open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸੁਭਾਸ਼੍ਰੀ ਸਿੰਘ

**ਸੁਭਾਸ਼੍ਰੀ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006) ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖੋ-ਖੋ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੋ-ਖੋ ਟੀਮ ਲਈ ਇੱਕ ਆਲਰਾਊਂਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਨਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਖੋ-ਖੋ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸਿੰਘ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਬਾਲਾਸੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੀਲਾਗਿਰੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਹ ਰਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਹ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਕਲਿੰਗਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਖੋ-ਖੋ ਹਾਈ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੋਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾਸ ਸੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਸਿੰਘ ਜਨਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਪਹਿਲਾ ਖੋ-ਖੋ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਆਈਆਰ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਨੂੰ, ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਨੂੰ 78-40 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।

ਜਨਵਰੀ/ਫਰਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਓਡੀਸ਼ਾ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਹਲਦਵਾਨੀ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ 38ਵੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਓਡੀਸ਼ਾ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਇੰਬਟੂਰ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਖੇ ਖੇਲੋ ਇੰਡੀਆ ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਖੋ-ਖੋ ਲੀਗ, ਪੜਾਅ 3 ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਓਡੀਸ਼ਾ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ 5ਵੀਂ ਖੇਲੋ ਇੰਡੀਆ ਯੂਥ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜੂਨੀਅਰਾਂ ਲਈ ਖੇਲੋ ਇੰਡੀਆ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੋ-ਖੋ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਨੇ ਰਾਂਚੀ, ਝਾਰਖੰਡ ਵਿਖੇ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।

ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਓਡੀਸ਼ਾ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਰਾਂਚੀ ਦੇ ਅਲਬਰਟ ਏਕਾ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ 30ਵੀਂ ਸਬ ਜੂਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਖੋ-ਖੋ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2006
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਅਸੀਮਾ ਚੌਧਰੀ

**ਅਸੀਮਾ ਚੌਧਰੀ** (ਜਨਮ 1944) ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਲਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਾਨਿਕਚਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਦੋ ਵਾਰ ਮੈਂਬਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 2006 ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਚੌਧਰੀ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮਾਲਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਾਨਿਕਚਕ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਹ ਸਵਰਗੀ ਸੁਬੋਧ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਲਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਚੌਧਰੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2001 ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਮਾਨਿਕਚਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 48,239 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਰਾਮ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਮੰਡਲ ਨੂੰ 8,383 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ 2006 ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਸੀਟ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 45,660 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਵਿਰੋਧੀ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਰਾਮ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ 40,196 ਮਿਲੇ। ਜਿੱਤ ਦਾ ਅੰਤਰ 5,464 ਵੋਟਾਂ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿਨੇਮਾ

**ਹਾਲੀਵੁੱਡ,** ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਕਲਾਸੀਕਲ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿਨੇਮਾ, ਜੋ ਕਿ 1910 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ, ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਔਗਸਟੇ ਅਤੇ ਲੂਈਸ ਲੂਮੀਅਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਮੂਲ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਦਬਦਬੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। 2017 ਤੱਕ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਭਾਰਤ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਿਲਮਾਂ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣ ਗਿਆ।  ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਕੈਨੇਡਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਨੇਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਫਿਲਮਾਂ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ।

ਸਮਕਾਲੀ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਅਕਸਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਕੈਨੇਡਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਆਊਟਸੋਰਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ - ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਪਿਕਚਰਜ਼, ਪੈਰਾਮਾਉਂਟ ਪਿਕਚਰਜ਼, ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ ਸਟੂਡੀਓਜ਼, ਅਤੇ ਸੋਨੀ ਪਿਕਚਰਜ਼ - ਮੀਡੀਆ ਸਮੂਹ ਹਨ ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਆਮਦਨ 'ਤੇ ਹਾਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।

1894 ਵਿੱਚ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਪਾਰਕ ਮੋਸ਼ਨ-ਪਿਕਚਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਥਾਮਸ ਐਡੀਸਨ ਦੇ ਕੀਨੇਟੋਸਕੋਪ ਅਤੇ ਕੀਨੇਟੋਗ੍ਰਾਫ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੂਕ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਨਵੇਂ ਸਟੂਡੀਓ ਬਣੇ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ 1927 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਕ-ਸਾਊਂਡ ਸੰਗੀਤਕ ਫਿਲਮ, *ਦ ਜੈਜ਼ ਸਿੰਗਰ*, ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ-ਫਿਲਮ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ।

20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ, ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੀਹ-ਮੀਲ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਧਾਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਾਉਂਟੀ ਦੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡੀ.ਡਬਲਯੂ. ਗ੍ਰਿਫਿਥ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸਨ। ਓਰਸਨ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ *ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਕੇਨ* (1941) ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਪੋਲ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਫਿਲਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੱਬ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਟੂਡੀਓ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਨੇਮਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਅਸਾਲਮਬਿਕਾਈ

**ਅਸਾਲਮਬਿਕਾਈ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਪੰਡਿਤਾਈ ਅਸਾਲਮਬਿਕਾਈ ਅੰਮਾਈਆਰ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਸਪੀਕਰ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਅਸਾਲਮਬਿਕਾਈ ਅੰਮਈਆਰ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਜੁਲਾਈ 1875 ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਆਰਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤਿਰੂਕੋਵਿਲੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 8 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੀ ਗਈ, ਉਹ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਿੱਜੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਤਿਰੂਵਦੁਥੁਰਾਈ ਅਧੀਨਮ ਅਧਿਆਪਕ, ਸੁਬੀ ਰਮਾਨੀ ਤੰਬੂਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਤਾਮਿਲ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।

## ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ 
ਅਸਾਲੰਬਿਕਾਈ ਅੰਮਈਆਰ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਗਾਂਧੀ 17 ਸਤੰਬਰ 1921 ਨੂੰ ਕੁੱਡਾਲੋਰ ਗਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਅਸਾਲਮਬਿਕਾਈ ਦੱਖਣੀ ਆਰਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗਠਨ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 1921, 1924 ਅਤੇ 1929 ਦੌਰਾਨ ਤਿਰੂਵੰਨਮਲਾਈ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਿਵਲ ਨਾਫ਼ਰਮਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਛੂਤਛਾਤ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਤੋੱਡੀ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਕਰਦੀ ਸੀ।

## ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ 
*ਕਰਾਈਕਲ ਅਮਾਈਆਰ* ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਸਾਲਮਬਿਕਾਈ ਪਹਿਲੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ *ਅੰਤਥੀ ਪੱਟੂ* ਲਿਖੀ - ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਜਿੱਥੇ ਪਿਛਲੀ ਆਇਤ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸ਼ਬਦ ਅਗਲੀ ਆਇਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਾਲਮਬਿਕਾਈ ਅੰਮਾਈਆਰ ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਵਦੇਸ਼ਮਿਤ੍ਰਨ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲੜੀਵਾਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

* ***ਗਾਂਧੀ ਪੁਰਾਣਮ*** : 2034 ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਕੈਦ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਜਿਲਦ ਦਸੰਬਰ 1923 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਖਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਰਾਹੀਂ ਗਾਂਧੀ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਜਿਲਦ ਦਸੰਬਰ 1925 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਜਿਲਦ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸਨ।
* ***ਥਿਲਕਰ ਮਨਮੀਅਮ*** : 415 ਗੀਤਾਂ ਵਾਲਾ, ਇਹ ਕੰਮ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾ, ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।
* ***ਤਿਰਵਾਮਾਥੁਰ ਤਿਰਿਬੂ ਅੰਧਾਧੀ***
* ***ਰਾਮਲਿੰਗਾ ਸਵਾਮੀਗਲ ਵਰਾਲਟਰੁ ਪਾਦਲ*** 
* ***ਅਥੀਚੂਡੀ ਵੇਨਬਾ***
* ***ਕੁਜ਼ੰਥੈ ਸਵਾਮਿਗਲ ਪਥੀਗਮ***

## ਮੌਤ 
ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 1955 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1955
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1875
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸਾਰਿਕਾ ਕਾਲੇ

**ਸਾਰਿਕਾ ਕਾਲੇ** ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖੋ-ਖੋ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ 2010 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਜ ਖੋ-ਖੋ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਟੀਮ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 2015 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੋ-ਖੋ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ, ਉਸ ਨੂੰ 2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੋ-ਖੋ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਮੈਚ ਜੇਤੂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ, ਕਾਲੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਕਾਰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਖੋ-ਖੋ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਿਵ ਛਤਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਕਾਲੇ ਦਾ ਜਨਮ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਬਰੇ ਕੋਟਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਦਾਦੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤਰਾਓ ਭੋਸਲੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਤੇਰਨਾ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਰਟਸ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਕਾਮਰਸ ਕਾਲਜ, ਨਲਦੁਰਗ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

2016 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਏਅਰਪੋਰਟ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਪਰ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਕਾਲੇ ਨੇ ਖੋ-ਖੋ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਖੋ-ਖੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਲੇ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਜ ਖੋ-ਖੋ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਟੀਮ ਨਾਲ 25 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਅਤੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ 2010 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਬਣੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ।

2015 ਵਿੱਚ, ਕਾਲੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਗੁਹਾਟੀ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ 2016 ਦੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਵਿੱਚ ਇੰਦੌਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਤੀਜੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੋ-ਖੋ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ 26-16 ਦੇ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਨੇ ਮੈਚ ਜੇਤੂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ  51,000 ਦਾ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।

## ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
ਕਾਲੇ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਛਤਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਲਜਾਪੁਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਖੇਡ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤੋਂ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਰਾਠਵਾੜਾ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਐਥਲੀਟ ਹੈ, ਅਤੇ 22 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਖੋ-ਖੋ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ; ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਆਖਰੀ ਖੋ-ਖੋ ਖਿਡਾਰਨ 1998 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਬਾ ਨਾਰਾਇਣ ਸੀ।  ਖੋ-ਖੋ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਧਾਂਸ਼ੂ ਮਿੱਤਲ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ "[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ] ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਸ਼ਾਹ" ਕਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਔਰਤਾਂ
ਲੀਡਰਵਿਲ

thumb|**ਲੀਡਰਵਿਲ**
**ਲੀਡਰਵਿਲ** ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਪਰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਵਿਲੀਅਮ ਹੈਨਰੀ ਲੀਡਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਹ ਉਪਨਗਰ ਆਕਸਫੋਰਡ ਸਟਰੀਟ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੀ ਗਲੀ। ਕਾਲੇ (ਹੰਸ) ਨੇੜਲੇ (ਝੀਲ ਮੋਂਗਰ) 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਥਾਨ ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਅਤੇ ਜੌਗਿੰਗ ਟਰੈਕ ਦੁਆਰਾ ਘੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਲਾਲੜੂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ

**ਲਾਲੜੂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ** ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਮੋਹਾਲੀ) ਦਾ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੋਡ ਐੱਲਐੱਲਯੂ (LLU) ਹੈ। ਇਹ ਲਾਲੜੂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹਨ। ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂਦੀ ਹਾਲਤ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਸਫਾਈ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਯਾਤਰੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
thumb|ਅਜਮੇਰ-ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ ਗਰੀਬ ਰਥ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਲਾਲੜੂ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ

## ਰੇਲਾਂ 
**ਲਾਲੜੂ** ਤੋਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਹਨਃ

* ਅੰਬਾਲਾ-ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਯਾਤਰੀ (ਅਣ-ਰਾਖਵਾਂ) 
* ਕਾਲਕਾ-ਦਿੱਲੀ ਯਾਤਰੀ (ਅਣ-ਰਾਖਵਾਂ) 
* ਅੰਬ ਅੰਦੌਰਾ-ਅੰਬਾਲਾ ਡੀ. ਐੱਮ. ਯੂ.
* ਕਾਲਕਾ-ਅੰਬਾਲਾ ਯਾਤਰੀ (ਅਣ-ਰਾਖਵਾਂ) 
* ਅੰਬਾਲਾ-ਕਾਲਕਾ ਸ਼ਟਲ (ਅਣ-ਰਾਖਵਾਂ) 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬਜਾਜ

**ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬਜਾਜ** (ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1991) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਡਰਾਮਾ 'ਪਰਵਰਿਸ਼-ਕੁਛ ਖਾਤੇ ਕੁਛ ਮੀਠੀ' (2011) ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਜਾਜ ਨੂੰ ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ 2 (2019) *ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ ਕਰੇ ਆਸ਼ਿਕੀ* (2021) ਅਤੇ *ਬਬਲੀ ਬਾਊਂਸਰ* (2022) ਸਮੇਤ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ *ਬਿੱਗ ਬੌਸ 19* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਬਜਾਜ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1991 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ[2] ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਪਰਵਰਿਸ਼ - ਕੁਝ ਖੱਟੀ ਕੁਛ ਮੀਠੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਬ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਏ ਸੀਰੀਅਲ ਦਿਲ ਦੇ ਕੇ ਦੇਖੋ ਵਿੱਚ ਰਾਹੁਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਕ ਨੰਦ ਕੀ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਕੀ ਚਾਭੀ ਮੇਰੀ ਭਾਭੀ (ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ), ਬਿੱਟੀ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਾਲੀ, [3] ਦਿਲ ਦੇ ਕੇ ਦੇਖੋ, [4] ਸਿਲਸਿਲਾ ਪਿਆਰ ਕਾ, ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਂ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੇ ਕ੍ਰਾਸਰੋਡਸ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਜੌਹਰ ਦੀ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ 2[2] (2019) ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟਾਈਗਰ ਸ਼ਰਾਫ, [3] ਤਾਰਾ ਸੁਤਾਰੀਆ, ਅਨੰਨਿਆ ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬੁਆਏਜ਼ ਵਿਦ ਟੌਇਜ਼ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਾਮੇਡੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਬਜਾਜ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1991 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਪਰਵਰਿਸ਼-ਕੁੱਛ ਖਾਤੀ ਕੁੱਛ ਮੀਠੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਰੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੀਰੀਅਲ ਦਿਲ ਦੇ ਕੇ ਦੇਖੋ ਵਿੱਚ ਰਾਹੁਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਸਬ ਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਕਿ '*ਏਕ ਨਾਨਦ ਕੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀਓਂ ਕੀ ਚਾਬੀ ਮੇਰੀ ਭਾਬੀ*' (ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਬਿੱਟੀ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਾਲੀ, ਦਿਲ ਦੇ ਕੇ ਦੇਖੋ, *ਸਿਲਸਿਲਾ ਪਿਆਰ ਕਾ*, *ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਂ*, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੇ ਕਰਾਸਰੋਡਸ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਵਿਵਾਨ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ੋਯਾ ਅਫ਼ਰੋਜ਼ ਨਾਲ  ਉਸ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਫਿਲਮ 'ਦ ਕੋਇਨਕੋ' ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਓ. ਟੀ. ਟੀ. ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992
ਜੰਮੂ ਮੇਲ

20433/20434 **ਜੰਮੂ ਮੇਲ** ਇੱਕ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰਗੰਜ (ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ) (ਇਲਾਹਾਬਾਦ)  ਤੋਂ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਕਟੜਾ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ 1 ਸਤੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਤੋਂ ਕਟੜਾ  ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ 5 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸੂਬੇਦਾਰਗੰਜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ, (ਇਲਾਹਾਬਾਦ) ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸਤੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮਪੁਰ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪੁਆਇੰਟਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਤ ਦੁਰਘਟਨਾ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਰੂਟ ਅਤੇ ਸਟਾਪ 
* '***
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* ਰਾਜਪੁਰਾ ਜੰਕਸ਼ਨ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* ***'

## ਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ 
ਦੋਵੇਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਕਾਨਪੁਰ ਲੋਕੋ ਸ਼ੈੱਡ-ਅਧਾਰਤ ਡਬਲਿਊਏਪੀ-7 ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਦੁਆਰਾ ਸੂਬੇਦਾਰਗੰਜ ਤੋਂ ਐੱਸਐੱਮਵੀਡੀ ਕਟੜਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਸਮਾਂ ਸਾਰਣੀ 
## ਕੋਚ ਰਚਨਾ 
ਲੋਕੋ-ਈਓਜੀ-ਜਨਰਲ-ਜਨਰਲ-ਐਸ 1-ਐਸ 2-ਐਸ 3-ਐਸ 4-ਐਸ 5-ਐਸ 6-ਐਸ 7-ਬੀ 1-ਬੀ 2-ਬੀ 3-ਬੀ 4-ਬੀ 5-ਬੀ 6-ਏ 1-ਏ 2-ਐਚ 1-ਜਨਰਲ-ਜੀਐਨ-ਐਸਐਲਆਰ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ
* ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ
ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ

thumb| '''ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਦੀ ਮੂਰਤੀ (1902 - 1998)**
**ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ''' (1902 - 1998) ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਝਾਂਸੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਸੂਸ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਉਸ ਨੂੰ 'ਨੀਰਾ ਨਾਗਿਨੀ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਬਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਕਈ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਨੀਰਾ ਨਾਗਿਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਬਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਭਜਨ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਨੀਰਾ ਨਾਗਿਨੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਨ ਦੀ ਵੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ, ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਣ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪੇਦੰਮਾ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।

ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ ਅਖਿਲੇਸ਼ ਪਾਂਡੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਖਿਲੇਸ਼ ਪਾਂਡੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਬਾਗਪਤ ਦੇ ਖੇਖਰਾ ਵਿੱਚ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਤੇਜਪਾਲ ਸਿੰਘ ਧਾਮਾ ਅਤੇ ਮਧੂ ਧਾਮਾ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 70 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਯਾਦਗਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ
ਭੋਗੇਸ਼ਵਰੀ ਫੁਕਾਨਾਨੀ

**ਸ਼ਹੀਦ (ਸ਼ਹੀਦ) ਭੋਗੇਸ਼ਵਰੀ ਫੁਕਨਾਨੀ** (1885 - 20 ਜਾਂ 21 ਸਤੰਬਰ 1942) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ 
ਫੁਕਨਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 1885 ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਦੇ ਨਾਗਾਓਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭੋਗੇਸ਼ਵਰ ਫੁਕਨਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅੱਠ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਸੀ, ਫੁਕਨਾਨੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਫੁਕਨਾਨੀ ਅਸਾਮ ਦੇ ਨਾਗਾਓਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਰਹਮਪੁਰ, ਬਾਬਾਜੀਆ ਅਤੇ ਬਾਰਪੂਜੀਆ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਦਫ਼ਤਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। 1930 ਵਿੱਚ ਫੁਕਨਾਨੀ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿਵਲ ਨਾਫ਼ਰਮਾਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹਿੰਸਕ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਕਟਿੰਗ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਮੌਤ 
ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ, ਫੁਕਨਾਨੀ ਅਕਸਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਮਾਰਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। 1942 ਵਿੱਚ ਬਰਹਮਪੁਰ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫੁਕਨਾਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵਿਰੋਧ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਇਨਡੋਰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਸਾਮ ਦੇ ਗੁਹਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1942
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1885
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਨਸਰਾਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ

**ਨਸਰਾਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਨਸਰਾਲਾ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ **NAS** ਹੈ।
ਨਸਰਾਲਾ (NAS) ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 17 ਹੈ।

## ਨਸਰਾਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ
## ਹਵਾਲੇ
#https://indiarailinfo.com/station/map/nasrala-nas/2704
#https://www.makemytrip.com/railways/nasrala-nas-railway-station.html

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਬਿਸ਼ਨੀ ਦੇਵੀ ਸ਼ਾਹ

**ਬਿਸ਼ਨੀ ਦੇਵੀ ਸ਼ਾਹ** (12 ਅਕਤੂਬਰ 1902 – 1972) ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ।   

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਬਿਸ਼ਨੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1902 ਨੂੰ ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ, ਹੁਣ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਹ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਜੀਵਨ 
ਬਿਸ਼ਨੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਅਲਮੋਡ਼ਾ ਦੇ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਤੀ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਰਸਮ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। ਕਵੀ ਕੁਮਾਓਨੀ ਗੋਰਡਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਛੂਆਛੂਤ ਅਤੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ।

## ਵਿਰਾਸਤ 
ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਇਸ ਦਲੇਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਪਹਿਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਫੋਟੋ ਅਤੇ ਜੀਵਨੀ ਡਾਕ ਲਿਫਾਫਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Bishni Devi Shah on Indianculture. ਲਵ gov.in
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1972
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1902
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸ਼ੇਵਾਰਜ ਅਮਰੇ ਐਲੇਨ

ਸ਼ੇਵਾਰਜ ਅਮਾਰੇ ਐਲੇਨ (9 ਦਸੰਬਰ 1994-23 ਸਤੰਬਰ 2025) ਇੱਕ ਇਥੋਪੀਆਈ ਮੈਰਾਥਨ ਦੌੜਾਕ ਸੀ।

2010 ਤੱਕ, ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਮਾਊਂਟ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਰੋਡ ਰੇਸ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਰਿਕਾਰਡ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

ਗੋਲਡ ਲੇਬਲ ਮੈਰਾਥਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਲੇਸਮੈਂਟ 2017 ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਮੈਰਾਥਨ ਵਿੱਚੋਂ 10ਵਾਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2011 ਦੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਮੈਰਾਥਨ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਮੈਰਾਥਨ ਜਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚ 2012 ਅਤੇ 2015 ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਿਟੀ ਮੈਰਾਥਨ, 2014 ਲਾਲਾ ਮੈਰਾਥਨ, 2014 ਸੈਂਟੀਆਗੋ ਡੀ ਚਿਲੀ ਮੈਰਾਥਨ, 2017 ਮੈਰੀਡਾ ਮੈਰਾਥਨ, 2018 ਬੈਂਕਾਕ ਮੈਰਾਥਨ, 2018 ਵਾਕੋ ਮੈਰਾਥਨ, 2019 ਸਿਉਦਾਦ ਜੁਆਰੇਜ਼, ਹੁਆਨਕਾਯੋ ਅਤੇ ਸੈਂਟੀਆਗ ਡੀ ਲੌਸ ਕੈਬੇਲੇਰੋਸ ਅਤੇ 2023 ਇਜ਼ਮੀਰ ਮੈਰਾਥਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਦੌਡ਼ 31 ਮਈ ਨੂੰ 2025 ਦੀ ਸਟਾਕਹੋਮ ਮੈਰਾਥਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 23 ਸਤੰਬਰ 2025 ਨੂੰ 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਅਦੀਸ ਅਬਾਬਾ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਸੀ।

ਉਸ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਸਮਾਂ ਅੱਧੀ ਮੈਰਾਥਨ ਵਿੱਚ 1:07:43 ਘੰਟੇ ਸੀ, ਜੋ ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਕੋਨਿਆ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 2:27:26 ਮੈਰਾਥਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਕੇਪ ਟਾਊਨ ਮੈਰਾਥਨ ਵਿੱਚੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2025
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਥੋਪੀਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਥੋਪੀਆਈ ਲੋਕ
ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਕੇਲਕਰ

**ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਕੇਲਕਰ** (5 ਜੁਲਾਈ 1905 – 27 ਨਵੰਬਰ 1978), ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਕਮਲ ਦਾਤੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ 'ਮੌਸੀਜੀ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸੀ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਕਮਲ ਦਾਤੇ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਜੁਲਾਈ, 1905 ਨੂੰ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਭਾਸਕਰ ਰਾਓ ਦਾਤੇ, ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਜਨਰਲ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਯਸ਼ੋਦਾਬਾਈ, ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਸੀ। ਕਮਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਨਨ ਨਾਲ ਮਤਭੇਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਛੱਡ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਪਰ ਅਟੱਲ ਹਾਲਾਤਾਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡਣੀ ਪਈ।

## ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ 
ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਮਲ ਨੇ ਵਕੀਲ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਰਾਓ ਕੇਲਕਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਕੇਲਕਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਂਗਰਸ ਮੈਂਬਰ ਡਾ. ਐਨ.ਬੀ. ਖਰੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤ ਸੀ। 1932 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਛੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਛੱਡ ਗਈ।

## ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ 
ਲੋਕਮਾਨਿਆ ਤਿਲਕ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਾਬਰਮਤੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵਰਧਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ। ਵਰਧਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਗ੍ਰਾਮ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਉਹ ਮੀਟਿੰਗਾਂ, ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀਆਂ (ਸਵੇਰ ਦੇ ਜਲੂਸ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। 1936 ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (ਆਰਐਸਐਸ) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਡਾ. ਕੇਬੀ ਹੇਡਗੇਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਝਿਜਕਦੇ ਸਨ, ਹੇਡਗੇਵਾਰ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਤੋਂ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਗਠਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਬਸ਼ਰਤੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਵੇ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੇਵਿਕਾ ਸਮਿਤੀ 25 ਅਕਤੂਬਰ, 1936 ਨੂੰ ਵਰਧਾ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇ ਦਸ਼ਮੀ (ਦੁਸਹਿਰਾ) 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ

## ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ 
ਮੌਸੀਜੀ ਨੇ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਮਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।

ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਕੇਲਕਰ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ 27 ਨਵੰਬਰ, 1978 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1978
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1905
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਵਿਸ਼ਵ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਦਿਵਸ

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ 27 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ **ਵਿਸ਼ਵ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਦਿਵਸ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **World Tourism Day**) ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਯੂ. ਐੱਨ. ਡਬਲਿਊ. ਟੀ. ਓ. ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸ ਦਿਨ ਇਹ ਮਿਤੀ 1970 ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਦਿਵਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਇਸਦੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ 1997 ਵਿੱਚ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਵਿੱਚ, ਯੂ. ਐੱਨ. ਡਬਲਯੂ. ਟੀ. ਓ. ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਦਿਵਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਭਾਈਵਾਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇਸ਼ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਕਤੂਬਰ 2003 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੰਦਰਵੇਂ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਦਿਵਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ 2006, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ 2007, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 2008, ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 2009 ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ 2011।

ਸਵਰਗੀ ਇਗਨੇਸ਼ਿਯਸ ਅਮਾਦੁਵਾ ਅਤਿਗਬੀ ਜੋ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰ ਸਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਦਿਵਸ 27 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਖਰਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨ 2009 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਦਿਵਸ ਦਾ ਰੰਗ ਨੀਲਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਵ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਦਿਵਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਨ
ਨੌਬਹਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਬਿਰ

**ਨੌਬਹਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਬਿਰ** ਇੱਕ ਕਵੀ ਸਨ। ਇਹ ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤਿੰਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀ ਸਨ। 

## ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਖਿੱਤੇ ਟੋਹਾਣੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਣ ਦੇ ਸੱਤ ਦਹਾਕੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 1983 ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਰਦੂ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਲੇਖ
ਰਤਨ ਦੇਵੀ (ਗਵਾਹ)

**ਰਤਨ ਦੇਵੀ**, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ **ਰਤਨ ਦੇਵੀ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਨਮ ਲਗਭਗ 1891), ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 1919 
13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਗਈ। ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਕਰਫਿਊ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਮਦਦ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਰਾਤ ਭਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਓ'ਡਵਾਇਰ ਬਨਾਮ ਨਾਇਰ ਲਿਬਲ ਕੇਸ'' ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਗਵਾਹੀ ਦਿੱਤੀ।

ਦੇਵੀ ਨੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ;ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਂਸ ਦੀ ਸੋਟੀ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਦ ਨਾਲ ਕਰਾਹਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ, ਇੱਕ ਮੱਝ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੜਕਾ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ 12 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਦਰਦ ਨਾਲ ਬੇਹਾਲ ਸੀ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਨਾ ਜਾਵਾਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਪੜਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਠੰਡ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਮੰਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਿਆ।ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਨਾਥ ਦੱਤਾ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ: ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਰੇ (ਕਿਤਾਬ)

**ਗਾਂਧੀ ਐਂਡ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ: ਔਨ ਥਿਓਲੌਜੀਕਲ ਐਂਟੀ-ਪੌਲੀਟਿਕਸ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Gandhi and Philosophy: On Theological Anti-politics;** ਪੰਜਾਬੀ ਅਰਥ: ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ:ਧਰਮ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਰੇ) ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸ਼ਾਜ ਮੋਹਨ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਦਿਵੇਦੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਬਲੂਮਸਬਰੀ ਅਕੈਡਮਿਕ, ਯੂ.ਕੇ. ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

## ਸੰਖੇਪ 
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ  ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੀਨ-ਲੁਕ ਨੈਨਸੀ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਲਿਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਤਾਂ ਮੈਟਾਫਿਜ਼ਿਕਸ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹਾਈਪੋਫਿਜ਼ਿਕਸ।

ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰਿਕ ਰੁਝਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ 'ਹਾਈਪੋਫ਼ਿਜ਼ੀਕਲ ਰੁਝਾਨ' ਹੈ-ਹਾਈਪੋਫ਼ਿਜ਼ੀਕਸ ਨੂੰ "ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ"  ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਈਪੋਫਿਜ਼ੀਕਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਉਹ ਦੂਰੀ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਸਤੂਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਪੈਸਿਵ ਫੋਰਸ ਜਾਂ ਅਹਿੰਸਾ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਹਾਈਪੋਫਿਜ਼ੀਕਲ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਮਨੁੱਖੀ ਆਵਾਜ਼

**ਮਨੁੱਖੀ** **ਆਵਾਜ਼** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Human Voice**) ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਵੋਕਲ ਟ੍ਰੈਕਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਆਵਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣਾ, ਗਾਉਣਾ, ਹੱਸਣਾ, ਰੋਣਾ, ਗੁਣਗੁਣਾਉਣਾ ਜਾਂ ਚੀਕਣਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਧੁਨੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੋਕਲ ਫੋਲਡ (ਵੋਕਲ ਕੋਰਡ) ਮੁੱਖ ਧੁਨੀ ਸਰੋਤ ਹਨ। (ਸਰੀਰ ਦੇ ਉਸੇ ਆਮ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਧੁਨੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਵਿਅੰਜਨ, ਕਲਿੱਕ, ਸੀਟੀ ਅਤੇ ਫੁਸਫੁਸਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।)

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਫੇਫੜੇ, ਲੈਰੀਨਕਸ (ਆਵਾਜ਼ ਬਾਕਸ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੋਕਲ ਫੋਲਡ, ਅਤੇ ਆਰਟੀਕੁਲੇਟਰ। ਫੇਫੜਿਆਂ, "ਪੰਪ" ਨੂੰ ਵੋਕਲ ਫੋਲਡਾਂ ਨੂੰ ਵਾਈਬ੍ਰੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹਵਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੋਕਲ ਫੋਲਡ (ਵੋਕਲ ਕੋਰਡ) ਫਿਰ ਫੇਫੜਿਆਂ ਤੋਂ ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਈਬ੍ਰੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਸੁਣਨਯੋਗ ਪਲਸਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਣ ਜੋ ਲੈਰੀਨਜੀਅਲ ਧੁਨੀ ਸਰੋਤ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੈਰੀਨਕਸ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵੋਕਲ ਫੋਲਡਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ 'ਵਧੀਆ-ਟਿਊਨ' ਪਿੱਚ ਅਤੇ ਟੋਨ ਲਈ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਰਟੀਕੁਲੇਟਰ (ਲੈਰੀਨਕਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਵੋਕਲ ਟ੍ਰੈਕਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੀਭ, ਤਾਲੂ, ਗੱਲ੍ਹ, ਬੁੱਲ੍ਹ, ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ) ਲੈਰੀਨਕਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਫਿਲਟਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਲੈਰੀਨਜੀਅਲ ਏਅਰਫਲੋ ਨਾਲ ਇੰਟਰੈਕਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਧੁਨੀ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

ਵੋਕਲ ਫੋਲਡ, ਆਰਟੀਕੁਲੇਟਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਧੁਨੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਗੁੱਸਾ, ਹੈਰਾਨੀ, ਡਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਉਦਾਸੀ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਸੁਰ ਨੂੰ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗਾਇਕ, ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਹਰਕਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਾਜ਼
ਗਾਂਧੀ ਵਿਰਾਸਤ ਪੋਰਟਲ

ਔਨਲਾਈਨ **ਗਾਂਧੀ ਵਿਰਾਸਤ ਪੋਰਟਲ** ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਮੂਲ ਲੇਖਣ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ "ਮੂਲ ਰਚਨਾਵਾਂ" ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹਨ। 

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਾਲੀ ਗਾਂਧੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ 'ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗਾਂਧੀ ਵਿਰਾਸਤ ਪੋਰਟਲ ਦੀ ਧਾਰਨਾ, ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਾਬਰਮਤੀ ਆਸ਼ਰਮ ਪ੍ਰੀਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਟਰੱਸਟ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਖੂਹ

**ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਖੂਹ** ਜਾਂ **ਕਾਲੀਆਂਵਾਲਾ ਖੂਹ** ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਨਾਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਖੂਹ ਹੈ। 1857 ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦਫ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2014 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 247 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਸ਼ਾਂ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

### ਗੈਲਰੀ

Inscription of Kalianwala Khu ( Black well) or Shaheedan da Khu.jpg|
Kalianwala Khu ( Black well) or Shaheedan da Khu 02.jpg|

## ਹਵਾਲੇ 
*
ਨਿਰੂਪਮਾ ਰਥ

**ਨਿਰੂਪਮਾ ਰਥ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਡਾ. ਰਥ ਇੰਡੀਅਨ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਫੈਲੋਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1987 ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਸਟੇਟ ਆਈਐਮਏ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ ਅਤੇ 1942 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਤਕਲਾ ਮਹਿਲਾ ਸੰਮੇਲਨੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਰਕਿੰਗ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਹੋਸਟਲ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ।https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2011/apr/08/dr-nirupama-rath-passes-away-242705.html

## ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਉੜੀਸਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਬਿਗਯਾਨ' ਨੂੰ ਨਰਸਾਂ ਅਤੇ ਦਾਈਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 'ਭਾਰਤੀ ਸਵਾਧੀਨਤਾ ਰੇ ਨਾਰੀ', 'ਅਲੀਭਾ ਸਮ੍ਰਿਤੀ' ਅਤੇ 'ਅਭੁਲਾ ਅਨੁਭੂਤੀ', 'ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਰਯਤਨ', 'ਮਸਾਲਾ', 'ਨਾਰੀ ਓ ਬਿਚਾਰਲਿਆ', 'ਦਿਗੰਤਾ', 'ਕੰਨਿਆ ਅਤੇ ਸਿਸ਼ੂ ਸੰਪਦਾ' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2011/apr/08/dr-nirupama-rath-passes-away-242705.html

## ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
* 1972 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਪੁਰਸਕਾਰ
* 1993 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਸੁਪ੍ਰਤਿਵਾ ਅਤੇ ਚਲਾਪਥ ਸਨਮਾਨ
* 2003 ਵਿੱਚ ਉੜੀਸਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਸਨਮਾਨ

## ਮੌਤ 
ਡਾ. ਨਿਰੂਪਮਾ ਰਥ ਦਾ 2011 ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਦਰਘਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਡਾ. ਜਯੰਤ ਰਥ ਅਤੇ ਰਜਤ ਰਥ ਛੱਡ ਗਏ ਹਨ।https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2011/apr/08/dr-nirupama-rath-passes-away-242705.html

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 17 ਜਨਵਰੀ, 1996 ਨੂੰ ਡਾ. ਨਿਰੂਪਮਾ ਰਥ ਬਨਾਮ ਉੜੀਸਾ ਰਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸਫ਼ੀਆ ਅਬਦੁਲ ਵਾਜਿਦ

**ਸਫ਼ੀਆ ਅਬਦੁਲ ਵਾਜਿਦ,** ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੇਗਮ ਅਬਦੁਲ ਵਾਜਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਅਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜ ਵਿਧਾਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ 1942 ਦੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣ ਗਈ।

ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਲਕੇ) ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1946 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਸੂਬਾਈ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 'ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ' ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ।

ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਰੇਲੀ ਪੂਰਬੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਐਮਐਲਏ) ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, 1952 (ਪਹਿਲੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ) ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੀਟ ਤੋਂ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ। ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਮੈਂਬਰਾਂ (ਐਮਐਲਏ ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ, ਹੁਣ ਤੱਕ, ਯੂਪੀ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਪਹਿਲੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਸੈਂਬਲੀ
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ
* ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਗਾਂਧੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਔਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਐਂਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ

ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1980 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗੀ ਐਮ. ਵੀ. ਵੀ. ਐਸ. ਮੂਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2007 ਵਿੱਚ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਜੀ. ਆਈ. ਟੀ. ਏ. ਐਮ. ਕਾਲਜ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ।

ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਦਾ ਕੈਂਪਸ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 80 ਏਕੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕੈਪਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 19 ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਆਨੰਦਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ

**ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਆਨੰਦਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ**, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਦਲਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਹੈ। ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖਾਲਸਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੰਜ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪੰਜ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਨੰਦਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 25 ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਇਹ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

### ਕਿਲ੍ਹੇ 
ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿਲ੍ਹਾਃ 

# ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਕਿਲ੍ਹਾ (ਹੁਣ ਇੱਕ ਤਖ਼ਤ)
# ਆਨੰਦਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ (ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ)
# ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ (ਸਟੀਲ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ)
# ਹੋਲਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ (ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ)
# ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ (ਜਿੱਤ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ)
# ਤਾਰਾਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ (ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕਿਲਾ)

ਸਾਰੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸਲ ਬਣਤਰਾਂ ਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ *ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਦੇ* ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Historical_photograph_of_Qila_Anandgarh.jpg|alt=Historical photograph of Qila Anandgarh, by Dhanna Singh Chahal 'Patialvi', clicked in May 1934| ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ 'ਪਟਿਆਲਵੀ' ਦੁਆਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਆਨੰਦਗੜ੍ਹ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਸਵੀਰ, ਮਈ 1934 ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੀ ਗਈ।
ਤਸਵੀਰ:Photograph_of_Qila_Anandgarh_Sahib_in_Anandpur_Sahib_during_excavation,_renovation,_or_demolition_work.jpg|alt=Photograph of Qila Anandgarh Sahib in Anandpur Sahib during excavation, renovation, or demolition work| ਖੁਦਾਈ, ਮੁਰੰਮਤ ਜਾਂ ਢਾਹੁਣ ਦੇ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਨੰਦਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਸਵੀਰ।
ਤਸਵੀਰ:Mural_depicting_Guru_Gobind_Singh_on_horseback_with_his_retinue_from_within_the_Golden_Temple_shrine_02.jpg|alt=Harmandir Sahib mural (fresco) depicting Guru Gobind Singh on horseback with his retinue from within the Golden Temple shrine, ca.1820's–1830's. As per Kanwarjit Singh Kang (1988), Guru Gobind Singh is depicted riding away from Anandpur Fort (Qila) with his retinue in this painting.| ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ (ਫਰੈਸਕੋ) ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਲਗਭਗ 1820-1830 ਦਾ ਦਹਾਕਾ, ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ। ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗ (1988) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹੇ (ਕਿਲਾ) ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਟੁਕੜੀ ਨਾਲ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਅਬਾਦੀ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ

**ਅਬਾਦੀ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ (ਬੀ ਅੰਮਾ)** () (ਜਨਮ 1850 ਮੌਤ: 13 ਨਵੰਬਰ 1924) ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ **ਬੀ ਅੰਮਾ** ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
1839 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਅਮਰੋਹਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਮਪੁਰ ਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਬਦੁਲ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਧੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆ ਪਈ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਕੋਲ ਸੀਮਤ ਸਾਧਨ ਸਨ, ਪਰ ਆਬਾਦੀ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਗਹਿਣੇ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਕੋਲ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਰੇਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਮਾਧਿਅਮ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੌਲਾਨਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜੌਹਰ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਾ ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ ਖਿਲਾਫ਼ਤ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰੀ ਹਸਤੀਆਂ ਬਣ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਸਹਿਯੋਗ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਅਬਾਦੀ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਖਿਲਾਫ਼ਤ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 1917 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।

ਉਸ ਨੇ ਖਿਲਾਫ਼ਤ ਲਹਿਰ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਅਬਾਦੀ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਨੇ ਖਿਲਾਫ਼ਤ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ, ਮੌਲਾਨਾ ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ, ਬਸੰਤੀ ਦੇਵੀ, ਸਰਲਾ ਦੇਵੀ ਚੌਧਰੀਆਨੀ ਅਤੇ ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬੇਗਮ ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ *ਤਿਲਕ ਸਵਰਾਜ ਫੰਡ* ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1924 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ।<

## ਮੌਤ 
ਅਬਾਦੀ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਦੀ ਮੌਤ 13 ਨਵੰਬਰ 1924 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

### ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 
14 ਅਗਸਤ 1990 ਨੂੰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਡਾਕਘਰ ਨੇ ਆਪਣੀ 'ਪਾਇਨੀਅਰਜ਼ ਆਫ਼ ਫਰੀਡਮ' ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1924
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1850
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਅਸਗ਼ਰੀ ਬੇਗਮ

**ਅਸਗਰੀ ਬੇਗਮ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਲੀਮ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਦੇ ਘਰ 1811 ਵਿੱਚ ਥਾਣਾ ਭਵਨ, ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## 1857 ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ 
ਅਕਤੂਬਰ 1857 ਵਿੱਚ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਮੇਜਰ ਸਾਇਅਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਥਾਣਾ ਭਵਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਕਿ, ਆਪਣੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਹਮਰੁਤਬਾ ਦੇ ਉਲਟ, ਨੇਡ਼ਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਾਇਅਰ ਨੇ ਅਸਗਰੀ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਾਡ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਸ਼ਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਆਸ਼ਾ ਦੇਵੀ, ਬੀਬੀ, ਭਗਵਾਨ, ਭਗਵਤੀ, ਹਬੀਬਾ, ਇੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਜਮੀਲਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1811
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਨਾਰਾਇਣੀ ਦੇਵੀ ਵਰਮਾ

**ਨਾਰਾਇਣੀ ਦੇਵੀ ਵਰਮਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀਃ Narayani Devi Varma; 12 ਮਾਰਚ 1977) ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਥੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਮਾਨਿਕਿਆ ਲਾਲ ਵਰਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਮੇਵਾਡੜ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ, ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਾਮੰਤੀ ਜ਼ੁਲਮ ਨਾਲ ਲਡ਼ਾਈ ਲਡ਼ੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਿਜੋਲੀਆ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਕਦਮ ਵੀ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਮੰਡਲ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਬਾਇਲੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਯਤਨ ਹੋਏ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ। ਉਹ 1970 ਤੋਂ 1976 ਤੱਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ। 12 ਮਾਰਚ 1977 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।। ਮ

## ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ 
ਵਰਮਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਘਰ-ਘਰ ਇਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਨਸ਼ਾਖੋਰੀ, ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। 

## He 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ
ਹਨੂੰਮਾਨ ਟਿੱਬਾ

**ਹਨੂੰਮਾਨ ਟਿੱਬਾ,** ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜ ਚੋਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਧੌਲਾਧਾਰ ਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉੱਚਾਈ 5,982 ਮੀਟਰ (19,626 ) ਹੈ। ਇਹ ਮਨਾਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਸੋਲਾਂਗ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਨੂੰਮਾਨ ਟਿੱਬਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਤੰਤੁਕਾ ਪਾਸ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਨਾਲੀ ਪਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਸ ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੀਮਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨਿਕ ਚੋਟੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ਕੈਂਪ ਸਾਈਟ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਲੰਬਕਾਰੀ ਵਾਧੇ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਪਿਰਾਮਿਡ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਮੂੰਹ "ਪੱਛਮੀ ਸਪੂਰ" ਰਾਹੀਂ ਚੜਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਉੱਚੀ, ਤਕਨੀਕੀ, ਨਿਰੰਤਰ ਚਟਾਨੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਜੋ ਅਕਸਰ ਹਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰੀ ਚਿਹਰੇ ਰਾਹੀਂ ਡਾਇਰਟੀਸੀਮਾ ਅਜੇ ਵੀ ਚੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਗ੍ਰੇਟਰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਐਲਪਾਈਨ ਕਲੱਬ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਾਜ਼ਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, 4 ਐਲਪੀਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਇਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਪੂਰ ਰਾਹੀਂ ਚੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ  ਮੀਟਰ (18,770 ) ਉੱਚੀ ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੇ ਵਰਨਰ ਮਰਕੇਲ ਰੋਥ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸ੍ਰੀ ਮੀਰ. ਲਗਭਗ 58 ਮੀਟਰ ਚੱਟਾਨ ਦੀ ਸ਼ੈਲਫ (VI + ′) ਲਗਭਗ  ਮੀਟਰ (18,000 ) ਤੇ ਚੜਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਇੱਕ ਦਾਅਵਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੀ ਚੜਨ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਾੜ
ਸ਼ਿਪਕਾ ਪਾਸ

**ਸ਼ਿਪਕਾ ਪਾਸ** (ਬੁਲਗਾਰੀਆ Сипенски прокод, ) (1150 m./3820 ft.) ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦੇ ਬਾਲਕਨ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ। ਇਹ ਤਾਰਾ ਜ਼ਾਗੋਰਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ ਗੈਬਰੋਵੋ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਸ ਗੈਬਰੋਵੋ ਅਤੇ ਕਜ਼ਾਨਲਾਕ ਕਸਬਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਸ ਬੁਲਗਾਰਕਾ ਕੁਦਰਤੀ ਪਾਰਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਇਹ ਪਾਸ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਿਪਕਾ ਤੋਂ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੜਕ I-5 ਦੁਆਰਾ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਨੀਆ ਨਾਲ ਰੂਜ਼ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨ ਨਾਲ ਮਕਾਜ਼ਾ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਡੈਨਿਊਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ।
right|thumb|ਸ਼ਿਪਕਾ ਪਾਸ 'ਤੇ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼

## ਸ਼ਿਪਕਾ ਪਾਸ ਦੀ ਲੜਾਈ 
1877 ਅਤੇ 1878 ਵਿੱਚ ਰੂਸ-ਤੁਰਕੀ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਿਪਕਾ ਪਾਸ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਪਕਾ ਦੱਰ੍ਹੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨਾਮ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ, ਜੋ ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਵਲੰਟੀਅਰ ਅਤੇ ਓਟੋਮੈਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਰੂਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
thumb|ਸ਼ਿਪਕਾ ਪਾਸ ਉੱਤੇ ਤੋਪਾਂ

## ਸ਼ਿਪਕਾ ਸਮਾਰਕ 
right|thumb|ਸ਼ਿਪਕਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਦਾ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਇਹ 1934 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਅਤਾਨਾਸ ਡੋਨਕੋਵ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਐਂਡਰੀਵ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ।
right|thumb|ਯਾਦਗਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਇਹ ਸਮਾਰਕ ਇੱਕ 31.5-metre (98 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਬੁਰਜ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਪਿਰਾਮਿਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਸ਼ੇਰ, 8 ਮੀਟਰ (26 ਫੁੱਟ) ਲੰਬਾ ਅਤੇ 4 ਮੀਟਰ (13 ਫੁੱਟ (13 ਫੁੱਟ) ਉੱਚਾ, ਟਾਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਓਟੋਮੈਨ ਫੌਜਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਕਬਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਫੌਜੀ ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਟਾਵਰ ਦਾ ਸਿਖ਼ਰ ਸ਼ਿਪਕਾ ਪੀਕ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਨੋਰਮਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ:Shipka-01.JPG
ਤਸਵੀਰ:Shipka-02.JPG
ਤਸਵੀਰ:Shipka-03.JPG
ਤਸਵੀਰ:Shipka-04.JPG
ਤਸਵੀਰ:Shipka_pass_(Шипка)_-_central_Monument.JPG
ਤਸਵੀਰ:Shipka2.jpg
ਤਸਵੀਰ:Bulgaria_Shipka-03.JPG
ਤਸਵੀਰ:Kazanlak,_Bulgaria_-_panoramio.jpg
ਤਸਵੀਰ:Bulgaria_Shipka-04.JPG
ਤਸਵੀਰ:Bulgaria_Shipka-05.JPG
ਤਸਵੀਰ:Bulgaria_Shipka-06.JPG
ਤਸਵੀਰ:Shipka.JPG
ਤਸਵੀਰ:Shipka_Memorial_-_interior.JPG|ਸਰਕੋਫੈਗਸ
ਤਸਵੀਰ:Паметникът_на_свободата_на_връх_Шипка_12.jpg

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਰੂਸ-ਤੁਰਕੀ ਜੰਗ (1877-1878) 
* ਬੁਲਗਾਰਕਾ ਨੇਚਰ ਪਾਰਕ
* ਇਵਾਨ ਵਾਜ਼ੋਵ ਦੁਆਰਾ ਭੁੱਲ ਗਏ ਦਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ
* ਈਟਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ-ਐਥਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੰਪਲੈਕਸ
* *ਸ਼ਿਪਕਾ ਦੇ ਹੀਰੋ*
* ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
* ਗੈਬਰੋਵੋ ਸਿਟੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ
ਰਾਜਵੀਰ ਜਵੰਦਾ

**ਰਾਜਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਵੰਦਾ** (1990 - 8 ਅਕਤੂਬਰ 2025) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ *"ਕਲੀ ਜਵੰਦੇ ਦੀ"*, *"ਖੁਸ਼ ਰਿਹਾ ਕਰ"*, ਅਤੇ *"ਦੋ ਨੀ ਸੱਜਣਾ* " ਵਰਗੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੱਦੀ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਹਾਦਸੇ ਉਪਰੰਤ 11 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 35 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 2016 ਦੇ ਗੀਤ *ਕਲੀ ਜਵੰਦੇ ਦੀ* ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ *ਖੁਸ਼ ਰਿਹਾ ਕਰ*, *ਸਰਦਾਰੀ*, *ਲੈਂਡਲਾਰਡ*, ਅਤੇ *ਦੋ ਨੀ ਸੱਜਣਾ* ਵਰਗੇ ਹਿੱਟ ਗੀਤ ਆਏ।

## ਹਾਦਸਾ, ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ, ਅਤੇ ਮੌਤ 
27 ਸਤੰਬਰ 2025 ਨੂੰ, ਜਵੰਦਾ ਆਪਣੀ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੱਦੀ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਗੁਆ ਬੈਠਾ। ਉਸਨੂੰ ਸਿਰ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੋਲਨ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਫੋਰਟਿਸ ਹਸਪਤਾਲ, ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ 11 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੂੰ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ ਸਪੋਰਟ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 8 ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਨੂੰ ਫੋਰਟਿਸ ਹਸਪਤਾਲ, ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2025
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸੋਰਨਾਥਮਲ

**ਸੋਰਨਾਥਮਲ** (1916–2007) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ 
ਸੋਰਨਾਥਾਮਲ ਦਾ ਜਨਮ 1916 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੇ ਮਦੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਦਾਚਨੇਧਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ।

## ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ 
1939 ਵਿੱਚ, ਉ ਸਨੇ ਮਦੁਰਾਈ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅੰਮਾਨ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ, 2 ਅਕਤੂਬਰ, 1942 ਨੂੰ, ਸੋਰਨਾਥਮਲ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ ਅੰਮਾਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਦੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਮਾਰਚ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ "ਵੇਲਈਏਨੇ ਵੇਲੀਏਰੂ" (ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ) ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਸੀ। ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਪੱਤਰ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਲਗਰਕੋਇਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੋਰਨਾਥਮਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1942 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਕੈਦ ਕੱਟੀ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਖਾਦੀ ਕੱਤਣ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਰਹੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਮੌਤ 
ਸੋਰਨਾਥਮਲ ਦੀ ਮੌਤ 2007 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1916
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਪੋਨਾ

**ਪੋਨਾ**, ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਿੱਧਵਾਂ ਬੇਟ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ 39 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਿੱਧਵਾਂ ਬੇਟ ਤੋਂ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ। ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 140 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨੂਰਮਹਿਲ ਇਸ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ। ਪੋਨਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸਵ: ਰਾਜਵੀਰ ਜਵੰਦਾ ਪੋਨਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਸੀ।

## ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਪਿੰਡ
#ਚੀਮਾ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਮਲਕ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਸਿੱਧਵਾਂ ਖੁਰਦ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਗਾਗਰਾ (4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਸੋਹੀਆਂ (4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) 
ਪੋਨਾ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ। 

## ਇਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
#ਜਗਰਾਉਂ, 
#ਰਾਏਕੋਟ, 
#ਮੋਗਾ, 
#ਫਿਲੌਰ 
ਪੋਨਾ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

## ਪੋਨਾ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਵੇਰਵੇ
ਪੋਨਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 1555 ਹੈ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 288 ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 48.1% ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 72.5% ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 33.4% ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
#https://www.onefivenine.com/village.dont?method=displayVillage&villageId=139490
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਐੱਸ. ਐਨ. ਸੁੰਦਰੰਬਲ

**ਐੱਸ. ਐਨ. ਸੁੰਦਰੰਬਲ** (7 ਅਕਤੂਬਰ 1913, ਤਿਰੂਪੁਰ ਵਿੱਚ-20 ਅਗਸਤ 2007, ਤਿਰੂਪੁਰ ਵਿਖੇ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1941 ਵਿੱਚ ਵੇਲੋਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇ ਦੀ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਖਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਤਿਰੂਪੁਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗੇਰੀਪਾਲਯਮ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1913
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ