ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ

**ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ**, **ਪੋਸ਼ ਪਰਬਨ** ਜਾਂ **ਮਾਘੀ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: मकरसङ्क्रान्ति, ਰੋਮਨਾਈਜ਼ਡ: ਮਕਰਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ) , ਭਾਰਤੀ (ਚੰਨ-ਸੂਰਜੀ) ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਸਥਿਤੀ ਧੰਨੁ ਰਾਸ਼ੀ ਤੋ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ ਸੂਰਜ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰਾਇਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਹਿਨੇ ਦੀ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ  [1] (ਅਨੁਵਾਦ. ਮਕਰ ਤਿਉਹਾਰ) ਜਿਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਇਣ, ਮਕਰ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ 14 ਜਨਵਰੀ (ਲੀਪ ਸਾਲ 'ਤੇ 15 ਜਨਵਰੀ) ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੌਕਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਧਨੁ ਰਾਸ਼ੀ (ਧਨੁ) ਤੋਂ ਮਕਰ (ਮਕਾਰ) ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਗਤੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸੂਰਜੀ ਦੇਵਤਾ, ਸੂਰਜ, ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮੌਕਾ ਕਈ ਬਹੁ-ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਇਹ ਵਰਨਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕੈਲੰਡਰ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਚੰਨ-ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਨ ਆਧਾਰਿਤ ਕੈਲੰਡਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਤਿਆਰ ਰੁੱਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਕੜਾ (ਮਕਰ) ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੂਰਜੀ (ਸਕਰਾਂਧ ਆਧਾਰਿਤ)ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਰਤੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜੀ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨਾਏ ਗਏ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਘੀ (ਲੋਹੜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ), ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੋਆ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਸ਼ ਸੰਕਰਾਂਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਮਕਾਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ (ਪੇਡ ਪਾਂਡਾਗਾ), ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ, ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾਰਤ, ਅਸਾਮੀਆ ਦੁਆਰਾ ਮਾਘ ਬਿਹੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਥਾਈ ਪੋਂਗਲ ਆਦਿ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਰੰਗੀਨ ਸਜਾਵਟ, ਪੇਂਡੂ ਬੱਚੇ ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ, ਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਕਰਨਾ *ਮੇਲੇ* (ਮੇਲੇ), ਨ੍ਰਿਤ, ਪਤੰਗ ਉਡਾਣ, ਬੋਨਫਾਇਰਜ਼ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ। ਡਾਇਨਾ ਐਲ ਏਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ *ਮਾਘ ਮੇਲਾ*, ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੇ *ਮਹਾਂਭਾਰਤ* ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਜਾਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਨਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਸਨਾਤਨੀ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 40 ਤੋਂ 10 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੰਭ ਮੇਲੇ (12 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਕੁੰਭ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਕਰਕੇ) ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਯਾਗਾ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ।

## ਮਹੱਤਵ 
ਹਰ ਸਾਲ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਸੂਰਿਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਇਹ ਮਹੱਤਤਾ ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤਰ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਭਜਨ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਅਵਤਾਰ, ਕਲਕੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੋਕ ਨਦੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਡੁਬਕੀ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪੁੰਨ ਜਾਂ ਪਿਛਲੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਥਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਲ (ਤਿਲ) ਅਤੇ ਗੁੜ (ਗੁੜ, ਗੁੜ, ਗੁਲ) ਵਰਗੇ ਖੰਡ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਚਿਪਚਿਪੀਆਂ, ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਿਠਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਿਠਾਈ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਬਿਹੂ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮੇਲਾ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਜਾਂ ਸ਼ੰਕਰਾਂਤੀ,[ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ