open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਐਮ. ਬਿਮੋਲਜੀਤ ਸਿੰਘ

thumb| 2010 ਵਿੱਚ ਵੁਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣਾ।
**ਐਮ. ਬਿਮੋਲਜੀਤ ਸਿੰਘ,** ਜਾਂ **ਮਯਾਂਗਲਾਮਬਾਮ ਬਿਮੋਲਜੀਤ** (ਜਨਮ: 1983) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਤੌਬਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਕਾਕਚਿੰਗ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜੰਮਪਲ ਵੁਸ਼ੂ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਵੁਸ਼ੂ ਲਈ) ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ (ਵੁਸ਼ੂ ਲਈ) ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਿਲਮੋਲਜੀਤ ਦੋ ਵਾਰ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ 2006 ਅਤੇ 2010, ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲਿਸਟ (2009 ਅਤੇ 2011) ਵੀ ਹੈ। 

## ਜੀਵਨੀ 
### ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਬਿਮੋਲਜੀਤ ਦਾ ਜਨਮ ਮਯੰਗਲੰਬਮ ਨਰੇਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਯੰਗਲੰਬਮ ਓਂਗਬੀ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ, ਕਕਚਿੰਗ, ਤੁਰੇਲ ਵਾਂਗਮਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਥੌਬਲ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ 13 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੰਗਫੂ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਖੇਤਰੀਮਯੁਮ ਜੁਗੇਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਬਲੈਕ ਬੈਲਟ ਕਮਾ ਲਈ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਖੇਡ ਦੇ ਥੋੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਿਮੋਜੀਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਵਿੱਤੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੌਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰੱਖਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ, ਬਿਮੋਲਜੀਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਰਾਜ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। 

### ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ: 2005 - 2016 
ਬਿਮੋਲਜੀਤ 2005 ਵਿਚ ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਿਹਤਰ ਅਤੇ ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਵੁਸ਼ੂ ਅਭਿਆਸ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਦੋਨੋ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਮੰਗਦੇ ਹੋਏ ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਛੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ 5 ਗੋਲਡ, ਅਤੇ 1 ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ 12 ਵਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ 15 ਵੀਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ, ਦੋਹਾ (ਇਕੱਲੇ ਭਾਰਤੀ ਵੁਸ਼ੂ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ), 2006 ਅਤੇ 16 ਵੇਂ ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ, 2010 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੋਹਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤਾ ਭਾਰਤੀ ਵੁਸ਼ੂ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਯੁਵਕ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਵੁਸ਼ੂ ਈਵੈਂਟ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਵੁਸ਼ੂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੁਸ਼ੂ ਸਪੋਰਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 2012 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਖੇਡ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਲ 2016 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਖਿਡਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਡ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱ Manਣ ਲਈ, ਮਨੀਪੁਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਥ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਸਪੋਰਟਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿਖੇ ਰੈਗੂਲਰ ਕੋਚਿੰਗ ਸੈਂਟਰ (ਆਰ.ਸੀ.ਸੀ.) ਇੰਫਾਲ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਮਾਨ ਲਾਂਪਕ ਵਿਖੇ ਕੋਚ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਖਾਉਣ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। 

## ਮਾਨਤਾ 
* ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ 2012 (ਵੁਸ਼ੂ) 
* ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਲੀ 2011 (ਵੁਸ਼ੂ) 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਧਰੁਵ ਭੰਡਾਰੀ

**ਧਰੁਵ ਭੰਡਾਰੀ** (ਜਨਮ 13 ਜੁਲਾਈ 1985) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਰਕਤ ਸੰਬੰਦ" ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਦੇ "ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇੰ" ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ ਹਨ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਧਰੁਵ ਭੰਡਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਜੁਲਾਈ 1985 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੈਚਲਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਥੀਏਟਰ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਖਿਅਤ ਡਾਂਸਰ ਵੀ ਹੈ।

ਧਰੁਵ ਭੰਡਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ। ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗੀ ਟਿਊਮਰ ਸੀ ਅਤੇ 25 ਸਤੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ੋਅ  ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਹੈ।

## ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫਿਲਮ 
**ਕਲਿੱਕ* (2010 ਫਿਲਮ)
* *ਦਿਲ ਤੋ ਬੱਚਾ ਹੈ ਜੀ* (2011, ਕੈਮਿਓ)
* *ਪਥੈਰਾਮ ਕੋਡੀ* (2013) 
* *ਪੈਸਾ ਹੋ ਪੈਸਾ* (2015, ਅਸ਼ਵਿਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ)

### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
* *ਰਕਤ ਸੰਬੰਦ* (2010 - 2011, ਯੁਵਰਾਜ ਵਜੋਂ)
* *ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਂ* (2015, ਬਤੌਰ ਮੰਟੂ - ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ)

### ਕਰੀਅਰ 
ਧਰੁਵ ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਇਨਵਰਟਰਸ ਲਈ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਮੈਕਡੋਨਲਡਸ ਲਈ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਧਰੁਵ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ '''ਰਕਤ ਸਮਬੰਧ''' ਨਾਲ ਇਮੇਜਿਨ ਟੀਵੀ ' ਤੇ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਯੁਵਰਾਜ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਮਨੀਸ਼ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਸਿਕਸਰ' ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ ਜੋ ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ ਪਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੈਲਫ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਜੈ ਦੇਵਗਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਲਟੀ-ਸਟਾਰਰ ਫਿਲਮ 'ਦਿਲ ਤੋ ਬੱਚਾ ਹੈ ਜੀ' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸ ਕੂਲ ਡੂਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਸੁੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ, ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ 'ਪਥੈਰਾਮ ਕੌਡੀ' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਗਲ ਲੀਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

### ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਂ 
ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੁਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ (ਰਾਜਨ ਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਉਸ) ਦੁਆਰਾ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੀ ਵੀ ਸ਼ੋਅ "ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਂ" ਸੀ। ਧਰੁਵ ਭੰਡਾਰੀ ਨੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਅਮਿਯਾ ਮਾਥੁਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਿਬਾ ਨਵਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਮੰਟੂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਧਰੁਵ ਭੰਡਾਰੀ ਨੇ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਅਮਾਇਆ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਚਾਨਕ ਕਹਾਣੀ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮਯਾ ਮੰਟੂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੋਸਤ, ਰਾਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੈ। ਧਰੁਵ ਨੇ ਹੋਰ ਸੋਚਿਆ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 2 (ਭਾਰਤ, ਪੁਰਾਣੀ ਨੰਬਰਿੰਗ)

thumb|300x300px| ਦਿੱਲੀ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਸਕਾਈਵੇ, ਦਿੱਲੀ ਐਨ.ਸੀ.ਆਰ. ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼।
thumb|300x300px| ਦੁਰਗਾਪੁਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵੇਅ, ਐਨ.ਐਚ. 2 ਦਾ ਹਿੱਸਾ
ਓਲਡ **ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 2** ਜਾਂ ਓਲਡ **NH 2,** (ਇਸ ਵੇਲੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 19, ਭਾਰਤ) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਦਿੱਲੀ, ਹਰਿਆਣਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਝਾਰਖੰਡ, ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਐਨ.ਐਚ. 91 ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਐਨ.ਐਚ. 1 ਦੇ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗ੍ਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਹਾਈਵੇਅ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਫਰੀਦਾਬਾਦ, ਮਥੁਰਾ, ਆਗਰਾ, ਕਾਨਪੁਰ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਵਾਰਾਣਸੀ, ਧਨਬਾਦ, ਆਸਨਸੋਲ, ਦੁਰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਬਰਧਮਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

## ਰੀਨੰਬਰਿੰਗ (ਮੁੜ-ਨਾਮਕਰਣ) 
ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਐਨ.ਐਚ. ਨੂੰ ਐਨਐਚ 19 ਅਤੇ ਐਨਐਚ 44 ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਐਨ.ਐਚ. 2 ਨੰਬਰ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੁਣ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਗਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਐਨ.ਐਚ. 44 ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਐਨ.ਐਚ. 19 ਹੈ।

## ਰਸਤਾ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ 
ਇਹ ਸੜਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਦੇ ਨੈਟਵਰਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ਤੇ 1,465 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੱਲਣ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਿੱਲੀ (12), ਹਰਿਆਣਾ (74), ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (752), ਬਿਹਾਰ (202), ਝਾਰਖੰਡ (190), ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ (235) ਸੀ।

## ਹਰਿਆਣੇ ਵਿੱਚ 
ਐੱਨ.ਐੱਚ. 2 ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਸਕਾਈਵੇ 'ਤੇ ਬਦਰਪੁਰ ਸਰਹੱਦ ਰਾਹੀਂ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਦੇ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਲਾਂਘੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ ਚਲਿਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਲਵਲ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਲੰਘਿਆ।

## ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 2 ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਮਥੁਰਾ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਮਥੁਰਾ ਰੋਡ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪਲਵਲ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਆਗਰਾ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ 200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (120 ਮੀਲ) ਹੈ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਕਰੀਬਨ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (9.9 ਮੀਲ) ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਗਰਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਫਿਰੋਜ਼ਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਟਾਵਾ ਜਿਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਬਾਈਪਾਸ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਟਾਵਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਾਨਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਜਿਥੇ 23 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (14 ਮੀਲ) ਅਤੇ 12 ਲੇਨ ਵਾਲਾ ਕਾਨਪੁਰ ਓਵਰ ਬ੍ਰਿਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਓਵਰ ਬ੍ਰਿਜ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ
ਹੰਗਰੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

**ਹੰਗਰੀ** ਆਪਣੀ ਆਧੁਨਿਕ (1946 ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤਹਿਤ ਤਕਰੀਬਨ ਗ੍ਰੇਟ ਹੰਗਰੀਆਈ ਮੈਦਾਨ (ਪੈਨੋਨੀਅਨ ਬੇਸਿਨ) ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਆਇਰਨ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਸੇਲਟਿਕ, ਇਲੀਰੀਅਨ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ (ਸਿਥੀਅਨ) ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਸੀ।

"ਪੈਨੋਨੀਅਨ" ਨਾਮ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਪੈਨੋਨੀਆ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਆਧੁਨਿਕ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ (ਅਖੌਤੀ ਟ੍ਰਾਂਸਡਾਨੁਬੀਆ) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਪੈਨੋਨੀਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਰੋਮਨ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ 370–410 ਦੇ ਹੂਨਿਕ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਢਹਿ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੈਨੋਨੀਆ ਪੰਜਵੀਂ ਤੋਂ ਅੱਧ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਓਸਟ੍ਰੋਗੋਥਿਕ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਅਵਾਰ ਖ਼ਾਨਾਤ (ਛੇਵੀਂ ਤੋਂ ਨੌਵੀਂ ਸਦੀ) ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸਦੀ ਵਾਰਸ ਬਣੀ। ਮਗਯਾਰ ਹਮਲਾ ਨੌਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ, ਮਗਯਾਰਾਂ ਦਾ ਈਸਾਈਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਈਸਵੀ 1000 ਵਿੱਚ ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਿੰਗਡਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੇ ਅਰਪਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੇ ਹੇਠ ਅਗਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਤਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਮੱਧਯੁਗ ਦੇ ਉੱਚ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਜ ਪਨੋਨੀਆ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਐਡਰੈਟਿਕ ਤੱਟ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ। 1241 ਵਿਚ, ਬਾਲਾ ਚੌਥਾ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਹੰਗਰੀ ਉੱਤੇ ਬਾਤੂ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੰਗੋਲਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗੋਲੀ ਫੌਜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੋਹੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਰਾਜਾ ਬਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿਮਤ ਤੇ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ 500,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੰਗਰੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਸਵਾਹ ਹੋ ਗਿਆ। 1301 ਵਿੱਚ ਅਰਪਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਗਰਲੇ ਮੱਧਯੁਗ ਤਕ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਓਟੋਮਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਵਧਦੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਘਟ ਗਿਆ। ਹੰਗਰੀ ਨੇ 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਓਟੋਮਾਨ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾਇਆ। ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸਿਖਰ ਮਥਿਯਾਸ ਕੋਰਵੀਨਸ (ਹ. 1458-1490) ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1526 ਦੀ ਮੋਹਾਕਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਓਟੋਮਾਨੀ – ਹੰਗਰੀ ਜੰਗਾਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।

ਓਟੋਮਾਨ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਡਿਫੈਂਸ ਹੈਬਸਬਰਗ ਆਸਟਰੀਆ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਰਾਜ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈਬਸਬਰਗ ਦੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਆ ਗਿਆ। ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇਲਾਕਾ ਮਹਾਨ ਤੁਰਕੀ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾ ਹੰਗਰੀ ਹੈਬਸਬਰਗ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। 1848 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1867 ਦੇ ਆਸਟ੍ਰੋ-ਹੰਗਰੀਅਨ ਸਮਝੌਤੇ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਕੇ ਹੰਗਰੀ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ। ਹੈਬਸਬਰਗ *ਆਰਕੀਰੇਗਨਮ ਹੰਗੇਰੀਕਮ ਦੇ* ਅਧੀਨ ਵੰਡਿਆ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਆਧੁਨਿਕ ਹੰਗਰੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ, 1868 ਦੀ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਦੇ ਬਾਅਦ *ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ-ਸਲੋਵੋਨਿਆ* ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਦੇ ਤਾਜ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਆਂਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਇਤਿਹਾਸ
ਸਤਿਆਵਰਤ ਕਾਦੀਆਂ

**ਸੱਤਿਆਵਰਤ ਕਾਦਿਆਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Satyawart Kadian; ਜਨਮ 9 ਨਵੰਬਰ 1993) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2010 ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਲੜਕਿਆਂ ਦੀ ਫ੍ਰੀ ਸਟਾਈਲ 100 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ 2014 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 97 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਹ ਅਰਜੁਨ ਐਵਾਰਡੀ ਅਤੇ 1988 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕਸ ਓਲੰਪੀਅਨ, ਸੱਤਿਆਵਾਨ ਕਾਦੀਆਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੋਂਡਾ ਵਿੱਚ 2012 ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2012 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਲ 2014 ਵਿਚ, ਮੁੱਖ ਕੋਚ ਵਿਨੋਦ ਕੁਮਾਰ, ਜੋ 1988 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ, ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਕਾਦੀਆਂ, ਉੱਚ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਤਗਮੇ ਪੱਕਾ ਕਰੇਗਾ। “ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਪਹਿਲਵਾਨ ਜੋ ਉੱਚ ਵਜ਼ਨ ਦੀਆਂ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਬਾਕਾਇਦਾ ਮੈਡਲਾਂ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਅਸੀਂ ਸਤਿਆਵਰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਉਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ 20 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਇਸ ਟੀਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਧਾਰ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।" 

ਸੱਤਿਆਵਰਤ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਨਕਲ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲਿਆ। 

ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਲਿਕ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

## ਕਰੀਅਰ 
### 2010 ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ 
ਇੱਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕਾਦੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਤਮਗਾ ਉਦੋਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਫ੍ਰੀ ਸਟਾਈਲ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿਚ ਡੈਬਿਊ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿਚ 100 ਕਿੱਲੋ ਵਰਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਲਈ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 

### 2014 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 
97 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਾਦੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਮੰਜੁਲਾ ਉਦੁਵਿਲਾ ਅਰਾਚਿਗੇਜ ਨੇ 16 ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ 4-0 ਨਾਲ ਮਾਤ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ ਸੋਸੋ ਤਾਮਾਰੌ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 3-1 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕਾਡਿਆਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਮਨਪਸੰਦ ਲਿਓਨ ਰੱਤੀਗਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ 3-1 ਨਾਲ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਅਰਜੁਨ ਗਿੱਲ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਚਕ ਟੱਕਰ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ 1-3- 1-3 ਨਾਲ ਹਾਰ ਕੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ ਲਈ ਥਾਂ ਮਿਲੀ। 

### 2014 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ 
ਕਾਦੀਆਂ ਨੇ 97 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੈਗੋਮੇਡ ਮੁਸਾਏਵ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੈਚ-ਅਪ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਹੀ 1-3 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਿਲਾਲ ਹੁਸੈਨ ਅਵਾਦ ਨੂੰ ਉਥੇ 4-0 ਨਾਲ ਮਾਤ ਦੇ ਕੇ ਮੁੜ ਖਰੀਦਾਰੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਜਿਥੇ ਉਹ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੈਮੇਡ ਇਬਰਾਗਿਮੋਵ ਤੋਂ 3-0 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਪੇਰੂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

**ਪੇਰੂ** ਦਾ **ਇਤਿਹਾਸ** ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੇਰੂ ਵਿੱਚ ਨੋਰਟੇ ਚਿਕੋ ਸਭਿਅਤਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਛੇ ਪੁਰਾਣੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੰਕਾ ਸਾਮਰਾਜ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਨਤ ਰਾਜ ਇਥੇ ਹੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡੋਮੇਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਵਾਇਸਰੋਇਲਟੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕੌਮ ਨੇ 1821 ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਪਰੰਤੂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅਯਚੂਚੋ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਬਣਾ ਸਕੀ।

## ਪੂਰਵ-ਕੋਲੰਬੀਆਈ ਸਭਿਆਚਾਰ 
11,000 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੰਦ ਪਚਾਕਾਮਕ, ਟੇਲਰਮੇਚਾeਏ, ਜੁਨਿਨ ਅਤੇ ਲੌਰੀਕੋਚਾ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ 6,600 ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਚਿਲਕਾ ਅਤੇ ਪੈਰਾਕਾਸ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜ ਕਾਲੇਜਨ ਡੀ ਹੁਯਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਹੋਈਆਂ। ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਇਥੋਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇਟੱਪਰੀਵਾਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਕੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਪਣਾਈ ਸੀ। ਜਿਸਕੈਰੂਮੋਕੋ, ਕੋਤੋਸ਼ ਅਤੇ ਹੁਆਕਾ ਪ੍ਰੀਤਾ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਇਸ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਪਾਹ (*ਗੋਸਾਈਪੀਅਮ ਬਾਰਬਾਡੇਂਸ*) ਵਰਗੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਲਾਮਾ, ਅਲਪਕਾ ਅਤੇ ਗਿੰਨੀ ਸੂਰ, ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਪੂਰਵਜ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਅਮਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮੋਲੇਪੁੰਕੋ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 6000 ਈਪੂ ਦੀ ਮਿਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕੈਮਲੀਡ ਰਿਲੀਫ਼ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਵਾਸੀ ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਉੱਨ ਦੀ ਕਤਾਈ ਅਤੇ ਬੁਣਾਈ, ਟੋਕਰੇ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਧੰਦੇ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਇਹ ਵਸਨੀਕ ਟਿਕ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਗਏ, ਖੇਤੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਸਤੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਮਿਲ ਗਈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟੀ ਅਤੇ ਐਂਡੀਅਨ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਉਭਰੇ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕੈਰਲ ਸੀ ਜੋ ਲੀਮਾ ਦੇ 200 ਕਿ.ਮੀ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਪ ਵੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਲਗਭਗ 2500 ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

**ਨੇਪਾਲ** ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਆਪਕ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਸਹਿਤ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁ-nsliਨਸਲੀ, ਬਹੁ-ਜਾਤੀ, ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਬਹੁ-ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਬਹੁਭਾਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇਪਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ।

ਨੇਪਾਲ ਨੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੰਢਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ 2008 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਘਰੇਲੂ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਧੀ 2006 ਵਿੱਚ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੋਟ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ, ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਸੰਸਦ ਨੇ ਜੂਨ 2006 ਵਿੱਚ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਵੋਟ ਦਿੱਤੀ। ਨੇਪਾਲ 28 ਮਈ, 2008 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਘੀ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 200 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਾਹ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਫੈਡਰਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਰੀਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ ਨੇਪਾਲ ' ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਅਰੰਭਕ ਜੁੱਗ 
### ਪੂਰਵ ਇਤਿਹਾਸ 
ਪਾਲੀਓਲਿਥਿਕ, ਮੇਸੋਲਿਥਿਕ ਅਤੇ ਨੀਓਲਿਥਿਕ ਜੁੱਗਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ ਡਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ  ਸਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ।  ਆਧੁਨਿਕ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਠੋਸ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਥਾਰਸ, ਤਿੱਬਤੋ-ਬਰਮਨ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹਨ।https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1683983/ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਿਤ ਕਬੀਲੇ ਕੀਰਤ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਤਕਰੀਬਨ 2500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਾਠਮੰਡੂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹਮਲਾਵਰ ਲੀਛਵੀ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਪਿਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। http://dspace.cus.ac.in/jspui/handle/1/139  ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਹੋਰ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੰਡੋ-ਗੈਂਗੇਟਿਕ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।

### ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ 
ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਿਤ ਹਵਾਲੇ 30 ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਪੂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਅਤੀਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ:

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ

right|thumb|200x200px| ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਪੰਘੂੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ. ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਗੀਜ਼ਾ ਪਿਰਾਮਿਡ ਹਨ.
**ਸਭਿਅਤਾ** ਦਾ **ਪੰਘੂੜਾ ਉਹ** ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੀ ਸੋਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਇੱਕ “ਪੰਘੂੜਾ” ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਕਈ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਸਨ ਜੋ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਜਾਊ ਕ੍ਰੈਸੇਂਟ (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ, ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ), ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਮਝੀਆਂ&amp;nbsp; ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।&amp;nbsp; ਨੇੜ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ (ਦੂਰ ਪੂਰਬ) ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਆਕਾਰ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੇਰੂ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਕੇਂਦਰੀ ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮੇਸੋਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ, ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਵਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀਆਂ।

ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਸ਼ਹਿਰ, ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ-ਅਧਾਰਤ ਸਮਾਜ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਜਨਤਕ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਧਾਤੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ ਢਾਂਚੇ। *ਸਭਿਆਚਾਰ* ਦਾ *ਪੰਘੂੜਾ* ਅਕਸਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪੂਰਬੀ ਚੈਲਕੋਲਿਥਿਕ (ਉਬੇਦ ਕਾਲ) ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਕ੍ਰੈੱਸੈਂਟ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ' ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਨਾਤੋਲੀਆ, ਲੇਵੈਂਟ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਪਠਾਰ ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ - ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪੂਰਵਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਲਈ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਵੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਲਈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 
"ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ" ਸੰਕਲਪ ਬਹੁਤ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। *ਪੰਘੂੜੇ* ਦੀ ਲਾਖਣਿਕ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਉਹ ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਪਾਲਿਆ ਜਾਂ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ"।ਇਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਕਸਫੋਰਡ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਨੇ ਸਪੈਨਸਰ (1590) ਵਿੱਚ ਲੱਭੀ ਹੈ। ਚਾਰਲਸ ਰੋਲਿਨ ਦੇ *ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ* (1734) ਵਿੱਚ "ਮਿਸਰ ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੰਘੂੜੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ" ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

"ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ" ਵਾਕੰਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਹੱਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ (*ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪੰਘੂੜੇ* *ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ* 1995) ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ (*ਚੀਨੀ; - ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਭਿਅਤਾ
ਕੇ ਵੀ ਨਾਰਾਇਣਾ

**ਕਮਾਲਪੁਰਾ ਵੀਰੰਨਾ ਨਾਰਾਇਣਾ** (ਜਨਮ 1948), ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਵੀਐਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਸਰਕਾਰ, ਕੁਵੇਮਪੂ ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਦੀਕਾਰਾ, ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਕੰਨੜ ਬਾਰੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ *ਕਰਨਾਟਕ ਓਡੂ*, ਕੰਨੜ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਖੇਤਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਕੇਵੀਐਨ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ, ਕਮਾਲਾਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਬੰਗਲੁਰੂ ਤੋਂ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਨੇ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਯੁਵਰਾਜਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਐਡ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ 1972 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਬੰਗਲੁਰੂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸੈਂਟਰਲ ਕਾਲਜ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. (ਕੰਨੜ ਸਾਹਿਤ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਾਮੀ ਪਤਨੀ ਸ਼੍ਰੀਮਥੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੀ, ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕੰਨੜ ਅਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਮੁਖੀ ਜੀ ਐਸ ਸ਼ਿਵਰੁਦੱਪਾ (ਜੀਐਸਐਸ) ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ "ਅਨੰਦਵਰਧਨ ਦੇ ਧ੍ਵਨੀਲੋਕ" ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 40,000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਪਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਲੇਸ਼ੀਆਈ ਬੋਰਨੀਓ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਵਸੇਵੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ।]]

ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲੇਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮਹਈਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, "ਮਲੇਸ਼ੀਆ" ਨਾਮ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਕਲਪ ਹੈ, ਜੋ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਮਕਾਲੀ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਪੂਰੇ ਮਲਾਇਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਢਲਾ ਪੱਛਮੀ ਜ਼ਿਕਰ ਟੌਲੇਮੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ *ਜਿਓਗ੍ਰਾਫੀਆ* ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ*,* ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ " ਗੋਲਡਨ ਖੇਰਸੋਨਸਈ " ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ *,* ਜਿਸਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁਣ ਮਾਲੇ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੇ ਇਸਦੇ ਅਰੰਭਕ ਖੇਤਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਸੁਮਾਟਰਾ ਅਧਾਰਤ ਸ੍ਰੀਵਿਜਯ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ 7 ਵੀਂ ਤੋਂ 13 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਸੁਮਾਟਰਾ, ਜਾਵਾ, ਮਾਲੇ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਅਤੇ ਬੋਰਨੀਓ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਤਕ ਫੈਲਿਆ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ 10 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਲਾਏ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਲੰਘੇ ਸਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਲਤਾਨ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਲਾਕਾ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਸਨ। ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਮਾਲੇਈ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ, ਪਰ ਖੁਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸਹਾਂ ਨੇ ਮਾਲੇ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, 1511 ਵਿੱਚ ਮਲਾਕਾ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1641 ਵਿੱਚ ਡੱਚਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਜੇਸੈਲਟਨ, ਕੁਚਿੰਗ, ਪੇਨਾਗ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਚੌਧਰ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਈ। 1824 ਦੀ ਐਂਗਲੋ-ਡੱਚ ਸੰਧੀ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ (ਜੋ ਕਿ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਬਣਿਆ) ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਇੱਕ ਚੌਥਾ ਪੜਾਅ ਮਲਾਏ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਅਤੇ ਬੋਰਨੀਓ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦਾ ਆਵਾਸ ਸੀ।

1957 ਵਿੱਚ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ। 1981 ਵਿੱਚ, ਮਹਾਤਿਰ ਮੁਹੰਮਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ 2003 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Economic History of Malaysia
* "Malaysia" entry at Library of Congress

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਇਤਿਹਾਸ
ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

**ਸਿੰਗਾਪੁਰ** ਦਾ **ਇਤਿਹਾਸ** ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਬੂਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਪਾਰਕ ਬੰਦੋਬਸਤ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਪਰਮੇਸਵਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸ਼ਾਸਕ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਜਾਪਹਿਤ ਜਾਂ ਸਿਆਮੀਆਂ ਨੇ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਰ ਮਲਾਕਾ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੋਹਰ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਿਆ। 1819 ਵਿਚ, ਸਰ ਥਾਮਸ ਸਟੈਮਫੋਰਡ ਰੈਫਲਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਜੋਹਰ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੂੰ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਲੱਭਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ 1819 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਲੋਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।

ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਨੂੰ 1942 ਤੋਂ 1945 ਤੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਵੈ-ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਮਲਾਇਆ ਦੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਨ 1963 ਵਿੱਚ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਬਣ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਅਲਾਇੰਸ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚਾਲੇ ਸਮਾਜਿਕ ਖਿਚੋਤਾਣੀ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਨੂੰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੰਗਾਪੁਰ 9 ਅਗਸਤ 1965 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਗਣਤੰਤਰ ਬਣਿਆ।

ਗੰਭੀਰ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਣ ਉਦਯੋਗ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ, ਵੱਡੇ ਜਨਤਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਅਸਟੇਟਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ' ਤੇ dhianਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤਕ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਕੋਲ ਉੱਚ ਵਿਕਸਤ ਮੁਫਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿੰਗਾਪੁਰ 
left|thumb| ਪਰਮੇਸਵਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮੂਰਤ, ਜਿਸ ਨੇ 1390 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਗ੍ਰੀਕੋ-ਰੋਮਨ ਦੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਟੌਲੇਮੀ (90 – 168) ਨੇ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡਨ ਚੈਰਸੋਨਿਕ (ਮਲਾਏ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ *ਸਬਾਨਾ* ਨਾਮ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ। ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਲਿਖਤ ਰਿਕਾਰਡ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਨੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਪੂ ਲੂਓ ਚੁੰਗ* (蒲 羅 中) ਦੇ ਟਾਪੂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਮਾਲੇਈ ਨਾਮ "ਪਲਾਉ ਉਜੋਂਗ", ਜਾਂ (ਮਲੇ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦਾ) "ਅੰਤਲਾ ਟਾਪੂ" ਦਾ ਲਿਖਤ ਰੂਪ  ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਇਤਿਹਾਸ
ਪੀਕਿੰਗ ਮਾਨਵ

**ਪੀਕਿੰਗ ਮਾਨਵ** *(ਹੋਮੋ ਈਰੇਕਟਸ ਪੇਕਿਨੇਨਸਿਸ*, ਪਹਿਲਾਂ ਜੂਨੀਅਰ ਸਮਾਨਾਰਥੀ *ਸਿਨਨਥ੍ਰੋਪਸ ਪੇਕਿਨੇਨਸਿਸ* ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ*)* ਹੋਮੋ ਈਰੇਟਸ ਦੇ ਲਗਪਗ 750,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪਥਰਾਟ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਬੀਜਿੰਗ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੇਕਿੰਗ ਦੀ ਸਪੈਲਿੰਗ ਇਹ ਸੀ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਝੌਕੌਦੀਅਨ (ਚੋ ਕੂ-ਟਿਏਨ) ਵਿਖੇ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ 1929–37 ਵਿੱਚ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ।

1929 ਅਤੇ 1937 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, 15 ਅੰਸ਼ਕ ਖੋਪੜੀਆਂ, 11 ਜਬਾੜੇ, ਕਈ ਦੰਦ, ਕੁਝ ਪਸਲੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੰਦ ਝੌਕੌਦੀਅਨ ਵਿਖੇ ਪੀਕਿੰਗ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਾਈਟ ਦੇ ਟਿਕਾਣਾ 1 ਵਾਲੀ ਲੋਅਰ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਪਗ 750,000 ਤੋਂ 300,000 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੈਵਿਕ ਪਥਰਾਟਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਮੁਢਲੇ ਅਧਿਐਨ ਡੇਵਿਡਸਨ ਬਲੈਕ ਦੁਆਰਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਪੀਅਰੇ ਟੇਲਹਾਰਡ ਡੀ ਚਾਰਡਿਨ ਨੇ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਵੇਡਨੇਰਿਚ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ 1941 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਛੱਡਣ ਤੱਕ ਜੈਵਿਕ ਪਥਰਾਟਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਅਸਲ ਪਥਰਾਟ 1941 ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਵੇਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਸਟ ਅਤੇ ਵਰਣਨ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। 

## ਖੋਜ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 
thumb|ਗੋਥੇਨਬਰਗ ਨੈਚੁਰਲ ਹਿਸਟਰੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿਖੇ ਪੀਕਿੰਗ ਮੈਨ ਦਾ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ
ਸਵੀਡਿਸ਼ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋਹਾਨ ਗੁਨਰ ਐਂਡਰਸਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਹਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਾਲਟਰ ਡਬਲਯੂ. ਗ੍ਰੈਂਜਰ 1921 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੈਵਿਕ ਪਥਰਾਟਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਲਈ ਚੀਨ ਦੇ ਝੌਕੌਦੀਅਨ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਕੁਆਰੀਮੈਨ ਡ੍ਰੈਗਨ ਬੋਨ ਹਿੱਲ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ ਕੁਆਰਟਜ਼ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਜੋ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੂਲ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਲੱਭਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਮਝਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਇਥੇ ਆਦਿ ਮਾਨਵ ਹੈ; ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਹੈ!"

ਐਂਡਰਸਨ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਆਸਟ੍ਰੀਆਈ ਪਾਲੀਓਨਟੋਲੋਜਿਸਟ ਓਟੋ ਜ਼ਡਾਂਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਤੁਰੰਤ ਖੁਦਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਜੀਵਿਤ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾੜ੍ਹ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਉਹ 1923 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਕਿਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਸਵੀਡਨ ਦੀ ਉੱਪਸਾਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। 1926 ਵਿੱਚ ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ ਇਸ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜ਼ੇਡਨਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਯਾਲਟਾ ਕਾਨਫਰੰਸ

**ਯਾਲਟਾ ਕਾਨਫਰੰਸ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਕਾਨਫਰੰਸ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਡ-ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ **ਅਰਗੋਨਾਟ ਕਾਨਫਰੰਸ**, 4-21 ਫਰਵਰੀ, 1945 ਨੂੰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਮੁੱਖੀਆਂ ਦੀ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਲਈ ਤਿੰਨਾਂ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਫ੍ਰੈਂਕਲਿਨ ਡੀ. ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਿੰਸਟਨ ਚਰਚਿਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਜੋਸੇਫ ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ। ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਲਿਵੇਡੀਆ, ਯੂਸੁਪੋਵ ਅਤੇ ਵੋਰੰਟਸੋਵ ਪੈਲੇਸਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਕਰੀਮੀਆ ਵਿੱਚ ਯੈਲਟਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 

ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਸੀ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਮੂਹਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਬਲਕਿ ਨਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਨਿਰਣੇ ਦਾ ਹੱਕ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ।  

ਬੈਠਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਸਥਾਪਨਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਵੰਡੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਯਾਲਟਾ ਤੀਬਰ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। 

ਯਾਲਟਾ ਤਿੰਨ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਯੁੱਧ-ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੂਜੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਵੰਬਰ 1943 ਵਿਚ ਤਹਿਰਾਨ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 1945 ਵਿਚ ਪੋਟਸਡਮ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਤੂਬਰ 1944 ਵਿਚ ਮਾਸਕੋ ਵਿਚ ਇਕ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਚਰਚਿਲ ਅਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।   ਪੌਟਸਡਮ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸਟਾਲਿਨ, ਚਰਚਿਲ (ਜਿਸ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਕਲੇਮੈਂਟ ਐਟਲੀ ਨੇ ਅੱਧਵਾਟੇ ਹੀ ਲੈ ਲਈ ਸੀ) ਅਤੇ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੈਰੀ ਐਸ ਟਰੂਮੈਨ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ। 

ਜਨਰਲ ਚਾਰਲਸ ਡੀ ਗੌਲ ਯਾਲਟਾ ਜਾਂ ਪੋਟਸਡਮ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਨਾਦਰ ਸੀ ਜੋ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦਾ ਅਵਸਰ ਸੀ। ਡੀ ਗੌਲ ਨੇ ਯਾਲਟਾ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਵੱਖ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਲਈ ਰੁਜ਼ਵੈਲਟ ਦੀ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਨਿੱਜੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਯਾਲਟਾ ਵਿਖੇ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਗੈਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਡੀ ਗੌਲ ਨੂੰ ਪੋਟਸਡਮ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੋਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਗੈਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਯਾਲਟਾ ਵਿਖੇ ਸਹਿਮਤ ਸਾਰੇ ਮੁੱਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਣੇ ਜਾਣ।  

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ
ਨਵ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ

ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿਚ, **ਨਵ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ** 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦੁਆਰਾ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਇਲਾਕੇ ਹਥਿਆਉਣ ਲਈ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦੌੜ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਅਧੀਨ ਪਏ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ। ਨਵ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੇ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ, ਪੱਛਮੀ ਤਾਕਤਾਂ (ਅਤੇ ਜਪਾਨ) ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਪਗ ਸਾਰੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੀ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਰੰਜਿਸ਼ਾਂ, ਨਵੇਂ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਇੱਛਾ ਅਤੇ “ ਸਭਿਅਕ ਮਿਸ਼ਨ ” ਦੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਡੀਂਗਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕਈ ਕਲੋਨੀਆਂ ਨੇ ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ ਡੀਕਲੋਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

"ਨਵ" ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਭਾਵ 1402 ਅਤੇ 1815 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀ ਅਖੌਤੀ ਪਹਿਲੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਨੂੰ ਬਸਤੀਆਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਚੌਕੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।

## ਉਭਾਰ 
ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬ (1775–83) ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 1820 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਸਪੇਨ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਨਾਲ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਖ਼ਾਸਕਰ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਨੇ ਮਰਕੈਂਟਿਲਿਜ਼ਮ, ਸੀਮਤ ਦੌਲਤ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਅਧਾਰ ਸੀ, ਦੀਆਂ ਘਾਟਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। 1846 ਵਿਚ, ਮੱਕੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਵਧ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੱਕੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਿਯਮਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਮੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰੱਦ ਹੋਣ ਤੇ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਫਿਰ ਵਧੇਰੇ ਸੁਤੰਤਰ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ

**ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਗਾਇਕ ਰਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਿਪਰਾ ਗੋਇਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਏ ‘ਵੇ ਮੈਂ ਲਵਲੀ ਜਿਹੀ ਲਵਲੀ ’ਚ ਪੜ੍ਹਦੀ, ਪੀਯੂ 'ਚ ਜੱਟ ਪੜ੍ਹਦਾ’ ਗੀਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੀਪ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਜੈਸਮੀਨ ਜੱਸੀ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ 'ਗੁੱਡੀਆਂ ਘਸਾਤੀਆਂ ਮੈਂ ਫੋਰਡ ਦੀਆਂ' ਗੀਤ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੱਤੀ।

## ਜੀਵਨ 
ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੰਘਰੇੜੀ ਵਿੱਚ 13 ਦਸੰਬਰ 1983 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕਰਨੈਲ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਹੈ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਰਹੂਮ ਗਾਇਕ ਧਰਮਪ੍ਰੀਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰੀਤ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਸੰਘਰੇੜੀ ਇੱਕ ਤੁਖ਼ੱਲਸ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਗੀਤਕਾਰ ਨੇ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਐਮ.ਏ (ਹਿੰਦੀ) ਅਤੇ (ਪੰਜਾਬੀ), ਬੀ.ਐੱਡ, ਪੀ. ਜੀ. ਡੀ. ਸੀ. ਏ, ਐਮ. ਐਸ. ਈ, ਐਮ. ਸੀ. ਏ. ਅਤੇ ਐਮ.ਫਿਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਰਵੋਤਮ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਅੱਜ–ਕੱਲ੍ਹ ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪੀ–ਐੱਚ.ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਿਆ–ਲਿਖਿਆ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।

## ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ 
ਹੁਣ ਤੱਕ ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਦੇ ਲਿਖੇ 50 ਦੇ ਕਰੀਬ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ, ਕਮਲ ਹੀਰ, ਲਖਵਿੰਦਰ ਵਡਾਲੀ, ਰਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ, ਸ਼ਿਪਰਾ ਗੋਇਲ, ਦੀਪ ਢਿੱਲੋਂ ਤੇ ਜੈਸਮੀਨ ਜੱਸੀ, ਰੌਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸ, ਨਛੱਤਰ ਗਿੱਲ, ਮੰਨਤ ਨੂਰ, ਸ਼ੀਰਾ ਜਸਵੀਰ, ਪ੍ਰੀਤ ਬਰਾੜ, ਗੁਰਲੇਜ਼ ਅਖ਼ਤਰ, ਮਿਸ ਪੂਜਾ, ਜੀ. ਐਸ. ਪੀਟਰ, ਗੋਲਡੀ ਬਾਵਾ, ਸੁਦੇਸ਼ ਕੁਮਾਰੀ, ਨਵੀਂ ਬਰਾੜ ਆਦਿ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤਕਾਰੀ 
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਰੌਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਅਤੇ ਰੁਬੀਨਾ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਨਵੀਂ ਫਿਲਮ 'ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਨਛੱਤਰ ਗਿੱਲ, ਰੌਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸ਼ ਅਤੇ ਮੰਨਤ ਨੂਰ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਪੁਸਤਕਾਂ 
ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ 6 ਪੁਸਤਕਾਂ 

* 'ਮੇਰੇ ਹਾਣੀ’

* ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਤੋਂ’

* ‘ਅੰਤਿਮ ਇੱਛਾ’

* ‘ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ' 

* 'ਕਲਮਾਂ ਦੇ ਹਲ਼’ 

* 'ਲੋਹ–ਪੁਰਸ਼' ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983
ਸੇਬਾਸਟੀਅਨ ਕੋ

**ਸੇਬਾਸਟੀਅਨ ਨਿਊਬੋਲਡ ਕੋ, ਬੈਰਨ ਕੋ** (ਜਨਮ 29 ਸਤੰਬਰ 1956), ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ **ਸੇਬ ਕੋ** ਜਾਂ **ਲਾਰਡ ਕੋ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਅਥਲੀਟ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੱਧ-ਦੂਰੀ ਦੇ ਦੌੜਾਕ ਵਜੋਂ, ਕੋਇ ਨੇ ਚਾਰ ਓਲੰਪਿਕ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1980 ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 1500 ਮੀਟਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੱਧ-ਦੂਰੀ ਦੇ ਟਰੈਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਇਨਡੋਰ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1979 ਵਿਚ, 41 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ - ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਜੋ ਉਸਨੇ 1981 ਵਿੱਚ 800 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ 1997 ਤਕ ਅਟੁੱਟ ਰਿਹਾ। ਸਾਥੀ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਸਟੀਵ ਓਵੇਟ ਅਤੇ ਸਟੀਵ ਕ੍ਰਾਮ ਨਾਲ ਕੋਇ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੱਧ-ਦੂਰੀ ਦੀ ਰੇਸਿੰਗ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਸੀ।

ਕੋ ਦੇ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1992 ਤੋਂ 1997 ਤੱਕ ਕੌਰਨਵਾਲ ਵਿੱਚ ਫਲੈਮਥ ਲਈ ਕਨਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਅਤੇ 16 ਮਈ 2000 ਨੂੰ ਇੱਕ ਲਾਈਫ ਪੀਅਰ ਬਣੇ।

ਉਹ 2012 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਲੰਡਨ ਦੀ ਸਫਲ ਬੋਲੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਲੰਡਨ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਿਆ। 2007 ਵਿਚ, ਉਹ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨਜ਼ (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨਜ਼) ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ, ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਅਗਸਤ 2015 ਵਿਚ, ਉਹ ਆਈਏਐਫ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

2012 ਵਿੱਚ ਕੋਇ ਨੂੰ ਲੌਬਰਬਰੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ-ਚਾਂਸਲਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਥੇ ਉਹ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ. ਉਹ 24 ਅਥਲੀਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਈਏਏਐਫ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਲੰਪਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੋਈ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਸਪੋਰਟਸ ਪਰਸਨੈਲਿਟੀ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਵਿਖੇ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 19 (ਭਾਰਤ)

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ** **19** (**ਐਨ.ਐਚ. 19**) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ – ਕੋਲਕਾਤਾ ਰੋਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਗਰਾ ਮਾਰਗ ਹੁਣ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 44 ਹੈ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਮਾਰਗ 19 ਨੰਬਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗ੍ਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਅਨ ਹਾਈਵੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਏ.ਐਚ. 1 ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਪਾਨ ਤੋਂ ਤੁਰਕੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

2010 ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਐਨ.ਐਚ. 2 (ਪੁਰਾਣਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਲੰਬਾਈ 
ਇਸ ਹਾਈਵੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ  ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਰਗ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਝਾਰਖੰਡ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।

ਹਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹਾਈਵੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:

ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼:  ਬਿਹਾਰ: 

ਝਾਰਖੰਡ:  ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ: 

## ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ 
ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ  ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੁਆਰਾ ਐਨਐਚ 19 ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਗੋਲਡਨ ਚਤੁਰਭੁਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ  ਬਾਰਾਹ ਅਤੇ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿਚਕਾਰ ਕੌਮੀ ਮਾਰਗ 19 ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ-ਪੱਛਮੀ ਕਾਰੀਡੋਰ ਕੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਰਸਤਾ 
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 19 ਆਗਰਾ ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਾਰ ਰਾਜਾਂ ਅਰਥਾਤ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਝਾਰਖੰਡ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
* ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
* ਹਾਵੜਾ-ਗਿਆ-ਦਿੱਲੀ ਲਾਈਨ ਰੇਲਵੇ ਟਰੈਕ ਜੋ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ 
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 2 (ਭਾਰਤ, ਪੁਰਾਣੀ ਨੰਬਰਿੰਗ) 
* ਗ੍ਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ

## ਹਵਾਲੇ
ਬਰਲਿਨ ਕਾਂਗਰਸ

[thumb|400x400px| ਐਂਟਨ ਵਾਨ ਵਰਨਰ, *ਬਰਲਿਨ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ* (1881): 13 ਜੁਲਾਈ 1878 ਨੂੰ ਰੀਚ ਚਾਂਸਲਰੀ ਵਿਖੇ ਅੰਤਮ ਮੀਟਿੰਗ, ਗਯੁਲਾ ਐਂਡਰੇਸੀ ਅਤੇ ਪਯੋਟਰ ਸ਼ੁਲਾਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ [ਬਿਸਮਾਰਕ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਅਲਾਜੋਸ ਕੈਰੋਲੀ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਗੋਰਚਾਕੋਵ (ਬਿਰਾਜਮਾਨ) ਅਤੇ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਡਿਸਰੇਲੀ ]]
**ਬਰਲਿਨ** **ਕਾਂਗਰਸ** (13 ਜੂਨ - 13 ਜੁਲਾਈ 1878) ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਛੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਰੂਸ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਫਰਾਂਸ, ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ), ਓਟੋਮੈਨ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਚਾਰ ਬਾਲਕਨ ਰਾਜਾਂ (ਗ੍ਰੀਸ, ਸਰਬੀਆ, ਰੋਮਾਨੀਆ ਅਤੇ ਮੋਂਟੇਨੇਗਰੋ) ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਾਲਕਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ 1877–78 ਦੇ ਰੂਸ-ਤੁਰਕੀ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰੂਸ ਅਤੇ ਓਟੋਮੈਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੈਨ ਸਟੀਫਨੋ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸੰਧੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਬਰਲਿਨ ਦੀ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। 
thumb|ਬਰਲਿਨ ਦੀ ਸੰਧੀ (1878) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਲਕਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਬਾਰਡਰ
ਰਜਵਾੜਾ ਜਰਮਨ ਦੀ ਚਾਂਸਲਰ ਓਟੋ ਵਾਨ ਬਿਸਮਾਰਕ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਨੇ ਬਾਲਕਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ, ਓਟੋਮੈਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਘਟਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗ੍ਰੇਟਰ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਓਟੋਮਾਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ, ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਓਟੋਮਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪੂਰਬੀ ਰੁਮੇਲੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਤੁਰਕਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਸੇਡੋਨੀਆ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਰਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਰੋਮਾਨੀਆ ਨੇ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਬੇਸਾਰਾਬੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਰੂਸ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸਨੇ ਉੱਤਰੀ ਡੋਬਰੂਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਸਰਬੀਆ ਅਤੇ ਮੋਂਟੇਨੇਗਰੋ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਪਰ ਛੋਟੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਨੇ ਸੈਨਦੈਕ (ਰਾਕਾ) ਖੇਤਰ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਨੇ ਬੋਸਨੀਆ ਅਤੇ ਹਰਜ਼ੇਗੋਵਿਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।

ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਰਿਸਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਆਖਰ ਉਹ 1912–1913 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਬਾਲਕਨ ਯੁੱਧ ਅਤੇ 1914 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਸਫੋਟ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਈਆਂ। ਸਰਬੀਆ, ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਪਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਦਾ ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਇਤਿਹਾਸ
ਕਾਲੀ ਮੌਤ

thumb|ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ ਮੌਤ ਦਾ ਫੈਲਣਾ (1346–1353)
**ਕਾਲੀ ਮੌਤ,** ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀ **ਪੈਸਟੀਲੈਂਸ** (**ਪੈਸਟ)**, **ਮਹਾ ਪਲੇਗ** ਜਾਂ **ਪਲੇਗ,** ਜਾਂ ਘੱਟ ਆਮ **ਕਾਲੀ ਪਲੇਗ,** ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀਆਂ ਮਹਾਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅੰਦਾਜ਼ਨ  ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਦੇ  ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ 1347 ਤੋਂ 1351 ਤੱਕ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਸੀ। ਬੈਕਟੀਰੀਆ *ਯੇਰਸੀਨੀਆ ਪੈਸਟਿਸ*, ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪਲੇਗ ਦੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ (ਸੈਪਟੀਸਮਿਕ, ਨਮੋਨਿਕ ਅਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ, ਬੁਬੋਨਿਕ) ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਲੈਕ ਡੈਥ ਪਲੇਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪ੍ਰਕੋਪ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪਲੇਗ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਸੀ। ਪਲੇਗ ਨੇ ਕਈਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਏ।

ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਥੋਂ ਇਹ ਰੇਸ਼ਮ ਮਾਰਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ 1343 ਤਕ ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਪਹੁੰਚੀ। ਉੱਥੋਂ, ਇਹ ਕਾਲੇ ਚੂਹਿਆਂ ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਿੱਸੂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਚੂਹੇ ਸਾਰੇ ਵਪਾਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੈਡੀਟੇਰੇਨੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ।

ਕਾਲੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਯੂਰਪ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ 30% ਤੋਂ 60% ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪਲੇਗ ਨੇ 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 47.5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 35–37.5 ਕਰੋੜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿਛਲਾ ਪੱਧਰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ 200 ਸਾਲ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਇਹ ਮਹਾਂਮਾਰੀ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤਕ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਫੈਲਦੀ ਰਹੀ।

## ਇਤਹਾਸ 
### ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਢ 
ਪਲੇਗ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ,  ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਪਿੱਸੂਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਸੂ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ, ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ, ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੁਗਾਂਡਾ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੂਹਿਆਂ ਅਤੇ ਗਾਲੜਾਂ ਤੇ ਵੀ ਸਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਚੂਹੇ ਸੁੱਕੇ ਘਾਹ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵੱਲ ਭੱਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਈਸਿਕ-ਕੁਲ ਨੇੜੇ ਨੇਸਟੋਰੀਅਨ ਕਬਰਾਂ ਵਿੱਚ 1338–1339 ਦੀਆਂ ਪਲੇਗ ਦੇ ਹਵਾਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਦੇ ਲਖਾਇਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਵਿੱਚ, ਮੈਡੀਕਲ ਜੈਨੇਟਿਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪਲੇਗ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਚੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਗ੍ਰੇਗ ਐੱਲ. ਸੇਮੇਂਜ਼ਾ

**ਗ੍ਰੇਗ ਲਿਓਨਾਰਡ ਸੇਮੇਂਜ਼ਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: Gregg Leonard Semenza; ਜਨਮ 12 ਜੁਲਾਈ, 1956) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹੈ, ਜੋ ਜੋਨਜ਼ ਹੌਪਕਿਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਰੋਗ, ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਓਨਕੋਲੋਜੀ, ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਰਸਾਇਣ, ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਓਨਕੋਲੋਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਸੈੱਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾੜੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੇਸਿਕ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਲਈ ਅਲਬਰਟ ਲਸਕਰ ਅਵਾਰਡ ਦਾ 2016 ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਐਚ.ਆਈ.ਐਫ. -1 ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੈਂਸਰ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ-ਮਾੜੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਵਿਲੀਅਮ ਕੈਲਿਨ ਜੂਨੀਅਰ ਅਤੇ ਪੀਟਰ ਜੇ. ਰੈਟਕਲਿਫ ਨਾਲ "ਸੈੱਲ ਕਿਵੇਂ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਢਾਲਦੇ ਹਨ" ਇਸ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਲਈ ਫਿਜ਼ੀਓਲੋਜੀ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ 2019 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਸੇਮੇਂਜ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਜੁਲਾਈ, 1956 ਨੂੰ, ਫਲੱਸ਼ਿੰਗ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਵੈਸਟਚੇਸਟਰ ਕਾਉਂਟੀ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਸਨ।

## ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਸੇਮੇਂਜ਼ਾ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਸਲੀਪੀ ਹੋਲੋ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਸੇਮੇਂਜ਼ਾ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੌਨਸ ਹੌਪਕਿਨਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਸੈੱਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੈਸਕੁਲਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਿਆ।

## ਖੋਜ 
ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੌਨ ਹਾਪਕਿਨਜ਼ ਵਿਖੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੇ ਇੱਕ ਖੋਜਕਰਤਾ, ਸੇਮੇਂਜ਼ਾ ਨੇ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਨਿਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਨ ਦੀ ਸਮੀਕਰਨ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਐਰੀਥਰੋਪਾਇਟਿਨ (ਈਪੀਓ) ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਾਈਪੌਕਸਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘੱਟ। ਸੇਮੇਂਜ਼ਾ ਨੇ ਜੀਨ ਦੇ ਤਰਤੀਬਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਈਪੌਕਸਿਆ-ਇੰਡਿਊਸੀਬਲ ਕਾਰਕਾਂ (ਐਚਆਈਐਫ) ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਸੇਮੇਂਜ਼ਾ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਐਚਆਈਐਫ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ; ਐਚਆਈਐਫ -1β, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਸਥਿਰ ਅਧਾਰ, ਅਤੇ ਐਚਆਈਐਫ -1α ਜੋ ਵਿਗੜਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨਾਮਾਤਰ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਐਚਆਈਐਫ -1α ਨੂੰ ਈ ਪੀ ਓ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਟੈਸਟ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਐਚਆਈਐਫ -1 ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਈ ਪੀ ਓ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ। ਇਹ ਐਚਆਈਐਫ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਕਈ ਟੈਸਟ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਸੇਮੇਂਜ਼ਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਐਚਆਈਐਫ -1α ਵਧੇਰੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਲ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸੇਮੇਂਜ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲੌਰਾ ਕਾਸਚ-ਸੇਮੇਂਜ਼ਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਜੌਨਸ ਹਾਪਕਿਨਜ਼ ਵਿਖੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਜੀਨੋਟਾਈਪਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਅੱਗੇ ਵੱਡੀ ਛਾਲ

ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਸੀ ਪੀ ਸੀ) ਦੁਆਰਾ 1958 ਤੋਂ 1962 ਤੱਕ ਕੀਤੀ ਗਈ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁਹਿੰਮ ਚੀਨ ਦੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ ਚਾਈਨਾ (ਪੀ ਆਰ ਸੀ) ਦੀ **ਅੱਗੇ ਵੱਡੀ ਛਾਲ** ਸੀ। ਚੇਅਰਮੈਨ ਮਾਓ ਤਸੇ-ਤੁੰਗ ਨੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਕਮਿਊਨਜ਼ ਦੇ ਗਠਨ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਅਰਥਚਾਰੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਮਾਓ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਨਾਜ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਦੇਸੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੱਜੇਪੱਖ -ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਓ ਦੇ ਅਤਿਕਥਨੀ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕੋਟਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਸਰਪਲੱਸ" ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਭੁੱਖੇ ਮਰ ਗਏ। ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਆਰਥਿਕ ਤਬਾਹੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਖੁਰਾਕੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਲਈ ਮਾੜੇ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੱਖਾਂ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ. ਇੱਕ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅਨੁਮਾਨ 1ਕਰੋੜ 80 ਲੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਗਪਗ 3 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਮੌਤਾਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਲਗਪਗ ਏਨੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ ਜਾਂ ਮੁਲਤਵੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਚੀਨੀ ਕਾਲ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਪੇਂਡੂ ਚੀਨੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਖੇਤੀ ਸਮੂਹੀਕਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਨਿੱਜੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਤਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬ-ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਲੇਬਲ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਬਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਪੇਂਡੂ ਉਦਯੋਗੀਕਰਣ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਤਰਜੀਹ ਸੀ, "ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ...ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੇ ਠੱਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। " ਵੱਡੀ ਛਾਲ 1953 ਅਤੇ 1976 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ ਦੌਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਸੁੰਗੜ ਗਈ ਸੀ। ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਡਵਾਈਟ ਪਰਕਿਨਸ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ “ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਮਾਮੂਲੀ ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਉੱਕਾ ਵਾਧਾ ਨਾ ਕੀਤਾ &nbsp; . . . ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੇ ਮੁੱਲ ਪਈ ਤਬਾਹੀ ਸੀ।"

## ਪਿਛੋਕੜ 
thumb|ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਮਕਾਨ ਦੀ ਕੰਧ ਤੇ ਇੱਕ **ਅੱਗੇ ਵੱਡੀ ਛਾਲ** ਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪੇਂਟਿੰਗ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਵਤਾ ਵਿਰੋਧੀ ਅਪਰਾਧ
ਵਿਲੀਅਮ ਕੇਲਿਨ ਜੂਨੀਅਰ

**ਵਿਲੀਅਮ ਜੀ ਕੇਲਿਨ ਜੂਨੀਅਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: **William G. Kaelin Jr.;** ਜਨਮ 23 ਨਵੰਬਰ, 1957) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹੈ, ਜੋ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਡਾਨਾ ਫਾਰਬਰ ਕੈਂਸਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਟਿਊਮਰ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੈਲਿਨ ਬੇਸਿਕ ਮੈਡੀਕਲ ਖੋਜ ਲਈ ਅਲਬਰਟ ਲਸਕਰ ਅਵਾਰਡ ਦਾ 2016 ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2016 ASCO ਸਾਇੰਸ ਆਫ ਓਨਕੋਲੋਜੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 2016 ਏਏਸੀਆਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਟਾਕਾਮਤਸੁ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪੀਟਰ ਜੇ ਰੈਟਕਲਿਫ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਗ ਐਲ ਸੇਮੇਂਜ਼ਾ ਨਾਲ ਫਿਜ਼ੀਓਲੋਜੀ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ 2019 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਵਿਲੀਅਮ ਜੀ ਕੈਲਿਨ ਜੂਨੀਅਰ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਨਵੰਬਰ 1957 ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੈਲਿਨ ਨੇ ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1982 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਏ, ਐਮ.ਡੀ. ਰਹੇ। ਉਸਨੇ ਜੌਹਨਜ਼ ਹੌਪਕਿਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਡਾਨਾ ਫਾਰਬਰ ਕੈਂਸਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਓਨਕੋਲੋਜੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਵਜੋਂ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਖੋਜ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਡੀ.ਐਫ.ਸੀ.ਆਈ. ਵਿਖੇ ਉਸਨੇ ਡੇਵਿਡ ਲਿਵਿੰਗਸਟਨ ਦੀ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੈਟੀਨੋਬਲਾਸਟੋਮਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ। 1992 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਡੀ ਐਫ ਸੀ ਆਈ ਵਿਖੇ ਲਿਵਿੰਗਸਟਨ ਦੇ ਹਾਲ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਆਪਣੀ ਲੈਬ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਵੈਨ ਹਿਪਲ – ਲਿੰਡਾ ਬਿਮਾਰੀ ਵਰਗੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਉਹ 2002 ਵਿੱਚ ਹਾਰਵਰਡ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣਿਆ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਉਹ 2008 ਵਿੱਚ ਦਾਨਾ-ਫਾਰਬਰ / ਹਾਰਵਰਡ ਕੈਂਸਰ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਬੇਸਿਕ ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣਿਆ। ਡਾਨਾ – ਫਾਰਬਰ ਵਿਖੇ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਟਿਊਮਰ ਸਪਰੈਸਰ ਜੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੰਮ ਰੇਟਿਨੋਬਲਾਸਟੋਮਾ, ਵਾਨ ਹਿੱਪਲ – ਲਿੰਡਾ ਅਤੇ p53 ਟਿਊਮਰ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜੀਨਾਂ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ, ਅਮੈਰੀਕਨ ਕੈਂਸਰ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਡੌਰਿਸ ਡਿਊਕ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਉਹ ਡੈਮਨ ਰੰਨਯੋਨ ਕੈਂਸਰ ਰਿਸਰਚ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਆਫ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਵਿਖੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਉਪ-ਚੇਅਰ ਅਤੇ ਡੈਮਨ ਰੰਨਯੋਨ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨ-ਸਾਇੰਟਿਸਟ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਵਾਰਡ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਚੇਅਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਏਲੀ ਲਿਲੀ ਅਤੇ "ਸਟੈਂਡ ਅੱਪ ਟੂ ਕੈਂਸਰ" ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ 1988 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਸਰਜਨ ਡਾ. ਕੈਰੋਲਿਨ ਕੈਲਿਨ (ਸਸਰਬੋ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਡਿਡੀਅਰ ਕੁਈਲੋਜ਼

**ਡੀਡੀਅਰ ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਕੁਈਲੋਜ਼** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Didier Patrick Queloz**; ਜਨਮ 23 ਫਰਵਰੀ 1966) ਸਵਿੱਸ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਟ੍ਰਿਨੀਟੀ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਦਾ ਸਾਥੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਨੇਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। 1995 ਵਿਚ ਮਿਸ਼ੇਲ ਮੇਅਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ 51 ਪੇਗਾਸੀ ਬੀ ਦੀ - ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਤਾਰਾ, 51 ਪੇਗਾਸੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਅਸਟਰੇਸੋਲਰ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਖੋਜ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ 2019 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਮਜ਼ ਪੀਬਲਜ਼ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ੇਲ ਮੇਅਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਗਲੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਪਰਦੇਸੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਲੱਭ ਸਕਣਗੇ। 

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਕੁਇਲੋਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 23 ਫਰਵਰੀ 1966 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

ਕੋਇਲੋਜ਼ ਨੇ ਜਿਨੀਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਐਮਐਸਸੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, 1992 ਵਿੱਚ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀ ਅਤੇ ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜਿਕਸ ਵਿੱਚ ਡੀਈਏ ਅਤੇ 1995 ਵਿੱਚ ਸਵਿੱਸ ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ਿਸਟ ਮਿਸ਼ੇਲ ਮੇਅਰ ਨਾਲ ਡਾਕਟੋਰਲ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 

ਧਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਡੇਲੀ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ, "ਹਾਲਾਂਕਿ ਖ਼ੁਦ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਨਹੀਂ," ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।" 

## ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਖੋਜ 
ਉਹ ਐਮਆਈਟੀ ਕਾਵਲੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜਿਕਸ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਜਿਟ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। 

ਕੋਇਲੋਜ਼ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਯੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਾਲ 2011 ਦੇ ਬੀਬੀਵੀਏ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟੀਅਰਜ਼ ਆਫ਼ ਨੌਲਿਕ ਅਵਾਰਡ ਬੇਸਿਕ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ (ਮੇਅਰ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਵਿਜੇਤਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਜੋ ਸੂਰਜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗ੍ਰਹਿਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੁਲਫ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। 

ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿਚ, ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਐਕਸਪੋਲਾਨੇਟ ਖੋਜਾਂ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ, ਕੋਇਲੋਜ਼ ਨੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਅਗਲੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਬਾਹਰਲੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੇਗਾ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਇਕਲੌਤੀ ਜੀਵਤ ਹਸਤੀ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਰਸਾਇਣ ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹਾਂ ਕਿ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।"

## ਐਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
* 2011, ਬੀਬੀਵੀਏ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟੀਅਰਸ ਆਫ਼ ਨੌਲਜ ਅਵਾਰਡ ਬੇਸਿਕ ਸਾਇੰਸਜ਼ ( ਮਿਸ਼ੇਲ ਮੇਅਰ ਦੇ ਸਹਿ-ਜੇਤੂ) 
* 2013, ਕਲੇਰੀਵੇਟ ਕਟੇਸ਼ਨ ਲੌਰੇਟਸ 
* 2017, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੁਲਫ ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 2019, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ 

ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ 

* Asteroid 177415 ਕੁਇਲੋਜ਼ ਦੇ ਮਾਣ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ