ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਸ਼ਨ ਫਾਰ ਮੈਨੂਸਕ੍ਰਿਪਟਸ

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਸ਼ਨ ਫਾਰ ਮੈਨੂਸਕ੍ਰਿਪਟਸ** (ਨਮਾਮੀ) ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਾਰਤੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ, ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਖਰੜਿਆਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰੋਤ ਅਧਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ। ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਫਰਵਰੀ 2003 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਦ ਆਰਟਸ (IGNCA) ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਨੋਡਲ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਬਿਬਲਿਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਡੇਟਾਬੇਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਰੜਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਸੰਸਥਾ ਖੋਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੈਟਵਰਕ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਰੜੇ ਸਰੋਤ ਕੇਂਦਰ (MRC-s), ਖਰੜੇ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇਂਦਰ (MCC-s), ਖਰੜੇ ਪਾਰਟਨਰ ਕੇਂਦਰ (MPC-s) ਅਤੇ ਖਰੜੇ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਸਹਿਭਾਗੀ ਕੇਂਦਰ (MCPC-s) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਤਿਸਮਪਦਾ, ਖਰੜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੇਟਾਬੇਸ, ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਆਰਕਾਈਵ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭੰਡਾਰਕਰ ਓਰੀਐਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਪੁਣੇ ਵਿਖੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ 2007 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਮੈਮੋਰੀ ਆਫ਼ ਦਾ ਵਰਲਡ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ 'ਪਾਂਡੂਕ੍ਰਿਪਟਸ ਰਿਸੋਰਸ ਐਂਡ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ' ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਵਿੱਚ, ਸਯਾਜੀ ਰਾਓ ਗਾਇਕਵਾੜ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ (ਕੇਂਦਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ), BHU ਨੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਭਾਲ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।

## ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਭਾਲ ਕੇਂਦਰ (MCCs) 
ਮਿਸ਼ਨ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 32 ਸੁਰੱਖਿਆ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨੈਟਵਰਕ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਨੂਸਕ੍ਰਿਪਟ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ (MCCs) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਜ਼ੋਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਉੱਤਰ 
* ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਬੁੱਧਿਸਟ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਲੇਹ
* ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਦ ਆਰਟਸ (IGNCA), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
* ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ, ਸ਼ਿਮਲਾ
* ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਹੈਰੀਟੇਜ ਐਂਡ ਆਰਟ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ, ਨੈਨੀਤਾਲ
* ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਵਰਿੰਦਾਵਨ
* ਰਾਮਪੁਰ ਰਜ਼ਾ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਰਾਮਪੁਰ
* ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਬੋਧੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਗੋਰਖਪੁਰ
* ਇੰਡੀਅਨ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਲਖਨਊ
* ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰਾਨੰਦ ਵਿਸ਼ਵਬੰਧੂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਐਂਡ ਇੰਡੋਲੋਜੀਕਲ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
* ਕੇਂਦਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਨਾਰਸ

### ਦੱਖਣ 
* ਓਰੀਐਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤਿਰੂਪਤੀ
* ਸਲਾਰ ਜੰਗ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ
* INTACH ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਪਰਿਸ਼ਠ ਕਲਾ ਸੰਭਾਲ ਕੇਂਦਰ, ਬੰਗਲੌਰ, ਕਰਨਾਟਕ
* ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਚੇਨਈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ
* ਕਰਨਾਟਕ ਸਟੇਟ ਆਰਕਾਈਵਜ਼, ਬੰਗਲੌਰ, ਕਰਨਾਟਕ
* ਤੰਜੌਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੇਰਫੋਜੀ ਦੀ ਸਰਸਵਤੀ ਮਹਿਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਤੰਜਾਵੁਰ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ
* ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਹਿੱਲ ਪੈਲੇਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਤ੍ਰਿਪੁਨੀਥੁਰਾ, ਕੇਰਲ
* ਖੇਤਰੀ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ, ਕੇਰਲਾ
* ਸਟੇਟ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ

### ਪੂਰਬ 
* ਖੁਦਾ ਬਖਸ਼ ਓਰੀਐਂਟਲ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਪਟਨਾ
* ਸਰਸਵਤੀ, ਭਦਰਕ
* ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵ ਕੁਮਾਰ ਜੈਨ ਓਰੀਐਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਅਰਾਹ
* ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ
* INTACH ਉੜੀਸਾ ਕਲਾ ਸੰਭਾਲ ਕੇਂਦਰ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਓਡੀਸ਼ਾ
* ਅਤੀਹਯਾ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਓਡੀਸ਼ਾ
* ਸੰਬਲਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੁਰਲਾ, ਓਡੀਸ਼ਾ
* ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਾਂਤਾ ਹਾਂਡੀਕੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਗੁਹਾਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਗੁਹਾਟੀ, ਅਸਾਮ
* ਮਨੀਪੁਰ ਸਟੇਟ ਆਰਕਾਈਵਜ਼, ਇੰਫਾਲ, ਮਣੀਪੁਰ
* ਤਵਾਂਗ ਮੱਠ, ਤਵਾਂਗ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼

### ਪੱਛਮ 
* ਰਾਜਸਥਾਨ ਓਰੀਐਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਜੋਧਪੁਰ
* ਮਹਾਵੀਰ ਦਿਗੰਬਰ ਜੈਨ ਪਾਂਡੁਲਿਪੀ ਸਮਰਕਸ਼ਣ ਕੇਂਦਰ, ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ
* ਲਾਲਭਾਈ ਦਲਪਤਭਾਈ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੋਲੋਜੀ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਗੁਜਰਾਤ
* ਭੰਡਾਰਕਰ ਓਰੀਐਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (BORI), ਪੁਣੇ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ

### ਕੇਂਦਰੀ 
* ਸਿੰਧੀਆ ਓਰੀਐਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (SORI), ਉਜੈਨ

## ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਅਧਿਐਨ 
* ਮੈਨੂਸਕ੍ਰਿਪਟਲੋਜੀ ਅਤੇ ਪਾਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕੋਰਸ
* ਮੈਨੂਸਕ੍ਰਿਪਟਲੋਜੀ ਅਤੇ ਪਾਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ 'ਤੇ ਐਡਵਾਂਸਡ ਲੈਵਲ ਵਰਕਸ਼ਾਪ
* ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਸ (ਗੁਰੂਕੁਲਾ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਸ)

## ਹਵਾਲੇ 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* *ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਤੀ ਸੰਪਦਾ*, ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੇਟਾਬੇਸ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਰਕਾਈਵ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੱਥ ਲਿਖਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ