ਦਿਲਰਾਸ ਬਾਨੂ ਬੇਗਮ

**ਦਿਲਰਾਸ ਬਾਨੂ ਬੇਗਮ** (;  1622 – 8 ਅਕਤੂਬਰ 1657) ਛੇਵੇਂ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਸੀ, । ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸਿਰਲੇਖ, ਰਾਬੀਆ-ਉਦ-ਦੁਰਾਨੀ ("ਉਮਰ ਦੀ ਰਾਬੀਆ") ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ, ਜੋ ਕਿ ਤਾਜ ਮਹਿਲ (ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਮਾਂ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਹਿਲ ਦਾ ਮਕਬਰਾ) ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਅੰਤਮ ਆਰਾਮ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਦਿਲਰਾਸ ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਫਾਵਿਦ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਬਦੀ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨ ਸਫਾਵੀ (ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਖਾਨ) ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਹ ਇਸਮਾਈਲ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1637 ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮੁਹੀ-ਉਦ-ਦੀਨ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨਾਲ 1637 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ (ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਾਹਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਵਾਰਸ), ਜੋ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਵਜੋਂ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ, ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਕਵਿਤਰੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜ਼ੇਬ-ਉਨ-ਨਿਸਾ (ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਧੀ), ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜ਼ੀਨਤ-ਉਨ-ਨਿਸਾ (ਪਦਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ) ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ।

ਆਪਣੇ ਪੰਜਵੇਂ ਬੱਚੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈੜੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, 1657 ਵਿੱਚ ਦਿਲਰਸ ਦੀ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਉਰਪੀਰਲ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ 
ਦਿਲਰਾਸ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਸਫਾਵਿਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ, ਪਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਮਿਰਜ਼ਾ ਬਦੀ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨ ਸਫਾਵੀ (ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਅਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੱਖਣ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ) ਦੀ ਧੀ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਪੜਦਾਦਾ ਸਫ਼ਾਵਿਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸ਼ਾਹ ਇਸਮਾਈਲ ਪਹਿਲੇ ਸਫ਼ਾਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਵਾਇਸਰਾਏ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦਾ ਦਾਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੀ ਧੀ, ਦਿਲਰਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਹੀ-ਉਦ-ਦੀਨ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ।

ਦਿਲਰਾਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੌਰਸ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਰੁਸਤਮ ਸਫਾਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਖਾਨ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਅਤੇ ਦਿਲਰਾਸ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਦਾ ਵੀ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਆਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਖਾਨ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸਥਾਰ ਵਜੋਂ, ਸਫਾਵਿਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ। ਇਹ ਦਿਲਰਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜ਼ੇਬ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਦੀ ਆਪਣੇ ਨਵਜੰਮੇ ਭਰਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਜ਼ੇਬ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਰਹਿਤ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ।

### ਬੀਬੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ 
1660 ਵਿੱਚ, ਦਿਲਰਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਕਬਰੇ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅੰਤਿਮ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਬੀਬੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ("ਔਰਤ ਦਾ ਮਕਬਰਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਦੇ ਵੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਪਵਾਦ ਰੱਖਿਆ, ਉਹ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ। ਇੱਥੇ, ਦਿਲਰਾਸ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ 'ਰਾਬੀਆ-ਉਦ-ਦੌਰਾਨੀ' ("ਉਮਰ ਦੀ ਰਾਬੀਆ") ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਬਸਰਾ ਦੀ ਰਾਬੀਆ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਸਰਾ ਦੀ ਰਾਬੀਆ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਸੰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੀਬੀ ਕਾ ਮਕਬਰਾ ਤਾਜ ਮਹਿਲ, ਦਿਲਰਾਸ ਦੀ ਸੱਸ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਹਿਲ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਨਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਦ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਈ ਸੀ।

Bਇਬੀ ਕਾ ਮਕਬਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਢਾਂਚਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
*ਦਿਲਰਾਸ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਰੁਚਿਰ ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਮਿਸਟ੍ਰੈਸ ਆਫ਼ ਦ ਥਰੋਨ (2014) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ।
*ਉਹ 2016 ਦੇ ਨਾਵਲ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ: ਦ ਲਾਈਫ ਆਫ਼ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ ਐਨ.ਐਸ. ਇਨਾਮਦਾਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰਾਂਤ ਪਾਂਡੇ।
*ਮੇਧਾ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਭਾਸਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ 2018 ਦੇ ਨਾਵਲ ਫਰੰਟੀਅਰਜ਼: ਦ ਰਿਲੈਂਟਲੈਸ ਬੈਟਲ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਾਤਰ ਹੈ।
*ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਜੌਹਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਐਪਿਕ ਫਿਲਮ ਤਖ਼ਤ (2020) ਵਿੱਚ ਆਲੀਆ ਭੱਟ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਵੰਸ਼
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਬੀਬੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
*ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ

## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ
* 	Annie Krieger-Krynicki (2005). *Captive Princess: Zebunissa, Daughter of Emperor Aurangzeb*. Oxford University Press. .