ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਕਲਾ

**ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਕਲਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Art of Mathura**) ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਚੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਮੱਧ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ, ਜੈਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਧੇ-ਫੁੱਲੇ ਸਨ। ਮਥੁਰਾ "ਤਿੰਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਕਲਾਤਮਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ", ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਗੁਪਤਾ ਕਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।

ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਥੁਰਾਨੀ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਮੌਰੀਆ ਕਲਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਕਲਾ (322 ਅਤੇ 185 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਿਛਲੀ ਮੌਰੀਆ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ "ਤਿੱਖਾ ਵਿਛੋੜਾ" ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪੈਮਾਨੇ, ਸਮੱਗਰੀ ਜਾਂ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ।]]

ਤਸਵੀਰ:Buddha_in_Abhaya_Mudra_-_Kushan_Period_-_ACCN_15-514_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-24_6057.JPG|alt="Maholi Buddha": an early experiment with the "Samghati" type, using a checkered design, circa 150 CE.| "ਮਹੋਲੀ ਬੁੱਧ": "ਸਮਾਘਤੀ" ਕਿਸਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਇੱਕ ਚੈਕਰਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਲਗਭਗ 150 ਈਸਵੀ। 
ਤਸਵੀਰ:Indian_Museum_Sculpture_-_Subjugation_of_Nalagiri,_2c,_Mathura_(9220813720).jpg|alt=The Buddha in checkered monastic dress in the "Subjugation of Nalagiri", Bhutesvara Yakshis, 2nd century CE, Mathura.| "ਨਲਾਗਿਰੀ ਦੀ ਅਧੀਨਗੀ", ਭੂਤੇਸ਼ਵਰ ਯਕਸ਼ੀਸ, ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ, ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਚੈਕਰਡ ਮੱਠਵਾਦੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ।
ਤਸਵੀਰ:Anyor_Buddha_of_year_51.jpg|alt="Anyor Buddha" in Gandhara style, with inscription "year 51" (178 CE). Mathura.| "ਅਨੋਰ ਬੁੱਧ" ਗੰਧਾਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ, "ਸਾਲ 51" (178 ਈਸਵੀ) ਦੇ ਨਾਲ। ਮਥੁਰਾ। 
ਤਸਵੀਰ:Buddha_Refuses_Anupama_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-24_5938.JPG|alt="Buddha Refuses Anupama", late Kushan.| "ਬੁੱਧ ਨੇ ਅਨੁਪਮਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ", ਮਰਹੂਮ ਕੁਸ਼ਾਨ।
ਤਸਵੀਰ:Buddha_in_Meditation_-_ACCN_34-2537_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-24_5929.JPG|alt=The Buddha in meditation, late Kushan. Mathura.| ਬੁੱਧ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਸਵਰਗੀ ਕੁਸ਼ਾਣ। ਮਥੁਰਾ।

ਤਸਵੀਰ:Surya_-_Kushan_Period_-_Kankali_Mound_-_ACCN_12-269_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5839.JPG|alt=Sun God Surya in Indo-Scythian dress, also revered in Buddhism, 2nd century CE, Kankali Tila.| ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਸੂਰਜ, ਇੰਡੋ-ਸਿਥੀਅਨ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ, ਕਾਂਕਲੀ ਟਿਲਾ । 
ਤਸਵੀਰ:Shiva_Linga_worshipped_by_Kushan_devotees_Mathura_circa_2nd_century_CE.jpg|alt=Shiva Linga worshipped by Indo-Scythian, or Kushan devotees, 2nd century CE.| ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋ-ਸਿਥੀਅਨ,  ਜਾਂ ਕੁਸ਼ਾਣ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ।
ਤਸਵੀਰ:Karttikeya_and_Agni_-_Circa_1st_Century_CE_-_Katra_Keshav_Dev_-_ACCN_40-2883_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5717.JPG|alt=War God Karttikeya and Fire God Agni, Kushan Period, 1st century CE| ਯੁੱਧ ਦੇਵਤਾ ਕਾਰਤਿਕਯ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਾ ਅਗਨੀ, ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ, ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈ.
ਤਸਵੀਰ:The_Hindu_God_Shiva_LACMA_M.69.15.1_(3_of_3).jpg|alt=The Hindu God Shiva, 3rd century CE. Mathura or Ahichchhatra.| ਹਿੰਦੂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈ. ਮਥੁਰਾ ਜਾਂ ਅਹਿਛੱਤਰ। 
ਤਸਵੀਰ:Standing_Goddess_Sashti_Between_Two_Warriors_Skanda_and_Visakha_-_Circa_2nd_Century_CE_-_ACCN_00-F-13_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5789.JPG|alt=Kushan-era image of Shashthi between Skanda and Vishakha, c. 2nd century CE| ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਦਾ ਕੁਸ਼ਾਨ-ਯੁੱਗ ਚਿੱਤਰ, ਸੀ. ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈ
ਤਸਵੀਰ:CoinOfHuvishkaWithOisho.JPG|alt=Three-faced four-armed Oesho with attributes, often identified with Shiva, on a coin of Huvishka.| ਤਿੰਨ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਚਾਰ-ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੇ ਓਏਸ਼ੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਅਕਸਰ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੁਵਿਸ਼ਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਕੇ 'ਤੇ। 

ਤਸਵੀਰ:Mathura_(Uttar_pradesh),_tirthankara_parshvanatha,_II_sec.JPG|alt=Parshvanatha, Kushan Period| ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ, ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ
ਤਸਵੀਰ:Goat-faced_God_Harinaigamesha_-_Kushan_Period_-_ACCN_2547_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-24_5995.JPG|alt=Goat-faced God Harinaigamesha, Kushan Period, Mathura| ਬੱਕਰੀ-ਮੁਖੀ ਦੇਵਤਾ ਹਰੀਨੈਗਮੇਸ਼, ਕੁਸ਼ਣ ਕਾਲ, ਮਥੁਰਾ
ਤਸਵੀਰ:Goat-headed_God_Naigamesha_Presiding_Deity_of_Childbirth_among_Ancient_Jainas_-_ACCN_15-1115_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-24_6067.JPG|alt=Jain god of Childbirth Naigamesha, 1st-3rd century CE.| ਜੈਨ ਦੇਵਤਾ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਇਗਮੇਸ਼ਾ, ਪਹਿਲੀ-ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈ. 
ਤਸਵੀਰ:Zina_in_Meditation_-_Kushan_Period_-_ACCN_00-863_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-24_5978.JPG|alt=Jina in Meditation, Kushan Period, Mathura| ਜਿਨਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਕੁਸ਼ਾਨ ਕਾਲ, ਮਥੁਰਾ
ਤਸਵੀਰ:Tirthankara_Head_-_Kushan_Period_-_ACCN_18-1536_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-24_6040.JPG|alt=Tirthankara Head, Kushan Period, Mathura| ਤੀਰਥੰਕਰ ਮੁਖੀ, ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ, ਮਥੁਰਾ
ਤਸਵੀਰ:Uttar_pradesh,_epoca_kusana,_testa_di_tirthankara,_150-200_ca..JPG|alt=Tirthankara Head, Kushan Period, Mathura| ਤੀਰਥੰਕਰ ਮੁਖੀ, ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ, ਮਥੁਰਾ

ਤਸਵੀਰ:Seated_Jain_Tirthankara_-_Circa_5th_Century_CE_-_ACCN_00-B-1_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5400.JPG|alt=Seated Jain Tirthankara, circa 5th Century CE, Mathura.| ਬੈਠੇ ਜੈਨ ਤੀਰਥੰਕਰ, ਲਗਭਗ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ, ਮਥੁਰਾ।
ਤਸਵੀਰ:Shrine with Four Jinas (Rishabhanatha (Adinatha), Parshvanatha, Neminatha, and Mahavira) LACMA M.85.55 (1 of 4).jpg|alt=Chaumkha, LACMA, circa 6th Century CE| *ਚੌਮਖਾ*, LACMA, ਲਗਭਗ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀ.ਈ
ਤਸਵੀਰ:Rishabhanatha_-_First_Jain_Tirthankara_-_Circa_6th_Century_CE_-_Katra_Keshav_Dev_-_ACCN_12-2-68_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5404.JPG|alt=Rishabhanatha, circa 6th Century CE| ਰਿਸ਼ਭਨਾਥ, ਲਗਭਗ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ
ਤਸਵੀਰ:Uttar_pradesh,_jaina_tirthankara_parshvanatha_con_cappuccio_di_serpenti,_vi_secolo.jpg|alt=Parshvanatha, circa 6th Century CE| ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ, ਲਗਭਗ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀ.ਈ
ਤਸਵੀਰ:Colossal_Head_of_Jina_-_Gupta_Period_-_Kankali_Mound_-_ACCN_00-B-61_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5453.JPG|alt=Colossal Head of Jina, Gupta Period, Jain temple of Kankali Tila| ਗੁਪਤ ਕਾਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੀਨ ਸਿਰ, ਕਾਂਕਲੀ ਟਿੱਲਾ ਦਾ ਜੈਨ ਮੰਦਰ
ਤਸਵੀਰ:Sarvatobhadra_Jain_-_Circa_6-7th_Century_CE_-_ACCN_00-B-65_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5442.JPG|alt=Chaumkha, Mathura Museum, circa 6th Century CE| *ਚੌਮਖਾ*, ਮਥੁਰਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਲਗਭਗ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀ.ਈ

ਤਸਵੀਰ:Balarama_-_Early_Mediaeval_Period_-_Maholi_-_ACCN_18-1515_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5791.JPG|alt=Balarama from Mathura, Early Medieval period (8th-13th century CE).| ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਬਲਰਾਮ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਕਾਲ (8ਵੀਂ-13ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ)।
ਤਸਵੀਰ:Sarvatobhadra_Shiva_Linga_Representing_Brahma_Vishnu_Maheshwar_and_Surya_-_Circa_9th_Century_CE_-_ACCN_TAN-2008_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5307.JPG|alt=Sarvatobhadra Shiva Linga Representing Brahma Vishnu Maheshwar and Surya, Circa 9th Century CE| ਸਰਵਤੋਭਦਰ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲਗਭਗ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀ.ਈ.
ਤਸਵੀਰ:Architectural_Fragment_with_Divine_Figures_-_Circa_10th_Century_CE_-_ACCN_74-10_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5000.JPG|alt=Architectural Fragment with Divine Figures, circa 10th century CE| ਬ੍ਰਹਮ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਟੁਕੜਾ, ਲਗਭਗ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ
ਤਸਵੀਰ:Decorative_Door_Jamb_-_Medieval_Period_-_ACCN_00-R-1_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5030.JPG|alt=Decorative Door Jamb - Medieval Period| ਸਜਾਵਟੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਜਾਮ - ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ
ਤਸਵੀਰ:Durga_-_Mediaeval_Period_-_Manasi_Ganga_-_ACCN_87-4_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5088.JPG|alt=Durga, Medieval Period| ਦੁਰਗਾ, ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ
ਤਸਵੀਰ:Fire_God_-_Medieval_Period_-_Radhakund_-_ACCN_00-D-24_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5297.JPG|alt=Fire God, Medieval Period| ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਾ, ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ
ਤਸਵੀਰ:Four-armed_Seated_Vishnu_in_Meditation_-_Mediaeval_Period_-_Pannapur_-_ACCN_14-379_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5275.JPG|alt=Four-armed Seated Vishnu in Meditation, Mediaeval Period| ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ-ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਬੈਠਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ
ਤਸਵੀਰ:Standing_Surya_-_Mediaeval_Period_-_ACCN_84-60_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5137.JPG|alt=Standing Surya, Medieval Period| ਖੜ੍ਹਾ ਸੂਰਜ, ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ
ਤਸਵੀਰ:Standing_Twin_Vishnu_-_Circa_10th_Century_CE_-_Gokul_Barrage_-_ACCN_93-31_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5272.JPG|alt=Standing Twin Vishnu, Circa 10th Century CE| ਖੜ੍ਹੇ ਜੁੜਵਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਲਗਭਗ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ
ਤਸਵੀਰ:Ten-armed_Ganesha_-_Mediaeval_Period_-_Rataul_-_ACCN_88-12_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5285.JPG|alt=Ten-armed Ganesha, Medieval Period| ਦਸ-ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਗਣੇਸ਼, ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ

thumb| "ਮਹਿਰੌਲੀ ਯਕਸ਼ੀ", 150 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ, ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਮਿਤੀ।

ਤਸਵੀਰ:1st_Jain_Tirthankara_Rishabhanatha_-_Circa_8th_Century_CE_-_Barsana_-_ACCN_18-1504_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5082.JPG|alt=1st Jain Tirthankara Rishabhanatha, Circa 8th Century CE, Barsana| ਪਹਿਲਾ ਜੈਨ ਤੀਰਥੰਕਰ ਰਿਸ਼ਭਨਾਥ, ਲਗਭਗ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ, ਬਰਸਾਨਾ
ਤਸਵੀਰ:Ambika_-_Mediaeval_Period_-_ACCN_00-D-7_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5409.JPG|alt=Ambika, Medieval Period| ਅੰਬਿਕਾ, ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ
ਤਸਵੀਰ:Jain_Goddess_Chakreshwari_-_Kankali_Mound_-_Circa_10th_Century_CE_-_ACCN_00-D-6_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5387.JPG|alt=Jain Goddess Chakreshwari, Kankali Mound, Circa 10th Century CE| ਜੈਨ ਦੇਵੀ ਚੱਕਰੇਸ਼ਵਰੀ, ਕੰਕਲੀ ਟੀਲਾ, ਲਗਭਗ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀ.ਈ.
ਤਸਵੀਰ:Jain_Tirthankar_Parshwanath_-_1014_CE_-_Kagarol_-_ACCN_40-2874_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5075.JPG|alt=Jain Tirthankara Parshwanath, inscribed 1014 CE, Kagarol| ਜੈਨ ਤੀਰਥੰਕਰ ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ, 1014 ਈਸਵੀ, ਕਾਗਰੋਲ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ
ਤਸਵੀਰ:Jain_Tirthankara_Neminath_-_Circa_12th_Century_CE_-_ACCN_00-B-77_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5079.jpg|alt=Jain Tirthankara Neminath, Circa 12th Century CE| ਜੈਨ ਤੀਰਥੰਕਰ ਨੇਮੀਨਾਥ, ਲਗਭਗ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀ.ਈ

[thumb| ਰੇਲਿੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ [ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ|ਲਿੰਗ (ਖੱਬੇ), ਗੰਧਰਵ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ 100 ਈਸਾ ਪੂਰਵ। ]]

ਤਸਵੀਰ:Centaur_architrave_Kankali_Tila_Mathura_100_BCE.jpg|alt=Kankali Tila architrave with Centaurs worshipping a Jain Stupa, Mathura, circa 100 BCE| ਕਾਂਕਲੀ ਟੀਲਾ ਆਰਕੀਟ੍ਰੇਵ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟੋਰਸ ਇੱਕ ਜੈਨ ਸਟੂਪਾ, ਮਥੁਰਾ, ਲਗਭਗ 100 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ 
ਤਸਵੀਰ:Katra_architrave,_Mathura_100_BCE.jpg|alt=The Katra architrave, possibly representing Brahmins and the cult of the Shiva Linga, Mathura, circa 100 BCE| ਕਟਰਾ ਪੁਰਾਤੱਤਵ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਦੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਥੁਰਾ, ਲਗਭਗ 100 ਈਸਾ ਪੂਰਵ 

thumb| ਮਥੁਰਾ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਇੱਕ ਵੰਸ਼ਵਾਦੀ ਰਚਨਾ, ਰਾਜੂਵੁਲਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਵੀ। 2 ਈਸਾ ਪੂਰਵ-6 ਈਸਵੀ।
[thumb| ਸਮਕਾਲੀ [ਹਿੰਦ-ਯੂਨਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਇੰਡੋ-ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਾਸਕ ਸਟ੍ਰੈਟੋ (25 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ 10 ਈਸਵੀ, ਉੱਪਰ) ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਇੰਡੋ-ਸਿਥੀਅਨ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜੂਵੁਲਾ (10 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ 10 ਈਸਵੀ, ਹੇਠਾਂ) ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਟਿੱਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕੱਠੇ ਲੱਭੇ ਗਏ।   ਰਾਜੂਵੁਲਾ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਟ੍ਰੈਟੋ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਸਨ। ]]

ਤਸਵੀਰ:Railing_Pillar_with_Woman_and_Onlookers_LACMA_M.85.2.2_(1_of_7).jpg|alt=Yakshi with onlookers, dated 20 BCE.| ਯਕਸ਼ੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ, 20 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੀ ਤਾਰੀਖ। 
ਤਸਵੀਰ:Railing_Pillar_with_Woman_and_Onlookers_LACMA_M.85.2.2_(2_of_7).jpg|alt=Yakshi with onlookers (detail), dated 20 BCE.| ਯਕਸ਼ੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ (ਵੇਰਵਾ), 20 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੀ ਤਾਰੀਖ।
ਤਸਵੀਰ:Railing_Pillar_with_Woman_and_Onlookers_LACMA_M.85.2.2_(3_of_7).jpg|alt=Yakshi with onlookers (detail), dated 20 BCE.| ਯਕਸ਼ੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ (ਵੇਰਵਾ), 20 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੀ ਤਾਰੀਖ।
ਤਸਵੀਰ:Railing_Pillar_with_Woman_and_Onlookers_LACMA_M.85.2.2_(6_of_7).jpg|alt=Yakshi with onlookers (detail), dated 20 BCE.| ਯਕਸ਼ੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ (ਵੇਰਵਾ), 20 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੀ ਤਾਰੀਖ।

ਤਸਵੀਰ:1st_Jaina_Tirthankara_Rishabhanatha_Torso_-_Circa_1st_Century_CE_-_ACCN_00-B-36_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_4958.JPG|alt=1st Jaina Tirthankara Rishabhanatha torso - Circa 1st Century| ਪਹਿਲੀ ਜੈਨ ਤੀਰਥੰਕਰ ਰਿਸ਼ਭਨਾਥ ਧੜ - ਲਗਭਗ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ
ਤਸਵੀਰ:Four_Fold_Jain_Image_with_Suparshvanath_and_Three_Other_Tirthankaras_-_Circa_1st_Century_CE_-_ACCN_00-B-67_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-24_6023.JPG|alt=Four-fold Jain image with Suparshvanath and three other Tirthankaras - Circa 1st Century CE| ਸੁਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਤੀਰਥੰਕਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਰ-ਗੁਣਾ ਜੈਨ ਚਿੱਤਰ - ਲਗਭਗ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈ.
ਤਸਵੀਰ:Goat-headed_Jain_Mother_Goddess_-_Circa_1st_Century_CE_-_ACCN_00-E-2_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-24_5991.JPG|alt=Goat-headed Jain Mother Goddess, circa 1st Century CE| ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਜੈਨ ਮਾਂ ਦੇਵੀ, ਲਗਭਗ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ

ਤਸਵੀਰ:Parsvanatha_ayagapata,_Mathura_circa_15_CE.jpg|alt=The Jina Parsvanatha ayagapata, Mathura circa 15 CE, Lucknow Museum.| ਜੀਨਾ ਪਾਰਸਵਨਾਥ ਅਯਾਗਪਤਾ, ਮਥੁਰਾ ਲਗਭਗ 15 ਈਸਵੀ, ਲਖਨਊ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ।  
ਤਸਵੀਰ:"Sihanamdika_ayagapata",_Jain_votive_plate,_Kankali_Tila,_Mathura_dated_25-50_CE.jpg|alt="Sihanāṃdikā ayagapata", Jain votive plate, dated 25-50 CE.| "ਸਿਹਾਨੰਦਿਕਾ ਅਯਾਗਪਤਾ", ਜੈਨ ਪੂਜਾ ਪਲੇਟ, ਮਿਤੀ 25-50 ਈਸਵੀ।  
ਤਸਵੀਰ:Holi_relief,_Mathura,_c1st_century_CE.jpg|alt=Jain votive plaque with Jain stupa, the "Vasu Śilāpaṭa" ayagapata, 1st century CE, excavated from Kankali Tila, Mathura.| ਜੈਨ ਸਟੂਪ ਦੇ ਨਾਲ ਜੈਨ ਮੱਤ ਤਖ਼ਤੀ, "ਵਾਸੂ ਸ਼ਿਲਾਪਟ" ਅਯਾਗਪਤ, ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ, ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਕੰਕਲੀ ਟਿੱਲਾ ਤੋਂ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। 
ਤਸਵੀਰ:Jain_Narrative_Relief_Panel,_mid_2nd_century_BCE.-1st_century_CE_(18.4_x_61.6_cm)_Brooklyn_Museum_87.188.5.jpg|alt=Jain relief showing monks of the ardhaphalaka sect. Early 1st century CE.| ਜੈਨ ਰਿਲੀਫ *ਅਰਧਫਲਕ* ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ। 
ਤਸਵੀਰ:Jain_decorated_tympanum_from_Kankali_Tila,_Mathura,_15_CE.jpg|alt=Jain decorated tympanum from Kankali Tila, Mathura, 15 CE.| ਜੈਨ ਨੇ ਕੰਕਲੀ ਟੀਲਾ, ਮਥੁਰਾ, 15 ਈ. 
ਤਸਵੀਰ:Persian_Achaemenian_style_capitals_in_Mathura_15-50_CE.jpg|alt="Persian Achaemenian" style capitals appearing in ayagapatas, Mathura, 15-50 CE.| " ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਕਮੀਨੀਆਈ " ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਅਯਾਗਪਤਾਸ, ਮਥੁਰਾ, 15-50 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।   
ਤਸਵੀਰ:Jina_Parsvanatha_ayagapata,_Mathura_circa_15_CE.jpg|alt=The Jina Parsvanatha (detail of an ayagapata), highly similar to the Isapur Buddha, Mathura circa 15 CE, Lucknow Museum.| ਜੀਨ ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ( ਅਯੱਗਪਾਤ ਦਾ ਵੇਰਵਾ), ਈਸਾਪੁਰ ਬੁੱਧ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਮਥੁਰਾ ਲਗਭਗ 15 ਈਸਵੀ, ਲਖਨਊ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ।  
ਤਸਵੀਰ:Sculpture_panel_showing_a_Jain_stupa_and_torana,_Mathura_75-100_CE.jpg|alt=Sivayasa Ayagapata, with Jain stupa fragment, Kankali Tila, 75-100 CE.| *ਸਿਵਯਾਸਾ ਅਯਾਗਪਤਾ*, ਜੈਨ ਸਟੂਪ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੰਕਲੀ ਟੀਲਾ, 75-100 ਈ.

[thumb| "ਈਸਾਪੁਰ ਬੁੱਧ", ਸ਼ਾਇਦ ਬੁੱਧ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ (ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁਟਕਾਰਾ ਸਟੂਪਾ, [ਸਵਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸਵਾਤ ਵਿਖੇ ਬੁਟਕਾਰਾ ਬੈਠੀ ਬੁੱਧ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ), ਇੱਕ ਰੇਲਿੰਗ ਪੋਸਟ 'ਤੇ, ਲਗਭਗ 15 ਈਸਵੀ ਦਾ। ]]

thumb| "ਸਮਘਾਤੀ" ਮੱਠ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਥੁਰਾ ਖੜ੍ਹਾ ਬੁੱਧ, , ਮਥੁਰਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ

thumb|

[thumb| ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ [ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ|ਬੁੱਧ, ਮਥੁਰਾ, ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ ਕਾਲ, ਲਗਭਗ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ। ਮਥੁਰਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ]]
[thumb| ਇੱਕ [ਯਾਕਸ਼ਿਨੀ|ਯਕਸ਼ੀਨੀ, 10ਵੀਂ ਸਦੀ, ਮਥੁਰਾ, ਭਾਰਤ । ਗੁਇਮੇਟ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ।]][thumb| ਜੈਨ ਮੂਰਤੀ ਉੱਤੇ [ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ|ਸੰਵਤ 1134 (1077 ਈਸਵੀ) ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨੀ ਦੁਆਰਾ ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 60 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸੀ। ਕਾਂਕਲੀ ਟੀਲਾ, ਮਥੁਰਾ। ]]

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ
* ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
* ਇੰਡੋ-ਯੂਨਾਨੀ ਕਲਾ
* ਗੁਪਤਾ ਕਲਾ
* ਮੌਰੀਆ ਕਲਾ
* ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਲਾ
* ਹੋਇਸਲਾ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
* ਵਿਜੇਨਗਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
* ਯੂਨਾਨੀ-ਬੋਧੀ ਕਲਾ
* ਚੋਲ ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
* ਪੱਲਵ ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
* ਬਦਾਮੀ ਚਾਲੂਕਿਆ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਕਲਾ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ