ਹਨੂਤ ਸਿੰਘ

**ਰਾਓ ਰਾਜਾ ਹਨੂਤ ਸਿੰਘ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Rao Raja Hanut Singh;** 20 ਮਾਰਚ 1900 - 12 ਅਕਤੂਬਰ 1982) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਪੋਲੋ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। 

## ਜੀਵਨੀ 
ਹਨੁਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋਧਪੁਰ 20 ਮਾਰਚ 1900, ਇਦਰ ਦੇ ਸਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਅਜਮੇਰ ਦੇ ਮੇਯੋ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਸਸੇਕਸ ਦੇ ਈਸਟਬਰਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਐਲ'ਕੋਲ ਡੀ ਕੈਵਲੇਰੀ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1911 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿਖੇ ਜੋਰਜ ਪੰਜਵੇਂ ਦੇ ਪੇਜ ਆਫ਼ ਆਨਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਉਹ ਜੋਧਪੁਰ ਸਟੇਟ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਵਿਚ 1914 ਵਿਚ ਸੈਕਿੰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਵਜੋਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 1916 ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਵਿਚ ਇਕ ਆਰਜ਼ੀ ਆਨਰੇਰੀ ਸੈਕਿੰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਹਨੂਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 15 ਵੀਂ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਸਰਵਿਸ ਕੈਵਲਰੀ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੇ ਸੱਤ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਅਫਸਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਜੋ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਸਰਵਿਸ ਟੋਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ। ਹਨੂਤ ਸਿੰਘ ਫਰਾਂਸ, ਫਿਲਸਤੀਨ ਅਤੇ ਸੀਰੀਆ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋਧਪੁਰ ਲਾਂਸਰਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਾਇਫ਼ਾ ਨੂੰ ਲੈਣ ਅਤੇ 1918 ਵਿਚ ਅਲੇਪੋ ਦੇ ਪਤਨ ਵੇਲੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1919 ਦੇ ਮਿਸਰ ਦੇ ਬਗਾਵਤ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1921 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਆਨਰੇਰੀ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 

## ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 
1922 ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤਕ, ਹਨੂਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਸੱਕਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਸਨ। 1923 ਤੋਂ 1925 ਤਕ, ਉਸਨੇ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਰਾਇਲ ਹਾਊਸਿੰਗ ਦੇ ਕੰਪਟਰੋਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਫਿਰ ਰਾਇਲ ਅਸਤਬਲ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ 1933 ਤਕ, ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਤਰੱਕੀ ਰਾਇਲ ਅਸਤਬਲ ਦੇ ਕੰਪਿਟਰੋਲਰ ਵਜੋਂ ਹੋਈ। 1934 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋਧਪੁਰ ਸਟੇਟ ਫੋਰਸਿਜ਼  ਵਿਚ ਮੇਜਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1937 ਵਿਚ ਰਾਓ ਬਹਾਦੁਰ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1941 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ 1948 ਤਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜੋਧਪੁਰ ਲਈ ਮਿਲਟਰੀ ਸੈਕਟਰੀ ਬਣੇ। ਹਨੂਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1946 ਵਿਚ ਕਰਨਲ ਅਤੇ 1947 ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 

ਇਕ ਵਧੀਆ ਪੋਲੋ ਖਿਡਾਰੀ, ਉਸਨੇ ਜੋਧਪੁਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੇਮਾਂ ਖੇਡੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿੱਤੇ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ ਰਾਓ ਰਾਜਾ ਬਿਜਾਇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਓ ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ *ਰਤਨਦਾ ਨੂੰ* ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਵਿਚ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਉਤਾਰਿਆ। ਟੀਮ *ਰਤਨਦਾ*, ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਹਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤੀ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਰਾਓ ਰਾਜਾ ਹਨਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ, *ਰਾਣੀ ਸਿਰੀ ਕੰਵਰ*, ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਐਚਐਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਈ ਮਾਧੋ ਸਿੰਘ II  ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ; 

**ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਕਲਿਆਣ ਕੁਮਾਰੀ**, ਜੋ ਜਵਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ

**ਰਾਓ ਰਾਜਾ ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ** ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਓ ਰਾਣੀ ਕਮਲ ਕੁਮਾਰੀ (ਬੇਬੀ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹੋਏ;

ਕੁੰਵਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਿੰਘ (ਬਨੀ) (ਅ. 1951) ਨੇ ਲਤਾ ਕੈਕਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ;

* ਕੁੰਵਰ ਅਰਜੁਨ ਸਿੰਘ (ਅ .1981)
* ਕੁੰਵਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਅ. 1985

ਰਾਓ ਰਾਣੀ ਹਰਸ਼ ਕੁਮਾਰੀ (b.1953) ਦੇ ਰਾਜਾ ਚੰਦਰ ਵਿਜੇ ਸਿੰਘ (b.1950) ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਹਾਸਪੁਰ  ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ; ਰਾਣੀ ਉੱਤਰਾ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ (1976) ਜੋ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ ਸੂਰਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ (1972) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ;

* ਕੁੰਵਰ ਸਮਰਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ (ਅ .2001)
* ਕੁੰਵਰ ਹਨੂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ (ਅ .2007).

ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮੱਲਿਕਾ ਕੁਮਾਰੀ ਸਿੰਘ (ਅ .1980) ਜਿਸ ਨੇ ਕੁੰਵਰ ਧੰੰਜੈ ਸਿੰਘ ਜਾਮਵਾਲ (ਅ .1979) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ

* ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੂਰਿਆ ਵਿਜੈ ਸਿੰਘ (ਅ .1985)

**ਰਾਓ ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ** (ਹੈਰੀ) ਨੇ ਰਾਓ ਰਾਣੀ ਨਵਲ ਕੰਵਰ (ਜਿਲ) ਅਤੇ ਇਕ ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਪੋਤਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ 

* ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੇਰੇਨਾ ਕੁਮਾਰੀ
*ਰਜਿਤਾ ਸਿੰਘ ਕੁਮਾਰੀ

ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ, *ਰਾਣੀ ਪ੍ਰਿਆ ਦੇਵੀ*, ਸਿਰਮੌਰ ਦੇ ਐਚਐਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਮਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਹਾਦਰ  ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; 

**ਰਾਓ ਰਾਜਾ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ** (ਟੋਨੀ), ਜਿਸ ਨੇ ਬੁੰਡੀ ਦੀ ਰਾਓ ਰਾਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ; 

* ਕੁੰਵਰ ਦਲਪਤ ਸਿੰਘ
* ਕੁੰਵਰ ਦਿਗਵਿਜੇ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੁੰਵਾਰਾਣੀ ਮਹਿਮਾ ਰਾਣਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਿਰਮੌਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਬੇਟਾ, ਕੁੰਵਰ ਜਸਮੇਰ ਸਿੰਘ ਹੈ।
* ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮਮਤਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਠਾਕੁਰ ਸਾਹਿਬ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ (ਵੀਰ ਚੱਕਰ) ਜੇ ਕੇ ਤੋਮਰ (ਮੇਰਠ) ਦੇ ਧੂਰੀ ਪੁੱਤਰ ਕੁੰਵਰ ਨਵੀਨ ਤੋਮਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।

## ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
1949 ਤੋਂ 1951 ਤੱਕ, ਹਨੂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸਿਹਤ, ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹੇ। 1958 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪੋਲੋ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, 1964 ਵਿਚ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1982 ਨੂੰ 82 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੋਧਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਛੱਡ ਗਿਆ। 

## ਸਨਮਾਨ 
* ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ - 1911 
* 1914 ਸਟਾਰ 
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਾਰ ਮੈਡਲ - 1918 
* ਜਿੱਤ ਮੈਡਲ - 1918 
* ਇੰਡੀਆ ਜਨਰਲ ਸਰਵਿਸ ਮੈਡਲ (1909) - 1919 
* ਜੋਧਪੁਰ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ - 1919 
* ਕਿੰਗ ਜਾਰਜ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਮੈਡਲ - 1935 
* ਰਾਓ ਬਹਾਦੁਰ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ - 1937 
* ਕਿੰਗ ਜਾਰਜ VI VI ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਮੈਡਲ - 1937 
* ਜੋਧਪੁਰ ਵਿਕਟਰੀ ਮੈਡਲ - 1945 
* ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਮੈਡਲ - 1947 
* ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ - 1958  
* ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ - 1964 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1982
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1900
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ