open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਯੂਸੁਫ਼ ਮੇਹਰ ਅਲੀ

**ਯੂਸੁਫ਼ ਮੇਹਰ ਅਲੀ** (23 ਸਤੰਬਰ 1903 - 2 ਜੁਲਾਈ 1950) ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਲੀਸ਼ਿਆ, ਬੰਬਈ ਯੂਥ ਲੀਗ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਸੋਸ਼ਿਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅੱਠ ਵਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਉਹ 1942 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਮੇਅਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਦਾ ਨਾਰਾ ਘੜਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਯੂਸੁਫ ਮੇਹਰ ਅਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬੋਹਰਾ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ 23 ਸਤੰਬਰ 1903 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਅਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰੀਬੰਦਰ ਦੇ ਨਿਊ ਹਾਈਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਜੇਵੀਅਰ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਏਲਫਿੰਸਟਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਡਿਬੇਟ, ਡਰਾਮਾ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। 8 ਅਗਸਤ 1925 ਨੂੰ ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1929 ਨੂੰ ਲਾਅ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1903
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1950
ਦਰਾਵੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

**ਦ੍ਰਾਵੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ** ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਬੁਲਾਰੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਨ। ਕੰਨੜ, ਤਮਿਲ, ਤੇਲੁਗੂ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਰਾਵੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ।

ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਰਾਵੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ। ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਸਦੀ  ਤੋਂ ਦਰਾਵੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

## ਵਰਗੀਕਰਨ
ਨੀਚੇ ਕਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਦਰਾਵੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੋਟੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ:

## ਹਵਾਲੇ
## ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾਂ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਹਮਨਸ਼ੀਂ

**ਹਮਨਸ਼ੀਂ** ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ ਹੈ ਜੋ 24 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਹਮ ਟੀਵੀ ਉੱਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੈਨਲ ਉੱਪਰ *ਕਭੀ ਆਸ਼ਨਾ ਕਭੀ ਅਜਨਬੀ* ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਮ ਟੀਵੀ ਦੇ ਡਰਾਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੈਨਲ ਦੇ ਡਰਾਮੇ
ਹੈਲੋਜਨ

**ਹੈਲੋਜਨ** ਪੰਜ ਗੈਸਾਂ ਫਲੋਰੀਨ, ਕਲੋਰੀਨ, ਬਰੋਮੀਨ, ਆਇਓਡੀਨ ਤੇ ਐਸਟਾਟੀਨ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਕ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਹਨ। ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜਾ ਵਿੱਚ ਇਹ 17ਵੀਂ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਹੈਲੋਜਨ ਹੋਮੋਨਿਊਕਲੀਅਰ, ਡਾਈਅਟੋਮਿਕ ਅਣੂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਅੰਕ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਘੱਟ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਉਚਾ ਪਿਘਲਣ ਦਰਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਇਤਿਹਾਸ
*ਫਲੋਰੀਨ ਖਣਿਜ ਤਾਂ 1529 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਦਾ ਜਾਣੀਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਇਸ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਫਲੋਰੀਨ ਦੇ ਯੋਗਿਕ ਅਣਖੋਜੇ ਤੱਤ ਹਨ। ਪਰ 1869 ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਗੋਰੇ ਨੇ ਹਾਈਡਰੋਫਲੋਰਾਈਡ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਿਜਲੀ ਲੰਘਾਉਣ ਤੇ ਫਲੋਰੀਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਈ।
*ਜਦੋਂ 1774 ਵਿੱਚ ਕਾਰਲ ਵਿਲਹਲਮ ਸਕੀਲੇ ਨੇ ਲੂਣ ਦਾ ਤਿਜ਼ਾਬ ਨੂੰ ਮੈਂਗਨੀਜ਼ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨਾਲ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਲੋਰੀਨ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੰਫਰੀ ਡੈਵੀ ਨੇ 1807 ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।
*ਸੰਨ1820 ਵਿੱਚ ਬਰੋਮੀਨ ਦੀ ਖੋਜ ਅੰਟੋਨੇ ਜਰੋਮੇ ਬਲਾਰਡ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਲੋਰੀਨ ਗੈਸ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਬਰਾਇਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਬਰੋਮੀਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
*ਬਰਨਾਰਡ ਕੋਰਟੋਇਸ ਨੇ ਆਇਓਡੀਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਤੇ 1931 ਵਿੱਚ ਫਰੇਡ ਅਲੀਸਨ ਨੇ 85 ਵੇਂ ਤੱਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਅਲਾਬਾਮਾਈਨ।
## ਗੁਣ
*ਸਾਰੇ ਹੈਲੋਜਨ ਹੀ ਸੋਡੀਅਮ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੋਡੀਅਮ ਕਲੋਰਾਈਡ, ਸੋਡੀਅਮ ਬਰੋਮਾਈਡ, ਸੋਡੀਅਮ ਫਲੋਰਾਈਡ, ਸੋਡੀਅਮ ਆਇਓਡਾਈਡ ਅਤੇ ਸੋਡੀਅਮ ਆਸਟਾਇਡ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
2Na + Cl2 → 2NaCl
*ਲੋਹਾ ਵੀ ਹੈਲੋਜਨ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰਕੇ ਲੋਹਾ ਹੈਲਾਇਡ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
2Fe + 3X2 → 2FeX3

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਨਵਾਜ਼

**ਨਵਾਜ਼** ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਟਕਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ। ਨਵਾਜ਼ ਨੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਟਕ ਵਧੇਰੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕ, ਰਾਣੀ, ਨਾਟ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਚੋਣਵਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਕਲਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਵੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਲਈ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ (ਰਾਣੀ) ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ। ਨਵਾਜ਼ ਔਰਤ ਦੀ ਮਨੋਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਬਾਖੂਬੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਵਾਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾਟ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਚਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

## ਜੀਵਨ
ਨਵਾਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 1935 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

## ਨਾਟ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਸ਼ਾਮ ਰੰਗੀ ਕੁੜੀ

## ਨਾਟਕ
*ਹਯਾਤੀ ਦੀ ਖੇਡ

## ਲਘੂ ਨਾਟਕ
*ਰਾਣੀ

## ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ
*ਰਾਣੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਫ਼ੋਟੋਜਰਨਲਿਜ਼ਮ

**ਫ਼ੋਟੋਜਰਨਲਿਜ਼ਮ** (**Photojournalism**) ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਲੀਆ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਕਿਨ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹੀ ਫ਼ੋਟੋਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਦੇ ਜ਼ੁਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੀ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਵੀ ਫ਼ੋਟੋਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

; ਟਾਈਮਲੀਨੈਸ: ਚਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
; ਨਿਰਪੱਖਤਾ: ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚਲੀ ਸਥਿਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ, ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਸੁਰ ਦੋਨੋਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਸਹੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ।
; ਵਾਰਤਾ: ਦਰਸ਼ਕ ਜਾਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਸਮਝਣਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਖਬਰ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹੋਣ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਤਰਕਾਰੀ
ਆਇਲ ਆਫ ਵਾਈਟ

**ਆਇਲ ਆਫ ਵਾਈਟ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Isle of Wight**) ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਊਂਟੀ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਚੈਨਲ ਵਿੱਚ, ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮੀਲ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨਾਲੋਂ ਸੋਲੇਂਟ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਜਲਸੰਧੀ ਨਿਖੇੜਦੀ ਹੈ।

ਵਾਈਟ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਖੇਤਰਫਲ 380 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2 (150 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 140,794 ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟਾਪੂ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੱਟ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਾਈਡ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਂਕਲਿਨ ਅਤੇ ਸੈਂਡਾਉਨ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਟੋਟਲੈਂਡ ਅਤੇ ਫਰੈਸ਼ਵਾਟਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨਿਊਪੋਰਟ ਉਸ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਦੀਨਾ ਨਦੀ ਆਪਣੇ ਮੁਹਾਨੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਉਜ਼ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਾਉਜ਼ ਉੱਤਰੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਮੁਹਾਨੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇਹ ਟਾਪੂ ਇੱਕ ਇਕਸਾਰ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਹਿਫ਼ਲ

**ਮਹਿਫ਼ਲ**,(ਉਰਦੂ:محفل) ਉਸ ਸਭਾ ਜਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ (ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ), ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ, ਵਰਗੀਆਂ ਕਲਾ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਪਰ ਸੰਸਕਾਰੀ/ਸੱਭਿਆਚਾਰੀ ਜਨਸਮੂਹ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਿਫ਼ਲ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਅੰਤਰੰਗ ਲੇਕਿਨ ਰਸਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਵਾਇਫਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਰਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਬ ਵੀ ਪਰੋਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜ-ਘਰਾਣੇ ਅਤੇ ਰਈਸਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਜਾਂ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਮਾਧੋ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਵੇਲ

***ਮਾਧੋ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਵੇਲ*** ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ ਨੈਨ ਸੁੱਖ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀ) ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ 'ਢਾਹਾਂ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਇਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਚਰ' 2015 ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜ਼ੁਬੈਰ ਅਹਿਮਦ ਅਨੁਸਾਰ 464-ਪੰਨੇ ਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਉਲਟ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਮਾਧੋ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਘੱਟ ਲਾਹੌਰ ਬਾਰੇ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਵਰਸ਼ਾ ਅਦਾਲਜਾ

**ਵਰਸ਼ਾ ਅਦਾਲਜਾ** ( ; ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ 10 ਅਪਰੈਲ, 1940), ਜਿਸਦਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ **ਵਰਸ਼ਾ ਮਹੇਂਦਰ ਅਦਾਲਜਾ** ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰਾ, ਨਾਟਕਕਾਰਾ ਅਤੇ ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਹੈ। 1995 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ "ਅਨਸਰ" ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਵਰਸ਼ਾ ਨੇ ਸਟੇਜੀ ਨਾਟਕ, ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ
ਵਰਸ਼ਾ ਅਦਾਲਜਾ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਅਪਰੈਲ, 1940 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਣਵੰਤਰਾਏ ਆਚਾਰਿਆ ਵੀ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਰਸ਼ਾ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਬੀ.ਏ. 1960 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ 1962 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।

## ਕਾਰਜ
ਵਰਸ਼ਾ ਅਦਾਲਜਾ ਨੇ 22 ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਸੱਤ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਾਲਿਅਮਜ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੁਲ 40 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਸ਼ਰਵਣ ਤਾਰਾ ਸਰਵਦਾ (1968) ਅਤੇ ਤਿਮਿਰਨਾ ਪਛਾਯਾ (1969) ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਵਲ ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਏਕ ਪਲਨੀ ਪਰਖ (1969) ਹੈ। ਪੰਚ ਨੇ ਇੱਕ ਪੰਚ (1969), ਅਵਾਜਨੋ ਅਕਾਰ (1975), ਛੇਵਤਨੁ ਛੇਵਤ (1976), ਪਾਛਾ ਫਰਾਟਾ (1991) ਅਤੇ ਪਾਗਲਾ (1983) ਉਸਦੇ ਸਸਪੈਂਸ ਨਾਵਲ ਹਨ। ਨੀਲਿਮਾ ਮ੍ਰਿਤੂ ਪੰਮੀ ਛੇ (1977) ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਸਪੈਂਸ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਆਤਸ਼ (1976) ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬੰਦੀਵਾਨ (1986) ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਗੰਥ ਚੂਤਿਆਨੀ ਵੇਲਾ (1980), ਮ੍ਰਿਤੂਦੰਦ (1996), ਮਤਿਨੁ ਘਰ (1991), ਸ਼ਗ ਰੇ ਸ਼ਕੋਰੂ (2004), ਪਰਥਮ ਪਾਗਲੁ ਮੰਡੀਯੂ (2008) ਅਤੇ ਪਾਗਾਲੁ ਮਾਂਡੂ ਹੂ ਅਵਕਸ਼ਮਾ (2005) ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਮੇਰੇ ਪਾਨ ਏਕ ਘਰ ਹੈ (1971), ਰੇਤਪੰਖੀ (1974) ਅਤੇ ਖੜੀ ਪੜੇਲੋ ਟਾਹੂਕੋ (1983) ਹਨ। ਖਰੀ ਪੜੇਲੋ ਟਾਹੂਕੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਏਕ ਕਾਰਗਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੰਸਾਰ (1992) ਕੋੜ੍ਹੀਆਂ 'ਤੇ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ ਹੈ।

ਉਸ ਦੇ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਈ (1979), ਸੰਜਨੇ ਆਂਬਰਾਏ (1983), ਅੰਤਾਣੀ (1989), ਬਿਲੀਪਤਰਾਨੁ ਚੋਥੂ ਪਾਨ (1994), ਗੰਥੇ ਬੰਧੁ ਆਕਾਸ਼ (1998), ਅਨੁਰਾਧਾ (2003) ਅਤੇ ਕੋਈ ਵਾਰ ਥਾਏ ਕੇ... (2004) ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਲਾ ਅਰਬ ਮਹਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਵਰਸ਼ਾ ਅਦਲਜਾਨੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਰਤਾਓ (1992) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। 

ਮੰਡੋਦਰੀ (1998) ਇਕ-ਨਾਟਕ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਆ ਛੇ ਕਾਰਗਰ (1986), ਤਿਰੜ, ਸ਼ਹੀਦ (2003), ਵਸੰਤੀ ਕੋਇਲ (2006) ਉਸਦੇ ਨਾਟਕ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਏਕ ਘਰ ਹੈ' ਅਤੇ 'ਰੇਤਪੰਖੀ' ਛੋਟੀਆਂ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਤਿਮੀਰਨਾ ਪਦਛਾਇਆ ਨੂੰ ਤਿੰਨ-ਐਕਟ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੋਅ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦਰਿਦਰਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਕੋੜ੍ਹ, ਅੰਸਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

ਉਸਦੇ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਤੀਰਥ (1994) ਅਤੇ ਅਖੁ ਆਕਾਸ਼ ਏਕ ਪਿੰਜਰਮਾ (2007) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਨਭ ਜ਼ੁਕਯੂ (2002), ਘੁਗਵੇ ਛੇ ਜਲ (2002), ਸ਼ਿਵੋਹਮ (2006) ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤ (2007) ਹਨ। ਉਸਨੇ ਅਮਰ ਪ੍ਰੇਮਕਥਾਓ (2000) ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ। 

ਕਰਾਸਰੋਡ 2016 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਵਲ ਹੈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ
*ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1995)
*ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨੇਹਰੂ ਅਵਾਰਡ (1976)
*ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1977, 1979, 1980)
*ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪਰਿਸ਼ਦ ਅਵਾਰਡ (1972, 1975)
*ਰਣਜੀਤਰਾਮ ਸੁਵਰਨ ਚੰਦਰਕ (2005)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਿਕਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ
ਸੀ.ਐਸ.ਐਸ

**ਸੀ.ਐਸ.ਐਸ** ਕਾਸਕੇਡਿੰਗ ਸਟਾਇਲ ਸ਼ੀਟ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਹੈ। ਸੀ.ਐਸ.ਐਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਲਪੰਨਿਆਂ ਜਾਂ ਵੈਬਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੀ.ਐਸ.ਐਸ ਇੱਕ ਸਟਾਇਲ ਸ਼ੀਟ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
ਮਾਸ਼ਕੀ

**ਮਾਸ਼ਕੀ** (ਪੰਜਾਬੀ: water-carriers, ਫਾਰਸੀ:ماشکی) ਮਾਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਪਿਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹ। ਮਾਸ਼ਕੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ "ਮਸ਼ਕ" ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ "ਚਮੜੇ ਦਾ ਥੈਲਾ"। ਇਸ ਚਮੜੇ ਦੇ ਥੈਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਚਮੜੇ ਦੇ ਥੈਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

## ਗੈਲਰੀ

File:A water carrier or “bhisti” in India,.jpg|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਕੀ
File:An elderly male water carrier in India (c. 1905).JPG|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਸ਼ਕੀ ( 1905)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਾਣੇ ਕਿੱਤੇ
ਕੇਂਦਰੀ ਵਕਫ਼ ਕੌਂਸਲ

**ਕੇਂਦਰੀ ਵਕਫ਼ ਕੌਂਸਲ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਨੂੰਨੀ ਅਦਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁਸਲਿਮ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਦੇਸ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਗਠਿਤ ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡਾਂ ਦੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਕੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਦਾਰਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ ਐਕਟ 1954 ਅਧੀਨ 1964 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਲੂਈਸ ਵੋਨ ਆਨ

**ਲੂਈਸ ਵੋਨ ਆਨ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Luis von Ahn) ਇੱਕ ਗੁਆਤੇਮਾਲਨ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੈਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਇਹ ਰੀਕੈਪਚਾ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਗੂਗਲ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਡੂਓਲਿੰਗੋ ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਚਕਿਤਸਾ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਗੂਆਤੇਮਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਟੌਫ਼ੀਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਗੂਆਤੇਮਾਲਾ ਅਮਰੀਕੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ 1996 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ। 2000 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗਣਿਤ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੈਨੁਅਲ ਬਲਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੈਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਗਰੀਬ ਧਾਤਾਂ

**ਗਰੀਬ ਧਾਤਾਂ** ਜਾਂ ਪੋਸਟ ਅੰਤਰਕਾਲੀ ਧਾਤਾਂ ਉਹ ਗਰੁੱਪ ਦੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 9 ਹੈ। ਇਹ ਐਲਮੀਨੀਅਮ, ਗੈਲੀਅਮ, ਇੰਡੀਅਮ, ਟਿਨ, ਐਂਟੀਮੋਨੀ, ਥੈਲੀਅਮ, ਲੈੱਡ, ਬਿਸਮਥ ਤੇ ਪੋਲੋਨੀਅਮ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਕਾਲੀ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਰਮ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਧਾਤਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਂਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਲਮੀਨੀਅਮ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੰਘਣੀ ਧਾਤ ਹੈ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਿੱਕਾ (ਧਾਤ) ਬਹੁਤ ਸੰਘਣੀ ਧਾਤ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਓ ਤੇ ਐਕਸ ਕਿਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਨਿਖਿਲ ਚੱਕਰਵਰਤੀ

**ਨਿਖਿਲ ਚੱਕਰਵਰਤੀ** (3 ਨਵੰਬਰ 1913 - 27 ਜੂਨ 1998) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ।

ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ ਅਸਾਮ ਵਿਚ, 3 ਨਵੰਬਰ 1913 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਰਸਾਲੇ *ਮੇਨਸਟਰੀਮ* ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਐਡੀਟਰ ਸੀ। 27 ਜੂਨ 1998 ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾਵਰੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਧਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਕਰਵਰਤੀ 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਰਿਹਾ।
ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੀਪੀਆਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1978 ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ।
ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਲਿਖੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰ ਅਜੀਤ ਨੇ 18-07-2013 ਨੂੰ ਅਨੁਵਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਮੈਨਾ

**ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਗਟਾਰ**:,**brahminy starling** (*Sturnia pagodarum*) ਬਾਹਮਣੀ ਗਟਾਰ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪੱਧਰੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸਰਨ ਵਾਲਾ ਗਟਾਰ ਖੱਲ੍ਹਣੇ ਦਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਂਅ Sturnia Pagodarum ਏ। ਇਸਦਾ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਂਅ ਇਸ ਵੱਲੋਂ ਪਗੋਡਾ (Pagoda) ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਕਰਕੇ ਪਿਆ। ਪਗੋਡਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦੇ ਸਤੂਪਾਂ/ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਟਾਰਾਂ ਦੀ ਨਸਲ ਚੋਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਮੰਨਦੇ, ਕੁਝ ਮਾਹਰ ਇਸਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਨਸਲ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਪਰ 2008 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇੱਕ ਖੋਜ ਦੁਆਰਾ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਗਟਾਰ ਨਸਲ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਕਮ ਦਾ ਪੰਛੀ ਏ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੋੜਿਆਂ ਜਾਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਉੱਤਰੀ-ਲਹਿੰਦੀ ਬਾਹੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ-ਚੜ੍ਹਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਭਾਰਤ ਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਲਾਗਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਪੰਖੇਰੂ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਏ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਲਦਾਖ਼ ਵਰਗੇ ਥਾਂ 'ਤੇ 3000 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਸੀਤਰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਰਸੂਤ ਵੇਲਾ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਆਪਣੀ ਸਿਆਲ ਦੀ ਰੁੱਤ ਸ੍ਰੀ-ਲੰਕਾ ਦਾ ਪਰਵਾਸ ਕਰਕੇ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ। 

## ਜਾਣ ਪਛਾਣ 
ਇਸਦੀ ਲੰਮਾਈ 20 ਸੈਮੀ ਦੇ ਏੜ-ਗੇੜ ਤੇ ਵਜ਼ਨ 40 ਤੋਂ 54 ਗ੍ਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਇਸਦਾ ਸਿਰ 'ਤੇ ਕਾਲ਼ੇ ਢਿੱਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਰਗੇ ਖੰਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਰ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਕਾਲ਼ੇ ਖੰਭ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰ ਦਾ ਮਗਰਲਾ ਪਾਸਾ ਸਲੇਟੀ-ਭੂਰਾ ਜਿਹਾ ਤੇ 'ਗਾੜੀਓਂ ਲਾਖੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪੂੰਝਾ ਸਲੇਟੀ-ਭੂਰਾ ਚਟਾਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਲੱਤਾਂ ਤੇ ਚੁੰਝ ਦਾ ਰੰਗ ਖੱਟਾ, ਚੁੰਝ ਦਾ ਮੁੱਢ ਤੇ ਅੱਖੀਂ ਲਾਗਲਾ ਥਾਂ ਫਿੱਕਾ ਨੀਲਾ ਹੁੰਦਾ। ਜਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਪੰਖੇਰੂਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਫਿੱਕਾ ਤੇ ਸਿਰ ਦਾ ਟੋਪ ਭੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਏ।

## ਖ਼ੁਰਾਕ 
ਬਾਹਮਣੀ ਗਟਾਰ ਇੱਕ ਸਰਬਖੋਰ ਪੰਛੀ ਹੈ, ਜਾਣੀਕੇ ਜੋ ਵੱਜੇ ਛਕ ਜਾਂਦੀ ਏ। ਇਹ ਫ਼ਲ, ਕੀਟ-ਪਤੰਗੇ ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕੇਸੂ ਵਰਗੇ ਰਸਦਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰਸ ਵੀ ਚੂਸ ਜਾਂਦੀ ਏ। ਇਹ ਤੋਤਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਰਕਮਾਂ ਦੀਆਂ ਗਟਾਰਾਂ ਨਾਲ ਡਾਰਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ ਚੋਗਾ ਚੁਗਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਪਰਸੂੂੂਤ 
ਇਸਦਾ ਪਰਸੂਤ ਵੇਲਾ ਫੱਗਣ ਤੋਂ ਅੱਸੂ (ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ) ਤੱਕ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਇਹ ਭਾਰਤ, ਨੇਪਾਲ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਸੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਵਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਘੋਰਿਆਂ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿੱਥਾਂ ਜਾਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਉਤਲੇ ਦਾਅ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਪੰਖੀਆਂ ਲਈ ਡੱਬੇ ਵੀ ਆਲ੍ਹਣੇ ਲਈ ਵਰਤ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋੜਾ ਆਪਣਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਮਿਲ ਵੰਡਕੇ ਪੱਤਿਆਂ, ਸੁੱਕੇ, ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਤੋਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਦਾ ਨਰ ਮਾਦਾ ਸਾਵੇਂ ਖਲੋਕੇ ਪਰ ਫੜ-ਫੜਾਉਂਦਾ ਤੇ ਹਿੱਕ ਚੌੜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਦਾ 1 ਵੇਰਾਂ 3 ਤੋਂ 5, ਪਰ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ 4 ਆਂਡੇ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ 'ਤੇ ਜੋੜਾ ਰਲ਼ਕੇ 12 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਬਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੋਟਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਜੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੀੜ੍ਹ ਵਾਲੇ ਕੀਟ ਵੀ ਜੋੜਾ ਰਲ਼ਕੇ ਹੀ ਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਟ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਉਮਰੇ ਉੱਡਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਅੰਬਰਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾਰੀ ਲਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।  
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤੂ (ਉੱਤਮ)

**ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤੂ (ਉੱਤਮ)** ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿੱਕਲ, ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਕੋਬਾਲਟ ਦੇ ਤੱਤ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤਮ ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਤਾਪਮਾਨ ਉੱਤੇ ਲੰਮੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। 1950 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਟੀਲ ਜਿੰਨੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਅੱਧੀ ਹਲਕੀ ਧਾਤ ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ ਦੀਆਂ ਖਦਾਨਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਤਾਂ ਇਹ ਮੁੱਖ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਸਤੀ ਧਾਤ ਬਣ ਗਈ। ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵਰਤੋਂ
ਇਸ ਉੱਤਮ ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜੈੱਟ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਤੇ ਰਾਕੇਟਾਂ ਦੇ ਇੰਜਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਲਾਟ ਪਰਖ

**ਲਾਟ ਪਰਖ** ਨਾਲ ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਧਾਤਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਇਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾ ਕਿ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਧਾਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਗੈਰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਕ ਪਲੈਟੀਨਮ ਦੀ ਤਾਰ ਨਾਲ ਪਕੜ ਕੇ ਲਾਟ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
## ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਲਾਟ ਪਰਖ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਤਵਾਇਫ਼

1981 ਦੀ ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]]
**ਤਵਾਇਫ਼** (ਉਰਦੂ: طوائف) ਜਾਂ **ਕੰਜਰੀ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੱਦਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਨਾਚ ਗਾਣੇ ਨਾਲ ਮਨਪਰਚਾਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਤਵਾਇਫ਼ਾਂ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ (ਮੁਜਰਾ), ਥੀਏਟਰ, ਫ਼ਿਲਮ, ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਬੀਨ ਹਸਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਤਵਾਇਫ਼ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਥਾ ਸੀ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਦੁਆਬਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਲਖਨਊ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ (ਜਿਵੇਂ ਕੱਥਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ (ਗ਼ਜ਼ਲ, ਥੁਮਰੀ) ਨੂੰ ਉੱਚ-ਪੱਧਰਾਂ ਤੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਨੱਚਣ ਤੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼, ਉੱਚ-ਦਰਜੇ ਦੀ ਤਵਾਇਫ਼ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਤਵਾਇਫ਼ ਦੀ ਪੇਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਜਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਖੌਤੀ ਮਿਸੀ ਰੀਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਕਾਲੀ ਹੋਣੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਨਵਾਬਾਂ ਨੂੰ "ਤਮੀਜ਼" ਅਤੇ "ਤਹਿਜ਼ੀਬ" ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ "ਤਵਾਇਫ਼ਾਂ" ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਕਰਨਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਕਲਾ, ਲਿਖਣਾ, 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਰਮ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਤੱਤ ਬਣ ਗਏ ਸਨ।

ਤਵਾਵਿਫ਼ ਨੱਚਦੇ, ਗਾਉਂਦੇ (ਖ਼ਾਸਕਰ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ), ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ (ਸ਼ੈਰੀ) ਸੁਣਦੇ ਅਤੇ ਮਹਿਫ਼ਿਲਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ। ਜਪਾਨ ਦੀ ਗੀਸ਼ਾ ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੈਕਸ ਅਕਸਰ ਇਤਫਾਕਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉੱਚ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਵਾਇਫ਼ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਅਤੇ ਚੁਣ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ।

ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਵਾਇਫ਼ ਬੇਗਮ ਸਮਰੂ (ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਧਨਾ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਠੇ), ਮੋਰਾਂ ਸਰਕਾਰ (ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ), ਵਜ਼ੀਰਾਂ (ਲਖਨਊ ਦੇ ਆਖਰੀ ਨਵਾਬ ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ), ਬੇਗਮ ਹਜ਼ਰਤ ਮਹਲ (ਵਾਜੀਦ ਅਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ), ਗੌਹਰ ਜਾਨ (ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡ ਗਾਇਆ) ਅਤੇ ਜ਼ੋਹਰਾਬਾਈ ਅਗਰੇਵਾਲੀ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਾਣੇ ਕਿੱਤੇ
ਹਲਟ

**ਹਲਟਾਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ** ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੀ। ਬਲਦਾਂ ਦੇ  ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਨਾਲ ਹਲਟ ਦੀਆਂ ਟਿੰਡਾਂ ਘੁਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਖੂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਟਿੰਡਾਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਪਾੜਸੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਜਿਸ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨਾਲ ਬਲਦ ਜੋੜ ਕੇ ਖੂਹ ਵਿਚੋਂ ਫਸਲਾਂ ਸਿੰਜਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਲਟ/ਹਰਟ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਹਲਟ ਲਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਬੜੇ ਚੱਕਲੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੱਧ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਇੱਟਾਂ ਤੇ ਸੀਮਿੰਟ ਨਾਲ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ 22 ਕੁ ਫੁੱਟੇ ਉੱਚੇ ਥੰਮ੍ਹਲੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੰਨੇ/ਗੁੱਡੇ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁੰਡਿਆਂ ਉਪਰ ਗਾਡਰ ਫਿੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਗਾਡਰ ਨੂੰ ਧੱਕੜ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੰਨੇ/ਗੁੱਡੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਧੱਕੜ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਧੱਕੜ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਮੋਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਬੜਾ ਚੱਕਲਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਧੱਕੜ ਦੀ ਮੋਰੀ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਬੜੇ ਚੱਕਲੇ ਦੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਲੱਠ ਦਾ ਇਕ ਸਿਰਾ ਉਪਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦੂਸਰਾ ਸਿਰਾ ਹੇਠਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਗੱਡੀ ਲੱਕੜ ’ਤੇ ਫਿੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੱਠ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਿਰੇ ਵਿਚ ਲੱਕੜ ਦੀ ਗਰਧਨ/ਗਾਧੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਗਰਧਨ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਹਿੱਸਾ ਲੋਹੇ ਦੀ ਲੱਠ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਉਪਰ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮੋਟੀ ਚੱਦਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਲਾਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਟੁਕੜੇ ਗਰਧਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਲੂਏ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।

ਬੜੇ ਚਕਲੇ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਛੋਟੀ ਚਕਲੀ/ਚਵੱਕਲੀ ਖੜਮੇ ਲੋਟ ਪਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਚਕਲੀ ਦੇ ਬੂੜੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇ ਗੁੱਡੇ ਦੇ ਕੋਲ ਲੋਹੇ ਦਾ ਕੁੱਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕੁੱਤਾ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹਲਟ ਦਾ ਬਰੇਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਚਕਲੇ ਤੇ ਚੱਕਲੀ ਵਿਚ ਲੋਹੇ ਦੇ 12 ਕੁ ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਦੇ ਗੁਲਾਈ ਵਾਲੇ ਤੇ 22 ਕੁ ਇੰਚ ਲੰਮੇ ਥੋੜ੍ਹੀਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਗੁੱਲੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁੱਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੂੜੀਏ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬੜੇ ਚਕਲੇ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਚਕਲੀ ਦੇ ਬੂੜੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਮੇਲ ਹੀ ਹਲਟ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਛੋਟੀ ਚਕਲੀ ਅੱਧੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਅੱਧੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਪਰ ਫਿੱਟ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਚੱਕਲੀ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਇਕ ਗੁਲਾਈਦਾਰ ਲੰਮੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਲੱਠ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲੱਠ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਿਰਾ ਖੂਹ ਦੀ ਪੈੜ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਤੇ ਹਲਟ ਦੇ ਬੈੜ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਖੂਹ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਗਾਡਰ 'ਤੇ ਲਾਏ ਜੱਫੇ ਵਿਚ ਫਿੱਟ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਗਾਡਰ ਨੂੰ ਝੱਲਣ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਝੱਲਣ ਤੇ ਬਣੇ ਫਰੇਮ ਤੇ ਪਾੜਛਾ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਾੜਛਾ ਜਿਸਤੀ ਚੱਦਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਹਲਟ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਗਰਧਨ ਨਾਲ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਜਾਂ ਊਠ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗਰਧਨ ਬੜੇ ਚੱਕਲੇ ਤੇ ਛੋਟੇ ਚਕਲੇ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਚੱਕਲਿਆਂ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ ਲੱਠ ਘੁੰਮਦੀ ਸੀ। ਲੱਠ ਖੂਹ ਵਿਚ ਪਾਏ ਬੈੜ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਬੈੜ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ ਬੈੜ ਉਪਰ ਪਾਈ ਹੋਈ ਟਿੰਡਾਂ ਦੀ ਮਾਲ੍ਹ ਚਲਦੀ ਸੀ। ਮਾਲ੍ਹ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਇਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਟਿੰਡਾਂ ਆ ਕੇ ਪਾੜਛੇ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਉਲੱਦ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਫੇਰ ਖਾਲੀ ਹੋਈਆਂ ਟਿੰਡਾਂ ਦੀ ਮਾਲ੍ਹ ਬੈੜ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਖੂਹ ਵਿਚੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਾੜਛੇ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਖੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਔਲੂ/ਚੁਬੱਚੇ ਵਿਚ ਜਾਂ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਖਾਲ ਵਿਚ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੂਹ ਵਿਚੋਂ ਹਲਟ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸੇਂਜੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕਈ ਖੂਹਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਹਲਟ ਵੀ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਦੋ ਹਲਟਾਂ ਵਾਲੇ ਖੂਹ ਅਕਾਰ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਨਾ ਖੂਹ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹਲਟ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਧਮਨ ਭੱਠੀ

**ਧਮਨ ਭੱਠੀ** ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗਾਲਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੱਚੀ ਧਾਤ ਤੋਂ ਧਾਤ ਨੂੰ ਗਾਲਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲਗਭਗ 30 ਮੀਟਰ, ਦੀਵਾਰਾ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਤਿੰਨ ਮੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਹੇ ਦੀ ਕੱਚੀ ਧਾਤ ਤੋਂ ਲੋਹੇ ਦਾ ਨਿਸਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
#ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਹਵਾ ਅੰਦਰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
#ਪਿਘਲਣ ਜ਼ੋਨ।
#ਲੋਹਾ ਆਕਸਾਈਡ ਦਾ ਰਿਡਕਸਨ ਜੋਨ।
#ਸਲੈਗ ਦਾ ਬਣਨਾ।
#ਪ੍ਰਤੀ ਗਰਮ ਜੋਨ।
#ਕੱਚੀ ਧਾਤ, ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਕੋਕ ਦਾ ਅੰਦਰ ਭੇਜਣਾ।
#ਵਾਧੂ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ।
#ਕੱਚੀ ਧਾਤ, ਕੋਕ ਅਤੇ ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ। 
#ਸਲੈਗ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਭੇਜਣਾ।
#ਪਿਗ ਆਇਰਨ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣਾ।
#ਵਾਧੂ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ।

## ਕਿਰਿਆਵਾਂ
ਪਿਘਲੀ ਹੋਇਆ ਲੋਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

:Fe2O3 + 3CO → 2Fe + 3CO2
ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਗਰਮ ਹਵਾ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਕੋਕ ਦੀ ਕਾਰਬਨ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਆਕਸਾਈਡ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

:2 C*(ਠੋਸ)* + O2*(g)* → 2 CO*(g)*
ਗਰਮ ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਆਕਸਾਈਡ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਕ ਹੈ ਜੋ ਲੋਹੇ ਦੀ ਕੱਚੀ ਧਾਤ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜਿਥੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਰੇਜ਼ 200&nbsp;°C and 700&nbsp;°C ਇੱਥੇ ਲੋਹਾ ਆਕਸਾਈਡ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਲੋਹਾ(II,III) ਆਕਸਾਈਡ, Fe3O4.

:3 Fe2O3*(s)* + CO*(g)* → 2 Fe3O4*(s)* + CO2*(g)*
ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ ਲਗਭਗ 850&nbsp;°C ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲੋਹਾ (II,III) ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਲੋਹਾ(II) ਆਕਸਾਈਡ ਵਿੱਚ।

:Fe3O4*(s)* + CO*(g)* → 3 FeO*(s)* + CO2*(g)*

ਗਰਮ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ, ਬਚੀ ਹੋਈ ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਆਕਸਾਈਡ ਅਤੇ ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਉੱਪਰ ਉਠਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹੇਠਾਂ ਆ ਰਹੇ ਕੱਚੀ ਧਾਤ ਕੋਕ ਅਤੇ ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਵਿੱਚ ਅਪਘਟਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
:CaCO3*(s)* → CaO*(s)* + CO2*(g)*

ਇਥੇ ਲੋਹਾ(II) ਆਕਸਾਈਡ ਜਿਆਦ ਵੱਧ ਤਾਪਾਮਨ ਰੇਜ 1200&nbsp;°C ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਡਿਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਹੇ ਵਿੱਚ ਟੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

:FeO*(s)* + CO*(g)* → Fe*(s)* + CO2*(g)*
ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨੂੰ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਬਨ ਮੋੋਨੋਆਕਸਾਈਡ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

:C*(s)* + CO2*(g)* → 2 CO*(g)*

ਇਸ ਭੱਠੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਸਥਿਰ ਰੱਖੀਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

::2CO  \rightleftharpoons  CO2 + C

ਮੱਧ ਜੋਨ ਵਿੱਚ ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਅਪਘਟਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

:CaCO3 → CaO + CO2
ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ ਲੋਹੇ ਵਿੱਚ ਮੋਜ਼ੂਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਸ਼ੁਧੀਆਂ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਸਲੈਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਸਿਲੀਕੇਟ, CaSiO3:
:SiO2 + CaO → CaSiO3
ਇਸ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਪਿੰਗ ਲੋਹਾ ਵਿੱਚ 4–5% ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕਾਰਬਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਗਾਲਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ

**ਗਾਲਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ** ਧਮਨ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਕੱਚੀ ਧਾਤ, ਚੂਨੇ ਦਾ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਕੋਕ ਪਾ ਕੇ ਗਰਮ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਗਾਲਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
## ਪੜਾਅ
*ਕੱਚੀ ਧਾਤ, ਕੋਲਾ ਜਾਂ ਕੋਕ ਅਤੇ ਚੂਨੇ ਦਾ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਧਮਨ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਭਰ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੂਨੇ ਦਾ ਪੱਥਰ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ੁਧੀਆਂ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਚਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਲੈਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
*ਗਰਮ ਹਵਾ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਫੂਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਹ ਕੋਕ ਜਾਂ ਕੋਲੇ ਦੀ ਕਾਰਬਨ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਆਕਸਾਈਡ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਭੱਠੀ ਦਾ ਤਾਪਮਨ 2000&nbsp;°C ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਆਕਸਾਈਡ ਕੱਚੀ ਧਾਤ ਵਾਲੀ ਆਕਸੀਜਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਧਾਤ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 
*ਪਿਘਲੇ ਹੋਏ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
*ਪਿਘਲੀ ਹੋਈ ਮੈਲ ਭੱਠੀ ਦੇ ਥੱਲੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਅੰਤਰਅਨੁਸ਼ਾਸਨਿਕਤਾ

**ਅੰਤਰਅਨੁਸ਼ਾਸਨਿਕਤਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Interdisciplinarity) ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਅੰਤਰਅਨੁਸ਼ਾਸਨਿਕਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਰਤਾਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਲੈਟੋ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਵੀ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਈਲਜ਼ ਗਨ ਦੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਯੂਨਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦੇ ਹੋਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾਂ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਧਾਂਤ
ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਆਕਸਾਈਡ

**ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਆਕਸਾਈਡ** CO2 ਰੰਗਹੀਨ, ਗੰਧਹੀਨ ਅਤੇ ਸੁਆਦਹੀਨ ਗੈਸ ਹੈ। ਇਹ ਗੈਸ ਹਵਾ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸੰਘਣੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਗੈਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 35 ppm ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਖ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਬਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਆਕਸਾਈਡ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਵਿੱਚ ਤਿਹਰਾ ਬੰਧਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਹਿਯੋਜਕੀ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡੇਟਿਵ ਬੰਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਕਲਪਨਾ ਸਰੋਜ

**ਕਲਪਨਾ ਸਰੋਜ** (Kalpana Saroj) ਪਿੰਡ ਰੋਪੜਖੇੜਾ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ ਸਰੋਜ ਸਲਮਡਾਗ ਮਿਲਿਅਨੇਇਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ, ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਿਲਾ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਨੂੰ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ ਦਾ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤੋਂ 10 ਸਾਲ ਵੱਡੇ ਲੜਕੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਲਪਨਾ ਸਰੋਜ ਕਮਾਨੀ ਟਿਊਬਸ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਕਲਪਨਾ ਸਰੋਜ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ। ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਸੋਹਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਓਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਿਸ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਆਤਮ ਹਤਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਓਹ ਮੁੜ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੱਪੜਾ ਮਿਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਮਿਲਦੇ ਲੋਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਦਰਜੀ ਅਤੇ ਫਰਨੀਚਰ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਈ

## ਆਰਥਿਕ ਜੋਖਿਮ
ਕਲਪਨਾ ਸਰੋਜ ਨੇ ਕੇਐਸ ਫਿਲਮਸ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਅੰਗ੍ਰਜੀ,ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਈ। ਕਲਪਨਾ ਇੱਕ ਕਾਮਯਾਬ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਕਮਾਇਆ। ੨੦੦੧ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਉਦਯੋਗਿਕ ਨਿਘਾਰ ਆਉਣ ਤੋ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਆਪਣਾ ਬਿਜਨਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਪਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨੁਸਾਰ ਔਸ ਕੋਲ ੧੧੨ ਮਿਲੀਆਂ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਸਰੋਜ ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਹੈ। ਉਹ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।  1980 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਮੀਰ ਸਰੋਜ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਮਰ ਸਰੋਜ (ਜਨਮ 1985) ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀਮਾ ਸਰੋਜ (ਜਨਮ 1987) ਹੈ। 1989 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਸਰੋਜ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਟੀਲ ਅਲਮਾਰੀ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਲਹਾਲ ਉਹ ਸ਼ੁਭਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ
* ਕਲਪਨਾ ਸਰੋਜ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
* ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਬੈਂਕ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਹੈ।
* ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ
ਥਾਈ ਏਅਰਵੇਜ

**ਥਾਈ ਏਅਰਵੇਜ** ਇੰਟਰਨੇਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਕ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਟਿਡ, ਥਾਈ (ਥਾਈ ਏਅਰਵੇਜ ਦਾ ਵਪਾਰਿਕ ਨਾਮ ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ) ਥਾਈਲੈਡ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਲਾਇਨ ਹੈ। ਇਹ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ 1988 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਵੈਬਹਵਬਾੜੀ ਰਗਨਸਿਟ ਰੋਡ, ਚਾਕੁਚੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੈਨਕੋਕ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹਨ।
ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਸੁਬਰਨਾਭੂਮਿ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ, ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਥਾਈ ਸਟਾਰ ਅਲਾਇੰਸ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅੰਗ ਹੈ . ਥਾਈ ਏਅਰਲਾਈਨ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਚੋਣ ਕੈਰੀਅਰ ਨੋਕ ਏਅਰ ਦੇ ਵਿੱਚ 49 % ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਨਵੇਂ ਏਅਰਬੱਸ A320 ਜਹਾਜ਼ ਨਾਲ 2012 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਥਾਈ ਸਮਾਇਲ ਹੇਠ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੁਬਰਨਾਭੂਮਿ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਹੱਬ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ, ਥਾਈ 35 ਦੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 78 ਡੈਸਟੀਨੇਸ਼ਨਾ ਲਈ 80 ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਫਲੀਟ ਵਰਤ ਕੇ ਉਡਾਨਾ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋ ਲੰਬੇ ਗੈਰ - ਸਟਾਪ ਰਸਤੇ, ਬੈਨਕੋਕ, ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਰੇਟਰ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਚ ਹਵਾਈ ਬਾਲਣ ਕੀਮਤ, ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਵਾਪਿਸ ਲੈਣ, ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਭਾਰ ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਵਧ ਹਵਾਈ ਏਅਰਲਾਈਨ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਗੈਰ - ਸਟਾਪ ਉਡਾਨਾ ਦੀਆ ਸਾਰੀਆ ਸੇਵਾ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. 2013 ਤੋ, ਬੈਨਕੋਕ ਅਤੇ ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸੋਲ (seoul) ਨੇੜੇ ਇਚੀਉਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈਅਡੇ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹਨ। ਥਾਈ ਦੇ ਰੂਟ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਿੱਚ, ਯੂਰਪ, ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆ ਉਡਾਨਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਦੱਬਦਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਏਅਰਲਾਈਨ ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸ਼ਹਿਰ ਸੇਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਥਾਈ ਲੰਡਨ ਹਿਥਰੋ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਏਸ਼ੀਆ - ਪੈਸਿਫਿਕ ਏਅਰਲਾਈਨ ਸੀ. ਏਸ਼ੀਆ - ਪੈਸੀਫਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਥਾਈ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡੀ ਯਾਤਰੀ ਉਡਾਨਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ . ਥਾਈ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬੈਨਕੋਕ ਸੰਯੁਕਤ, ਰਿਡਿੰਗ ਅਤੇ ਰੈਡ ਬੁਲੱ ਰੇਸਿੰਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਕ ਪ੍ਰਾਯੋਜਕ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
### ਸ਼ੁਰੂਆਤ
1960 ਵਿੱਚ ਥਾਈ ਏਅਰਵੇਜ ਦਾ ਆਰੰਭ, ਸਕੈਨਦੀਵਿਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ (ਐਸ ਏ ਐਸ) (ਕੰਪਨੀ ਦੇ 30 ਫੀਸਦੀ ਸ਼ੇਅਰ ਜੋ ਕਿ 2 ਲੱਖ ਦਾ ਥਾਈ ਬਾਠ) ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਡ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ, ਥਾਈ ਏਅਰਵੇਜ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਉੱਦਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਇਆ. ਸੰਯੁਕਤ ਉੱਦਮ ਦੇ ਮਕਸਦ ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ ਥਾਈ ਏਅਰਵੇਜ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿੰਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੀ. ਐਸ ਏ ਐਸ ਸੰਭਵਿਤ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਸੁਤੰਤਰ ਕੌਮੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੰਮ, ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ, ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸਿਖਲਾਈ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਮਹਾਰਤ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣੀ ਸੀ. ਥਾਈ ਨਾਗਰਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ, ਦੁਆਰਾ, ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੰਭਾਲਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ (ਅਕਸਪੈਰਿਟਿਡ) ਸਟਾਫ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀਵੱਧ ਘੱਟਾ ਕੇ 1987 ਤੱਕ ਥਾਇਲੈਡ ਆਧਾਰਿਤ ਸਟਾਫ ਦੀ ਇੱਕ ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਲੈ ਆਏ.

ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਾਲ (ਰੈਵੇਨਿਉ) ਉਡਾਣ 1 ਮਈ 1960 ਨੂੰ ਸੀ. ਉਡਾਣ ਨੂੰ ਨੌ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਡੈਸਟੀਨੇਸ਼ਨਾ ਤੱਕ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਹਿਲੇ ਇਟੰਰ ਕੋਨਟੀਨੈਟਲ ਸੇਵਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੂੰ 1971 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਯੂਰੁਪ ਨੂੰ ਉਡਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆ ਗਈਆ. ਉਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਉਡਾਣਾ ਦੀ ਸੇਵਾ 1980 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ.1 ਅਪਰੈਲ 1977 ਉੱਤੇ, ਐਸ ਏ ਐਸ ਦੀ ਮੋਦਰਿਕ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ 17 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਥਾਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਐਸ ਏ ਐਸ - ਮਾਲਕੀ ਸ਼ੇਅਰ ਦੇ ਬਾਕੀ 15 % ਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ ਅਤੇ ਥਾਈ ਏਅਰਲਾਈਨ, ਥਾਈ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਬਣ ਗਈ.

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਈ ਉਡਾਨਾਂ
ਫਲਕਨੁਮਾ ਪੈਲੇਸ

**ਫਲਕਨੁਮਾ ਪੈਲੇਸ** ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਭ ਤੋ ਵਧੀਆ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਗਾਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ. ਇਹ ਫਲਕਨੁਮਾ ਪੈਲੇਸ ਇੱਕ 32 - ਏਕੜ (13 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆ ਹੈ ਤੇ ਚਾਰ ਮਿਨਾਰ ਤੋ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 'ਤੇ ਹੈ . ਇਹ ਨਵਾਬ ਵਿਕਰ - ਉਲ - ਉਮਰਾ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿਜ਼ਾਮ VI ਦੇ ਚਾਚਾ ਤੇ ਸਾਲੇ ਸਨ ਨਵਾਬ ਮੀਰ ਮਹਿਬੂਬ ਅਲੀ ਖਾਨ ਬਹਾਦਰ. ਫਲਕ-ਨੁਮਾ ਦਾ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਮਤਲਬ ਹੈ ' ਆਸਮਾਨ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ " ਜਾ " ਆਸਮਾਨ ਵਰਗੇ, " .

## ਡਿਜ਼ਾਈਨ
ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਨੇ ਇਸ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦ 3 ਮਾਰਚ 1884 ਨੂੰ ਸਰ ਵਿਕਾਰ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ. ਉਹ ਨੇ ਐਚ ਐਚ ਸਿਕੰਦਰ ਯਾਹ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਮੈਟਰਨਲ ਪੋਤੇ ਸੀ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ lll.

ਸ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨੌ ਸਾਲ ਲੱਗੇ. ਸਰ ਵਿਕਰ ਦਸੰਬਰ 1890 ਵਿੱਚ ਫਲਕਨੁਮਾ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਗੋਲ ਬੰਗਲਾ ਅਤੇ ਜਨਾਨਾ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮਰਦਾਨਾ ਹਿੱਸਾ 'ਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ. ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰਾ ਨਾਲ ਇਤਾਲਵੀ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ 93,971 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੈਲੇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਛੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਦੋ ਦੇਡੰਗ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਖੰਭ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਫੈਲੇ ਸਨ. ਮਿਡਲ ਹਿੱਸਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਗੋਲ ਬੰਗਲਾ, ਜਨਾਨਖ਼ਾਨੇ ਮਹਿਲ, ਅਤੇ ਹਰਮ ਕੁਆਰਟਰ ਦੱਖਣੀ ਵਲ ਬਣੇ ਹਨ। ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਲਕਨੁਮਾ ਪੈਲੇਸ ਇਤਾਲਵੀ ਅਤੇ ਟੁਡੋਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ . ਇਸ ਦਾ ਰੰਗੇ ਗਲਾਸ ਕਮਰੇ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਤੋ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ ਜੋਕਿ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੈ .

## ਇਤਿਹਾਸ
ਸਰ ਵਿਕਾਰ (ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਬੇਰਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ) ਨੇ ਪੈਲੇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਰਿਹਾਇਸ਼ ' ਦੇ ਤੌਰ' ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਦ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ 1897-1898 ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ 6 ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਰ ਵਿਕਾਰ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਵੀ ਪਿਗਾਰ ਦੇ ਅਮੀਰ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿਜ਼ਾਮ III ਦੇ ਮਾਮੇ ਦਾ ਪੋਤਾ ਸੀ. ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਿਜ਼ਾਮ VI ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ . ਇਹ ਵੀ ਲੇਡੀ ਵਿਕਾਰ ਉਲ ਉਮਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਦੀ ਸੀ. ਸਰ ਵਿਕਾਰ ਉਲ ਉਮੇਰਾ ਦੇ ਮੋਨੋਗਰਾਫ ਮਹਿਲ ਦੀ ਹਰ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰਨੀਚਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ . ਫਲਕਨੁਮਾ ਪੈਲੇਸ, ਅਮੀਰ-ਏ-ਪੈਗਾਹ ਸਰ ਵਿਕਾਰ ਉਲ ਉਮਰਾ ਨੇ ਚਾਲੀ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਸੀ. ਅਤੇ ਜੋ ਕਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸਰ ਵਿਕਾਰ ਜਿਸ ਦੇ ਅਸਟੇਟ ਅਤੇ ਆਮਦਨ 15 ਗਨ ਸੈਲਿਉਟ ਤੋ ਜਿਆਦਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬੈਕ ਤੋ ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ ਲੈਣੇ ਪਏ ਸੀ (ਪਿਗਾਹ ਸਟੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਬਰਾਬਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਆਕਾਰ, ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਗਾਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ). 1897 ਮਹਿਬੂਬ ਅਲੀ ਪਾਸ਼ਾ ਨਿਜ਼ਾਮ VI ਦੀ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲ ਦੇ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.

## ਹਵਾਲੇ
ਕੁਪਰੋਨਿੱਕਲ

**ਕੁਪਰੋਨਿੱਕਲ** ਜੋ ਨਿੱਕਲ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 75% ਤਾਂਬਾ, 25% ਨਿੱਕਲ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹਿਸੇ ਮੈਂਗਨੀਜ਼ ਮਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਮੈਂਗਨੀਜ਼ ਵੀ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
## ਲਾਭ
*ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਾਇਪਾਂ, ਕੰਡੈਂਸਰ, ਪ੍ਰੋਪੈਲਰ, ਕਰੈਂਕਸ਼ਾਵਟ, ਕਿਸਤੀ ਆਦਿ ਬਣਾਉਂਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
*ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿੱਕੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
*ਥਰਮੋਕਪਲ ਅਤੇ ਰਸਿਸਟਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤ ਵਿੱਚ 55% ਤਾਂਬਾ ਅਤੇ -45% ਨਿੱਕਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਪੱਲਵ ਲਿਪੀ

**ਪੱਲਵ ਲਿਪੀ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Pallava alphabet) ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮੀ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜੋ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਲਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ।

ਪੱਲਵ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਕਈ ਦੱਖਣੀ-ਪੂਰਬੀ ਲਿਪੀਆਂ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।, ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਜਾਵਾਨੀ ਕਾਵੀ, ਬੇਬੇਈਨ, ਮੋਨ, ਬਰਮੀ, ਖਮੇਰ, ਤਾਈ ਥਾਮ, ਥਾਈ ਲਾਓ, ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਤਾਈ ਲਊ ਲਿਪੀਆਂ।

## ਵਿਅੰਜਨ
ਹਰ ਵਿਅੰਜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ /ਅ/ ਹੈ, ਜੇ ਘੋਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ
ਅਗਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਵਰ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਾ ਜੁੜੀ ਹੋਵੇ. ਅਗਰ ਦੋ ਵਿਅੰਜਨ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸਵਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦੇ ਮਗਰ ਦੂਸਰਾ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਦੂਜਾ ਵਿਅੰਜਨ ਇੱਕ ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਹੇਠ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾਂ ਹੈ।

### ਸਵਰ
## ਹਵਾਲੇ
ਟਾਂਕਾ

**ਟਾਂਕਾ** ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤ ਟਿੰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਲੈਕਟਰਾਨਿਕ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਜੋੜਨ ਜਾਂ ਸੀਟਾਂ ਜੋੜਨ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਰਮ ਟਾਂਕੇ ਦੀ ਪਿਘਲਣ ਦੀ ਰੇਂਜ 90&nbsp;°C ਤੋਂ 450&nbsp;°C ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਖਤ ਟਾਂਕੇ ਦੀ ਪਿਘਲਣ ਦਰ 450&nbsp;°C ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
## ਕਿਸਮਾਂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਕਾਰਬਨ ਤੰਤੂ

**ਕਾਰਬਨ ਤੰਤੂ** ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਰਬਨ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਰਬਨ ਤੰਤੂ ਇਸਪਾਦ ਤੋਂ ਅੱਠ ਗੁਣਾਂ ਹਲਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਬਨ ਤੰਤੂਆਂ ਦਾ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਦਾ 5-10 ਮਾਇਕਰੋਮੀਟਰ ਦਾ ਵਿਆਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
## ਲਾਭ
ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਲਕੀਆਂ ਕਿਸਤੀਆਂ ਤੇ ਟੈਨਿਸ ਦੇ ਰੈਕੇਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਾਈਕਲ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਬਨ ਤੰਤੂਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਇੰਟਰਪਰੈਟਰ

**ਇੰਟਰਪਰੈਟਰ** ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਲਾਈਨ-ਦਰ-ਲਾਈਨ ਮਸ਼ੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।
## ਇਤਿਹਾਸ 
ਪਹਿਲੀ ਇੰਟਰਪਰੈਟ ਉੱਚ-ਪੱਧਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਸਪ ਸੀ। ਲਿਸਪ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ, ਸਟੀਵ ਰਸਲ ਨੇ ਇੱਕ IBM 704 ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ 1958 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ
ਅਸੈਂਬਲਰ

ਅਸੈਂਬਲਰ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:

* ਅਸੈਂਬਲੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਭਾਸ਼ਾ
* ਅਸੈਂਬਲਰ (ਬਾਇਓਇਨਫੋਰਮੈਟਿਕਸ)
ਕੰਪਾਇਲਰ

**ਕੰਪਾਇਲਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Compiler) ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਸਮਝਣਯੋਗ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਕੰਪਾਇਲਰ ਇੰਟਰਪਰੈਟਰ ਵਰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਇੰਟਰਪਰੈਟਰ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜੇ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਓੁਂਕਿ ਇਹ ਇੰਟਰਪਰੈਟਰ ਦੀ ਤਰਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਲਾਈਨ-ਦਰ-ਲਾਈਨ ਬਦਲਣ ਦੀ ਵਜਾਏ ਹਦਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠਾ ਹੀ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਫਟਵੇਅਰ
ਪਰਤ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ

**ਪਰਤ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ** ਜਿਸ ਧਾਤ ਦਾ ਖੋਰਨ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਜਿੰਕ ਜਾਂ ਹੋਰ ਧਾਤ ਦੀ ਪਰਤ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਧਾਤ ਦਾ ਖੋਰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਿੰਕ ਦਾ ਖੋਰਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕੇ ਇਸਪਾਦ ਨਾਲੋਂ ਜਿੰਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਕ ਹੈ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਇਸਪਾਦ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਿੰਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਜਿੰਕ ਦੀ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਤਰੇੜਾਂ ਵੀ ਆ ਜਾਣ ਤਦ ਵੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚਲੀ ਆਕਸੀਜਨ ਇਸਪਾਦ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਿੰਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਤਾਂ ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਆਪ ਗਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਲੇਪ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਧਾਤਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ ਤੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਪਾਈਪਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਕ ਜਾਂ ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਪਰਤ ਚੜ੍ਹਾ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਾਂ ਤੇ ਵੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਪਰਤ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਤ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਦਸੰਬਰ, 1837 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸਟਾਨਿਸਲਸ ਸੋਰੇਲ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਯੂਟਿਲੀਟੀ ਪਰੋਗ੍ਰਾਮ

**ਯੂਟਿਲੀਟੀ ਪਰੋਗ੍ਰਾਮ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Utility Software) ਅਜਿਹੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਜੋ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਸਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸੰਬੰਧੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੈਂਟੀਵਾਇਰਸ ਯੂਟਿਲੀਟੀ ਪਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।
ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ

**ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ** ਉੱਬਲਦੇ ਤੇ ਭਾਫ਼ਾਂ ਛੱਡਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਫੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਕੁਝ ਗਰਮ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗਰਮ ਹੋ ਕੇ ਉੱਬਲਣਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭਾਫ਼ ਬਣ ਕੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਸਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਦੀ ਧਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਪਰ ਹਵਾ ਵੱਲ ਨੂੰ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1000 ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਸ਼ਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਟਿਪਾਨੀਆ

**ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਸਿੰਘ ਟਿਪਾਨੀਆ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਵੀ ਲੋਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਦੇ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਤੰਬੂਰਾ, ਖੜਤਾਲ, ਮੰਜੀਰਾ, ਢੋਲਕ, ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ, ਟਿਮਕੀ, ਅਤੇ ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੀ ਮੰਡਲੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਟਿਪਾਨੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਤਰਾਨਾ, ਮਾਲਵਾ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲੁਨਿਆਖੇੜੀ ਵਿੱਚ 7 ਸਤੰਬਰ 1954 ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਸਿੰਘ ਟਿਪਾਨੀਆ ਗਾਇਨ ਕਬੀਰ (ਭਾਗ 1)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਗਾਇਕ
ਪਾਸਕਲ

**ਪਾਸਕਲ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Pascal) ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 1971 ਵਿੱਚ ਡਿਵੈਲਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਆਮ ਵਰਤੋ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਆਲਾ ਦਰਜ਼ੇ ਦੀ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਅੱਤੇ ਫਾਈਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ
ਸਰਬਲੋਹ ਦੀ ਵਹੁਟੀ

**ਸਰਬਲੋਹ ਦੀ ਵਹੁਟੀ** ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1926 ਵਿੱਚ 'ਅਕਾਲੀ' ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਚਿੱਟੀ ਇੱਲ

**ਚਿੱਟੀ ਇੱਲ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Black-shouldered kite; *Elanus axillaris*) ਭਾਂਵੇਂ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਅਫਰੀਕਾ, ਯੁਰੇਸਿਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵੀ ਆਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਫੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਇਹ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਮੀਟਰ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੁਦਰਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਪਧਾਰ ਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਅਜੇ ਘੱਟ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘਟਦੀ ਜਾਂ ਰਹੀ ਹੈ। 
## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

File:Black-shouldered kite, Punjab,.JPG|ਚਿੱਟੀ ਇੱਲ, ਪਿੰਡ ਬੇਹਿਲੋਲਪੁਰ, ਮੋਹਾਲੀ ਪੰਜਾਬ
File:Black-shouldered kite,Punjab, India.JPG|ਚਿੱਟੀ ਇੱਲ, ਪਿੰਡ ਬੇਹਿਲੋਲਪੁਰ, ਮੋਹਾਲੀ ਪੰਜਾਬ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼ਰਨ ਮੱਕੜ

**ਸ਼ਰਨ ਮੱਕੜ** (ਜਨਮ 28 ਮਾਰਚ 1939) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਨਾ ਦਿਨ ਨਾ ਰਾਤ*
**ਦੂਸਰਾ ਹਾਦਸਾ*
**ਟਹਿਣਿਓਂ ਟੁੱਟਿਆ ਮਨੁੱਖ*
**ਧੂਆਂ ਦੇ ਧੂਫ*
**ਕੱਚੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਪੁਲ*
**ਹਯਾਤੀ ਦਾ ਬਾਦਬਾਨ*
**ਸਲੀਬ ਤੇ ਟੰਗੀ ਤਿਤਲੀ*
**ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਤਰਲੋਕ ਮਨਸੂਰ

ਤਰਲੋਕ ਮਨਸੂਰ (1923 - 2002) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਭੁੱਖੀਆਂ ਰੂਹਾਂ*
**ਮੌਸਮ ਖਰਾਬ ਹੈ*
**ਈਮਾਨ ਆਪੋ ਆਪਣਾ*
**ਕਲਮ ਤੇ ਬੰਦੂਕ*
**ਊਣਾ ਆਦਮੀ*
**ਅਲਵਿਦਾ*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਪਿੱਤਲ

**ਪਿੱਤਲ** ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਾਂਬਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਕ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 65 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਕ ਦੀ ਮਾਤਰਾਂ 35 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਲਫਾ ਪਿੱਤਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 55–65 ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਕ ਦੀ ਮਾਤਰਾ	35–45 ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਲਫਾ ਬੀਟਾ ਪਿੱਤਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 50–55	ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਕ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 45–50 ਤਾਂ ਬੀਟਾ ਪਿੱਤਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਗਾਮਾ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ	61-67 ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਕ ਦੀ ਮਾਤਰਾ	33-39	ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 50, 50	ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚਿੱਟਾ ਪਿੱਤਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।
## ਲਾਭ
ਪਿੱਤਲ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਸਜਾਵਟੀ ਗਹਿਣੇ, ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਾਜ਼ ਸਮਾਨ, ਪੇਚ ਤੇ ਟਾਂਕੇ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ

**ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ** (12 ਦਸੰਬਰ 1936) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਸਤਰੰਗੀ ਕਲਪਨਾ*
**ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ*
**ਸੱਤੇ ਹੀ ਕੁਆਰੀਆਂ*
**ਦਖਲ ਦੂਜੇ ਦਾ*
*'ਉੱਤੇਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ''

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਛੋਟਾ ਬਸੰਤਾ

**ਛੋਟਾ ਬਸੰਤਾ**, (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Coppersmith barbet) ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਦੀਪ ਅਤੇ ਦਖਣੀ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਰੁਖਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਦਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਹਲਣੇ ਬਣਾਓਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਮ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਛੋਟਾ ਬੰਸਰਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਮੁਖਤਾਰ ਗਿੱਲ

**ਮੁਖਤਾਰ ਗਿੱਲ** (1 ਜੂਨ 1945
**ਆਪਣੀ ਜੂਹ* (2012)
**ਰਾਵੀ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ* (ਅਜਾਦ ਬੁੱਕ ਡਿਪੋ, ਹਾਲ ਬਜਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਜਗਜੀਤ ਬਰਾੜ

**ਜਗਜੀਤ ਬਰਾੜ** (ਜਨਮ 10 ਫ਼ਰਵਰੀ 1941
***ਲਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ*

### ਨਾਵਲ
**ਧੁੱਪ ਦਰਿਆ ਦੀ ਦੋਸਤੀ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਐੱਸ ਬਲਵੰਤ

**ਐੱਸ ਬਲਵੰਤ** (10 ਦਸੰਬਰ 1946
**ਕਦਮਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ* (ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਸੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮਹੇੜੂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੇਰਵੇ)
**ਗੁਮਨਾਮ ਸਿਪਾਹੀ*
**Love Dialogue: Selections from Heer Waris* (ਲਵ ਡਾਇਲਾਗ:ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਣਵੇਂ ਅੰਸ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ)
**ਅੰਗਰਜ਼ੀ-ਪੰਜਾਬੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ* (ਜਸਵੀਰ ਅਟਵਾਲ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ਼ ਕੇ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸੜਕਛਾਪ ਸ਼ਾਇਰੀ

**ਸੜਕਛਾਪ ਸ਼ਾਇਰੀ** ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਜਾਣੀ ਪਹਿਚਾਣੀ ਕਵਿਤ੍ਰੀ ਸ਼ਸ਼ੀ ਪਾਲ ਸਮੁੰਦਰਾ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਵਲੋਂ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸੁਰ ਭਾਰੂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ,ਪੰਛੀਆਂ,ਫੁੱਲਾਂ,ਵੇਲਾਂ-ਬੂਟਿਆਂ, ਡੱਡੂਆਂ,ਮੱਛੀਆਂ, ਕੀੜੇ ਮਕੌੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਆ ਜੰਤ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚੋਂ ਅਣਗੌਲੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦਾ ਕਾਵਿ ਮਈ ਚਿਤਰਣ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਹਿ-ਹੋਂਦ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ, ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗੁਰੁਮੁਖੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਦੋਹਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਭਧ ਹੈ। 
## ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ 

ਯਾਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਉਹ
 (ਨਜ਼ਮ)
ਉਸ ਚਿੜੀ ਦਾ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣੀਏਂ
ਜਿਹੜੀ ਤੀਲਾ ਤੀਲਾ ਜੋੜ ਕੇ 
ਘਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ 
ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ 
ਨਿੱਤ ਉਹਨਾ ਤੇ ਬਹਿੰਦੀ ਹੈ 
ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦ ਉਹ ਚੋਗਾ ਚੁਗ ਮੁੜਦੀ ਹੈ 
ਤਾਂ ਆਲ੍ਹਣਾ ਖਾਲੀ ਵੇਖਦੀ ਹੈ 
ਰੋਂਦੀ ਹੈ,
ਫਿਰ, ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ 
ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਛੇਤੀ ਹੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਹ 
ਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ:
ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਬਹਿਣਾ,
ਗੀਤ ਗਾਉਣਾ,
ਪੌਣਾ ਸੰਗ ਉੱਡਣਾ 
ਚੋਗਾ ਚੁਗਣਾ
ਤੇ ਜੀਣਾ. 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਅਮਰਜੀਤ ਚਾਹਲ

**ਅਮਰਜੀਤ ਚਾਹਲ** (17 ਨਵੰਬਰ 1951
**ਓਟ* (ਨਾਵਲ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਹੋਸਟ (ਨੈੱਟਵਰਕ)

**ਹੋਸਟ** (ਅਨੁਵਾਦ: **ਮੇਜ਼ਬਾਨ**) ਉਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੰਮ ਹੋਸਟ ਨੂੰ ਸੌਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੂਜ਼ਰ ਓਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੋਸਟ ਸਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਆਗਿਆ ਤੋ ਬਿਨਾ ਯੂਜ਼ਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈੱਟਵਰਕ
ਕਕਰਾਲਾ ਕਲਾਂ

**ਕਕਰਾਲਾ ਕਲਾਂ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੇਰ ਦਿਵਸ

[thumb|[ਸ਼ੇਰ]]
**ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਾਈਗਰ ਦਿਵਸ** ਹਰ ਸਾਲ 29 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਾਈਗਰ (ਸ਼ੇਰ) ਦਿਵਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਟਾਈਗਰ ਸਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਇਸ ਸਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਟਾਈਗਰਜ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ 13 ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ 2022 ਤਕ ਦੁਨਿਆ ਵਿੱਚ ਟਾਈਗਰਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁਗਣੀ ਕਰਨ ਦਾ ਬਚਨ ਦਿਤਾ ਸੀ.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਨ
ਮਹੇਸ਼ ਭੂਪਤੀ

**ਮਹੇਸ਼ ਭੂਪਤੀ** ਭਾਰਤੀ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਜੂਨ, 1974 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। 1997 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੈਡ ਸਲੈਮ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਅਤੇ 2006 ਦਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਓਪਨ ਮਿਕਸ ਡਬਲ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਿਆ। ਆਪ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਟੈਨਿਸ ਲੀਗ ਦਾ ਮੌਢੀ ਵੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ
ਢਾਡੀ ਕਾਵਿ

**ਢਾਡੀ ਕਾਵਿ** ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ ਨਾਨਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਤੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰਹੀ ਕਾਵਿਧਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਕਾਵਿਧਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ ਨਾਨਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬੀਰਤਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਸੰਸਾਰਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਮਿਲਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਹਰ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਉਮੰਗ ਅਤੇ ਰੁਚੀ ਢਾਡੀ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਢਾਡੀ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਸਾਰ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਜਾਗਰ ਹੋਇਆ। ਢਾਡੀ ਕਾਵਿਧਾਰਾ ਦਾ ਅਸਤਿਤਵ ਦੂਹਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਖ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜਾ ਢਾਡੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਾਇਣ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬੀਰਤਾ, ਪਿਆਰ, ਭਗਤੀ ਭਾਵ, ਸਦਾਚਾਰਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਕਥਾਵਾਂ, ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ, ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਜੋਕੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਢਾਡੀਆਂ ਨੇ ਵਾਰਾਂ, ਗੌਣਾਂ, ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਕਰਮ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਨ-ਸਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸੂਝ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਾਹਦ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਕਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਮਾਧਿਅਮ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ
‘ਢਾਡੀ ਕਾਵਿ’ ਸੰਕਲਪ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ‘ਕਾਵਿ’ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਜੁੱਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰਥ ਸਵੈ ਸਪਸ਼ਟ ਹਨ। ‘ਢਾਡੀ’ ਸ਼ਬਦ ਕਾਵਿ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਢਾਡੀ ਸ਼ਬਦ ਉਹਨਾਂ ਗਮੰਤਰੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਢੱਡ ਅਤੇ ਸਾਰੰਗੀ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੋ ਢਾਡੀ ਕਾਵਿ ਉਹ ਕਾਵਿ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਢੱਡ-ਸਾਰੰਗੀ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਅਨੁਸਾਰ “ਢਾਢੀ (ਢਾਡੀ) ਢੱਡ (ਢੱਢ) ਵਜਾ ਕੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ। 2 ਭਾਵ- ਜਸ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ।”1 ਇਸ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਢਾਡੀ ਕਾਵਿ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਜਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ‘ਵਾਰ’ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਢੱਡ ਵਜਾ ਕੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਢੱਡ ਤੇ ਸਾਰੰਗੀ ਦੇ ਸੁਰ-ਤਾਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਗਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੰਗੀ ਦਾ ਤਾਂ ਨਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਸਾਜ਼ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੌ ਨਾਦਾਤਮਕ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਾਰਨ ਪਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨ੍ਰਿਤ, ਮੁਜਰਿਆਂ ਅਤੇ ਕਵਾਲੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਰੰਗੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੰਗੀ ਨਾਲ ਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵੰਨਗੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਤਰਕਸੰਗਤ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਢੱਡ ਸਾਰੰਗੀ ਨਾਲ ਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਮਨੋਰਥ ਕਿਸੇ ਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਉਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਪ੍ਰਵੀਨ ਲੋਕ-ਢਾਡੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਗਾਇਣ ਪੱਧਤੀ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹੀ। ਇਸ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਢੱਡ ਅਤੇ ਸਾਰੰਗੀ ਸਾਜ਼ ਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਢਾਡੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਢਾਡੀ ਗਾਇਣ ਕਲਾ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸਰੂਪ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਸੰਗੀਤਮੁਖੀ ਅਤੇ ਕਾਵਿਮੁਖੀ ਪਾਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਢਾਡੀ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਕਨੀਕਾਂ, ਗਾਇਣ ਸ਼ੈਲੀਆਂ, ਰਾਗਾਂ, ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਛੰਦ ਵਿਧਾਨ ਪੱਖੋਂ ਬੱਝਵੀ ਧਾਰਾ ਨੇ ਢਾਡੀ ਗਾਇਣ ਕਲਾ ਤੇ ਢਾਡੀ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਰ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਂਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਢਾਡੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਂ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਢਾਡੀ ਕਾਵਿ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ।

## ਹਵਾਲੇ
*ਢੱਡ ਸਾਰੰਗੀ ਵਜਦੀ ਮਾਲਵੇ, 1996, ਪੰਨਾ 
*ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ, ਗੁਰੁਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, ਪਟਿਆਲਾ, 1990, ਪੰਨਾ 565
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਰੂਪ
ਮੁਰਗਾਬੀ

, ਭਾਰਤ ]]

 
**ਮੁਰਗਾਬੀ**(Tufted duck) ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਟੁੱਭੀ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਦੂਨ ਸਕੂਲ

**ਦੂਨ ਸਕੂਲ** (The Doon School) ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸਤੀਸ਼ ਰੰਜਨ ਦਾਸ ਨੇ 1935 ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਆਰਥਰ ਫੁੱਟ ਸੀ ਜੋ ਦੂਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈਟਨ ਕਾਲਜ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਮਾਸਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭੁਲੇਖਾ

***ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭੁਲੇਖਾ***  ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਪੰਜਾਬੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚੋ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਅਖ਼ਬਾਰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਲਾਲ ਮੁਦੱਸਰ ਬੱਟ ਭੁਲੇਖਾ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ ਅਤੇ ਮਦਸਰ ਇਕਬਾਲ ਬੱਟ ਭੁਲੇਖਾ ਦਾ ਸੀਈਓ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਛਾਪੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਭੁਲੇਖਾ ਡੇਕਲੇਰੇਸ਼ਨ 1989 ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਭੁਲੇਖਾ ਦਾ ਬਾਕਾਇਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਨਵੰਬਰ 1993 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਜਨਵਰੀ 1997 ਨੂੰ ਭੁਲੇਖਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਅੱਜ ਤਕ ਰੈਗੂਲਰ ਛਪ ਰਿਹਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* Bhulekha ePaper

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸਿਕੰਦਰ ਗ੍ਰਾਹਮ ਬੈੱਲ

**ਗ੍ਰਾਹਮ ਬੈੱਲ** (ਮਾਰਚ 3, 1847 – ਅਗਸਤ 2, 1922) ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਵਿਗਿਆਨੀ,ਇੰਜੀਨੀਅਰ,ਕਾਢਕਾਰ ਤੇ ਖੋਜੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਰਭਾਸ਼(ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ) ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬਾਇਨਰੀ ਸੰਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ

**ਬਾਇਨਰੀ ਸੰਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ** ਲਗਭਗ ਡੈਸੀਮਲ ਸੰਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਨੰਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: (0)ਜ਼ੀਰੋ ਅਤੇ (1) ਇੱਕ। ਇਸ ਦਾ 10 ਆਧਾਰ ਦੀ ਬਜਾਏ 2 ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਇਨਰੀ ਨੰਬਰ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡਾ ਨੰਬਰ (1) ਇੱਕ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਇਨਰੀ ਨੰਬਰ ਦੇ ਹਰੇਕ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਦੋ ਦੀ ਪਾਵਰ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਇਕਾਈ ਸਥਾਨ (2 ਪਾਵਰ-0), ਦੂਸਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੇ ਨੰਬਰ ਨੂੰ 2(2 ਪਾਵਰ-1), ਤੀਸਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੇ ਨੰਬਰ ਨੂੰ 4(2 ਪਾਵਰ-2), ਚੌਥੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੇ ਨੰਬਰ ਨੂੰ 8 (2 ਪਾਵਰ-3) ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੇ ਨੰਬਰ ਨੂੰ 16(2 ਪਾਵਰ-4)।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ
ਗੂਗਲ ਕਰੋਮ

**ਗੂਗਲ ਕਰੋਮ** ਗੂਗਲ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਵੈੱਬ ਬਰਾਊਜ਼ਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 45 ਸੰਸਕਰਨ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਵਸੰਤ ਵੈਲੀ ਸਕੂਲ

**ਵਸੰਤ ਵੈਲੀ ਸਕੂਲ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ Vasant Valley School) ਵਸੰਤ ਕੁੰਜ, ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਵਰਲਡ- ਸੀ ਫੋਰ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹਿਰਾਣੀ

**ਰਾਜਕੁਮਾਰ "ਰਾਜੂ" ਹਿਰਾਣੀ** (, , ; ਜਨਮ 20 ਨਵੰਬਰ 1962) ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਐਮਬੀਬੀਐੱਸ, ਲਗੇ ਰਹੋ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ, 3 ਈਡੀਅਟਸ ਅਤੇ ਪੀਕੇ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈਆਂ। 

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਇਸਦਾ ਜਨਮ 20 ਨਵੰਬਰ 1962 ਨੂੰ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਧੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਮਹਿਰਾਬਪੁਰ, ਸਿੰਧ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਵਸਿਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਸਦਾ ਪਿਤਾ ਸੁਰੇਸ਼ ਹਿਰਾਨੀ 14 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹਿਰਾਣੀ ਸੇਂਟ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਦੇ ਸਾਲੇਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਕਮਰਸ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੇ ਮਾਪੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਚਾਰਟਡ ਅਕਾਊਂਟੇਟ ਬਣੇ ਪਰ ਇਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। 

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ
## ਹਵਾਲੇ