ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਰਭਪਾਤ

**ਗਰਭਪਾਤ** ਗਰਭ ਦਾ ਅੰਤ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਭਰੂਣ ਜਾਂ ਅਵਿਕਸਤ ਭਰੂਣ ਨੂੰ ਖੁਦ ਦੇ ਜਿਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਢਣਾ ਜਾਂ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਹਟਾਉਣਾ ਹੈ। ਗਰਭਪਾਤ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਗਰਭਪਾਤ (miscarriage) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਰਭਪਾਤ (induced abortion) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ *ਗਰਭਪਾਤ* ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਗਰਭ ਦੇ ਪੈਦੇ ਕੀਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਰੂਣ ਨੂੰ ਖੁਦ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਦਾ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਖ਼ਾਤਮਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਵੀਂ ਚਿਕਿਤਸਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਲਈ ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਸਰਜੀਕਲ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤੀ ਹੈ। ਦੋ ਦਵਾਈਆਂ ਮਿਫਾਪਰਿਸਟੋਨ ਅਤੇ ਪਰੋਸਟਾਗਲਾਂਡਿਨ ਪਹਿਲੇ ਟਰਿਮੇਸਟਰ ਵਿੱਚ ਸਰਜੀਕਲ ਢੰਗ ਜਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹਨ। ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਰਜੀਕਲ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮਾੜੇ ਅਸਰ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਕਸਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ ਚਿਕਸਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦਾ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਥਾਨਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਵਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾ-ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਗਰਭਪਾਤ ਨਾਲ ਨਾ ਤਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦਿਮਾਗੀ ਸਿਹਤ ਨਾ ਹੀ ਸਰੀਰਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗਰਭਪਾਤਾਂ ਦੇ ਕਰਕੇ ਲਗਭਗ 47,000 ਮਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ 50 ਲੱਖ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 4 ਕਰੋੜ 40 ਲੱਖ ਗਰਭਪਾਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਘੱਟ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 2003 ਤੋਂ 2008 ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦੀ ਦਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਦਲੀ ਹੈ, , ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਚਾਲੀ ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ "ਕਾਰਨ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਬਿਨਾਂ" ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਸੀ।

ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦਾ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਚਿਕਤਿਸਾ, ਤੇਜ਼ ਸੰਦਾਂ ਨਾਲ, ਸਰੀਰਿਕ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਵਾਇਤੀ ਢੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਅਕਸਰ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹਾਲਤ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ ਕੁਝ ਹਾਲਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੋਤਰ-ਗਮਨ, ਬਲਾਤਕਾਰ, ਭਰੂਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਕਰਨ ਜਾਂ ਮਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਸ ਹਾਲਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਖ਼ਲਾਕੀ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਵਿਵਾਦ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਕਿ ਗਰਭਪਾਤ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਰਭ ਜਾਂ ਭਰੂਣ ਜਿਉਂਣ ਦੇ ਹੱਕ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦੀ ਕਤਲ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਕਿ ਗਰਭਪਾਤ ਪੱਖੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦਾ ਹੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
**ਗਰਭਪਾਤ** ਗਰਭ ਦਾ ਅੰਤ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਭਰੂਣ ਜਾਂ ਅਵਿਕਸਤ ਭਰੂਣ ਨੂੰ ਖੁਦ ਦੇ ਜਿਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਢਣਾ ਜਾਂ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਹਟਾਉਣਾ ਹੈ। ਗਰਭਪਾਤ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਗਰਭਪਾਤ (miscarriage) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਰਭਪਾਤ (induced abortion) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ *ਗਰਭਪਾਤ* ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਗਰਭ ਦੇ ਪੈਦੇ ਕੀਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਰੂਣ ਦੇ ਖੁਦ ਦੇ ਖੁਦ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਣ ਵਰਗੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਦਾ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਖ਼ਾਤਮਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਵੀਂ ਚਿਕਿਤਸਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਲਈ ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਸਰਜੀਕਲ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤੀ ਹੈ। ਦੋ ਦਵਾਈਆਂ ਮਿਫਾਪਰਿਸਟੋਨ ਅਤੇ ਪਰੋਸਟਾਗਲਾਂਡਿਨ ਪਹਿਲੇ ਟਰਿਮੇਸਟਰ ਵਿੱਚ ਸਰਜੀਕਲ ਢੰਗ ਜਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੂਜੇ ਟਰਿਮੇਸਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਰਜੀਕਲ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮਾੜੇ ਅਸਰ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਨਮ ਕੰਟਰੋਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਅਤੇ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਕਸਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ ਚਿਕਸਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦਾ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਥਾਨਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਵਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾ-ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਗਰਭਪਾਤ ਨਾਲ ਨਾ ਤਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦਿਮਾਗੀ ਸਿਹਤ ਨਾ ਹੀ ਸਰੀਰਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਰਭਪਾਤ ਦਾ ਇੱਕੋ ਪੱਧਰ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗਰਭਪਾਤਾਂ, ਦੇ ਕਰਕੇ ਲਗਭਗ 47,000 ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ 50 ਲੱਖ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 4 ਕਰੋੜ 40 ਲੱਖ ਗਰਭਪਾਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਘੱਟ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 2003 ਤੋਂ 2008 ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦੀ ਦਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਦਲੀ ਹੈ, ਪਿਛਲੇ ਬੀਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਅਤੇ ਜਨਮ ਕੰਟਰੋਲ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਸਤੇ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਸੁਧਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਈ ਕਮੀ ਦੇ ਬਾਅਦ। , ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਚਾਲੀ ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ "ਕਾਰਨ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਬਿਨਾਂ" ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਸੀ। ਪਰ, ਗਰਭ ਕਿੰਨੇ ਚਿਰ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਲਈ ਹੱਦ ਹੈ।

ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦਾ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਚਿਕਤਿਸਾ, ਤੇਜ਼ ਸੰਦਾਂ ਨਾਲ, ਸਰੀਰਿਕ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਵਾਇਤੀ ਢੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਅਕਸਰ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹਾਲਤ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ ਕੁਝ ਹਾਲਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੋਤਰ-ਗਮਨ, ਬਲਾਤਕਾਰ, ਭਰੂਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਕਰਨ ਜਾਂ ਮਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਸ ਹਾਲਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਖ਼ਲਾਕੀ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਵਿਵਾਦ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਕਿ ਗਰਭਪਾਤ ਵਿਰੁੱਧ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਰਭ ਜਾਂ ਭਰੂਣ ਨਜਿਉਂਣ ਦੇ ਹੱਕ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦੀ ਕਤਲ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਕਿ ਗਰਭਪਾਤ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦਾ ਹੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਹੈ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ