ਭਾਰਤ ਦਾ ਝੰਡਾ

**ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ**, ਜਿਸਨੂੰ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਤਿਰੰਗਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਗਵੇਂ, ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਖਿਤਿਜੀ ਆਇਤਾਕਾਰ ਤਿਰੰਗਾ ਝੰਡਾ ਹੈ; ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ 24-ਸਪੋਕ ਵ੍ਹੀਲ, ਇਸਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਨੇਵੀ ਨੀਲੇ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਨੂੰ 22 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਝੰਡਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, "ਤਿਰੰਗਾ" ਸ਼ਬਦ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਝੰਡਾ ਸਵਰਾਜ ਝੰਡੇ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਝੰਡਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਗਲੀ ਵੈਂਕੈਇਆ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਝੰਡਾ ਖਾਦੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਰੇਸ਼ਮ, ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਝੰਡੇ ਲਈ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਝੰਡੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖਾਦੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮ ਉਦਯੋਗ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2009 ਤੱਕ, ਕਰਨਾਟਕ ਖਾਦੀ ਗ੍ਰਾਮੋਦਯੋਗ ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘ ਝੰਡੇ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਝੰਡੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਫਲੈਗ ਕੋਡ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਕੋਡ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਅਤੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿੱਜੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਝੰਡੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2002 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਨਾਗਰਿਕ, ਨਵੀਨ ਜਿੰਦਲ ਦੀ ਇੱਕ ਅਪੀਲ 'ਤੇ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਝੰਡੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਕੋਡ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕੈਬਨਿਟ ਨੇ ਸੀਮਤ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਕੋਡ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ। ਕੋਡ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਧੂ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਪੜਿਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ 'ਤੇ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਫਲੈਗ ਕੋਡ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਉਡਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਡਿਜ਼ਾਈਨ 
### ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 
ਭਾਰਤ ਦੇ ਫਲੈਗ ਕੋਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਦੀ ਚੌੜਾਈ: ਉਚਾਈ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ 3:2 ਹੈ। ਝੰਡੇ ਦੇ ਤਿੰਨੋਂ ਖਿਤਿਜੀ ਬੈਂਡ (ਕੇਸਰ, ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਹਰੇ) ਬਰਾਬਰ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਨ। ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ 24 ਬਰਾਬਰ-ਸਪੇਸ ਵਾਲੇ ਬੁਲਾਰੇ ਹਨ।

ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਦਾ ਆਕਾਰ ਫਲੈਗ ਕੋਡ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ "IS1: ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਲਈ ਨਿਰਮਾਣ ਮਾਪਦੰਡ" ਦੇ ਸੈਕਸ਼ਨ 4.3.1 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਚਾਰਟ ਹੈ ਜੋ ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਖਾਸ ਆਕਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) . ਨੇਵੀ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਸਟੈਂਡਰਡ IS:1803–1973 ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪੈਨਟੋਨ ਮੁੱਲ 130 U, ਸਫੈਦ, 2258 C ਅਤੇ 2735 C ਹਨ।

## ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ 
ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1921 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਝੰਡੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਝੰਡੇ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਪਿੰਗਲੀ ਵੈਂਕਾਇਆ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਚਰਖਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਲ ਧਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹਰੇ ਧਾਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਬਣਾ ਕੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਫਿਰ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਨੂੰ ਭਗਵਾ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ ਪੱਟੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ (ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ), ਅਤੇ ਚਰਖੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪਿਛੋਕੜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰੰਗ ਸਕੀਮ ਨਾਲ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਸਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਤਿੰਨ ਬੈਂਡਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ: ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੱਚ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ।

15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਠਿਤ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਾਜ ਝੰਡੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਧਿਆ ਸੰਸਕਰਣ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਤਿਰੰਗਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਭਗਵਾ, ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਹਰਾ ਰਿਹਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਚਰਖੇ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਪਹੀਏ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਰਵਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ, ਨੇ ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਿਆ:

## ਇਤਿਹਾਸ
ਜਦ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੰਗ ਆਰੰਭ ਹੋਈ ਤਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਝੰਡੇ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਵਜੂਦ ਬਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰਨਾਥ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ 7 ਅਗਸਤ 1906 ਨੂੰ ਇੱਕ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪੱਟੀਆਂ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹਰੀ, ਗੂੜ੍ਹੀ ਪੀਲੀ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਲਾਲ ਸੀ। ਹਰੀ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ। ਲਾਲ ਪੱਟੀ ਉੱਤੇ ਚੰਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ। ਪੀਲੀ ਪੱਟੀ ਉੱਤੇ “ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ” ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਡੀ ਜੰਗੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਮੈਡਮ ਭੀਮਾਂ ਜੀ ਕਾਮਾ ਨੇ 18 ਅਗਸਤ 1907 ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ। ਇਸ ਝੰਡੇ ਵਿੱਚ ਲਾਲ, ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਤਿਰਛੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਸਨ। ਉੱਪਰਲੀ ਲਾਲ ਧਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਬਣਿਆਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਪੀਲੀ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਨਾਲ “ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ” ਅੰਕਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਹੇਠਲੀ ਹਰੀ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾ, ਚੰਦਰਮਾਂ ਬਣਿਆਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਝੰਡਾ 1916 ਤੱਕ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ ਅਤੇ ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਝੰਡਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਲਾਲ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹਰੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਸਨ। ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੱਤ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੂੰਜੇ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਅਨ ਜੈਕ ਦਾ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਹੋਇਆ। 
1916 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ ਨੇ ਦੋ ਰੰਗ ਲਾਲ ਅਤੇ ਹਰਾ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਜਾਤਾਂ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਜੋਂ ਝੰਡਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਰਾਇ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਝੰਡੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰੰਗ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਰੰਗਾਂ ਉੱਪਰ ਚਰਖੇ ਦਾ ਚਿਤਰ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ 1931 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਕਾ ਕਾਲੇਕਰ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਝੰਡੇ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਅਤੇ ਸਫ਼ੈਦ ਰੰਗ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਸਫ਼ੈਦ ਰੰਗ ਵਿੱਚ 1921 ਦੇ ਚਰਖਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚਰਖੇ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਰੱਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੌਲਾਨਾ ਅਜ਼ਾਦ ਨੇ ਚਰਖੇ ਦੀ ਥਾਂ ਕਪਾਹ ਦਾ ਫੁੱਲ ਦਾ ਸੁਝਾਹ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਚਰਖਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉੱਪਰ ਕੇਸਰੀ ਪੱਟੀ, ਵਿਚਕਾਰ ਚਿੱਟੀ ਪੱਟੀ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਹਰੀ ਪੱਟੀ। ਚਿੱਟੀ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਚਰਖਾ। ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ, ਹਰੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਹਰਿਆਲੀ-ਖ਼ਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ, ਸਫ਼ੈਦ ਰੰਗ ਨੂੰ ਸੱਚ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸਾਝਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆਂ ਗਿਆ। ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਮਗਰੋਂ ਸਾਰਨਾਥ ਦੀ ਲਾਠ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ 24 ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਚਰਖੇ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 22 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ

File:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਝੰਡਾ (1801).svg|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਝੰਡਾ 
File:British Raj Red Ensign.svg| ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਝੰਡਾ
File:Flag of Imperial India.svg|ਭਾਰਤ ਦਾ ਤਾਰੇ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਨੀਲਾ ਚਿੰਨ, ਨੇਵੀ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ।
File:Flag of India 1906 (Calcutta Flag).svg|ਕਲਕੱਤਾ ਝੰਡਾ
File:Flag of India 1907 (Nationalists Flag).svg| ਬਰਲਿਨ ਕਮੇਟੀ ਝੰਡਾ, ਭੀਕਾਜੀ ਕਾਮਾ ਦੁਆਰਾ 1907 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਝੁਲਾਇਆ ਗਿਆ।
File:Ghadar Flag.png|ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਝੰਡਾ ਵਰਤਿਆ।
File:Flag of India 1917.svg| 1917 ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਰੂਲ ਮੂਵਮੈਂਟ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤਿਆ ਝੰਡਾ।
File:1921 India flag.svg|ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਚਰਖੇ ਵਾਲਾ 1921 ਵਿੱਚ ਅਣ-ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਝੰਡਾ। 
File:1931-India-flag.svg|1931 ਵਿੱਚ ਤਜਵੀਜ਼ ਸ਼ੈਲੀਗਤ ਭੂਰੇ ਚਰਖੇ ਵਾਲਾ ਕੇਸਰੀ ਝੰਡਾ।
File:1931 Flag of India.svg|1931 ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੌਜ਼ ਦੇ ਯੁਧ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਝੰਡਾ।
File:Flag of the Indian Legion.svg| ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਝੰਡਾ, ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ਼ ਵਲੋਂ ਝੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। 

## ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ 
ਝੰਡੇ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਫਲੈਗ ਕੋਡ, 2002 (ਫਲੈਗ ਕੋਡ – ਭਾਰਤ, ਮੂਲ ਫਲੈਗ ਕੋਡ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ) ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੈ; ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਨਾਮ (ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ) ਐਕਟ, 1950; ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਨਰ ਐਕਟ, 1971 ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ ਦਾ ਅਪਮਾਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਅਪਮਾਨ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫਲੈਗ ਕੋਡ ਦੇ ਉਪਬੰਧਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਕੈਦ, ਜਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ, ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾਯੋਗ ਹੈ।

ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਿਯਮ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਰੈਪਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਉਲਟਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਲਹਿਰਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਸਤੂ ਫੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਝੰਡੇ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਅੱਖਰ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।

ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਚਿਤਰਣ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਜਾਂ ਉਲਟਾ ਨਹੀਂ ਲਹਿਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਭੜਕੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਗੰਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਲਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਝੰਡੇ ਦੇ ਖੰਭਿਆਂ ਅਤੇ ਹੈਲੀਯਾਰਡਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦੀ ਸਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਅਪੀਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਕੇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਜਿੰਦਲ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕੈਬਨਿਟ ਨੇ ਫਿਰ 26 ਜਨਵਰੀ 2002 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡਾ ਕੋਡ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਝੰਡੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਸਾਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਡ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ, ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਗਾਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਪੂਰਨ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਇੱਕ ਯੋਗ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 19 ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਮੂਲ ਫਲੈਗ ਕੋਡ ਨੇ ਵਰਦੀਆਂ, ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੱਪੜਿਆਂ 'ਤੇ ਝੰਡੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਮਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ 2005 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਲਈ ਕੋਡ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ। ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਕੋਡ ਕਮਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਅੰਡਰਗਾਰਮੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਰਹਾਣੇ, ਰੁਮਾਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉੱਤੇ ਕਢਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨੁਕਸਾਨੇ ਗਏ ਝੰਡਿਆਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਵੀ ਫਲੈਗ ਕੋਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨੇ ਜਾਂ ਗੰਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਨਹੀਂ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾੜ ਕੇ ਜਾਂ ਝੰਡੇ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

### ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 
ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਨਿਯਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦੋ ਝੰਡੇ ਇੱਕ ਪੋਡੀਅਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਕੰਧ 'ਤੇ ਖਿਤਿਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਹਿਰਾਉਣੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਭਗਵੇਂ ਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਝੰਡਾ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਫਲੈਗਪੋਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੰਧ ਦੇ ਕੋਣ 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਸਵਾਦ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਸਟਾਫ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਲਹਿਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਝੰਡੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਜ਼ਾਂ, ਲੈਕਟਰਾਂ, ਪੋਡੀਅਮਾਂ ਜਾਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਾਂ ਰੇਲਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਲਿਪਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਜਦੋਂ ਵੀ ਜਨਤਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਝੰਡਾ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸੱਜੇ (ਅਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ) ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਝੰਡਾ ਹਾਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮੀਟਿੰਗ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿਚ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਭਗਵਾ ਪੱਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੋਡੀਅਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀਵਾਰ 'ਤੇ ਲੰਬਕਾਰੀ ਟੰਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਗਵਾ ਧਾਰੀ ਝੰਡੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਝੰਡਾ, ਜਦੋਂ ਜਲੂਸ ਜਾਂ ਪਰੇਡ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਝੰਡੇ ਜਾਂ ਝੰਡੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਰਚਿੰਗ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਜਾਂ ਮੂਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਝੰਡਾ ਕਿਸੇ ਮੂਰਤੀ, ਸਮਾਰਕ ਜਾਂ ਤਖ਼ਤੀ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਢੱਕਣ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਝੰਡੇ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ, ਇਸਨੂੰ ਰੈਜੀਮੈਂਟਲ ਰੰਗਾਂ, ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਗਤ ਝੰਡਿਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਡੁਬੋਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੋ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਡਬੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਜਾਂ ਉਤਾਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਦੌਰਾਨ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਝੰਡਾ ਕਿਸੇ ਪਰੇਡ ਜਾਂ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਾਜ਼ਰ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਝੰਡੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਢੁਕਵੀਂ ਸਲਾਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਝੰਡਾ ਇੱਕ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਵਿਅਕਤੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਝੰਡਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਸਲਾਮੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਤਵੰਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਲਾਮੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਸਲਾਮੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਵਜਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡਾ]]
ਵਾਹਨਾਂ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਅਤੇ ਉਪ ਰਾਜਪਾਲਾਂ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ), ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟਾਂ ਦੇ ਜੱਜ, ਅਤੇ ਫੌਜ, ਜਲ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਫਲੈਗ ਅਫਸਰ। ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਜਾਂ ਕਾਰ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਚਿਪਕਾਏ ਗਏ ਸਟਾਫ ਤੋਂ ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਝੰਡਾ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਬੰਧਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲਹਿਰਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਿਜਾਣ ਵੇਲੇ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਉਸ ਪਾਸੇ ਝੰਡਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਤਰਦਾ ਹੈ; ਝੰਡਾ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਦੋਂ ਹੀ ਜਦੋਂ ਰੇਲਗੱਡੀ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਮ ਨਿਯਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡਾ ਸਾਰੇ ਝੰਡਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਝੰਡੇ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਝੰਡੇ (ਝੰਡੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਗਰਾਨ ਵੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ) ਭਾਰਤੀ ਝੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡਾ ਪਹਿਲਾ ਬਿੰਦੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਣਮਾਲਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੂਜੇ ਝੰਡੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਪਲੇਸਮੈਂਟ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਝੰਡੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਝੰਡਾ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹਰੇਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਖੰਭੇ ਤੋਂ ਹੀ ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਝੰਡਾ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਹਿਲਾ ਝੰਡਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਵਰਣਮਾਲਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਤਾਰ ਜਾਂ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਾਰ ਕੀਤੇ ਖੰਭਿਆਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡਾ ਦੂਜੇ ਝੰਡੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਝੰਡੇ ਦੇ ਸੱਜੇ (ਅਬਜ਼ਰਵਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ) ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਨਿਯਮ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਅਪਵਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਝੰਡੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਬੈਨਰਾਂ ਸਮੇਤ ਗੈਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿਯਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਝੰਡੇ ਵੱਖਰੇ ਸਟਾਫ 'ਤੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਕ, ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਝੰਡੇ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਫਲੈਗਪੋਲ ਸਮੂਹ ਦੇ ਦੂਜੇ ਖੰਭਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਇੱਕੋ ਸਟਾਫ 'ਤੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਝੰਡਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਲੂਸ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਾਰਚਿੰਗ ਜਲੂਸ ਦੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇ ਝੰਡੇ ਦੀ ਇੱਕ ਕਤਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਲੂਸ ਦੇ ਮਾਰਚਿੰਗ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

### ਅੱਧਾ ਝੁਕਾਓ 
ਸੋਗ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਝੰਡਾ ਅੱਧਾ ਝੁਕਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੋਲ ਹੈ, ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਸੋਗ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਅੱਧੇ ਮਾਸਟ 'ਤੇ ਲਹਿਰਾਉਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਸਟ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਉਠਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੇਠਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡਾ ਅੱਧਾ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਝੰਡੇ ਆਮ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਝੰਡਾ ਅੱਧਾ ਝੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ, ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ, ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀਆਂ ਲਈ ਮੂਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ-ਮਸਤ ਉੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਾਜਪਾਲਾਂ, ਉਪ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ, ਸਬੰਧਤ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਝੰਡਾ ਅੱਧਾ ਝੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ (26 ਜਨਵਰੀ), ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ (15 ਅਗਸਤ), ਗਾਂਧੀ ਜਯੰਤੀ (2 ਅਕਤੂਬਰ), ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਗਠਨ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਝੁਕਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਸਿਵਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਇਮਾਰਤ ਤੋਂ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਮਾਸਟ ਤੱਕ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸੋਗ ਮਨਾਉਣ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰਾਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਰਤੀ ਮਿਸ਼ਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਅੱਧਾ ਝੁਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਰਾਜ, ਫੌਜੀ, ਕੇਂਦਰੀ ਨੀਮ-ਫੌਜੀ ਬਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ, ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਬੀਅਰ ਜਾਂ ਤਾਬੂਤ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਕੇਸਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਕਬਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਚਿਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਾੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
* 
* 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਝੰਡੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ