ਕਲਿਓਫ਼ਿਸ

**ਕਲਿਓਫ਼ਿਸ** (Sanskrit: *ਕ੍ਰੀਪਾ*) ਅਸਾਕਨੀ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਮਹਾਨ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਲਿਓਫ਼ਿਸ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਸੀ। ਕਲਿਓਫ਼ਿਸ ਅਸਾਕਾਨਸ, 326 ਬੀਸੀਈ ਵਿੱਚ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ ਯੁੱਧ-ਆਗੂ ਸੀ, ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਲਿਓਫ਼ਿਸ ਨੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਰੁਤਬਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਲਿਓਫ਼ਿਸ ਦਾ ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸੀ।

## ਸਿਕੰਦਰ ਦਾ ਅਸਾਕਾਨੀ ਨਾਲ ਯੁੱਧ 
326 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਸਾਕਾਨੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਲੇਖਕ ਕੁਇੰਟਸ ਕਰਟੀਅਸ ਰੂਫਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 20,000 ਘੋੜਸਵਾਰ, 38,000 ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਅਤੇ 30 ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸਾਰ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਗਏ 7,000 ਕੰਬੋਜ ਭਾੜੇ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੁਕੜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।[4]

ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਸਾਕਾਨੀ ਮਸਾਗਾ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਲੜਾਈ ਪੰਜ ਦਿਨ (ਜਾਂ ਕਰਟੀਅਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨੌਂ ਦਿਨ) ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਅਸਾਕਾਨਸ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਲੀਓਫਿਸ ਨੇ ਕਮਾਂਡ ਸੰਭਾਲੀ, [5] ਨੇ ਅਸਾਕਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲੜਨ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।[6] ਅਸਾਕਾਨੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਲੀਓਫਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਿਆ।[7]

ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਲੀਓਫਿਸ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਾਰ ਅਟੱਲ ਸੀ। ਉਹ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਸਾਗਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਡਾਇਓਡੋਰਸ ਸਿਕੁਲਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: "ਕਲੀਓਫ਼ਿਸ ਨੇ ਸਿਕੰਦਰ ਨੂੰ ਕੀਮਤੀ ਤੋਹਫ਼ੇ ਭੇਜੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਿਕੰਦਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਕਦਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਸੰਧੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇਗੀ।" [8] ਕਰਟੀਅਸ ਅਤੇ ਏਰੀਅਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਲੀਓਫ਼ਿਸ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਜਵਾਨ ਪੋਤੀ ਸਮੇਤ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। [9] ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਰਾਣੀ ਕਲੀਓਫ਼ਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਦੀ ਆਪਣੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। [7]

ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਅਸਾਸੇਨੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿਕੰਦਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਸਾਗਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਕਟਰ ਹੈਨਸਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: "ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਅਸਾਸੇਨੀ ਨੂੰ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਓਰਾ ਅਤੇ ਔਰਨਸ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੜ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਰੇ ਗੈਰੀਸਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।" [10]

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਕੰਬੋਜ ਭਾੜੇ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਡਾਇਓਡੋਰਸ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: "...ਔਰਤਾਂ, ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਕੇ ਲੜੀਆਂ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਝ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਢਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਢਾਲਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕੀਤਾ।" [11][12][13]

## ਕਲਿਓਫ਼ਿਸ ਅਤੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ 
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਰਟਿਅਸ ਅਤੇ ਜਸਟਿਨ ਸਮੇਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਲੇਖਕ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਕਲਿਓਫ਼ਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ. 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ 
* Historie du bouddhisme Indien, Dr E. Lammotte
* Alexander the Great, 2003 - Cambridge University Press, W. W. Tarn
* Political History of Ancient India, 1996, Dr H. C. Raychaudhury
* The Invasion Of India By Alexander The Great As Described By Arrian, Q. Curtius, Diodorus, Plutarch And Justin, J. W. McCrindle
* Envy of the Gods: Alexander the Great's Ill-fated Journey Across Asia, John Prevas
* Carnage and Culture: Landmark Battles in the Rise to Western Power, Victor Hanson
* Alexander: A History of the Origin and Growth of the Art of War from the Earliest Times to the Battle of Ipsus, 301 Bc, With a Detailed Account of the Campaigns, 1996- Da Capo Press, Theodore Ayrault Dodge
* Alexander the Great in Fact and Fiction, 2002 - Oxford University Press, USA, A. B. Bosworth and E. J. Baynham
* The Wars of Alexander the Great, 2002- Osprey Publishing, Waldemar Heckel
* Classical Accounts of India, J. W. McCrindle
* History and Culture of Indian People, The Age of Imperial Unity, Dr R. C. Majumdar, Dr A. D. Pusalkar
* Ancient India, 2003, Dr V. D. Mahajan
* Problems of Ancient India, 2000, K. D. Sethna
* The Pathan., 1967, Olaf Caroe
* Historical Essays, Second Series, 3rd edition, Edward A. Freeman, M. A., HON. D. C. L. & LL.D., Regius Professor of Modern History in the University of Oxford, London Macmillan and Co. And New York,1892
* Alexander the Great, 2003, Dr W. W. Tarn
* Studies in Indian History and Civilization, Dr Buddha Parkash
* Ancient Kamboja, People and the Country, 1981, Dr J. L. Kamboj
* Hindu Polity, A constitutional History of India in Hindu Times, 1978, p 140, 121, Dr K. P. Jayswal

## ਵਿਕੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਲਿੰਕ 
Krateros (Editor), Article *Cleophis* in *ancientlibrary.com* 2005. 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ