open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸਾਂਚੀ ਯਕਸ਼ੀ ਚਿੱਤਰ

**ਸਾਂਚੀ ਯਕਸ਼ੀ ਮੂਰਤੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Sanchi Yakshi Figure**) ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਾਂਚੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੋਧੀ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ਲਭੰਜਿਕਾ ਯਕਸ਼ੀ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਤਲੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੋਧੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਇਹ 1842 ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਯਕਸ਼ੀ ਦੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜੀ ਹੋਈ ਮੂਰਤੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਾਂਚੀ ਵਿਖੇ ਮਹਾਨ ਸਟੂਪ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸਟੂਪ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚਾਰ ਤੋਰਨ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਗੋਲਾਕਾਰ ਜਲੂਸ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਬਣੇ, ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਬੋਧੀ ਮੂਰਤੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਪੱਛਮੀ ਗੇਟਵੇ ਦੀ ਬੀਮ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਰੈਕਟ ਚਿੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਸੀ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਟਕਰ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ 1842 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੁਝ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਇਹ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬੋਧੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

right|thumb|300x300px| ਸਾਂਚੀ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਉੱਪਰਲੇ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਬੀਮ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਮਾਨ ਯਕਸ਼ੀ ਬਰੈਕਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।

## ਵੇਰਵਾ 
ਚਿੱਟੇ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ, ਯਕਸ਼ੀ ਦੀ ਲਗਭਗ ਨਗਨ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਸੱਜੀ ਲੱਤ ਉਸਦੇ ਤਣੇ ਦੁਆਲੇ ਲਪੇਟੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਗਰਦਨ, ਕਮਰ ਅਤੇ ਗਿੱਟਿਆਂ ਦੁਆਲੇ ਸਜਾਵਟੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਬਰੈਕਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸ਼ਤੀਰ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਕਦੇ ਯਕਸ਼ੀ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਲਭੰਜਿਕਾ ਯਕਸ਼ੀ ਨੇ ਦੋ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ: ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੀਵਨਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾਗਤ ਤੱਤ ਵਜੋਂ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਆਂ
ਬਾਰਾਂਮਾਹ (ਪਰਚਾ)

***ਬਾਰਾਂਮਾਹ*** ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਛਪਣ ਵਾਲਾ ਮਿਆਰੀ ਸਾਲਾਨਾ ਖੋਜ ਪਰਚਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਅਤੇ  ਜ਼ੁਬੈਰ ਅਹਮਦ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲੇ
ਤਿੰਨ ਕੁੜੀਆਂ (ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ)

**ਥ੍ਰੀ ਗਰਲਜ਼** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Three Girls**), ਜਿਸਨੂੰ ***ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਯੰਗ ਗਰਲਜ਼*** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੰਗਰੀਆਈ-ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਦੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ। ਇਹ 1934 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਦੇ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ 1935 ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੇ 1937 ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਆਰਟ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਵਾਬ ਸਲਾਰ ਜੰਗ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਗਏ ਬੈਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਰਚਨਾ 
ਇਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ (ਮਹਿੰਦਰੋ) (1897-1939), ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਕੋਸਰਾ (1891-1966) ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਨਿਰਵੀਰ ਕੌਰ (ਨੈਰੀ) (1914-1975), ਬੇਅੰਤ ਕੌਰ (1915-1990), ਅਤੇ ਹਰਭਜਨ ਕੌਰ (ਸੈਂਡੋ) (1919-1957)।

## ਵਿਆਖਿਆ 
ਇਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰੰਗੀਨ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ।

ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: 

ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਕਲਾਤਮਕ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ, ਭਾਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰੀਬ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ; ਬੇਅੰਤ ਅਧੀਨਗੀ ਅਤੇ ਸਬਰ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੁੱਪ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਣਾ,... ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸ ਅੱਖਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਨਵਸ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ।
ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਦੇ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਪਾਲ ਗੌਗੁਇਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਦੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਗਈ ਪੁਰਾਣੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਚਾਪਲੂਸੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵੱਲ ਵਧਣ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਰੰਗ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। *ਥ੍ਰੀ ਗਰਲਜ਼* ਵਿੱਚ, ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਜਵਾਬ 
thumb| ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਆਪਣੀ 1937 ਦੀ ਲਾਹੌਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ *ਤਿੰਨ ਕੁੜੀਆਂ* ਨਾਲ
ਦਸੰਬਰ 1936 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਪਬਲਿਕ ਗਾਰਡਨ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਅਮੀਰ ਕਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿਕਾਰ, ਨਵਾਬ ਸਲਾਰ ਜੰਗ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸਨੂੰ *ਇੰਦੂ ਦੇ ਨਿਊਡ* ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਕਿ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਖਰੀਦ ਲਵੇਗਾ, ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਨੇ ਉਸਨੂੰ *ਵਿਲੇਜਰਸ* ਵੀ ਭੇਜਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਸਨੂੰ "ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਊਬਿਸਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ"। 

ਇਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੇ 1937 ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਆਰਟ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਦੀਆਂ 33 ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਸੀ ਜੋ 21 ਤੋਂ 27 ਨਵੰਬਰ 1937 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਫਲੇਟੀ ਦੇ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਉਸਦੀ ਇਕੱਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ₹700 ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਲਾ
ਸੁਲਤਾਨਗੰਜ ਬੁੱਧ

thumb|ਸੁਲਤਾਨਗੰਜ ਬੁੱਧ
**ਸੁਲਤਾਨਗੰਜ ਬੁੱਧ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Sultanganj Buddha**) ਇੱਕ ਗੁਪਤ - ਪਾਲ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਲ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੰਪੂਰਨ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਬੁੱਧ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਰਤੀ 500 ਅਤੇ 700 ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਪਰ ਹੇਠਾਂ ਦੇਖੋ)। ਇਹ 2.3 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਅਤੇ 1 ਮੀਟਰ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਭਾਰ 500 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤੀ ਕਸਬੇ ਸੁਲਤਾਨਗੰਜ, ਭਾਗਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ 1861 ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਹੁਣ ਬਰਮਿੰਘਮ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਬਰਮਿੰਘਮ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਪੂਰੇ ਆਕਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਇਹ ਗੁਪਤਾ ਕਲਾ ਤੋਂ "ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਧਾਤ ਦੀ ਮੂਰਤੀ" ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਾਇਦ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਸਟੂਕੋ ਮੂਰਤੀਆਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਮੀਰਪੁਰ-ਖਾਸ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਧਾਤ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਜੈਨ ਅਕੋਟਾ ਦੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੱਭਤਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਅਮੀਰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਹਨ।

ਲਲਿਤਪੁਰ, ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ, ਗੀਤਾ ਬਾਹੀ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਬੁੱਧ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ 1.8 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨੇਪਾਲੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਹੈ, ਲਗਭਗ 9ਵੀਂ ਜਾਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ-ਹਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਧ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨਗੰਜ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸੁਲਤਾਨਗੰਜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਸਾਰਨਾਥ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਬੁੱਧ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾਯੋਗ ਹੈ, "ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਸੁਚਾਰੂ ਗੋਲ ਕਮਜ਼ੋਰੀ" ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਤਲੇ, ਚਿਪਕਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਹਲਕੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ "ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਰੁਖ ਅਤੇ ਲਿਫਾਫੇ ਵਾਲੇ ਚੋਲੇ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਸਿਲੂਏਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਏ ਗਏ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ" ਹੈ।

## ਮਿਤੀ 
ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਾ ਕਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਵਿਨਸੈਂਟ ਆਰਥਰ ਸਮਿਥ ਨੇ 1911 ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 400 ਦੱਸੀ ਹੈ। ਫਿਰ 800 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਰੇਡੀਓਕਾਰਬਨ ਡੇਟਿੰਗ ਦੇ ਨਤੀਜੇ 600–650 ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਜੇ ਵੀ "500–700" ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Sultanganj_budda1.jpg|alt=Sultanganj Buddha| ਸੁਲਤਾਨਗੰਜ ਬੁੱਧ
ਤਸਵੀਰ:Indian_Museum_Sculpture_-_Buddha,_Fearless_Posture,_5c,_Sarnath_(9217994429).jpg|alt=Indian Museum, Kolkata, 5th century, from Sarnath| ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ, 5ਵੀਂ ਸਦੀ, ਸਾਰਨਾਥ ਤੋਂ
ਤਸਵੀਰ:Indian_Museum_Sculpture_-_Buddha,_Fearless_Posture,_5c,_Sarnath_(9220763324).jpg|alt=Indian Museum, Kolkata, 5th century, from Sarnath| ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ, 5ਵੀਂ ਸਦੀ, ਸਾਰਨਾਥ ਤੋਂ
ਤਸਵੀਰ:Standing_Buddha_Set-up_by_Buddist_Monk_Yasadinna_-_434_CE_-_Govind_Nagar_-_ACCN_76-25_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5548_(retouched).jpg|alt=Buddha from Mathura, dated 434| ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਬੁੱਧ, ਮਿਤੀ 434

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਆਂ
ਕੁਈਨ ਮਾਇਆ ਦਾ ਸੁਪਨਾ

thumb| *ਕੁਈਨ ਮਾਇਆ ਦਾ ਸੁਪਨਾ*, , ਮਰਦਾਨ ਤੋਂ ਗੰਧਾਰਨ
**ਰਾਣੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਸੁਪਨਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: '''Queen Maya's Dream''') ਬੁੱਧ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਰਾਣੀ ਮਾਇਆ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਸਮੇਤ ਚਿੱਤਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਿਰਫ਼ ਜਨਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਈ ਬੋਧੀ ਸਥਾਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਰਹੂਤ, ਸਾਰਨਾਥ, ਅਮਰਾਵਤੀ ਸਟੂਪ, ਨਾਗਾਰਜੁਨਕੋਂਡਾ, ਅਜੰਤਾ, ਹੋਰ ਗੰਧਾਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮੱਧ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੁੱਧ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ।

## ਦੰਤਕਥਾ 
thumb| ਭਾਰੂਤ, ਲਗਭਗ 100 ਈਸਾ ਪੂਰਵ
[thumb| ਰਾਣੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਸੁਪਨਾ, [ਸਾਂਚੀ ਸਤੂਪ]]
ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਲਿਤਵਿਸਤਾਰ, ਅਬਿਨਿਸਕਰਮਣ ਸੂਤਰ, ਬੁੱਧਚਰਿਤ, ਮਹਾਵਸਤੁ ਅਤੇ ਮੂਲਸਰਵਸਤੀਵਾਦ ਵਿਨਯ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, "ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸੱਤ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕਪਿਲਸਵਸਤੂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਹਾਮਾਇਆ ਨੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਉਹ ਜਲਦੀ ਉੱਠੀ, ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਵੰਡਿਆ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਸੁੱਖਣਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਗਈ, ਸੌਂ ਗਈ ਅਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਿਆ।" ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚਾਰ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸੋਫੇ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ। .... ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਹਾਇਆ... ਉਸਨੂੰ ਸਵਰਗੀ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨਾਏ, ਉਸਨੂੰ ਅਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਲਿਆ ਅਤੇ ਸਵਰਗੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨਾਏ। ... ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਵਰਗੀ ਸੋਫੇ 'ਤੇ ਲਿਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੀ। ਬੋਧੀਸਤਵ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਚਿੱਟੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ... ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਆਪਣੇ ਤਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ ਕਮਲ ਦਾ ਫੁੱਲ ਫੜ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।" (*ਦਖਿਲਾਪਸਮ ਤਲਵਾ ਕੁਚਿਮ ਪੌਇਤਸਾਦਿਸੋ* )

ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਇਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ ਪੁਜਾਰੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਪੁਜਾਰੀ ਨੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਰਾਣੀ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ ਜਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।

## ਮੂਰਤੀ-ਵਿਗਿਆਨ 
ਬੁੱਧ ਦੇ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਸ਼ੁਭ ਔਰਤ ਲਿੰਗਕਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਸੋਫੇ 'ਤੇ ਔਰਤ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸੌਂ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਲੋਕਪਾਲ ਜਾਂ ਸਵਰਗੀ ਜੀਵ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਆਂ
ਕਨਿਸ਼ਕਾ ਕਾਸਕੇਟ

thumb| **ਕਰੂਬੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਬੁੱਧ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਭਗਤ ਜਾਂ ਬੋਧੀਸਤਵ ਦੇ ਨਾਲ**
**ਕਨਿਸ਼ਕ ਤਾਬੂਤ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Kanishka casket**) ਜਾਂ **ਕਨਿਸ਼ਕ ਰਿਲੀਕੁਆਰੀ**, ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਰਿਲੀਕੁਆਰੀ ਹੈ ਜੋ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਾਂਬੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ 127 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾਣ ਸਮਰਾਟ ਕਨਿਸ਼ਕ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਰਣਨ 
ਇਹ 1908-1909 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਸ਼ਾਹ-ਜੀ-ਢੇਰੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਯਾਦਗਾਰੀ ਕਨਿਸ਼ਕ ਸਟੂਪ (ਜਿਸਨੂੰ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਟੂਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ) ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਦਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਰਮਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

ਇਹ ਤਾਬੂਤ ਅੱਜ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਤਾਬੂਤ ਖਰੋਸ਼ਠੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:

ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਲਿਖਤ 'ਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ, *ਅਗਸੀਲਾਸ* ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸਨੇ ਕਨਿਸ਼ਕ ਦੇ ਸਟੂਪਾਂ (ਕੈਤਿਆ) 'ਤੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਦੀ ਬੋਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਸੇਵਕ (ਦਾਸ) ਅਗਿਸਾਲੋਸ, ਮਹਾਂਸੇਨ ਦੇ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਕਨਿਸ਼ਕ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਸੁਪਰਡੈਂਟ" ("ਦਾਸ ਅਗਿਸਾਲ ਨਵ-ਕਰਮੀ ਅਨਾ*ਕਨਿਸਕਸਾ ਵਿਹਾਰ ਮਹਾਸੇਨਸਾ ਸੰਘਾਰੇਮੇ")। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤਾਬੂਤ ਦੀ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਫਾਈ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਡਿੰਗ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ, ਨਾਮ *ਅਗਨੀਸ਼ਾਲਾ* ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੱਠ ਦਾ ਰਿਫੈਕਟਰੀ ਹੈ।

ਤਾਬੂਤ ਦੇ ਢੱਕਣ 'ਤੇ ਬੁੱਧ ਕਮਲ ਦੇ ਚੌਂਕੀ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਢੱਕਣ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਉੱਡਦੇ ਹੰਸ, ਜਾਂ ਹਮਸਾ ਦੇ ਇੱਕ ਫਰੀਜ਼ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਛੜ ਰਹੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਕੁਝ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਚੁੰਝ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦਾ ਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤਾਬੂਤ ਦਾ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਾਣ ਰਾਜਾ, ਸ਼ਾਇਦ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਨਿਸ਼ਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪਾਸੇ ਈਰਾਨੀ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ਾਹੀ ਹਸਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬੋਧੀਸਤਵ ।

ਕਰੂਬੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੱਕ ਮਾਲਾ ਆਮ ਹੇਲੇਨਿਸਟਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।

1910 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹਨਾਂ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਰਮਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅੱਜ ਮਾਂਡਲੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਦੇ ਸੱਚੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:TrilogyDetail.JPG|alt=Detail of the Indra, Buddha, Brahma trilogy.| ਇੰਦਰ, ਬੁੱਧ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤਿੱਕੜੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ।
ਤਸਵੀਰ:KanishkaDetail.JPG|alt=Detail of Kanishka, surrounded by the Sun-God and the Moon-God.| ਕਨਿਸ਼ਕ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਸੂਰਜ-ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ-ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਤਸਵੀਰ:Kanishka_in_the_Kanishka_Casket.jpg|alt=Kanishka in the Kanishka Casket (detail)| ਕਨਿਸ਼ਕ ਤਾਬੂਤ ਵਿੱਚ ਕਨਿਸ਼ਕ (ਵੇਰਵਾ)
ਤਸਵੀਰ:GooseDetail.JPG|alt=Detail of the flight of sacred geese, or hamsa.| ਪਵਿੱਤਰ ਹੰਸ, ਜਾਂ ਹਮਸਾ ਦੀ ਉਡਾਣ ਦਾ ਵੇਰਵਾ।
ਤਸਵੀਰ:Buddha_relics.JPG|alt=Buddha relics from Kanishka's stupa in Peshawar, Pakistan, sent by the British to Mandalay, Burma in 1910.| 1910 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਰਮਾ ਦੇ ਮਾਂਡਲੇ ਭੇਜੇ ਗਏ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਕਨਿਸ਼ਕ ਦੇ ਸਤੂਪ ਤੋਂ ਬੁੱਧ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼।

## ਹਵਾਲੇ
ਜ਼ੁਬੈਰ ਅਹਿਮਦ

**ਜ਼ੁਬੈਰ ਅਹਿਮਦ** (ਜਨਮ 1958) ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੇਖਕ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਆਲੋਚਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਦੋ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 

ਜ਼ੁਬੈਰ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਅਤੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਲੈਂਗੁਏਜ ਟੀਚਿੰਗ ਵਿਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ ਉਹ ਓਲਡ ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ। 2014 ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ **ਕਬੂਤਰ ਬਨੇਰੇ ਤੇ ਗਲੀਆਂ** ਨੂੰ ਖੱਦਰਪੋਸ਼ ਟ੍ਰਸਟ ਵੱਲੋਂ ਬੇਹਤਰੀਨ ਗਲਪ ਦਾ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਢਾਹਾਂ ਇਨਾਮ ਮਿਲ਼ਿਆ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ *ਗਰੀਵਿੰਗ ਫ਼ਾਰ ਪਿਜਨਜ਼*  ਨਾਂ ਹੇਠ ਪ੍ਰੋ: ਐਨ ਮਰਫੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ਼ ਕੇ ਸਲਾਨਾ ਰਸਾਲਾ ‘ਬਾਰਾਂ ਮਾਹ’ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ  ਸਾਹਿਤਕ ਸਫਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, "ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਿੱਤ ਸੁਣਦਿਆਂ, ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਅਚੇਤ ਹੀ ਲਿਖਾਰੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। 
## ਲਿਖਤਾਂ
### ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਦੱਮ ਯਾਦ ਨਾ ਕੀਤਾ

### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਮੀਂਹ ਬੂਹੇ ਤੇ ਬਾਰੀਆਂ
*ਕਬੂਤਰ ਬਨੇਰੇ ਤੇ ਗਲੀਆਂ
*ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੰਧ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਵਾਸੂਦੇਵ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਬੁੱਧ ਮੂਰਤੀ

**ਵਾਸੂਦੇਵ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਬੁੱਧ ਮੂਰਤੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Buddha statue of Vasudeva I**) ਬੁੱਧ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ਾਣ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਵਾਸੂਦੇਵ ਪਹਿਲੇ (191–232 ਈਸਵੀ) ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹੈ।

ਬੁੱਧ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: "ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇਵਪੁਤਰ ਵਾਸੂਦੇਵ ਦੇ 93ਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ...", ਜੋ ਕਿ , ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ 220 ਈਸਵੀ, ਕਨਿਸ਼ਕ ਯੁੱਗ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ 127 ਈਸਵੀ (127+93=220) ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੂਰਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:

"ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇਵਪੁਤਰ ਵਾਸੂਦੇਵ ਦੇ 93ਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਹੇਮੰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, 25ਵੇਂ ਦਿਨ, ਬੁੱਧ ਦੀ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਨਿਹਚਾ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਇਸਥ (?) ਸੀ, ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਰਵਾਨੰਦੀ, ਮਾਂ ਜੀਵਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਆਰੀਆ ਧਨ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਛਤਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।"

—ਵਾਸੂਦੇਵ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਬੁੱਧ ਮੂਰਤੀ 'ਤੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ।[1]

ਵਾਸੂਦੇਵ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਰਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਲਾਤਮਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ। ਕਈ ਬੋਧੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਾਸੂਦੇਵ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਕਲਾ ਦੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਇੱਕ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਾਕਯਮੁਨੀ ਮੂਰਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਵੀ ਹੈ, ਦੀ ਤਾਰੀਖ "ਸਾਲ 94" ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਾਸੂਦੇਵ ਦਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ।

ਮਥੁਰਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਮੂਰਤੀ, ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਲਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਬੁੱਧ ਵਿਹਾਰ, ਪੇਰੰਬੁਰ

**ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਬੁੱਧਾ ਵਿਹਾਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **South India Buddha Vihar**) ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਦੇ ਚੇਨਈ ਦੇ ਪੇਰੰਬੁਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਮੱਠ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 'ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਬੋਧੀ ਵਿਹਾਰਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ ਮੱਠ 1906 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਬੋਧੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ 14 ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਬਰਮਾ, ਕੰਬੋਡੀਆ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਬੋਧੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਮੱਠ ਵਿੱਚ 6 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਬੁੱਧ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ ਜੋ ਧਿਆਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ, ਮੱਠ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ।

## ਟਿਕਾਣਾ 
ਇਹ ਮੱਠ (13°06′37″ ਉੱਤਰ 80°14′30″ ਪੂਰਬ﻿ / ﻿13.110315° ਉੱਤਰ 80.241668° ਪੂਰਬ) ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
https://buddhavihar.in/
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ
ਪਿਤਲਖੋਰਾ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਦੇ ਸਤਮਾਲਾ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ **ਪਿਤਲਖੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Pitalkhora Caves**), ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੋਧੀ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 14 ਚੱਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਰਕ ਹਨ ਜੋ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਏਲੋਰਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ, ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇੱਕ ਝਰਨੇ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਕੰਕਰੀਟ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਚੜ੍ਹਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

## ਵੇਰਵਾ 
ਗੁਫਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਸਾਲਟ ਚੱਟਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਗੁਫਾਵਾਂ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। 14 ਵਿੱਚੋਂ, ਚਾਰ ਚੈਤਯ ਹਨ (ਇੱਕ ਵੋਟ ਸਟੂਪ, ਇੱਕ ਅਪਸੀਡਲ ਅਤੇ ਸਿੰਗਲ-ਸੈੱਲ) ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਵਿਹਾਰ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬੋਧੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਾਫ਼ੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਮਹਾਯਾਨ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੋ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, 10 ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਟਲਖੋਰਾ ਨੂੰ ਟਾਲਮੀ ਦੇ "ਪੇਟ੍ਰੀਗਾਲਾ" ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, *ਮਹਾਮਾਯੂਰੀ* ਦੇ "ਪਿਟਾਂਗਲਿਆ" ਨਾਲ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲਗਭਗ 250 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਦੋ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਠੀਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਖਰਾਬ ਗਜ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਤੀਕ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਜੰਤਾ-ਏਲੋਰਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਤਸਵੀਰ:5_Pitalkhora_overview.jpg|alt=Some of the caves.| ਕੁਝ ਗੁਫਾਵਾਂ।
ਤਸਵੀਰ:043_Reconstructed_Cells_(34045149876).jpg|alt=Reconstructed vihara cells.| ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਵਿਹਾਰ ਸੈੱਲ।
ਤਸਵੀਰ:Soldier_statue_guarding_Buddhist_cave_Pitalkhora.jpg|alt=Dvarapala statue guarding a cave.| ਦੁਆਰਪਾਲ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਗੁਫਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ:032_Broken_Elephant_Figures_(33274190623).jpg|alt=Row of broken sculptures of elephants.| ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ।

## ਚੈਤਯ ਹਾਲ ਦਾ ਕਾਲਕ੍ਰਮ (ਗੁਫਾ 3) 
ਪਿਤਲਖੋਰਾ ਦੀ ਗੁਫਾ 3, ਚੈਤਯ ਹਾਲ, ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੈਤਯ ਹਾਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਰਕਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੈਤਯ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ: ਪਹਿਲਾਂ, ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ, ਕੋਂਡੀਵਾਈਟ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਖੇ ਗੁਫਾ 9 ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਜਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਖੇ ਗੁਫਾ 12, ਜੋ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਅਜੰਤਾ ਦੀ ਗੁਫਾ 10 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਅਜੰਤਾ ਦੀ ਗੁਫਾ 10 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਲਕ੍ਰਮਿਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ: ਪਿਟਲਖੋਰਾ ਵਿਖੇ ਗੁਫਾ 3, ਕੋਂਡਾਨਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਖੇ ਗੁਫਾ 1, ਅਜੰਤਾ ਵਿਖੇ ਗੁਫਾ 9, ਜੋ ਕਿ, ਆਪਣੇ ਵਧੇਰੇ ਸਜਾਵਟੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਬਾਅਦ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾਸਿਕ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਖੇ ਗੁਫਾ 18, ਅਤੇ ਬੇਦਸੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਖੇ ਗੁਫਾ 7, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਰਲਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਖੇ ਮਹਾਨ ਚੈਤਯ ਦੀ "ਅੰਤਮ ਸੰਪੂਰਨਤਾ" ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ।

ਤਸਵੀਰ:011_Side_View_of_Chaitya_Hall_(34085579685).jpg|alt=Side view of the Chaitya hall.| ਚੈਤਯ ਹਾਲ ਦਾ ਪਾਸੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼।
ਤਸਵੀਰ:012_Fron_View_of_Chaitya_Hall_(33243583374).jpg|alt=Cave 3, a Chaitya hall, front view.| ਗੁਫਾ 3, ਇੱਕ ਚੈਤਯ ਹਾਲ, ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼।
ਤਸਵੀਰ:014_Pillars_showing_Paintings_(34085568815).jpg|alt=Rows of painted pillars.| ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ।
ਤਸਵੀਰ:5_Paintings_at_ancient_Pitalkhora_Buddhist_caves.jpg|alt=Ancient paintings (Mahayana period).| ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ (ਮਹਾਯਾਨ ਕਾਲ)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਮੈਕਸਿਨ ਇਲੀਅਟ

**ਮੈਕਸਿਨ ਇਲੀਅਟ** (5 ਫਰਵਰੀ, 1868-5 ਮਾਰਚ, 1940), ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਿਟਲ ਜੈਸੀ, **ਡੈਟੀ** ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਮ **ਜੈਸੀ ਡਰਮੋਟ** ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1910 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੂਕ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਸ ਦੇ ਕਿੰਗ ਐਡਵਰਡ ਸੱਤਵਾਂ ਅਤੇ ਜੇ. ਪੀ. ਮੋਰਗਨ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂਡ਼੍ਹੇ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਦੀ ਅਫਵਾਹ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਬੈਲਜੀਅਨ ਰਾਹਤ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
5 ਫਰਵਰੀ, 1868 ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਪਤਾਨ ਥਾਮਸ ਡਰਮੋਟ ਅਤੇ ਐਡੀਲੇਡ ਹਿੱਲ ਡਰਮੋਟ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੀ, [1] ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਗਰਟਰੂਡ ਐਲੀਅਟ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਭਰਾ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਇੱਕ ਮਲਾਹ, ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਸੀ। [ਕਦੋਂ?][3]

1883 ਵਿੱਚ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ, ਜੈਸੀ ਨੂੰ ਇੱਕ 25 ਸਾਲ ਦੇ ਆਦਮੀ ਨੇ ਭਰਮਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਨਾਬਾਲਗ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਭਤੀਜੀ ਡਾਇਨਾ ਫੋਰਬਸ-ਰੌਬਰਟਸਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਉਸਦਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਬੱਚਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਉਸਦੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਜ਼ਖ਼ਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਐਲੀਅਟ ਨੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਸਥਾਨਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ, ਆਰਥਰ ਹਾਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਬਣਾਏ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਹਾਲ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਹਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਕੌੜੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਦੀ ਸੀ।[1]

## ਐਕਟਿੰਗ 
ਉਸਨੇ 1889 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਟੇਜ ਨਾਮ ਮੈਕਸੀਨ ਐਲੀਅਟ ਅਪਣਾਇਆ, ਅਤੇ 1890 ਵਿੱਚ ਦ ਮਿਡਲਮੈਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੋਈ।[1]

1895 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ ਔਗਸਟਿਨ ਡੇਲੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਟਾਰ ਖਿਡਾਰੀ, ਅਦਾ ਰੇਹਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਤਲਾਕ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐਲੀਅਟ ਨੇ 1898 ਵਿੱਚ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਨੈਟ ਸੀ. ਗੁਡਵਿਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਥਨ ਹੇਲ ਅਤੇ ਦ ਕਾਉਬੌਏ ਐਂਡ ਦ ਲੇਡੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।[1]

"ਦਿ ਮਰਚੈਂਟ ਆਫ਼ ਵੇਨਿਸ" ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ, ਉਸਨੇ $200 ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ $20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ। ਜਦੋਂ ਚਾਰਲਸ ਬੀ. ਡਿਲਿੰਘਮ ਦਾ "ਹਰ ਓਨ ਵੇ" ਦਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ 28 ਸਤੰਬਰ, 1903 ਨੂੰ ਬ੍ਰੌਡਵੇ 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਹੀ ਬਿੱਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐਲੀਅਟ ਇੱਕ ਸਟਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਜਦੋਂ 1905 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਲੰਡਨ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਐਡਵਰਡ ਸੱਤਵੇਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹੇ ਸਬੰਧ ਹੋਣ ਦੀ ਅਫਵਾਹ ਸੀ।[4]

## ਹਵਾਲੇ 
*  - Total pages: 916 
*  - Total pages: 306 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1940
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1868
ਮਾਨਬੇਂਦਰ ਅਧਿਕਾਰੀ

**ਮਾਨਬੇਂਦਰ ਅਧਿਕਾਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Manabendra Adhikary**) ਆਸਾਮ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 17 ਜਨਵਰੀ 1963 ਨੂੰ ਅਭੈਪੁਰੀ, ਬੋਂਗਾਈਗਾਂਵ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1978 ਵਿੱਚ ਅਭੈਪੁਰੀ ਅਭੈਸ਼ਵਰੀ HSMP ਸਕੂਲ ਤੋਂ HSLC ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਗੁਹਾਟੀ ਕਾਮਰਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। 1983 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਐਮ.ਕਾਮ ਅਤੇ ਐਮ.ਬੀ.ਏ. ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਗੁਹਾਟੀ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਜ਼ਾਨਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫਰਮ, ਐਮ. ਅਧਿਕਾਰੀ ਐਂਡ ਐਸੋਸੀਏਟਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 2002 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਮੈਸਰਜ਼ ਆਦਰਸ਼ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ, ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਇਆ।

ਉਸਦੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇਅ, ਭਬੇਂਦਰ ਨਾਥ ਸੈਕੀਆ ਅਤੇ ਜਾਹਨੂ ਬਰੂਆ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਈ 2013 ਵਿੱਚ ਅਰਥਾ ਫਿਲਮਜ਼ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ।

## ਫਿਲਮਾਂ 
## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 62ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ' ਤੇ ਅਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ  
* ਨੋਇਡਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਫਿਲਮ ਜਿਊਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ।
* ਇੰਡੀਅਨ ਪੈਨੋਰਮਾ 2014 ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ
* ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਨੇ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ-14, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ
ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ (ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ)

**ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Shah Alam;** ਜਨਮ 22 ਸਤੰਬਰ 1981, ਨਾਖਾ, ਬਸਤੀ ) ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।ਉਹ ਚੰਬਲ ਵੈਲੀ ਵਿਖੇ ਅਵਾਮ ਕਾ ਸਿਨੇਮਾ (ਪੀਪਲਜ਼ ਸਿਨੇਮਾ) ਅਤੇ ਸੁਨੀਲ ਜਨਾਹ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦਾ ਜਨਮ ਨਾਖਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਸਤੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਡਾ. ਰਾਮ ਮਨੋਹਰ ਲੋਹੀਆ ਅਵਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਫੈਜ਼ਾਬਾਦ ਅਤੇ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ।

ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਟੀਵੀ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਅਵਾਮ ਕਾ ਸਿਨੇਮਾ (ਪੀਪਲਜ਼ ਸਿਨੇਮਾ) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਚੰਬਲ ਵੈਲੀ ਵਿਖੇ ਸੁਨੀਲ ਜਨਾਹ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਹੁਣ, ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਚੰਬਲ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਵਾਮ ਕਾ ਸਿਨੇਮਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਹੈਦਰ ਅਲੀ (ਅਦਾਕਾਰ)

**ਹੈਦਰ ਅਲੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Haidar Ali;** ਜਨਮ 16 ਫਰਵਰੀ 1948), ਜਿਸਨੂੰ ਹਾਈਦਰ ਅਲੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ *ਨੁੱਕੜ* (1986-87) ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਨੇ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਗੋਵਾਰੀਕਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫਿਲਮ, *ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ* (2008) ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗਾਣੇ *"ਖਵਾਜਾ ਮੇਰੇ ਖਵਾਜਾ"* ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਪ੍ਰਮਿਲਾ (ਐਸਥਰ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਅਬ੍ਰਾਹਮ) ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਕੁਮਾਰ (ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਸਈਦ ਹਸਨ ਅਲੀ ਜ਼ੈਦੀ, ਜੋ *ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ*, *ਸ਼੍ਰੀ 420*, ਅਤੇ *ਵਤਨ* ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਿਲਾ ਨੇ 30 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ *ਉਲਟੀ ਗੰਗਾ*, *ਬਿਜਲੀ*, *ਬਸੰਤ* ਅਤੇ *ਜੰਗਲ ਕਿੰਗ* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਮਹਿਲਾ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ ਬਣੀ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਲਵਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਬੈਨਰ ਹੇਠ 16 ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਅਲੀ ਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ *ਨੁੱਕੜ* ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਲੜੀ ਕੁੰਦਨ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸਈਦ ਅਖਤਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ *ਸਰਕਸ* (1989) ਆਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਰਿੰਗਮਾਸਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਗੋਵਾਰੀਕਰ ਨੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨਾਲ *ਫਿਰ ਭੀ ਦਿਲ ਹੈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ* (2000), *ਚਲਤੇ ਚਲਤੇ* (2003) ਅਤੇ *ਕਿਸਮਤ ਕਨੈਕਸ਼ਨ* (2008) ਵਿੱਚ; ਸੁਧੀਰ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨਾਲ *ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੂੰ* (1988) ਅਤੇ *ਖੋਆ ਖੋਆ ਚਾਂਦ* (2007) ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਸਹਿ-ਅਦਾਕਾਰ ਗੋਵਾਰੀਕਰ ਨਾਲ *ਬਾਜ਼ੀ* (1995) ਅਤੇ *ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ* (2008) ਵਿੱਚ, ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਿਲਮ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸਨ, ਅਤੇ *ਖਵਾਜਾ ਮੇਰੇ ਖਵਾਜਾ* ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

## ਫਿਲਮਾਂ 
* *ਅਕ੍ਰਿਤ (1981) (ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ)*
* *ਸਾਰੰਸ਼ (1984)*
* *ਅੱਜ (1987)*
* *ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੂੰ (1988)*
* *ਸਲੀਮ ਲੰਡੇ ਪੇ ਮਾਤ ਰੋ (1989) ਨਾਥੂ ਸੇਠ ਵਜੋਂ*
* *ਲਪੰਡਾਵ (1993) (ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ) ਪਵਨਦੱਤ ਵਜੋਂ*
* *ਬਾਜ਼ੀ (1995) ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦਮਜੀ ਵਜੋਂ*
* *ਦਾਯਰਾ (1996) ਗੈਰੇਜ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ*
* *ਸਰਕਾਰਨਾਮਾ (1998) (ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ) ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ, ਸਰਕਾਰੀ ਦਫਤਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ*
* *ਖੂਬਸੂਰਤ (1999)*
* *ਫਿਰ ਭੀ ਦਿਲ ਹੈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ (2000) ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ*
* *ਲਵ ਕੇ ਲਿਏ ਕੁਛ ਭੀ ਕਰੇਗਾ (2001) ਡਾਂਸ ਮਾਸਟਰ ਵਜੋਂ*
* *ਚਲਤੇ ਚਲਤੇ (2003) ਪੋਸਟਮੈਨ ਵਜੋਂ*
* *ਖੋਇਆ ਖੋਇਆ ਚੰਦ (2007) ਮਾਈਕਲ ਵਜੋਂ*
* *ਕਿਸਮਤ ਕਨੈਕਸ਼ਨ (2008) ਮਿਸਟਰ ਬਖਸ਼ੀ ਵਜੋਂ*
* *ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ (2009) ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ*
* *ਟਰੰਪ ਕਾਰਡ (2009)*
* *ਫਾਈਲ 25 (2*010)

### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
* *ਨੁੱਕੜ* (1986–87) ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ
* *ਸਰਕਸ* (1989) ਰਿੰਗਮਾਸਟਰ ਵਜੋਂ
* *ਫਿਲਮੀ ਚੱਕਰ* (1993) ਰਮੇਸ਼ ਭਾਈ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, (ਐਪੀਸੋਡ ਨੰਬਰ 8) ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਵਜੋਂ
* *ਆਹਤ* (1995) ਸੀਜ਼ਨ 1 (1995-2001)- ਐਪੀਸੋਡ 92-93 ਦ ਕਾਲ, ਐਪੀਸੋਡ 116-117 ਤਸਵੀਰ- ਪੇਂਟਰ ਵਿੱਦਿਆਧਰ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨੁਜੁਮ-ਉਲ-ਉਲੂਮ

thumb| ਡਬਲਿਨ ਐਮਐਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਛੋਟਾ ਚਿੱਤਰ
**ਨੁਜੁਮ-ਉਲ-ਉਲੂਮ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Nujum-ul-Ulum;** 'ਸਿਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ',  ਈਸਵੀ), ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੇ ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੌਰਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਹੈ। ਇਸ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਜੋਤਿਸ਼ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਜਾਦੂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਿਤ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ 876 ਲਘੂ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੂਤਾਂ, ਗ੍ਰਹਿਆਂ, ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ, ਡਿਗਰੀਆਂ, ਸੂਫੀ ਤਵੀਤਾਂ, ਜਾਦੂਈ ਜਾਦੂ, ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ, ਜੋਤਿਸ਼ ਟੇਬਲ ਅਤੇ ਕੁੰਡਲੀਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 400 ਚਿੱਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਡੈੱਕਨ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ 17 ਅਗਸਤ, 1570 ਨੂੰ ਬੀਜਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਅਲੀ ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਜੋਤਿਸ਼ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਜਾਦੂ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਿਤ ਮੈਨੂਅਲ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛਾਪੀ ਗਈ ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੈਲੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅਲੀ ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹ (1557-1579) ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਆਇਤਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਇਸਦੇ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ, ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ, ਅਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁਆਰਾ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ - ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਾਰਕ ਜੋ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦਰਅਸਲ, ਐਮਾ ਫਲੈਟ *ਨੁਜੁਮ ਅਲ-ਉਲਮ *' ਤੇ ਆਪਣੇ ਹਾਲੀਆ ਲੇਖ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਬੂਤਾਂ ਤੋਂ, ਲੇਖਕਤਾ ਨੂੰ ਅਲੀ ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ "ਜਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭੂਤ ਲੇਖਕ ਦੇ ਬਰਾਬਰ" ਮੰਨਦੀ ਹੈ।

ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਓ.ਪੀ. ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਨ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੇ ਇਸ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲੇ (1558-1580) ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੂਜੇ (1580-1627) ਦੁਆਰਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮਾਹਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, *ਨੌਰਸ ਨਾਮ ਦਾ* ਲੇਖਕ ਸੀ। ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਫਾਰਸ ਨਾਲ ਸੁਹਿਰਦ ਸਬੰਧ ਸਨ, ਅਤੇ *ਨੁਜੁਮ ਅਲ-ਉਲਮ* ਵਿੱਚ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਓਟੋਮੈਨ ਤੁਰਕੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੁਜ਼ੁਲੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ।

## ਵੇਰਵਾ 
ਚੈਸਟਰ ਬੀਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਖਰੜੇ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ *ਨੁਜੁਮ ਅਲ-ਉਲਮ* ('ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਿਤਾਰੇ') ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਅਤੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਤੋਂ ਅੱਠ ਸੌ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਿੱਤਰ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਫੋਲੀਓ ਉੱਤਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਐਂਡਰੋਮੇਡਾ (ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ) ਅਤੇ ਘੋੜਾ, ਇੱਕ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ (ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਮਹਿਲ) ਅਤੇ ਡਿਗਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੀਓ (ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ), ਜੁਪੀਟਰ ਨੂੰ ਜਲੂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੱਤ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਸਿੰਘਾਸਣ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸ਼ਾਸਕ (ਚਕਰਾਵਤਿਨ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਿਖਤ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਪੀ ਜੋ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਲਗਭਗ ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਬੀਜਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਚੈਸਟਰ ਬੀਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਵਰਚੁਅਲ ਟੂਰ
* ਕਿਤਾਬ ਸਮੀਖਿਆ
* ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ
ਰਾਧਾ ਭਾਰਤੀ

**ਰਾਧਾ ਭਾਰਤੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Radha Bharathi**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਉੱਚ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਘੱਟ ਬਜਟ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਰਾਧਾ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ *ਵੈਗਾਸੀ ਪੋਰਾਂਥਚੂ* (1990) ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਸਰਵਨਨ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈ ਉੱਦਮਾਂ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮ, *ਕਿਝੱਕੇ ਵਰੁਮ ਪੱਟੂ* (1993) ਬਣਾਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ। ਉਹ 2000 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਸ਼ਾਦਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ *ਯਜਮਨਾ ਦਾ* ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉੱਭਰਿਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜੈ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫਿਲਮ, *ਕਾਤਰੁੱਲਾਵਰਾਏ* (2005) ਬਣਾਈ।

ਰਾਧਾ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ *ਨਾਨਬਰਗਲ ਨਰਪਾਣੀ ਮੰਦਰਮ* (2015) ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਕਾਮੇਡੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਆਏ ਲੋਕ ਸਨ, ਜਿਸਦੀ ਮਈ 2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘੱਟ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
; ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ 

; ਲੇਖਕ

* *ਥੰਗਾਥਿਨ ਥੰਗਮ* (1990)
* *ਪੇਰੀਆ ਇਦਾਥੂ ਪਿੱਲਈ* (1990)

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਸ਼ਵਨੀ ਭੱਟ

**ਅਸ਼ਵਨੀ ਭੱਟ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Ashwini Bhat**) ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਨੀ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ, ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਇਸ ਤਰਾਂ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਂਘਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਸਦੀ ਇਹ ਕਲਾ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸੋਨੋਮਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲਹਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਉਸਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਕਰਨਾਟਕ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਤੂਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਅਸ਼ਵਨੀ ਭੱਟ ਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ (ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ) ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਦਮਿਨੀ ਚੇਤੂਰ ਡਾਂਸ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਨਾਚ ਤੋਂ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਭੱਟ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਨੇੜਲਾ ਸਬੰਧ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।

2015 ਤੋਂ, ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਭੱਟ ਉੱਤਰੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਗੈਰ-ਸੰਗਠਿਤ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ ਫੋਰੈਸਟ ਗੈਂਡਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

2023 ਵਿੱਚ, ਭੱਟ ਫੇਅਰਫੀਲਡ ਓਸਬੋਰਨ ਪ੍ਰੀਜ਼ਰਵ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੋਮਾ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਇਨਕੁਆਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਖੋਜ ਸਾਈਟ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਸ਼ੋਸ਼ਾਨਾ ਵੇਨ ਗੈਲਰੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਅਮਰੀਕਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 88, ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਯੂਐਸਏ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ
* ਮੂਰਤੀ ਲਈ ਹਾਵਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ (2013–14)
* ਮੈਕਨਾਈਟ ਆਰਟਿਸਟ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ

## ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
* "ਉਸਦੀ ਕੁਦਰਤ," ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 88, ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ
* “ਬੇ ਏਰੀਆ ਨਾਓ 9,” ਯੇਰਬਾ ਬੁਏਨਾ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਦ ਆਰਟਸ, ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ, ਸੀਏ, ਯੂਐਸਏ
* “ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚਮਕਦਾਰ ਹਾਂ,” ਸ਼ੋਸ਼ਾਨਾ ਵੇਨ ਗੈਲਰੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਸੀਏ, ਅਮਰੀਕਾ
* “ਛਪਿਆ ਹੋਇਆ,” ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਰੇਮਿਕ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪੋਮੋਨਾ, ਸੀਏ, ਅਮਰੀਕਾ
* "ਰਿਚੁਅਲ ਐਨਕਾਊਂਟਰਸ," ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਮੋਂਡਾਵੀ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਦ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ, ਸੀਏ, ਯੂਐਸਏ
* "ਧਰਤੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ," ਨਿਊਪੋਰਟ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਨਿਊਪੋਰਟ, ਆਰਆਈ, ਅਮਰੀਕਾ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸਰਕਾਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਤਕਨੀਕਾਂ
ਲਲਿਤਗਿਰੀ

**ਲਲਿਤਾਗਿਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Lalitagiri;** ਉੜੀਆ: ଲଳିତଗିରି) **ਜਿਸਨੂੰ ਨਲਿਤਗਿਰੀ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੋਧੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਲੈਕਸ ਸਟੂਪਾਂ, 'ਗੁਪਤ' ਬੁੱਧ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਮੱਠਾਂ (ਵਿਹਾਰ) ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।ਇਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਤਾਂਤਰਿਕ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਰਤਨਾਗਿਰੀ ਅਤੇ ਉਦੈਗਿਰੀ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਲਲਿਤਾਗਿਰੀ ਬੋਧੀ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ "ਡਾਇਮੰਡ ਟ੍ਰਾਈਐਂਗਲ" ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁਸ਼ਪਗਿਰੀ ਵਿਹਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਯਕੀਨਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਟਿਕਾਣਾ 
left|thumb| ਲਲਿਤਗਿਰੀ ਵਿੱਚ ਚੈਤਯਗ੍ਰਹਿ ਸਤੂਪ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼।
ਲਲਿਤਾਗਿਰੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਏਸ਼ੀਅਨ ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਾਭਾਦੀ ਅਤੇ ਲਾਂਡਾ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਟਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਹੰਗਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ 90 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (56 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਟਕ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (37 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ; ਉਦੈਗਿਰੀ ਲਲਿਤਾਗਿਰੀ ਤੋਂ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (5.0 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਰਤਨਾਗਿਰੀ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (7.5 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਕਟਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਸੜਕ, ਰੇਲ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਡਾਇਮੰਡ ਟ੍ਰਾਈਐਂਗਲ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਛਾਣ 1905 ਵਿੱਚ ਜਾਜਪੁਰ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਬ ਡਿਵੀਜ਼ਨਲ ਅਫਸਰ ਐਮਐਮ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 1927 ਅਤੇ 1928 ਵਿੱਚ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਆਰਪੀ ਚੰਦਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ (ASI) ਦੇ ਮੈਮੋਇਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ। 1937 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਾਰਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1977 ਵਿੱਚ, ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਕੁਝ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਸਰਕਲ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਖੁਦਾਈ 1985 ਅਤੇ 1991 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਜਾਂਚਾਂ ਤੋਂ, ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਲਲਿਤਗਿਰੀ, ਜੋ ਕਿ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬੋਧੀ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਨੇ ਮੌਰੀਆ ਕਾਲ (322-185 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕ੍ਰਮ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ।

right|thumb| ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬੁੱਧ ਦੀ ਮੂਰਤੀ

## ਅਜਾਇਬ ਘਰ 
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਈ ਸਾਈਟ ਤੋਂ ਕੱਢੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਥਾਈ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਯਾਨ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹਨ, ਬੁੱਧ, ਬੋਧੀਸਤਵ, ਤਾਰਾ, ਜੰਭਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਨ। ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਗੋਡੇ ਤੱਕ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਪਰਦੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਗੰਧਾਰ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਮੂਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸਟੂਪ ਤੋਂ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਤਾਬੂਤ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਲਲਿਤਗਿਰੀ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਡੀਸ਼ਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰ ਕੌਂਸ

ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰ ਕੌਂਸ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ।

## ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰ ਕੌਂਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਪਰਿਚੇ 
ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰ ਕੌਂਸ ਭੈਰਵੀ ਥਾਟ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਰ (ਗ) ਅਤੇ ਧੈਵਤ (ਧ) ਸੁਰ ਕੋਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਭ (ਰੇ) ਅਤੇ ਪੰਚਮ(ਪ) ਸੁਰ ਵਰਜਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਜਾਤੀ ਔਡਵ-ਔਡਵ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਗਾਉਣ/ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦਾ ਹੈ।

### ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰ ਕੌਂਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ  
### **ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰ ਕੌਂਸ** **ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ -** 
### **1) ਰਾਗ ਮਧੁਵਂਤੀ ਵਾਂਗ ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰ ਕੌਂਸ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਰਾਗ ਮਾਲਕੌਂਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦ(ਨੀ) ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰ ਕੌਂਸ** 
ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

2) ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ, ਰਾਗ ਮਧੁਵਂਤੀ, ਵਾਂਗ ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰ ਕੌਂਸ ਵੀ ਦਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

3) ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰ ਕੌਂਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਸਪਤਕਾਂ 'ਚ ਗਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਤਿੰਨਾਂ ਸਪਤਕਾਂ 'ਚ ਖਿੜਦਾ ਹੈ।

4) ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰ ਕੌਂਸ ਵਿੱਚ ਠੁਮਰੀ ਨਹੀਂ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਪਰ ਛੋਟਾ ਖ਼ਿਆਲ,ਵੱਡਾ ਖ਼ਿਆਲ ਅਤੇ ਤਰਾਨਾ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

5) ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰ ਕੌਂਸ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦਿਆਂ/ਵਜਾਂਦਿਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨੀ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤਾਂ ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰ ਕੌਂਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਖੁਲ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ 

ਅਤੇ ਰਾਗ ਮਾਲਕੌਂਸ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

6) ਕਦੀ ਕਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸੁਰ ਸਂਗਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰ ਕੌਂਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਹੁਤ ਨਿਖਰਦਾ ਹੈ -

ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਧ(ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ; ਗ ਮ ਧ ਨੀ ਸੰ ; ਮ ਧ ਮ ਨੀ ; ਨੀ ਸੰ ਗੰ ਸੰ ਨੀ ਸੰ ਨੀ ; ਨੀ ਧ ; ਮ ਧ ਨੀ ਧ ਮ ; ਮ ਗ ਮ ; ਮ ਗ ਸ ; ਨੀ(ਮੰਦਰ) ; ਸ ਗ ਮ ਗ  ਸ ;

ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ;

ਸਾਲ 1961 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਸੰਪੂਰਣ ਰਮਾਇਣ ਦਾ ਗੀਤ ਸਨਣ ਸਨਣ ਸਨਣ ਜਾ ਰੀ ਓ ਪਵਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਰਤ ਵਿਆਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ਵਸੰਤ ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ, ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰ ਕੌਨਸ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ
ਉਸਤਾਦ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ

**ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ** (ਸੰਨ1888-ਦਸੰਬਰ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਰੋਦ ਵਾਦਕ ਸਨ।

ਬੰਗਸ਼ (ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ) (ਸਰੋਦ ਵਾਦਕਾਂ ਦਾ ਗਵਾਲੀਅਰ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ) ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਅਲੀ ਖਾਨ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸਰੋਦ ਸਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਸਟਰੋਕ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸਟਲ-ਸਪਸ਼ਟ ਧੁਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਖਾਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਅਕਸਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਠੋਰ ਧਰੁਪਦ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲੋਂ ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਠੁਮਰੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਉਹ 1960 ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਨ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ 
ਸਰੋਦ ਵਾਦਕ ਨੰਨੇਹ ਖਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹਾਫਿਜ਼ ਅਲੀ ਖਾਨ ਸਰੋਦ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਈ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਗਿਰਦਾਂ ਨਾਲ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਖਾਨ, ਭਤੀਜੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਮੀਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੀਨਕਰ ਰਾਮਪੁਰ ਦੇ ਵਜੀਰ ਖਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਤਾਲੀਮ ਲਈ। ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਤਾਨਸੇਨ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ  ਸਿੱਧਾ ਵੰਸ਼ਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਮੈਹਰ ਦਾ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਵੀ ਇਸੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ੀਲਾਲ ਚੌਬੇ ਅਤੇ ਭਈਆ ਗਣਪਤਰਾਵ ਨਾਲ ਧਰੁਪਦ ਅਤੇ ਠੁਮਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।

## ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ 
ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਗੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕੋਈ ਮਾਮੂਲੀ ਕਾਰਨਾਮਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਉਦੋਂ ਜਿਸ ਵਕਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੋਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਟੇਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ  ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਦੀਆਂ ਕਈ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ , ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਸ਼ਗਿਰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ। ਖਾਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਦੋ ਬੰਗਾਲੀ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਰੇਚੰਦ ਬੋਰਲ ਅਤੇ ਮਨਮਾਤਾ ਘੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਮਿਲੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਇਸਰੀਗਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਰੋਦ ਉੱਤੇ "ਗੌਡ ਸੇਵ ਦ ਕਿੰਗ" ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ, ਸ਼ੈਲੀਬੱਧ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਵਿਰਾਸਤ 
ਹਾਫਿਜ਼ ਅਲੀ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਵਿੱਚ 84 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਡ਼ਕ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ੀਲਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤ 10 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਪੀਡਬਲਯੂਡੀ ਰੋਡ 'ਤੇ ਇਹ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸਡ਼ਕ ਹੈ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤਾਨਸੇਨ ਅਤੇ ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਉੰਤੇ ਰੱਖੀ ਗਈ ਇਹ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਡ਼ਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਡ਼ਕ ਲਗਭਗ 300 ਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਵਸੰਤ ਰਾਏ
* ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ
* ਬਹਾਦੁਰ ਖਾਨ
* ਰਾਧਿਕਾ ਮੋਹਨ ਮੈਤਰਾ
* ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖਾਨ
* ਬੁੱਧਦੇਵ ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ
* ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪਡ਼੍ਹੋ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜੀਵਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1972
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888
ਬ੍ਰਾਈਡ'ਸ ਟਾਇਲਟ (ਲਾੜੀ ਦਾ ਪਖਾਨਾ)

thumb|ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸੇਗਰ-ਗਿੱਲ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਦੁਲਹਨ ਦਾ ਟਾਇਲਟ ਦਾ ਚਿੱਤਰ
**ਬ੍ਰਾਈਡਜ਼ ਟਾਇਲਟ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Bride's Toilet'*) ਇੱਕ ਤੇਲਯੁਕਤ ਕੈਨਵਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੰਗਰੀਆਈ-ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ (1913–1941) ਨੇ 1937 ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕੰਮ, ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਜੰਤਾ ਦੇ ਫ੍ਰੈਸਕੋ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਕਲਾ ਦੇ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੁਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਤਿੱਕੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ* ਅਤੇ *ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ* ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, *ਬ੍ਰਾਈਡਜ਼ ਟਾਇਲਟ* ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ 1934 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਈ, ਤਾਂ ਕਲਾ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਕਾਫ਼ੀ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਲੋਕਾਂ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਸਨ।

*ਦੁਲਹਨ ਦਾ ਟਾਇਲਟ'' ਇੱਕ ਦੁਲਹਨ ਦੇ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਗੋਰੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲੀ ਔਰਤ, ਸ਼ਾਇਦ ਨਾਮੀ ਦੁਲਹਨ, ਬੈਠੀ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਧ-ਨੰਗੀ ਹੈ; ਉਸਦੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਮਹਿੰਦੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਦੋ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਸਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਡੱਬਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਭਾਵਹੀਣ ਹਨ। ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਇੱਕ ਅਮੀਰ, ਰੰਗੀਨ ਪੈਲੇਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਦੀ ਔਰਤਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਦੀਆਂ 33 ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ 21 ਤੋਂ 27 ਨਵੰਬਰ 1937 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਫਲੇਟੀ ਦੇ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਉਸਦੀ ਇਕੱਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰ ਗਿੱਲ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਲਾ
ਰਾਗ ਕਲਾਵਤੀ

ਰਾਗ ਕਲਾਵਤੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ।

ਰਾਗ ਕਲਾਵਤੀ ਖਮਾਜ ਥਾਟ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਦ(ਨੀ) ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਭ(ਰੇ) ਅਤੇ ਮਧਯਮ(ਮ) ਵਰਜਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਜਾਤੀ ਔਡਵ-ਔਡਵ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਗੰਧਾਰ(ਗ) ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ ਧੈਵਤ(ਧ) ਹੈ। ਇਸਦੇ ਗਾਉਣ/ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰਾਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਹਿਰ ਹੈ।

## ਰਾਗ ਕਲਾਵਤੀ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ  
### **ਰਾਗ ਕਲਾਵਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ -** 
### **1) ਰਾਗ ਕਲਾਵਤੀ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਰਾਗ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।** 
### **2) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਪਦਤੀ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਗ ਝਿੰਝੋਟੀ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਭ(ਰੇ) ਅਤੇ ਮਧਯਮ(ਮ) ਵਰਜਿਤ ਕਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਰਾਗ ਕਲਾਵਤੀ ਦੀ** 
### **ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।** 
### **3) ਰਾਗ ਕਲਾਵਤੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਸਰਲ ਰਾਗ ਹੈ।** 
### **4) ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨੀ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਕ੍ਰ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।** 
### 5) ਗ ਪ ਗ ਸ ਦੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤਿ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਸ਼ਂਕਰਾ ਦੀ ਝਲਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕੋਮਲ ਨੀ ਵਰਤਦਿਆਂ ਹੀ ਰਾਗ ਕਲਾਵਤੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸਪਸ਼ਟ 
### ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
### 6) ਰਾਗ ਕਲਾਵਤੀ ਦੇ ਪੂਰਵਾਂਗ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਭ (ਰੇ) ਅਤੇ ਮਧਯਮ (ਮ) ਵਰਜਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 
'''ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸੁਰ ਸਂਗਤੀਆਂ 'ਚ ਰਾਗ ਕਲਾਵਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ -**

ਸ ਗ ਪ ਧ ; ਗ ਪ ਧ ਸੰ ; ਨੀ ਧ ਧ ਨੀ ਧ ਪ  ; ਗ ਪ ਧ ਗ ਪ ਗ ਸੰ ; ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਧ(ਮੰਦਰ) ਸ 

**सा ग प ध ; ग प ध ; प ध प सा’ ; नि१ ध ध नि१ ध प ; ग प ध ग प ग सा ; ,नि१ ,ध सा'''
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ
ਕੋਰਾ ਏਲਮ

ਕੋਰਾ ਐਲਮ (18 ਫਰਵਰੀ 1891-9 ਜੂਨ 1949) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਰਸ ਸੀ। ਉਹ ਓਨੀਡਾ ਨੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ 1906 ਤੋਂ 1913 ਤੱਕ ਕਾਰਲਿਸਲ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਐਲਮ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਦੇ ਓਨੀਡਾ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਕੋਲਸ ਐਲਮ ਅਤੇ ਜੇਨ ਹਿੱਲ ਐਲਮ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਗਿਆਰਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਘਰੇਲੂ ਭਾਸ਼ਾ ਓਨੀਡਾ ਸੀ।[1] ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਸਨ, ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ,[2] ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਇੱਕ ਦਾਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੈਕਬ ਹਿੱਲ ਓਨੀਡਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਮੁਖੀ ਸਨ।[3] ਉਸਨੇ 1906 ਤੋਂ 1913 ਤੱਕ ਕਾਰਲਿਸਲ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ,[4] ਅਤੇ ਫਿਲਾਡੇਲਫੀਆ ਦੇ ਐਪੀਸਕੋਪਲ ਹਸਪਤਾਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਨਰਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, 1916 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ।[5][6]

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਐਲਮ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਪੀਸਕੋਪਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਐਲਮ ਨੇ 1917 ਵਿੱਚ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਤੇ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।[1]

ਦਸੰਬਰ 1917 ਵਿੱਚ, [1] ਐਲਮ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਨੈਨਟੇਸ ਦੇ ਬੇਸ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। [2] ਐਲਮ ਨੇ ਕਾਰਲਿਸਲ ਐਰੋ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ। [3] "ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਬੇਸ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਿਆਨਕਤਾਵਾਂ ਵੇਖੀਆਂ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੱਤ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਬਾਂਹ", ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ। [4] 1920 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦੁਆਰਾ ਰੂਸ, ਲਾਤਵੀਆ ਅਤੇ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। [4] ਉਹ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਦੋ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕੀ ਨਰਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ (ਦੂਜੀ ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਐਡੀਥ ਐਂਡਰਸਨ ਮੌਂਚਰ ਸੀ), ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਫੌਜੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। [5]

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਐਲਮ ਨੇ 1921 ਵਿੱਚ ਜੇਮਜ਼ ਈ. ਸਿਨਾਰਡ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।[1] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਜੇਮਜ਼ ਜੂਨੀਅਰ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 1926 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲੈਣ। 1934 ਵਿੱਚ, ਉਸ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਕਾਰ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਤੋੜਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਆਦਮੀਆਂ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[2] ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।[3] ਉਸਦੀ ਮੌਤ 1949 ਵਿੱਚ, 58 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਵੈਟਰਨਜ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।[4] ਉਸਨੂੰ ਫੌਜੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਓਨੀਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਲੀ ਅਪੋਸਟਲਸ ਚਰਚ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਹੈੱਡਸਟੋਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।[5]

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Thielel, "Biography" *Voices from the Carlisle Indian School* (May 15, 2017); a blogpost about Cora Elm Sinnard, including her 1917 passport photo

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1949
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1891
ਲਖਨਊ ਲਿਟਰੇਰੀ ਫੈਸਟੀਵਲ

**ਲਖਨਊ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Lucknow Literary Festiva**) ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ ਹੈ ਜੋ 2013 ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਲਖਨਊ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲਖਨਊ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ ਲਖਨਊ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਯਤਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਗਠਨ ਹੈ।

ਇਹ 3 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਗਮ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਫਰਵਰੀ/ਮਾਰਚ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲਖਨਊ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ ਵੀ "ਲਖਨਊ ਦਾ ਮਾਣ" ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ "ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ" ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਹਿੰਦੀ ਲਿਖਣ, ਉਰਦੂ ਲਿਖਣ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਘੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲਖਨਊ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ।

## ਐਡੀਸ਼ਨ 
ਲਖਨਊ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ ਦਾ ਚੌਥਾ ਐਡੀਸ਼ਨ - 19–21 ਫਰਵਰੀ 2016

ਲਖਨਊ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ ਦਾ 5ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ - 10–12 ਨਵੰਬਰ 2017

ਲਖਨਊ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ ਦਾ 6ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ - 28–30 ਦਸੰਬਰ 2018

ਲਖਨਊ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ - 23–24 ਮਾਰਚ 2013

ਲਖਨਊ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ ਦਾ ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ - 1-2 ਫਰਵਰੀ 2014

ਲਖਨਊ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ ਦਾ ਤੀਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ - 13–15 ਫਰਵਰੀ 2015

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਮੇਲੇ
ਮਾ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ

**ਮਾ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ** (**Ma literature festival;** ਮਲਿਆਲਮ: മ ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവൽ) ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮੇਲਾ ਹੈ ਜੋ ਮਲਪੁਰਮ, ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 2024 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਕਲਾਕਾਰ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਵਾਦ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾਵਾਂ, ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲਾਂਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਮਲੱਪੁਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਲੱਪੁਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੀਤ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ 2024 ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਥ ਲੀਗ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ 2024 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## 2025 ਐਡੀਸ਼ਨ 
'ਐਮ': ਲਵ-ਲੈਗੇਸੀ-ਲਿਟਰੇਚਰ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਮਲੱਪੁਰਮ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਉਤਸਵ ਰਾਹੀਂ ਮਲੱਪੁਰਮ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ-ਰੋਜ਼ਾ ਉਤਸਵ ਦਾ 2025 ਐਡੀਸ਼ਨ ਮਲੱਪੁਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 30 ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ 2 ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਭਾਗੀਦਾਰ 
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੇ 2025 ਦੇ ਮਾ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ:

* ਇਕਰਾ ਚੌਧਰੀ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ)
* ਪੰਨੀਅਨ ਰਵਿੰਦਰਨ
* ਕੇ.ਈ.ਐਨ. ਕੁੰਜਾਹਮਦ (ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ, ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਬੁਲਾਰੇ)
* ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ)
* ਪੀ ਕੇ ਕੁਨਹਾਲੀਕੁਟੀ (ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਉਪ ਨੇਤਾ, ਸਾਬਕਾ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ, ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ)
* ਰਮੇਸ਼ ਚੇਨੀਥਲਾ
* ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਬਦੁਸਮਦ ਸਮਦਾਨੀ (ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਬੁਲਾਰੇ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ।)
* ਜੋਨੀ ਲੁਕਾਸ (ਮਨੋਰਮਾ ਨਿਊਜ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ)
* ਲੁਕਮਾਨ ਅਵਾਰਨ (ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ)
* ਅਨਸ ਐਡਥੋਡਿਕਾ (ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁਟਬਾਲਰ)
* ਸਫੂਰਾ ਜ਼ਰਗਰ (ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਾਰਕੁਨ)
* ਜ਼ਕਰੀਆ ਮੁਹੰਮਦ (ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ)
* ਐਮ ਕੇ ਮੁਨੀਰ
* ਜੌਨ ਬ੍ਰਿਟਾਸ
* ਵੀ. ਵਸੀਫ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਮੇਲੇ