open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਅਮਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ

**ਅਮਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ** (22 ਜੂਨ 1932-12 ਜਨਵਰੀ 2005) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ। ਐਕਟਰ ਵਜੋਂ ਨਿਸ਼ਾਂਤ, ਮੰਥਨ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖਲਨਾਇਕ ਦੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਖੱਟੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸਟੀਵੇਨ ਸਪੀਲਬਰਗ ਦੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਿਆਨਾ ਜੋਂਸ ਐਂਡ ਦ ਟੈਂਪਲ ਆਫ ਡੂਮ ਵਿੱਚ ਮੋਲਾਰਾਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ ਕਾਫ਼ੀ ਚਰਚਿਤ ਰਹੀ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਮੁੰਡਿਆ ਕਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਮਿਲੀ। ਪੇਸ਼ਾਵਰਾਨਾ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਵਲੋਂ ਕੰਮ ਕਰਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਮਾਂਤਰ ਜਾਂ ਵੱਖ ਹੱਟ ਕਰ ਬਨਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਆਇਆ ਖਲਨਾਇਕ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਟਕੇ ਚਰਿੱਤਰ ਐਕਟਰ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਅਮਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ ਦਾ ਦੌਰ। ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਭਿਨੇ ਕਲਾ ਦਾ ਜਾਦੂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਅਮਰੀਸ਼ ਲਾਲ ਪੁਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਲਾ ਨਿਹਾਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਵੇਦ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਸਨ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਚਮਨ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਮਦਨ ਪੁਰੀ (ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ), ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਚੰਦਰਕਾਂਤ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਹਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਕੇ. ਐਲ. ਸਹਿਗਲ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਪੁਰੀ ਨੇ 1967 ਅਤੇ 2005 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਖਲਨਾਇਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਹਿੱਟ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਮਚਾਰੀ ਰਾਜ ਬੀਮਾ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲੇਬਰ ਐਂਡ ਇਨਪਲੌਇਮੈਂਟ (ਈ.ਐਸ.ਆਈ.ਸੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਸਤਿਆਦੇਵ ਦੂਬੇ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅਖੀਰ ਉਹ ਇੱਕ ਸਟੇਜ ਐਕਟਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਬਣਨ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਸ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

## ਮੌਤ
27 ਮਈ 2004 ਨੂੰ ਮਰੀਓਡਿਸਪਲੈਕਸ ਸਿੰਡ੍ਰੋਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਜਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦੀ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਕੌਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 12 ਜਨਵਰੀ 2005 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 7.30 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ 13 ਜਨਵਰੀ 2005 ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਪਾਰਕ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
## ਸਨਮਾਨ
*1968: ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ ਸਟੇਟ ਡਰਾਮਾ 
*1979: ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ 
*1986: ਮੇਰੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ 
*1991: ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ ਸਟੇਟ ਗੌਰਵ ਪੁਰ ਫਿਲਮ ਘਾਤਕ ਲਈ 
*1997: ਸਟਾਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ, ਫਿਲਮ ਘਾਤਕ ਲਈ 
*1998: ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਫਿਲਮ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ
*1998: ਸਟਾਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ, ਫਿਲਮ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2005
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਓਪੇਰਾ (ਗੁੰਝਲ-ਖੋਲ੍ਹ)

**ਓਪੇਰਾ** ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:
* ਓਪੇਰਾ, ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ
* ਆਪੇਰਾ ਵੇਬ ਬਰਾਉਜਰ, ਡੈਸਕਟਾਪ ਵੈੱਬ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ
* ਆਪੇਰਾ ਮਿਨੀ, ਮੋਬਾਇਲ ਫ਼ੋਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ
* ਆਪੇਰਾ ਮੋਬਾਇਲ, ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ
* ਆਪੇਰਾ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ, ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਕੰਪਨੀ ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਡੈਸਕਟਾਪ ਅਤੇ ਮੋਬਾਇਲ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਆਪੇਰਾ ਵੈੱਬ ਬਰਾਊਜ਼ਰ

ਆਪੇਰਾ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਬਰਾਊਜ਼ਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਣ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸੂਟ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਵਿਕਾਸ ਆਪੇਰਾ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਹ ਵੈੱਬ ਬਰਾਊਜ਼ਰ ਮੁਫ਼ਤ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ
ਓਪੇਰਾ ਮਿਨੀ

**ਓਪੇਰਾ ਮਿਨੀ** ਓਪੇਰਾ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਦਾ ਮੋਬਾਇਲ ਫ਼ੋਨ ਲਈ ਜਾਵਾ ਆਧਾਰਿਤ ਮੁਫਤ ਵੈੱਬ ਬਰਾਊਜ਼ਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਹਲਕਾ - ਫੁਲਕਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਚੰਗੇਰਾ ਬਰਾਉਜ਼ਰ ਹੈ। ਮੋਬਾਇਲ ਫ਼ੋਨ ਉੱਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਇਟਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਠੀ ਪੜਨ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵੈੱਬ ਬਰਾਊਜ਼ਰ ਹੈ।

## ਆਪੇਰਾ ਮਿਨੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
* ਇਹ ਛੋਟੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਜ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। 
* ਇਹ ਯੂਨੀਕੋਡ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। 
* ਇਹ ਜਾਵਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* ਨਵੇਂ ਸੰਸਕਰਣ 5(ਬੀਟਾ) ਵਿੱਚ ਟੈਬ ਫੀਚਰ ਹੇਤੁ ਵੀ ਸਮਰਥਨ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ
ਲਾਤਵੀਆ

**ਲਾਤਵੀਆ** ਜਾਂ ਲਾਤਵਿਆ ਲੋਕ-ਰਾਜ (ਲਾਤਵਿਆਈ: Latvijas Republika) ਉੱਤਰਪੂਰਵੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਬਾਲਟਿਕ ਗਣਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭੂਤਪੂਰਵ ਸੋਵਿਅਤ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਲਿਥੁਆਨਿਆ, ਏਸਟੋਨਿਆ, ਬੇਲਾਰੂਸ, ਅਤੇ ਰੂਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੂਪ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੁਲ ਖੇਤਰਫਲ 64,589 ਵਰਗ ਕਿਃ ਮੀਃ ਅਤੇ ਜਨਸੰਖਿਆ 22,31,500 (2009) ਹੈ।

ਲਾਤਵਿਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਰੀਗਾ ਜਿਸਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਜਨਸੰਖਿਆ ਹੈ 8,26,000। ਕੁਲ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ 60 % ਲਾਤਵਿਆਈ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਪਗ 30 % ਲੋਕ ਰੂਸੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਲਾਤਵਿਆਈ, ਜੋ ਬਾਲਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਮੁਦਰਾ ਹੈ ਲਾਤਸ।

ਲਾਤਵਿਆ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵਿਅਤ ਸੰਘ ਵਲੋਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। 1 ਮਈ, 2004 ਨੂੰ ਲਾਤਵਿਆ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ  ਵਾਲਡਿਸ ਜਾਟਲਰਸ ਹਨ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Latvia (28).jpg|ਲਾਤਵੀਆ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਜਸ਼ਨ
File:Latvia (3).jpg|ਲਾਤਵੀਆ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਜਸ਼ਨ
File:Dainu skapja oriģināls LNB.jpg|ਲਾਤਵੀਆ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਖੇ ਫੋਲਕਸੋਂਗਜ਼ ਦਾ ਅਸਲ ਕੈਬਨਿਟ
File:Ābolu strūdele un medus kūka.jpg|ਲਾਤਵੀਆ
File:Latvia (53).jpg|ਲਾਤਵੀਆ
File:Medus kūka ar dzērvenēm.jpg|ਕਰੈਨਬੇਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨੀ ਕੇਕ
File:Riga's Cat House.jpg|ਰੀਗਾ ਦਾ ਕੈਟ ਹਾਊਸ
|ਲਾਤਵੀਆ
File:Latvia (56).jpg|ਲਾਤਵੀਆ
File:Latvia (58).jpg|ਲਾਤਵੀਆ
File:Latvia (51).jpg|ਲਾਤਵੀਆ
File:Latvia (52).jpg|ਲਾਤਵੀਆ
File:Latvia (32).jpg|ਲਾਤਵੀਆ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਜਸ਼ਨ
File:Latvia (14).jpg|ਲਾਤਵੀਆ

## ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵੰਡ
ਲਾਤਵਿਆ 26 ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ 7 ਨਗਰ  ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਤਵਿਆ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਪ੍ਰਿੰਕਿਸ (apriņķis) ਅਤੇ ਲਾਇਲਪੀਸੇਤਸ (lielpilsētas) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

# ਏਜਕਰੌਕਲ (Aizkraukle) 	
# ਜੇਲਗਾਵਾ  (Jelgava) 	
# ਰੀਜਿਕਨ (Rēzekne) 	
# ਅਲੁਕਸਨ (Alūksne) 	
# ਜੁਰਮਾਲਾ (Jūrmala) 	
# ਰੀਜਿਕਨ  (Rēzekne) 
# ਬਾਲਵਿ (Balvi) 	
# ਕਰਾਸਲਾਵਾ (Krāslava) 	
# ਰੀਗਾ (Rīga) 
# ਬੌਸਕਾ (Bauska) 	
# ਕੁਲਡਿਗਾ (Kuldīga) 	
# ਰੀਗਾ  (Rīga) 
# ਸੀਸਿਸ (Cēsis) 	
# ਲਿਪਜਾ (Liepāja) 	
# ਸਾਲਡਸ (Saldus) 
# ਡੌਗਾਵਪਿਲਸ (Daugavpils) 	
# ਲਿਪਜਾ (Liepāja) 	
# ਟਾਲਸਿ (Talsi) 
# ਡੌਗਾਵਪਿਲਸ  (Daugavpils) 	
# ਲਿੰਬਾਜੀ (Limbaži) 	
# ਟੂਕੂਮਸ (Tukums) 
# ਡੋਬੀਲ (Dobele) 	
# ਲੂਡਜਾ (Ludza) 	
# ਵਾਲਕਾ (Valka) 
# ਗੂਲਬੀਨ (Gulbene) 	
# ਮਡੋਨਾ (Madona) 	
# ਵਾਲਮੀਰਾ (Valmiera) 
# ਜੀਕਾਬਪਿਲਸ (Jēkabpils) 	
# ਓਗਰੇ (Ogre) 	
# ਵੇਂਟਸਪਿਲਸ (Ventspils) 
# ਜੇਲਗਾਵਾ (Jelgava) 	
# ਪ੍ਰੀਇਲਿ (Preiļi) 	
# ਵੇਂਟਸਪਿਲਸ (Ventspils)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਆਪੇਰਾ ਮੋਬਾਇਲ

**ਆਪੇਰਾ ਮੋਬਾਇਲ** ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ ਲ ਇੱਕ ਮੋਬਾਇਲ ਵੈਬ ਬਰਾਉਜ਼ਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਪੇਰਾ ਦੇ ਜਾਵਾ ਆਧਾਰਿਤ ਮੋਬਾਇਲ ਵੇਬ ਬਰਾਉਜ਼ਰ ਆਪੇਰਾ ਮਿਨੀ ਦਾ ਵਧਾਇਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਬਿਅਨ ਅਤੇ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਮੋਬਾਇਲ ਮੰਚ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੈਸਕਟਾਪ ਬਰਾਉਜਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਜਿਵੇਂ ਟੈਬਸ, ਹਮਅਤੀਤ, ਬੁਕਮਾਰਕਸ, ਖੋਜ਼ ਪੱਟੀ ਆਦਿ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ
ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ

**ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ** ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉਹ ਵੰਨਗੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਾਹਿਤ ਹੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਹੈ।
## ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ 
ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਸਿੱਖਿਆ-ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਨਿਖਾਰਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਰਬਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਉਸਾਰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਸਾਹਿਤ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਅਵਸਥਾ ਭਾਵ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚੰਗੀਆਂ ਤੇ ਮਿਆਰੀ, ਉਮਰ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਮਨਪਸੰਦ ਬਾਲ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇ। ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ, ਬੌਧਿਕ, ਮਾਨਸਿਕ, ਭਾਵੁਕ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚਦਾ, ਇਹ ਚਿਤਵਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਤੱਕਣੀ ਨੂੰ ਨਿਆਣੀ ਨਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਕਦਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
## ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ 
ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਨ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਤਾਂ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਸੋਝੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੂਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਾਹਿਤ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਾਧਿਅਮ ਨਹੀਂ।
## ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰੂਪ 
ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰੂਪ ਲੋਰੀਆਂ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਚੁਟਕਲੇ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗੀਤ, ਕਾਵਿ-ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਇਕਾਂਗੀ, ਬਾਲ-ਨਾਟਕ, ਨਾਵਲ, ਸੰਸਮਰਣ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਜੀਵਨੀ, ਗੱਲਬਾਤ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਵਿਧਾਵਾਂ ‘ਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਆਮ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲੋਂ ਫਰਕ
## ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਧਾਰਨਾ 
## ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ 
## ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ 
ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ, ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਠ,ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਂ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹਨ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ 
ਲਗਭਗ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੌੜ-ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਲਿਖਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।
## ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੋਣ 
ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਪੁਸਤਕ ਉਮਰ ਵਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਰੰਗਦਾਰ, ਸਚਿੱਤਰ, ਸੁੰਦਰ ਛਪਾਈ, ਵਧੀਆ ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਚੰਗੀ ਜਿਲਦਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਹੋਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇ-ਵਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਆਕਾਰ, ਪੰਨੇ ਤੇ ਢੁੱਕਵੀਂ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੈ। ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਲ-ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਉਮਰ ਲਈ ਤੇ ਕਿਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
## ਹਿੰਦੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ
ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ

**ਮੁਹੰਮਦ ਆਮਿਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ**  (ਜਨਮ 14 ਮਾਰਚ 1965) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ "ਮਿਸਟਰ ਪਰਫੈਕਸ਼ਨਿਸਟ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "**ਲਗਾਨ**" **"3 ਇਡੀਅਟਜ਼"** "**ਪੀਕੇ**", "**ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਚੱਢਾ**" ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ , ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖਾਨ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ , ਚਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ , ਅਤੇ ਇੱਕ AACTA ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਈ ਕਾਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅੰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਛਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਐਕਟਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।

## ਪਰਵਾਰਿਕ ਪਿਠਭੂਮੀ
ਆਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚਾਲੂ ਹੈ। ਆਮਿਰ ਨੂੰ ਮਰਾਠੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਇਸਦਾ ਆਮਿਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਆਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਛੇਤੀ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਗੇ। ਆਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਬਾਂਦਰਾ ਦੇ ਹੋਲੀ ਫੈਮਿਲੀ ਹਸਪਤਾਲ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਮੋਸਨ ਪਿਕਚਰ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ, ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਰਗਵਾਸੀ ਚਾਚਾ, ਨਾਸਿਰ ਹੁਸੈਨ, ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਸਨ। ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇ ਵੰਸਜ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੇਰਾਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਵ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਡਾ . ਜਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਵੀ ਵੰਸਜ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਅਧਿਅਕਸ਼ਾ, ਡਾ . ਨਜਮਾ ਹੇਪਤੁੱਲਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਤੀਜੇ ਵੀ ਹਨ।
## ਫਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਬੇਦਕਰਵਾਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965
ਬਲੂਤ

**ਬਲੂਤ** ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਓਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਾਗੇਸੀਈ (Fagaceae) ਕੁਲ ਦੇ ਕੁਏਰਕਸ ***Quercus*** (; ਲਾਤੀਨੀ "ਓਕ ਟਰੀ") ਗਣ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਗਪਗ 600 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਖਤ ਅਨੇਕ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਚੀਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਿਮਾਲਾ ਅਤੇ ਕਾਕੇਸ਼ਸ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਸਿਸਿਲੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਤਰ ਧਰੁਵੀ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਤਝੜੀ ਅਤੇ ਸਦਾਬਹਾਰ ਦੋਨੋਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਥੇ ਇਕੱਲੇ ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਗਪਗ 90 ਹਨ। ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ 160 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 109 ਖਤਰੇ ਵਾਲੇ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਓਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਚੀਨ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਗਪਗ 100 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਜਾਵਾ ਵਰਚੁਅਲ ਮਸ਼ੀਨ

ਜਾਵਾ ਆਭਾਸੀ ਮਸ਼ੀਨ (Java Virtual Machine (JVM)) ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਫਟਵੇਯਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਡੇਟਾ ਸਟਰਕਚਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੁੱਚ (ਸਮੂਹ) ਹੈ ਜੋ ਦੂਜੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਸਕਰਿਪਟਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇੱਕ ਆਭਾਸੀ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਾਵਾ ਆਭਾਸੀ ਮਸ਼ੀਨ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ (ਇਨਪੁਟ) ਜਾਵਾ ਬਾਇਟਕੋਡ (Java bytecode) ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਿਡਲ ਪੱਧਰ ਦੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ (ਨਾ ਉੱਚ ਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਨਾ ਮਸ਼ੀਨ ਭਾਸ਼ਾ)। .ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਸਟੈਕ- ਆਧਾਰਿਤ, ਕਪਬਿਲਿਟੀ ਆਰਕਿਟੇਕਚਰ (stack - oriented, capability architecture) ਦੇ ਇੰਸਟਰਕਸ਼ਨ ਸੈੱਟਵਰਗੀ ਹੈ।

ਸੰਨ ਮਾਈਕਰੋਸਿਸਟਮ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ 4 . 5 ਬਿਲਿਅਨ JVM - ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਯੁਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਨ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ
ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਸਿੰਟੈਕਸ

ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਵਾਕ-ਵਿਉਂਤ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਉਹ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਸੰਯੋਜਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਰਚਿਤ ਪਰੋਗਰਾਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਕਨਾਲੋਜੀ
ਸਨ ਮਾਈਕਰੋਸਿਸਟਮਜ਼

**ਸਨ ਮਾਈਕਰੋਸਿਸਟਮਜ਼, ਇੰਕ** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕੰਪਿਊਟਰ, ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਪੁਰਜੇ, ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤਵਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਾਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੋਲਰਿਸ ਸੰਚਾਲਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਫ਼ਾਈਲ ਸਿਸਟਮ ਵੀ ਇਸੇ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾਊਡ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਪ੍ਰਦਾਤਾ
ਸਾਹਿਤ

**ਸਾਹਿਤ** ਵੱਡੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ, ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਦ ਅਤੇ ਗਦ। ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਅਧਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ ਗਲਪ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅੱਗੇ ਕਈ ਰੂਪ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਵਿਤਾ, ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ, ਡਰਾਮਾ ਆਦਿ।

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਕਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ "ਸੱਤਯਮ ਸ਼ਿਵਮ ਸੁੰਦਰਮ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਵ ਜੋ ਸੱਚ ਹੋਵੇ, ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇ ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਅਨੁਸਾਰ,ਸਾਹਿਤ ਕੋਮਲ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਹਜਮਈ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਓਹ ਸਭ ਸਾਰਥਕ ਕਲਾਤਮਕ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਹਜ ਸਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
## ਮੁੱਖ ਭੇਦ
### ਪਦ
ਪਦ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਭੇਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਲੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ, ਗਜ਼ਲ, ਰੁਬਾਈ ਆਦਿ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੇਖਕ ਲੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

### ਗਦ
ਗਦ ਪਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭੇਦ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਆਕਰਨ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਨੋਵੇਲਾ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
2011

**2011** 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 2010 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 15 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਟੂਨੀਸ਼ੀਆ ਦਾ ਹਾਕਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਮੁਲਕ ਛੱਡ ਕੇ ਟੱਬਰ ਸਣੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੌੜ ਗਿਆ।
* 31 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਚ ਵੀਹ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀ ਬੈਠਕ ਹੋਈ। ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਵੀਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਚੋਣ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਔਂਗ ਸੈਨ ਸੂ ਚੀ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਕੇ ਚੋਣਾਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ ਸਨ।
* 22 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਚਰਚ 'ਚ ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ 181 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ।
* 14 ਅਕਤੂਬਰ &ndash; ਐਪਲ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 'ਆਈ-ਫ਼ੋਨ 4' ਰੀਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ।
* 1 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਥਰਿਸਲਿੰਗਟਨ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਕੰਪਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਜ. ਡਬਲਯੂ. ਮੈਰੀਅਟ ਹੋਟਲ ਵੀ ਹੈ, ਨੇ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਦਸ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਈਮਾਰਤ ਦੋ ਦਿਨ (48 ਘੰਟੇ) ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕਮਾਲ ਅੰਜਾਮ ਕੀਤਾ।
* 20 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ਨੇ 'ਸਹਿਧਾਰੀਆਂ' ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਖੋਹਣ ਬਾਰੇ ਨੋਟੀਫ਼ੀਕੇਸ਼ਨ ਰੱਦ ਕੀਤਾ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
* 24 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਭੀਮਸੇਨ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ ਮੌਤ(ਜਨਮ 1922)
* 23 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਧਾਂਰਮਿਕ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸਹਜਾ ਜੋਗਾ ਦੇ ਮੌਢੀ ਨਿਰਮਲਾ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦੀ ਮੌਤ। (ਜਨਮ 1923)
* 9 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ (ਜ. 1940)
* 3 ਜੂਨ &ndash; ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਜਨ ਲਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1967

**1967** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 8 ਮਾਰਚ &ndash; ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ, ਜਸਟਿਸ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਚੀਫ਼ ਮਨਿਸਟਰ ਬਣਿਆ।
* 4 ਅਪਰੈਲ&ndash; ਵੀਅਤਨਾਮ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ 500ਵਾਂ ਜਹਾਜ਼ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ।
* 30 ਮਈ&ndash; ਗਾਰਡੇਨਾ, ਕੈਲੇਫ਼ੋਰਨੀਆ ‘ਚ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਸਟੰਟਮੈਨ ਏਵਿਲ ਨੀਐਵਲ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ 16 ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਉਤੋਂ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਦੌੜਾ ਕੇ ਜਲਵਾ ਵਿਖਾਇਆ।
* 5 ਜੂਨ&ndash; ਇਸਰਾਈਲ ਅਤੇ ਮਿਸਰ, ਸੀਰੀਆ, ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ 6 ਦਿਨਾ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।
* 27 ਜੂਨ&ndash;ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਜੇਰੂਸਲੇਮ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੁਲਕ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹਿੱਸਾ ਐਲਾਨਿਆ। ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਤੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
* 16 ਅਕਤੂਬਰ&ndash; ਬਰੂਸਲ (ਬੈਲਜੀਅਮ)]] ਵਿੱਚ ਨਾਟੋ ਦੇ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਗਏ।
* 18 ਅਕਤੂਬਰ&ndash; ਰੂਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸ਼ੁੱਕਰ (ਗ੍ਰਹਿ) ਉੱਤੇ ਉਤਰਿਆ।
* 27 ਨਵੰਬਰ&ndash; ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚਾਰਲਸ-ਡੀ-ਗਾਲ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਨੂੰ ਵੀਟੋ ਕਰ ਦਿਤਾ।
* 3 ਦਸੰਬਰ&ndash; ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕੇਪ ਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਰਿਸਚੀਅਨ ਬਰਨਰਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਨੇ ਲੂਈ ਵਾਸ਼ਕੰਸਕੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨੀ ਦਿਲ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ | ਉਹ ਇਸ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ 18 ਦਿਨ ਜਿਊਾਦਾ ਰਿਹਾ |
* 12 ਦਸੰਬਰ&ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਆਖ਼ਰੀ 6500 ਬੰਦੇ ਵੀ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਰਾਹੀਂ ਕੱਢ ਲਏ।
## ਜਨਮ 
*15 ਮਈ&ndash; ਅਦਾਕਾਰਾ ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ
*18 ਜੁਲਾਈ&ndash; ਅਦਾਕਾਰ ਵਿਨ ਡੀਜ਼ਲ
* 9 ਸਤੰਬਰ&ndash; ਅਦਾਕਾਰ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ
*13 ਸਤੰਬਰ&ndash; ਅਮਰੀਕੀ ਫਰਾਟਾ ਦੌੜਾਕ ਮਾਈਕਲ ਜਾਨਸਨ
*16 ਦਸੰਬਰ&ndash; ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਅਥਲੀਟ ਡਨੋਵੇਨ ਬੈਅਲੀ

## ਮਰਨ 
* 22 ਨਵੰਬਰ&ndash; ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਤਾਰਾਮੰਡਲ

) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ - ਪੀਲੀ ਧਾਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਓਰਾਇਨ ਖੇਤਰ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਲੀ ਹਰੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਓਰਾਇਨ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ]]

ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ **ਤਾਰਾਮੰਡਲ** ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ  ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੱਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਲਪਿਤ ਆਕਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਕੁੱਝ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਮ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਮਸਲਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮ੍ਰਿਗ ਨਾਮ ਦਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਓਰਾਇਨ (orion) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਸਨ। ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਣ 88 ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹਨ।
ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਇਰਦ - ਗਿਰਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੂਰੇ ਖਗੋਲੀ ਗੋਲੇ ਨੂੰ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਤਾਰਾਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਹੋ ਕਿ ਕੋਈ ਖਗੋਲੀ ਚੀਜ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲੇਗੀ ਤਾਂ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਰਹੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਭਲੇ ਹੀ ਇੱਕ - ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੱਗਣ ਲੇਕਿਨ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਦੋ ਪਹਾੜ ਇੱਕ - ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫ਼ਾਸਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਮੀਲਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹੈ।

## ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ
ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ तारामंडल ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸਟੀਲੇਸ਼ਨ (constellation) ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਮਜਮੁਆ - ਅਲ - ਨਜੂਮ (مجمع النجوم) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਤਾਰਾਗੁੱਛ ਅਤੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ
ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਉਹ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਖਗੋਲੀ ਵਸਤੂਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ - ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਹਨ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੁਰੂਤਾ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬੰਧਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਤਾਰਾਗੁੱਛ (ਸਟਾਰ ਕਲਸਟਰ) ਦੇ ਤਾਰੇ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁੱਛੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਤਾ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬੰਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਮਿਰਗਸ਼ੀਰਸ਼

ਮਿਰਗਸ਼ਿਰਾ ਜਾਂ **ਮਿਰਗਸ਼ੀਰਸ਼** ਇੱਕ ਨਛੱਤਰ ਹੈ।

ਵੈਦਿਕ ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ 27 ਨਛੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਛੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮਿਰਗਸ਼ਿਰਾ ਨਛੱਤਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪੰਜਵਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਨਛੱਤਰ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਛੱਤਰ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਮੰਗਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ ਕ‌ਿ ਅਸੀਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ ਨਛੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨਛੱਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਛੱਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਲੋਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੋਤੀਸ਼ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜਨਮ ਕੁਂਡਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਮਾਮ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮ੍ਰਗਸ਼ਿਰਾ ਨਛੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਜੋ ਮ੍ਰਗਸ਼ਿਰਾ ਨਛੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀਸ਼ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ।

ਮ੍ਰਗਸ਼ਿਰਾ ਨਛੱਤਰ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਮੰਗਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਮ੍ਰਗਸ਼ਿਰਾ ਨਛੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਉਨਪਰ ਮੰਗਲ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਜਾਤਕ ਦ੍ਰੜ ਨਿਸ਼ਚਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਈ ਕੰਮ ਕਰਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਜੋ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਲਗਨ ਭਰਿਆ ਜੁਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਰਜਾ ਵਲੋਂ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਪਵਿਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਛਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਬਕ ਸਿਖਾਏ ਬਿਨਾਂ ਦਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੋਸਤੀ ਕਰਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
 
ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤੰਦਰੂਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਉਤਾਵਲੇਪਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੋਇਆ ਕੰਮ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਆਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਲਗਾਉ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾਵਰਾਨਾ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੌਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੰਮ-ਕਾਜ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਹਰ ਸੰਭਵ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਣ ਹੇਤੁ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਵਾਭਿਮਾਨੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਵਾਭਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਵਾਹਿਕ ਜੀਵਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮਏ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੈਸਾ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਕਰਣ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮ ਗੌਰਵ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਂਸਾਰਿਕ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਉਪਭੋਗ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮ੍ਰਗਸ਼ਿਰਾ ਨਛੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਹਾਦੁਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਉਤਾਰ ਚੜਾਵ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਖਿੱਤੀਆਂ

**ਖਿੱਤੀਆਂ**  ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਤਾਰਾ-ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂਤਾਬਲ ਨਾਲ ਸਾਧਾਰਣ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਅਕਾਸ਼

right|thumb|300px|ਉੱਚਾਈ ਤੋਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਕਿਸੇ ਵੀ ਖਗੋਲੀ ਪਿੰਡ (ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ) ਦੇ ਬਾਹਰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦਾ ਉਹ ਭਾਗ ਜੋ ਉਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਕਾਸ਼ (sky) ਹੈ। ਅਨੇਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਡੂੰਘੇ-ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਰਦੇ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਕੀਰਣਨ ਦੇ ਪਰਿਣਾਮਸਰੂਪ ਘਟਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਅਕਾਸ਼ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪਰਦੇ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਯੂਮੰਡਲ
ਰਿਗਵੇਦ

thumb|300px|ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪਾਂਡੂਲਿਪੀ

**ਰਿਗਵੇਦ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: ऋग्वेद ṛgveda, ਰਿਕ "ਉਸਤਤੀ, ਭਜਨ" ਅਤੇ ਵੇਦ "ਗਿਆਨ" ਦਾ ਮੇਲ) ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 1028 ਸੂਕਤ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਸਤਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹਵਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਤਰ ਹਨ, ਇਹੀ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਵੇਦ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਗਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ- ਪ੍ਰਿਥਵੀ, ਪਾਣੀ, ਅਗਨੀ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਗੁਣਗੁਣਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਕਵਿਤਾ।  ਰਿਕ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ 10 ਮੰਡਲ, ਬਾਲਖਿਲਯ ਸਹਿਤ 1028 ਸੂਕਤ ਹਨ। ਵੇਦ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸੂਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਕਦੈਵਤਵ ਅਤੇ ਏਕਾਰਥ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਤਯਾਯਨ ਪ੍ਰਭਤੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਅਨੁਕਰਮਣੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਚਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 10,500, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 153526 ਅਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਕ੍ਰਿਤ ਅਨੁਕਰਮਣੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 4,32,000 ਅੱਖਰ ਹਨ। ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਜਿਹਨਾਂ 21 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਰਣਵਿਉਹ ਗਰੰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ - 1. ਸ਼ਾਕਲ, 2. ਵਾਸ਼ਕਲ. 3. ਆਸ਼ਵਲਾਇਨ, 4. ਸ਼ਾਂਖਾਇਨ ਅਤੇ ਮਾਂਡੂਕਾਇਨ। ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਰਿਚਾਵਾਂ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵੇਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮ੍ਰਤਿਉਨਿਵਾਰਕ ਤਰਿਅੰਬਕ - ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਮ੍ਰਤਿਉਞਜੈ ਮੰਤਰ (7/59/12) ਵਰਣਿਤ ਹੈ, ਰਿਗਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਮੰਤਰ ਦੇ ਜਪ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਧੀਵਤ ਵਰਤ ਅਤੇ ਹਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਖਆਤ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤਰ (ਰਿ0 3/62/10) ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਉਪਯੋਗੀ - ਸੂਕਤ, ਤੱਤਗਿਆਨ - ਸੂਕਤ, ਸੰਸਕਾਰ - ਸੁਕਤ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਰੋਗ ਨਿਵਾਰਕ - ਸੂਕਤ (ਰਿ010/137/1-7), ਸ਼੍ਰੀ ਸੂਕਤ ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸੁਕਤ (ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸੂਕਤ ਦੇ ਖਿਲਸੂਕਤ ਵਿੱਚ), ਤੱਤਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਸਦੀਏ - ਸੂਕਤ (ਰਿ0 10/129/1-7) ਅਤੇ ਹਿਰੰਣਿਇਗਰਭ - ਸੂਕਤ (ਰਿ010/121/1-10) ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਆਦਿ ਦੇ ਸੂਕਤ (ਰਿ0 10/85/1-47) ਵਰਣਿਤ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਚਰਮੋਤਕਰਸ਼ ਦਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ - 

* ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਵੇਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਕਈ ਸੂਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵੈਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਸਤਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੂਕਤ ਵੀ ਹਨ, ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ। 
*ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਦਸ ਮੰਡਲ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1028 ਸੂਕਤ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਲ 10,500 ਰਿਚਾਵਾਂ ਹਨ। 
* ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਦਸ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਮੰਡਲ ਛੋਟੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਮੰਡਲ ਵੱਡੇ ਹਨ।
* ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਤਰ ੲਿੰਦਰ ਦੇਵਤੇ ਲੲੀ ਲਿਖੇ ਗੲੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਉੱਤਰਕਿਰੀਟ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

]]

ਉੱਤਰਕਿਰੀਟ ਜਾਂ ਕੋਰੋਨਾ ਬੋਰਿਐਲਿਸ ਖਗੋਲੀ ਗੋਲੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟਾ - ਜਿਹਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਟਾਲਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ 48 ਤਾਰਾਮੰਡਲੋਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ 88 ਤਾਰਾਮੰਡਲੋਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

## ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ
ਉੱਤਰਕਿਰੀਟ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾ ਬੋਰਿਐਲਿਸ (Corona Borealis) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ ਮਤਲੱਬ ਜਵਾਬ ਦਾ ਤਾਜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਰੀਟ ਜਿਵੇਂ ਅਰਧ - ਚੱਕਰ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਾਜ - ਏ - ਸ਼ੁਮਾਲੀ (تاج شمالی) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲੱਬ ਵੀ ਸ਼ੁਮਾਲ (ਜਵਾਬ) ਦਾ ਤਾਜ ਹੈ।

## ਤਾਰੇ
ਉੱਤਰਕਿਰੀਟ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ 24 ਤਾਰਾਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਗਸਤ 2011 ਤੱਕ 3 ਦੇ ਈਦ - ਗਿਰਦ ਗ਼ੈਰ - ਸੌਰੀਏ ਗ੍ਰਹਿ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਤਾਰਾ 2 ਖਗੋਲੀ ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਰੇ ਦੀ ਚਾਨਣ ਓਨੀ ਹੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੁੱਝ ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਗੋਲੀਵਸਤੁਵਾਂਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

* **ਅਲਫਾ ਉੱਤਰਕਿਰੀਟ** - ਇਸ ਤਾਰੇ ਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਅਲਫਾ ਕੋਰੋਨਾਏ ਬੋਰਿਐਲਿਸ (α CrB ਜਾਂ α Coronae Borealis) ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਸਨੂੰ ਐਲਫੱਕਾ (Alphecca) ਅਤੇ ਜੰਮਿਆ (Gemma) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦਵਿਤਾਰਾ ਹੈ। 
* **ਪੁੱਤਰ ਉੱਤਰਕਿਰੀਟ** - ਇਸ ਤਾਰੇ ਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਪੁੱਤਰ ਕੋਰੋਨਾਏ ਬੋਰਿਐਲਿਸ (β CrB ਜਾਂ β Coronae Borealis) ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਸਨੂੰ ਨੂਸਾਕਾਨ (Nusakan) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਦੂਰਬੀਨ ਵਲੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਦਵਿਤਾਰਾ ਹੀ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
* **ਟੀ ਉੱਤਰਕਿਰੀਟ** - ਇਸ ਤਾਰੇ ਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਟੀ ਕੋਰੋਨਾਏ ਬੋਰਿਐਲਿਸ (T CrB ਜਾਂ T Coronae Borealis) ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਸਨੂੰ ਬਲੇਜ ਸਟਾਰ (Blaze Star) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਰ - ਵਾਰ ਫਟਣ ਵਾਲਾ ਨੋਵਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਇਹ ਤਾਰਾ ਸਮਾਂ - ਸਮਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕਦਮ ਵਲੋਂ ਤੀਵਰਤਾ ਵਲੋਂ ਜਲਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* **ਏਬਲ 2065** (Abell 2065) - ਇਹ ਇੱਕ 400 ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂਦਾ ਗੁੱਛਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਧੁਂਧਲੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਵਲੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦੀ ਚਮਕ 16ਵੀਂ ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਇਕਊਲੀਅਸ

ਅਸ਼ਵਸ਼ਾਵ ਜਾਂ **ਇਕਊਲੀਅਸ** ਇੱਕ ਛੋਟਾ - ਜਿਹਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ 88 ਤਾਰਾਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਤਰਿਸ਼ੰਕੂ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਇਸ ਸੂਚੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਟਾਲਮੀ ਨੇ ਜਿਹਨਾਂ 48 ਤਾਰਾ ਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਈ ਸੀ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਧੁੰਦਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ + 3 . 9 ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ (ਚਮਕ ਜਾਂ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ)ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਰੋਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਰਹੇ ਕਿ ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਇੱਕ ਵਿਪਰੀਤ ਮਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਜਿਹਨਾਂ ਜਿਆਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਰੇ ਦੀ ਚਮਕ ਓਨੀ ਹੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ
ਅਸ਼ਵਸ਼ਾਵ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਕਊਲੀਅਸ ਕਾਂਸਟਲੇਸ਼ਨ (Equuleus constellation) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਕਊਲੀਅਸ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਜਾਂ ਘੋੜੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਸ਼ਵਸ਼ਾਵ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਵੀ ਘੋੜੇ ਦਾ ਬੱਚਾ ਹੈ। ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੋਨੋਂ ਹਿੰਦ - ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂਹਨ ਅਤੇ ਏਕਵਸ ਅਤੇ ਘੋੜਾ ਸਜਾਤੀ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਮਿਲਦੇ - ਜੁਲਦੇ ਵੀ ਹਨ।

## ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ
ਅਸ਼ਵਸ਼ਾਵ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ 3 ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਂਜ ਇਸ ਵਿੱਚ 10 ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਇਰਦ- ਗਿਰਦ ਗ਼ੈਰ - ਸੌਰੀਏ ਗ੍ਰਹਿ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ - 
* **ਅਲਫਾ ਇਕਊਲੀਆਇ** (α Equulei) - ਇਹ ਇੱਕ G0 III ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ + 3 . 92 ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ (ਚਮਕ) ਵਾਲਾ ਤਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਲਗਭਗ 186 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਗ਼ੌਰ ਵਲੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਗਿਆਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਤਾਰਾ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਦਵਿਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕਿਟੈਲਫਾ (Kitalpha) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* **ਗਾਮਾ ਇਕਊਲੀਆਇ** (γ Equulei) - ਇਹ ਇੱਕ ਦੋਹਰਾ ਤਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਤਾਰਾ + 4 . 7 ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਤਾਰਾ + 11 . 6 ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਾਰਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤੀ ਤਾਰਾ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਲਕਾ ਬਦਲਾਉ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 
* **ਡਲਟਾ ਇਕਊਲੀਆਇ** (δ Equulei) - ਇਹ ਇੱਕ ਦਵਿਤਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਦੋ ਤਾਰੇ ਇੱਕ - ਦੂਜੇ ਦੀ ਈਦ - ਗਿਰਦ ਹਰ 5 . 7 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਿਕਰਮਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਦਵਿਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਕਕਸ਼ੀਏ ਕਾਲ (ਆਰਬਿਟਲ ਪੀਰਿਅਡ) ਹੈ। 
* **ਏਪਸਿਲਨ ਇਕਊਲੀਆਇ** (ε Equulei) - ਇਸ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰਬੀਨ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ 4 ਤਾਰੇ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਵੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਸਭ ਕਾਫ਼ੀ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਅੰਗਿਰਸ

**ਅੰਗਿਰਸ**, ਜਿਸਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮਾਂਕਨ ਏਪਸਿਲਨ ਅਰਸੇ ਮਜੋਰਿਸ (ε UMa ਜਾਂ ε Ursae Majoris) ਹੈ, ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਸਭ ਨਾਲ਼ੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ  ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 33ਵਾਂ ਸਭ ਨਾਲ਼ੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਤੋਂ 81 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਔਸਤ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ (ਯਾਨੀ ਚਮਕ ਦਾ ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ) 1 . 76 ਹੈ। 
## ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ
ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਲਯੋਥ (Alioth) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਲ - ਅਲਿਅਤ (الإلية) ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲੱਬ ਗੁੱਝੀ ਗੱਲ ਦੀ ਮੋਟੀ ਦੁਮ ਹੈ। 
## ਵਰਣਨ
ਅੰਗਿਰਸ ਇੱਕ A0pCr ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਉਪਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਰੇਣੀਕਰਣ ਵਿੱਚ p ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਅਜੀਬ (peculiar, ਪੇਕਿਉਲਿਅਰ) ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਾਰੇ ਵਲੋਂ ਉਭਰਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਕਰਮ (ਸਪੇਕਟਰਮ) ਬਹੁਤ ਵਚਿੱਤਰ ਹੈ। ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਸ ਤਾਰੇ ਦਾ ਚੁੰਬਕੀਏ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦੇ ਹਾਇਡਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਰਤ ਤੱਤ ਵੱਖ ਹੋਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਇਸ ਦਾ ਘੂਰਣਨ ਅਕਸ਼ (ਐਕਸਿਸ) ਅਤੇ ਚੁੰਬਕੀਏ ਅਕਸ਼ ਇੱਕ - ਦੂਜੇ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਹਨ ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦੇ ਚੁੰਬਕੀਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਹੋਏ ਤੱਤ ਵੀ ਉਛਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਤੱਤ ਦਾ ਵਰਣਕਰਮ ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਤਤਵੋਂ ਕਿ ਉਥੱਲ - ਪੁਥਲ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਕਰਮ ਅਜੀਬ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ 5 . 1 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਈਦ - ਗਿਰਦ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ 14 . 7 ਗੁਣਾ ਦਰਵਿਅਮਾਨ (ਮਹੀਨਾ) ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਗੈਸ ਦਾਨਵ ਇਸ ਤਾਰੇ ਵਲੋਂ 0 . 055 ਖਗੋਲੀ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਅੰਗਿਰਸ ਦੀ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕ (ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ) ਸੂਰਜ ਦੀ 108 ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 3 ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਆਸ ਦਾ 3 . 7 ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਤਹੀ ਤਾਪਮਾਨ 9, 400 ਕੈਲਵਿਨ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਪੁਲਸਤਯ

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, **ਪੁਲਸਤਯ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: पुलस्त्य) ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜਾਂ ਮਨ-ਜੰਮੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, (ਮਾਨਸ ਪੁਤਰ) ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ (ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੁਲਸਤਯ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਕਾਰੀਆ (ਕੰਨ) ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। (ਅਧਿਆਇ 65, Ādi Parva and Bāgavata)। ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ- ਪੁਲਸਤਿਆ (पुलस्त्य) ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੁਆਰਾ ਉਦਾਨਾ ਨਾਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਵਾਧਕਾ (ਚਾਹਵਾਨ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਵਾਪੁਰੀਆ 2.1.16 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।

ਪਹਿਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਂ ਸਪਤਰਸ਼ੀ ਹਨ ਮਰੀਚੀ, ਅਤਰੀ, ਅੰਗੀਰਾ, ਪੁਲਾਹਾ, ਕਰਤੂ, ਪੁਲਸਤਯ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ।

## ਪੁਰਾਣਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ 
ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਧਿਅਮ ਸੀ ਜਿਸ ਰਾਹੀ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਸੀ। ਉਨਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।

ਉਹ ਵਿਸ਼ਰਵ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਗਸਤਿਆ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਰਵ ਮੁਨੀ ਕੁਬੇਰ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਯਕਸ਼ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਿਸ਼ੀ ਕਰਦਮ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹਵਿਰਭੂ ਸੀ। ਪੁਲਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼੍ਰਵ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ: ਇਕ ਕੈਕੇਸੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਵਣ, ਸ਼ਰੂਪਨਖਾ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਏਲਾਵਿਦਾ ਅਤੇ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕੁਬੇਰ ਸੀ।

## ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ 
ਕੁਝ ਸੂਤਰਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਪੋਲੋਨਾਰੂਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਮੂਰਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਾ ਪਰਾਕਰਮਬਾਹੂ  ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੁਲਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ ਸੇਨਾਰਥ ਪਰਾਨਾਵਿਤਨਾ ਨੇ ਝੂਠਾ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟਾਪੂ ਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੂਰਤੀ, ਨੱਕਾਸ਼ੀ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਜਾਂ ਪੁਲਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ਹਨ। (ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ)
King Parakramabahu the great.jpg

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ
ਕਰਤੁ

**ਕਰਤੁ**, ਜਿਸਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮਾਂਕਨ ਅਲਫਾ ਉਰਸੇ ਮੇਜੋਰਿਸ (α UMa ਜਾਂ α Ursae Majoris) ਹੈ, ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਰੌਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 40ਵਾਂ ਸਭ ਨਾਲ਼ੋਂ ਰੌਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਤੋਂ 124 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਔਸਤ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ (ਯਾਨੀ ਚਮਕ ਦਾ ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ) 1.79 ਹੈ। ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਹੈ।

## ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ
ਕਰਤੁ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਡੂਬੇ (Dubhe) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਲਦੁੱਬ (الدب) ਤੋਂਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਭਾਲੂ ਹੈ। 

## ਵਰਣਨ
ਕਰਤੁ ਦੇ ਬਹੁ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਦੇ ਇਹ ਤਾਰੇ ਹਨ: 
* ਕਰਤੁ ਏ (α UMa A) - ਕਰਤੁ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਾਰਾ K0 III ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਲਾਲ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 4 ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਆਸ ਦਾ 30 ਗੁਣਾ ਹੈ। 
* ਕਰਤੁ ਬੀ (α UMa B) - ਕਰਤੁ ਏ ਦਾ ਇਹ ਸਾਥੀ ਤਾਰਾ F0 V ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 1 . 7 ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ * ਵਿਆਸ ਦਾ 1 . 3 ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਤੁ ਏ ਵਲੋਂ 24 ਖਗੋਲੀ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। 
* ਕਰਤੁ ਸੀ (α UMa C) - ਇਹ ਇੱਕ ਦਵਿਤਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਤਾਰਾ F8 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਤੁ ਏ ਵਲੋਂ 8, 000 ਖਗੋਲੀ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਅਥਰਵ ਵੇਦ

**ਅਥਰਵ ਵੇਦ** ਸੰਹਿਤਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿਤਰਤਮ ਅਤੇ ਸਰਵੋੱਚ ਧਰਮਗਰੰਥ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੇ ਵੇਦ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾ ਅਰਥਾਤ ਮੰਤਰ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਰਪਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਦੂ, ਚਮਤਕਾਰ, ਚਿਕਿਤਸਾ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵੀ ਮੰਤਰ ਹਨ। ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ਾਂਤੀਸਥਾਪਨ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰ ਉਪਦਰਰਹਿਤ ਹੋਕੇ ਨਿਰੰਤਰ ਉੱਨਤੀ ਕਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: -

**ਯਸਿਅ ਰਾਗਿਆ ਜਨਪਦੇ ਅਥਰਵਾ ਸ਼ਾਂਤੀਪਾਰਗ:।**

**ਨਿਵਸਤਿਅਪਿ ਤਦਰਾਰਾਸ਼ਟਰਂ ਵਰਧਤੇਨਿਰੁਪਦਰਵੰ।। (ਅਥਰਵ0-1/32/3)।**

ਭੂਗੋਲ, ਖਗੋਲ, ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਦਿਆ, ਅਣਗਿਣਤ ਜੜੀ - ਬੂਟੀਆਂ, ਆਯੁਰਵੇਦ, ਗੰਭੀਰ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਿਦਾਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਮੌਲਕ ਸਿਧਾਂਤ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਗੁਝੇ ਤੱਤਵ, ਰਾਸ਼ਟਰਭੂਮੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਸ਼ਲਯ ਚਿਕਿਤਸਾ, ਕ੍ਰਿਮੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਉਪਾਅ, ਪ੍ਰਜਨਨ - ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਿ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕ ਉਪਕਾਰੀ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅਤਿਅੰਤ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ - ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਅਭਿਚਾਰਿਕ ਦੋਨਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਠਨ ਵਰਣਿਤ ਹਨ। ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਨੂੰ ਬਰਹਮਵੇਦ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚਰਣਵਿਉਹ ਗਰੰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਥਰਵ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਨੌਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ - 1 . ਪੈਪਲ, 2 . ਦਾਂਤ, 3 . ਪ੍ਰਦਾਂਤ, 4 . ਸਨਾਤਕ, 5 . ਸੌਲ, 6 . ਬਰਹਮਦਾਬਲ, 7 . ਸ਼ੌਨਕ, 8 . ਦੇਵਦਰਸ਼ਤ ਅਤੇ 9 . ਚਰਣਵਿਦਿਅ ਬਤਲਾਈ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਦੋ - 1 . ਪਿਪੱਲਾਦ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ 2 . ਸ਼ੌਨਕ ਸੰਹਿਤਾ ਹੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਿਪਲਾਦ ਸੰਹਿਤਾ ਹੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 759 ਸੂਕਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਵਿੱਚ 6000 ਮੰਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਜਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ - ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ 5987 ਜਾਂ 5977 ਮੰਤਰ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹੈ।

ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਮੁੱਖ ਤਥ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ -

* ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। 
* ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਿਗਦ ਅਤੇ ਸਾਮਵੇਦ ਤੋਂ ਵੀ ਮੰਤਰ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। 
* ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਤਰ - ਤੰਤਰ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਭੁਤ, ਆਦਿ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਹਨ। 
* ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੂਤ - ਪ੍ਰੇਤ, ਜਾਦੂ - ਟੂਣੇ ਆਦਿ ਦੇ ਮੰਤਰ ਹਨ। 
* ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਦੇਵਤਰਪਣ ਨੂੰ ਇਸ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਗੌਣ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। 
* ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਰਿਗਵੇਦ ਅਤੇ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁੱਲ ਹੈ। 
* ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ - ਪੂਜਾ ਦੀ ਉਪੇਕਸ਼ਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤ - ਰੂਹਾਂ ਅਤੇ ਤੰਤਰ - ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲਗਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਤੈਰਿਯ ਸੰਹਿਤਾ

**ਤੈਰਿਯ ਸੰਹਿਤਾ** ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੰਥ
ਅਗਸਤਯ

* ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ: ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ । 
* ਅਗਸਤਯ ਨਛੱਤਰ: ਦੱਖਣ ਖਗੋਲਾਰਧ ਵਿੱਚ ਨਛੱਤਰ ਦਾ ਵੀ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਨੂੰ en: Canopus ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । 
* ਅਗਸਤਿਅਮੁਨਿ: - ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਰੁਦਰਪ੍ਰਯਾਗ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ 
* ਅਗਸਤਿਅਮੁਨਿ ਮੰਦਰ, ਰੁਦਰਪ੍ਰਯਾਗ: ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਰੁਦਰਪ੍ਰਯਾਗ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਗਸਤਿਅਮੁਨਿ ਨਾਮਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਸ਼ਰਮ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਗਸਤਯ
ਅਗਨਿਹੋਤਰ

ਇੱਕ ਵੈਦਿਕ ਯੱਗ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਰਾਜਸੂਯ

ਇੱਕ ਵੈਦਿਕ ਯੱਗ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਚੱਕਰਵਤੀ ਸਮਰਾਟ ਬਨਣ ਲਈ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਵੈਦਿਕ ਯੱਗ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 

ਇਸ ਯੱਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਇਹ ਹੈ ਦੀ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਚੱਕਰਵਤੀ ਸਮਰਾਟ ਬਨਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਸੰਪੰਨ ਕਰਵਾਕੇ ਇੱਕ ਘੋੜਾ (ਅਸ਼ਵ) ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਘੋੜਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਘੋੜਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕੁੱਝ ਫੌਜੀ ਵੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। 

ਜਦੋਂ ਉਹ ਘੋੜਾ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਵਲੋਂ ਹੋਕੇ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਘੋੜੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਿਖਾਉਣੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਉਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫੜਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਦੀ ਉਹ ਰਾਜਾ ਉਸ ਰਾਜਸੂਯ ਘੋੜੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਛੱਤਰਛਾਇਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਤਪਥ ਬਾਹਮਣ

**ਸ਼ਤਪਥ ਬਾਹਮਣ** ਯਜੁਰਵੇਦ ਦਾ ਬਰਾਹਮਣਗਰੰਥ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬਰਾਹਮਣ (ਗ੍ਰੰਥ)

ਬਰਾਹਮਣਗਰੰਥ ਵੇਦਕਾਲੀਨ ਗਦਿਅ ਵਿੱਚ ਗਰੰਥ ਹਨ ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਵੇਦ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬਰਾਹਮਣਗਰੰਥ ਜੁਡੇ ਹਨ। 
* ਐਤਰੇਏ ਬਾਹਮਣ -- ਰਿਗਵੇਦ
* ਸ਼ਤਪਥ ਬਾਹਮਣ -- ਯਜੁਰਵੇਦ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੰਥ
ਯਜੁਰਵੇਦ

**ਯਜੁਰਵੇਦ** ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵੇਦ ਧਰਮਗਰੰਥ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੱਗ ਦੀ ਅਸਲ ਪਰਿਕ੍ਰੀਆ ਲਈ ਗਦ ਅਤੇ ਪਦ ਮੰਤਰ ਹਨ। ਯਜੁਰਵੇਦ (ਯਜੁਸ+ਵੇਦ) ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਚਾਰ ਪਵਿਤਰਤਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਗੱਦ ਰੂਪ ਗਰੰਥ ਹੈ। ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੱਦ ਰੂਪ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ‘ਯਜੁਸ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਜੁਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਵੇਦ ਦਾ ਨਾਮ ਯਜੁਰਵੇਦ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਪਦਾਤਮਕ ਮੰਤਰ ਰਿਗਵੇਦ ਜਾਂ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਪਦਾਤਮਕ ਮੰਤਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕ ਅੰਸ਼ ਜੱਗਾਂ ਅਤੇ ਹਵਨਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗਰੰਥ ਕਰਮਕਾਂਡ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਪਤ-ਸਿੰਧੁ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਉਥੇ ਹੀ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ ਰਚਨਾਕਾਲ 1400 ਤੋਂ 1000 ਈ ਪੂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਲੱਗਭੱਗ ਅੰਤਮ ਰਚੀ ਗਈਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਸਨ, ਜੋ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੂਸਰੀ ਸਹਸਰਾਬਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸਹਸਰਾਬਦੀ ਦੀਆਂ ਆਰੰਭਕ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਗਰੰਥ ਤੋਂ ਆਰਿਆ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਮਾਜਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਂ ਦੀ ਵਰਣ-ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਵਰਨ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਝਾਕੀ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਤੁ ਯੱਗ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾ ਹਨ: ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਯਜੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸ਼ੁਕਲ ਯਜੁਰਵੇਦ ਸ਼ਾਖਾ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੇ ਕਈ ਜੱਗਾਂ ਦਾ ਟੀਕਾ ਹੈ:
* ਅਗਨੀਹੋਤਰ
* ਅਸ਼ਵਮੇਧ
* ਵਾਜਪੇਏ
* ਸੋਮਯਗਅ
* ਰਾਜਸੂਯ
* ਅਗਨੀਚਇਨ

ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਲੱਗਭੱਗ 663 ਮੰਤਰ ਯਥਾਵਤ ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਵੇਦ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਭਾਗ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਅੱਜ ਵੀ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਯੱਗਮੂਲਕ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਹੀ ਹਨ।

## ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਯਜੁਰਵੇਦ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਯਜੁਰਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਨਿਰੂਪਨ ਵਿਵਸਥਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਲਗਧ

**ਲਗਧ ਰਿਸ਼ੀ** ਵੈਦਿਕ ਜੋਤੀਸ਼ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵੇਦਾਂਗ ਜੋਤਿਸ਼ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਲ 1350 ਈ ਪੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ

**ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ** (ਆਈ.ਏ. ਯੂ.) ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰਾਨਾ ਖਗੋਲ-ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ‘ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ’ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ (International Astronomical Union ਜਾਂ IAU) ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ (Union astronomique internationale) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਕੱਤਰੇਤ ਫ਼ਰਾਂਸ ਸ਼ਹਿਰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਘ ਦਾ ਟੀਚਾ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਧ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਲੱਭੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ (ਆਈ.ਏ. ਯੂ.) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਾਮਕਰਣ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਹੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਾਨਤਾ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ ਦਾ ਸੰਗਠਨ 1919 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸੀ ਹੋਰ ਖਗੋਲੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸੀ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬੈਂਝਾਮੈਂ ਬੈਲੌਦ ( Benjamin Baillaud ) ਸਨ। 1922 ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅ॰ਖ॰ਸ॰ ਹਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਬੈਠਕ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਾਰ ਲੜਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ 1938-1948 ਦੇ ਦਸਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੈਠਕ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਐਤਰੇਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ

**ਐਤਰੇਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ** ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ (ਗ੍ਰੰਥ) ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰ, ਮਹੀਦਾਸ ਐਤਰੇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ
ਖਗੋਲੀ ਚੀਜ਼

**ਖਗੋਲੀ ਚੀਜ਼** ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਜਿਸਦੀ ਰਚਨਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹਿ, ਕੁਦਰਤੀ ਉਪਗਰਹ, ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ (ਗੈਲਕਸੀ), ਵਗੈਰਾਹ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਖਗੋਲੀ ਗੋਲਾ

ਦੋ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਅਰਧ - ਗੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟਦੀ ਹੈ]]
ਇਸ ਦੇ ਵਿਆਸ (ਡਾਇਆਮੀਟਰ) ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕੁੱਝ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਦਰਸ਼ਕ ਲਈ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਖਗੋਲੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਛਵੀਆਂ ਇਸ ਖਗੋਲੀ ਗੋਲੇ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਵਿਖਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਖਗੋਲੀ ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਰੁਵਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਖਗੋਲੀ ਧਰੁਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਚੱਲੀਏ, ਤਾਂ ਖਗੋਲੀ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਹਾਰਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਖਗੋਲੀ ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਠੀਕ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਓਰਾਇਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Orion) ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਖ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਅਤੇ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਤਾਰੇ
ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਂਜ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਤਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਲਕੀਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦਾ ਕਮਰਬੰਦ (ਓਰਾਇਨ ਦੀ ਬੈਲਟ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ - 

## ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ
ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ - ਜੁਲਦਾ ਇੱਕ ਮਿਰਗ (ਮਿਰਗ) ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਬਲਾਟਰਿਕਸ

**ਬਲਾਟਰਿਕਸ**, (ਅੰਗਰੇਜੀ: Bellatrix) ਜਿਸਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਗਾਮਾ ਓਰਾਔਨਿਸ (γ Orionis ਜਾਂ γ Ori) ਹੈ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 27ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤੀ ਤਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਚਮਕ (ਜਾਂ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ)1.59 ਤੋਂ 1.64 ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ 245 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਆਦਰਾ

ਆਰਦਰਾ ਜਾਂ ਬੀਟਲਜੂਸ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮ α ਓਰਾਇਨਿਸ (α Orionis) ਹੈ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਲਾਲ ਮਹਾਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਵਲੋਂ ਚਮਕੀਲਾ ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਵਲੋਂ ਚਮਕੀਲਾ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਆਦਰਾ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਲਗਭਗ 640 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਸਾਲ ਦੂਰ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦੂਰੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ (ਚਮਕ) - 6 . 05 ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਯਾਦ ਰਹੇ ਦੇ ਖਗੋਲੀ ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿੰਨੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਰਾ ਓਨਾ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਰੋਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)। ਯਰਕੀਜ ਵਰਣਕਰਮ ਸ਼ਰੇਣੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇਸਨ੍ਹੂੰ ਇੱਕ M2Iab ਦਾ ਤਾਰਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਦਰਾ ਦਾ ਦਰਵਿਅਮਾਨ 18 - 19 M☉ (ਯਾਨੀ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਦਾ 18 ਵਲੋਂ 19 ਗੁਨਾ) ਅਤੇ ਅਰਧਵਿਆਸ (ਤਰਿਜਾ) ਲਗਭਗ 1, 180 R☉ (ਯਾਨੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਰਧਵਿਆਸ ਦਾ 1, 180 ਗੁਨਾ) ਹੈ।

ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਦੇ ਆਰਦਰਾ ਕੇਵਲ 1 ਕਰੋਡ਼ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਤੇਜੀ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨਕਰਮ ਵਲੋਂ ਗੁਜਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਦੇ ਹਨ ਦੇ ਇਹ ਕੁੱਝ ਹੀ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਵਿਸਫੋਟ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾਨੋਵਾ (ਸੁਪਰਨੋਵਾ) ਬੰਨ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਦੇ ਇਹ ਪਿਛਲੇ 600 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫਟ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋ, ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ - ਪਹੁੰਚਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਗੁਜਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਜੋ ਆਦਰਾ ਅਸੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਉਹ 640 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਛਵੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਰਦਰਾ ਫਟੇਗਾ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ 20 ਕਿਮੀ ਦੇ ਵਿਆਸ ਦਾ ਨਿਊਟਰਾਨ ਤਾਰਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਮਿੰਤਾਕ

thumb
ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਓਰੀਅਨ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 1,200 ਚਾਨਣ ਸਾਲ ਦੂਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਜੇਟਾ ਓਰਾਔਨਿਸ

ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਖੁੱਲੇ ਤਾਰਾਗੁੱਛੇ

ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਛਕੜਾ ਤਾਰਾਗੁੱਛ (ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਪਲੀਅਡੀਜ) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖੁੱਲ੍ਹਾਖੁੱਲ੍ਹਾ ਤਾਰਾਗੁੱਛ ਹੈ]]

**ਖੁੱਲੇ ਤਾਰਾਗੁੱਛੇ** (ਓਪਨ ਕਲਸਟਰ) 10-30 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਦੇ ਚਪਟੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਕੁਝ ਸੌ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਤਾਰਾਗੁੱਛੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਤਾਰੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ (ਕੁੱਝ ਕਰੋੜ ਸਾਲਾਂ ਪੁਰਾਣੇ) ਨਵਜਾਤ ਸਿਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਰਪਿਲ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਦੀ ਸਾਡੀ ਅਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ, ਕਸ਼ੀਰਮਾਰਗ) ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਕਸਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਗੁਰੂਤਵਾਕਰਸ਼ਕ ਬੰਧਨ ਓਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਗੋਲ ਤਾਰਾਗੁੱਛੋਂ ਦੇ ਸਿਤਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਰੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਣਵਿਕ ਬਾਦਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਾਰਾਗੁੱਛਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਛਕੜਾ ਤਾਰਾਗੁੱਛ (ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਪਲੀਅਡੀਜ) ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਤਾਰਾਗੁੱਛੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਦਹਾਰਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਪਹਿਲਵਾਨ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

**ਪਹਿਲਵਾਨ** ਜਾਂ **ਹਰਕਿਊਲੀਜ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Hercules) ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਤਾਰਾਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਟਾਲਮੀ ਨੇ ਜਿਹਨਾਂ 48 ਤਾਰਾਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਈ ਸੀ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ 88 ਤਾਰਾਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਹਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹਰਕਿਊਲੀਜ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਪਹਿਲਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਧਨੂ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

**ਧਨੂ** ਜਾਂ **ਸੈਜੀਟੇਰੀਅਸ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Sagittarius) ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਰਾਸ਼ੀਚਕਰ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ (ਘੋੜੇ ਦੇ ਧੜ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਸਿਰਵਾਲੇ) ਕਿੰਨਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਧਨੁ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਂਜ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਤਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਕੁੱਝ ਤਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਚਾਹਦਾਨੀ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਿਹਾਰਕਾਵਾਂ ਵੀ ਵਿੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੱਸਿਅਰ 55 ਨਾਮ ਦਾ ਤਾਰਾਸਮੁਹ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਐਪਸੀਲੋਨ ਓਰੀਓਨਿਸ

ਐਪਸੀਲੋਨ ਓਰੀਓਨਿਸ (ਯੂਨਾਨੀ: έψιλον Ωρίωνα) ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਬਾਇਰ ਨਾਮਾਂਕਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਨਾਮ (ε Ori ਜਾਂ ε Orionis) ਦਰਜ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨੀਲਾ ਮਹਾਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 30ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਤੋਂ 1300 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਔਸਤ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ (ਯਾਨੀ ਚਮਕ ਦਾ ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ) 170 ਹੈ।

ਇਸ ਤਾਰੇ ਦਾ ਵਰਣਕਰਮ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਇਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅੰਤਰਤਾਰਾ ਮਾਧਿਅਮ (ਉਰਫ ਇੰਟਰਸਟੈਲਰ ਮੀਡੀਅਮ, ਯਾਨੀ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਧੁੰਦੂਕਾਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਸ, ਪਲਾਜਮਾ ਅਤੇ ਖਗੋਲੀ ਧੂੜ ਹੈ) ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਐਪਸੀਲੋਨ ਓਰੀਓਨਿਸ ਦੇ ਕੁਝ ਲੱਖ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਮਹਾਦਾਨਵ ਬਣਕੇ ਮਹਾਨੋਵਾ (ਸੁਪਰਨੋਵਾ) ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫਟਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦੇ ਇਰਦ - ਗਿਰਦ ਇੱਕ ਐਨ॰ਜੀ॰ਸੀ॰ 1990 ਨਾਮਕ ਆਣਵਿਕ ਬੱਦਲ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਤਾਰੇ ਦੇ ਵਿਕਿਰਨ(ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ) ਨਾਲ ਦਮਕਦਾ ਹੈ।

## ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ
ਐਪਸੀਲੋਨ ਓਰੀਓਨਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਲਨੀਲਮ (Alnilam) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਲ-ਨਿਜ਼ਾਮ (النظام) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ
ਗੋਲ ਤਾਰਾਗੁੱਛੇ

ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਸਿਏ 69 ਨਾਮ ਦਾ ਗੋਲ ਤਾਰਾਗੁੱਛਾ ]]

**ਗੋਲ ਤਾਰਾਗੁੱਛੇ** (ਗਲੋਬਿਉਲਰ ਕਲਸਟਰ) 10 - 30 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਦੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਲੋਂ ਦਸੀਆਂ ਲੱਖ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਤਾਰਾਗੁੱਛੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨਮੇ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਤਾਰੇ ਠੰਡੇ (ਲਾਲ ਅਤੇ ਪਿੱਲੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਲਗਦੇ ਹੋਏ) ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਰੂਪ ਦੇ (ਜ਼ਿਆਦਾ - ਵਲੋਂ - ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੂਰਜ ਵਲੋਂ ਦੁਗਨੇ ਵੱਡੇ) ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਬੂੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਬ੍ਰਮਾਂਡ ਦੀ ਉਮਰ (ਜੋ 13 . 6 ਅਰਬ ਸਾਲ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ) ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਕਰੋਡ਼ ਸਾਲ ਘੱਟ ਦੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਗਰਮ ਤਾਰੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਹਾਨੋਵਾ (ਸੁਪਰਨੋਵਾ) ਬਣਕੇ ਧਵਸਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸਫੇਦ ਬੌਣੇ ਬੰਨ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਕਦੇ - ਕਭਾਰ ਇਸ ਗੁੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਗਰਮ ਨੀਲੇ ਤਾਰੇ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਨੀਲੇ ਤਾਰੇ ਇਸ ਗੁੱਛੀਆਂ ਦੇ ਘਣ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਦੋ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਓ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ੀਰਮਾਰਗ (ਮਿਲਕੀ ਉਹ, ਸਾਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ) ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਤਾਰਾਗੁੱਛੇ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਈਦ - ਗਿਰਦ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗੀਏ ਸੇਹਰੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਰੋਹੀਣੀ ਤਾਰਾ

[thumb|ਰੋਹੀਣੀ ਅਤੇ [ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ]]

ਰੋਹੀਣੀ ਜਾਂ ਐਲਡਬਰੈਨ, ਜਿਨੂੰ ਬਾਇਰ ਨਾਮਾਂਕਨ ਵਿੱਚ ਐਲਫਾ ਟੌ (α Tau) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ 65 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਦੂਰ ਵ੍ਰਸ਼ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨਾਰੰਗੀ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਔਸਤ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ (ਯਾਨੀ ਚਮਕ ਦਾ ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ) 0. 87 ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਸਭ ਵਲੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਵੀ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸਭ ਵਲੋਂ ਅਧਿਕ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਰੋਹੀਣੀ ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਲਾਲ ਹਿਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਤਾਰੇ ਦੀ ਲਾਲਿਮਾ ਦੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ।
ਰੋਹੀਣੀ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਲਡਬਰੈਨ (Aldebaran) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮੂਲਤ: ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਲ-ਦਬਰਾਨ (الدبران) ਵਲੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਅਲ-ਦਬਰਾਨ ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਹੈ ਪਿੱਛਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੇ ਇਸ ਤਾਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇਹ ਇਸਲਈ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਛਕੜਾ ਤਾਰਾਗੁੱਛ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਲੀਅਡੀਜ ਸਟਾਰ ਕਲਸਟਰ) ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਤੀਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। 

ਰੋਹੀਣੀ ਆਪਣੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਾਇਡਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਚੂਕਿਆ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਹੁਣੇ ਇੰਨਾ ਗਰਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਦੇ ਇਸਵਿੱਚ ਹੀਲਿਅਮ ਦਾ ਨਾਭਿਕੀਏ ਸੰਲਇਨ (ਨਿਊਕਲੀਇਰ ਫਿਊਜਨ) ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਵੀ ਗੁਰੁਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਗੈਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤਾਰੇ ਦਾ ਵਿਆਸ (ਡਾਇਆਮੀਟਰ) ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਵਲੋਂ 44. 2 ਗੁਣਾ ਬਹੁਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਕਤ 6 ਕਰੋਡ਼ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਚਮਕ (ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ) ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੀ 150 ਗੁਣਾ ਹੈ।
ਬੀਟਾ ਟਾਓਰੀ ਤਾਰਾ

ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ - ਬੀਟਾ ਟਾਓਰੀ ਇਸ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤੇ - ਦਾਈ ਤਰਫ ਦਾ ਤਾਰਾ ਹੈ]]
ਬੀਟਾ ਟਾਓਰੀ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮਾਂਕਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਨਾਮ (β Tau ਜਾਂ β Tauri) ਦਰਜ ਹੈ, ਵ੍ਰਸ਼ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਬਸੇ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਔਸਤ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ (ਯਾਨੀ ਚਮਕ) ਦਾ ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ) 1 . 68 ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ 130 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 28ਵਾ ਸਭ ਵਲੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਵੀ ਹੈ।

ਬੀਟਾ ਟਾਓਰੀ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨ - ਨਤਹ (النطح) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲੱਬ ਹੈ ਸਾਂਡ ਦੇ ਸੀਂਗ। ਇਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ - ਕਦੇ ਏਲਨੈਟ (Elnath) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬੀਟਾ ਟਾਓਰੀ ਇੱਕ B7 III ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਮਕ (ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ) ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੀ 700 ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਆਸ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਆਸ ਦਾ 5 ਵਲੋਂ 6 ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਦਾ 4 . 5 ਗੁਣਾ ਹੈ। ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਤਤਵੋਂ ਦੇ ਨਜਰਿਏ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂਗਨੀਜ ਜਿਆਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਗਨੇਸ਼ਿਅਮ ਅਤੇ ਕੈਲਸ਼ਿਅਮ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਰਾ ਆਪਣੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਾਇਡਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਜਾਂ ਤਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੁੱਖ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੱਖ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਫੂਲਕੇ ਠੰਡਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਰੰਗੀ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਬੰਨ ਜਾਵੇਗਾ।

ਬੀਟਾ ਟਾਓਰੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਧੁਂਧਲਾ - ਜਿਹਾ ਤਾਰਾ ਵੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਦੋਹਰਾ ਤਾਰਾ ਮੰਣਦੇ ਹਨ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ - ਕਦੇ ਬੀਟਾ ਟਾਓਰੀ ਚੰਦਰਮੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕੋਲ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ - ਕਦੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁੱਕ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ

ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਅਜਿਹੇ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਚਮਕ ਦੋਨਾਂ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਮੁੱਖ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਦੇ ਕਿਸੇ ਤਾਰੇ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵਿਆਸ (ਡਾਇਆਮੀਟਰ) ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲੋਂ 10 ਤੋਂ 100 ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਮਕ ਵਿੱਚ 10 ਤੋਂ 1000 ਗੁਣਾ ਜਿਆਦਾ ਰੋਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਅਜਿਹੇ ਦਾਨਵ ਤਾਰੇ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ - ਲਾਲ, ਨਾਰੰਗੀ, ਨੀਲੇ, ਸਫੇਦ ਵਗੈਰਾ। ਮਹਾਦਾਨਵ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਪਰਮਦਾਨਵ ਤਾਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਨਵ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਅਧਿਕ ਰੋਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ