open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਸਿੰਘ

**ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਸਿੰਘ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Swarajbir Singh**; ਜਨਮ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1958) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਕਵੀ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ, ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਟਕ ਮਾਸੀਆ ਦੀ ਰਾਤ (2016) ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।

ਉਹ 31 ਅਗਸਤ 2018 ਤੋਂ 13 ਜਨਵਰੀ 2024 ਤੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹਨ। ਉਸਨੇ 1983-1984 ਦੌਰਾਨ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਰੱਖਿਆ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਉਹ 1986 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਸਨੂੰ ਅਸਾਮ-ਮੇਘਾਲਿਆ ਕਾਡਰ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ ਮੇਘਾਲਿਆ, ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦਾ ਜਨਮ ਵੇਰਕਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਧਰਮਾਬਾਦ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਮੱਲੋਵਾਲੀ ਅਤੇ ਘੁਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਕੰਮ 
ਇਹ ਹੈ ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ:

### ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ 
* *ਧਰਮ ਗੁਰੂ* (1999)

* *ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ* (2000)

* *ਮੇਦਨੀ* ( *ਧਰਤੀ* ) (2002)

* *ਸ਼ਿਆਰੀ* ( *ਕਵਿਤਾ* ) (2004)

* *ਕਾਲਰ* ( *ਦ ਅਲਕਲੀਨ ਅਰਥ* (2006)

* *ਮਾਸੀਆ ਦੀ ਰਾਤ* ( *ਮੂਨ ਰਹਿਤ ਰਾਤ* ) (2013)

* *ਤਸਵੀਰਾਂ* ( *ਤਸਵੀਰਾਂ* ) (2014, ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਟ-ਸਰਵਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ) (2017 ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ)

* *ਹੱਕ* ( *ਦ ਰਾਈਟਸ* ) (2015)

* *ਅਗਨੀ ਕੁੰਡ* ( *ਦ ਫਾਇਰ ਪੁਟ* ) (2016)

### ਅਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾਟਕ 
* *ਜਨ ਦਾ ਮੀਟ* ( *ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ* )

* *ਪੁਲ-ਸੀਰਤ* (ਨਿਆਸ ਦੇ ਦਿਨ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਰਕ ਉੱਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪੁਲ)

* *ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ* ( *ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਕਿਲਾ* )

* *ਫਾਸਲ* ( *ਵਾਢੀ* )

* *ਏਹ ਗਲਾਂ ਕਦੀ ਫਿਰ ਕਰਾਂਗੇ* ( *ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ* ) (ਨੌਂ ਮੋਨੋਲੋਗ)

* *ਅਹਿਲਯਾ*

* *ਮਹਾਦੰਡ* ( *ਮਹਾਨ ਸਜ਼ਾ* )

### ਲੇਖ 
* *ਤੇਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਲੋਕ* ( *ਤੇਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਲੋਕ* ), 1988-89 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਪ੍ਰੀਤ ਲਾੜੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਸਿਕ ਕਾਲਮ।

### ਕਵਿਤਾ 
* *ਅਪਨੀ ਅਪਨੀ ਰਾਤ* ( *ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਾਤ* ) (1985)

* *ਸਾਹਨ ਥਾਣੀ* ( *ਸਾਡੇ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ* ) (1989)

* *23 ਮਾਰਚ* (1993), ( *ਪਾਸ਼ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ* )

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ 
ਇੱਥੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨਜੀਬਾ ਅਹਿਮਦ

**ਨਜੀਬਾ ਅਹਿਮਦ** (ਜਨਮ 1954) ( ਕੁਰਦੀ :نه‌جیبە ئهحمه‌د, ਨੇਜੀਬੇ ਏਹਮਦ; ਉਚਾਰਨ [ nadʒiːba aħmad ] ) ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਕੁਰਦ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ। 

## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜਨਮ 1954 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਰਕੁਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੁਲੇਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੁਰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੁਰਦ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਔਰਤ ਕੁਰਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਹਸਤੀ ਸੀ। 

ਕਾਜਲ ਅਹਿਮਦ (ਜਨਮ 1967) ਅਤੇ ਮਹਾਬਾਦ ਕਾਦਰਾਗੀ (ਜਨਮ 1966) ਸਮੇਤ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਨਾਰੀ ਕੁਰਦ ਕਵਿਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਕੰਮ 
ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ  ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੁਰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਚੋਣਵੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ *ਆਧੁਨਿਕ ਕੁਰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ*  ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।  ਉਸਨੇ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਕੁਰਦੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਲੇਖ, ਨਾਵਲ, ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।

## ਚੋਣਵੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ 
# *ਬਹਾਰ ਰੋ ਰਹੀ ,* ਤਬਰੀਜ਼, ਈਰਾਨ, 1994।
# *ਰਸਨ* (ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ) ਤਬਰੀਜ਼, ਈਰਾਨ, 1994।
# *ਸੇਬ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ*, ਹੌਲਰ, ਇਰਾਕੀ ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ, 1998।
# *ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਤਿਤਲੀਆਂ*  (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ), ਹੌਲਰ, ਇਰਾਕੀ ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ 1998।
# *ਪਾਣੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹਿਰਨ,* ਹੌਲਰ, ਇਰਾਕੀ ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ, 2005
# *ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ ਦੇ ਅੰਕੁਰਾਂ ਦਾ ਮੁੜ-ਫੁੱਟਣਾ,* ਹੌਲਰ, ਇਰਾਕੀ ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ, 2005

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954
ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਸੂਰੀ

**ਸੋਹਣ ਲਾਲ ਸੂਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Sohan Lal Suri;** ਮੌਤ 1852) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਸੋਹਨ ਲਾਲਾ ਗਣਪਤ ਰਾਏ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਸੁਕਰਚਕੀਆ ਮਿਸਲ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ *ਵਕਈ ਨਵੀਸ* ਜਾਂ ਦਰਬਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ। ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹੁਦਾ 1811 ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ 1839 ਵਿਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਅਦਾਲਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਮਾਂ 1812 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ *ਉਮਦਾਤ-ਉਤ-ਤਵਾਰੀਖ* ਸੀ।

## ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ 
ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੋਠਵਾਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜਾ ਖੋਖਰ ਆਨੰਦ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਖਰੈਣ *ਗੋਤਰਾ* ਜਾਂ *ਬਿਰਾਦਰੀ* (ਕਬੀਲਾ) ਦਾ ਸੀ, ਸਰੀ ਇੱਕ ਉਪ-ਕਬੀਲਾ ਸੀ।

ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਲਾਲਾ ਗਣਪਤ ਰਾਏ ਨੇ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਮੁਨਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1771 ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਚੜਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ, ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ 1811-12 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।  

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਸੋਹਨ ਨੂੰ 1811 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਦਵੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ।  ਸੂਰੀ ਗਣਿਤ, ਅੰਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ 1836 ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ, ਸੀਸ-ਸਤਲੁਜ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤ। ਜਨਰਲ ਕਲਾਉਡ ਮਾਰਟਿਨ ਵੇਡ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਅਤੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ। 

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੋਟਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਹੱਥ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਉਪਲਬਧ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁਜਾਨ ਰਾਏ ਭੰਡਾਰੀ ਦੁਆਰਾ *ਖੁੱਲਾਸਤ-ਉਤ-ਤਵਾਰੀਖ* । 

ਫਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ੂਦੀਨ ਨੇ ਸੋਹਣ ਲਾਲ ਸੂਰੀ ਨੂੰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਨਰਲ ਕਲਾਊਡ ਮਾਰਟਿਨ ਵੇਡ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 

## ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
1849 ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਸੂਰੀ ਨੂੰ ਮੰਗਾ ਵਿਚ 1,000 ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਦੀ *ਜਾਗੀਰ* (ਜਾਇਦਾਦ) ਦੀ ਗਰਾਂਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਮੰਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਲਾਲਾ ਸੋਹਣ ਲਾਲ ਸੂਰੀ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸੀ, ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 1850 ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਮਰ ਭਰ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਸੂਰੀ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸਾਲ ਉਥੇ ਰਹੇ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1852
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਐਚ. ਐਸ. ਬੇਦੀ

**ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Harjit Singh Bedi;** 5 ਸਤੰਬਰ 1946 – 21 ਨਵੰਬਰ 2024) ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਸਨ।

## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਬੇਦੀ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਹੀਵਾਲ (ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਸਿੱਧੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ 17ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹਨ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਟਿੱਕਾ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ, ਇੱਕ ਜੱਜ ਵੀ ਸਨ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

ਬੇਦੀ ਨੇ ਬਿਸ਼ਪ ਕਾਟਨ ਸਕੂਲ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1962 ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਂਬਰਿਜ ਕੀਤਾ।

ਉਹ 17 ਜੁਲਾਈ 1972 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਬਾਰ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵਕੀਲ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ, ਫੌਜਦਾਰੀ ਅਤੇ ਰਿੱਟ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ 1974 ਤੋਂ 1983 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵੀ ਰਹੇ।

ਬੇਦੀ ਨੂੰ 1983 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਡਿਪਟੀ ਐਡਵੋਕੇਟ ਜਨਰਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1987 ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਐਡਵੋਕੇਟ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਐਡਵੋਕੇਟ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ 1989 ਤੱਕ ਉਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਐਡਵੋਕੇਟ ਜਨਰਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 1990 ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਐਡਵੋਕੇਟ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 15 ਮਾਰਚ 1991 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਵਧੀਕ ਜੱਜ ਅਤੇ 8 ਜੁਲਾਈ 1992 ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਜੱਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 3 ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਅਤੇ 12 ਜਨਵਰੀ 2007 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਜੱਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 2011 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। 

ਬੇਦੀ ਦੀ ਮੌਤ 21 ਨਵੰਬਰ 2024 ਨੂੰ 78 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਜੱਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਜੱਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946
ਪ੍ਰਭਦੀਪ ਗਿੱਲ

**ਪ੍ਰਭਦੀਪ ਗਿੱਲ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Prabhdeep Gill;** ਜਨਮ 1985) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਅਲਬਰਟਾ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ 2016 ਕੈਲਗਰੀ-ਗ੍ਰੀਨਵੇਅ ਉਪ-ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਮਨਮੀਤ ਭੁੱਲਰ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਕੈਲਗਰੀ ਅਤੇ ਐਡਮਿੰਟਨ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕਾਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਗਿੱਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਲਬਰਟਾ ਲਈ ਅਪੀਲ ਪੈਨਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਗਿੱਲ ਨੇ 2016 ਕੈਲਗਰੀ-ਗ੍ਰੀਨਵੇਅ ਜ਼ਿਮਨੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਪੀਸੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਜਿੱਤੀ, ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨੇ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿੱਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਅੰਤਰਿਮ ਨੇਤਾ ਰਿਕ ਮੈਕਆਈਵਰ ਦੁਆਰਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਗਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਚੋਣ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸੀ। ਗਿੱਲ ਉਪ-ਚੋਣ ਵਿੱਚ 27.73% ਲੋਕਪ੍ਰਿਅ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਵਾਈਲਡਰੋਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਵਿੰਦਰ ਤੂਰ ਤੋਂ ਚਾਰ ਅੰਕ ਅੱਗੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਿਊ ਡੈਮੋਕਰੇਟ ਉਮੀਦਵਾਰ ਰੂਪ ਰਾਏ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 8 ਅੰਕ ਅੱਗੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਬਹੁਮਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ। ਗਿੱਲ ਦੀ ਉਪ-ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਨੇ ਪੀਸੀਜ਼ ਨੂੰ 9 ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਕਾਕਸ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। 

## ਚੋਣ ਇਤਿਹਾਸ 
### 2016 ਉਪ ਚੋਣ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਮੀਰਾ ਨੂਰ ਅਲ-ਦੀਨ

**ਅਮੀਰਾ ਨੂਰ ਅਲ-ਦੀਨ ਦਾਊਦ** (1925 – ਅਪ੍ਰੈਲ 2020) ਇੱਕ ਇਰਾਕੀ ਕਵਿਤਰੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਬਗ਼ਦਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸੈਕੰਡਰੀ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ  ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1943 ਵਿੱਚ ਕਾਹਿਰਾ ਦੀ ਕਾਹਿਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬੀਏ, ਅਤੇ 1957 ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕਾ, ਫਿਰ ਬਗਦਾਦ ਦੀ  ਆਰਟਸ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਅਪਲਾਈਡ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡੀਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕਈ ਇਰਾਕੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ।  

## ਜੀਵਨ 
ਅਮੀਰਾ ਬਿੰਤ ਨੂਰ ਅਲ-ਦੀਨ / ਨੂਰੇਦੀਨ ਦਾਊਦ ਦਾ ਜਨਮ ਬਗਦਾਦ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੋਸੁਲ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਓਟੋਮੈਨ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਗ਼ਦਾਦ ਆਏ ਸਨ। ਅਮੀਰਾ ਨੂਰੇਦੀਨ ਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਬਗ਼ਦਾਦ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ 1943 ਵਿੱਚ ਕਾਹਿਰਾ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਕਾਹਿਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਬੈਚੂਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 1947 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਰਾਕ ਦੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਗਦਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਆਰਟਸ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਅਪਲਾਈਡ ਆਰਟਸ ਦੇ ਡੀਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅਰਬੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਤੁਰਕੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1984 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ 1996 ਵਿੱਚ ਇਰਾਕੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ  ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਲਿਖਤਾਂ 
* *ਅਪੀਲਾਂ ਅਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ* , ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ।

ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925
ਸਰਦਾਰ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ

**ਸਰਦਾਰ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Sardar Atma Singh;** ਜਨਮ 28 ਜਨਵਰੀ 1912, ਮੌਤ ਦੀ ਮਿਤੀ ਅਣਜਾਣ) ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਸਨ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਸਰਦਾਰ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਜਨਵਰੀ 1912 ਨੂੰ ਸ਼ੇਖਪੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਖਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਰਦਾਰ ਠੰਡਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਪਾਲ ਕੌਰ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। (ਇੱਕ ਗਿਆਨੀ ਜਾਂ ਗਿਆਨੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਸਿੱਖ ਉਪਾਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਰਦਾਸ, ਜਾਂ ਗਾਇਨ (ਕੀਰਤਨ) ਵਿੱਚ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ)। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬੀਬੀ ਤੇਜ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ।

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਆਗੂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1952 ਅਤੇ 1954 ਵਿੱਚ ਪੈਪਸੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਨੌਂ ਵਾਰ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ 1952 ਤੋਂ 1985 ਤੱਕ ਸੱਤ ਵਾਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ 1954 ਵਿਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਗਏ ਸਨ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਜੋ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਹੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬੇਰ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧੁੱਸੀ ਬੰਨ੍ਹ (ਕੱਟੜ) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਹਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੂਲ: ਨੰਦਬਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਪਬਲਿਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1969 ਵਿੱਚ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ (ਬਾਂਦਰਾ) ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ 1937 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਡਾ. ਭੀਮ ਰਾਓ ਰਾਮਜੀ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਅਤੇ ਪਛੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ

**ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Baba Sunder**), ਜਿਸ ਨੂੰ **ਸੁੰਦਰ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਚਾਰ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਉਹ ਤੀਜੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਬਾਬਾ ਮੋਹਰੀ ਦਾ ਪੋਤਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਸੁਖਦ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪੜਦਾਦਾ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਪਿਆਰ ਸੀ।

### ਕੰਮ 
ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ, *ਰਾਮਕਲੀ ਸਾਦੁ* ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) 923-924 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਛੇ ਪਉੜੀਆਂ, ਜਾਂ  । ਸਾਧ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਕਾਲ" (ਸਦਾ)। ਬਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਰਵ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੂੰ ਅਗਲਾ ਗੁਰੂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਲਈ ਰੋਣ ਨਾ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਸਰੀਰਕ ਮੌਤ ਪ੍ਰਤੀ ਸਿੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗ 'ਤੇ *ਕੀਰਤਨ* ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਭਾਈ ਜੇਠਾ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਮਸਹ ਕੀਤਾ, ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚੰਦਨ ਦਾ ਲੇਪ ਲਗਾਇਆ ( ਗੁਰਗੱਦੀ 'ਤੇ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ
ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੂਰ

**ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੂਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Harpal Singh Kasoor**) ਇੱਕ ਸਿੱਖ *ਕਥਾਵਾਚਕ* (ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ) ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਾਅਵੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ *satguru.weebly.com* ਡੋਮੇਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ ਬਲਾਗ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਕਥਿਤ ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਦਾਅਵਾ 
ਸਿੱਖਨੈੱਟ ਦੁਆਰਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ, ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਗਾਂਡਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਅਨ ਦਾਅਵਾ 
''ਭਾਰਤੀ ਮੁਖੀ, ਡੋਨਾਕੋਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਨਾਰਵੇ ਵਿਚ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਦੋ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ"-1545 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਬਲੌਗ 'ਤੇ ਇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ।'' [sic], ਹਰਪਾਲ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਬਰਗਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1520 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ। 2010 ਵਿੱਚ, ਸਟਾਕਹੋਮ, ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਰਪਾਲ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਅਨ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਬਰਗਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜ਼ਾਹਰਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਬਾਲਾ, ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ। ਹਰਪਾਲ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਵੱਲੋਂ ਉਲਝਣ, ਉਤਸੁਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਹਰਪਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਰਗਨ ਫੇਰੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਬੂਤ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਵਿਦਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਮਾਈਰਵੋਲਡ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਰਪਾਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਤਨ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਡਾਇਸਪੋਰਿਕ ਸਿੱਖ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰਪਾਲ ਨੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਸਥਾਈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਿਕ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਸਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਅਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸੇਬੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ ਦੇਵੇਗਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* satguru.weebly.com
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਿੱਖ
ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਹਾਲ

[thumb|200x200px| *[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ* ਦੀ ਪਾਲਕੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹਾਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼।]]
right|thumb|200x200px| ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਖਾਕਾ। ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਲ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ

**ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ**, ਜਾਂ **ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ**, ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਕੋਰਟ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੁੱਖ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਕਮਰਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘਾਸਣ, ਜਾਂ *ਤਖ਼ਤ* ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ।

## ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ - ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ 
ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ (ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹਾਲ) ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ - ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ - ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਾਦਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਡੂੰਘੇ ਧਿਆਨ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਆਸਣ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਬੈਠਣਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਰਦ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਿਸ਼ਰਤ ਬੈਠਣ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਾਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਿਰਹਾਣੇ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕੱਪੜਾ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਿਰਹਾਣੇ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਹੋਏ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਪੜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ *ਰੋਮਲਾ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੜ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ।

ਇਹ ਥੜ੍ਹਾ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਰਾਗੀ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ) ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੰਗਤ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖ ਪੂਜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭਜਨ ਗਾਇਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਨੂੰ *ਗੁਰਬਾਣੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ,* ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ"।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਿੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ
ਬਾਕਜ਼ਾ ਅਮੀਨ ਖ਼ਾਕੀ

**ਬਾਕਜ਼ਾ ਅਮੀਨ ਖ਼ਾਕੀ** (1936–2003) ਇੱਕ ਇਰਾਕੀ ਕਵਿਤਰੀ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਬਾਕਜ਼ਾ ਅਮੀਨ ਖ਼ਾਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬਗਦਾਦ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਬੀਆ ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਗਦਾਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਿਰਕੁਕ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ  ਇਰਾਕੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਰਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਬਗਦਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਿਸ ਅਲ-ਲਾਯਾਨ, ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਉਸਨੇ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਰਾਕੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ "ਦਿ ਬ੍ਰਿਜ ਗਰਲ" ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ ਸੀ।  

ਖ਼ਾਕੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਰਾਕੀ ਅਤੇ ਕੁਵੈਤੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਿਸਰ ਦੇ ਅਲ-ਅਹਰਮ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਦੇ ਪਬਲਿਕ ਪ੍ਰੋਸੀਕਿਊਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।  ਉਸਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ "معجم الشعراء" (ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਕੋਸ਼), "المرأة العراقية المعاصرة" (ਸਮਕਾਲੀ ਇਰਾਕੀ ਔਰਤਾਂ), ਅਤੇ "شعراء بغداد" (ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਕਵੀ) ਵਰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ "ਅਹਿਲ ਅਲ-ਨਫ਼ਤ" (ਮਈ 1953), "ਅਲ-ਰਿਸਾਲਾ ਅਲ-ਜਦੀਦਾ" (ਨਵਾਂ ਸੁਨੇਹਾ) ਵਰਗੇ ਇਰਾਕੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ "ਅਲ-ਸਾਕੀਆ" (ਦਿ ਵਾਟਰ ਵ੍ਹੀਲ) (ਖਰੜਾ) ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਗ਼ਦਾ ਨਲਤਕੀ" (ਅਸੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਾਂ) ਅਤੇ "ਅਲਫ ਲੈਲਾ ਵ ਲੈਲਾ" (ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤਾਂ) ਲਿਖੇ। 

ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ: 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਕੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936
ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਰਾਜੂ

**ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਰਾਜੂ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Karam Singh Raju**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਪਹਿਲੇ ਦਲਿਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਵੱਕਾਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਨੀ ਚੰਦ ਚਮੜੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।

## ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਰਾਜੂ ਸਾਲ 1986 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਸਨ ਅਤੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਰਾਜੂ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪੱਕਾ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
ਰਾਜੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ-

* ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ 
* ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ - ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਪੈਗੰਬਰ
* ਰਤਨਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਫਿਲਾਸਫੀ
* ਅਛੂਤ ਪਹਿਰਾਵਾ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ ਅਫ਼ਸਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ
ਰਜਨੀ ਸੇਖੜੀ ਸਿੱਬਲ

**ਰਜਨੀ ਸੇਖੜੀ ਸਿੱਬਲ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Rajni Sekhri Sibal**) 1986 ਬੈਚ ਦੀ ਹਰਿਆਣਾ ਕੇਡਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਸਚੇਂਜ ਬੋਰਡ ( SEBI ) ਅਤੇ EXIM (ਐਕਸਪੋਰਟ-ਇੰਪੋਰਟ) ਬੈਂਕ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਬਾਹਰੀ ਨਿਗਰਾਨ (IEM) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
1986 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਟਾਪਰ ਬਣੀ।  ਆਪਣੇ ਸੇਵਾ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ।

2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਂਟਰਪ੍ਰੈਨਿਓਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਸਮਾਲ ਬਿਜ਼ਨਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਵਧੀਕ ਸਕੱਤਰ ਸੀ।

2020 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ।

2024 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਪੇਟੀਐਮ ਪੇਮੈਂਟਸ ਬੈਂਕ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।

## ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ 
2002 ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਬਲ ਨੇ ਜੇਬੀਟੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਘੁਟਾਲੇ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਘੁਟਾਲੇ ਵਿੱਚ 1999-2000 ਵਿੱਚ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਭਰਤੀ, ਜਾਅਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਿੱਬਲ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੀਬੀਆਈ ਜਾਂਚ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ। ਜਾਂਚ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੌਟਾਲਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਸਮੇਤ 55 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਬਲ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ, ਦਾ ਸਥਾਨ ਆਈਏਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਫਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
ਸਿੱਬਲ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ: ਕਲਾਉਡਜ਼ ਐਂਡ ਐਂਡ ਬਿਓਂਡ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਸ਼ਬਦ,  ਕਾਮਾਧੇਨੂ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਤਬਾਹੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ? , ਦ ਹਾਉਂਟਿੰਗ ਹਿਮਾਲਿਆ, ਅਸਰੀਰੀ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ - ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ ਅਫ਼ਸਰ
ਚੂੜ ਸਿੰਘ

**ਚੂੜ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ** (19 ਜਨਵਰੀ 1911 - 31 ਮਾਰਚ 2009), ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਚੂੜ ਸਿੰਘ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦਾ ਵਕੀਲ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਂਚ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ 1929 ਵਿੱਚ ਰੈਫਲਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਲਾਅ ਫਰਮ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਿਯੁਕਤੀਕਰਤਾ, ਜੇਮਸ ਵਾਲਟਰ ਡੇਵੀ ਐਂਬਰੋਜ਼ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਜੱਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਚੂੜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਐਲ.ਐਲ. ਬੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ 1948 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕੋਰੋਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਮਲਾਇਆ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ 'ਤੇ ਗ੍ਰੇਜ਼ ਇਨ ਵਿਖੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1955 ਵਿੱਚ ਬੈਰਿਸਟਰ-ਐਟ-ਲਾਅ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1960 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੱਜ ਅਤੇ 1963 ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਜੱਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਫੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜੱਜ ਸਨ।

1980 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨੇੜਲੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। 1931 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਖਾਲਸਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਉਸਨੇ ਇਸਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਅਤੇ ਟਰੱਸਟੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਿੱਖ ਦੋਵਾਂ ਵਿਦਿਅਕ ਚੈਰਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ 'ਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। 1994 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 18 ਨੀਵੇਨ ਰੋਡ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖਾਲਸਾ ਧਰਮ ਸਭਾ ਵਿਖੇ ਨਵੀਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਰਵਉੱਚ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911
ਪੰਜਾਬ ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਸੈਂਟਰ

**ਪੰਜਾਬ ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਸੈਂਟਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Punjab Remote Sensing Centre;** PRSC) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਪੀਆਰਐਸਸੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਲਵਲੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 
* *ਈ-ਪਹਿਲ*, ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਐਂਡਰੌਇਡ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ।
* ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ *i-Khet ਮਸ਼ੀਨ*, *e-PeHaL* ਅਤੇ *e-Prevent* ਐਪਸ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਲਈ।
* ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਮੈਪਿੰਗ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਸਥਾਨਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਔਨਲਾਈਨ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਈ-ਗਵਰਨੈਂਸ

## ਹਵਾਲੇ
ਬੰਟੀ ਸਿੰਘ

**ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Gurmeet Singh;** 14 ਨਵੰਬਰ 1987 – 2 ਫਰਵਰੀ 2022) **ਬੰਟੀ ਸਿੰਘ** ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਡਾਂਸਰ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਾਗਪੁਰੀ ਅਤੇ ਖੋਰਥ ਐਲਬਮਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਬੂਗੀ ਵੂਗੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਨਾਗਪੁਰੀ ਐਲਬਮ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 14 ਨਵੰਬਰ 1987 ਨੂੰ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਤਨਾਮ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕ ਭਰਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸੰਨੀ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੋਨਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜੈਕਸ ਹੈ।  

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਉਸ ਨੇ ਪਲਾਜ਼ਾ ਚੌਕ ਨੇੜੇ ਡਾਂਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ *ਝਾਂਝਰ* ਸੀ। ਉਸਨੇ ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਬੂਗੀ ਵੂਗੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕਈ ਨਾਗਪੁਰੀ ਅਤੇ ਖੋਰਥ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ। ਕਾਂਕੇ, ਬੰਟੀ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਟੂਡੀਓ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਾਗਪੁਰੀ ਐਲਬਮ *ਮੰਦਰ ਬਾਜੇਲਾ* ਸੀ। ਉਹ ਨਾਗਪੁਰੀ ਫਿਲਮ *ਚਿੰਗਾਰੀ* ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨਾਗਪੁਰੀ ਫਿਲਮ *ਪਿਆਰ ਕਰ ਸਪਨਾ* (2005) ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਨਾਗਪੁਰੀ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।

### ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਲੜੀਆਂ 
## ਮੌਤ 
ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਵਾਈ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। 1 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ, ਉਹ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਹਸਪਤਾਲ, ਰਾਂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। 2 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰੇਨ ਹੈਮਰੇਜ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987
ਰਾਗਵਰਧਿਨੀ

ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ **ਰਾਗਵਰਧਿਨੀ** ਦੇ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਅਰਥ ਹਨਃ

* ਰਾਗ ਦੇ ਆਲਾਪਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ। ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੁਰ 'ਤੇ ਰੁਕਦੇ ਹੋਏ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਰਾਗ ਦਾ  ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
* ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਟਪਾਇਆਦੀ ਸੰਖਿਆ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ 32ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ।

## ਮੇਲਕਰਤਾ 
ਇਹ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 32ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ **ਰਾਗਚੁਦਾਮਨੀ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨਾ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ *ਰਾਗਵਰਦਿਨੀ* ਸਕੇਲ
ਇਹ 6ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਰਿਤੂ* ਦਾ ਦੂਜਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ *ਰਿਤੂ-ਸ਼੍ਰੀ* ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੁਰਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰੂ ਗੁ ਮਾ ਪਾ ਧਾ ਨੀ* ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। (ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋਃ

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ3 ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ1 ਨੀ2 ਸੰ[a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ1 ਪ ਮ। ਗ3 ਰੇ3 ਸ[b] 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਸੁਰ  ਸ਼ਤਸ਼ਰੂਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਕੈਸੀਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ *ਸੰਪੂਰਨਾ* ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ ਤੇ ਅਵਰੋਹ(ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਦੇ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ *ਜਯੋਤੀ ਸਵਰੂਪਿਨੀ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ* ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 68ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗ 
*ਰਾਗਵਰਦਿਨੀ* ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। *ਰਾਗਵਰਦਿਨੀ* ਨਾਲ ਜੁੜੇ  ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
#### ਜਨਯਾ ਰਾਗਮਃ ਸਵਰਵਰਧਿਨੀ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਰਾਗਵਰਦਿਨੀ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ *ਵਰੁਣਪ੍ਰਿਆ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ* ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਟੌਿਨਕ ਨੋਟ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ *ਮੱਧਮਮ* ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਰਾਗਵਰਦਿਨੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਵੇਖੋ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
#### ਜਨਯ ਰਾਗਮਃ ਸਵਰਵਰਧਿਨੀ
ਦੇਜ਼ੀ ਅਲ-ਅਮੀਰ

thumb| ਦੇਜ਼ੀ ਅਲ-ਅਮੀਰ, 1970 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ।
**ਦੇਜ਼ੀ ਅਲ-ਅਮੀਰ** (ਅਰਬੀ: ديزي الأمير), ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ਼ **ਦੇਜ਼ੀ ਅਮੀਰ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਇਰਾਕੀ ਲੇਖਕ, ਕਵਿਤਰੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਉਡੀਕ ਸੂਚੀ: ਇਕ ਇਰਾਕੀ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਜੁਦਾਇਗੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਇਰਾਕ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲਿਖਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਦੇਜ਼ੀ ਅਲ-ਅਮੀਰ ਦਾ ਜਨਮ 1935 ਵਿੱਚ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ, ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਇਰਾਕੀ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਲੇਬਨਾਨੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ  ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਤਨ ਇਰਾਕ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸੀ। ਬਗ਼ਦਾਦ ਦੇ ਟੀਚਰਜ਼ ਟਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਜ਼ੀ ਅਲ-ਅਮੀਰ ਅਰਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਥੀਸਿਸ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਟਿਊਸ਼ਨ ਖ਼ਰਚਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।  ਘਰ ਪਰਤਦੇ ਹੋਏ  ਉਹ ਬੇਰੂਤ ਵਿੱਚ ਰੁਕ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਇਰਾਕੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਵਿੱਚ ਸਕੱਤਰ ਦੀ  ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਬੇਰੂਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਉਹ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੈਸ ਅਟੈਚੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। 1975 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਇਰਾਕੀ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲੇਬਨਾਨ ਉੱਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 1982 ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਲੇਬਨਾਨੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾਮ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ  ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਜ਼ੀ ਅਲ-ਅਮੀਰ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਅਲ ਬਾਲਦ ਅਲ-ਬੈਦ ਅਲਾਦੀ ਤੁਹੀਬੁਹੂ (ਦੂਰ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਜਿਸ ਨੂੰ  ਤੁਸੀਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ), 1964, ਥੁੰਮਾ ਤੌਦਾ ਅਲ-ਮਾਵਜਾ (ਤਦ ਤਰੰਗ ਪਰਤਦੀ ਹੈ), 1969, ਫਾਈ ਦਾਵਾਮਤ ਅਲ-ਹੱਬ ਵਾ ਅਲ-ਕਰਹੀਆ (ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਘੇਰ ਵਿੱਚ), 1979 ਅਤੇ ਵੁਦ ਲੀ-ਐਲ-ਬੇ' (ਵਿਕਾਊ ਵਾਅਦੇ, 1981) ਲੇਬਨਾਨੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਬਾਰੇ, ਅਤੇ ਅਲਾ ਲਾਇਹਤ ਅਲ-ਇੰਤਜ਼ਾਰ, (ਉਡੀਕ ਸੂਚੀ: ਇਕ ਇਰਾਕੀ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਜੁਦਾਇਗੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆ), 1994।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਅਭੈ ਸਿੰਘ (ਸਕੁਐਸ਼ ਖਿਡਾਰੀ)

**ਅਭੈ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 3 ਸਤੰਬਰ 1998) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਕੁਐਸ਼ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸੋਨ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਹੈ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਤੀਹਰਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਸਿੰਘ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਵੀ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 2024 ਤੱਕ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ 51ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
### ਕੋਚਿੰਗ 
ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉੱਘੇ ਸਾਬਕਾ ਸਕੁਐਸ਼ ਖਿਡਾਰੀ ਜੇਮਸ ਵਿਲਸਟ੍ਰੌਪ, ਹਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸੰਧੂ, ਡੇਵਿਡ ਕੈਂਪੀਅਨ, ਮੈਲਕਮ ਵਿਲਸਟ੍ਰੌਪ, ਅਤੇ ਬਾਸਕਰ ਬਾਲਾਮੁਰੂਗਨ ਦੁਆਰਾ ਕੋਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਸਿੰਘ ਲੜਕਿਆਂ ਦੀ ਅੰਡਰ 19 ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਨੰਬਰ 1 ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਸਕੁਐਸ਼ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਕੁਐਸ਼
* ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਰਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੁਐਸ਼ ਟੀਮ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਭੈ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਸਕੁਐਸ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿਖੇ
* ਸਕੁਐਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ 'ਤੇ ਅਭੈ ਸਿੰਘ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998
ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ

**ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿੱਖ ਟੈਂਪਲ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ** ਅਤੇ **ਵਰਮੌਂਟ ਗੁਰਦੁਆਰਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਲਾਸ ਫੇਲਿਜ਼ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ 1966 ਐਨ ਵਰਮੌਂਟ ਐਵੇਨਿਊ ਅਤੇ 4624-4636 ਡਬਲਯੂ ਫਿਨਲੇ ਐਵੇਨਿਊ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1969 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੌਜੂਦਾ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਮੌਜੂਦਾ ਮੰਦਰ ਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2023 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਰਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਪਹਿਲਾ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿੱਖ ਟੈਂਪਲ, ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਮਾਰਵਾਹ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, 1969 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਭਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਮੰਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਸਮਰਪਣ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ 500ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 1913 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ-ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ 1938 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਰਮੌਂਟ ਅਤੇ ਫਿਨਲੇ ਐਵੇਨਿਊ ਦੇ ਕੋਨੇ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਲਾਂਘਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ 2019 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਮਾਰਵਾਹ ਸਕੁਏਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, 200-300 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੱਖ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਐਤਵਾਰ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ, ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਨਵਾਂ, ਵੱਡਾ ਮੰਦਰ 1996 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਇਸਦੇ ਸਮਰਪਣ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ "ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਅਧਿਕਾਰ।" ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ 2016 ਅਤੇ 2019 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2023 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਰਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ "ਰਾਸ਼ਟਰ, ਰਾਜ, ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਆਰਥਿਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ।" 

## ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ 
ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਰਗਾਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਟੂਕੋ ਕਲੈਡਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਕਰੀਟ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਫੈਨਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਇਤਾਕਾਰ ਅਤੇ ਤੀਰਦਾਰ ਸੈਸ਼ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਮਾਰਤ ਫਿਨਲੇ ਐਵੇਨਿਊ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਦੇ ਪੈਨਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਹਨ। ਵਰਮੌਂਟ ਐਵੇਨਿਊ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬਰਾਬਰ ਸਜਾਵਟ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਆਰਕੇਡ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਚ ਅਤੇ ਚਾਦਰਾਂ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਚਿਹਰੇ ਖੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀਆਂ ਖਾੜੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤਮ ਦੋ ਚਿਹਰੇ ਗੁਆਂਢੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਉਪਯੋਗੀ ਹਨ। ਛੱਤ ਸਮਤਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 23 ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰ ਦੇ ਪਿਆਜ਼ ਦੇ ਗੁੰਬਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਚਾਰ ਕੋਨਿਆਂ 'ਤੇ ਹਨ। 

ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਜਾਵਟੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹਾਲ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਹਾਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਜੁੱਤੀ ਕਮਰਾ, ਲੰਗਰ ਹਾਲ, ਰਸੋਈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਮਰੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਗੋਲਾਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਿੰਗ, ਡਿਸਪਲੇ ਕੇਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝੂਮ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁੱਖ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਉੱਚੀਆਂ ਛੱਤਾਂ, ਮਲਟੀਪਲ ਝੰਡੇ, ਗੋਲਾਕਾਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੂਮ, ਛੱਤ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਿੰਘਾਸਣ, ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਵਾਲਪੇਪਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਸੌਣ ਲਈ ਕਮਰੇ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਛੱਤ ਪਲਾਸਟਰ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਜਾਂ ਤਾਂ ਟਾਈਲ, ਸੰਗਮਰਮਰ, ਜਾਂ ਕਾਰਪੇਟ ਹਨ। ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਦੋਵੇਂ, ਉੱਚ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦਵਾਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਅਸਮਾ ਰਸ਼ੀਦ

**ਅਸਮਾ ਜਮੀਲ ਰਸ਼ੀਦ** (ਅਸਮਾ ਜਮੀਲ ਰਸ਼ੀਦ,   ਜਾਂ ਅਸਮਾ ਜਮੀਲ ਰਸ਼ੀਦ) ਬਗ਼ਦਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਰੀ ਅਧਿਐਨ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਰਾਕੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਰਸ਼ੀਦ ਇਰਾਕੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਲੀਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਵੋਟ ਪਾਉਣ  ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼, ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ, ਸਕੂਲੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਭੇਦ, ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡਣ ਦੀ ਦਰ, ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ  ਲਾਈਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਰਾਸ਼ਿਦ ਅਰਬ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਹੈ। 

## ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੰਮ 
ਰਾਸ਼ਿਦ ਦੇ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਕੰਮ ਵਿੱਚ 2010 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਉਸਦਾ ਲੇਖ "ਅਲ-ਤਮਥਾਇਲ ਅਲ-ਸਿਆਸੀ ਲਿਲ-ਮਾਰਾਹ ਅਲ-ਇਰਾਕਿਆਹ" (ਇਰਾਕੀ ਔਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਇਰਾਕੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ 2003 ਵਿੱਚ ਬਾਥਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਮੂਲੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਲ-ਮਰਾਹ ਅਲ-ਇਰਾਕਿਆਹ ਬਾ'ਥ ਥਲਥ ਸਨਾਵਤ ਮੇਂ ਅਲ-ਤਗੀਰ (ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ  ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇਰਾਕੀ ਔਰਤ)। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ

**ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ** ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਫੌਜੀ ਹਮਲਾ ਸੀ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਖੋਹਣ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਮਲਾ 
### ਕਹਿਲੂਰ 
ਪਹਿਲਾ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜ ਬੰਦਾ ਕਹਿਲੂਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ। ਕਹਿਲੂਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕਹਿਲੂਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਹਿਲੂਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ ਕੋਲ ਇੱਕ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹੇ।  ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਕੀ ਕਰਨਗੇ ਜੋ ਉਹ ਜਿੱਤ ਗਏ। ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਕਹਿਲੂਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਹਿਲੂਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੌਜਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਖੀ 1,300 ਮੀਆਂ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਅਤੇ 7 ਜੰਗੀ ਹਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 5 ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਨ। ਭਾਈ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਰਣਜੋਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਰੇ 7 ਜੰਗੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਬਜਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹੇਠਾਂ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਘੜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਥੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਰਸਤਾ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜਾਂ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਕਹਿਲੂਰ 1,300 ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦੀ ਬੇਅੰਤ ਲੁੱਟ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਹਾਰ ਨੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਗਏ। 

### ਮੰਡੀ 
ਮੰਡੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸੁਧ ਸੈਨ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲੀ ਕਿ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅੱਗੇ ਮੰਡੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪੈਰੋਕਾਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ। ਡੀ ਐਸ ਸੱਗੂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬੀਬੀ ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੌਰ ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਵਿਖੇ ਮਿਲਿਆ, ਸੁਰਜੀਤ ਗਾਂਧੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੰਬਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੰਡੀ ਸੀ। 

### ਕੁੱਲੂ 
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਕੁੱਲੂ ਵਿਖੇ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁੱਲੂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਏ ਸੁਧ ਸੈਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਬਕ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ। 

### ਚੰਬਾ 
ਹੁਣ ਇਕੱਲਾ ਰਾਜਾ ਜਿਸ ਨੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਹ ਚੰਬਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 
ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੰਦਾ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਉਤਰਿਆ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਨਿਹੰਗ
* ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਢੰਗ

ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ, **ਉਤਪਾਦਨ ਢੰਗ** (ਜਰਮਨ: *Produktionsweise*, "ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ") ਹੇਠਲਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ:

* ਉਤਪਾਦਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ : ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਾਧਨ (ਸੰਦ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਫੈਕਟਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਤਕਨੀਕੀ ਗਿਆਨ, ਕੱਚਾ ਮਾਲ, ਪੌਦੇ, ਜਾਨਵਰ, ਵਰਤੋਂਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
* ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਬੰਧ : ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ, ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸੰਬੰਧ (ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੋਡ), ਸਹਿਕਾਰੀ ਕਾਰਜ ਸੰਗਠਨ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ, ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪੁਨਰ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਉਤਪਾਦਕ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪ ਐਡਮ ਸਮਿਥ ਦੀ **ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੀ ਤਰਕੀਬ** ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਆਪਣੀਆਂ ਪਦਾਰਥਕ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੰਧੂ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)

**ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ** ਰਿਚਮੰਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਚਮੰਡ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲਮੈਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਜਨਵਰੀ, 2007 ਵਿੱਚ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਮੇਅਰ ਬਣਨ 'ਤੇ ਗੇਲ ਮੈਕਲਾਫਲਿਨ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੀ ਗਈ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿ ਕੇ ਪੰਜ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਉਸਨੇ 16 ਜਨਵਰੀ, 2007 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿੰਗਲ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਸੰਧੂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਿੱਖ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੀ।

2008 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੂਰੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੂੰ ਜੈਰੀ ਬ੍ਰਾਊਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧ ਵਿਰੋਧੀ, ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਪੱਖੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਦੌੜਿਆ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਉਪਲਬਧ ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਹੋਏ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਸੰਧੂ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2008 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਵਰੋਨ ਰਿਚਮੰਡ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਦੀ ਸੰਚਾਲਨ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ "ਵੀਰਾਮੋਂਟੇਸ ਫਾਈਵ" ਦੇ ਨਾਲ ਵੋਟ ਪਾਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ 2008 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਬਹੁਮਤ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵਧੇਰੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਡੇਨਵਰ ਵਿੱਚ 2008 ਦੀ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਟ ਵਜੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 7 ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਉਹ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਬੇ ਏਰੀਆ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੰਧੂ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਕੀਲ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਮੌਕਾ ਅਤੇ ਕਥਿਤ ਨਫ਼ਰਤ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਅਕਸਰ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹਨ।

ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਐਸ. ਸੰਧੂ ਦੀ ਅਮਰੀਕਨ ਸਿੱਖ ਕਾਂਗਰੇਸ਼ਨਲ ਕਾਕਸ ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਅਮਰੀਕੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੋ-ਪੱਖੀ ਸਮੂਹ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅੰਤਰਪ੍ਰੀਤ ਸੰਧੂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਡਾਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਸਿੱਖ
ਮੇਯ ਮੁਜ਼ੱਫਰ

**ਮੈਯ ਮੁਜ਼ੱਫਰ** (ਜਨਮ 1940; ) ਇੱਕ ਜਾਰਡਨ-ਅਧਾਰਤ ਇਰਾਕੀ ਕਵੀ, ਨਿੱਕੀ  ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਲੇਖਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਮੇਯ ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਦਾ ਜਨਮ 1940 ਵਿੱਚ ਬਗ਼ਦਾਦ, ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਗ਼ਦਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।

## ਲਿਖਤਾਂ 
ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ *ਅਲ ਬਾਜਾ* (1973) ਸਮੇਤ ਪੰਜ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ *ਲੈਲਿਯਤ* ("ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਗੀਤ," 1994), *ਬਾਰੀਦ ਅਲ-ਸ਼ਰਕ* ("ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਡਾਕ," 2003), ਅਤੇ *ਗ਼ਾਯਬ* ("ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ," 2014) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  

ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 2000 ਦਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ *ਦ ਪੋਇਟਰੀ ਆਫ਼ ਅਰਬ ਵੂਮੈਨ ਏ ਕੰਟੈਂਪਰੇਰੀ ਐਂਥੋਲੋਜੀ* ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।  ਉਸਨੇ ਲੇਖਕ ਨਾਸਿਰ ਅਲ-ਦੀਨ ਅਲ-ਅਸਦ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਸਮੇਤ ਗੈਰ-ਗਲਪੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।  
ਉਸਨੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਟੇਡ ਹਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਏਟੇਲ ਅਦਨਾਨ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਹਿਰੀਨ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ *ਥਕਾਫਤ* ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਘੁਪ੍ਰਿਆ

**ਰਘੂਪ੍ਰਿਆ** (ਭਾਵ ਰਘੂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ) ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 42ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ (ਮੂਲ ਸਕੇਲ) ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ **ਰਵੀਕ੍ਰਿਆ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਾਦਜਮ* ਨਾਲ ਰਘੂਪਰੀਆ ਸਕੇਲ
ਇਹ 7ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਰਿਸ਼ੀ* ਦਾ 6ਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ *ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼ਾ* ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ  ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ ਹਨ -*ਸਾ ਰਾ ਗਾ ਮੀ ਪਾ ਧੁ ਨੂੰ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ1 ਗ1 ਮ2 ਪ ਧ3 ਨੀ3 ਸੰ [a]
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਪ ਮ2 ਗ1 ਰੇ  ਸ [b] 

(ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰਮ,ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ, ਸ਼ਤਰੂਥੀ ਧੈਵਤਮ, ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨੋਟ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤੇ ਸੁਰ ਲਹਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ ਤਨਾਰੋਪੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 6ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।

## ਜਨਿਆ ਰਾਗਮ 
*ਰਘੂਪ੍ਰਿਆ* ਕੋਲ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਹਨ। *ਰਘੂਪ੍ਰਿਆ* ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਸਕੇਲਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਰਘੂਪ੍ਰਿਆ* ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨਃ

* *ਖਾਲਿਤਕਾ ਵੰਸਾ* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ
* *ਹਿਮਗਿਰੀ ਕੁਮਾਰੀ*-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਸਦਾਨੰਦ*

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਰਘੂਪ੍ਰਿਆ ਦੇ ਨੋਟਸ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਰਿਸ਼ੀ ਚੱਕਰ* ਦੇ ਸਾਰੇ 6 ਰਾਗ (ਸਲਾਗਮ, ਜਲਾਰਨਵਮ, ਝਾਲਾਵਰਾਲੀ, ਨਵਨੀਤਮ ਅਤੇ *ਪਵਨੀ* ਹੋਰ 5 ਰਾਗਮ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਇਹਨਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਗ1 ਤੋਂ ਮ2 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 3 ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਿਹਾ ਅੰਤਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਣ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ ਰਘੂਪ੍ਰਿਆ ਸਕੇਲ
ਇਹ 7ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਰਿਸ਼ੀ* ਦਾ 6ਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼ਾ* ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸਮੂਹ *ਸ ਰੇ ਗ ਮੀ ਪਾ ਧੁ ਨੂੰ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ1 ਗ1 ਮ2 ਪ ਧ3 ਨੀ3 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ3 ਪ ਮ2 ਗ1 ਰੇ1 ਸ 

(ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ, ਸ਼ਤਰੂਥੀ ਧੈਵਤਮ, ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨੋਟ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਨੋਟ ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ(ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ) ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ ਤਨਾਰੋਪੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 6ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ
ਮੀਰ ਜਹਾਂਦਾਦ ਖ਼ਾਨ

**ਨਵਾਬ ਜਹਾਂਦਾਦ ਖ਼ਾਨ ਤਨੋਲੀ** ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਨੋਲੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਅੰਬ ਦਾ ਨਵਾਬ ਸੀ। ਜਹਾਂਦਾਦ ਖਾਨ ਤਨੋਲੀ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਮੀਰ ਪੈਂਦਾ ਖਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। 1844 ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਉਹ ਅੰਬ ਦਾ ਹਾਕਮ  ਬਣਿਆ।

## ਜੀਵਨ 
ਜਹਾਂਦਾਦ ਖਾਨ ਮੀਰ ਪੈਂਦਾ ਖਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।  ਜਹਾਂਦਾਦ ਖਾਨ 1844 ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਅੰਬ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਅੰਬ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, "ਹਜ਼ਾਰਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਬਾਇਲੀ ਮੁਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤਨੋਲੀ ਦਾ ਜਹਾਂਦਾਦ ਖਾਨ ਸੀ।" ਉਸਦੇ ਇਲਾਕੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਹਾਂਦਾਦ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲ਼ਦਾ ਸੀ।

ਮੇਜਰ ਜੇ. ਐਬਟ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1820
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1868
ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ

**ਭਾਈ ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Bhai Mahi Singh;** ਮੌਤ 9 ਸਤੰਬਰ 1712) ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਸੀ।

## ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ 
ਭਾਈ ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਦੇ ਕੰਬੋਜ ( *ਜੋਸ਼ਨ* ) ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। 1699 ਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ *ਅੰਮ੍ਰਿਤ* ਛਕਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਈ ਭੀਖਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਭਾਈ ਮੁਰਾਰੀ ਦਾ ਪੋਤਾ, ਭਾਈ ਭੂਰਾ ਦਾ ਪੜਪੋਤਾ ਅਤੇ ਲਾਡਵਾ ਦੇ ਭਾਈ ਸੁਖੀਆ ਮੰਡ ਦਾ ਪੜਪੋਤਾ ਸੀ।

## ਜਨਰਲ ਮਦਨ ਖਾਨ ਦਾ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦਾ ਛਾਪਾ 
ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਧਾਰਮਿਕ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਸੇਵਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸਕਾਊਟ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਲਿਆਂਦੀ ਕਿ ਗਵਾਲੀਅਰ ਤੋਂ ਜਨਰਲ ਮਦਨ ਖਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ *ਦੀਵਾਨ* (ਅਸੈਂਬਲੀ) ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਆਦਮੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜੋ ਹੰਕਾਰੀ ਮਦਨ ਖਾਨ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਕੁਚਲ ਸਕੇ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਇਹ ਐਲਾਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਾਈ ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਮਦਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਅਸੀਸ ਮੰਗੀ।

## ਜਨਰਲ ਮਦਨ ਖਾਨ ਬਨਾਮ ਭਾਈ ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ 
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਭਾਈ ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮਦਨ ਖਾਨ ਦੇ ਡੇਰੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਜਨਰਲ ਮਦਨ ਖਾਨ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਚੁਣਿਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਭਾਈ ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਮਦਨ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਝੰਡਾ ਭਾਈ ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਲਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਢਾਲ ਨਾਲ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਮਦਨ ਖਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਿਰ ਰੋਕ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਮਦਨ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਹੁੱਲੜਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਿਰਪੱਖ ਖੇਡ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਪਰ ਭਾਈ ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਰੇ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮਦਨ ਖ਼ਾਨ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਦੋਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚਲਾਈ। ਖਾਨ ਦਾ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨਾ। ਇਹ ਝਟਕਾ ਇੰਨਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਜਨਰਲ ਮਦਨ ਖਾਨ ਦੀ ਢਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਚਕਨਾਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਦੇਖ ਕੇ ਮਦਨ ਖਾਨ ਦੇ ਪੰਜ ਸੌ ਸਿਪਾਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਹੋਰ ਖਤਰਾ ਨਾ ਉਠਾਏ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਏ।

## ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ 
ਭਾਈ ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਗ ਦੀ ਲਹਿਰ ਪਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਦਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹੋਈ।

ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡ ਕੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਿਲਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਭਾਈ ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਭਾਈ ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੋਧੇ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 15 ਸ਼ਰਵਣ ਸੰਵਤ, 1763 (1706 ਈ.) ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਘਰ (ਗੁਰੂ ਘਰ) ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਡਮੁੱਲੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੁਕਮਨਾਮਾ (ਫ਼ਰਮਾਨ) ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। . ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਛੇ ਸਤਰਾਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਅੱਗੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਦੀ ਅਸਲ ਕਾਪੀ ਅਜੇ ਵੀ ਵੰਸ਼ਜ ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਭਾਈ ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ 
ਭਾਈ ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 12 ਮਈ, 1710 ਈ: ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਮਿਆਰ ਹੇਠ ਚੱਪੜਚਿੜੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ, ਸਿੱਖ ਕਾਜ਼ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 9 ਸਤੰਬਰ 1712 ਨੂੰ ਰੂੰ ਵਿਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ, ਭਾਈ ਦਰਗਾਹੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਬਾਵਿਚ ਸਾੜ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ