ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਰਾਗ

***ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਰਾਗ*** (ਕੰਨਡ਼ க்கான் ராக், ਜਿਸ ਨੂੰ ਯਕਸ਼ਗਾਨਾ ਰਾਗਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਸੁਰੀਲੇ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਵ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਧੁਨ ਦੇ ਰੂਪਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਧੁਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਰਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਗ *ਮੱਟੂ* ਨਾਮਕ ਸੁਰੀਲੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਗਮਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਹੁੰਦੇ  ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਅਪਵਾਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਰਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਕੁਲੀਨ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਰਾਗ ਰਾਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਯਕਸ਼ਗਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ 
*ਰਾਗ*  ਧੁਨ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਇੱਕ ਆਮ ਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧੁਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਰਾਗ ਨਾ ਸਿਰਫ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਕੁਝ ਤਾਲ ਅਤੇ ਸੁਰੀਲੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ *ਮੱਟੂ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਗ ਅੱਗੇ (ਆਰੋਹਾ [ਆਰੋਹ]] ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ (ਆਵਰੋਹਾ [ਆਵਰੋਹ]] ਸੰਗੀਤਕ ਸਕੇਲ ਲਈ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੁਰਾਂ (ਨੋਟਸ) ਦਾ  ਵਧੇਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਸੁਰ  ਨੂੰ ਗਮਕ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ. ਨਤੀਜਾ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਧੁਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੇਅੰਤ ਭਿੰਨਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਗਾਉਣ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਯਕਸ਼ਾ ਗਮਕ, ਜੋ ਕਿ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੋਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਜਾਂ ਇੱਕ ਖਾਸ *ਮੱਟੂ* ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਹੈ।

ਸਖ਼ਤ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਯਕਸ਼ਗਨ ਰਾਗ ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੀਟਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਯਕਸ਼ਗਨ ਚੰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧੁਨ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪੇਲਵਿਕ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਜਿੰਨੀ ਨੀਵੀਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਕੇ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਇਨ ਇੱਕ *ਯਕਸ਼ਗਾਨਾ ਬਯਾਲਤਾ* ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਮਾਈਕਰੋਫੋਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਰਮ ਗਾਉਣ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਭੀਮਪਲਾਸ) ।

ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਰਾਗ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਨਾਟਕੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਗੀਤ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਲਾਟਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਇੱਕੋ ਰਾਗ ਦੇ ਕਈ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

## ਯਕਸ਼ਗਣ ਰਾਗ ਅਤੇ ਸਮਾਂ 
ਹੋਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਯਕਸ਼ਗਾਨਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਰਾਗ ਨਾਟੀ ਜਾਂ ਚਲਾ ਨਾਟੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲ ਕਹਾਣੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਰਾਗ ਭਿਰਵੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੱਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਮੋਹਨਾ ਰਾਗ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਗਮਕ 
ਯਕਸ਼ਗਾਨਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗਮਕ ਹਨ। ਯਕਸ਼ਗਾਨਾ ਗਮਕ, ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਨਾਮ ਹਨ ਜੋ ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਯਕਸ਼ਗਾਨਾ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨੋਟਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਮਕ ਯਕਸ਼ਗਣ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸੁਆਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਮਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ **ਮੱਟੂ** ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਜੋ ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਰਾਗ 
* ਸ਼ਤਪਦੀ (ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਇਹ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਕੰਨਡ਼ ਪ੍ਰੋਸੋਡੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ) 
* ਸੰਗਤ
* ਕੰਨਡ਼ (ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦੇ ਕੰਨਡ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ) 
* ਹੂਵੂ
* ਕੂਰੇ (ਇਹ ਕੋਰੀ ਤਾਲਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ) 
* ਨੇਪਾਲੀ
* ਗੋਪਾਨੀਥੇ
* ਨਵਰਸ
* ਵੁਰੰਧਵਨ
* ਮੀਕਾਲੀ
* ਕੋਰਵੀ
* ਦਿਵਾਲੀ
* ਮੇਕਚੂ
* ਘੰਟਾਰਵਾ 
* ਮਧੂਮਾਧਵੀ
* ਮੀਕਾਲੀ

## ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗ 
ਇਹ ਰਾਗ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤਾ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਪਵਾਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਢਾਂਚਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।

* ਨਾਟੀ---ਵਾਰਨਾ ਵਾਦਨਾ/ਮੁਦਦਿੰਦਾ ਨਿੰਨਾ
* ਸੰਗਤਯਾ---- ਕੁਰੂਰਾਇਆ ਇਡੇਨੇਲਾ ਕੰਡੂ
* ਰੈਗੁਪਟੀ---- ਕੇਲੂ
* ਕੰਭੋਧੀ---ਸ਼ਤਰੂਗਨਾ ਸੇਨੇਗਲਾ ਸੁਤਰਾਵਨੂ ਸ਼ਰੀਸੂਤਾ (ਹਿੰਸੂਥਾਨੀ ਰਾਗ ਦਾ ਗਿਆਨ) 
* ਭੈਰਵੀ---ਇਲਾਵੋ ਸੰਜੈਨੇ ਕੇਲੂ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗੀਤ
* ਮੱਧਮਾਵਤੀ---- ਸ਼ਾਰਾਨੂ ਤਿਰੂਵੱਗਰਾ
* ਕਲਿਆਣੀ
* ਕਾਫ਼ੀ
* ਨੀਲਾਮਬਰੀ
* ਪਰਜੂ
* ਦੇਸੀ (ਦੇਸ਼) 
* ਬਿਲਾਹਾਰੀ
* ਯੇਰਕਲਾ ਕੰਬੋਧੀ
* ਹਿੰਦੋਲਾ (ਬਾਲੀਪਾ ਸ਼ਾਈਲੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਟੋਡੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਮਾਨ) 
* ਨਵਰੋਜੂ
* ਬੇਹਾਗ
* ਮਾਰਵੀ
* ਸਵਾਈ
* ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ
* ਸਾਰੰਗਾ
* ਸਾਵੇ
* ਸੁਰੂਤੀ
* ਟੋਡੀ
* ਬੇਗੈਦੀ
* ਮੁਖਾਰੀ
* ਪੰਤੂਰਾਵਲੀ
* ਕੇਦਾਰਗੌਲਾ---ਤਾਈ ਕੇਲ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਏਨਾ ਬਾਰੀ ਸਾਲੂ
* ਮਧੂਮਧਵੀ
* ਮੋਹਨਾ---ਮਾਰਨਾਇਆਨਾ ਮਾਤਾ, ਰੰਗਨਾਇਕਾ ਰਗੀਵਾ ਲੋਚਨਾ
* ਜੰਜੂਤੀ

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਮੇਲੋਡੀ ਕਿਸਮ
* ਮਕਾਮ
* ਇਕੋਸ
* ਮੁਕਮ
* ਨਵਾ ਰਸ
* *ਰਾਗ*, ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ