open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ

**ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਉਹਦੇ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਾਲੁਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ 2017 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਚੋਣ ਜਿੱਤੇ ਹਨ|

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਬਾਦਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿਖੇ 26 ਜੁਲਾਈ 1962 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੂਨ ਸਕੂਲ (ਦੇਹਰਾਦੂਨ) ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ (ਦਿੱਲੀ) ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼਼ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਵਕਾਲਤ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

## ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ 
### ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ 1995 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਟਿਕਟ ਤੋਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ। 1997, 2002 ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫੇਰ ਜੇਤੂ ਰਹੇ। 2007 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਮਤਭੇਦ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਵਜ਼ਾਰਤ ਤੋਂ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

### ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ 
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਛੱਡਣ ਮਗਰੋਂ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਮਾਰਚ 2011 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਜਮਾਤ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ (ਪੀ.ਪੀ.ਪੀ.) ਰੱਖਿਆ। 2012 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਪੀ.ਪੀ. ਨੇ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ., ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ.ਐੱਮ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਲੌਂਗੋਵਾਲ) ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਸ ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।

### ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ 
ਜਨਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਪੀ.ਪੀ.ਪੀ. ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ-ਮਾਰਚ 2017 ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਤਰਫ਼ੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਉਹ 18,480 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਦੀਪਕ ਬਾਂਸਲ ਤੋ ਜਿੱਤ ਗਏ ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸਰੂਪ ਚੰਦ ਸਿੰਗਲਾ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਆਏ। ਮਗਰੋਂ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ 19 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀਨੂੰ ਬਾਦਲ ਹੈ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2017-2022
ਸਰਦਾਰ ਪੰਛੀ

thumb|ਸਰਦਾਰ ਪੰਛੀ 2024 ਵਿੱਚ
thumb|ਸਰਦਾਰ ਪੰਛੀ
**ਸਰਦਾਰ ਪੰਛੀ** (ਅਸਲ ਨਾਮ: ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ, ਜਨਮ 14 ਅਕਤੂਬਰ 1932) ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ *ਵਾਰਿਸ*  ਅਤੇ *ਏਕ ਚਾਦਰ ਮੈਲੀ ਸੀ*  ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ।
## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਸਰਦਾਰ ਪੰਛੀ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ 14 ਅਕਤੂਬਰ 1932 ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਬਿਜਲਾ ਤੇ ਸਰਦਾਰਨੀ ਜੀਵਨ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਡਰ ਅਤੇ ਬੇਵਿਸਾਹੀ ਦੇ ਸਾਏ ਹੇਠ ਭਾਰਤ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
## ਨਮੂਨਾ ਸ਼ਾਇਰੀ

ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਤੇ ਵਿਕੇ ਵਿਕੀਆਂ ਫ਼ਿਰ ਟਹਿਣੀਆਂ,
ਰੁੱਖ ਦੀ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਸੀ ਜੋ ਛਾਂ ਵਿਕ ਗਈ।
ਹੁਣ ਪਰਿੰਦੇ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਘਰ ਕਹਿਣਗੇ;
ਜਿੱਥੇ ਉੱਗਿਆ ਸੀ ਰੁੱਖ ਉਹ ਵੀ ਥਾਂ ਵਿਕ ਗਈ।

ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਏ ਕੈਸਾ ਮਜ਼ਾ,
ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ;
ਬੁਰਕੀ ਬੁਰਕੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਜਾਣਦੇ, ਐਪਰਾਂ,
ਰੋਟੀ ਬਦਲੇ ਸੀ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵਿਕ ਗਈ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਮਜ਼ਦੂਰ ਕੀ ਪੁਕਾਰ*
**ਸਾਂਵਲੇ ਸੂਰਜ*
**ਸੂਰਜ ਕੀ ਸ਼ਾਖ਼ੇਂ*
**ਅਧੂਰੇ ਬੁੱਤ*
**ਦਰਦ ਕਾ ਤਰਜੁਮਾ*
**ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਆਇਨਾ*
**ਵੰਝਲੀ ਦੇ ਸੁਰ*
**ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ*
**ਨਕ਼ਸ਼-ਏ-ਕ਼ਦਮ*
**ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਮੇਂ ਆਪ*
**ਉਜਾਲੋਂ ਕੇ ਹਮਸਫ਼ਰ*
**ਗੁਲਿਸਤਾਨ-ਏ-ਅਕ਼ੀਦਤ*
**ਬੋਸਤਾਨ-ਏ-ਅਕ਼ੀਦਤ*
**ਪੰਛੀ ਦੀ ਪਰਵਾਜ਼*
**ਕ਼ਦਮ ਕ਼ਦਮ ਤਨਹਾਈ*
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
#http://www.tribuneindia.com/2009/20090117/aplus1.htm
#https://www.youtube.com/watch?v=fmeKdukkxJY

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਵੀ
ਸਾਥੀ ਲੁਧਿਆਣਵੀ

**ਸਾਥੀ ਲੁਧਿਆਣਵੀ** (1 ਫਰਵਰੀ 1941 -17 ਜਨਵਰੀ 2019) ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਉੱਘਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਵੀ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਜੈਂਟਰ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਪਿੰਡ ਝਿੱਕਾ ਲਧਾਣਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। 1945 ਵਿੱਚ ਉਹਦਾ ਪਰਵਾਰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਆ ਗਿਆ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਬੀਐਸਸੀ ਕਰ ਐਮਏ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਪੜ੍ਹਦੇ 1962 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਕਾਲਮ ‘ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ’ ਲਗਾਤਾਰ ਲਗਪਗ ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਛਪਦਾ ਰਿਹਾ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
*ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ
*ਉੱਡਦੀਆਂ ਤਿਤਲੀਆਂ ਮਗਰ
*ਅੱਗ ਖਾਣ ਪਿੱਛੋਂ
*ਪ੍ਰੇਮ ਖੇਲਨ ਕਾ ਚਾਉ
*ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੈਰ ਚਿੰਨ੍ਹ
*ਕਦੇ ਸਾਹਿਲ ਕਦੇ ਸਮੁੰਦਰ
*ਮੌਸਮ ਖ਼ਰਾਬ ਹੈ
*ਤਿੜਕਿਆ ਸ਼ਹਿਰ

## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨਮਾਨ
*ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਐਵਾਰਡ (1985)
*ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ ਲਾਇਸੈਸਟਰ ਵੱਲੋਂ ‘ਦ ਲਾਈਫ਼ ਟਾਈਮ ਲਿਟ੍ਰੇਰੀ ਅਚੀਵਮੈਂਟ (2006)
*ਲੰਡਨ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵੱਲੋਂ ਰੇਡਿਓ ਟੀ.ਵੀ. ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ (2001)
*ਦ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਆਲ ਪਾਰਟੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਗਰੁੱਪ ਕਲਚਰਲ ਐਵਾਰਡ (2007)
*ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਈਸਟ ਲੰਡਨ ਵਲੋਂ 2009 ਵਿੱਚ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕਾਸਦ

**ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਾਹਨੀ**, ਜਾਂ "**ਕਾਸਦ**" (1924-2008) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਟੇਜੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਥੰਮ੍ਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਸਦ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਗਾਹ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਥਾਂ 'ਤੇ ਵਸਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। 1962 ਵਿੱਚ, ਕਾਸਦ ਨੂੰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ, 1999 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਕਾਸਦ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਸਨ।

2022 ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 14 ਵੀਂ ਬਰਸੀ 'ਤੇ, ਜੱਸੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਕਾਵਿਕ ਸੰਗੀਤ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਗੀਤ ਜ਼ਾਰੀ ਕੀਤਾ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
* ਨਵੰਬਰ 1956 - *ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਬੇਦੀ ਤੇ* - ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* 1958 ਨਵੰਬਰ - *ਜਾਗ ਮਨੁਖਤਾ ਜਾਗ* - ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* 1961 ਅਪ੍ਰੈਲ - ਕੇਸਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
* ਜਨਵਰੀ 1986 - ਖੜਗ ਖਾਲਸਾ - ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
* 1990 - ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ- ਰੋਮਾੰਟਿਕ ਕਾਵਿ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਨਸਰਾਲੀ

**ਨਸਰਾਲੀ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੀਤ ਗੋਵਿੰਦ

**ਗੀਤ ਗੋਵਿੰਦ** (, ਦੇਵਨਾਗਰੀ: गीत गोविन्द) 12ਵੀਂ- ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀ ਜੈਦੇਵ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਕਾਵਿ-ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ਾਇਦ ਜੈਦੇਵ ਕੇਂਦੁਲੀ, ਬੰਗਾਲ ਜਾਂ ਕੇਂਦੁਲੀ ਸਾਸਨ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਭਾਵਨਾ ਕੇਂਦੁਲੀ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਵੀ ਹੈ।

ਗੀਤਗੋਵਿੰਦ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਸਲੀਲਾ, ਰਾਧਾਵਿਸ਼ਾਦ ਵਰਣਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਲਈ ਵਿਆਕੁਲਤਾ, ਉਪਾਲੰਭ ਵਚਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਰਾਧਾ ਲਈ ਉਤਕੰਠਾ, ਰਾਧਾ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਾਧਾ ਦੇ ਵਿਰਹ ਸੰਤਾਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਰਗ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਚੌਵ੍ਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਉਪਵੰਡ ਪਦਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਪਦ ਅਤੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਪਦ ਹਨ। ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਕਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਹਨ।

ਗੀਤਗੋਵਿੰਦ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਰਗ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੌਵ੍ਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਉਪਵੰਡ ਪਦਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਪਦ ਅਤੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਪਦ ਹਨ। ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਕਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ

**ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ** (ਜਨਮ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1965) ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ "ਪੁਰਜਾ ਪੁਰਜਾ ਕਟਿ ਮਰੈ" ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ *ਸਟਰਗਲ ਫ਼ਾਰ ਔਨਰ* ਅਤੇ *ਆਊਟਸਾਈਡ, ਸਮਵੇਅਰ, ਏ ਲੈਂਪ ਬਰਨਸ* ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ "ਦਾ ਲੌਸਟ ਫੁੱਟਪਰਿੰਟਸ" ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ Amazon ਉੱਪਰ ਉੱਪਲਭਦ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਨਾਮਵਾਰ ਸੰਸਥਾ 'ਪੰਜਾਬੀਜ਼ ਇਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ- ਆਲ ਪਾਰਟੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਗਰੁੱਪ' ਵੱਲੋਂ 2010 ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ।

## ਜੀਵਨੀ
ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1965 ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਬਰਮਾ ਨੰਦ ਜੀ ਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਨਾਮ ਕੌਰ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਕੁੱਸਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ (ਪੰਜਾਬ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈ. ਐਫ. ਕੇ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਸਟਰੀਆ (ਯੂਰਪ) ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ 26 ਸਾਲ ਆਸਟਰੀਆ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ 2006 ਤੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਪੱਕਾ ਵਸਨੀਕ ਹੈ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਉਹ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 
## ਨਾਵਲ
*ਜੱਟ ਵੱਢਿਆ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਵੇਂ 
*ਕੋਈ ਲੱਭੋ ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ
*ਲੱਗੀ ਵਾਲੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੌਂਦੇ
*ਬਾਝ ਭਰਾਵੋਂ ਮਾਰਿਆ
*ਏਤੀ ਮਾਰ ਪਈ ਕੁਰਲਾਣੇ
*ਪੁਰਜਾ ਪੁਰਜਾ ਕਟਿ ਮਰੈ
*ਤਵੀ ਤੋਂ ਤਲਵਾਰ ਤੱਕ
*ਉੱਜੜ ਗਏ ਗਰਾਂ
*ਬਾਰੀਂ ਕੋਹੀਂ ਬਲਦਾ ਦੀਵਾ
*ਤਰਕਸ਼ ਟੰਗਿਆ ਜੰਡ
*ਗੋਰਖ ਦਾ ਟਿੱਲਾ
*ਹਾਜੀ ਲੋਕ ਮੱਕੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ
*ਸੱਜਰੀ ਪੈੜ ਦਾ ਰੇਤਾ
*ਰੂਹ ਲੈ ਗਿਆ ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਜਾਨੀ
*ਡਾਚੀ ਵਾਲਿਆ ਮੋੜ ਮੁਹਾਰ ਵੇ
*ਜੋਗੀ ਉੱਤਰ ਪਹਾੜੋਂ ਆਏ
*ਅੱਖੀਆਂ `ਚ ਤੂੰ ਵੱਸਦਾ
*ਬੋਦੀ ਵਾਲਾ ਤਾਰਾ ਚੜ੍ਹਿਆ
*ਟੋਭੇ ਫ਼ੂਕ
*ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਜੂਹ
*ਕੋਸੀ ਧੁੱਪ ਦਾ ਨਿੱਘ
*ਇੱਕ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਕਾਸ਼ਣੀ…
*’ਕੱਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪੁੱਤ ਜੱਟ ਦਾ

## ਕਹਾਣੀਆਂ
*ਊਠਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਬਲੋਚ
*ਬੁੱਢੇ ਦਰਿਆ ਦੀ ਜੂਹ
*....ਤੇ ਧਰਤੀ ਰੋ ਪਈ
*ਤੂੰ ਸੁੱਤਾ ਰੱਬ ਜਾਗਦਾ
*ਕੁੱਲੀ ਨੀ ਫ਼ਕੀਰ ਦੀ ਵਿੱਚੋਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਨਿਕੋਲਾ ਵਾਪਤਸਾਰੋਵ

**ਨਿਕੋਲਾ ਯੋਨਕੋਵ ਵਪਤਸਾਰੋਵ ** (; 7 ਦਸੰਬਰ 1909 - 23 ਜੁਲਾਈ 1942) ਇੱਕ ਬੁਲਗਾਰੀਆਈ ਕਵੀ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁਲਗਾਰੀਆਈ ਕਵੀ
ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੜੀਆ ਘਰ

thumb|ਟਿਏਰਾ ਡੇਲ ਫੂਏਗੋ (ਅਰਜਨਟੀਨੀ ਪੈਟਾਗੋਨੀਆ) ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ 1889 ਵਿੱਚ ਮੈਟਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪੈਰਿਸ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।
**ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੜੀਆ ਘਰ** 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਮਰਿਦੁਲਾ ਗਰਗ

**ਮ੍ਰਿਦੁਲਾ ਗਰਗ** (ਜਨਮ 25 ਅਕਤੂਬਰ 1938) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ 20 ਕਿਤਾਬਾਂ ਛੱਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨੂੰ ਇਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ "ਮਿਲਜੁਲ" ਮਨ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

--ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ—ਮ੍ਰਿਦੁਲਾ ਗਰਗ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਵੇਂ ਕਲਕੱਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚਕ ਹੋਇਆ ਹੈ ਓਆਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ 'ਕ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪੜਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਲਿਖਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

ਮ੍ਰਿਦੁਲਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੁਕਾਵਟ ਕਹਾਣੀ 1971 ਵਿੱਚ ਸਾਰਿਕਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਕਹਾਣੀ "ਕਿਤਨੀ ਕੈਦੇ" ਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਉਸਕੇ ਹਿੱਸੇ ਕੀ ਧੂਪ 1975 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੱਧ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਪਰਿਸ਼ਦ ਵੱਲੋਂ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇਵ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਪਰਿਸ਼ਦ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕ ਜਾਦੂ ਕਾ ਕਾਲੀਨ ਨੂੰ ਸੇਠ ਗੋਬਿੰਦ ਦਾਸ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ।

1984 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ ਰਵੀਵਾਰ ਪਤਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਕਾਲਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਛਪਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਮੇਤ ਕਈ ਭਖਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ।

ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਨਾਵਲ, ਤਕਰੀਬਨ ਨੱਬੇ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਤਿਨ ਨਾਟਕ, ਦੋ ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਛੱਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਨਾਮ "ਕਰ ਲੇਂਗੇ ਸਬ ਹਜਮ" ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ਚਿਤ੍ਕੋਬਰਾ ਅਤੇ ਅਨਿਤਯ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿੱਤਕ ਜਗਤ 'ਚ ਕਾਫੀ ਚਰਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਰੀ ਬਿੰਦੀ, ਡੇਫੋਡੀਲ ਜਲ ਰਹੇ ਹੈਂ,ਵਹ ਮੈਂ ਹੀ ਥੀ, ਸ਼ਹਰ ਕੇ ਨਾਮ, ਸਮਾਗਮ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ।

1988-89 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। 1999 'ਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ 2001 'ਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਤੋਂ ਹੈਲ੍ਮਨ-ਹਿਮਤ ਗ੍ਰਾੰਟ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ਕਠਗੁਲਾਬ ਨੂੰ ਸੰਨ 2004 ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ। 
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਾਵਲ
* ਉਸਕੇ ਹਿੱਸੇ ਕੀ ਧੂਪ
* ਵੰਸ਼ਜ
* ਚਿਤ੍ਤਕੋਬਰਾ
* ਅਨਿਤ੍ਯਾ
* ਮੈਂ ਔਰ ਮੈਂ 
* ਕਠਗੁਲਾਬ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਕਿਤਨੀ ਕੈਦੇਂ
*ਟੁਕੜਾ ਟੁਕੜਾ ਆਦਮੀ
*ਡੈਫ਼ੋਡਿਲ ਜਲ ਰਹੇ ਹੈਂ
*ਗਲੇਸ਼ਿਯਰ ਸੇ
*ਉਰ੍ਫ ਸੈਮ
* ਸ਼ਹਰ ਕੇ ਨਾਮ
* ਚਰ੍ਚਿਤ ਕਹਾਨਿਯਾੰ
* ਸਮਾਗਮ
* ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਕੀ ਮਿਟ੍ਟੀ ਅਹਾ
* ਸੰਗਤਿ ਵਿਸੰਗਤਿ
* ਜੂਤੇ ਕਾ ਜੋੜ ਗੋਭੀ ਕਾ ਤੋੜ
### ਨਾਟਕ
* ਏਕ ਔਰ ਅਜਨਬੀ
* ਜਾਦੂ ਕਾ ਕਾਲੀਨ
*ਤੀਨ ਕੈਦੇਂ
* ਸਾਮਦਾਮ ਦੰਡ ਭੇਦ
### ਹੋਰ
*ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ - ਰੰਗ ਢੰਗ ਤਥਾ ਚੁਕਤੇ ਨਹੀਂ ਸਵਾਲ
*ਯਾਤ੍ਰਾ ਸੰਸਮਰਣ - ਕੁਛ ਅਟਕੇ ਕੁਛ ਭਟਕੇ
*ਵਿਅੰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ - ਕਰ ਲੇਂਗੇ ਸਬ ਹਜ਼ਮ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਇੱਕ ਰੁੱਤ ਨਰਕ ਵਿੱਚ

***ਇੱਕ ਰੁੱਤ ਨਰਕ ਵਿੱਚ *** () ਗਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਅਤੇ 1873 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਕਵੀ ਆਰਥਰ ਰਿੰਬੋ (1854–1891) ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਇੱਕੋ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਖੁਦ ਰਿੰਬੋ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪੜਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਇਤਿਹਾਸ 
ਰਿੰਬੋ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1873 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ-ਬੈਲਜੀਅਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਸ਼ਾਰਲੇਵਲੇ ਦੇ ਨੇੜੇਚੁਫਲੀ-ਰੋਸ਼ੇ ਰੋਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਫਾਰਮ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਬਰਟਰੈਂਡ ਮੈਥਿਊ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਿੰਬੋ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਇੱਕ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚਲੇ ਇੱਕ ਵੀਰਾਨ ਕੋਠੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਹਫਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਰਿੰਬੋ ਨੇ ਕਵੀ ਪਾਲ ਵੈਲਨੇਨ ਨਾਲ ਬੈਲਜੀਅਮ ਰਾਹੀਂ ਲੰਡਨ ਲਈ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਸੰਤ 1872 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਟਿਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਝਗੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਰਹੀਮ

ਖਾਨਜ਼ਾਦਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਖਾਨ **ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਖਾਨ-ਏ-ਖਾਨਾ** (17 ਦਸੰਬਰ 1556 &ndash; 1626) (ਹਿੰਦੀ: अब्दुल रहीम ख़ान-ए-ख़ाना, ਉਰਦੂ: عبدالرحيم خانخان) ਨੂੰ  ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ *ਰਹੀਮ* ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਕਬਰ ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਨੌਂ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਖਾਨਖਾਨਾ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸੇ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੈਰਮ ਖਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਰਹੀਮ ਆਪਣੇ ਹਿੰਦੀ ਦੋਹਿਆਂ ਅਤੇ ਜੋਤਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। 

## ਜੀਵਨੀ
ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਕਬਰ ਦੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੈਰਮ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਤੁਰਕੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਆਪਣੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਪਰਤਿਆ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹੁਤਾ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਮੇਵਾਤ (ਮੌਜੂਦਾ ਨੂਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਰਿਆਣਾ) ਦੇ ਖਾਨਜ਼ਾਦਾ ਜਮਾਲ ਖਾਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।

## ਨਮੂਨਾ ਦੋਹੇ

*
ਤਰੁਵਰ ਫਲ ਨਹਿੰ ਖਾਤ ਹੈ, ਸਰਵਰ ਪਿਯਹਿ ਨ ਪਾਨ ।
ਕਹਿ ਰਹੀਮ ਪਰ ਕਾਜ ਹਿਤ, ਸੰਪਤਿ ਸੰਚਹਿ ਸੁਜਾਨ ॥
*
ਬਿਗਰੀ ਬਾਤ ਬਨੇ ਨਹੀਂ, ਲਾਖ ਕਰੋ ਕਿਨ ਕੋਯ ।
ਰਹਿਮਨ ਬਿਗਰੇ ਦੂਧ ਕੋ, ਮਥੇ ਨ ਮਾਖਨ ਹੋਯ ॥
*
ਖੀਰਾ ਸਿਰ ਤੇ ਕਾਟਿਯੇ, ਮਲੀਯਤ ਨਮਕ ਲਗਾਯ ।
ਰਹਿਮਨ ਕਰੂਯੇ ਮੁਖਨ ਕੋ, ਚਹੀਯਤ ਇਹੈ ਸਜਾਯ ॥
*
ਚਾਹ ਗਈ ਚਿੰਤਾ ਮਿਟੀ, ਮਨੁਆ ਬੇਪਰਵਾਹ ।
ਜਿਨਕੋ ਕਛੁ ਨਹਿ ਚਾਹਿਯੇ, ਵੇ ਸਾਹਨ ਕੇ ਸਾਹ ॥
*
ਜੇ ਗਰੀਬ ਪਰ ਹਿਤ ਕਰੈਂ, ਤੇ ਰਹੀਮ ਬੜ ਲੋਗ ।
ਕਹਾਂ ਸੁਦਾਮਾ ਬਾਪੁਰੋ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮਿਤਾਈ ਜੋਗ ॥
*
ਰਹਿਮਨ ਵੇ ਨਰ ਮਰ ਗਯੇ, ਜੇ ਕਛੁ ਮਾਂਗਨ ਜਾਹਿ ।
ਉਨਤੇ ਪਹਿਲੇ ਵੇ ਮੁਯੇ, ਜਿਨ ਮੁਖ ਨਿਕਸਤ ਨਾਹਿ ॥
*
ਬਾਨੀ ਐਸੀ ਬੋਲਿਯੇ, ਮਨ ਕਾ ਆਪਾ ਖੋਯ ।
ਔਰਨ ਕੋ ਸੀਤਲ ਕਰੈ, ਆਪਹੁ ਸੀਤਲ ਹੋਯ ॥
*
ਮਨ ਮੋਤੀ ਅਰੁ ਦੂਧ ਰਸ, ਇਨਕੀ ਸਹਜ ਸੁਭਾਯ ।
ਫਟ ਜਾਯੇ ਤੋ ਨ ਮਿਲੇ, ਕੋਟਿਨ ਕਰੋ ਉਪਾਯ ॥
*
ਰਹਿਮਨ ਧਾਗਾ ਪ੍ਰੇਮ ਕਾ, ਮਤ ਤੋੜੋ ਚਟਕਾਯ ।
ਟੂਟੇ ਸੇ ਫਿਰ ਨ ਜੁੜੇ, ਜੁੜੇ ਗਾਂਠ ਪਰਿ ਜਾਯ ॥

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੈਣੀ

ਡਾ. **ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੈਣੀ ** (1927–2003) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇਉਹ ਪੰਜਾਬ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਗਰਸ ਵਰਗੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼
ਦਾਦੂ ਦਿਆਲ

**ਦਾਦੂ ਦਿਆਲ** (1544 - 1603) ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਭਗਤੀਕਾਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਮਾਰਗ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਤ ਕਵੀ ਸਨ।
## ਨਿਰੁਕਤੀ 
"ਦਾਦੂ" ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਭਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ "ਦਿਆਲ" ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ "ਦਿਆਲੂ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ
ਦਾਦੂ ਦਾ ਜਨਮ ਫਲਗੁਨੀ ਸੁਦੀ 8 ਵੀਰਵਾਰ 1601 ਈ. (1544 ਈ.) ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ। ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 12 ਸਾਲ ਘੋਰ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਸਿਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਚੇਲੇ ਬਣ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ 52 ਪੱਟਸ਼ਿਸ਼ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬਦਾਸ, ਸੁੰਦਰਦਾਸ, ਰੱਜਬ ਅਤੇ ਬਖਨਾ ਮੁੱਖ ਹਨ। ਦਾਦੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਾਦੂ ਪੰਥ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਦਾਦੂ ਹਿੰਦੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਆਦਿ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸਾਖੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਦੀ ਰਾਮ ਨਾਮ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਾਬਰਮਤੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਮਿਲਿਆ। ਅੱਧਖੜ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਲੋਧੀਰਾਮ ਦਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤਰਸਦਾ ਰਿਹਾ. ਲੋਦੀਰਾਮ ਨਾਮ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦਾਦੂ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾਦੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬੁੜੱਪਾ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਨੂੰ ਦਾਦੂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਜਨਗੋਪਾਲ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਪੇਪਰ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੁਮਾਨੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ. ਸਤਿਰਾਮ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਦਾਦੂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸੰਪਰਦਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੰਜ ਉਪ-ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ।

# ਖਾਲਸਾ 
# ਹਤਾਸ਼ 
# ਉਤਰਾਧੇ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਧਾਰਕ 
# ਖਾਕੀ 
# ਨਾਗਾ |       

ਦਾਦੂ ਪੰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਤਿਸੰਗ ਸਥਾਨ ਨੂੰ 'ਅਲਖ ਦਾਰਿਬਾ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਦੂ ਦਿਆਲ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾਦਰ ਨਾਲ ਦਾਦੂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ 1643 (1586 ਈ.) ਵਿਚ ਫਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਤਿਸੰਗ 40 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।
ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਆਡੇਨ

**ਵਿਸਟਾਨ ਹਿਊਗ ਆਡੇਨ** (; 21 ਫਰਵਰੀ 1907 – 29 ਸਤੰਬਰ 1973), ਜਿਸਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ **ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਆਡੇਨ** ਸੀ, ਐਂਗਲੋ-ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ ਸੀ।
ਦਾ ਜਨਮ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਏ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਿਣਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਸਟਾਈਲਿਸਟਿਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ, ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਅਤੇ ਟੋਨ, ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਅੰਤਰਵਸਤੂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਥੀਮ ਪਿਆਰ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਤਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਚਲਣ, ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਗਿਆਤ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ
ਸਤੀ ਕੁਮਾਰ

**ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਕਪਿਲ** ਉਰਫ **ਸਤੀ ਕੁਮਾਰ** (ਅਗਸਤ 1938- 25 ਜਨਵਰੀ 2008) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ।
## ਜੀਵਨ
ਸਤੀ ਕੁਮਾਰ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ 1938 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਬੀਏ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ, ਦਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ, ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਹਰਨਾਮ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵਰਗੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਇਹ 60ਵਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਤੀ ਕੁਮਾਰ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ *ਪੰਚਮ* ਅਤੇ *ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ* ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
* *ਪੰਚਮ* (1964)
* *ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ* (1971)
* *ਰਹਾਓ* (1977)
* *ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਰੁੱਖ* (1979) 
**ਮਾਇਆ ਜਾਲ – ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ* (2005)
* *ਮੇਰੇ ਖੱਬੇ ਵਗਦੀ ਹਵਾ* (2009)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਰਿਸਾਲਾ ਰੂਹੀ ਸ਼ਰੀਫ਼

**ਰਿਸਾਲਾ ਰੂਹੀ ਸ਼ਰੀਫ਼** ਜਾਂ **ਰਿਸਾਲਾ-ਏ-ਰੂਹੀ** (ਅਰਥਾਤ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ) ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਹਜ਼ਰਤ ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ (1628–1691) ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬ ਹੈ।
ਉਹ ਅਰਬੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ 140 ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 40 ਅੱਜ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਪ੍ਰੋ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ

**ਪ੍ਰੋ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ** (11 ਜਨਵਰੀ 1918 - 26 ਅਕਤੂਬਰ 2008) ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ।
## ਜੀਵਨੀ
ਪ੍ਰੋ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਜਨਵਰੀ 1918 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। 
## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ
*ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ
*ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ
*ਮੂਰਤਾਂ
*ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ
*ਕੱਚੀਆਂ-ਪੱਕੀਆਂ ਦੇ ਭਾਅ
*ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ

**ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ** (ਹਿੰਦੀ: नितीश कुमार) (ਜਨਮ 1 ਮਾਰਚ 1951) ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਜਨਤਾ ਦਲ ਯੂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ।

## ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ
ਸ਼੍ਰੀ ਕੁਮਾਰ ਬਿਹਾਰ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ, ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਹੁਣ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਨ, ਪਟਨਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ 1974 ਅਤੇ 1977 ਵਿੱਚ ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਾਬੂ ਦੇ ਸੰਪੂਰਣ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਮਾਜਸੇਵੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸਤਿਏਂਦਰ ਨਰਾਇਣ ਸਿਨਹਾ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਕਰੀਬੀ ਰਹੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸੰਪੂਰਣ ਕ੍ਰਾਂਤੀ

ਸੰਪੂਰਣ ਕਰਾਂਤੀ ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਨਾਅਰਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਐਲਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਲੋਕਨਾਇਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਪੂਰਣ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਕਰਾਂਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ- ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਕ, ਸਮਾਜਕ, ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ, ਬੌਧਿਕ, ਸਿੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ। ਇਸ ਸੱਤਾਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਸੰਪੂਰਣ ਕਰਾਂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

:’’ਸੰਪੂਰਣ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਲੋਂ ਮੇਰਾ ਮੰਤਵ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੱਬੇ - ਕੁਚਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਵੇਖਣਾ ਹੈ।’’  - ਲੋਕਨਾਇਕ ਜੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)
ਅਮਰਜੀਤ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ

**ਅਮਰਜੀਤ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ** (1933 - 24 ਫਰਵਰੀ 2022) ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿੰਗ ਇਪਟਾ ਦੇ ਬਾਨੀ ਕਾਰਕੁਨ, ਅਤੇ ਉਘਾ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਉਹ ਇਪਟਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਕਾਈ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ਹੈਸੀਅਤ ਮੋਰਚੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

## ਜੀਵਨ
ਅਮਰਜੀਤ ਨੇ 1933 ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਰਛਪਾਲ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੀ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਉਦੋਵਾਲੀ ਕਲਾਂ ਦੇ ਵਾਸਿੰਦਾ ਸੀ।

## ਸਨਮਾਨ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਨੂੰ " ਅਵਤਾਰ ਜੰਡਿਆਲਵੀਂ " ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ 25 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ ਅਦਾਰਾ ਹੁਣ ਵਲੋਂ ਕਲਾ ਭਵਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਏ ਸਮਾਗਮ ਵਿਖੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
 ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ‘ਗੌਰਵ ਪੰਜਾਬ’ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ
**ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾਦੀ ਮਾਤਾ*
**ਸਿੰਘਾ ਜੇ ਚੱਲਿਆ ਚਮਕੌਰ*
**ਕਲਗੀਧਰ ਦੀਆਂ ਪਾਈਏ ਬਾਤਾਂ*
**ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਗਈਆਂ ਹੋਰ ਮਜਬੂਰੀਆਂ*
**ਵੀਰਾ ਅੰਮੜੀ ਜਾਇਆ ਜਾਹ ਨਾਹੀਂ*
**ਚਿੱਟੀ-ਚਿੱਟੀ ਪਗੜੀ ਤੇ ਘੁੱਟ-ਘੁੱਟ ਬੰਨ*
**ਵੇ ਮੁੜ ਆ ਲਾਮਾਂ ਤੋਂ, ਸਾਨੂੰ ਘਰੇ ਬੜਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ*

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
*Documentary on Punjabi folk singer Amarjit Gurdaspuri 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933
ਕੋਠਾਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ **ਕੋਠਾਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ** ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਜੁਲਾਈ, 1964 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਡੀ ਐਸ ਕੋਠਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਮੂਨੇ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ, ਆਮ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 
## ਸੁਝਾਅ
* ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਮਾਨ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਕਾਮਨ ਸਕੂਲ ਸਿਸਟਮ) ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਮਾਨ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕੇਗੀ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਤਬਕੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਇਕੱਠੇ ਪੜ੍ਹਨਗੇ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਤਾਕਤਵਰ ਲੋਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੀ ਛਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

* ਆਮ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਲੜਕੇ-ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਦਰਅਸਲ, ਆਮ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮੌਕੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।

* 25 ਫ਼ੀਸਦ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ‘ਵਿਵਸਾਇਕ ਸਕੂਲਾਂ’ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

* ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਮਿਡਲ ਪੱਧਰ (ਸੈਕੰਡਰੀ ਪੱਧਰ) ਉੱਤੇ ਮਕਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਖਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਅੱਗ

**ਅੱਗ** ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥਦੀ ਏਕਜੋਥਰਮਿਕ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਕਸੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਣ ਗਰਮੀ, ਚਾਨਣ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਉਤਪਾਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੌਲੀ ਆਕਸੀਕਰਨ ਕਾਰਜ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਲੱਗਣਾ ਜਾਂ ਹਜ਼ਮ ਇਸ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹਨ।

*ਲਾਟ* ਅੱਗ ਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੋਇਆ ਭਾਗ ਹੈ। ਕਾਫ਼ੀ ਗਰਮ ਹੋਣ ਤੇ, ਗੈਸਾਂ ਆਇਓਨਾਈਜ ਹੋ ਕੇ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਲ ਰਹੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਅਸ਼ੁਧੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਲਾਟ ਦਾ ਰੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਅੱਗ ਆਪਨੇ ਸਭਤੌਂ ਆਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗਨਕਾਂਡ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਲਣ ਦੁਆਰਾ ਭੌਤਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਥਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨਸਾਨ ਦੁਆਰਾ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਕਾਉਣ, ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਸੰਕੇਤ ਦੇਣ, ਅਤੇ ਵਾਹਣ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਦਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ, ਮਿੱਟੀ ਢਾਹ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਵਧੀਕ ਚਿੱਤਰ,

File:Forestfire2.jpg|ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ
File:Kuwait burn oilfield.png|ਖਾੜੀ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਤੇਲ ਨੂੰ ਖੂਹ,
File:School burn.JPG|ਆਬਰ੍ਡੀਨ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ 'ਚ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਅੱਗ
File:MidsummerNightBonfire.jpg|ਲੱਪੀਨਰਨਤਾ, ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬੋਨਫਾਈਰ
File:Fire inside an abandoned convent in Massueville, Quebec, Canada.jpg|ਇੱਕ ਬਣਤਰ ਅੱਗ
File:New Orleans Fire 2005-09-02.jpg|ਹੁਰੀਕਨ ਕੈਟਰੀਨਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨ੍ਯੂ ਆਰ੍ਲੀਯਨ੍ਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਤ੍ਰੁਕ੍ਤੁਰੇ ਅੱਗ
File:Fire02.jpg|ਬੂਟੀ ਲਿਖਣ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਅੱਗ
File:Northwest Crown Fire Experiment.png|ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ
File:Feuerreiben.gif|ਮਿਲ ਕੇ ਬਾਲਣ ਦੇ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਤੇ ਮਲਕੇ ਕੇ ਅੱਗ ਬਣਾਉਣਾ
File:Streichholz.jpg|ਇੱਕ ਮੈਚ ਤੱਕ ਫਾਇਰ
File:Ignition of a match.jpg|ਇੱਕ ਮੈਚ ਦੇ ਇਗਨਿਸ਼ਨ ਦੇ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ
File:Space Fire.jpg|ਅੱਗ ਗਰੇਵਿਟੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ: ਧਰਤੀ ਤੇ ਫਲੇਮ; ਸੱਜਾ: ISS ਉੱਤੇ ਫਲੇਮ (microgravity)
File:Pilot light flames.jpg|ਇੱਕ ਗੈਸ ਸਟੋਵ ਤੇ ਇੱਕ ਬਰਨਰ ਦੀ ਅੱਗ
File:Fire breathing 2 Luc Viatour.jpg|ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ
File:CCTV new headquarters Fire 20090209.jpg|ਬੀਜਿੰਗ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ, ਅੱਗ

## ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੜੀਆਂ
*ਅੱਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਸ HowStuffWorks ਉੱਤੇ
*ਬਿਲਕੁਲ ਅੱਗ ਕੀ ਹੈ? ਭਿੰਨਲਿੰਗੀ ਡੋਪ ਤੱਕ
* ਅੱਗ ਉੱਤੇ, ਨੋਵਾ (ਟੀ.ਵੀ. ਦੀ ਲੜੀ) ਤੱਕ ਇੱਕ ਅਡੋਬ ਫਲੈਸ਼-ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਗਿਆਨ ਟਟੋਰੀਅਲ
* Microgravity ਵਿੱਚ ਚੂੜੀਦਾਰ ਅੱਗ 
* moebuildingcontrol.co.uk  - ਅੱਗ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੋਡ ਅਤੇ ਅੱਗ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਉੱਤੇ ਯੂ ਕੇ ਸੇਧ
* Smokey Bear - ਪਾਬੰਦੀ Wildfires
* ਮੌਜ ਅੱਗ ਨਾਲ ਵਰਤੋ ਇੱਕ Rubens 'ਟਿਊਬ ਦੇ ਨਾਲ
* ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਸੀ 20 ਕੁਝ ... ਅੱਗ *ਖੋਜੋ* ਰਸਾਲੇ ਤੱਕ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੱਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ
ਦੌਲਤ ਸਿੰਘ ਕੋਠਾਰੀ

**ਦੌਲਤ ਸਿੰਘ ਕੋਠਾਰੀ** (1905–1993) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਲਈ 1962 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਡਾ ਡੀ.ਐਸ. ਕੋਠਾਰੀ 1905 ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਦੈਪੁਰ ਅਤੇ ​​ਇੰਦੌਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਘਨਾਦ ਸਾਹਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 1928 ਵਿੱਚ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਪੀਐੱਚਡੀ ਲਈ, ਕਾਵੇਨਡਿਸ਼ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚ ਅਰਨੈਸਟ ਰਦਰਫ਼ਰਡ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਘਨਾਦ ਸਾਹਾ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

## ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ 
ਭਾਰਤ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਭੌਤਿਕਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਰੀਡਰ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ​​ਮੁਖੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਦਵੀਆਂ ਤੇ 1934 ਤੋਂ 1961 ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ

**ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ** (ਫ਼ਾਰਸੀ: "دوست محمد خان", (ਪਸ਼ਤੋ: **دوست محمد خان**, ਜਨਮ 23 ਦਸੰਬਰ 1793 – ਮੌਤ 9 ਜੂਨ 1863) ਬਾਰਕਜ਼ਈ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਜੋ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਬਰਤਰਫ਼ੀ ਦੇ ਬਾਦ 1826 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬੈਠਾ।ਦੁਰਾਨੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ 1826 ਤੋਂ 1839 ਤੱਕ ਅਤੇ ਫਿਰ 1845 ਤੋਂ 1863 ਤੱਕ ਅਮੀਰ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਬਾਰਕਜ਼ਈ ਕਬੀਲੇ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸਰਦਾਰ ਪਾਇੰਦੇ ਖਾਨ, ਜਿਹੜਾ ਜ਼ਮਨ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਹਥੋਂ 1799 ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਦਾ 11ਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਮੀਰ
ਸੂਰੀਆ ਸੈਨ

right|thumb|250px|ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰਨਕੱਦ ਮੂਰਤੀ ਕਲਕੱਤਾ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ।
**ਸੂਰੀਆ ਸੈਨ** () (22 ਮਾਰਚ 1894 – 12 ਜਨਵਰੀ 1934) ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਆਰਮੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚਿਟਾਗਾਂਗ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੀ ਸਫਲ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਗਰੇਜੂਏਟ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਸਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਕਹਿਕੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਉਹ 1916 ਵਿੱਚ ਬਹਿਰਾਮਪੁਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1894
ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਬਿੰਦੋ

**ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਵਿੰਦ** ਜਾਂ **ਅਰਵਿੰਦ ਘੋਸ਼** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ; Sri Aurobindo, ਬੰਗਾਲੀ: শ্রী অরবিন্দ, ਜਨਮ: 15 ਅਗਸਤ 1872, ਮੌਤ: 5 ਦਸੰਬਰ 1950) ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਨ। 
## ਜੀਵਨੀ
ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਬਿੰਦੋ 15 ਅਗਸਤ 1872 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਨ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਯੋਗੀ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਂਡਿਚੇਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਵੇਦ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਗਰੰਥਾਂ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਟੀਕੇ ਲਿਖੇ। ਯੋਗ ਸਾਧਨਾ ਉੱਤੇ ਮੌਲਕ ਗਰੰਥ ਲਿਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਪੱਧਤੀ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਭ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਵੀ ਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਵੀ।
## ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਅਰਬਿੰਦੋ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਈਵੇਲੂਸ਼ਨ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਕਲਪ ਸਿਰਫ਼ ਵਰਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ (ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਉਹ ਦੈਵੀ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1872
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1950
ਨਿਕੀਤਾ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ

*ਨਿਕਿਤਾ ਸਰਗੇਏਵਿਚ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ*​ (ਰੂਸੀ: Никита Сергеевич Хрущёв, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Nikita Sergeyevich Khrushchev, ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1894, ਦੇਹਾਂਤ 11 ਸਤੰਬਰ 1971) ਸੀਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਸਰਬਉਚ ਨੇਤਾ ਸਨ। 1953 ਤੋਂ 1964 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੋਵੀਅਤ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ 1958 ਤੋਂ 1964 ਤੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਗੂ
ਡਾ. ਅੰਬਰੀਸ਼

**ਡਾ. ਅੰਬਰੀਸ਼** (ਅਸਲੀ ਨਾਮ **ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ**) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੈਡੀਕਲ ਖੇਤਰ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਬਰੀਸ਼ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਨਾਮ ਹੈ।  

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਸਭ ਧਰਤੀ ਕਾਗਦੁ*
**ਪਹੀਆ-ਚਿੜੀ ਤੇ ਅਸਮਾਨ*
**ਅਨੰਤ ਪਰਵਾਸ*
**ਰੰਗ ਤੇ ਰੇਤ ਘੜੀ*
**ਬ੍ਰਹਮ ਕਮਲ*
**ਸਦਾ ਇੰਜ ਹੀ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਨੀਰੂ ਅਸੀਮ

**ਨੀਰੂ ਅਸੀਮ** (ਜਨਮ 24 ਜੂਨ 1967) ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਨਾਮ ਹੈ। ਨੀਰੂ ਅਜਕਲ ਬਰੈਂਪਟਨ,ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਹਿ ਹੈ। ਨੀਰੂ ਅਸੀਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਦਾਜ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਉਹ ਮਿੱਥ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਅਰਥ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਅਨੁਸਾਰ "ਨੀਰੂ ਅਸੀਮ
ਕੋਲ ਅਹਿਸਾਸ, ਸੋਚ ਤੇ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਕਮਾਲ ਸੋਝੀ, ਰਮਜ਼ ਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਾਡੀ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ
ਅਹਿਮ ਅਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਸਥਾਨ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਵੇਂ ਯੁਗ ਤੇ ਨਵੀਂ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਦਿ
ਜੁਗਾਦੀ ਮਾਨਵੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।”

## ਰਚਨਾਵਾਂ
* *ਭੂਰੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ* (2006)
* *ਸਫਰ*
## ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ

1.ਕੁੜੀ

ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ
ਤੂੰ ਚਿੜੀ, ਤੂੰ ਹਵਾ
ਕੁੜੀ ਉੱਡਦੀ ਰਹੀ
ਤੇ ਸਮਝਦੀ ਰਹੀ
ਉਹ ਚਿੜੀ ਉਹ ਹਵਾ

ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ
ਤੂੰ ਤਾਂ ਅਬਲਾ ਬੜੀ
ਕੁੜੀ ਹੈਰਾਨ ਸੀ
ਫਿਰ ਵੀ ਚੁਪ ਹੀ ਰਹੀ
ਮੰਨ ਗਈ ਭੋਲੇ ਭਾਅ
ਲਗ ਪਈ ਉਡੀਕਣ
ਸੁਰਖ ਚਾਨਣ ਦੇ ਰਾਹ

ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ
ਜਾਗ ਐ ਦੁਰਗਾ ਮਾਂ !
ਕੁੜੀ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ 
ਮੋਰਚਾ ਬਣਾ ਲਿਆ
ਪੈਰ ਪੈਰ ਤੇ 
ਲੜਾਈ ਦਾ 
ਬਿਗਲ ਵਜਾ ਲਿਆ
ਤੇ ਕੁੜੀ ਲੜਦੀ ਰਹੀ
ਮੁੱਕਦੀ ਰਹੀ 
ਮਰਦੀ ਰਹੀ

ਫਿਰ ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ
ਮੈਂ ਸਹਿਜ ਰੂਹ ਹਾਂ
ਮੈਂ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਾਣ ਹਾਂ
ਮੈਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਾ

ਨਾ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ 
ਕੋਈ ਵੱਖਰੇ ਨਿਜ਼ਾਮ
ਨਾ ਮੇਰੇ ਹੋਰ ਨਾਮ
ਨਾ ਨਿਆਰੇ ਪੈਗਾਮ
ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ ਜੋ ਹਾਂ 
2.
ਘਰ ਦੀ ਕੱਢੀ ਰੈਡ ਵਾਈਨ 
ਠੰਡੀ ਜਿਹੀ ਸ਼ਾਮ
ਡੈਕ, ਫਾਇਰ ਪਿੱਟ
ਬਾਰਬੀਕਿਉ, ਬੇਟੇ, ਪਤੀ ਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਪੋਲਿਸ਼ ਮੀਆਂ ਬੀਵੀ
ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ
ਠਹਿਰਿਆ ਜਿਹਾ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ
ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ
ਸਾਡੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆ 
ਅਜਿਹੇ ਵੇਲੇ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਤੋਂ 
ਰਿਕਵਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।..
3.
ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ਹਾਂ
ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ
ਜਾਮ ਦੇਖਣਾ ਲੋਚਦੀ ਹਾਂ...
ਤੇ ਚਿਤਵਦੀ ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਪਤੀ ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ, ਛੋਟਿਆਂ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆਂ...
ਸ਼ਾਂਤਮਈ... ਸੁਖਮਈ... ਭਰਪੂਰ...

## ਫੇਸਬੁੱਕ ਖਾਤਾ 
* ਲਿੰਕ:
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
ਨੀਰੂ ਅਸੀਮ ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967
ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਬਗੈਰ ਸ਼ਬਦ

***ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਬਗੈਰ ਸ਼ਬਦ*** (Words Without Borders) (WWB) ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਲਈ ਕਢਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
## ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਗਿਆਨ
*ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਬਗੈਰ ਸ਼ਬਦ* ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸਮਕਾਲੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਵਧਾਵੇ ਦੁਆਰਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਝ ਨੂੰ ਵਧਾਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਵਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਸਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਗਲੋਬਲ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਆਨਲਾਈਨ ਸਰੋਤ ਕੇਂਦਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਲਾ ਲਈ ਕੌਮੀ ਬੰਦੋਬਸਤੀ, ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਰਾਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਅਤੇ ਲਾਨਾਨ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ ਵਲੋਂ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਲੀਓ ਵਿਟੋਰੀਨੀ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਏਲੇਨ ਸੈਲੀਏਰਨੋ ਮੇਸਨ ਦੁਆਰਾ 1999 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
*
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ
ਹੰਸ ਪਤ੍ਰਿਕਾ

***ਹੰਸ*** ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਥਾ ਮਾਸਿਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਰਾਜੇਂਦਰ ਯਾਦਵ ਨੇ 1986 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ ਪੂਰੇ 27 ਸਾਲ ਕੀਤਾ।

ਨਾਵਲ ਸਮਰਾਟ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਹੰਸ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਕਨਹੀਆਲਾਲ ਮਾਣਿਕ ਲਾਲ ਮੁਨਸ਼ੀ ਵੀ ਦੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਹੰਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਹੇ। ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੰਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗਲਪਕਾਰ ਅਮ੍ਰਤਰਾਏ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਅਨੇਕ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਹੰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਬੰਦ ਰਿਹਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੀ ਜਨਮਮਿਤੀ (31 ਜੁਲਾਈ) ਨੂੰ ਹੀ 1986 ਤੋਂ ਅੱਖਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੇ ਗਲਪਕਾਰ ਰਾਜੇਂਦਰ ਯਾਦਵ ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਮਾਸਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਇੱਕ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ, ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
 
## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* ਹੰਸ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਵੈਬਸਾਈਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ
ਗਿਆਨਰੰਜਨ

**ਗਿਆਨਰੰਜਨ** (ਜਨਮ 21 ਨਵੰਬਰ 1931) ਉਘਾ ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ***ਪਹਿਲ*** ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ

**ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ** ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1992 ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਵ ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਵ ਰਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ
ਮਾਇਆਵਤੀ

**ਮਾਇਆਵਤੀ** (ਜਨਮ: 15 ਜਨਵਰੀ, 1956, ਮਾਇਆਵਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾਸ) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ (ਬਸਪਾ) ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 2007 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਬਹੁਮਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲਈ ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ ਬਣੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ

**ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ** (ਜਨਮ - 2 ਜਨਵਰੀ, 1983) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ - *ਮੇਲ ਕਰਾਦੇ ਰੱਬਾ* ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਓਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮਾਂ ਆਈਆਂ - ਜਿਵੇਂ *ਜੀਹਨੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਲੁਟਿਆ*, *ਕੈਰੀ ਔਨ ਜੱਟਾ*, *ਸਿੰਘ ਵਰਸਿਜ਼ ਕੌਰ* ਆਦੀ।

## ਪਿਛੋਕੜ
### ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਗਿਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਕੂਮ ਕਲਾਂ ਪਿੰਡ,ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਐਲਬਮ "ਫੁਲਕਾਰੀ" ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜੇ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 2010 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ "ਮੇਲ ਕਰਾਦੇ ਰੱਬਾ " ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਇਸਤੋ ਬਾਅਦ ਕੈਰ੍ਰੀ ਔਨ ਜੱਟਾ, ਲਕੀ ਦੀ ਅਨਲਕੀ ਸਟੋਰੀ,ਭਾਜੀ ਇਨ ਪਰੋਬਲਮ ਅਤੇ ਜੱਟ ਜੇਮਜ਼ ਬੋੰਡ ਆਦਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆ। ਉਸਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਨਾਮਨ ਵੀ ਮਿਲੇ।

### ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ
ਗਿਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਐਲਬਮ "ਚਖ ਲੈ" ਤੋ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਮਨ ਹੇਯਰ ਸੀ। ਉਸਤੋ ਬਾਅਦ ਨਸ਼ਾ,ਫੁਲਕਾਰੀ,ਫੁਲਕਾਰੀ 2,ਜਸਟ ਹਿਟ੍ਸ ਅਤੇ ਗੈਗ੍ਸਟਰ ਆਦਿ ਐਲਬਮ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆ। ਗਿਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦਾ ਗੀਤ "ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੀਟ(2012) ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ "ਕੋਕਤੈਲ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਦਾ ਗੀਤ "ਹੈਲੋ ਹੈਲੋ" ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ,ਨਾਵੇਦਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੰਦਵੇਲ ਅਤੇ ਬਿਰ੍ਮਿੰਗਹਮ ਦੇ ਮੇਲੇ 2014 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।

### ਫਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ
ਗਿਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ "ਮੇਲ ਕਰਾਦੇ ਰੱਬਾ" ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਰੋਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। "ਜਿਹਨੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਲੁੱਟਿਆ" ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਹੜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਚੱਲੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ "ਮਿਰਜ਼ਾ ਦ ਅਨਟੋਲਡ ਸਟੋਰੀ" ਜਦੋਂ ਰੀਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਆਰੰਭ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਵਧੀਆ ਹੋਇਆ।

ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ "ਕੈਰੀ ਆਨ ਜੱਟਾ" ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। 2013 ਵਿੱਚ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ "ਸਿੰਘ ਵਸ ਕੌਰ", ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਫਿਲਮਾਂ "ਲਕੀ ਦੀ ਅਨਲਕੀ ਸਟੋਰੀ","ਬੇਸਟ ਆਫ਼ ਲਕ" "ਭਾਜੀ ਇਨ ਪਰਾਬਲਮ" "ਜੱਟ ਜੇਮਜ਼ ਬਾਂਡ" ਆਦਿ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।

### ਨਿੱਜੀ ਜਿੰਦਗੀ 
ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਵਨੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ 3 ਬੇਟੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

### ਸਨਮਾਨ
ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2011 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫਿਲਮ "ਜਿਹਨੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਲੁੱਟਿਆ" ਲਈ ਬੇਸਟ ਐਕਟਰ ਦਾ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ 2012 "ਪਿਫਾ ਬੇਸਟ ਐਕਟਰ ਅਵਾਰਡ" ਅਤੇ "ਪੀਟੀਸੀ ਬੇਸਟ ਐਕਟਰ ਅਵਾਰਡਸ"2015 ਵਿੱਚ "ਜੱਟ ਜੇਮਜ਼ ਬਾਂਡ" ਲਈ ਮਿਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983
ਪਹਿਲ

thumb|*ਪਹਿਲ* ਦਾ ਲੋਗੋ
***ਪਹਿਲ*** (***पहल***) ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਜਬਲਪੁਰ ਤੋਂ ਉਘੇ ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਗਿਆਨਰੰਜਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ 1970ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਰਵਿਘਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
## ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ
*ਪਹਿਲ* ਇਸ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੰਪਾਦਕ, ਗਿਆਨਰੰਜਨ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਬੌਧਿਕ ਸੀ। *ਪਹਿਲ* ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਤਾਈਆਂ ਦਿਖਾਉਣ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋਨੋਂ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕਾਫੀ ਕਵਰੇਜ ਦਿੰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ
ਭੁਨਰਹੇੜੀ

**ਭੁਨਰਹੇੜੀ**, ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।
ਮੇਘਨਾਦ ਸਾਹਾ

**ਮੇਘਨਾਦ ਸਾਹਾ** ਐਫ਼ਆਰਐਸ (6 ਅਕਤੂਬਰ 1893 &ndash; 16 ਫਰਵਰੀ 1956) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਖਗੋਲਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਹ ਸਮੀਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੀਕਰਣ ਤਾਰਿਆਂ ਅੰਦਰ ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਰਾਸਾਇਣਕ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਕ ਪੰਚਾਂਗ ਦਾ ਵੀ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ 22 ਮਾਰਚ 1957 (1 ਚੇਤਰ 1879 ਸ਼ੱਕ) ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਸਾਹਾ ਦਾ ਜਨਮ ਢਾਕਾ ਤੋਂ 45 ਕਿ ਮੀ ਦੂਰ ਸ਼ਿਓਰਤਾਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜਗਨਨਾਥ ਸਾਹਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਸੀ। ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਹਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਆਰੰਭਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਢਾਕਾ ਕਾਲਜੀਏਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇੰਟਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੈ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰਿਹਾ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਢਾਕਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਉਥੇ ਹੀ ਵਿਆਨਾ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕਰਕੇ ਆਏ ਪ੍ਰੋ ਨਗੇਂਦਰ ਨਾਥ ਸੇਨ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 16 ਜੂਨ 1918 ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਧਾ ਰਾਣੀ ਰਾਏ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। 1920 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ 4 ਲੇਖ ਸੌਰਵਰਣ ਮੰਡਲ ਦਾ ਆਇਨੀਕਰਣ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਤੱਤਾਂ ਉੱਤੇ, ਗੈਸਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਪ ਵਿਕਿਰਣ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰਵਰਡ ਵਰਗੀਕਰਣ ਉੱਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ਈ ਮੈਗਜੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਸਾਹਾ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1923 ਤੋਂ ਸੰਨ 1938 ਤੱਕ ਉਹ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜੀਵਨ ਭਰ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਫੈਕਲਟੀ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਡੀਨ ਰਿਹਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਦਾਸ ਟੰਡਨ

**ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਦਾਸ ਟੰਡਨ** (1 ਅਗਸਤ 1882 – 1 ਜੁਲਾਈ 1962)) ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਸਨ। ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1961 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿਵਲ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਭਾਰਤ ਰਤਨ, ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਆਗੂ ਕਤਾਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1848
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1962
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਕੇ ਐਮ ਮੁਨਸ਼ੀ

**ਕਨਹੀਆਲਾਲ ਮਾਣਿਕਲਾਲ ਮੁਨਸ਼ੀ**, ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ **ਕੁਲਪਤੀ ਡਾ. ਕੇ ਐਮ ਮੁਨਸ਼ੀ** (29 ਦਸੰਬਰ 1887 - 8 ਫਰਵਰੀ 1971) ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀ, ਰਾਜਨੇਤਾ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਨਾਮੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਿਦ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਕਨਹੀਆਲਾਲ ਮੁਨਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ ਭੜੌਚ, ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਉੱਚ ਸਾਖ਼ਰ ਭਾਗਰਵ ਬਾਹਮਣ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ੀਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਨੇ ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਦ ਉਸ ਨੇ ਮੁਂਬਈ ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ 1915 ਵਿੱਚ ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸਹਾਇਕ-ਸੰਪਾਦਕ ਬਣਿਆ। ਕਈ ਹੋਰ ਮਾਸਿਕ ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪਰਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁੱਝ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 1938 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੰਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਫਰਜ ਵੀ ਸੰਭਾਲਿਆ। 1952 ਤੋਂ 1957 ਤੱਕ ਉਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਰਿਹਾ। ਵਕੀਲ, ਮੰਤਰੀ, ਕੁਲਪਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਪਾਲ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਦਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਸ ਨੇ 50 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ, ਡਰਾਮਾ, ਇਤਹਾਸ, ਲਲਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਆਦਿ ਵਿਧਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 1956 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਸਮੇਲਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1887
ਅਲ ਨੀਨੋ

thumb|250px|1997–98 ਦਾ ਅਲ ਨੀਨੋ

ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ **ਅਲ ਨੀਨੋ** ਜਾਂ **ਅਲ ਨੀਞੋ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੇ ਏਕੁਆਦੋਰ ਅਤੇ ਪੇਰੂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤੱਟੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਵਿੱਥ ਨਾਲ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸਤਹੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਮੌਸਮ ਦਾ ਆਮ ਚੱਕਰ ਗੜਬੜਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਅਤੇ ਸੋਕੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਾਹੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਸਿਫਿਕ ਓਸ਼ਨ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ "ਅਲ ਨੀਨੋ" ਦਾ ਮਤਲਬ "ਮੁੰਡਾ" ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੈਸਿਫਿਕ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੂਲ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਅਕਸਰ ਹੱਦ ਦਰਜੇ ਤੱਕ ਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। "ਅਲ ਨੀਨੋ" ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ "ਲਾ ਨੀਨੋ" ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ "ਕੁੜੀ" ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮੁੰਦਰੀ ਧਾਰਾਵਾਂ
ਵਿਨੋਦ ਮਹਿਤਾ

**ਵਿਨੋਦ ਮਹਿਤਾ** 1 ਫਰਵਰੀ 2012 ਤੱਕ *ਆਊਟਲੁੱਕ* ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਇਸੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਿਹਾ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮਹਿਤਾ ਅਣਵੰਡੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ-ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਉਪਰੰਤ ਭਾਰਤ ਆਇਆ। 
## ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ 
* *Bombay: A Private View* (1971), ASIN B0006C8DMO
* *The Sanjay Story* (2012), ISBN 978-9350295816
* *Meena Kumari* (1972), ISBN 978-9350296257
* *Mr Editor, how close are you to the PM?* (1999), ISBN 978-8122005332
* *Lucknow Boy: A Memoir* (2010), ISBN 978-0670085293
* *Editor Unplugged* (2014)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸੱਤਿਆਪਾਲ ਅਨੰਦ

**ਸੱਤਿਆਪਾਲ ਅਨੰਦ** (, ) ਜਨਮ 24 ਅਪਰੈਲ 1931, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ- ਚਾਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗਲਪ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਆਨੰਦ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਟ ਸਾਰੰਗ, ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ "ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਧਾਰਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਤਕਨੀਕਾਂ" ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਇੱਕ ਥੀਸਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ  ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਟੈਕਸਸ ਤੋਂ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

ਆਨੰਦ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 1957 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ (ਪ੍ਰਮੋਦ ਅਤੇ ਸਚਿਨ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ (ਡੇਜ਼ੀ) ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ
ਬਾਲ ਠਾਕਰੇ

**ਬਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਠਾਕਰੇ** (; 23 ਜਨਵਰੀ 1926 – 17 ਨਵੰਬਰ 2012)ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸੱਜ-ਪਿਛਾਖੜੀ ਮਰਾਠੀ ਸ਼ਾਵਨਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ, ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ (ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ) ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੱਗ ਉਸਨੂੰ *ਹਿੰਦੂ ਹਿਰਦੇ ਸਮਰਾਟ* ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨੇਤਾ
ਮੁਹੰਮਦ ਆਸਿਫ਼ ਖਾਂ

**ਮੁਹੰਮਦ ਆਸਿਫ਼ ਖਾਂ** (1929-2000) ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਖੋਜੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪਸ਼ਤੋ, ਬਲੋਚੀ, ਸਿੰਧੀ, ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
*ਨਿੱਕ ਸੁੱਕ 
*ਹੋਰ ਨਿੱਕ ਸੁੱਕ 
*ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ 
*ਮੁਢਲੀ ਲਫ਼ਜ਼ਾਲੀ, 1976
*ਕਾਨ ਲੇਖਾ (ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਧਾਤੂਆਂ ਬਾਰੇ), ਤਨਵੀਰ ਬੁਖਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ,1984
**ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ* (ਸ਼ਾਹਪੁਰੀ ਲਿਪੀ), ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬੀ ਬੋਰਡ, ਲਾਹੌਰ, 1985 
*ਅਜੋਕੀ ਕਹਾਣੀ, 1962

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਭਾਪਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ

**ਭਾਪਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ** (16 ਜੁਲਾਈ 1914 - 31 ਮਾਰਚ 2005) ਪੰਜਾਬੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਾ ਮੋਹਰੀ, ਛਪਾਈ ਦੇ ਅਨੇਕ ਇਨਾਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦਾ ਕਰਤਾ ਧਰਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਾ ਆਰਸੀ ਉਸਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬਤਾਲੀ ਸਾਲ ਚਲਾਇਆ।
## ਜੀਵਨੀ
ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਜੁਲਾਈ 1914 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਭਿੰਡਰਾਂ, ਜਿ਼ਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ, ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਰੀਆ ਸਕੂਲ ਗੰਜੀਬਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ 1936 ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ।

1942 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਦਿਲਜੀਤ ਕੌਰ (ਮੌਤ 1992) ਨਾਲ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟੀਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ:"ਜਯੋਤਿਸਨਾ (1945), ਰੇਣੁਕਾ (1953) ਅਤੇ ਆਸ਼ਮਾ (1960)।

1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1950 ਵਿੱਚ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਨਵਯੁਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਲਾ ਲਈ ਅਤੇ 1952 ਵਿੱਚ ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਉਸਨੇ 1958 ਵਿੱਚ ‘ਆਰਸੀ’ ਛਾਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਨਵਯੁਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਿੱਚ ਛਪਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ।
ਉਹ 1984 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਭਾਪਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਇੰਟਰਵਿਊ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914
ਰਾਜ ਸਭਾ ਟੀਵੀ

**ਰਾਜ ਸਭਾ ਟੀਵੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕੇਬਲ ਟੈਲੀਵਿਯਨ, ਨੈੱਟਵਰਕ ਚੈਨਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਸਭਾ ਟੀਵੀ 10 ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਮਿੰਨੀ ਸੀਰੀਜ ਸੰਵਿਧਾਨ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ), ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਨ 2 ਮਾਰਚ 2014 ਤੋਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਵਿਚ । 2021 ਵਿੱਚ ਇਸ ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਟੀਵੀ ਵਿਚ ਰਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੈੱਟਵਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜ ਸਭਾ
ਪ੍ਰਫੁੱਲ ਬਿਦਵਈ

**ਪ੍ਰਫੁੱਲ ਬਿਦਵਈ** (1949 – 23 ਜੂਨ 2015) ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਸਿਆਸੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ, ਕਾਲਮ ਨਵੀਸ਼ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਿਆਵਰਣ, ਸੰਸਾਰਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1949 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਨ, ਬੰਬੇ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ, ਦਰਸ਼ਨਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 23 ਜੂਨ 2015 ਨੂੰ ਐਮਸਟਰਡਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
## ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਲਮ ਨਵੀਸ਼
ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਦੇਸ਼-ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਤਮਾਮ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦਹਾਕੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਹਿਮ ਰਚਨਾ 1972 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਇਕਨਾਮਿਕ ਐਂਡ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਵੀਕਲੀ" ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ 1981 ਅਤੇ 1993 ਵਿਚਕਾਰ "ਬਿਜਨਸ ਇੰਡੀਆ", "ਫਿਨੈਂਸੀਅਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ" ਅਤੇ "ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ" ਸਮੇਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਉਹ *ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ* ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਸ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਪ੍ਰਫੁੱਲਬਿਦਵਈ ਡਾਟ ਓਆਰਜੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸ ਰਿਸਰਚ, ਸੈਂਟਰਲ ਐਡਵਾਇਜਰੀ ਬੋਰਡ ਆਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਉਹ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਪਰਿਆਵਰਣ, ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ, ਵਿਗਿਆਨ-ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੁ ਸ਼ਕਤੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949
ਜੱਸੀ ਗਿੱਲ

**ਜੱਸੀ ਗਿੱਲ**, ਜਨਮ **ਜਸਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ** (26 ਨਵੰਬਰ 1988), ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਜਸਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਨਵੰਬਰ 1988 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਲੀ, ਖੰਨਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
## ਫਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ 
ਗਿੱਲ ਨੇ *ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਜ਼ 420* ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ 'ਦਿਲ ਵਿਲ ਪਿਆਰ ਵਿਆਰ' ਲੈਕੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ *ਮੁੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਕੇ ਰਹੀਂ* ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਕੌਰ ਮੁੰਡੀ ਨਾਲ ਆਇਆ।

ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਗਿੱਲ ਨੇ ਗੌਹਰ ਖਾਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਟਾਈਟਲ *ਓਹ ਯਾਰਾ ਐਵੇਂ ਐਵੇਂ ਲੁੱਟ ਗਿਆ* ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸੋਨਾਕਸ਼ੀ ਸਿਨਹਾ, ਡਾਇਨਾ ਪੇਂਟੀ ਅਤੇ ਜਿਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿਲ ਦੇ ਨਾਲ *ਹੈਪੀ ਫਿਰ ਭਾਗ ਜਾਏਗੀ* ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ 24 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਹੈ।

## ਐਲਬਮਾਂ
## ਸਿੰਗਲਜ਼ 
## ਫ਼ਿਲਮਾਂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988
ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ

**ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ** ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸਰਕਾਰ ਚਲਾਣ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ ਚੁਣ ਕੇ ਭੇਜਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਵੋਟ ਅਧਿਕਾਰ (ਫਰੈਂਚਾਇਜ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਨਤੰਤਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵੋਟ ਦੇ ਹੱਕ ਤੇ ਹੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸਖ਼ਸ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਰਹੇ ਸਿਆਸੀ ਉਭਾਰ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਲੋਕਤੰਤਰ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਰਾਜਾਸ਼ਾਹੀ ਵੱਲ ਲਿਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਵੋਟਰ ਦਾ ਪੱਖ ਜਾਣਿਆਂ ਵੱਡੇ ਵਜ਼ੀਰ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇੱਥੇ ਤਾਂ ‘ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਰਾਜੇ’ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ’ਤੇ ਠੋਸ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਵੋਟਰ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਹੱਦ 18 ਤੋਂ 21 ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
## ਮੰਗ
ਵੋਟਰ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਪੱਧਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਗੰਢੇ ਅਤੇ ਇਸ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਨਿਗੂਣੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਵੋਟਰ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਆਖਣ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੱਭਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਰੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸਿਆਸੀ ਲੋਕ ਨਿੱਜੀ ਹਿੱਤਾਂ ਵਾਲੀ ਮੱਦ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦੇਣਗੇ। ਭਾਰਤੀ ਵੋਟਰ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੱਭਤਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜਕੜ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੱਭਤਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਬੇਲੋੜੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਵੋਟਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਲਈ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣੇ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਤਾਂ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੰਗ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਨਿਘਾਰ ਵੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। 
## ਗਿਰਾਵਟ
ਵੋਟਰ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀ ਨੈਤਿਕ ਗਿਰਾਵਟ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਵੀ ਹਨ, ਸੁਣਦੇ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਵੇਖਦੇ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਆਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਦਨ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਾੜੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾ ਚੱਲਣ ਦੇਣ ਨੂੰ ਬੜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਤੇ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਰਹਿਬਰਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਹਾਰ ਹੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਦਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ-ਸੁਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਨੈਤਿਕਤਾ ਵਿਹੂਣੇ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਵੋਟਰ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਅਪਣਾ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਹਰ ਮਸਲੇ ਦੇ ਹੱਲ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਪਰ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਾਲੀਨਤਾ ਦਾ ਪੱਲਾ ਫੜੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੇਗਾ। ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ’ਤੇ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਆਮ ਲੋਕ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾੜਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁੱਝੇ ਮਨਸੂਬੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਜਨਤਾ ਦਾ ਕਸੂਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੇੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਰਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਟਪਲਾ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ

**ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ** (ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 11 ਅਪਰੈਲ, 1936 ਨੂੰ ਯੂਪੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1929 ਵਿੱਚ ਸਵਾਮੀ ਸਹਜਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਬਿਹਾਰ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਮੰਤਵ ਮੁਜਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨਾ ਸੀ
1928 ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਰਈਅਤ ਸਭਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਐਨ ਜੀ ਰੰਗਾ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਉੜੀਸਾ ਵਿੱਚ ਮਾਲਤੀ ਚੈਧਰੀ ਨੇ ਉੱਤਕਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਟੇਂਨੇਂਸੀ ਐਕਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਕਰਮ ਖਾਂ, ਅਬਦੁੱਰਹੀਮ, ਫਜਲੁਲਹਕ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਨਾਲ 1929 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਕ ਪ੍ਰਜਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। 
## ਸਥਾਪਨਾ
ਅਪਰੈਲ 1935 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਾਲ ਐਨ ਜੀ ਰੰਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੂਬਾਈ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਇੱਕ ਕੁੱਲ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਆਪਣੇ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸਾਨ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ 11 ਅਪਰੈਲ, 1936 ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਵਾਮੀ ਸਹਜਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ ਐਨ ਜੀ ਰੰਗਾ ਇਸ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਕੁੱਲ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਗਠਨ ਸਮਾਰੋਹ ਨੂੰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ 1 ਸਤੰਬਰ, 1936 ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਦਿਹਾੜੇ ਵਜੋਂ ਮਨਾਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ
ਗੁੱਡੀ ਦਾ ਘਰ

***ਇੱਕ ਗੁੱਡੀ ਦਾ ਘਰ*** (A Doll's House) 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਾਰਵੇਜੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈਨਰਿਕ ਇਬਸਨ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਟਕ ਹੈ।

ਇਹ ਨਾਟਕ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਵਿਆਹ ਵਿਵਸਥਾ ਵੱਲ ਇਸ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਅਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਰਵੱਈਏ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ, ਨੋਰਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੋਜਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਟਕ
ਕਾਲਾ ਅਫਗਾਨਾ

**ਕਾਲਾ ਅਫਗਾਨਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਬਟਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਪਗ 15,000 ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਇਸਾਈ ਦੋ ਮੁੱਖ ਧਰਮ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਲਜ

**ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਲਜ** (Fort William College) ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪੂਰਬ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 10 ਜੁਲਾਈ 1800 ਨੂੰ ਤਤਕਾਲੀਨ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਲਾਰਡ ਵੈਲਜਲੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਬੰਗਲਾ, ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਇਸ ਸੰਸਥਾਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਦਾ ਖੇਲ ਖੇਡਣ ਦਾ ਅੱਡਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਲਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨਵੇਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਕਾਡਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗਿਆਨ ਮੀਮਾਂਸ਼ਾ, ਵਿਆਕਰਨ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਗਿਆਨ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵਾਕਫ਼ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ। ਇਸ ਕਾਲਜ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ, ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਹਿਤ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਆਧਾਰ ਭੂਮੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਜਾਨ ਬੋਰਥਵਿਕ ਗਿਲਕਰਿਸਟ (1759 - 1841) ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੁਚਾਰੂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੱਲਿਆ। ਉਹ ਉਰਦੂ, ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਇੰਗਲਿਸ਼-ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਡਿਕਸਨਰੀ, 'ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਰੈਮਰ,, 'ਦ ਓਰੀਐਂਟਲ ਲਿੰਗੁਇਸਟ' ਨਾਮਕ ਦੋ ਗਰੰਥ 1796 ਅਤੇ 1798 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਏ।

## ਹਵਾਲੇ