open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਵਿੱਕੀ ਕੌਸ਼ਲ

**ਵਿੱਕੀ ਕੌਸ਼ਲ** (, ; ਜਨਮ: 16 ਮਈ 1988) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ 2015 ਵਿੱਚ ਮਸਾਨ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ *ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ* ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ *ਰਮਨ ਰਾਘਵ 2.0* (2016) ਅਤੇ *ਰਾਜ਼ੀ* (2018) ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ
ਵਿੱਕੀ ਕੌਸ਼ਲ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਸ਼ਿਆਮ ਕੌਸ਼ਲ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਐਕਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਸਟੰਟ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨੀ ਕੌਸ਼ਲ *ਗੁੰਡੇ* ਅਤੇ *ਮਾਈ ਫ੍ਰੈਂਡ ਪਿੰਟੋ* ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਵਿੱਕੀ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਅਤੇ ਦੂਰ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨਮਿਤ ਕਪੂਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨਿੰਗ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ *ਲਵ ਸ਼ਵ ਤੇ ਚਿਕਨ ਖੁਰਾਣਾ* ਅਤੇ *ਬੰਬੇ ਵੈਲਵਟ* ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਮਾਨਵ ਕੌਲ ਅਤੇ ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਸ਼ਾਹ ਹੁਰਾਂ ਨਾਲ ਥੀਏਟਰ ਕੀਤਾ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ ਨਾਲ *ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੈਪੁਰ* ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਇੱਕ ਆਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਸਾਨ ਫਿਲਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

ਕੌਸ਼ਲ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਫ਼ਿਲਮ, *ਜ਼ੁਬਾਨ*, ਮਾਰਚ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। 2018 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ *ਰਾਜ਼ੀ* ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਲੀਆ ਭੱਟ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਇਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹਿਰਾਨੀ ਦੀ ਫਿਲਮ *ਸੰਜੂ* ਵਿੱਚ ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਫਿਲਮਾਂ
## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸਰਿਤਾ ਸਿੰਘ

**ਸਰਿਤਾ ਸਿੰਘ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਛੱਤਰ ਯੁਵਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਮਿਤੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੈ, ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਪ) ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿੰਗ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਛੇਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰੋਹਤਾਸ ਨਗਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਵੀ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸਰਿਤਾ ਸਿੰਘ ਅਵਾਦੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰਸ ਡਿਗਰੀ ਸਸ਼ੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰਿਤਾ ਨੇ ਸਮਾਜ੍ਲ ਕਾਰਜਾਂ ਉੱਪਰ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਫਰਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ 28 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਰਾਮ ਨਗਰ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਹੈ, ਜੋ ਰੋਹਤਾਸ ਨਗਰ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਉਸਨੇ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ 
ਸਰਿਤਾ ਸਿੰਘ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਪ) ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿੰਗ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।

ਸਿੰਘ ਉਹ ਛੇ ਔਰਤ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਸੀ ਜੋ ਫਰਵਰੀ 2015 ਦੀਆਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ‘ਆਪ’ ਦੇ ਸਨ। ‘ਆਪ’ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 70 ਵਿਚੋਂ 67 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਸਿੰਘ ਰੋਹਤਾਸ ਨਗਰ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ) ਤੋਂ 62,209 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਦੇ ਜਿਤੇਂਦਰ ਮਹਾਜਨ (ਜਿਤੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ) 7,874 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।  ਮਹਾਜਨ ਨੇ 2013 ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਆਪ’ ਦੇ ਮੁਕੇਸ਼ ਹੁੱਡਾ ਨੂੰ 14,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਸੀ।

ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਤ ​​ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਣਪਛਾਤੇ ਬਦਮਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਾਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਰਾਡਾਂ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨਿਆ ਗਿਆ। 'ਦ ਹਿੰਦੂ' ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੂਰਵੰਚਲ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਰਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਆਪ’ ਨੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ ਸੀ।

## ਅਹੁਦਾ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਛੇਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਿੱਲੀ
* ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
Controversy: Two voter I Card of AAP MLA

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਕਣ

ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ **ਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਕਣ** ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਆਇਔਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਮੌਲੀਕਿਊਲ ਜਾਂ ਐਟਮ ਜਿਸ ਕੋਲ ਪ੍ਰੋਟੌਨਾਂ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਤਦਾਦ ਜਾਂ ਕਮੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਖੁਦ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਟੌਨ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੋਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ ਜਿਵੇਂ ਪੌਜ਼ੀਟ੍ਰੌਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਤਦਾਦ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਐਟੋਮਿਕ ਨਿਊਕਲੀਅਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਅਲਫਾ ਕਣ, ਇੱਕ ਹੀਲੀਅਮ ਨੀਊਕਲੀਅਸ। ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਚਾਰਜ-ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਲਾਜ਼ਮਾ, ਚਾਰਜ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਣਾਂ, ਐਟੌਮਿਕ ਨਿਊਕਲੀਆਇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਏ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਗੈਸ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚਾਰਜ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਣਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖਦੀ ਹੋਵੇ। ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਠੋਸਾਂ, ਤਰਲਾਂ ਅਤੇ ਗੈਸਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਮਿਸਾਲਾਂ 
### ਪੌਜ਼ਟਿਵ ਚਾਰਜ ਵਾਲੇ ਕਣ 
* ਪ੍ਰੋਟੌਨ ਅਤੇ ਐਟੌਮਿਕ ਨਿਊਕਲਿਆਇ
* ਪੌਜ਼ੀਟ੍ਰੌਨ (ਐਂਟੀ-ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ)
* ਅਲਫਾ ਕਣ
* ਪੌਜ਼ਟਿਵ ਚਾਰਜ ਵਾਲਾ ਪਾਈਔਨ
* ਕੇਟਾਇਨ

### ਨੈਗਟਿਵ ਚਾਰਜ ਵਾਲੇ ਕਣ 
* ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ
* ਐਂਟੀਪ੍ਰੋਟੌਨ
* ਮੂਔਨ
* ਟਾਔਨ
* ਨੈਗਟਿਵ ਚਾਰਜ ਵਾਲੇ ਪਾਈਔਨ
* ਐਨਾਇਔਨ

### ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ ਰਹਿਤ ਕਣ 
* ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ
* ਫੋਟੌਨ
* ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ
* ਨਿਊਟ੍ਰਲ ਪਾਈਔਨ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* http://www.phy.ntnu.edu.tw/ntnujava/index.php?topic=36

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਾਰਜ ਕੈਰੀਅਰ
ਚੀਕ ਬੁਲਬੁਲੀ

**ਚੀਕ ਬੁਲਬੁਲੀ** ਉਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਵਾਕਿਫ਼, ਪ੍ਰਾਹੁਣੀ, ਚਿੱਬ, ਜਾਣ ਦੇ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਪੱਤਰ, ਚੁਰਸਤਾ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਮਨਕਾਰੀ ਜਗੀਰੂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਅੰਦਰ ਨਾਬਰਦਾਸ਼ਤਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਘੁੱਟਣ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਚੀਕ ਬੁਲਬੁਲੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਸ਼ੁਕਲਾ ਬੋਸ

**ਸ਼ੁਕਲਾ ਬੋਸ**, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਹਯੂਮਨਿਟੀ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੰਗਲਿਸ਼-ਮਾਧਿਅਮ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਉਸਨੇ 7 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਚੈਰੀਟੀ ਵਿੱਚ ਮਦਰ ਟੇਰੇਸਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵੈਸੇਵਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ  ਚਲੀ ਗਈ।

ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਓਬਰਾਏ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਿਜ਼ੋਰਟ ਕੰਡੋਮੀਨੀਅਮਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਆਰ ਸੀ ਆਈ (ਕੰਪਨੀ)) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ 30ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਸਨੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। 

ਸ਼ੁਕਲਾ ਬੋਸ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਪਰਿਕਰਮਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਿਮਾਨਾਹਾਂ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ 26 ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ।

## ਸਨਮਾਨ 
* ਸਲਾਨਾ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, 1995
* ਵੁਮੈਨ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ, 2000
* ਬੰਗਲੌਰ ਹੀਰੋ, 2013
* ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਰੋਟਰੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਵਾਰਡ, 2014
* ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2014

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
** Shukla Bose: Teaching one child at a time (TEDIndia 2009)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਐਚ ਐਲ ਦੁਸਾਧ

**ਐਚ ਐਲ ਦੁਸਾਧ** (ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1953 ਨਰਵਾਲੀ ਖੇਮ ਦੇਵਾਰੀਆ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਬਹੁਜਨ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਬਾਨੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਜਨ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਬਾਰੇ 55 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੇਖਕ
ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ

**ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ** (1923-2006) ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣਾ ਇੰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਟਵਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1947 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਦਰਦ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਦੀਆਂ ਦਰਦਨਾਕ ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਬਿਪਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਚਿਤਰਣ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਪੱਖ ਹੈ।

## ਸਿਲਪੀ ਚੱਕਰ
1949 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਸਿਲਪੀ ਚੱਕਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ ਇੱਕ ਚਾਲਕ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ 1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਆਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਤੀਸ਼ ਗੁਜਰਾਲ, ਬੀ.ਸੀ. ਸਾਨਿਆਲ, ਧੰਨ ਰਾਜ ਭਗਤ, ਕੰਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਦਮਯੰਤੀ ਚਾਵਲਾ, ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਕੇ ਐਸ ਕੁਲਕਰਨੀ, ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਬਰੂਟਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006
ਨਾਗਰਾਜ ਮੰਜੁਲੇ

**ਨਾਗਰਾਜ ਮੰਜੁਲੇ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ *Sairat* ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮ, *ਪਿਸਤੁਲਿਆ  *ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਗੈਰ-ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।  

ਮੰਜੁਲੇ ਨੇ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਉਨਹਾਚੀਆ ਕਾਤਾਵਿਰੁੱਧ ਨਾਮ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਈੁਰਤਨ ਦਾਮਨੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 

61 ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਤੇ, ਫੈਂਡਰੀ ਨੇ ਬੇਸਟ ਡੈਬੂਟਰ ਫਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦਾ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੇਡਨ ਸਮਿਥ

**ਜੇਡਨ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਸਯਰੇ ਸਮਿਥ** (ਜਨਮ 8 ਜੁਲਾਈ, 1998) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਰੈਪਰ, ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਲ ਸਮਿਥ ਅਤੇ ਜਾਡਾ ਪਿੰਕੈਟ ਸਮਿੱਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਸਮਿਥ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ 2006 ਵਿੱਚ 'ਦਿ ਪਰਸਿਊਟ ਆਫ ਹੈਪੀਨੈੱਸ' ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ *ਦਿ ਡੇਅ ਦਿ ਅਰਥ ਸਟੂਡ ਸਟਿਲ*, *ਦਿ ਕਰਾਟੇ ਕਿਦ* ਅਤੇ *ਅਫਟਰ ਅਰਥ* ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ *ਸਯਰੇ* ਅਤੇ *ਦਿ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਐਲਬਮ* ਕੀਤੀਆਂ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਸਮਿਥ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਜੁਲਾਈ 1996 ਨੂੰ ਮਲੀਬੂ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਵਿਲ ਸਮਿਥ ਅਤੇ ਜਾਡਾ ਪਿੰਕੈਟ ਸਮਿੱਥ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ *ਟ੍ਰੇ ਸਮਿਥ* ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵਿਲੋ ਸਮਿਥ ਹੈ। ਸਮਿਥ ਨੇ ਨਿਊ ਵਿਲੇਜ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੈਪਰ
ਹਿੰਦ ਸਮਾਚਾਰ

***ਹਿੰਦ ਸਮਾਚਾਰ***, ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਰਕੂਲੇਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਗਰੁੱਪ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 975,000 ਕਾਪੀਆਂ ਅਤੇ ਹਫਤੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ 1.05 ਮਿਲੀਅਨ ਕਾਪੀਆਂ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਲਾਈਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰ ਜਲੰਧਰ, ਅੰਬਾਲਾ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਤੋਂ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦੀ ਸਿਖਰ ਤੇ, ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਬਾਨੀ ਜਗਤ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ1981 ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ 1983 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਪਰਿਵਾਰ ਫੰਡ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ 62 ਹਾਕਰਾਂ, ਉਪ ਐਡੀਟਰਾਂ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ-ਉਪ ਐਡੀਟਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ, 'ਸ਼ਹੀਦ ਪਰਿਵਾਰ ਫੰਡ' ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ 'ਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 

ਅਗਸਤ 2009 ਵਿੱਚ, ਹਿੰਦ ਸਮਾਚਾਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਚੋਪੜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੈਸ ਟਰੱਸਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਉੱਘੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਕੋਲੰਬੀਆ ਪੁਲਾੜਯਾਨ ਦੁਰਘਟਨਾ

1 ਫਰਵਰੀ 2003 ਨੂੰ ਟੈਕਸਸ, ਲੂਈਜ਼ੀਆਨਾ ਵਿੱਚ **ਕੋਲੰਬੀਆ ਪੁਲਾੜਯਾਨ ਦੁਰਘਟਨਾ** ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਕੋਲੰਬੀਆ ਪੁਲਾੜਯਾਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਖਗੋਲਯਾਤਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਕ ਡੀ. ਹਸਬੈਂਡ, ਵਿਲੀਅਮ ਸੀ. ਮਕਕੂਲ, ਮਾਇਕਲ ਪੀ. ਐਂਡਰਸਨ, ਕਲਪਨਾ ਚਾਵਲਾ, ਡੇਵਿਡ ਐਮ. ਬ੍ਰਾਉਨ, ਲੌਰੇਲ ਕਲਾਰਕ ਅਤੇ ਇਲਾਨ ਰੇਮਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।

ਐਸਟੀਐਸ-107 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ *ਕੋਲੰਬੀਆ* ਦਾ 28ਵਾਂ ਮਿਸ਼ਨ ਸੀ, ਸਪੇਸ-ਸ਼ਟਲ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਟੈਂਕ ਵਿੱਚੋਂ ਇੰਸੂਲੇਸ਼ਨ ਦੀ ਫ਼ੋਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਟਲ ਦੇ ਖੱਬੇ ਖੰਭ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ। ਪਿੱਛਲੀਆਂ ਕੁਝ ਉਡਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਫ਼ੋਮ ਸ਼ੈਡਿੰਗ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।
 ਪਰ ਕੁਝ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧੇਰੇ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਾਸਾ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੋਜਬੀਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਜਦੋਂ *ਕੋਲੰਬੀਆ* ਮੁੜ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਤਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਾਤਾਵਰਨੀ ਗੈਸਾਂ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤਹਿ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੰਭ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਤਰ ਬਿਖਰ ਗਈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੱਜੋਂ ਖਗੋਲਯਾਨ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲਾੜਯਾਨ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ
ਤਖ਼ਤ-ਏ-ਤਾਊਸ

**ਤਖ਼ਤ-ਏ-ਤਾਊਸ** (ਫ਼ਾਰਸੀ: , ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੰਘਾਸਣ ਸੀ। ਇਹ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦ੍ਵਾਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਲਾਲ ਕ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਖ਼ਾਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। 1739 ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਅਫ਼ਸ਼ਾਰੀ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਕ਼ੀਮਤੀ ਜਵਾਹਰਾਤ ਲੁੱਟ ਲਏ ਸੀ। 1783 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ, ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਲਾਲ ਕ਼ਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਲਹਿਰਾਇਆ।
ਉਹਨਾ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਉਤੇ ਹੋਏ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ
ਇਸ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਆ ਮਗਰ ਬੰਨਕੇ ਘਸੀਟ ਦੇ ਹੋਏ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲੈ ਆਏ। ਜਿਥੇ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਬੁੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ*ਮੋਰ ਸਿੰਘਾਸਣ* ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਪਿਛਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨੱਚਦੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
## ਵਰਣਨ 
## ਬਾਅਦ ਵਾਲ਼ਾ ਤਖ਼ਤ-ਏ-ਤਾਊਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਗਲ ਕਲਾ
ਬਲੈਕ-ਬੋਰਡ

**ਬਲੈਕ ਬੋਰਡ** ਜਾਂ **ਚਾਕ ਬੋਰਡ** ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਤਾਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੇਹੜੀ ਲਿਖਣ ਜਾਂ ਡਰਾਇੰਗ ਕਰਨ, ਉਲੀਕਣ ਦੇ ਕੰਮ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਚਾਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
## ਡਿਜ਼ਾਇਨ 
[thumb|ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ  ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਲੈਕ ਬੋਰਡ ਤੇ  ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ  [ਲਾਉਸ|ਲਾਓਸ, 2007]]
thumb|ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਚਾਕ ਬੋਰਡ, 2014.ਇੱਕ **ਬਲੈਕ ਬੋਰਡ** ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਲਾ, ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਗੂਹੜਾ ਹਰਾ) ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਬੋਰਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਹੜਾ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 4 × 4 ਫੁੱਟ ਤੋਂ 8 × 4 ਫੁੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਚਾਕ 
## ਫਾਇਦੇ 
## ਨੁਕਸਾਨ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ
ਸਫ਼ੀਨਾ ਹੁਸੈਨ

**ਸਫ਼ੀਨਾ ਹੁਸੈਨ,** ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕ ਅਤੇ, ਐਜੂਕੇਟ ਗਰਲਜ਼- ਇੱਕ ਗੈਰ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਸਥਾ ਦੀ  ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਪਟਾਉਣਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸਫ਼ੀਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅੰਡਰ-ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਦੋਨਾਂ ਸਮੁਦਾਇ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। 1997 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ, ਉਹ ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਸੀਏ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਫੈਮਲੀ ਹੈਲਥ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਈ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ, ਸਿਹਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਸੀ। ਸਫ਼ੀਨਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦੀ ਬੋਰਡ ਚੇਅਰ ਵੀ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਾਰਥਾ ਡੋਦਰੇ

**ਮਾਰਥਾ ਡੋਦਰੇ**, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਰੰਟ-ਲਾਈਨ ਪੋਲੀਓ ਵਰਕਰ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੋਲੀਓ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਕਾਰਨ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਗਲੋਬਲ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ ਡਿਨਰ 2013 ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2014 ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਲੋਰੈਂਸ ਨਾਈਟਿੰਗੇਲ ਅਵਾਰਡ 2014 ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰੋਮਨ ਰੇਂਸ

**ਲੀਤੀ ਜੋਸੇਫ "ਜੋਅ" ਅਨੋਆਇ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Roman Reigns**; ਜਨਮ 25 ਮਈ, 1985) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੇਸ਼ੇਵਾਰ ਵਰੈਸਲਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਗਰਿੱਡਿੋਰੋਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ. ਨਾਲ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਿੰਗ ਨਾਮ *ਰੋਮਨ ਰੇਂਸ* ਦੇ ਅਧੀਨ *ਰਾਅ ਬ੍ਰਾਂਡ* ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਾਰਜੀਆ ਟੈਕ ਲਈ ਕਾਲੇਜਿਏਟ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਨੋਆਇ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਵ੍ਹਿਕਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ (ਐਨਐਫਐਲ) ਦੇ ਜੈਕਸਨਵਿਲ ਜੈਗੁਅਰਜ਼ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2008 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ (ਸੀ.ਐਫ.ਐਲ) ਐਡਮੰਟਨ ਐਸਕਿਮੋਸ ਲਈ ਪੂਰਾ ਸੀਜ਼ਨ ਖੇਡਿਆ।

ਅਨੋਆਇ ਨੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ. ਨਾਲ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਕੀਤਾ। ਰੋਮਨ ਰੇਂਸ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਡੀਨ ਐਂਬਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਸੇਥ ਰੋਲਿੰਸ ਨਾਲ *ਦਿ ਸ਼ੀਲਡ* ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਜੂਨ 2014 ਤੱਕ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੇਂਸ ਇਕੱਲਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲੜਨ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰ *ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ. ਵਰਲਡ ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ*, ਇੱਕ ਵਾਰ *ਯੂਨਾਇਟਿਡ ਸਟੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ*, *ਇੰਟਰਕੌਂਟੀਨੈਂਟਲ ਚੈਂਪੀਅਨ*, *ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ. ਟੈਗ ਟੀਮ ਚੈਂਪੀਅਨ* (ਰੋਲਿੰਸ ਨਾਲ) ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ 2014 *ਸਾਲ ਦਾ ਸੁਪਰਸਟਾਰ* ਅਤੇ 2015 *ਰਾਇਲ ਰੰਬਲ* ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੁਰਸ਼ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਗਹਰ, ਭਾਰਤ

**ਮਗਹਰ**, ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਹੈ। 

## ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ 
ਇਹ ਸਥਾਨ ਕਬੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇਸ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੇ ਕੇਵਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲ ਪਾਏ ਅਤੇ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਇਹ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਇੱਥੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 100 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ।

ਕਬੀਰ 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸੰਤ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਰਾਨਸੀ ਵਿੱਚ 1398 ਵਿਚ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਉਤੇ ਪਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਨਿਹਸਤਾਨ ਜੋੜੇ ਨੀਰੂ ਅਤੇ ਨਿਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ (ਕਾਸ਼ੀ) ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਿਤਾਇਆ ਪਰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸਮਾਂ ਉਹ ਮਗ਼ਹਰ ਚਲੇ ਆਏ ਅਤੇ ਉਂਥੋ 1518 ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸ਼ਸ਼ਰੀਰ ਸਤਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ। ਸੰਤ ਰਾਮਪਾਲ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਸਤਸੰਗ ਦੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਚ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਬੀਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੀ ਸਹਿ ਸ਼ਰੀਰ ਸਤਲੋਕ (ਸੱਚਖੰਡ) ਵਿਚ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਵਾਣੀ ਵੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ

"ਗਰੀਬ, ਮਗਹਰ ਗਯਾ ਸੋ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮੇਰਾ ਹਿੰਦੂ ਤੁਰਕ ਕਾ ਪੀਰ । ਦੋਨੋਂ ਦੀਨ ਹਰਸ਼ ਭਯੇ ਸੰਤੋ ਪਾਯਾ ਨਹੀਂ ਸ਼ਰੀਰ" ।।   

## ਭੂਗੋਲ 
ਮਗਹਰ,  ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ ਦੇ 68 ਮੀਟਰ (223 ਫੁੱਟ) ਹੈ।  ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਨਗਰ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਅਤੇ ਅਯੁਧਿਆ ਤੋਂ 86 ਮੀਲ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ 
2011 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਗਹਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 19,181 ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਵਿੱਦਿਆ ਵੌਕਸ

**ਵਿੱਦਿਆ ਅਈਅਰ** ਆਪਣੇ ਸਟੇਜੀ ਨਾਮ **ਵਿੱਦਿਆ ਵੌਕਸ** ਤੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਅਮਰੀਕਨ ਯੂਟਿਊਬਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਯੂਟਿਊਬਰ
ਬਾਲਗ਼-ਵਿੱਦਿਆ

thumb|ਬਾਲਗ਼ਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਕੂਲ, ਗਿਨੀ-ਬਿੱਸਾਊ, 1974
**ਬਾਲਗ਼ ਵਿੱਦਿਆ** ਜਾਂ **ਬਾਲਗ਼ ਸਿੱਖਿਆ** ਅਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਲਗ਼ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜ਼ਰੂਰਤ,ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਜਿਵੇਂ, ਸਾਖਰਤਾ, ਵਿਚਾਰ,ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਕੂਲੀ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਬਨਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾਵੇ।

ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਬਾਲਗ਼ ਸਿੱਖਿਆ** ਸਿੱਖਣ ਤੇ ਸਿਖਾਉਣ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਲਗ਼ ਸਿੱਖਣਾ ਲੋਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਖੁਦ ਜਿੰਮੇਦਾਰੀ&nbsp;ਚੁਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ।

ਬਾਲਗ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਧੀਆਂ, ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਨੂੰ ਬਾਲਗ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ
ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ

**ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ**(ਜਨਮ 27 ਨਵੰਬਰ 1925), ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ **ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵਾਈ. ਜੀ. ਪੀ.** ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰ ਹੈ। ਉਹ ਪੀ.ਐਸ.ਬੀ.ਬੀ. ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸਨਸ ਦੀ  ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਡੀਨ ਹੈ। 

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਨਵੰਬਰ 1925 ਨੂੰ ਮਦ੍ਰਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੇ ਅਇੰਗਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਰ. ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਮਹਾ ਸ਼ੈੱਲ ਲਿਮਿਟਿਡ ਦਾ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਅਲਾਮੇਲੂ ਅੰਮਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਆਰ ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ, ਕਸਲ ਬਹਾਦਰ ਟੀ ਰੰਗਾਚਾਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ, ਅਲਾਮੇਲੂ ਅੰਮਾ ਇੱਕ ਹੋਮਮੇਕਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਕੇ ਬਾਲਾਜੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ। 

ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਨਾਟਕ ਰਚਨਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵਾਈ.ਜੀ.ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਈ.ਜੀ.ਮਹੇਂਦਰ ਤਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਐਕਟਰ ਹੈ। 

ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜੋਨਸ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਹੋਲੀ ਕਰਾਸ ਕਾਲਜ, ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ 'ਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ  ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸ ਦੀ ਇਕਲੌਤਾ ਔਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਐਮ ਐਡ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵਾਈ.ਜੀ. ਪਾਰਥਾਸਰਥੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ, ਵਾਈ ਜੀ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਅਤੇ ਵਾਈ.ਜੀ. ਮਹਿੰਦਰਨ, ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਲਮ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ। ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ 6 ਅਗਸਤ 2019 ਨੂੰ 93 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸ਼ੀਲਾ ਰਾਜੇਂਦਰਨ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ' ਦਿ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ-ਸਪਤਾਹਿਕ ਕੁਮੂਦਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 1958 ਵਿਚ ਸਕੂਲ ਪਦਮਾ ਸੇਸ਼ਾਦਰੀ ਬਾਲ ਭਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

### ਪਦਮ ਸੇਸ਼ਾਦਰੀ ਬਾਲ ਭਵਨ 
1958 ਵਿੱਚ, ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਨੁੰਮਬੱਕਮਕ ਲੇਡੀਜ਼ ਰੀਕ੍ਰੀਏਸ਼ਨ ਕਲੱਬ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਕੇ 13 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਨੁੰਮਬੱਕਮ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ 'ਤੇ ਸ਼ੈੱਡ ਥੱਲੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਆਰ.ਐਮ. ਸ਼ੇਸ਼ਾਦਰੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ 'ਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸੇਸ਼ਾਦਰੀ ਬਾਲਾ ਭਵਨ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।  ਸਕੂਲ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਸਕੂਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 1971 ਵਿੱਚ, ਸਕੂਲ ਨੇ ਨੁੰਮਬੱਕਮ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਸਕੂਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ, 8,000 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ 500 ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ 1958 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਸਕੂਲ ਦੇ ਡੀਨ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ 10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਸੀ।

ਡੀਨ ਅਤੇ ਪਦਮ ਸੇਸ਼ਾਦਰੀ ਬਾਲਾ ਭਵਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਮਿਆਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੀ.ਬੀ.ਐਸ.ਈ. ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।

As Dean and Director of Padma Seshadri Bala Bhavan, Rajalakshmi is credited with having contributed to the education in India and setting quality standards.

## ਕੰਮ 
* 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਸਰੋਤ 
* 
* 
* 

## ਪੁਸਤਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਿੱਖਿਆ-ਸੰਸਥਾ

**ਸਿੱਖਿਆ-ਸੰਸਥਾ** ਜਾਂ **ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਦਾਰਾ** ਅਤੇ **ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਨ** ਉਹ ਥਾਂ  ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਥਾਨ ਪ੍ਰੀ-ਸਕੂਲ,ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ,ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਮੁਹਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਉਮਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਰਕਾਰੀ, ਨਿੱਜੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਮਾਲਕੀ ਅਧੀਨ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸੰਸਥਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਆਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ 13 ਮੂਲ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੇਂ ਸਨ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਤਕ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਗਲੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਈ। ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਾਲੋਨੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ,intent to unite the colonies|ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।[https://www.psychologytoday.com/blog/freedom-learn/200808/brief-history-education ] ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ 'ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ, ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਜਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਹੋਣ ਦੇਣ ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਤਕ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।

##  ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ 
### ਪ੍ਰੀ-ਸਕੂਲ 
### ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ 
#### ਸੈਕੰਡਰੀ 
* ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ
* ਵਧੇਰੇ ਸਕੂਲ
* ਹਾਈ ਸਕੂਲ
* ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ (ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ)
* ਵੱਡੇ ਸਕੂਲ
* ਸੁਤੰਤਰ ਸਕੂਲ (ਯੂਕੇ)
* ਅਕੈਡਮੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਕੂਲ)
* ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਪਰੇਟਰੀ ਸਕੂਲ
* ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ
* ਜਿਮਨੇਜੀਅਮ

### ਹੋਰ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ 
* ਕਾਲਜ ਅਮਰੀਕਾ.GOV ਸਿੱਖਿਆ ਕੋਨੇ
** ਕੈਰੀਅਰ ਕਾਲਜ
** ਜੂਨੀਅਰ ਕਾਲਜ
** ਲਿਬਰਲ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ
** ਮਦਰੱਸਾ
** ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਾਲਜ
** ਛੇਵੇ ਫਾਰਮ ਕਾਲਜ
** ਤਕਨੀਕੀ ਕਾਲਜ ਜ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ
** ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ
* ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ ਦੇ
* ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਬਹੁਤਕਨੀਕੀ)
* ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
** ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
** ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
** ਸਥਾਨਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
** ਮੱਧਕਾਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
** ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
** ਜਨਤਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸੂਚੀ ਦੇ ਸਕੂਲ
* ਸੂਚੀ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕਾਲਜ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ
ਭੁੱਲੇ ਵਿਸਰੇ ਚਿੱਤਰ

** ਭੁੱਲੇ ਵਿਸਰੇ ਚਿੱਤਰ **ਹਿੰਦੀ  ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ  ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵਰਮਾ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ  ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 1961 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.

## ਕਥਾਨਕ
ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਵਾਰ - ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਵਿਘਟਨ, ਮਧਵਰਗ ਦੇ ਉਭਾਰ, ਸਾਮੰਤਵਾਦ ਨੂੰ ਪੂੰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਹਾਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵਤੰਤਰ-ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਇਹ ਚਾਰ ਆਧਾਰ ਬਿੰਦੂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕਥਾਨਕ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਦੀ ਕਿਰਿਆ-ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸੰਪੂਰਣ ਬੁਣਤੀ ਬੁਣੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਥਾਕਾਲ ਸੰਨ 1880 ਤੋਂ 1930 ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ‘ਪੀਰਿਅਡ ਨਾਵਲ’ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 errors: dates
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਾਹਿਤ
ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ

'**ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ**'(English-People choice Award) ਭਾਵ 'ਲੋਕ-ਪਸੰਦੀਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੋਅ 1975 ਈ: ਤੋਂ ਸਾਲਾਨਾ ਆਯੋਜਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੁਆਰਾ ਵੋਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 
ਲੋਕ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਜੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ 'ਪਿਟ' ਨੂੰ ਗਿਆਰਾਂ ਨਾਮਾਂਕਨ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਬਿਓਰਾ
ਇਹ ਹੇਠਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ-

|-
|2005
|
|ਪਸੰਦੀਦਾ ਅਦਾਕਾਰ
|
|-
|rowspan=3|2006
|rowspan=2|*ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ ਸਮਿੱਥ(2005 ਫ਼ਿਲਮ)*
|ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਜੋੜੀ ('ਐਜਲੀਨਾ ਜੌਲੀ' ਨਾਲ਼ ਸਾਂਝਾ)
|
|-
|ਪਸੰਦੀਦਾ ਮੁੱਖ-ਅਦਾਕਾਰ(ਪੁਰਸ਼)
|
|-
|rowspan=2 
|rowspan=2|ਪਸੰਦੀਦਾ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ
|
|-
|2007
|
|-
||2008
|rowspan=2|''ਓਸ਼ੀਅਨ'ਜ ਥਰੀਟੀਨ''
|ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਮੈਚਿੰਗ ਲਇ ਪਸੰਦੀਦਾ('ਜਾਰਜ ਕਲੂਨੀ' ਨਾਲ਼ ਸਾਂਝਾ)
|
|-
|2009
|ਪਸੰਦੀਦਾ ਮੁੱਖ-ਅਦਾਕਾਰ
|
|-
|2010
|*ਇਨਗਲੋਰੀਅਸ ਬਾਸਟਰਡਜ਼*
|ਪਸੰਦੀਦਾ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ
|
|-
|2014
|*ਵਰਲਡ ਵਾਰ ਜ਼ੈੱਡ*
|ਪਸੰਦਦੀਦਾ ਫ਼ਿਲਮ ਐਕਸ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ
|
|-
|rowspan="2"|2015
|rowspan="2"|*ਫਿਉਰੀ*
|ਪਸੰਦੀਦਾ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ
|
|-
|ਪਸੰਦੀਦਾ ਨਾਟਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ
|
|-
|}

## ਹਵਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਲੀਵੁੱਡ
ਤਾਰਾ ਚੇਰੀਅਨ

**Tara Cherian** (ਮਈ 1913 - 7 ਨਵੰਬਰ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਮਦਰਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1967 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ 
ਤਾਰਾ ਮਈ 1913 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਤਾਰਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਜੁੱਟ ਗਈ ਅਤੇ ਗਿਲਡ ਆਫ਼ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।

## ਮੇਅਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 
ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਪੀ. ਵੀ. ਚੈਰੀਅਨ ਵਾਂਗ, ਨਵੰਬਰ 1957 ਵਿੱਚ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਦਾ ਮੇਅਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਿਡ ਡੇ ਮੀਲ ਸਕੀਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1913
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ ਤੁਲਸੀ

**ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ ਤੁਲਸੀ** (1915 - ?) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਅਨਾਦ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ **ਅਨਾਦ ਕਾਵਿ ਤਰੰਗ** ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਅਨਾਦ ਕਾਵ ਸਨਮਾਨ 2008 ਵਿੱਚ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਤੁਲਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ 2.25 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਆਦੇਸ*	
**ਤ੍ਰਿਬੈਣੀ*
**ਤਿੰਨ ਵਾਰਾਂ*
**ਨੀਲ ਕੰਠ*	
**ਨੀਲ ਕਮਲ*	
**ਨੀਲਾਂਬਰ*	
**ਪ੍ਰੇਮਾਜੁਲੀ*	
**ਪਾਰਸ ਟੋਟੇ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਲੰਬੜਦਾਰ

**ਲੰਬਰਦਾਰ** ਜਾਂ **ਨੰਬਰਦਾਰ** (ਹਿੰਦੀ: नम्बरदर, ਉਰਦੂ: لمبردار ਜਾਂ نمبردار) ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹੁਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਰਾਜ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲਾ ਦਰਜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲੀਆ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ, ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੁਲਸ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਆਦਿ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 

## ਨਿਰੁਕਤੀ
ਨੰਬਰਦਾਰ ਸ਼ਬਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ *ਨੰਬਰ* (ਭਾਵ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ) ਅਤੇ *ਦਾਰ* (*در* ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਅਹੁਦੇਦਾਰ, ਧਾਰਕ, ਰਖਵਾਲਾ ਜਾਂ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਲੰਬਰਦਾਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ *ਜਿਸ ਕੋਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਖਾਸ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ*।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਗੀਰਦਾਰੀ
ਮੇਹਰ ਪੈਸਟਨਜੀ

**ਮੇਹਰ ਪੈਸਟਨਜੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ, ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਪੈਸਟਨਜੀ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਪੈਸਟਨਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਸਤੰਬਰ 1946 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਰਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਪੈਸਟਨਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਮ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਸਕੇ।

ਪੈਸਟਨੀ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਪੈਸਟਨਜੀ ਨੇ 1970 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਝੁੱਗੀ ਝੌਂਪੜੀਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜੀ। 1992-93 ਵਿੱਚ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਫਿਰਕੂਵਾਦ ਅਤੇ ਪਾਰਕੋਸ਼ੀਵਾਦ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਪੈਸਟਨਜੀ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਹਰਸ਼ਦ ਚੋਪੜਾ

**ਹਰਸ਼ਦ ਚੋਪੜਾ** (ਜਨਮ 17 ਮਈ, 1983) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ *ਹਮਸਫਰ*, *ਧਰਮਪਤਨੀ*, *ਲਿਫਟ ਰਾਈਟ ਲੈਫਟ*, *ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਹੈ ਮੇਰਾ ਦਿਲ*, *ਤੇਰੇ ਲਿੲੇ*, *ਮਮਤਾ*, *ਬੇਪਨਾਹ* ਅਤੇ *ਅੰਬਰ ਧਾਰਾ* ਵਰਗੇ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ
ਤਨਵੀਰ ਜ਼ਹੂਰ

**ਤਨਵੀਰ ਜ਼ਹੂਰ** ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਫ਼ੈਜ਼ ਔਰ ਪੰਜਾਬੀ* 
**ਵੋਹ ਹੋਏ ਹਮਕਲਾਮ* 
**ਵੇਲੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ* ‫
**ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ* 
**ਡਾਕਟਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਨਵਰ ਚੌਧਰੀ: ਤਿੱਬ ਔਰ ਅਵਾਮੀ ਖ਼ਿਦਮਤ ਕਾ ਰੌਸ਼ਨ ਮੀਨਾਰ* ‫
**ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼: ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਔਰ ਕਾਰਨਾਮੇ* 
**ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ: ਮਸ਼ਹੂਰ-ਏ-ਜ਼ਮਾਨਾ ਲੋਗੋਂ ਕਾ ਬਚਪਨ ਉਨ ਕੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨੀ* ‫ 
**ਮੁਨੀਰ ਨਿਆਜ਼ੀ ਕੀ ਬਾਤਿਨ ਯਾਦੇਂ* 
**ਮਿਅਰਾਜ ਖ਼ਾਲਿਦ: ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਔਰ ਯਾਦੇਂ* 
**ਆਂਖ, ਹੁਸਨ ਔਰ ਖ਼ੋਸ਼ਬਰ* 
**ਉਸਤਾਦ ਦਾਮਨ: ਹਯਾਤੀ, ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੇ ਵਿਚਾਰ* 
**ਜਿਸੇ ਚਾਹਾ ਦਰ ਪਾ ਬੁਲ਼ਾ ਲਿਆ* 
**ਜੀਵਨ ਲੰਘਿਆ ਪੱਬਾਂ ਭਾਰ*
**ਰੂਹ ਕੀ ਮਿਅਰਾਜ* 
**ਅਹਿਦ ਸਾਜ਼ ਮੁਨਸਿਫ਼: ਜਸਟਿਸ ਡਾਕਟਰ ਨਸੀਮ ਹੁਸਨ ਸ਼ਾਹ* 
**ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਮੁਗ਼ਲ ਕੀ ਜੀਵਨ ਯਾਦੇਂ*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਬਾਗ਼ਬਾਨਪੁਰਾ

**ਬਾਗ਼ਬਾਨਪੁਰਾ** (ਉਰਦੂ/ਨਾਸਤੀਲਿਕ:باغبان پورہ) ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੋਈ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਗ੍ਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

ਬਾਗ਼ਬਾਨਪੁਰਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸਫ ਪੁੱਤਰ ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਇਸਹਾਕ ਨੂੰ ਉਸ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪਿੰਡ ਇਸ਼ਕਪੁਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਦੇਣ ਦੇ ਬਦਲ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।  ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਾਗ਼ਬਾਨਪੁਰਾ ਅਰਾਈਂ ਮੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਗਰ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਨੇ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਗਾਰਡਨ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ
ਪਰਵੇਜ਼ ਮਹਿਦੀ

**ਪਰਵੇਜ਼ ਮਹਿਦੀ** ਕਲਾਸੀਕਲ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕ, ਮੇਹਦੀ ਹਸਨ ਦਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਪਰਵੇਜ਼ ਮਹਿਦੀ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਪਰਵੇਜ਼ ਹਸਨ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਆਪਣੇ ਉਸਤਾਦ ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ ਨਾਲ ਅਕੀਦਤ ਦੀ ਬਿਨਾ ਤੇ ਬਦਲ ਕੇ ਪਰਵੇਜ਼ ਮਹਿਦੀ ਰੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1947 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਬਸ਼ੀਰ ਹੁਸੈਨ ਰਾਣੀ ਕੋਲੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 1968 ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਉਸਤਾਦ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਪਣੇ ਗਾਣੇ ਕੰਪੋਜ਼ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੰਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਰੈਂਡਰਿੰਗ ਉੱਤੇ ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਫੀ ਸੀ। ਪਰਵੇਜ਼ ਮੇਹਦੀ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ। ਏਪੀਪੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਪਰਵੇਜ਼ ਮੇਹਦੀ ਨੇ ਇੱਕ ਲੋਕ ਗੀਤ, ਗੋਰੀਏ ਮੈਂ ਜਾਣਾਂ ਪਰਦੇਸ ਰੇਸ਼ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮ, ਰੇਡੀਓ, ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਗਤ ਦੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਲਈ ਲੋਕ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਮੇਤ ਸੈਂਕੜੇ ਗਾਣੇ ਗਾਏ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਤਾਰਾ-ਇ-ਇਮਤਿਆਜ਼' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀ ਗਤੀ ਰੁਕ ਜਾਣ ਨਾਲ 58 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ
ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ

**ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ** ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸਰਵ-ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਦਿਅਕ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਮਿਆਰ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਹੈ।

## ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ 
 ਹੈਰਲਡ ਨੂਹ (1985) ਅਤੇ Farooq Joubish (2009) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ  ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਚਾਰ ਉਦੇਸ਼ ਹਨ।

# ਵਿੱਦਿਅਕ  ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਜਾਂ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ।
# ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ।
# ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ  ਕਰਨ ਲਈ।
# ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਆਮ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੋਣ।

ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਇਹ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਮਾਹਿਰ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਆਪਸੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ, ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੋਜੀਆਂ ਨੇ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰਲੇ ਸਿੱਖਿਆ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀਸਾ ਅਤੇ ਟੀਮਐਮਐਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਡੈਟਾ ਸੈੱਟਾਂ ਦੇ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਮੈਕ੍ਰੋਨਾਲਾਈਸਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਹਿਮ ਲੱਭਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹਾਲੀਆ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਅਮਰੀਕਨ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਲਈ ਤਰਕ  
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਮਾਣਪੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਦਾ ਉਠਾਦਾ ਹੈ ਕਿ 50 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੇ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦੇ ਅਤੇ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹਨ। ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਨੇ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ  ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ ਦੇ ਕੀ ਫਾਇਦੇ  ਅਤੇ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹਨ।

ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਇਸ ਨੂੰ ***ਨੀਤੀ ਉਧਾਰ ਲੈਣ*** ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਪਛਾਣ 
ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਮਾਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਥਾਈਂ ਦੁਹਰਾਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੁਸਾਇਟੀ 
ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਭਾ (ਸੀਜ਼) ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਘਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1956 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਕੌਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਝ, ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਵਿਦਿਅਕ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਤੇਜੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਵਰਲਡ ਕਾਉਂਸਿਲ ਫਾਰ ਕੈਪਰੇਟਿਵ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ 
* ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਬਾਲਗ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੋਸਾਇਟੀ
* ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮੀਖਿਆ
* ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਖੋਜ
* ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਦੇਸ਼ 'ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ

## ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ  ਵਿਦਵਾਨ 
*ਮਾਰਕ ਬ੍ਰੇ 
* ਨਿਕੋਲਸ ਬੁਰਬੂਲੇਸ
* ਟੋਰਸਟੇਨ ਹੁਸੇਨ
* ਜੋਹਨ ਵ ਮੇਯਰ
* ਹੈਰਲਡ J. ਨੂਹ
* Fernando Reimers
* ਕਾਰਲੋਸ Torres

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* World Council of Comparative Education Societies 
* Comparative and International Education: A Bibliography (2004) 
* NCCRESt Bibliography (2000) 
* Comparative and International Education Society (CIES)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ
ਸੁਰੇਂਦਰ ਸੈਣੀ

**ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੈਣੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਲਚਰ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਸੇਵਕ ਸਮਾਜ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸੋਸ਼ਲ ਵੈੱਲਫੇਅਰ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ, ਇੱਕ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਉਹ 1999 ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਪਾਹਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ 1995 ਵਿੱਚ ਸੋਧਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1970 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੰਜੇ ਰਾਜੌਰਾ

**ਸੰਜੇ ਰਾਜੌਰਾ** (ਜਨਮ 18 ਸਤੰਬਰ 1973) ਇੱਕ ਸਟੈਂਡ ਅੱਪ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ।  

## ਜੀਵਨੀ 
### ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸੰਜੇ ਰਾਜੌਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਜੈਪੁਰ, ਪੁਣੇ, ਮੁੰਬਈ, ਦਿੱਲੀ, ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚੂਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੀ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੇਸਰਾ (ਬਿਰਲਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਮੇਸਰਾ) ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 

### ਕੈਰੀਅਰ 
ਸੰਜੇ ਨੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ 10 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਉਸਨੇ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀ, ਧਰਮ, ਜਾਤਪਾਤ, ਲਿੰਗ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਨਾਰੀਵਾਦ ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਪਸੰਦੀਦਾ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਮੇਡੀਅਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ

**ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ** (ਜਨਮ 18 ਜੂਨ, 1973) ਇੱਕ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੁਰਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਟੈਸਟ ਲੜੀ 1993 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਅਟਲਾਂਟਾ, ਜਾਰਜੀਆ ਵਿੱਚ 1996 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਅੱਠਵੀਂ ਥਾਂ ਤੇ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਹੁਨਾਲੂ ਓਲੰਪਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿੱਧਤਾ ਕੀਤੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
* ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ
* ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਚੂੜਾ

ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਚੂੜਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋੲੇ]]

**ਚੂੜਾ** ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਲ ਅਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਦਾ ਸੈੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਲਾਲ ਚੂੜੀ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਰੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰਫ ਦੋ ਰੰਗ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਹੁਣ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਬਣਾੲੇ ਚੂੜਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੂੜਾ ਲਾੜੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਮੁਬਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੰਧੂਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਸੂਤਰ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਚੂੜੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਆਮ ਸੰਜੋਗ ਲਾਲ ਅਤੇ ਚਿੱਟਾ ਹੈ। ਲਾੜੀ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਚੂੜਾ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਹਿਣੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ

**ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ** ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਾਹੌਰ ਜਿੱਤਣ ਤਕ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਸਮੇਂ 1767 ਤੋਂ 1799 ਤਕ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ  ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ ਅਤੇ ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਹਿਤ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਸੀ। 

ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਦੇਸਾ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਦੇ ਘਰ ਮਜੀਠਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1832 ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਂਗੜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਦਮਿਤਰੀ ਲੀਖਾਚੋਵ

**ਦਮਿਤਰੀ ਸਰਗਈਵਿਚ ਲੀਖਾਚੋਵ** (, ਇਹ ਵੀ *ਦਮਿੱਤਰੀ ਲੀਖਾਚੇਵ*  ਜਾਂ*ਲੀਖਾਚਿਓਵ*;  – 30 ਸਤੰਬਰ 1999) ਸੀ, ਰੂਸੀ ਮੱਧਕਾਲ ਮਾਹਿਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਤਸੀਹਾ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚੋਂ ਬਚਿਆ ਜਣਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਲੀਖਾਚੋਵ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 

ਉਸ ਨੂੰ "ਪੁਰਾਣੇ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਜਬਰਗੀਆਂ" ਵਜੋਂ ਅਤੇ "ਕੌਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ" ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਵਿਦਰੋਹੀ ਹੋਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਕਾਰਨ, ਲੀਖਾਚੋਵ ਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 

## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਦਮਿਤਰੀ ਲੀਖਾਚੋਵ ਦਾ ਜਨਮ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਇਹ ਸ਼ੌਕ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। 

ਡੇਵਿਡ ਰੇਮਨੀਕ ਨਾਲ 1987 ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਲੀਖਾਚੋਵ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ "ਫਰਵਰੀ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਦੇਖੇ ਸਨ।"

1923 ਵਿਚ, ਸਿਰਫ 16 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਲੀਖਾਚੋਵ ਨੇ ਲੈਨਿਨਗਰਾਦ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰੋਮਨ-ਜਰਮਨਿਕ ਅਤੇ ਸਲੈਵਿਕ-ਰੂਸੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਦੋ ਡਿਪਲੋਮੇ ਕੀਤੇ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਲੀਖਾਚੋਵ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਧੀਆ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਲੀਖਾਚੋਵ ਨੇ ਲੈਨਿਨਗਰਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 1928 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। 1928 ਵਿਚ, ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ, ਲੀਖਾਚੋਵ ਨੂੰ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੇ ਰੇਮਨੀਕ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨਿਸਾਰ, "ਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮੂਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਅਕੈਡਮੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ "ਕਰੈਮਲਿਨ ਦੇ ਲਈ ਓਨਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿੰਨਾ ਹਾਰਵਰਡ ਲੈਂਪੂਨ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਲਈ। "

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1999
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1906
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ

**ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ** ਜਾਂ ** ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ** ਇੱਕ ਵਿੱਦਿਅਕ ਢੰਗ-ਤਰੀਕਾ ਜਾਂ ਪਹੁੰਚ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਲਾਸ ਰੂਮ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ "ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਿਰਭਰਤਾ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।" ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਉਲਟ,ਜੋ ਖਾਸੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਹੁਨਰ (ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਾ ਆਦਿ) ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਫਾਇਦਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਥਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਮੂਹ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ ਐਂਡ ਸਮੈਥ (1995) ਸਫਲ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਮੰਗ, ਰਚਨਾਤਮਕ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਮਾਗ ਵਾਲੀ ਉੱਚ ਬੌਧਿਕ ਸੋਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।. ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਪੱਧਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਫਲ ਸੰਚਾਲਨ ਲਈ ਪੰਜ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ:

* ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅੰਤਰ-ਨਿਰਭਰਤਾ
* ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਜਵਾਬਦੇਹੀ
* ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ (ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ)
* ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸੁਚੱਜ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣਾ 
* ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਾਸੈਸਿੰਗ

ਜਾਨਸਨ ਅਤੇ ਜੌਨਸਨ ਦੇ ਮੈਟਾ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖਣ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਚੰਗੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰ, ਵਧੀਆ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਨਾਲ, ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਧ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਰਥਨ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਓਲਪੋਸਟ, ਵਾਟਸਨ, ਸ਼ੌ ਅਤੇ ਮੀਡ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਥਿਊਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਇਕੱਲੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਗਿਣਤੀ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ, ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਵਿਚਾਰ 1937 ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ   ਜਦੋਂ ਤਕ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਮਈ ਅਤੇ ਡੂਬ ਨੇ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਕਿ ਸਾਂਝੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਲੋਕ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੋ ਉਹੀ ਟੀਚੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

1930 ਅਤੇ 1940 ਵਿੱਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੌਹਨ ਡੇਵੀ, ਕੁਟ ਲੇਵਿਨ, ਅਤੇ ਮੌਰਟਨ ਡਿਊਟ ਨੇ ਵੀ ਅੱਜ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ। ਡੇਵੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਲਾਸਰੂਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ  ਗਿਆਨ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਦੇ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ  ਉਦਾਸੀਨ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਹੋ ਕੇ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ (ਜਿਵੇਂ, ਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੁਣਨ)।

## ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਧਾਰ 
*ਸਮਾਜਕ ਅੰਤਰ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਸਿਧਾਂਤ*: ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਤਰ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਉਦੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* http://co-operation.org at The Cooperative Learning Institute
* Team+

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਧਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਠਕ੍ਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੈਡਾਗੋਜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਆਰਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਸਿੱਖਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੀਅਰ ਲਰਨਿੰਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਭਿਆਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ
ਦੀਵਾਨ ਸਾਵਨ ਮੱਲ ਚੋਪੜਾ

**ਦੀਵਾਨ ਸਾਵਨ ਮੱਲ ਕੱਕੜ**  ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ 1821 ਤੋਂ 1844 ਤਕ ਖੱਤਰੀ ਦੀਵਾਨ (ਰਾਜਪਾਲ) ਸੀ। ਉਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਸੀ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਜਨਰਲ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸ ਨੇ 1823 ਵਿੱਚ ਦੁਰਾਨੀ ਅਫਗਾਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ 'ਸੂਬਾ' (ਪ੍ਰਾਂਤ) ਖੋਹ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਸਕੀਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼ੋਰਗਿਰ

**ਸ਼ੋਰਗਿਰ**, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਸ਼ੋਰਗਿਰ ਘੁਮਿਆਰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਹਨ, ਜੋ ਲੂਣ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ੋਰਾ ਤੋਂ ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੂਣ ਤੋਂ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੋਰਗਿਰਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਉਥੋਂ ਪਰਵਾਸ ਕਰਕੇ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ।. ਉਹ ਹੁਣ ਹਰਿਆਣਵੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਰੋਹਤਕ, ਹਿਸਾਰ, ਕਰਨਾਲ, ਜੀਂਦ ਅਤੇ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹਰਿਆਣੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਦੇਵੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਸਰਪੰਚ

**ਸਰਪੰਚ**, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਚਾਇਤ (ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਰਕਾਰ) ਨਾਮਕ ਸਥਾਨਕ ਸਵੈ-ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਿੰਡ-ਪੱਧਰੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਥਾ (ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ) ਦਾ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾਾ ਹੈ। ਸਰਪੰਚ, ਹੋਰ ਚੁਣੇ ਪੰਚਾਂ (ਮੈਂਬਰਾਂ) ਦੇ ਨਾਲ, ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰਪੰਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫਸਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਰਾਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਨਿਆਂਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਸਰਪੰਚ ਦਾ ਅਰਥ
*ਸਰ* ਭਾਵ ਮੁਖੀ ਅਤੇ *ਪੰਚ* ਭਾਵ ਪੰਜ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਸਰਪੰਚ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ *ਪਿੰਡ ਦੇ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਪੰਜ ਨਿਰਣਾਇਕਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ* ਤੋਂ ਹੈ।

## ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਸਰਪੰਚ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਨ)
ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੰਘੀ ਭਾਰਤੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰਪੰਚਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਨੂੰਨ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਗੀਰਦਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਮਮਤਾ ਠਾਕੁਰ

**ਮਮਤਾ ਠਾਕੁਰ** (ਜਨਮ 15 ਮਈ 1967), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 2015 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਵਲੋਂ ਬਨਗਾਓਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਮਾਰਚ 2015 ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਕਰਣ ਬਾਰੇ ਸਥਾਈ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਤੁਆ ਮਹਾਂਸੰਘ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਠਾਕੁਰਨਗਰ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ

**ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ** (ਹਿੰਦੀ: बल्ले बल्ले, ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: بلّے بلّے‬)) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ "ਹੂਰੇ!" ਜਾਂ "ਹੂਰਾ!" ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ بله (ਬਾਲੇਹ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਹਾਂ"।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਘੁਮਿਆਰ

**ਘੁਮਿਆਰ**  ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਤ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰਾ. * *ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਪੌਟਰ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਪ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਪਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਨਿਰੁਕਤੀ 
ਘੁਮਿਆਰਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਕੁੰਭਕਾਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ।  ਦ੍ਰਵਿੜ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਇਸੇ ਅਰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ਭਾਂਡੇ ਵੀ ਘੁਮਿਆਰ ਜਾਤੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਮਤਲਬ ਹੈ ਬਰਤਨ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਘੁਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਲਾਲ ਜਾਂ ਕਲਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਘੁਮਿਆਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਮੂਲ 
ਵੈਦਿਕ ਪਰਜਾਪਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਘੁਮਿਆਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈਕਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਣ ਨਾਲ ਪਰਜਾਪਤੀ ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਰਾਸ਼ਿਦ ਖ਼ਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)

**ਰਾਸ਼ਿਦ ਖਾਨ ਅਰਮਾਨ** (; ਜਨਮ 20 ਸਤੰਬਰ 1998), ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ **ਰਾਸ਼ਿਦ ਖਾਨ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਕਰਿਕਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਉਥੇ ਦੀ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੂਨ 2018 ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਗਿਆਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਲੇਠੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਰਿਹਾ।

ਰਾਸ਼ਿਦ 2017 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸਨਰਾਇਡਰਸ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਲਈ ਖੇਡਿਆ। ਜੂਨ 2017 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇੱਕ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ (ਓਡੀਆਈ) ਮੈਚ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੌਲਿੰਗ ਅੰਕ ਲਏ। ਫਰਵਰੀ 2018 'ਚ ਉਹ ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਕ੍ਰਿਕਟ' ਚ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਈਸੀਸੀ ਪਲੇਅਰ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਸਿਖਰਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਹਟਵੰਟੀ - 20 ਕੌਮਾਂਤਰੀ (ਟੀ - 20 ਕੌਮਾਂਤਰੀਆਂ) ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਸੀ ਪਲੇਅਰ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਖਰ ਤੇ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ
ਇਲਾਹੀ ਬਖ਼ਸ਼

**ਇਲਾਹੀ ਬਖ਼ਸ਼** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨਰਲ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ  ਇਸ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਤੋਪਖ਼ਾਨਾ ਅਫ਼ਸਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਉਹ ਫੌਜ ਵਿੱਚ 1802 ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1814 ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ ਦੇਰਾਹ-ਇ-ਇਲਾਹੀ ਨਾਂ ਦੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੰਗ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸੌਂਪੀ ਗਈ।  ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾ ਅਤੇ ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਉਸ ਨੇ ਮਾਰਚ 1823 ਵਿੱਚ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। 1831 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਲਾਰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਬੈਂਟਿਨਕ ਵਿਚਕਾਰ ਰੋਪੜ ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਇਲਾਹੀ ਬਖਸ਼ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਪਸ਼ਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਲੜਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਲੜਾਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।,  ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਛੱਡ ਜਾਣ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੱਟ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਖੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ

**ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ। ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸ਼ਬਦ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 'ਪੰਥ' ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਧਰਮੀ ਵਿਅਕਤੀ*"* ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਜ੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕੌਮ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 

ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 

## ਮੂਲ
ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਦੋ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀਸ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋਲ ਲਿਆਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ 'ਰੰਘਰੇਟਾ ਗੁਰ ਕਾ ਬੇਟਾ' ਆਖ ਕੇ ਵੱਡਾ ਮਾਣ ਬਖ਼ਸਿਆ। ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਰੰਘਰੇਟੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬੇਟੇ - ਧੰਨ ਧੰਨ ਬਾਬਾ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕਲਗੀ ਤੋੜਾ ਬਖਸ਼ਿਆ, ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ ਮਜ਼੍ਹਬ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸਿੱਖ - ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ ਆਖਿਆ) । 

ਇਸ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਹੋਏ ਹਨ: 
* ਧੰਨ ਧੰਨ ਬਾਬਾ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ  
* ਭਾਈ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
* ਭਾਈ ਧੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
* ਭਾਈ ਗਰਜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ 
* ਸਰਦਾਰ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ 
* ਭਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ
ਸ਼ੀਲਾ ਬੋਰਥਾਕਰ

**ਸ਼ੀਲਾ ਬੋਰਥਾਕਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਾਦੋਊ ਅਸੋਮ ਲੇਖਿਕਾ ਸਮਾਰੋਹ ਸਮਿਤੀ (ਸੀਏਐਲਐਸਐਸ) ਦੀ ਬਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਇੱਕ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ-ਸਭਿਆਚਾਰਿਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਮਿਲਣੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ, 1974 ਤੋਂ 1976, 1990 ਤੋਂ 1992 ਅਤੇ 1993 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਦੋ ਵਾਰ 1976 ਤੋਂ 1990 ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਹੀ।

## ਜੀਵਨ
ਬੋਰਥਾਕਰ ਦਾ ਜਨਮ 1935 ਵਿੱਚ ਨਾਬਿਨ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਲਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਚਾਰਿੰਗੀਆ, ਜੋਰਹਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਅਸਾਮ ਦੇ ਉੱਤਰਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਵਿੱਖੇ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਗਨਨਾਥ ਬਾਰੂਹ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰਾਨਨ ਬੋਰਥਾਕਰ, ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਤੇਜ਼ਪੁਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰਸ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰਲ ਦੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਉਸਦੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ 'ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਲਾਅ' ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਡਾਰੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਫਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ,  ਵਿਚਕਾਰ, ਜਦੋਂ ਤੇਜਪੁਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੜਕਿਆਂ ਦੇ ਕਾਲਜ, ਗੋਪੀਨਾਥ ਬੋਰਡੋਲੋਈ ਕੰਨਿਆ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ, ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਨੇ ਉੱਥੇ ਇਸਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, 2008 ਵਿੱਚ, ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਨਲਿਨੀ ਬਾਲਾ ਦੇਵੀ
* ਜਗਨਨਾਥ ਬਾਰੂਹ ਕਾਲਜ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਚੇਰਿਟਾ

*ਚੇਰਿਟਾ* ਇਕ, ਦੋ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੰਗਤੀਆਂ ਦੇ ਬੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਹੈ। 
ਮਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਚੇਰਿਟਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ "ਕਹਾਣੀ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੰਗਤੀ ਇੱਕ ਬੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦੋ ਪੰਗਤੀਆਂ ਦਾ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਿੰਨ-ਪੰਗਤੀਆਂ ਦੇ ਬੰਦ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਚੇਰਿਟਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅ ਲੀ (ਇੱਕ ਯੂਕੇ ਕਵੀ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ) ਨੇ 22 ਜੂਨ, 1997 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਚੇਰਿਟਾ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਰੂਪ