open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਪ੍ਰਿਯਾਦਰਸ਼ਨੀ ਰਾਜੇ ਸਿੰਧੀਆ

**ਪ੍ਰਿਯਾਦਰਸ਼ਨੀ ਰਾਜੇ ਸਿੰਧੀਆ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਜੋਤੀਰਾਦਿਤੀਆ ਮਾਧਵਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਸਿੰਧੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 1975 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਕੁਮਾਰ ਸੰਗਰਾਮ ਸਿੰਘ ਗਾਏਕਵਾੜ, ਬੜੌਦਾ ਰਾਜ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਾਸਕ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਰਾਓ ਗਾਏਕਵਾੜ ਦੇ ਅੱਠਵਾਂ ਬੱਚਾ ਅਤੇ ਤੀਸਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦੇ ਨੇ 1951 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਭਾਰਤੀ ਗਣਤੰਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਅਸ਼ਾਰਾਜੇ ਗਾਏਕਵਾੜ, ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਵੰਸ਼, ਜਗੀਰੂ, ਦੇ ਰਾਣਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵੰਸ਼ਜ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਫੋਰਟ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਫੀਆ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਦਸੰਬਰ 1994 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜਯੋਤੀਰਾਦਿਤਿਆ ਸਿੰਧੀਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਜੋੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ।

ਸਿੰਧੀਆ ਵੇਰਵ ਦੇ "ਬੈਸਟ ਡਰੈੱਸਡ - 2008" ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੇਮਿਨਾ ਦੁਆਰਾ "ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਉਹ ਜੈ ਵਿਲਾਸ ਮਹਿਲ, ਉਸ਼ਾ ਕਿਰਨ ਪੈਲੇਸ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ।"

## ਸੰਬੰਧਿਤ
*ਸਿੰਧੀਆ
*ਸਿੰਧੀਆ ਸਕੂਲ
*ਸਿੰਧੀਆ ਕੰਨਿਆ ਵਿਦਿਆਲਿਆ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਵਾਲੀਅਰ ਦਾ ਸਿੰਧੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸੁਮਥੀ ਮੂਰਥੀ

**ਸੁਮਥੀ ਮੂਰਥੀ** ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਗਾਇਕਾ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅੱਤੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਆਗਰਾ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੂਈਅਰ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਸੰਗੀਤ ਕਰੀਅਰ 
ਇਸਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕੀ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
* ਟੂਵਰਡਜ਼ ਜੈਂਡਰ ਇੰਕਲੂਸੀਵਿਟੀ: ਅ ਸਟਡੀ ਔਨ ਕੰਟੈਂਪਰਰੀ ਕਨਸਰਨਜ਼ ਅਰਾਊਂਡ ਜੈਂਡਰ (ਸੁਨੀਲ ਮੋਹਨ ਦੇ ਨਾਲ)

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੂਈਅਰ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਮਾਇਆ ਸ਼ਰਮਾ

** ਮਾਇਆ ਸ਼ਰਮਾ** ਇੱਕ ਲੇਖਕ,ਅਤੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਲੈਸਬੀਅਨ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਔਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਲਪ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੰਚਾਲਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਮਾਇਆ ਦਾ ਵਿਆਹ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਦਮਘੋਟੂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਜਿਹੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ- "ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹਾਮੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਜਿਹੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਉਹ ਉਥੇ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲਈ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਸਰਾਸਰ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਮੈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੀ।"

## ਕਾਰਜ
ਮਾਇਆ ਸ਼ਰਮਾ ਅੱਜਕਲ ਬੜੌਦਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਸਬੀਅਨ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਿਰਜਕ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਲੈਸਬੀਅਨ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ- ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਲੈਬੀਆ

ਲੈਬੀਆ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁਈਰ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।
## ਸਥਾਪਨਾ
ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1995 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਹ ਇੱਕ ਹੈਰ-ਮੁਨਾਫਾਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਲੈਸਬੀਅਨ, ਦੁਲਿੰਗੀ ਅੋਰਤਾਂ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੁਈਰ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕੁਈਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
## ਸੰਸਥਾ ਵਲੋਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
* **ਬਰੇਕਿੰਗ ਦ ਬਾਇਨਰੀ**: ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਵਲੋਂ ਜਨਮਜਾਤ ਕੁਈਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 2009 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇਸਨੇ ਮੁੱਢਲੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ 50 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਏ। ਖੋਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਫੋਕਸ ਗੱਲ ਉੱਪਰ ਸੀ ਕਿ ਕੁਈਰ ਹੋਣਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
* **ਲੈਬੀਆ ਮੈਗਜ਼ੀਨ**: ਸੰਸਥਾ ਵਲੋਂ *ਲੈਬੀਆ* ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵੀ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 1997 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 14 ਅੰਕ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਈਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਐਸੀਟਿਕ ਤੇਜ਼ਾਬ

**ਐਸੀਟਿਕ ਤੇਜ਼ਾਬ** ਜਾ **ਇਥਾਨੋਇਕ ਤੇਜ਼ਾਬ** ਇੱਕ ਰੰਗਹੀਣ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਤਰਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਫਾਰਮੁਲਾ CH3COOH (ਜਾ ਫਿਰ CH3CO2H ਅਤੇ C2H4O2) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ "ਗਲੈਸੀਅਲ ਐਸੀਟਿਕ ਤੇਜ਼ਾਬ" ਕਿਹੰਦੇ ਹਨ।  ਇਸਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਇਸ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਇਸਦਾ ਮੈਲਟਿੰਗ ਪੁਆਂਇਟ 290 ਕੈਲਵਿਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਮ ਹੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਵਾਂਗ ਜੰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸੀਟਿਕ ਤੇਜ਼ਾਬ 3–9%, ਜੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਕਾ ਕਿਹੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਕਮਜੋਰ ਤੇਜ਼ਾਬ ਹੈ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਹ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਮਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਿੱਖੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਐਸੀਟਿਕ ਤੇਜ਼ਾਬ ਕਾਰਬੋਸਾਈਕਲਕ ਤੇਜ਼ਾਬ ਦੀ ਦੂਜੀ ਆਮ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਫੰਕਸ਼ਨਲ ਗਰੁੱਪ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਐਸੀਟਾਈਲ ਗਰੁੱਪ ਹਾਈਡਰੋਸਾਈਲ ਗਰੁੱਪ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫੈਕਰਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫੋਟਗ੍ਰਾਫੀ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲੁਲੋਸ ਐਸੀਟੇਟ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਗੂੰਦ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੋਲੀਵੀਨਾਇਲ ਐਸੀਟੇਟ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਕੋਡ E260 ਹੈ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗਲਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਐਸੀਟਿਕ ਤੇਜ਼ਾਬ ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਮੰਗ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ 6.5 ਮਿਲੀਅਨ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਲਗਭਗ 1.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਇਸਨੂੰ ਪੈਟਰੋਰਸਾਇਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਸ਼ਕਤੀ
ਕਾਰਬੋਸਾਈਕਲਕ ਗਰੁੱਪ (−COOH) ਦੇ ਤੇਜ਼ਾਬਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਇਓਨਾਈਜੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਦੇ ਅਣੂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ :
:CH3CO2H  →  CH3CO2−  +  H+
ਪ੍ਰੋਟੋਨ (H+) ਦੇ ਰਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ਾਬ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੰਜੁਗੇਟ ਬੇਸ ਐਸੀਟੇਟ ਹੈ (CH3COO−)। ਇੱਕ 1.0&nbsp; ਮੋਲਰਿਟੀ ਦੀ ਪੀਐਚ 2.4 ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਐਸੀਟਿਕ ਤੇਜ਼ਾਬ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 0.4% ਅਣੂ ਡਿਸੋਸਿਏਟ ਹੋਏ ਹਨ। 

## ਐਸਟਰਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ
ਐਸੀਟਿਕ ਤੇਜ਼ਾਬ ਦੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਐਸਟਰਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਹੀ ਅਤੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤਰ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਖੁਸ਼ਬੂ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
: H3C−COOH + HO−R → H3C−CO−O−R + H2O, (R = ਕੋਈ ਵੀ ਅਲਕਾਇਲ ਗਰੁੱਪ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਜ਼ਾਬ
ਸੰਗਿਨੀ

**ਸੰਗਿਨੀ** ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੈਕਸ਼ੁਅਲ ਤੇ ਰੀਪ੍ਰੋਡਕਟਿਵ ਹੈਲਥ ਸਬੰਧੀ ਮਸਲਿਆ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਲਬੀਟੀ ਵੁਮੈਨ ਲਈ ਹੋ ਰਹੇ ਹਰੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਸਥਾਪਨਾ
ਸੰਗਿਨੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1997 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ "ਵਸੰਤ ਕੁੰਜ", ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ "ਨੈਜ਼ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ" ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਬੇਟੂ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ
ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਐਲਬੀਟੀ ਕਾਮਉਨਿਟੀ ਲਈ ਮਦਦ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਹਰ "ਕੁਇਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ" ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। **6ਵੀਂ ਸਲਾਨਾ ਕੁਇਰ ਪ੍ਰਾਈਡ ਪਰੇਡ** ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੰਗਿਨੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਜਨਵਰੀ, 2011 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਸਮਲਿੰਗੀ (ਲੈਸਬੀਅਨ) ਜੋੜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਕਾਂ, ਕਾਮੁਕ, ਲਿੰਗਿਕ ਅਤੇ ਰੀਪ੍ਰੋਡਕਟਿਵ ਹੈਲਥ ਅਤੇ ਔਰਤ ਸਬੰਧੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੇਣ ਦਾ ਅਹਿਮ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। 2015 ਵਿੱਚ **6ਵੇਂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਇਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ **, *ਕਸ਼ਿਸ਼* ਵਿੱਚ ਸੰਗਿਨੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਖੋਜੀ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਬੇਟੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ "ਕਸ਼ਿਸ਼ ਅਵਾਰਡ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਈਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਪ੍ਰਾਮਾਦਾ ਮੈਨਨ

**ਪ੍ਰਾਮਾਦਾ ਮੈਨਨ** ਇੱਕ ਸਮਲਿੰਗੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਕਮੇਡੀਅਨ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਕਾਮੁਕਤਾ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਔਰਤ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜ
**ਪ੍ਰਾਮਾਦਾ** ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਲਿੰਗਵਾਦ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਖਤੀਆਂ ਤੋਂ ਛਪ ਕੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਦਸਤਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰ ਲੋਕਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕਾਰੀਗਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਪਦਵੀ, ਉਹਨਾ ਦੀਆਂ ਕਾਰੀਗਰ ਪ੍ਰੰਰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। 1987 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 10 ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1993 ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਸਤਕਾਰ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1995 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋਈ। 1998 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਦਸਤਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਦੋ ਸਾਲ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ, ਸਾਹਿਤਕ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਅਤੇ ਕਾਮੁਕਤਾ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਿਤੂਪਰਨਾ ਬੋਰਾਹ

**ਰਿਤੂਪਰਨਾ ਬੋਰਾਹ** ਇਕ ਕੁਈਰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰੰਤਾਰ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਇਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜੋ ਜੈਂਡਰ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੋਰਾਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਈਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਆਗੂ
ਸ਼ੈਲਜ਼ ਮਹਾਜਨ

**ਸ਼ਾਲੀਨੀ ਮਹਾਜਨ** ਜਾਂ **ਸ਼ੈਲਜ਼ ਮਹਾਜਨ** ਇੱਕ ਕੂਈਅਰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਇਹ ਗਲਪ, ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਯਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਬੀਆ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸ਼ੈਲਜ਼ ਲਿੰਗ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਟ੍ਰੇਨਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਲਿੰਗ, ਲਿੰਗਕਤਾ, ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ, ਸਾਖਰਤਾ ਵੱਲ ਪਰਤ ਰਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਅਜੀਬ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਬਾਰੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਟਿੰਮੀ ਇਨ ਟੈਂਗਲਜ਼ and *Timmi and Rizu* ਅਤੇ ਟਿੰਮੀ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ੂ (ਡਕਬਿਲ 2013, 2017), ਏ ਬਿਗ ਡੇ ਫਾਰ ਦਿ ਲਿਟਲ ਵ੍ਹੀਲਜ਼ (ਪ੍ਰਥਮ 2017) ਅਤੇ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਨੋ ਆਲਟਲੌਜ਼ ਇਨ ਜੈਂਡਰ ਗਲੈਕਸੀ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ 1998 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਲਈ LABIA ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਰਸਾਲੇ, ਭੂਮੀਗਤ ਜ਼ਾਈਨ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
* ਟਿੱਮੀ ਇਨ ਟੈਂਗਲਜ਼ (Timmi In Tangles)
* ਨੋ ਆਊਟਲੌਜ਼ ਇਨ ਦ ਜੈਂਡਰ ਗੈਲੈਕਸੀ (No Outlaws in the Gender Galaxy) - ਰਾਜ ਮਰਚੈਂਟ, ਸਮਰੀਤੀ ਨੇਵਾਤੀਆ ਅਤੇ ਚਾਯਾਨਿਕਾ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਲ

## ਟੈਂਗਲਜ਼ ਇਨ ਟਿੰਮੀ 
ਟੈਂਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਟਿੰਮੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਟਕ ਜੂਨੀਅਰ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਲਿਖਣ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਟਿੰਮੀ ਦੀ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਨੋ ਆਲਟਲੌਜ਼ ਇਨ ਜੈਂਡਰ ਗਲੈਕਸੀ 
ਲਿੰਗ ਔਰਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖੋਜੀ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਬੇਦਖਲੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਲਿੰਗ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ - ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।

## ਇਨਾਮ
* ਕੋਟੈਕ ਜੂਨੀਅਰ ਚਿਲਡਰਨ ਰਾਇਟਿੰਗ ਅਵਾਰਡ - ਟਿੱਮੀ ਇਨ ਟੈਂਗਲਜ਼
* ਕਰੌਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Labia Collective 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੂਈਅਰ ਔਰਤਾਂ
ਦ ਜਰਨੀ ਆਫ ਪੰਜਾਬ 2016

**ਦ ਜਰਨੀ ਆਫ ਪੰਜਾਬ 2016** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: The Journey of Punjab 2016) 2016 ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਨ ਸੌਅਲ ਮੇਟ ਫਿਲਮਜ਼ ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਲਰਾਜ ਸਾਗਰ ਤੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਮੋਗਾ ਹਨ ਤੇ ਲੇਖਕ ਦੀਪ ਜਗਦੀਪ ਹਨ। ਇਹ ਫਿਲਮ 25 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਰੀਲੀਜ ਹੋਈ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਚਾਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਯੁਨੀਵਰਸਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਗਲਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਚੜ੍ਹਕੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੋਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਚੱਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਗਰੁਪ ਉਹਨਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਸਲੀ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
### ਸਟਾਰ ਕਾਸਟ
*ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ
*ਗੁਰਚੇਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
*ਮਲਕੀਤ ਰੌਣੀ
*ਅਨੀਤਾ ਮੀਤ
*ਮਿੰਟੂ ਕਾਪਾ

## ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ 
ਫੀਲਮ ਦਾ ਬੈਕਰਾਉਂਡ ਸਕੋਰ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਗੁਰਮੋਹ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਗੀਤਾ ਨੂੰ ਅਵਾਜ ਕੰਵਰ ਗਰੇਵਾਲ, ਜਸਬੀਰ ਜੱਸੀ, ਹਰਸ਼ਦੀਪ ਕੌਰ, ਯੁਵਰਾਜ ਹੰਸ, ਬਾਬਾ ਬੇਲੀ ਅਤੇ ਗੁਰਜੀਤ ਜੀਤੀ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਮੰਦਰ

**ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਮੰਦਰ** ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। 1912 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਇਹ ਮੰਦਰ 1986 ਵਿੱਚ ਕਲਾਂਗ ਪਲਾਨਿੰਗ ਏਰੀਆ ਵਿੱਚ ਟਾਉਨਰ ਰੋਡ ਅਤੇ ਬੂਨ ਕੇਂਗ ਰੋਡ ਦੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂਗੂਨ ਰੋਡ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਾਈਟ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ 15,000 ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਸਿਮਰਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
1849 ਵਿੱਚ ਜਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਈਗਰੇਟ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿੱਖ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਟਰੇਟ ਬੰਦੋਬਸਤ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਟਰੇਟ ਬੰਦੋਬਸਤ ਪੁਲਸ ਫੋਰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਟੁਕੜੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 1881 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਪਹੁੰਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਮੰਦਰ ਜਾਂ * ਗੁਰਦੁਆਰਾ * ਪੁਲਿਸ ਬੈਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਵਧ ਰਹੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਛੇਤੀ ਹੀ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਲਈ 1912 ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਸਟਰੀਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਧੀ ਵਪਾਰੀ ਵਾਸੀਆਮੁੱਲ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੰਗਲਾ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ। ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ। ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦ ਹੋਰ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ "ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਮੰਦਰ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਮੰਦਰ ਦੀ 1921 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸੰਗਤ ਦੇ ਜੁੜਨ ਲਈ ਹਾਲ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਸੀ। ਇਹ ਰੀਤ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਰਹਾਇਸ਼ ਮੁਹੱਈਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੇਵਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਝਗੜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਵੱਗ ਪਾਈ ਜਿਸ ਨੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਅਰਥਾਤ ਮਾਝਾ, ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਦੁਆਬਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਆਪਣੀ ਲੜਾਈ ਕਾਰਨ ਦੋਫਾੜ ਹੋ ਗਈ। 1917 ਵਿੱਚ, ਮੰਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਬੰਦੋਬਸਤੀ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਆ। ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ 1930 ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਬੰਦੋਬਸਤੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। 1940 ਵਿੱਚ, ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੁਈਨ ਸਟਰੀਟ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬੋਰਡ ਖੁਦ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਧੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਰਡ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Central Sikh Temple  – official website

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਬੇਟੂ ਸਿੰਘ

**ਬੇਟੂ ਸਿੰਘ** (25 ਨਵੰਬਰ, 1964- 3 ਅਕਤੂਬਰ, 2014) ਸਮਲਿੰਗੀ ਔਰਤਾਂ (ਲੈਸਬੀਅਨ) ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ ਸੀ। ਬੇਟੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਗਿਨੀ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਣਾਈ ਜਿਸਦਾ ਖ਼ਾਸ ਕਾਰਜ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ, ਕਾਮੁਕ ਅਤੇ ਰੀਪ੍ਰੋਡੀਟਿਵ ਹੈਲਥ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ 1997 ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ "ਕੁਇਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ" ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਬੇਟੂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਨਵੰਬਰ, 1964 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬੇਟੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੇਰਠ ਦੇ "ਸੋਫੀਆ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ" ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ "ਮੇਰਠ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ" ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਟੂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ "ਪੋਲੀਟੈਕਨਿਕ" ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬੇਟੂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ 3 ਅਕਤੂਬਰ, 2014 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਕਾਰਜ
ਬੇਟੂ ਸਿੰਘ ਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਸੰਗਿਨੀ ਨਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਈ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਬੇਟੂ ਨੇ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਹਿੰਸਾ ਪ੍ਰਤੀ, ਲੈਸਬੀਅਨ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਰੀਪ੍ਰੋਡੀਟਿਵ ਹੈਲਥ ਵੱਲ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਲੋਂ ਲੋੜਮੰਦ 24 ਘੰਟੇ ਆਪਾਤਕਾਲੀਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੁੱਹਇਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਸਨਮਾਨ
ਬੇਟੂ ਸਿੰਘ ਦਾ "ਸੰਗਿਨੀ ਸੰਸਥਾ" ਬਣਾਉਣਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਖੇ 6ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਕੁਇਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਬੇਟੂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ "6ਵੇਂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਇਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ **ਕਸ਼ਿਸ਼**," ਵਿੱਚ "ਕਸ਼ਿਸ਼ ਰੇਨਬਾਅ ਵੈਰੀਅਰ ਅਵਾਰਡ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਉਮਰ ਗੁਲ

**ਉਮਰ ਗੁਲ** (ਉਰਦੂ: ਨਸਤਾਲੀਕ :عمرگل) (ਜਨਮ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1984) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਮਰ ਗੁਲ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਕੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਤੌਰ 'ਤੇਜ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ, ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਮਰ ਗੁਲ ਨੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2007 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਟਵੰਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਉਮਰ ਗੁਲ, ਸਾਈਦ ਅਜਮਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਸਰਾ ਅਜਿਹਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਟਵੰਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵਿਕਟਾਂ (74) ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ 'ਆਈਸੀਸੀ ਟਵੰਟੀ20 ਸਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ' ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਖੇਡ-ਜੀਵਨ
### ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖੇਡ-ਜੀਵਨ
ਉਮਰ ਗੁਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2003 ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਅਤੇ ਇਹ ਮੈਚ ਉਸਨੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ, ਕੀਨੀਆ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਖੇਡੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਓਡੀਆਈ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਖਿਲਾਫ਼ 2003-04 ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ। ਇੱਥੇ ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ 15 ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬੀਰ ਅਹਿਮਦ (17 ਵਿਕਟਾਂ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਫ਼ਲ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਸੀ। ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਏਬ ਅਖ਼ਤਰ ਨੇ 13 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਖਿਲਾਫ਼ ਲਿਸਟ-ਏ ਮੈਚ ਖੇਡਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਪੰਜ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ 11 ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਸੀਰੀਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੇ 5-0 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡੇ ਅਗਲੇ 9 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 3 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਟੀਮ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ।
## ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਪੰਜ-ਵਿਕਟਾਂ
### ਇੱਕ ਓਡੀਆਈ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਪੰਜ-ਵਿਕਟਾਂ 
### ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਪੰਜ-ਵਿਕਟਾਂ 
### ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਪੰਜ-ਵਿਕਟਾਂ 
## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਗੁਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦੁਬਈ ਦੀ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਮਰ ਗੁਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ *ਰੇਹਾਬ ਉਮਰ* ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਮਈ 2012 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਮਹੀਨੇ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫੌਜ ਨੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਗੁਲ ਦੇ ਘਰ 'ਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਭਰਾ *ਮੀਰਜ ਗੁਲ* ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੱਕੀ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਮਾਂਡੋ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ
* ਉਮਰ ਗੁਲ  ਦਾ ਵਿਸਡਨ 'ਤੇ ਪੇਜ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਵਿਕਲਪ (ਸੰਸਥਾ)

**ਵਿਕਲਪ/ਸ਼ੂਭਰੰਗ/ਪਰਮ** ਐਲਜੀਬੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਬਸੈਟ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਐਲਜੀਬੀ ਵਰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰਮ ਸੰਸਥਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗਕ ਪਛਾਣ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੂੜੇ ਮਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਾਸ਼ੀਆਗਤ ਧਿਰਾਂ ਚਾਹੇ ਉਹ ਮੁਸਲਿਮ ਹੋਣ ਹਿੰਦੂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਦਲਿਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਬਿਤ ਹੋਣ ਸਭ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵਰਗ ਲਈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ 20-60 ਸਾਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਕਤੀਆਂ ਦੀ ਲਿੰਗਕ ਪਛਾਣ ਲਈ ਲੜ੍ਹ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਈਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਲੈਸਲੀ ਐਸਟੀਵਜ਼

**ਲੈਸਲੀ ਐਸਟੀਵਜ਼** ਇੱਕ ਕੂਈਅਰ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਫਰੀਲਾਂਸ ਐਡੀਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਵੋਆਈਸਿਜ਼ ਅਗੇਂਸਟ 377 ਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਬਦੌਲਤ 2009 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਜੱਜਾਂ ਨੇ ਸਮਲਿੰਗਕਤਾ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਜੀਵਨ
ਇਸਦੀ ਉਮਰ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਗੇਅ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ।

## ਮੌਤ
82 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
* ਆਊਟਲੁੱਕ ਟਰੈਵਲਰ ਗੇਟਵੇਜ਼ - ਜੰਮੂ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਲਦਾਖ (Outlook Traveller Getaways - Jammu, Kashmir and Ladakh)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੂਈਅਰ ਔਰਤਾਂ
ਹੁੰਜ਼ਾ ਘਾਟੀ

thumb|ਹੁੰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਲਤਤ ਕਿਲ੍ਹਾ

**ਹੁੰਜ਼ਾ ਘਾਟੀ** ਪਾਕ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਗਿੱਲਗਿਤ ਬਲਤਿਸਤਾਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੁੰਜ਼ਾ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਘਾਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਿੱਲਗਿਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਨਗਰ ਵਾਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੇਸ਼ਮ ਮਾਰਗ ਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਦਾ ਜਮਾਵੜਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਬੜੀ ਬਸਤੀ ਕਰੀਮਾਬਾਦ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੂਲ ਨਾਮ "ਬਲਤਤ" ਸੀ। ਘਾਟੀ ਤੋਂ ਰਾਕਾ ਪੋਸ਼ੀ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਸੈਰ ਸਪਾਟੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਵਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਜ਼ਾ ਨਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਹੁੰਜ਼ਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਤੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਾਮੀਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 1974 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਥੇ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ ਚਲਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜ਼ੁਲਫ਼ਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਨੇ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੁੰਜ਼ਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਚ ਗਿੱਲਗਿਤ ਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਨਗਰ ਹੈ।

## ਮੌਸਮ
ਹੁੰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਸਿਆਲ਼ ਵਿੱਚ ਠੰਡ ਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਲ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਮਨਫ਼ੀ 10 ਡਿਗਰੀ ਸੈਂਟੀਗ੍ਰੇਡ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ 15 ਡਿਗਰੀ ਸੈਂਟੀਗ੍ਰੇਡ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਲੋਕ 
ਹੁੰਜ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਮਹਿਮਾਨ ਨਵਾਜ਼ ਹਨ, ਇਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਅਮਨ ਪਸੰਦ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੁੰਜ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕ ਬਰੋਸ਼ੋ ਕੌਮ ਨਾਲ਼ ਤਾਅਲੁੱਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੰਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਬਰੋਸ਼ਸਕੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁੱਝ ਸ਼ੀਨਾ ਤੇ ਵਾਖੀ ਬੋਲੀ ਵੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਰਦੂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਭ ਲੋਕ ਹੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵੀ ਹਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਤਨਾਸੁਬ 90 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਤੇ ਇਥੋਂ ਦਾ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਬਾਲਕ ਹੀ ਛੋਟੀ ਜਮਾਤ ਤੀਕਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹੁੰਜ਼ਾ ਦੇ ਪਹਾੜ 
ਹੁੰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿੱਕੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚ ਰਾਕਾ ਪੋਸ਼ੀ 7788 ਮੀਟਰ, ਗੋਲਡਨ ਪੀਕ 7027 ਮੀਟਰ, ਦੈਰਾਨ 7275 ਮੀਟਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬਿਆਫ਼ੋ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

### ਹੁੰਜ਼ਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ 
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੁੰਜ਼ਾ ਰਾਜ ਦੀ ਸੱਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੀਟ ਅਲਤਿਤ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਬਲਤਿਤ (ਅਜੋਕਾ ਕਰੀਮਾਬਾਦ) ਸ਼ਿਫਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1974 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਤਕ, ਬਲਤਿਤ ਹੁੰਜ਼ਾ ਰਾਜ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਅੱਜ, ਬਲਤਿਤ ਹੁੰਜ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਰ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਲੀਆਬਾਦ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਸਭ ਸਰਕਾਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮਿਲ੍ਦੇਆਂ ਹਨ।

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ
*ਹੁੰਜ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕ
*ਹੁੰਜ਼ਾ ਦੀ ਚੋਟੀ
*ਹੁੰਜ਼ਾ ਦਰਿਆ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿੱਲਗਿਤ ਬਲਤਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

**ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ** ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅੰਦਾਜਨ 1,000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਜਿਆਦਾਤਰ ਕਾਬਲ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਇਸਲਾਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਫਤਿਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਜਨਤਾ ਬਹੁ-ਧਾਰਮਿਕ ਸੀ। ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਦੋ ਪੈਰੋਕਾਰ ਵਧੇਰੇ ਸਨ। 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਾਂ ਮਸੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਉੱਥੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਹਿੰਦੂਕੁਸ਼ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸੀ। ਬਹੁਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ, ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਹੀ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਰੀਅਨਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਜੋ 330 ਈਪੂਃ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯੂਨਾਨੀ (ਗਰੀਕ) ਫੌਜ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਖਾਮਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੇਲਿਊਸਦ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ। 305 ਈਸਾ ਪੂਰਵ, ਯੂਨਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੌਰਿਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੰਦੂਕੁਸ਼ ਦਾ ਨਿਅੰਤਰਣ ਸਮਰਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

5ਵੀਂ ਅਤੇ 7ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਚੀਨੀ ਯਾਤਰੀ ਫਾਹਿਆਨ, ਗੀਤ ਯੂੰ ਅਤੇ ਹਿਊਨਸਾਂਗ ਨੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਕੀਤੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਯਾਤਰਾ ਸਮਾਚਾਰ ਲਿਖੇ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਅਮੂ ਦਰਿਆ (ਆਕਸਸ ਨਦੀ) ਅਤੇ ਸਿੱਧੂ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੁਤਵ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਗੀਤ ਯੂੰ ਨੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਹੇਫਥਲਾਇਟ (hephthalite) ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਛਦਮ ਦੇਵਤਰਪਣ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਸ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਚੀਨੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ। ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਯੁੱਧਨਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਖੇਤਰ ਕੀਤੀ ਯਾਤਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ

**ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ** ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਲਗਭਗ 2% ਹਨ। ਪਿਛਲੀ ਹੋਈ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਜਾਤੀ (1.6%) ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (0.25%) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦੀ 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ 44 ਲੱਖ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ 41 ਕਰੋੜ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕੀਤੀ।

1951 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1.6% ਭਾਰਤੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਆਧੁਨਿਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ 22.05% ਸੀ। ਸੰਤਾਲ਼ੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ 1997 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਤੇ 1.6% ਹਿੰਦੂ ਸਨ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ 10.2% ਹਿੰਦੂ ਹੀ ਬਚੇ ਹਨ।

1998 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੇਵਲ 2.5 ਲੱਖ ਹਿੰਦੂ ਜਨਸੰਖਿਆ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਚੀ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਹਿੰਦੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ, ਇਸਾਈ ਆਦਿਕ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੋ 2014 ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਇਤਿਹਾਸ
### ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੁੱਗ
ਸਵਸਤੀਕ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ, ਯੋਗ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਯੋਗੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ, ਜੋ ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਆਦਿ ਸਿੰਧ ਦੇ ਮਹਿੰਦਜੋਦੜੋ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿੱਧੂ ਘਾਟੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ। ਸਿੰਧ ਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਦਾ ਮਹਾਂਨਗਰ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਵ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਕਸੂਰ ਮਹਾਂਨਗਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਸਦੇ ਜੋੜਾ (twin) ਭਰਾ ਕੁਸ਼ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਹੋਈ ਸੀ; ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਨਾਇਕ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤ ਸਨ। ਗਾਂਧਾਰ ਰਾਜ ਜੋ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਗਾਂਧਾਰ ਲੋਕ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ) ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਅਵੁਕਾਨਾ ਬੁੱਤ

**ਅਵੁਕਾਨਾ ਬੁੱਤ** ( /ˈəvʊkɑːnɑː / ) (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ : अवुकाना प्रतिमा, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ : Avukana Buddha statue) ਮੱਧ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਕੇਕੀਰਵਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਦਾ ਬੁੱਤ (ਪ੍ਰਤੀਮਾ) ਹੈ। ਇਹ ਬੁੱਤ 40 ਫੁੱਟ (12 ਮੀਃ) ਉੱਚਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਰੇਨਾਈਟ ਸ਼ਿਲਾ ਵਿੱਚ ਤਰਾਸ਼ਿਆ ਇਹ ਬੁੱਤ ਪੰਜਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਜਿਹਾ ਅਨੁਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਵੁਕਾਨਾ ਬੁੱਤ ਅਭਿਮੁਦਰਾ ਦੇ ਭਿੰਨ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੁੱਤ ਬੜੇ ਚੰਗੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਰਾਸ਼ਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਾਤੁਸੇਨ ਨਾਮਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਰਾਸ਼ਿਆ ਇਹ ਬੁੱਤ ਸਿੱਖਿਅਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਸੈਰ ਲਈ ਉੱਤਮ ਥਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਸਥਾਨ
ਅਵੁਕਾਨਾ ਬੁੱਤ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕੇਕੀਰਵਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਵੁਕਾਨਾ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਸ ਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਹੋਰ ਨਾਂਅ *ਔਕਾਨਾ* ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਬੁੱਤ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਕਾਲ਼ਾ ਵੇਵਾ ਨਾਂਅ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਦੇ ਇਸ ਬੁੱਤ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਰੇਨਾਈਟ ਸ਼ਿਲ ਤੋਂ ਨਿਰਮਿਤ ਇਸ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਟਿੱਲੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਟਿੱਲੇ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਸਥਿਤ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਤਰਾਸ਼ੀ ਕਰ ਇਸਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬੁੱਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੁੱਤ ਪੱਕੇ ਪੈਰੀਂ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਬੁੱਤ ਦਾ ਕਮਲ ਸਰੂਪ ਆਸਣ ਦੀ ਵੱਖ ਤਰਾਸ਼ੀ ਕਰਕੇ ਇਸਦੇ ਆਧਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਸਣ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਬੁੱਤ ਦਾ ਉੱਚਾਈ 38 ਫੁੱਟ 10 ਇੰਚ (11.84 ਮੀਟਰ) ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਿੱਤ ਆਸਣ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਵੀ ਜੋੜੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਫ਼ਿਰ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਉੱਚਾਈ 42 ਫੁੱਟ (13 ਮੀਟਰ) ਬਣਦੀ ਹੈ। ਬੁੱਤ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਬੁੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਉੱਥੇ ਅਨੇਕ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਉਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਭਿੱਤੀ ਇੱਟਾਂ ਅਤੇ ਚਟਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 74 ਫੁੱਟ (23 ਮੀਟਰ) ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ 63 ਫੁੱਟ (19 ਮੀਟਰ) ਹੈ।
## ਵਿਸ਼ੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੋਧੀ ਬੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵੁਕਾਨਾ ਬੁੱਤ ਦਾ ਵੀ ਚਰਚਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁੱਧ ਧਰਮ
ਸ਼ਾਓਲਿਨ ਮੰਦਰ

**ਸ਼ਾਓਲਿਨ ਮੰਦਰ** (ਚੀਨੀ: 少林寺; pinyin: Shàolín sì) ਹੇਨਨ ਰਾਜ ਦੀ ਡੇਂਗਫੇਂਗ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਚਾਨ ਬੋਧੀ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ 1500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਫਾਂਗ ਲੂ ਹਾਓ ਨੇ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸ਼ਾਓਲਿਨ ਬੋਧੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਹੈ।

2010 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਓਲਿਨ ਮੰਦਰ ਤੇ ਪਗੋਡਾ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਚੀਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ

performance in Beijing known as Peking opera (京剧)]]
 (舞狮) during Wikimania opening ceremony]]
 (舞龙) during Chinese New Year celebration in China]]

**ਚੀਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ** ਜਾਂ ਚੀਨੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ (ਸਰਲੀਕ੍ਰਿਤ ਚੀਨੀ: 中国 文化, ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ: 中國 文化 ; ਪਿਨਾਇਨ: Zhōngguó wenhua) ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਰਹੱਦਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ​ਕਿ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਇਸ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ। ਚੀਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਾ, ਵਾਸਤੁਕਲਾ, ਸੰਗੀਤ, ਸਾਹਿਤ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ, ਭੋਜਨ, ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
## ਪਹਿਚਾਣ
ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 56 ਮਾਨਤਾ ਜਾਤੀ ਸਮੂਹ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਹਾਨ ਚੀਨੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਸਮੂਹਾਂ ਗੁਆਂਢੀ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਏ ਜਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਹਾਨ ਪਹਿਚਾਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਜੌਂਗਹੂਆ ਮਿੰਜੂ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਰੰਪਰਕ ਪਹਿਚਾਣ ਦੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਭੇਦ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
## ਰਿਵਾਜ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਘੁਮੰਡ, ਰੰਗ ਪੀਲਾ ਜਾਂ ਲਾਲ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਇੰਪੀਰਿਅਲ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਮਰਾਟ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੀਨ ਦੇ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਰੰਗੀਨ ਅਤੇ ਵਿਵਿਧ ਵਿਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਦੇ ਨਾਲ ਅਣਗਿਣਤ ਸਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼, ਚੀਨ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਬਦਲਾਵ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਦਾਹਰਨ *ਚਿਆਂਗਸਮ* (ਜਾਂ ਮੰਦਾਰਿਨ ਵਿੱਚ ਕਿਪੋ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਜੁੱਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਹਾਂਫੂ ਜਾਂ ਪਰੰਪਾਰਕ ਹਾਨ ਚੀਨੀ ਕੱਪੜੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਫੀਨਿਕਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਸਜਾਵਟੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਰਥਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
## ਕਲਾ
ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾ ਤੇ ਕਈ ਰਾਜਨੀਤਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ। 
## ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ
ਚੀਨ ਪੂਰਬੂ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਗ ਫੂ ਜਾਂ ਵੁਸ਼ੂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਦਰ ਸ਼ਾਓਲਿਨ ਮੰਦਰ ਦਾ ਵੀ ਘਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਹਾਨ ਚੀਨੀ

and Taiwan (Han is in olive green)]]

**ਹਾਨ ਚੀਨੀ** (ਚੀਨੀ: 汉族, ਹਾਨਜੂ ਜਾਂ ਹਾਨਰੇਨ) ਚੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 1,31,01,58,851 ਹਾਨ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਸੰਨ 2010 ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 20% ਜਿੰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਹਾਨ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਨ। ਚੀਨ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ 92% ਲੋਕ ਹਾਨ ਨਸਲ ਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹਾਨ ਲੋਕ ਤਾਈਵਾਨ ਵਿੱਚ 98% ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ 78% ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਬੀਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਨ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਹਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਨੁਵੰਸ਼ਿਕੀ (ਯਾਨੀ ਜਨੈਟਿਕ) ਵਖਰੇਵੇਂ ਹਨ।

ਹਾਨ ਸ਼ਬਦ ਚੀਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਚਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਚਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੇ ਚੀਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਭਾਗ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਾਂਧਾ ਅਤੇ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਾਨ ਜੋਂਗ ਦਾ ਰਾਜਾ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਾਨ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ੀਰਮਾਰਗ (ਸਾਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ) ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ ਦੇ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਦੀ ਨਦੀ (天河, ਤੀਯਾਨ ਹੇ) ਬੁਲਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਾਨ ਦੇ ਲੋਕ (漢人) ਜਾਂ ਹਾਨ ਦੇ ਬੇਟੇ ਬੁਲਾਉਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਇਹੀ ਨਾਮ ਅੱਜ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਆਇਆ ਹੈ।

ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਓ ਦੀ ਓ3 (O3) ਸ਼ਾਖਾ ਲਗਭਗ 50% ਹਾਨ ਚੀਨੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਨਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਵੱਧ ਕੇ 80% ਤੱਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਅਤਿ-ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਰਾਬਰੀ ਤੋਂ ਉਲਟਿਆ ਮਾਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੋੜ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਤੋਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੱਖਣ ਚੀਨ ਦੀ ਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਸ਼ੋਏਬ ਅਖ਼ਤਰ

**ਸ਼ੋਏਬ ਅਖ਼ਤਰ** ; ਜਨਮ 13 ਅਗਸਤ 1975) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਸ਼ੋਏਬ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ ਗਤੀ ਦੀ ਗੇਂਦ ਕਰਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ 161.3 ਕਿ: ਮੀ: ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਸ਼ੋਏਬ ਅਖ਼ਤਰ ਦੇ ਹੀ ਨਾਮ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਤੇਜ ਗਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਨਮ-ਭੂਮੀ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ 'ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਐਕਪ੍ਰੈਸ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।।

ਅਖ਼ਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡ-ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਵੰਬਰ 1997 ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਤੇਜ-ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ-ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਸ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਅਖ਼ਤਰ ਆਪਣੇ ਖੇਡ-ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਉੱਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਟੀਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਹੀਂ ਖੇਡ ਰਿਹਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਖ਼ਤਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਰਤਾਓ ਕਾਰਨ 2005 ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਅੱਧ-ਵਿਚਾਲੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਦੇਸ਼ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਉੱਪਰ ਨਸ਼ਾ-ਸਕੈਂਡਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਅਪੀਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਰੋਕ ਟਲ ਗਈ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਤੇਜ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਅਸਿਫ਼ ਨਾਲ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰੋਕ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਨੂੰ, ਅਖ਼ਤਰ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਖਿਲਾਫ਼ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲਤ ਬੋਲਣ ਕਾਰਨ 5 ਸਾਲ ਦਾ ਬੈਨ (ਰੋਕ) ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਇਹ ਬੈਨ (ਰੋਕ) ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਖ਼ਤਰ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ 15 ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜੱਜ ਰਾਣਾ ਭਗਵਾਨਦਾਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਅਖ਼ਤਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਫਿਰ 2011 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਖ਼ਤਰ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ।
## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ
ਅਖ਼ਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਕੋਲ 'ਮੋਰਘਾ' ਨਾਮ ਦੇ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ 'ਗੁੱਜਰ ਪਰਿਵਾਰ' ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਤੇਜ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ
ਸ਼ੋਏਬ ਅਖ਼ਤਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਤੇਜ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦ ਸੁੱਟਣ, ਜਿਸਦੀ ਗਤੀ **161.3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ** ਸੀ, ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤੇਜ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਰ ਵੀ ਰਿਕਾਰਡ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਉਹ 159.3 ਕਿ:ਮੀ:/ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ, 160 ਕਿ:ਮੀ:/ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ, 159 ਕਿ:ਮੀ:/ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਅਤੇ 158.4 ਕਿ:ਮੀ:/ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਗੇਂਦਾਂ ਸੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ ਗੇਂਦ ਉਸਨੇ 2003 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖਿਲਾਫ਼ ਸੁੱਟੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਗਤੀ 161.3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਨਾਪੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਤੇਜ ਗੇਂਦਾ ਉਸਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਉਸਨੇ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਖਿਲਾਫ ਉਸ ਸਾਲ ਹੀ ਸੁੱਟੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ੋਏਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 100 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਗੇਂਦ ਸੁੱਟੀ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸ਼ੋਏਬ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰੁਬਾਬ ਨਾਲ 25 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
## ਹੋਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਰਿਕਾਰਡ
* ਅਖ਼ਤਰ ਦੇ ਨਾਮ 12 ਸਫ਼ਲ ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਊਟ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।
* ਸ਼ੋਏਬ ਅਖ਼ਤਰ ਨੇ ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਗੇਂਦ 'ਤੇ ਆਊਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਚਿਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ੋਏਬ ਦੀ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ੋਏਬ ਵੀ ਸਚਿਨ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਚਿੜੀਆਂ ਮੁਕਾਓ ਮਹਿੰਮ

ਜੋ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੀ।]]
** ਚਾਰ ਪੈਸਟ ਮੁਹਿੰਮ** (ਚੀਨੀ:打麻雀运动، ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Four Pests Campaign) ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਸੀ ਜੋ ਚੀਨ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲੀਡਰ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਲਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚਿੜੀਆਂ, ਚੂਹਿਆਂ, ਮੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚਾਰ ਸਾਲਾ ਜੰਗ ਸੀ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਇੱਕ ਚਿੜੀ ਮਾਰੋ ਮੁਹਿੰਮ** (ਚੀਨੀ:消灭麻雀运动، ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Kill a Sparrow Campaign) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ 1958 ਤੋਂ 1962 ਤੱਕ ਚਾਰ ਪੈਸਟ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾਮੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਮੱਛਰ, ਮੱਖੀ, ਚੂਹੇ ਅਤੇ ਚਿੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਮ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਮੂਲੋਂ ਮਿਟਾ ਦੇਣਾ ਸੀ।

## ਮੁਹਿੰਮ
ਚੀਨੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੇ ਸਨ ਲਿਹਾਜ਼ਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਲਈ ਮੁਲਕ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਚਿੜੀ ਦਾ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਨਾ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਪਰਿੰਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤਕਰੀਬਨ ਖ਼ਾਤਮੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚਿੜੀਆਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਡੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾਣਾ-ਦੁਣੱਕਾ ਚੁਗਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਬਰਤਨ ਅਤੇ ਟੀਨ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਪੂਰੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਨਾਮੋ ਨਿਸ਼ਾਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਪੈ ਗਿਆ।

## ਨਤੀਜੇ
ਚਿੜੀਆਂ ਦੇ ਯੋਜਨਾਬਧ ਖ਼ਾਤਮੇ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ-ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬੇਹੱਦ ਵੱਧ ਗਈ ਸੀ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਚਾਵਲ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਜਦਕਿ ਬਾਕੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਟਿੱਡ ਨੇ ਬੇਪਨਾਹ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਪੈ ਗਿਆ। ਮਾਓ ਨੇ ਚਿੜੀਆਂ ਮਾਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਖਟਮਲ ਮਾਰਨ ਦੇ ਹੁੱਕਮ ਦਿੱਤੇ। ਪਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਅਕਾਲ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਹੌਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਆਭਾਸੀ ਅਸਲੀਅਤ

**ਆਭਾਸੀ ਅਸਲੀਅਤ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: virtual reality, **ਵਰਚੁਅਲ ਰਿਆਲਟੀ**) ਉਸ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁੱਝ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਤਰਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਰ ਜਾ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਯੰਤਰ ਉੱਪਰ ਦਿਖਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਿਹਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਵਰਚੁਅਲ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।. " ਇੰਟਰੈਕਟਿਵ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਅਤੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਆਯਾਮੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੁਅਲ ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਲਚਲ ਨਾਲ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਚੁਅਲ ਅਸਲੀਅਤ ਯੰਤਰ ਵਰਤ ਕੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਕਲੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਿਹਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਯੰਤਰ ਜਾ ਫਿਰ ਐਨਕਾਂ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਭਾਸੀ ਅਸਲੀਅਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਖੋਜਾਂ
ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਮੁਹਿੰਮ

**ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਟੀਸੀਆਂ ਤੱਕ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਜੂਹਾਂ ਤੱਕ ਹੇਠਾਂ ਤੱਕ ਮੁਹਿੰਮ** ਚੀਨ ਵਿੱਚ 1960ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ 1970ਵਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਚਲਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਿੰਮ ਸੀ।ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਤਸੇ-ਤੁੰਗ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਗਏ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਧਿਰਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਰੱਜੇ ਪੁੱਜੇ ਬੁਰਜੂਆ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਨੌਜੁਆਨਾ, ਜਿਹਨਾ ਨੂੰ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਦੂਰ ਦਰਾਜ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਪੇਂਡੂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਸਿੱਖ ਸਕਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਕਠੋਰ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਸਕਣ।ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਅਧੀਨ ਕਰੀਬ 17 ਮਿਲੀਅਨ ਨੌਜਵਾਨਾ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕਲੇ ਸ਼ੇਨਯਾਂਗ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ (1968) ਵਿੱਚ "ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਮੁਹਿੰਮ" ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 200,000 ਨੌਜਵਾਨ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ। 
ਮਾਓ ਦੀ ਇਹ ਨੀਤੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪੱਖੋਂ ਲਿਓ ਸ਼ਿਓਚੀ ਦੀ 1960 ਵਿਆਂ ਚ ਅਪਨਾਈ ਨੀਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਸੀ।ਲਿਓ ਸ਼ਿਓਚੀ ਦੀ ਨੀਤੀ ਚੀਨ ਦੇ ਮਹਾਂ ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਮਹਾਂ ਹੁਲਾਰਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀGreat Leap Forward) ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇ ਨਜ਼ਰ ਵਾਧੂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵੱਸੋਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਸਾਂਵਾਂ ਕਰਨਾ ਸੀ।ਮਾਓ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨੌਜਵਾਨਾ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਤੋਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ *ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਵਿਕਸਤ * ਕਰ ਸਕਣਗੇ। 

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲ ਗਰੇਜੂਏਟ, ਜੋ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਨੌਜੁਆਨ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਨੌਜੁਆਨ (ਨਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ,ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਦੂਰ ਦਰਾਜ ਥਾਂਵਾਂ ਵੱਲ ਜਬਰੀ ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਬਨਵਾਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਹੋਰਨਾ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੌਜੁਆਨਾ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਜਾਂ ਨਿਸਕਾਸ਼ਤ ਨੌਜੁਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਕੁਝ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਨੌਜੁਆਨਾ ਨੂੰ ਗੁੰਮੀ ਹੋਈ ਪੀੜ੍ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿਓਂਕਿ ਇਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਬਹੁਤ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਮੌਕੇ ਗਵਾ ਲਏ।ਇਹਨਾ ਨੌਜੁਆਨਾ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਲੂ ਸ਼ਿਆਬਾਓ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Liu Xiaobo),ਲਿਆਓ ਜਿਆਮਿਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Lü Jiamin) ਅਤੇ ਯੇੰਗ ਚੇਂਗਜ਼ੀ,(ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Zhang Chengzhi) ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੰਗੋਲੀਆ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।ਲੇਖਕ ਦਾਈ ਸਜੀ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਵੀ ਛਪਿਆ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ " ਬਲਜ਼ਾਕ ਐਂਡ ਲਿਟਲ ਚਾਇਨੀਜ ਸੀਮਸਟ੍ਰੈੱਸ " ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਜਬਰੀ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਨੌਜੁਆਨਾ ਦੀ ਗਾਥਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ੁਹਰਤ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਕਹਾਨੀ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵੀ ਬਣੀ।

## ਨੋਟਸ
## ਹਵਾਲੇ
*
*
*

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* *Up To the Mountain, Down to the Village*, A film by Chris Billing (2005)
* The article on *Chadui Luohu* at the Chinese Wikipedia 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ
ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਪੁਲ

**ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਪੁਲ** ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸੈਨਤ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਖਾੜੀ ਦੇ ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਕੰਧਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਝੂਲਿਆ ਪੁਲ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮਹਾਮਾਰਗ 101 ਅਤੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 1 ਦਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਸਾਲ 1937 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੁਲ ਬਣਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਦ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਝੂਲਿਆ ਪੂਲ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਅਤੇ ਕੈਲਿਫੋਰਨੀਆ ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੋਹੇਲ ਤਨਵੀਰ

**ਸੋਹੇਲ ਤਨਵੀਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Sohail Tanvir / ਉਰਦੂ: سہیل تنویر) (ਜਨਮ 12 ਦਸੰਬਰ 1984, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ-ਦਿਨਾ, ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਅਤੇ ਟਵੰਟੀ-ਟਵੰਟੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

ਤਨਵੀਰ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੱਲੇਬਾਜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੰਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਹਰਫਨਮੌਲਾ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
## ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ
ਤਨਵੀਰ ਜੋ ਕਿ ਕੈਰਾ ਗੁੱਜਰ ਵਰਗ ਦੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਹਰਫਨਮੌਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੱਲੇਬਾਜੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੋਂ ਗੇਂਦਬਾਜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋਹੇਲ ਤਨਵੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2007 ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਛੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਛੇ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੇਡੇ ਗਏ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 4 ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 31 ਰਨ ਦੇ ਕੇ 3 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਸਨ।

ਤਨਵੀਰ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਹਰਫਨਮੌਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਪ੍ਰੰਤੂ 2007 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ-20- ਦੇ ਫਾਇਨਲ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਬੱਲੇਬਾਜੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਛੱਕੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਸੀ।

ਸੋਹੇਲ ਤਨਵੀਰ ਨੇ 2007 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ-20 ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਬੋਰਡ ਨੇ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤਨਵੀਰ ਨੂੰ ਅਕਤੂਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ-ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੋਣਕਰਤਿਆਂ ਨੇ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੀ ਚੋਣ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ-ਦਿਨਾ ਲੜੀ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੇਂਦਬਾਜੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 8 ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੌਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਤੇਜ ਗੇਂਦਬਾਜ ਉਮਰ ਗੁੱਲ ਦੇ ਘਾਇਲ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਫਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਕੋਟਲਾ ਗਰਾਉਂਡ ਉੱਤੇ ਖੇਡਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਹੁਲ ਦ੍ਰਵਿੜ ਅਤੇ ਸੌਰਵ ਗਾਂਗੁਲੀ ਸਮੇਤ 3 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਸਨ।

ਜੂਨ 2008 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਵੀ 2008 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ-ਦਿਨਾ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਪਰ ਉਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉੱਪਰੀ-ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜਾਂ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਹੇਲ ਤਨਵੀਰ ਨੇ ਫਵਾਦ ਆਲਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 8ਵੀਂ ਵਿਕਟ ਲਈ ਕੁੱਲ 100 ਰਨ ਜੋੜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਤਨਵੀਰ ਨੇ 55 ਗੇਂਦਾਂ ਉੱਤੇ 59 ਰਨਾਂ ਦੀ ਪਾਰੀ ਖੇਡੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇੱਕ-ਦਿਨਾ ਅੱਧਸੈਂਕੜਾ (ਅਰਧਸੈਂਕੜਾ) ਸੀ। ਤਨਵੀਰ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਅੱਧਸੈਂਕੜੇ ਦੀ ਪਾਰੀ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਸਕੋਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਕ ਨੇ ਕੁੱਲ 288 ਰਨ ਬਣਾਏ।

ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ-ਦਿਨਾ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ-ਦਿਨਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 5 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, ਇਸ ਨੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 10 ਓਵਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 48 ਰਨ ਦੇ ਕੇ 5 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 2009 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ-20 ਦੇ ਬਾਅਦ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਸ਼ੋਏਬ ਮਲਿਕ

**ਸ਼ੋਏਬ ਮਲਿਕ** (ਪੰਜਾਬੀ,  (ਜਨਮ 1 ਫਰਵਰੀ 1982) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ 1999 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਖਿਲਾਫ਼ ਖੇਡਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ 2001 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। 3 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਸ਼ੋਏਬ ਨੇ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ 2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੇਗਾ।

ਸ਼ੋਏਬ ਮਲਿਕ ਨੇ 100 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਓਡੀਆਈ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 30 ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਲਈ ਕੂਹਣੀ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਕਰਾਉਣੀ ਪਈ ਸੀ। ਜੂਨ 2008 ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਸੀ ਓਡੀਆਈ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਫ਼ਰੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਸਰੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ। ਮਾਰਚ 2010 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਏਬ ਮਲਿਕ ਉੱਪਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਬੈਨ (ਰੋਕ) ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਬੈਨ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਬੈਨ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਨੂੰ ਸ਼ੋਏਬ ਮਲਿਕ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਰਤੀ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰਨ ਸਾਨੀਆ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਆਹ ਤਾਜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੋਟਲ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਾਲੀਮਾ (ਇਸਲਾਮੀ ਰਿਵਾਜ) ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ।
## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖੇਡ-ਜੀਵਨ
ਸ਼ੋਏਬ ਮਲਿਕ ਪਹਿਲਾਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ 1993/94 ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਕੋਚਿੰਗ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੋਏਬ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਕਾਫੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।1996 ਵਿੱਚ ਮਲਿਕ ਨੇ ਅੰਡਰ-15 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਟਰਾਇਲ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਲਈ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ।

## 2016 ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ
ਸ਼ੋਏਬ ਮਲਿਕ ਪਹਿਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਕਿੰਗਜ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਹੇਠ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਕਰਾਚੀ ਕਿੰਗਜ ਟੀਮ ਨੇ ਸਾਰੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਮੈਚ ਹੀ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ 'ਤੇ ਵੀ ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਸੋ ਇਸ ਕਰਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਪਤਾਨੀ ਰਵੀ ਬੋਪਾਰਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡਣ ਲੱਗਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

**ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਹਾਸ** ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚੇਆਤਮਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਾਪਾਨੀ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਰਚਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਦਾ ਪੋਤਾ ਕਿਊਸ਼ੂ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹੋਂਸ਼ੂ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਫੈਲ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸੱਚਾਈ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਤਾਨੁਸਾਰ ਜਿੰਮੂ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਮਰਾਟ 960 ਈਪੂਃ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਤੀਜੀ ਜਾਂ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਯਯਾਤੋਂ ਨਾਮਕ ਜਾਤੀ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਜਮਾਏ ਤੇ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਅਤੇ ਕੋਰੀਆ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਧਣ ਉੱਤੇ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ, ਚਿਕਿਤਸਾਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਜਾਪਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਜਾਪਾਨੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ-ਨੀਤੀ ਚੀਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ ਪਰ ਸੱਤਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰਿਹਾ। 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਾਰਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਯੋਟੋ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜੋ 1868 ਤੱਕ ਰਹੀ।

ਮਿਨਾਮੋਤੋ ਜਾਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਯੋਰਿਤੋਮੇਂ ਨੇ 1192 ਵਿੱਚ ਕਾਮਾਕੁਰਾ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਸ਼ਾਸਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਮੰਤਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਉਦੈ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲਗਭਗ 600 ਸਾਲ ਚੱਲਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਨਾਂ-ਮਾਤਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

1274 ਅਤੇ 1281 ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਲੱਗਿਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗ੍ਰਹਿ-ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 1543 ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਸਪੇਨੀ ਵਪਾਰੀ ਜਾਪਾਨ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੰਤ ਫਰਾਂਸਿਸ ਜੈਵੀਅਰ ਨੇ ਇੱਥੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

1590 ਤੱਕ ਹਿਦੇਯੋਸ਼ੀ ਤੋਯੋਤੋਮੀ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਸਥਾਪਤ ਹੋਈ। 1603 ਵਿੱਚ ਤੋਗੁਕਾਵਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜੋ 1868 ਤੱਕ ਸਥਾਪਿਤ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਇਦਾਂ (ਵਰਤਮਾਨ ਟੋਕੀਓ) ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ, ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਵਧਾਏ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 1639 ਤੱਕ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਡੱਚ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ। ਅਗਲੇ 250 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਵਿਵਸਥਾ ਰਹੀ। ਘਰ ਦੀ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤੀ ਹੋਈ।

1885 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਮੈਥਿਊ ਪੇਰਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਜਾਪਾਨ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਧੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ। ਲਗਭਗ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੱਖਣ ਜਾਤੀਆਂ ਨੇ ਸਫਲ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰਕੇ ਸਮਰਾਟਤੰਤਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, 1868 ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਮੀਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਪ੍ਰਭੁਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨ
ਹੋਂਸ਼ੂ

**ਹੋਂਸ਼ੂ** (ਜਾਪਾਨੀ: 本州, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Honshu) ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਗਾਰੂ ਪਣਜੋੜ ਦੇ ਪਾਰ ਹੋੱਕਾਇਦੋ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਸੇਤੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਰ ਸ਼ਿਕੋਕੂ ਟਾਪੂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਾਨਮੋਨ ਪਣਜੋੜ ਦੇ ਪਾਰ ਕਿਊਸ਼ੂ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਪੂਰਬ-ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹੋਂਸ਼ੂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਜਾਵਾ ਟਾਪੂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਸੋਂ ਵਾਲਾ ਟਾਪੂ ਵੀ ਹੈ। ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਟੋਕੀਓ, ਹੋਂਸ਼ੂ ਦੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹੋਂਸ਼ੂ ’ਤੇ ਸੰਨ 2005 ਵਿੱਚ 10.3 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 2,27,962 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। 
## ਨਾਂਅ ਦਾ ਅਰਥ
ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ *ਹੋਨ ਸ਼ੂ* ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਭੂਗੋਲ
ਹੋਂਸ਼ੂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਵੀ ਫ਼ੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਅਕਸਰ ਭੁਚਾਲ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2011 ਵਿੱਚ ਆਏ ਭੂਚਾਲ ਨੇ ਪੂਰੇ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ 2.4 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਫੂਜੀ ਪਹਾੜ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 3,776 ਮੀਟਰ (12,388 ਫੁੱਟ) ਉੱਚਾ ਹੈ, ਹੋਂਸ਼ੂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਟਾਪੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ “ਜਾਪਾਨੀ ਆਲਪਸ” (日本アルプス) ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਂਸ਼ੂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਕੀਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਨਦੀ, ਸ਼ਿਨਾਨੋ ਨਦੀ (信濃川) ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

ਹੋਂਸ਼ੂ ਦੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਕਾਂਟੋ ਮੈਦਾਨ (Kanto plain) ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਬਹੁਤ ਵਿਕਸਿਤ ਹੈ। ਟੋਕੀਓ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਟੋਕੀਓ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਓਸਾਕਾ, ਕੋਬੇ, ਨਾਗੋਆ ਅਤੇ ਹਿਰੋਸ਼ੀਮਾ ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਗਰ ਵੀ ਹੋਂਸ਼ੂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਕਾਂਟੋ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਨੋਬੀ ਮੈਦਾਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜੀਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਫਸਲ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਂਸ਼ੂ ਉੱਤੇ ਸੇਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫ਼ਲ ਵੀ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਟਾਪੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਕੋਰੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

**ਕੋਰੀਆ**, ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨੱਥੀ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਾਈਦੀਪ ਜੋ ਪੂਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪੀਤਸਾਗਰ ਤੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੈ (ਸਥਿਤੀ: 340 43 ਉਃ ਅਕਸ਼ਾਂਸ ਤੋਂ 1240 131 ਪੂਃ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ)। ਉਸਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮੰਚੂਰਿਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਈਦੀਪ ਦੋ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 1,21,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਨੀ ਪਿਆਂਗਯਾਂਗ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 98,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਈਪੂਃ 1918 ਤੋਂ 139 ਈਃ ਤੱਕ ਕੋਰ-ਯੋ (Kor-Yo) ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਂਅ ਕੋਰੀਆ ਪਿਆ। ਚੀਨ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਜਿਆਦਾ ਸੰਪਰਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਾਪਾਨਵਾਸੀ ਇਸਨੂੰ *ਚੋਸੇਨ* (Chosen) ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਕ ਮਤਲਬ ਹੈ *ਸਵੇਰ ਦੀ ਤਾਜਗੀ ਦਾ ਦੇਸ਼* (Land of morning freshness)। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਬਾਹਰੀ ਹਮਲੇ ਸਹਿਣ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਧੂ ਦੇਸ਼ (Hermit Kingdom) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਅਨੇਕਾਂ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਇਹ ਚੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1776 ਈਃ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਸੰਨ‌ 1904-1905 ਈਃ ਦੇ ਰੂਸੀ-ਜਾਪਾਨੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ‌ ਇਹ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਰਾਖਵਾਂ ਖੇਤਰ ਬਣਿਆ। 22 ਅਗਸਤ‌ 1910 ਈਃ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਦੂਸਰੇ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਜਾਪਾਨ ਨੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ ਤਦ 1945 ਈਃ ਵਿੱਚ ਯਾਲਟਾ ਸੰਧੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 38 ਉੱਤਰੀ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਰੇਖਾ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਕਸੀਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਰੂਸ ਦਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ‌ ਅਗਸਤ 1948 ਈਃ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਆ ਗਣਤੰਤਰ ਦਾ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ, 1948 ਈਃ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਰਿਆਈ ਗਣਰਾਜ (Korean Peoples Democratic Republic) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਿਓਲ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਪਿਆਂਗਯਾਂਗ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਸੰਨ‌ 1953 ਈਃ ਦੀ ਆਪਸ ਦਾ ਸੰਧੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 38 ਉੱਤਰ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਨੂੰ ਵੰਡ ਰੇਖਾ ਮੰਨ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ।
## ਜਲਵਾਯੂ
ਕੋਰੀਆ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਸੰਪੂਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਦਾ ਮੱਧਮਾਨ ਤਾਪਮਾਨ ਹਮਾਂਕ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਚੱਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਈ-ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫ਼ਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਰਖਾ ਦਾ ਔਸਤ 35 ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਤਾਪ 75 ਫਾਰਨਹਾਇਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਾਠ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਰੀਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016