ਬਜਾਜ ਗਰੁੱਪ

**ਬਜਾਜ ਸਮੂਹ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Bajaj Group**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਜਮਨਾਲਾਲ ਬਜਾਜ ਦੁਆਰਾ 1926 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ 40 ਕੰਪਨੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੰਪਨੀ ਬਜਾਜ ਆਟੋ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੋ-ਪਹੀਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲਜ਼ (2- ਅਤੇ 3-ਪਹੀਆ ਵਾਹਨ), ਘਰੇਲੂ ਉਪਕਰਣ, ਰੋਸ਼ਨੀ, ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਸਟੀਲ, ਬੀਮਾ, ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਜਾਜ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲਾਇਸੈਂਸ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦਾ ਹੋਇਆ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਬਜਾਜ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਕੰਪਨੀਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਜਮਨਾਲਾਲ ਬਜਾਜ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

### ਕਮਲਨਯਨ ਬਜਾਜ (1915-1972) 
ਜਮਨਾਲਾਲ ਬਜਾਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਕਮਲਨਯਨ ਬਜਾਜ ਨੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸਕੂਟਰ, ਥ੍ਰੀ-ਵ੍ਹੀਲਰ, ਸੀਮਿੰਟ, ਅਲੌਏ ਕਾਸਟਿੰਗ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। 1954 ਵਿੱਚ, ਕਮਲਨਯਨ ਨੇ ਬਜਾਜ ਗਰੁੱਪ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ।

### ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਜਾਜ (1924-1994) 
ਜਮਨਾਲਾਲ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਜਾਜ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਕਮਲਨਯਨ ਬਜਾਜ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਊਰਜਾਵਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਜਾਜ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵੱਲ ਸੇਧਿਤ ਸਨ। ਉਹ 1961 ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਅਸੈਂਬਲੀ ਫਾਰ ਯੂਥ (ਇੰਡੀਆ) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਯੁਵਾ ਕੇਂਦਰ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਟਰੱਸਟੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਵੀ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁਵਕ ਕੇਂਦਰ, ਇੱਕ ਯੁਵਾ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਣਾਈ।

### ਰਾਹੁਲ ਬਜਾਜ (1938-2022) 
ਰਾਹੁਲ ਬਜਾਜ, ਚੇਅਰਮੈਨ ਐਮਰੀਟਸ ਅਤੇ ਬਜਾਜ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (2005 ਤੱਕ) ਜਮਨਾਲਾਲ ਬਜਾਜ ਦੇ ਪੋਤੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਬੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ, ਸਰਕਾਰੀ ਲਾਅ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਬਜਾਜ ਸਮੂਹ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਹੁਲ ਬਜਾਜ ਨੂੰ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਲਈ ਸੀਆਈਆਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

ਅਕਤੂਬਰ 9, 2024 ਵਿੱਚ ਬਜਾਜ ਪਰਿਵਾਰ $23.4 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਦੀ ਫੋਰਬਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 10ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ।

## ਹੋਰ ਉਘੇ ਮੈਂਬਰ 
ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

* ਅਨੰਤ ਬਜਾਜ: ਐਮ.ਡੀ., ਬਜਾਜ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲਜ਼ ਲਿਮ.
* ਸ਼ੇਖਰ ਬਜਾਜ: ਚੇਅਰਮੈਨ, ਬਜਾਜ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲਜ਼ ਲਿਮ.

## ਬਜਾਜ ਗਰੁੱਪ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ 
* ਬਛਰਾਜ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਪ੍ਰਾ. ਲਿਮਿਟੇਡ - ਨਿਵੇਸ਼ ਕੰਪਨੀ।
** ਬਛਰਾਜ ਫੈਕਟਰੀਜ਼ ਪ੍ਰਾ. ਲਿਮਿਟੇਡ - ਕਪਾਹ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਦੀ ਗਿੰਨਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸਿੰਗ।
* ਬਜਾਜ ਸਟੀਲ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ
* ਬਜਾਜ ਆਟੋ - ਸਕੂਟਰ, ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪਹੀਆ ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਸਪੇਅਰ ਪਾਰਟਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ।
** ਬਜਾਜ ਆਟੋ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ - ਨਿਵੇਸ਼ ਕੰਪਨੀ।
** ਬਜਾਜ ਆਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ BV - ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬਜਾਜ ਆਟੋ ਉੱਦਮ।
** ਪੀਟੀ ਬਜਾਜ ਆਟੋ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ (PTBAI) - ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਬਜਾਜ ਆਟੋ ਉੱਦਮ।
** ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਕੂਟਰਸ ਲਿਮਿਟੇਡ - ਸਕੂਟਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ।
* ਬਜਾਜ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲਸ - ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪੱਖੇ, ਹਾਈਮਾਸਟ, ਜਾਲੀ ਵਾਲੇ ਬੰਦ ਟਾਵਰਾਂ ਅਤੇ ਖੰਭਿਆਂ ਦੇ ਅਸੈਂਬਲਰ।
* ਬਜਾਜ ਫਿਨਸਰਵ - ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ।
*** ਬਜਾਜ ਫਾਈਨਾਂਸ - ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਖਰੀਦ, ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਲੀਜ਼ ਸਮੇਤ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਦੇ।
**** ਬਜਾਜ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼
**** ਬਜਾਜ ਹਾਊਸਿੰਗ ਫਾਈਨਾਂਸ
*** ਬਜਾਜ ਅਲਾਇੰਸ ਜਨਰਲ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ - ਜਨਰਲ ਬੀਮਾ ਕਾਰੋਬਾਰ।
*** ਬਜਾਜ ਅਲੀਅਨਜ਼ ਲਾਈਫ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ - ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕਾਰੋਬਾਰ।
* ਬਜਾਜ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਐਂਡ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਲਿਮਿਟੇਡ - ਨਵੇਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੰਪਨੀ।
** ਜਮਨਾਲਾਲ ਸੰਨਜ਼ ਪ੍ਰਾ. ਲਿਮਿਟੇਡ - ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਕੰਪਨੀ।
* ਬਜਾਜ ਵੈਂਚਰਸ ਲਿਮਿਟੇਡ - ਪਾਵਰ ਟੂਲਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
* ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਹਾਊਸਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ - ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਕੰਪਨੀ।
* ਬਜਾਜ ਇੰਡੇਫ - 'INDEF' ਬ੍ਰਾਂਡ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟ੍ਰਿਪਲ ਸਪਰ ਗੀਅਰ ਚੇਨ ਪੁਲੀ ਬਲਾਕ, ਚੇਨ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਹੋਸਟ ਅਤੇ ਤਾਰ ਦੀ ਰੱਸੀ।
* ਹਿੰਦ ਮੁਸਾਫਿਰ ਏਜੰਸੀ ਲਿਮਿਟੇਡ - ਟਰੈਵਲ ਏਜੰਸੀ।
* Hind Lamps Ltd. - GLS, ਫਲੋਰੋਸੈਂਟ, ਲਘੂ ਲੈਂਪ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
** ਬਜਾਜ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰਾ. Ltd. - ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪੱਖੇ, GLS ਲੈਂਪ, ਫਲੋਰੋਸੈਂਟ ਟਿਊਬਾਂ, ਲਾਈਟ ਫਿਟਿੰਗਸ, ਆਦਿ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰੋ।
* ਕਮਲਨਯਨ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟਸ ਐਂਡ ਟਰੇਡਿੰਗ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿ. ਲਿਮਿਟੇਡ
* ਮਧੁਰ ਸਕਿਓਰਿਟੀਜ਼ ਪ੍ਰਾ. ਲਿਮਿਟੇਡ
* ਮੁਕੰਦ ਲਿਮਿਟੇਡ - ਕਾਰਬਨ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਟੀਲ ਸਮੇਤ ਸਟੇਨਲੈੱਸ, ਅਲਾਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਟੀਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ।
** ਮੁਕੰਦ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ - ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾਗਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਇਨਫੋਟੈਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ।
** ਮੁਕੰਦ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਿਮਿਟੇਡ - ਧਾਤਾਂ, ਸਟੀਲ ਅਤੇ ਫੈਰੋ ਅਲਾਇਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ।
** ਹੋਸਪੇਟ ਸਟੀਲਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ - ਸਟੀਲ ਪਲਾਂਟ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਇਰਨ ਮੇਕਿੰਗ ਡਿਵੀਜ਼ਨ, ਸਟੀਲ ਮੇਕਿੰਗ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਰੋਲਿੰਗ ਮਿੱਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
* ਨੀਰਜ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਪ੍ਰਾ. ਲਿਮਿਟੇਡ
* ਰਾਹੁਲ ਸਕਿਓਰਿਟੀਜ਼ ਪ੍ਰਾ. ਲਿਮਿਟੇਡ
* ਰੂਪਾ ਇਕੁਇਟੀਜ਼ ਪ੍ਰਾ. ਲਿਮਿਟੇਡ
* ਸਨਰਾਜ ਨਯਨ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟਸ ਪ੍ਰਾ. ਲਿਮਿਟੇਡ
* ਸ਼ੇਖਰ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਪ੍ਰਾ. ਲਿਮਿਟੇਡ
* ਬੜੌਦਾ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਪ੍ਰਾ. ਲਿਮਿਟੇਡ - ਨਿਵੇਸ਼ ਕੰਪਨੀ।
* ਜੀਵਨ ਲਿਮਿਟੇਡ - ਨਿਵੇਸ਼ ਕੰਪਨੀ।

## ਹਵਾਲੇ