ਸਾਮਾਜਕ ਮੀਡੀਆ

right|thumb|ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਮੋਬਾਇਲ ਜੰਤਰ ਤੇ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਫ਼ੌਜ-ਅਧਾਰਿਤ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੰਨਾ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।**ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ** ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਵਰਚੁਅਲ ਕਮਿਊਨਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਵਿਚਾਰਾਂ, ਰੁਚੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੀਆਂ ਆਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ:
# ਯੂਜ਼ਰ-ਸਿਰਜਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਟੈਕਸਟ ਪੋਸਟਾਂ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ, ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਫੋਟੋਆਂ ਜਾਂ ਵੀਡੀਓਆਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਆਨਲਾਈਨ ਅੰਤਰ-ਕਾਰਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਡਾਟੇ, ਸਮਾਜਿਕ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਜਿੰਦਜਾਨ ਹਨ।
# ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਯੂਜ਼ਰ ਦੇ ਪਰੋਫਾਇਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ ਪਰੋਫਾਇਲਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਆਨਲਾਈਨ ਸਮਾਜਿਕ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਉਪਭੋਗਤਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡੈਸਕਟੌਪਾਂ 'ਤੇ ਵੈੱਬ-ਅਧਾਰਿਤ ਐਪਸ ਦੁਆਰਾ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੋਬਾਈਲ ਡਿਵਾਈਸਾਂ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਟੈਬਲੇਟ) ਲਈ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਪਭੋਗਤਾ ਇਹਨਾਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸਹਿ-ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਸਵੈ-ਕਿਉਰੇਟ ਕੀਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਪੋਸਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਹੁੰਚ, ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ, ਉਪਯੋਗਤਾ, ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ, ਅਤੇ ਸਥਾਈਤਾ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
### ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ 
ਪਲੈਟੋ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ 1960 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੰਟਰੋਲ ਡੇਟਾ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੇ 1973-ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੋਟਸ, ਪਲੈਟੋ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼-ਫੋਰਮ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ; TERM-ਟਾਕ, ਇਸਦੀ ਤੁਰੰਤ-ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ; ਟਾਕੋਮੈਟਿਕ, ਸ਼ਾਇਦ ਪਹਿਲਾ ਔਨਲਾਈਨ ਚੈਟ ਰੂਮ; ਨਿਊਜ਼ ਰਿਪੋਰਟ, ਇੱਕ ਭੀੜ ਸਰੋਤ ਔਨਲਾਈਨ ਅਖਬਾਰ, ਅਤੇ ਬਲੌਗ ਅਤੇ ਐਕਸੈਸ ਸੂਚੀਆਂ, ਇੱਕ ਨੋਟ ਫਾਈਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੂਹ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸਿਰਫ਼ ਦੋਸਤ, ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ, ਜਾਂ ਸਹਿ-ਕਰਮਚਾਰੀ।

ਅਰਪਾਨੇਟ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1967 ਵਿੱਚ ਔਨਲਾਈਨ ਆਇਆ ਸੀ, ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ/ਵਪਾਰਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ MIT's ਵਿਖੇ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ 'ਤੇ 1982 ਦੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ (ਜਾਂ 'ਨੈਟਿਕੇਟ') ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ। ।

### ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ 
thumb|ਸਿਕਸ ਡਿਗਰੀ, 1997 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਪਹਿਲੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਾਈਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਟਿਮ ਬਰਨਰਜ਼-ਲੀ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਹਾਈਪਰਟੈਕਸਟ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਟ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਵੈਬਲਾਗ, ਸੂਚੀ ਸਰਵਰ, ਅਤੇ ਈ-ਮੇਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਔਨਲਾਈਨ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗਠਨ ਅਤੇ ਔਫਲਾਈਨ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਨਲਾਈਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੈੱਬ 2.0 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨੈਟਵਰਕਡ ਸਮਾਜਕਤਾ ਲਈ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ, ਦੋ-ਪੱਖੀ ਵਾਹਨਾਂ ਲਈ ਨੈਟਵਰਕ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਨਲੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ। ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿਕਸ ਡਿਗਰੀਜ਼ ਪਹਿਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਸੀ।

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 
ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦੇਵੇਗਾ ਕਿ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਅਤੇ ਟੈਲੀਫੋਨ ਵਰਗੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਵੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਹਨ। ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਨੈਟਵਰਕ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਨੈਟਵਰਕਿੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ।

## ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਸਦੱਸਤਾ 'ਤੇ ਅੰਕੜੇ 
ਸਟੈਟਿਸਟਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ, 2022 ਵਿੱਚ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3.96 ਬਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; 2020 ਵਿੱਚ 3.6 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ। 2025 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਖਿਆ ਵੱਧ ਕੇ 4.41 ਬਿਲੀਅਨ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।

### ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੋਸ਼ਲ ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ 
## ਮਰੇ ਹੋਏ ਉਪਭੋਗਤਾ 
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਮੱਗਰੀ, ਵੈੱਬ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੱਗਰੀ ਵਾਂਗ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਪਭੋਗਤਾ ਇਸਨੂੰ ਮਿਟਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਹ ਅਟੱਲ ਸਵਾਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਅਕਸਰ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਟਵਿੱਟਰ, ਫੇਸਬੁੱਕ, ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ, ਲਿੰਕਡਇਨ, ਅਤੇ ਪਿਨਟਰੈਸਟ, ਨੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਤਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਸਨੂੰ 'ਵਿਰਾਸਤੀ' ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਖਾਤਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਚਾਰ