ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ

**ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ** ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ।  ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਰੀਅਰ 1817 ਤੋਂ 1852 ਤੱਕ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ   ਉਹ ਆਖਰੀ ਸ਼ਾਹੀ ਮੁਗਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। 

## ਕਰੀਅਰ 
thumb| 1817 ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਗਏ *ਲਾਲ ਛੱਤਰੀਆਂ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮਿਆਨਿਆਂ ਨਾਲ ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਖਾਸ, ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਦਿੱਲੀ* ਵੇਖੋ।
ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੂਜੇ (ਸ਼ਾਸਨ 1806–1837 ਈਸਵੀ) ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜੇ (ਸ਼ਾਸਨ 1837–1858 ਈਸਵੀ) ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸਨ।  ਸ਼ਾਹੀ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੂੰ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਰਨਲ ਜੇਮਜ਼ ਸਕਿਨਰ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਿਲੀਅਮ ਫਰੇਜ਼ਰ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਝੱਜਰ ਅਤੇ ਅਲਵਰ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮਿਲੇ। ਉਸਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੈਲੀ  ਵਧੇਰੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੰਪਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।

### ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ 
thumb| ''ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ II ਮਿਰਜ਼ਾ ਫਖਰੂਦੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਇਆ'', 1837-38 ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਮੂਰਤੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ।  ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।  ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ 1817 ਦੀ *ਦਿੱਲੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨ-ਏ ਖਾਨ* *ਹੈ* *।*  ਇਸ ਜਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਤੰਬੂ ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡ-ਇਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ 1827 ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਦਰਬਾਰੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਕਬਰ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਲੀਮ ਲਈ ਪੋਰਟਰੇਟ ਬਣਾਏ ਸਨ।  ਖਾਨ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਪੋਰਟਰੇਟਾਂ ਨੂੰ "ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰ" ਅਤੇ "ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਸਮਰਪਿਤ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੇਵਕ" ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।  ਉਸਨੇ 1851 ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਸਾਮਰਾਜੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, *ਉੱਚੇ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੇ ਪੋਰਟਰੇਟਸ* ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ  ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਗੌਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।  ਖਾਨ ਨੇ 1830 ਵਿੱਚ ਕਰਨਲ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਕਿਨਰ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ  1840-1853 ਤੱਕ ਖਾਨ ਨੇ ਅਲਵਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ *ਗੁਲਿਸਤਾਨ* (ਜਿਸਨੂੰ *ਗੋਲਿਸਤਾਨ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 1840-1845 ਤੱਕ ਖਾਨ ਨੇ ਬੰਨੀ ਸਿੰਘ ਲਈ ਅਲਵਰ *ਗੱਦੀ* ਦਾ ਜਲ-ਰੰਗ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।  ਉਸਨੇ ਅਲਵਰ ਦਰਬਾਰ ਲਈ ਹੋਰ ਕਮਿਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅਲਵਰ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ 'ਅਬਦ ਅਲ-ਰਹਿਮਾਨ ਖਾਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਨਵਾਬ 'ਅਬਦ ਅਲ-ਰਹਿਮਾਨ ਖਾਨ ਅਲਵਰ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕੈਪਟਨ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਹੀਦਰਲੀ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਨਾਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ*, 1852) ਅਤੇ ਝੱਜਰ ਦੇ ਨਵਾਬ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਝੱਜਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਇੱਕ ਪਾਲਤੂ ਸ਼ੇਰ 'ਤੇ ਸਵਾਰ, 1849-50) ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ'' । 

## ਕੰਮ 

ਤਸਵੀਰ:A_tiger_hunt_at_Jhajjar,_Rohtak_District,_Panjab.jpg|alt=A tiger hunt, 1820 (Victoria & Albert Museum)| ਇੱਕ ਬਾਘ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ (1820) (ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਅਤੇ ਐਲਬਰਟ ਅਜਾਇਬ ਘਰ) 
ਤਸਵੀਰ:Thakur_Dawlat_Singh_Among_Courtiers.jpg|alt=Thakur Dawlat Singh among Courtiers, 1825 (David Collection)| ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠਾਕੁਰ ਦੌਲਤ ਸਿੰਘ (1825)  (ਡੇਵਿਡ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 
ਤਸਵੀਰ:Ghulam_Ali_Khan_003b.jpg|alt=View of the Red Fort, from Sketches of The Delhee Palace & Delhee, 1854| ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਡੇਲੀ ਪੈਲੇਸ ਅਤੇ ਡੇਲੀ ਦੇ ਸਕੈਚਾਂ ਤੋਂ, (1854) 
ਤਸਵੀਰ:Two_miniatures._‘Kala_with_Saber_Drawn’_and_‘Kala_in_Uniform’.jpg|alt=Kala, the Sepoy, with Saber Drawn and in Uniform. Two miniatures from the Fraser Album, from the workshop of Ghulam Ali Khan Family. Delhi, 1815-1816. The David Collection| ਕਾਲਾ, ਸਿਪਾਹੀ, ਸਾਬਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ। ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਫਰੇਜ਼ਰ ਐਲਬਮ ਦੇ ਦੋ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰ। ਦਿੱਲੀ, (1815-1816) ਡੇਵਿਡ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਤਸਵੀਰ:Five_Recruits-_Ummee_Chund,_Indur,_Goolzaree,_Bukhtawur_and_Juhaz_-_Google_Art_Project.jpg|alt=Five Recruits - Ummee Chund, Indur, Goolzaree, Kukhtawur, and Juhaz; from the Fraser Album, ca. 1816 (Freer Gallery)| ਪੰਜ ਰੰਗਰੂਟ - ਉਮੀ ਚੁੰਦ, ਇੰਦੁਰ, ਗੁਲਜ਼ਾਰੀ, ਕੁਖਤਾਵੂਰ ਅਤੇ ਜੁਹਾਜ਼; ਫਰੇਜ਼ਰ ਐਲਬਮ ਤੋਂ, ca. (1816) (ਮੁਫ਼ਤ ਗੈਲਰੀ)
ਤਸਵੀਰ:Akbar_II_(1806-37).jpg|alt=Portrait of Akbar II, 1827 (British Library)| ਅਕਬਰ ਦੂਜੇ ਦਾ ਚਿੱਤਰ, (1827) (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ)

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਫਰੇਜ਼ਰ ਐਲਬਮ
* ਦਿੱਲੀ ਕਿਤਾਬ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
*  
*  
*  

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ