ਮੌਰੀਆ ਕਲਾ

**ਮੌਰੀਆ ਕਲਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Mauryan art**) ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸਾਮਰਾਜ ਸੀ, 322 ਅਤੇ 185 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਪੱਥਰ ਤੱਕ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕਲਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਿਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਸ਼ੋਕ, ਦੁਆਰਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਥੰਮ੍ਹ, ਸਟੂਪ ਅਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ।

ਮੌਰੀਆ ਕਲਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਸਾਰਨਾਥ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਮੋਨੋਲਿਥਿਕ ਰੇਲ, ਬੋਧੀਮੰਡਲਾ ਜਾਂ ਵੇਦੀ ਜੋ ਬੋਧਗਯਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰ ਥੰਮ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਗਯਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਾਰਾਬਾਰ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਟਾਨ-ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਚੈਤਯ -ਹਾਲ (ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ 12ਵੇਂ ਰਾਜ ਸਾਲ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਾਲੀ ਸੁਦਾਮਾ ਗੁਫਾ ਸਮੇਤ), ਗੈਰ-ਆਦੇਸ਼-ਅਧਾਰਤ ਅਤੇ ਹੁਕਮ-ਅਧਾਰਤ ਥੰਮ੍ਹ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਜੋ ਥੰਮ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਰਾਹਤਾਂ ਨਾਲ ਤਾਜ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਦੇ ਅਬਾਸੀ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਧੌਲੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਚੱਟਾਨ ਤੋਂ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦਾ ਅਗਲਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰਸਵਾਮੀ ਨੇ 1923 ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਮੌਰੀਆ ਕਲਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ ਸਨ। ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਵੈਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਭਜ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਰਾਹਤਾਂ ਹਨ)। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਜਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਹੁਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਰੀਆ ਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੂਜੀ-ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਦਰਬਾਰੀ ਕਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੋਨੋਲਿਥਿਕ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਪੜਾਅ ਇੱਟਾਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਂਚੀ ਵਿਖੇ ਮੂਲ ਸਟੂਪ, ਸਾਂਚੀ ਵਿਖੇ ਛੋਟੀ ਮੋਨੋਲਿਥਿਕ ਰੇਲ, ਅਤੇ ਬਾਰਾਬਰ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਮਾਸ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁਫਾ, ਇਸਦੇ ਸਜਾਵਟੀ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੱਕੜ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ।

[thumb| ਰਾਮਪੁਰਵਾ ਬਲਦ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਅਬੇਕਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਦੋ "ਫਲੇਮ ਪਾਮੇਟਸ" ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ [ਕਮਲ|ਕਮਲ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।]]
[right|thumb|294x294px| [ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਵਿਖੇ ਸਿੰਗਲ ਸ਼ੇਰ ਰਾਜਧਾਨੀ]]

thumb| ਮੌਰੀਆ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ
[thumb| [ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਗਏ ਦੋ ਯਾਦਗਾਰੀ ਯਕਸ਼ (ਆਕਾਰ: 2 ਮੀਟਰ ਉੱਚੇ), ਅਤੇ ਇਹ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਬ੍ਰਹਮੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ14x14px15x15px ... ( " *ਯਕਸ਼..." ਲਈ ਯਾਕੇ* ...) ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੇ ਹਨ, ਲਗਭਗ 2ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਕੁਸ਼ਾਨ ।  ਖੱਬਾ ਮੂਰਤੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ: "ਯਾਖੇ ਅਚੁਸਤੀਗਿਕਾ"। ਸੱਜੇ ਮੂਰਤੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ: "ਯਾਖੇ ਸਨਾਤਨੰਦ"।  ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ ।]]
### ਰਿੰਗਸਟੋਨ 
[thumb| "ਚਾਰ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਖਜੂਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰਿੰਗਸਟੋਨ", [ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ (ਨਿਊਯਾਰਕ) |center]]
[thumb| "ਦੇਵੀ" ਵਾਲਾ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿੱਸਾ ਜਿਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪੰਛੀਆਂ, ਸ਼ਾਇਦ ਹੰਸ, [ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ (ਨਿਊਯਾਰਕ) ]]
thumb| ਬਾਰਾਬਾਰ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਮਸ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁਫਾ, ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ।

## ਸਿੱਕੇ 
[thumb| [ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਮੁੱਕਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਸਿੱਕਾ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਪਹੀਏ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਨ (ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ)|center]]

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Lohanipur_torso.jpg|alt=The Lohanipur torso.| ਲੋਹਾਨੀਪੁਰ ਧੜ ।
ਤਸਵੀਰ:Mauryan_head.jpg|alt=Head from Sarnath,| ਸਾਰਨਾਥ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ,
ਤਸਵੀਰ:Statue_of_Matrikas_found_near_Agam_Kuan,_Patna,_1895.jpg|alt=Statue of Matrikas found near Agam Kuan, Patna| ਅਗਮ ਕੁਆਨ, ਪਟਨਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਮਿਲੀ
ਤਸਵੀਰ:MauryanStatuette2ndCenturyBCE.jpg|alt=2nd-century statuette| ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ
ਤਸਵੀਰ:Sarnath1.jpg|alt=Dharmek Stupa at Sarnath| ਸਾਰਨਾਥ ਵਿਖੇ ਧਰਮੇਕ ਸਤੂਪ
ਤਸਵੀਰ:6thPillarOfAshoka.JPG|alt=Fragment of the 6th Pillar Edict of Ashoka (238 BCE), in Brahmi, sandstone, British Museum| ਬ੍ਰਹਮੀ, ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ (238 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਦਾ ਟੁਕੜਾ।
ਤਸਵੀਰ:Indian_Stone_Sphere_with_Scenes_of_Rites_at_the_Shrine_of_a_Yaksha,_3rd_century_BC.jpg|alt=Stone Sphere with Scenes of Rites at the Shrine of a Yaksha (male nature spirit) (Maurya period, 3rd century BCE)| ਯਕਸ਼ (ਪੁਰਸ਼ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਆਤਮਾ) ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਾਲਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਗੋਲਾ (ਮੌਰਿਆ ਕਾਲ, ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ)
ਤਸਵੀਰ:Serpent_Hood_-_Chunar_Sandstone_-_Circa_3rd_Century_BCE_-_Rajgir_-_ACCN_NS3-A24301_-_Indian_Museum_-_Kolkata_2014-02-14_9262.JPG|alt=Serpent Hood (Chunar sandstone) from Rajgir, ca. 3rd century BCE| ਰਾਜਗੀਰ ਤੋਂ ਸੱਪ ਹੂਡ (ਚੁਨਾਰ ਰੇਤਲਾ ਪੱਥਰ), ਸੀ.ਏ. ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈ.ਪੂ
ਤਸਵੀਰ:Patna_griffin.jpg|alt=Patna griffin| ਪਟਨਾ ਗ੍ਰਿਫਿਨ
ਤਸਵੀਰ:Masarh_lion_sculpture.jpg|alt=Masarh lion| ਮਸਰਹ ਸ਼ੇਰ

### "ਪ੍ਰਸਿੱਧ" ਮੂਰਤੀਆਂ 

ਤਸਵੀਰ:Female_figure,_northern_India,_Maurya_period,_c._320-200_BCE,_terracotta,_HAA.JPG|alt=Female terracotta figure, northern India, c. 320-200 BCE| ਔਰਤ ਟੈਰਾਕੋਟਾ ਮੂਰਤੀ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ, ਲਗਭਗ 320-200 ਈਸਾ ਪੂਰਵ
ਤਸਵੀਰ:Indian_-_Head_of_an_Indian_Village_Deity_-_Walters_2563_(cropped).jpg|alt=Head of an Indian Village Deity, terracotta, 3rd century BCE| ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਟੈਰਾਕੋਟਾ, ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ
ਤਸਵੀਰ:Indian_-_A_Votive_Figurine_-_Walters_25249_-_Three_Quarter_Left_(cropped).jpg|alt=Mother goddess (terracotta) from Mathura, 3rd century BCE| ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਮਾਂ ਦੇਵੀ (ਟੈਰਾਕੋਟਾ), ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ
ਤਸਵੀਰ:Elephant_LACMA_AC1994.233.2.jpg|alt=Elephant (terracotta) from Mathura, 3rd century BCE| ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਹਾਥੀ (ਟੈਰਾਕੋਟਾ), ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ
ਤਸਵੀਰ:Forepart_of_an_Animal_LACMA_AC1994.233.1.jpg|alt=Forepart of an animal (terracotta) from Mathura, 3rd century BCE| ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜਾਨਵਰ (ਟੈਰਾਕੋਟਾ) ਦਾ ਅਗਲਾ ਹਿੱਸਾ, ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ
ਤਸਵੀਰ:Mathura,_epoca_maurya-sunga,_scimmia,_III-II_sec_ac._02.JPG|alt=Monkey (terracotta) from Mathura, 3rd-2nd century BCE| ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਬਾਂਦਰ (ਟੈਰਾਕੋਟਾ), ਤੀਜੀ-ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ
left|thumb| ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਕਮੀਨੀਡ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਦੋਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਵੋਲਟ, ਬੀਡ ਅਤੇ ਰੀਲ, ਮੀਂਡਰ ਅਤੇ ਹਨੀਸਕਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਨਾਲ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੌਰੀਆ ਕਾਲ, ਚੌਥੀ-ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ।