ਕੁੱਤਾ

ਘਰੋਗੀ **ਕੁੱਤਾ** (*Canis lupus familiaris*),

ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਮੁੱਲਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਕੁੱਤਾ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ 'ਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਇੱਜੜਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ, ਭਾਰ ਢੁਆਈ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਜੋਟੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਹਾਲ 'ਚ ਹੀ ਅਪੰਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ। ਇਸੇ ਕਰਦੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ "ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਸਾਥੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਵੀ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2001 ਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ 'ਚ ਤਕਰੀਬਨ 40 ਕਰੋੜ ਕੁੱਤੇ ਹਨ।

ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਸਲਾਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਸੌ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਵਟੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੂਪ, ਅਕਾਰ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਾਸਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਚੋਣਵੇਂ ਨਸਲ-ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ ਕੁੱਤਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੋਂ-ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਲੂਕੀ ਭਿੰਨਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਪਿੱਠ ਦੇ ਉਭਾਰ ਤੱਕ ਨਾਪੀ ਗਈ ਲੰਬਾਈ ਚਿਹੂਆਹੂਆ ਵਿੱਚ 6 ਇੰਚ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਬਘਿਆੜਹਾਊਂਡ ਵਿੱਚ 2.5 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਰੰਗ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ 'ਚ ਚਿੱਟੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਲੇਟੀ 'ਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਲੇ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਭੂਰੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਖਾਕੀ ਅਤੇ ਬਦਾਮੀ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੱਤ ਲੰਮੀ ਜਾਂ ਛੋਟੀ, ਖੁਰਦਰੀ ਤੋਂ ਉੱਨ-ਵਰਗੀ, ਸਿੱਧੀ, ਘੁੰਗਰਾਲੀ ਜਾਂ ਕੂਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਸਲਾਂ ਇਸ ਜੱਤ ਨੂੰ ਲਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਵਿਵਹਾਰ, ਸੰਵੇਦੀ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਆਕਾਰ, ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਪੂਛ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ), ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜਬਾੜੇ ਜੋ ਲਗਭਗ 42 ਦੰਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁੰਘਣ, ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਇੰਦਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਘਣ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਉੱਚ ਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਤੀਬਰਤਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਭਾਰ ਖਿੱਚਣਾ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਾਥੀ, ਥੈਰੇਪੀ, ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ।

ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਗਾਹਾਂ, ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਆਵਾਜ਼, ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ (ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਸਮੇਤ), ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਸੰਚਾਰ (ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਫੇਰੋਮੋਨ ਅਤੇ ਸੁਆਦ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ-ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਅਕਸਰ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ 'ਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੋਸਤ" ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 700 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ 1 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੁੱਤਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 34-40% ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 20% ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਗਭਗ 75% ਕੁੱਤੇ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਅਤੇ ਅਵਾਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।

YellowLabradorLooking new.jpg|ਪੀਲਾ ਲੈਬਰਾਡੋਰ ਰਿਟਰੀਵਰ, 2009 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਕੁੱਤੇਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਨਸਲ
Indian spitz.jpg|

## ਵਰਗੀਕਰਨ 
ਕੁੱਤੇ ਕੈਨਿਡਾਏ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪਾਲਤੂ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਘਿਆੜਾਂ ਅਤੇ ਡਿੰਗੋ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਨਿਸ ਲੂਪਸ ਦੀ ਉਪ-ਜਾਤੀ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁੱਤੇ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 27,000 ਅਤੇ 40,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਘਿਆੜਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 14,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਘਿਆੜਾਂ ਤੋਂ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਬੋਨ-ਓਬਰਕੈਸਲ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼, ਜੋ 14,000 ਅਤੇ 15,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਫ਼ਨਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਇੱਕ ਪਾਲਤੂ ਕੁੱਤੇ ਵਜੋਂ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ।

ਕੁੱਤਿਆਂ, ਬਘਿਆੜਾਂ ਅਤੇ ਡਿੰਗੋ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਵੱਖਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਡਿੰਗੋ ਵਰਗੀਕਰਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੀਤੀਆਂ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ, IUCN/ਸਪੀਸੀਜ਼ ਸਰਵਾਈਵਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕੈਨਿਡ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਗਰੁੱਪ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਡਿੰਗੋ ਅਤੇ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਕੈਨਿਸ ਫੈਮਿਲੀਅਰਿਸ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ IUCN ਲਾਲ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Biodiversity Heritage Library bibliography for *Canis lupus familiaris*
* Fédération Cynologique Internationale (FCI) – World Canine Organisation
* Dogs in the Ancient World, an article on the history of dogs
* View the dog genome  on Ensembl
* Genome of *Canis lupus familiaris* (version UU_Cfam_GSD_1.0/canFam4), via UCSC Genome Browser
* Data of the genome of *Canis lupus familiaris*, via NCBI
* Data of the genome assembly of *Canis lupus familiaris* (version UU_Cfam_GSD_1.0/canFam4), via NCBI

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁੱਤੇ