ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ

**ਦਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ** (ਜਨਮ 26 ਮਈ 1965 ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ) 1993 ਦੇ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 31 ਮਾਰਚ 2014 ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਵਜੋਂ ਦਵਿੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। 1993 ਦੇ ਕਾਰ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ (ਰੋਕਥਾਮ) ਐਕਟ (ਟਾਡਾ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿਤਾ ਸੀ। 1993 ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਰ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਨਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਰਹਿਮ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੀ ਦੇਰੀ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ 31 ਮਾਰਚ 2014 ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

## ਅਪਰਾਧ 
11 ਸਤੰਬਰ 1993 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਏਸੀਨਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਦਫਤਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕਾਰ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 9 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਰਿਮੋਟ-ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬੰਬ ਵਿੱਚ ਆਰਡੀਐਕਸ ਨੂੰ ਵਿਸਫੋਟਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਅੱਧੇ-ਦਿਨ ਹੋਏ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਆਲੋਚਕ ਮਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟਾ ਵਜੋਂ ਹੋਈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਦਫਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਿੱਟਾ ਛੋਟੇ ਜਖਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਿੱਟਾ ਦੇ ਦੋ ਬਾਡੀਗਾਰਡ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

ਜਾਂਚ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਭੁੱਲਰ ਨੂੰ 1993 ਦੇ ਰਾਈਸੀਨਾ ਰੋਡ ਕਾਰ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭੁੱਲਰ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਲਈ ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਬੇਇਨਸਾਫੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬੋਲਣ ਲਈ, ਖਾਸ ਕਰ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ, ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਵੁਡਰੋਸ ਅਤੇ 1984 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪੱਖ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵਿਭਾਜਿਤ ਵੱਖਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫੋਰਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਅਪੀਲੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਉਹ 2-1 ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਜੱਜਾਂ ਨੇ ਓਸ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤਿੰਨ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਬੈਂਚ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਾਲੇ ਜੱਜ ਨੇ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ 1993 ਦੇ ਕਾਰ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੱਕ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਕਥਿਤ ਕਬੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੋ ਹੋਰ ਜੱਜਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ "ਵਾਜਬ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਪਰੇ" ਸਬੂਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਦਲੀਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਏਗੀ ਕਿ "ਫਿਸ਼ਟ ਨਹੀਂ, ਸੇਧ ਦੀ ਪਾਲਣਾ" ਭੁੱਲਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ; ਪਰ ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਦਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਟਰਾਇਲ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਪੀਲ ਵਿੱਚ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਹਨ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗੀ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਹਿਮ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸਿਸੋਜ਼ੋਫਰੇਨੀਆ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਵਿਚ ਬੇਹਿਸਾਬ ਦੇਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਜਰਮਨੀ ਲਈ ਉਡਾਣ ਅਤੇ ਪਨਾਹ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 
ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭੁੱਲਰ ਦਸੰਬਰ 1994 ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਪਨਾਹ ਮੰਗੀ। 1995 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਭਾਰਤ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਭੁੱਲਰ ਦੇ ਨਿਰਪੱਖ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ। 1995 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੇ ਭੁੱਲਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਬੰਬ ​​ਧਮਾਕਿਆਂ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਵਿਘਨਕਾਰੀ ਕਿਰਿਆ ਐਕਟ (ਟਾਡਾ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਭੁੱਲਰ ਬੀਤੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ 'ਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਜਰਮਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਕਬਾਲ-ਏ-ਜ਼ੁਰਮ 
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਏਅਰਫੋਰਸ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਭੁੱਲਰ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਜੁਰਮ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭੁੱਲਰ ਨੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੈਕਰੇਟਰੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਇਕਬਾਲੀਆ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਸੇਵ ਕਰਨਾ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ (ਰੋਕਥਾਮ) ਐਕਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ  ਇਕਬਾਲੀਆ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਜਾਂ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਆਡੀਓ/ਵੀਡੀਓ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਟਾਈਪ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਰਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਮੁਆਫੀ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ 
ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਸਦ ਨੇ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੁੱਲਰ ਨੂੰ ਮੁਆਫੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨੇ ਇਹ ਕਾਰਨ ਵੀ ਉਠਾਇਆ ਹੈ, ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ "ਤੁਰੰਤ ਅਪੀਲ" ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਦਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਦੀ ਮੁਆਫੀ ਲਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ