open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਅਖਤਰ ਰਜ਼ਾ ਸਲੇਮੀ

**ਅਖਤਰ ਰਜ਼ਾ ਸਲੇਮੀ** (ਉਰਦੂ: اختر رضا سلیمی) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦਕੋ, ਅਤੇ ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਕਵੀ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਨਾਮ **ਮੁਹੰਮਦ ਪਰਵੇਜ਼ ਅਖਤਰ** (ਉਰਦੂ: محمد پرویز اختر) ਹੈ। ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਪੂਰਤੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਇੱਕ 24x7 ਵਾਟਰ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ ਜੋ ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ 2026 ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 24 ਘੰਟੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ। 
* ਵਰਲਡ ਬੈੱਕ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਸੁਧਾਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
* ਅਨੁਮਾਨਤ ਲਾਗਤ 2200 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੈ।
* ਵੱਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ 40 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਸ਼ੋਧਕ ਪਲਾਂਟ ਲਈ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਹੈ।
* ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ ਪਾਣੀ ਜੋ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਪਰਬਾਰੀ ਦੁਆਬ ਨਹਿਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸ਼ੋਧ ਕਰਕੇ ਪੂਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਹੈ।
* 90 ਪਾਣੀ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ੀਰੇ (water reservoirs) ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਉਸਾਰਨਾ ਮਿਥਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
* ਪਹਿਲੇ ਪੱਧਰ ਤੇ 700 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ  2024 ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਪੂਰਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।
* ਠੇਕਾ ਲਾਰਸਨ ਟਿਊਬਰੋ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬੀਰ ਚਰਿਤ੍ਰ

***ਬੀਰ ਚਰਿਤ੍ਰ*** ( )  ਗਿਰੀਸ਼ ਬੱਲਭ ਜੋਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ  (1956 ਬੀ.ਐਸ.) ਅਤੇ 1903 ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਪਤ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਾਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੋਰ ਜਿਲਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਪੂਰੇ ਚਾਰੇ ਭਾਗ ਜਗਦੰਬਾ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ 1965 (2022 ਬੀ.ਐਸ.) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸਨੂੰ ਨੇਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਗਿਰੀਸ਼ ਬੱਲਵ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਣਾ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰਾਜ (ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਅਭਿਆਸੀ) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ ਖੱਤਰੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਖੱਤਰੀ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਦੇਵਕੀ ਨਾਥ ਰੱਖਿਆ। ਖੱਤਰੀ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਲਪਨਾ ਨਾਵਲ *ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ* ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਖੱਤਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸੇ ਵਿਧਾ ਦਾ ਨਾਵਲ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਿਰਫ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ 1903 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਨਾਵਲ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਨਾਵਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਨਰ ਦੇਵ ਮੋਤੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਸ਼ੁਪਤ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਣਾ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਣਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਰਾਣਾ ਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪਸ਼ੁਪਤ ਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅਗਲਾ ਹਿੱਸਾ ਛਾਪਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਭਾਗ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਵੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਾਵਲ ਦਾ ਖਰੜਾ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਖਰੜੇ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

## ਸਾਰ 
ਇਹ ਨਾਵਲ ਰਾਣਾ ਸ਼ਾਸਨ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਰਚਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਬਾਗਲੁੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਣੇਸ਼ ਦੱਤਾ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦੱਤਾ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਹਸ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਗਨੀ ਦੱਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੋੜੇ ਦੁਆਰਾ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਣੇਸ਼ ਦੱਤਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਜੀਵ ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਰਾਕਸ਼ਸ*, ਦਾਨਵ, *ਨਾਗ* ਆਦਿ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਮਨਕੀਰਤ ਔਲਖ

**ਮਨਕੀਰਤ ਔਲਖ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1990 ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ 'ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ *ਜੁਗਾੜੀ ਜੱਟ* ਅਤੇ ਕੁਵਾਰੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਮਨਕੀਰਤ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਕਈ ਗੀਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਸਦਾ ਨਵਾਂ ਗੀਤ *ਪੁਰਜੇ* ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਕਾਲਜ ਗੀਤ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਹੁਣ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਉਪਨਾਮ "ਮਨੀ" ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਬਹਿਬਲਪੁਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਬੱਡੀ ਖੇਡਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ

**ਮਨਕੀਰਤ ਔਲਖ** ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਫਤਿਹਾਬਾਦ, ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਮਨਕੀਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਰਵੀਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਵੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਕਕਬਰਕ

ਕਕਬਰਕ (ਜਿਸ ਨੂੰ **ਤਿਪਰਾਕੋਕ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਕੋਕ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਮੌਖਿਕ" ਅਤੇ ਬੋਰੋਕ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਲੋਕ" ਜਾਂ "ਮਨੁੱਖੀ" ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਕਕਬਰਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਅਤੇ ਟਿਪਰਾ ਕੋਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਂ ਸਾਬਕਾ ਟਵਿਪਰਾ ਰਾਜ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਸਲ ਦਾ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਕਕਬਰਕ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਕਬਰਕ ਦੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ "ਕੋਲੋਮਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ਰਾਜਰਤਨਾਕਰ ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਕਬਰਕ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲੋਬੇਂਦਰ ਚੋਨਟਾਈ ਦੁਆਰਾ ਕੋਲੋਮਾ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਸੁਕਰੇਸਵਰ ਅਤੇ ਵਨੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਇਸਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਕਕਬਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਰਤਨਾਕਰ ਵਿੱਚ ਟਿਪਰਾ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ਹੁਣ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਕਬਰਕ ਨੂੰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਤਿਪਰਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕਕਬਰਕ ਨੂੰ ਸਾਲ 1979 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਕਬਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਕੋਰਸ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 1994 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਕਬਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ 2001 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਕਬਰਕ ਨੂੰ ਸਾਲ 2012 ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਬੀਏ) ਡਿਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਕਬਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਐਮਏ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2015 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ 8ਵੀਂ ਸ਼ਡਿਊਲ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਰੂਪ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਗਰਤਲਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਹੈ।

## ਅੰਕੜੇ 
### ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ 
ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ, 2011 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਰਵੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ:

ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ **1,011,294**

# *ਕਕਬਰਕ 917,900*
# *ਰੀਂਗ 58,539*
# *ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ 33,138*
# *ਹੋਰ 1,717*

### ਭਾਰਤ ਦੀ 2001 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ 
ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ **854,023**

# *ਕਕਬਰਕ 761,964*
# *ਰੀਂਗ 76,450*
# *ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ 15,002*
# *ਹੋਰ 607*

## See also 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਦਰਜੇ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* Pushpa Pai (Karapurkar). 1976. *Kókborok Grammar*. (CIIL Grammar series ; 3). Mysore: Central Institute of Indian Languages. 
* 
* Jacquesson, François (2008). *A Kokborok Grammar (Agartala dialect)*. Tripura Tribal Areas Autonomous District Council (TTAADC)
* Binoy Debbarma. 2002. *Anglo-Kókborok-Bengali Dictionary*. 2nd edition. Agartala: Kókborok Tei Hukumu Mission (KOHM).
* Article in KOHM Anniversary magazine
* KOHM

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Kok Dictionary : Online Kokborok Dictionary
ਸੰਘਵਾਦ

**ਸੰਘਵਾਦ** ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ/ਸੰਯੁਕਤ ਢੰਗ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਸਰਕਾਰ (ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂ "ਸੰਘੀ" ਸਰਕਾਰ) ਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ (ਸੂਬਾਈ, ਰਾਜ, ਛਾਉਣੀ, ਖੇਤਰੀ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਪ-ਇਕਾਈ ਸਰਕਾਰਾਂ) ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸੰਘਵਾਦ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੁਰਾਣੀ ਸਵਿਸ ਸੰਘ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸੰਘਵਾਦ ਮਹਾਂਸੰਘਵਾਦ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਆਮ ਪੱਧਰ ਖੇਤਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਕਾਤਵਾਦੀ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੰਡ ਤੋਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਖੇਤਰੀ ਪੱਧਰ ਆਮ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰੀ ਏਕੀਕਰਨ ਜਾਂ ਅਲਹਿਦਗੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਘਵਾਦ ਦੁਆਰਾ ਘੱਟ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੰਡ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇਰੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸੰਘ ਜਾਂ ਸੰਘੀ ਸੂਬੇ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਬੈਲਜੀਅਮ, ਬੋਸਨੀਆ ਅਤੇ ਹਰਜ਼ੇਗੋਵਿਨਾ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਕੈਨੇਡਾ, ਜਰਮਨੀ, ਭਾਰਤ, ਇਰਾਕ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਮੈਕਸੀਕੋ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਨੇਪਾਲ, ਨਾਈਜੀਰੀਆ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਰੂਸ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ "ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਸੰਘੀ ਸੰਘ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਰਾਜੀ ਸੈਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸੰਘਵਾਦ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰਾਘਵੇਂਦਰ ਪੀ. ਤਿਵਾਰੀ

**ਰਾਘਵੇਂਦਰ ਪੀ. ਤਿਵਾੜੀ** ਸੈਂਟਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪੰਜਾਬ, ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਹਨ।  ਉਸਨੇ ਡਾ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਗੌੜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਾਗਰ ਐਮ ਪੀ   ਵਿੱਚ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ।

## ਸਿੱਖਿਆ
ਉਸਨੇ ਏਪੀਐਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਰੀਵਾ, ਐਮਪੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਡਾ. ਹਰੀਸਿੰਘ ਗੌਰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਿਆ, ਸਾਗਰ ਐਮਪੀ ਤੋਂ ਅਪਲਾਈਡ ਜਿਓਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਪੀਜੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਹਾਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਥਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।  ਉਹ ਜੀਪੀਐਸ ਜੀਓਡੀਸੀ ਅਤੇ ਭੂਚਾਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 18 ਡਾਕਟੋਰਲ ਥੀਸਿਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤੇ ਦਸ ਵੱਡੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 100 ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਪੰਜ ਖੋਜ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਮੀਖਿਅਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ NAAC, ਬੰਗਲੌਰ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ। 

## ਕਿਤਾਬਾਂ
* .
* .
## ਕੈਰੀਅਰ 
* ਉਸਨੇ 32 ਸਾਲ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ, ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ, 13 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਡੀਨ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਵਾਧੂ ਚਾਰਜ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੌਂਸਲ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੋਰਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਮੈਂਬਰ, ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਰਾਜ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ; ਮੈਂਬਰ, ਗਵਰਨਿੰਗ ਬਾਡੀ ਅਤੇ ਵਾਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਜਿਓਲੋਜੀ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੀ ਖੋਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ; ਮੈਂਬਰ, ਬੀਰਬਲ ਸਾਹਨੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਪਾਲੀਓਸਾਇੰਸ (BSIP), ਲਖਨਊ ਦੀ ਖੋਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ; ਮੈਂਬਰ, ਪਰਮਾਣੂ ਖਣਿਜ ਡਿਵੀਜ਼ਨ, ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ, ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਦੀ ਖੋਜ ਖੋਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ (ਐਚਏਜੀ) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਯੂਜੀਸੀ, ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦਾ।
## ਅਵਾਰਡ 
** ਜੀਓਲਾਜੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੁਆਰਾ 2012 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਟਰੈਟਿਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਐਲ. ਰਾਮਾ ਰਾਓ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਅਵਾਰਡ।
** ਭਾਰਤੀ ਭੂ- ਵਿਗਿਆਨ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਬੰਗਲੌਰ ਦੁਆਰਾ 2014 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਡਾ. ਐਸ.ਐਮ. ਨਕਵੀ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਅਵਾਰਡ।
## ਹਵਾਲੇ
ਰਿਪੁਕ

**ਰਿਪੁਕ** () ਬਰੂਨ ਵੈਲੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਭੂਮੀ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਅਸਥਾਈ ਮੌਸਮੀ ਬਸਤੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬਰੂਨ ਨਦੀ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਲਈ ਇਸ ਹਰੇ ਭਰੀ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਬਰੂਨ ਵੈਲੀ
* ਮਕਾਲੁ
* ਮਕਾਲੂ ਬਰੁਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ
ਦਿਵਿਤਾ ਰਾਏ

**ਦਿਵਿਤਾ ਰਾਏ** (ਤੁਲੂ: ದಿವಿತ ರೈ); (ਜਨਮ 10 ਜਨਵਰੀ 1998) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬਧਾਰਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 28 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 2021 ਹਰਨਾਜ਼ ਸੰਧੂ ਦੁਆਰਾ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 14 ਜਨਵਰੀ, 2023 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਏਸ਼ੀਅਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚੋਟੀ ਦੇ 16 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਦੂਜਾ ਲਾਓਸ ਹੈ।

## ਪੇਜੈਂਟਰੀ 
2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਦੀਵਾ 2021 ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 2021, ਹਰਨਾਜ਼ ਸੰਧੂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰਨਰ-ਅੱਪ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਮਿਸ ਆਈਕਿਊ, ਮਿਸ ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ, ਅਤੇ ਮਿਸ ਸੁਡੋਕੁ ਦੇ ਉਪ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਜਿੱਤੇ। ਰਾਏ ਨੂੰ 28 ਅਗਸਤ, 2022 ਨੂੰ ਮਿਸ ਦੀਵਾ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ 10ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਖਿਤਾਬਧਾਰਕ, ਹਰਨਾਜ਼ ਸੰਧੂ ਦੁਆਰਾ ਮਿਸ ਦੀਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸ 2022 ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਬਕਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰੀ।

### ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 2022 
ਰਾਏ ਨੇ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 2022 ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 14 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ ਨਿਊ ਓਰਲੀਨਜ਼, ਲੁਈਸਿਆਨਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਓਰਲੀਨਜ਼ ਮੋਰਿਅਲ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 16 ਸੈਮੀਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998
ਇਰਫਾਨ ਨਸੀਰਾਬਾਦੀ

**ਸਈਅਦ ਇਰਫਾਨ ਅੱਬਾਸ ਰਿਜ਼ਵੀ** (ਜਨਮ 5 ਜੂਨ 1975) ਨਸੀਰਾਬਾਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਔਹਖਾਵਨ (ਨੋਹਾ ਪਾਠਕ) ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੋਹਾ ਔਹਖਾਵਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣਾ ਨੂਹੇ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ 1996 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਨੂਹ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਜੀਵਨੀ
### ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਸਈਅਦ ਇਰਫਾਨ ਅੱਬਾਸ ਰਿਜ਼ਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਨਸੀਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸੱਯਦ ਕਿਨਾਯਤ ਅੱਬਾਸ ਰਿਜ਼ਵੀ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੋਜ਼ਖਵਾਨ ਅਤੇ ਨੌਹਖਵਾਨ ਹੋਇਆ। ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਰਾਏਬਰੇਲੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਸਿਆ, ਉਥੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਅੰਤਰ ਸਕੂਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀਆਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।

### ਕਰੀਅਰ
ਸਈਅਦ ਇਰਫਾਨ ਅੱਬਾਸ ਰਿਜ਼ਵੀ ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਉਹ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ, ਨੌਹੇ ਆਦਿ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਨੌਹਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੈਸੇਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।

### ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
### ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੋਹੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਬਿਲਕੀਸ ਖ਼ਾਨੁਮ

**ਬਲਕੀਸ ਖ਼ਾਨੁਮ** (25 ਦਸੰਬਰ 1948 – 21 ਦਸੰਬਰ 2022) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਸੀ।   ਖ਼ਾਨੁਮ *"ਨਿਊ ਲਾਈਫ: ਨਿਊ ਲਾਈਫ"* (1968) ਅਤੇ *"ਮੇਲੇ ਸਜਨਾ ਦੀ"* (1972) ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।  ਉਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਹਜ਼ੂਰ ਹੁਸਨੈਨ ਅਤੇ ਫਰਹਾਨ ਰਈਸ ਖਾਨ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਿਤਾਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮੋਹਸਿਨ ਰਜ਼ਾ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਹੈ।  ਉਸ ਨੂੰ ਫੈਡਰਲ ਬੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਬਾਰਗਾਹ ਖੈਰੁਲ ਅਮਲ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਦੀ-ਏ-ਹੁਸੈਨ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।  

## ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫ਼ਿਲਮ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Bilqees Khanum discography at Discogs
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਯੁੱਗ ਚੱਕਰ

'''*ਯੁੱਗ* ਚੱਕਰ** ( ***ਚਤੁਰ ਯੁੱਗ***, ***ਮਹਾ ਯੁੱਗ*''') ਹਿੰਦੂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੱਕਰੀ ਕਾਲ ਹੈ। ਹਰ ਚੱਕਰ 4,320,000 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ (12,000 ਬ੍ਰਹਮ ਸਾਲ) ਅਤੇ ਚਾਰ ਯੁੱਗਾਂ (ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਗਾਂ) ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਕ੍ਰਿਤਾ (ਸਤਿਆ) ਯੁੱਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ, ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ, ਅਤੇ ਕਲਿਯੁੱਗ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਚੱਕਰ ਚਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਯੁੱਗ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਆਮ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਅਵਸਥਾ ਹਰੇਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਤੱਕ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਲਯੁੱਗ, ਜੋ ਕਿ 432,000 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 3102 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਲਿਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪੁਨਰ ਸਥਾਪਨਾ ਅਗਲੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਸਤਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਕਲਕੀ ਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰ (ਮਨੂ ਦੀ ਉਮਰ) ਵਿੱਚ 71 ਯੁੱਗ ਚੱਕਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਲਪ (ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ) ਵਿੱਚ 1,000 ਯੁੱਗ ਚੱਕਰ ਹਨ।

## ਮਿਆਦ ਅਤੇ ਬਣਤਰ 
thumb|312x312px|ਯੁਗ ਚੱਕਰ ਦੀ ਬਣਤਰ

## ਨੋਟ
## ਹਵਾਲੇ
ਯੁੱਗ

ਇੱਕ ਯੁੱਗ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ, ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਖੇਪ ਅਵਧੀ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਪੰਜਾਲੀ (ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜੁੜਨਾ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਕਲਪ (ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ) ਸ਼ਬਦ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ।

"ਯੁੱਗ" ਨਾਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਟੂਰ-ਯੁੱਗ (ਉਚਾਰਿਆ ਚਤੁਰ ਯੁੱਗ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਚਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸੂਰਯ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ (ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ) ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਬਾਲਗ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ: ਕ੍ਰਿਤਾ (ਸਤਿਆ) ਯੁੱਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ, ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ, ਜਾਂ ਕਲਿਯੁੱਗ।

## ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅਤਾ 
ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:
*ਪੂਰਵ ਇਤਿਹਾਸ (ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ - 3000 ਈਸਾਪੂਰਵ ਤੱਕ)
*ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੁੱਗ (3000 ਈਸਾਪੂਰਵ - 476 ਈਸਵੀ)
*ਮੱਧ ਯੁੱਗ (476 - 1492 ਈਸਵੀ)
**ਉੱਚ ਮੱਧ ਯੁੱਗ (476 - 1000 ਈਸਵੀ)
**ਦੇਰ ਮੱਧ ਯੁੱਗ( 1000 - 492 ਈਸਵੀ)
*ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ (1492 - 1789 ਈਸਵੀ)
*ਸਮਕਾਲੀ ਯੁੱਗ (1789 ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਅੱਜ ਤੱਕ)

## ਨੋਟ
## ਹਵਾਲੇ
ਮਾਈ ਧਾਈ

**ਮਾਈ ਧਾਈ** ( ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਹੈ ਜੋ ਥਾਰਪਾਰਕਰ, ਸਿੰਧ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜਮਾਲ ਸ਼ਾਬ, ਇੱਕ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਢੋਲ ਵਾਦਕ, ਮੁਹੰਮਦ ਫਕੀਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਮਾਈ ਢਾਈ ਬੈਂਡ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਲੋਕ-ਬੈਂਡ ਬਣਾਇਆ। ਮਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੈਂਡ ਨੇ US ਵਿੱਚ SXSW ਸੰਗੀਤ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ,  ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ।  ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਲੜੀ *ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ* ਦੇ ਅੱਠ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।  

## ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ 
* "ਡੋਰੋ" ( ਸੈਫ ਸਮੀਜੋ ਦੇ ਨਾਲ) ਸਕੈਚ (ਲਾਹੂਤੀ ਲਾਈਵ ਸੈਸ਼ਨ) (2013)
* "ਮੋਰੀਆ ( ਸੈਫ ਸਮੀਜੋ ਦੇ ਨਾਲ) ਸਕੈਚ (ਲਾਹੂਤੀ ਲਾਈਵ ਸੈਸ਼ਨ) (2015)
* "ਸਾਰਕ ਸਰਕ" - ਮਾਈ ਢਾਈ ਬੈਂਡ
* "ਲਾ ਗੋਰੀ" - ਮਾਈ ਧਾਈ ਬੈਂਡ
* "ਆਂਖੜਲੀ ਫੇਰੂਕਈ" (ਕਰਮ ਅੱਬਾਸ ਖਾਨ ਨਾਲ) - *ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਸੀਜ਼ਨ 8)*
* "ਕਦੀ ਆਓ ਨੀ" ( ਆਤਿਫ ਅਸਲਮ ਨਾਲ) - *ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਸੀਜ਼ਨ 8)*

## ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
* *ਹੋ ਮਨ ਜਹਾਂ* - "ਸਾਰਕ ਸੜਕ"

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
* ਫਿਲਮ *ਹੋ ਮਨ ਜਹਾਂ* ਲਈ 2017 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਨਿਗਾਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919
ਆਰਿਫਾ ਸਿੱਦੀਕੀ

**ਆਰਿਫਾ ਸਿੱਦੀਕੀ** ( ਉਰਦੂ عارفہ صدیقی ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 

## ਆਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਆਰਿਫਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਜੂਨ 1969 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ **ਤਲਤ ਸਿੱਦੀਕੀ** ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।   ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨਾਹਿਦ ਸਿੱਦੀਕੀ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਹੈ ਅਤੇ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਜ਼ਿਆ ਮੋਹੇਦੀਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਰਿਫਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਗਾਇਕਾ ਫਰੀਹਾ ਪਰਵੇਜ਼ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਸੀ ਰੇਹਾਨਾ ਸਿੱਦੀਕੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ।   ਉਸਤਾਦ ਨਜ਼ਰ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ 23 ਸਾਲ ਛੋਟੇ ਤਾਬੀਰ ਅਲੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਵੀ ਹੈ। 
* *ਨੀਲੇ ਹਥ* (1989) (ਪੀਟੀਵੀ)
* *ਫਿਸ਼ਰ* (1990) (ਪੀਟੀਵੀ) 
* *ਰਾਹੀਨ* (1997) (ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ.)
* *ਲਰਕੀ ਏਕ ਸ਼ਰਮੀਲੀ ਸੀ* (1998) (ਪੀਟੀਵੀ)
* *ਗ਼ਰੀਬ-ਏ-ਸ਼ਹਿਰ* (1999) (ਪੀਟੀਵੀ)
* *ਇੰਕਾਰ* (2000) (ਪੀਟੀਵੀ)
* *ਸ਼ਾਹਲਾਕੋਟ* (2004) (ਪੀਟੀਵੀ)
* *ਬੁਲਬੁਲੇ ਸੀਜ਼ਨ 2* (2022) ( ਏਆਰਵਾਈ ਡਿਜੀਟਲ )

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969
ਉਰੀ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ

[thumb|[Jhelum River in Uri]]
thumb|Old market of Uri
**ਉਰੀ** () ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਮੁੱਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ। ਉਰੀ ਜੇਹਲਮ ਨਦੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6.2 ਮੀਲ) ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ

thumb|300x300px|ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ। ਨੀਲਾ ਰੰਗ 1.01 ਮਰਦਾਂ/ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕਿਆਂ, ਲਾਲ ਵਧੇਰੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
thumb|300x300px|15 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ। ਨੀਲਾ ਰੰਗ 1.07 ਪੁਰਸ਼/ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਲਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
thumb|300x300px|ਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਨਕਸ਼ਾ।
thumb|300x300px|65 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ। ਨੀਲਾ ਰੰਗ 0.81 ਪੁਰਸ਼ਾਂ/ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਰਦਾਂ, ਲਾਲ ਵਧੇਰੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜਨ ਅੰਕੜਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ, **ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ** ਇੱਕ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਜੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸੂਚਕਾਂਕ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਿਨਸੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 1:1 ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਕੁਦਰਤੀ ਅਨੁਪਾਤ ਨਰ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਲਗਭਗ 1.05 ਜਾਂ 1.06 ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮਾਦਾ ਪ੍ਰਤੀ 1.03 ਤੋਂ 1.06 ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤੰਗ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। 

ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਨਾਲੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਡੇਟਾ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਦਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਕਾਂ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ, ਮਰਦਾਂ 'ਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਲਿੰਗ-ਚੋਣ ਵਾਲੇ ਗਰਭਪਾਤ, ਬਾਲ-ਹੱਤਿਆ, ਬੁਢਾਪਾ, ਲਿੰਗ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਜਨਮ ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਤੱਤਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਲਗਭਗ 101 ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ 100 ਔਰਤਾਂ (2021 ਅੰਦਾਜ਼ਨ) ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ, ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ, ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ, ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ। ਜੇਕਰ 108,000 ਮਰਦ ਅਤੇ 100,000 ਔਰਤਾਂ ਹਨ ਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ 1.080 ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ 51.9% ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਾਹਿਤ ਅਕਸਰ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹੋਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਉੱਪਰਲਾ ਸਦਨ

**ਉਪਰਲਾ ਸਦਨ** ਦੋ ਸਦਨੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਦੋ ਚੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਸਦਨ ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ ਵਜੋਂ ਮਨੋਨੀਤ ਘਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਤਿਬੰਧਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਦਨ (ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਉਪਰਲਾ ਸਦਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ) ਦੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਦਨ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 
ਉੱਪਰਲਾ ਸਦਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਪੱਖੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ):

**ਸ਼ਕਤੀਆਂ:**

* ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਕੋਲ ਅਕਸਰ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਦਨ
** ਸਿਰਫ਼ ਸੀਮਤ ਵਿਧਾਨਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਵੋਟ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧਾਂ,
** ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਸਪਲਾਈ/ਪੈਸੇ, ਵਿੱਤੀ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ
** ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਵੋਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ (ਜਾਂ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਆਮ ਹੈ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
* ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ:
** ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਲਗਭਗ ਬਰਾਬਰ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਲ ਖਾਸ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ:
*** ਇਹ ਕੁਝ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਫੈਸਲਿਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਜੱਜਾਂ ਜਾਂ ਰਾਜਦੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ) ਲਈ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
*** ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਮਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਨਿਆਂਇਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਹਾਂਦੋਸ਼ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ (ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ) ਦੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
*** ਇਸ ਕੋਲ ਸੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇਕੋ-ਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
* ਅਰਧ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ:
** ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ
*** ਅਰਧ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰ ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ (ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 45) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਆਮ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ
** ਇਸ ਕੋਲ ਸੰਵਿਧਾਨ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਸਮੂਹਿਕਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
** ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਵੋਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਇਹ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
** ਇਹ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।

**ਸਥਿਤੀ:**

* ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਮੈਂਬਰ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਨਹੀਂ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਅਸਿੱਧੇ, ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਜਾਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
* ਇਸਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵੋਟਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਵੋਟਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਚੁਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਦਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਪਾਤਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ)।
* ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਂ, ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵੰਡਾਂ ਦੀ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਨਾਲੋਂ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
* ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਨਾਲੋਂ ਲੰਬੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਲਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
* ਸਦੱਸ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
* ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਾਂ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੀਮਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
* ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮੈਂਬਰ ਜਾਂ ਸੀਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ)।
* ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਨਾਲੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ

**ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ** ਦੋ ਸਦਨੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਦੋ ਚੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਸਦਨ ਉੱਪਰਲਾ ਸਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ ਦੇ "ਹੇਠਾਂ" ਆਪਣੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦੋ ਚੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਇਸਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਆਮ ਗੁਣ 
ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ, ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਅਕਸਰ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ)।

; ਸ਼ਕਤੀਆਂ

* ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ:
** ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਚ ਸਦਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ.
** ਕੁਝ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ ਨੂੰ ਓਵਰਰਾਈਡ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।
** ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਮਤੇ ਨੂੰ ਵੋਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਦੀ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਲਈ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਉਮੀਦਵਾਰ ਲਈ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੋਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
** ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸੈਨੇਟ ਕੋਲ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸਭਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਾਫ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਰੋਮਾਨੀਆ, ਜਿੱਥੇ ਸੈਨੇਟ ਕੋਲ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਡਿਪਟੀਜ਼ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ।
* ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ:
** ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਘੱਟ, ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਕੋਲ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ।
** ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਮਹਾਂਦੋਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇਕੋ-ਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ (ਉਪਰੀ ਸਦਨ ਫਿਰ ਮਹਾਂਦੋਸ਼ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ)।
** ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯੋਜਨ/ਸਪਲਾਈ-ਸਬੰਧਤ ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

; ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
:

* ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਪਰਲਾ ਸਦਨ ਸਿੱਧੇ, ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
* ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਵੋਟਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਚੁਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
* ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀ ਉੱਚ ਸਦਨ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
* ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ।
* ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਨਾ ਕਿ ਅਟੱਲ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ।
* ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
* ਜਿਆਦਾ ਮੈਂਬਰ।
* ਬਜਟ, ਸਪਲਾਈ, ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਕਾਨੂੰਨਾਂ 'ਤੇ ਕੁੱਲ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹੈ।
* ਉੱਚ ਸਦਨ ਨਾਲੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਘੱਟ ਉਮਰ।

ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਜਟ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨੀ (ਵਿਯੋਜਨ) ਬਿੱਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਪਵਾਦ ਵੈਸਟ ਵਰਜੀਨੀਆ ਹਾਊਸ ਆਫ ਡੈਲੀਗੇਟਸ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਘਰ ਤੋਂ ਮਾਲੀਆ ਬਿੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਦ ਨਿਊ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ ਇਸਲਾਮ

thumb|ਨਿਊ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਖੰਡ I
ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਨਿਊ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਹਿਸਟਰੀ 2010 ਵਿੱਚ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਛੇ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਇਸਲਾਮ ਦਾ  ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਸੰਪਾਦਕ ਮਾਈਕਲ ਕੁੱਕ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਮੂਲ ਕੈਂਬਰਿਜ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਜੋ 1970 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਜੋ ਕਿ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਧੇਰੇ ਥੀਮੈਟਿਕ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸੂਫੀਵਾਦ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਂਚ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ 'ਤੇ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪਾਠਕ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।

## ਵੌਲਿਊਮਸ 
* *Volume 1, The Formation of the Islamic World, Sixth to Eleventh Centuries*. Edited by Chase F. Robinson, 2010.
* *Volume 2, The Western Islamic World, Eleventh to Eighteenth Centuries*. Edited by Maribel Fierro, 2010.
* *Volume 3, The Eastern Islamic World, Eleventh to Eighteenth Centuries*. Edited by David O. Morgan, Anthony Reid, 2010.
* *Volume 4, Islamic Cultures and Societies to the End of the Eighteenth Century*. Edited by Robert Irwin. 2010.
* *Volume 5, The Islamic World in the Age of Western Dominance*. Edited by Francis Robinson, 2010.
* *Volume 6, Muslims and Modernity: Culture and Society since 1800*.Edited by Robert W. Hefner, 2010.

## ਹਵਾਲੇ
ਖੁੰਬੂ

thumb|360x360px| Khumbu ਖੇਤਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
**ਖੁੰਬੂ** (ਜਿਸ ਨੂੰ **ਐਵਰੈਸਟ ਖੇਤਰ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਨੇਪਾਲੀ ਪਾਸੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਲੁਖੁੰਬੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਬਾ ਨੰਬਰ 1 ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਖੁੰਬੂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਤ ਕੁਲੰਗ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਪਾ ਬਸਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਉਪ-ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਦੋ ਸੋਲੂ ਅਤੇ ਫਾਰਕ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਮਚੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਸਬੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਥਾਮੇ, ਖੁਮਜੁੰਗ, ਪੰਗਬੋਚੇ, ਫੇਰੀਚੇ ਅਤੇ ਕੁੰਡੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਟੇਂਗਬੋਚੇ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੋਧੀ ਮੱਠ ਵੀ ਖੁੰਬੂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਖੁੰਬੂ ਦੀ ਉਚਾਈ 3,300 ਮੀਟਰ (11,000 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ 8,848.86 ਮੀਟਰ (29,032) ਤੱਕ ਹੈ।&nbsp;ft) ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਸਿਖਰ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ। ਖੁੰਬੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਗਰਮਾਥਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ( ਮੋਂਜੂ ਦੇ ਉੱਪਰ) ਅਤੇ ਸਗਰਮਾਥਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਬਫਰ ਜ਼ੋਨ, ਲੁਕਲਾ ਅਤੇ ਮੋਂਜੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਖੁੰਬੂ ਇੱਕ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ~ 500,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਰੀ ਮਹਾਨ ਬਰਫ਼ ਯੁੱਗ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲੌਨਲੀ ਪਲੈਨੇਟ ਨੇ ਖੁੰਬੂ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਖੁੰਬੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰਪਾ ਕਬੀਲੇ ਹਨ ਸਲਖਾ, ਮੁਰਮਿਨਸੋ, ਥਾਕਤੋਕ, ਗਰਜ਼ਾ, ਲਕਸ਼ਿੰਡੋ, ਚੂਸ਼ੇਰਵਾ ਜਾਂ ਨਗੋਨਬਾ, ਲੁਅਕਪਾ ਜਾਂ ਚਾਵਾ, ਸਖਿਆ, ਸ਼ਿਆਂਗੋ।
Tenzing Norgay, 1953.jpg|ਤੇਨਜਿੰਗ ਨੌਰਗੇ, 1953 ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਸੋਲੁਖੁੰਬੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੁੰਬੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Khumbila 2.JPG|ਖੁੰਬੀਲਾ ਪਹਾੜ ਖੁਮਜੁੰਗ ਅਤੇ ਕੁੰਡੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ, ਲਹੋਤਸੇ ਅਤੇ ਅਮਾ ਦਬਲਮ ਹਨ।
Namche Bazaar from above, Nepal.jpg|ਨਾਮਚੇ ਬਜ਼ਾਰ ਦਾ ਪਿੰਡ

## ਖੁੰਬੂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਿੰਡ 
* ਡਿੰਗਬੋਚੇ
* ਕੁੰਡੇ
* ਖੁਮਜੰਗ
* ਲੋਬੂਚੇ
* ਲੁਕਲਾ
* ਨਾਮਚੇ ਬਜ਼ਾਰ
* ਤੇਂਗਬੋਚੇ
* ਫੋਰਟਸੇ
* ਥਮੇ
* ਥਾਮੋ
* ਪੰਗਬੋਚੇ
* ਫੱਕਡਿੰਗ
* ਮੋਨਜੋ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*
ਦੇਹਕ

**ਦੇਹਕ** ( Persian  ; **ਦੇਹਕ** ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ । 2006 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,174 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 7,828 ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਚੰਦੂ ਲਾਲ

**ਚੰਦੂ ਲਾਲ ਮਲਹੋਤਰਾ** (1766 – 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1845), **ਮਹਾਰਾਜਾ ਚੰਦੂ ਲਾਲ** ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਤੀਜੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਸਿਕੰਦਰ ਜਾਹ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (1833–1844) ਸਨ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਡੇਕਨ (ਹੁਣ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਏਬਰੇਲੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਹ ਉਰਦੂ, ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਕਵੀ ਵੀ ਸਨ।

## ਪਰਿਵਾਰ
ਚੰਦੂ ਲਾਲ ਸਦਨ ਦਾ ਜਨਮ ਅਰੋੜਾ ਮਲਹੋਤਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਏ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ ਸਨ, ਜੋ ਰਾਏਬਰੇਲੀ ਤੋਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਹਿੰਦੂ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

## ਸਿੱਖ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ
ਚੰਦੂ ਸ਼ਾਹ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਸਨ ਅਤੇ ਚੰਦੂ ਲਾਲ ਮਲੋਤਰਾ ਸਿੱਖ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਵਿਚ ਜਨਰਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਫੋਜ਼ੀਆ ਸੂਮਰੋ

**ਫੋਜ਼ੀਆ ਸੂਮਰੋ** ( Sindhi   ) (1966-2002) ਇੱਕ ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਸੀ। 

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ **ਹੈਕੀਮਾਨ** ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਭਜਨ ਗਾਇਕ ਹਾਜੀ ਨੱਥੂ ਸੂਮਰੋ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਟਾਂਡੋ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ, ਸਿੰਧ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 

## ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਕਰੀਅਰ 
ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਤੇ ਨਸੀਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਗੀਤ ਬੇ ਕਦਰਾ ਕਦਰ ਨਾ ਕਾਈ ਕੋ ( Sindhi   ) & ਚਡੇ ਵੈ ਚਡੇ ਵੈ ਸਾਥੀ ਸੁਖਨ ਜਾ ॥ ਇਹ ਗੀਤ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿੰਧ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਸਿੰਧ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਧਨ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਥਾਰਪਾਰਕਰ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਥਰੀ ਅਤੇ ਮਾਰਵਾੜੀ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਕੈਸੇਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ, ਪਾਰਟੀਆਂ, ਜਨਮ ਦਿਨ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਕੱਠਾਂ ਲਈ ਬੁੱਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਤਾਦ ਮਜੀਦ ਖਾਨ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਹੁਸੈਨ ਕਲੇਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਗਾਏ।  ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਕੈਸੇਟਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਵੀਆਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਿਲਾਵਲ ਓਥੋ ਅਤੇ ਅਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਉਦੇਰਾਈ ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ।  ਥਾਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। 

## ਮੌਤ 
4 ਸਤੰਬਰ 2002 ਨੂੰ ਗੁਰਦੇ ਫੇਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਖੀ ਬੁਰਹਾਨ ਸ਼ਾਹ ਕਬਰਿਸਤਾਨ, ਟਾਂਡੋ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ, ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਫੋਜ਼ੀਆ ਸੂਮਰੋ ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਚੈਨਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2002
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966
ਐਮਾਜ਼ੋਨ ਵਰਖਾ ਜੰਗਲ

**ਅਮੇਜ਼ਨ** ਵਰਖਾ ਜੰਗਲ (    ) ਜਾਂ *ਐਮਾਜ਼ੋਨੀਆ* ;    ਜਾਂ *ਐਮਾਜ਼ੋਨੀਆ* ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਮੇਜ਼ਨੀਆ ਜਾਂ ਅਮੇਜ਼ਨ ਜੰਗਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਚੌੜਾ-ਪੱਤੇ ਵਾਲਾ, ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅਮੇਜ਼ਨ ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਅਮੇਜ਼ਨਾਸ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੂਨ ਹਿੱਲ

**ਪੂਨ ਹਿਲ** (पून हिल) ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਗੰਡਾਕੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਮਿਆਗਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਕਾਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਮੈਸਿਫ਼ ਰੇਂਜ ਅਤੇ ਧੌਲਾਗਿਰੀ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੁੱਕਆਊਟ ਘੋਰੇਪਾਨੀ ਪੂਨ ਹਿੱਲ ਟ੍ਰੈਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੰਨਪੂਰਨਾ 8,091 ਮੀਟਰ, ਧੌਲਾਗਿਰੀ 8,127, ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੱਖਣੀ 7,219 ਮੀਟਰ, ਮਾਚਾਪੁਚਾਰੇ 6,993 ਮੀਟਰ, ਹਿਚੁਲੀ, ਅੰਨਪੂਰਨਾ III, ਧਮਪੁਸ ਚੋਟੀ, ਧੂਲਾਗਿਰੀ II, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਇੱਥੋਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪੂਨ ਹਿੱਲ 270 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ&nbsp;ਕਾਠਮੰਡੂ (ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ) ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਿ.ਮੀ. ਪੋਖਰਾ ਤੋਂ ਪੂਨ ਹਿੱਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ 2-3 ਦਿਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਪੂਨ ਹਿੱਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਸੰਭਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਟ੍ਰੈਕਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਠਮੰਡੂ ਜਾਂ ਪੋਖਰਾ ਤੋਂ ACCAP ਪਰਮਿਟ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 
thumb| ਪੂਨ ਹਿੱਲ ਸਿਖਰ 3210 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੇਖੋ, ਇੱਥੋਂ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ

## ਪੂਨ ਹਿੱਲ ਤੋਂ ਦੇਖੇ ਗਏ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
ਪੂਨ ਹਿੱਲ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਚੋਟੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:View from Poon hill 3210 Meter .jpg|ਸੰਨੀ ਹੋਟਲ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਤਸਵੀਰ:Near deurali .jpg|ਤਡਾਪਾਨੀ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ
ਤਸਵੀਰ:Poon hill board.jpg|ਪੂਨ ਹਿੱਲ ਬੋਰਡ
ਤਸਵੀਰ:Mountain pointing .jpg|ਉਤੇਜਿਤ ਆਦਮੀ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਤਸਵੀਰ:Dhaulagiri 8167 meter mountain.jpg|ਧੌਲਾਗਿਰੀ 8167 ਮੀਟਰ
ਤਸਵੀਰ:Ammar guni.jpg|ਪੂਨ ਹਿੱਲ ਤੋਂ ਪਨੋਰਮਾ
ਤਸਵੀਰ:Atop_Poon_Hill,_Nepal_in_2019_at_dawn.jpg|ਪੂਨ ਹਿੱਲ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਡਾਨ, 3210 ਮੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਨੀਲੋ-ਸਹਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

**ਨੀਲੋ-ਸਹਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ** ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ 50-60 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰੀ ਅਤੇ ਨੀਲ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਨੂਬੀਆ ਸਮੇਤ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਨੀਲ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅੱਧ ਵਿੱਚ 17 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਹਨ: ਅਲਜੀਰੀਆ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਬੇਨਿਨ ਤੱਕ; ਲੀਬੀਆ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਤੱਕ; ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮਿਸਰ ਤੋਂ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਤੱਕ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਦੇ ਹਾਈਫਨੇਟਿਡ ਨਾਮ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਨੀਲੋ-ਸਹਾਰਨ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਨੀਲ ਬੇਸਿਨ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਹਾਰਾ ਮਾਰੂਥਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅੱਠ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸੰਘਟਕ ਭਾਗ (ਕੁਨਾਮਾ, ਕੁਲਿਆਕ ਅਤੇ ਸੋਂਗਹੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਆਧੁਨਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਸੁਡਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੀਲ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ।

ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਦ ਲੈਂਗੂਏਜ਼ ਆਫ਼ ਅਫਰੀਕਾ (1963) ਵਿੱਚ, ਜੋਸਫ਼ ਗ੍ਰੀਨਬਰਗ ਨੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਜੈਨੇਟਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਨਾਈਜਰ-ਕਾਂਗੋ, ਅਫਰੋਏਸੀਆਟਿਕ ਜਾਂ ਖੋਇਸਨ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਫਾਈਲਮ ਨੂੰ "ਗ੍ਰੀਨਬਰਗ ਦੀ ਕੂੜਾ-ਕਰਕਟ" ਕਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੈਰ-ਕਲਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਗ੍ਰੀਨਬਰਗ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸਮਰਥਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨੀਲੋ-ਸਹਾਰਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸੰਘਟਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਅਫਰੀਕੀ ਨਵ-ਪਾਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰਬੀ ਸੂਡਾਨਿਕ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 5ਵੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬੀ.ਸੀ. ਤੱਕ ਹੈ। ਨੀਲੋ-ਸਹਾਰਨ ਜੈਨੇਟਿਕ ਏਕਤਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਅਪਰ ਪੈਲੀਓਲਿਥਿਕ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਦੀ ਮਿਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਨੀਲੋ-ਸਹਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਲਿਖਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਓਲਡ ਨੂਬੀਅਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 8ਵੀਂ ਤੋਂ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਲਿਖਤੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਵੱਡੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਲੋਟੋਲੋਗ (2013), ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸ ਪਲੈਂਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਨੀਲੋ-ਸਹਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਪੂਰਬੀ ਸੂਡਾਨਿਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਾਰਜੀ ਸਟਾਰੋਸਟਿਨ (2016) ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਲੋ-ਸਹਾਰਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗੁਲਡਮੈਨ (2018) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਖੋਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਨੀਲੋ-ਸਹਾਰਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਐਮਾਜ਼ੋਨੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

thumb|250x250px|ਟੂਪਿਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ। 
**ਐਮਾਜ਼ੋਨੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ** "ਗ੍ਰੇਟਰ ਐਮਾਜ਼ੋਨੀਆ" ਦੀਆਂ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਤੱਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਐਂਡੀਜ਼ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਾਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਸਮਾਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਗ੍ਰੇਟਰ ਐਮਾਜ਼ੋਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 330 ਮੌਜੂਦਾ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀਆਂ ਵਿੱਚ 500 ਤੋਂ ਘੱਟ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਸਿਰਫ਼ Wayuu ਕੋਲ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਪੀਕਰ ਹਨ (ਲਗਭਗ 300,000)। ਕੁੱਲ 330 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਲਗਭਗ 50 ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਗਭਗ 25 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਪੋਜ਼ੀਟਿਡ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਘੱਟ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਸ਼ਣ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੈ ਜੋ ਐਮਾਜ਼ੋਨੀਆ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਾਧਾਰਨ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਸਹੀ ਕਾਰਨ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਿਰਣਾਇਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਰਪੀਅਨ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਐਮਾਜ਼ਾਨੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 10,000 ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੂਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗ੍ਰੇਟਰ ਐਮਾਜ਼ੋਨੀਆ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੁਆਂਢੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਐਮਾਜ਼ਨੀਅਨ ਲੋਕ ਅੱਜ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਜਾਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇੱਕ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਐਮਾਜ਼ਨੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅਕਸਰ, ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਘਾਟ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਾਨਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਅਣਇੱਛਤ ਸੀ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੂਲ ਐਮਾਜ਼ਨੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਯੂਰੋਪੀਆਂ ਨੇ ਮੂਲ ਐਮਾਜ਼ੋਨੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਲਾਮਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ। ਯੂਰੋਪੀਅਨਾਂ ਦੇ ਐਮਾਜ਼ਨ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਪਰੀਵਰ ਨੂੰ ਨੈਵੀਗੇਟ ਕਰਨ, ਪੂਰੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੌਦਿਆਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਗਵਾਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਏ। ਯੂਰਪੀਅਨ, ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਹਥਿਆਰਾਂ ਕਾਰਨ, ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਜੋ ਵੀ ਟੁਕੜਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਘੁਸਪੈਠ ਨੂੰ ਰਬੜ ਜਾਂ ਕੁਝ ਖਣਿਜਾਂ ਵਰਗੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਐਮਾਜ਼ਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

## ਛੋਟੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
ਹਰੇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਰੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।

* ਅਰਾਵਨ (6)
* ਬੋਰਨ (2)
* ਕਾਹੂਪਾਨਨ (2)
* ਚਪਾਕੁਰਨ (12)
* ਗੁਆਜੀਬੋਆਨ (5)
* ਹਰਕਮਬਤ (2)
* ਜੀਰਾਜਾਰਨ † (3)
* ਜੀਵਰੋਨ (4)
* ਕਾਟੂਕਿਨਾਨ (2)
* ਨਦਾਹੁਪ (4)
* ਨਾਂਬੀਕਵਾਰਨ (3)
* ਓਟੋਮਾਕੋਆਨ † (2)
* ਪੇਬਾ-ਯਾਗੁਆਨ (3)
* ਟਾਕਨਾਨ (6)
* ਟਿਮੋਟੀਅਨ † (2)
* ਟਿਨੀਗੁਆਨ (2)
* ਵਿਟੋਟੋਆਨ (8)
* ਯਨੋਮਾਮਨ (5)
* ਜ਼ਪਰੋਨ (9)

## ਹਵਾਲੇ 
* Dixon, R. M. W. & Alexandra Y. Aikhenvald (eds.), *The Amazonian languages*. Cambridge: Cambridge University Press. ; .
* Hemming, J. *Red gold: The conquest of Brazilian Indians*. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1978.
ਸਰੀਮ ਮੋਮਿਨ

**ਸਰੀਮ ਮੋਮਿਨ** (ਉਰਦੂ: صارم مومن) (ਜਨਮ 10 ਦਸੰਬਰ 1978 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ), ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਕਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਲਿਖੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ ਦੀ *ਸਰਕਾਰ*, *ਰਣ*, *ਸ਼ੋਲੇ* (*ਆਗ*), *ਡਾਰਲਿੰਗ*, *ਈ ਐਮ ਆਈ*, *ਗੋ*, *ਸ਼ਬਰੀ* & *ਡੀ*, *ਭਾਗਮ ਭਾਗ*, *ਹਾਈਡ ਅਤੇ ਸੀਕ*, *ਫਿਲਮ, ਅਗਿਆਤ*, ਅਤੇ *ਰਣ* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੂਵਿੰਗ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਣਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ARZI ਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪਿਕਚਰ, ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।

ਉਸਦਾ ਆਖਰੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਕੰਮ ਲੱਕੀ ਅਲੀ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਨਵੀਂ ਐਲਬਮ *ਰਸਤਾ-ਮੈਨ* 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ।

ਸਰੀਮ ਮੋਮਿਨ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡਸ, 2012 ਲਈ "ਸਰਬੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ" ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ARZI ਨਾਲ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ (ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ) ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੂਵਿੰਗ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ 'ਬੈਸਟ ਪਿਕਚਰ', 'ਬੈਸਟ ਅਭਿਨੇਤਰੀ', ਅਤੇ 'ਬੈਸਟ ਐਕਟਰ' ਸਮੇਤ ਤਿੰਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਗੌਰੀ ਕਰਣਿਕ ਨੇ 2010 ਤੋਂ ਸਰੀਮ ਮੋਮਿਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਕਿਸ਼ਨ ਪਰਸ਼ਾਦ

**ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਰ ਕਿਸ਼ਨ ਪਰਸ਼ਾਦ ਬਹਾਦੁਰ ਯਾਮੀਨ ਉਸ-ਸੁਲਤਾਨਤ**  (1864 – 13 ਮਈ 1940) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਈਸ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਉਹ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਦੋਸਤ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦਾ ਪੱਕਾ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਿਹਾ। 1892 ਵਿੱਚ, ਪਰਸ਼ਾਦ ਰਾਜ ਦਾ ਪੇਸ਼ਕਰ (ਉਪ ਮੰਤਰੀ) ਬਣ ਗਿਆ। ਨੌਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਨਿਜ਼ਾਮ ਮਹਿਬੂਬ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜ ਦਾ ਦੀਵਾਨ (ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਦੀਵਾਨ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਲੀਏ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ 1908 ਦੇ ਮਹਾਨ ਮੂਸੀ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1926 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੀਵਾਨ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਮੁਲਕੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਹੁਦਿਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਥਾਨਕ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਦਾ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਰਸ਼ਾਦ ਦਾ ਜਨਮ 1864 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸਹੀ ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਅਣ-ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਮੇਹਰਾ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਉਸ ਦੀ ਉੱਚਤਾ [ਮੀਰ ਉਸਮਾਨ ਅਲੀ ਖਾਨ] ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ"।

## ਹਵਾਲੇ
ਫਤਿਹਾਬਾਦ, ਪੰਜਾਬ

**ਫਤਿਹਾਬਾਦ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ‌ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਰਨਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ 
ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਕਦੇ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਇਹ ਨਗਰ ਤਰਨਤਾਰਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਹੱਦੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਜ਼ਨਵੀ ਗੜ੍ਹੀ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਦਾ ਨਾਮ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ੌਰੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਛਾਉਣੀ ਹੈ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ, 1718 ਵਿੱਚ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਮੋਢੀ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਭਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ। ਉਹ 1772 ਵਿਚ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਬਾਨੀ ਸੀ। ਸਾਲ 1755 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਮੁਗਲ ਗਵਰਨਰ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।

ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਨੂੰ ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ

ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਮੇਹਰ ਲਾਲ ਸੋਨੀ ਜ਼ਿਆ ਫਤਿਹਾਬਾਦੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਨਗਰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਫਤਿਹਾਬਾਦ 4 ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ&nbsp;ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹੋਠੀਆਂ, ਖਵਾਸਪੁਰ, ਖਾਨ ਛੱਪੜੀ ਅਤੇ ਭਰੋਵਾਲ ਹਨ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 8,860 ਦੇ ਨਾਲ 1649 ਪਰਿਵਾਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 4,674 (53%) ਮਰਦ ਅਤੇ 4186 (47%) ਔਰਤਾਂ ਸਨ। 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1,084 ਸੀ। ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 75.84% ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 71.04% ਸੀ। ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 74.37% ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 67.31% ਸੀ। ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਪ੍ਰਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਮਰਦਾਂ ਪਿੱਛੇ 896 ਔਰਤਾਂ ਸੀ।

## ਆਵਾਜਾਈ 
ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 1.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਜ਼ਿਆ ਫਤਿਹਾਬਾਦੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਫਰਿਆਲ ਗੋਹਰ

**ਫਰਿਆਲ ਗੋਹਰ** ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਰਿਸ, ਉਰਾਨ, ਚਾਂਦਨੀ ਰਾਤਾਂ, ਚਾਂਦ ਗ੍ਰਹਿਣ, ਅਤੇ ਮੋਹਿਨੀ ਮੈਂਸ਼ਨ ਕੀ ਸਿੰਡਰੇਲਾਇਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਫਰਿਆਲ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 1959 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਅਮਰੀਕਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਣ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਫਟਬਾਲ ਖੇਡੀ ਆਖਰਕਾਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਾਫਟਬਾਲ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਬਣ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਿਨਾਰਡ ਕਾਲਜ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਮਾਲ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਡਰਾਮਾ *ਟਰੈਫਿਕ* ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਫਰਿਆਲ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਜਮਾਲ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਪਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਰਿਆਲ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਤਲਾਕ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।ਫਰਿਆਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਦਾਕਾਰਾ ਮਦੀਹਾ ਗੌਹਰ ਦੀ 2018 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਫਰਿਆਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸਵੇਰਾ ਨਦੀਮ ਦੀ ਮਾਸੀ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ ਸ਼ਾਹਿਦ ਨਦੀਮ ਦੀ ਭਾਬੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ

**ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ** (; meaning "Light among women"; ਮੌਤ ਫ਼ਰਵਰੀ 1701) ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਸੀ।

ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਰਫੀ-ਉਸ਼-ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ, ਰਫੀ-ਉਦ-ਦਰਾਜਤ, ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੂਜਾ, ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੀ ਨਾਨੀ ਸੀ। ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਛੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, 1701 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਪਰਿਵਾਰ
ਖੁਰਾਸਾਨ ਵਿਖੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸੰਜਰ ਖਾਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਜਮ-ਏ-ਸਾਨੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਜ਼ੀਨਤ-ਏ-ਆਲਮ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਹਿਲ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਕਿਰ ਖਾਨ ਸੀ।

## ਵਿਆਹ
ਉਸਨੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 30 ਦਸੰਬਰ 1659 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਅਜ਼ਮ (ਭਵਿੱਖੀ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲੇ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਲਾੜੀ ਅਤੇ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਾਹੀ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। 1671 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਅਜ਼ਮ ਦੇ ਇੱਕ ਏਜੰਟ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਰਫੀ-ਉਸ਼-ਸ਼ਾਨ ਰੱਖਿਆ।

ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਅਜ਼ਮ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਹਾਰ, ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕਤਾ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਉਸ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਅਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਗੋਲਕੁੰਡਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਅਬੁਲ ਹਸਨ ਕੁਤਬ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਮੁਅਜ਼ਮ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।

ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤੀ ਅਤੇ ਮੁਅਜ਼ਮ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਗੋਲਕੁੰਡਾ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਬੁਲ ਹਸਨ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਅਪੀਲ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਮੁਅਜ਼ਮ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਮੁਅਜ਼ਮ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਕੈਦ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਅਜ਼ਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਖੁਸਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਝਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਫਸਰ ਨੂੰ ਮੁਅਜ਼ਮ ਅਤੇ ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਦੇ ਸ਼ੱਕੀ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜੂਲੀਆਨਾ ਡਾਇਸ ਦਾ ਕੋਸਟਾ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਨੌਕਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

1693 ਵਿੱਚ, ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਅਤੇ ਮੁਅਜ਼ਮ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1699 ਵਿੱਚ, ਮੁਅਜ਼ਮ ਨੂੰ ਕਾਬੁਲ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਠਹਿਰਾਅ ਦੌਰਾਨ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੁਅਜ਼ਮ, ਅਮਤ-ਉਲ-ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਅਮਤ-ਉਲ-ਹਬੀਬ ਖੈਰਾਬਾਦ ਵਿਖੇ 1700 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।

## ਮੌਤ
ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ ਦੀ ਮੌਤ ਫਰਵਰੀ 1701 ਵਿਚ ਕਾਬੁਲ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਨਿਕੋਲਾਓ ਮਾਨੂਚੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਪੁੰਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ"। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਮੁਅਜ਼ਮ ਅਤੇ ਰਫੀ-ਉਸ਼-ਸ਼ਾਨ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸੀ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਰਬਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ
* 
* 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1701
ਜੌਨ ਹੈਨਰੀ (ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ)

**ਜੌਨ ਹੈਨਰੀ** (ਨਵੰਬਰ 1, 1800 – ਅਪ੍ਰੈਲ 28, 1882) ਇਲੀਨਾਏ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1800
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1882
ਬ੍ਰਿਜ ਮੋਹਨ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਕੈਫੀ

**ਪੰਡਿਤ ਬ੍ਰਿਜ ਮੋਹਨ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਕੈਫੀ ਦੇਹਲਵੀ** (13 ਦਸੰਬਰ 1866 – 1 ਨਵੰਬਰ 1955) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ
ਬ੍ਰਿਜ ਮੋਹਨ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਕੈਫੀ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਦਸੰਬਰ 1866 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਅਲਤਾਫ਼ ਹੁਸੈਨ ਹਾਲੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ, ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੰਗੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਕੈਫੀ ਅਬਦੁਲ ਹੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਜੁਮਨ-ਏ-ਤਰਕੀ ਉਰਦੂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੰਪੱਤੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। 1 ਨਵੰਬਰ 1955 ਨੂੰ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੁਰੱਈਆ ਮੁਲਤਾਨੀਕਰ

**ਸੁਰੱਈਆ ਮੁਲਤਾਨੀਕਰ** (ਜਨਮ 1940) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ, ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ । 

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ 
ਮੁਲਤਾਨੀਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁਲਤਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਉੱਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੀਆਂ ਹਨ।  

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
* 1959: ਗੋਲਡਨ ਅਵਾਰਡ
* 1960: ਚੱਟਾ ਗੰਗ ਅਵਾਰਡ
* 1964: ਨਿਗਾਰ ਅਵਾਰਡ
* 1975: ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਅਵਾਰਡ
* 1980: ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਅਵਾਰਡ
* 1982: ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਫਰੀਦ ਪੁਰਸਕਾਰ
* 1981: ਸ਼ਾਇਰ-ਏ-ਮਸ਼ਰੀਕ ਪੁਰਸਕਾਰ
* 1982: ਸ਼ਾਇਰ-ਏ-ਮਸ਼ਰੀਕ ਪੁਰਸਕਾਰ
* 1986: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡ 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940
ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਤੀ ਇਸਲਾਮੀ ਰਵੱਈਆ

thumb
ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁਰਾਨ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਤਾਰੇ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਦੁਆਰਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਭਰੂਣ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਸਾਡੇ ਸੂਰਜੀ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੱਥ ਹਨ।

ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਕਸਰ ਸੂਰਾ ਅਲ-ਬਕਾਰਾ ਦੀ ਆਇਤ 239 ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ - ਉਸਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ (ਸਾਰੇ) ਉਹ ਸਿਖਾਇਆ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸੀ - ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਕੁਰਾਨ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮੁਸਲਿਮ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ, ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਤੌਹੀਦ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।[6] ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੁਰਾਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।
thumb
ਮੱਧਕਾਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਬਨ-ਅਲ-ਹੈਥਮ) (ਸੱਤਵੀਂ ਅਤੇ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਾਰਸ ਅਤੇ ਅਰਬ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ) ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਅੱਜ ਮੁਸਲਿਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਘਾਟ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਏ ਗਏ।

## ਨਿਰੀਖਣ 
ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 6236 ਆਇਤਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਇਤਾਂ (ਆਇਤਾਂ) ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ