open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਮਾਲਦੀਵ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ

ਮਾਲਦੀਵ ਟਾਪੂ ਸਮੂਹ, ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਾਲਦੀਵ ਲੋਕ-ਰਾਜ, ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼ ਹੈ.ਮਾਲਦੀਵ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹੈ. ਜਨਸੰਖਿਆ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਮਨੁੱਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੁਆਰਾ ਹੈ.
## ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ
ਮਾਲਦੀਵ ਦੀ ਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਇੰਡੋ-ਇਰਾਨੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਿੱਲ੍ਹਲੀ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਜੋ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ.ਪੰਜ ਦਾ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ੀ ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਲਦੀਵ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੇ ਉਪ-ਮਹਾਦੀਪ ਵਿਚੋਂ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਲਿਆਇਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ.
## ਸਮਾਜ
ਮਾਲਦੀਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ. ਔਰਤਾਂ ਪਰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਰਗੇ ਜਨਤਕ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਰਾਖਵੇਂ ਹਨ. ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ. ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੋਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.
## ਗੀਤ
ਮਾਲਦੀਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ. ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮਾਲਦੀਵ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ. ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਮਾਲਦੀਵ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਗਾਣਿਆਂ ਸੁਣਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਲਦੀਵੀਅਨ ਗਾਣੇ ਹਿੰਦੀ ਧੁਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹਨ. ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਮਾਨ ਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ. ਅਸਲ ਵਿਚ, ਮਾਲਦੀਵ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਗੀਤ ਫਿੱਟ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਸੌਖਾ ਹੈ.
## ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ
ਮਾਲਦੀਵਅਨ ਲੋਕਧਾਰਾ ਮਾਲਦੀਵਜ਼ ਦੀ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਲਪਤ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ. ਭਾਵੇਂ ਕਿ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਮਾਲਦੀਵ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁਧਵਿਕਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਰਲੋਨ ਐਚਸੀਪੀ ਬੈੱਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ.
## ਹਵਾਲੇ
ਅਚਾਰੀਆ ਵਾਗਭਟ

ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਗਭਟਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਨੇ 'ਵਾਗਭਟਾਲੰਕਾਰ' ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੇ 'ਕਾਵਿਅਨੁਸ਼ਾਸਨ' ਨਾਮ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। 'ਵਾਗਭਟਾਲੰਕਾਰ' ਗਰੰਥ ਦੇ ਰਚਯਤਾ 'ਵਾਗਭਟ' ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ; ਇਸੇ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਵਾਗਭਟ-ਪਰਥਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਗਭਟ ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਵਾਗਭਟ ਦਾ ਅਸ਼ਟਾਂਗਸੰਗਰਹਿ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਮਿਆਰੀ ਗਰੰਥ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ 
ਅਚਾਰੀਆ ਵਾਗਭਟ-ਦੇ ਵਿਆਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੈਨ ਮਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਯੀ ਅਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦਰ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾ ਕਾਲ 1088 ਤੋਂ 1173 ਈ. ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ 'ਸੋਮ' ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸੀ ਰਾਜਾ ਦੇ( ਨਾਮ ਅਗਿਆਤ) ਮੰਤਰੀ ਪਦ 'ਤੇ ਆਸੀਨ ਸਨ। ਇਹ ਸੰਸਕਿ੍ਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਚੰਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਰੰਥ ਦੇ ਸਵੈ-ਰਚਿਤ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਰਾਹੀਂ 'ਅਨਹਿਲਵਾੜਹ' ਦੇ ਚਾਲੂਕਯਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ 'ਕਰਣ ਦੇਵ' ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਯਸਿੰਘ ਦੀ ਅਨੇਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਚਾਰੀਆ ਵਾਗਭਟ-1 ਦਾ ਰਾਜਾ ਜਯਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਗਹਿਰਾ ਸੰਬੰਧ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਵਾਗਭਟ-1 ਦਾ ਸਮਾਂ 12 ਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਗਭਟ ਦੇ ਉਕਤ ਗਰੰਥ 'ਚ ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਗਭਗ ਅਲੰਕਾਰ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ 'ਚ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਹੋਇਆ। ਵਿਸ਼ੈ-ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਵੱਖਰਾਪਨ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈੈ:- ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰੀਤੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਵੈਦਰਭੀ ਅਤੇ ਗੌੜੀ ਦੋ ਰੀਤੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਗਰੰਥ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਸ ਗਰੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਕੜੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਲਿਬਨਾਨ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ

ਲਿਬਨਾਨ ਪੂਰਬੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਖੇਤਰ 'ਚ ਸਥਿੱਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਏਸ਼ੀਆ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੀਰੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਿਬਨਾਨ ਦੀ ਭੂਗੋਲਕ ਸਥਿਤੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ ਦੇ ਬੇਟ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਅੰਤਰ-ਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਚੁਰਾਹੇ ਉੱਤੇ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹਿਚਾਣ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।.ਲਿਬਨਾਨ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉਭਰੀ ਹੈ. ਇਹ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਬਾਦੀ, ਲੇਬਨਾਨ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਿਉਹਾਰ, ਸੰਗੀਤ ਸਟਾਈਲ, ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਹੈ, ਲੇਬਨਾਨੀ ਪਕਵਾਨ ਅਤੇ ਲੇਬਨਾਨੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ. ਲੇਬਨਾਨ ਵਿਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰੁਕਾਵਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

## ਕਲਾ
20 ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ, ਬੇਰੂਤ ਤੱਕ ਕਾਇਰੋ ਨਾਲ ਝਗੜਨ ਗਿਆ ਸੀ ਕਈ ਅਰਬ ਅਖ਼ਬਾਰ, ਰਸਾਲੇ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਰਬ ਵਿਚਾਰ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕਦਰ ਬਣਨ ਲਈ. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੇਰੂਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਅਰਮੀਨੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਮਹਾਂਕਾਵ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਰਮੀਨੀਆ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.
## ਸੰਗੀਤ
ਸੰਗੀਤ ਲੈਬਨੀਜ਼ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਲਿਬਨਾਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਅਰਬੀ ਸਟਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਪੌਪ ਅਤੇ ਫਿਊਜ਼ਨ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ.ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਲੈਬਨੀਜ਼, ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਰਬੀ, ਆਰਮੇਨੀਅਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਫ੍ਰੈਂਚ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਧਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੇਅਰਵੁੱਡ, ਸਿਵਲ ਯੁੱਧ, ਸਬਾ ਮਲਮੇਲ ਬਾਰਕੱਤ, ਵਦੀਹ ਅਲ ਸਫ਼ੀ, ਮਜਿਦਾ ਏਲ ਰੂਮੀ ਅਤੇ ਨਜਵਾ ਕਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਈਕਨ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਕਲਾਸ ਲਈ ਇਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ.

## ਸਿਨੇਮਾ
ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਲੈਬਨੀਜ਼ ਸਿਨੇਮਾ, ਰਾਏ ਅਸਲਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਸਿਨੇਮਾ ਮਿਸਰ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਹੈ.

## ਫੈਸ਼ਨ
ਕਈ ਈਸਾਈਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਟਾਈਲ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ. ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਲਾ ਕਈ ਵਾਰ ਪਹਿਨਣ ਰਵਾਇਤੀ ਰੰਗੀਨ ਪੱਲੇ ਹੈ
## ਹਵਾਲੇ
ਜਾਰਡਨ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ

**ਜਾਰਡਨ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ** ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਜਾਰਡਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੇ ਚੌਰਾਹੇ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਅਤੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਯਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ। 

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਆਬਾਦੀ ਦੇ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਅਮਨ ਦੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਜੌਰਡਨਅਨ ਪੌਪ ਸੱਭਿਆਚਾਰ "ਪੱਛਮੀ" ਦੁਆਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਸੰਗੀਤ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਜੋਰਦਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹਨ। ਅੱਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਿੰਗਿੰਗ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀਿਸ਼ਿੰਗ ਕਲਚਰ ਹੈ। ਜਵਾਨ ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਰੋਧੀ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਗੁਣਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਛੇਕ ਅਤੇ ਟੈਟੂ ਅਹਮਮਾਨ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

## ਸੰਗੀਤ
ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਜੈਜ਼ਲ ਗਾਣੇ, ਮੀਜ਼ਵੀਸ, ਤਾਬਲਾ, ਅਰਘੁਲ, ਉਡ, ਰਬਬ ਰੀਡ ਪਾਈਪ ਅਤੇ ਅਦੀਦਫ ਨਾਲ ਖੇਡੀ ਗਈ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਐਡਦਾਫ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਜਾਰਡਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡੀਜੇਸ ਅਤੇ ਪੌਪ ਸਟਾਰਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।

## ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭੋਜਨ
ਬ੍ਰੇਕਫਾਸਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਪਨੀਰ, ਜੈਤੂਨ, ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਪਕਾਈ ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਫ਼ਲ, ਮੱਖਣ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਦ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਾਸ਼ਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪੀਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਹ ਜਾਂ ਫਲਾਂ ਦਾ ਰਸ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣੋ. ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੌਰਡਨ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਲੰਚ ਭੋਜਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਹੈ ਅਤੇ 2 ਵਜੇ ਤੋਂ ਅੱਠ ਵਜੇ ਤਕ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਸ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚਾਵਲ ਜਾਂ ਰੋਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲਾਦ ਅਤੇ ਡੁਬਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਪਕਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਰਡਨ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ

ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਲੋਕ ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਸਨ ਜੋ ਹਾਲੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਮੇਨਲਡ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਗਏ ਸਨ. ਜਦੋਂ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਨਸਲਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਾਸਓਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਹਨ।
## ਕਲਾ
ਪਾਰੰਪਰਕ ਮਲੇਸ਼ਿਆਈ ਕਲਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੱਕਾਸ਼ੀ, ਬੁਣਾਈ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾ ਮਲੇਈ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਸਿਲਵਰ ਕੋਰਟ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਹੈਂਡਵਿਨ ਟੋਕਰੀ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਹੈ। ਆਮ ਕਲਾਤਮਕਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜਾਵਟੀ ਕ੍ਰੀ ਅਤੇ ਬੀਟਲ ਗਿਰੀਦਾਰ ਅਸਮਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਮਲੇਸ਼ਿਆਈ ਕਲਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੱਪੜੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਰਵਾਇਤੀ ਨਮਕਦਾਰ ਕੱਪੜੇ ਵੀ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਪੂਰਬੀ ਮਲੇਸ਼ੀਆਂ ਆਪਣੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਮਾਸਕ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਕਲਾ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Dayak Dancer, Sabah.jpg|ਡੇਅਕ ਡਾਂਸਰ, ਸਬਾਹ
File:Dayak dancer, Sarawak.jpg|ਡੇਅਕ ਡਾਂਸਰ, ਸਾਰਾਵਾਕ
File:Street art in Kuala Lumpur 1.jpg|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੀਟ ਆਰਟ
File:Street art in Kuala Lumpur.jpg|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੀਟ ਆਰਟ

## ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਇਸਲਾਮੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਸਟਾਈਲ ਤੱਕ ਯੂਰਪੀ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਸਟਾਈਲ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਮਾਲੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਵਾ ਸਮਾਨ ਹਨ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਘਰ, ਸਿੰਗਾਪੋਰ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਗਲਾਸ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਨਹੁੰ, ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨਵ ਸਮੱਗਰੀ ਯੂਰਪੀ ਲੋਕ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ. ਘਰ ਖੰਡੀ ਹਾਲਾਤ, ਜੋ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਉੱਚ ਛੱਤ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ 'ਤੇ ਲਿਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ' ਤੇ ਹਵਾ ਰਾਹ ਇਹ ਵਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਵੁੱਡ ਮੁੱਖ ਬਿਲਡਿੰਗ ਸਾਮੱਗਰੀ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਆਮ ਕੰਪਪਾਂਗ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਗੇਮ
ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਡਮਿੰਟਨ, ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ, ਫੁਟਬਾਲ, ਸਕੁਐਸ਼ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਖੇਡਾਂ ਹਨ। ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪਤੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਤੰਗਾਂ ਲਗਭਗ 500 ਮੀਟਰ (1,640 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਲਿੰਗਕ ਹਿੰਸਾ

thumb|ਯਾਦਗਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ
**ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਲਿੰਗਕ ਹਿੰਸਾ** ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੈਲਾਨਕ ਲੜਾਈ, ਲੜਾਈ, ਜਾਂ ਫੌਜੀ ਕਬਜ਼ੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਵਹਿਸ਼ੀਆਨਾ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਜਾਂ ਯੌਨ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਹਨ; ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਸਲੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਸਮਾਜਿਕ ਮਨਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਨਸੀ ਛੇੜ-ਛਾੜ, ਲਿੰਗਿਕ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਲੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਜਾਂ ਜਿਨਸੀ ਗੁਲਾਮੀ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜੰਗ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਦੁਸ਼ਮਨ ਨੂੰ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਕਸਰ ਮਾਨਸਿਕ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਲਿੰਗਕ ਹਿੰਸਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾਗਤ ਲਿੰਗਕ ਗੁਲਾਮੀ, ਖਾਸ ਲੜਾਈਆਂ ਜਾਂ ਕਤਲੇਆਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਂ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ 
ਬਲਾਤਕਾਰ, ਜਿਨਸੀ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਯੌਨ ਹਿੰਸਾ ਟਰਮਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ "ਜੰਗੀ ਬਲਾਤਕਾਰ" ਦੀ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

### ਪ੍ਰਤੱਖ ਮਿਸਾਲਾਂ 
* Foča massacres also known as the Foča genocide
* Karaman's house
* Keraterm camp
* Luka camp
* Manjača camp
* Omarska camp
* Sušica camp
* Trnopolje camp
* Uzamnica camp
* Vilina Vlas

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ
* ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਬਲਾਤਕਾਰ
* ਜਪਾਨੀ ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧ
* ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਬਲਾਤਕਾਰ
* ਅਗਵਾਕਰਨ, ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਸਮ
* ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧ
* ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧ
* ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ

## ਹਵਾਲੇ 
### ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ 
*
*
*
*
*

## ਹੋਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ 
* *The Political Psychology of War Rape* by Inger Skjelsbæk 2011
* "Unrecognized Victims: Sexual Violence Against Men in Conflict Settings Under International Law", by Dustin A. Lewis, Wisconsin International Law Journal, Vol. 27, No. 1, pp.&nbsp;1–49 (2009).
* "IHL Primer on Sexual Violence". International Humanitarian Law Research Initiative, June 2009.
* UN classifies rape a 'war tactic'. 20 June 2008. BBC News.
* "Rape as an Instrument of Total War". By David Rosen. 4 April 2008. *CounterPunch.*
* "Intended Consequences" by Jonathan Torgovnik on MediaStorm 
* Duty, Honor, Rape: Sexual Assault Against Women During War by Kevin Gerard Neill. Journal of International Women's Studies.
* Extreme War Rape in Today's Civil-war-torn States  by Kathryn Farr. Paper presented at the annual meeting of the American Sociological Association, New York City, 11 August 2007.
* womensnews.com – Bosnian 'Rape Camp' Survivors Testify in The Hague
* guardian.uk – Women say village became rape camp
* U.S. Department of State dispatch, mentioning a "rape house". 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* International Center for Transitional Justice, Gender Justice page
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿੰਗਕ ਅਪਰਾਧ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹਿੰਸਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018
ਨਾਦਰਾ (ਕਵਿਤਰੀ)

**ਮਾਹਲਰ-ਆਇਯਮ** (; 1792-1842), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ  ਕਲਮੀ ਨਾਮ **ਨਾਦਰਾ**, ਇੱਕ ਉਜ਼ਬੇਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਨੀਤੀਵੇਤਾ ਸੀ। ਨਾਦਰਾ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉਘੇ ਉਜ਼ਬੇਕ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਉਜ਼ਬੇਕ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਤਾਜਿਕ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ। ਨਾਦਰਾ ਨੇ ਹੋਰ ਕਲਮੀ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਮੀਲਾ ਅਤੇ ਮਕਨੋਨਾ।  ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਿਵਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 100000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ ਹਨ। 

## ਜੀਵਨੀ 
ਨਾਦਰਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਉਮਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਜੋ ਕੋਕੰਦ ਦੇ ਖ਼ਾਨਤ ਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1810 ਤੋਂ 1822 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਦਰਾ ਕੋਕੰਦ ਦੀ ਅਸਲ ਹੁਕਮਰਾਨ ਬਣ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਬਾਲਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹਕੂਮਤ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਰੀਜੈਂਟ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 

ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਦਰ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਵਧੇਰੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਦਾਲੀ ਨੇ ਵਿਸਤਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਬੁਖਾਰਾ ਦੇ ਅਮੀਰਤ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲੱਗਣਵਿਚ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਮੁਲਾਣੇ "ਅਣਉਚਿਤ" ਕਰਾਰ ਦਿੰਦੇ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਵਰਜਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਲਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਦਾ ਵਿਰਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਉਸ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 1842 ਨੂੰ ਕੋਕੰਦ-ਬੁਖਾਰਾ ਯੁੱਧਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬੁਖਾਰਾ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਨਾਸਰੂ ਖਾਂ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਹੁਕਮ ਤੇ ਉਸਦੇ ਬੇਟਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਨਸਰੁੱਲਾ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। 

## ਵਿਰਾਸਤ 
1842 ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੋਵੀਅਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਨਾਦਰਾ ਨੂੰ ਉਜ਼ਬੇਕ ਐਸ.ਐਸ.ਆਰ. ਦੀ ਕੌਮੀ ਨਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨੂਰਖ਼ਾਨ ਯੂਲਦਾਸ਼ੇਵ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਮਕਤੂਲ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਰੁਤਬਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਨਤਕ ਨਿਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ 200 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਨਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਉਸ ਦੇ ਪੋਰਟਰੇਟ ਵਾਲੀ ਸੀ। .

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1842
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਸ਼ਾਸਕਾਂ
ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਬਲਾਤਕਾਰ

**ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਬਲਾਤਕਾਰ **ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮੁਕਤੀ ਸੰਗਰਾਮ, ਯੂਗੋਸਲਾਵ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਰਵਾਂਡਨ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੌਰਾਨ, ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਲਾਤਕਾਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਲੜਾਈ ਦੇ ਉਪ-ਉਤਪਾਦ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਫੌਜੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਬਹਿਸ 
ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ 'ਤੇ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਨਤਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਇੱਕ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਅਪਰਾਧ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 2 ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਕਕਿਨੌਨ ਦੀ ਦਲੀਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਨਸਲੀ ਗਰੁੱਪ ਲਈ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਲੀਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਨਸਲੀ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਫੁਟਨੋਟ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ 
*
*
*
*
*
* 
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
* 
*
* 
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਬਲਾਤਕਾਰ
ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ (ਪ੍ਰੋ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ)

'ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ' ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ, ਰਸਾਲਿਆਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਛਪਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਡਾ. ਪਿਆਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਾਪਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰੋ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ 1997 ਵਿੱਚ 'ਮੂਰਤਾਂ' ਛਪੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ 1998 ਵਿੱਚ 'ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀਅਤ'  ਛਪੀ।

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੰਮੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਰਵੱਈਏ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਰੁਖ਼ (ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ) ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਵਲ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੋਲੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸੈਂਕੜੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਗ਼ੁਲਮੀ ਹੈ, ਵਰਨਾ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਅਨਿਆ ਤੇ ਦੁਰ-ਵਿਵਹਾਰ ਵੱਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਰਵਈਆ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।'

ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਈਰਾਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਿੱਟੇ ਵੱਜੋਂ ਉਚੇਰਾ ਸਾਹਿਤ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲਗਿਆ। ਲੋਧੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਇਸਲਾਮੀ ਕਲਚਰ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਪਣਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਠਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਦੀ ਇਸ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅੰਤ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਆਮਦ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।

1851 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਸਿੰਧ ਦੀ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੰਧੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮਾਧਿਆਮ ਦਾ ਦਰਜਾ ਤਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਹੇਠਲੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਉਪਰਲੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਧਿਆਮ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਉਰਦੂ ਨਾਲ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਾਇਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੱਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੱਖਪਾਤ ਉਭਰਨ ਲੱਗਿਆ। 47 ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਟੋਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵੀ ਦੋ ਰਸਤੇ ਹੋ ਹਏ।

ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੈਲਾ ਸਥਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਦਰਦ

ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ 1968 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਇਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ। ਕਈ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰਿਆਣਾ ਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਆਧਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਹੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਹਰਿਆਣਾ ਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬਦਲ ਗਈ। ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ 1998 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੇਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਡਾ. ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਵਿਸ਼ਵਾਨਾਥ ਤਿਵਾੜੀ, ਪ੍ਰੋ. ਉੱਜਲ ਸਿੰਘ ਬਾਹਰੀ, ਇਲਿਆਸ ਘੁੰਮਣ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘੱਗਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਦਾ, ਦੇਸਾਂ ਅਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਰਤਮਾਨ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋੜਦੇ ਇਸੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ‘ਪੰਜਾਬ’ ਵੱਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ ਦਾ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2018-19

ਭਾਰਤ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੌਰੇ ਲਈ 2019 ਤਕ ਪੰਜ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੈਚ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਟੀ -20 ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਜਾਣ. ਲਈ ਤਹਿ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ
ਬਲਧੀਰ ਮਾਹਲਾ

**ਬਲਧੀਰ ਮਾਹਲਾ** ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਫਰ ਦੌਰਾਨ ਮਾਹਲਾ ਸਾਬ ਵਿਦੇਸ਼ਾ 'ਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਲੋਹਾ ਮੰਨਵਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।'ਕੁੱਕੂ ਰਾਣਾ ਰੋਂਦਾ' ਗੀਤ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਦੇ ਬਾਕਮਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦਾ ਹੈ।ਮਾਹਲਾ ਸਾਬ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਐਸੇ ਇਕਲੌਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨੇ ਜਿੰਨਾ ਦੇ ਗੀਤ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਾਂਗ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਹਨ।

ਮਾਹਲਾ ਸਾਬ ਦੇ ਗੀਤ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿਉਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਮਿਸਾਲ ਬਣਨਗੇ।ਇਹ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪਰਾਪਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਰੀਲੀ ਅਤੇ ਦਮਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾ ਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ 'ਤੇ ਚੜਾਇਆ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਅਹਿਮੀਅਤ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ।

ਮਾਹਲਾ ਸਾਬ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਸੁੱਚੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਐਸੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨੇ ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਅੱਜ ਦੇ ਚਰਚਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਗਵਾਈਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਂਗਲ ਫੜ ਕੇ ਤੋਰਿਆ।ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਰੱਬ ਨੂੰ ਹਾਜ਼ਿਰ ਸਮਝ ਕੇ ਕਰਨਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਮਾਹਲਾ ਸਾਬ ਉੱਤਮ ਉਦਾਹਰਨ ਨੇ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਡਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਦਿਨ ਲਿਆਂਦਾ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਹਲਾ ਸਾਬ ਇੱਕ ਸੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ।ਰੱਬ ਕਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਇਹ ਸਰਵਣ ਪੁੱਤ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਬਖਸ਼ਦਾ ਰਹੇ।ਆਮੀਨ!
ਜਣਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

thumb|ਕੋਅਟਲਿਕਉ, ਐਜ਼ਟੈਕ ਜਣਨ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਦੀ ਦੇਵੀ
ਇੱਕ **ਜਣਨ ਦੇਵਤਾ** ਸੈਕਸ, ਜਣਨ, ਗਰਭ ਅਤੇ ਜਣੇਪੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਦੇਵੀ ਹੈ।ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਜਣਨ ਰਸਮ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਜਨਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਹੈ।

## ਅਫ਼ਰੀਕੀ 
* ਆਲਾ, ਲਗਬੋ ਜਣਨ ਦੀ ਦੇਵੀ 
* ਅਸਾਸੇ ਯਾ, ਅਸ਼ਾਂਟੀ ਜਣਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ 
* ਦੇਨਕਾ, ਦਿਨਕਾ ਆਸਮਾਨ, ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਜਣਨ ਦਾ ਦੇਵਤਾ  
* ਮਬਾਬਾ ਮਵਾਨਾ ਵਾਰੇਸਾ, ਜ਼ੁਲੂ ਜਣਨ, ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਬੀਅਰ ਦੀ ਦੇਵੀ

### ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ 
thumb|224x224px|ਮਿਨ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰੀ ਜਣਨ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ

* ਅਮੁਨ, ਜਣਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿਰਜਣਹਾਰ-ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ 
* ਬਸਟੇਟ, ਜਣਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਿੱਲੀ ਦੇਵੀ 
* ਬੇਸ, ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ, ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਰਖਵਾਲਾ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, 
* ਆਈਸੱਸ, ਜਾਦੂ ਅਤੇ ਜਣਨ ਦੇਵੀ 

### ਯੋਰੂਬਾ 
* ਇਸ਼ੂ
* ਓਯਾ

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਜਣਨ ਦੀ ਰਸਮ
* ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ
* ਧਰਮ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ
* ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ
* ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ
* ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪਤਨ#ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇਨਕਲਾਬ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਣਨ ਦੇਵਤੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੌਰਾ 2018-19

ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ ਫਰਵਰੀ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2019 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੌਰੇ ਲਈ ਪੰਜ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ) ਅਤੇ ਟੀ -20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (ਟੀ -20) ਮੈਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ
ਕਾਮ ਕਰਮ

**ਕਾਮ ਕਰਮ**, "ਸਮਗਰੀ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਲਈ ਜਿਨਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਜਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਸਰੀਰਕ ਸੰਪਰਕ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਸਿੱਧੇ ਜਿਨਸੀ ਉਤੇਜਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।" ਇਹ ਕਿਸਮ ਕੰਮ ਦੀ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਝ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਏਜੰਸੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
thumb|ਐਮਸਟਰਡਮ ਵਿੱਚ ਰੈਡ ਲਾਈਟ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ
ਮਿਆਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, "ਸੈਕਸ ਵਰਕ" ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੈਕਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੈਣ-ਦੇਣਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਿਸਮ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਜਿਨਸੀ ਜਿਨਸੀ ਲੇਣਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ। ਸੈਕਸ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਲੰਕ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਆਬਾਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ; ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੱਟ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਚ; ਦੂਜੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਰਿਸਰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 

## ਕਿਸਮਾਂ 
ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟਰੀਟ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ (ਐਸਕੋਰਟ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਕੋਠਾ ਕਾਰਜ, ਮਸਾਜ ਪਾਰਲਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵੇਸਵਾ-ਗਮਨ, ਬਾਰ ਜਾਂ ਕੈਸਿਨੋ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ), ਫ਼ੋਨ ਸੈਕਸ ਆਪਰੇਸ਼ਨ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਚ, ਲੇਪ ਡਾਂਸਿੰਗ, ਵੈਬਕੈਮ ਨੂਡ ਮਾਡਲਿੰਗ, ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਗਨ ਪੀਪਸ਼ੋਅ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 

## ਸੰਬੰਧਧਿਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
* The Deuce (TV series)
* The Girlfriend Experience (TV series)
* Sand Dollars
* Nights of Cabiria
* The Florida Project
* Top of the Lake
* Whores' Glory
* Mamma Roma
* Buying Sex
* Meet the Fokkens

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ
* ਕਾਮ ਕਰਮ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਕਾਮ ਕਰਮ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਮ ਉਦਯੋਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018
ਆਚਾਰੀਆ ਉਦਭੱਟ

ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ **ਆਚਾਰੀਆ ਉਦਭੱਟ** ਦਾ ਸਥਾਨ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀਆਂ ਦੋ ਕਿਰਤਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕੁਮਾਰਸੰਭਵ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਅਲੰਕਾਰ ਸਾਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਮਾਰਸੰਭਵ ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਕਿਰਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਕੋਈ ਲਿਖਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥ ਭਾਮਹਵਿਵਰਣ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ੍ਰੰਥ ਕਾਵਿਆਲੰਕਾਰ ਦਾ ਟੀਕਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਦਭੱਟ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਅਲੰਕਾਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੇ ਭਾਮਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਦਭੱਟ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਮੌਲਿਕਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟੜ ਅਲੰਕਾਰਵਾਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੁਨੀਵਾਦੀ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਚ ਬੜੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਧਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ 
ਆਚਾਰੀਆ ਉਦਭੱਟ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਪਰ 'ਕੱਲਹਣ' ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਗ੍ਰੰਥ 'ਰਾਜਤਰੰਗਿਣੀ' (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੱਟ-ਉਦਭਟ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਉਦਭਟ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਯਾਪੀਡ (779 ਈ -813ਈ:) ਦਾ ਸਭਾਪਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਭੱਟੋਦਭੋਟ, ਉਦਤਟਭੱਟ ਜਾਂ ਉਦਭਟ ਆਚਾਰਯ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਉਦਭਟ  ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਇੱਕ ਲੱਖ ਦੀਨਾਰ ਸੀ। ਜੇ ਇਸ ਭੱਟ-ਉਦਭਟ ਨੂੰ 'ਕਾਵਿ ਆਲੰਕਾਰਸਾਰਸੰਗ੍ਹਹਿ' ਦਾ ਰਚੈਤਾ ਉਦਭਟ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ 800 ਈਸਾਈ ਸਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਰਚਨਾ 
ਇਨ੍ਹਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸਤਕ "ਕਾਵਿ ਆਲੰਕਾਰ ਸਾਰ ਸੰਗ੍ਹਹਿ" ਸਾਨੂੰ ਮਿਲੀਦੀ  ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ (41) ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ (79) ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ  ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਭੱਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਨਮੁਖ ਰੱਖਕੇ ਧੁਨੀਕਾਰ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰ -ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਤੇ 120 ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਆਚਾਰੀਆ ਉਦਭੱਟ ਦਾ ਤੀਜਾ ਗ੍ਰੰਥ '"ਕਾਵਿ- ਆਲੰਕਾਰ ਸਾਰ ਸੰਗ੍ਹਹਿ" ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪਤਾ ਸੱਭ  ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾ.ਵਿਉਲਰ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ  ਲੱਗਿਆ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਛੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪ੍ਤਿਹਾਰਿੰਦੂਰਾਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚਲੇ ਸਾਰੇ ਉਦਾਹਰਣ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ 'ਕੁਮਾਰਸੰਭਵ '(ਅਪ੍ਰਾਪਤ ) ਤੋਂ ਹੀ ਲਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਛੇ ਵਰਗਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

* ਵਰਗ-1.ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅਲੰਕਾਰੁਨਰੁਕਤਵਦਾਭਾਸ, ਛੇ ਕਾਨੁਪਾ੍ਸ, ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ, ਲਾਟਾਨੁਪਾ੍, ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਰੂਪਕ,ਉਪਮਾ,ਦੀਪਕ (ਆਦਿ-ਮਧ-ਅੰਤ)ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਵਸਤੁਪਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ।
* ਵਰਗ -2.ਵਿੱਚ ਛੇ ਅਲੰਕਾਰਕ੍ਸ਼ੇਪ,ਅਰਥਾਂਤਰਨਿਆਸ,ਵਿਅਤਿਰਕ, ਵਿਤਵਨਾ ਸਮਾਸੋਕਤੀ ਅਤੇ ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ।
* ਵਰਗ -3.ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਲੰਕਾਰ -ਯਥਾਸੰਖਯ ਉਤਪੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵੋਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਨ।
* ਵਰਗ-4.ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾ ਅਲੰਕਾਰ-ਪ੍ਰੇਯਮ,ਰਸਵਤ੍ਰ,ਊਰਜਸਵੀ, ਪਰਯਾਯੋਕਤ,ਸਮਾਹਿਤ, ਉਦਾਤ(ਦੋਭ ਭੇਦ) ਅਤੇ ਸ੍ਰਲਿਸ਼ਟ (ਦੋ ਭੇਦ) ਹਨ।
* ਵਰਗ-5.ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾ ਅਲੰਕਾਰ-ਅਪਹਨੁਤੀ,ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੋਕਤੀ,ਵਿਰੋਧ,ਤੁੱਲਯੋਗਿਤਾ,ਅਪ੍ਰਸਤੁਤ-ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ,ਵਿਆਜਸਤੁਤੀ, ਨਿਦਰਸ਼ਨਾ,ਉਪਮੇਯੋਪਮਾ,ਸਹੋਕਤੀ,ਸੰਕਰ(ਚਾਰ ਭੇਦ) ਅਤੇ ਪਰਿਵਿ੍ੱਤੀ।
* ਵਰਗ-6.ਵਿੱਚ ਛੇ ਅਲੰਕਾਰ-ਅਨੁਨਵੇ,ਸਸੰਦੇਹ,ਸੰਸਿ੍ਸ਼ਟੀ,ਭਾਵਿਕ,ਕਾਵਿਲਿੰਗ ਅਤੇ ਦਿ੍ਸ਼ਟਾਂਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ।

ਕਾਵਿਅਲੰਕਾਰ ਸਾਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਣ ਉਦ੍ਭਟ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਦ੍ਭਟ ਦੀ ਨਿਰੂਪਣ-ਸ਼ੈਲੀ ਸਮਤੋਲਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੱਧ ਹੈ,ਨਾ ਘੱਟ। ਮੰਮਟ ਨੇ ਇਸੇ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਉਦਭੱਟ ਦੇ ਖਾਸ ਸਿਧਾਂਤ 
# ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਭੇਦ ਅਰਥ ਭੇਦ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
# ਸ਼ਲੇਸ਼ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ-ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਲੇਸ਼  ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਲੇਸ਼ ; ਪਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਰਥ-ਅਲੰਕਾਰ ਹੀ ਹਨ।
# ਦੂਜੇ ਅਲੰਕਾਰ ਨਾਲ ਜਦ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,ਤਦ ਵੀ ਸ਼ਲੇਸ਼ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
# ਵਾਕ ਦਾ ਅਭਿਧਾ ਵਿਆਪਾਰ  ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
# ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਵਿਚਰਿਤ ਸ਼ਸਖ ਅਤੇ ਅਵਿਚਾਰਿਤ -ਰਮਣੀਜਯ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
# ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।

## ਸੰਦਰਭ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਏਸ਼ੀਆਈ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ

**ਏਸ਼ੀਆਈ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ** ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਥੀਮ ਉੱਤੇ ਡਰਾਇੰਗ, ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਉੱਤੇ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਸੰਗਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਏਸ਼ੀਆਈ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਛਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹਕ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨੈਟਵਰਕ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਸੀ।

ਇਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਨੈਟਵਰਕ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ, ਪੁਰਖੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਤੇ ਨਿਰਭਉ ਨਾਲ ਨਿਰਭਰ ਸੀ।

## ਸਰੋਤ 
thumb|ਚੁੰਗ ਹਿਊਨ ਕਯੂੰਗ
ਇਕ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ, ਏਸ਼ੀਆਈ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਵਾਇਤੀ ਅਭਿਆਸਾਂ, ਕਲਪਤ, ਅਤੇ ਨਮੂਨੇ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸਮੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
### ਸੂਚਨਾ 
### ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 

Category:Use British English Oxford spelling from September 2017
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ
ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਦਿਆਨਾਥ

**ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਦਿਆਨਾਥ** (13ਵੀਂ ਈ. -14ਵੀਂ ਈ.) ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ 'ਪ੍ਰਤਾਪਰੁਦ੍ਰਯਸ਼ੋਭੂਸਣ' ਦੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਉਕਤ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ 'ਚ ਬਹੁਤ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ 'ਚ ਵਿਦਿਆਨਾਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇਦਾਤਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪਰੁਦ੍ਰਦੇਵ (ਵੀਰਰੁਦ੍ਰ ਅਥਵਾ ਰੁਦ੍ਰ) ਦੀ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸ੍ਵੈ-ਰਚਿਤ ਉਦਾਹਰਣਾਂ 'ਚ ਉਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਏਕਾਵਲੀ' ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇਦਾਤਾ ਰਾਜਾ ਨਰਸਿੰਘ ਦਾ ਯਸ਼ੋਗਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
 ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਦਿਆਨਾਥ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਾਮਗਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁੰਮੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਤਾਪਰੁਦ੍ਰਦੇਵ ਤ੍ਰਿਲਿੰਗ ਦੇ ਕਾਕਤੀਯ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੱਤਵਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਏਕਸ਼ਿਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਿਲਾਲੇਖਾਂ ਦੀ ਤਿਥੀ 1298 ਈ. ਸਦੀ ਅਤੇ 1317 ਈ. ਸਦੀ ਦਾ ਮੱਧਭਾਗ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਦਿਆਨਾਥ ਦੀ ਕਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਇਕੋ ਉਕਤ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਜਿਸਦੀ ਵੰਡ-ਕਾਰਿਕਾ, ਵ੍ਰਿੱਤੀ, ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ 'ਚ ਨੋ ਅਧਿਆਇ ਹਨ:

ਪ੍ਰਕਰਣਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਕਤ ਤੱਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆ ਵਾਂਙ, ਕਾਵਿ, ਨਾਟਕ, ਕ੍ਰਮ, ਦੋਸਗੁਣ, ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰ, ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ, ਮਿਸ਼੍ਰ-ਅਲੰਕਾਰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵਿਵੇਚਨ ਹੋਇਆਂ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ‘ਨਾਟਕ' ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪ੍ਰਕਰਣ 'ਚ ਨਾਟਕ ਦੇ ਅੰਗਾ-ਉਪਾਂਗਾਂ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਤਾਪਰੁਦ੍ਰ-ਕਲਿਆਣ ਨਾਮਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਵਿਵੇਚਨ ਤੇ ਭਰਤ, ਮੰਮਟ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿਵੇਚਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਰੁਯਕ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵਿਦਿਆਰਧਰ ਦੀ ਏਕਾਵਲੀ ਦੀ ਅਪੇਖਿਆਂ ਕੁੱਝ ਜਿਆਦਾ ਉੱਚਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੱਤਾ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਭਰਤ ਮੁਨੀ, ਧਨੰਜਯ, ਮੰਮਟ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ।

ਧੁਨੀ ਸਮਰਥਕ ਆਚਾਰੀਆ-ਮੰਮਟ ਵਿਦਿਆਨਾਥ, ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ, ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਵਿਦਿਆਰਧਰ, ਜਯਦੇਵ, ਪੰਡਿਤਰਾਜ, ਜਗਨਨਾਥ ਆਦਿ ਹਨ।

ਵਿਦਿਆਨਾਥ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦ੍ਰਯਸੋਭੂਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਵੇਚਿਤ ਹਨ। ਕਾਵਿਗਤ ਮਾਧੁਰਯ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਦਿਆਨਾਥ ਨੇ ਵੀ ਅਨੁਕਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਵਾਰੰਗਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪਰੁਦ੍ਰ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਨਾਥ ਨੇ ਪ੍ਰਤਾਪਰੁਦ੍ਰਯ ਸੋਭੂਸ਼ਣ ਨਾਮਕ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਪ੍ਰਤਾਪਰੁਦ੍ਰੀਯ' ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ‘ਅਲੰਕਾਰ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ' ਅਤੇ ‘ਨਾਟਯ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ' ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਭੇ ਉਦਾਹਰਣ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪਰੁਦ੍ਰ (1268 ਤੋਂ 1319 ਈ:) ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਪੰਜਾਂ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ‘ਪ੍ਰਤਾਪਰੁਦ੍ਰ-ਕਲਿਆਣ' ਨਾਟਕ ਵੀ ਇਸੇ ਕਿਰਤ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਥੀ ਹਿੰਸਾ

**ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਥੀ ਹਿੰਸਾ** ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਜਾਂ ਸਾਬਕਾ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅੰਤਰੰਗ ਰਿਸ਼ਤੇ 'ਚ ਦੂਜੇ ਸਾਥੀ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਥੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੂਪ ਸਰੀਰਕ, ਮੌਖਿਕ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਥੀ ਹਿੰਸਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਥੀ ਹਿੰਸਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ  ਅੰਤਰੰਗ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਸਰੀਰਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂ ਜਿਨਸੀ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੰਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਜ਼ੁਲਮ, ਲਿੰਗਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।"

## ਪਿਛੋਕੜ 
[thumb|[ਬੇਨਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਹਿੰਸਾ ]]
ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਥੀ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ 'ਚ ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ 'ਚ ਵਿਪਰੀਤ ਜਾਂ ਸਮਲਿੰਗੀ ਜੋੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਪੀੜ੍ਹਤ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਰਦ ਦੋਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੋੜੇ ਸ਼ਾਇਦ ਡੇਟਿੰਗ, ਸਹੇੜਨ ਜਾਂ ਵਿਆਹੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਹਿੰਸਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ 
ਨਜਦੀਕੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿੰਗਕ ਹਿੰਸਾ ਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 25% ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਸੈਕਸ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ, ਜਾਂ ਵਿਆਹੁਤਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਕਸਰ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਹੋਰ ਰੂਪ  ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* Info-graphic on intimate partner violence, sexual violence, and stalking from the US Centers for Disease Control and Prevention available on Wikimedia Commons

## ਸੂਚਨਾ 
## ਹਵਾਲੇ 
## Further reading 
* 
* 
*  Details.
* 
* 
* 
* 
*  Pdf. 

:: *ਜਵਾਬ ਲੇਖ*:  Pdf. 

* 
* 
*  Preview.
* 
* 
* 
* CS1 maint: BOT: original-url status unknown (link) 
 A report commissioned by the Men's Advisory Network (MAN).
* 

Category:CS1 maint: BOT: original-url status unknown
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹਿੰਸਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018
ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਦਦੇਹਰ

**ਬਾਬਾ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ** ਦਾ ਜਨਮ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਸਬਾ ਸਰਹਾਲੀ ਕਲਾਂ ਤੋਂ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਦੱਖਣ ਦੀ ਬਾਹੀ ਵਿੱਚ ਨਗਰ ਦਦੇਹਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਇੰਦਰ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ 13 ਅਪਰੈਲ 1877 ਨੂੰ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਇਆ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਈਸ਼ਰ ਦਾਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਤ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਤਾਇਆ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਮਿਲੀ।18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਥੜਲੇਦਾਰ ਤਕਰੀਰ ਸੁਣੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਈ ਵੱਲ ਜੂਝ ਪਏ। ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਦਦੇਹਰ ਆ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੰਘਾਈ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਥੇ ਪੁਲੀਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਉਥੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੋਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨੌਕਰੀ ਰਾਸ ਨਾ ਆਈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਬਾਬਾ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲੋਂ 500 ਏਕੜ ਦਾ ਫਾਰਮ ਠੇਕੇ ’ਤੇ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਹ ਫਾਰਮ ਆਲੂਆਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਇਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵੀ ਕੱਢਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਾਰਟੀ ਬਣਨ ਮਗਰੋਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਹੋਰ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਛੇੜੇ ਗਏ ਗਦਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਪਿਸ ਭਾਰਤ ਪਰਤ ਆਏ।
ਇਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਜਾਲਮ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 1920 ਵਿੱਚ ਖਰਾਬ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦਦੇਹਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਰਹਿ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਹਾਇਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਹ ਆਪ ਸਨ। ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਰੁਲਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਤੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਲ ਰਹੇ ਗਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਹਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਸੰਤ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ 1934 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਹ ਤੱਥ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਂ ਬਲਵਾਨ ਸਨ ਪਰ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕੀ। 1937 ਤੱਕ ਪੁੱਜਦਿਆਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ’ਤੇ ਸਿੱਖ ਜਗੀਰਦਾਰ ਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਦਾ ਗਲਬਾ ਕਾਇਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਜਥੇਦਾਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚਲੇ ਵਧੇਰੇ ਰੋਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ।
ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੋਂ ਬਾਅਦ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਪਾਰਟੀ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੇ 1917 ਦੇ ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਆ ਗਈ। 1926 ਵਿੱਚ ਕੱਢੇ ਗਏ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਸਿਕ ਕਿਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਨਸਰਾਂ ਨੇ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। 1940 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਦਿਊਲੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਕੈਦ ਸਨ। ਫਿਰ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ 1941 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਪਰਿਵਾਰ ਸਹਾਇਕ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
## ਮੌਤ 
5 ਦਸੰਬਰ 1957 ਨੂੰ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਵਾਸਾਂ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਵੁਮੈਨ ਅਗੈਂਸਟ ਰੇਪ

**ਵੁਮੈਨ ਅਗੈਂਸਟ ਰੇਪ** (**ਬਲਾਤਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਔਰਤਾਂ**) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1976 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਸਭ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਜਨਬੀਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਸਗੋਂ ਕੇਵਲ ਸਰੀਰਕ ਹਿੰਸਾ ਦੁਆਰਾ, ਪਰ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ, ਬਲੈਕਮੇਲ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਦਬਾਅ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ ਕਿ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨੂੰ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ (ਜੋ ਕਿ ਇਹ 1991 ਵਿੱਚ ਸੀ)। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜ ਬਲਾਤਕਾਰ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰ ਔਰਤ ਕੋਲ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਛੱਡਣ ਲਈ ਵਿੱਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਨਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ।

1981 ਵਿੱਚ ਰੂਥ ਹਾਲ, ਸੇਲਮਾ ਜੇਮਜ਼ ਅਤੇ ਜੂਡੀਥ ਕ੍ਰੇਤੇਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Women against rape website
* Twitter page
* YouTube channel

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018
ਕੋਣੇ ਦਾ ਸੂਰਜ

**ਕੋਣੇ ਦਾ ਸੂਰਜ** ਮੋਹਨਜੀਤ ਦੀ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸਾਲ 2018 ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਚਿਤਰਕਾਰੀ

"ਕਲਾ ਕੀ ਹੈ" ਕਲਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਜ਼ੂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮੁਢਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਭਰਮ ਤੇ ਕਲਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਲਾਂ ਦੀ ਉਤੱਪਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਪੱਖ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਹਥਿਆਰ ਘੜੇ ਸਨ। ਦੂਸਰਾ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਦੂ ਟੂਣੇ ਦਾ ਕੰਮ ਸਾਰਨ ਲਈ ਕਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਤ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਏ ਬਰਤਨ, ਘੜੇ ਜਾਂ ਸੰਦ ਬਣਾਏ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਿਸੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੀਝ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਦਰਲੀ ਰੀਝ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅ
ਜਿੰਬਾਬਵੇ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੌਰਾ 2018-19

ਜ਼ਿਮਬਾਬਵੇ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ ਮਾਰਚ 2019 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ (ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ) ਮੈਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰੇਗੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਾਤ੍ਰ ਮੌਤ

**ਮਾਤ੍ਰ ਮੌਤ** ਜਾਂ ਮਾਤ੍ਰ** ਮੌਤ ਦਰ** ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (ਡਬਲਿਊ.ਐਚ.ਓ) ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ "ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਗਰਭ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਦੇ 42 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬੇਲਾਗ ਤੌਰ ਤੇ, ਜਾਂ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਪਰ ਐਕਸੀਡੈਂਟਲ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਨਹੀਂ।"
thumb|604x604px|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ

ਡਬਲਯੂਐਚਓ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੋਧਦੇ ਹੋਏ, ਸੀਡੀਸੀ ਨੇ ਵਿਚਾਰਅਧੀਨ ਅਵਧੀ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 1 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਈ ਮੌਤ ਇਸ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।

ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਦੋ ਸੰਕੇਤਕ ਹਨ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਵਰਤ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਜਣੇਪਾ ਮੌਤ ਦਰ ਅਨੁਪਾਤ ਅਤੇ ਜਣੇਪਾ ਮੌਤ ਦਰ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ "ਐਮਐਮਆਰ" ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੋਨੋਂ ਰਲਗੱਡ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਲ 1990 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ, ਵਿਸ਼ਵ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ 44% ਘਟ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਹਰ ਦਿਨ 830 ਔਰਤਾਂ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਜਣੇਪੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਨਸੰਖਿਆ ਫੰਡ (ਯੂ.ਐੱਨ.ਐੱਫ.ਪੀ.ਏ.) 2017 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ "ਹਰ ਦੋ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜੀ ਔਰਤ ਮਰਦੀ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਦੇ ਲਈ 20 ਜਾਂ 30 ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਜਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਅਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ ਜਖਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਥਾਮ ਸੰਭਵ ਹੈ। ”

ਯੂ.ਐੱਨ.ਐੱਫ.ਪੀ.ਏ.ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 2015 ਵਿੱਚ 303,000 ਔਰਤਾਂ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਮਰ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗੰਭੀਰ ਖੂਨ ਵਹਿਣਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੀੜਾਂ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਤੱਕ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਦਖਲ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਹੁਣ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਅਤੇ ਬੈਕਅਪ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸਹਿਤ ਕੁਸ਼ਲ ਜਨਮ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪਕ ਜਣਨ ਮੌਤ ਦਰ ਅਨੁਪਾਤ 1990 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ 100,000 ਜੀਵਤ ਜਨਮ ਤੋਂ 385 ਜਣੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ 100,000 ਜੀਵਤ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ 216 ਮੌਤਾਂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਣੇਪਾ ਮੌਤ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਣੇਪੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਅਜੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਗ਼ਰੀਬ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ। ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਗ਼ਰੀਬ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ 85% ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਣੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਲਾਚਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਜੇ ਉਹ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਬਚ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਜਨਮਦਿਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Maternal Mortality in Central Asia, Central Asia Health Review (CAHR), 2 June 2008.
* The World Health Report 2005 – Make Every Mother and Child Count
* Confidential Enquiry into Maternal and Child Health (CEMACH)  - UK triennial enquiry into "Why Mothers Die"
* Reducing Maternal Mortality in Developing Countries  - Video, presentations, and summary of event held at the Woodrow Wilson International Center for Scholars, March 2008
* Birth of a Surgeon PBS documentary about midwives trained in surgical techniques in Mozambique
* Save A Mother  Non-profit focused on MMR reduction.
* W4 Non-profit that supports mothers and their children to reduce maternal and infant mortality through safe births.
* The Global Library of Women's Medicine Safer Motherhood Section - non-profit offering freely downloadable material for healthcare professionals
* Maternal Mortality in the U.S. Merck for Mothers

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਧ-ਪਤਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018
ਔਰਤ ਸਿੱਖਿਆ

[thumb|280x280px|[ਗਿਨੀ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ]]
**ਔਰਤ ਸਿੱਖਿਆ** ਲਈ ਮੁੱਢਲੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਮੁੱਦੇ ਅਤੇ ਬਹਿਸਾਂ (ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਹਤ ਸਿੱਖਿਆ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਤੱਕ ਹੁੰਚ, ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ- ਲਿੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਸਲੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਲੀਗਲ ਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਭਾਜਨ ਦਾ ਵਿਭਾਜਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉੱਚਿਤ ਹਨ।

## ਸੂਚਨਾ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਲੂਸੀ ਲਾਅਲਸ

**ਲੂਸੀਲ ਫ੍ਰੈਨ੍ਸਿਸ ਲਾਅਲਸ**, ਦਾ ਜਨਮ 29 ਮਾਰਚ 1968 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਵਿਚ ਹੋਇਆ[ ਉਹ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈleft|thumb|264x264px|ਕਾਮਿਕ-ਕਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਲਾਅਲਸ, ਜੁਲਾਈ 2010

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੈਨੀਫਰ ਡੇਕਰ

**ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਡੇਕਰr** (ਜਨਮ 28 ਦਸੰਬਰ 1982) ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਲਾਈ ਬੁਆਏ (*Flyboys) .ਫਿਲਮ *ਵਿਚ ਲੂਸੀਆਨਾ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਮਰੀਕਨ 2006 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਵੁਮੈਨ'ਜ਼ ਸਟਡੀਜ਼

'''ਵੁਮੈਨ'ਜ਼ ਸਟਡੀਜ਼''' ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ; ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ; ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਵਿਚਕਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਦੂਜੀਆਂ ਪਛਾਣਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਸਲ, ਜਿਨਸੀ ਰੁਝਾਣ, ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਵਰਗ ਅਤੇ ਅਪੰਗਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸਿਧਾਂਤ, ਅੰਤਰ-ਸਰਲਤਾ, ਬਹੁਸੱਭਿਆਚਾਰਵਾਦ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਰੀਵਾਦ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ, ਅਧਿਐਨ, ਏਜੰਸੀ, ਬਾਇਓਪਲੇਟਿਕਸ, ਭੌਤਿਕੀਆ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ-ਵਿਗਿਆਨ, ਆਟੋਥੈਨੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਫੋਕਸ ਗਰੁੱਪਸ, ਸਰਵੇਖਣਾਂ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਖੋਜ, ਭਾਸ਼ਣ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਿਧਾਂਤ, ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ, ਅਤੇ ਕਵਣਸ਼ੀਲ ਥਿਊਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੀਡਿੰਗ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

## ਸੂਚਨਾ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ
ਵੁਮੈਨ ਐਂਡ ਹੈਲਥ

***ਵੁਮੈਨ ਐਂਡ ਹੈਲਥ***  ਇੱਕ ਪੀਅਰ-ਸਮੀਖਿਆ ਸਿਹਤ ਜਰਨਲ ਹੈ ਜੋ 1976 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਨਾਰੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਰਨਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਏਲਨ ਬੀ ਗੋਲਡ (ਡੇਵਿਸ ਵਿੱਚ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਹੈ।

ਜਰਨਲ ਸਾਈਟੇਸ਼ਨ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਰਨਲ 1.377 ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਾਰਕ ਹੈ, ਜੋ "ਵੁਮੈਨਸ ਸਟੱਡੀਜ਼" ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 40 ਰਸਾਲੇ ਵਿਚੋਂ 9ਵਾਂ ਅਤੇ "ਪਬਲਿਕ, ਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਅਤੇ ਆਕੂਪੇਸ਼ਨਲ ਹੈਲਥ" ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 86 ਵੀਂ ਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* List of women's studies journals

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਵੈਬਸਾਈਟ
* ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸਿਹਤ
ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੜ੍ਹਤ

"ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੜ੍ਹਤ" ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿੰਦਰ ਲਹਿਰੀ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਵਾਚਦਿਆਂ ਕੁਝ ਨਵੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ "ਤ੍ਰਾਸਦੀ :ਇਕ ਲਿਖਤ ਅਤੇ "ਤ੍ਰਾਸਦੀ:ਇਕ ਸਾਹਿਤ-ਰੂਪ" ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ "ਸਿੱਟੇ ਤੇ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ" ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਾਸਦ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ, "ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਨਾਟ-ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ 'ਕਾਰਜ ਵਪਾਰ (form of function) ਹੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ"।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ
ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ

**ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ** ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ, ਸਿਧਾਂਤਿਕ, ਕਾਲਪਨਿਕ ਜਾਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲਿੰਗ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਭੂਮਿਕਾ, ਅਨੁਭਵਾਂ, ਹਿੱਤਾਂ, ਕੰਮ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸਾਸ਼ਤਰੀ, ਸੰਚਾਰ, ਮੀਡੀਆ ਅਧਿਐਨ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕਤਾ, ਘਰੇਲੂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਾਹਿਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ।

ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਲਿੰਗ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰੀਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵਿਤਕਰਾ, ਵਸਤੂਕਰਨ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਿਨਸੀ ਵਸਤੂਕਰਨ), ਜ਼ੁਲਮ, ਪਿੱਤਰ ਸੱਤਾ, ਸਟੀਰਿਓਟਾਈਪ, ਕਲਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ, ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਥੀਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1794 'ਚ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਮੈਰੀ ਵੋਲਸਟੌਨਕ੍ਰਾਫਟ ਦੁਆਰਾ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾ, "ਦ ਚੇਂਜਿੰਗ ਵੁਮੈਨ" "ਐਂਟ ਆਈ ਏ ਵੁਮੈਨ", ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ। "ਦ ਚੇਂਜਿੰਗ ਵੁਮੈਨ" ਇੱਕ ਨਾਵਾਜੋ ਮਿੱਥ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਪੁਸਤਕਾਂ 
* "Lexicon of Debates". Feminist Theory: A Reader. 2nd Ed. Edited by Kolmar, Wendy and Bartowski, Frances. New York: McGraw-Hill, 2005. 42-60.

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Evolutionary Feminism
* Feminist theory website  (Center for Digital Discourse and Culture, Virginia Tech)
* Feminist Theories and Anthropology  by Heidi Armbruster
* http://www.redletterpress.org/rwmanifesto.html *The Radical Women Manifesto: Socialist Feminist Theory, Program and Organizational Structure* (Seattle: Red Letter Press, 2001)
* Pembroke Center for Teaching and Research on Women , Brown University
* Feminist Theory Papers, Brown University
* The Feminist eZine - An Archive of Historical Feminist Articles
* http://www.unifem.org/gender_issues/women_poverty_economics/facts_figures.php  Women, Poverty, and Economics- Facts and Figures

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ
ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ

ਸ਼ੀਆ
 ਇਬਾਦੀ]]
**ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ** ਜਾਂ **ਪੂਰਨ ਇਸਲਾਮਵਾਦ** (ਅਰਬੀ: الوحدة الإسلامية) ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਜ ਸੀ ਜਾਂ ਖਲੀਫ਼ਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅੰਦਲੋਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਵੈਸ਼ਵ ਨਦੀ

ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਕੁਲਗਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਵੇਲਹ ਨਹਿਰ ਜਾਂ ਨੱਲਾ ਵੈਸ਼ੌਵ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ. ਇਹ ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਰੇਂਜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਅਹਿੰਬਲ ਤੇ ਇੱਕ ਝਰਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਫਲੈਸ਼ ਹੜ੍ਹ ਵੈਸੋ ਨੱਲ੍ਹਾ ਨੇ ਪਿੰਡ ਲਰੀਸੂ, ਅਰਦੀਗਟਨੋ, ਗੁੰਡ ਕਲਾਮ ਕੁਲਗਾਮ ਆਦਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਮਕਾਨਾਂ ਨੂੰ ਧੋਤਾ ਸੀ. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਗ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦੇ ਖੇਤ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਪਿੰਡ ਲਈਸੂ ਕੁਲਗਾਮ ਵਿੱਚ ਹਨ. ਜੇਹਲਮ ਨਦੀ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਕਿੱਸਾਕਾਰ)

**ਕਰਮ ਸਿੰਘ** (1850ਵਿਆਂ - 1919) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਟੂਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਗੌਹਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਯਾ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
* ਜੰਗਨਾਮਾ ਕਾਬਲ
* ਪੂਰਨ ਭਗਤ
* ਕੌਲਾਂ ਭਗਤਣੀ
* ਗੁੱਗਾ
* ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ
* ਸੱਸੀ ਪੁੱਨੂੰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ
ਫੈਮੀਨਿਸਟ ਸਟਡੀਜ਼

**ਫੈਮੀਨਿਸਟ ਸਟਡੀਜ਼** , ਇੱਕ ਪੀਅਰ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਰਨਲ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1972 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਹ  ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਪਾਰਕ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹੈ।ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਸਾਲੇ 'ਚ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖ (ਕਵਿਤਾ, ਗਲਪ, ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ), ਕਲਾ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਲੇਖ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ, ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।

ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ, ਖ਼ਾਸ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਚਿੰਕਾਨਾ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ; ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕੰਮ, ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ; ਲਿੰਗਕਤਾ, ਯੌਨ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਪਛਾਣ; ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ; ਬਾਡੀ ਅਤੇ ਹੈਲਥਕੇਅਰ; ਗਲੋਬਲ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕਰਨਾ; ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਧੀ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਜਰਨਲ ਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਦਵਤਾ ਜਰਨਲ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਚ ਮਿਆਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਨੈਟਵਰਕ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਆਰਾ ਉਠਾਏ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਰਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਮੰਚ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਕਲੇਅਰ ਮੋਸੇਸ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਜਰਨਲ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਈ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਰਨਲ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਇੰਡੈਕਸਿੰਗ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Official website

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦ
ਡੋਡਾ ਨਦੀ

**ਡੋਡਾ ਨਦੀ** ਜਾਂ **ਸਟੋਡ ਦਰਿਆ** 79 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (49 ਮੀਲ) ਲੰਬੀ ਇੱਕ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਲੱਦਾਖ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜ਼ਾਂਸਕਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੈ।
## ਭੂਗੋਲ
ਡੋਡਾ ਨਦੀ ਜ਼ਾਂਸਕਰ-ਕਾਰਗਿਲ ਸੜਕ ਤੋਂ ਪਹਾੜੀ ਪਾਸ ਪੈਂਜੀ ਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਡ੍ਰੰਗ-ਡ੍ਰੂੰਗ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਤੋਂ ਉੱਠਦੀ ਹੈ। ਡਰੈਗ-ਡਰਾਊੰਗ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਬਰਫ ਦੀ ਇੱਕ ਨਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਰਾਕਮ ਰੇਂਜ ਦੇ ਬਾਹਰ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਸਿਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਹੈ। ਇਹ "ਡੋਡਾ ਪੀਕ" ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, 21,490 ਫੁੱਟ (6,550 ਮੀਟਰ) ਉੱਚਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਡੋਡਾ ਜਿਲੇ ਲਈ ਨਾਮਕ ਹੈ, ਜੋ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਪਿਆ ਹੈ; ਡੋਡਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਸਟੋਡ ਨਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡੋਡਾ ਨਦੀ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਮੁੱਖ ਜ਼ਾਂਸਕਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਗਿਲ-ਜ਼ਾਂਸਕਰ ਸੜਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਕਸੁ, ਅਬਰਨ, ਕੁਸ਼ੋਲ ਅਤੇ ਫੇੇ ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੈ।
ਡੋਡਾ ਨਦੀ ਜੌਂਸ, ਕਣਕ, ਬਨਵੇਟ ਅਤੇ ਮਟਰ ਦੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਕੇ ਜ਼ਾਂਸਕਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ, ਨਦੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੇ ਪੈਨਸੀ ਲਾ ਪਹਾੜ ਪਾਸ ਦੂਜੇ ਪਾਸ ਜੋਜ਼ੀਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਬਰਫਬਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਟੋਡ ਵੈਲੀ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੈਨਸੀ ਲਾ ਵਿਖੇ ਨਦੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਤੋਂ 350 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (220 ਮੀਲ) ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ। ਡੋਡਾ ਰਿਵਰ ਸਾਹਸੀ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਰਾਈਡਿੰਗ ਇਵੈਂਟਸ ਡੋਡਾ ਅਤੇ ਜ਼ਾਂਸਕਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
2014 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ

shared the Nobel Peace Prize in December 2014. She was shot in October 2012 by the Taliban for her efforts to secure education for girls. ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 2014 "ਸਮੇਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਸਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।"
 
## ਹਵਾਲੇ
ਰਾਮਬੀ ਆਰਾ

**ਰਾਮਬੀ ਆਰਾ** ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸ਼ੋਪੀਆਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਜੇਹਲਮ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਇਕ ਨਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਹੈ.ਸੰਗਮਰਮਰ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਜੇਹਲਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੰਤਨਾਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਸੰਗਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੈਸੋਵ ਰਿਵਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਰਬਾਬੀ ਅਰਾ ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਰੇਂਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਹਨ.ਰੰਬੀ ਅਰਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ