open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਦੁੱਧ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ

ਦੁੱਧ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮਨ-ਭਾਉਂਦਾ ਤਰਲ ਪੀਣ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਰਾਜ ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਲੱਸੀ, ਮੱਖਣ, ਘੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥ ਹਨ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੋਈ ਇਕ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁੱਧ ਵੇਚਣ ਨੂੰ ਪੁੱਤ ਵੇਚਣ ਸਮਾਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੁੱਧ ਹੀ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਚਾਹ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕ ਘੱਟ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਖੇਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਮੀਹਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਡੰਗ ਟਪਾਈ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਤੇ ਮਿਲਵਰਤਣ ਬਹੁਤ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲੇ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਾਲੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਰਤਣ ਜੋਗਾ ਦੁੱਧ ਰੱਖ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਦੁੱਧ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਦਾ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਕੜਾਹੀ ਚੜ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਬਰਾਤ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹੇ ਦਿਨ ਹੀ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿਚੋਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸ ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ ਦੋ ਲੱਡੂ ਪਾ ਕੇ ਦੇਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਸੀ। ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਮਠਿਆਈਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੁੱਧ ਤਾਂ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਹੈ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹੁਣ ਪਹਿਲੇ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਪਿਆਰ, ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੁੱਧ ਵੇਚਣਾ ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਧੰਦਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੁੱਧ ਹੁਣ ਮੁੱਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਹੁਤੇ ਵਿਆਹ ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਭਵਨਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕਈ ਵੇਰ ਵਿਆਹ ਭਵਨਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਆਹਾਂ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਹੁਣ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਦੁੱਧ ਖਰੀਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਹੁਣ ਘੱਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਤਣੀ ਬੰਨ੍ਹਣਾ

ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਤਣੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਣੀ ਉੱਪਰ ਕੱਪੜੇ ਸੁੱਕਣੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਣੀ ਹੋਰ ਕਈ ਮੰਤਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਤਣੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਵੀ ਇਕ ਰਸਮ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਰਸਮ ਮੁੰਡੇ/ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਾਮੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਘਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਕੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਛੱਤਾਂ ਸ਼ਤੀਰਾਂ, ਕੜੀਆਂ, ਸਲਵਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਗਊ ਦੇ ਗੋਹੇ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ। ਗੋਹੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਘਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਕੌਲੇ ਨੂੰ ਲਿੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਉਸ ਕੌਲੇ ਉੱਪਰ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦਾ ਮਾਮਾ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਤਵੇ ਦੀ ਕਾਲਖ ਲਾ ਕੇ ਸੱਤ ਵਾਰ ਛਾਪਾ ਲਾਉਂਦਾ ਸੀ।

ਪੰਜ ਠੂਠੀਆਂ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਗਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੜੀ ਸਣ ਦੀ ਰੱਸੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਦੋ ਦੋ ਠੂਠੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਵੀਂ ਠੂਠੀ ਖਾਲੀ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਠੂਠੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਵਿਚ ਪਰੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਬਣੀ ਤਣੀ ਨੂੰ ਛੱਤ ਦੀ ਕੜੀ ਨਾਲ ਲਟਕਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਬਣੀ ਵਸਤ ਨੂੰ ਹੀ ਤਣੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਇਹ ਤਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਏ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਟੂਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ।ਹੁਣ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹ ਗਏ ਹਨ। ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਹੁਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਤਣੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਵਿਆਹ ਦੀ ਭੇਲੀ

ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਦਿਨ ਨਿਯਤ ਕਰਕੇ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਰੱਖੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਗੁੜ ਦੀ ਭੇਲੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਵਿਆਹ ਦੀ ਭੇਲੀ**” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭੇਲੀ ਉੱਪਰ ਖੰਮ੍ਹਣੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦਿਨ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਦੇ ਕਾਗਜ ਤੇ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉੱਪਰ ਹਲਦੀ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਲਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਚਿੱਠੀ ਨੂੰ ਖੰਮਣੀ ਵਿਚ ਵਟਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਮਿੱਠੀ ਵਸਤ ਗੁੜ ਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਸ਼ਗਨ ਗੁੜ ਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭੇਲੀ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜ ਕੁ ਕਿਲੋ ਵਜ਼ਨ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ 15 ਦਿਨ ਜਾਂ 21 ਦਿਨ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਭੇਲੀ ਲੈ ਕੇ ਗਈ ਧੀ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਤੇਲ ਚੋਅ ਕੇ ਅੰਦਰ ਵਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਧੀ ਨੂੰ ਸੂਟ, ਆਪਣੇ ਜੁਆਈ ਨੂੰ ਪੱਗ ਜਾਂ ਖੇਸ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਭੇਲੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਾਗੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਗ ਦੇ ਕੇ ਤੋਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

**“ਵਿਆਹ ਦੀ ਭੇਲੀ”** ਦੀ ਰਸਮ ਨੇ ਹੁਣ ਰੂਪ ਵਟਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਭੇਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤਾਸੇ ਦੇਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਚੱਲਿਆ। ਹੁਣ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲੱਡੂ ਦੇ ਡੱਬੇ ਤੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਾ ਕਾਰਡ ਦੇਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ। ਕਈ ਬਰਫੀ ਦੇ ਡੱਬੇ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਕੜਾਹੀ ਚਾੜ੍ਹਨਾ

ਲੋਹੇ ਦੇ ਚੌੜੇ ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਠਿਆਈ ਪਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, **ਕੜਾਹੀ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਠਿਆਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਕਵਾਨ ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਨੂੰ **ਕੜਾਹੀ ਚਾੜ੍ਹਣਾ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਆਮ-ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਕ ਹਫ਼ਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕੜਾਹੀ ਚਾੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਕੱਠ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਚੁਰਾਂ ਪੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹੀਆਂ ਚੂਰਾਂ ਉੱਪਰ ਹੀ ਕੜਾਹੀ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਡੂ, ਪਕੌੜੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਲੂਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਕੌੜੀਆਂ, ਖੁਰਮੇ ਆਦਿ ਪਕਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਕਿੱਠਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਖੋਆ ਕੱਢਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਖੋਆ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਠਿਆਈਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਮੈਂਬਰ ਤੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਕੜਾਹੀ ਚਾੜ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹਲਵਾਈਆਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਲਈ ਤੇ ਸੀਦਾ, ਪੱਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਹਾਜਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਡੂ ਵੱਟਣ ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਬਰਾਤ ਤੇ ਮੇਲ ਲਈ ਮਠਿਆਈਆਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਾਣ ਪਦਾਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਆਦਾ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੀ ਭਾਜੀ (ਮਠਿਆਈ) ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਮਠਿਆਈ ਜਿਆਦਾ ਪਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਹੁਣ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਮਿੱਠਾ ਘੱਟ ਖਾ ਕੇ ਰਾਜੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਤੋਂ 2/ 3 ਕੁ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੜਾਹੀ ਚਾੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਮਠਿਆਈ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਵੀ ਚੱਲ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਆਹ, ਵਿਆਹ ਭਵਨਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਆਹ ਭਵਨਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੀ ਭਾਜੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕੜਾਹੀ ਚਾੜ੍ਹਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੁਣ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਬਿਸਤਰੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨੇ

ਸੌਣ ਲਈ ਵਿਛਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨੂੰ **ਬਿਸਤਰਾ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਿਸਤਰੇ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਗਰਮੀ ਦਾ ਬਿਸਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦਰੀ, ਵਿਛਾਈ, ਸਰ੍ਹਾਣਾ ਤੇ ਉੱਤੇ ਲੈਣ ਨੂੰ ਪਤਲੀ ਚਾਦਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਸਰਦੀ ਦਾ ਬਿਸਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦਰੀ, ਗਦੈਲਾ, ਵਿਛਾਈ, ਸਰ੍ਹਾਣਾ ਤੇ ਉੱਤੇ ਲੈਣ ਲਈ ਰਜਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੋਈ 60 ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਤੇ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਬਹੁਤ ਸੀ। ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੁਜਾਰੇ ਹੀ ਚਲਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਹਫ਼ਤਾ-ਹਫ਼ਤਾ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਕ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ/ਮੇਲ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦੋ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਰਾਤਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਇਕ ਦੋ ਦਿਨ ਮੇਲ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਆਹ ਵਾਸਤੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਬਿਸਤਰੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ 7/8 ਮੁੰਡੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਕਾਪੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕਾਲੀ ਸਿਆਹੀ ਵਾਲੀ ਦਵਾਤ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਮੋਟੇ ਨਿੱਬ ਵਾਲਾ ਇਕ ਡਰੰਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਗਰਮੀ ਵਾਲੇ ਬਿਸਤਰੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਸਰਦੀ ਵਾਲੇ। ਜਿਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਬਿਸਤਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਾਪੀ ਉਪਰ ਉਸ ਘਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਨਾਂ ਲੜੀਵਾਰ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੜੀ ਦਾ ਨੰਬਰ ਲਏ ਬਿਸਤਰੇ ਦੇ ਹਰ ਕੱਪੜੇ ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੰਨੇ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹੇ ਬਿਸਤਰੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕਾਪੀ ਉੱਪਰ ਦਰਜ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਬਿਸਤਰੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਹੀ ਮੁੰਡੇ ਬਿਸਤਰੇ ਘਰੀਂ-ਘਰੀਂ ਵਾਪਸ ਦੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਜੇਕਰ ਬਰਾਤੀ ਜਾਂ ਮੇਲ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਪਰ ਉਛਾਲੀ ਕਰ ਕੇ ਬਿਸਤਰਾ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਉਹ ਬਿਸਤਰਾ ਧੋ ਕੇ, ਸੁਕਾ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਬਰਾਤ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਰਾਤ ਲਈ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਬਹੁਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਆਉਣ ਜਾਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਠਹਿਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜਿੰਨੇ ਕੁ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨੇ ਕੁ ਬਿਸਤਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।ਜਾਂ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਬਿਸਤਰੇ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਬਿਸਤਰੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਵੀ ਹੁਣ ਪਹਿਲਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਭਾਂਡਿਆ ਦੀ ਬੇਲ

ਭਾਂਡੇ, ਬਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪੰਚਾਇਤੀ ਭਾਂਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ **ਬੇਲ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਬੋਲ ਉਹ ਪੰਚਾਇਤੀ ਭਾਂਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੰਚਾਇਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਚਾਇਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਤਨ ਲਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਚਾਇਤ ਵੱਲੋਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕ ਬੰਦਾ ਭਾਂਡੇ ਦੇਣ ਲੈਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਬੇਲ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਜਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵੇਰ ਭਾਂਡੇ ਦੇਣ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਬੇਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਹੀ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।ਬੇਲ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਬੇਲ ਵਿਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਥਾਲ, ਗਲਾਸ, ਕੌਲੀਆਂ, ਚਮਚੇ, ਜੱਗ, ਬਾਲਟੀਆਂ, ਕੜਛੀਆਂ, ਤਵੀਆਂ, ਕੜਾਹੀਆਂ, ਦੇਗੇ, ਕੜਾਹੀਆਂ ਆਦਿ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਬੇਲ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਜਮੀਨ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਸੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਾਂ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਦਾ ਦਾਨੀ ਸੱਜਣ ਬੇਲ ਖਰੀਦ ਕੇ ਪੰਚਾਇਤ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

ਹੁਣ ਬੇਲ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਟੀਲ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਬੇਲ ਵਿਚ ਹੁਣ ਹੋਰ ਵੀ ਵੰਨ-ਸਵੰਨੇ ਬਰਤਨ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੇਲ ਦੇ ਥਾਲਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੁਣ ਅਜੇਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦਾਲ, ਸਬਜੀ, ਰੈਤਾ ਆਦਿ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਬੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਬਹੁਤੇ ਵਿਆਹ ਹੁਣ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲਸਾਂ ਵਿਚ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼ਾਤ ਦੀ ਰਸਮ

ਸ਼ਾਂਤ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਇਕ ਰਸਮ ਹੈ ਜੋ ਮਾਮੇ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ/ਭਾਣਜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੌਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪੁੰਨ-ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਕਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਆਹ ਨਿਰਵਿਘਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਸ਼ਾਂਤ, ਅਮਨ, ਚੈਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣ, ਸ਼ਾਇਦ ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਪੰਡਤਾਂ ਤੋਂ ਜੰਤਰੀ ਵਿਖਾ ਕੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਨਿਰਵਿਘਨ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ, ਏਸੇ ਲਈ ਪੰਡਤ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਪੁੰਨ-ਦਾਨ, ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਿਹੜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪੰਡਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਗਊ ਪੁੰਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗਊ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਖੰਮਣੀ/ਮੌਲੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਗਊ ਦੇ ਪੈਰ ਤੇ ਪੂਛ ਨੂੰ ਧੋਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਗਊ ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਪੁੰਨ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਗਊ ਤੇ ਪੈਸੇ ਉਪਾਅ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪੰਡਤ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਂਤ ਦੀ ਰਸਮ ਸਮੇਂ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਗਹਾਂ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਤੋਂ ਬਚਨ ਲਈ ਪੰਡਤਾਂ ਨੂੰ ਗਊ ਪੁੰਨ ਕਰਨਾ, ਪੈਸੇ ਦੇਣੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਲਈ ਇਕ ਬੜਾ ਵਧੀਆ ਢਕਵੰਜ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਲਾ, ਗਊ ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਤੇ ਪੈਸੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਕਿਹੜਾ ਬ੍ਰਹਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਤੇ ਭੈੜੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਸੀ ? ਇਹ ਵਹਿਮ-ਭਰਮ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਦਾਨ ਲੈਣ ਲਈ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿਉਂ ਜੋ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸਨ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹ ਗਏ ਹਨ। ਜਾਗਰਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪੰਡਤਾਂ ਦੇ ਪਾਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਸ਼ਾਂਤ ਦੀ ਰਸਮ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰਸਮ
* ਵਿਆਹ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸਪੀਕਰ ਲਾਉਣਾ

ਲਾਉਡ ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪੀਕਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਊਡ ਸਪੀਕਰ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ, ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੰਦ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੋਈ 50 ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਊਡ ਸਪੀਕਰ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਪੀਕਰ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਤੇ ਸਪੀਕਰ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਪੀਕਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕੋਠੇ ਉੱਪਰ ਦੋ ਮੰਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਠੇ ਲੋਟ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਕੇ ਪਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ੀਨ ਲੈ ਕੇ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਜਾਂ ਵਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਬੈਠਦਾ ਸੀ। ਸਪੀਕਰ ਬੈਟਰੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਸੀ। ਲਾਖ ਦੇ ਤਵੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਗੀਤ/ਗਾਣੇ ਭਰੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮਸ਼ੀਨ ਨੂੰ ਚਾਬੀ ਦੇ ਕੇ ਉੱਪਰ ਤਵਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਸੂਈ ਤਵੇ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੀ ਕੰਮ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਤਵੇ ਦਾ ਪਾਸਾ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੂਈ ਵੀ ਬਦਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜੰਨ ਲੜਕੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚਦੀ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਹੀ ਸਪੀਕਰ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਪੀਕਰ ਲੱਗਣ ਤੇ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬਰਾਤ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਸਪੀਕਰ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਢਾਡੀ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਢਾਡੀ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਤਵੇ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦੇ ਤਵੇ ਆਮ ਚਲਦੇ ਸਨ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਿਕਚਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਤਵੇ ਚਲਦੇ ਸਨ। ਬਰਾਤੀ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਤਵੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸਵੇਰ ਆਸਾਂ ਦੀ ਵਾਰ ਤੇ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੀ ਰਸਮ ਤੱਕ ਸਪੀਕਰ ਲੜਕੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜੰਨ ਦੇ ਡੇਰੇ ਆ ਕੇ ਫਿਰ ਸਪੀਕਰ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਜੰਨ ਲੜਕੀ ਹੀ ਪਿੰਡ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਸਪੀਕਰ ਚਲਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।ਹੁਣ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸਪੀਕਰ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਡੀ.ਜੇ. ਚਲਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਪਰੋਸਾ ਦੇਣਾ

ਦੋ ਮੁੰਡਿਆਂ/ਚਾਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਰੱਖੇ ਕੜਾਹ ਨੂੰ ਪਰੋਸਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡੇ ਪਤਲੀ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਪਤਲੀ ਰੋਟੀ ਆਮ ਰੋਟੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੜਾਹ ਗੁੜ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਰੋਸਾ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਕੇ/ਬਰਾਦਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤਾ ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਰੀਕਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਨਿਉਂਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਰੀਕਾ ਦੂਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰੀਂ ਪਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।ਅੱਜ ਤਾਂ ਭਾਈ ਭਾਈ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ? ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤਾਂ ਪਰੋਸਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ? ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਪਰੋਸਾ ਦੇਣ ਦੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਦੀ ਇਹ ਸਾਂਝ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਰਸਮ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਘੱਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਨਿਉਂਦਾ ਪਾਉਣਾ

ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ, ਮਿੱਤਰ ਜੋ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਰੁਪੈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਉਂਦਾ ਪਾਉਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਏ ਨਿਉਂਦੇ ਨੂੰ ਬਹੀਆਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਨਿਉਂਦੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਿਉਂਦਾ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸਾਕ ਸੰਬੰਧੀ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰ ਕੇ ਨਿਉਂਦਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਇਕ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਮਸਾਂ ਗੁਜਾਰੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਨਿਉਂਦਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁੜੀ/ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਹੁਣ ਨਿਉਂਦਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ।ਅੱਜ ਬਹੁਤੇ ਵਿਆਹ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਲਫਾਫੇ ਵਿਚ ਪੈਸੇ ਪਾ ਕੇ, ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਨੂੰ ਫੜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਿੱਤੇ ਨਿਉਂਦੇ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਬਹੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਹੁਣ ਵਿਆਹਾਂ ਤੇ ਖਰਚ ਐਨਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਤੇ ਨਿਉਂਦੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਚੂਲੀ ਛੱਡਣਾ

ਚੂਲੀ ਛੱਡਣਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦਾਨ ਦੇਣਾ। ਪੁੰਨ ਅਰਥ ਦੇਣਾ। ਦਾਨ ਪੈਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਜਿਨਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਦੋਹਤੀ ਦੋਹਤੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਵਿਚ ਗਹਿਣੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਸਤਰੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਕਦ ਰੁਪੈ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਕਦ ਦਿੱਤੇ ਰੁਪਇਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਰੁਪੈ ਪੁੰਨ ਅਰਥ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁੰਨ ਅਰਥ ਦਿੱਤੇ ਰੁਪਇਆਂ ਨੂੰ ਚੂਲੀ ਛੱਡਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੋਹਤਾ/ਦੋਹਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਤੇ ਹੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹੱਕ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਾਨਕਛੱਕ ਪੂਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੂਲੀ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮੰਜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨੇ

ਚਾਰ ਪਾਵਿਆਂ ਵਾਲੇ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਬਣੇ ਉਸ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁੰਜ ਜਾਂ ਸੁਣ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਸੂਤ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਨਮਾਰ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੈਠਣ ਤੇ ਸੌਣ ਲਈ ਵਰਿਤਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੰਜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪਰਦੇਸ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੋਈ 90 ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਸੀਮਤ ਹੀ ਆਮਦਨ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਈ ਚਲਾਈ ਹੀ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਬਹੁਤ ਸੀ। ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਬਹੁਤ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਇਕ ਇਕਾਈ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੁੰਡਾ/ਧੀ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁੰਡਾ/ਧੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਲੋਕ ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹਫ਼ਤਾ-ਹਫ਼ਤਾ ਵਿਆਹ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਕ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਦੋ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਬਰਾਤਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਇਕ ਦੋ ਦਿਨ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਫੇਰ ਵੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਮੰਜੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲੇ 5/7 ਮੁੰਡੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਆਟੇ ਦੀ ਲੇਟੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਮੁੰਡੇ ਕੋਲ ਕਾਪੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਾਪੀ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਬਣਾਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਉੱਪਰ ਹੀ ਜਿਸ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਮੰਜਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਉਸ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਫੇਰ ਮੰਜੇ ਦੇ ਸਰ੍ਹਾਣੇ ਵਾਲੇ ਇਕ ਪਾਵੇ ਤੇ ਲੇਟੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਕਾਪੀ ਉੱਪਰ ਵੀ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਖ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੰਨੇ ਮੰਜਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਵਿਆਹ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੰਜੇ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਘਰਾਂ ਵਾਲੇ ਆਪੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮੰਜੇ ਪਛਾਣ ਕੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।ਹੁਣ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਜਿਹਾ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਦੂਜੇ ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਵੀ ਇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਬਹੁਤ ਵਿਆਹ ਹੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਵਿਆਹ ਭਵਨਾਂ ਵਿਚ ਹਨ। ਚੌਥੇ ਹੁਣ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਆਉਣ ਜਾਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਥੋੜੇ ਜਿਹ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੀ ਰਾਤ ਕੱਟਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹੇ ਕੁ ਮੰਜੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇਕ ਦੋ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਮੰਜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਆਟੇ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣਾ

ਅੰਨ ਨੂੰ ਪੀਹ ਕੇ ਆਟਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।ਆਟੇ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਆਟਾ ਗੁੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਰੋਟੀ ਵਿਚ ਗੁੜ ਦਾ ਕੜਾਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮਾਂਹ ਦੀ ਦਾਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕਣਕ ਦੇ ਆਟੇ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕੜਾਹ ਘਰ ਦਾ ਲਾਗੀ/ਨਾਈ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਦਾਲਾਂ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੁੰਡੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਆਟਾ ਗੁੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨੈਣ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਭਰਦੀ ਸੀ। ਘੜੇ ਦੇ ਗਲ ਨਾਲ ਖੰਮਣੀ/ਮੌਲੀ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਗੜਵੀ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਗਲ ਨਾਲ ਵੀ ਖੰਮਣੀ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਬੜੀ ਪਰਾਤ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਵਿਚ ਆਟਾ ਪਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਵਿਚ ਗੁੜ ਦੀ ਰੋੜੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਿਚੋਂ ਸੱਤ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਬੁਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਗੁੱਟਾਂ ਤੇ ਖੰਮਣੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਉਹ ਸੱਤੇ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਪਰਾਤ ਵਿਚ ਪਾਏ ਆਟੇ ਵਿਚ ਗੜਵੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਹੀ ਆਟੇ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣਾ ਰਸਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਰਸਮ ਸਮੇਂ ਸੱਤੇ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾਈਆਂ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਬਹੁਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਆਟਾ ਗੁੰਨ੍ਹਣ ਤੇ ਰੋਟੀਆਂ ਪਕਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁੱਲਦੇ ਨੌਕਰ ਪੁਰਸ਼ ਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਨਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਟਾ ਗੁੰਨ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਆਟੇ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਹੁਣ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਨ੍ਹਾਈ ਧੋਈ

ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਇਕ ਰਸਮ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਈ ਧੋਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਨ੍ਹਾਈ ਧੋਈ ਜੰਨ ਚੜ੍ਹਣ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨ੍ਹਾਈ ਧੋਈ ਲਈ ਨੈਣ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰੀਂ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਘਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਚੌਂਕੀ ਡਾਹ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਬਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਫੁਲਕਾਰੀ ਤਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੈਣ/ਨਾਈ ਚੌਂਕੀ ਕੋਲ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬਾਲਟੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਵਟਣਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਮੁੰਡਾ ਆਪ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨ੍ਹਾਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਮਾਮਾ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਗੋਦੀ ਚੱਕ ਕੇ ਚੌਂਕੀ ਕੋਲ ਪਈਆਂ ਚੱਪਣੀਆਂ/ਠੂਠੀਆਂ ਨੂੰ ਭੰਨ ਕਰਕੇ ਚੌਂਕੀ ਤੋਂ ਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਠੂਠੀਆਂ ਭੰਨਣ ਪਿੱਛੇ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਜੀਵਨ ਹੁਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲੋਂ ਨਾਤਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨ੍ਹਾਈ ਧੋਈ ਸਮੇਂ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਜੋ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੱਪੜੇ ਨਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਸੱਤ ਦਿਨ ਜਾਂ ਪੰਜ ਦਿਨ ਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਟਣਾ ਮਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਵਟਣਾ ਮਲਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਹੀ ਪਹਿਨ ਕੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਲਗਾਤਾਰ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕੱਪੜੇ ਮੈਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੈਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਪਿੱਛੋਂ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਮੈਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਦਰੂਹਾਂ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਹੁਣ ਵਟਣਾ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਨ੍ਹਾਈ ਧੋਈ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੜੀ ਦੀ ਨ੍ਹਾਈ ਧੋਈ ਵੀ ਫੇਰੇ/ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਨਾਈ ਧੋਈ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਨਾਈ ਧੋਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਰੁਸੇਵਾਂ ਕਰਨਾ

ਰੁਸੇਵਾਂ ਰੋਸੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਰਸੇਵਾਂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵੀ ਇਕ ਰਸਮ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਲਾ ਮੁੰਡਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਰੁੱਸ ਕੇ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਣਾ। ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ। ਰੁਸ ਕੇ ਮੁੰਡਾ ਕਿਸੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਘਰ, ਗੁਰਦੁਵਾਰੇ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਰੁੱਸੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਮਾਂ, ਬਾਪ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੁੱਖ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮਨਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਇਕ ਨਕਲੀ ਰੋਸੇ ਦੀ ਰਸਮ ਹੈ। ਫਜ਼ੂਲ ਰਸਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਰਸਮ ਹੁਣ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ ਗੁੰਦਣੇ

ਸੋਨੇ ਦੀ ਇਕ ਡੂੰਮ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿਚ ਗੁੰਦਦੀਆਂ ਹਨ, **ਸੱਗੀ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸੱਗੀ ਨੂੰ ਚੌਂਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਵਿਚ ਠੂਠੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਵੀ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਗਹਿਣਾ ਹੈ।ਫੁੱਲ ਦੋ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਗੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਚੌਂਕ ਫੁੱਲ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਗੀ ਕੱਲੀ ਵੀ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੱਗੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਮੂਧੀ ਮਾਰੀ ਠੂਠੀ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਲੂੰਬੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਗ ਜੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਗੀ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਪਰ ਲਾਖ ਲਾ ਕੇ ਉੱਪਰ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪੱਤਰਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਗੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਸੇ ਕੁੰਡਾ ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੁੰਡੇ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਹੀ ਪਰਾਂਦਾ ਲੰਘਾ ਕੇ ਸੱਗੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਗੁੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ ਸੱਗੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੇ ਪਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ। ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਗੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਫਰਕ ਸਿਰਫ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫੁੱ ਸਾਈਜ਼ ਵਿਚ ਸੱਗੀ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਹੁਣ ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ ਪਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਂ, ਹੁਣ ਸਟੇਜ ਤੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਤੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਪਰ ਲੱਗੀ ਫੁੱਲ ਪਾਏ ਜ਼ਰੂਰ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਨਕਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸਰਬਾਲ੍ਹਾ

ਲਾੜੇ ਦੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ, ਜਿਹੜਾ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਲਾੜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਘੋੜੀ ਉੱਪਰ ਲਾੜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਰਬਾਲ੍ਹਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਬਾਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਸਹਿਬਾਲਾ, ਸਬਾਲਾ, ਸਰਮਾਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸਰਵਾਲ਼ਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਬਾਲ੍ਹਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾੜੇ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਲੱਗਦਾ ਭਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਹ ਵੀ ਲਾੜੇ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਡਾਕੂ, ਲੁਟੇਰੇ, ਧਾੜਵੀ ਬਰਾਤਾਂ ਅਤੇ ਲਾੜੇ/ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲਾੜੇ/ਲਾੜੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ, ਮਦਦ ਲਈ ਸਰਬਾਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਲਾੜਾ ਤੇ ਸਰਬਾਲ੍ਹਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਘੋੜੀ ਉੱਪਰ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਬਰਾਤੀਆਂ ਕੋਲ ਕਿਰਪਾਨਾਂ, ਭੱਲੇ, ਗੰਡਾਸੇ, ਡਾਂਗਾਂ ਆਦਿ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਬਰਾਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਪੈਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਲਾੜੇ ਦੀ ਘੋੜੀ ਬਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਚਲਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਲੁਟੇਰੇ ਬਰਾਤ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰਾਤੀ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਲੁਟੇਰੇ ਲਾੜੇ ਅਤੇ ਸਰਬਾਲ੍ਹੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਸਰਬਾਲ੍ਹਾ ਲਾੜੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜਦ ਇਕ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੜਕੇ ਦੂਜੇ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਉਧਾਲ ਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਧਾਲਣ ਸਮੇਂ ਜੇਕਰ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਲਾੜਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਲੜਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਰਬਾਲੇ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਚਾਹੇ ਹੁਣ ਬਰਾਤਾਂ, ਲਾੜੇ/ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲੁਟੇਰਾ, ਧਾੜਵੀ ਨਹੀਂ ਲੁੱਟਦਾ ਪਰ ਹੁਣ ਵੀ ਲਾੜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਬਾਲ੍ਹਾ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਲਾੜੇ ਹੱਥ ਕਿਰਪਾਨ ਫੜ੍ਹਾਉਣਾ

ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਡਾਕੂ, ਲੁਟੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਪਾਂਧੀਆਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਕੋਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਤਲਵਾਰਾਂ/ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਗੰਡਾਸੇ, ਟਾਕੂਏ ਤੇ ਡਾਂਗਾਂ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਲੁੱਟ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਹੀ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਬਰਾਤ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਰੀਤ ਚਾਲੂ ਹੋਈ। ਬਰਾਤੀਆਂ ਕੋਲ ਵੀ ਤਲਵਾਰਾਂ ਕਿਰਪਾਨਾਂ, ਗੰਡਾਸੇ, ਗੰਡਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਡਾਂਗਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਲਾੜੇ ਤੇ ਸਰਬਾਲ੍ਹੇ ਕੋਲ ਵੀ ਤਲਵਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਲਾੜਾ ਤੇ ਸਰਬਾਲ੍ਹਾ ਘੋੜੀ ਉੱਪਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਲਾੜੀ ਡੋਲੀ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਬਰਾਤ, ਲਾੜੇ ਤੇ ਸਰਬਾਲ੍ਹੇ ਕੋਲ ਹਥਿਆਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦੀ ਬਰਾਤ ਤੇ ਡੋਲੀ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਹ ਨਿਰਵਿਘਨ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਅੱਜ ਕਿਰਪਾਨ ਕੋਈ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਜ ਜਦ ਕਿਸੇ ਲਾੜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਕਿਰਪਾਨ ਫੜੀ ਵੇਖੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਅਸਚਰਜਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭੇਡ ਚਾਲ ਤਹਿਤ ਅਜੇ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਇਹ ਰਸਮ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਚੱਪਣੀਆਂ ਭੰਨਣਾ

ਗੋਡੇ ਉੱਤਲੀ ਗੋਲ ਜਿਹੀ ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਚੱਪਣੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੋਹੇ ਦੀ ਪਤਲੀ ਪਾਬੀ ਨੂੰ ਵੀ ਚੱਪਣੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿਸ ਚੱਪਣੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗਿਆ ਹਾਂ ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਢਕਣ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਹੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਚੱਪਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਢਕਣ ਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਚੱਪਣੀਆਂ ਭੰਨਣ ਦੀ ਇਕ ਰਸਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਚੱਪਣੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ/ਹੈ।

ਪਹਿਲਾਂ ਘਰ ਕੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਕੱਚੇ ਵਿਹੜ ਵਿਚ ਲੱਕੜ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਨ੍ਹਾਈ ਧੋਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅੱਠ ਦਸ ਚੱਪਣੀਆਂ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਚਾਰ ਪੰਜ ਚੱਪਣੀਆਂ ਵਿਚ ਥੋੜੇ-ਥੋੜ੍ਹੇ ਗੁੜ ਤੇ ਚੌਲ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਭਾਨ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪੰਜ ਚੱਪਣੀਆਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨ੍ਹਾਈ ਧੋਈ ਪਿੱਛੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੱਪਣੀਆਂ ਨੂੰ ਚੌਂਕੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿੱਲੀ ਥਾਂ ਉੱਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਵਿਆਹੁਲੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਮਾਮਾ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ/ਭੰਨਦਾ ਹੋਇਆ ਘਰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਰਸਮ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਤਿਲਕ ਕੇ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਹੈ ਚੱਪਣੀਆਂ ਭੰਨਣ ਦੀ ਰਸਮ। ਲੜਕੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਵੀ ਇਹ ਰਸਮ ਲੜਕੀ ਦੇ ਮਾਮੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੈ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਰਸਮ ਠੂਠੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਮਾ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਚੌਂਕੀ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਮੁੰਡਾ/ ਕੁੜੀ ਆਪ ਚੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਦੀ ਹੋਈ ਘਰ ਅੰਦਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਬਹੁਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਗੁਸਲਖਾਨੇ ਹਨ। ਨ੍ਹਾਈ ਧੋਈ ਗੁਸਲਖਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਚੱਪਣੀਆਂ ਭੰਨਣ ਦੀ ਰਸਮ ਅਜੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਵਾਗ ਗੁੰਦਣਾ

ਘੋੜੀ ਦੀ ਲਗਾਮ ਨੂੰ ਵਾਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਘੋੜੀ ਦੀ ਲਗਾਮ ਨੂੰ ਭੈਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫੜਣ ਦੀ ਰਸਮ ਨੂੰ ਵਾਗ ਗੁੰਦਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲਾੜਾ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਲਾੜੇ ਦੀ ਘੋੜੀ ਘਰੋਂ ਤੁਰਨ ਲੱਗਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਭੈਣਾਂ ਘੋੜੀ ਦੀ ਲਗਾਮ ਫੜ੍ਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਲਾੜਾ ਜਦ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਭੈਣਾ ਘੋੜੀ ਦੀ ਲਗਾਮ ਛੱਡਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਭਰਾ ਬਰਾਤ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਸੀ।ਹੁਣ ਲਾੜਾ ਵਿਆਹੁਣ ਘੋੜੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਿੰਗਾਰੀ ਕਾਰ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਗ ਗੁੰਦਣ ਦੀ ਰਸਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਣਾ

ਸੁਰਮਾ ਖਾਣ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਪੱਥਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਰੀਕ ਪੀਹ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵੀ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਿੰਗਾਰ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇਕ ਰਸਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨ੍ਹਾਈ ਧੋਈ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜਦ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਮੁੰਡਾ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਭਰਜਾਈ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਲੱਗਦੀ ਭਰਜਾਈ ਮੁੰਡੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰਮਚੂ ਨਾਲ ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਰਮਾ ਪਵਾਈ ਲਈ ਮੁੰਡਾ ਆਪਣੀ ਭਰਜਾਈ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨ (ਰੁਪੈ) ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਰਮੇਦਾਨੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਸੁਹਾਗ ਪਟਾਰੀ ਦੀ ਇਕ ਵਸਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

ਹੁਣ ਮੁੰਡਿਆਂ ਲਈ ਸੂਰਮਾ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਸਿੰਗਾਰ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ | ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਦੀ ਮੂਵੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਭਰਜਾਈ ਵਿਆਹੁਲੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੋਲ ਸੁਰਮਚੂ ਹੀ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰਮਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ। ਹੁਣ ਸੂਰਮਾ ਪਵਾਈ ਦੀ ਰਸਮ ਇਕ ਨਕਲੀ ਰਸਮ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ ਭਰਜਾਈ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਂਦੇ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਗਨ ਅਸਲੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸੁਰਮਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਦਾਲਾਂ ਚੁਗਣੀਆਂ

ਅਨਾਜ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਦਾਲਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਮੂੰਗੀ, ਮਾਂਹ, ਮੋਠ ਅਤੇ ਦਲੇ ਹੋਏ ਛੋਲੇ ਆਦਿ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨਾਜਾਂ ਵਿਚ ਲੂਣ, ਮਿਰਚ, ਮਸਾਲਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਅੱਗ ਤੇ ਰਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬਣਾਏ ਸਲੂਣੇ ਨੂੰ ਹੀ ਦਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਹੋਣੀ ਦਾਲ ਨਾਲ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਬਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੀ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਮਾਂਹ ਦੀ ਦਾਲ ਜਰੂਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਦਾਲਾਂ ਚੁਗਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਨੌਂ ਦਿਨ ਜਾਂ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਜ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਸਵਾ ਪੰਜ ਸੇਰ ਪੱਕ ਸਾਬਤ ਮਾਂਹ ਪਰਾਤ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ/ਦਲਾਣ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਦਲਾਣ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਛੱਟਾ ਦੇ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਿਚੋਂ ਸੱਤ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਬੁਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸੱਤ ਕੋਰੇ ਛੱਜ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਛੱਜਾਂ ਨਾਲ ਖੰਮਣੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸੱਤੇ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਦਾਲ ਦੀਆਂ ਮੁੱਠੀਆਂ ਪਰਾਤ ਵਿਚੋਂ ਭਰ ਕੇ ਸੁੱਤੇ ਛੱਜਾਂ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਛੰਡਦੀਆਂ ਸਨ। ਫੇਰ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਦਾਲ ਨੂੰ ਬੜੇ ਥਾਲਾਂ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਚੁਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਸਰੀਆਂ ਦਾਲਾਂ ਚੁਗੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਮਾਂਹ ਦੀ ਦਾਲ ਨੂੰ ਵੜੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ ਨੂੰ ਲੱਡੂ, ਪਕੌੜੇ, ਪਕੌੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਚੱਕੀ ਤੇ ਪੀਠਿਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦਾਲਾਂ ਚੁਗਣ ਸਮੇਂ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਮਾਂਹ ਦੀ ਦਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਦਾਲਾਂ ਬਾਜਾਰ ਵਿਚੋਂ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ ਚੁਗੀਆਂ ਪੈਕਟਾਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਦਾਲ ਚੁਗਣ ਦੀ ਰਸਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਮਾਂਹ ਦੀ ਦਾਲ ਜਰੂਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰਸਮ
* ਵਿਆਹ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਵਿਖਾਈ

ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਉਹ ਵਸਤੂ ਹੈ ਜੋ ਪਾਰਦਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਵੇਖਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜੰਨ ਚੜ੍ਹਣ ਸਮੇਂ ਨੈਣ ਵਿਆਂਹਦੜ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਵਿਖਾਈ ਦੀ ਰਸਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਆਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਾਂ ਨਾਈ ਜਾਤੀ ਵਾਲੇ ਹਜ਼ਾਮਤ ਕਰਨ ਤੇ ਵਿਆਂਹਦੜ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਵਿਖਾਈ ਦਾ ਨੈਣ ਨੂੰ ਲਾਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਹੁਣ ਤਾਂ ਘਰ-ਘਰ ਕਈ-ਕਈ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਨੈਣ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਵਿਖਾਈ ਦੀ ਕੋਈ ਰਸਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਸਾਡੀ ਇਹ ਰਸਮ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮਿਲਣੀ ਕਰਨੀ

ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਜਦ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਜੰਨ ਕੁੜੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਮੈਂਬਰ, ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋਹਤਬਰ ਬੰਦੇ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਜੰਨ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਲੜਕੀ ਦਾ ਬਾਪੂ ਖੱਦਰ ਦੇ ਖੇਸ ਉੱਪਰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਇਕ ਰੁਪਇਆ ਰੱਖ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਜ਼ਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕੁੜਮ-ਕੁੜਮ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੱਫੀ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਿਲਣੀ ਜੰਨ ਦੇ ਢੁਕਾਅ ਸਮੇਂ ਦੋਵਾਂ ਕੁੜਮਾਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ/ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਫੇਰ ਕੁੜਮਾਂ ਦੀ ਮਿਲਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਾਮਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਣੀ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਪੈ ਗਿਆ। ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਇਕ ਰੁਪੈ ਦੀ ਥਾਂ ਫੇਰ ਖੇਸ ਉੱਪਰ 11/21 ਰੁਪਇਆਂ ਦੇ ਨੋਟ ਰੱਖ ਕੇ ਮਿਲਣੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।

ਹੁਣ ਤਾਂ ਮਿਲਣੀ ਖੱਦਰ ਦੇ ਖੇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਵਧੀਆ ਕੰਬਲਾਂ ਉੱਪਰ ਕੋਈ 511/ - ਰੁਪੈ ਰੱਖ ਕੇ ਤੇ ਕੋਈ 1011/- ਰੁਪੈ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਿਲਣੀ ਵੀ ਹੁਣ ਬਾਪੂ, ਤਾਏ, ਚਾਚੇ, ਮਾਮੇ, ਫੁੱਫੜ, ਮਾਸੜ, ਭਣੋਈਏ ਆਦਿ ਸਭ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਚੱਲ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਦਾਦਾ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਦਾਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਮਿਲਣੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਵਿਆਹ ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਭਵਨਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਿਲਣੀਆਂ ਵੀ ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਭਵਨਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਛਾਣਨੀ ਉਤਾਰਨਾ

ਲੋਹੇ ਦੀ ਚੱਦਰ ਦੀ ਗਲੀਆਂ ਵਾਲੀ ਇਕ ਵਸਤ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਸਤ ਲੰਘਾ ਕੇ ਸਾਫ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, **ਛਾਣਨੀ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਉਤਾਰਨਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਉੱਚੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਲਾਹੁਣਾ। ਛਾਣਨੀ ਉਤਾਰਨਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਇਕ ਰਸਮ ਹੈ। ਲੜਕੀ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਦੀਵਾ ਬਾਲ ਕੇ ਛਾਣਨੀ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਛਾਣਨੀ ਨਾਲ ਰੱਸੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਛਾਣਨੀ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਲਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਨ ਆਉਣ ਤੇ ਜਦ ਲਾੜਾ ਘਰ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਛਾਣਨੀ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰ/ਕਿਰਪਾਨ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਉਤਾਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਲਵਾਰ ਲਾੜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸਵੈ ਰਾਖੀ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਛਾਣਨੀ ਉਤਾਰਦਿਆਂ ਦੀਵਾ ਜਗਦਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਗਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਜੇ ਦੀਵਾ ਬੁਝ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਾੜਾ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਲਾੜੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ ਹੋਣ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਤਲਵਾਰ/ਕਿਰਪਾਨ ਚਲਾਉਣਾ, ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੇ ਨਾ ਇਹ ਰਸਮ ਵੇਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੁਣ ਇਹ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਵਾਲ ਝਲਾਈ

ਮਹਾਨਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਹਨ ਹਵਾ/ਪੌਣ/ਵਾਯੂ | ਝਲਾਈ ਦੇ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਹਨ, ਹਵਾ ਝੱਲਣ ਦਾ ਮਹਿਨਤਾਨਾ/ਮਜੂਰੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਲ ਝਲਾਈ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੋਈ ਹਵਾ ਝੱਲਣ ਦਾ ਮਹਿਨਤਾਨਾ। ਪਰ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਵਾਲ ਝਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਿਨਤਾਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪੈਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਪਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੋਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਰਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਨ੍ਹਾਈ ਧੋਈ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਭਰਾ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਹਰਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਭਰਜਾਈ ਤੋਂ ਸੁਰਮਾ ਪਵਾ ਕੇ ਜਦ ਗੁਰੂਦਵਾਰੇ/ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਦੁੱਪਟੇ/ਚੁੰਨੀ ਦੇ ਲੜ ਨਾਲ ਝੱਲ ਮਾਰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਭੈਣਾਂ ਉੱਪਰ ਦੋ ਦੁਪੱਟੇ ਲਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਲਏ ਦੁਪੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸੜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੋਸੜਾ ਲੈਣ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਇਕ ਦੁਪੱਟੇ ਦੇ ਲੜ ਨਾਲ ਹਵਾ ਝੱਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਸਰਾ ਦੁਪੱਟਾ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਦੁਪੱਟਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਨੰਗਾ ਸਿਰ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾੜਾ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਝੱਲ ਮਾਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ ਜਦ ਤੱਕ ਭਰਾ ਘੋੜੀ ਜਾਂ ਰਥ ਵਿਚ ਸਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਘੋੜੀ/ਰਥ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਾਲ ਝਲਾਈ ਦਾ ਸ਼ਗਨ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।ਹੁਣ ਵਾਲ ਝਲਾਈ ਦੀ ਰਸਮ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਬਿੱਦ

ਬਿੱਦ ਵਿਆਹ ਦੀ ਇਕ ਰਸਮ ਹੈ। ਸਹੁਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸੁਗਾਤਾਂ ਦੀ ਗੁਥਲੀ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਿੱਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਿੱਦ ਵਿਚ ਖੋਪਾ, ਬਦਾਮ, ਸੌਗੀ, ਛੁਹਾਰੇ, ਮਿਸ਼ਰੀ, ਮਠਿਆਈ, ਮਹਿੰਦੀ, ਸੁਰਮਾ, ਸੰਧੂਰ, ਦੰਦਾਸਾ, ਸੂਟ ਆਦਿ ' ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰਹ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬਿੱਦ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿੱਦ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਲਾੜੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੰਗਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੂਟ ਪਹਿਣਦੀ ਹੈ।ਹੁਣ ਇਹ ਰਸਮ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਜੰਨ ਦਾ ਡੇਰਾ

ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ **ਡੇਰਾ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡੇਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡੇਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਥਾਂ ਕੋਈ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਠਹਿਰੇ। ਪੜਾਉ ਕਰੇ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜੰਨਾਂ 2-3 ਰਾਤਾਂ ਠਹਿਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੇ ਜੰਨ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੰਨ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡੇਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜੰਨ ਦਾ ਡੇਰਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਫਿਰਨੀ ਉੱਪਰ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਦ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧੀ ਤਾਂ ਫੇਰ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪੈਸੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਧਰਮਸਾਲਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਜੰਨਾਂ ਫੇਰ ਧਰਮਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਠਹਿਰਾਈਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਇਕੱਠ ਵੀ ਫੇਰ ਧਰਮਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ।ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਜੰਨ ਘਰ ਵੱਖਰੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਜੰਨਾਂ ਦੇ ਉਤਾਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ।ਹੁਣ ਬਹੁਤੇ ਵਿਆਹ, ਵਿਆਹ ਭਵਨਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੰਨਾਂ ਸਵੇਰੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਲੜਕੀ ਵਿਆਹ ਕੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਅੱਜ ਕੋਈ ਵੀ ਜੰਨ ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਦੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸਰਕੜਾ ਖੇਡਣਾ

ਸਰਕੜਾ ਖੇਡਣਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਇਕ ਰਸਮ ਸੀ, ਜੋ ਮਾਝੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਲਾੜਾ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਿਆਹੁਣ ਲਈ ਜਦ ਲਾੜੀ ਦੇ ਘਰ ਢੁੱਕਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਲਾੜੀ ਪੱਖ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸਰਕੜੇ ਦੇ ਕਾਨੇ ਲੈ ਕੇ ਕੇ ਲਾੜੇ ਦੇ ਮਾਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਲਾੜੇ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਫੇਰ ਲਾੜੀ ਦਾ ਮਾਮਾ, ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਕੰਬਲ ਵਿਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਲਾੜੇ ਦੀ ਘੋੜੀ ਹੇਠ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਘੋੜੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਸਰਕੜਾ ਖੇਡਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਰਸਮ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ ਜਦ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਜੁਆਨ ਹੋਣ ਤੇ ਮੁਕਲਾਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਰਸਮ ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਪਰੀਹੇ

ਰੋਟੀ ਪਰੋਸਣ ਵਾਲਿਆਂ/ਰੋਟੀ ਵਰਤਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ **ਪਰੀਹੇ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਬਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਪਰੀਹੇ ਹੀ ਖਵਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪਰੀਹੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਆਏ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲੇ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਾਲੇ ਨੌਜੁਆਨ ਮੁੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਬਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਥਾਲਾਂ ਵਿਚ, ਕੋਰਿਆਂ ਤੇ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠਿਆਂ ਨੂੰ ਖਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਰੋਟੀ ਵਰਤਾਉਣ ਦੇ ਦੋ ਢੰਗ ਸਨ। ਇਕ ਢੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੀ ਬਰਾਤ ਅੱਗੇ ਥਾਲ, ਕੌਲੀਆਂ ਤੇ ਗਲਾਸ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਪਰੀਹੇ ਲੱਡੂ ਅਤੇ ਜਲੇਬੀਆਂ ਵਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਡੂ ਅਤੇ ਜਲੇਬੀਆਂ ਹੀ ਇਕੋ ਇਕ ਮਠਿਆਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਲੱਡੂ ਜਲੇਬੀਆਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਫੇਰ ਬਾਲਟੀਆਂ ਵਿਚ ਪਰੀਹੋ ਸਬਜ਼ੀ, ਦਾਲ, ਬੂੰਦੀ ਭਰ ਕੇ ਕੜਛੀਆਂ ਨਾਲ ਵਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਫੁਲਕੇ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਰਤਾਈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਬਰਾਤ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਵਾਉਣ ਦਾ ਇਕ ਤਾਂ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਸੀ।

ਦੂਜੇ ਢੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੀ ਬਰਾਤ ਲਈ ਲੱਡੂ, ਜਲੇਬੀਆਂ, ਸਬਜ਼ੀ, ਦਾਲ, ਬੂੰਦੀ, ਫੁਲਕੇ (ਰੋਟੀਆਂ) ਥਾਲਾਂ ਵਿਚ ਪਰੋਸ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਪਰੀਹੇ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਥਾਲ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਾਲੇ ਪਰੀਹੇ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਅਖੀਰਲਾ ਪਰੀਹਾ ਥਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਤੀਆਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਬਰਾਤ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਪਰੋਸ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰੀਹੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਡੂ, ਜਲੇਬੀਆਂ ਫੇਰ ਸਬਜ਼ੀ ਦਾਲ ਵਰਤਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਪਰੀਹੇ ਬਰਾਤ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਵਾਉਂਦੇ ਸਨ।ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਵਿਆਹ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰੋਟੀ ਇਕ ਪਾਸੇ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਰਾਤੀ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਵਾਲੇ ਪਲੇਟਾਂ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਮਠਿਆਈ, ਸਬਜ਼ੀ, ਦਾਲ, ਫੁਲਕਾ ਪਾ ਕੇ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰੀਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਟੀ, ਖਵਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੁਣ ਬਿਲਕੁਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਰੋਟੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮੇੜ੍ਹਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ

ਮੇੜ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ **ਮੇੜ੍ਹਾ ਬੰਨ੍ਹਣ** ਦੀ ਇਕ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗਿਆ ਹਾਂ। ਚਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਮੋਰੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਠੂਠੀਆਂ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਕ ਰੱਸੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਠੂਠੀ ਰੱਸੀ ਵਿਚ ਸਿੱਧੀ ਪਰੋਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਦੋ ਠੂਠੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਵਿਚ ਪੈਸੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਠੂਠੀਆਂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਪਹਿਲੀ ਠੂਠੀ ਹੇਠ ਪਰੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਚੌਥੀ ਠੂਠੀ ਥੱਲੇ ਨੂੰ ਪੁੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਰੱਸੀ ਵਿਚ ਪਰੋਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬੱਸ, ਇਹ ਹੀ ਮੇੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਮੇੜੇ ਨੂੰ ਫੇਰੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਪਰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਧਾਰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਬਦਰੂਹਾਂ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਪਾਉਗਣੀਆਂ।ਹੁਣ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਵਿਚ ਪੈਣੋਂ ਹੱਟ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮੇੜ੍ਹਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਰਸਮ ਹੁਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਕੁਆਰ ਧੋਤੀ

ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਲਵਾਰ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਵੀ ਧੋਤੀਆਂ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਸਨ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਫੇਰੇ/ਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲੇ ਆਪਣੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਜੋ ਧੋਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਪੜੇ ਭੇਜਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਏਰੀਏ ਵਿਚ ਕੁਆਰ ਧੋਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਮਾਝੇ ਦੇ ਏਰੀਏ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ “**ਬਿੱਧ**” ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕੁਆਰ ਧੋਤੀ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਹੀ ਲੜਕੀ ਨੇ ਫੇਰਿਆਂ/ਲਾਵਾਂ ਤੇ ਬੈਠਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕਪੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਿੰਦੀ, ਗਿਰੀ, ਛੁਹਾਰੇ, ਖੋਪਾ, ਮਖਾਣੇ ਅਤੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸਿੰਗਾਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਵੀ ਭੇਜਦੇ ਸਨ।ਹੁਣ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇਸ ਰਸਮ ਬਾਰੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ। ਇਹ ਰਸਮ ਹੁਣ ਉੱਕਾ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਧੋਤੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸੁਹਾਗ ਪਟਾਰੀ

**ਸੁਹਾਗ ਪਟਾਰੀ** ਤੂਤ ਦੀਆਂ ਛਿਟੀਆਂ ਦੀ ਗੋਲ ਬਣੀ ਢੱਕਣ ਵਾਲੀ ਉਸ **ਟੋਕਰੀ** ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਲੜਕੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸਿੰਗਾਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕੱਚ ਦੀਆਂ ਵੰਗਾਂ, ਦੰਦਾਸਾ, ਮਹਿੰਦੀ, ਸੰਧੂਰ, ਸਾਬਨ, ਕੰਘੀ, ਸੁਰਮਾ, ਸ਼ੀਸ਼ਾ, ਸਿਰ ਲਈ ਕਲਿਪ ਤੇ ਸੂਈਆਂ, ਡੋਰੀਆਂ ਆਦਿ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਨ। ਸੁਹਾਗ ਪਟਾਰੀ ਸਹੁਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਤੂਤ ਦੀਆਂ ਛਿਟੀਆਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਫੇਰ ਬਾਂਸ ਅਤੇ ਬੈਂਤ ਦੀਆਂ ਸੁਹਾਗ ਪਟਾਰੀਆਂ ਬਨਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੇਰ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਡੱਬੇਨੁਮਾ ਸੁਹਾਗ ਪਟਾਰੀਆਂ ਬਣੀਆਂ।

ਹੁਣ ਦੀਆਂ ਸੁਹਾਗ ਪਟਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਰਦਾਨੀਆਂ/ਸਿੰਗਾਰ ਬੌਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਧੀਆ ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੰਗਾਰ ਦਾ ਸਮਾਨ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਇਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ, ਸਾਦੀਆਂ ਸੁਹਾਗ ਪਟਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਲਾਵਾਂ ਲੈਣਾ

ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਲਾੜਾ ਲਾੜੀ ਜੋ ਚਾਰ ਫੇਰੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਲੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ **ਲਾਵਾਂ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲਾਵਾਂ ਲੈਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲਾਵਾਂ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਲਾੜੇ ਦੇ ਪੱਲੂ ਨੂੰ ਲਾੜੀ ਨੇ ਫੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਸੀ। ਘੁੰਡ ਕੱਢਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਸੀ। ਲਾਵਾਂ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਲੜਕੀ (ਲਾੜੀ) ਨੇ ਘੁੰਡ ਕੱਢਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਲੜਕੀ (ਲਾੜੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੜਕੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਬੜੀ ਭੈਣ ਜਾਂ ਭਰਜਾਈ ਬੈਠੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਘੁੰਡ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੜਕੀ ਦੇ ਚਾਰ ਭਾਈ (ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਕੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ) ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਚਾਰ ਕੋਨਿਆਂ ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਪਹਿਲੀ ਲਾਵ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਲੜਕੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਪਹਿਲਾ ਫੇਰਾ ਲਾੜੇ ਦੇ ਮਗਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਈ ਜੋ ਲੜਕੀ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਕੇ ਦੂਜੇ ਕੋਨੇ ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਭਾਈ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਭਾਈ ਫੇਰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਕੇ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਕੋਨੇ ਤੇ ਖੜੇ ਭਾਈ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਤੀਜਾ ਭਾਈ ਫੇਰ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਕੋਨੇ ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਭਾਈ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਚੌਥਾ ਭਾਈ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਫੇਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਜੂਰੀ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰੇ ਫੇਰੇ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਲੜਕੀ ਦੇ ਭਾਈ ਲਾਵਾਂ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।ਹੁਣ ਜੁਆਨ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘੁੰਡ ਕੱਢਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੀ ਹੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਆਹੁਲੀ ਲੜਕੀ ਹੁਣ ਆਪ ਹੀ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਾੜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਫੇਰੇ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਲਾਵਾਂ ਸਮੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਦੀ ਰਸਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਖਾਰੇ ਬਦਲਣੇ

ਕਾਨਿਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਵੱਡੇ ਚੌਰਸ ਟੋਕਰੇ ਨੂੰ ਖਾਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਬੇਦੀ ਵਿਚ ਲਾਵਾਂ ਵੇਲੇ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਖਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਲਾਵਾਂ ਸਮੇਂ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਚੌਂਕੀਆਂ ਉੱਪਰ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਚੌਂਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾਰਾ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲਾਵਾਂ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਫੇਰਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖਾਰੇ ਤੇ ਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਅੱਧੀਆਂ ਲਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਮੁੰਡਾ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਖਾਰੇ ਬਦਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੰਡਾ ਅੱਗੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁੜੀ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋ ਕੇ ਫੇਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਕੁੜੀ ਅੱਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੁੰਡਾ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਕੇ ਫੇਰਾ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਾਵਾਂ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਹੀ ਖਾਰੇ ਬਦਲਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਖਾਰੇ ਬਦਲਣ ਦੀ ਰਸਮ ਹਿੰਦੂ ਰੀਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਰੀਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਖਾਰੇ ਬਦਲਣ ਦੀ ਰਸਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਦੀ ਰਸਮ

ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਫੇਰਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਫੇਰੇ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਫੇਰਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਮੇਲਣਾਂ ਸਵੇਰੇ-ਸਾਝਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਏਸ ਚੱਕਰ ਲਾਉਣ ਦਾ ਮੰਤਵ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਉੱਠ ਖੜਣ ਤੇ ਲੜਕੀ ਦੀ ਫੇਰਿਆਂ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਧੀ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਫੇਰਿਆਂ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿਚ ਹਾਜਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਜੋ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੇ ਗੀਤ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਦੀ ਰਸਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਫੇਰਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਵੀ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਵੇਰੇ- ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।ਹੁਣ ਫੇਰੇ ਤੇ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਕਿਸੇ-ਕਿਸੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਦੀ ਰਸਮ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਹੁਣ ਫੇਰਿਆਂ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੀ ਰਸਮ ਸਮੇਂ ਲਾੜਾ/ਲਾੜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਤੇ ਕੁਝ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੀ ਹਾਜਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਬਰਾਤ ਹਾਜਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਹਾਜਰ ਆਉਣ ਦਾ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਣਾ

ਘੋੜੀ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਸ਼ੂ ਹੈ ਜੋ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਣਾ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਇਕ ਰਸਮ ਹੈ।ਲਾੜਾ ਘੋੜੀ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲਾੜੇ ਦੇ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਣ ਸਮੇਂ ਜੋ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘੋੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਘੋੜੀ/ਘੋੜੇ, ਤਾਂਗੇ, ਬੱਘੀ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਪੁਲੀਸ ਤੇ ਮਿਲਟਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਘੋੜੇ/ ਘੋੜੀਆਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਘੋੜੇ/ ਘੋੜੀਆਂ ਆਮ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਲਾੜੇ ਦੀ ਘੋੜੀ ਡੋਲੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਡੋਲੀ ਲਾੜੇ ਦੀ ਘੋੜੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੀ ਸੀ।ਹੁਣ ਮਸ਼ੀਨੀ ਯੁੱਗ ਹੈ। ਲਾੜਾ ਹੁਣ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਣ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਜੀ ਸਜਾਈ ਵੱਡੀ ਕਾਰ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਵਿਚ ਹੀ ਬਿਠਾ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲਾੜੇ ਦੀ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਣ ਦੀ ਰਸਮ ਹੁਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਂ, ਅਜੇ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਜੰਨ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਕਾਰ ਵਿਚੋਂ ਲਾਹ ਕੇ, ਘੋੜੀ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਜੰਨ ਘਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਅਨੀਤਾ ਖੇਮਕਾ

**ਅਨੀਤਾ ਖੇਮਕਾ** (ਜਨਮ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ।

ਖੇਮਕਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੀਜੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਹਿਜੜਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਿਜਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ 2006 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਬਿਟਵੀਨ ਦਿ ਲਾਈਨਜ਼: ਇੰਡੀਆਜ਼ ਥਰਡ ਜੈਂਡਰ* ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਹਿਊਸਟਨ ਦੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ
ਸੋਲਾਂ ਸਿੰਗਾਰ

**ਸਿੰਗਾਰ**, ਸਜਾਵਟ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੀ ਸਿੰਗਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰਵਿਰਤੀ ਜਮਾਂਦਰੂ ਹੈ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿੰਗਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਗਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੋਲਾਂ ਢੰਗ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਸਿੰਗਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿੰਗਾਰ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਹੁੰਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ, ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਸਿੰਗਾਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ—

# **ਵਟਣਾ ਮਲਣਾ**— ਸਾਬਨ ਦੀ ਕਾਢ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਵਟਣਾ ਮਲ ਕੇ ਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵੇਸਣ, ਹਲਦੀ ਤੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਟਣਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਜੌਂ ਦੇ ਆਟੇ, ਹਲਦੀ, ਦਹੀ ਤੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਵੀ ਵਟਣਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
# **ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ**— ਸਰੀਰਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੇਸ ਵੀ ਧੋਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
# **ਵਧੀਆ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣੇ**— ਕਦ-ਕਾਠ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੰਗਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਚਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
# **ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਰਨਾ**– ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਵਿਚ ਗੁੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ
# **ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕਜਲਾ**- ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕਜਲਾ ਪਾ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਨਮੋਹਨੀਆਂ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
# **ਮਾਂਗ ਵਿਚ ਸੰਧੂਰ ਭਰਨਾ**— ਮਾਂਗ ਵਿਚ ਸੰਧੂਰ ਭਰ ਕੇ ਸਿਰ ਦੀ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਨਿਖਾਰ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
# **ਮੱਥੇ ਤੇ ਬਿੰਦੀ**- ਮੱਥੇ ਤੇ ਬਿੰਦੀ ਲਾ ਕੇ ਮੱਥੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ
# **ਮੂੰਹ ਉੱਪਰ ਤਿਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਕਰਨਾ**— ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਠੋਡੀ ਉੱਪਰ ਤਿਲ ਖੁਣਵਾਉਣਾ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗਾਰ ਦੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
# **ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਮਹਿੰਦੀ**— ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਮਹਿੰਦੀ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
# **ਸਰੀਰ ਉੱਪਰ ਸੁਗੰਧੀ ਛਿੜਕਣੀ**— ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਕੰਮ ਹੱਥੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਬਹੁਤ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਗੰਧ ਛਿੜਕ ਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
# **ਗਹਿਣੇ ਪਾਉਣੇ**– ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਗਹਿਣੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
# **ਗਲ ਵਿਚ ਹਾਰ**— ਗਲ ਵਿਚ ਹਾਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
# **ਪਾਨ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚਬਣਾ**- ਪਾਨ ਖਾਣਾ ਵੀ ਸਿੰਗਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ
# **ਮਿਸੀ ਲਾਉਣਾ**— ਦੰਦ ਕਾਲੇ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਇਕ ਢੰਗ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿਸੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਵੀ ਸਿੰਗਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
# **ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਮਹਾਵਰ ਲਾਉਣਾ**— ਲਾਖ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇਕ ਲਾਲ ਰੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਤਰੀਆਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗਾਰ ਲਈ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
# **ਬੀਰੀ ਪਾਉਣਾ**— ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਕ ਗਹਿਣੇ ਨੂੰ ਬੀਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਹਨ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ **ਸੋਲਾਂ ਸਿੰਗਾਰ**। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਿੰਗਾਰਾਂ ਦਾ ਹੁਣ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਨਵੇਂ ਸਿੰਗਾਰ ਚਲ ਪਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੋਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕਸ਼ਨਰੀ ਤੇ ਵੇਖੋ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਕੋਰੇ ਵਿਛਾਉਣੇ

ਕੋਰਾ/ਕੋਰੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾ ਸਰਦੀ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਘਾਹ ਫੂਸ ਉੱਪਰ ਜੋ ਪਾਣੀ ਜੰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਜਿਸ ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ ਅਜੇ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਨਵਾਂ, ਅਣਲੱਗ ਤੇ ਅਣਧੋਤੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਰੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਬਰਾਤ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਵਾਉਣ ਸਮੇਂ ਥੱਲੇ ਜੋ ਖੱਦਰ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਵਿਛਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ **ਕੋਰਾ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਜ ਇਸ ਕੋਰੇ ਬਾਰੇ ਹੀ ਦੱਸਣ ਲੱਗਿਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਕੋਰਾ ਖੱਦਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਦਰਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਾਲੇ ਕੋਰੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਰੇ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਲਾਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਹੀ ਕੋਰੇ ਬਣਾਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਕੋਰੇ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਲੰਮਾਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਤਪੜਾਂ ਜਿੰਨੀ/ਆਮ ਖੱਦਰ ਜਿੰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਸਮੇਂ ਬਰਾਤ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਜੀ ਕੋਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚ ਵਿਛਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਬਰਾਤ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਕੋਰੇ ਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਬਰਾਤ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਦਾ ਚਾਹ ਪਾਣੀ ਡੇਰਿਆਂ/ਧਰਮਸਾਲਾ ਵਿਚ ਹੀ ਪਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬਰਾਤਾਂ 2-3 ਦਿਨ ਠਹਿਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ ਦਰਜੀ ਕੋਰੇ ਵਿਛਾਉਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਕੱਠੇ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।ਹੁਣ ਬਹੁਤੇ ਵਿਆਹ ਚਾਹੇ ਵਿਆਹ ਭਵਨਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਘਰੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਸ਼ਾਮਿਆਨੇ ਲਾ ਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਥਾਂ ਜੰਨ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਕੁਰਸੀਆਂ, ਸੋਫਿਆਂ ਤੇ ਮੇਜਾਂ ਤੇ ਖਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਕੋਰੇ ਵਿਛਾ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਵਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੁਣ ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਕੱਪੜਾ
* ਖੱਦਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਪੈਰ ਪਾਉਣਾ

ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਲੱਸੀ ਨੂੰ ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਪੈਰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜੰਨ ਚੜ੍ਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਬਲਾਵਾਂ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਿਰਵਿਘਣ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅਜੇਹਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸਮ ਸਮੇਂ ਪੁੰਨ-ਦਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਰਾਤ ਵਿਚ ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਨ੍ਹਾ ਧੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਲੱਸੀ ਵਾਲੀ ਪਰਾਤ ਵਿਚ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਰਸਮ ਸਮੇਂ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਰੁਪੈ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਪੈ ਨੈਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਰਸਮ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਤਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਕੇਤਕੀ ਸੇਠ

**ਕੇਤਕੀ ਸੇਠ** (ਜਨਮ 1957) ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸੰਨ 1957 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਕੇਤਕੀ ਨੇ ਐਲਫਿਨਸਟੋਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀਃ ਉਸ ਨੂੰ ਇਥਾਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਕਲਾ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਕਾਰੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਸ ਵਿਦਿਅਕ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਕੇਤਕੀ ਨੇ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੰਚਾਰ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਅਟੁੱਟ ਸਮਰਪਣ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ ਉਸ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਬਲਕਿ ਅਕਾਦਮਿਕ ਉੱਤਮਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿਦਿਅਕ ਅਧਿਆਇ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
**1992:** ਭਾਰਤੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਲਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਵਾਰਡ।

**1993:** ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਲਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਵਾਰਡ।

**2006:** ਹਿਗਾਸ਼ੀਕਾਵਾ ਅਵਾਰਡ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ

**2008:** ਸੋਲੋ ਸ਼ੋਅ (ਬੰਬੇ ਮਿਕਸ)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ