open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਡਾਇਨੇ ਏਕਰਮੈਨ

**ਇਨੇ ਏਕਰਮੈਨ** (ਜਨਮ 7 ਅਕਤੂਬਰ, 1948) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਏਕਰਮੈਨ ਨੇ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਪੀਐਚ. ਡੀ. ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਕੌਸਮੋਸ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਡ਼ੀ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਕਾਰਲ ਸਾਗਨ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਅਤੇ ਕਾਰਨੇਲ ਸਮੇਤ ਕਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਇਆ ਹੈ।

ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਦ *ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼*, *ਸਮਿਥਸੋਨੀਅਨ*, *ਪਰੇਡ*, ਦ *ਨਿਊ ਯਾਰਕਰ*, *ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੀਓਗਰਾਫਿਕ* ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਅਟਲਾਂਟਿਕ (ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸ਼ੇਰ ਤਾਮਾਰਿਨਸ ਪੈਟਾਗੋਨੀਆ (ਸੱਜੇ ਵ੍ਹੇਲ ਹਵਾਈ (ਹੰਪਬੈਕ ਵ੍ਹੇਲ) ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਮੋਨਾਰਕ ਤਿਤਲੀਆਂ ਨੂੰ ਟੈਗ ਕਰਨਾ) ਫ੍ਰੈਂਚ ਫ੍ਰਿਗੇਟ ਸ਼ੋਲਜ਼ (ਮੋਂਕ ਸੀਲਸ) ਟੋਰੋਸ਼ੀਮਾ, ਜਪਾਨ (ਛੋਟੀ ਪੂਛ ਵਾਲਾ ਅਲਬਾਟ੍ਰਾਸ) ਟੈਕਸਾਸ (ਬੈਟ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨਾਲ) ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਰੇਨਫੌਰੈਸਟ, ਅਤੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ (ਪੈਨਗੁਇਨ) ਵਰਗੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸਥਾਨਾਂ' ਤੇ ਲੈ ਗਈ ਹੈ। 1986 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨਾਸਾ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ-ਇਨ-ਸਪੇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਸੈਮੀ-ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਸੀ-ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਪੇਸ ਸ਼ਟਲ ਚੈਲੇਂਜਰ (ਕ੍ਰਿਸਟਾ ਮੈਕਓਲਿਫ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਇਨ ਸਪੇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੇਲੋਡ ਮਾਹਰ ਵਜੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਅਣੂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ-ਡਾਇਨੇਕੇਰੋਨ-ਇੱਕ ਮਗਰਮੱਛ ਸੈਕਸ ਫੇਰੋਮੋਨ।[9]

ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ, ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਡਾਇਨੇ ਏਕਰਮੈਨ ਪੇਪਰਜ਼, 1971-1997-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੰਬਰ 6299) ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਕਿਤਾਬਾ 
ਉਸਦੀਆਂ ਗ਼ੈਰ-ਗਲਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਦ ਹਿਊਮਨ ਏਜ: ਦ ਵਰਲਡ ਸ਼ੇਪਡ ਬਾਏ ਅਸ, ਜੋ ਕੁਦਰਤ, ਮਨੁੱਖੀ ਚਤੁਰਾਈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦਬਦਬੇ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ; [1][2] ਉਸਦੀ ਯਾਦ 'ਵਨ ਹੰਡ੍ਰੇਡ ਨੇਮਜ਼ ਫਾਰ ਲਵ', ਸਟ੍ਰੋਕ, ਅਫੇਸੀਆ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ; [3][4] ਡਾਨ ਲਾਈਟ, ਸਵੇਰ ਅਤੇ ਜਾਗਣ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਾਵਿਕ ਧਿਆਨ; [5][6] ਦ ਜ਼ੂਕੀਪਰਜ਼ ਵਾਈਫ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਵਾਰਸਾ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਗ਼ੈਰ-ਗਲਪ, ਲੋਕਾਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ; [7][8] ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਅਜੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਰਹੱਸਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਅਲਕੀਮੀ ਆਫ਼ ਮਾਈਂਡ, ਆਧੁਨਿਕ ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਸ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ; [9] ਕਲਟੀਵੇਟਿੰਗ ਡਿਲਾਈਟ, ਉਸਦੇ ਬਾਗ ਦਾ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ; [10] ਡੀਪ ਪਲੇ, ਜੋ ਖੇਡ, ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਪਾਰਗਾਮੀਤਾ ਲਈ ਸਾਡੀ ਜ਼ਰੂਰਤ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; [11] ਇੱਕ ਸਲੈਂਡਰ ਥ੍ਰੈਡ, ਇੱਕ ਸੰਕਟ ਲਾਈਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ; [12][13] ਵ੍ਹੇਲ ਲਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਦ ਰੇਅਰਸਟ ਆਫ਼ ਦ ਰੇਅਰ ਅਤੇ ਦ ਮੂਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ; [14][15] ਏ ਨੈਚੁਰਲ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਪਿਆਰ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਦੌਰਾ;[16] ਐਕਸਟੈਂਡਡ ਵਿੰਗਜ਼ 'ਤੇ, ਉਡਾਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਯਾਦ;[17] ਅਤੇ ਏ ਨੈਚੁਰਲ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਸੈਂਸੇਜ਼, ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ।[18][19]

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਕਵੀ
ਵੈਂਕਟਰਮਨ ਬਾਲੂ

**ਡਾ. ਵੈਂਕਟਰਮਨ ਬਾਲੂ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Dr. Venkatraman Balu;** 6 ਦਸੰਬਰ 1928 - 13 ਸਤੰਬਰ 2007) ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਪੇਪਰ ਕੋਲਾਜ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ 25 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ **ASK** (*"ਅੰਤਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਲਾ"*) ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਮਰਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਾਰੇ ਸੱਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

## ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ 
ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਾਰਟੂਨ ਬਣਾ ਕੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਬਾਲੂ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਅਨੰਤ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਮੋਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਆਪਣੇ ਦਿਲਚਸਪ ਟੁਕੜੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਖੋਜਿਆ ਕਿ ਇਸਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਕੀ ਹੈ।

1982 ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ "ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ" ਅਤੇ "ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ" ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ "ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਗਲੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਸ਼ਨ" ਅਤੇ "ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਬ੍ਰਿਗੇਡ" ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵੀ. ਬਾਲੂ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਡੈਗ ਹੈਮਰਸਕਜੋਲਡ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਬੈਲਜੀਅਮ, ਜਰਮਨੀ, ਮੈਕਸੀਕੋ, ਕੈਨੇਡਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਯੂਏਈ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨ ਲੇਖ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕਾਲਮ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਉਸਨੇ "ਇਨਰ ਪੀਸ" ਉੱਤੇ ਅੱਠ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ "ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ" (ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ),   "ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਰਸ਼ਨ" (ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਦੂਤ)  ਅਤੇ "ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੋਪਨਾ" (ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਲ ਕਦਮ)  ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ ਕਿਤਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ "ਪੀਸ + ਚਿਲਡਰਨ = ਪੀਸਫੁੱਲ ਚਿਲਡਰਨ" ਦਾ ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਕੂਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ "ਪੀਸ ਲੌਲੀਪੌਪਸ ਫਾਰ ਟਾਈਨੀ ਟੌਟਸ"। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂਤ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀਆਂ ਤੁਕਾਂਤਾਂ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

## ਮੌਤ 
79 ਸਾਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਦੋਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਦੀ ਟੱਕਰ ਨਾਲ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 13 ਸਤੰਬਰ 2007 ਨੂੰ, ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਵਰਲਡ ਕਲਚਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦੇ ਸਮੇਂ, ਦੋਪਹੀਆ ਵਾਹਨ [1] ਦੁਆਰਾ ਭੇਦਭਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦਮ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ 'ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਤੁਕਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ: 

Peace peace peace (ਸ਼ਾਂਤੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸ਼ਾਂਤੀ)

Please please please (ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ)

We want peace (ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ)

Not pieces please (ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਟੁਕੜੇ ਨਹੀਂ)

## ਸਨਮਾਨ 
* ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ (ਜਨਵਰੀ 2006)
* ਓਜਈ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚਾਬੀ
* ਯੂਨੈਸਕੋ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ
* ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਰਾਜਯੋਤਸਵ)
* ਰੀਡਰਜ਼ ਡਾਇਜੈਸਟ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਵਰਾਂ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਗਈ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ
* ਯੂਨੀਸੇਫ ਦੇ ਗ੍ਰੀਟਿੰਗ ਕਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਕੈਲੰਡਰਾਂ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਗਈ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ
* ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਪੁਰਸਕਾਰ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ
ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਿਸ਼ਟ

**ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਿਸ਼ਟ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Ranbir Singh Bisht;** 1928–1998) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਨ। 1928 ਵਿੱਚ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੇ ਲੈਂਡਸਡਾਊਨ ਵਿਖੇ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਲਖਨਊ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟ ਤੋਂ ਡਰਾਇੰਗ ਟੀਚਰ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਅਤੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੋਲੋ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਅਤੇ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ 1972 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਚੌਥੇ ਟ੍ਰਾਈਨੇਲ ਦਾ ਵੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ।

ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1987 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਯੂਪੀ ਰਾਜ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ (184) ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਫੈਲੋ ਵੀ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਿਸ਼ਟ, ਜੋ ਕਿ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਦੀ ਮੌਤ 1998 ਵਿੱਚ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਵਿਮਲਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਿਰੇਮਿਕ ਅਤੇ ਟੈਰਾਕੋਟਾ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। 

## ਭਾਗੀਦਾਰੀਆਂ 
ਆਰ.ਬੀ. ਬਿਸ਼ਟ ਨੇ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ:

* *ਮਿਨੀਏਚਰ 70*, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀਆਂ, ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ, ਡਬਲਯੂ. ਜਰਮਨੀ (1970)
* *ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਪੇਂਟਿੰਗ*, ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟਸ, ਟੋਕੀਓ, ਜਪਾਨ (1970)
* *11ਵਾਂ ਸਾਓ-ਪਾਓਲੋ ਬਿਏਨੇਲ*, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ (1971)
* *ਚੌਥਾ ਟ੍ਰੀਏਨੇਲ - ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ*, ਭਾਰਤ (1972)
* *ਤੀਜਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਟ ਸ਼ੋਅ*, ਫੁਕੂਓਕਾ, ਜਾਪਾਨ (1989) 

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 1991 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੋਂ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
* ਕਾਲਾ ਰਤਨ, AIFACS, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (1991)
* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਫੈਲੋ (1988)
* ਯੂਪੀ ਰਾਜ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਫੈਲੋ (1984)
* ਯੂਨੈਸਕੋ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਫਾਰ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟਸ (1967–68)
* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1965)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਅਤੁਲ ਬੋਸ

**ਅਤੁਲ ਬਾਸੂ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Atul Basu;** 22 ਫਰਵਰੀ 1898 - 10 ਜੁਲਾਈ 1977) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਭੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ, ਪੋਰਟਰੇਟ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਲਈ ਤੇਲ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਅਤੁਲ ਦਾ ਜਨਮ 1898 ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੇ ਮੈਮਨਸਿੰਘ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਮੈਮਨਸਿੰਘ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ, ਮੈਮਨਸਿੰਘ ਸ਼ਾਖਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਜੁਬਲੀ ਆਰਟ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਸਿਲੇਬਸ ਦੂਜੀਆਂ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। 

ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਸੂਤੋਸ਼ ਮੁਖਰਜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੈਚ, 'ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ', ਨੇ ਬੋਸ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 1924 ਤੋਂ 1926 ਤੱਕ ਲੰਡਨ ਦੀ ਰਾਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦਿਵਾਈ। ਉੱਥੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ, ਬੋਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵਾਲਟਰ ਸਿੱਕਰਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕੁਲ ਡੇ ਨੂੰ ਮੰਡਪ ਸਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੇ ਸੱਦੇ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਬੋਸ ਨੇ 1919 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੇਮਨ ਮਜੂਮਦਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਅਤੇ 1945-1948 ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਲਾ ਸਕੂਲ, ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 

ਬੋਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਵਿੰਡਸਰ ਕੈਸਲ ਅਤੇ ਬਕਿੰਘਮ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਪੋਰਟਰੇਟ ਬਣਾਏ। ਉਸਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ *ਸਪਿੰਕਸ* (ਪਲਾਈਵੁੱਡ ਉੱਤੇ ਤੇਲ) ਅਤੇ *ਸੈਲਫ ਪੋਰਟਰੇਟ* (1945) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

1921 ਵਿੱਚ, ਬੋਸ ਨੇ ਭਬਾਨੀ ਚਰਨ ਲਾਹਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਓਰੀਐਂਟਲ ਆਰਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 

ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕਲਕੱਤਾ ਨੇ 1970 ਵਿੱਚ ਬੋਸ ਨੂੰ ਡੀ.ਲਿੱਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। 

## ਸੰਗ੍ਰਹਿ 
* ਕਿਰਨ ਨਾਦਰ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ (ਕੇ.ਐਨ.ਐਮ.ਏ.)
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ
* ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
* ਸੰਸਦ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
* ਰਾਜ ਭਵਨ, ਕੋਲਕਾਤਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1898
ਚਿਕਨ ਸੈਂਡਵਿਚ

**ਚਿਕਨ ਸੈਂਡਵਿਚ** ਸੈਂਡਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਰਹਿਤ, ਚਮੜੀ ਰਹਿਤ ਚਿਕਨ ਦੀ ਛਾਤੀ ਜਾਂ ਪੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਿਕਨ ਬਰੈੱਡ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਚਿਕਨ ਸੈਂਡਵਿਚ' ਦੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਕਨ ਆਨ ਏ ਬਨ, ਚਿਕਨ ਆਨ ਏ ਕੈਸਰ, ਗਰਮ ਚਿਕਨ ਜਾਂ ਚਿਕਨ ਸਲਾਦ ਸੈਂਡਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
[thumb| ਇੱਕ [ਚਿਕਨ (ਮੁਰਗੇ ਦਾ ਮੀਟ)|ਚਿਕਨ ਬ੍ਰੈਸਟ ਸੈਂਡਵਿਚ]]

## ਖੇਤਰੀ ਕਿਸਮਾਂ 
### ਆਇਰਲੈਂਡ 
ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿਕਨ ਫਿਲਲੇਟ ਰੋਲ ਇੱਕ ਬੈਗੁਏਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਜਾਂ ਸਾਦੇ ਦੱਖਣੀ-ਤਲੇ ਹੋਏ ਬਰੈੱਡ ਵਾਲੇ ਚਿਕਨ ਫਿਲਲੇਟ ਅਤੇ ਮੇਅਨੀਜ਼ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਮੱਖਣ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

### ਜਪਾਨ 
ਕਾਟਸੂ-ਸੈਂਡੋ ਇੱਕ ਸੈਂਡਵਿਚ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੀ ਰੋਟੀ ਦੇ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਕਟਲੇਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਰ ਦੇ ਮਾਸ ਦਾ ਕਟਲੇਟ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਚਿਕਨ ਕਟਲੇਟ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

### ਲੈਟਿਨ ਅਮਰੀਕਾ 
right|thumb| ਚਿਕਨ ਮੀਟ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪੇਪਿਟੋ
ਪੇਪਿਟੋ ਇੱਕ ਸੈਂਡਵਿਚ ਹੈ ਜੋ ਚਿਕਨ ਜਾਂ ਬੀਫ, ਬੀਨਜ਼ ਜਾਂ ਰਿਫ੍ਰਾਈਡ ਬੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੋਲ ਜਾਂ ਬਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੂਡ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਬਰਗਰ ਕਿੰਗ ਗਰਿੱਲਡ ਚਿਕਨ ਸੈਂਡਵਿਚ
* ਚਿਕਨ ਸੈਂਡਵਿਚ ਯੁੱਧ
* ਸੈਂਡਵਿਚਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਮੈਕਚਿਕਨ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* ਫੁਲਰ, ਈਵਾ ਗ੍ਰੀਨ (1909)।https://archive.org/details/uptodatesandwic00fullgoog/page/n191  । ਏਸੀ ਮੈਕਕਲਰਗ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ। ਪੰਨਾ.&nbsp;82–88।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਕਵਾਨ
ਸਦਾਨੰਦ ਬਕਰੇ

**ਸਦਾਨੰਦ ਬਾਕਰੇ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Sadanand Bakre;** **SK Bakre**) (10 ਨਵੰਬਰ 1920 – 18 ਦਸੰਬਰ 2007) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਸੀ।

ਬਾਕਰੇ ਦਾ ਜਨਮ ਬੜੌਦਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਆਰਟਿਸਟਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦੇ ਮੋਢੀ। 1951 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ-ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (1951) ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੈਲਰੀ ਵਨ (1959) ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਨਿਕੋਲਸ ਟ੍ਰੇਡਵੈਲ ਗੈਲਰੀ (1969 &#x2013; 1975) ਵਿੱਚ ਸੀ।

ਬਾਕਰੇ 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਵੈਰਾਗੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ 2004 ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਆਰਟ ਸੋਸਾਇਟੀ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। 2007 ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਗਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁਰੂਦ-ਹਰਨਾਈ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਸਰੋਤ 
* ਸੈਫ੍ਰੋਨਆਰਟ
* ਆਸਕ ਆਰਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1987
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਕਲਾ
ਗੋਪਾਲ ਦੇਉਸਕਰ

thumb|**ਗੋਪਾਲ ਦੇਉਸਕਰ**
**ਗੋਪਾਲ ਦਮੋਦਰ ਦਿਓਸਕਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Gopal Damodar Deuskar;** 11 ਸਤੰਬਰ 1911, ਅਹਿਮਦਨਗਰ - 8 ਫਰਵਰੀ 1994, ਪੁਨੇ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ, ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰ ਜੇਜੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਉਸਦੇ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ ਬਾਲ ਗੰਧਰਵ ਰੰਗਾ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਤਿਲਕ ਸਮਾਰਕ ਰੰਗਾ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ, ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ, ਇੰਡੀਆ ਹਾਊਸ, ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਨਹਿਰੂ ਸੈਂਟਰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਗੁਰੂਕੁਲ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿਧੀ ਦਾ ਸਮਰਥਕ, ਰਘੁਵੀਰ ਭਰਮ ਉਸਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਦੇਉਸਕਰ ਪਰਿਵਾਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੇਵਾਸ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ, ਦੇਉਸਕਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਵਾਮਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਸਨ। ਗੋਪਾਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਿਸ਼ਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਿਓਸਕਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸਨ। ਨਬਾਬ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਲਾਰਜੰਗ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਿਊਰੇਟਰ ਬਣੇ। ਗੋਪਾਲ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਫਲੂ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਸ਼ਾਂਤਾ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ 1921 ਤੱਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਛੇ ਸਾਲ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਿਓਸਕਰ ਕੋਲ ਰਹੇ। ਉਹ 1927 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸਰ ਜੇਜੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਵਾੜੀ ਵਿੱਚ ਲਲਿਤ ਕਲਾਦਰਸ਼, ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਮੰਡਲੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1994
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911
ਬਿਸ਼ੰਬਰ ਖੰਨਾ

**ਬਿਸ਼ੰਬਰ ਖੰਨਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Bishamber Khanna**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਹੈ।1930 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਖੰਨਾ ਨੂੰ ਕਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਿੱਲੀ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਰਗੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ 20ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 22ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਜਿਊਰੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਐਨਵਰ ਅਹਿਮਦ

**ਐਨਵਰ ਅਹਿਮਦ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Enver Ahmed;** 1909–1992), ਕਲਮੀ ਨਾਮ **ਅਹਿਮਦ**, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਅਤੇ *ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਰਟੂਨ ਸਟ੍ਰਿਪ ਦੇ ਪੱਗੜੀਦਾਰ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ, ਚੰਦੂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜਨਮ 1909 ਵਿੱਚ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਦ ਪਾਇਨੀਅਰ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਕ ਡੇਸਮੰਡ ਯੰਗ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਇਨੀਅਰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਪੱਖੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦ ਡਾਨ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਸਹਿਜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜੋ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਸੀ।

1946 ਵਿੱਚ, ਅਹਿਮਦ *ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼* ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਲੱਗੇ। ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਕਮਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 1946 ਅਤੇ 1950 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਾਲਾਂ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਾਰਟੂਨ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1947 ਵਿੱਚ, ਅਹਿਮਦ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਇਸਲਾਮੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ। *ਦ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ* ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਭਾਰਤ ਛੱਡਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਹਿਮਦ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ 1948 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ 1961 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਮਿਕ ਸਟ੍ਰਿਪ 'ਚੰਦੂ' ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਸਬੰਧ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਈਪੀ ਉਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ, ਲੰਗੋਟ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੇ ਨਮੂਨੇ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਦੁਆਰਾ 'ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਮਿਕ' ਸੀ।

## ਅਹਿਮਦ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ 
ਅਹਿਮਦ (1951)। *ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪੋਟ-ਪੋਰੀ: ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਅਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ* । ਸੀ. ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਮੁਖਬੰਧ। *ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼*, 1951

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1992

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਵਰਲਡਕੈਟ ਵਿਖੇ ਐਨਵਰ ਅਹਿਮਦ
ਜਗਦੀਸ਼ ਮਿੱਤਲ

**ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਮਿੱਤਲ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Jagdish Chandra Mittal;** 16 ਸਤੰਬਰ 1925 - 7 ਜਨਵਰੀ 2025) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜਗਦੀਸ਼ ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਮਿੱਤਲ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 1990 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਮਿੱਤਲ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਸਤੰਬਰ 1925 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1945 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਦੇ ਕਲਾ ਭਵਨ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।

1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਜਗਦੀਸ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ। 1976 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਜਗਦੀਸ਼ ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਮਿੱਤਲ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

ਮਿੱਤਲ ਦੀ ਮੌਤ 7 ਜਨਵਰੀ 2025 ਨੂੰ 99 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925
ਬੈਨ ਅਵਰਾਮ

[right|thumb|350x350px| [ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ]]
right|thumb|150x150px| ਬੇਨ ਅਵਰਾਮ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ
**ਐਡਵਰਡ ਫਿਲਿਪਸ, ਬੈਨ ਅਵਰਾਮ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Edward Philips, Ben Avram;** ਜਨਮ 1941) ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਬੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਆਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਬੇਜ਼ਲੇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਕਹਿਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਬੇਨ ਅਵਰਾਮ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤੇਲ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਈਬਲ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਕਰੀਮੀ ਕਾਮੁਕ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਵਿੱਚ ਕਬੂਤਰ, ਮੇਨੋਰਾਹ, ਅਤੇ ਸ਼ੱਬਤ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
* 1964 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ
* 1977 ਸਫਰਾਈ ਗੈਲਰੀ, ਯਰੂਸ਼ਲਮ
* 1981–1986 ਆਰਟਐਕਸਪੋ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ
* 1981–1986 ਆਰਟੈਕਸਪੋ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ
* 2001–ਮੌਜੂਦਾ ਬਲੂ ਐਂਡ ਵਾਈਟ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਯਰੂਸ਼ਲਮ

## ਨਿਲਾਮੀ ਰਿਕਾਰਡ 
ਬੇਨ ਅਵਰਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ $6,875 ਹੈ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ The Twelve Tribes ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੈਨਵਸ 'ਤੇ 47.24 ਗੁਣਾ 31.5 ਇੰਚ ਦੀ ਤੇਲ ਪੇਂਟਿੰਗ 28 ਦਸੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਮੈਟਸਾ ਫਾਰ ਪਬਲਿਕ ਆਕਸ਼ਨ-ਮੈਟਸਾ ਗੈਲਰੀ (ਤੇਲ ਅਵੀਵ) ਵਿਖੇ ਵੇਚੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
* ਬੈਨ ਅਵਰਾਮ, ਐਡਵਰਡ, *ਪਾਸਓਵਰ ਹਗਦਾਹ ਬੇਨ ਅਵਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਚਿੱਤਰਿਤ*, ਕੇਸ਼ਾਟੋਟ ਆਰਟਸ, 1995, ।

## ਫੁਟਨੋਟ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਰਾਜੇਸ਼ ਪੁੱਲਰਵਾਰ

**ਰਾਜੇਸ਼ ਪੁੱਲਰਵਾਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Rajesh Pullarwar;** ਜਨਮ 13 ਦਸੰਬਰ 1974, ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਮੇਕਰ ਹੈ। ਸਰ ਜੇਜੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਨਹਿਰੂ ਸੈਂਟਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਦ ਪੀਅਰੇ ਅਤੇ ਕੋਲਾਬਾ ਦੇ ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਪੈਲੇਸ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਮੁੰਬਈ ਦੁਆਰਾ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਅਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰਿੰਟ ਐਕਸਚੇਂਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ।

## ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ 
*  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974
ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੰਮਦ ਅਮੀਰ (ਚਿੱਤਰਕਾਰ)

thumb| ਇੱਕ ਸਾਈਸ (ਲਾੜਾ) ਦੋ ਘੋੜੇ ਫੜ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ।
**ਕਰਾਇਆ ਦੇ ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੰਮਦ ਅਮੀਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Shaikh Muhammad Amir of Karraya;** ਬੰਗਾਲੀ: শেখ মুহম্মদ আমির;1830s-40s) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ, ਬਾਲੀਗੰਜ ਦੇ ਕਰਾਇਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
thumb| ਇੱਕ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਬੱਚਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭਾਰਤੀ ਨੌਕਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ
ਉਸਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਥਾਮਸ ਹਾਲਰੋਇਡ ਸੀ। ਫੈਨੀ ਪਾਰਕਸ ਨੇ ਆਪਣੀ 1850 ਦੀ ਕਿਤਾਬ *ਵਾਂਡਰਿੰਗਜ਼ ਆਫ਼ ਏ ਪਿਲਗ੍ਰੀਮ ਇਨ ਸਰਚ ਆਫ਼ ਦ ਪਿਕਚਰਸਕ* ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲਿਥੋਗ੍ਰਾਫ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਲੰਡਨ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਆਫਿਸ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ *"ਏ ਸਾਈਸ (ਗ੍ਰੂਮ) ਹੋਲਡਿੰਗ ਟੂ ਕੈਰਿਜ ਹਾਰਸਜ਼"* ਨਾਮਕ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕਰਾਇਆ ਦੇ ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੰਮਦ ਅਮੀਰ ਦੀ ਹੈ।

ਕਰਾਇਆ ਦੇ ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੰਮਦ ਅਮੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੰਮ *ਏ ਬੇ ਰੇਸਹੋਰਸ ਵਿਦ ਏ ਗਰੂਮ* (ਲਗਭਗ 1842) ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਯੇਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਸਟੱਡੀ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਰੀਆ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ

**ਰੀਆ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Rhea Maheshwari;** ਜਨਮ 1993 ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਲੂਜ਼ ਅਤੇ ਜਾਮਨੀ ਪੇਸਟਲ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਪੈਲੇਟ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਟੇਪੇਸਟ੍ਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ 17ਵੀਂ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁਗਲ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਜਾਵਟੀ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਦ ਆਰਟ ਪੇਪਰ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ *ਕਿੱਸ ਤਰਫ* (2023), ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਦੀ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾ ਜਗਤ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਓਹ ਕੇਹਂਦੀ। "ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੇ ਕਲਾਤਮਕ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।" ਅਤੇ "ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੂਝਣਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਲਾ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ।" 

ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਰਬਨ ਅਸਟੇਟ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ, ਡਿਪੋ ਆਰਟਸਪੇਸ, ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਬ੍ਰੋਕਰ ਗੈਲਰੀ, ਪਾਹ ਹੋਮਸਟੇਡ, ਮੈਰੰਗੀ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ, ਅਤੇ ਦ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਰੂਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਕੱਲੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
* 2024 – *ਅਮੋਰ ਫੈਬਰਿਕਾ*, ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ
* 2023 – *ਈਥਰੀਅਲ ਕੌਸਮੋਗ੍ਰਾਫੀ*, ਡਿਪੂ ਆਰਟਸਪੇਸ, ਆਕਲੈਂਡ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ
* 2020 – *ਏਰੀਅਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ*, ਕਵੀਨਸਟਾਊਨ ਸਮਕਾਲੀ, ਕਵੀਨਸਟਾਊਨ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 

## ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
* 2024 – *ਅੱਜ ਕਲ*, ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ, ਕ੍ਰਾਈਸਟਚਰਚ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ
* 2024 – *ਟੇਪਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਟਾਈਮ*, MAG ਕੰਟੈਂਪਰੇਰੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ
* 2024 *– ਸੰਬੰਧ: ਸਮਕਾਲੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਏਸ਼ੀਆਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ*, ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ
* 2024 – *ਏਓਟੀਰੋਆ ਆਰਟ ਫੇਅਰ*, ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਵਾਇਡਕਟ ਈਵੈਂਟਸ ਸੈਂਟਰ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ
* 2024 – *ਯਹਾਨ*, ਕੋਰਬਨ ਅਸਟੇਟ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 
* 2023 – *ਪੰਜ ਚਿੱਤਰਕਾਰ,* ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ
* 2023 – *ਘਰ ਕਹਿਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ - ਸਮਕਾਲੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਲਾ,* ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ
* 2023 – *ਕਿਸ ਤਰਫ਼*, ਦ ਆਰਟ ਪੇਪਰ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ
* 2022 - ''ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ 'ਤੇ*, ਮੈਰੰਗੀ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ, ਮੈਰੰਗੀ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 
* 2021 – *ਐਪਲ, ਕੇਲਾ, ਸਟਾਰ (ਇਮੋਜੀ)*, ਬ੍ਰੋਕਰ ਗੈਲਰੀ, ਕਵੀਨਸਟਾਊਨ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 
* 2020 – *ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ*, ਪਾਹ ਹੋਮਸਟੇਡ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 
* 2019 *– ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਸਮੁੰਦਰ'', ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਕਮਰਾ, ਕ੍ਰਾਈਸਟਚਰਚ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993
ਮਨੀਲਾਲ ਸਬਰੀਮਾਲਾ

**ਮਨੀਲਾਲ ਸਬਰੀਮਾਲਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Maniilal Sabarimala**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਿਊਰੇਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਐਕ੍ਰੀਲਿਕ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੇਰਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ, ਦਰਪਨ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਅਤੇ ਸਲਾਰ ਜੰਗ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

## ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਕੰਮ 
* 

 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜਾਨਕੀ ਲਾਲ ਭੰਡ

**ਜਾਨਕੀ ਲਾਲ ਭੰਡ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Janki Lal Bhand;** ਜਨਮ 1943), ਜੋ ਕਿ **ਮੰਕੀ ਮੈਨ** ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ***ਬਹਿਰੂਪੀਆ ਬਾਬਾ*** ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ (ਬਹਿਰੂਪੀਆ) ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 2024 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਭੰਡ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1943 ਨੂੰ ਮੇਵਾੜ ਰਾਜ ਦੇ ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਸੰਸਥਾਗਤ ਡਿਗਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

1963 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭੀਲਵਾੜਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਿੱਲ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਭੰਡ 65 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ 10 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ "ਬਾਂਦਰ ਆਦਮੀ" ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ " *ਬਰੂਪੀਆ ਬਾਬਾ* " ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਭੰਡ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਭੰਡ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਿਛਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਇਸੇ ਪੇਸ਼ੇ ( ਬਹਿਰਾਪੁਰੀਆ ) ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਲਾਡੂ ਲਾਲ ਭੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਾਜ਼

**ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਾਜ਼** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Ghulam Muhammad Zaz**) ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਤੂਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹੱਥ-ਸ਼ਿਲਾਬੰਦੀ ਵਾਲੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸੰਤੂਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

26 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਜ਼ਾਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 1941 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਜ਼ੈਨਾ ਕਡਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 1953 ਤੋਂ ਸੰਤੂਰ, ਰਬਾਬ ਅਤੇ ਸਾਰੰਗੀ ਵਰਗੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ
ਸੁਚੀ ਰੈੱਡੀ

**ਸੁਚੀ ਰੈੱਡੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Suchi Reddy**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਰੈਡੀਮੇਡ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਕਲਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਚੋਣਵੇਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ "me + you (ਮੈਂ + ਤੁਸੀਂ)" ਗੂਗਲ ਸਟੋਰ NYC, ਕਨੈਕਟਿਵ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਚੈਰੋਕੀ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ, ਸਾਲਟ ਪੁਆਇੰਟ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ, ਅਤੇ ਐਕੁਆਲੀਨਾ ਵਿਖੇ ਅਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਚੇਨਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਲੀ, ਰੈਡੀ ਨੇ ਅੰਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਡੇਟ੍ਰੋਇਟ ਮਰਸੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟੋਨਿਕਾ, ਪੋਲਸ਼ੇਕ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ, ਅਤੇ ਗੈਬੇਲਿਨੀ ਸ਼ੈਪਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਰੈਡੀ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਨਿਊਰੋਐਸਥੈਟਿਕਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਆਪਣੀ ਫਰਮ, ਰੈਡੀਮੇਡ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰ ਨੂੰ "ਰੂਪ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ ਕਿ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਰੈੱਡੀ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਪਲੈਨਿੰਗ ਐਂਡ ਪ੍ਰੀਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਇਲੀਨੋਇਸ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਲਾਈਮ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
* 2023 ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸਾਲ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ/ਸਥਾਪਨਾ (ਇੱਥੇ ਦੇਖੋ) 
* 2022 NYCxDesign ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ (ਗੂਗਲ ਸਟੋਰ NYC) 
* 2021 ਗਲੋਬਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਵਾਰਡ (ਗੂਗਲ ਸਟੋਰ NYC) 
* 2019 ਟਾਈਮਜ਼ ਸਕੁਏਅਰ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਹਾਰਟ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਮੁਕਾਬਲਾ 
* 2018 ਆਰਕੀਟਾਈਜ਼ਰ ਏ+ ਜਿਊਰੀ ਅਤੇ ਪਾਪੂਲਰ ਵੋਟ ਅਵਾਰਡ (ਚੈਰੋਕੀ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ) 
* 2018 NYCxDesign ਅਵਾਰਡ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਇੰਸਟਾਲੇਸ਼ਨ ਲਈ (ਦ ਕਨੈਕਟਿਵ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ) 
* 2018 ਏਆਈਏ ਬਰੁਕਲਿਨ + ਕਵੀਨਜ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਵਾਰਡ, ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ/ਪ੍ਰੋ ਬੋਨੋ (ਦ ਕਨੈਕਟਿਵ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ) 
* 2018 ਐਕਸਲਸੀਅਰ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਫਾਰ ਪਬਲਿਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਵਾਰਡ ਆਫ਼ ਮੈਰਿਟ ਇਨ ਪਬਲਿਕ ਆਰਟ (ਦ ਕਨੈਕਟਿਵ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ) 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਹਨੀਫ ਕੁਰੈਸ਼ੀ

**ਹਨੀਫ਼ ਕੁਰੈਸ਼ੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Hanif Kureshi;** 12 ਅਕਤੂਬਰ 1982 - 22 ਸਤੰਬਰ 2024) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਆਰਟਿਸਟ (ਗਲੀ ਕਲਾਕਾਰ) ਸੀ। ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਸਾਈਨੇਜ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਟਾਈਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੀਟ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿੱਤੀ, ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸਥਾਨਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜੋ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪਲੇਟਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਬੜੌਦਾ ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਲਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ।

ਉਸਨੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ੍ਰੈਫਿਟੀ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਟ੍ਰੀਟ ਆਰਟ ਅਤੇ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਅਕਸਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਡਿਜੀਟਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਸਾਈਨ ਪੇਂਟਰਾਂ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਟਾਈਪੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ *ਹੈਂਡਪੇਂਟਡਟਾਈਪ* ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੀਟ ਆਰਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸੇਂਟ+ਆਰਟ ਇੰਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਧੀ ਆਰਟ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ, ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸਾਸੂਨ ਡੌਕ ਆਰਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਮੈਟਰੋ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1982 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਭਾਵਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਪਲਿਤਾਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗਲੀ ਦੇ ਪੇਂਟਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸਥਾਨਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪਲੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਖੁਦ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਬੜੌਦਾ ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
## ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮੌਤ 
ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਿਏਨੇਲ, ਵੇਨਿਸ ਬਿਏਨੇਲ, ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਪੋਮਪੀਡੂ, ਅਤੇ ਮਿਲਾਨ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਈਏਨੇਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਖੇ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਿਏਨੇਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਜੂਨ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਵਾਈਲਡਸਟਾਈਲ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਲੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾਈ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਜੂਝ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 22 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਗੋਆ ਵਿੱਚ 41 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਪਤਨੀ ਰੁਤਵਾ ਅਤੇ 5 ਸਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Webarchive template wayback links
ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਸ਼ੇਰ ਰਾਜਧਾਨੀ

**ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਸ਼ੇਰ ਰਾਜਧਾਨੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Lion Capital of Ashoka**)**,** ਮੌਰੀਆ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰਨਾਥ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਕਾਲਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜਾਂ ਸਿਰਾ ਹੈ,  । ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਚਾਰ ਜੀਵਨ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਢੋਲ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਅਬੇਕਸ 'ਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਬਾਕਸ ਦਾ ਪਾਸਾ ਰਾਹਤ ਵਿੱਚ ਪਹੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦੇ ਹੋਏ, ਚਾਰ ਜਾਨਵਰ, ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ, ਇੱਕ ਹਾਥੀ, ਇੱਕ ਬਲਦ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਪਟ ਘੋੜਾ ਸੱਜੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਘੰਟੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਕਮਲ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਮੈਂਬਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰਾ 2.1 ਮੀਟਰ (7 ਫੁੱਟ) ਉੱਚਾ, ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਇੱਕ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਕਰਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਲਿਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਧਾਤ ਦੇ ਡੋਵੇਲ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੇ ਮੋਨੋਲਿਥਿਕ ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਰਾਜਧਾਨੀ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਦੱਬ ਗਈ। ਇਸਦੀ ਖੁਦਾਈ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ (ASI) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਖੁਦਾਈ &#x2013; ਦੇ ਏਐਸਆਈ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਐਫਓ ਓਰਟੇਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਥੰਮ੍ਹ, ਜੋ ਦੱਬਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਾਰਨਾਥ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਪਰ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਲਾਇਨ ਕੈਪੀਟਲ ਬਹੁਤ ਬਿਹਤਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਮਲ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਪਰ ਇਸਦੀ ਗਰਦਨ ਵਿੱਚ ਤਰੇੜ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੋ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਖੁਦਾਈ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸਾਰਨਾਥ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ASI ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਾਈਟ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ।

ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ 1,600 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 330 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਅਚਮੇਨੀਡ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪਰਸੇਪੋਲੀਟਨ ਕਾਲਮਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਈਰਾਨੀ ਪੱਥਰਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲੀ ਇੱਕ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਦਮ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੋਧੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਦੋਵਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

ਜੁਲਾਈ 1947 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਤਰਿਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਅਬੇਕਸ ਉੱਤੇ ਲੱਗਿਆ ਪਹੀਆ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ ਦੇ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਹੀਏ ਦਾ ਮਾਡਲ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੁਦ ਰਾਜ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਾ ਮਾਡਲ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਸੰਬਰ 1947 ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Webarchive template wayback links
ਸੂਰਿਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ

**ਸੂਰਿਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਥੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Soorya Krishnamoorthy**)**,** ਜਿਸਨੂੰ **ਨਟਰਾਜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ** ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਰਲ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਰਿਆ ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1996 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਸਟੇਜ ਕਰਾਫਟ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੇਰਲ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਪੁਡੂਚੇਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕੇਰਲ ਪ੍ਰਭਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
1972 ਵਿੱਚ ਕੋਲਮ ਦੇ ਟੀਕੇਐਮ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਤੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ (ਇਸਰੋ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ/ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ 1977 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੂਰਿਆ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸੰਸਥਾ ਸੂਰਿਆ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ 2011 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਕੋਰਟਰੂਮ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਮੇਲਵਿਲਾਸੋਮ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ। 

2006 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੌਨ ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਅਵਾਰਡਸ ਅਤੇ ਪੀ. ਪਦਮਰਾਜਨ ਅਵਾਰਡਸ ਦੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਸ ਜਿਊਰੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ। ਉਹ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਾਹਿਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ, ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 1994: ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ "ਪ੍ਰਤੀਬਾ ਪ੍ਰਣਾਮ" ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 1994: ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਫਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਕੰਟਰੀ ਲਈ ਜੌਨ ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਪੁਰਸਕਾਰ।
* 2001: ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਦੀਵੀ ਜੀਵਨ ਦੇ 101 ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੇਰਲ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ
* 2003: ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ "ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ" 
* 2004: ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਨਤਾ" ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 2006: ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਟੇਜ ਕਰਾਫਟ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ "ਕਲਾਈਮਾਮਣੀ" ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 2023: ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬਿਰੇਨ ਕੁਮਾਰ ਬਸਾਕ

**ਬਿਰੇਨ ਕੁਮਾਰ ਬਸਾਕ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Biren Kumar Basak;** ਜਨਮ 16 ਮਈ 1951)ਨਾਦੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹੈਂਡਲੂਮ ਬੁਣਕਰ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹਨ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਬਸਾਕ ਨੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫੁਲੀਆ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਹੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਤਾਂਗੈਲ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਬਸਾਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਬੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਵੇਚਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਇੱਕ ਰੁਪਏ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਾਰੀਗਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇ, ਹੇਮੰਤਾ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ, ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ, ਸੌਰਵ ਗਾਂਗੁਲੀ, ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇਉਸਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਹਕ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਾਰਾਸੰਗੀ ਰਾਗਮ

**ਸਾਰਾਸੰਗੀ** (ਬੋਲ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਸਰਸੰਗੀ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 27ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ **ਸੌਰਸੇਨਾ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਰਮੋਨਿਕ ਮੇਜਰ ਸਕੇਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ ਸਾਰਾਸੰਗੀ ਰਾਗ
ਇਹ ਪੰਜਵੇਂ ਚੱ*ਚੱਕਰ ਬਾਨਾ* ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਬਾਨਾ-ਗੋ* ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰੀ ਗੁ ਮਾ ਪਾ ਧਾ ਨੀ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਆਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ2 ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ1 ਨੀ3 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ1 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ2 ਸ [b] 

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ, ਸ਼ੁੱਧਾ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ*  ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰਸੰਗੀ, ਇੱਕ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਰਾਗ, ਮਤਲਬ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ I ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕੀ ਇਹ ਉਹ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਵ-ਅਵਰੋਹ(ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਾਤੰਗੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 63ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
*ਸਾਰਾਸੰਗੀ* ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਕੇਲ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ *ਕਮਲਾ ਮਨੋਹਰੀ* ਅਤੇ ਨਲਿਨਕੰਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਸਾਰਾ*ਸੰਗੀ* ਨਾਲ ਜੁੜੇ  ਸਾਰੇ ਰਾਗਾਂ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸੁਰਬੱਧ ਕੁੱਝ ਰਚਨਾਵਾਂ,ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

* *ਜਯਾ ਜੈ ਪਦਮਨਾਭ* ਸਵਾਤੀ ਤਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ
* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ *ਸੌਰਸੇਨੇਸ਼ਮ ਵੱਲੀਸ਼ਮ*
* ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਸਿਵਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਕੇਲਾ ਦਿਆਰਡੂ
* ਆਰ. ਕੇ. ਪਦਮਨਾਭ ਦੁਆਰਾ *ਪਰਿੱਪਲਿਸੋ ਗੁਰੂ ਵਾਦਿਰਾਜਾ*
* *ਵੰਦੇਹਮ ਗੋਵਿੰਦਾ*-ਐਮ ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ
* "ਤਿਰੂਪਤੀ ਮਲਈਯੁਰਾਈ ਵੈਂਕਟ ਵਾ" ਐਮ. ਐਮ. ਡੰਡਪਾਨੀ ਦੇਸੀਗਰ ਦੁਆਰਾ
* ਜੈਚਾਮਾਰਾਜੇਂਦਰ ਵੋਡਯਾਰ ਦੁਆਰਾ "ਸਦਾਸ਼ਿਵਮ ਉਪਸਮਹੇ"

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਾਰਾਸੰਗੀ ਦੇ ਸੁਰ  ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ 2 ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਮ, ਅਰਥਾਤ ਧਰਮਾਵਤੀ ਅਤੇ *ਚੱਕਰਵਾਕਮ* ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਸੁਰ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਧਰਮਾਵਤੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ
ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਿਕੋਲਸਨ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ

**ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਿਕੋਲਸਨ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Jehangir Nicholson Art Foundation;** JNAF) ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ, ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਤ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਵਰਗੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਿਕੋਲਸਨ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਮਐਫ ਹੁਸੈਨ, ਵਾਸੂਦੇਓ ਐਸ. ਗੈਤੋਂਡੇ, ਐਸ.ਐਚ. ਰਜ਼ਾ, ਕੇ.ਐਚ. ਆਰਾ ਸਮੇਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਵਿੱਚ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵਾਸਤੂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (CSMVS) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਵਿੰਗ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਿਕੋਲਸਨ (1915 - 2001) ਇੱਕ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਪਾਹ ਦੇ ਜਿੰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ, ਬ੍ਰੂਲ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ (ਲਗਭਗ 1863) ਦਾ ਆਖਰੀ ਵਾਰਸ ਸੀ। ਕਲਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਨਿਕੋਲਸਨ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਸੰਬਰ 1968 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸ਼ਰਦ ਵੇਕੂਲ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਖਰੀਦਿਆ, ਜੋ ਤਾਜ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਿਕੋਲਸਨ ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੈਲਰੀਆਂ, ਕੈਮੋਲਡ ਅਤੇ ਪੁੰਡੋਲ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਣਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਆਰਟਿਸਟਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ।
thumb| ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਿਕੋਲਸਨ

## ਸੰਗ੍ਰਹਿ 
ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਿਕੋਲਸਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਕਸਰ ਹਰੇਕ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦੇ ਆਯਾਮ ਅਤੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਕੋਲਸਨ ਦੁਆਰਾ 1968 ਤੋਂ 2001 ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੀਆਂ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਮੁੱਖ ਤਾਕਤ ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਆਰਟਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸ.ਐਚ. ਰਜ਼ਾ, ਕੇ.ਐਚ. ਆਰਾ, ਵੀ.ਐਸ. ਗਾਇਤੋਂਡੇ, ਤੈਯਬ ਮਹਿਤਾ, ਐਮ.ਐਫ. ਹੁਸੈਨ, ਅਕਬਰ ਪਦਮਸੀ, ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਖੰਨਾ, ਐਫ.ਐਨ. ਸੂਜ਼ਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਬੜੌਦਾ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਜੀ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਨ, ਐਨਐਸ ਬੇਂਦਰੇ, ਭੂਪੇਨ ਖਾਖਰ, ਜਯੰਤ ਪਾਰਿਖ, ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ੇਖ, ਰੇਖਾ ਰੋਡਵਿਤੀਆ, ਵਿਵਾਨ ਸੁੰਦਰਮ ਅਤੇ ਨੀਲੀਮਾ ਸ਼ੇਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਮੀ ਪਟੇਲ, ਗਣੇਸ਼ ਹਾਲੋਈ, ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਕੋਲਟੇ, ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਬਰਵੇ, ਜੋਗੇਨ ਚੌਧਰੀ, ਵਿਕਾਸ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ, ਸੀ. ਡਗਲਸ, ਸੁਰੇਂਦਰਨ ਨਾਇਰ, ਨਲਿਨੀ ਮਲਾਨੀ ਅਤੇ ਅਰਪਨਾ ਕੌਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਦੋ-ਅਯਾਮੀ ਟੁਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਪਿੱਲੂ ਪੋਚਖਾਨਾਵਾਲਾ, ਆਦਿ ਡੇਵੀਅਰਵਾਲਾ, ਸਾਂਖੋ ਚੌਧਰੀ, ਰਮੇਸ਼ ਪਟੇਰੀਆ, ਨਾਗਜੀ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਬੀ. ਵਿਠਲ ਵਰਗੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਦੇਵੀ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ

**ਦੇਵੀ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Devi Art Foundation**) ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ ਜੋ ਗੁੜਗਾਓਂ, ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਇਹ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸਤੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਨੁਪਮ ਪੋਦਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਲੇਖਾ ਪੋਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਪੁਰ ਪੇਪਰ ਮਿੱਲ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀਗੜ੍ਹ ਲਗਜ਼ਰੀ ਹੋਟਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਇਹ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਆਪਣੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਸਥਾਈ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ *ਆਰਟਏਸ਼ੀਆਪੈਸੀਫਿਕ* ਦੁਆਰਾ "ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ " ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਭਰ ਦੀਆਂ 7,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਕਾਲੀ, ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ
ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਰ (ਪ੍ਰਯੋਗਕਰਤਾ ਗੈਲਰੀ)

**ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Experimenter Gallery**) ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਿਤ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੈਲਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਇੱਕ ਇਨਕਿਊਬੇਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
[alt=An installation view of the gallery.|thumb| ਪ੍ਰਯੋਗਕਰਤਾ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਰੋਡ, ਇੰਸਟਾਲੇਸ਼ਨ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਸੰਚਯਨ ਘੋਸ਼, *ਉਲਟਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ: 3 ਸੰਯੋਜਕ*, 2014। ਚਿੱਤਰ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਕਰਤਾ, [ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ।]]
ਰਵਾਇਤੀ ਚਿੱਟੇ ਘਣ ਫਾਰਮੈਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟਸ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਰ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਗੈਲਰੀ ਦਾ ਅਸਲ ਸਥਾਨ ਇਸਦੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਰੋਡ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ 2009 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 28 ਫਰਵਰੀ 2018 ਨੂੰ, ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਰ ਨੇ ਬਾਲੀਗੰਜ ਪਲੇਸ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਗੈਲਰੀ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਦੋਵੇਂ ਥਾਵਾਂ ਹੁਣ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ 
* ਆਦਿਪ ਦੱਤਾ
* ਆਇਸ਼ਾ ਸੁਲਤਾਨਾ
* ਬਾਨੀ ਆਬਿਦੀ
* ਬਿਰਾਜ ਡੋਡੀਆ
* ਕੈਂਪ
* ਜੂਲੀਅਨ ਸੇਗਾਰਡ
* ਕਨਿਸ਼ਕ ਰਾਜਾ
* ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰੈੱਡੀ
* ਮਹਿਰੀਨ ਮੁਰਤਜ਼ਾ
* ਮੋਇਰਾ ਡੇਵੀ
* ਨਈਮ ਮੋਹਾਈਮਨ
* ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਪਚਪੁਤੇ
* ਪ੍ਰਨੀਤ ਸੋਈ
* ਰਾਧਿਕਾ ਖੀਮਜੀ
* ਰਥਿਨ ਬਰਮਨ
* ਰਾਕਸ ਮੀਡੀਆ ਕਲੈਕਟਿਵ
* ਸਾਹਿਲ ਨਾਇਕ
* ਸਾਕਸ਼ੀ ਗੁਪਤਾ
* ਸੈਮਸਨ ਯੰਗ
* ਸੰਚਯਨ ਘੋਸ਼
* ਸੋਹਰਾਬ ਹੁਰਾ
* ਸੌਮਿਆ ਸ਼ੰਕਰ ਬੋਸ

## ਕਲਾ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ 
ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਸੇਲ ਵਿੱਚ ਆਰਟ ਬਾਸੇਲ (2013 ਤੋਂ), ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਆਰਟ ਬਾਸੇਲ (2014 ਤੋਂ), ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਆਰਟ ਮੇਲਾ (2010 ਤੋਂ), ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਆਰਟ ਮੇਲਾ (2012 ਤੋਂ), FIAC ਪੈਰਿਸ (2016–18), ਆਰਟ ਦੁਬਈ (2011 ਤੋਂ) ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟ ਮੇਲਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (2011 ਤੋਂ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
ਗੈਲਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੰਗ, ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਰ ਬੁੱਕਸ, 2016 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਭਾਈਵਾਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਲਾਕਾਰ-ਕਿਤਾਬਾਂ, ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ਼ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵੱਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੁੱਕਮੇਕਿੰਗ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਗੈਲਰੀ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਕੈਟਾਲਾਗ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਰ ਲੈਬਜ਼ ਰੀਡਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਮੁਫਤ ਔਨਲਾਈਨ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਰ ਲੈਬਸ ਰੀਡਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਕਾਰਕੁਨਾਂ, ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਕਵੀਆਂ, ਲੇਖਕਾਂ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰਾਂ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਦ, ਕਵਿਤਾ, ਲੇਖਾਂ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ-ਸੰਪਾਦਿਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। 

## ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ 
2014 ਵਿੱਚ, ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਰ ਨੇ ਫੋਰਬਸ ਆਰਟ ਅਵਾਰਡ 2014 ਵਿੱਚ 'ਕੰਟੇਮਪਰਰੀ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ (ਨੌਜਵਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ)' ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।

2016 ਵਿੱਚ, ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਰ ਨੇ ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਆਰਟ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2016 ਵਿੱਚ 'ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।

2020 ਵਿੱਚ, ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਰ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਰਟਰੀਵਿਊ ਪਾਵਰ 100 ਦੀ 'ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਜਗਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ' ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਮੋਨੀਮਾ ਚੱਢਾ

**ਮੋਨੀਮਾ ਚੱਢਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Monima Chadha**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਮੋਨਾਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੇਜ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਕਾਰਪ ਫੈਲੋ ਵੀ ਹੈ। ਚੱਢਾ ਮਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ' ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬੋਧੀ ਅਭਿਧਰਮ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਭਵ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੇਪਰ ਲਈ ਐਨੇਟ ਬੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
* *ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ: Science and Tradition)*, ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀਜ਼, 2000
* ''ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਮਨ: ਵਾਸੁਬੰਧੂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਗਿਆਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ*, *(ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ: Selfless Minds: A Contemporary Perspective on Vasubandhu’s Metaphysics)'' ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 2023 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* - "ਮੋਨੀਮਾ ਚੱਢਾ"। ਮੋਨਾਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
8 ਪੁਆਇੰਟ ਆਰਟ ਕੈਫੇ

**8 ਪੁਆਇੰਟ ਆਰਟ ਕੈਫੇ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **8 Point Art Cafe**) ਇੱਕ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਅਤੇ ਕੈਫੇ ਹੈ ਜੋ ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੋਲਮ (ਕੁਇਲੋਨ) ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਲਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰੀ ਆਰਟ ਕੈਫੇ ਹੈ। 8-ਪੁਆਇੰਟ ਆਸਰਾਮ ਪਿਕਨਿਕ ਵਿਲੇਜ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇਮਾਰਤ, 'ਪਰੰਬਰੀਆ' ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੇਨਲੇ ਨੇ ਇਸ ਕਲਾ ਕੈਫੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਕੋਲਮ ਡੀਟੀਪੀਸੀ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਕੌਂਸਲ) ਤੋਂ ਪਰਮਬਾਰੀਆ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਲਿਆ ਸੀ। ਕੋਲਮ ਡੀਟੀਪੀਸੀ ਨੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ/ਪਰਮਪਰਿਆ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਲਗਭਗ 2 ਮਿਲੀਅਨ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਹਨ। 

ਹੁਣ ਆਰਟ ਕੈਫੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।

ਗੈਲਰੀ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਮਰੋਲੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾਈ ਹੈ ਜੋ ਕੈਨਵਸ 'KL02' 'ਤੇ ਕੋਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਲਾਕਾਰ ਅਨਵਾਦਿਆ ਨੇ ਕੀਤਾ।

## ਟੌਪੋਨਾਈਮੀ 
'ਅੱਠ-ਬਿੰਦੂ' ਨਾਮ ਅਸ਼ਟਮੁਦੀ ਝੀਲ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਅੱਠ ਕਲਾ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

right|thumb| "ਪਰੰਭਾਰੀਆ ਇਮਾਰਤ" ਆਸਰਾਮਮ ਪਿਕਨਿਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਠ-ਪੁਆਇੰਟ ਗੈਲਰੀ ਕੈਫੇ ਸਥਿਤ ਹੈ

* ਗੈਲਰੀ
* ਕੈਫੇ
* ਥੀਏਟਰ
* ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ
* ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸਥਾਨ

## ਛੋਟੀ ਮੁਫ਼ਤ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ 
ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਲਿਟਲ ਫ੍ਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ 8 ਪੁਆਇੰਟ ਆਰਟ ਕੈਫੇ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ੈਲਫ ਵਿੱਚ 50 ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬ ਰੱਖ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਫੀਸ ਦੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।
right|thumb| 8 ਪੁਆਇੰਟ ਆਰਟ ਕੈਫੇ ਵਿਖੇ ਕੇਰਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਛੋਟੀ ਮੁਫ਼ਤ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ
ਨੀਰਾ ਕੇ. ਬਧਵਾਰ

**ਨੀਰਾ ਕੇ. ਬਧਵਾਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Neera K. Badhwar**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਮਰੀਟਸ ਹੈ। ਉਹ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
* *ਦੋਸਤੀ: ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਾਠਕ* (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ:*Friendship: A Philosophical Reader*) (ਸੰਪਾਦਨ) (ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 1993)।
* *ਕੀ ਸਦਗੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ? (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ: Is Virtue Only A Means to Happiness?)* (ਦਿ ਓਬਜੈਕਟਿਵਿਸਟ ਸੋਸਾਇਟੀ, 2001), ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ (ਦਿ ਐਟਲਸ ਸੋਸਾਇਟੀ, 2015)।
* *ਤੰਦਰੁਸਤੀ: ਇੱਕ ਸਾਰਥਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ* (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ: *Well-Being: Happiness in a Worthwhile Life;* ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 2014)।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*  - "ਨੀਰਾ ਬਧਵਾਰ"। ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼ਾਜ ਮੋਹਨ

**ਸ਼ਾਜ ਮੋਹਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Shaj Mohan**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਤਰਕ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗੁਪਤਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਮੋਹਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ *ਅਨਾਸਤਾਸਿਸ* ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਤਰਕ ਦੀ ਪੁਨਰ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਮੋਹਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸ ਕੋਲ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਨ। ਮੋਹਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨਾਦਰਾਜਾ ਪਿੱਲਈ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਤਰਕ, ਕੁਦਰਤ, ਗੁਪਤਤਾ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਮੀਡੀਆਪਾਰਟ, ਆਉਟਲੁੱਕ, ਲਾ ਕਰੋਇਕਸ, ਦ ਵਾਇਰ, ਦ ਕੈਰਾਵੈਨ, ਲੇ ਮੋਂਡੇ  ਅਤੇ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੇ ਉਭਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਲੇ ਮੋਂਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਕਾਰਨ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ।

2021 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਿਧਾਂਤ ਜਰਨਲ ਐਪੀਸਟੀਮ ਨੇ ਮੋਹਨ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਦਿਵੇਦੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕੰਮ 
ਮੋਹਨ ਦਾ ਕੰਮ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਤਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਡੀਕੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ *ਡੀਕੰਸਟ੍ਰਕਟਿਵ ਭੌਤਿਕਵਾਦ* ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਊਂਟਰ ਕਰੰਟਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ "ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨਾਮ ਹੇਠ ਨਹੀਂ"।

ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਰਸਮੀਤਾ ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਹਿਜ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਰਗੀ "ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਨ" ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਬਿਨਾਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ *ਤਰਕ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ* ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਤਰਕ ਮਕੈਨੀਕਲ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ "ਅਸਪਸ਼ਟ" ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਤਰਕ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਇਹ ਪੁਨਰਵਿਚਾਰ ਫੈਕਲਟੀਜ਼ ਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਕੇ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਪਵਾਦਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਪਵਾਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਮੋਹਨ ਨੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦਿਵਿਆ ਦਿਵੇਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ *"ਗਾਂਧੀ ਐਂਡ ਫਿਲਾਸਫੀ: ਆਨ ਥੀਓਲਾਜੀਕਲ ਐਂਟੀ-ਪੋਲੀਟਿਕਸ"* ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜੋ ਬਲੂਮਸਬਰੀ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਯੂਕੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਨ ਅਤੇ *"ਇੰਡੀਅਨ ਫਿਲਾਸਫੀ, ਇੰਡੀਅਨ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨ: ਆਨ ਕਾਸਟ ਐਂਡ ਪੋਲੀਟਿਕਸ*  ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜੋ ਹਰਸਟ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਯੂਕੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਪੀਟਰ ਐਲਵਰਡ

**ਪੀਟਰ ਵਾਲੇਸ ਬ੍ਰੈਨਨ ਐਲਵਰਡ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Peter Wallace Brannen Alward;** ਜਨਮ 1964) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਸਕੈਚਵਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ। ਉਹ ਗਲਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਕਲਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ ਅਲਵਰਡ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫਿਲਾਸਫੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਟੈਨਿਊਰਡ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਲੇਖ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
* *ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ: ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਾਠ*, ਬ੍ਰੌਡਵਿਊ, 2017।
* *ਖਾਲੀ ਖੁਲਾਸੇ: ਗਲਪ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਅਤੇ ਰਵੱਈਏ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੇਖ*, ਮੈਕਗਿਲ-ਕੁਈਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 2012।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਨਿੱਜੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* ਪੀਟਰ ਅਲਵਰਡ ਸਸਕੈਚਵਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ
* ਪੀਟਰ ਅਲਵਰਡ, ਗੂਗਲ ਸਕਾਲਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਪੀਸ ਕੰਵਲ

**ਪੀਸ ਕੰਵਲ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Peace Kanwal;** ਜਨਮ 16 ਦਸੰਬਰ, 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਕੰਵਲ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਿਆਸ (ਐਂਡਰਿਊ) ਮੁਨਸ਼ੀਲਾਲ ਕੰਵਲ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸਨ; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਕੰਵਲ ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਅਪਣਾਇਆ। ਉਹ 1953 ਅਤੇ 1991 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਦਿਲ-ਏ-ਨਾਦਾਨ* *(1953), ਬਾਰਾਤੀ (1954), ਕਿਸਮਤ (1956), ਬਰਸਾਤ ਕੀ ਰਾਤ (1960), ਆਰਤੀ (1962), ਆਸਮਾਨ (1982), ਅਤੇ ਵੋ ਸੁਬਹ ਕਭੀ ਤੋ ਆਏਗੀ (1991)* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕਾਮਿਨਿਆ ਟਾਇਲਟਰੀਜ਼ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ, ਸਾਬਣ ਅਤੇ ਮੇਕਅਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਉਤਪਾਦ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਾਮ *ਦਿਲ-ਏ-ਨਾਦਾਨ* ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕਿਰਦਾਰ, ਕਾਮਿਨੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ।

ਕੰਵਲ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 1974 ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਲੋ ਸ਼ੋਅ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿਧਵਾ ਸੰਗਠਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਨੀ ਕਲੱਬ ਵੱਲੋਂ ਸਰਗਰਮ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਕੰਵਲ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ੀਲ ਰੂਈਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ 1968 ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਪਤੀ ਵੀ. ਮਹੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵੀ.ਵੀ. ਗਿਰੀ ਦਾ ਪੋਤਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 1977 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਜੋੜਾ 2020 ਤੱਕ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ