open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸ਼ੈਤਾਨ

alt=|thumb|ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਕੌਨਸ ਦੇ ਸ਼ੈਤਾਨਾਂ ਦੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦਾ ਬੁੱਤ
thumb|ਸੇਟਨ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ ਡਰੈਗਨ), ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ 1377 ਅਤੇ 1382 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
thumb|ਰੀਲਾ ਮੱਠ ਤੋਂ ਇੱਕ ਫਰੈਸਕੋ ਵੇਰਵਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।.
**ਸ਼ੈਤਾਨ** ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦੀ ਦੀ ਮੂਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਰਸਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਸਕੇ ਪਰ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਰੇਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨਾ ਸਾਰਥਕ ਹੈ ਜਿਹੜੇੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ।

ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮਿਥਿਹਾਸ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਉਲਝਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਟਨ, ਲਿਊਸੀਫਾਇਰ, ਬੀਲਜ਼ੇਬਬ, ਮੈਫਿਸਟੋਫੇਲਸ ਆਦਿ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੀਲਾ, ਕਾਲਾ, ਲਾਲ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਸਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਿੰਗਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਜਦੋਂ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਵਿਗਿਆਪਨ ਅਤੇ ਕੈਂਡੀ ਰੈਪਰਾਂ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਬਹਾਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ 
ਬਹਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੁਰਭਾਵਨਾਪੂਰਨ, ਅਲੌਕਿਕ ਤਾਕਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੈਤਾਨ ਜਾਂ ਸੇਟਨ ਦੇ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਬਹਾਈ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸੁਭਾਅ ਲਈ ਅਲੰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਗੁਣ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਲਾਲਚਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਹਾਈ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ *ਸ਼ੈਤਾਨ* ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹਾਈ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੈਤਾਨ “ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ” ਜਾਂ “ਨੀਚ” ਦਾ ਰੂਪਕ ਹੈ ਜੋ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਝੁਕਾਅ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਨੀਵੇਂ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਬੁਰੇ" ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ
ਪਖਾਨਾ

**ਪਖਾਨਾ** ਜਾਂ **ਸ਼ੌਚਾਲਿਆ** ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਹੂਲਤ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਲ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਨੂੰ ਨਿਪਟਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੋਆਇਲਟ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਸ ਕਮਰੇ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜੁਗਤੀ ਲਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਾਂ ਇਹ ਉਸ ਜੁਗਤੀ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫਾਈ
ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਤੀਰ

**ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਤੀਰ** ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਟੇਜੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸ਼ਾਹ ਸਵਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ
ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1901 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਘਘਰੋਟ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ.ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਉਹ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ  ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਗਿਆਨੀ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਹਿਨਮਾਈ ਹੇਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਿਆਨੀ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਸਕ ਰਸਾਲੇ “ਫੁਲਵਾੜੀ” ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
* *ਤੀਰ ਤਰੰਗ* 1926
* *ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਾਰਾਂ*
* *ਧਰੂ ਭਗਤ* 1931
* *ਅਣਿਆਲੇ ਤੀਰ* 1930
* *ਮਿਠੇ ਮੇਵੇ* 1934
* *ਗੂੰਗੇ ਗੀਤ* 1944
* *ਕਾਲ ਕੂਕਾਂ* 1949
* ਨਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 1941
**ਬਚਨ ਬਿਲਾਸ* 1935
* ਦਸਮੇਸ਼ ਦਰਸ਼ਨ 1941
* ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ 1946
* ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ 1937
* ਰੂਪਰਾਣੀ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ 1948
* ਭਿੰਨੀ ਰੈਨੜੀਏ 1970
* ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਚਾਨਣ 1980
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾ (ਕਾਲੀ ਗਾਂ ਗੋਰੀ ਗੁਜਰੀ) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਰਚੀ
ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ-ਬੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

ਤੀਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪ੍ਰੇਮ-ਕਥਾ ਨੂੰ “ਰੂਪ ਰਾਣੀ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ” ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਾਰ ਸ਼ਰਧਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਸਤਿਕਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਦੇ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹਾਵੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਉਚਾਰਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰ ਮੁਗਧ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 1973 ਈ: ਵਿੱਚ ਹੋੲਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ

**ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ** (28 ਦਸੰਬਰ 1921 — 19 ਜੂਨ 2015) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ, ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹ ਤਕਰੀਬਨ ਪਿੱਛਲੀ ਅਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰ **ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ** ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ 1980ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਚੱਲੀ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਸਮੇਂ ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ, ਜਾਨ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਵੀ ਅਡੋਲ ਲਿਖਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਦਸੰਬਰ 1921 ਨੂੰ ਤਰਨਤਾਰਨ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਜੇਲ ਗਏ ਸਨ। 
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਮੌਲਿਕ
**ਰੰਗ ਤਰੰਗ* 
**ਸੂਝ ਸੰਚਾਰ*
**ਸੂਝ ਦਾ ਸਫ਼ਰ*
**ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ*
*''ਚੇਤੇ ਦੀ ਚੰਗੇਰ 'ਚੋਂ*
*ਮੇਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ
**ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ*
**ਚੇਤਾ ਚੋਗ ਚੁਗੇ*

## ਅਨੁਵਾਦ
* ਮਾਰਕਸਵਾਦ-ਲੈਨਿਨਵਾਦ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ
* ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਤੋਂ (ਜੂਲੀਅਸ ਫ਼ੂਚਿਕ)
* ਬਘਿਆੜਾਂ ਦੇ ਵੱਸ (ਬਰੂਨੋ ਅਪਿਤਜ਼)
* *ਨਵੀਂ ਧਰਤੀ ਨਵੇਂ ਸਿਆੜ*
**ਗੇਂਜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ''

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ ਸਿਮਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2015
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ
ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ

**ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ** ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1954 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਉੱਤਮ
#ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੂੰ ਸੱਤ, ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਯਸ ਚੋਪੜਾ ਚਾਰ-ਚਾਰ, ਚੋਪੜਾ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆ। 
#ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੂੰ ਸੱਤ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਪੂਰ, ਗੁਲਜ਼ਾਰ, ਸੁਭਾਸ਼ ਘਈ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ ਨੂੰ ਛੇ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆ ਹਨ। 
#ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿਨ ਤਿਨ ਇਨਾਮ (1954–1956 ਅਤੇ 1959–1961) ਦੋ ਵਾਰੀ ਮੋਕੇ ਮਿਲੇ। 
#ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ ਨੂੰ ਤਿਨ ਸਾਲ (1984–1986) ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਨਾਮਜਦਗੀਆ ਮਿਲੀਆ। 
#ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਨੂੰ 1974, ਬਾਸੂ ਚੈਟਰਜ਼ੀ ਨੂੰ 1977 ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਮੁਕਰਜ਼ੀ ਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਨਾਮਜਦਗੀਆ ਮਿਲੀਆਂ।
#ਸਾਈ ਪ੍ਰਾਂਜੇਪੇ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਜ਼ੋਆ ਅਖਤਰ ਦੁਜੀ ਔਰਤ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆਂ। 
#1985 ਵਿੱਚ ਸਪਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆਂ ਚਸਮੇ ਬਦੂਰ (1981) 'ਚ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆ। 
#ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੀਰਾ ਨਾਈਰ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਬੰਬੇ ਸਾਲ 1990 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਰਹਾ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹੂੰ ਨਾ ਸਾਲ 2005 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਓਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਓਮ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆ।
## ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ
## ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ
## 1950 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
## 1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
## 1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
## 1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
## 1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
## 2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
## 2010 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
#http://en.wikipedia.org/wiki/Filmfare_Awards
#http://en.wikipedia.org/wiki/Filmfare_Award_for_Best_Lyricist

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਬਾਈਆਨ

**ਬਾਈਆਨ ਦਾ ਅਜ਼ਾਦ ਰਾਜ** (ਜਰਮਨ: ਫ੍ਰੀਸਟੇਟ ਬੇਅਰਨ, ਉਚਾਰਨ [ˈfʁaɪʃtaːt ˈbaɪ.ɐn]), ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। 70,548 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਨਾਲ ਇਹ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਲਗਭਗ 20% ਖੇਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਰਾਈਨ-ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਾਲਤਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 1.25 ਕਰੋੜ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਮੁਲਕਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮੂਨਿਖ਼ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰਾਜ
ਉੱਤਰੀ ਰਾਈਨ-ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਾਲਨ

**ਉੱਤਰੀ ਰਾਈਨ-ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਾਲਨ** ( ) ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ 1946 ਵਿੱਚ ਪੂਰਵਲੇ ਪਰੂਸੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਰਾ਼ਈਨਲਾਂਡ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਾਲਨ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ਼ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਡਿਊਸਲਡੋਰਫ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕਲਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰਾਜ
ਜ਼ਾਕਸਨ

**ਜ਼ਾਕਸਨ ਦਾ ਅਜ਼ਾਦ ਰਾਜ** ( ; ) ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਬ੍ਰਾਂਡਨਬੁਰਗ, ਜ਼ਾਕਸੋਨ ਆਨਹਾਲਤ, ਤੁਰਿੰਗੀਆ, ਬਵਾਰੀਆ, ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 18,413 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ 43 ਲੱਖ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰਾਜ
ਬਰੇਮਨ (ਰਾਜ)

**ਬਰੇਮਨ ਦਾ ਅਜ਼ਾਦ ਹਾਂਸਿਆਟੀ ਸ਼ਹਿਰ** (, ) ਜਰਮਨੀ ਦੇ 16 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗ਼ੈਰ-ਰਸਮੀ ਪਰ ਕਈ ਅਧਿਕਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਾਂ *ਲਾਂਡ ਬਰੇਮਨ* (Land Bremen') ('ਬਰੇਮਨ ਦਾ ਮੁਲਕ') ਹੈ।

ਇਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚਲੇ ਦੋ ਸ਼ਹਿਰ (ਬਰੇਮਨ ਅਤੇ ਬਰੇਮਰਹਾਵਨ) ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਡੇਰੇ ਰਾਜ ਹੇਠਲਾ ਜ਼ਾਕਸਨ ਦੁਆਰਾ ਘਿਰੇ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਨਿੱਖੜਵੇਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰਾਜ
ਰਾਕਟ

ਵਿੱਚ ਬੈਕਨੂਰ ਦੇ 1/5 ਟਿਕਾਣੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੋਇਊਜ਼-ਯੂ ਰਾਕਟ]]

**ਰਾਕਟ** ਇੱਕ ਮਿਸਾਇਲ, ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਜਿਹਾ ਵਾਹਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਰਾਕਟ ਇੰਜਨ ਦੁਆਰਾ ਧਕੱਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਕਟ ਇੰਜਨ ਦੀ ਭਾਫ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਕਟ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਧਕੱਲਣ ਵਾਲੇ ਬਰੂਦ ਨਾਲ਼ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਜਨ ਭੌਤਿਕੀ ਦੇ ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੰਜਨ ਆਪਣਾ ਬਰੂਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਪਿਛਾਂਹ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਕਟ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਵੱਲ ਧਕੱਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
; ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਏਜੰਸੀਆਂ
* ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਵਿਚਲੇ ਰਾਕਟ ਬਾਰੇ
* FAA Office of Commercial Space Transportation
* National Aeronautics and Space Administration (NASA)
* National Association of Rocketry (USA)
* Tripoli Rocketry Association
* Asoc. Coheteria Experimental y Modelista de Argentina 
* United Kingdom Rocketry Association
* IMR - German/Austrian/Swiss Rocketry Association
* Canadian Association of Rocketry
* ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਘੋਖ ਸੰਸਥਾ

; ਜਾਣਕਾਰੀ-ਭਰਪੂਰ ਸਾਈਟਾਂ
* Encyclopedia Astronautica - Rocket and Missile Alphabetical Index
* Rocket and Space Technology
* Gunter's Space Page - Complete Rocket and Missile Lists
* Rocketdyne Technical Articles
* Relativity Calculator - Learn Tsiolkovsky's rocket equations 
* Robert Goddard--America's Space Pioneer
ਜ਼ਾਰਲਾਂਡ

**ਸਾਰਲੈਂਡ** (ਜਰਮਨ: *das Saarland* – , ) ਜਰਮਨੀ ਦੇ 16 ਸੰਘੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਾਰਬਰੂਕਨ, ਖੇਤਰਫਲ 2,570 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਅਤੇ (30 ਅਪਰੈਲ 2012 ਤੱਕ) ਅਬਾਦੀ 1,012,000 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰਾਜ
ਅਲਸੀ

**ਅਲਸੀ** ਜੀਹਦਾ ਦੁਨਾਵੀਆਂ ਨਾਂ ***Linum usitatissimum*** (ਲੀਨਮ ਯੂਸੀਟੇਟੀਸਿਮਮ) ਹੈ, ਇੱਕ ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਫ਼ਸਲ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਠੰਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਤੇਲਦਾਰ ਫਲ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ **ਅਲਸੀ** ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਮੋਟੇ ਕੱਪੜੇ, ਡੋਰੀਆਂ, ਰੱਸੀਆਂ ਅਤੇ ਟਾਟ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਤੇਲ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਾਰਨਿਸ਼, ਰੰਗ, ਸਾਬਣ, ਰੋਗਨ, ਪੇਂਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਰੇਸ਼ੇ ਲਈ ਅਲਸੀ ਨੂੰ ਉਪਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸ, ਪੋਲੈਂਡ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ, ਫ਼ਰਾਂਸ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ ਅਤੇ ਬੀਜ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਨਾਮ ਜਿਕਰਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਰਯਾਤਕ ਰੂਸ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਅਤੇ ਅਰਜਨਟੀਈਨਾ ਹਨ।ਅਲਸੀ ਦਾ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਪਟਸਨ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਖੱਲ ਜਾਂ ਛਾਲ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਂਉਦਾ ਹੈ।

ਅਲਸੀ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਪੌਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੇਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਕਈ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛਿਲਕੇ ਤੋਂ ਕੱਪੜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਲਸੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਅਲਸੀ ਦੀ ਪੰਜੀਰੀ ਰਲਾ ਕੇ ਵੀ ਖਾਂਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਦੇਸੀ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰ ਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਟਪੁਸਠ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਤੀ ਬਾਰਿਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਬੀਜਦੇ  ਸਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਹਰ ਫ਼ਸਲ ਵਪਾਰਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਬੀਜਦਾ ਹੈ।ਅਲਸੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਲਈ ਮੀਂਹ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਰੋਪੜ ਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਅਲਸੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਲਸੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਘੱਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਲਸੀ ਦਾ ਫੁੱਲ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਇਕ ਸੋਹਣੀ-ਸੁਨੱਖੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅਲਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਅਹਾਰ ਪੂਰਕ
thumbnail|left|ਅਲਸੀ ਦੇ ਬੀਜ
ਅੱਜਕਲ ਅਲਸੀ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਜਾਂ ਤੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹਾਰ ਪੂਰਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ।ਸੁੱਕੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਇੱਕ ਚਮਚ ਪਾਊਡਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਚਮਚ ਤੇਲ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਸਬਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਹਾਰ ਪੂਰਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰੀ ਖੋਜ ਨੇ ਅਲਸੀ ਨੂੰ ਅਲਫਾ ਲਿਨੋਲੈਨਿਕ ਏਸਿਡ ਜਾਂ ਓਮੇਗਾ-3 ਦਾ ਵੱਡਾ ਸ੍ਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਪੌਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ

**ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ** 1953 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਹੈ। ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਿਨੀ ਅਤੇ ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੀ ਇਹ ਇੱਕ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਂਤਰ ਸਿਨੇਮੇ ਦੀਆਂ ਅਰੰਭਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ ਵੀ ਬਿਮਲ ਦਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ।

## ਕਥਾਨਕ
ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨਤਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਟਲੀ ਦੇ ਨਵ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ 'ਬਿਮਲ ਦਾ' ਦੀ ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ (ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਿਨੀ) ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਪੂਰੇ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਢਿੱਡ ਪਾਲਣ ਲਈ ਸਿਰਫ ਦੋ ਵਿੱਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਹੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਪਾਰਬਤੀ ਪਾਰੋ (ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ), ਮੁੰਡਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ, ਬਾਪ ਗੰਗੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਔਲਾਦ ਹਨ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸੋਕਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਵਰਗੇ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਬਦਹਾਲੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਮੀਨਦਾਰ ਹੈ ਠਾਕੁਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ (ਮੁਰਾਦ), ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅੱਛਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਿਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਸ ਇੱਕ ਹੀ ਅੜਚਨ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ। ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਕਾਫ਼ੀ ਆਸ਼ਵਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉਸਨੂੰ ਵੇਚ ਹੀ ਦੇਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਭੂ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਤਾਂ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਰਜਾ ਚੁਕਾਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ ਵੇਚਕੇ ਵੀ ਰਕਮ ਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਾਗਜਾਤ ਜਾਅਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਕਮ ਵਧਕੇ ਭਾਰਤੀ 65 ਤੋਂ 235 ਰੁਪੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਮਲਾ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਰਟ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਇਹ ਸੁਨਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 3 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਇਹ ਰਕਮ ਚੁਕਾਉਣੀ ਹੋਵੇਗੀ ਵਰਨਾ ਉਸਦੇ ਖੇਤ ਵੇਚ ਕੇ ਇਹ ਰਕਮ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ। 
ਮਰਦਾ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕਰਜਾ ਚੁੱਕਾ ਦੇਵੇ। ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਾਲਕ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਇੱਕ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹਾਦਸੇ (ਜਿਵੇਂ ਉਸਦਾ ਖ਼ੁਦ ਜਖਮੀ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਜਖਮੀ ਹੋ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਦੁਆਰਾ ਚੋਰੀ) ਉਸਦੀ ਕਮਾਈ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 
ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਪੂੰਜੀ ਗੰਵਾ ਕੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਮਿਲ ਬਨਣ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਬਾਪ ਬਦਹਵਾਸ (ਪਾਗਲ) ਜਿਹਾ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਠੀ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਉੱਥੇ ਬੈਠੇ ਗਾਰਡ ਉਸ ਤੋਂ ਉਹ ਵੀ ਖੌਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
## ਮੁਲੰਕਣ
ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਲਾਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਜਾਨ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਵਿਵਸਾਇਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੋ ਵਿੱਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਭਲੇ ਹੀ ਕੁੱਝ ਖਾਸ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਗਰੀਬ ਵਰਗ ਦੇ ਮਾਨਵੀ ਪੱਖ ਦਾ ਮਰਮਸਪਰਸ਼ੀ ਚਿਤਰਣ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸਤਤ ਪਾਈ। ਸਾਹੂਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਗੰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਹ ਫਿਲਮ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ 10 ਸਰਵਕਾਲੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਚੀਨ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਕਾਨਸ ਫਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹ, ਰੂਸ, ਵੀਨਿਸ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੂਬ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਮਲ ਰਾਏ ਦੇ ਪੈਰ ਜਮਾਂ ਦਿੱਤੇ। ਦੋ ਵਿੱਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮ ਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 
## ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ
*ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ
*ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ
*ਰਤਨ ਕੁਮਾਰ
*ਜਗਦੀਪ
*ਮੁਰਾਦ 
*ਪਾਲਸੀਕਾਰ 
*ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਦ ਵਨ ਸਟਰਾਅ ਰੈਵੇਲਿਊਸ਼ਨ

**ਵਨ ਸਟਰਾਅ ਰੈਵੇਲਿਊਸ਼ਨ** ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮਾਸਾਨੋਬੂ ਫੁਕੂਓਕਾ (1913 – 2008) ਦੀ 1975 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ

ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ 'ਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਫੁਕੂਓਕਾ ਦੇ ਹੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲੈਰੀ ਕੌਰਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹੋਇਆ| ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਨੁਵਾਦ **ਕੱਖ ਤੋਂ ਕਰਾਂਤੀ** ਰਿਸ਼ੀ ਮੀਰਣਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਨਵੀਂ ਵਿਧੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਥੰਮ ਦੇਣ ਦਾ ਰਾਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਰਾਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਗੁੱਡ-ਗਡਾਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਫੁਕੂਓਕਾ ਨਾ ਤਾਂ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਆਰਗੈਨਿਕ ਖਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਸਲ ਉੱਗਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਖੜਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਜਿਵੇਂ ਕ‌ਿ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕਰਦੇ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਪੰਝੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਚਲਾਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਲ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਉਪਜਾਊ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਰਤ ਵੀ ਹੋਰ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਲਾ, ਤੇਲ, ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਬਿਮਲ ਰਾਏ

**ਬਿਮਲ ਰਾਏ** (ਬੰਗਾਲੀ: বিমল রায়, 12 ਜੁਲਾਈ 1909 - 7 ਜਨਵਰੀ 1966) ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ। ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਅਤੇ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਮੇਲਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਿਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਬੇਹੱਦ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਮੌਲਕ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਸਨ। ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਮਧ ਵਰਗ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਹੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਸੀ। 'ਉਸਨੇ ਕਹਾ ਥਾ', 'ਪਰਖ', 'ਕਾਬੁਲੀਵਾਲਾ', 'ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ', 'ਬੰਦਿਨੀ', 'ਸੁਜਾਤਾ' ਜਾਂ ਫਿਰ 'ਮਧੂਮਤੀ' ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। 'ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਤਾਲਵੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਬਾਈਸਾਈਕਲ ਚੋਰ' (Bicycle Thieves) ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਈ। 1959 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਮਾਸਕੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਜਿਊਰੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।

## ਜੀਵਨ
ਬਿਮਲ ਰਾਏ 12 ਜੁਲਾਈ 1909 ਨੂੰ ਢਾਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਲੇਕਿਨ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਇੰਤਕਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਆ ਪਈਆਂ। ਇਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਜ਼ਾਰਿਆਂ ਉੱਪਰ ਜੋ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਜੋ ਇਸਤੇਸਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਜਿਹਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸਰ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੁਲਕ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਦੇ ਬਾਦ 1947 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਧਵਾ ਮਾਂ ਔਰ ਛੋਟੇ ਭਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਕਲਕੱਤਾ ਚਲੇ ਆਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬੜੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨੇ ਪਏ। ਇਸ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਪੀ ਸੀ ਬਰੂਆ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੇ ਗੁਣ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਵਦਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
### ਦੇਵਦਾਸ
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਹੀਰੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ਼ ਸਹਿਗਲ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਦ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੇ ਅਧੀ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵਧ ਬੰਗਲਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਫੇਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1950 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਆਏ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ। ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਵਦਾਸ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਹੀਰੋ ਲਿਆ।
### ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮਾਂ
ਹਾਮਬੁਰਕ

**ਹਾਮਬੁਰਕ** ਜਾਂ **ਹਾਮਬੁਰਗ** ( *ਹਾਮਬੁਅਰਕ*; , ਸਥਾਨਕ ਉਚਾਰਨ ; ਹੇਠਲੀ ਜਰਮਨ/ਹੇਠਲੀ ਜ਼ਾਕਸਨ: *Hamborg* ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਹਾਮਬੁਰਕ ਦਾ ਅਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਹਾਂਸਿਆਟੀ ਰਾਜ**, ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਰਮਨ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ੧੮ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਜਦਕਿ ਹਾਮਬੁਰਕ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ (ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜ ਹੇਠਲਾ ਜ਼ਾਕਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਲੈਸਵਿਸ਼-ਹੋਲਸ਼ਟਾਈਨ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਸਮੇਤ) ਦੀ ਅਬਾਦੀ ੫੦ ਲੱਖ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਐਲਬੇ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ (ਰੋਟਰਦਾਮ ਬੰਦਰਗਾਹ ਮਗਰੋਂ) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਦਸਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬ੍ਰਾਂਡਨਬੁਰਕ

**ਬ੍ਰਾਂਡਨਬੁਰਕ** ਜਾਂ **ਬਰਾਂਡਨਬੁਰਗ** (; , ਹੇਠਲੀ ਸੋਰਬੀਆਈ: *Bramborska*; ਉੱਤਲੀ ਸੋਰਬੀਆਈ: *Braniborska*; ) ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੋਟਸਡਾਮ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰਾਜ
ਆਰਕਟਿਕ

**ਆਰਕਟਿਕ** ( ਜਾਂ ) ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਧਰੁਵੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ, ਰੂਸ, ਡੈੱਨਮਾਰਕ (ਗਰੀਨਲੈਂਡ), ਨਾਰਵੇ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ (ਅਲਾਸਕਾ), ਸਵੀਡਨ, ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਅਤੇ ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਰਕਟਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ਼ ਢੱਕਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਲੇ ਰੁੱਖਹੀਣ ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ

**ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ** ਦਾ ਇਨਾਮ 1956 ਤੋਂ ਦਿਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਪਹਿਲਾ ਇਹ ਇਨਾਮ ਮੇਲ ਅਤੇ ਫੀਮੇਲ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਹੀ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ 1968 'ਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆ ਬਣਾ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈ।

## ਉੱਤਮ
*ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਅਤੇ ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 7 ਇਨਾਮ ਜਿਤੇ ਹਨ।
*ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਅਨੁਰਾਧਾ ਪੌਡਵਾਲ, ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੁਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਿਆ ਗੋਸ਼ਲ ਨੇ ਚਾਰ ਜਿਤੇ ਹਨ।
*ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਨੇ (1972–75) ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਇਨਾਮ ਜਿਤੇ। ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਧਾ ਪੌਡਵਾਲ ਨੇ (1991–1993) ਵਿਚ, *ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੁਰਤੀ ਨੇ (1995–1997) ਅਤੇ ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ ਨੇ (2000–2002) ਵਿਤ ਤਿਨ ਤਿਨ ਇਨਾਮ ਜਿਤੇ।
*ਦੋ ਗਾਇਕ ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਤਿਨ ਨਾਮਜ਼ਾਦਗੀਆਂ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ, 1994 ਵਿੱਚ ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ ਨੇ ਤਿਨ ਨਾਮਜ਼ਾਦਗੀਆ ਇਕੋ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤੀਆਂ।
*1971 ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਵੇਂ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਸਥਾਨ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਾਦਗੀ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। 
*1979 ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਕੋਵੀ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਾਦਗੀ ਨਾ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
*[ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ}} ਨੂੰ 14 ਸਾਲ ਸੰਨ 1992 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ 31 ਨਾਮਜ਼ਾਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ 6 ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ।
*1959 ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਨਾਮ ਨੂੰ ਸਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਨ 1967 ਤੱਕ ਦੋਨੇ ਮੇਲ ਅਤੇ ਫੀਮੇਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਇਨਾਮ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
## 1950 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
## 1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
## 1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
## 1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
## 1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
## 2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
## 2010 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਅਵਾਰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕਾ
ਗੀਤਾਂਜਲੀ

**ਗੀਤਾਂਜਲੀ** (ਬੰਗਾਲੀ: গীতাঞ্জলি - ਉਚਾਰਣ: ਗੀਤਾਂਜੋਲੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Gitanjali), ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1913 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਅੰਜਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ - ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਤੋਹਫ਼ਾ। ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ 103 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, (ਜਿਆਦਾਤਰ ਅਨੁਵਾਦ)।

ਇਹ ਅਨੁਵਾਦ ਲੇਖਕ ਦੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਵੰਬਰ 1912 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਡਬਲਿਊ ਬੀ ਯੀਟਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ 1913 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਟੈਗੋਰ ਪਹਿਲੇ ਐਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰਪਵਾਸੀ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਪੱਛਮੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਸਕਰਣ ਬੰਗਲਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਭਗਤੀਮਈ ਗੀਤ ਸਨ।

## ਬੰਗਲਾ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗੀਤਾਂਜਲੀ
ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਨਾਮਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਭਾਰਤੀ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀਆਂ ਸਿਰਫ 53 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਬਾਕੀ 50 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮੇ ਅਤੇ ਅਠ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ -ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਗੀਤਮਾਲਾ (17 ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਨੈਵੇਦਿਆ (15 ਕਵਿਤਾਵਾਂ) ਅਤੇ ਖੇਯਾ (11 ਕਵਿਤਾਵਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ।.
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਚਰਚਿਤ ਕਵਿਤਾ '**ਚਿੱਤ ਯੇਥਾ ਭਯ਼ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਉਚ ਯੇਥਾ ਸ਼ਿਰ**' ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ‘ਵੇਅਰ ਦ ਮਾਈਂਡ ਇਜ ਵਿਦਾਊਟ ਫੀਅਰ’ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ

**ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ** ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਉਪ-ਸਹਾਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਨਾਲ਼ ਸਹਾਰਾ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਭੂਗੋਲਕ-ਸਿਆਸੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਰਾਜਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਅਲਜੀਰੀਆ, ਮਿਸਰ, ਲੀਬੀਆ, ਮੋਰਾਕੋ, ਸੁਡਾਨ, ਤੁਨੀਸੀਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਹਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਲਜੀਰੀਆ, ਮੋਰਾਕੋ, ਤੁਨੀਸੀਆ, ਲੀਬੀਆ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਰੀਟੇਨੀਆ ਨੂੰ **ਮਘਰਿਬ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਸੁਡਾਨ ਨੂੰ **ਨੀਲ ਘਾਟੀ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਰ ਸਿਨਾਈ ਪਰਾਇਦੀਪ, ਜੋ ਕਿ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਪੇਨੀ ਮਲਕੀਅਤਾਂ, ਸੇਊਤਾ ਅਤੇ ਮੇਲੀਯਾ (ਮੋਰਾਕੋ ਦੇ ਤਟ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਛੋਟੇ ਸਪੇਨੀ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਟਾਪੂ) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ
ਵਿਸ਼ਵ ਮਹਾਂਸਾਗਰ

, ਅੰਧ, ਹਿੰਦ, ਆਰਕਟਿਕ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ; ਆਖ਼ਰੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]]

**ਵਿਸ਼ਵ ਮਹਾਂਸਾਗਰ** ਜਾਂ **ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਮਹਾਂਸਾਗਰ**, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰੀ (ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ) ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ 71% ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਜਲਮੰਡਲ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮਾਤਰਾ 1.332 ਬਿਲੀਅਨ ਘਣ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਆਸਟਰੇਲੇਸ਼ੀਆ

ਦੇ ਖੇਤਰ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਦੋਹੇਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਲਾਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਬਦਲਵੀਂ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ, ਰਿਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਾਰਾ ਹੀ, ਆਸਟਰੇਲੇਸ਼ੀਆ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]]

**ਆਸਟਰੇਲੇਸ਼ੀਆ** ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਦਾ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿਚਲੇ ਗੁਆਂਢੀ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਪਦ ਦੀ ਘਾੜਤ ਸ਼ਾਰਲਸ ਡੇ ਬ੍ਰੋਜ਼ ਨੇ *Histoire des navigations aux terres australes* (ਦੱਖਣੀ ਭੋਂਆਂ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 1756) ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਘਾੜਤ ਉਸਨੇ ਲਾਤੀਨੀ ਲਈ "ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਦੱਖਣ" ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆ (ਪੂਰਬ ਵੱਲ) ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ (ਮੈਗਲਾਨੀਕਾ) ਤੋਂ ਵੱਖ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ) ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਖ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਹਿੰਦ-ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਪਲੇਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਮੈਲਾਨੇਸ਼ੀਆ

ਵਿਚਲੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।]]

**ਮੈਲਾਨੇਸ਼ੀਆ** ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਉਪ-ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਰਾਫ਼ੂਰਾ ਸਾਗਰ ਤੱਕ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਫ਼ਿਜੀ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਨੁਆਤੂ, ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂ, ਫ਼ਿਜੀ ਅਤੇ ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਕੈਲਡੋਨੀਆ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੂਹਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਪੂਆ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੋ ਸੂਬਿਆਂ ਪਾਪੂਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਪੂਆ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

*ਮੈਲਾਨੇਸ਼ੀਆ* ਨਾਂ ( *ਕਾਲੇ*;  *ਟਾਪੂ* ਤੋਂ) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਰਤੋਂ ਯ਼ੂਲ ਡੂਮੋਂ ਡਰਵੀਲ ਵੱਲੋਂ 1832 ਵਿੱਚ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਨਿਖੜਵੇਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਕ ਸਮੂਹ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ

ਵਿਚਲੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।]]

**ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ** (, )ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਉਪ-ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੱਖਣ 'ਚ ਪੈਂਦੇ ਮੈਲਾਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬ 'ਚ ਪੈਂਦੇ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ਨਾਂ ਯੂਨਾਨੀ *ਮਾਈਕ੍ਰੋਸ* (μικρός), ਭਾਵ ਛੋਟੇ, ਅਤੇ *ਨੇਸੋਸ* (νῆσος), ਭਾਵ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਰਤੋਂ 1831 ਵਿੱਚ ਯ਼ੂਲ ਡੂਮੋਂ ਡਰਵੀਲ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ
ਪੌਲੀਨੇਸ਼ੀਆ

ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੌਲੀਨੇਸ਼ੀਆਈ ਤਿਕੋਨ ਵਿਚਲੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]]

**ਪੌਲੀਨੇਸ਼ੀਆ** ( "ਪਾਲੀ" *ਕਈ* +  "ਨੇਸੋਸ" *ਟਾਪੂ* ਤੋਂ) ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਉਪਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ 1,000 ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੌਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਪੌਲੀਨੇਸ਼ੀਆਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਈ ਸਾਂਝੇ ਲੱਛਣ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੋਲੀਆਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਮਲਾਹ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਆਸਟਰੇਲੀਆ (ਮਹਾਂਦੀਪ)

**ਆਸਟਰੇਲੀਆ** ਇੱਕ ਮਹਾਂਦੀਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖਦੀਪੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਤਸਮਾਨੀਆ, ਨਿਊ ਗਿਨੀ, ਸਿਰਾਮ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤਿਮੋਰ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਮਹਾਂਦੀਪ ਨੂੰ ਮੁੱਖਦੀਪੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਤੋਂ ਵੱਖ ਦੱਸਣ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ **ਸਾਹੁਲ**, **ਆਸਟਰੇਲਿਨੀਆ** ਜਾਂ **ਮੈਗਾਨੇਸ਼ੀਆ** ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਵਾਇਤੀ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਇਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵੱਖ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਮਹਾਂਦੀਪ ਜ਼ੀਲੈਂਡੀਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜ਼ੀਲੈਂਡੀਆ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੋਹੇਂ ਹੀ ਵਡੇਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਆਸਟਰੇਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਂਦੀਪ
ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਸਿੰਗ

**ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਸਿੰਗ** (, , , , ) (ਜਾਂ **ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ** ਜਾਂ **ਸੋਮਾਲੀ ਪਰਾਇਦੀਪ**) ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਾਇਦੀਪ ਹੈ ਜੋ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰਾਂ ਲਈ ਉੱਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਦਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਬੀ ਵਾਧਰਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ *ਬਿਲਾਦ ਅਲ ਬਰਬਰ* (ਬਰਬਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਰੀਤਰੀਆ, ਜਿਬੂਤੀ, ਇਥੋਪੀਆ ਅਤੇ ਸੋਮਾਲੀਆ ਦੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਖੇਤਰ
ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ

**ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ** ( ਜਾਂ *Latinoamérica*; ; , ) ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਰੋਮਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਭਾਵ ਲਾਤੀਨੀ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ)&nbsp;– ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਸਪੇਨੀ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ&nbsp;– ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1856 ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ "ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ: ਆਈਡੀਆ ਫਾਰ ਏ ਫੈਡਰਲ ਕਾਂਗਰਸ ਆਫ ਦ ਰੀਪਬਲਿਕਸ" (ਇਨੀਸੀਏਟਿਵ ਡੇ ਲਾ ਅਮੇਰਿਕਾ। ਆਈਡੀਆ ਡੀ ਅਨ ਕਾਂਗ੍ਰੇਸੋ ਫੈਡਰਲ ਡੇ ਲਾਸ ਰਿਪਬਲਿਕਸ), ਚਿਲੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਬਿਲਬਾਓ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
: Not a sovereign state

## ਹਵਾਲੇ
ਸਪੇਨੀ ਅਮਰੀਕਾ

**ਸਪੇਨੀ ਅਮਰੀਕਾ** ਜਾਂ **ਹਿਸਪਾਨੀ ਅਮਰੀਕਾ** ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਪੇਨੀ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਬਾਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਦੇਸ਼ 
## ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ

| ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ
File:Buenos Aires -Argentina- 136.jpg| ਬੁਏਨਸ ਆਇਰਸ
Image:V. DESDE COLPATRIA.JPG| ਬੋਗੋਤਾ
Image:The Westin Libertador of Lima.jpg| ਲੀਮਾ
Image:Santiago1std (2).jpg| ਸਾਂਤਿਆਗੋ
| ਗੁਆਦਾਲਾਹਾਰਾ
Image:Caracas_dec.JPG| ਕਾਰਾਕਾਸ
Image:MTY4.jpg| ਮੋਂਤੇਰੇਈ
Image:Panoramica de Medellin-Colombia.jpg| ਮੇਦੇਯੀਨ
Image:Centre économique de Guayaquil.jpg| ਗੁਆਇਆਕੀਲ
File:Santo Domingo Panorama.jpg| ਸਾਂਤੋ ਦੋਮਿੰਗੋ
Image:Edificioshabana.JPG| ਹਵਾਨਾ
Image:Guatemalavolcanes.JPG| ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ
Image:Maracaibo.JPG| ਮਾਰਾਕਾਈਵੋ
Image:Gatonegro Cali Noche desde Cristo Rey.jpg| ਸਾਂਤਿਆਗੋ ਦੇ ਕਾਲੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਜ਼ੀਲੈਂਡੀਆ (ਮਹਾਂਦੀਪ)

(ਉਤਾਂਹ ਖੱਬੇ), ਫ਼ਿਜੀ ਜਾਂ ਵਨੁਆਤੂ (ਉਤਾਂਹ ਵਿਚਕਾਰ) ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।]]

**ਜ਼ੀਲੈਂਡੀਆ** (), ਜਿਸ ਨੂੰ **ਤਸਮਾਂਤਿਸ** ਜਾਂ **ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਮਹਾਂਦੀਪ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਗਰਕ ਹੋਇਆ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਟੁਕੜਾ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ 8.5-130 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਤੋਂ ਅਤੇ 6-8.5 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਇਦ 2.3 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਡੁੱਬ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ (93%) ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਹੇਠਾਂ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਧਰੁਵੀ ਖੇਤਰ

ਧਰਤੀ ਦੇ **ਧਰੁਵੀ ਖੇਤਰ** ਧਰੁਵਾਂ ਦੁਆਲੇ ਪੈਂਦੇ ਖੇਤਰ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੰਮੀਆਂ ਜੋਨਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਰੁਵੀ ਬਰਫ਼-ਗਿਲਾਫ਼ ਹਨ ਜੋ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਧਰੁਵੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬਰਫ਼ ਵਿਸ਼ਵੀ ਤਾਪਕਰਨ ਕਰ ਕੇ ਗੁੰਮ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

Image:World map frigid.svg|ਜੰਮੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜੋਨਾਂ।
Image:LocationPolarRegions.png|ਧਰੁਵੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ।
Image:Frozenground.gif|ਉੱਤਰੀ ਅਰਧਗੋਲੇ ਵਿਚਲੀ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜੰਮੀ ਭੋਂ (ਜਾਮਨੀ ਰੰਗ ਵਿੱਚ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਉਪ-ਖੇਤਰ

**ਉਪ-ਖੇਤਰ** ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੱਖਣ ਜਾਂ ਦੱਖਣੀ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਉਪ-ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਦੱਖਣੀ ਕੋਨ

**ਦੱਖਣੀ ਕੋਨ** (, ) ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਮਕਰ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਸਾਓ ਪਾਓਲੋ ਰਾਜ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਰਾਜਸੀ ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕੋਨ ਵਿੱਚ ਰਿਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਚਿਲੀ, ਪੈਰਾਗੁਏ ਅਤੇ ਉਰੂਗੁਏ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਭੀੜੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਚਿਲੀ ਅਤੇ ਉਰੂਗੁਏ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੱਦਾਂ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਪੈਰਾਗੁਏ, ਬੋਲੀਵੀਆ ਅਤੇ ਪੇਰੂ ਨਾਲ਼, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਦੁਮੇਲ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ

ਵੱਲੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ
(ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ):

]]

**ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ** ਯੂਰਪੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ 2011 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਇੱਕ ਰਪਟ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਦਸ ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਮੁਥਾਜ ਖੇਤਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: ਡੈੱਨਮਾਰਕ (ਫ਼ਰੋ ਟਾਪੂ ਸਮੇਤ), ਇਸਤੋਨੀਆ, ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ (ਅਲਾਂਡ ਸਮੇਤ), ਆਈਸਲੈਂਡ, ਆਇਰਲੈਂਡ, ਲਾਤਵੀਆ, ਲਿਥੁਆਨੀਆ, ਨਾਰਵੇ (ਸਵਾਲਬਾਰਡ ਅਤੇ ਜਾਨ ਮੇਅਨ), ਸਵੀਡਨ, ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ (ਗਰਨਜ਼ੇ, ਮੈਨ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਜਰਸੀ ਸਮੇਤ)।

## ਅਬਾਦੀ ਅੰਕੜੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ
ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ

ਵੱਲ ਲੰਘਦੇ ਵੇਲੇ ਬਣਾਈ।]]

**ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ** ਯੂਰਪੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਖੇਤਰ ਹੈ।

## ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅੰਕੜਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 2011 ਦੀ ਇੱਕ ਰਪਟ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੌਂ ਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਂਦੀਪ
ਉੱਤਰੀ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ

**ਉੱਤਰੀ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ** ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਪਿਛਲੀਆਂ ਕੁਝ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਖੋਜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਦੇਸ਼
*
*
* (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ)
* (ਉੱਤਰੀ ਪੇਰੂ)
*
*
*
* ਉੱਤਰੀ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ(ਉੱਤਰੀ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ, ਉੱਤਰੀ ਮੱਧ-ਪੱਛਮ ਜਾਂ ਮਾਤੋ ਗ੍ਰੋਸੋ ਆਦਿ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ
ਐਂਡੀਆਈ ਮੁਲਕ

**ਐਂਡੀਆਈ ਮੁਲਕ** ਉਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਭੂਗੋਲ (ਐਂਡਸ ਪਹਾੜ-ਲੜੀ) ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੇਚੂਆ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਐਂਡੀਆਈ ਖਾਣਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੰਕਾ ਸਾਮਰਾਜ ਸਮੇਂ ਫੈਲਿਆ ਪਰ ਵੈਸੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਸੀ।

ਐਂਡਸ ਪਹਾੜ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ:

* 
* 
* 
* 
* 
*  (ਰਾਜਸੀ-ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਐਂਡੀਆਈ ਮੁਲਕ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ)
*  (ਰਾਜਸੀ-ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਐਂਡੀਆਈ ਮੁਲਕ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ)

## ਹਵਾਲੇ
ਗੁਇਆਨੀ ਮੁਲਕ

**ਗੁਇਆਨੀ ਮੁਲਕ** ਜਾਂ **ਗੁਇਆਨੇ** (Las Guayanas) ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਿੰਨ ਰਾਜਖੇਤਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ:

* ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਗੁਈਆਨਾ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਭਾਗ
* ਗੁਇਆਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ 1831 ਤੋਂ 1966 ਤੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਗੁਇਆਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ 1814 ਵਿੱਚ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਤੋਂ ਲਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬਰਬੀਸੇ, ਐਸੇਕੀਵੋ ਅਤੇ ਦੇਮੇਰਾਰਾ ਬਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ
* ਸੂਰੀਨਾਮ, ਜੋ ਬਰਬੀਸੇ, ਐਸੇਕੀਵੋ ਅਤੇ ਦੇਮੇਰਾਰਾ ਸਮੇਤ 1814 ਤੱਕ ਡੱਚ ਗੁਇਆਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ

ਕਈ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ:

* ਗੁਇਆਨਾ ਖੇਤਰ, ਪੂਰਵਲਾ ਗੁਇਆਨਾ ਸੂਬਾ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ (ਸਪੇਨੀ ਗੁਇਆਨਾ) ਵਿੱਚ
* ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਗੁਇਆਨਾ (ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਆਈ ਗੁਇਆਨਾ), ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੂਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ
ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ (ਖੇਤਰ)

**ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ** ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੱਧ-ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ, ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਪਦ ਦਾ ਕਾਰਜਖੇਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਕੋਲੰਬੀਆ ਅਤੇ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਵੀ ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮੰਨ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਗੁਇਆਨੀ ਮੁਲਕ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ (ਖੇਤਰ)

**ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ** ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚਲੀ ਸਰਹੱਦ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿਚਲੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਤੁਲ ਹੈ। ਸਿਆਸੀ-ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵੱਲੋਂ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਸਕੀਮ ਮੁਤਾਬਕ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਬਰਮੂਡਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਗਰੀਨਲੈਂਡ, ਸੇਂਟ-ਪੀਏਰ ਅਤੇ ਮੀਕਲੋਂ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ
ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪ

ਅਤੇ ਆਸਟਰੀਆਈ-ਹੰਗਰੀਆਈ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਸਨ; ਸੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਅਚਾਰਕ ਸਬੰਧ ਵੀ ਹਨ।]]

**ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪ**, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੂਰਪੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਵਿਚਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਕੋਲ ਮੁੜ ਉੱਭਰ ਕੇ ਆਈ ਜਿਸਨੇ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ।

## ਮੁਲਕ 
*ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪ* ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਮਝ ਅਜੇ ਤੀਕ ਤਕਰਾਰੀ ਹੈ ਪਰ ਵੀਜ਼ੇਗ੍ਰਾਦ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਦੇਸ਼ 
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਰੋਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
*
*
*
*
*
*
*
* ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਇਹ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
*

### ਕਈ ਵਾਰ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਦੇਸ਼ (ਖੇਤਰ) 
ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ (ਪੂਰਵਲੇ ਹਾਬਸਬੁਰਗ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਸਾਮਰਾਜ) ਅਤੇ ਬਾਲਕਨ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਭੂਗੋਲਕ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦੇ ਹਨ:

*
* (ਟਰਾਂਸਸਿਲਵਾਨੀਆ ਦੇ ਭੂਗੋਲਕ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਬੂਕੁਵੀਨਾ  ਸਮੇਤ)
* (ਉੱਤਰੀ ਸਰਬੀਆ- ਵੋਯਵੋਦੀਨ, ਮਚਵਾ ਅਤੇ ਬੈਲਗ੍ਰਾਦ historically also Raška (Sandžak), ਸੁਮਾਦੀਯਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਨੀਚੇਵੋ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਬੀਆ

ਬਾਲਟਿਕ ਮੁਲਕ, ਜੋ ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਰਮਨ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹੇਠਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸੇ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ:

* (ਜ਼ਕਰਪਾਤਸਕਾ ਓਬਲਾਸਤ, ਗਾਲਿਸੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਬੂਕੋਵੀਨਾ)
* (ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ)
* (ਕਲੀਨਿਨਗ੍ਰਾਦ ਓਬਲਾਸਤ)
* (ਅਲਸਾਸ ਅਤੇ ਲੋਰੈਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ)
* (ਦੱਖਣੀ ਟਿਰੋਲ, ਟਰੈਂਟੀਨੋ, ਤ੍ਰੀਐਸਤੇ ਅਤੇ ਗੋਰੀਜ਼ੀਆ, ਫ਼੍ਰੀਊਲੀ, ਕਈ ਵਾਰ ਪੂਰਾ ਉੱਤਰੀ ਇਟਲੀ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ
ਦਾਗ਼ ਦਿਹਲਵੀ

**ਨਵਾਬ ਮਿਰਜਾ ਖਾਂ ਦਾਗ਼** (1831–1905) (ਉਰਦੂ: نواب مرزا خان‎, ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ: **ਦਾਗ਼ ਦੇਹਲਵੀ**; ਉਰਦੂ: داغ دہلوی‎) ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਰਦੂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ। ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ।
## ਜੀਵਨ
ਦਾਗ਼ ਦੇਹਲਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 1831 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਮੁਸੁੱਦੀਨ ਖਾਂ ਨਵਾਬ ਲੋਹਾਰੂ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਦਾਗ਼ ਪੰਜ ਛੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਰ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜਫਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਰਜਾ ਫਖਰੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਦ ਉਹ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ ਔਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਫ਼ਖ਼ਰੂ ਦੋਨੋਂ ਜ਼ੌਕ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਦਾਗ਼ ਨੂੰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲੀ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਜ਼ੌਕ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ ਬਣਾ ਲਿਆ। 1856 ਵਿੱਚ ਮਿਰਜਾ ਫਖਰੂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹੀ ਸਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਖਰਾਬਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਰਾਮਪੁਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਨਵਾਬ ਕਲਬ ਅਲੀ ਖਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। 1887 ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਰਾਮਪੁਰ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਆ ਗਏ। ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਰ ਸੱਦਾ ਮਿਲਣ ਤੇ 1890 ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਗਏ ਅਤੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਹੋ ਗਏ। ਇਕਬਾਲ, ਜਿਗਰ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦੀ, ਸੀਮਾਬ ਅਕਬਰ ਆਬਾਦੀ ਔਰ ਅਹਸਨ ਮਾਹਰਵੀ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਬੀਨ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦੀ ਦਾ ਸ਼ਰਫ਼ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ।
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦੋਨੋਂ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ 1905 ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਲਜ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ। 
## ਕਿਤਾਬਾਂ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਦੀਵਾਨ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 16,000 ਸ਼ੇਅਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਸਨਵੀ (ਖੰਡ-ਕਾਵਿ) ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
* *ਗੁਲਜਾਰ-ਏ-ਦਾਗ਼* (1878)
* *ਮਸਨਵੀ ਫਰਯਾਦ-ਏ-ਦਾਗ਼*' (1882)
* *ਆਫਤਾਬ-ਏ-ਦਾਗ਼*' (1885)
* *ਮਾਹਤਾਬ-ਏ-ਦਾਗ਼*' (1893)
* *ਯਾਦਗਾਰ-ਏ-ਦਾਗ਼*' (ਮੌਤ ਉੱਪਰੰਤ, 1905)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1831
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1905
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ

**ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ** ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਉਪ-ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਦੇਸ਼ ਜਪਾਨ, ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਚੀਨ (ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਅਤੇ ਮਕਾਓ ਸਮੇਤ), ਤਾਈਵਾਨ, ਰੂਸ (ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੁਰਾਡਾ ਪੂਰਬੀ ਰੂਸ) ਅਤੇ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵੀ ਮਿਲਾ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ
ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਗੀਤਕਾਰ

ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੋ ਫਿਲਮ 'ਚ ਵਧੀਆ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੂੰ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1954 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਨੋਸ਼ਾਦ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ।
## ਉੱਤਮ
### ਸਨਮਾਨ ਜਾਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆ 
* ਭੂਰਾ: 10 ਸਨਮਾਨ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ
* ਹਲਕਾ ਭੁਰਾ: 5 ਸਨਮਾਨ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ
* ਸੰਤਰੀ: 25 ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ
* ਨੀਲਾ: 10 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ
* ਹਰਾ: 10 ਜਾਂ 10 ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ

ImageSize = width:675 height:auto barincrement:30
PlotArea = top:10 bottom:30 right:50 left:20
AlignBars = early

DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:30
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:0

Colors =
 id:canvas value:rgb(1,1,1)
 id:red value:rgb(0.54,0.21,0)
 id:redl value:rgb(0.84,0.41,0)
 id:orange value:orange
 id:blue value:blue
 id:green value:green

Backgroundcolors = canvas:canvas

BarData =
 barset:Studentenbuden

PlotData =
 width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
 barset:Studentenbuden

 from: 0 till: 10 color:red text:"ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ" (10)
 from: 0 till: 7 color:redl text:"ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ" (7)
 from: 0 till: 25 color:orange text:"ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ" (25)
 from: 0 till: 13 color:blue text:"ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ" (13)
 from: 0 till: 11 color:green text:"ਜਤਿਨ ਲਲਿਤ" (11)
 barset:skip

## ਵਿਸ਼ੇਸ਼
#ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ 10 ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ 9 ਵਧੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਮਿਲੇ। 
#ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ ਨੂੰ 25, ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ 20 ਅਤੇ ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ ਨੂੰ 17 ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆ। ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ 10 ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਾਲ 1959 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਮਿਲੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਮਿਲੇ।.
#ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਸਿਰਫ 2005 ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਜੋ ਕਿ ਅਨੁ ਮਲਿਕ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।.
#ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ ਅਤੇ ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਇਨਾਮ ਸਾਲ 1978-1981 ਅਤੇ 2007-2010 ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ। ਅਤੇ ਲਗਾਤਰ ਸੰਕਰ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (1971–1973) ਅਤੇ ਨਦੀਮ-ਸ਼ਰਵਣ (1991–1993) ਤਿਨ ਤਿਨ ਇਨਾਮ ਮਿਲੇ।
#ਭੱਪੀ ਲਹਿਰੀ ਨੂੰ 1985 ਵਿਚ, ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ ਨੂੰ 1986 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆ।
#ਉਸ਼ਾ ਖੰਨਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਤਨ ਵਿੱਚ 1983 ਅਤੇ ਸਨੇਹਾ ਖੰਵਾਲਕਾਰ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਗੈਗਜ਼ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਾਲ
2012 ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਨ।.

## ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ
ਹੇਠ ਦਿਤੇ ਗਏ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 28 ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆ।
* 10: ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ (13)
* 9: ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (20)
* 7: ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ ਪਿਆਰੇਲਾਲ (25)
* 4: ਨਦੀਮ ਸ਼ਰਵਣ (10)
* 3: ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ (17)
* 2: ਅਨੁ ਮਲਿਕ (14)
* 2: ਰਜੇਸ਼ ਰੋਸ਼ਨ (10)
* 2: ਸ਼ੰਕਰ-ਅਹਿਸਾਨ-ਲਾਯ (8)
* 2: ਰਵੀ (7)
* 2: ਐਸ. ਡੀ. ਬਰਮਨ (7)
* 2: ਖਿਯਾਮ (6)
* 1: ਪ੍ਰੀਤਮ (10)
* 1: ਕਲਿਆਨਜੀ-ਅਨੰਦਜੀ (8)
* 1: ਭੱਪੀ ਲਹਿਰੀ (6)
* 1: ਨੋਸ਼ਾਦ (5)
* 1: ਅਨੰਦ-ਮਿਲਿੰਦ (4)
* 1: ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨ (3)
* 1: ਓ. ਪੀ. ਨਯੀਅਰ (3)
* 1: ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ (2)
* 1: ਰਾਮ- ਲਕਸ਼ਣ (2)
* 1: ਉੱਤਮ ਸਿੰਘ (2)
* 0: ਜਲਿਨ ਲਲਿਤ (11)
* 0: ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ੇਖਰ (6)
* 0: ਮਦਨ ਮੋਹਨ (4)
* 0: ਹਿਮੇਸ਼ ਰੇਸ਼ਮੀਆ (4)
* 0: ਵੀਜੂ ਸ਼ਾਹ (4)
* 0: ਸ਼ਿਵ ਹਰਿ (3)
* 0: ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ (3)
* 0: ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ (2)
## ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ
### 1950 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
### 1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
### 1970s
### 1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
### 1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
### 2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
### 2010 ਦਾ ਦਹਾਕਾ੦
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
#http://en.wikipedia.org/wiki/Filmfare_Award_for_Best_Music_Director

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ

**ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਪੱਛਮ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## ਦੇਸ਼ 
ਸਿਆਸੀ-ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ 16 ਦੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 50 ਲੱਖ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ:

*
*
*
*

*
*
*
*

*
*
*
*

*
*
*
*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਰੀਕਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਂਦੀਪ
ਕੇਂਦਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ

ਉਤਲੀ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਐਕਸਪੀਡੀਸ਼ਨ 29 ਦੇ ਅਮਲੇ ਵੱਲੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੋਂ ਲਈ ਗਈ ਸੀ।]]

**ਕੇਂਦਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ** ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰੂੰਡੀ, ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ, ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਰਵਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। **ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕਾ** (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸ਼ਬਦ) ਇੱਕ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਗੋਲਾ, ਕੈਮਰੂਨ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ, ਚਾਡ, ਕਾਂਗੋ ਗਣਰਾਜ, ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ, ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਗਿਨੀ, ਗੈਬਾਨ ਅਤੇ ਸਾਓ ਤੋਮੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ
ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੜੀ ਦਿਵਸ

**ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੜੀ ਦਿਵਸ** ਹਰ ਸਾਲ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੜੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪੰਛੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਿੜੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੜੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਗੀ ਚਿੜੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੋਸਤੋ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਰਲ ਮਿਲਕੇ ਇਸ ਚਿੜੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀਂ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।  ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇਂ ਜੰਗਲਾਂ ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਮਾਜ ਚ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਓਦੋ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਚਿੜੀ ਮਨੱਖਾਂ ਦਾ ਹਮਸਫਰ ਬਣੀ ਹੈ।  ਅੱਜ ਇਹ ਚਿੜੀ ਬਹੁਤ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਹੀ 20 ਮਾਰਚ ਦਾ ਦਿਨ ਚਿੜੀ ਦੇ ਨਾਂਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਜਦੋਂ ਕੱਚੇ ਬਰਾਂਡੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਚਿੜੀ ਛਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੀ ਖੁੱਡ ’ਚ ਆਲਣਾ ਪਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਰੌਸ਼ਨਦਾਨ ਚ ਵੀ ਆਲਣਾ ਪਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਨਾਂ ਤਾਂ ਕੱਚੇ ਘਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਂਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਆਲਣੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਆ | 

ਕਵਿਤਾ  

ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤੁਰਗੀ ਚਿੜੀਏ,, 

ਕਿੱਥੋ ਲੱਭ ਲਿਆਈਏ ,, 

ਭਰਗੇ ਬੋਹਲ ਕਣਕਾਂ ਦੇ ,, 

ਅੱਜ ਕੀਹਨੂੰ ਚੋਗਾ ਪਾਈਏ ,, 
## ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੜੀਆਂ
ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਮੌਕੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੋਇਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਜਿਵੇਂ "ਸਾਡਾ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ ਵੇ ਬਾਬੁਲ ਅਸਾਂ ਉੱਡ ਜਾਣਾ।" *ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ* ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਚਿੜੀਆਂ ਦੇ ਚਹਿਕਣ ਬਾਰੇ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। 
## ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਕਾਰ
ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਚਿੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 24 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ 5-6 ਇੰਚ ਆਕਾਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੰਛੀ ਹੈ ਜੋ ਦਾਣੇ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਬੀਜ ਆਦਿ ਖਾ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਿੜੀਆਂ ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਛੱਤਾਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਤਿਣਕਿਆਂ ਅਤੇ ਘਾਹ-ਫੂਸ ਨਾਲ ਆਲਣੇ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਰ ਚਿੜੀ ਦਾ ਆਕਾਰ ਮਾਦਾ ਚਿੜੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਚਿੜੀ 5-7 ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 14-17 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਬੋਟ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। 
## ਚਿੜੀਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ
#ਚਿੜੀਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਾ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਦੇ ਟਾਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਸੂਖ਼ਮ ਤਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਹੈ। ਤਕਨੀਕ ਇਜਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਟਾਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ ਚਿੜੀਆਂ ’ਤੇ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। 
#ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਝਾੜੀਆਂ/ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਅਜਿਹੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਚਿੜੀਆਂ ਆਪਣਾ ਆਲਣਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਅਜਿਹੇ ਦਰੱਖਤ ਲਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਲਣੇ ਬਣਾ ਸਕਣ। 
#ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸਨੂਈ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਕਸੇ ਦੇ ਆਲਣੇ ਬਣਾ ਕੇ ਟੰਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੰਛੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਰੈਣ ਬਸੇਰਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
#**ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੜੀ ਦਿਵਸ** ’ਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ, ਪੇਂਟਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੇ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
#ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਦਲਾਅ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੇ ਲਾਲਚਵੱਸ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ, ਮੋਬਾਇਲਾਂ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਵਜੂਦ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ।
#ਜੇਕਰ ਇਸ ਪੰਛੀ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਚਿੜੀ ਨੂੰ ਫੋਟੋਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਕਰੇਗੀ।
## ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਚੇਤਨਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰੋ
ਅੱਜ ਅਸੀਂ *‘ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੜੀ ਦਿਵਸ’* ਮਨਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਚੇਤਨਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਮਾਸੂਮ ਪੰਛੀ ਦੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ
ਹੂਸਟਨ

**ਹੂਸਟਨ** () ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਟੈਕਸਸ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ੨੦੧੦ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ੨੧ ਲੱਖ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ ੫੯੯.੬ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। ਹੂਸਟਨ ਹੈਰਿਸ ਕਾਊਂਟੀ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੂਸਟਨ-ਦਾ ਵੁੱਡਲੈਂਡਜ਼-ਸ਼ੂਗਰ ਲੈਂਡ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਆਰਥਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ੬੦ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਟਾਪੂ

ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਸਮੋਆ ਵਿਖੇ 26 ਜੁਲਾਈ 2008 ਨੂੰ ਪੂਰਵਲੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸਕੱਤਰ ਕਾਂਡੋਲੀਜ਼ਾ ਰਾਈਸ (ਕੇਂਦਰ) ਨਾਲ]]

**ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਟਾਪੂ** ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿਚਲੇ 20,000 ਤੋਂ 30,000 ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ *ਓਸ਼ੇਨੀਆ* ਜਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਆਸਟਰੇਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮਾਲੇ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਵਿਚਲੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ]]

ਕਰਕ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

* **ਮੈਲਾਨੇਸ਼ੀਆ** ਭਾਵ *ਕਾਲੇ ਟਾਪੂ*: ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਗਿਨੀ, ਨਿਊ ਕੈਲੇਡੋਨੀਆ, ਟਾਰਸ ਪਣਜੋੜ ਟਾਪੂ, ਵਨੁਆਤੂ, ਫ਼ਿਜੀ, ਅਤੇ ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
* **ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ** ਭਾਵ *ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ*: ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਆਨਾ, ਗੁਆਮ, ਵੇਕ ਟਾਪੂ, ਪਲਾਊ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਟਾਪੂ, ਕਿਰੀਬਾਸ, ਨਾਉਰੂ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੰਘੀ ਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
* **ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆ** ਭਾਵ *ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂ*: ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਹਵਾਈ ਟਾਪੂ, ਰੋਤੂਮਾ, ਮਿਡਵੇ ਟਾਪੂ, ਸਮੋਆ, ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੋਆ, ਟੋਂਗਾ, ਤੁਵਾਲੂ, ਕੁੱਕ ਟਾਪੂ, ਵਾਲਿਸ ਅਤੇ ਫ਼ੁਤੂਨਾ, ਤੋਕਲੌ, ਨਿਊਏ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਈਸਟਰ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਜੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ

**ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ**, ਜਾਂ **ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ**, ਸ਼ਬਦ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ *ਮੱਧ ਪੂਰਬ* ਦਾ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਮਾਨਰਥੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਭੂਗੋਲਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਬਾਬਤ। ਇਸੇ ਗਿਆਤ ਯੂਰਪੀ-ਕੇਂਦਰਵਾਦ ਕਰ ਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ *ਮੱਧ ਪੂਰਬ* ਅਤੇ *ਲਾਗਲਾ ਪੂਰਬ* ਦੀ ਥਾਂ *ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ* ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ *ਪੱਛਮੀ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਮੌਜੂਦਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
### ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅੰਕੜਾ ਵਿਭਾਗ
 ਵੱਲੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਖੇਤਰ:

]]
ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਉਪਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

ਭਾਵੇਂ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਉਪਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਰਾਨ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
### ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
## ਹਵਾਲੇ
## Definition 
ਪਹਿਲਾ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਸਵਾਮੇਤ ਅਤੇ ਕੋਈ "ਸਹੀ" ਜਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਓਵਰਲੈਪ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਪੂਰਬੀ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ, ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਦੇ ਨੇੜੇ((ਜੋ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੂ ਹੈ ਪਰ ਅੱਜ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬਰਤਰਫ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ) ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਮੈਨੁਅਲ ਅਤੇ ਮੈਡਡਿਸਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕਤਾ: ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ(ਓ.ਈ.ਸੀ.ਡੀ.) ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸੰਗਠਨ ਦੁਆਰਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਕੜੇ (2003), ਸਿਰਫ ਬਹਿਰੀਨ, ਇਰਾਨ, ਇਰਾਕ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ, ਜਾਰਡਨ, ਕੁਵੈਤ, ਲੇਬਨਾਨ, ਓਮਾਨ, ਕਤਰ, ਫਿਲਸਤੀਨ (ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਗਾਜ਼ਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ), ਸਊਦੀ ਅਰਬ, ਸੀਰੀਆ, ਤੁਰਕੀ, ਯੂ.ਏ.ਈ., ਅਤੇ ਯਮਨ ਵੈਸਟ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ (ਯੂ.ਐੱਨ.ਆਈ.ਡੀ.ਓ.) ਨੇ ਆਪਣੀ 2015 ਦੀ ਸਾਲ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅਰਮੀਨੀਆ ਅਤੇ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ (ਦੂਜੇ ਵਜੋਂ) ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ (ਯੂਰਪ ਵਜੋਂ) ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਯੂ.ਐਨ.ਆਈ.ਡੀ.ਓ. ਦੇ ਉਲਟ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਵਿਭਾਗ (ਯੂ.ਐਨ.ਐਸ.ਡੀ.) ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ, ਜਾਰਜੀਆ, ਅਤੇ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖੇਤਰ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਜਿਓਪੋਲਿਟੀਕਲ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ, ਅਰਮੀਨੀਆ ਅਤੇ ਜਾਰਜੀਆ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਥ੍ਰੈਕੇਨ ਟਰਕੀ ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨ (ਯੂ.ਐਨ.ਈ.ਐਸ.ਸੀ.ਓ.) ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ।

ਵੈਸਟ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਪੋਰਟਸ ਗਵਰਨਿੰਗ ਬਾਡੀਜ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਂਬਰ ਬਹਿਰੀਨ, ਇਰਾਨ, ਇਰਾਕ, ਜਾਰਡਨ, ਕੁਵੈਤ, ਲੇਬਨਾਨ, ਸੀਰੀਆ, ਓਮਾਨ, ਫਿਲਸਤੀਨ, ਕਤਰ, ਸਊਦੀ ਅਰਬ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ, ਅਤੇ ਯਮਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਬਹੁ-ਖੇਡ ਈਵੈਂਟ ਵੈਸਟ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਦੀ  ਏਸ਼ੀਆਈ ਓਲੰਪਿਕ ਪਰਿਸ਼ਦ ਅਥਲੀਟਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 13 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਵੈਸਟ ਏਸ਼ੀਅਨ ਬਿਲੀਅਰਡਸ ਅਤੇ ਸਨੂਕਰ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ, ਵੈਸਟ ਏਸ਼ੀਅਨ ਫੁਟਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਵੈਸਟ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟੈਨਿਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ।
ਡੈਨਵਰ

**ਡੈਨਵਰ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਾਊਂਟੀ** (; ਅਰਾਪਾਹੋ: Niinéniiniicíihéhe') ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਲ ਪਾਸੋ ਕਾਊਂਟੀ ਮਗਰੋਂ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੀ ਕਾਊਂਟੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ