open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਬੇਰੀ

thumb|**ਜ਼ੀਜ਼ੀਫਸ ਮੌਰੀਸ਼ੀਆਨਾ (ਬੇਰੀ)**
right|thumb|200px|ਟਾਹਣੀ ਨਾਲ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਪੱਕਾ ਬੇਰ

**ਬੇਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Ber** **Tree;** ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ **Ziziphus mauritiana**, ਉਚਾਰਣ: ਜ਼ਿਜ਼ੀਫਸ ਮੌਰੀਸ਼ਿਆਨਾ) ਇੱਕ ਸਦਾਬਹਾਰ ਰੁੱਖ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਜਾਜੂਬੇ (Jujube), ਚੀਨੀ ਐਪਲ (Chinee Apple), ਇੰਡੀਅਨ ਪਲਮ (Indian plum) ਆਦਿ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਾ ਅਰਬੀ ਨਾਮ "ਸਿਰਦਹ" ਹੈ, ਜੋ ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰੱਖ਼ਤ 6 ਤੋਂ 12 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਉੱਚਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦੀ ਉਮਰ 25 ਸਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫਲ਼ ਨੂੰ ਬੇਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਸੁਆਦ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੇਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਇਸ ਦੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਹਿੜਕ ਜਾਂ ਗਿਟਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬੜੀ ਸਖ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਕਿੱਕਰ ਵਾਂਗ ਇਹ ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਵੀ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀ ਮੂਲ ਧਰਤੀ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਹਿੰਦ-ਮਲੇਸ਼ੀਆਈ ਖਿੱਤਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਵਰਤੋਂ
250px|thumb|ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਣ ਲਈ ਪਏ ਪੂਰੇ ਪੱਕੇ ਲਾਲ ਬੇਰ

ਬੇਰ ਦੇ ਫਲ, ਪੱਤੇ, ਰੁੱਖ ਦੀ ਬਿਲਕ, ਗੂੰਦ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦੇ ਗੁਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਸੋ ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਦੀ ਲੱਕੜੀ ਬਾਲਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਠਕੰਡੇ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਵਾੜ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੀ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਰੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਬਕਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਖਾਣੇ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ, ਸੋਡੀਅਮ, ਕਲੋਰੀਨ, ਗੰਧਕ ਆਦਿ ਤੱਤ ਤਕੜੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਬੇਰ ਪੱਕਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੁੱਕੇ ਬੇਰ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਭਰ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਿਉਂ ਕੇ, ਗਿੱਲੇ ਹੋ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਸਵਾਦੀ ਫਲ ਵਜੋਂ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਕਰਾ ਦਾ ਵੀ ਬੇਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਿਲਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੀਸਾਰ ਅਤੇ ਦਸਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਤਲੀ, ਉਲਟੀ ਅਤੇ ਗਰਭ ਆਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੇਟ ਦਰਦ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬੇਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ
ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਸੁਆਦੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਆਮ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਬੇਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਬਹੁਤੀ ਜ਼ਿਕਰ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ।:

* “ਤੈਨੂੰ ਬੇਰੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ'ਚੋਂ ਬੁਲਾਵਾਂ, ਨੀ ਬੰਨੇ-ਬੰਨੇ ਆ ਜਾ ਗੋਰੀਏ,
ਦੱਸ ਕਿਹੜੇ ਵੇ ਬਹਾਨੇ ਆਵਾਂ ਬੇਰੀਆਂ ਦੇ ਬੇਰ ਮੁੱਕ ਗਏ।”
* “ਪੇਕਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਨਿੰਮ ਲੰਮੇਰੀ, ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਬੇਰੀ,
ਵੇ ਹੁਣ ਜਾਣ ਦੇ ਚੰਨਾ ਹੋ ਗੀ ਇਲਤ ਬਥੇਰੀ।”

* “ਮਾਹੀ ਮੇਰੇ ਨੇ ਬੇਰ ਲਿਆਂਦੇ, ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਚੁਣ-ਚੁਣ ਕੇ,
ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਸੜ ਗਈ ਸੁਣ-ਸੁਣ ਕੇ।”

* “ਕਿੱਕਰਾਂ ਵੀ ਲੰਘ ਆਈ ਬੇਰੀਆਂ ਵੀ ਲੰਘ ਆਈ, ਲੰਘਣੋ ਰਹਿ ਗਿਆ ਲਸੂੜਾ,
ਲੈ ਜਾ ਮੇਰਾ ਗੁੱਟ ਮਿਣਕੇ, ਛੁੱਟੀ ਆਇਆ ਤਾਂ ਲਿਆਵੀ ਚੂੜਾ।”

“ਕਿੱਕਰਾਂ ਵੀ ਲੰਘ ਆਈ ਬੇਰੀਆਂ ਵੀ ਲੰਘ ਆਈ, ਤੂਤ ਹੇਠ ਜਾ ਆਈ ਵੇ,
ਮੇਰਾ ਲੌਂਗ ਗੁਆਚਾ, ਮੈ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ ਵੇ।”।
* ਮਰਗੀ ਨੂੰ ਰੁੱਖ ਰੋਣਗੇ
ਅੱਕ, ਢੱਕ ਤੇ ਕਰੀਰ, ਜੰਡ, ਬੇਰੀਆਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ
ਅੰਗੋਲਾ

**ਅੰਗੋਲਾ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਅੰਗੋਲਾ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (; ਕਿਕੋਂਗੋ, ਕਿਮਬੁੰਦੂ, ਉਮਬੁੰਦੂ: Repubilika ya Ngola), ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨਮੀਬੀਆ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਾਂਗੋ ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲੁਆਂਡਾ ਹੈ। ਕਾਬਿੰਡਾ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਦੋਵੇਂ ਕਾਂਗੋਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

16ਵੀਂ ਤੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਵਰਤਮਾਨ ਅੰਗੋਲਾ ਦੇ ਕੁਝ ਤਟਵਰਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਜਮਾਂਦਰੂ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਭਾਂਤੀ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਝਿਜਕ ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅੰਗੋਲਾ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਬਸਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਰਲਿਨ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਕਾਰਗਰ ਅਧਿਕਾਰ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ 'ਚ ਮਿਲਿਆ। ਅਜ਼ਾਦੀ ਇੱਕ ਲੰਮੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1975 ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ। ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ 1975 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2002 ਤੱਕ ਘਰੇਲੂ (ਸਿਵਲ) ਯੁੱਧ ਦੀ ਪਿੱਠ-ਭੂਮੀ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖਣਿਜ ਅਤੇ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਰਥਚਾਰਾ 1990 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਵਲ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਔਸਤਨ ਦੋ-ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਹਿਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਨੀਵਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਔਸਤ ਜੀਵਨਕਾਲ ਅਤੇ ਬਾਲ-ਮੌਤ ਦਰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਾਬ ਦਰਜੇ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਅੰਗੋਲਾ ਨੂੰ ਬੇਮੇਲ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਾਲਾ ਮੁਲਕ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਦੌਲਤ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਨੁਪਾਤਹੀਣ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਇਕਾਗਰਤ ਹੈ।

ਅੰਗੋਲਾ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੰਘ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਲਾਤੀਨੀ ਸੰਘ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਨਿਰੁਪਤੀ
ਅੰਗੋਲਾ ਨਾਮ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਨਾਂ *Reino de Angola* (ਰੇਇਨੋ ਡੇ ਆਂਗੋਲਾ) ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਡਿਆਸ ਡੇ ਨੋਵਾਇਸ ਦੀ 1571 ਸਨਦ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਗੋਲਕ ਨਾਮ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਅੰਦੋਂਗੋ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਪਦਵੀ ਅੰਗੋਲਾ (ngola), ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਦੋਂਗੋ, ਕਵਾਂਜ਼ਾ ਅਤੇ ਲੁਕਾਲਾ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕੋਂਗੋ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਸੀ ਪਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਭਾਲ ਰਹੀ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਟੁਕੜੀਆਂ
ਅੰਗੋਲਾ 18 ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ 163 ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ 18 ਸੂਬੇ ਹਨ:

ਬੇਂਗੋ
ਬੇਂਗੁਏਲਾ
ਬਿਏ
ਕਾਬਿੰਡਾ
ਕੁਆਂਡੋ ਕੁਬਾਂਗੋ
ਕੁਆਂਸਾ ਨੋਰਤੇ
ਕੁਆਂਸਾ ਸੂਲ
ਕੁਨੇਨੇ
ਉਆਂਬੋ

ਊਈਲਾ
ਲੁਆਂਡਾ
ਲੁੰਡਾ ਨੋਰਤੇ
ਲੁੰਡਾ ਸੂਲ
ਮਾਲਾਨਹੇ
ਮੋਕਸਿਕੋ
ਨਾਮਿਬੇ
ਊਇਗੇ
ਜ਼ਾਇਰੇ

 
## ਚਿੱਤਰਸ਼ਾਲਾ

File:Church in Tombua, Namibe, Angola.JPG|ਨਾਈਬੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਤੋਂਬੂਆ ਵਿੱਚ ਗਿਰਜਾਘਰ
File:ChokweWoman.jpg|ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਮੂਰਤੀ। ਚੋਕਵੇ ਲੋਕ, ਅੰਗੋਲਾ, ਅਗੇਤਰੀ 20ਵੀਂ ਸਦੀ
File:Black Stones Pungo Adongo.JPG|ਪੁੰਗੋ ਅਡੋਂਗੋ ਦੇ "ਕਾਲੇ ਪੱਥਰ"
Image:Luanda4.jpg|ਲੁਆਂਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Kalandula waterfalls of the Lucala-River in Malange, Angola (2).JPG|ਲੁਕਾਲਾ ਨਦੀ ਦਾ ਕਾਲੇਂਡੁਲਾ ਝਰਨਾ, ਮਲਾਂਗੇ ਵਿੱਚ, 2009

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਓਲੀਵਰ ਗੋਲਡਸਮਿਥ

**ਓਲੀਵਰ ਗੋਲਡਸਮਿਥ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Oliver Goldsmith, 10 ਨਵੰਬਰ 1730 - 4 ਅਪਰੈਲ 1774) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਤਾਅਲੁਕ ਸੀ। ਟਰਿੰਟੀ ਮਹਾ ਵਿਦਿਆਲਾ ਡਬਲਿਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਏਡਿਨਬਰਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੀਡਨ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਤਬੀਅਤ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਤਰਫ ਰੁਝਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਰਿਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ’ (Citizens of the World) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਹੈਸੀਅਤ ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਵਧਣ ਲੱਗੀ। ਗੋਲਡਸਮਿਥ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਿਆਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ‘ਗੁਡ ਨੇਚਰਡ ਮੈਨ’ (Good Natured Man) ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸ਼ੀ ਸਟੂਪਸ ਟੂ ਕੰਕੁਰ (She stoops to Conquer) ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਈ ਜਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਖੇਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹੈ ‘ਦ ਵਿਕਾਰ ਆਫ ਵੇਕਫੀਲਡ’ (The Vicar of Wakefield)। ਗੋਲਡਸਮਿਥ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਉੱਤੇ ਜਜਬਾਤੀਪੁਣਾ ਬਹੁਤ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਧਨ ਕਮਾਇਆ ਲੇਕਿਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਰਬਤ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਸੀਬ ਹੋਈ। ਬਾਸੋਲ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਹਮਕਾਨਾ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਖੀ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਦਿਲ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵੇਖੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਅਹਦ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੈਮੂਅਲ ਜਾਨਸਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਦੋਸਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਗ੍ਰੋਤੋਵਸਕੀ

**ਜ਼ੇਰਜੀ ਮਾਰੀਅਨ ਗ੍ਰੋਤੋਵਸਕੀ** (; 11 ਅਗਸਤ 1933–14 ਜਨਵਰੀ 1999) ਰੰਗ-ਮੰਚ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂਪਣ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰੀ ਰੰਗ-ਮੰਚ ਦੀ ਨਵੀਂ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਰੰਗ-ਮੰਚ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਸੀ।

ਗ੍ਰੋਤੋਵਸਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 11 ਅਗਸਤ 1933 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 14 ਜਨਵਰੀ 1999 ਨੂੰ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ 65 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
## ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ
* ਟੂਵਾਰਡਜ ਏ ਪੂਅਰ ਥੀਏਟਰ (ਪੀਟਰ ਬਰੁਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ) (1968)
**ਦ ਥੀਏਟਰ ਆਫ਼ ਗ੍ਰੋਤੋਵਸਕੀ* ਜੈਨੀਫਰ ਕੁਮੀਏਗਾ, ਲੰਦਨ: ਮੇਥੁਏਨ, 1987.
**ਐਟ ਵਰਕ ਵਿਦ ਗ੍ਰੋਤੋਵਸਕੀ ਆਨ ਫਿਜੀਕਲ ਐਕਸ਼ਨਜ* ਥਾਮਸ ਰਿਚਰਡਜ, ਲੰਦਨ: ਰੂਟਲੈੱਜ, 1995.
**ਦ ਗ੍ਰੋਤੋਵਸਕੀ ਸੋਰਸਬੁੱਕ* ਸੰ. ਲੀਸਾ ਵੋਲਫੋਰਡ ਅਤੇ ਰਿਚਰਡ ਸਚੈਚਨਰ, ਲੰਦਨ: ਰੂਟਲੈੱਜ, 1997.
** ਏ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਥੀਏਟਰ ਐਂਥਰੋਪੋਲੋਜੀ: ਦ ਸੀਕਰਟ ਆਰਟ ਆਫ਼ ਦ ਪਰਫਾਰਮਰ* ਯੂਗੀਨਿਓ ਬਾਰਬਾ(2001)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥੀਏਟਰ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ
ਅਰਜਨਟੀਨਾ

**ਅਰਜਨਟੀਨਾ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਅਰਜਨਟੀਨ ਗਣਰਾਜ**, () ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਰਹੱਦ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਿਲੇ ਨਾਲ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬੋਲੀਵੀਆ ਅਤੇ ਪੈਰਾਗੁਏ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅਤੇ ਉਰੂਗੁਏ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ, ਫ਼ਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਜਾਰਜੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੈਂਡਵਿੱਚ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਜਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। 
ਇਹ ਦੇਸ਼ 23 ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਬੁਏਨਜ਼ ਆਇਰਸ ਦੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਦਾ ਸੰਘ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰਫਲ ਵਜੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪੇਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਮੇਰਕੋਸੂਰ, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ, ਇਬੇਰੋ-ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਗਠਨ, ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਸਮੂਹ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ G-15 ਅਤੇ G-20 ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਰਥ-ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੰਨੀ-ਪ੍ਰਮੰਨੀ ਖੇਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮੱਧਵਰਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕ ਉੱਤੇ ਪਦ "ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ" ਹੈ। ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਬਰਾਏ ਨਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮੁੱਚੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਜ ਪੱਖੋਂ ਸਥਾਨ ਪੰਜਵਾਂ ਅਤੇ ਖਰੀਦ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮਾਨਤਾ ਪੱਖੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ "ਆਪਣੇ ਮੰਡੀ ਆਕਾਰ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਮਿਆਰ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਨਿਰਮਿਤ ਵਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਨਿਰਯਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕਾਰਨ ਭਵਿੱਖਤ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ" ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਮੱਧਵਰਤੀ ਉਭਰਦੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:"Streetart".jpg|ਸੇਲਜ਼ਮੈਨ ਅਤੇ ਗਧੇ
File:Bailando en el norte argentino.jpg|ਉੱਤਰੀ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਪਰੇਡ
File:Baile11.jpg| ਬੇਲੀ
File:Copleras.jpg|ਪਚਾਮਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ
File:Gauchito salteño argentino.jpg|ਗਾਚੋ ਸਾਲਟਾ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਤੋਂ
File:Vista Casa Juan Domingo Perón.jpg|ਜੁਆਨ ਡੋਮਿੰਗੋ ਪੇਰਾਨ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵੰਡ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣ ਅਮਰੀਕੀ ਦੇਸ਼
ਗਾਰਗੀ

ਵਾਚਕਨਵੀ **ਗਾਰਗੀ**, ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ। ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕੁਦਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਵਦਿਨੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਲੈਸ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਾਚਕਨਵੀ **ਗਾਰਗੀ**, ਵਚਕਨੁ ਨਾਮ ਦੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਸੀ। ਗਰਗ ਗੋਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਗਾਰਗੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਭਨੀ ਥਾਂਈਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

## ਜਗਵਲਕਯ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਤਰਾਰਥ
ਬ੍ਰਹਦਾਰਣਾਇਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਗਵਲਕਯ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬੜਾ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਰਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਹਾਰਾਜ ਜਨਕ ਨੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਦੇ ਨਮਿਤ ਇੱਕ ਸਭਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਹਸਤਰ ਸਵਤਸਾ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਗਊਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਖੜੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸਭ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ - ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਹੋਣ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜੀਵ ਬਣਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ। ਸਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਈ, ਪਰ ਆਤਮਸ਼ਲਾਘਾ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਉਠਿਆ ਨਹੀਂ। ਤਦ ਜਗਵਲਕਯ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਚੇਲਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ - ਪੁੱਤਰ ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇੱਥੋਂ ਹੱਕ ਲੈ ਚਲ।

ਇੰਨਾ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ ਜਗਵਲਕਯ ਜੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਤਰਾਰਥ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਭਗਵਾਨ ਜਗਵਲਕਯ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦਿਨੀ ਗਾਰਗੀ ਵੀ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਸਭ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਗਵਲਕਯ ਜੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਤਰਾਰਥ ਕਰਨ ਉਹ ਉੱਠੀ।

ਗਾਰਗੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ - ਭਗਵਨ ! ਇਹ ਕੁਲ ਪਾਰਥਿਵ ਪਦਾਰਥ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ, ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਾਣੀ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ ?

ਜਗਵਲਕਯ - ਪਾਣੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ।

ਗਾਰਗੀ - ਹਵਾ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ ?

ਜਗਵਲਕਯ - ਹਵਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ।

ਗਾਰਗੀ - ਅਕਾਸ਼ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ ?

ਜਗਵਲਕਯ - ਅਕਾਸ਼ ਗੰਧਰਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ।

ਗਾਰਗੀ - ਗੰਧਰਵਲੋਕ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ ?

ਜਗਵਲਕਯ - ਗੰਧਰਵਲੋਕ ਆਦਿਤਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ।

ਗਾਰਗੀ - ਆਦਿਤਯਲੋਕ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ ?

ਜਗਵਲਕਯ - ਆਦਿਤਯਲੋਕ ਚੰਦਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ।

ਗਾਰਗੀ - ਚੰਦਰਲੋਕ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ ?

ਜਗਵਲਕਯ - ਨਕਸ਼ਤਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ।

ਗਾਰਗੀ - ਨਕਸ਼ਤਰਲੋਕ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ।

ਜਗਵਲਕਯ - ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ।

ਗਾਰਗੀ - ਸਵਰਗ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ ?

ਜਗਵਲਕਯ - ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਲੋਕ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ।

ਗਾਰਗੀ - ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਲੋਕ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ ?

ਜਗਵਲਕਯ - ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ।

ਗਾਰਗੀ - ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹੈ ?

ਤੱਦ ਜਗਵਲਕਯ ਨੇ ਕਿਹਾ - ਗਾਰਗੀ ! ਹੁਣ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮਤ ਪੁੱਛ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਜਗਵਲਕਯ ਜੀ ਨੇ ਯਥਾਰਥ ਸੁਖ ਵੇਦਾਂਤ ਤੱਤ‍‌ ਸਮਝਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਗਾਰਗੀ ਪਰਮ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲੀ - ਭਗਵੰਨ ! ਜਗਵਲਕਯ ਯਥਾਰਥ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਗਊਆਂ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਹਸ ਕੀਤਾ ਉਹ ਉਚਿਤ ਹੀ ਸੀ। ਗਾਰਗੀ ਉਮਰ ਭਰ ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਰਹੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਇਹ **ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਮੁਖੀਆਂ** ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੁਲਕ ਦੇ ਮੁਖੀ (ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ) ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ (ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ) ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਖੀ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮੁਲਕਾਂ 'ਚ ਅਰਧ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮੁਲਕ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਦੋਵੇਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੁਲਕ 
## ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ
## ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵੱਲੋਂ ਨਾ-ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਮੁਲਕ
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
*Rulers.org List of rulers throughout time and places
*List of official websites for heads of state
ਦੰਦ ਖੰਡ ਤਟ

**ਦੰਦ ਖੰਡ ਤਟ** (ਆਇਵਰੀ ਕੋਸਟ) ਜਾਂ **ਕੋਤ ਡਿਵੋਆਰ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਕੋਤ ਡਿਵੋਆਰ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (), ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 322,462 ਵਰਗ ਕਿ. ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਲਿਬੇਰੀਆ, ਗਿਨੀ, ਮਾਲੀ, ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ ਅਤੇ ਘਾਨਾ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਦੱਖਣੀ ਹੱਦ ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। 1998 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 15,366,672 ਸੀ ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ 20,617,068। 1975 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 67 ਲੱਖ ਸੀ।

ਯੂਰਪੀਆਂ ਦੀ ਬਸਤੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭੂਮੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਿਆਮਨ, ਕੋਂਗ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਬਾਊਲੇ। ਐਂਦੇਨੀਏ ਅਤੇ ਸਾਨਵੀ ਦੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਲਤਨਤਾਂ ਸਨ ਜੋ ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਬਸਤੀਵਾਦ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਪਿੱਛੋਂ ਆਪਣੀ ਅਲੱਗ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹੀਆਂ। 1843-1844 ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ਨੇ ਫ਼੍ਰਾਂਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 1893 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਧੱਕਾ-ਮੁੱਕੀ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਫ਼੍ਰਾਂਸ ਦੀ ਬਸਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ 7 ਅਗਸਤ, 1960 ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ। 1960 ਤੋਂ 1993 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਫ਼ੇਲੀ ਹੂਫ਼ੂਏ-ਬਵਾਨੀ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਪੱਛਮ, ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼੍ਰਾਂਸ ਨਾਲ ਨਜਦੀਕੀ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਸਬੰਧ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖੇ। ਹੂਫ਼ੂਏ-ਬਵਾਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਖਤਾ-ਪਲਟੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਯੁੱਧ, ਜੋ 2002 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਗੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਏ ਸਿਆਸੀ ਸਮਝੌਤੇ ਮਗਰੋਂ ਮੁੜ ਅਮਨ ਪਰਤਿਆ ਹੈ।

ਆਇਵਰੀ ਕੋਸਟ ਇੱਕ ਗਣਰਾਜ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਤਾਕਤਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਹੱਥ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਕਨੂੰਨੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਯਾਮੂਸੂਕਰੋ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਬਿਜਾਨ ਦਾ ਬੰਦਰਗਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਦੇਸ਼ 19 ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ 81 ਵਿਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਲਾਮੀ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਸੰਗਠਨ, ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੰਘ, ਲਾ ਫ਼੍ਰਾਂਕੋਫ਼ੋਨੀ, ਲਾਤੀਨੀ ਸੰਘ, ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਰਥਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅੰਧ ਅਮਨ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਜੋਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਕਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਕੋਕੋ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਬਦੌਲਤ ਇਹ ਦੇਸ਼ 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਰਥਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:CONCERT 20 AU PALAIS DE LA CULTURE D'ABIDJAN.jpg|ਪਲਾਇਸ ਡੀ ਲਾ ਕਲਚਰ ਡੀ ਅਬਿਜਾਨ ਵਿਖੇ 20 ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ
File:CONCERT 4 AU PALAIS DE LA CULTURE D'ABIDJAN.jpg|ਪਲਾਇਸ ਡੀ ਲਾ ਕਲਚਰ ਡੀ ਅਬਿਜਾਨ ਵਿਖੇ 4 ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ
File:CONCERT 17 AU PALAIS DE LA CULTURE D'ABIDJAN.jpg|ਪਲਾਇਸ ਡੀ ਲਾ ਕਲਚਰ ਡੀ ਅਬਿਜਾਨ ਵਿਖੇ 4 ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸਰਗੇਈ ਆਈਜ਼ੇਨਸਤਾਈਨ

**ਸਰਗੇਈ ਮਿਖਾਇਲੋਵਿਚ ਆਈਜ਼ੇਂਸਤਾਈਨ** (ਰੂਸੀ: Сергей Михайлович Эйзенштейн 23 ਜਨਵਰੀ 1898 – 11 ਫਰਵਰੀ 1948) ਇੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਕਲਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰਕ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਫਿਲਮਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਤਾ, ਸਿਰਜਕ ਅਤੇ ਅਲੋਚਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫਿਲਮ *ਬੈਟਲਸ਼ਿਪ ਪੋਤੇਮਕਿਨ* ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਉਮਰ ਦਾ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਨੇ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ ਛੇ ਫਿਲਮਾਂ ਹੀ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕੀਆਂ। ਕੁਝ ਫਿਲਮਾਂ ਤਾਂ 80-90 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਇੱਕ ਫਿਲਮਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਚਿੰਤਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਆਖਰੀ ਦਮ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
## ਜੀਵਨੀ 
ਉਹ ਰੀਗਾ (ਲਾਤਵੀਆ) ਰੂਸ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਿਖਾਇਲ ਓਸਿਪੋਵਿਚ ਆਈਜ਼ੇਂਸਤਾਈਨ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਜੂਲੀਆ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਵਪਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਉਹ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਰੀਗਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਸੰਸਥਾਨ ਪੇਤ੍ਰੋਗ੍ਰਾਦ ਤੋਂ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਕੇ ਸਰਗੇਈ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ 1918 ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮਿਖਾਇਲ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਪੱਖ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਹਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਜਰਮਨੀ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਰਗੇਈ ਨੂੰ ਪੇਤ੍ਰੋਗ੍ਰਾਦ, ਵੋਲੋਗਦਾ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿੰਸਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ। 1920 ਵਿੱਚ, ਸਰਗੇਈ ਨੂੰ ਮਿੰਸਕ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਅਕਤੂਬਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਮਾਂਡਰ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਕੋਈ 300 ਕਾਂਜੀ ਅੱਖਰ ਸਿੱਖੇ, ਜਿਸਦਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਚਿੱਤਰ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਜੋਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਕਾਬੁਕੀ ਥਿਏਟਰ ਨਾਲ ਉਹਦਾ ਵਾਹ ਪਿਆ। ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਉਸਦੀ ਜਾਪਾਨ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਪੜੁੱਲ ਬਣੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੋਕ
ਯਥਾਰਥਵਾਦ

**ਯਥਾਰਥਵਾਦ** ਸ਼ਬਦ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਰਥ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ:
*ਯਥਾਰਥਵਾਦ (ਕਲਾਵਾਂ) 
*ਯਥਾਰਥਵਾਦ (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਬੰਧ) 
*ਯਥਾਰਥਵਾਦ (ਥੀਏਟਰ) 
*ਸਾਹਿਤਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ 
*ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ
*ਵਿਗਿਆਨਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ
*ਡਿਪਰੈੱਸਵ ਯਥਾਰਥਵਾਦ
*ਐਥਨੋਗਰਾਫਿਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ
*ਲੀਗਲ ਯਥਾਰਥਵਾਦ
*ਟੈਕਟੀਕਲ ਯਥਾਰਥਵਾਦ
*ਜਾਦੂਈ ਯਥਾਰਥਵਾਦ
*ਤਰੰਗੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਵਿਆਨਾ ਸਕੂਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਥਾਰਥਵਾਦ
ਨਿਕੋਲਾਈ ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ

**ਨਿਕੋਲਾਈ ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ** (Russian: Николай Алексеевич Островский) (29 ਸਤੰਬਰ 1904 – 22 ਦਸੰਬਰ 1936), ਇੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ *ਕਬਹੂ ਨਾ ਛਾਡੇ ਖੇਤ* ਕਰ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
## ਜੀਵਨੀ
ਨਿਕੋਲਾਈ ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਸਤੰਬਰ 1904 ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੂਕਰੇਨੀ ਮਜਦੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਚ ਹੋਇਆ। 1914 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ੇਪੇਤਿਵਕਾ ਦੇ ਰੇਲਮਾਰਗ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਨਿਕੋਲਾਈ ਰਸੋਈਏ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਜਨ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਕੋਇਲਾ ਝੋਕਣ ਵਾਲਾ ਸਟੋਕਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਿਸੇ ਬਿਜਲੀ ਘਰ ਚ ਬਿਜਲੀ ਕਾਰੀਗਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। 1917 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਜੀਵਨੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਜਰਮਨੀ ਨੇ 1918 ਦੀ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ ਲੋਕਲ ਭੂਮੀਗਤ ਬੋਲਸ਼ਵਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ 1918 ਚ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਲੀਗ (ਕੋਮਸੋਮੋਲ) ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਘਰੇਲੂ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੋਤੋਵਸਕੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਲੜਿਆ। 1920 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਵੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਟਾਈਫਸ ਦਾ ਰੋਗ ਲੱਗ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਕੋਲਾਈ ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1904
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1936
ਸੁਕਰਾਤ

**ਸੁਕਰਾਤ** (/ˈsɒkrətiːz/; ਯੂਨਾਨੀ: Σωκράτης, 469 ਈ ਪੂ - 399 ਈ ਪੂ ਐਥਨਜ਼ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਲੋਂ 399 ਈ ਪੂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਖੁਸ਼ੀ - ਖੁਸ਼ੀ ਪੀਤਾ ਅਤੇ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਭੱਜ ਜਾਣ ਦਾ ਆਗਰਹ ਉਸਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਨੇਹੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ:-
*ਭਰਾਵੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਾ ਮੈਂ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਭੱਜ ਜਾਵਾਂ। ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਲਾ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇਣਾ ਕੌਣ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਪਰ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਧਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਨਸ਼ਵਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁੱਝ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਅਮਰ ਹੈ ਫਿਰ ਇਸ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਕੀ ਡਰਨਾ? ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕੀ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਕੁੱਝ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਆਤਮਾ ਅਜਿਹੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਕਤੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭੱਜਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੀ ਮੈਂ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਉੱਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਕਹਿਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਹਾ ਸੀ - ਸੰਸਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਹੀ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰੀਵ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਨਸ਼ਵਰ ਕਾਇਆਮਾਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜਾਗਰੁਕ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਡਾ ਰੁਝਾਨ ਆਤਮਢੂੰਡ ਵੱਲ ਹੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੱਚ, ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਈਏ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਅੱਛਾ ਹੈ, ਨਸ਼ਵਰ ਸਰੀਰ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ। ਮੈਂ ਟਹਿਲਦੇ - ਟਹਿਲਦੇ ਥੱਕ ਚੁੱਕਿਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਸੰਸਾਰ ਰੂਪੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਲਿਟਕੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਸੌਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਚਾਦਰ ਤਾਣ ਦੇਣਾ।*

ਪਿਆਲਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਸੁਕਰਾਤ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਨਾਲ ਫਿਰ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤਾਂ ਜੇਲ੍ਹਰ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘‘ਸੁਕਰਾਤ ਨੂੰ ਕਹੋ ਹੁਣ ਗੱਲਾਂਬਾਤਾਂ ਨਾ ਕਰੇ ਕਿਉਂਕਿ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਖ਼ੂਨ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਅਸਰ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਫਿਰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।’’ ਸੁਕਰਾਤ ਦਾ ਜੁਆਬ ਸੀ, ‘‘ਜੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਿਆ ਤਾਂ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?’’

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਕਰਾਤ
ਮੋਪਾਸਾਂ

**ਹੇਨਰੀ ਰੇਨ ਅਲਬਰਟ ਗਾਏ ਦ ਮੋਪਾਸਾਂ** (, 5 ਅਗਸਤ 1850 – 6 ਜੁਲਾਈ 1893) 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ, ਆਧੁਨਿਕ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਧਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਗਾਏ ਡੇ ਮੋਪਾਸਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਗਸਤ 1850 ਨੂੰ ਫ਼ਰਾਂਸ  ਦੇ ਸ਼ੈਤੋ ਦ ਮਿਰੋਮੇਸਨਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੋਰਮਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੋਪਾਸਾਂ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਜੋ ਸੁਲਝੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰੁਚੀਆਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਾਤਾ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ (ਉਹ ਕਲਾਸਿਕੀ ਸਾਹਿਤ ਖਾਸ ਕਰ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦਿਲਦਾਦਾ ਸੀ) ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਤਲਾਕ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਬਾਲ ਮਨ ਉੱਤੇ ਭੈੜਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਯੁਵਾਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਇਲਾਜ਼ ਰੋਗ ਨੇ ਜਕੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ ਮੋਪਾਂਸਾ ਨੂੰ ਇਹ ਰੋਗ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਮੋਪਾਂਸਾ ਆਪਣੇ ਉਮਰ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਤਰਫ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਨਿਰਾਸ਼ਾਪੂਰਣ ਸੱਚ ਤੋਂ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਮੌਜ ਮਸਤੀ ਭਰਿਆ ਜੀਵਨ ਜੀਣ ਦੇ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ ਕਰ ਲਿਆ , ਉਥੇ ਹੀ ਦੂਜਾ ਪੱਖ ਇਹ ਸੀ  ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੇ  ਸੀਮਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੰਡਲ ਦੇ ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਫ 43 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਅਰਥਾਤ ਸਿਰਫ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਛੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ  ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਉੱਤਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀਆਂ ਗਈਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ  ਜਿਵੇਂ ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ , ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ , ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਆਦਿ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਸ਼ਕਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1850
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1893
ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ

**ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ** (28 ਦਸੰਬਰ 1927 - 5 ਜੂਨ 1942) ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ੀਲ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਜੋ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਰਕਮ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਸਹਿਗਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬ ਸਨ ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਹੋਣਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
### ਜਨਮ
ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਦਸੰਬਰ 1927 ਵਿੱਚ ਖਾਨਖਾਨਾ,ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਹੁਣ 'ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ' ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

### ਗਾਇਕੀ
ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ ਨੇ 3 ਸਾਲ ਦੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਰਵਜਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਰਮਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਸਿਰਫ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਸੀ। ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਰੋਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਮੰਤਰਮੁਗਧ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਈ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਤੋਂ ਕਈ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ। ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਰਵੱਲਭ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ਿਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਤੇ ਉਲੇਖਣੀ ਗਾਇਕ ਵੀ ਆਏ ਸਨ ਲੇਕਿਨ ਹਜਾਰਾਂ ਲੋਕ ਕੇਵਲ ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ ਨੂੰ ਹੀ ਸੁਣਨ ਲਈ ਵਿਆਕੁਲ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਜੇਹੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ 8 ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਅੱਜ ਆਮ ਹੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

### ਮੌਤ
ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ ਦੀ ਮੌਤ 5 ਜੂਨ 1942 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹਨ।

## ਗੀਤ
ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ ਦੇ 8 ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ :-  
*ਯੂੰ ਨ ਰਹ-ਰਹ ਕਰ ਹਮੇਂ ਤਰਸਾਇਯੇ- ਗ਼ਜ਼ਲ
*ਹੈਰਤ ਸੇ ਤਕ ਰਹਾ ਹੈ- ਗ਼ਜ਼ਲ
*ਗੋਰੀ ਗੋਰੀ ਬਈਯਾੰ- ਭਜਨ
*ਮੋਰੀ ਬਿਨਤੀ ਮਾਨੋ ਕਾਨ੍ਹਾ ਰੇ- ਭਜਨ
*ਮਨ ਕੀ ਮਨ ਹੀ ਮਾਹਿ ਰਹੀ- ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਬਾਣੀ
*ਚੇਤਨਾ ਹੈ ਤਉ ਚੇਤ ਲੈ -ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਬਾਣੀ
*ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ..- ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ
*ਰਾਵੀ ਦੇ ਪਰਲੇ ਕੰਢੇ ਵੇ ਮਿਤਰਾ- ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ
ਕੇਸਰ

**ਕੇਸਰ** (saffron) ਇੱਕ ਸੁਗੰਧ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪ ਦੀ ਵਰਤੀਕਾਗਰ (Stigma) ਨੂੰ ਕੇਸਰ, ਕੁੰਕੁਮ, ਜਾਫਰਾਨ ਅਤੇ ਸੈਫਰਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਰੀਡੇਸੀ ਕੁਲ ਦੀ ਕਰੋਕਸ ਸੈਟਾਇਵਸ (Crocus sativus) ਨਾਮਕ ਛੋਟਾ ਬਨਸਪਤੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਸਥਾਨ ਦੱਖਣ ਯੂਰਪ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸਪੇਨ, ਇਟਲੀ, ਗਰੀਸ, ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ, ਈਰਾਨ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੇਵਲ ਜੰਮੂ (ਕਿਸ਼ਤਵਾਰ) ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਪਾਮਪੁਰ) ਦੇ ਸੀਮਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਜ ਤੁਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਗਠੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਅਗਸਤ-ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਰੋਪੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪ ਨਾਲੋਂ ਨਾਲ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨਿਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਮਸਲਾ ਹੈ।

ਕੇਸਰ ਦਾ ਕਸ਼ੁਪ 15-25 ਸੇਂਟੀਮੀਟਰ ਉੱਚਾ, ਪਰ ਕੰਡੇਹੀਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੀਆਂ ਮੂਲੋਭਦਵ, ਸੰਕਰੀ, ਲੰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲੀਦਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਸ਼ਪਦੰਡ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਪਰ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਵਰਣ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਪੁਸ਼ਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਖੜੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਦੇ ਦੋ ਚਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪੁੰਕੇਸ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਟਿਗਮਾ ਨਾਰੰਗ ਰਕਤ ਵਰਣ ਦੇ, ਅਖੰਡ ਅਤੇ ਖੰਡਿਤ ਅਤੇ ਗਦਾਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਕੁਕਸ਼ੀਆਂ, ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਇੰਚ ਲੰਮੀਆਂ, ਡੂੰਘੀਆਂ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਲਾਲਿਮਾਯੁਕਤ ਹਲਕੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਡੇ ਦੰਤੁਰ ਜਾਂ ਲੋਮਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੇਸਰ ਦੀ ਦੁਰਗੰਧ ਤੀਖਣ, ਪਰ ਲਾਖਣਿਕ, ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੌੜਾ, ਪਰ ਦਿਲਕਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਮੱਖਣ ਆਦਿ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਵਰਣ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਸ਼ਣਵੀਰਿਆ, ਉਤੇਜਕ, ਆਰਤਵਜਨਕ, ਦੀਵਾ, ਪਾਚਕ, ਵਾਤ-ਬਲਗ਼ਮ-ਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਵੇਦਨਾਸਥਾਪਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੀੜਿਤਾਰਤਵ, ਸਰਦੀ ਜੁਕਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਿਰਦਰਦ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਕਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਉਂਦਾ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲੇ
ਮੁਨਾਜਾਤ-ਏ-ਬਾਮਦਾਦੀ

**ਮੁਨਾਜਾਤ-ਏ-ਬਾਮਦਾਦੀ** **ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਅਸਲ-ਓ-ਤਰਜਮਾ ਬ ਸ਼ਿਅਰ-ਏ-ਫ਼ਾਰਸੀ** ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਸਰਬਕਾਲੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ‘ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ’ ਦਾ ਭਾਈ ਲਕਸ਼ਵੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਮੁਜ਼ਤਰ’ ਨਾਭਵੀ ਦੁਆਰਾ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਵਾਦ 1969 ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਛਪ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਕਰ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਖੂਬ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ‘ਮੁਨਾਜਾਤ’ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਗੀਤ ਜੋ ਰੂਹਾਨੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ‘ਬਾਮਦਾਦੀ’ ਸਵੇਰ ਵਕਤ ਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ
ਸਾਲਵਾਦੋਰ

**ਸਾਲਵਾਦੋਰ** ਜਾਂ **ਏਲ ਸਾਲਵਾਦੋਰ** (, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ 'ਰੱਖਿਅਕ ਦਾ ਗਣਰਾਜ') ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਨ ਸਾਲਵਾਦੋਰ ਹੈ; ਸਾਂਤਾ ਆਨਾ ਅਤੇ ਸਾਨ ਮਿਗੁਏਲ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹਾਂਡਰਸ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਬਲਾ ਇਲਾਕਾ ਫ਼ੋਨਸੇਕਾ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਨਿਕਾਰਾਗੁਆ ਦੇ ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 2009 ਤੱਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 5,744,113 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੇਸਤੀਸੋ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਮੰਡਲ
ਸਾਲਵਾਦੋਰ ਨੂੰ 14 ਮੰਡਲਾਂ ਜਾਂ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ (ਦੇਪਾਰਤਾਮੇਂਤੋ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅੱਗੋਂ 262 ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ (ਮੁਨੀਸੀਪੀਓ) ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਏਕੁਆਦੋਰ

**ਏਕੁਆਦੋਰ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਏਕੁਆਦੋਰ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** ( ਜਿਸਦਾ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ ਹੈ "ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ"), ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪੇਰੂ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿਲੇ ਸਮੇਤ ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਰਹੱਦ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ 'ਚ ਸਥਿਤ ਗਾਲਾਪਾਗੋਸ ਟਾਪੂ, ਜੋ ਮੂਲ-ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 1000 ਕਿਮੀ (620 ਮੀਲ) ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨੂੰ ਹਨ, ਵੀ ਇਸੇ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਹੀ ਹਨ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Baile de los Yumbos 01.jpg|ਇਕੋਡੋਰ ਦੇ ਕੋਇਟੋਕੋਲਾਓ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਯੂਮਬੋਸ ਦਾ ਡਾਂਸ
File:Batea con Camotes y Ocas.jpg|ਕੁੰਲਾ ਰਾਇਮੀ ਐਂਡੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। 
File:Café con Quimbolitos.jpg|ਕੁਇੰਬੋਲਿਟੋਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਲਟਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਫੀ ਪੇਸਟੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਤੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ
File:Café con tortillas.jpg|ਬਰਤਨ ਦੀ ਬਲੈਕ ਕੌਫੀ, ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਟਾਰਟੀਲਾਸ ਨਾਲ, ਕਰਚੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸਟੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖਾਸ ਨਾਸ਼ਤਾ ਹੈ।
File:Cuy asado.jpg|ਭੁੰਨਿਆ ਗਿਨੀ ਸੂਰ ਇਕੂਏਟਰ ਦੀ ਇਕ ਆਮ ਪਕਵਾਨ ਹੈ
File:Desfile de la Confraternidad.jpg|ਇਕੂਏਟਰ ਦੇ ਕਰਚੀ ਸੂਬੇ, ਐਲਗਲ ਦੇ ਛਾਉਣੀ ਪਰੇਡ ਵਿਚ ਪੇਸਟੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਮ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ।
File:Iglesia de El Ángel.jpg|ਸੈਨ ਮਿਗੁਏਲ ਡੀ ਏਲ ਐਂਜੈਲ ਦੇ ਚਰਚ ਦਾ ਪਿਛਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰੈਸਬਾਇਰੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ।
File:Iglesia de la Merced, Ibarra.jpg|ਇਕੁਆਡੋਰ ਦੇ ਇਮਾਬੁਵਰਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲਾ ਮਰਸਿਡ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਅਤੇ ਪਾਰਕ.

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਟੁਕੜੀਆਂ 
ਏਕੁਆਦੋਰ 24 ਸੂਬਿਆਂ () ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਸੂਬੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ:
320px|center|ਏਕੁਆਦੋਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ

ਸੂਬੇ ਪਰਗਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਅੱਗੋਂ ਪਾਦਰੀ ਖੇਤਰਾਂ (*parroquias*) 'ਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।

#### ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾ ਇਲਾਕੇ 
ਖੇਤਰੀਕਰਨ ਜਾਂ ਜੋਨਬੰਦੀ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੂਬਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੀਤੋ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਹੋ ਸਕੇ।
ਏਕੁਆਦੋਰ ਵਿੱਚ 7 ਖੇਤਰ ਹਨ ਜੋ ਹੇਠ-ਲਿਖਤ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ:

* ਖੇਤਰ 1: ਏਸਮੇਰਾਲਦਾਸ, ਕਾਰਚੀ, ਇੰਬਾਬੂਰਾ ਅਤੇ ਸੁਕੂਮਬਿਓਸ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸ਼ਹਿਰ: ਈਬਾਰਾ
* ਖੇਤਰ 2: ਪੀਚਿੰਚਾ, ਨਾਪੋ ਅਤੇ ਓਰੇਯਾਨਾ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸ਼ਹਿਰ: ਟੇਨਾ
* ਖੇਤਰ 3: ਚਿੰਬੋਰਾਸੋ, ਤੁੰਗੂਰਾਹੂਆ, ਪਾਸਤਾਸਾ ਅਤੇ ਕੋਤੋਪਾਕਸੀ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸ਼ਹਿਰ: ਆਂਬਾਤੋ
* ਖੇਤਰ 4: ਮਾਨਾਬੀ, ਗਾਲਾਪਾਗੋਸ ਅਤੇ ਸਾਂਤੋ ਡਾਮਿੰਗੋ ਡੇ ਲੋਸ ਸਾਚੀਲਾਸ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸ਼ਹਿਰ: ਸਿਊਦਾਦ ਆਲਫ਼ਾਰੋ
* ਖੇਤਰ 5: ਸਾਂਤਾ ਏਲੇਨਾ, ਗੁਆਇਆਸ, ਲੋਸ ਰਿਓਸ ਅਤੇ ਬੋਲੀਵਾਰ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸ਼ਹਿਰ: ਮੀਲਾਗ੍ਰੋ
* ਖੇਤਰ 6: ਕਾਞਾਰ, ਆਜ਼ੂਆਈ ਅਤੇ ਮੋਰੋਨਾ ਸਾਂਤਿਆਗੋ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸ਼ਹਿਰ: ਕੂਏਨਕਾ
* ਖੇਤਰ 7: ਏਲ ਓਰੋ, ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਜ਼ਾਮੋਰਾ ਚਿੰਚਿਪੇ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸ਼ਹਿਰ: ਲੋਹਾ

ਕੀਤੋ ਅਤੇ ਗੁਆਇਆਕੀਲ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ।

### ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ 
ਜਿਆਦਾਤਰ ਏਕੁਆਡੋਰੀ ਗੱਭਲੇ ਸੂਬਿਆਂ, ਐਂਡੇਸ ਪਹਾੜਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਤਟ ਦੇ ਲਾਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰਬਲੇ ਪਾਸੇ (ਏਲ ਓਰਿਏਂਤੇ) ਦੇ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲੀ ਅਬਾਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ 3% ਅਬਾਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।Population cities (2010)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਚੰਬੇਲੀ

**ਚੰਬੇਲੀ** ਜਾਂ **ਚਮੇਲੀ** (Jasmine) ਦਾ ਫੁੱਲ ਝਾੜੀ ਜਾਂ ਬੇਲ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਲਗਭਗ 200 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਮੇਲੀ ਲਈ ਫਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ਯਾਸਮੀਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ।

ਚਮੇਲੀ, ਜੈਸਮਿਨਮ (Jasminum) ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਓਲੇਸੀਆ (Oleaceae) ਕੁਲ ਦਾ ਫੁਲ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਹ ਪੌਦਾ ਅਰਬ ਦੇ ਮੂਰ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਪੁਜਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 40 ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ 100 ਕਿਸਮਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਮਹੱਤਵ ਦੀਆਂ ਹਨ:

#ਜੈ. ਸਮਿਨਮ ਆਫਿਸਨੇਲ ਲਿੰਨ, ਉਪਭੇਦ ਗਰੈਂਡਿਫਲੋਰਮ (ਲਿੰਨ) ਕੋਬਸਕੀ ਜੈ. ਗਰੈਂਡਿਫਲਾਰਮ ਲਿੰਨ ਅਰਥਾਤ ਚਮੇਲੀ। 
#ਜੈ. ਔਰਿਕੁਲੇਟਮ ਵਾਹਲ ਅਰਥਾਤ ਜੂਹੀ। 
#ਜੈ. ਸੰਬਕ (ਲਿੰਨ) ਐਟ ਅਰਥਾਤ ਮੋਗਰਾ, ਵਨਮਲਿਕਾ।
#ਜੈ. ਅਰਬੋਰੇਸੇਂਸ ਰੋਕਸ ਬ.ਉ ਜੈ. ਰਾਕਸਬਰਘਿਆਨਮ ਵਾੱਲ ਅਰਥਾਤ ਬੇਲਾ।

ਹਿਮਾਲਾ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਚਮੇਲੀ ਦਾ ਮੂਲ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਬੂਟੇ ਲਈ ਗਰਮ ਅਤੇ ਸਮਸ਼ੀਤੋਸ਼ਣ ਦੋਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਸੁੱਕੇ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਹ ਬੂਟੇ ਜਿੰਦਾ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਤੱਕ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਦੇ ਸੀਤਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਉਗਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਭੁਰਭੁਰੀ ਦੁਮਟ ਮਿੱਟੀ ਸਰਵੋੱਤਮ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਕਾਲੀ ਚੀਕਣੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਲਈ ਗੋਬਰ ਪੱਤੀ ਦੀ ਕੰਪੋਸਟ ਖਾਦ ਸਰਵੋੱਤਮ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 1.25 ਮੀਟਰ ਵਲੋਂ 2.5 ਮੀਟਰ ਦੇ ਅੰਤਰ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਜੜਾਂ ਦੀ ਰੋਪਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਚਾਈ ਸਮੇਂ ਮਰੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਨਵੇਂ ਬੂਟੇ ਲਗਾ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਛੰਗਾਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਿੱਧ ਹੋਈ ਹੈ। ਬੂਟੇ ਰੋਪਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਫੁਲ ਲਗਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬੂਟੇ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੈ।

## ਵਰਤੋਂ 
ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਚਮੇਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਇਤਰ ਕੱਢ ਕੇ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਮੇਲੀ ਦਾ ਤੇਲ ਵੀ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੈ ਜੋ ਚਮੇਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਮੇਲੀ ਦਾ ਰਸ ਪੀਣ ਨਾਲ਼ ਵਾਤ ਅਤੇ ਬਲਗ਼ਮ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੁਸਤ-ਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਲ
ਐਂਟੀਗੁਆ ਅਤੇ ਬਰਬੂਡਾ

**ਐਂਟੀਗੁਆ ਅਤੇ ਬਰਬੂਡਾ** ("ਪੁਰਾਤਨ" ਅਤੇ "ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲਾ" ਲਈ ਸਪੇਨੀ ਸ਼ਬਦ) ਇੱਕ ਜੌੜਾ-ਟਾਪੂ ਮੁਲਕ ਹੈ ਜੋ ਕੈਰੀਬੀਅਨ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਸੇ ਹੋਏ ਟਾਪੂ ਹਨ, ਐਂਟੀਗੁਆ ਅਤੇ ਬਰਬੂਡਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ ਹਨ(ਗ੍ਰੇਟ ਬਰਡ, ਗ੍ਰੀਨ, ਗਿਨੀ, ਲਾਂਗ, ਮੇਡਨ ਅਤੇ ਯਾਰਕ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰੇਡੋਂਡਾ ਦਾ ਟਾਪੂ)|

ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਈ ਅਬਾਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 81,800 ਹੈ (2011 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ) ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸੇਂਟ ਜਾਨਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਐਂਟੀਗੁਆ ਉੱਤੇ ਹੈ।

ਕੁਝ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੀਲਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਪੈਂਦੇ ਇਹ ਦੋ ਟਾਪੂ ਲੀਵਾਰਡ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਲੈਸਰ ਐਂਟੀਲਸ ਦਾ ਭਾਗ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਰੇਖਾ ਤੋਂ 17 ਡਿਗਰੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਹਨ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਉਪਨਾਮ "365 ਬੀਚਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼" ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁੰਦਰ ਬੀਚ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ
ਐਂਟੀਗੁਆ ਅਤੇ ਬਰਬੂਡਾ ਛੇ ਪਾਦਰੀ ਸੂਬਿਆਂ (ਪੈਰਿਸ਼) ਅਤੇ ਦੋ ਪਰਤੰਤਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ:

|}

ਨੋਟ: ਚਾਹੇ ਬਰਬੂਡਾ ਅਤੇ ਰੇਡੋਂਡਾ ਅਧੀਨ ਰਾਜ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਮੁਲਕ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਟੁਕੜੀਆਂ ਹੀ ਹਨ। ਪਰਤੰਤਰ ਰਾਜ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਿਰਨਾਵਾਂ ਹੈ।

## ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਬੰਧ
ਐਂਟੀਗੁਆ ਅਤੇ ਬਰਬੂਡਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦਾ ਬੋਲੀਵਾਰੀ ਗੱਠਜੋੜ, ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ, ਕੈਰੀਬੀਅਨ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਪੂਰਬੀ ਕੈਰੀਬਿਅਨ ਮੁਲਕ ਸੰਗਠਨ, ਅਮਰੀਕੀ ਮੁਲਕ ਸੰਗਠਨ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕੈਰੀਬੀਅਨ ਖੇਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

ਇਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਜਰਮ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਫੌਜ
**ਸ਼ਾਹੀ ਐਂਟੀਗੁਆ ਅਤੇ ਬਰਬੂਡਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਸਤੇ** ਦੇ 285 ਮੈਂਬਰ ਹਨ; ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ 200 12-18 ਸਾਲਾਈ ਬੱਚੇ ਐਂਟੀਗੁਆ ਅਤੇ ਬਰਬੂਡਾ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਭੂਗੋਲ
### ਟਾਪੂ
* ਐਂਟੀਗੁਆ – ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ
* ਬਰਬੂਡਾ
* ਪੰਛੀ ਟਾਪੂ
* ਬਿਸ਼ਪ ਟਾਪੂ
* ਬਲੇਕ ਟਾਪੂ
* ਦਾਲਚੀਨੀ ਟਾਪੂ
* ਕਾਡਰਿੰਗਟਨ ਟਾਪੂ
* ਕ੍ਰੰਪ ਟਾਪੂ
* ਡਲਸੀਨਾ ਟਾਪੂ
* ਵਟਾਂਦਰਾ ਟਾਪੂ

* ਪੰਜ ਟਾਪੂ
* ਮਹਾਨ ਪੰਛੀ ਟਾਪੂ
* ਹਰਾ ਟਾਪੂ
* ਗੁਇਆਨਾ ਟਾਪੂ
* ਹੇਲ ਗੇਟ ਟਾਪੂ
* ਹਾਸ ਟਾਪੂ
* ਹੈਨਰੀ ਟਾਪੂ
* ਜਾਨਸਨ ਟਾਪੂ
* ਜੁਆਕ ਟਾਪੂ
* ਲੈਵਿਸਕਾਊਂਟਸ ਟਾਪੂ

* ਝੀਂਗਾ ਟਾਪੂ
* ਲੰਮਾ ਟਾਪੂ
* ਕੰਨਿਆ ਟਾਪੂ
* ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ ਟਾਪੂ
* ਖਿਡਾਵੀ ਟਾਪੂ
* ਪੈਲੀਕਨ ਟਾਪੂ
* ਕੰਡਿਆਲੀ ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ ਟਾਪੂ
* ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਟਾਪੂ
* ਚੂਹਾ ਟਾਪੂ
* ਲਾਲ ਸਿਰ ਟਾਪੂ

* ਰੇਡੋਂਡਾ
* ਰੇਤਲਾ ਟਾਪੂ
* ਕਾਰੀਗਰ ਟਾਪੂ
* ਭੈਣਾਂ
* ਵਰਨਨ ਟਾਪੂ
* ਦੁਸ਼ਟ ਇਰਾਦਾ ਟਾਪੂ
* ਯਾਰਕ ਟਾਪੂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਓਸ਼ੇਨੀਆ

**ਓਸ਼ੇਨੀਆ** ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਤ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਕਿ ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਕਿਸ-ਕਿਸ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ (ਨਸਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਲਾਨੇਸ਼ੀਆ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ) ਦੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਮੂੰਗੀਆ-ਪ੍ਰਵਾਲਟਾਪੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਗਭਲੇ ਕੁੱਲ ਟਾਪੂਵਾਦੀ ਖੇਤਰ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮਾਲੇ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ) ਤੱਕ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਮਹਾਂਦੀਪ ਲਈ ਜਾਂ ਜੀਵ-ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੇਸ਼ੀਆਈ ਈਕੋ-ਜੋਨ (ਵਾਲੇਸੀਆ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੇਸ਼ੀਆ) ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਈਕੋ-ਜੋਨ (ਜਾਂ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਜਾਂ ਮੂਲ-ਧਰਤ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਮੈਲਾਨੇਸ਼ੀਆ, ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ) ਦੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਬਦ ਉਤਪਤੀ
ਇਹ ਨਾਮ 1812 ਈਸਵੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਭੂਗੋਲ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕੋਨਰਾਡ ਮਾਲਟ-ਬਰੂਨ ਦੁਆਰਾ Océanie (ਓਸੇਆਨੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। *ਓਸੇਆਨੀ* ਸ਼ਬਦ ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ὠκεανός (ਓਕੇਆਨੋਸ) ਭਾਵ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।

## ਅਬਾਦੀ ਅੰਕੜੇ

**ਓਸ਼ੇਨੀਆ**

ਵਧੇਰਾ ਭੂਗੋਲਕ ਓਸ਼ੇਨੀਆ. ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ, ਪਰ ਹਵਾਈ ਦਾ ਟਾਪੂ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸਹੱਦੇ ਕੋਲ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਛੁਟੇਰਾ ਭੂਗੋਲਕ ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਮੈਲਾਨੇਸ਼ੀਆ ਟਾਪੂ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆ (ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਤੋਂ ਛੁੱਟ)

## ਧਰਮ
ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮ ਇਸਾਈਅਤ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਧਰਮ ਚੇਤਨਾਵਾਦੀ ਹਨ ਅਤੇ ਰੂੜੀਗਤ ਕਬੀਲੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਹੋਣ (ਟੋਕ ਪਿਸਿਨ ਵਿੱਚ ਮਸਲਈ) ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਹਾਲੀਆ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀਆਂ 'ਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ "ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ" ਨੂੰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਸਤਕਵਾਦ, ਸ਼ੰਕਾਵਾਦ, ਧਰਮ-ਨਿਰਪੇਖ ਮਾਨਵਵਾਦ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਟੋਂਗਾ ਵਿੱਚ ਰੋਜਾਨਾ ਜੀਵਨ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸਾਈ ਰਵਾਇਤਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੈ। ਤਿਆਪਤਾਤਾ, ਸਮੋਆ 'ਚ ਬਣਿਆ ਬਹਾ'ਈ ਪੂਜਾਘਰ ਬਹਾ'ਈ ਮੱਤ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦਾ ਭੂਗੋਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ
ਨੌਸੈਨਾ ਬਗ਼ਾਵਤ

**ਨੌਸੈਨਾ ਬਗ਼ਾਵਤ** (1945 - 1946 ਈ .) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਹਾਜ ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 18 ਫਰਵਰੀ, 1946 ਈ . ਨੂੰ ਐਨ . ਐਸ . ਤਲਵਾਰ ਨਾਮਕ ਜਹਾਜ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖ਼ਰਾਬ ਖਾਣਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸੀ ਕਿ ਭਿਖਮੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਦੀ ਛੋਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਨੌਸੈਨਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਸ ਵਿਭੇਦਾਤਮਕ ਨੀਤੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 
## ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ
ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜਹਾਜ ਤੋਂ ਯੂਨੀਅਨ ਜੈਕ ਦੇ ਝੰਡੇਨੂੰ ਹਟਾਕੇ ਉੱਥੇ ਕਾਂਗਰਸ, ਹਿੰਦ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਝੰਡੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮੰਗ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ੀ ਬੀ . ਸੀ . ਦੱਤ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਹਾਜ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਲਿਖਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਨੇ ਐਮ . ਐਸਸ . ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਨੌਸੈਨਾ ਕੇਂਦਰੀ ਹੜਤਾਲ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਹ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ। 
## ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ
ਇਸ ਬਗ਼ਾਵਤ ਵਿੱਚ ‘ ਇਨਕਲਾਬ ਜਿੰਦਾਬਾਦ, ਜੈ ਹਿੰਦ, ਹਿੰਦੂ - ਮੁਸਲਮਾਨ ਇੱਕ ਹੋ ’ ਅਤੇ ‘ਆਜਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰੋ’ ਆਦਿ ਨਾਹਰੇ ਲਗਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ 22 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 20 ਲੱਖ ਮਜਦੂਰਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾਹ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਆਤਮ - ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਨਵ ਨਿਯੁਕਤ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਕਲੀਮੇਂਟ ਏਟਲੀ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਦੇ ਨਿਮਨ ਸਦਨ ਹਾਉਸ ਆਫ ਕਾਮਨਜ ਵਲੋਂ ਕੈਬੀਨਟ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭੇਜਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਨਕਲਾਬ
ਮੋਤੀਲਾਲ ਨਹਿਰੂ

**ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ** (6 ਮਈ 1861–6 ਫ਼ਰਵਰੀ 1931) ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਪੰਡਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਨ।
## ਜੀਵਨੀ
ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੰਗਾਧਰ ਸੀ। ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਢ਼ੰਗ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਗਿਣੇ-ਚੁਣੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਉਹ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੇ ਮੀਰ ਸੈਂਟਰਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਪਰ ਬੀ ਏ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਪਰੀਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦੇ ਪਾਏ. ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੈਮਬਰਿਜ ਵਿੱਚ 1883 ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਐਟ ਲਾ ਲਈ ਪਾਤਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਕੀਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸਵਰੂਪ ਰਾਣੀ ਸੀ। ਪੰਡਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕਮਾਤਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਜੈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਵਿਜੈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੰਡਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਸੀ।

ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਕਾਲਤ ਛਡ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜਾਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1922 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ਬੰਧੂ ਚਿੱਤਰੰਜਨ ਦਾਸ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਵਰਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1928 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਕਾਂਗਰਸ ਅਜਲਾਸ ਦੇ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। 1928 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਭਾਵੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਇਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਨਹਿਰੂ ਰਿਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਮਕਾਨ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਨੰਦ ਭਵਨ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਘਰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ 1931 ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ

**ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ** ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਦੋ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਹੈ ਜੋ 24 ਅਕਤੂਬਰ, 2008 ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ (ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ)
ਇਸਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 3 ਜੂਨ, 2002 ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਲੇਖ ਅਗਸਤ 2004 ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ। ਜੁਲਾਈ 2012 ਤੱਕ ਇਸ ’ਤੇ 2,400 ਲੇਖ ਸਨ। ਅਤੇ   ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਵਿਕੀ ’ਤੇ  ਲੇਖ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕੁੱਲ  ਦਰਜ (ਰਜਿਸਟਰ) ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕੁੱਲ  ਫੇਰ-ਬਦਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਦਾ  ਵਰਜਨ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇ ਕਾਫੀ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। 3 ਨਵੰਬਰ, 2018 ਤੱਕ ਇਸ ਦੀ ਸਾਈਟ ਤੇ 30,562 ਲੇਖ ਸਨ।

### ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ/ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 28 ਜੁਲਾਈ, 2012 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਲਾਈ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 16 ਅਗਸਤ, 2012 ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 17 ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ 148 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਸੈਮੀਨਾਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 16 ਅਤੇ 17 ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋ ਰੋਜ਼ਾ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਵੀ ਲਗਾਈ ਗਈ।

### ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਬਾਰੇ ਲੇਖ 
ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ। ਇਹ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਲੇਖ ਵੀ ਛਪੇ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀ)
 ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।|left]]
ਪੱਛਮੀ ਐਡੀਸ਼ਨ 24 ਅਕਤੂਬਰ, 2008 ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਇਨਕਿਊਬੇਟਰ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਡੋਮੇਨ 13 ਅਗਸਤ, 2009 ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਖਾਲਿਦ ਮਹਿਮੂਦ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਇਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ  ਲੇਖ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ
*ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ
*ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਲਿੰਕ: 

* ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ
* ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਮੋਬਾਈਲ ਸੰਸਕਰਣ
* ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ
* ਗੁਰਮੁਖੀ ਮੋਬਾਈਲ ਸੰਸਕਰਣ
* ਖ਼ਬਰਾਂ ਪੰਜਾਬੀ
* ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਗਿਆਨ-ਗ੍ਰੰਥ
* ਦੋਹਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ 
* ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ 
* ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਕਿਓਂ ? 

*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਟਰਨੈੱਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਨ ਲਾਈਨ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਈਬਰ ਸੰਸਾਰ
ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਫ਼ਾਰਸੀ** (فارسی), ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਇਰਾਨ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉਜਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 7.5 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ ਇਹ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਈਰਾਨੀ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਰਦੂ (ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਰਬਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਲਿਖਾਈ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ *ਦਰੀ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵਰਗੀਕਰਨ 
ਇਸਨੂੰ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ ਨੂੰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੱਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਅਰਬੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਿਲਦੇ - ਜੁਲਦੇ ਸਜਾਤੀ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੋਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਅਮਾਨਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਫ਼ਤਾ/ਹਫਦਾ, ਨਰ/ਨਰ (ਪੁਰਖ), ਦੂਰ/ਦੂਰ, ਹਸਤ/ਦਸਤ (ਹੱਥ), ਸ਼ਤ/ਸਦ (ਸੌ), ਆਪ/ਆਬ (ਪਾਣੀ), ਹਰ/ਜ਼ਰ (ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ-ਸੁਨਹਿਰਾ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ-ਹਰਾ), ਮੈਯ/ਮਦ/ਮਧੂ (ਸ਼ਰਾਬ/ਸ਼ਹਿਦ), ਅਸਤੀ/ਅਸਤ (ਹੈ), ਰੋਚਨ/ਰੋਸ਼ਨ (ਚਮਕੀਲਾ), ਇੱਕ/ਯੇਕ, ਕਪਿ/ਕਪਿ (ਬਾਂਦਰ), ਦੰਤ /ਦੰਦ (ਦੰਦ), ਮਾਤਾ/ਮਾਦਰ, ਪਿਤ੍ਰ/ਪਿਦਰ, ਭਰਾਤ੍ਰ/ਬਰਾਦਰ (ਭਰਾ), ਦੁਹਿਤ੍ਰ/ਦੁਖ਼ਤਰ (ਧੀ), ਵੰਸ਼/ਬੱਚ/ਬੱਚਾ, ਸ਼ੁਕਰ/ਖ਼ੂਕ (ਸੂਰ), ਅਸਵ/ਅਸਬ (ਘੋੜਾ), ਗੌ/ਗਊ (ਗਾਂ), ਜਨ/ਜਾਨ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ/ਜੀਵ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ), ਭੂਤ/ਬੂਦ (ਸੀ, ਅਤੀਤ), ਦਦਾਮਿ/ਦਾਦਨ (ਦੇਣਾ), ਯੁਵਨ/ਜਵਾਨ, ਨਵ/ਨਵ (ਨਵਾਂ) ਅਤੇ ਸਮ/ਹਮ (ਬਰਾਬਰ)।

## ਨਿਰੁਕਤੀ
### ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ
* ਫ਼ਾਰਸੀ ਜਾਂ ਪਾਰਸੀ ਨਾਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਇਸ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 
* ਦਰੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸ਼ਬਦ ਸੀ ਪਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਨਾਮ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦੋ ਦਫ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਤਾਜਿਕੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਤਾਜਿਕੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਪਰਸ਼ੀਅਨ: ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕ ਫ਼ਾਰਸ ਨੂੰ ਪਰਸ਼ੀਆ (ਪੁਰਾਣੀ ਗਰੀਕ ਵਿੱਚ ਪਰਸਿਸ, Πέρσις) ਆਖਦੇ ਸਨ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪਰਸ਼ੀਅਨ (Persian) ਕਹਾਈ। ਇਹੀ ਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਹਿਤ ਹੋਰ ਯੂਰਪੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਮਕਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ 
ਫਾਰਸੀ ਨੂੰ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਜਿਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਿਲਿਕ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਦਾਰੀ (ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ

**ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ**  (1 ਜਨਵਰੀ 1875 - 13 ਮਈ 1951) (ਉਰਦੂ:  مولانا حسرت موہانی ) ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ, ਸੰਪਾਦਕ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪਾਰਲੀਮੈਂਟੇਰੀਅਨ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਕੌਮੀ ਮੁਕਤੀ ਲਹਿਰ ਮੋਹਰੀ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਦੀ ਗਾਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਜ਼ਲ *"ਚੁਪਕੇ ਚੁਪਕੇ ਰਾਤ ਦਿਨ ਆਂਸੂ ਬਹਾਨਾ ਯਾਦ ਹੈ ਹਮਕੋ ਅਬ.."* ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੈ।*ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ* ਨਾਅਰਾ 1921 ਵਿਚ ਮੌਲਾਨਾ ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ-ਸਯਦ ਫ਼ਜਲ ਉਲ-ਹਸਨ; ਤਖ਼ੱਲਸ ਹਸਰਤ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਸਬਾ ਮੋਹਾਨ ਜ਼ਿਲਾ ਅਨਾਓ ਵਿੱਚ 1875 ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਯਦ ਅਜ਼ਹਰ ਹੁਸੈਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਡਾਰੂ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਪੁਰ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ।

ਮੁਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਘਰ ਪਰ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 1903 ਵਿੱਚ ਅਲੀਗੜ ਤੋਂ ਬੀ ਏ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਕੁਝ ਮੌਲਾਨਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜੌਹਰ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਾ ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ ਸਨ। ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤਸਲੀਮ ਲਖਨਵੀ ਅਤੇ ਨਸੀਮ ਦੇਹਲਵੀ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਆਪਣਾ ਕਲਾਮ ਤਸਨੀਮ ਲਖਨਵੀ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਣ ਲੱਗੇ। 1903 ਵਿੱਚ ਅਲੀਗੜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਿਸਾਲਾ ਅਰਦੋਏ ਮੁਅੱਲਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਰਾਏ ਮੁਤਕੱਦਿਮੀਨ ਦੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇੰਤਖ਼ਾਬ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਤਹਰੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ ਚੁਨਾਂਚੇ ਅੱਲਾਮਾ ਸ਼ਿਬਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਮਰਤਬਾ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਤੂੰ ਆਦਮੀ ਹੋ ਜਾਂ ਜਨ (ਔਰਤ), ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ ਫਿਰ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਬਣੇ ਅਤੇ ਹੁਣ ਬਾਣੀਏ ਹੋ ਗਏ ਹੋ। ਹਸਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਸਨ। ਗਰਵਨਮੈਂਟ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀ। 1908 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਮੂਨ ਛਾਪਣ ਉੱਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ 1947 ਤੱਕ ਕਈ ਵਾਰ ਕ਼ੈਦ ਅਤੇ ਰਿਹਾ ਹੋਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਰਿਸਾਲਾ ਵੀ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।

### ਮਸ਼ਾਹਦਾਤ ਜ਼ਿਨਦਾਂ: ਮੌਲਾਨਾ ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ ਦੀ ਆਪ ਬੀਤੀ
“ਮਸ਼ਾਹਦਾਤ ਜ਼ਿਨਦਾਂ” ਮੌਲਾਨਾ ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ ਦੀ ਆਪ ਬੀਤੀ ਹੈ ਜੋ “ਕੈਦ ਫ਼ਰੰਗ” ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। 
ਮੌਲਾਨਾ ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ ਨੇ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਦਾਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 23 ਜੂਨ 1908 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਸਾਲਾ ”ਉਰਦੂਏ ਮੁਅੱਲਾ“ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਜ਼ਮੂਨ ਛਾਪਣ ਉੱਤੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਜੁਰਮ ਵਿੱਚ  ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਕੈਦ ਬਾ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਔਰ ਪੰਜਾਹ ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਇਕ ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਈ ਔਰ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਰਕਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਈ ਨੇ ਅਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਵਕਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ  ਸ਼ੀਰ ਖ਼ਵਾਰ (ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਦੀ) ਬੇਟੀ ਨਾਈਮਾ ਬੇ ਹੱਦ ਉਲੇਲ ਸੀ ਔਰ ਘਰ ਪਰ ਵਾਲਿਦਾ ਨਾਈਮਾ ਔਰ ਇਕ ਨੌਕਰਾਣੀ ਦੇ ਸਿਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ।

## ਨਮੂਨਾ ਸ਼ਾਇਰੀ

ਰੌਸ਼ਨ ਜਮਾਲ-ਏ-ਯਾਰ ਸੇ ਹੈ ਅੰਜੁਮਨ ਤਮਾਮ
ਦਹਕਾ ਹੁਆ ਹੈ ਆਤਿਸ਼-ਏ-ਗੁਲ ਸੇ ਚਮਨ ਤਮਾਮ

ਹੈਰਤ ਗੁਰੂਰ-ਏ-ਹੁਸਨ ਸੇ ਸ਼ੋਖ਼ੀ ਸੇ ਇਜ਼ਤਰਾਬ
ਦਿਲ ਨੇ ਭੀ ਤੇਰੇ ਸੀਖ ਲਿਏ ਹੈਂ ਚਲਨ ਤਮਾਮ

ਅੱਲਾਹ ਹੁਸਨ -ਏ-ਯਾਰ ਕੀ ਖ਼ੂਬੀ ਕੇ ਖ਼ੁਦ-ਬ-ਖ਼ੁਦ
ਰੰਗੀਨੀਉਂ ਮੇਂ ਡੂਬ ਗਯਾ ਪੈਰਹਨ ਤਮਾਮ

ਦੇਖੋ ਤੋ ਹੁਸਨ -ਏ-ਯਾਰ ਕੀ ਜਾਦੂ ਨਿਗਾਹਿਆਂ
ਬੇਹੋਸ਼ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਮੇਂ ਹੁਈ ਅੰਜੁਮਨ ਤਮਾਮ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1875
ਚੁਪਕੇ ਚੁਪਕੇ ਰਾਤ ਦਿਨ

**ਚੁਪਕੇ ਚੁਪਕੇ ਰਾਤ ਦਿਨ** ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਰਦੂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਹ (ਫਿਲਮ), (1982) ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਹਰਮਨਪਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਗਜੀਤ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਜ਼ਲ ਗੀਤ
ਮੇਰੇ ਸ਼ੌਕ ਦਾ ਨਹੀਂ ਇਤਬਾਰ ਤੈਨੂੰ

**ਮੇਰੇ ਸ਼ੌਕ ਦਾ ਨਹੀਂ ਇਤਬਾਰ ਤੈਨੂੰ**' ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਸੂਫ਼ੀ ਤਬੱਸੁਮ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਠਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਰੇਡਿਉ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਗਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਾਲਿਬ
ਥਿਓਡੋਰ ਕਚੀਨਸਕੀ

**ਥਿਓਡੋਰ ਕਚੀਨਸਕੀ** (; ਜਨਮ 22 ਮਈ 1942) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਹਿਸਾਬਦਾਨ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ ਊਨਾਬੰਬਰ (Unabomber) ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਚੀਨਸਕੀ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਜ੍ਹਾ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਐਫ਼. ਬੀ. ਆਈ. ਨੇ ਅਪਰੈਲ 1996 ਵਿੱਚ ਕਚੀਨਸਕੀ ਨੂੰ ਗਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਤੋਂ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਕਚੀਨਸਕੀ ਨੇ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੋਂ ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਕਚੀਨਸਕੀ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਸਨਅਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਇੱਕ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਹੈ: ਸਨਅਤੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਭਵਿੱਖ (Industrial Society and Its Future)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਮਖ਼ਦੂਮ ਮੁਹੀਉੱਦੀਨ

**ਮਖ਼ਦੂਮ ਮੁਹੀਉੱਦੀਨ** (4 ਫਰਵਰੀ 1908 -25 ਅਗਸਤ 1969) (ਉਰਦੂ: مخدوم محی الدین, ਤੇਲੁਗੂ : మఖ్దూం మొహియుద్దీన్) ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਾਮਵਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਵੀ ਸਨ। 
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਮਖ਼ਦੂਮ 4 ਫਰਵਰੀ 1908 ਨੂੰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੇਡਕ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗਰਾਮ ਅੰਦੋਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਜਿਲ੍ਹਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਸੀ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਾੱਲੁਕ ਇੱਕ ਕੱਟੜ ਮਜ਼ਹਬੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੱਕਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ੀ ਮੱਕਾ ਮਸਜਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਪ ਗ਼ੌਸ ਮੁਹੀਉੱਦੀਨ ਵੀ ਮਜ਼ਹਬੀ ਇਦਾਰੇ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵੀ ਮਸਜਦ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪੈਦਾਇਸ਼ੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰਾਣਾ ਬੇਹੱਦ ਗਰੀਬ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਗ਼ੁਰਬਤ ਦਾ ਦੌਰ ਦੌਰਾ ਵੇਖ ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਖਿਆਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਤਾਸਿਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਜਿੰਦਗੀ ਭਰ ਜੱਦੋਜਹਦ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।
## ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਜੱਦੋਜਹਦ 
ਮਖਦਮੂ ਨੇ ਉਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ  ਦੇ ਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗੇ । ਅਧਿਆਪਕੀ  ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੰਮ ਵੀ  ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ  ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁੱਬ ਕੇ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ੧੯੪੬-੪੭ ਵਿੱਚ ਨਿਜਾਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਚਲੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ  ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਕੈਫੀ ਆਜਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਦੂਕ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਲੜੇ ।  ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਸੀ ਪੀ ਆਈ) ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ ਵੀ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ  ਦੇ ਨੇਤਾ ਵੀ ਰਹੇ।

## ਮੌਤ
25 ਅਗਸਤ 1969 ਈ. ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਨ ਦਿੱਲੀ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੰਤਕਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੱਕਨ ਵਿੱਚ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਸ਼ਾਹ ਖ਼ਮੂਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਫਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
*
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1908
ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ

**ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ** ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਹਿਤ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲਿਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੱਖੋਂ, ਲਾਤੀਨੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿਖਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ।

ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਸੱਜੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਕਈ ਧੁਨੀਆਂ ਉਰਦੂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਜਾਂ ਵਿਅੰਜਨ ਲਈ (ਜੋ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਅੱਖਰ ਹੈ। ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ 28 ਵਿਅੰਜਨ ਧੁਨੀਆਂ ਹੀ ਹਨ ਅਰਥਾਤ ਸਵਰ ਧੁਨੀਆਂ ਇਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਅਬਜਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਪੀ ਕੁਝ ਵਾਧੇ ਕਰ ਕੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲ ਕੇ ਸਿੰਧੀ, ਪਸ਼ਤੋ, ਉਰਦੂ, ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਲਿਸ਼ਾਨੇ ਉਸਮਾਨੀ,ਅਤੇ ਮਲਾਏ ਆਦਿ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਕੱਲਾ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ
ਵਿਚਕਾਰ
 ਅਖੀਰ
ਨਾਮ
ਲਿਪਿਆਂਤਰਣ 

IPA ਉਚਾਰਣ

ﺍ
—

ﺎ

&nbsp;

ʾ /

ā
various, including [æː]

ﺏ

ﺑ

ﺒ

ﺐ

&nbsp;

b
[b]

ﺕ

ﺗ

ﺘ

ﺖ

&nbsp;

t
[t]

ﺙ

ﺛ

ﺜ

ﺚ

&nbsp;

ṯ
[θ]

ﺝ

ﺟ

ﺠ

ﺞ

&nbsp;

ǧ (also j, g)
[ʤ] /
[ʒ] /
[ɡ]

ﺡ

ﺣ

ﺤ

ﺢ

&nbsp;

ḥ
[ħ]

ﺥ

ﺧ

ﺨ

ﺦ

&nbsp;

ḫ (also kh, x)
[x]

ﺩ
—

ﺪ

&nbsp;

d
[d]

ﺫ
—

ﺬ

&nbsp;

ḏ (also dh, ð)
[ð]

ﺭ
—

ﺮ

&nbsp;

r
[r]

ﺯ
—

ﺰ

&nbsp;

z
[z]

ﺱ

ﺳ

ﺴ

ﺲ

&nbsp;

s
[s]

ﺵ

ﺷ

ﺸ

ﺶ

&nbsp;

š (also sh)
[ʃ]

ﺹ

ﺻ

ﺼ

ﺺ

&nbsp;

ṣ
[s&#705;]

ﺽ

ﺿ

ﻀ

ﺾ

&nbsp;

ḍ
[d&#705;]

ﻁ

ﻃ

ﻄ

ﻂ

&nbsp;

ṭ
[t&#705;]

ﻅ

ﻇ

ﻈ

ﻆ

&nbsp;

ẓ
[ð&#705;] /
[z&#705;]

ﻉ

ﻋ

ﻌ

ﻊ

&nbsp;

ʿ
[ʕ] /
[ʔ&#705;]

ﻍ

ﻏ

ﻐ

ﻎ

&nbsp;

ġ (also gh)
[ɣ] /
[ʁ]

ﻑ

ﻓ

ﻔ

ﻒ

&nbsp;

f
[f]

ﻕ

ﻗ

ﻘ

ﻖ

&nbsp;

q
[q]

ﻙ

ﻛ

ﻜ

ﻚ

&nbsp;

k
[k]

ﻝ

ﻟ

ﻠ

ﻞ

&nbsp;

l
[l],
[l&#705;] (in *Allah*
only)

ﻡ

ﻣ

ﻤ

ﻢ

&nbsp;

m
[m]

ﻥ

ﻧ

ﻨ

ﻦ

&nbsp;

n
[n]

ﻩ

ﻫ

ﻬ

ﻪ

&nbsp;

h
[h]

ﻭ
—

ﻮ

&nbsp;

w /

ū
[w],
[uː]

ﻱ

ﻳ

ﻴ

ﻲ

&nbsp;

y /

ī
[j],
[iː]

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀਆਂ
ਖ਼ੱਯਾਮ ਉਡਾਰੀ

**ਖ਼ੱਯਾਮ ਉਡਾਰੀ** 11 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਰਾਨੀ ਕਵੀ ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ (1048–1131) ਦੀਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ (ਫ਼ਾਰਸੀ: رباعیات عمر خیام) ਦਾ ਸ਼ ਸ਼ ਜੋਗੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ ਹੈ।

## ਤਰਜਮੇ ਬਾਰੇ
ਇਸ ਤਰਜਮੇ ਬਾਰੇ ਸੁਰਜਨ ਜ਼ੀਰਵੀ ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਪਰਵੇਸ਼ਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:
"ਸ਼ ਸ਼ ਜੋਗੀ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਖ਼ਯਾਮ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹਮਸੁਖ਼ਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਨਾ ਦਾ ਮਹਿਰਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਘਾਲਣਾ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਲ ਉਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਖ਼ਯਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਰੁਬਾਈ ਨੂੰ ਤਰਾਸ਼ਣ ਤੇ ਸਵਾਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਬੇਚੈਨ ਸ਼ਾਮਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਜੁਗਨੂੰ ਦਾ ਪਿਛਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਜਗਰਾਤੇ ਕਟਣੇ ਪਏ।
ਬਹੁਤੀਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਉਹਨਾਂ ਸਿਧਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੇ ਤਰਜਮੇ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਫ਼ਿਟਜ਼ਜੈਰਾਲਡ ਦੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਤਰਜਮੇ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਵਿਚਲੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ।"

## ਤਰਜਮੇ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵੰਨਗੀਆਂ
*ਏਨੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਵਾਟਾਂ ਦੇ ਜੋ ਪਾਂਧੀ ਹੈਸਨ ਸਾਰੇ*
*ਪਰਤ ਕੇ ਕੋਈ ਨਾ ਆਇਆ ਜੋ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੇ*
*ਰਹਿਣ ਦੇਈਂ ਨਾ ਰੀਝ ਕੋਈ ਤੂੰ ਏਸ ਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ*
*ਏਥੋਂ ਜੋ ਵੀ ਕੂਚ ਕਰ ਗਿਆ, ਮੁੜ ਨਾ ਫੇਰਾ ਮਾਰੇ*
----
*ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਏਦਾਂ ਤੁਰੀਂ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾ ਕਰੇ ਸਲਾਮ*
*ਵਿਚਰੀਂ ਖ਼ਲਕ ‘ਚ ਏਦਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾ ਮਿਲੇ ਇਨਾਮ*
'ਉੱਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਜਾਏਂ ਮਸੀਤੇ, ਏਦਾਂ ਅੰਦਰ ਵੜੀਂ ਕਿ ਤੇਰਾ*
*ਕਰ ਕੇ ਸੁਆਗਤ ਤੈਨੂੰ ਕਿਧਰੇ ਥਾਪ ਨਾ ਦੇਣ ਇਮਾਮ*
----
*ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਨੇ ਚਾਦਰ ਆਪਣੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਖਿਸਕਾਈ*
*ਸੁਣਿਆਂ ਮੈਂ ਕਿ ਮੈਖ਼ਾਨੇ ‘ਚੋਂ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਇਹ ਆਈ*
*ਜਾਗੋ ਮੇਰੇ ਜੀਣ ਜੋਗਿਓ ਭਰ ਲਓ ਜਾਮ ਕਿ ਕਿਧਰੇ*
ਜੀਵਨ ਮਧੂ ਪਿਆਲੀ ਸੁਕ ਕੇ ਪਾਟ ਨਾ ਜਾਏ ਤਿਹਾਈ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ