open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਕਥਾ ਜਪਾਨੀ

**ਕਥਾ ਜਪਾਨੀ** ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਪਾਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਪਰਮਿਂਦਰ ਸੋਢੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਰੁਜਗਾਰ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਲ ਵਿਚੋਂ ਜਪਾਨ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਭਾਵ ਜਪਾਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ *ਜਪਾਨੀ* ਦਾ ਅਦਬ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸਣਾ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿਤਾ,ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਆਰੰਭ ਪਰਮਿਂਦਰ ਸੋਢੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਦਬ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਨਾ-ਮਾਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸੀਮਾ ਇਹ ਤੋੜ ਦਿਤੀ ਕਿ ਸਿੱਧਾ ਜਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਆਈ। ਪਰਮਿਂਦਰ ਸੋਢੀ,ਜੋ ਨਾ ਕੇਵਲ ਚਿੰਤਨੀ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ 'ਸਮਪਰਦ' ਵਰਗੀ ਰਚਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਿਆ,ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਕਵੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜਪਾਨੀ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ *ਹਾਇਕੂ* ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ *ਹਾਇਕੂ* ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦਕ ਵੱਜੋਂ ਜਪਾਨੀ ਗਲਪ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਖੋਲਦਿਆਂ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਨੇ ਜਪਾਨ ਦੀ ਅਦਬੀ ਮਹਿਕ ਨੂੰ ਜਪਾਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡਾਇਆ ਹੈ।

**ਕਥਾ ਜਪਾਨੀ** ਵਿੱਚ ਨੋ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਅੱਠ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਯਾਸੂਨਾਰੀ ਕਾਵਾਬਾਤਾ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਦੀਂਵੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਂਦੀਆ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੁੱਬਤ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਭਾਰੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਿੰਦਾਦਿਲੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਸੁਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨੀਆਂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਪਸਰੀ ਬੁੱਧ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
 
## ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ
*ਸ਼ੀਗਾ ਨਾਓਯਾ (1883-1971)- ਕਿਨੋਸਾਕੀ ਕਸਬੇ ਵਿਚ
*ਰਯੂਨੋਸੁਕੇ ਆਕੁਤਾਗਾਵਾ (1892-1927)- ਰਸ਼ੋਮਨ 
*ਹਾਯਾਸ਼ੀ ਫੂਮੀਕੋ (1904-1951)- ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ 
*ਹੀਰਾਬਾਯਾਸ਼ੀ ਤਾਈਕੋ (1905-1972)- ਆਪ ਬੀਤੀ-ਜਗ ਬੀਤੀ
*ਦਾਜਾਈ ਓਸਾਮੂ (1909-1948)- ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ ਔਰਤ
*ਆਬੇ ਕੋਬੋ (1924-)- ਪਰਲੋ
*ਯੂਕੀਉ ਮੀਸ਼ੀਮਾ (1925-1970)- ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ
*ਮੌਰੀ ਯੋਕੋ (1940-)- ਇਕ ਉਦਾਸ ਕੁੜੀ 
*ਯਾਸੂਨਾਰੀ ਕਾਵਾਬਾਤਾ (1899-1971)- ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ

## ਹਵਾਲੇ 
# ਤੀਜੀ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਜਸਵੀਰ ਮੰਡ ਦਾ ਪੇਪਰ 'ਜਪਾਨ ਬਾਰੇ'(youtube) ਉੱਤੇ।
# ਡਾ.ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ ਦਾ(ਜਪਾਨੀ ਅਦਬ ਦੀ ਮਹਿਕ) ਆਰਟੀਕਲ। 
# ਕਥਾ ਜਪਾਨੀ (ਪਰਮਿਂਦਰ ਸੋਢੀ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਕੇ. ਦੀਪ

**ਕੇ. ਦੀਪ** (10 ਦਸੰਬਰ 1940 - 22 ਨਵੰਬਰ 2020) ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਜਗਮੋਹਣ ਕੌਰ ਨਾਲ਼ ਦੋਗਾਣੇ ਗਾਏ ਅਤੇ ਇਹ ਜੋੜੀ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਆਪਣੇ ਹਾਸਰਸ ਕਿਰਦਾਰਾਂ *ਮਾਈ ਮੋਹਣੋ* ਅਤੇ *ਪੋਸਤੀ* ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਦਾ ਗਾਇਆ *ਪੂਦਨਾ* ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਦੀਪ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਦਸੰਬਰ 1940 ਨੂੰ ਰੰਗੂਨ, ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

ਕੱਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਗਾਇਕਾ ਜਗਮੋਹਣ ਕੌਰ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਰਲ਼ ਕੇ ਆਪਣਾ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਅੰਤਰਜਾਤੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗਏ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਗਾਇਕ ਸੀ। 2010 ਵਿੱਚ, ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਸਨੂੰ ਪੀਟੀਸੀ ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਐਵਾਰਡ  ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਨੇ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020
ਧਿਅਾਨਪੁਰ

**ਧਿਆਨਪੁਰ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਬਟਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਵਰਕਾਲਾ ਬੀਚ

**ਵਰਕਾਲਾ ਬੀਚ**, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਪਾਨਾਸਮ ਬੀਚ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਰਕਾਲਾ, ਤੀਰੂਵੰਥਪੁਰਮ, ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪਾਪਾਨਾਸਮ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ *ਪਾਪਾ ਦਾ ਨਾਸ*। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਪਾਨਾਸਮ ਬੀਚ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪਾ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਦ੍ਰਿਸ
ਵਰਕਾਲਾ ਬੀਚ ਦੱਖਣੀ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲ ਦੇ ਬੀਚ
ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਏ

**ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਏ** (ਪਹਿਲਾਂ **ਲਾਗ ਵਾਲਾ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ** ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਜਿਗਰ ਦੀ ਲਾਗ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਏ ਵਿਸ਼ਾਣੂ (HAV) ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਜਦੋਂ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਠ ਹਫਤਿਆਂ ਤਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਮਤਲੀ, ਉਲਟੀ, ਦਸਤ, ਪੀਲੀਆ, ਬੁਖ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਪੇਟ ਦਰਦ। ਘੋਗਾ ਮੱਛੀ (ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼) ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਕਾਈ ਨਾ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਲੱਛਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੇਸ਼ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਨਹੀਂ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਉੱਚ ਜੋਖਮ ਹੈ, ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਫ-ਸਫਾਈ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮਾੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਣੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਲਗਭਗ 90% ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਲਗ ਹੋਣ ਤਕ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਦਿਵਸ ਹਰ ਸਾਲ 28 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਣੂਆਂ ਵਾਲੀ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਈ ਜਾ ਸਕੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਡੀਕਲ ਸਿੱਖਿਆ
ਪਿਆਰ ਲਈ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ

ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਬਰਾਬਰ 4 ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ, ਇਸ਼ਕ, ਮੁਹੱਬਤ, ਮੋਹ, ਸਨੇਹ ਆਦਿ ਲਗਭਗ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ 4 ਸ਼ਬਦ ਹਨ; ਆਗਾਪੇ, ਏਰੋਸ, ਫ਼ੀਲੀਆ ਅਤੇ ਸਤੋਰਗੇ। ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਾਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਸੰਦਰਭ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਹੇਠ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
*ਆਗਾਪੇ (ἀγάπη) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਦਾਰਤਾ, ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦੇ ਲਈ ਪਿਆਰ, ਬੰਦੇ ਦਾ ਰੱਬ ਲਈ ਪਿਆਰ।
*ਏਰੋਸ (ἔρως) ਗੂੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਜਿਸਮਾਨੀ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਆਰ ਸਬੰਧਾਂ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
*ਫ਼ੀਲੀਆ (φιλία) ਦੋਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
*ਸਤੋਰਗੇ (στοργή) ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੋਹ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
*ਪਿਆਰ
*ਚਾਰ ਪਿਆਰ - ਸੀ.ਐਸ. ਲੀਊਇਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* English-to-Greek word search results for love, on Perseus
* Greek phrases for love (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ)
* The Ancient Greeks' 6 Words for Love(ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ)
* Definitions (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ)
ਮਨੂ

**ਮਨੁ**, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਨ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਇੱਕ ਕਲਪ ਵਿੱਚ 14 ਮਨੁ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਨਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਮਨੁ ਦਾ ਨਾਂ *ਸਵੈਮਭੁਵ* ਸੀ। ਸਵੈਮਭੁਵ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਇਸਤਰੀ *ਸ਼ਤਰੂਪਾ* ਸੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਮਨੁ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵ ਜਾਂ ਮਨੁੱਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
## ਮਨੁਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੈਮਭੁਵ ਮਨੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ 14 ਮਨੁ ਹੋਏ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ।
*ਸਵੈਮਭੁਵ ਮਨੁ
*ਸਵਰੋਚਿਸ ਮਨੁ
*ਉੱਤਮਾ ਮਨੁ
*ਤਾਮਸ ਮਨੁ
*ਰੈਵਤ ਮਨੁ
*ਚਾਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ
*ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ
*ਸਵਰਾਨੀ ਮਨੁ
*ਦਕਸ਼ ਸਵਰਾਨੀ ਮਨੁ
*ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਵਰਾਨੀ ਮਨੁ
*ਧਰਮ ਸਵਰਾਨੀ ਮਨੁ
*ਰੁਦਰ ਸਵਰਾਨੀ ਮਨੁ
*ਦੇਵਾ ਸਵਰਾਨੀ ਮਨੁ
*ਇੰਦਰਾ ਸਵਰਾਨੀ ਮਨੁ

## ਹਵਾਲੇ
ਜਗਮੋਹਣ ਕੌਰ

**ਜਗਮੋਹਣ ਕੌਰ** (15 ਅਕਤੂਬਰ 1948–6 ਦਿਸੰਬਰ 1997) ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ *ਬਾਪੂ ਵੇ ਅੱਡ ਹੁੰਨੀ ਐਂ*, *ਘੜਾ ਵੱਜਦਾ, ਘੜੋਲੀ ਵੱਜਦੀ* ਆਦਿ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਕੇ ਦੀਪ ਨਾਲ਼ ਦੋਗਾਣੇ ਵੀ ਗਾਏ ਅਤੇ ਇਹ ਜੋੜੀ ਆਪਣੇ ਹਾਸਰਸ ਕਿਰਦਾਰਾਂ *ਮਾਈ ਮੋਹਣੋ* ਅਤੇ *ਪੋਸਤੀ* ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਗਾਇਆ ਗੀਤ *ਪੂਦਣਾ* ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾਜ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਗਾਇਆ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਜਗਮੋਹਣ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1948 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸ. ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਕੰਗ ਅਤੇ ਮਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਬੂੜਮਾਜਰਾ, ਜ਼ਿਲਾ ਰੋਪੜ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਉਸਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਕਸਰ ਗਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਰੀਆ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸਕੂਲ, ਖਰੜ ਤੋਂ ਜੇ.ਬੀ.ਟੀ. ਕਰ ਕੇ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਬਣ ਗਈ ਪਰ ਗਾਇਕੀ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸਨੇ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕੰਵਰ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

ਕੱਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਗਾਇਕ ਕੇ. ਦੀਪ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਰਲ਼ ਕੇ ਆਪਣਾ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਅੰਤਰਜਾਤੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।

## ਗਾਇਕੀ 
ਬੇਦੀ ਤੋਂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੌਰ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਕੀ ਵੱਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੇ. ਦੀਪ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਕੇ ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਅੰਤਰਜਾਤੀ ਵਿਆਹ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੌਰ ਦੇ ਮਾਪੇ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਨਰਾਜ਼ ਵੀ ਹੋਏ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਭ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ।

ਕੌਰ ਨੇ ਸੋਲੋ, ਦੋਗਾਣੇ ਅਤੇ ਹਾਸਰਸ ਗੀਤ ਗਾਏ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਲੰਧਰ ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਮੌਕੇ *ਨੱਚਾਂ ਮੈਂ ਲੁਧਿਆਣੇ, ਮੇਰੀ ਧਮਕ ਜਲੰਧਰ ਪੈਂਦੀ* ਗਾਇਆ। ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੋਲੀਆਂ, ਟੱਪੇ, ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰੀਤ ਕਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਹੀਰ ਆਦਿ ਗੀਤ ਗਾਏ।

ਕੇ. ਦੀਪ ਨਾਲ਼ ਗਾਇਆ *ਪੂਦਣਾ* ਅੱਜ ਵੀ ਮਕਬੂਲ ਹੈ। ਹਾਸਰਸ ਪਾਤਰ *ਮਾਈ ਮੋਹਣੋ* ਅਤੇ *ਪੋਸਤੀ* ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪ ਘੜੇ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਜੋੜੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਸਰਸ ਰਿਕਾਡਿੰਗ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੋੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ *ਪੋਸਤੀ ਲੰਡਨ ’ਚ*, *ਪੋਸਤੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ*, *ਪੋਸਤੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ* ਅਤੇ *ਨਵੇਂ ਪੁਆੜੇ ਪੈ ਗਏ* ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ। 1974 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸਨੇ ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਜਰਮਨੀ, ਨਾਰਵੇ, ਡੈਨਮਾਰਕ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਫੇਰੀ ਪਾਈ। ਇਸੇ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਲੰਡਨ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੀਡੀਓ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1997
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਅਮਾਨੀਪੁਰ

**ਅਮਾਨੀਪੁਰ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਬਲਾਕ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਰਮਜੀਤ ਧੂਰੀ

**ਕਰਮਜੀਤ ਧੂਰੀ**, ਜਾਂ **ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧੂਰੀ**, ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਇਸਨੇ, ਆਪਣੇ ਵੇਲ਼ੇ ਦੇ ਚਲਨਣ ਮੁਤਾਬਕ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੋਗਾਣੇ ਹੀ ਗਾਏ। ਇਸ ਦੇ ਮਕਬੂਲ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ *ਕੋਠੇ ’ਤੇ ਸਪੀਕਰ ਲਾਈ ਰੱਖਣਾ*, *ਹੁੰਦੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦ ਜੋੜੀਆਂ* (ਧਾਰਮਿਕ), *ਰੱਬ ਨਾਲ਼ ਠੱਗੀਆਂ ਕਿਉਂ ਮਾਰੇਂ ਬੰਦਿਆ* ਦੇ ਨਾਂ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹਨ। ਦੋਗਾਣੇ ਇਸਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਵਰਨਲਤਾ ਅਤੇ ਮੋਹਣੀ ਨਰੂਲਾ ਨਾਲ਼ ਗਾਏ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਕਰਮਜੀਤ ਧੂਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਿੰਡ ਬੁਤਾਲਾ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਹਰਨਾਮ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਸ.ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਕੋਈ ਮਾਹੌਲ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਇਸ ਦੇ ਗੀਤ *ਕੋਠੇ ’ਤੇ ਸਪੀਕਰ ਲਾਈ ਰੱਖਣਾ* ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਮਿੰਟੂ ਧੂਰੀ ਨੇ ਵੀ, ਮਿਸ ਪੂਜਾ ਨਾਲ਼ ਗਾਇਆ। 'ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਲੂਣ ਦੀ ਡਲੀ' ਵਾਲਾ ਕਰਮਜੀਤ ਧੂਰੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਯਜਨਾਵਾਲਕਿਆ

**ਯਜਨਾਵਾਲਕਿਆ** ਵੈਦਿਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ। ਉਹ ਉਦਾਲਕ ਅਰੁਨੀ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਥਾਲਿਆ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜਨਕ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵੈਦਿਕ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਬਹਿਸਾਂ ਕਾਰਨ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨੇਤਿ ਨੇਤਿ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸ਼ਤਪਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰੀਹਰਦਰਨਾਇਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।
## ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਕਾਲ
ਅਨੇਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠਾਂ ਤੋਂ ਕਈ ਯਾਗਿਅਵਲਕਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ - 
 # ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਕੁਲ ਦੇ ਗੋਤਰਕਾਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਯਾਗਿਅਦੱਤ ਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਮਤ੍ਸ੍ਯ ਪੁਰਾਣ, ੨੦੦.੬)
 # ਇੱਕ ਆਚਾਰਿਆ, ਵਿਆਸ ਦੀ ਰਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਸ਼ਕਲ ਨਾਮਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼। (ਵਾਯੂ ਪੁਰਾਣ, ੬੦.੧੨.੧੫) 
 # ਵਿਸ਼ਣੁਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰਹਮਰਾਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵੈਸੰਪਾਇਨ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। (੩.੫.੨)

ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰਖਿਅਤ ਜੋ ਵਿਵਰਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸ਼ਤਪਥ ਬਾਹਮਣ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਦਾਲਕ ਆਰੁਣਿ ਨਾਮਕ ਆਚਾਰਿਆ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਜਸਨੇਯ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।  
## ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਕਲਨ
### ਸ਼ੁਕਲ ਯਜੁਰਵੇਦ
ਇਸ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ 40 ਅਧਿਆਇਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ 1975 ਕੰਨ‍ਡਿ‍ਦਾ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਚਲਿ‍ਤ ਸ‍ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਦਿਆਤ‍ਮਕੋ ਮੰਨ‍ਤਰਂ ਯਜੁਰਵੇਦ: ਅਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ੇ ਯਜੁਰਵੇਦ:  ਸ਼ਬ‍ਦ:  ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸਦੇ ਲੱਛਣ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।  ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਤ ਵਿਸ਼ੇ ਕਰਮਵਾਰ ਇਹ ਹਨ - ਦਰਸ਼ਪੌਰਣਮਾਸ ਇਸ਼ਟਿ (1-2 ਅ0); ਅਗੰਨਿਆਧਾਨ (3 ਅ0); ਸੋਮਯਗਿਅ (4-8 ਅ0); ਵਾਜਪੇਯ (9 ਅ.); ਰਾਜਸੂਯ (9-10 ਅ.); ਅਗਨੀਚਯਨ (11-18 ਅ.) ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੀ (19-21 ਅ.); ਅਸ਼੍ਵਮੇਘ (22-29 ਅ.); ਸਰ੍ਵਮੇਧ (32-33 ਅ.); ਸ਼ਿਵਸੰਕਲਪ ਉਪਨਿਸ਼ਦ (34 ਅ.); ਪਿਤ੍ਰਯਗਿਅ (35 ਅ.); ਪ੍ਰਵਗ੍ਰ੍ਯ ਯਗਿਅ ਯਾ ਧਰਮਯਗਿਅ (36-39 ਅ.); ਈਸ਼ੋਪਨਿਸ਼ਤ (40 ਅ.)। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਯਗ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦਾ ਸੰਪੂਰਣ ਵਿਸ਼ਾ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਤਰੰਗ–ਕਣ ਦਵੈਤ

]]

**ਤਰੰਗ–ਕਣ ਦਵੈਤ** ਅਤੇ ਤਰੰਗ–ਕਣ ਦੋਰੂਪ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਣ ਅਤੇ ਤਰੰਗ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਹੀ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਭੌਤਿਕੀ ਦੇ ਮਿਕਦਾਰ ਮਕੈਨਕੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਜਿਸ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਭਾਂਪਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਤਰੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਕੱਠੇ ਦੋਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੂਖਮ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਭੌਤਿਕੀ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਦੇ ਤਾਂ ਕਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਤਰੰਗ ਦੀ। ਆਇਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: "*ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਦੂਜੀ ਥਿਊਰੀ ਵਰਤਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੋਈ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਨਣ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਪਰ ਦੋਨੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।*"

ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਥਿਤੀ ਬੜੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤਰੰਗਮਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਤੋਂ ਕਣਮਈ। ਸ਼ਾਇਦ ਸੱਚ ਦਵੈਤਮਈ ਹੈ। ਰੁਪਏ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਵੀ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪ ਹਨ। ਪਰ ਹਨ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਸੱਚ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਭਰਮ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਕਦੇ ਤਰੰਗਮਈ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਣਮਈ। ਨਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਅਤੇ ਨਾ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਰੂਪ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਹੀ ਨਾਲੋਂ ਨਾਲ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧਮਈ, ਪਰ ਪੂਰਕ ਰੂਪ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ

**ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ** (1ਅਕਤੂਬਰ 1930–6 ਮਈ 1990) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਸੋਲੋ ਅਤੇ ਦੋਗਾਣਿਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ *ਤੋਤਾ ਪੀ ਗਿਆ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਲੀ*, ਅਤੇ ਦੋਗਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ਼ ਗਾਏ *ਮੈਂ ਵੀ ਜੱਟ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦਾ*, *ਲੱਕ ਹਿੱਲੇ ਮਜਾਜਣ ਜਾਂਦੀ ਦਾ*, *ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਦੀ*, *ਬੋਤਾ ਹੌਲ਼ੀ ਤੋਰ ਮਿੱਤਰਾ*, ਸੀਮਾ ਨਾਲ਼ ਗਾਇਆ *ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਤੇ* ਅਤੇ ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ ਨਾਲ਼ ਗਾਇਆ *ਊੜਾ ਆੜਾ ਈੜੀ* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। *ਲੱਕ ਹਿੱਲੇ ਮਜਾਜਣ ਜਾਂਦੀ ਦਾ* ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਗੀਤ 1968 ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਇਆ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸਨੇ ਸ੍ਵਰਨ ਲਤਾ ਅਤੇ ਰਜਿੰਦਰ ਰਾਜਨ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਗਾਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਗਾਇਕ ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲ ਸਾਜ਼ਿੰਦਿਆਂ ਵਜੋਂ ਗਰੇਵਾਲ ਨਾਲ਼ ਸਟੇਜਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ 
ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਇੱਧਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆ ਡੇਰੇ ਲਾਏ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪਹਿਲੀ ਅਕਤੂਬਰ 1930 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਚੱਕ ਨੰ: 76 ਵਿਖੇ ਗੌਹਰ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਤੇ ਮਾਤਾ ਨਿਹਾਲ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 17 ਸਾਲਾਂ ਸੀ। ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਮਾਲਪੁਰ ਵਿਖੇ ਆ ਕੇ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਗੁਰੂੂੁ ਘਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਧਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੌਹਰ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਤੇ ਗੌਹਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਰਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਪਾਠੀ ਵੀ ਸਨ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਕੀਰਤਨ ਵੀ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਮਾਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਅਲਾਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪੱਕੇ ਡੇਰੇ ਲਾ ਲਏ।

ਪਰ ਇਕ ਲਿਖਤ ਮੁਤਾਬਿਕ ਗਰੇਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 1934/35 ਵਿੱਚ ਲਾਇਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ  ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦੇ ਵਡੇਰੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਵਸੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਜੋਧਾਂ ਮਨਸੂਰਾਂ ਰੱਖ ਲਿਆ।

ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ, ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੇ ਦੋ ਗੀਤ ‘ਮੇਲੇ ਮੁਖਸਰ ਦੇ, ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਨਣਦ ਦਿਆ ਵੀਰਾ‘ ਅਤੇ ‘ਕੱਤਣੀ ’ਚ ਰੋਣ ਪੂਣੀਆਂ, ਤੰਦ ਤੱਕਲੇ ਤੇ ਰੋਣ ਵਿਚਾਰੇ’ ਗਾ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਿਆ।  ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਦੋਗਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੀਤ ਸਨ ‘ਊੜਾ ਆੜਾ ਈੜੀ ਸੱਸਾ ਹਾਹਾ ਊੜਾ ਆੜਾ ਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਦੇ ਸਕੂਲੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਾੜਾ ਵੇ’, ਦੂਜਾ ਗੀਤ ਸੀ ‘ਅੱਡੀ ਮਾਰ ਝਾਂਜਰ ਛਣਕਾਈ ਨੀਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਬੂਹਾ ਲੰਘ ਕੇ’ ਇਹ ਗੀਤ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਪਸੰਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਸ ਗੀਤ ਦੇ ਕਈ ਲਾਟ ਕੱਢੇ। ਸਾਖਰਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੀਤ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਰੇਡੀਓ ’ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਗੀਤ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਜਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ 14 ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਦਰਜਨ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਵਾਏ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਐੱਚ.ਐੱਮ.ਵੀ. ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਦੋਗਾਣੇ ਰਾਜਿੰਦਰ ਰਾਜਨ ਨਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਏ।

ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਂਕੀ ਨੇ ਇਸ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖ ਕੇ ਇਸ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਜਿਹੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣਾ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਅਗਵਾਈ-ਕਦਮ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਫ਼ਸੋਸ ਇਹ ਮਹਾਨ ਹਸਤੀ 1990 ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਈ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਦਿਲਕਸ਼ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਅਮਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ
ਮੇਲ ਗਿਬਸਨ

**ਮੇਲ ਕੋਮ-ਸਿਲੇ ਗੇਰਾਰਡ ਗਿਬਸਨ** (ਜਨਮ 3 ਜਨਵਰੀ 1956) ਅਮਰੀਕੀ ਆਸਟਰੇਲਵੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਮੁੰਤਕਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿਡਨੀ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਆਰਟ ਤੋਂ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਮੇਡ ਮੈਕਸ ਅਤੇ ਲੀਥਲ ਵਿਪਨ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਬਾਦ ਉਸ ਨੇ ਬਰੇਵ ਹਾਰਟ ਵਰਗੀ ਅਕੈਡਮੀ ਐਵਾਰਡ ਯਾਫ਼ਤਾ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਅਹਿਮ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ।

### ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਚਾਰ 
#### ਨਿਹਚਾ 
ਗਿਬਸਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਵਜੋਂ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਯਥਾਰਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ

**ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਯਥਾਰਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ** 1936 ਤੋਂ 1965 ਤੱਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲ-ਵੰਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ, ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

# ਡਾ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ(7.3.1899-25.5.1984) ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਉਤਮ ਕਹਾਣੀਆਂ`(1938),‘ਦੇਵਿੰਦਰ ਬਤੀਸੀ`(1950),‘ਰੰਗ ਤਮਾਸ਼ੇ` (1951),‘ਪਰਾਂਦੀ`(1955)।
# ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ(20.10.1905-3.5.1978) ‘ਕਹਾਣੀ ਨਿੱਕੀ ਨਿੱਕੀ ਵਾਸਣਾ`(1942)।
# ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ(31.5.1908-7.10.1970) ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਸਮਾਚਾਰ`(1943), ‘ਕਾਮੇ ਤੇ ਯੋਧੇ`(1948), ‘ਅੱਧੀਵਾਟ`(1951),‘ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ`(1950),ਸਿਆਣਾਪਾਂ(1981)।
# ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ(29.7.1909-22.4.1993) ‘ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ`(1939),ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ(1943),‘ਸਭ ਰੰਗ`(1949),‘ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ`(1951), ‘ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ`(1962),‘ਕਲਗੀ ਦੀਆਂ ਅਣੀਆਂ`(1966),‘ਪੱਤਣ ਦੇ ਸਰਾਂ`(1967),‘ਨਿਖਰੇ ਤਾਰੇ`(1974),‘ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ`(1967),ਤੇ ‘ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ`(1975)।
# ਨੋਰੰਗ ਸਿੰਘ(1905-1963) ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ: ‘ਬੋਝਲ ਪੰਡ`(1940),‘ਭੁਖੀਆਂ ਰੂਹਾਂ`(1942),‘ਸਿਰਜੇ ਦੀ ਜੂਹ`(1955),‘ਅੰਨ੍ਹਾ ਖੂਹ`(1956),‘ਬੂਹਾ ਖੁੱਲ ਗਿਆ`(1958)।
# ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਫੁੱਲ(1.3.1911-20.10.1989) ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਹੁਣ ਦੱਸੋ`(1955),‘ਇਹ ਕੀ ?`(1956),‘ਲੀਗ`(1959), ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਵਾਰ (1960),ਦੱਛਣਾਂ(1965), ‘ਦੋ ਲਾਟਾਂ`1977)।
# ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ(1.3.1917) ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ- ‘ਹਿੱਕ ਛਿੱਟ ਚਾਨਣ ਦੀ`(1965) ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ‘ਸਵੇਰ ਸਾਰ`(1941),‘ਪਿੱਪਲ ਪੱਤੀਆ`(1942),‘ਡੰਗਰ`(1944),‘ਕਰਾਮਾਤ`(1957),‘ਪਾਰੇ ਮੈਰੇ`(1960),‘ਸਿਲਵੱਟੇ`(1949),‘ਮੀਲ ਪੱਥਰ`(1950),‘ਤਿੱਲ ਛੋਟ`(1950),‘ਮੇਰੀਆਂ ਸ਼ੇ੍ਰਸਟ ਕਹਾਣੀਆਂ`(1988) ਆਦਿ ‘ਨਵਾਂ ਆਦਮੀ`(1951),
# ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ(27.6.1919) ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੰਧੂਰ(1955),‘ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ(1956),‘ਕੰਢੇ`(1958),‘ਰੂਹ ਦੀ ਹਾਣ`(1962),‘ਗਵਾਚੀ ਪੱਗ`(1989),‘ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਮਾਲੀ`(1990),‘ਗੋਰਾ ਮੁੱਖ ਸੱਜਣਾ ਦਾ` ਆਦਿ।
# ਅ੍ਰੰਮਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ(31.8.1919-31.10.2005) ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘26 ਵਰ੍ਹੇ ਬਾਅਦ`(1943),‘ਕੰੁਜੀਆਂ`(1944),‘ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ`(1946),‘ਆਖਰੀ ਖ਼ਤ(1956),‘ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ`(1968),‘ਅਜਨਬੀ`(1970),‘ਤੀਸਰੀ ਔਰਤ`(1978),‘ਉਹ ਆਦਮੀ`(1992),‘ਉਹ ਔਰਤ`(1992) ਆਦਿ।
# ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੋਗੀ(10.10.1919) ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ-‘ਪ੍ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ`(1958),‘ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਰਾਖ`(1964),‘ਸ਼ਾਮ ਬੀਤਦੀ ਗਈ`(1978),‘ਫੂਸ ਦੀ ਅੱਗ`(1980),‘ਮੇਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਕਹਾਣੀਆਂ`(1980) ਆਦਿ।
# ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ(7.3.1921-24.12.1987) ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ- ‘ਛਾਹ ਵੇਲਾ`(1944), ‘ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼`(1951),‘ਤੂੜੀ ਦੀ ਪੰਡ`(1954),‘ਨਵੇਂ ਲੋਕ`(1967),‘ਆਤਿਸ਼ਬਾਜੀ`(1984) ਆਦਿ।
# ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਵਾ(25.9.1923-28.1.2001) ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ- ‘ਪੱਥਰ ਦੇ ਆਦਮੀ`(1949),‘ਸ਼ਗਨਾਂ ਭਰੀ ਸਵੇਰੇ`(1951),‘ਕਲਿੰਗਾ`(1968),‘ਔਰਤ ਈਮਾਨ(1993),‘ਮੇਰੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ`(1993) ਆਦਿ।
# ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ(2.2.1924) ਕਹਾਣੀ ਰਚਨਾ- ‘ਕੋਈ ਆਖੇ ਕੋਈ ਸਮਝੇ ਨਾ`(1979),‘ਸੋਫਿਸਟੀਕੇਟਡ`(1989) ਆਦਿ।
# ਗਰੁਦਿਆਲ ਸਿੰਘ(10.1.1933)‘ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ`(1962),‘ਚੰਨ ਦਾ ਬੂਟਾ`(1964),‘ਓਪਰਾ ਘਰ`(1965),‘ਕੁੱਤਾ ਤੇ ਆਦਮੀ`(1972),‘ਬਿਗਾਨਾ ਪਿੰਡ`(1981),‘ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ(1989),‘ਜਿਉਂਦਿਆ ਦੇ ਮੇਲੇ`(2000) ਆਦਿ।
# ਦਲੀਪ ਕੋਰ ਟਿਵਾਣਾ(4.5.1935) ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ- ‘ਪ੍ਰਬਲ ਵਹਿਣ`(1954),‘ਡਾਟਾਂ(1956),ਵੈਰਾਗੇ ਨੈਣ`(1957)‘ਤੂੰ ਭਰੀਂ`,‘ਹੰੁਗਾਰਾ`(1960),‘ਸਾਧਨਾ`(1971),‘ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆ`(1990),‘ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਰਚਨਾ`(1995) ਆਦਿ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ

**ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ** 1913 ਤੋਂ 1935 ਤੱਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲ-ਵੰਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ, ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

#ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ:- ਸਿਆਣੀ ਮਾਤਾ-1918, ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਫੁੱਲ-1927, ਹੀਰੇ ਦੀਆ ਕਣੀਆਂ-1927।
#ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ:- ਆਸ ਦੀ ਤੰਦ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ- 1953, ਪੰਜਾਬੀ ਸਧਰਾਂ- 1940
#ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ:- ਹਸਦੇ ਹੰਝੂ- 1933
#ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਚਤਰਥ:- ਪੁਸ਼ਪ ਪਟਾਰੀ- 1931
#ਅਭੈ ਸਿੰਘ:- ਚੰਬੇ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ- 1925
#ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ:- ਹੰਝੂਆ ਦੇ ਹਾਰ 1934, ਸਧਰਾਂ ਦੇ ਹਰਾ-1936, ਸਿਧੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ-1938, ਸੂਪਨਿਆਂ ਦੀ ਕਬਰ-1950, ਸਵਰਗ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਰਸ-1927 ਅਤੇ ਮੇਰੀਆ ਕਹਾਣੀਆਂ 1973
#ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ:- ਕਹਾਣੀ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ 1921 ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਬਾਰ `ਚ ਛਪੀ
#ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ:- ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 1913 ਈ. ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਆ। ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ:- ਪ੍ਰਤੀ ਕਹਾਣੀਆਂ 1938, ਨਾਗ ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਜਾਦੂ 1940, ਅਨੌਖੇ ਤੇ ਇੱਕਲੇ-1940, ਅਸਮਾਨੀ ਮਹਾਂ ਨਦੀ-1940, ਵੀਣਾ ਵਿਨੋਦ-1942, ਪ੍ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ-1946, ਭਾਬੀ ਮੇਨਾ-1946, #ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਾਰਸ ਹੈ-1960, ਰੰਗ ਮਹਿਕਦਾ ਦਿਲ-1970
#ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ:- ਵੱਖਰੀ ਦੁਨੀਆ-1949, ਸਭ ਅੱਛਾ-1946, ਆਲਣੇ ਦੇ ਬੋਟ-1955, ਸਸਤਾ ਤਮਾਸ਼ਾ-1956, ਕੰਧਾਂ ਬੋਲ ਪਈਆ-1960
#ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ:- ਦਿਲ ਪਰਚਾਵਾ-1977 
#ਜ਼ੋਸ਼ੂਆ ਫਜ਼ਲਦੀਨ:- ਅਦਬੀ ਅਫ਼ਸਾਨੇ-1934, ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ-1935, ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਣੀਆਂ-1936

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ
ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ

** ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ **ਭਾਰਤ 1936 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ
ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਲਾਜਮੀ ਸਿੱਟਾ ਸੀ।ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1935 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਮਨ ਰੋਲਾਂ,ਟਾਮਸ ਮਾਨ,ਆਂਦਰ ਮਾਲਰੋ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਸਜ਼ਾਦ ਜ਼ਹੀਰ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਅਨੰਦ ਨੇ ਕੀਤੀ।ਇਹਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਬਆਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।ਜਿਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ 1936 ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।ਇਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਨੇ ਕੀਤੀ।

### ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ
*ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ -
ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ।ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਆਲੋਚਕ ਹੈ।ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

*ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ-
ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਵਾਂਗ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਨਿੰਦਦਾ ਬਲਕਿ ਓਸ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸ਼ਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਾ ਸਬੰਧ
ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਦਾ ਅਧਾਰ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦਵੰਦਆਤਮਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਹੈ।ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਭਾਵੇਂ ਹੀਗਲ ਨੇ ਦਿਤਾ ਪਰ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਭਾਵੇਂ ਹੀਗਲ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਦਿਖਦੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥਕ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੀਗਲ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਅੰਤਰ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਜਗਤ ਨੂੰ ਦਿਤੀ, ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਜਦੋਂ 17ਵੀਂ, 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਢਾਂ ਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਥਾਪਤ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਂਦੀ ਤੇ ਨਵੀਂ ਚੇਤਨਾ ਉਤਪਨ ਹੋਈ, ਇਸ ਨਵੀਂ ਚੇਤਨਾ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਮਾਜਵਾਦ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਹੋ ਨਿਬੜਿਆ.

### ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਲੱਛਣ
*ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਵਿਰੋਧ
*ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ
*ਵਰਤਮਾਨ ਕੇਂਦਰਤ 
*ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ
*ਬੁੱਧੀ ਤਰਜੀਹ 
*ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਵਵਾਦ
*ਪਿਆਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ
*ਔਰਤ ਹੱਕ ਦੀ ਗਲ
*ਲਿੰਗ ਮਤਭੇਦ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ
ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ

**ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ** ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਨੂੰ 1954 ਤੱਕ 'ਲੁਸ਼ਾਈ ਪਾਰਵਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਮਨੀਪੁਰ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਚਿੱਤਾਗੋੰਗ ਹਿਲ ਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਮਿਜ਼ੋ' ਅੱਖਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਉੱਚੀ ਭੂਮੀ ਦੇ ਵਾਸੀ" ਹੈ। (ਮਿ = "ਲੋਕ", ਜ਼ੋ = "ਉੱਚੀ ਭੂਮੀ")/\. ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ "ਲੁਸ਼ਾਈ ਭਾਸ਼ਾ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ, ਤਿੱਬਤੀ=ਬਰਮਨ ਦੀ ਕੁਕੀ-ਚੀਨ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਅੰਦਰਵਰਤੀ ਆਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਜ਼ੋ ਦੇ ਕਈ ਵਰਗ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਜ਼ੋ (ਲੁਸ਼ੇਈ) ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ।

## ਲਿਖਤ ਸ਼ੈਲੀ
ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਨੇ ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਵਿਕਸਤ ਕਿੱਤੀ। ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ 25 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:

## ਇਕੱਲੇ ਸਵਰ
## ਸੰਯੁਕਤ-ਸਵਰ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ
ਸਵਰਨ ਲਤਾ

**ਸ੍ਵਰਨ ਲਤਾ** ਜਾਂ **ਸਵਰਨ ਲਤਾ** ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:

*ਸਵਰਨ ਲਤਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ), ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ
*ਸ੍ਵਰਨ ਲਤਾ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾ
ਸ੍ਵਰਨ ਲਤਾ

**ਸ੍ਵਰਨ ਲਤਾ** (ਜਾਂ **ਸਵਰਨ ਲਤਾ**, **ਸਵਰਨਲਤਾ**) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।
 ਇਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ *ਲੈ ਦੇ ਮਾਏ ਕਾਲ਼ਿਆਂ ਬਾਗ਼ਾਂ ਦੀ ਮਹਿੰਦੀ*, *ਮੂੰਹਵਿੱਚ ਭਾਬੀ ਦੇ, ਨਣਦ ਬੁਰਕੀਆਂ ਪਾਵੇ* ਦੇ ਨਾਂ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਦੋਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਵਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮਜੀਤ ਧੂਰੀ, ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ,  ਕਰਨੈਲ ਗਿੱਲ, ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ, ਗੁਰਚਰਨ ਪੋਹਲੀ, ਰਮੇਸ਼ ਰੰਗੀਲਾ, ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਜੱਗਾ, ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ, ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ, ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪੰਡਤ ਜੱਗੀ, ਬੀ ਐੱਸ ਪਰਵਾਨਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਰਮਜੀਤ ਧੂਰੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧੂਰੀ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਇਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੀਤੇ।

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸ੍ਵਰਨ ਲਤਾ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਢਿੱਲਵਾਂ ਵਿਖੇ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
ਸ੍ਵਰਨ ਲਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਨਵੰਬਰ 1938 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਅਰਜਨ ਦਾਸ ਧੀਂਗੜਾ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਲਾਇਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਹੋਇਆ। ਇਹ ਚਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਸਵਰਨ ਕਾਂਤਾ ਸੀ।

ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲ਼ਾ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਸੰਤਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਟੱਬਰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਨੇ ਜੈਨ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ 1953 ਵਿੱਚ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕੀਤੀ।

1958 ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਰ. ਸੀ. ਗੁਪਤਾ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੇ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ।

## ਗਾਇਕੀ 
ਸਕੂਲ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ੍ਵਰਨ ਲਤਾ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਡਾਂਸ ਮਾਸਟਰ ਰਾਮਧਨ ਲੁਧਿਆਣੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਡਾਂਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਸਟੇਜਾਂ ਤੇ ਡਾਂਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਝੁਕਾਅ ਗਾਇਕੀ ਵੱਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਘਰਾਣਾ ਫਿਆਜ਼ ਖਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਉਸਤਾਦ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ।

1960 ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬੀ ਹਾਈ ਗ੍ਰੇਡ ਮਿਲਿਆ। ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ *ਨੀ ਲੈ ਦੇ ਮਾਏ ਕਾਲ਼ਿਆਂ ਬਾਗ਼ਾਂ ਦੀ ਮਹਿੰਦੀ* ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਇਆ। ਸਾਲ 1964 ਵਿੱਚ ਐਚ. ਐੱਮ. ਵੀ. ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ *ਕਿੱਕਰਾਂ ਵੀ ਲੰਘ ਆਈ ਬੇਰੀਆਂ ਵੀ ਲੰਘ ਆਈ, ਲੰਘਣੇ ਰਹਿ ਗਏ ਜੰਡ ਵੇ* ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਇਆ। 1983 ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਰਨ ਲਤਾ ਨੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਗਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ
ਸੈਲਫ ਹੈਲਪ ਗਰੁੱਪ

**ਸੈਲਫ ਹੈਲਪ ਗਰੁੱਪ** ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 10-20 ਸਥਾਨਕ ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਇੱਕ ਪਿੰਡ-ਅਧਾਰਿਤ ਵਿੱਤੀ ਵਿਚੋਲੇ ਕਮੇਟੀ ਹੈ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਵੈ-ਮਦਦ ਗਰੁੱਪ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਗਰੁੱਪ ਜੋ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਵੇਚੇ। ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਤਾ ਪਾ ਕੇ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਲੈ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੂੰ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟ ਸੈਲਫ ਹੈਲਪ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਕੇਂਦਰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਨੂੰ ਸਿਲਾਈ-ਕਢਾਈ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੈਲਫ ਹੈਲਪ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫਾ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਂਗਨਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਸੈਲਫ ਹੈਲਪ ਗਰੁੱਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਰਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਖਰਚ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਦਦ ਆਪ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸੈਲਫ ਹੈਲਪ ਗਰੁੱਪ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਸਾਰਥਿਕ ਸਿੱਧ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੈਲਫ ਹੈਲਪ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਪਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਲਗਾਇਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਗਰੁੱਪ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੈਲਫ ਹੈਲਪ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਧੰਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਵੈ-ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਧੰਦਿਆਂ ਲਈ ਨਬਾਰਡ ਵੱਲੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਵੀ ਲਗਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਰੁੱਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਮੂੰਗੀ

]]
**ਮੁੰਗੀ** ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਸਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ ਬਿਗਨਾ ਸੈਡਿਏਟਾ (Vigna radiata) ਹੈ। ਇਹ ਲੇਗਿਊਮਿਨੇਸੀ ਕੁਲ ਦਾ ਪੌਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਭਾਰਤ ਹੈ। ਮੂੰਗੀ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ 25 % ਪ੍ਰੋਟਿਨ, 60% ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ, 13% ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਮੂੰਗੀ ਪੰਜਾਬੀ ਖਾਣੇ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਇਕ ਫਲੀਦਾਰ ਦਾਲ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਾਣੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੂੰਗੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਉਣੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਮੂੰਗੀ ਦੀ ਦਾਲ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹਜ਼ਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਦਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਗੀ ਦੀ ਦਾਲ ਸਾਬਤ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਫਾੜ ਕਰ ਕੇ ਛਿਲਕੇ ਸਮੇਤ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਫਾੜ ਕਰ ਕੇ, ਧੋ ਕੇ, ਬਗੈਰ ਛਿਲਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਧੋਮੀ/ਧੋਤੀ ਦਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਧੋਮੀ ਦਾਲ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰਾਂ ਦੀ ਦਾਲ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਧੋਮੀ ਮੂੰਗੀ ਦੀ ਦਾਲ ਹੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਮੂੰਗੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਜ਼ਰੂਰ ਬੀਜਦਾ ਸੀ। ਮੂੰਗੀ ਦੀ ਦਾਲ ਖਾਧੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਮੂੰਗੀ ਦਾ ਭੋਹ ਪਸ਼ੂ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਖੇਤੀ ਵਪਾਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੂੰਗੀ ਬੀਜਣਾ ਬਹੁਤਾ ਲਾਹੇਵੰਦ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਕੋਈ-ਕੋਈ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਹੀ ਮੂੰਗੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਦਾ ਹੈ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ 

ਉਚੇ ਟਿੱਬੇ ਮੇਰੀ ਮੂੰਗੀ ਦਾ ਬੂਟਾ,
ਓਹਨੂੰ ਚਰ ਗਈ ਗਾਂ 
ਵੇ ਰੌਦਾ ਮੂੰਗੀ ਨੂੰ,
ਘਰ ਮਰ ਗਈ ਤੇਰੀ ਮਾਂ,
ਵੇ ਰੌਦਾ ਮੂੰਗੀ.........

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਸਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਰਕਾਟ

**ਰਕਾਟ** ਇੱਕ ਫ਼ਲ ਹੈ |ਇਹ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |ਇਸ ਦਾ ਅਕਾਰ ਚੀਕੂ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |ਇਸ ਵਿੱਚ 2 ਤੋਂ 4 ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ |
ਐਲੀ ਵੀਜ਼ਲ

**ਐਲੀ ਵੀਜ਼ਲ** ਯਹੂਦੀ ਅਮਰੀਕਨ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਹਿਟਲਰ ਦੇ ਔਸ਼ਵਿੱਟਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਸ਼ੀਹਾਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਤੇ ਹੋਏ ਅਤਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਹੰਡਾਇਆ ਤੇ ਵੇਖਿਆ।
ਇਸ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਇਸ ਨੇ ਨਾਵਲ ਰਾਤ ਵੀ ਲਿਖਿਆ। 1986 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।
## ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਐਲੀ ਵੀਜ਼ਲ ਦਾ ਜਨਮ ਸਿਗੇਤ, ਟਰਾਂਸਿਲਵਾਨਿਆ (ਹੁਣ ਸਿਗੇਤ ਮਾਰਮੇਸੀਏਈ), ਮਾਰਾਮੂਰਸ, ਰੋਮਾਨੀਆ, ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
**Un di Velt Hot Geshvign* (ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਚੁੱਪ ਰਹੀ)
* *La Nuit* (*ਰਾਤ*) (ਯਾਦਾਂ)
**Entre deux soleils* (ਦੋ ਸੂਰਜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ)
*''L'Aube* (*ਪਹੁ-ਫੁਟਾਲਾ*) (ਨਾਵਲ)
**Le Jour* (*ਦੁਰਘਟਨਾ*) (ਨਾਵਲ)
**L'oublié* (*ਵਿਸਰੇ ਹੋਏ'') (ਨਾਵਲ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਤਨਖ਼ਾਹ (ਧਰਮ-ਦੰਡ)

**ਤਨਖ਼ਾਹ (ਧਰਮ-ਦੰਡ)** ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਨਖ਼ਾਹ, ਧਰਮ-ਦੰਡ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਰਿਆਦਾ ਜਾਂ ਰਹਿਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਤਨਖ਼ਾਹ, ਸੇਵਾ, ਬਾਣੀ ਦੇ ਪਠਨ-ਪਾਠਨ, ਗੋਲਕ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਪਾਉਣ ਜਾਂ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ‘ਤਨਖ਼ਾਹ’ ਦਾ ਅਰਥ ਇਵਜ਼ਾਨੇ ਵਜੋਂ ਮਿਲਿਆ ਵੇਤਨ, ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਜਾਂ ਤਲਬ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੰਧੀ-ਛੇਦ, ਤਨ (ਸਰੀਰ) + ਖਾਹ (ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ) ਹੈ। ਭਾਵ, ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਸੇ-ਧੇਲੇ ਦੀ ਤਲਬ। ਕਿਰਤ ਦਾ ਮੁੱਲ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਠੇਕਾ ਵੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ
ਵਾਹਾਕਾ

**ਵਾਹਾਕਾ** ( ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ 31 ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ 571 ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਇਹ ਦੱਖਣੀ-ਪੂਰਬੀ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਇਹ ਸੂਬਾ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
### ਨਾਮ
ਇਸ ਸੂਬੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਹਾਕਾ ਉੱਤੇ ਪਿਆ। ਇਹ ਨਾਮ ਨਾਵਾਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ "ਵਾਹਿਆਕਾਕ" ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮੌਜੂਦ ਦਰਖ਼ਤ "ਗੂਆਖੇ"("guaje") ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਸੱਭਿਆਚਾਰ
### ਕਲਾਵਾਂ
20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਸੂਬੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੂਫ਼ੀਨੋ ਤਾਮਾਓ, ਰੋਦੋਲਫੋ ਨੀਏਤੋ, ਰੋਦੋਲਫੋ ਮੋਰਾਲੇਸ, ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਤੋਲੇਦੋ ਆਦਿ।

## ਵਾਹਾਕਾ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕ
*ਬੇਨੀਤੋ ਖੁਆਰੇਜ਼ - ਮੈਕਸੀਕੋ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
*ਪੋਰਫ਼ੀਰੀਓ ਦਿਆਜ - ਮੈਕਸੀਕੋ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
*ਰੂਫ਼ੀਨੋ ਤਾਮਾਓ - ਚਿੱਤਰਕਾਰ
*ਰੋਦੋਲਫੋ ਨੀਏਤੋ - ਚਿੱਤਰਕਾਰ
*ਰੋਦੋਲਫੋ ਮੋਰਾਲੇਸ - ਚਿੱਤਰਕਾਰ
*ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਤੋਲੇਦੋ - ਚਿੱਤਰਕਾਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਰਾਜ
ਡੇਰਾ ਇਸਮਾਈਲ ਖ਼ਾਨ

**ਡੇਰਾ ਇਸਮਾਈਲ ਖ਼ਾਨ** (ਉਰਦੂ, ਪਸ਼ਤੋ: , ), ਸੰਖੇਪ **ਡੀ. ਆਈ. ਖ਼ਾਨ**,ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੂਨਖ਼ਵਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕਿਨਾਰੇ ਆਬਾਦ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ

ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਕਲਾਕ ਬੱਚਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।]]
**ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ** ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਰੋਕਣਾਂ, ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਐਕਟ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਪਿਆ ਨਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਹੱਕ, ਮਨੁੱਖੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜ, ਸਿੱਖਿਆ, ਲਿੰਗ, ਜਿਨਸੀ ਝੁਕਾਅ, ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੂਲ, ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਵਿਤਕਰੇ, ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਬੱਚੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਐਕਟ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਕਟ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਘ ਨੇ 1959 ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ

**ਰਵਨੀਤ ਸਿੰਘ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2024 ਵਿਚ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਭਾਜਪਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਲਈ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ) ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 2009 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਪਰਧਾਨ (2008) ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਹੈ।-ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 2014 ਵਿੱਚ ਹਲਕਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ 300459 ਵੋਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੂਲਕਾ ਨੂੰ 19709 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ

**ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ** (, ), ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ, ਹੁਣ ਕੇਦਰੀ ਉੱਤਰੀ ਦਿੱਲੀ,, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਮਸ਼ਰੂਫ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਨੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਜਹਾਨ ਆਰਾ ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਚਾਨਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹਿਰਾਂ (ਜੋ ਹੁਣ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ) ਦੁਆਰਾ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਥੋਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

 on Chandni Chowk in 1843]]
'') in the 1850s, by Ghulam Ali Khan]]
 ]]

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪਰਚੂਨ ਬਾਜ਼ਾਰ
ਅੱਗ ਦੇ ਕਲੀਰੇ

**ਅੱਗ ਦੇ ਕਲੀਰੇ** ਫੇਦੇਰੀਕੋ ਗਾਰਸੀਆ ਲੋਰਕਾ ਦੇ ਨਾਟਕ ਬਲੱਡ ਵੈੱਡਿੰਗ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਹੈ ਜੋ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਖਾਂਤਕ ਨਾਟਕ ਮੂਲ ਸਪੇਨੀ ਵਿੱਚ 1932 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ।

## ਕਥਾਨਕ
**ਅੱਗ ਦੇ ਕਲੀਰੇ** ਨਾਟਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅੰਕ ਹਨ-ਪਹਿਲੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਝਾਕੀਆਂ,ਦੂਜੇ ਤੇ ਤੀਜੇ ਅੰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਦੋ ਝਾਕੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਟਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਾਲਾਂ(ਮਾਂ) ਤੇ ਕੰਵਰ(ਪੁੱਤਰ) ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ,ਜਿਸ ਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਫੈਲਿਕਸ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਨਾਂ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ,ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਕੋ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੂਝੀ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਗਲ ਨੇ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਦਾ ਫੈਲਿਕਸ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਲ ਇਸ਼ਕ਼ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਉਜਾਗਰ (ਲਿਓਨਾਰਦੋ) ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਕੰਵਰ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ(ਲਾੜੀ) ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੋਕਰ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਜਾਗਰ ਉਸਨੂੰ ਚੋਰੀ-ਚੋਰੀ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਉਜਾਗਰ,ਲਾੜੀ(ਮੀਤਾਂ) ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ,ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਮੀਤਾਂ,ਉਜਾਗਰ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਕੇ ਘਰ ਦੀ ਇਜ਼ੱਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮੰਗੇਤਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਚੱਲਦੇ-ਚੱਲਦੇ ਹੀ ਮੀਤਾਂ ਦੀ ਚਾਹਤ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ ਉੱਤੇ ਏਨੀ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੀਤਾਂ,ਉਜਾਗਰ ਨਾਲ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਾੜਾ(ਕੰਵਰ) ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੰਗਤੀ,ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਜਾਗਰ ਤੇ ਕੰਵਰ ਦੀ ਮੋਤ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਜਾਗਰ ਅਤੇ ਕੰਵਰ ਦੀ ਆਪਸੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੋਹੇਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੀਤਾਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
ਨਾਟਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੀਤਾਂ ਖ਼ੁਦ ਮਾਲਾਂ(ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੱਸ) ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾੜੀ(ਮੀਤਾਂ) ਅਜੇ ਵੀ ਕੁੰਵਾਰੀ ਹੈ। ਆਖ਼ਿਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੋ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤਾਂ ਮਾਂ(ਮਾਲਾਂ),ਲਾੜੀ(ਮੀਤਾਂ) ਅਤੇ ਉਜਾਗਰ ਦੀ ਪਤਨੀ(ਸੀਬੋ) ਦੁਖਾਂਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਲਿਆਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਦੇ ਗੱਲ ਲੱਗ ਕੇ ਰੋਂਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਪਾਤਰ
*ਮਾਲਾਂ - ਮਾਂ
*ਕੰਵਰ - ਮਾਲਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ
*ਮੀਤਾਂ - ਕੰਵਰ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ
*ਮਾਧੋ - ਮੀਤਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ 
*ਉਜਾਗਰ - ਮੀਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ
*ਸੀਬੋ - ਉਜਾਗਰ ਦੀ ਪਤਨੀ
*ਬਿਸ਼ਨੀ - ਉਜਾਗਰ ਦੀ ਸੱਸ
*ਨੋਕਰਾਣੀ
*ਗੁਆਂਢਣ
*ਤਿੰਨ ਮੁਟਿਆਰਾਂ
*ਚੰਨ
*ਹੋਣੀ(ਮੰਗਤੀ)
*ਦੋ ਗੱਭਰੂ 
*ਤਿੰਨ ਲੱਕੜਹਾਰੇ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ
ਪੇਂਜਿੰਗ

**ਪੇਂਜਿੰਗ** ਜਾਂ **ਪੇਂਜ਼ਾਈ** ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਚੀਨੀ ਕਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਦੇ ਪਰ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਧਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਆਦਿ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪੇਂਜਿੰਗ ਦੇ ਅੱਗੋਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ:
*ਰੁੱਖ ਪੇਂਜਿੰਗ (ਸ਼ੂਮੂ ਪੇਂਜਿੰਗ) - ਰੁੱਖ ਪੇਂਜਿੰਗ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਗਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਗਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਛਾਂਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਰ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
*ਧਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਂਜਿੰਗ (ਸ਼ਾਨਸ਼ੂਈ ਪੇਂਜਿੰਗ) - ਧਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਂਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਲ ਹੀ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਪੌਦੇ ਵੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 
*ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪੇਂਜਿੰਗ (ਸ਼ਿਊਹਾਨ ਪੇਂਜਿੰਗ) - ਇਹ ਪੇਂਜਿੰਗ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋਨਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹੋਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਪਾਨੀ ਕਲਾਵਾਂ ਬੋਨਸਾਈ ਤੇ ਸਾਈਕੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਕਲਾ ਹਾਨ ਨੋਨ ਬੋ।

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
*ਬੋਨਸਾਈ
*ਹਾਨ ਨੋਨ ਬੋ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* The Art of Bonsai Project 
* Bonsai Art 
* Magical Miniature Landscapes - comprehensive history of bonsai and related arts 
* 盆景雅舍 PenjingYashe

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ
ਸਾਂਗਰਾ

**ਸਾਂਗਰਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਬਲਾਕ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਵਾਹਾਕਾ ਦੇ ਖ਼ੁਆਰਿਸ

**ਵਾਹਾਕਾ ਦੇ ਖੁਆਰੇਜ਼** ਜਾਂ **ਵਾਹਾਕਾ** ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਮੈਕਸੀਕਨ ਸੂਬੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਇਮਾਰਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਥੇ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 1987 ਵਿੱਚ ਮੋਂਤੇ ਅਲਬਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਗੁਏਲਾਗੁਏਤਜ਼ਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਾਹਾਕਾ ਸ਼ਬਦ ਨਾਵਾਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ "ਵਾਹਿਆਕਾਕ" ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮੌਜੂਦ ਦਰਖ਼ਤ "ਗੂਆਖੇ"("guaje") ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ "ਦੇ ਖੁਆਰੇਜ਼" ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਪੰਜ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਹੇ ਬੇਨੀਤੋ ਦੇ ਖੁਆਰੇਜ਼ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਾਪੋਤੇਕ ਅਤੇ ਮਿਹਤੇਕ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੋਂਤੇ ਅਲਬਾਨ ਅਤੇ ਮੀਤਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਵਾਹਾਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥਾਵਾਂ
### ਮੋਂਤੇ ਅਲਬਾਨ
ਮੋਂਤੇ ਅਲਬਾਨ ਇੱਕ ਪੂਰਵ ਹਿਸਪਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਜਾਪੋਤੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 500 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਅਤੇ 800 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 35,000 ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸੀ। 1987 ਵਿੱਚ ਵਾਹਾਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ
### ਗੁਏਲਾਗੁਏਤਜ਼ਾ
ਗੁਏਲਾਗੁਏਤਜ਼ਾ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰਵ ਹਿਸਪਾਨੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਕਿਸੇ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਇਹ ਰਸਮ ਸਪੇਨੀਆਂ ਦੇ ਇੱਥੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ।

ਸਮਾਂ ਪਾਕੇ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਨਨਾਣ

**ਨਨਾਣ** ਪਤੀ ਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਆਈ ਨਵੀਂ ਨਵੇਲੀ ਮੁਟਿਆਰ ਆਪਣੇ ਘਰਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਨਨਾਣ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਲਵਈ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਨਾਣ ਨੂੰ ‘ਨਣਦ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹੀਆਂ ਵਰੀਆਂ ਨਨਾਣਾਂ ਦਾ ਭਰਜਾਈ ਨਾਲ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸਗੋ ਕਿਸੇ ਖੁਸ਼ੀ ਗ਼ਮੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਕੁਆਰੀ ਨਣਦ ਦੀ ਸੰਗਤ ਭਰਜਾਈ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਣ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਓਪਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਆਈ ਭਰਜਾਈ ਨੂੰ ਨਨਾਣ ਪਸੰਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਤੇ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਟੋਕਾ-ਟਾਕੀ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਨਨਾਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਭਰਜਾਈ ਤੇ ਮਾਰ ਪਵਾਉਣ ਤੋਂ ਵੀ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਕੁਦਰਤੀ ਜੇ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਝਗੜਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਝਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਰੂਰ ਨਨਾਣ ਨੇ ਲੂਤੀ ਲਾਈ ਹੈ।
‘ਗਲੀ-ਗਲੀ ਵਣਜਾਰਾ ਫਿਰਦਾ,
ਵੰਗਾਂ ਲਵੋ ਨੀਂ ਚੜ੍ਹਾ।
ਸੱਸ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਿਆ,
ਨਨਾਣ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਿਆ,
ਕਿਸੀ ਵੀ ਨਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਅ।
ਨਾ ਸੱਸ ਕੋਲੋ ਪੁੱਛਿਆ
ਨਾ ਨਨਾਣ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਿਆ,
ਆਪੇ ਫਿਰ ਲਈਆਂ ਸੀ ਚੜ੍ਹਾਅ,
ਬਾਹਰੋ ਆਇਆ ਮਾਹੀ
ਹੱਸਦਾ ਤੇ ਖੇਡਦਾ,
ਨਣਦ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਈ ਸਿਖਾ
ਵੰਗੜੀਆਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਈ ਫਨਾਹ।’

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਸ਼ਤੇ
ਮੈਸਿੰਜਰ

***ਮੈਸਿੰਜਰ*** ( ਭਾਵ ਕਾਸਦ; **ਬੁੱਧ ਸਤ੍ਹਾ, ਪੁਲਾੜੀ ਵਾਤਾਵਰਨ, ਭੌਂ-ਰਸਾਇਣਕੀ ਅਤੇ ਗਸ਼ਤ**  ਦਾ ਛੋਟਾ ਨਾਂ) ਨਾਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੋਬੌਟੀ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਸੀ ਜਿਹਨੇ 2011 ਤੋਂ 2015 ਤੱਕ ਬੁੱਧ ਗ੍ਰਹਿ ਦੁਆਲ਼ੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਏ। ਇਸ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਅਗਸਤ 2004 ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਦੀ ਕੈਮੀਕਲ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਘੋਖ ਕਰਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ਼ ਡੈਲਟਾ 2 ਰਾਕਟ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਦਾਗ਼ਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
*JHUAPL homepage – official site at Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory
*MESSENGER Mission Page  – official information regarding the mission on the nasa.gov website
*MESSENGER Mission Profile  by NASA's Solar System Exploration
*Mercury Flyby 1 Visualization Tool and Mercury Flyby 1 Actuals  – comparison between simulated views of Mercury to the images actually acquired by MESSENGER during flyby 1
*Mercury Flyby 2 Visualization Tool  and Mercury Flyby 2 Actuals  – comparison between simulated views of Mercury to the images actually acquired by MESSENGER during flyby 2
*MESSENGER Image Gallery 
*NSSDC Master Catalog entry 
*Video from MESSENGER as it departs Earth
*Mercury data collected by both Mariner 10 and MESSENGER
*NASA Solar System 2015-04-27 MESSENGER at Mercury Images of the Mission

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਿਸਕਵਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ
ਨੱਚਦੀ ਕੁੜੀ (ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ)

**ਨੱਚਦੀ ਕੁੜੀ** 2500 ਈ.ਪੂ. ਦੇ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ ਸਾਈਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੌਮੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੁਜਾਰੀ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਦੇ ਕਿਆਸ ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ "ਨੱਚਦੀ ਕੁੜੀ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ
ਫ਼ਲੌਇਡ ਮੇਅਵੈਦਰ ਜੂਨੀਅਰ

**ਫਲੌਇਡ ਮੇਅਵੈਦਰ ਜੂਨੀਅਰ** (ਜਨਮ 24 ਫਰਵਰੀ, 1977) ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਹੁਣੇ ਹੀ 2015 ਵਿੱਚ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਫਿਲਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਮੈਨੀ ਪੈਕਿਆਓ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਮੇਅਵੈਦਰ ਨੂੰ ਛੇ ਕਰੋੜ ਦੀ ਬੈਲਟ ਅਤੇ 950 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੈਕਿਆਓ ਨੂੰ 636 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਮਿਲੇ ਹਨ। 1996 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 
ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਕੇਬਾਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕਿਰਲੀ

**ਕਿਰਲੀਆਂ** ਤਹਿਦਾਰ ਚੰਮ ਵਾਲ਼ੇ ਭੁਜੰਗਮ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੜੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਟੋਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 6,000 ਜਾਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਸਾਰੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ
*

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* 
* ਕਿਰਲੀਆਂ ਦੀ ਗੈਲਰੀ 
* 
* The Lizards Living in Qatar. 2014. First edition, Published in Doha (Qatar), 2014, 5 June (World Environment Day). 570 pages. ISBN 978-9927-93-12-9 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਰਲੀਆਂ
ਛੜਾ

ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ **ਛੜਾ** ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਹੈ ਜਿਹਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ ਲੰਘ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਛੜਿਆਂ ਦੀ ਜੂਨ ਬਹੁਤੀ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ। ਛੜੇ ਦੀ ਜੂਨ ਨੂੰ ਸਰਾਪੀ ਹੋਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਛੜੇ ਆਦਮੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਕੰਮ-ਧੰਦਿਆਂ ’ਚ ਉਲਝੇ ਇੱਕ ਦੋ ਮੁੰਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੁਆਰੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੇ ਬਦਲਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਫੜਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹਰ ਕੋਈ ਬਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛਾ ਛੁਡਾਉਣਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ ਪਰ ਛੜਾ ਆਦਮੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜ਼ਮਾਨਾ ਉਲਟ ਹੈ ਪੰਚ, ਸਰਪੰਚ, ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਤਕ ਛੜਿਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਛੜੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮੋਂ ਹੀ ਸ਼ੌਕ ਨਿਆਰੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਖ਼ਤ ਕੱਢ ਕੇ ਰੱਖਣਾ, ਜੇਬ ’ਚ ਮੋਚਨਾ ਰੱਖਣਾ, ਡੱਬੀਦਾਰ ਪਰਨੇ ਬੰਨ੍ਹਣੇ, ਕੱਢਵੇਂ ਜੋੜੇ ਪਾਉਣਾ ਛੜਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। 
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੜਾ ਜੇਠ ਆਪਣੀ ਚੌਧਰ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ-ਧੰਦੇ ਲਾਉਂਦਾ।

ਮੇਰਾ ਰਾਂਝਾ ਬੱਕਰੀਆਂ ਚਾਰੇ, ਘਰ ਛੜੇ ਜੇਠ ਦੀ ਚੱਲੇ
## ਹਵਾਲੇ
## ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ 

ਛੜਾ ਛੜੇ ਨੂੰ ਦੇਵੇ ਦਿਲਾਸਾ,
ਮੌਜ ਭਰਾਵੋ ਰਹਿੰਦੀ |
ਦੋ ਡੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਬਲ ਪੈਨਦੀ,
ਰੋਟੀ ਸੇਕ ਨਾਲ ਲਹਿਦੀ|
ਇਕ ਦੁੱਖ ਲੈ ਬੈਠਦਾ,
ਝਾਕ ਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ|
ਇਕ ਦੁੱਖ .........|

ਛੜੇ ਜੇਠ ਨੂੰ ਲੱਸੀ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ,
ਦਿਓਰ ਭਾਵੇਂ ਮਝ ਚੁੰਘ ਜੇ |

## ਹਵਾਲੇ
ਅਬਰਾਰ ਅਲਵੀ

**ਅਬਰਾਰ ਅਲਵੀ** (; ; ਜਨਮ: 1 ਜੁਲਾਈ 1927 - ਮੌਤ: 18 ਨਵੰਬਰ 2009) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਲੇਖਕ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਹਦੀਆਂ ਉਘੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ 1950ਵਿਆਂ, 1960ਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ, ਕਾਗਜ਼ ਕੇ ਫੂਲ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ। ਪਿਆਸਾ ਨੂੰ ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ, 100 ਸਰਬਕਾਲੀ ਮੂਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੋਣ ਟਾਈਮਜ਼ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕਾਂ, ਰਿਚਰਡ ਕੋਰਲਿੱਸ ਅਤੇ ਰਿਚਰਡ ਸ਼ਿਕਲ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਤੰਦਧਾਰੀ

**ਤੰਦਧਾਰੀ** ਜਾਂ **ਡੋਰਧਾਰੀ** ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਖਲੀ ਤੰਤੂ-ਤੰਦ, ਸੰਘੀ ਦੇ ਪੋਲ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਰੇ, ਇੱਕ ਐਂਡੋਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਵਕਤ ਵਾਸਤੇ ਗੁਦਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੂਛ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੀਵ-ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਥਣਧਾਰੀ, ਮੱਛੀਆਂ, ਜਲਥਲੀ, ਭੁਜੰਗਮ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਰਗੇ ਕੰਗਰੋੜਧਾਰੀ ਜੰਤੂ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* 
* Chordate on GlobalTwitcher.com
* Chordate node at Tree Of Life 
* Chordate node at NCBI Taxonomy

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੰਦਧਾਰੀ
ਆਕਾਪੂਲਕੋ

**ਆਕਾਪੂਲਕੋ ਦੇ ਖੁਆਰੇਜ਼** ਜਾਂ **ਆਕਾਪੂਲਕੋ** ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਗੂਏਰੇਰੋ ਸੂਬੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ 380 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਆਕਾਪੂਲਕੋ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਖਾੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੱਢਲੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੌਰ ਤੋਂ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੋਂ ਪਾਨਾਮਾ ਅਤੇ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵੱਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਬੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚਿਲਪਾਨਸਿੰਗੋ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ। ਇਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੀਚ ਅਤੇ ਬਾਲਨਿਆਰੀਓ ਹੈ।

ਇਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੀਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 1950ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਰੋੜਪਤੀਆਂ ਦੇ ਏਥੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਆਕਾਪੂਲਕੋ ਹਾਲੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਰਾਤ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਕਿ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਲੋਕ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
8ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਓਲਮੇਕ ਲੋਕ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਾਏ ਸੀ।

## ਆਰਥਿਕਤਾ
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।

### ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ
ਆਕਾਪੂਲਕੋ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀ ਇੱਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ 1950ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸੀ ਜਦ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕਰੋੜਪਤੀ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਬੀਚਾਂ ਉੱਤੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਬਿਤਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* Official city government website  (ਸਪੇਨੀ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਲੋਪ

ਦੇ ਕਰੰਗ; ਪੰਛੀ ਡਾਈਨੋਸੌਰਾਂ ਦੇ ਬੰਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਹਨ।]]

ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ **ਲੋਪ** ਜਾਂ **ਨਾਸ਼** ਜਾਂ **ਖ਼ਾਤਮਾ** ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ, ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਪ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਹ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਜਾਤ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਜੀਅ ਮਰ ਜਾਵੇ ਭਾਵੇਂ ਅਜਿਹੀ ਟੋਲੀ ਕੁੱਲ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਣ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੁਆ ਬੈਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਪ
ਯੂਟੋਪੀਆਈ ਸਮਾਜਵਾਦ

ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸਮਾਜਵਾਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਵਾਦ **ਯੂਟੋਪੀਆਈ ਸਮਾਜਵਾਦ** ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ- ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਰਕਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨੇਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੇ – ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਕਸ ਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਸੂਤਰਬੱਧ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂ ਸੀਮਾਂ, ਚਾਰਲਸ ਫੁਰੀਏ, ਅਤੇ ਰਾਬਰਟ ਓਵੇਨ ਆਦਿ ਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। 
## ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ
ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਐਂਗਲਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯੂਟੋਪੀਆਈ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਹੀਂ, ਨੈਤਿਕ ਸੀ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਨ ਪਰ ਅਵਾਸਤਵਿਕ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਵਾਦ
ਜਲਥਲੀ

**ਜਲਥਲੀ** ਜਾਂ **ਦੁਪਾਸੀ** ਜਾਨਵਰ **ਐਮਫ਼ੀਬੀਆ** ਵਰਗ ਦੇ ਬਾਹਰ-ਤਾਪੀ, ਚੁਪਾਏ ਅਤੇ ਕੰਗਰੋੜਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਜੁੱਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਲਥਲੀਏ ਲਿਸਮਫ਼ੀਬੀਆ ਹਨ। ਇਹ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੌਣ-ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਕਾਬਲ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨੀ, ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ੀ, ਦਰਖਤੀ ਜਾਂ ਤਾਜ਼ਾ-ਪਾਣੀ ਮਾਹੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਲਥਲੀਏ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਿੰਡ (ਲਾਰਵਾ) ਵਜੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁਝ ਜਾਤੀਆਂ ਵਤੀਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਕਤਰਾਉਣ ਭਾਵ ਇਹਨੂੰ ਬਾਈਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* Amphibians – AnimalSpot.net
* ArchéoZooThèque: Amphibians skeletons drawings : available in vector, image and PDF formats
* Amphibian Specialist Group
* Amphibian Ark
* ਐੱਮਫ਼ੀਬੀਆਵੈੱਬ
* ਆਲਮੀ ਜਲਥਲੀ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ 
* Amphibian vocalisations on Archival Sound Recordings 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲਥਲੀ
ਦਿਗਵਿਜੈ ਸਿੰਘ

**ਦਿਗਵਿਜੈ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ: 28 ਫਰਵਰੀ 1947) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੇਤਾ, ਮੱਧਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਪੂਰਵ ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹੈ। 
## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ
ਦਿਗਵਿਜੈ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਫਰਵਰੀ 1947 ਨੂੰ ਰਾਘੋਗੜ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਮੰਤੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਘੋਗੜ, ਗਵਾਲੀਅਰ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਰਾਜ ਸੀ।

## ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ
ਦਿਗਵਿਜੈ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਡੇਲੀ ਕਾਲਜ ਇੰਦੌਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਵਿੰਦਰਾਮ ਸੇਕਸਰਿਆ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ, ਇੰਦੌਰ ਤੋਂ ਹੀ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਕਿ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦਿਗਵਿਜੈ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ 1971 ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਘੋਗੜ੍ਹ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਿਆ। 1977 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਟਿਕਟ ਉੱਤੇ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਕਰ ਰਾਘੋਗੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ। 1978 - 79 ਵਿੱਚ ਦਿਗਵਿਜੈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 1980 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਰਾਘੋਗੜ ਤੋਂ ਚੋਣ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਿਗਵਿਜੈ ਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਸਿੰਘ ਮੰਤਰੀਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਮੰਤਰੀ ਦਾ ਪਦ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1984, 1992 ਵਿੱਚ ਦਿਗਵਿਜੈ ਨੂੰ ਲੋਕਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਫਤਹਿ ਮਿਲੀ। 1993 ਅਤੇ 1998 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ ਪਦ ਦੀ ਸਹੁੰ ਲਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੋਮਦੇਵ ਦੇਵਵਰਮਨ

**ਸੋਮਦੇਵ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇਵਵਰਮਨ** (ਜਨਮ 13, 1985) ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਭਾਰਤੀ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵਰਜੀਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਫਾਈਨਲ ਜਿੱਤਿਆ। ਸੋਮਦੇਵ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਗੁਹਾਟੀ, ਆਸਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਭਾਵੁਕ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਰਾਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਟੈਨਿਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ

**ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ** ਦੇ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ (30 ਸਤੰਬਰ1892 ਤੋਂ 3 ਸਤੰਬਰ1966) ਪਹਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਖੰਘਾਲ਼ੀਏ ਤਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਇਕਾਂਗੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ 'ਸੁਹਾਗ' ਨਾਂ ਦਾ ਇਕਾਂਗੀ 1913 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਰਸਵਤੀ ਸਟੇਜ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ, ਜੋ 1911 ਈ: 'ਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਲੇਡੀ ਗਰੈਗਰੀ ਦਾ ਇਕਾਂਗੀ 'ਅਫ਼ਵਾਹ ਫੈਆਉ' ਖੇਡਿਆ ਜੋ 1904 ਈ: 'ਚ ਡਬਲਿਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।'1913 ਈ: ਤੋਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਮਕਬੂਲ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਫੁੱਲ ਅਨੁਸਾਰ,'ਇਕਾਂਗੀ ਆਪਣੀ ਸੰਜਮਤਾ, ਇਕਾਗਰਤਾ, ਥੋੜੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤਾ ਸਾਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਸੰਘਣਾ, ਬੱਝਵਾਂ, ਤੀਖਣ ਮਘਦੇ ਕਾਰਜ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਕੇ ਿੲੱਕ-ਕਥਨੀਆ, ਇੱਕ-ਝਾਕੀਆ ਤੇ ਇੱਕ-ਅੰਗੀਆ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪਨਪਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋਈ।

## ਮੁੱਢਲੇ ਇਕਾਂਗੀਕਾਰ
ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ, ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਆਦਿ ਮੁੱਢਲੇ ਿੲਕਾਂਗੀਕਾਰ ਹਨ। ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਕਾਂਗੀ 'ਪੰਖੜੀਆਂ' ਨਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਕਿਰਪਾ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਦੇ ਲਿਖੇ ਨਾਟਕ 'ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ' ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ "ਝੁੰਗਾ" ਨਾਂ ਦੀ ਇਕਾਂਗੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
## ਮੁੱਢਲੇ ਇਕਾਂਗੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਕਾਂਗੀ-ਰਚਨਾਵਾਂ
ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਕਾਂਗੀ ਵਿੱਚ ਸੁਖਾਂਤ-ਦੁਖਾਂਤ ਨਾਟਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਕਾਂਗੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ।
 1) ਜੀਵਨ ਲੀਲਾ।
 2) ਸਪੱਤ ਰਿਸ਼ੀ।
 3) ਪੰਜਗੀਟੜਾ।
 
ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ:-ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਅਲੋਚਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੇਖੋਂ ਇੱਕ ਇਕਾਂਗੀ ਰਚਨਾਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅੰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲਤਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਹੋਰ ਨਾਟਕੀ ਗੁਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ 'ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਲਾਕਿ੍ਤ' ਕਹਾਉਦੀਂਆਂ ਹਾਨ।ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਇਕਾਂਗੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ।
 1) ਛੇ ਘਰ।
 2) ਛੁਪਿਆ।

ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ:- ਗਾਰਗੀ ਮਹਾਨ ਇਕਾਂਗੀ ਰਚਨਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨਾਟਕੀਅਤਾ ਮੁੱਢਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਇਕਾਂਗੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।
 1) ਬੇਬੇ।
 2) ਕੁਵਾਰੀ ਟੀਸੀ।
 3) ਪੱਤਣ ਦੀ ਬੇੜੀ।

ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ:- ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਦੇ ਕੱਝ ਇਕਾਂਗੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ,
 1) ਇੱਕ ਸਿਫਰ-ਸਿਫਰ।
 2) ਵੀਹ ਵਰੇ੍ ਬਾਅਦ।
 3) ਪੋਠੋਹਾਰਨ।

ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ:- ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੇ ਕੁਝ ਇਕਾਂਗੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ,
 1)ਪ੍ਰੀਤ ਮੁਕਟ।
 2)ਪੂਰਬ ਪੱਛਮ।
## ਅਗਲੇਰੀ ਪੀੜੀਆਂ ਦੇ ਇਕਾਂਗੀਕਾਰ
ਅਗਲੇਰੀ ਪੀੜੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਕਾਂਗੀਕਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੌਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਕਾਂਗੀਕਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ,
ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ, ਪਰਿਤੋਸ਼ ਗਾਰਗੀ, ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ, ਆਤਮਜੀਤ, ਮਨਜੀਤਪਾਲ ਕੌਰ, ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ, ਪਾਲੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਆਦਿ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰੂਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਜੂਨੀਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ

**ਜੂਨੀਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ** ਕਿਸੇ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕੋਰਸ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਜੂਨੀਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਹਿਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸੈਕਟਰ ’ਚ ਬਤੌਰ ਸੁਪਰਵਾਈਜਰ, ਫੋਰਮੈਨ, ਸੇਲਜ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨ, ਡਰਾਫਟਸ-ਮੈਨ, ਸਰਵਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮੈਨੇਜਰ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾ 10ਵੀਂ ਪਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਂ 3 ਸਾਲ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਡਿਪਲੋਮਾ ਜਾਂ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਡਿਪਲੋਮਾ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੱਧਰ ਦਾ ਕੋਰਸ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ’ਚ ਮੁਹਾਰਤ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
## ਕਿਸਮਾਂ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਰਸਾਂ ’ਚ ਏਅਰੋਨਾਟੀਕਲ ਇੰਜੀ., ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਇੰਜੀ., ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀ. ਸਿਵਲ ਇੰਜੀ., ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿਸਟਮ ਇੰਜੀ., ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀ., ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਐਂਡ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਇੰਜੀ., ਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਇੰਜੀ., ਜੌਗਰਾਫਿਕ, ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮਜ਼, ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀ., ਸਰਵੇਇੰਗ, ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਫੂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਗਾਰਮੈਂਟ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਐਂਡ ਡੈਕੋਰੇਸ਼ਨ, ਲੈਦਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੈਰੀਨ ਇੰਜੀ., ਮੈਡੀਕਲ ਲੈਬ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧੰਦਾ
ਗ੍ਰੀਨਪੀਸ

**ਗ੍ਰੀਨਪੀਸ** (Green Peace) ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਲਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ, ਕੈਨੇਡਾ (ਵੈਨਕੂਵਰ) ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ