open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਜੀਓਨ (ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ)

**ਜੀਓਨ** ਸ਼ਬਦ (ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਈਓਨ ਲਈ) ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ, ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਕਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਹਨ: ਈਓਨ, ਯੁੱਗ, ਪੀਰੀਅਡਜ਼, ਆਦਿ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਮੇਸੋਜ਼ੋਇਕ ਯੁੱਗ ਦਾ ਜੁਰਾਸਿਕ ਪੀਰੀਅਡ)। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦੋਵਾਂ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਬਰਾਬਰ ਦਰਜੇ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਾਨ ਅਵਧੀ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਅੰਤਰਾਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਫਾਸਿਲ, ਆਰਟੀਫੈਕਟ, ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਗਰੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਕਾਰਬੋਨੀਫੇਰਸ, ਨੀਓਲਿਥਿਕ, ਡਾਰਕ ਏਜ, ਮਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼) 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪੈਮਾਨੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੈਲੀਬਰੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਤੀਤ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਬਰਾਬਰ ਅਵਧੀ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਕੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ। ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦਿੱਤੇ ਦਹਾਕੇ, ਸਦੀ, ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਮੇਂ ਸੀਮਾ ਲਈ, ਸਾਡੇ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ, ਬਰਾਬਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੇਸਿਨਾਂ, ਅਤੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਸਮਾਂ ਇਕਾਈਆਂ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵੱਡੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਅਤੇ ਪਾਰਸੇਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਕੋਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜੀਓਨ ਹਨ। **ਜੀਓਨ ਪੈਮਾਨਾ** ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ 'ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਜੀਓਨ ਦੇ ਦੋ ਉਪਯੋਗ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ:

# ਇੱਕ ਜੀਓਨ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਹੈ "... ਜਾਂ ਤਾਂ ਔਸਤ ਭੂਗੋਲਿਕ ਮਿਆਦ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਔਸਤ ਸਟ੍ਰੈਟਿਗ੍ਰਾਫਿਕ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਮੋਟਾਈ, 60,000,000 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ, ਅਤੇ 50,000 ਫੁੱਟ [~ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ] ਕਲਾਸਟਿਕ ਡਿਪੋਜ਼ਿਸ਼ਨ" (ਵੁੱਡਵਾਰਡ, 1929)। ਕੈਮਬ੍ਰੀਅਨ ਪੀਰੀਅਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ 542 Ma (ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ) ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਮੁੱਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਫੈਨਰੋਜ਼ੋਇਕ ਈਓਨ ਵਿੱਚ 11 ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੀਰੀਅਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੁਡਵਰਡ ਦੇ ਜੀਓਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੁੱਲ ਲਗਭਗ 49.4 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਅਰਥ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
# ਇੱਕ ਜੀਓਨ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ 100-ਮਿਲੀਅਨ-ਸਾਲ ਦਾ ਅੰਤਰਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਓਨ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਪੌੜੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਕ ਅੰਤਰਾਲ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਮਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਜੀਓਨਜ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਲਗਭਗ 4550 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਜੋ ਜੀਓਨ 45 ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ (ਅੰਤਰਾਲ 45 ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ)। 1851 Ma ਜਾਂ 1800 Ma 'ਤੇ ਬਣੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਜੀਓਨ 18 ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਕ੍ਰੀਟੇਸੀਅਸ ਪੀਰੀਅਡ (065 Ma) ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਡਾਇਨੋਸੌਰਸ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਜੀਓਨ 0 ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। (ਹੋਫਮੈਨ, 1990)।

## ਹਵਾਲੇ 
* 
* Woodward, H.P. 1929, Standardization of geologic time-units. *Pan-American Geologist*, v. 51, p.&nbsp;15-22.
ਜਮਦਗਨੀ

ਹਿੰਦੂ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, **ਜਮਦਗਨੀ** (; Pali: *Yamataggi*) ਸੱਤ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ (ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਵਤਾਰ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਸੀ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਜਮਾਦਗਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੇਣੁਕਾ ਨਾਲ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਸੀ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਸੀ। ਜਮਾਦਗਨੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਰਸਮੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ।

## ਜਨਮ 
ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਰਿਚਿਕਾ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਗਾਧੀ ਨੇ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਲੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਰਿਚਿਕਾ ਨੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਿਚਿਕਾ ਨੂੰ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।

ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਰਿਚਿਕਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੇਕ ਲਈ ਦੁੱਧ ਉਬਾਲੇ ਹੋਏ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ, ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੰਤਰ (ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਲਈ) ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕਸ਼ੱਤਰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ (ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਲਈ)। ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਰਿਚਿਕਾ ਨੂੰ ਇਸ ਵਟਾਂਦਰੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸੱਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਬੱਚਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਹਮਲਾਵਰ ਯੋਧਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਖੂਨ-ਖਰਾਬਾ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇਗਾ। ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣਿਆ ਰਹੇ ਪਰ ਉਸਦਾ ਪੋਤਾ ਅਜਿਹਾ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਯੋਧਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜਮਾਦਗਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ) ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਜਮਦਾਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਸਾਖ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਰਿਸ਼ੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਸੰਤਾਨ, ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਅੱਗ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ। ਵਿਤਾਹਾਵਯ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਭ੍ਰਿਗਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਰਿਆਤੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸਰਿਆਤੀ ਨੂੰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ (24 ਰਾਜਿਆਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਚਿਆਵਨ ਰਾਜਾ ਕੁਆਨੀਭਾ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਰਵਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਬੇਟਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਰਿਚਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ ਉਰਵਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਔਰਾਵਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰਾਜਾ ਗਧੀ ਦੀ ਧੀ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਜਮਦਾਗਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਆਰੀਆ ਰਾਜਾ ਗਾਧੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਰਿਚਕਾ ਅਤੇ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵੇਦ 'ਤੇ ਵਿਦਵਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰਸਮੀ ਹਦਾਇਤ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ
ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ

**ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: नर-नारायण) ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਜੋੜਾ ਹੈ। ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਜੁੜਵਾਂ ਅਵਤਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋੜੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੋੜਾ ਬਦਰੀਨਾਥ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਦਰ ਹੈ।

ਸਵਾਮੀਨਾਰਾਇਣ ਧਰਮ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਜੋੜੇ ਦੀ ਅਕਸਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਵਾਮੀਨਾਰਾਇਣ ਕਾਲੂਪੁਰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਰਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਉਤਪੱਤੀ 
,  5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ.]]
"ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ" ਨਾਮ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ। ਨਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਰਦ ਹੋਂਦ, ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮੋਨੀਅਰ-ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਰ "ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਸਦੀਵੀ ਆਤਮਾ ਹੈ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪੁੱਤਰ"; ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ देवौ, षी, तापसौ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਕਾਵਿਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਅਹਿੰਸਾ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਨਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ- ਮਹਾਭਾਰਤ, ਹਰਿਵਮਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ" ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ। ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਨਾਰਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।

## ਚਿੱਤਰਣ 
ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਰ ਨੂੰ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹਿਰਨ ਦੀ ਚਮੜੀ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਆਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕਈ ਵਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ-ਹਥਿਆਰਬੰਦਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਦਾ, ਇੱਕ ਡਿਸਕਸ, ਇੱਕ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਮਲ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਦੰਤ-ਕਥਾਵਾਂ 
 ਵਿਖੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਅਰਜੁਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 18-19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। ਫ੍ਰੀਰ ਸੈਕਲਰ ਗੈਲਰੀ ।]]
ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਬਦਰੀਨਾਥ 
]]
ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਉਥੇ ਬਦਰੀਕਸ਼੍ਰਮ (ਬਦਰੀਨਾਥ) ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ), ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਵਿਤ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬਹੁਤ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਵਤਾਰ
ਫ਼ਿਦਿਆਹ ਅਤੇ ਕਫ਼ਾਰਾ

**ਫ਼ਿਦਿਆਹ** (ਅਰਬੀ: الفدية) ਅਤੇ **ਕਫਾਰਾ** (ਅਰਬੀ: كفارة) ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਧਾਰਮਿਕ ਦਾਨ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰਮਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ) ਖੁੰਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਭੋਜਨ, ਜਾਂ ਪੈਸੇ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕੋਲ ਆਨਲਾਈਨ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੇ ਫ਼ਿਦਿਆ ਅਤੇ ਕਾਫਰਾ ਵਿਕਲਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਫ਼ਿਦਿਆਹ 
ਫ਼ਿਦਿਆਹ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਿਦਿਆ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੈਸੇ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਦਾਨ ਹੈ।

ਫਿਦਿਆਹ ਨੂੰ ਲੋੜ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਏ ਵਰਤਾਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜੇ ਕੋਈ ਖਰਾਬ ਸਿਹਤ, ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਮਰ (ਬੁੱਢੇ ਜਾਂ ਜਵਾਨ) ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੋੜੀਂਦੇ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਵਰਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਮਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ, ਫਿਦਾਹ/ਫ਼ਿਦਿਆਹ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁੰਝਾਏ ਗਏ ਹਰੇਕ ਰੋਜ਼ੇ ਵਾਸਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਗੁਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਮਜ਼ਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਉਮਰਾਹ

**ਉਮਰਾਹ** (अरबी: عُمْرَة(ਇਕ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾਂ ਕਰਨ ਲਈ) ਮੱਕਾ ਲਈ ਇਸਲਾਮੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ( ਹੱਜ)ਹੈ, (ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਹੇਜਾਜ਼ੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ) ਜੋ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੀ ਇਸਲਾਮੀ ਕਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰੀਕਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। 

ਸ਼ਰੀਅਤ (ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋਵਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ, ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਫਾਈ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੱਕੇ ਦੇ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀਮਾ ਬਿੰਦੂ ਮਿਕਾਤ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧੂ-ਉਲ-ਹੁਲਾਈਫ਼ਾਹ, ਜੁਹਫਾਹ, ਕਰਨੂੰ 'ਐਲ-ਮਾਨਜ਼ਿਲ, ਯਾਲਮਲਾਮ, ਜ਼ਾਤ-ਏ-ਇਰਕ, ਇਬਰਾਹਿਮ ਮੁਰਸੀਯਾਹ, ਜਾਂ ਅਲ-ਹਿੱਲ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਉਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਹਲਾਲ

ਹਲਾਲ (/h▁ˈlɑːl/; ਅਰਬੀ: هلال, πalāl) ਇੱਕ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ "ਇਜਾਜ਼ਤਯੋਗ" ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ permissible ਹੈ। ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹਲਾਲ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹਰਾਮ (ਵਰਜਿਤ) ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ/ਉਲਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਈਨਰੀ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਇਕ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿਚ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ "ਪੰਜ ਫੈਸਲਿਆਂ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਲਾਜ਼ਮੀ, ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਨਿਰਪੱਖ, ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਅਤੇ ਵਰਜਿਤ। ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਅਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਹਲਾਲ ਸ਼ਬਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਜਾਂ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਲਾਮੀ ਲਹਿਰਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਰੋਤਿਆਂ ਲਈ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਹਲਾਲ ਅਤੇ ਹਰਾਮ ਦੇ ਸਰਲ ਫਰਕ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

## ਭੋਜਨ 
 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਲਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹ (&#xD; qπng zhēn)]]
ਇਸਲਾਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਹਲਾਲ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹਦੀਸ ਜਾਂ ਕੁਰਾਨ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ' ਤੇ ਮਨਾਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਹਲਾਲ ਭੋਜਨ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:

1. ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ (ਸ਼ਰੀਅਤ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਸ਼ੀਨੀ, ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਬਰਤਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ, ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਬਣਾਇਆ, ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

2. ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਵਰਜਿਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ।

ਹਰਾਮ (ਗੈਰ-ਹਲਾਲ) ਭੋਜਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਉਦਾਹਰਨ ਸੂਰ ਦਾ ਮਾਸ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੂਰ ਦਾ ਮਾਸ ਹੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਸ ਹੈ ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ ਜਾ ਸਕਦਾ (ਕੁਰਾਨ ਇਸ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੂਰ 2:173 ਅਤੇ 16:115) ਹੋਰ ਭੋਜਨ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰ ਦੇ ਮਾਸ ਦੀਆਂ ਗੈਰ-ਵਸਤੂਆਂ ਵਾਸਤੇ ਕਸੌਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਸਲਾਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ੈੱਲਫਿਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਹਲਾਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਪਕਵਾਨ ਹਲਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਲਕੋਹਲ/ਸ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

### ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ 
ਹਲਾਲ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਹਲਾਲ ਵਿਰੋਧੀ ਲਾਬੀ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਹਲਾਲ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਸਬਸਿਡੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕੌਂਸਲਜ਼ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਕੀਸਰ ਟਰਾਡ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ।

## ਹਲਾਲ ਮੀਟ 
 ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪੰਸਾਰੀ ਸਟੋਰ ਵਿਖੇ ਹਲਾਲ ਮੀਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ.]]
ਹਲਾਲ ਮੀਟ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਪਲਾਇਰ ਤੋਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਲਾਲ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਬਾਹ (ههههَِيْحَة) ਇਸਲਾਮੀ ਕਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੁੰਦਰੀ-ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮੀਟ ਸਰੋਤਾਂ ਲਈ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢਣ ਦੀ ਇਸ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੀਰਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਚਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਗਲ਼ੇ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ, ਭੋਜਨ ਨਾਲੀ ਅਤੇ ਗਲੇ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ ਪਰ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕੱਟਦਾ। ਇੱਕ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਸਿਰ ਜਿਸਨੂੰ ਹਲਾਲ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਕਿਬਲਾਹ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸਲਾਮੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਬਿਸਮਿਲਾਹ ਦੇ ਉਚਾਰਨ 'ਤੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਅਦਬ (ਇਸਲਾਮ)

**ਅਦਬ** (ਅਰਬੀ: أدب) ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ: "ਸੁਧਾਈ, ਚੰਗੇ ਆਚਰਣ, ਨੈਤਿਕਤਾ, ਸਜਾਵਟ, ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਮਾਨਵਤਾ" ਆਦਿ। ਅਲ-ਅਦਬ (ਅਰਬੀ: الآداب) ਨੂੰ "ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਨੈਤਿਕਤਾ" ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਦਬ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਅਤੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਜ਼ਾਬਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਦੁਆਰਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੁਤਬੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਅਦਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ "ਸਹੀ ਤਰਤੀਬ, ਵਿਵਹਾਰ, ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਦੇ ਉਚਿਤ ਭੇਦਭਾਵ" ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੈਤਿਕ ਕੋਡ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਦਬ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਆਚਰਣ, ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਆਦਰ ਅਤੇ ਉਚਿਤਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਵਾਸ਼ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ, ਬੈਠਣ ਵੇਲੇ ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਕੰਮ ਇਸ ਅਧੀਨ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਕਲੇਰ ਫਰਾਂਸਿਸ

**ਕਲੇਰ ਮੈਰੀ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ**  (ਜਨਮ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 1946) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਲਈ ਇੱਕ ਯਾਟ ਵੂਮੈਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵ੍ਹਾਈਟਬ੍ਰੇਡ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਸਫਲ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੀ  ਵਿਸ਼ਵ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। 

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਰੀ ਦੇ ਥੇਮਸ ਡਿਟਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਈਲ ਆਫ਼ ਵਾਈਟ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਬਿਤਾਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਰਾਇਲ ਬੈਲੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ 
1973 ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਨਿਕੋਲਸਨ 32 *ਗੁਲੀਵਰ ਜੀ* ਵਿੱਚ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਦੇ ਪਾਰ ਇਕੱਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਲਈ ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਲਈ, ਕਾਰਨਵਾਲ ਵਿੱਚ ਫਲਮਾਊਥ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ 37 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਊਪੋਰਟ, ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 1974 ਦੀ ਰਾਊਂਡ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਰੇਸ ਈਵ ਬੋਨਹੈਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੁਬਾਰਾ *ਗੁਲੀਵਰ ਜੀ* ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੇ। 1975 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਜ਼ੋਰਸ ਅਤੇ ਬੈਕ ਅਤੇ ਲ'ਔਰੋਰ ਸਿੰਗਲਹੈਂਡਡ ਰੇਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ; ਅਤੇ, 1976 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਓਹਲਸਨ 38 ਯਾਟ *ਰੌਬਰਟਸਨ ਦੀ ਗੋਲੀ* ਵਿੱਚ *ਆਬਜ਼ਰਵਰ* ਸਿੰਗਲ-ਹੈਂਡਡ ਟ੍ਰਾਂਸਐਟਲਾਂਟਿਕ ਰੇਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਿੰਗਲ-ਹੈਂਡਡ ਟ੍ਰਾਂਸਐਟਲਾਂਟਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ L'Aurore ਸਿੰਗਲਹੈਂਡਡ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1977 ਅਤੇ 1978 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਵ੍ਹਾਈਟਬ੍ਰੇਡ ਰਾਊਂਡ ਦਿ ਵਰਲਡ ਰੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਟ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ, ਆਪਣੀ ਸਵੈਨ 65 *ਏਡੀਸੀ ਐਕੁਟਰੈਕ* ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।

ਤੀਜਾ ਵਰਥਿੰਗ ਸਕਾਊਟ ਗਰੁੱਪ ਕਿਊਬ ਪੈਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਕੱਲੇ ਮਲਾਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। 'ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ' ਕਿਊਬ ਪੈਕ ਦਾ ਨਾਮ ਕਲੇਰ ਫਰਾਂਸਿਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਜੈਕ ਰੇਡਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਡਰਾਫਟਸਮੈਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਸਦੀ ਯਾਟ 'ਤੇ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1986 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਆਹ ਨੇ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।

## ਲਿਖਣਾ 
ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗਲਪ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਈ ਅਤੇ ਅੱਠ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
 

### ਗਲਪ 
* *ਨਾਈਟ ਸਕਾਈ* (1983)
* *ਰੈੱਡ ਕ੍ਰਿਸਟਲ* (1985)
* *ਵੁਲਫ ਵਿੰਟਰ* (1987)
* *ਬੇਨਤੀ* (1989)
* *ਦ ਕਿਲਿੰਗ ਵਿੰਡਜ਼* (1992)
* *ਧੋਖਾ* (1993)
* *ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ* (1995)
* *ਏ ਡਾਰਕ ਡਿਵੋਸ਼ਨ* (1997)
* *ਕੀਪ ਮੀ ਕਲੋਜ਼* (1999)
* *ਏ ਡੈਥ ਡਿਵਾਈਡਡ* (2001)
* *ਹੋਮਲੈਂਡ* (2003)
* *ਭੁੱਲਿਆ ਨਹੀਂ* (2008)

### ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 
* "ਦਿ ਹੋਲੀਡੇ" (2005), *ਦਿ ਡਿਟੈਕਸ਼ਨ ਕਲੈਕਸ਼ਨ* ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, ਸਾਈਮਨ ਬ੍ਰੈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ।

### ਗੈਰ-ਗਲਪ 
* *ਵੂਮੈਨ ਅਲੋਨ* (1977)
* *ਕਾਮ ਹੇਲ ਜਾਂ ਹਾਈ ਵਾਟਰ* (1977)
* *ਹਵਾ ਜਾਂ ਮੌਸਮ ਆਓ* (1978)
* *ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਸਾਗਰ* (1981)

### ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ 
* *ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ* (1996 ਸੰਗ੍ਰਹਿ; ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਿਤ)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਏ ਜੀ

ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਅਟੱਲ ਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਘਰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਅਟੱਲ ਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।  ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਇਹ ਬਾਲਕ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਸੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਖਿਦੋ ਖੂੰਡੀ ਖੇਡਦੇ ਸਨ ਇੱਕ ਦਿਨ ਖੇਡਦੇ ਖੇਡਦੇ ਮੀਟੀ ਮੋਹਨ ਨਾਮੀ ਬਾਲਕ ਦੇ ਸਿਰ ਆਈ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਮੀਟੀ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਜਦ ਬਾਲਕ ਮੋਹਨ ਖੇਡਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਏ ਜੀ ਮੋਹਨ ਦੇ ਘਰ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਕਿ ਮੋਹਨ ਦੀ ਸੱਪ ਲੜਨ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੂੰਡੀ ਮੋਹਨ ਦੇ ਗੱਲ ਨਾਲ ਲਾਈ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉੱਠ ਸਾਡੀ ਮੀਟੀ ਦੇ ਤਾਂ ਮੋਹਨ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਫੁਰਮਾਇਆ 'ਭਾਣਾ ਉਲਟਿਆ'। ਬਾਬਾ ਜੀ ਸਮਝ ਗਏ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਚਾਦਰ ਲੈ ਕੇ ਲੇਟ ਗਏ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਪਤਾ ਚੱਲਣ ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਪਰ ਕਰਵਾਇਆ। ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਣ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ੯ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ੯ ਮੰਜਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਬਣਾਇਆ    

## ਹਵਾਲੇ  
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਸਿਰ ਦੇ ਗਹਿਣੇ

ਪੰਜਾਬਣ ਲਈ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਗੁੰਦਾ ਕੇ ਤੇ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸੁਆਣੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਵਿਚ ਮੋਮ ਢਾਲ ਕੇ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਾਲ ਚਿਪਕੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਉੱਡਣ ਨਾ। ਮੋਮ ਢਾਲ ਗੁੰਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ, ਉੱਚੇ ਸਿਰੇ ਵਿਚ ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ, ਤਾਲੂ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਲਾਲ ਪਰਾਂਦਾ ਪਾ ਕੇ ਬੰਗਲੇ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਘੁੱਟ ਕੇ ਸਿਰ ਗੁੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਤਦੇ ਕੁੜੀਆਂ ਗਾਇਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ‘‘ਸਿਰ ਗੁੰਦ ਦੇਹ ਕੁਪੱਤੀਏ ਨੈਣੇ, ਉਤੇ ਪਾ ਦੇਹ ਡਾਕ ਬੰਗਲੇ ।’’ ਨੀਵੇਂ ਸਿਰ ਵਿਚ ਚੌਕ ਤਾਲੂ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੁੱਲ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸੱਗੀ ਦਾ ਜਾਂ ਚੌਕ ਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਵੀ ਲਾਭ ਸੀ ਕਿ ਦੁਪੱਟਾ ਜਾਂ ਚੁੰਨੀ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਦੀ ਤੇ ਗੁੰਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ । ਦੂਜਾ ਤਾਲੂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ । ਤਾਲੂ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਚੌਕ ਤੇ ਸੱਗੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੁਪ-ਨੁਮਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਖੋਲ ਉਤੇ ਲਾਖ ਲਾ ਕੇ ਉਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਚਿੱਤਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਉਤੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਨਗ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਇਕ ਤੋਲੇ ਜਾਂ ਪੌਣੇ ਤੋਲੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਚੌਂਕ ਰਤਾ ਬੈਠਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸੱਗੀ ਰੱਤਾ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਕਰਕੇ ਦੁਆਬੇ ਵਿਚ ਚੌਕ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਠੂਠੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਚੌਕ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਚੰਦ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਜ਼ੰਜੀਰੀਆਂ ਨਾਲ ਚੌਕ ਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਲਟਕਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵੀ ਚੌਕ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਠੁਠੀ ਜਾਂ ਚੌਕ ਜਾਂ ਸੱਗੀ ਹੇਠਲਾ ਘੇਰਾ ਸੱਤ ਕੁ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਵਿਆਸ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, व ਉਥੇ ਫੁੱਲ ਦਾ ਵਿਆਸ ਸਾਢੇ ਕੁ ਤਿੰਨ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸੱਗੀ ਸੱਤ ਅੱਠ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਤੇ ਚੌਕ ਛੇ ਸੱਤ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਫੁੱਲ ਕੋਈ ਸਾਢੇ ਕੁ ਤਿੰਨ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਉੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਵੀ ਨੱਗ ਜੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਤੇ ਉਪਰ ਚਿੱਤਰਿਆ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪੱਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਬਘਿਆੜੀ ਵੀ ਸਿਰ ਤੇ ਹੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਨਲਪੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਨਲਪੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਤੇ ਮੋਤੀ ਜਾਂ ਹੀਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਸਿੰਗਾਰ ਪੱਟੀ ਤੇ ਪਾਸਾ ਵੀ ਸਿਰ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਹਨ। ਪਾਸਾ ਇਕ ਪਾਸੇ ਪੱਟੀ ਉਤੇ ਲਟਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚ ਸੱਤ ਕੁ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਚੌੜੇ ਤੇ ਚਾਰ ਕੁ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਿੱਤਰੇ ਪੱਤਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਪੱਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਪੱਤਰਾ ਚਾਂਦੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਕਈ ਪੱਤੀਆਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹ ਇਕ ਪਾਸੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਖੱਬੀ ਪੱਟੀ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸਿੰਗਾਰ ਪੱਟੀ ਕਈ ਕੁੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਟੁੱਕੜੀਆਂ ਦੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਪੱਟੀਆਂ ਉਤੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਜਿਲਜਿਲ ਤੇ ਚੌਕ ਫੁੱਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਟੁੱਕੜੀਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪੱਤੀਆਂ ਜਾਂ ਮੋਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਪੱਟੀ ਜਾਂ ਪਾਸੇ ਦੀ ਥਾਂ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਸੁਆਣੀਆਂ ਸਿਰ ਵਿਚ ਕਲਿਪ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ :
ਘੁੰਢ ਕੱਢਣਾ ਕਲਿਪ ਨੰਗਾ ਰੱਖਣਾ ਨਖਰਾ ਨਾਜੋ ਦਾ
ਸਹੁਰੇ ਕੋਲੋਂ ਘਢ ਕੱਢਦੀ, ਨੰਗਾ ਰੱਖਦੀ ਕਲਿਪ ਵਾਲਾ ਪਾਸਾ ।

ਮੱਥੇ ਦੇ ਦੋ ਗਹਿਣੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਟਿੱਕਾ ਤੇ ਜਿਲਜਿਲ । ਕਈ ਵਾਰ ਟਿੱਕਾ ਜਿਲਜਿਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਇਕੱਲਾ ਟਿੱਕਾ ਜ਼ੰਜੀਰੀ ਰਾਹੀਂ ਚੌਕ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਥੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਵਿਆਸ ਦਾ ਗਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਇਕੱਲਾ ਟਿੱਕਾ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜ਼ੰਜੀਰੀ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੱਕ ਵਾਲਾਂ ਵਿਚ ਟੰਗ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਜੜਾਊ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਜਿਲਜਿਲ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਟੁਕੜੀਆਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਪੰਜ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ । ਵਿਚਕਾਰ ਟਿੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਟੁਕੜੀਆਂ ਆਮ ਕਰਕੇ ਪੰਜ ਨੁੱਕਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਕ ਨੁੱਕਰ ਹੇਠਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਉਸ ਨਾਲ ਮੋਤੀ ਜਾਂ ਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਉਤੇ ਕੁੰਡਾ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਰੇਸ਼ਮੀ ਧਾਗੇ ਵਿਚ ਗੋਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹ ਧਾਗਾ ਮੱਥੇ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਗਹਿਣਾ ਅੱਜ ਕੱਲ ਕੇਵਲ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਟ੍ਰੈਵਿਸ ਲੁਡਲੋ

**ਟ੍ਰੈਵਿਸ ਲੁਡਲੋ** (ਜਨਮ 13 ਫਰਵਰੀ 2003) ਇੱਕ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਏਵੀਏਟਰ ਹੈ। 18 ਸਾਲ ਅਤੇ 150 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਸਾਲ 2021'ਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਲੁਡਲੋ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਫਰਵਰੀ 2003 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬਕਿੰਘਮਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਇਬਸਟੋਨ ਤੋਂ ਹੈ। ਲੁਡਲੋ ਨੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਿੱਕਬਾਕਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਬੈਲਟ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੂਨੀਸਾਈਕਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਟਰਾਈਥਲਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2003
ਆਨੰਦ ਰਾਜ ਆਨੰਦ

**ਆਨੰਦ ਰਾਜ ਆਨੰਦ** ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਂਟੇ (2003) ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਆਨੰਦ ਰਾਜ ਦਾ ਜਨਮ ੮ ਨਵੰਬਰ ੧੯੬੧ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਵੈਲਰਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1995 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਫਿਲਮ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਇੰਡੀਗਨੇਸ਼ਨ

thumb| "ਸੇਮ ਸੈਕਸ ਲਵ ਇਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਚੀਨੀ ਲਿਟਰੇਚਰ" ਲੈਕਚਰ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਡੈਨੀਅਲ ਅਤੇ ਡਾ. ਟੈਨ ਚੋਂਗ ਕੀ।
**ਇੰਡੀਗਨੇਸ਼ਨ** ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦਾ ਸਲਾਨਾ, ਮਹੀਨਾ-ਲੰਬਾ ਲੈਸਬੀਅਨ, ਗੇਅ, ਬਾਇਸੈਕਸੁਅਲ ਅਤੇ ਕੁਈਰ ਪ੍ਰਾਈਡ ਸੀਜ਼ਨ ਸੀ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਗਸਤ 2005 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਗਣਤੰਤਰ ਦੇ 40ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਇੰਡੀਗਨੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.- ਥੀਮ ਵਾਲੇ ਇਵੈਂਟਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਉਸ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਭਰਨਾ ਸੀ ਜੋ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਪਾਰਟੀਆਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲੀ ਹਸੀਨ ਲੂਂਗ ਨੇ ਅਗਸਤ 2004 ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ, ਇਹ ਇੰਡੀਗਨੇਸ਼ਨ ਲਈ ਲਾਈਨ-ਅੱਪ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਗੱਲਬਾਤ, ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਮਾਂ ਸੀ।

### ਸਿਹਰਾ 
ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਗੇਅ ਅਤੇ ਲੈਸਬੀਅਨ ਪੋਰਟਲ Fridae.com ਨੇ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੇ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਫੰਡ ਅਤੇ ਫੰਡਰੇਜ਼ਿੰਗ ਇਵੈਂਟਸ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਈ 2008 ਵਿੱਚ ਆਇਰਿਸ਼-ਜਨਮੇ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਆਸਕਰ ਵਾਈਲਡ ਬਾਰੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਾਈਲਡ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਨੇ ਇੰਡੀਗਨੇਸ਼ਨ ਲਈ S$10,000 ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਰਾਸਕਲਸ ਇਨਾਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਬੀਜ ਫੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਗੇਅ, ਲੈਸਬੀਅਨ, ਲਿੰਗੀ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕ (ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.) ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਵੋਤਮ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਲਈ ਇੱਕ ਦੋ-ਸਾਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਗੇਅ, ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਹਾਰਵੇ ਮਿਲਕ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਬਾਇਓਪਿਕ ਦੇ ਫੰਡਰੇਜ਼ਿੰਗ ਗਾਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਨੇ ਇੰਡੀਗਨੇਸ਼ਨ, ਪਿੰਕਡੋਟ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਗੇਅ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਲੂ ਜ਼ੀਹਾਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ S$14,000 ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਐਂਗ ਲੀ ਦੇ *ਟੇਕਿੰਗ ਵੁੱਡਸਟੌਕ* ਦੇ ਫੰਡਰੇਜ਼ਿੰਗ ਗਾਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਗਨੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਐਲਜੀਬੀਟੀ-ਸਬੰਧਤ ਭਾਈਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ S$6,000 ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* IndigNation ਵੈੱਬਸਾਈਟ
ਦਰੀ ਬੁਣਨ ਦੀ ਲੋਕ-ਕਲਾ

ਦਰੀ ਬੁਣਨ ਦੀ ਲੋਕ-ਕਲਾ ਨਿਰੋਲ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਲਾ ਨਿਰੋਲ ਸੁਦੇਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੂਰਬ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਦਰੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ਤਰੰਜੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰੀ ਸੂਤੀ ਧਾਗੇ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਟੁਕੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੰਜੇ ਉਪਰ ਵਿਛਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਣ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਪਾਸਾਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਕਲਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ, ਚੰਦਰਾਂ, ਸਿਰਹਾਣੇ, ਮੇਜ਼ਪੋਸ਼ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੱਖੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਦਰੀਆਂ ਬੁਣਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਵਪਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੁਹਜਾਤਮਕਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਰੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਜੁਲਾਹੇ ਹੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਕਲਾ ਨੇ ਕਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੁਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ। ਜੁਲਾਹੇ ਜਿਥੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨਿਮਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਖਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਹਰ ਵਰਗ ਦੀ ਸੁਆਣੀ ਨੇ ਇਸ ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਦੀ ਸੁਆਣੀ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਤਵੇਂ-ਅੱਠਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਤਕ ਇਹ ਕੰਮ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਆਪ ਹੀ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਰੀ ਬੁਣਨ ਦੀ ਕਲਾ ਸੁਆਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਅਣਗੌਲੀ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਰਨਣ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਨਾ-ਮਾਤਰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 

ਜਿਵੇਂ : ਵੇ ਮੁੜ ਆ ਲਾਮਾਂ ਤੋਂ...

ਸਾਨੂੰ ਘਰੇ ਬੜਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਵੇ ਕਣਕਾਂ ਨਿਸਰ ਪਈਆਂ 

ਘਰ ਆ ਕੇ ਝਾਤੀ ਮਾਰ

ਮੁੜ ਆ ਲਾਮਾਂ ਤੋਂ

ਕਦੇ ਬੁਣੇਂਦੀ ਆਂ ਦਰੀਆਂ ਤੇ ਕਦੇ ਬੁਣੇਂਦੀ ਆਂ ਖੇਸ

ਮੁੜ ਆ ਲਾਮਾਂ ਤੋਂ...

## **ਹਵਾਲੇ**
ਕ਼ੁਰਬਾਨੀ

**ਕ਼ੁਰਬਾਨ** (ਕੁਰਬਾਨ )(ਅਰਬੀ: قربان), ਘੱਟ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਕੋਰਬਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਈਦ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪਸ਼ੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇਣ ਦੀ ਰਸਮ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਕੁਰਾਨ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕੋਰਬਾਨ ਦਾ ਐਨਾਲਾਗ ਹੈ।

ਇੱਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੁਰਬਾਨ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਉਧੀਆਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ, ਉਧੀਆਹ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਖਾਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਖਾਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕ ਖਾਸ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਬਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਵਿਉਤਪੱਤੀ 
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਸੈਮੀਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਿਆਨ-ਪੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਤਿਕੋਣੀ ਸੈਮੀਟਿਕ ਮੂਲ q-r-b (ق ر ب) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਨੇੜਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਤਸਦੀਕ ਅੱਕਾਡੀਅਨ ਅਕਰੀਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਅਤੇ ਇਬਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ: ض, ਰੋਮੀਕ੍ਰਿਤ:qorban ਕੁਰਬੈਨ "ਭੇਟਾ"  "। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ "ਬਲੀਦਾਨ" ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਅਬਰਾਹਾਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਸਮਾਨ ਅਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਕੁਰਾਨ ਅਤੇ ਹਦੀਸ 
ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਬਦ ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਇਆ ਹੈ: ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਦੇ ਆਮ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਢਾਬੀਆ ਉਧਿਯਾਹ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਮ ਇਸਲਾਮੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਈਦ-ਉਲ-ਅਜ਼ਹਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੁਰਬਾਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹਦੀਸ ਵਿੱਚ, ਉਧੀਆ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਅਕਸਰ ਕੁਰਬਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ ਨਾਲ ਬੇਰਹਿਮੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਚੇਨਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ

**ਚੇਨਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ** (***ਰੀਲ ਡਿਜ਼ਾਇਰਸ: ਚੇਨਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ*** ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇਹ ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਦਿਨ ਦਾ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.- ਇਵੈਂਟ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਡ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੋਏਥੇ-ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ, ਚੇਨਈ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਓਰੀਨਮ ਮੁੱਖ ਆਯੋਜਕ ਹਨ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਗਲ, ਈਸਟ-ਵੈਸਟ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ ਅਤੇ ਆਰ.ਆਈ.ਓ.ਵੀ. ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਚਰਚਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਇਹ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 2005 ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸ਼ਾਰਟਸ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿੰਗਕਤਾ/ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਂਘੇ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ, ਅਪਾਹਜਤਾ, ਪਰਵਾਸੀ/ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਸਥਿਤੀ, ਜਾਤ, ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਵਰਗ, ਧਰਮ, ਉਮਰ ਅਤੇ ਨਸਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਇਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ.ਆਈ.ਏ. ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਰਗਰਮੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਚਰਚਾ ਵੀ ਹੋਈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ 'ਸਾਊਥ ਆਫ਼ ਦ ਨਾਰਮ: ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ.ਆਈ.ਏ+ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ' ਸੀ।

### ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
ਸਕ੍ਰੀਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* ਓਰਿਨਾਮ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
ਸ਼ੁਕਰਚਾਰੀਆ

**ਸ਼ੁਕਰ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: शक्र, IAST: Śukra) ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਪਸ਼ਟ" ਜਾਂ "ਚਮਕਦਾਰ"। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਅਰਥ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਜੋ  ਵੈਦਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਨ। ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ੁੱਕਰ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਵਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਹਿੰਦੂਵਾਦ 
ਹਿੰਦੂਵਾਦ ਵਿਚ, ਸ਼ੁਕਰ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਦੈਤਿਆ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸਨ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ **ਸ਼ੁਕਰਾਚਾਰੀਆ** ਜਾਂ **ਅਸੁਰਾਚਾਰੀਆ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੂਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ, ਇੱਕ ਅੱਧਾ ਦੇਵਾਂ (ਦੇਵਤਿਆਂ) ਲਈ ਗਿਆਨ ਦਾ ਧੁਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਅੱਧਾ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸਰੋਤ ਬਣ ਗਿਆ (ਭੂਤ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੂਕਰ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ,ਜੋ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਰ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਜੀਵਨੀ ਵਿਧਿਆ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਜੀਵਨੀ ਵਿਦਿਆ ਉਹ ਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਸਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੰਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਸ਼ੁਕਰ ਦੀ ਮਾਂ ਕਾਵਿਆ ਮਾਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੁਕਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਉਰਜਸਵਤੀ, ਜਯੰਤੀ ਅਤੇ ਸਤਪਰਵ ਦੇਵੀ ਸਨ। ਕਈ ਵਾਰ, ਉਰਜਸਵਤੀ ਅਤੇ ਜਯੰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਕਰਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਦੇਵਿਆਨੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਸਤਾਪਰਵਾ ਬੇਔਲਾਦ ਸੀ।

ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕਰਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ।
 ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ]]

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ
ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਿਖੇੜਾ

ਵਿਸ਼ਿਸਟ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਗਿਆਤ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਚਨਹਾਰਾ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਨਾਲ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਹੀ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਹੋਂ ਮੂੰਹ ਤੁਰੀ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਕਿਰ ਪੁਰਸਾਰਥੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਤਰ ਦੀ ਆਵੱਸ਼ਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਆਵੱਸ਼ਕਤਾਵਾਂ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂਕਿ ਰਚਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਜਕ ਗੌਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਵਾਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਾਹਿਤ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਏ। ਪਰ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਅਜਿਹਾ

ਲਈ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਗਟਾ ਮਾਧਿਅਮ 

ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਮਾਧਿਅਮ ਭਾਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀਓਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ਿਸਟ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਲੋਕ ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਸਿਮਰਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅੰਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਮਾਧਿਅਮ ਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਾਹਿਤ ਕਿਉਂ ਕਿ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਮੂੰਹੋਂ ਮੂੰਹੀ ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇ ਪਾਠ ਬਦਲਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਗਾਉਣ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੱਖਰਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਾਹਿਤ ਟਕਸਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ

**ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਚੋਣ**

**ਲੋਕ ਤੱਤ*** 

ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਤ ਜੋ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਤਾ। ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਤੱਤ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਨਿਰੋਲ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਾ, ਮਨੋਤਾਂ, ਭਰਮਾਂ ਵਹਿਮਾਂ ਤੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਰੁਵੀ ਉੱਤੇ ਉਸਰਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਭਾਵ ਭੂਮੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਾਹਿਤ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਰਦਾ ਤੇ  ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਮੌਲਿਕਤਾ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀਆਂਹੈ।

ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਆਸਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਾਹਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਸਮੂਹ ਵੱਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ।ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਸਮਾਜਕ ਮਿਯਾਦਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬਦਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਹਿਤ ਉਤਪੱਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਮੂਲ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਮੱਧਮ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਪਰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਪੂੰਜੀਪਤੀਵਿਸ਼ਿਸਟ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉਪਰੋਕਤ ਵੱਖਰਤਾ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧ ਹਨ ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ

**ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧ*** 

1. ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਖਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਲਿਖਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

2. ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਾਹਿਤ ਕਲਾਤਮਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਰੂਪ ਲੋਕ ਗੀਤ, ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਲੋਕ ਨਾਟ, ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਕਲਾ ਰੂਪ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਲਾਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਸਟ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਕਲਾਤਮਕ ਕਵਿਤਾ, ਨਾਟਕ, ਨਾਵਲ, ਆਦਿ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ਿਸਟ ਸਾਹਿਤ ਹੈ ।
ਲੋਕ-ਨਾਚ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ

ਲੋਕ-ਨਾਚ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ

ਲੋਕ-ਨਾਚ ਵੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹੈ! ਲੋਕ -ਨਾਚ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਲੋਕ ਨੱਚਦੇ ਹੋਣ,ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਸਨਾਤਨੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਥਾ ਮਨ ਅੰਦਰਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ! ਲੋਕ-ਨਾਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਵਾ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ! ਖੁਸ਼ੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਵ ਹੈ,ਨਾਚ ਉਸਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੈ!ਜਦੋ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪ ਮਹਾਰੇ ਹੀ ਨੱਚਣ ਲਗ ਪੈਦਾ ਹੈ!ਉਸਦੇ ਹੱਥ ,ਪੈਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬੱਝ ਜਾਦੇ ਹਨ!ਇਸ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ!ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ!

(ਲੋਕ-ਨਾਚ ਦੇ ਲੱਛਣ)
1-ਲੋਕ-ਨਾਚ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ! ਲੋਕ -ਨਾਚ ਨੂੰ ਨੱਚਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਸੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਨਾਤਨੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਟਰੈਨਿਗ ਨਹੀ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ!ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾ ਅਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ! ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਬੇਰੋਕ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਹੈ:
ਬੋਲ ਅਗੰਮੀ ਨਿਕਲਣ ਅੰਦਰੋਂ, ਬਸ ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਮੇਰੇ!
ਨੱਚ ਲੈ ਸ਼ਾਮ ਕੁਰੇ, ਦੈਦੈ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਗੇੜੇ!

2-ਲੋਕ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਸੁਮਾਪਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਲੋਕ ਨਾਚ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ  ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਬੇਤਰਤੀਬ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ! ਨੱਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਹਰਕਤਾਂ ਮਾਪੀਆਂ ਤੋਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਹੀ ਨਹੀ ਇਹ ਸੁਮਾਪਤਾ ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ  ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ!

(ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਨਾਚ)

ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਚ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਦੀ ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡੇ ਵੀ ਸਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੲਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ !
(ਗਿੱਧਾ)

ਗਿੱਧਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣਾ ਆਖਦੇ ਹਨ

ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਘਾਹ ਹੋ ਚੱਲਿਆ 
ਰੱਜਣ ਮੱਝੀਆਂ ਗਾਈਂ 
ਗਿੱਧਿਆਂ ਪਿੰਡ ਵੜ ਵੇ
ਲਾਂਭ ਲਾਂਭ ਨਾ ਜਾਈ

(ਭੰਗੜਾ)
ਭੰਗੜਾ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਨਾਚ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਸੇਖੂਪੁਰੇ ,ਗੁਜਰਾਤ ,ਅਤੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਿਲਤ ਸੀ ਭੰਗੜਾ ਇੱਕ ਕਰੜਾ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਨਾਚ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਤਕੜੇ ਬੰਦੇ ਹੀ ਨੱਚ ਸਕਦੇ ਹਨ ਇਸ ਨਾਚ ਦਾ ਸਬੰਧ ਵਿਸਾਖੀ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਫਸਲ ਨਾਲ ਹੈ!

(ਝੂਮਰ)
ਝੂਮਰ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਝੂਮਰ ਨਾਂ ਦਾ ਨਾਚ ਨੱਚਿਆ ਜਾਦਾ ਸੀ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਇਹ ਨਾਚ ਇਕੱਠੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਨੱਚਿਆ ਜਾਦਾ, ਪਰ ਭੰਗੜੇ ਨੇ ਇਸ ਨਾਚ ਦੇ ਐਕਸ਼ਨ ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਝੂਮਰ ਦਾ ਜਰੂਰੀ ਸਾਜ ਵੀ ਢੋਲ ਹੈ!

(ਸੰਮੀ)
ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਮੀ ਨਾਚ ਵੀ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਵੰਡ ਤੋ ਬਾਅਦ ਇਹ ਨਾਚ ਖਿੰਡ -ਪੁੰਡ ਗਿਆ ਇਸ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਘੇਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਖੜ ਜਾਦੀਆਂ ਹਨ ਬਾਹਾ ਵਿੱਚ ਬਾਹਾ ਪਾਕੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਦੀ ਧਮਕ ਨਾਲ ਤਾਲ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹਨ!

(ਲੁੱਡੀ)
ਅੱਜ ਕੱਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਅਤੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਨਾਚ ਲੁੱਡੀ ਹੈ ਲੁੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਚ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਲੁੱਡੀ ਦਾ ਤਾਲ ਬੜਾ ਸਧਾਰਨ ਹੈ:
ਤਣ ਧਿਮਗਣ-ਤਣਣ
ਮਸਤ ਹੋਏ ਲੋਕ ਢੋਲੀ ਦੁਆਲੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ ਪਹਿਲਾਂ ਛਾਤੀ ਅੱਗੇ ਤਾੜੀ ਮਾਰਦੇ ਹਨ ,ਮੋਢੇ ਹਿਲਾਉਦੇ ਹਨ ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਤਾੜੀਆਂ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਝੁਕ ਕੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ!
ਜਾਰਜ ਸ਼ੈਲਵੋਕ

**ਜਾਰਜ ਸ਼ੈਲਵੋਕ** (1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1675 ਨੂੰ ਬਪਤਿਸਮਾ ਲਿਆ – 30 ਨਵੰਬਰ 1742) ਇੱਕ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਰਾਇਲ ਨੇਵੀ ਅਫਸਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਫ਼ਸਰ ਵੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸਨੇ 1726 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ *ਮਹਾਨ ਦੱਖਣੀ ਸਾਗਰ ਦੁਆਰਾ ਵੇਅ ਆਫ ਦਿ ਵਰਲਡ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵੌਏਜ ਰਾਊਂਡ ਦ ਵਰਲਡ* ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਦੂਜੇ ਕਪਤਾਨ, ਸਾਈਮਨ ਹੈਟਲੀ ਨੇ ਕੇਪ ਹੌਰਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਲਬਾਟ੍ਰੌਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਜਿਸਨੇ ਸੈਮੂਅਲ ਟੇਲਰ ਕੋਲਰਿਜ ਦੀ ਕਵਿਤਾ *ਦ ਰਾਈਮ ਆਫ਼ ਦ ਐਨਸ਼ੀਟ ਮੈਰੀਨਰ* ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਕਰੀਅਰ 
ਸ਼੍ਰੋਪਸ਼ਾਇਰਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1675 ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀਜ਼, ਸ਼੍ਰੇਅਸਬਰੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਸ਼ੈਲਵੋਕ ਜਦੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਰਾਇਲ ਨੇਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਰਾਂਸ ਨਾਲ ਦੋ ਲੰਬੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਮਾਸਟਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਵਿੱਚ ਰੀਅਰ ਐਡਮਿਰਲ ਸਰ ਥਾਮਸ ਡਿਲਕੇਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਇੱਕ ਫਲੈਗਸ਼ਿਪ ਦਾ ਦੂਜਾ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ 1713 ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਲਈ ਅੱਧੀ ਤਨਖਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਜਹਾਜ਼ ਸਪੀਡਵੈਲ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਓਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards
ਔਰਤ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਗਹਿਣੇ

ਪੰਜਾਬਣ ਲਈ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਗੁੰਦਾ ਕੇ ਤੇ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸੁਆਣੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਵਿਚ ਮੋਮ ਢਾਲ ਕੇ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਾਲ ਚਿਪਕੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਉੱਡਣ ਨਾ। ਮੋਮ ਢਾਲ ਗੁੰਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ, ਉੱਚੇ ਸਿਰੇ ਵਿਚ ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ, ਤਾਲੂ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਲਾਲ ਪਰਾਂਦਾ ਪਾ ਕੇ ਬੰਗਲੇ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਘੁੱਟ ਕੇ ਸਿਰ ਗੁੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਤਦੇ ਕੁੜੀਆਂ ਗਾਇਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ 

‘‘*ਸਿਰ ਗੁੰਦ ਦੇਹ ਕੁਪੱਤੀਏ ਨੈਣੇ, ਉਤੇ ਪਾ ਦੇਹ ਡਾਕ ਬੰਗਲੇ ।’’* 

ਨੀਵੇਂ ਸਿਰ ਵਿਚ ਚੌਕ ਤਾਲੂ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੁੱਲ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸੱਗੀ ਦਾ ਜਾਂ ਚੌਕ ਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਵੀ ਲਾਭ ਸੀ ਕਿ ਦੁਪੱਟਾ ਜਾਂ ਚੁੰਨੀ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਦੀ ਤੇ ਗੁੰਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ । ਦੂਜਾ ਤਾਲੂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ । ਤਾਲੂ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਚੌਕ ਤੇ ਸੱਗੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੁਪ-ਨੁਮਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਖੋਲ ਉਤੇ ਲਾਖ ਲਾ ਕੇ ਉਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਚਿੱਤਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪੱਤਰਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਉਤੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਨੱਗ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਇਕ ਤੋਲੇ ਜਾਂ ਪੌਣੇ ਤੋਲੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਚੌਂਕ ਰਤਾ ਬੈਠਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸੱਗੀ ਰੱਤਾ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਕਰਕੇ ਦੁਆਬੇ ਵਿਚ ਚੌਕ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਠੂਠੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਚੌਕ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਚੰਦ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਜ਼ੰਜੀਰੀਆਂ ਨਾਲ ਚੌਕ ਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਲਟਕਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵੀ ਚੌਕ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਠੁਠੀ ਜਾਂ ਚੌਕ ਜਾਂ ਸੱਗੀ ਹੇਠਲਾ ਘੇਰਾ ਸੱਤ ਕੁ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਵਿਆਸ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਫੁੱਲ ਦਾ ਵਿਆਸ ਸਾਢੇ ਕੁ ਤਿੰਨ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਸੱਗੀ ਸੱਤ ਅੱਠ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਤੇ ਚੌਕ ਛੇ ਸੱਤ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਫੁੱਲ ਕੋਈ ਸਾਢੇ ਕੁ ਤਿੰਨ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਉੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨੱਗ ਜੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਤੇ ਉੱਪਰ ਚਿੱਤਰਿਆ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪੱਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਬਘਿਆੜੀ ਵੀ ਸਿਰ ਤੇ ਹੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਨਲਪੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਨਲਪੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਤੇ ਮੋਤੀ ਜਾਂ ਹੀਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਸਿੰਗਾਰ ਪੱਟੀ ਤੇ ਪਾਸਾ ਵੀ ਸਿਰ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਹਨ। ਪਾਸਾ ਇਕ ਪਾਸੇ ਪੱਟੀ ਉਤੇ ਲਟਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚ ਸੱਤ ਕੁ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਚੌੜੇ ਤੇ ਚਾਰ ਕੁ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਿੱਤਰੇ ਪੱਤਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਪੱਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਪੱਤਰਾ ਚਾਂਦੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਕਈ ਪੱਤੀਆਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹ ਇਕ ਪਾਸੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਖੱਬੀ ਪੱਟੀ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਪੱਟੀ ਕਈ ਕੁੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਟੁੱਕੜੀਆਂ ਦੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਪੱਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਜਿਲਜਿਲ ਤੇ ਚੌਕ ਫੁੱਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਟੁੱਕੜੀਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪੱਤੀਆਂ ਜਾਂ ਮੋਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਪੱਟੀ ਜਾਂ ਪਾਸੇ ਦੀ ਥਾਂ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਸੁਆਣੀਆਂ ਸਿਰ ਵਿਚ ਕਲਿਪ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ : 

*ਘੁੰਢ ਕੱਢਣਾ ਕਲਿਪ ਨੰਗਾ ਰੱਖਣਾ ਨਖਰਾ ਨਾਜੋ ਦਾ ਸਹੁਰੇ ਕੋਲੋਂ ਘੁੰਢ ਕੱਢਦੀ, ਨੰਗਾ ਰੱਖਦੀ ਕਲਿਪ ਵਾਲਾ ਪਾਸਾ ।*

ਮੱਥੇ ਦੇ ਦੋ ਗਹਿਣੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਟਿੱਕਾ ਤੇ ਜਿਲਜਿਲ । ਕਈ ਵਾਰ ਟਿੱਕਾ ਜਿਲਜਿਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।ਇਕੱਲਾ ਟਿੱਕਾ ਜ਼ੰਜੀਰੀ ਰਾਹੀਂ ਚੌਕ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਥੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਵਿਆਸ ਦਾ ਗੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਇਕੱਲਾ ਟਿੱਕਾ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜ਼ੰਜੀਰੀ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੱਕ ਵਾਲਾਂ ਵਿਚ ਟੰਗ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਜੜਾਊ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਜਿਲਜਿਲ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਟੁਕੜੀਆਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਪੰਜ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ । ਵਿਚਕਾਰ ਟਿੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਟੁਕੜੀਆਂ ਆਮ ਕਰਕੇ ਪੰਜ ਨੁੱਕਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਕ ਨੁੱਕਰ ਹੇਠਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਉਸ ਨਾਲ ਮੋਤੀ ਜਾਂ ਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਉਤੇ ਕੁੰਡਾ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਰੇਸ਼ਮੀ ਧਾਗੇ ਵਿਚ ਗੋਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹ ਧਾਗਾ ਮੱਥੇ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਗਹਿਣਾ ਅੱਜ ਕੱਲ ਕੇਵਲ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

## **ਹਵਾਲੇ**
ਭ੍ਰਿਗੁ

**ਭ੍ਰਿਗੁ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ:भृगु, ) ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਹਾਇਕਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਪਤਰਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਕਲਨਕਾਰ, ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਲੇਖਕ, ਜੋਤਿਸ਼ (ਜੋਤਿਸ਼) ਕਲਾਸਿਕ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਨਸਾ ਪੁੱਤਰ ("ਮਨ-ਜੰਮਿਆ-ਪੁੱਤਰ") ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਦਾ ਵਰਣਨਾਤਮਕ ਰੂਪ, ਭਾਰਗਵ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਪੂਰਵਜ ਮਨੂੰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਮਵਤਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਭ੍ਰਿਗੂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ਰਮ (ਆਸ਼ਰਮ) ਵਧੂਸਰ ਨਦੀ 'ਤੇ ਸੀ, ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਰਾਜ ਬ੍ਰਹਮਵਰਤ ਵਿੱਚ ਢੋਸੀ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਦਵਤੀ ਨਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ।

## ਦੰਤ-ਕਥਾ 
ਭ੍ਰਿਗੂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ (ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ) ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੱਗ ਦੌਰਾਨ ਮੌਜੂਦ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਦਕਸ਼ ਯੱਗ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭੇਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਇਹ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤੱਤੀਰੀਆ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਰੁਣੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ
ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵੇਲਜ਼

**ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵੇਲਜ਼ - ਮਿਸਟਰ ਹੋਵ ਸਿਮਰੂ** ਇੱਕ ਵੈਲਸ਼ ਗੇਅ ਪੁਰਸ਼ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2005 ਵਿੱਚ ਕਾਰਡਿਫ ਮਾਰਡੀ ਗ੍ਰਾਸ (ਗੇਅ ਪ੍ਰਾਈਡ) ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ।

ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰੇਕ ਹੀਟ ਦੇ ਜੇਤੂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਗੇਅ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਹੀਟ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵੇਲਜ਼ - ਮਿਸਟਰ ਹੋਵ ਸਿਮਰੂ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਜੇਤਾ ਕੋਲ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਯੂਰਪ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਹੈ। ਅਗਸਤ 2006 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਜੋਨਸ ਨੇ ਐਮਸਟਰਡਮ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।

2007 ਤੋਂ ਵਿਜੇਤਾ ਹਾਲੀਵੁੱਡ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰੇਗਾ।

ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵੇਲਜ਼ - ਮਿਸਟਰ ਹੋਵ ਸਿਮਰੂ ਮੁਕਾਬਲਾ 2006, 2 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਕਾਰਡਿਫ, ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੇਤੂ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਜੋਨਸ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 30 ਮਈ 1988 ਨੂੰ ਸਵਾਨਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵੇਲਜ਼ - ਮਿਸਟਰ ਹੋਵ ਸਿਮਰੂ ਫਾਈਨਲ 2006 
ਕਾਰਡਿਫ, ਵੇਲਜ਼

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮਾਊਂਟ ਗੇਅ ਵਰਲਡ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵੇਲਜ਼ - ਮਿਸਟਰ ਹੋਵ ਸਿਮਰੂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 
* ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਯੂਰਪ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 
* ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਅਲ-ਕਰਮੀ

**ਅਬਦੁਲ** ਕਰੀਮ ਅਲ-ਕਰਮੀ (((1909–11 ਅਕਤੂਬਰ 1980), **ਅਬੂ ਸਲਮਾ** ( أبو سلمى )) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਲਮਾ) ਤੁਲਕਾਰਮ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਲਸਤੀਨੀ ਕਵੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਲਸਤੀਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। 

## ਜਨਮ 
ਅਬੂ ਸਲਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਦੇ ਤਿਲਕਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਸਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1948 ਤੱਕ ਫਿਲਸਤੀਨ ਦੇ ਹਾਈਫਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਏਕੜ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਮਿਸ਼ਕ ਚਲਾ ਗਿਆ।  ਉਹ ਇਬਰਾਹਿਮ ਟੋਕਨ ਦਾ ਦੋਸਤ ਸੀ। ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਅਲ-ਕਰਮੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਹਸਨ ਕਰੀਮ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ।

## ਇਨਾਮ 
ਅਬੂ ਸਲਮਾ ਨੂੰ 1978 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਲੋਟਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਮੌਤ 
11 ਅਕਤੂਬਰ 1980 ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲਾ 
## ਬਾਹਰੀ ਸਬੰਧ 
* ਕਵਿਤਾ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1980
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909
ਅਲ-ਹਕੀਮ ਮਸਜਿਦ

**ਅਲ-ਹਕੀਮ ਮਸਜਿਦ** (ਅਰਬੀ: مشرد الححاكهأمر ر ااهلانورالانور, ), ਕਾਹਿਰਾ, ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਸਲਾਮੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲ-ਹਕੀਮ ਬਾਈ-ਅਮਰ ਅੱਲਾਹ (985-1021), ਛੇਵੇਂ ਫਾਤਿਮੀਦ ਖਲੀਫਾ ਅਤੇ 16ਵੇਂ ਇਸਮਾਈਲੀ ਇਮਾਮ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਇਜ਼ਜ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅਲ ਹਕੀਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਲ-ਅਜ਼ੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ 990 ਈ. ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਅਲ ਹਕੀਮ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਲ-ਅਜ਼ੀਜ਼ ਬਿਲਾਹ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 990 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਲ-ਹਕੀਮ ਬਾਈ-ਅਮਰ ਅੱਲਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿਗਾਹਬਾਨ ਅਬੂ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਹਾਫਿਜ਼ 'ਅਬਦ-ਅਲ-ਗਨੀ ਇਬਨ ਸਇਦ ਅਲ-ਮਿਸਰੀ ਨੇ 1002-1003 ਵਿਚ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਕਾਲ-ਕ੍ਰਮ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।

File:Al-Hakim bi-Amr Allah Mosque 008.JPG|Courtyard fountain
File:Cairo Al Hakim 5.jpg|Main *mihrab*
File:Entrance mosque Hakimi.jpg|Entrance gate
File:Entry gate ,Mosque al-Hakim.jpg|encryption over entrance
File:Courtyard hakim mosque.jpg|courtyard an overall view
File:Qibla hakim mosque.jpg|qibla
File:Roof top near qibla hakim mosque.jpg|chandelier near qibla
File:Minaret de la Mosquée El-Hakem.jpg|Minaret de la Mosquée El-Hakem
File:Mosque of El-Hakim (1878) - TIMEA.jpg|Mosque of Al-Hakim in 1878
File:Miskas, lamp design used in fatemi mosue.jpeg|Window of Anwar showing Miskas (lantern just above hexagonal figure) design used in Fatemi mosque
File:Phanus(lamp) Aqmar Mosque.jpg|Phanus (Fatimid lamp) original carvings in stone at left wing of the façade of Aqmar.
File:Outside of Al-Hakim Mosque.jpg|Outside of the mosque

## ਹਵਾਲੇ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤੱਲ੍ਹਣ ਸਾਹਿਬ

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤੱਲ੍ਹਣ ਸਾਹਿਬ, ਬਾਬਾ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤੱਲ੍ਹਣ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

## ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਬਾਬਾ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਕੋਹਾ ਵਿਚ ੧੮੦੩ ਈ ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਤਰਖਾਣ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਂਦੇ ਸਨ।  ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਰੱਬ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚੀ ਤਾਂਇਹ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਾਗਾ ਸਾਧੂਆਂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਕਰਮ ਕਾਂਡਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬਾਬਾ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਮੈਂ ਜਿੱਥੋਂ ਆਇਆਂ ਉੱਥੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕੀ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੋਮੋਦਰਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਖੂਹ ਲਗਵਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਖੂਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ। ਫਿਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲਦ ਹੀ ਨੁਕਸ ਲੱਭ ਕੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ਚਲਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਜਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਪਿੰਡ ਤੱਲ੍ਹਣ ਦੇ ਪੁਰਬ ਵੱਲ ਦਮੋਦਰਪੁਰ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਅੱਧਾ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
੧੮੮੮ ਈ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਜੀ ੮੫ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਪਰ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਪਰ ਚਾਰ ਇੱਟਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਜੋਤ ਜਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨਾਲ ਕਰਾਮਾਤ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਜਲਾਈ ਗਈ ਜੋਤ ਝੱਖੜ ਹਨੇਰੀ ਆਉਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੁਝਦੀ ਸੀ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਤੇਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਜਾਗ ਪਈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਪਰ ਸੁਖਣਾ ਸੁੱਖੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਸਮਾਧ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਸੁੱਖ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਾਤਾ ਆਪਣੇ ਕਹੇ ਸ਼ਬਦ ਪੂਰੇ ਕਰਨੇ ਭੁੱਲ ਗਈ। ਫਿਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਆਏ ਅਤੇ ਸਮਾਧ ਤੇ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ। ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਅੱਜ ਹੀ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਪਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਖੂਹ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ੧੦੦ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ   ਦੁਬਾਰਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਅਜਕਲ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਪਰ ਜੂਨ ਦੇ ਜੇਠੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਸ਼ਕਤੀ (ਰਿਸ਼ੀ)

**ਸ਼ਕਤੀ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ** ਵਯਾਹਾ ਅਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਰੀਸਾਰਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ।

ਸ਼ਕਤੀ ਮੁਨੀ ਬਾਰੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਜਾ ਕਲਮਾਸ਼ਪਦਾ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਭੁੱਖੇ ਅਤੇ ਪਿਆਸੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਆਏ, ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਾ ਇਹ ਮੇਰਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ"। ਕਰਤੱਵ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਰਾਕਸ਼ਸ (ਭੂਤ) ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਕਰੂਰ ਰਾਜਨ ਤੂੰ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਤੂੰ ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੂੰ ਸਤਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਤੂੰ ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਾਸ ਉੱਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਬਣ ਗਿਆ! ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੇ ਰਾਜਿਆਂ! ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹੋ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋ!" ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵਿਆਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਸਨ।

## ਮੌਤ 
ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਰਾਕਸ਼ਸ (ਦੈਂਤ) ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਲਮਾਸਪਦਾ ਨੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦੇ ਸਾਰੇ 100 ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਖਾਧਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ
ਉੜਦ

ਉੜਦ, **ਕਾਲੇ** **ਚਣੇ**, **ਉੜਦ** , ਮਾਸ਼ ਕਲਾਈ, ਉਝੁੰਨੂ **ਪਰੀਪੂ**, **ਉਲੁੰਡੂ** **ਪਰੱਪੂ**, ਮਿਨਾਪਾ ਪੱਪੂ, **ਉਡੂ** ( **ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ** ) ਜਾਂ **ਬਲੈਕ ਮੈਟਪੇ** ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਫਲੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਦਾਲਾਂ ਮੂੰਗ ਬੀਨ ਵਾਂਗ, ਇਸਨੂੰ *ਫੇਜ਼ੋਲਸ* ਤੋਂ *ਵਿਗਨਾ* ਜੀਨਸ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਲੀ ਦਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਉੜਦ ਦੀ ਦਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਪਲਿਟ ਬੀਨ (ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਜਿਸ ਨੂੰ **ਚਿੱਟੀ ਦਾਲ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ  ਕਾਲੀ ਦਾਲ ( *ਲੈਂਸ ਕੁਲੀਨਾਰਿਸ* ) ਨਾਲ ਉਲਝਾਉਣਾ ਨਹੀਂ  ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਉੜਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤੀ ਦਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੜਦ ਸਾਉਣੀ ਅਤੇ ਹਾੜੀ ਦੋਵਾਂ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਫਸਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮਾਸ਼ ਦਾਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ *ਦਾਲ* (ਫਲੀਦਾਰ) ਸਾਈਡ ਡਿਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਥਾਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੜੀ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੜਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਰੇਬੀਅਨ, ਫਿਜੀ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਵਰਣਨ 
ਇਹ ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੀ, ਨੀਵੀਂ ਜਾਂ ਪਿਛੇਤੀ, ਸੰਘਣੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਸਾਲਾਨਾ ਝਾੜੀ ਹੈ। ਟੈਪ ਰੂਟ ਨਿਰਵਿਘਨ, ਗੋਲ ਨੋਡਿਊਲਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਜੜ੍ਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਲੀਆਂ ਤੰਗ, ਸਿਲੰਡਰ ਅਤੇ ਛੇ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।  ਪੌਦਾ 30-100 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਵਾਲਦਾਰ ਪੱਤੇ ਅਤੇ 4-6ਸੈ.ਮੀ. ਲੰਬੀਆਂ ਬੀਜ ਦੀਆਂ ਫਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉੜਦ ਦੀ ਦਾਲ, ਮੂੰਗ ਦੀ ਦਾਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ *ਫੇਜ਼ੋਲਸ*  ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ *ਉੜਦ*  ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣਾ 
thumb|195x195px| ਕਰਿਸਪੀ ਮਸਾਲਾ ਡੋਸਾ ਆਟੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ
[thumb|195x195px| *[ਦਾਲ ਮੱਖਣੀ*, ਉੜਦ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਮੁੱਖ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ।]]

## ਹਵਾਲੇ