open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਗੁਰਤੇਜ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ

2016 ਮੌਕੇ]]
**ਗੁਰਤੇਜ ਕੋਹਾਰਵਾਲ਼ਾ** (ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1961) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤਾਖਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੁੱਢ ਵਿੱਚ ਡਾ: ਜਗਤਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਵਿ-ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2021-22 ਦੌਰਾਨ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫ਼ੈਲੋ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਮਸਲਿਆਂ, ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ-ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਬਾਰੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਲੈਕਚਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਲੈਕਚਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਉੱਤੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਹਨ। 
## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਗੁਰਤੇਜ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1961 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਦਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ 1989-90 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਐਮ-ਫਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਲੈਕਚਰਾਰ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਆਪਣਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਨ 1995 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਆਰ.ਐੱਸ. ਡੀ. ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਹੀ 2021 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਮੱਧਮ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ *ਪਾਣੀ ਦਾ ਹਾਸ਼ੀਆ* ਛਪੀ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਪਾਣੀ ਦਾ ਹਾਸ਼ੀਆ* (ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
## ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ
 
ਔੜ ਏਦਾਂ ਹੀ ਜੇਕਰ ਇਹ ਜਾਰੀ ਰਹੀ,
ਰੂਹਾਂ ਤੇਹਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਣਗੇ।
ਪਹਿਲਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ ਹੁਣ ਜਾਪਦੈ,
ਇੱਥੇ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਸੁੱਕ ਜਾਣਗੇ।

ਇੱਥੇ ਕਾਲੇ ਦਰਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੈ ਅਜੇ,
ਸਾਡਾ ਸੂਰਜ ਵੀ ਗੈਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹੈ ਅਜੇ,
ਐਸੀ ਥਾਵੇਂ ਕੀ ਬੀਜਾਂਗੇ ਸੂਰਜਮੁਖੀ,
ਜਿਹੜੇ ਬੀਜਾਂਗੇ ਆਥਣ ਨੂੰ ਸੁੱਕ ਜਾਣਗੇ।

ਇਹ ਪਰਿੰਦੇ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣੇ ਸਦਾ,
ਏਥੋਂ ਉੱਡਣੇ ਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਹਿਣੇ ਸਦਾ,
ਤੇਰੇ ਜੰਗਲ ਚ ਜੇ ਨਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ,
ਮੇਰੇ ਖ਼ਾਬਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਜਾ ਬਹਿਣਗੇ।

ਅੱਗ ਅੰਨੀਂ ਹੈ, ਪਾਗਲ ਹੈ, ਮੂੰਹਜ਼ੋਰ ਹੈ,
ਇਹ ਨਾ ਸਮਝੀਂ ਕੇ ਸੜਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ,
ਲਾਬੂ ਇਧਰ ਦੀ ਲੰਘੇ ਜਦੋਂ ਟਹਿਲਦੇ,
ਖੌਰੇ ਕਿੰਨਾਂ ਬਰੂਹਾਂ ਤੇ ਰੁਕ ਜਾਣਗੇ।
************************

ਬੜਾ ਸੀ ਬੋਝ ਹਲਕੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ,

ਚੁਕਾ ਕੇ ਕਰਜ਼ ਹੌਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। 

ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਤੁਰ ਗਏ ਮੇਰੇ ਚੋਂ ਮੇਰੇ, 

ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਰਸਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। 

ਬਚਾਈਂ ਝੋਕਰੋਂ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ

ਕਿਸੇ ਲਿਸ਼ਕੋਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨਾ ਲਾਈਂ, 

ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਸਾਂ ਮੈਂ ਲਹਿਰਾਂ ’ਚ ਵਗਦਾ

ਕਿ ਹੁਣ ਪਥਰਾ ਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। 

ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਕਟਦਿਆਂ ਮੈਂ,

ਦੁਮੇਲਾਂ ਤੀਕ ਮਰ ਕੇ ਪਹੁੰਚਿਆਂ ਸਾਂ,

ਹੁਣੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਸੀ

ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਆ ਕੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।  

 

ਕਥਾ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਓਨੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਕ 

ਲਹੂ ਸੀ ਬੋਲਦਾ, ਹੰਝੂ ਸੀ ਸੱਚੇ, 

ਕਿਸੇ ਨਾਟਕ ਦਾ ਹੁਣ ਤਾਂ ਅੰਤ ਹਾਂ ਮੈਂ

ਜੋ ਲੋੜੋਂ ਵਧ ਕੇ ਲੰਮਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। 

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਫਜ਼ ਡਿਗਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ

ਮੇਰੇ ਅਰਥਾਂ ’ਚ ਸੱਖਣ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ, 

ਅਜੇ ਵੀ ਯਾਰ ਮੇਰੇ ਆਖਦੇ ਨੇ, 

ਕਿ ਮੈਂ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ’ਚ ਡੂੰਘਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
https://www.youtube.com/watch?v=yuISSCk1Az4&feature=share
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕੋਸ ਮੀਨਾਰ

**ਕੋਸ ਮੀਨਾਰ** ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ, ਜਿਆਦਾਤਰ 1556 ਤੋਂ 1707 ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਹਰਾਹਾਂ ਤੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਤੇ ਵਾਟ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਜੋਂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੀਨਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੋਲ ਥੰਮ੍ਹ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 30 ਫੁੱਟ ਹੈ। ਇਹ ਨਿੱਕੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਤੇ ਕਲੀ ਚੂਨੇ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਮਾਰਤ ਕਲਾ ਪੱਖੋਂ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮੀਨਾਰ ਬਹੁਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਵੱਡੀ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।

ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਅਜਮੇਰ ਵਾਇਆ ਜੈਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਵਾਇਆ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮੰਡੂ ਵਾਇਆ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ ਸ਼ਾਹੀ ਮਾਰਗਾਂ ਤੇ ਕੋਸ ਮੀਨਾਰ ਬਣਵਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਖ ਸੜਕਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿਨਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰੂਟਾਂ ਤੇ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਕੋਸ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਦੂਰੀ ਮਾਪਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇਕਾਈ ਸੀ। ਇਹ 1.8 ਕਿਮੀ (1.1 ਮੀ) ਜਾਂ 3.2 ਕਿਮੀ (2.0 ਮੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੀਨਾਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਗੁੰਬਦ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ ਨੇ ਅਕਬਰਨਾਮਾ ਵਿੱਚ 1575 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੇ ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਅਜਮੇਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤਕ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਸਰਾਵਾਂ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਫੁਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਵਰਤਮਾਨ ਹਾਲਤ 
ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਜਿਆਦਾਤਰ ਕੋਸ ਮੀਨਾਰ ਖਤਮ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹਨ।

## Photo Gallery 

Kos_Minar,_Mughalpura,_Lahore.jpg|Mughalpura, Lahore, Pakistan
Kos_Minar,_Manhala,_Lahore.jpg|Manhala, Lahore, Pakistan
Old Grand Trunk Road.jpg|Taxla, Pakistan (old G.T.Road)
Mughal-era Kos Minar in the Delhi National Zoo.jpg|Delhi Zoo, India
Kos Minar, Uppal.jpg|Jalandhur, India
Mughal Kos Minar.jpg|Dakkhni, Jalandhur, India
Mughal milestone.jpg|UP, India
Kos minar,tirawadi,karnal.JPG|Tarawri, Karnal, India
Kos_Minar_,_the_Milestone.JPG|Karnal, India
Kos Minar 001.jpg|Haryana, India
Kos Minar-Ambala-Haryana-DSC1922.jpg|Ambala, Haryana, India 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%80%E0%A8%B2_%E0%A8%AA%E0%A9%B1%E0%A8%A5%E0%A8%B0
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਰਾਹੂ ਕੇਤੂ (ਕਹਾਣੀ)

**ਰਾਹੂ ਕੇਤੂ** ਜਤਿੰਦਰ ਹਾਂਸ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਜਨਮ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
*[ਰਾਹੂ ਕੇਤੂ (ਕਹਾਣੀ) ਹੈਪੀ ਭਗਤਾ(https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%B9%E0%A9%88%E0%A8%AA%E0%A9%80_%E0%A8%AD%E0%A8%97%E0%A8%A4%E0%A8%BE) ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ]

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਮਾਝੀ

**ਮਾਝੀ** ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇਕ ਉਪਬੋਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਹੌਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਰਨਤਾਰਨ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਲਾਇਲਪੁਰ, ਸਿਆਲਕੋਟ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਕਰਨਾਲ ਆਦਿ ਕਈ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕੁਲ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੋਲੀ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਆਬਾਦੀ ੪੭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਇਕ ਸਰਹੱਦ ਜਾਂ ਸੀਮਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਦਰਿਆਵਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਬਿਖੜੇ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਪਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾਰਨ ਤੇ ਸਬਦਾਵਲੀ ਪੱਖੋਂ ਛੋਟਾ-ਮੋਟਾ ਅੰਤਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਂ ਕਾਰਨ ਇਕੋ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਪਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਲਾਕੇ
ਲਾਹੌਰ , ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ , ਕਸੂਰ, ਤਰਨਤਾਰਨ, ਉਕਾੜਾ, ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਫੈਸਲਾਬਾਦ , ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ, ਸਿਆਲਕੋਟ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਨਾਰੋਵਾਲ, ਗੁਜਰਾਤ, ਜਿਹਲਮ, ਪਾਕਪਟਨ, ਵਿਹਾੜੀ, ਸਾਹੀਵਾਲ, ਮੰਡੀ ਬਹਾਊਦੀਨ, ਚਿਨਿਓਟ 'ਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਨੀਲਮ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਚੌਧਰੀ

**ਨੀਲਮ ਮਾਨਸਿੰਘ ਚੌਧਰੀ** (ਜਨਮ 14 ਅਪਰੈਲ 1951) ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਆਧਾਰਿਤ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2003 ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ ਕੋਲੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾਤੋਂ 1975 ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ। ਉਸਨੇ *ਨਾਗਮੰਡਲ* (1990), ਯੇਰਮਾ (1992), ਰਸੋਈ ਦੀ ਕਥਾ (2001) ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ 30- ਸੂਟ (2009) ਵਰਗੇ ਨਵੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਡਾ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਨੇ ਇੱਕ theologist ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਲਈ ਨੀਲਮ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸੇਕਰਡ ਹਰਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ ਚਲੀ ਗਈ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਖਪਸੇ

**ਖਪਸੇ** ਤਿੱਬਤੀ ਬਿਸਕੁਟ ਹਨ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਬਤਨ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲਈ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖਪਸੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਟਾ, ਅੰਡੇ, ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਰਨ ਨੂੰ ਫੇਰ ਵੱਖ ਵੱੱਖ ਰੂਪ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਇਤ ਦਾ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਇਸਨੂੰ ਤੱਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿਬਤਨ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਤਿਬਤਨ ਰੈਸਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੋਗਿੰਦਰ ਬਾਹਰਲਾ

**ਜੋਗਿੰਦਰ ਬਾਹਰਲਾ** ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਰਮੀ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ ਵਰਗੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਟਕਰਮੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾਸਰੋਤ ਸੀ। 
## ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਧਰਤੀ ਦੇ ਬੋਲ* (1964)
**ਜੋਗਿੰਦਰ ਬਾਹਰਲਾ: ਜੀਵਨ ਗਾਥਾ* (ਲੇਖਕ: ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੰਦਨ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਕਰਮੀ
ਥੁਕਪਾ

**ਥੁਕਪਾ** ਇੱਕ ਤਿੱਬਤਨ ਨੂਡਲ ਸੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੂਰਬੀ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਅਮਦੋ ਥੁਕਪਾ (ਖਾਸਕਰ ਕੇ ਥੇਨਥੁਕ) ਤਿੱਬਤਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਭੂਟਾਨ, ਸਿੱਕਮ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਤਰੀ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਤਿੱਬਤੀ ਰਵਾਇਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱੱਖ ਤਰਾਂ ਦਾ ਥੁਕਪਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿੱਬਤੀ ਪਕਵਾਨ
ਵਾਈ-ਫ਼ਾਈ

**ਵਾਈ-ਫ਼ਾਈ** (ਜਾਂ **ਵਾਈਫ਼ਾਈ**) ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਾਨਕ ਇਲਾਕਾ ਤਾਰਹੀਣ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿਸੇ ਬਿਜਲਾਣੂ ਜੰਤਰ ਨੂੰ 2.4&nbsp;ਗੀ.ਹ. ਦੀ ਪਾਰਲੀ ਵਾਰਵਾਰਤਾ ਅਤੇ 5&nbsp;ਗੀ.ਹ. ਦੀ ਸੁਪਰ-ਉੱਚ ਵਾਰਵਾਰਤਾ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਆਈਐੱਸਐੱਮ ਰੇਡੀਓ ਪੱਟੀਆਂ ਵਰਤ ਕੇ ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਈ-ਫਾਈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂਅ ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਫਿਡੀਲਿਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਜਾਂ ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਆਮ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ 1997 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ 2003 ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ।

## ਫਾਇਦਾ
ਵਾਈ-ਫਾਈ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਰਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਮੋਬਾਈਲ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਦੀ ਰੇਂਜ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਸਨਲ ਕੰਪਿਊਟਰ, ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ, ਸਮਾਰਟ ਫੋਨ, ਡਿਜੀਟਲ ਕੈਮਰਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਰਾਂ, ਦਫ਼ਤਰਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਏਅਰਪੋਰਟ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੀ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ। ਇਸ ਯੰਤਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਤਾਰ, ਮਾਡਮ ਨਾਲ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ 
* 

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* www.wi-fi.org &nbsp;—ਵਾਈ-ਫ਼ਾਈ ਅਲਾਇੰਸ ਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਈ-ਫ਼ਾਈ
ਨੋਰਮਨ ਪ੍ਰਿਚਰਡ

**ਨੋਰਮਨ ਗਿਲਬਰਟ ਪ੍ਰਿਚਰਡ** (23 ਜੂਨ 1877 – 31 ਅਕਤੂਬਰ 1929) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੀਟ ਸੀ। ਐਥਲੀਟ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 1905 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਪ੍ਰਿਚਾਰਡ ਪਹਿਲਾ ਐਥਲੀਟ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1900 ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਮੀਟਰ ਦੌੜ ਅਤੇ 200 ਮੀਟਰ ਅੜਿੱਕਾ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਦੋ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ।

## ਜੀਵਨ 
 and Florence Reed in ''The Black Panther's Cub''(1921).]]
ਪ੍ਰਿਚਰਡ ਦਾ ਜਨਮ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਜਾਰਜ ਪੀਟਰਸਨ ਪ੍ਰਿਚਰਡ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹੇਲਨ ਮੇਨਾਰਡ ਪ੍ਰਿਚਰਡ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Norman Trevor at IMDb.com
*Norman Trevor; IBDb.com
* with Florence Reed and Earle Foxe in ...The Black Panther's Cub from 1921 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1877
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1929
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਦਾਕਾਰ
ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ (ਜਨਰਲ)

**ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ (ਰਿਟਾਇਰਡ) ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ** ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਅਫਸਰ ਹੈ। ਸਿੰਘ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ 1987 ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰੱਖਿਆ ਸੈਨਾ (IPKF) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Shocking disclosures
* Intervention in Sri Lanka: The IPKF Experience Retold
* India's Vietnam
* A Mission in Jaffna & the Memories of War-Torn Jaffna
ਰੁਕਣਾ ਜੰਗਲ ਦੀ ਨਿਆਈਂ ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ

|}
"**ਰੁਕਣਾ ਜੰਗਲ ਦੀ ਨਿਆਈਂ ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ **" (ਮੂਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Stopping by Woods on a Snowy Evening) ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ ਰੌਬਰਟ ਫ਼ਰੌਸਟ ਦੀ 1922 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਅਤੇ 1923 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਵਕਤ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੈਰੇ ਦੀ ਨਕਲ ਉਤਾਰੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਭਵਨ

**ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਭਵਨ** ਵਿਭਿੰਨ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਕਰਮਭੂਮੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੈਕਟਰ 16 ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਵਨ ਹੈ।

ਇਹ ਕਲਾ ਭਵਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰਜ਼ੀ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਆਈ.ਸੀ.ਐਸ. ਭਾਰਤੀ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਵੀ ਉਹਨਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਉਹ 1979 ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ।ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1981 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖੁਦ ਮੁਖਤਿਆਰ ਅਦਾਰਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, 300 ਜਣਿਆਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ, ਇੱਕ ਓਪਨ ਏਅਰ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਕਮੇਟੀ ਰੂਮ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਲਈ 125 ਜਣਿਆਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲੌਂਜ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ 3000 ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ ਲੈਸ ਇੱਕ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਰੂਮ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰ ਰਸਾਲੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮਰਾ ਹੈ। ਪਰਿਸਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਤਹਿਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁੱਲੀ ਡੁੱਲੀ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਲਈ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਦੇ ਥੱਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਡਾ ਮਹਿੰਦਰ ਰੰਧਾਵਾ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਦੀ ਗੈਲਰੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾਵਾਂ
ਹਰਸ਼ਦ ਮਹਿਤਾ

**ਹਰਸ਼ਦ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਾਲ ਮਹਿਤਾ** (29 ਜੁਲਾਈ 1954 - 31 ਦਸੰਬਰ 2001) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਟਾਕ ਬ੍ਰੋਕਰ ਸੀ। 1992 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਭੂਤੀਆਂ ਦੇ ਘੁਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਹਰਸ਼ਦ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 

ਹਰਸ਼ਦ ਉੱਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ 27 ਅਪਰਾਧਿਕ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਸਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ 47 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਅਚਾਨਕ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ) ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹਰਸ਼ਦ ਨੇ ਥੋਥੀਆਂ ਬੈਂਕ ਰਸੀਦਾਂ ਨਾਲ ਪੈਸੇ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰਕੇ ਸਟਾਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਫਰਮ ਨੇ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ "ਰੈਡੀ ਫਾਰਵਰਡ" ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਦਲਾਲੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਰਸ਼ਦ  ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 100 ਬਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ (US$1.3 ਬਿਲੀਅਨ) ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਘੁਟਾਲੇ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬੰਬੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (BSE) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਘੁਟਾਲੇ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਬਾਂਬੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (ਬੀਐਸਈ) ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਖਾਮੀਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਸੇਬੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਉੱਤੇ 9 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ 2001 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਹਰਸ਼ਦ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਾਲ ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਜੁਲਾਈ 1954 ਨੂੰ ਪਨੇਲੀ ਮੋਤੀ, ਰਾਜਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਜੈਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਬਚਪਨ ਬੋਰੀਵਲੀ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਨ।

## ਪੜ੍ਹਾਈ
ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਨਤਾ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਕੈਂਪ 2 ਭਿਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ, ਹਰਸ਼ਦ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਆ ਗਿਆ। ਹਰਸ਼ਦ ਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤਰਾਏ ਕਾਲਜ, ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਬੀ.ਕਾਮ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਈ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2001
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1954
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ
ਰਿੱਕੀ ਕੇਜ

**ਰਿੱਕੀ ਕੇਜ** (Ricky Kej) ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਗ੍ਰੈਮੀ ਐਵਾਰਡਜ਼-2015 ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੰਗਲੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਿੱਕੀ ਕੇਜ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਯੁਗ ਦੀ ਐਲਬਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿੰਡਜ਼ ਆਫ਼ ਸਮਸਾਰਾ ਲਈ ਗ੍ਰੈਮੀ ਐਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿੱਕੀ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਕ ਵੌਟਰ ਕੈਲਰਮੈਨ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਐਲਬਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿੱਕੀ ਕੇਜ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ 'ਵਿੰਡਜ਼ ਆਫ਼ ਸਮਸਾਰਾ' ਉਸ ਦੀ 14ਵੀਂ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰੱਬ ਦੇ ਡਾਕੀਏ

**ਰੱਬ ਦੇ ਡਾਕੀਏ** ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾ ਦੀ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ 25 ਲੇਖ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਲੇਖ *ਰੱਬ ਦੇ ਡਾਕੀਏ* ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। **ਰੱਬ ਦੇ ਡਾਕੀਏ** ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਮਰੌਦ

**ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਮਰੌਦ** ਬਾਬ-ਏ-ਖ਼ੈਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਖ਼ੈਬਰ ਦੱਰੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਘੀ ਸ਼ਾਸਿਤ ਕਬਾਇਲੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 
## ਇਤਿਹਾਸ
ਅਕਤੂਬਰ 1836 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜਮਰੌਦ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ। ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਨੇ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ 16 ਦਸੰਬਰ 1836 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਨੀਹ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਇਹ 54 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣ ਕਿ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਮਰੌਦ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਦਸ ਫੁੱਟ ਚੌੜੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਂ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ।

1937 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ (1790-1839) ਦੇ ਪੋਤੇ ਕੁੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਏ ਨੇ ਇਸ ਜਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆ ਫੋਜਾਂ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜੀਆਂ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਮਿਸਟਰ ਫਾਸਟ, ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਕਾਬੁਲ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਜਮਰੌਦ ਕੋਲ ਦੀ ਲੰਘਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹੰਮਦ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਦੋਸਤ ਮੋਹੰਮਦ ਖਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਜਮਰੌਦ ਦਾ ਕਿਲਾ ਸੁਰਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚੀ। ਅਫਗਾਨਾਂ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1837 ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਗਈ। ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਏ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਦਦ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਡੋਗਰਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਅਪੀਲ ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੱਕ ਨਾ ਪੁਜਣ ਦਿੱਤਾ। ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਮਦਦ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਾ ਪੁਜਣ ਕਰ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਬਾਬ-ਏ-ਖ਼ੈਬਰ

**ਬਾਬ-ਏ-ਖ਼ੈਬਰ** ਇੱਕ ਸਮਾਰਕ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਘੀ ਸ਼ਾਸ਼ਿਤ ਕਬਾਇਲੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਖੈਬਰ ਦੱਰੇ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।ਜਮਰੌਦ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਇਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਵੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। 
## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1964 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਕਬੂਲ ਭੱਟ

**ਮਕਬੂਲ ਭੱਟ** () (Nastaleeq)) (18 ਫਰਵਰੀ 1938 – 11 ਫਰਵਰੀ 1984) ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 11 ਫਰਵਰੀ 1984 ਵਿੱਚ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਦੋ ਕਤਲ ਇਲਜ਼ਾਮ ਕਬੂਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
## ਜੀਵਨ
 (center)]]

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
*Maqbool Butt Foundation
ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ

ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ]]
**ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ** ਪੂਰੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਰਬੱਤ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੂਲ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਪੂਰਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਸੰਘ ਵੱਜੋਂ ਇਹ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ, ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੀਟਿੰਗ ਹੁੰਦੀ ਸੀ
। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮੀਟਿੰਗ 1986 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਸਮੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 27 ਅਕਤੂਬਰ, 1761 ਦੇ ਦਿਨ, ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮਤਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੰਡਿਆਲੇ ਦੇ ਹੰਦਾਲੀਏ ਆਕਲ ਦਾਸ (ਹਰਭਗਤ) ਨਿਰੰਜਨੀਆ (ਜੋ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਏਜੰਟ ਸੀ), ਕਸੂਰ ਦੇ ਖੇਸ਼ਗੀ ਅਤੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲੀਆਂ (ਦੋਵੇਂ ਸਿੱਖ ਦੁਸ਼ਮਣ ਪਠਾਣ ਰਿਆਸਤਾਂ), ਸਾਹਰਿੰਦ ਦੇ ਜੈਨ ਖ਼ਾਨ (ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ) ਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਜਾਵੇ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ

**ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ** (**ਸੈਲੂਲਰ ਫ਼ੋਨ**, **ਚਲੰਤ ਫ਼ੋਨ**, **ਹੈਂਡ ਫ਼ੋਨ** ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ **ਫ਼ੋਨ**,**ਮਬੈਲ** ਵੀ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਫ਼ੋਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਲੰਮੇ-ਚੌੜੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਸੇ ਰੇਡੀਓ ਜੋੜ ਰਾਹੀਂ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕਰ ਜਾਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ।

ਕੁੱਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੋਬਾਇਲ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ:-
# ਐਪਲ (Apple)
# ਹਿਊਲੇਟ-ਪੈਕਰਡ (Hewlett - Packard) 
# ਸੈਮਸੰਗ (Samsung)
# ਨੋਕੀਆ (Nokia)
# ਲੀਨੋਵੋ (Lenovo) 
# ਸੋਨੀ (Sony)
# ਏਸਰ (Acer)
# ਓਪੋ (Oppo)
# ਵੀਵੋ (vivo)

## ਅਜੋਕੇ ਫੋਨ (ਸਮਾਰਟ-ਫੋਨ): 
**ਅੱਜ-ਕੱਲ ਦੇ ਫੋਨ ਇਹਨੇ ਕੁ ਸਮਰਥ ਹਨ   ਕੀ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਹਰੇਕ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਦਿਨਚਰਿਆ ਵੀ ਸੌਖੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਿੱਲ ਭਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖਾਣ-ਪਿਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਗਵਾਉਣਾ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਚਿਜ਼ਾਂ ਅਸੀਂ ਬੱਸ ਕੁਝ ਹੀ ਟੱਚਾਂ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।**

ਅੱਜ ਫੋਨ ਇੱਕ ਚੀਜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਮਨੁਖ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗੁਜਾਰਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੀ ਮਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਮ ਕਾਜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਮ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ, ਹਰ ਥਾਂ ਫੋਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਮੋਬਾਇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਾਲਕ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰੀ।

## ਕੀ-ਬੋਰਡ
ਮੋਬਾਈਲ ’ਤੇ ਇਨਪੁਟ ਦੇਣ ਲਈ ਭੌਤਿਕ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਆਨ-ਸਕਰੀਨ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 12 ਬਟਨਾਂ ਵਾਲਾ ਕੀ-ਬੋਰਡ (ਬਟਨ ਪੈਡ) ਅਤੇ ਕਵਰਟੀ (QWERTY) ਕੀ-ਬੋਰਡ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਭੌਤਿਕ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਹਨ। 12 ਬਟਨਾਂ ਵਾਲੀ (ਟੀ-9) ਕੀਪੈਡ ਵਿੱਚ ਸਿਫ਼ਰ (0) ਤੋਂ ਨੌਂ (9) ਤਕ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਧੂ (ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਹੈਸ਼) ਬਟਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਵਰਟੀ (ਮਿੰਨੀ ਕਵਰਟੀ) ਕੀ-ਬੋਰਡ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਟਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਟੀ-9 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਆਨ-ਸਕਰੀਨ ਜਾਂ ਵਰਚੂਅਲ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਸਕਰੀਨ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਂਗਲ ਦੀ ਛੋਹ ਜਾਂ ਸਟਾਈਲਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਟਾਈਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ
* Agar, Jon, *Constant Touch: A Global History of the Mobile Phone*, 2004 ISBN 1-84046-541-7
* Ahonen, Tomi, *m-Profits: Making Money with 3G Services*, 2002, ISBN 0-470-84775-1
* Ahonen, Kasper and Melkko, *3G Marketing* 2004, ISBN 0-470-85100-7

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* "The Long Odyssey of the Cell Phone" , 15 photos with captions from *Time* magazine
* *Cell Phone, the ring heard around the world*—a video documentary by the Canadian Broadcasting Corporation

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਬਾਇਲ ਫ਼ੋਨ ਨਿਰਮਾਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਚਾਰ
ਨੀਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ

**ਨੀਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ** ਜਾਂ **ਭਾਰਤ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਲਈ ਕੌਮੀ ਅਦਾਰਾ ਆਯੋਗ** (ਜਾਂ **ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ**) ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਯੋਜਨਾ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚਾਰ-ਕੁੰਡ ਹੈ ਜੋ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ) ਦੀ ਥਾਂ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹਦਾ ਟੀਚਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਰਥਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦੇਵੇਗਾ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇਹਦਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਭਾਵ ਸਦਰ ਹੈ।

ਇਹਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਟੀਮ ਇੰਡੀਆ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਹੋਈ।

## ਬਣਤਰ 
ਨੀਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰ ਪਰਸਨ ਜਾ ਮੁਖੀਆ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਸਥਾਈ ਮੈਂਬਰ ਤੇ ਇੱਕ ਉਪ ਮੁਖੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਅਯੋਗ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹਨ

#### ਟੀਮ ਇੰਡੀਆ ਹੱਬ 
ਇਹ ਧੁਰਾ ਰਾਜਾਂ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੈ।

#### ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ ਹੱਬ 
ਇਹ ਧੁਰਾ ਮਾਨੋ ਅਯੋਗ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਵੀ।

### ਹੰਢਣਸਾਰ ਵਿਕਾਸ ਟੀਚੇ 
ਨੀਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ 17 ਹੰਢਣਸਾਰ ਵਿਕਾਸ ਟੀਚੇ (sustainable development goals SDG's) ਮਿੱਥੇ ਹਨ:
* ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਖਾਤਮਾ
* ਸਿਫਰ ਭੁੱਖ
* ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ
* ਉੱਤਮ ਸਿੱਖਿਆ 
* ਲਿੰਗ ਬਰਾਬਰੀ
* ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਤੇ ਸਵੱਛਤਾ
* ਪੁੱਜਦਾ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਊਰਜਾ
* ਸੁਥਰਾ ਕੰਮ ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਵਿਕਾਸ
* ਸਨਅਤਾਂ, ਆਵਿਸ਼ਕਾਰ ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ
* ਘਟੀਆਂ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ
* ਹੰਢਣਸਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਸਮਾਜ
* ਜਿਮੇਦਾਰ ਉਪਭੋਗ ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ
* ਸਰਗਰਮ ਵਾਤਾਵਰਨ 
* ਪਾਣੀ ਥੱਲੇ ਜੀਵਨ
* ਧਰਤੀ ਤੇ ਜੀਵਨ
* ਸ਼ਾਂਤੀ, ਨਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਦਾਰੇ
* ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
http://www.niti.gov.in/content/
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ
ਈਥਰਨੈੱਟ

ਉਤਲਾ ਕੈਟ 5e ਜੋੜ ਜੋ ਈਥਰਨੈੱਟ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]]

**ਈਥਰਨੈੱਟ**  ਮੁਕਾਮੀ ਇਲਾਕਾ ਜਾਲ (ਲੈਨ) ਅਤੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਜਾਲ (ਮੈਨ) ਵਾਸਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਜਾਲ ਦੀਆਂ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਰਵਾਰ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1983 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹਦਾ ਆਈਈਈਈ 802.3 ਵਜੋਂ ਮਿਆਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਮਗਰੋਂ ਸੁਧਾਰ ਕਰ-ਕਰ ਕੇ ਇਹਨੂੰ ਉਚੇਰੀਆਂ ਬਿਟ ਦਰਾਂ ਅਤੇ ਲੰਮੇਰੇ ਪੈਂਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ
* — Version 1.0 of the DIX specification.
* 
* 

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* IEEE 802.3 ਈਥਰਨੈੱਟ ਵਰਕਿੰਗ ਗਰੁੱਪ
* IEEE 802.3-2012 ਮਿਆਰ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਥਰਨੈੱਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਢਾਂ
ਰੋਹਤਾਸ ਕਿਲ੍ਹਾ

**ਰੋਹਤਾਸ ਕਿਲ੍ਹਾ** (ਉਰਦੂ: قلعہ روہتاس‎) ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸੈਨਿਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਜੇਹਲਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਰਾਜਾ ਟੋਡਰ ਮਲ ਨੇ ਅਫਗਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ। ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸੂਰੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਬਗਾਵਤ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਘੇਰਾ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
*Ihsan H Nadiem, *Rohtas: Formidable Fort of Sher Shah*. Lahore: Sang-e-Meel Publications, ISBN 969-35-0603-0.
*Basheer Ahmad Khan Matta, *Sher Shah Suri: A Fresh Perspective*. Karachi: Oxford University Press, ISBN 0-19-597882-X.
*Institute of Architects, Pakistan Rawalpindi-Islamabad Chapter Arch Vision 2002”.
*”Rohtas Fort” article by Major General Mian Hayauddin
*”Rohtas Fort” Famous Poet Ghulam Abbas Saghar born here.

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*UNESCO World Heritage Centre Web page. It has a panograph of the Qila Rohtas.
*Rohtas Conservation page on the Himalayan Wildlife Foundation website 
*Rohtas fort latest pictures
ਮੁਕਾਮੀ ਇਲਾਕਾ ਜਾਲ

**ਮੁਕਾਮੀ ਇਲਾਕਾ ਜਾਲ** (ਜਾਂ **ਲੋਕਲ ਏਰੀਆ ਨੈੱਟਵਰਕ**/**ਲੈਨ**) ਅਜਿਹਾ ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਜਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਇਲਾਕੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਘਰ, ਸਕੂਲ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਲੈਬ ਜਾਂ ਦਫ਼ਤਰੀ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਨੂੰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਮੀਡੀਆ ਵਰਤ ਕੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਕਾਮੀ ਇਲਾਕਾ ਜਾਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਫ਼ਤਰੀ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਮਾਨ
ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਜਾਲ

**ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਜਾਲ** (**ਮੈਨ**) ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਜਾਲ ਹੈ ਜੋ ਮੁਕਾਮੀ ਇਲਾਕਾ ਜਾਲ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੁਝ ਬਲਾਕਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤੱਕ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਾਲ਼-ਲੱਗਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਪਸਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਜਾਲ
ਮਜੀਠ

**ਮਜੀਠ**  ਭਾਰਤੀ ਰੁਬੀਆਸੀ ਜਾਂ ਕੌਫੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦਾ ਫੁੱਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਸ੍ਰੋਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਬੰਗਾਲੀ, ਮਰਾਠੀ ਤੇ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਜੀਸਥਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫਲਾਵਰਿੰਗ ਸਮਾਂ ਜੂਨ ਤੋਂ ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਹੈ।
ਮਜੀਠ ਚਿਰੰਕਾਲ ਤੋਂ ਲਾਲ ਪਿਗਮੈਂਟ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਮਜੀਠ ਪੌਧੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਉਨੀਸਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੋਜ਼ ਮੈਰਾਡੋ ਨਾਂ ਦੇ ਕਪੜਾ ਰੰਗਣ ਵਾਲੇ ਮਸਾਲੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਲਾਲ ਗਾੜੇ ਰੰਗ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਲੇਖ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ
ਬਲੂਟੁੱਥ

**ਬਲੂਟੁੱਥ** ਇੱਕ ਬੇਤਾਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮਿਆਰ ਹੈ ਜੋ ਚੱਲ ਅਤੇ ਅਚੱਲ ਜੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਨਿੱਜੀ ਇਲਾਕਾ ਜਾਲਾਂ (ਪੈਨ) ਤੋਂ ਘੱਟ ਫ਼ਾਸਲਿਆਂ (2.4-2485 ਗੀ.ਹ. ਦੀ ਆਈ ਐੱਸ ਐੱਮ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੀਆਂ ਛੱਲ-ਲੰਬਾਈਆਂ ਅਤੇ ਪਾਰਲੀ ਵਾਰਵਾਰਤਾ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਰੇਡੀਓ ਛੱਲਾਂ ਵਰਤ ਕੇ) ਉੱਤੇ ਡਾਟਾ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਕਾਢ ਟੈਲੀਕਾਮ ਕੰਪਨੀ ਐਰਿਕਸਨ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਕੱਢੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹਨੂੰ ਆਰ ਐੱਸ-232 ਡਾਟਾ ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਤਾਰਹੀਣ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਜੋਂ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਈ ਸਾਰੇ ਜੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਕਮਿਕਕਰਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* 
* ਬਲੂਟੁੱਥ ਵੇਰਵਾ 
*Bluetooth Testing Information 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲੂਟੁੱਥ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੇਤਾਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੀਦਰਲੈਂਡੀ ਕਾਢਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵੀਡਨੀ ਕਾਢਾਂ
ਵੋਟਰ-ਤਸਦੀਕ ਕਾਗ਼ਜ਼ੀ ਪੜਤਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ

**ਵੋਟਰ-ਤਸਦੀਕ ਕਾਗ਼ਜ਼ੀ ਪੜਤਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ** ( ਜਾਂ ਵੀਵੀਪੈਟ) ਜਾਂ **ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਕਾਗ਼ਜ਼ੀ ਫ਼ਰਦ** ( ਜਾਂ ਵੀਪੀਆਰ) ਵੋਟ ਪਰਚੀ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣਾ ਵੋਟ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਰਤ ਕੇ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੋਟਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਤਸਦੀਕੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਵੋਟਰ ਇਹ ਤਸਦੀਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੋਟ ਸਹੀ ਪਿਆ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਚੋਣ ਠੱਗੀ ਜਾਂ ਤਕਨੀਕੀ ਨੁਕਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਬਿਜਲਾਣੂ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਲੇਖਾ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕ ਸੌਖਾ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੋਟਰ-ਤਸਦੀਕ ਕਾਗ਼ਜ਼ੀ ਪੜਤਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ, 2014 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 543 ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਹਲਕਿਆਂ 'ਚੋਂ 8 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹਨੂੰ ਲਖਨਊ, ਗਾਂਧੀਨਗਰ, ਦੱਖਣੀ ਬੰਗਲੌਰ, ਕੇਂਦਰੀ ਚੇਨਈ, ਜਾਦਵਪੁਰ, ਰਾਇਪੁਰ, ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਮੀਜ਼ੋਰਮ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
### ਘੋਖ
* ਅਜ਼ਾਦ ਤਸਦੀਕੀ: ਵੋਟਿੰਗ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਦਿਆਨਤਦਾਰੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਦਮ , ਰੌਇ ਜੀ ਸਾਲਟਮੈਨ, 22 ਅਗਸਤ, 2006
* Brennan Center Voting Technology Initiative 
* *ਗੁਪਤ-ਪਰਚੀ ਰਸੀਦਾਂ: ਸਹੀ ਵੋਟਰ-ਤਸਦੀਕਯੋਗ ਚੋਣਾਂ*  (mirror ) ਡੇਵਿਡ ਚੌਮ ਵੱਲੋਂ

### ਹਮਾਇਤ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ
* ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਵੋਟਿੰਗ
* ਕੌਮੀ ਵੋਟ ਦਿਆਨਤਦਾਰੀ ਕਮੇਟੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਜਲਾਣੂ ਵੋਟਿੰਗ
ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ

thumb
**ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ** ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ, ਜਮਹੂਰੀ ਲੇਖਕ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
### ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਰਾਹੀ ਪਰਵਾਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬਾਬਾ ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਬੇਦੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ- ਰਾਜਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਅਤੇ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ; ਅਤੇ ਪੰਜ ਧੀਆਂ - ਸਵਰਗੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਖਬੀਰ ਕੌਰ (ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਿਕਾ), ਸੰਤੋਸ਼, ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ, ਮੋਹਨਜੀਤ ਅਤੇ ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨੂੰਹਾਂ ਚਰਨਜੀਤ ਕੌਰ, ਰਵਿੰਦਰ ਰਾਹੀ ਅਤੇ ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਹਨ। 

ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਬਨਿੰਦਰ ਰਾਹੀ (ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਸਿੱਖਿਅਕ ਜੋ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਦਿ ਪਾਇਨੀਅਰ ਅਤੇ ਡੇਲੀ ਪੋਸਟ ਇੰਡੀਆ) ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀ, ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ, ਨਤਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀ, ਨਵਕਿਰਨ ਰਾਹੀ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਰਾਹੀ ਅਤੇ ਸਰਵਨੂਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਹਨ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਨਾਗੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਸਮੇਤ ਹੋਰਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਿਹਾ। ਬਟਾਲਵੀ ਨੇ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਿੱਚ ਰਾਹੀ ਦੇ ਘਰ ਕਈ ਹਫ਼ਤੇ ਬਿਤਾਏ।

## ਕੰਮ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ
ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਨ। ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਰਾਹੀ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ‘ਮੈਂ ਕਿਵੇ ਜੀਵਿਆ’ ਲਿਖੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਲਹੂ ਭਿੱਜੀ ਚਾਨਣੀ* (1981)
**ਪੌਣਾਂ ਦੇ ਤਰਿਹਾਏ* (1981)
**ਕਬਰਾਂ ਦਾ ਗੁਲਾਬ* (1982)
**ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਦਾ ਸੱਚ* (1988)
**ਮੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਮੰਦਰ* (1990)
**ਅਧੂਰਾ ਸਫ਼ਰ* (1991)
**ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਿਆ* (ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਤਿੰਨ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ)
*''ਦੋਹੜੇ 'ਾਹੀ ਦ'ੇ'' (1996) (ਸੰਪਾਦਕ: ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹ ਸਿਕੰਦਰ)  

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ

**ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ** ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਤਿਹਾੜ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਜੇਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜੇਲ ਹੈ। ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜੇਲ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਸ ਜੇਲ ਅਧੀਨ ਕੇਂਦਰ ਦੀਆਂ ਨੌ ਜੇਲਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤਿਹਾੜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਨਕਪੁਰੀ ਤੋਂ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨਗਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਰਾਬਟ ਬ੍ਰਾਉਨਿੰਗ

**ਰਾਬਟ ਬ੍ਰਾਉਨਿੰਗ** (7 ਮਈ 1812 – 12 ਦਸੰਬਰ 1889) ਇੱਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਨ। ਨਾਟਕੀ ਕਵਿਤਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕਰ ਇੱਕ ਪਾਤਰੀ ਨਾਟਕ ਜਾਂ ਰੂਪਕ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਾਉਨਿੰਗ ਨੂੰ ਵਿ਼ਕਟੋਰੀਅਨ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀ ਮਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ
ਤਿਹਾੜ

**ਤਿਹਾੜ** ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ *ਕੱਚਾ ਤਿਹਾੜ* ਅਤੇ *ਤਿਹਾੜ ਗਾਓਂ* ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ:ਤਿਹਾੜ ਪਿੰਡ, ਤਿਹਾੜ 1 (ਸੁਭਾਸ਼ ਨਗਰ), ਤਿਹਾੜ 2 (ਅਸ਼ੋਕ ਨਗਰ)।

1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਮੁਸਲਿਮ ਤਿਆਗੀ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ: ਮਾਨਕ ਵਿਹਾਰ, ਅਸ਼ੋਕ ਨਗਰ, ਖਿਆਲਾ ਪਿੰਡ, ਗੋਪਾਲ ਨਗਰ, ਹਰੀ ਨਗਰ, ਤਿਲਕ ਨਗਰ ਅਤੇ ਰਾਜੋਰੀ ਬਾਗ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕਸੁੰਭ

**ਕਸੁੰਭ**  ਲਾਲ ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਹੈ।ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਕਸੁੰਭ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰੰਗਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਆਈ ਹੈ।ਫਾਰੋਹ ਦੀ ਬਾਹਰਵੀਂ ਵੰਸ਼ ਏ ਪਿਰਾਮਿਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਰਾਹੀਂ ਵਸਤਰ ਕਸੁੰਭ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਹਨ।
ਫਸਲ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਬੀਜਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਲਾਲ(ਕਾਰਥਾਮਨ) ਜਾਂ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਂਉਦੇ ਸਨ ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਜਦੋਂ ਸਸਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਰੰਗ ਮਿਲਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ।
ਬੀਜ ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਦੇ ਬੀਜ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਾਸਮੈਟਿਕ,ਖਾਧ ਤੇਲ ਅਤੇ ਸਲਾਦ ਦੀ ਡਰੈਸਿੰਗ ਦੇ ਕੰਮ ਵੀ ਆਂਉਦਾ ਹੈ।ਕੇਸਰ ਦੀ ਥਾਂ ਸਸਤਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਖੁਰਾਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਰੰਗਣ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰੀਆਂ ਨੇ ਮਮੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾੜੀਆਂ ਲਾਲ ਤੁਰੀਆਂ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਕੇਸਰ ਵਾਂਗ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਰੰਗ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕੱਚੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ: 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਲ
ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ ਜਲੰਧਰੀ

**ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ ਜਲੰਧਰੀ** (1839-1925) 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉੋਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਵਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਵਾਂਗ ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ ਜਲੰਧਰੀ ਨੇ ਪੀਰ ਮਸਤਾਨ ਸ਼ਾਹ ਕਾਬਲੀ ਨੂੰ ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਦੋਹੜੇ, ਸੀ-ਹਰਫ਼ੀਆਂ, ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਡਿੳਢਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ‘ਗੁਲਦਸਤਾਂ ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ` ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਫ਼ੀਆਂ, ਸੀ-ਹਰਫ਼ੀਆਂ ਤੇ ਬੈਂਤਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਉਰਦੂ ਗਜ਼ਲਾਂ ਵੀ ਇੱਕਤਰ ਕੀਤਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿੱਸਾ ‘ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ` ਤੇ ‘ਮਿਰਜਾ ਸਾਹਿਬਾ` ਲਿਖ ਕੇ ਵੀ ਇਸ਼ਕ ਮਜ਼ਾਜੀ ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਸੰਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਸੂਫ਼ੀਆਨਾ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਸੱਯਦ ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ ਜਲੰਧਰੀ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਕ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸੂਤਰ ਵਜੋਂ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਇਸ਼ਕ ਹਾਦੀ ਹੈ; ਇਸ਼ਕ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਇਸ਼ਕ ਦੁਆਰਾ ਰੂਹਾਨੀ ਭੇਤ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਹਨ।..ਇਸ਼ਕ ਸਾਕੀ ਹੈ, ਇਸ਼ਕ ਤਿਆਗ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਿਖਾਉ਼ਂਦਾ ਹੈ।”

* ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ
* ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ
* ਸੋਹਣੀ ਮੇਹੀਂਵਾਲ
* ਕੁਲੀਆਤ ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ
* ਗੁਲਦਸਤਾ ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ 
## ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ

ਦੇਖੋ ਨੀਂ ਕੇਹੀ ਮਾਹੀ ਨੇ,
ਗੁਝੜੀ ਸਾਂਗ ਚਲਾਈ।
ਸੁੱਧ ਬੁੱਧ ਮੇਰੀ ਸਭ ਉੱਠ ਗਈਆ,
ਐਸੇ ਆਣ ਦਿਖਾਈ।
ਰਲਕੇ ਸਈਆਂ ਦੇਵਨ ਤਾਅਨੇ,
ਮੈਂ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਫੂਕ ਜਲਾਈ।
ਰਾਂਝਾ ਮੇਰਾ ਮੈਂ ਰਾਂਝੇ ਦੀ,
ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਵਿੱਚ ਰਾਈ।
ਰਾਂਝਾ ਮਾਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ,
ਜਿਸ ਦਿਲ ਤੋਂ ਦੂਜ ਗਵਾਈ।
ਆਣ ਸਿਆਲੀਂ ਮੁਰਲੀ ਵਾਹੀ,
ਮੈਂ ਸੁਣ ਈਮਾਨ ਲਿਆਈ।
ਆਣ ਹਜ਼ਾਰਿਓਂ ਨਾਲ ਕਰਮ ਦੇ,
ਮੈਂ ਆਜ਼ਜ਼ ਲੈ ਗਲ ਲਾਈ।
ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ,
ਮੈਂ ਜਿੰਦੜੀ ਘੋਲ ਘੁਮਾਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ
ਜਮਾਤ-ਏ-ਇਸਲਾਮੀ ਹਿੰਦ

**ਜਮਾਤ-ਏ-ਇਸਲਾਮੀ ਹਿੰਦ** (ਉਰਦੂ: جماعتِ اسلامی ہند, ਹਿੰਦੀ: जमात-ए-इस्लामी हिन्द) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਮਾਤ-ਏ-ਇਸਲਾਮੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਫੈਲ ਗਈ।

ਜਮਾਤ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹੁਣ ਸਿਧਾਂਤਕ ਬਦਲਾਅ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੈ ਇਹ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਰਪੱਖ ਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਲੈ ਲੜੇਗੀ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਮੇਂ ਇਸਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਸਨ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇਹ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜਿਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੂੰ ਹਰਾਮ ਕਿਹਾ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਅਗਰਵਾਲ

**ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਅਗਰਵਾਲ** ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਲੋਚਕ, ਕਵੀ, ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਅਗਰਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਅਗਸਤ 1955 ਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ ਕਾਲਜ, ਗਵਾਲੀਅਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1977 ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਗਵਾਲੀਅਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇਂਦਰ, ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੰਸਥਾਨ, ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਲੋਂ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਐਮਏ (ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ 1979) ਅਤੇ ਐਮ ਫਿਲ ਦੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਗਰਵਾਲ ਨੂੰ 1985 ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਲੋਚਕ ਨਾਮਵਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਮਤਲਬ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।

1982-90 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰਾਮਜਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਅਗਰਵਾਲ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਉਥੋਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਐਸੋਸ਼ੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2003 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਿਆ।

2005 ਤੋਂ 2007 ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਅਕ ਖੋਜ ਪਰਿਸ਼ਦ (ਐਨਸੀਈਆਰਟੀ) ਦੀ (ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਾਰਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਦੇ ਲਈ) ਹਿੰਦੀ ਕੋਰਸ ਨਿਰਮਾਣ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਰਿਹਾ।

## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ
* '**संस्कृति: वर्चस्व और प्रतिरोध**'
* '**तीसरा रुख**'
*'**विचार का अनंत**'
* '**शिवदान सिंह चौहान**'
* '**निज ब्रह्म विचार**'
* '**कबीर: साखी और सबद**'
* '**मजबूती का नाम महात्मा गाँधी**' 
* '**अकथ कहानी प्रेम की: कबीर की कविता और उनका समय**'(२००९)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955
ਜੋਸਫ ਸਰਿਲ ਬੈਮਫੋਰਡ

**ਜੋਸਫ ਸਰਿਲ ਬੈਮਫੋਰਡ** **(Joseph Cyril Bamford)** ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਜੇ.ਸੀ.ਬੀ.(JCB) ਨਾਮਕ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜੇ.ਸੀ.ਬੈਮਫੋਰਡ ਐਗਜ਼ਾਵੇਟਰਜ਼ ਲਿਮਿਟਿਡ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਉਸ ਨੇ 1945 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਫਾਰਮ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਸੰਦ,ਟ੍ਰੈਕਟਰ,ਇੰਜਣ,ਖੁਦਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ,ਟਰੱਕ ਆਦਿ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1916
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001
ਪਰੇਸ਼ੀਰਨ ਦਿਹਾੜਾ

**ਪਰੇਸ਼ੀਰਨ ਦਿਹਾੜਾ** ਸਲੋਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ 8 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਿਨ ਉਥੇ ਸਰਕਾਰੀ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਲੋਵੇਨੀਆ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ ਫਰਾਂਸੇ ਪਰੇਸ਼ੀਰਨ(ਮੌਤ 8 ਫ਼ਰਵਰੀ 1849) ਦੀ ਬਰਸੀ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ 1945 ਤੋਂ ਸਲੋਵੇਨ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਚੇਤਨਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ 1991 ਤੋਂ ਇਸ ਦਿਨ ਸਲੋਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਛੁੱਟੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ 7 ਫ਼ਰਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ੀਰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ੀਰਨ ਫੰਡ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਾਤ ਲੋਕ

**ਮਾਤ ਲੋਕ** ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਚਿੰਤਕ ਤੇ ਆਲੋਚਕ ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ਸਿਰਜਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਸਥਾ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ *ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਕਾਮਨਾ* ਤੇ *ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ* ਦੀ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਉਲਝਣ ਅਧੀਨ ਚਿਤਰਦਾ 

## ਡਾ.ਜਸਵਿੰਦਰ ਦੇ ਨਾਵਲ ‘ਮਾਤ ਲੋਕ’ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਚਰਨ چرن Gill ਗਿੱਲ گلّ ਵੱਲੋਂ 
ਕਾਫੀ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡਾ.ਜਸਵਿੰਦਰ ਦਾ ਨਾਵਲ’ਮਾਤ ਲੋਕ’ ਭਰਵੀਂ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇਗਾ . ਮੁਖਬੰਦ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ‘ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗਾ.’ਦੇਹ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਟੁੰਬਣ ਵਾਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰੀ’ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ‘ਕਾਮਨਾਵਾਂ  ਦੀ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਵੜਦਾ ਹੈ ‘. ਅਮਰਜੀਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ,”ਭਾਂਵੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ,ਪਰ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਾਮਨਾ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਜੋਂ ਸਿਰਜਣਾ ਡਾ.ਜਸਵਿੰਦਰ ਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ.. ਦੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ.’ ਅਤੇ ‘ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਕਰੀਏਟਿਵ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਦੀ ਵੀ ਸੰਪੰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ.’ ਮੁਖਬੰਦ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਸਿਫਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਕੁਝ ਕੁ ਹਨ.  ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਨਵੀਨਤਾ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ ਹੇਠ ਦਰਜ਼ ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ.

ਚੋਰੀਂ ਛਿਪੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਘੁੰਮਾਅ-ਫਿਰਾਅ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤਾੜਿਆ ਹਾੜਿਆ.ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਹੁੰਮਸ ਭਰੀ ਬੇਚੈਨ ਸਾਂਤੀ ਤਣੀ ਰਹੀ.

ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਮੰਜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਲਟਕ ਗਈ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਪਕੜ ਉਣਾਈ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲਾਂ ਫਸਾ ਫਸਾ ,ਖਿਚ ਖਿਚ ਕੇ , ਥਾਂ ਸਿਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ.ਮਾਨੋ ਉਲਝੀ ਖਿੰਡੀ ਜੀਵਨ ਤਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਸਮੇਤ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ.

ਬਲਦੇਵ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਵਧਰੇ ਤੇ ਸਜੇ ਸੰਵਰੇ ਮੋਮੈਂਟੋਆਂ,ਪਰਿਵਾਰਕ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੱਲ ਝਾਕਦਾ ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਨ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ.ਅੰਦਰੋਂ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ. ਲੰਮੀ ਉਡੀਕ ਪਿੱਛੋਂ ਦੋ ਤਿੰਨ ਮਲ੍ਵੇਂ ਖੰਘੂਰੇ ਜਿਹੇ ਮਾਰ,ਗਲੇ ਨੂੰ ਰਵਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ,ਆਖਰ ਉਸ ਗੱਲ ਤੋਰਨੀ ਚਾਹੀ.

“ ਅੰਕਲ ਜੀ!ਮੈਂ…ਮੈਨੂੰ ਬਾਊ-ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ…ਆਪ..”

“ਹੱਥ ਤਾਂ ਪੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਇਐ …,” ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਘੋਰ ਨਫਰਤ ਨਾਲ  ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਫਿਟਕਾਰਿਆ.

“ਅੰਕਲ,ਮੈਂ ਸਮਝਿਆ ਨਈਂ ?”

“ਸਮਝ ਜਾਏਂਗਾ ..ਛੇਤੀ…ਹੋਰ ਸੁਣਾ ..ਕਿਵੇਂ ਚੱਕਰ ਮਾਰਿਐ ?”ਸ਼ਾਇਦ ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਲਾ ਈ ਤਹੂ ਹੋਇਆ ਬੈਠਾ ਸੀ.

“ਸਰ! ਸੌਰੀ…ਸੌਰੀ ਅੰਕਲ ਜੀ !ਥੋਨੂੰ ਪਤਾ ਈ ਆ ..ਰਾਜ ਤੇ ਮੈਂ …,” ਉਲਝੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਕੰਨੀ ਪਕੜਨ ਦੇ ਆਹਰ ਵਿੱਚ ਘਾਬਰੇ ਫਸੇ ਬਲਦੇਵ ਨੇ ਆਜ਼ਜੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀ.

“ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਰ …ਮਨਰਾਜ ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਘਸੀਟ ,” ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੱਗਾ ਵਲਿਆ .ਪੀਲੀ ਭੂਕ ਠਠੰਬਰੀ ਹਰ ਕੌਰ ਬਿਆਤ੍ਹਕ ਦੇ ਬਰੂਹੀਂ ਆਣ ਖੜ੍ਹੀ. ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾ ਕਈ ਹੋਰ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਰੇਸ਼ਮ

*, *ਹਾਇਲੋਫ਼ੋਰਾ ਸੈਕਰੋਪੀਆ*, *ਐਂਥਰੀਆ ਪਰਨਈ*, *ਸਾਮੀਆ ਸਿੰਥੀਆ''.  ਮੇਯਰਜ਼ ਕੌਨਵਰਜ਼ਾਤੀਓਨਜ਼-ਲੈਕਸੀਕੋਨ (1885–1892) ਤੋਂ]]

**ਰੇਸ਼ਮ** ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਰੇਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਬੁਣ ਕੇ ਕੱਪੜੇ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਰੇਸ਼ਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਫ਼ਾਈਬਰੌਇਨ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਿੰਡਾਂ (ਲਾਰਵਿਆਂ) ਵੱਲੋਂ ਕੋਇਆ ਉਸਾਰਨ ਵੇਲੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
*References to silk by Roman and Byzantine writers
*A series of maps depicting the global trade in silk 
*History of traditional silk in martial arts uniforms 
*Raising silkworms in classrooms for educational purposes (with photos)
*New thread in fabric of insect silks|physorg.com
*Fiorenzo Omenetto: Silk, the ancient material of the future

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੇਸ਼ਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੇਸ਼ਮ ਮਾਰਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਕਾਢਾਂ
ਮੁਲ‍ਤਾਨੀ ਮਿੱਟੀ

**ਮੁਲ‍ਤਾਨੀ ਮਿੱਟੀ** ਨੂੰ **ਫੁਲਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ** (Fuller's earth) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤ‍ਵਚਾ ਵਾਸਤੇ ਨਿਖਾਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਤ‍ਵਚਾ ਨਿੱਖਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੁਲ‍ਤਾਨੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਬੈਂਟੋਨਾਈਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤ‍ਵਚਾ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਮਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਕਈ ਫੇਸਪੈਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਲ‍ਤਾਨੀ ਮਿੱਟੀ ਮਿਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀ ਮੁਲ‍ਤਾਨੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰੋ।

ਮੁਲ‍ਤਾਨੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਡਾਇਰੈਕ‍ਟ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਪੇਸ‍ਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਤ‍ਵਚਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਵੀ ਦੁਸ਼‍ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਆਲੀਵਾਲ ਦੀ ਲੜਾਈ

**ਆਲੀਵਾਲ ਦੀ ਲੜਾਈ** 28 ਜਨਵਰੀ 1846 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਲੀਵਾਲ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਲੜੀ ਗਈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੈਰੀ ਸਮਿਥ ਨੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋੜ ਸੀ।
## ਪਿੱਠਭੂਮੀ
ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਛੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਰਾਜਕਤਾ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜੋਸ਼ੀਲੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਹਮਲੇ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰੋਸੇਹੀਣ ਲੀਡਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਉਪੱਰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
* 
* 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*BritishBattles.com 
*SikhPhilosophy.Net – History of Sikhism

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗਾਂ
ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ

**ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ** ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਮਜੀਠੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਜੱਟ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਗੋਤ ਦਾ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਸੀ। ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਿਤਾ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ।

ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਇੱਕ ਅਫਸਰ ਨੇ ਪੜਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਫੌਜੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਰੁਤਬੇ ਕਾਰਣ ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦਾ ਜਨਰਲ ਬਣ ਗਇਆ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਲੀਵਾਲ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਬਦੋਵਾਲ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਸਰੋਤ 
*A history of the Sikhs* by Kushwant Singh
ਫ਼ਵਾਦ ਖ਼ਾਨ

**ਫ਼ਵਾਦ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਖ਼ਾਨ ** (, ; ਜਨਮ November, 1981) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਹਨ। ਫਿਲਮ ਖ਼ੁਦਾ ਕੇ ਲੀਏ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ ਹਮਸਫ਼ਰ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਖੂਬ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। 2014 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ ੨੦15 ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਮਿਲਿਆ

## ਜੀਵਨ
ਫ਼ਵਾਦ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ’ਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਫਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸੇਲਜ਼ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ’ਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਥਾਈਂ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ- ਏਥਨਜ਼, ਦੁਬਈ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਰਿਆਦ ਆਦਿ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਉਦੋਂ ਉਹ 13 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ’ਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ ਪਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਉਹ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਬੈਂਡ ਬਣਾ ਕੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਰੀਬ 250 ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਟੀ.ਵੀ. ਡਰਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ‘ਹਮਸਫ਼ਰ’ ਅਤੇ ‘ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਹੈ’ ਜਿਹੇ ਡਰਾਮਿਆਂ ’ਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ-ਕਰਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਚਰਚਿਤ ਚਿਹਰਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੋਇਬ ਮਨਸੂਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਖ਼ੁਦਾ ਕੇ ਲੀਏ’ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮਿਆਂ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ’ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਐਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਕਪੂਰ ਐਂਡ ਸਨਸ’ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਆਲੀਆ ਭੱਟ, ਸਿਧਾਰਥ ਮਲਹੋਤਰਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ
### ਫਿਲਮਾਂ
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਰਦ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਰਦ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ
60ਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ

ਸਾਲ ੨੦੧੪ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਸਰਾਹਨ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ੩੧ ਜਨਵਰੀ ੨੦੧੫ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਯਸ਼ਰਾਜ ਸਟੂਡਿਓ ਵਿੱਚ **60ਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਨਮਾਨ** ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੋਸਟ ਕਪਿਲ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਕਰਨ ਜੌਹਰ ਨੇ ਕੀਤਾ। 

## ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਨਾਮਜਦ
19 ਜਨਵਰੀ, 2015 ਨੂੰ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ ਐਲਾਨੀਆਂ ਗਈਆਂ।

### ਸਨਮਾਨ
#### ਮੁੱਖ ਸਨਮਾਨ
#### ਸਨਮਾਨ (ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਲੋਂ)
#### ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਸੰਬਧਿਤ ਸਨਮਾਨ
#### ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ
## ਬਹੁ-ਨਾਮਜਦ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਸਨਮਾਨਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਜਦਗੀਆਂ ਹਾਸਲ ਹੋਈਆਂ :
***13 ਨਾਜਦਗੀਆਂ:** ਕਵੀਨ, 
***9 ਨਾਜਦਗੀਆਂ:** ਹੈਦਰ 
***8 ਨਾਜਦਗੀਆਂ:** ਪੀਕੇ, ਮਰਦਾਨੀ
***7 ਨਾਜਦਗੀਆਂ:** 2 ਸਟੇਟਸ
***5 ਨਾਜਦਗੀਆਂ:** ਅਗਲੀ, ਫਾਇੰਡਿੰਗ ਫੈਨੀ
***4 ਨਾਜਦਗੀਆਂ:** ਡੇਢ ਇਸ਼ਕੀਆ
***3 ਨਾਜਦਗੀਆਂ:** ਹਾਈਵੇਅ, ਏਕ ਵਿਲੇਨ
***2 ਨਾਜਦਗੀਆਂ:** ਮੈਰੀ ਕੌਮ, ਖੂਬਸੂਰਤ, ਯੰਗਿਸਤਾਨ, ਹਸੀ ਤੋ ਫਸੀ, ਹੈਪੀ ਨਿਊ ਯੀਅਰ

ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਲ ਹੋਏ :
***6 ਸਨਮਾਨ:** ਕਵੀਨ
***5 ਸਨਮਾਨ:** ਹੈਦਰ
***3 ਸਨਮਾਨ:** ਆਂਖੋਂ ਦੇਖੀ
***2 ਸਨਮਾਨ:** 2 ਸਟੇਟਸ, ਪੀਕੇ

## ਹਵਾਲੇ
## ਹਵਾਲੇ
*List of Winners 60Th Britannia Filmfare Awards 2014 
*60th Filmfare Awards 2014 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2015 ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ

**ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ** ਇੱਕ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ ਹੈ। ਓਹ ਪਰਮਾਣੁ ਨਿਸ਼ਸਤਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਰਮਾਣੂ ਨਿਸ਼ਸਤਰੀਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਲੰਦਨ, ਪੈਰਿਸ ਅਤੇ ਮਾਸਕੋ, ਦਾ 8000 ਮੀਲ ਦਾ ਪੈਦਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼੍ਰੀ ਡੂੰਗਾਗੜ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। 9 ਸਾਲ ਦੀ ਓਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਘਰ ਤਿਆਗ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ ਬਣ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਆਲੀਵਾਲ, ਲੁਧਿਆਣਾ

**ਆਲੀਵਾਲ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਸਿਧਵਾਂ ਬੇਟ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜਗਰਾਵਾਂ ਤੋਂ 16 ਕਿਮੀ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ 35 ਕਿਮੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜੀ ਈ ਮੂਰ

thumb

**ਜਾਰਜ ਐਡਵਰਡ "ਜੀ ਈ" ਮੂਰ** (; 4 ਨਵੰਬਰ 1873 &ndash; 24 ਅਕਤੂਬਰ 1958) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸੀ। ਉਹ ਬਰਟਰੈਂਡ ਰਸਲ, ਲੁਡਵਿਗ ਵਿਟਗਨਸਟਾਈਨ, ਅਤੇ (ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ) ਗੋਟਲੋਬ ਫ੍ਰੇਜ ਨਾਲ, ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਬਰਟਰੈਂਡ ਰਸਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮੂਰ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹਟ ਕੇ ਸਧਾਰਨ ਸੂਝ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਮੂਰ ਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਗਿਆਨ ਮੀਮਾਂਸਾ, ਤੇ ਪਰਾਭੌਤਿਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ
ਮੂਰ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਨਵੰਬਰ 1873 ਵਿੱਚ ਸਾਉਥ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1892 ਵਿੱਚ ਮੂਰ ਡਲਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਟਰੀਨਿਟੀ ਕਾਲਜ,ਕੈਮਬਰਿਜ ਤੋਂ ਨੈਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਬਰਟਰੈਂਡ ਰਸਲ

**ਬਰਟਰੈਂਡ ਆਰਥਰ ਵਿਲੀਅਮ ਰਸਲ, ਤੀਜਾ ਅਰਲ ਰਸਲ**, ਓਐਮ, ਐਫਆਰਐੱਸ (; 18 ਮਈ 1872 – 2 ਫਰਵਰੀ 1970), ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਗਣਿਤਗਿਆਨੀ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਦਾਰਵਾਦੀ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਡੂੰਘੇ ਗੰਭੀਰ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਿਸਾਬਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਿਸਾਬਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਮਾਲਗੁਡੀ ਡੇਜ਼

***ਮਾਲਗੁਡੀ ਡੇਜ਼*** ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਹੈ। 1980 ਦੇ ਦਹਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਅਨੇਕ ਆਜ਼ਾਦ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸੱਦੇ ਦਿੱਤੇ। *ਮਾਲਗੁਡੀ ਡੇਜ਼* ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਸੀ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੂਬ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਪਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ ਵੀ ਸ਼ੋਅ
ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ

**ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ** ਦੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:

* ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ (1732–1799), ਪਹਿਲਾ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ
* ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੂਬਾ
* ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ., ਯੂ.ਐੱਸ.ਏ. ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
ਗਿੱਟਾ

**ਗਿੱਟਾ**

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੈਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋੜ
ਜੀਵਰਾਜ ਨਰਾਇਣ ਮਹਿਤਾ

**ਜੀਵਰਾਜ ਨਰਾਇਣ ਮਹਿਤਾ** ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। 
## ਜੀਵਨ
ਜੀਵਰਾਜ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਅਗਸਤ 1887 ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਜਾਮਕਬੇਨ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਅਮਰੇਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੜੋਦਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਮਨੁਬਾਈ ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਜਵਾਈ ਸੀ। ਜੀਵਰਾਜ ਨੇ ਡਾ.ਏਦੁਲਜੀ ਰੁਸਤਮਜੀ ਦਾਦਾਚੰਦਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਜੀਵਰਾਜ ਨੇ ਗ੍ਰਾਂਟ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ
ਭਾਰਤ ਵਾਪਿਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੀਵਰਾਜ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਡਾਕਟਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਿਹ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਏ (1938 ਅਤੇ 1942 ਵਿੱਚ)।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* A tribute to the indomitable spirit of Jivraj Mehta
* Dr. SHRI JIVRAJ NARAYAN MEHTA (First Chief Minister 0f Gujarat) 
*http://www.business-standard.com/article/government-press-release/jp-nadda-and-dr-jitendra-singh-release-api-textbook-of-medicine-115020401132_1.html
*http://www.gujaratinformation.net/gallery/Chief_Minister/Jivrajbhai.htm 
*http://www.mapsofindia.com/gujarat/government-and-politics/ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1887
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1978
ਜੋੜ (ਸਰੀਰੀ ਬਣਤਰ)

**ਜੋੜ** ਜਾਂ **ਗੰਢ** ਉਹ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹੱਡੀਆਂ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹਿੱਲਜੁੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਕੈਨਕੀ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* Synovial joints Illustrations and Classification

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋੜ
ਹੱਡੀ

**ਹੱਡੀ** ਜਾਂ **ਹੱਡ** ਜਾਂ **ਅਸਥੀ** ਇੱਕ ਕਰੜਾ ਅੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੰਗਰੋੜੀ ਪਿੰਜਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੱਡੀਆਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਈ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਲਹੂ ਕੋਸ਼ਾਣੂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਖਣਿਜ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿੱਲਜੁੱਲ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* Educational resource materials (including **animations**) by the American Society for Bone and Mineral Research 
* Review (including references) of piezoelectricity** and bone remodelling 
* A good basic overview of bone biology from the Science Creative **Quarterly
*  

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੱਡੀਆਂ
ਅੰਗ (ਸਰੀਰੀ ਬਣਤਰ)

। ਕਾਲਜਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।]]

ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ **ਅੰਗ** ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਪੁਲੰਦਾ (ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ)

ਵਿਚਲੇ ਸਕਲੀਰਨਕਾਈਮਾ ਦਾ ਆਰ-ਪਾਰੀ ਖ਼ਾਕਾ]]

ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ **ਪੁਲੰਦਾ** ਜਾਂ **ਟਿਸ਼ੂ** ਕੋਸ਼ਾਣੂ ਅਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਅੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਕੋਸ਼ਾਣਵੀ ਜਥੇਬੰਦਕ ਪੱਧਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਲੰਦਾ ਇੱਕੋ ਸਰੋਤ ਵਾਲ਼ੇ ਰਲ਼ਦੇ-ਮਿਲਦੇ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੁਲੰਦਿਆਂ ਦੀ ਬਿਰਤੀਮੂਲਕ ਢਾਣੀ ਬਣਨ ਨਾਲ਼ ਅੰਗ ਬਣਦੇ ਹਨ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* List of tissues in ExPASy 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲੰਦੇ (ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ)
ਪੈਰ

**ਪੈਰ** ਜਾਂ **ਚਰਨ** ਜਾਂ **ਪਗ** ਜਾਂ **ਖੁਰ** ਕਈ ਕੰਗਰੋੜਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰ ਉਹਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੱਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੈਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗ ਵਿਗਿਆਨ
ਲੱਤ

**ਲੱਤ** ਇੱਕ ਭਾਰ-ਚੁੱਕਵਾਂ ਅਤੇ ਚੱਲਣਸ਼ੀਲ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਥੰਮ੍ਹ ਵਰਗੇ ਅਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਰਨ ਵੇਲੇ ਲੱਤਾਂ "ਵਧਾਉਣਯੋਗ ਟੇਕਾਂ" ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਕਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰੀਰ-ਰਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਨਤਾਸ਼ਾ ਰਿਚਰਡਸਨ

**ਨਤਾਸ਼ਾ ਰਿਚਰਡਸਨ** (11 ਮਈ 1963 – 18 ਮਾਰਚ 2009) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਸਕਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ।

ਰਿਚਰਡਸਨ ਰੇਡਗਰੇਵ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵੇਨੇਸਾ ਰਿਚਰਡਸਨ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਟੋਨੀ ਰਿਚਰਡਸਨ ਦੀ ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਮਾਇਕਲ ਰੇਡਗਰੇਵ ਅਤੇ ਰੇਚਲ ਕੇਮਪਸਨ ਦੀ ਪੋਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਰੋਬਰਟ ਫੋਕਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ 1992 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। 1994 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲਿਆਮ ਨੀਸਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।

ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੇਨ ਰਸਲ ਦੀ ਗੋਥਿਕ (1986) ਵਿੱਚ ਮੈਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪਾਲ ਸ਼੍ਰੇਡਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ 1988 ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਪਿਕ ਫਿਲਮ 'ਚ ਪੈਟੀ ਹਰਸਟ ਦਾ ਚਰਿਤਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1993 'ਚ ਅੰਨਾ ਕ੍ਰਿਸਟੀ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬ੍ਰਾਡਵੇ 'ਚ ਡੈਬਿਊ ਲਈ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਰਲਡ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦ ਹੈਂਡਮੇਡਜ਼ ਟੇਲ (1990), ਨੇਲ (1994), ਦਿ ਪੇਰੈਂਟ ਟ੍ਰੈਪ (1998), ਮੇਡ ਇਨ ਮੈਨਹੱਟਨ (2002) ਅਤੇ ਦਿ ਵ੍ਹਾਈਟ ਕਾਊਂਟੇਸ (2005) ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।

ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਟੋਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।

ਰਿਚਰਡਸਨ ਦੀ ਮੌਤ 18 ਮਾਰਚ 2009 ਨੂੰ ਕਿਊਬਿਕ, ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੀਇੰਗ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਟੱਕਰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਐਪੀਡੁਰਲ ਹੇਮੇਟੋਮਾ ਤੋਂ ਹੋਈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਰਿਚਰਡਸਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮੈਰਿਲੇਬੋਨ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਰੈਡਗਰਾਵ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਟੋਨੀ ਰਿਚਰਡਸਨ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਨੇਸਾ ਰੈਡਗਰੇਵ ਦੀ ਧੀ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਰੈਡਗਰੇਵ ਅਤੇ ਰਾਚੇਲ ਕੈਂਪਸਨ ਦੀ ਪੋਤੀ sister of Joely Richardson, half-sister of Carlo Gabriel Nero and Katharine Grimond Hess,, ਜੋਲੀ ਰਿਚਰਡਸਨ ਦੀ ਭੈਣ, ਕਾਰਲੋ ਗੈਬਰੀਅਲ ਨੀਰੋ ਅਤੇ ਕੈਥਰੀਨ ਗ੍ਰੀਮੰਡ ਹੇਸ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲੀਨ ਰੈਡਗਰੇਵ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਕੋਰਿਨ ਰੈਡਗਰੇਵ ਦੀ ਭਾਣਜੀ ਅਤੇ ਜੇਮਾ ਰੈਡਗਰੇਵ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਸੀ।

ਰਿਚਰਡਸਨ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ 1967 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ "ਦਿ ਲਾਈਟ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੇ ਚਾਰਜ ਆਫ਼ ਅਚਾਰਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

ਰਿਚਰਡਸਨ ਨੂੰ "ਸੈਂਟਰਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸਪੀਚ ਐਂਡ ਡਰਾਮਾ" ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੰਡਨ ਦੇ ਸਾਊਥ ਕੇਂਸਿੰਗਟਨ, ਲੰਡਨ ਦੇ ਲਾਇਸੀ ਫ੍ਰਾਂਸਾਈ ਚਾਰਲਸ ਡੀ ਗੌਲੇ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਹੈਮਰਸਮਿੱਥ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੌਲਜ਼ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਰਿਚਰਡਸਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰੌਬਰਟ ਫੌਕਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਉਸ ਨਾਲ 1985 ਵਿੱਚ ਐਂਟਨ ਚੇਖੋਵ ਦੀ "ਦਿ ਸੀਗਲ" ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸਮੇਂ ਹੋਈ ਸੀ। 1990 ਤੋਂ 1992 ਤੱਕ ਉਹ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਲਿਆਮ ਨੀਸਨ ਨਾਲ 1994 ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਨਿਊ-ਯਾਰਕ ਦੇ ਮਿਲਬਰੂਕ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ; ਉਹ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਰਿਚਰਡਸਨ ਦੇ ਨੀਸਨ ਨਾਲ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮਿਸ਼ੇਲ (ਜਨਮ 1995) ਅਤੇ ਡੈਨੀਅਲ (ਜਨਮ 1996) ਸਨ।

ਰਿਚਰਡਸਨ ਨੇ ਏਡਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਡਾਲਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ 'ਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਟੋਨੀ ਰਿਚਰਡਸਨ ਦੀ 1991 ਵਿੱਚ ਏਡਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਰਿਚਰਡਸਨ ਐਮ.ਐਫ.ਏ.ਆਰ. ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ; ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਏਡਜ਼ ਚੈਰੀਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਲੀ ਹਾਊਸ, ਗਾਡ'ਸ ਲਵ ਵੀ ਡਿਲੀਵਰਡ, ਮਦਰ' ਵਾਈਸਸ, ਏਡਜ਼ ਕ੍ਰਾਇਸਿਸ ਟਰੱਸਟ, ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਏਡਜ਼ ਟਰੱਸਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਇੱਕ ਰਾਜਦੂਤ ਸੀ। ਰਿਚਰਡਸਨ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2000 ਵਿੱਚ ਐੱਮ.ਐੱਫ.ਆਰ. ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤਮਾਕੂਨੋਸ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਬਾਕੂਨੋਸ਼ੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਰਿਚਰਡਸਨ ਨਿਊ-ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤੰਬਾਕੂਨੋਸ਼ੀ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਆਲੋਚਕ ਸੀ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫ਼ਿਲਮ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
## ਹਵਾਲੇ
ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ

**ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ** (23 ਅਗਸਤ 1923 - 3 ਫਰਵਰੀ 2016) ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਜਨਮਿਆ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਇਹ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਪੀਕਰ ਤੇ ਗਵਰਨਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ