ਸ਼ਮੀਮ ਅਰਾ

**ਸ਼ਮੀਮ ਅਰਾ**&nbsp;(22 ਮਾਰਚ 1938 – 5 ਅਗਸਤ 2016) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਂ *ਪੁਤਲੀ ਬਾਈ* ਸੀ। ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਮਗਰੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਸ਼ਮੀਮ ਅਰਾ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ 1950 ਤੋਂ 1970 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੰਗੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਨਾਇਲਾ* ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜੋ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1965 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲ਼ੀ ਪੂਰੀ ਲੰਬੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਸੰਗਮ" ਸੀ ਜੋ 23 ਅਪਰੈਲ 1964 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।

## ਕਰੀਅਰ 
1956 ਵਿੱਚ, ਪੁਤਲੀ ਬਾਈ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਹੌਰ 'ਚ ਕੁਝ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਜਮ ਨਕਵੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਕੰਵਾਰੀ ਬੇਵਾ" (1956) ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਚਿਹਰੇ, ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼, ਪਹੁੰਚਣਯੋਗ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਜਮ ਨਕਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਚ ਨਾਮ ਸ਼ਮੀਮ ਆਰਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਨਾਮ ਬਦਨਾਮ ਡਾਕੂ ਪੂਤਲੀ ਬਾਈ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ, ਪਰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਮਹਿਲਾ ਸਟਾਰ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਮੀਮ ਆਰਾ ਨੂੰ ਅਨਾਰਕਲੀ (1958) ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਨਾਰਕਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਮੀਮ ਆਰਾ, ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸੁਰਿਆ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਸ਼ਮੀਮ ਆਰਾ ਕੁਝ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1960 ਵਿੱਚ, ਫ਼ਿਲਮ "ਸਹੇਲੀ" (1960) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਮੀਮ ਆਰਾ ਘਰੇਲੂ ਨਾਮ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਕੈਦੀ (1962) ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਿਦ ਅਤਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਅਤੇ ਮੈਡਮ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਗੀਤ 'ਮੁਝ ਸੇ ਪਹਿਲੀ ਸੀ ਮੁਹੱਬਤ ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ ਨਾ ਮਾਂਗ' ਦੀ ਫਿਲਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ, ਉਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਟਾਈਲ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ "ਨਾਇਲਾ" (1965) ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਚ ਨਿਰਮਿਤ ਪਹਿਲੀ ਰੰਗੀਨ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਦੁਖਦਾਈ ਨਾਇਲਾ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਹੋਰ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਦੇਵਦਾਸ, ਦੋਰਾਹਾ, ਹਮਰਾਜ਼ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੈਦੀ (1962), ਚਿੰਗਾਰੀ (1964), ਫਰੰਗੀ (1964), ਨਾਇਲਾ (1965), ਆਗ ਕਾ ਦਰਿਆ (1966), ਲਖੋਂ ਮੈਂ ਏਕ (1967), ਸਾਈਕਾ (1968) ਅਤੇ ਸਾਲਗਿਰਾਹ (1968) ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਨ। ਲਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਦਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੁਕ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਖੁਦ ਫ਼ਿਲਮ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ਮੀਮ ਆਰਾ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਜੈਦਾਦ (1959) ਅਤੇ ਤੀਸ ਮਾਰ ਖਾਨ (1989) ਸਿਰਫ ਦੋ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਰਫੌਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।

### ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ 
1968 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲ਼ੀ ਫਿਲਮ ਸਾਕਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਰਜ਼ੀਆ ਬੱਟ ਦੇ ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਪਰਸੰਸਾ ਹਾਸਲ ਹੋਈ।

### ਬਤੌਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ 
1976 ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਜੀਓ ਔਰ ਜੀਨੇ ਦੋ (1976) ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹੀਰਾ ਜੁਬਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੁੰਡਾ ਬਿਗੜਾ ਜਾਏ (1995) ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ "ਪਲੇਬੁਆਏ" (1978), "ਮਿਸ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ" (1979), "ਮਿਸ ਸਿੰਗਾਪੁਰ" (1985), "ਮਿਸ ਕੋਲੰਬੋ" (1984), "ਲੇਡੀ ਸਮਗਲਰ" (1987), "ਲੇਡੀ ਕਮਾਂਡੋ" (1989), "ਆਖਰੀ ਮੁਜਰਾ" (1994), "ਬੇਟਾ" (1994), ਹਾਥੀ ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ, ਮੁੰਡਾ ਬਿਗੜਾ ਜਾਏ (1995), ਹਮ ਤੋ ਚਲੇ ਸੁਸਰਾਲ (1996), ਮਿਸ ਇਸਤਾਂਬੁਲ (1996), "ਹਮ ਕੀਸੀ ਸੇ ਕਮ ਨਹੀਂ" (1997), "ਲਵ 95" (1996) ਅਤੇ "ਪਲ ਦੋ ਪਾਲ" (1999) ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ 
ਸ਼ਮੀਮ ਆਰਾ ਦਾ ਚਾਰ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਤੀ (ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਸਰਪ੍ਰਸਤ) ਸਰਦਾਰ ਰਿੰਡ ਸੀ, ਜੋ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਅਬਦਲਾ ਮਾਜਿਦ ਕੈਰਿਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਸੀ ਜੋ ਅਗਫ਼ਾ ਰੰਗ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ, ਸਲਮਾਨ ਮਜੀਦ ਕਰੀਮ (ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਾ ਸੀ) ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਆਹ ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਵਿਆਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਫਰੀਦ ਅਹਿਮਦ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੀਮ ਆਰਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦਬੀਰ-ਉਲ-ਹਸਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਹ 2005 ਤੱਕ ਲਾਹੌਰ 'ਚ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਤੇ ਸਲਮਾਨ ਮਜੀਦ ਕਰੀਮ (ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਿਛਲੇ ਵਿਆਹ ਰਾਹੀਂ) ਲੰਡਨ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ 19 ਅਕਤੂਬਰ 2010, ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਲੰਦਨ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਉਸ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਲਮਾਨ ਮਜੀਦ ਕੈਰੀਮ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਆਈਟੀ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਮੀਮ ਆਰਾ ਦੀ 5 ਅਗਸਤ 2016 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਉਸ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉ ਸਨੂੰ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।

ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਰੇਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੀਮ ਆਰਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨਰਮ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਛਾਪ ਛੱਡੀ।

## ਫਿਲਮੋਗਰਾਫੀ 
* *ਕੰਵਾਰੀ ਬੇਵਾ*(1956)
* *ਅਨਾਰਕਲੀ*, ਵਾਹ ਰੇ ਜ਼ਮਾਨੇ (1958)
* *ਆਲਮ ਅਰਾ*, ਅਪਨਾ ਪਰਾਇਆ, ਫੈਂਸਲਾ, *ਸਵੇਰਾ*, ਜਾਇਦਾਦ,*ਮਜ਼ਲੂਮ*, *ਰਾਜ਼* (1959)
* *ਭਾਬੀ*, ਦੋ ਉਸਤਾਦ, ਇੱਜ਼ਤ, ਰਾਤ ਕੇ ਰਾਹੀ (1960), ਰੂਪ ਮਤੀਬਾਜ਼ ਬਹਾਦੁਰ, ਸਹੇਲੀ (1960)
* *ਇਨਸਾਨ ਬਦਲਤਾ ਹੈ, ਜ਼ਮਾਨਾ ਕਿਆ ਕਹੇਗਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਕਾ ਚਾਂਦ* (1961)
* *ਆਂਚਲ, ਮਹਿਬੂਬ, ਮੇਰਾ ਕਿਆ ਕਸੂਰ, ਕੈਦੀ, ਇਨਕਲਾਬ* (1962)
* *ਦੁਲਹਨ, ਏਕ ਤੇਰਾ ਸਹਾਰਾ, ਗਜ਼ਾਲਾ, ਕਾਲਾ ਪਾਨੀ, ਸਾਜ਼ਿਸ਼, ਸੀਮਾ, ਟਾਂਗੇ ਵਾਲੇ*(1963)
* *ਬਾਪ ਕਾ ਬਾਪ, ਚਿੰਗਾਰੀ, ਫਿਰੰਗੀ, ਹਵੇਲੀ, ਮੈਖਾਨਾ, ਪਿਆਰ ਕੀ ਸਜ਼ਾ, ਤਨਹਾ*(1964)
* *ਦੇਵਦਾਸ, ਦਿਲ ਕੇ ਟੁਕੜੇ, ਫੈਸ਼ਨ, ਨਾਇਲਾ (1965)*
* *ਆਗ ਕਾ ਦਰਿਆ, ਜਲਵਾ, ਮਜਬੂਰ, ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ, ਪਰਦਾ, ਕਬੀਲਾ* (1966)
* *ਦੋਰਾਹਾ*, ਹਮਰਾਜ਼, ਲਾਖੋਂ ਮੇਂ ਏਕ (1967)
* *ਸਾਕਾ*(1968)
* *ਦਿਲ ਮੇਰਾ ਧੜਕਨ ਤੇਰੀ* (1968)
* *ਆਂਚ*, ਦਿਲ-ਏ--ਬੇਤਾਬ, ਸਾਲਗਿਰਾ (1969)
* *ਆਂਸੂ ਬਨ ਗਏ ਮੋਤੀ*, ਬੇਵਫਾ (1970)
* *ਪਰਾਈ ਆਗ*, ਸੁਹਾਗ, ਵਹਸ਼ੀ (1971), ਖਾਕ ਔਰ ਖੂਨ (1971)
* ਅੰਗਾਰੇ (1972)
* ਖਵਾਬ ਔਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ (1973)
* ਭੂਲ (1974) (ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ), ਪਲੇਬੁਆਇ (ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ) (1978)
* *ਮੇਰੇ ਅਪਨੇ* (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ) (1981)
* *ਪਲ ਦੋ ਪਲ*(ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ) (1999)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ