ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ

[thumb|[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ (1909)]]
[thumb|[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ, ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ]]
**ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ** ਜਾਂ **ਪੰਜਾਬੀਅਤ** ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕੌਮ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਭਾਸ਼ਾਈ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਹੱਕ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਗੰਜਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦਾ *ਪਿਤਾਮਾ* ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ( *ਕਫ਼ੀਆਂ* ਲਿਖੀਆਂ), ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ( *ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ* ਲਿਖਿਆ) ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ (ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ) ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।  ਪੰਜਾਬੀਅਤ (ਮਤਲਬ ਪੰਜਾਬੀ-ਨੈੱਸ)  ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਪੁਨਰ -ਸੁਰਜੀਤੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਸਿਆਸੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਲਹਿਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਉਰਦੂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਯੋਜਿਤ ਦਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟੀਚਾ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ . ਪੰਜਾਬੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਸਾਂਝੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦਾ ਉਭਾਰ 
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਬੀਲਿਆਂ, ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਖਿੱਚ ਦੁਆਰਾ "ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ" ਦੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸਾਂਝੀ "ਪੰਜਾਬੀ" ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੋਣ ਦਾ ਕੰਮ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ "ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ। ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਜ ਨਾਲ" ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ "ਪੰਜਾਬੀ" ਨਸਲੀ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਧਾਰਨਾ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭਾਸ਼ਾਈ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਨ।

ਦਰਅਸਲ, ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਦੁਆਰਾ 1022 ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਤਰਨੋਚਲਪਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਗੈਰ-ਪੰਜਾਬੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਹਮਲੇ ਵਿਚ ਸੀ। ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੁਗਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਮਲਾਵਰ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲਿਆਂ, ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਂਝ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋਏ। ਉਂਜ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਧਰਮ ਤੰਤਰ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਾਬਰ ਦੇ ਵਹਿਸ਼ੀ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਅਕਬਰ ਵਿਰੁੱਧ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ; ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫਕੀਰ ਸੈਨ ਦਾ - ਤਖ਼ਤ ਨਾ ਮਿਲਦੇ ਮੁੰਗੈ।

ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 1800 ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਨੁਪਾਤ 48% ਮੁਸਲਿਮ ਪੰਜਾਬੀਆਂ, 43% ਹਿੰਦੂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ, 8% ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਅਤੇ 1% ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਬੀਲਿਆਂ, ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸਾਂਝੀ "ਪੰਜਾਬੀ" ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ "ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ" ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕਜੁੱਟ ਕਰਨਾ, ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਰਾਜ ਸੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਇੱਕ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਅਫਗਾਨ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਮੁਗਲ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਕਾਬੁਲ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦਾ ਪਤਨ 
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਖੈਬਰ ਦੱਰੇ ਤੱਕ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਫਲ ਰਿਹਾ। 1839 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕ੍ਰਮ ਆਖਰਕਾਰ 1849 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੰਟਰੋਲ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀਆਂ ਸਨ: ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਲੜਾਈ; ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਡੋਗਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ; ਅਤੇ ਦੋ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗਾਂ, ਪਹਿਲੀ 1845-1846 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜੀ, 1848-1849 ਦੀ ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਬੰਗਾਲੀ ਕੌਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ-ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਯੂਪੀ, ਗੂੰਗਾ ਜਮਨਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੀਪੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੌਮ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਲਈ, ਪੰਜਾਬ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ, ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨਾਲ ਸਨ। . ਇਸ ਲਈ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ 'ਤੇ ਹਾਵੀ ਜਾਂ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਸੀ।

## ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 
1947 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਵਿੱਚ *ਪੰਜਾਬੀਅਤ* ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਕੁਝ ਅੰਦੋਲਨ ਹੋਏ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
* ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਿਵਸ
* ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ
* ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅੰਦੋਲਨ ( ਪਾਕਿਸਤਾਨ )
* ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਲਹਿਰ ( ਭਾਰਤ )
* ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ