ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੀ ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ

**ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੀ ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ** (26 ਫਰਵਰੀ 1912 – 1 ਸਤੰਬਰ 1979), ਜਿਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ **ਰੇਡੀਓ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੋਤੀ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਲਈ ਜਾਰਜ ਓਰਵੇਲ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਹਾਊਸ ਆਫ ਕਾਮਨਜ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ *ਦ ਡਿਬੇਟ ਕੰਟੀਨਿਊਜ਼* ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ *ਹੈਲੋ ਪੰਜਾਬ* ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਬਣ ਗਈ। ਨਾਰਾਇਣ ਮੈਨਨ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਰਵਿਸ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।

ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜੌਨ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਲਿਟਜ਼ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਜਾਇਆ। 1943 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਸਰਵਿਸ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1951 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 1921 ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੀ 30ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕੀਤੀ। 1958 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸੜਕ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਹਸੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਖੋਜੀ ਕਾਉਂਟ ਵਿਟੋਲਡ ਡੀ ਗੋਲਿਸ਼, ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਆਫ਼ ਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਰਾਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੁਟੇਜ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1968 ਤੱਕ ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲ ਇਬੀਜ਼ਾ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ 26 ਫਰਵਰੀ 1912 ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ ਪਤਨੀ ਬਰਿੰਦਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੋਤੀ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਾ ਖਾਣ ਤੱਕ ਵਧਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਅਤੇ 1919 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖਸਰਾ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੇਵੀ ਵਿਗਾੜਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਵੀਨ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬੋਰਡ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਉਸਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੇਗੀ। ਅਤੇ ਉਹ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਜੋਧਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾੜੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣਨ ਲਈ ਲੰਡਨ ਗਈ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ, ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਅਤੇ ਓਰਮਿਲਾ ਨੂੰ ਹੀ ਦੱਸਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ "ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਭਾਰਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ" ... "ਅਤੇ ਮੈਂ ਲੰਡਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ", ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਲੰਡਨ ਗਈ। ਉਹ 15 ਨਵੰਬਰ 1935 ਨੂੰ ਐਸਐਸ ਕੈਸਰ-ਏ-ਹਿੰਦ 'ਤੇ ਲੰਡਨ ਪਹੁੰਚੀ, ਆਪਣਾ ਫਾਰਵਰਡਿੰਗ ਪਤਾ ਵੈਸਟਬੋਰਨ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਡਬਲਯੂ2 ਦਿੱਤਾ। ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਾਲਟਰ ਪਿਜਨ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕੋਰਡਾ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਵਾਧੂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ, ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਾਂਗ ਤੁਰਨਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਮੇਕ-ਅੱਪ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1938 ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕੀਟਸ, ਬਾਇਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ, ਦ ਹਾਰਟ ਵਾਜ਼ ਨਾਟ ਬਰਨਡ, ਵਿੱਚ ਗੇਟ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੁਰਕੀ ਗੁਲਾਮ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਥੀਏਟਰਿਕ ਟੁਕੜੇ ਲੈਟਸ ਪ੍ਰੇਟੈਂਡ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।ref name=Chambers2011/> ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨੋਂ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੋਸ਼ਲਾਈਟਸ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵੋਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

ਤਸਵੀਰ:Maharani Brinda Devi of Kapurthala, formally of Jubbal, with her three daughters.png|ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ
ਤਸਵੀਰ:Princesses-of-kapurthala.jpg|ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ (ਵਿਚਕਾਰ) ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੁਸ਼ੀਲਾ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਓਰਮਿਲਾ (ਸੱਜੇ) (1935)
ਤਸਵੀਰ:Princess Indira Devi of Kapurthala, mid 1930s, Kinsey Studios, Delhi.png|ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ, ਮੱਧ 1930, ਕਿਨਸੀ ਸਟੂਡੀਓਜ਼, ਦਿੱਲੀ।
ਤਸਵੀਰ:Princess Indira Devi before 1935.jpg|ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ, ਸੰਭਾਵਤ ਮੱਧ 1930, ਹੇ ਰਾਈਟਸਨ ਲਿਮਿਟੇਡ

## ਹਵਾਲੇ 
### ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ 
* 

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* Portraits of Indira Devi of Kapurthala at the National Portrait Gallery, London 
* BBC documentary: 19 Metre Band ("Go behind the scenes of Indian programmes on the BBC General Overseas Service (later the World Service)") (1941)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1979
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912