ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ

**ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ** (1 ਸਤੰਬਰ 1930 – 17 ਸਤੰਬਰ 2019) ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਸ਼ਨ, ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬ੍ਰੀਡਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕਣਕ, ਅਲਸੀ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ, ਉਹ *ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਈਟੀਕੇਲ ਬਾਰੇ ਖੋਜ*  ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਕਈ ਵਾਧੂ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਲਗੀਧਰ ਟਰੱਸਟ ਅਤੇ ਕਲਗੀਧਰ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿੱਖ ਚੈਰਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਈਟਰਨਲ ਗਲੋਬਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ *ਸੰਤ* ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਚੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਦ ਵਰਲਡ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਫੈਲੋ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਗਰੋਟਾ ਭਗਵਾਨ (ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ) ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੌਲ ਬਰੀਡਰ ਡਾ. ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਖੋਜ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1963 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਾਇਕ ਤੇਲ ਬੀਜ ਬਰੀਡਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਪੀਏਯੂ) ਚਲੇ ਗਏ 1966 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ (1966-1968) ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਡਾ. ਗਿੱਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ (1968-79), ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਡੀਨ (1979-83), ਖੋਜ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (1983-87), ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (1987-89) ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਪੀਏਯੂ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਤੱਕ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਟਰੱਸਟੀ ਬੋਰਡ (1988-93) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਜੁੜੇ ਰਹੇ।

## ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੋਗਦਾਨ 
ਡਾ. ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਨਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਿਹਾ। ਡਾ. ਗਿੱਲ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਸੁਧਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਂਦੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਾਧੂ ਸਮਰੱਥਾ ਸੀ। ਡਾ. ਗਿੱਲ ਕੋਲ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੋਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ (ਕੇ.ਐਸ. ਗਿੱਲ, ਨਿੱਜੀ ਸੰਚਾਰ, 22 ਨਵੰਬਰ 2016)।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
ਡਾ. ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦ ਵਰਲਡ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ (1974) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਫੈਲੋ ਸਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ (1981) ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ (1991) ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਫੈਲੋ ਸਨ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਐਂਡ ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਿੰਗ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਪ ਇੰਪਰੂਵਮੈਂਟ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਫੈਲੋ ਵੀ ਸਨ। ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਫ਼ ਐਮੀਨੈਂਸ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਈਟਰਨਲ ਗਲੋਬਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ *ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਚੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ* ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ 1993 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਆਇਲਸੀਡ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਸਨ। 2015 ਵਿੱਚ, ਡਾ. ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ (ਆਨਰੇਰੀ ਕਾਰਨ) ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930