ਜਯੰਤ ਨਾਰਲੀਕਰ

**ਜਯੰਤ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਾਰਲੀਕਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Jayant Vishnu Narlikar;** 19 ਜੁਲਾਈ 1938 - 20 ਮਈ 2025) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਵਿਕਲਪਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।

ਨਾਰਲੀਕਰ ਨੇ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1963 ਵਿੱਚ ਫਰੈੱਡ ਹੋਇਲ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1972 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1988 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀ ਐਂਡ ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ਿਕਸ (IUCAA) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਨਾਰਲੀਕਰ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਜੁਲਾਈ 1938 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਸੂਦੇਵ ਨਾਰਲੀਕਰ ਇੱਕ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ ਜੋ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਬੀ. ਐੱਚ. ਯੂ.) ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸੁਮਤੀ ਨਾਰਲੀਕਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮਾਮਾ, ਵੀ. ਐਸ. ਹੁਜ਼ੁਰਬਾਜ਼ਾਰ, ਇੱਕ ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ।

ਨਾਰਲੀਕਰ ਨੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ (ਹੁਣ ਸੈਂਟਰਲ ਹਿੰਦੂ ਬੁਆਏਜ਼ ਸਕੂਲ ) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਬੀ ਐਚ ਯੂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1957 ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਫਿਟਜ਼ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਲਜ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ)।  ਉਸਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਦੀ ਟ੍ਰਿਪੋਸ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੀਨੀਅਰ ਰੈਂਗਲਰ ਸੀ।  ਇਸ ਡਿਗਰੀ ਨੂੰ 1964 ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਆਕਸਬ੍ਰਿਜ ਐਮ ਏ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ 
ਨਾਰਲੀਕਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਫਰੈੱਡ ਹੋਇਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਿਧਾਂਤਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1963 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਉਦੋਂ ਕੈਂਬਰਿਜ ਦੇ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋ ਸਨ। 1966 ਵਿੱਚ, ਹੋਏਲ ਨੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ; ਨਾਰਲੀਕਰ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸਨ,  ਜਦ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਸਨ।

ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦ ਕਾਰਨ ਹੋਇਲ ਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣਾ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਰਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਨਾਰਲੀਕਰ ਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਕੈਂਬਰਿਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸਮੂਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 1981 ਵਿੱਚ, ਨਾਰਲੀਕਰ ਵਿਸ਼ਵ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ।  1988 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀ ਐਂਡ ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ਿਕਸ (IUCAA) ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1994-1997 ਤੱਕ, ਉਹ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀਕਲ ਯੂਨੀਅਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਫਾਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਨੇ ਨਾਰਲੀਕਰ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

ਨਾਰਲੀਕਰ ਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਥਿਆ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੋਤਿਸ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਲਈ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ।

## ਖੋਜ 
ਨਾਰਲੀਕਰ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਮਾਖ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਕੁਆਂਟਮ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਬਿਗ ਬੈਂਗ ਮਾਡਲ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਨਾਰਲੀਕਰ ਨੇ ਵਿਕਲਪਕ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਜਿਸਨੂੰ ਗੈਰ-ਮਿਆਰੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਫਰੈੱਡ ਹੋਏਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਨਫਾਰਮਲ ਗਰੈਵਿਟੀ ਮਾਡਲ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਹੋਏਲ-ਨਾਰਲੀਕਰ ਥਿਊਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਗੁਰੂਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੋ ਮਾਖ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। 1993 ਵਿੱਚ, ਹੋਏਲ, ਬਰਬਿਜ ਅਤੇ ਨਾਰਲੀਕਰ ਨੇ ਅਰਧ-ਸਥਿਰ ਅਵਸਥਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਮਾਡਲ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਮਾਡਲ 1997 ਵਿੱਚ ਖੋਜੇ ਗਏ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਨਾਰਲੀਕਰ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਾਡਲ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਇਹਨਾਂ ਵਿਕਲਪਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਨਾਰਲੀਕਰ ਨੇ ਵਿਕਰਮਸਿੰਘੇ, ਹੋਏਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਚਾਈ ਵਾਲੇ ਗੁਬਾਰੇ ਦੀ ਉਡਾਣ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ 41 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਟ੍ਰੈਟੋਸਫੀਅਰ ਤੋਂ ਸੂਖਮ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ 
ਨਾਰਲੀਕਰ ਨੇ ਮੰਗਲਾ ਨਾਰਲੀਕਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਗਣਿਤ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਸਨ: ਗੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਇਓਮੈਡੀਕਲ ਖੋਜਕਰਤਾ ਹੈ, ਗਿਰਿਜਾ ਅਤੇ ਲੀਲਾਵਤੀ ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨਾਰਲੀਕਰ ਦਾ ਚਾਚਾ ਵੀ ਸੀ। 

ਇਹਨਾਂ ਪਤਨੀ, ਮੰਗਲਾ, ਦੀ ਮੌਤ 17 ਜੁਲਾਈ 2023 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਨਾਰਲੀਕਰ ਦੀ ਮੌਤ 20 ਮਈ 2025 ਨੂੰ 87 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਸਨਮਾਨ 
ਨਾਰਲੀਕਰ ਨੂੰ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਲਈ 2004 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, 1965 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 2010 ਲਈ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਐਮਪੀ ਬਿਰਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਸੋਸਾਇਟੀ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮਿਕ ਡੀ ਫਰਾਂਸ (ਫ੍ਰੈਂਚ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ) ਦੇ ਪ੍ਰਿਕਸ ਜੂਲਸ ਜੈਨਸਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਨ। ਉਹ ਲੰਡਨ ਦੀ ਰਾਇਲ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਅਤੇ ਥਰਡ ਵਰਲਡ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਫੈਲੋ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਾਰਲੀਕਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸੰਚਾਰਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਯਤਨਾਂ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਕਲਿੰਗਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਲ ਸਾਗਨ ਦੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ *ਕੌਸਮੌਸ: ਏ ਪਰਸਨਲ ਵੋਏਜ* ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1989 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੰਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਦੁਆਰਾ ਆਤਮਰਾਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਇਨਫੋਸਿਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਜਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ, *ਚਾਰ ਨਗਰਾਂਤਲੇ ਮੇਜ਼ ਵਿਸ਼ਵ* ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ ਨਾਸਿਕ ਵਿਖੇ ਹੋਏ 94ਵੇਂ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਮਰਾਠੀ ਸਾਹਿਤ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। 1960 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਟਾਈਸਨ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ।  ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਸਮਿਥ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। 

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੇਪਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਾਰਲੀਕਰ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ, ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਹ NCERT (ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ, ਇੰਡੀਆ) ਦੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਈ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਸੀ।

### ਗ਼ੈਰ-ਗਲਪ 
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ:

* ਕੌਸਮੌਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਤੱਥ ਅਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ, ਜੀ. ਬਰਬ੍ਰਿਜ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ 2008, 
* ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਦੇ, 2006 
* ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ: ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਤੋਂ ਬਿਗ ਬੈਂਗ ਵੱਲ ਹਕੀਕਤ ਵੱਲ, 2005 
* ਫਰੈੱਡ ਹੋਇਲ ਦਾ ਯੂਨੀਵਰਸ, 2003 
* ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਿਨਾਰਾ: ਵੈਦਿਕ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, 2003 
* ਐਨ ਇੰਟਰੋਡਕਸ਼ਨ ਟੂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ, 2002 
* ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਜੀ. ਬਰਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਫਰੈੱਡ ਹੋਏਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ 2000,  ,
* ਕਵਾਸਰ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਗਲੈਕਟਿਕ ਨਿਊਕਲੀ: ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ, 1999 
* ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਕਾਲੇ ਛੇਕਾਂ ਤੱਕ, 1996 
* ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਕਾਲੇ ਛੇਕ ਤੱਕ (ਤੀਜਾ ਸੰਸਕਰਣ), 2012, 
* ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸੱਤ ਅਜੂਬੇ, 1995 
* ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ: ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, 1992 
* ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ, 1989 
* ਦ ਪ੍ਰਾਈਮਵਲ ਯੂਨੀਵਰਸ, 1988 
* ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਕ ਵਰਤਾਰਾ, 1982 
* ਗੁਰੂਤਾ ਦਾ ਹਲਕਾ ਪੱਖ, 1982 
* ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ-ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਫਰੰਟੀਅਰ (ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਸਰ ਫਰੈੱਡ ਹੋਏਲ), 1981 
* ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਬਣਤਰ, 1977 
* ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਅਨੋਮੋਲਸ ਰੈੱਡਸ਼ਿਫਟ, 2002 
* ਫੈਲਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਸੋਖਕ ਸਿਧਾਂਤ, 2002 

ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ:

* ਅਕਾਸ਼ੀ ਜਡਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ 
* ਨਭਾਤ ਹਸਰੇ ਤਾਰੇ 

### ਗਲਪ 
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ:

* *ਵਾਮਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ*, 1989 
* *ਦ ਐਡਵੈਂਚਰ*
* *ਧੂਮਕੇਤੂ*

ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ:

* ਵਾਮਨ ਪਰਤ ਨਾ ਆਲਾ
* ਯਕਸ਼ਾਂਚੀ ਦੇਣਗੀ 
* ਅਭਿਆਰਣ 
* ਵ੍ਹਾਇਰਸ 
* ਪ੍ਰੇਸ਼ਿਤ 
* ਅੰਤਰਾਲਾਤੀਲ ਭਸਮਾਸੂਰ
* ਟਾਈਮ ਮਸ਼ੀਨਚੀ ਕਿਮਯਾ
* ਉਜਵਿਆ ਸੋਂਡੇਚਾ ਗਣਪਤੀ 
* ਯਾਲਾ ਜੀਵਨ ੲੈਸੇ ਨਾਵ

ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ:

* ਪਾਰ ਨਜ਼ਰ ਦੇ 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਜਯੰਤ ਨਾਰਲੀਕਰ ਦਾ ਹੋਮ ਪੇਜ
*   
* ਜਯੰਤ ਨਾਰਲੀਕਰ ਨਾਲ ਬਾਹਰੀ ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਵਾਇਰਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ (2003)
* ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਜਯੰਤ ਨਾਰਲੀਕਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ (2004, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਵਿੱਚ)
* ਜਯੰਤ ਵੀ. ਨਾਰਲੀਕਰ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀ
* ਜੇ.ਵੀ. ਨਾਰਲੀਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ&nbsp;– ਭਾਗ 1
* ਜੇ.ਵੀ. ਨਾਰਲੀਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ&nbsp;– ਭਾਗ 2
* ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ, ਤੱਥ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ (ਫਰਾਂਸੀਸੀ)
* ਨਾਰਲੀਕਰ ਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2025
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸ਼ੀਅਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ