open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਵਿਜੈ ਰਾਜੇ ਸਿੰਧਿਆ

**ਵਿਜੈ ਰਾਜੇ ਸਿੰਧਿਆ** ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਰਾਜਮਾਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹ ਗਵਾਲੀਅਰ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਜੀਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਸਦਨਾਂ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ। ਉਹ ਜਨ ਸੰਘ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਵੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਵਾਲੀਅਰ ਦਾ ਸਿੰਧੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਵਾਲੀਅਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਇਲਟੀ
ਵੀਰਅਪਨ

**ਕੂਸ ਮੁਨੀਸਵਾਮੀ ਵੀਰਅਪਨ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਕੈਤ ਸੀ। ਉਹ ਲਗਭਗ 30 ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਰਨਾਟਕ, ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡਕੈਤੀ ਕਰਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਅਤੇ ਨਜਾਇਜ਼ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਕੈਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਲੋਗ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ

**ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਫਤਹਿਗੜ੍ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਇਹ 1710 ਵਿੱਚ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਦਾ ਬਣਵਾਇਆ ਕਿਲਾ ਮਲੀਆਮੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 13 ਪੋਹ 1704 ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਫੌਜਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਨਾਂ ਕਬੂਲਣ ਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਚਿਣਵਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਓਹਨਾ ਜੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ 
[right|thumb|300x300px|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, [ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਸਰੋਵਰ]]
ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਥਿਤ ਹਨ।

### ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭੋਰਾ ਸਾਹਿਬ 
ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੰਧ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭੋਰਾ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੁਰਜ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ 
ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੋ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ,  ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਥੇ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਲਾ ਠੰਡਾ ਬੁਰਜ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਠੰਡੀ ਰਹਿੰਦੀ. ਪਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ ਇੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ  ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੁਰਜ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

### ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ 
ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਜੋ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

### ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਜੈਨ ਹਾਲ 
ਸੇਠ ਟੋਡਰ ਮੱਲ, ਜਿਸਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦੀ ਸੀ, ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹਾਲ ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਮਗਰਲੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

### ਸਰੋਵਰ 
ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ 
ਇੱਥੇ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤਾਂ ਇਥੇ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

File:Gurdwarafatehgarhsahib.jpg|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ
File:Fatehgarh Sahib Gurdwara, Punjab, India.jpg|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਮੁੱਖ ਦਵਾਰ
File:Nihang at Jor Mela.jpg| ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲੇ ਤੇ ਨਿਹੰਗ 
File:Rauza sharif.jpg|Tomb of Shagird, Sirhind
File:Aam khas bagh.jpg|ਆਮ ਖਾਸ ਬਾਗ
File:Main Entrance of Gurudwara Fatehgarh Sahib.jpg|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਲਾਂਘਾ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਇੱਕ ਵਿਆਹ

ਅੱਜ-ਕਲ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ **ਇੱਕ ਵਿਆਹ **ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਕਾਫੀ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਇੱਕ ਹੀ ਓਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਤੀ ਜਾ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਜਿਆਦਾ ਸਥਾਈ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਿਆਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਿਟਿਆਇ-ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਤਾਲਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰਤਾ ਪਾਏ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜੋ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆ
*The Myth of Monogamy
*UK website on childsupport and paternity with many links to studies of paternity, nonpaternity and pedigree error rates 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵਸਤੂ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ

**ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵਸਤੂ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ**, ਮੁੰਬਈ, (ਪੂਰਵ ਨਾਮ The Prince of Wales Museum of Western।ndia) ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵੇਲਸ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਭਾਰਤ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭਵਨ ਦੱਖਣ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਫੋਰਟ ਵਿਲਿਅਮ ਵਿੱਚ, ਏਲਫਿੰਸਟਨ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੀਗਲ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਆਯੁਕਤ ਦਫ਼ਤਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਾਗੇ ਹੀ ਡਵਿਡ ਸਸੂਨ ਕਿਤਾਬ -ਘਰ, ਵਿਆਟਸਨ ਹੋਟਲ ਵੀ ਹੈ।ਅੱਗੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ ਜਿਸਤੇ ਗੇਟਵੇ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ 

File:Building of Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya,Mumbai,।ndia.jpg|ਇਮਾਰਤ 
File:Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya,Mumbai,।ndia.jpg|ਇਤਿਹਾਸ ਸੈਕਸ਼ਨ 
File:Coin section,inside Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya,Mumbai,।ndia.jpg|ਸਿੱਕੇ ਸੈਕਸ਼ਨ File:Artifacts inside Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya,Mumbai,।ndia.jpg|ਵਸਤਾਂ 
File:Inner view of Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya,Mumbai,।ndia.jpg|ਸਜਾਵਟੀ ਬਰਤਨ 
File:Arms section of Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya,Mumbai,।ndia.jpg|ਹਥਿਆਰ 
File:Architecture style of Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya,Mumbai,.jpg|ਗੁੰਬਦਨੁਮਾ ਇਮਾਰਤ ਸਾਜੀ 

## ਹਵਾਲੇ
ਹੈਸਕਲ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)

**ਹੈਸਕਲ **(ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: **Haskell**)** **ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ੍ਰਿਤ, ਆਮ-ਮਕਸਦ ਫੰਕਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈਸਕਲ ਕਰੀ ਨਾਮ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੋਂ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਈ 2016 ਤੋਂ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਅਗਲੀ ਵਰਜਨ, Haskell 2020,ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਕੋਡ ਮਿਸਾਲ 
ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਹੈਲੋ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈਸਕਲ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:
```haskell
module Main where

main:: IO ()
main = putStrLn "Hello, World!"
```
ਫਿਬੋਨਾਚੀ ਨੰਬਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਤਾਮੀਲ ਇੱਕ ਅਨੰਤ ਸੂਚੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੇਠ ਦਿਤੀ ਗਈ ਹੈ:
```haskell
-- Type annotation (optional)
fib:: Int -> Integer

-- With self-referencing data
fib n = fibs !! n
 where fibs = 0: scanl (+) 1 fibs
 -- 0,1,1,2,3,5,...

-- Same, coded directly
fib n = fibs !! n
 where fibs = 0: 1: next fibs
 next (a: t@(b:_)) = (a+b): next t

-- Similar idea, using zipWith
fib n = fibs !! n
 where fibs = 0: 1: zipWith (+) fibs (tail fibs)

-- Using a generator function
fib n = fibs (0,1) !! n
 where fibs (a,b) = a: fibs (b,a+b)
```

### ਵੈਬ 
ਹੈਸਕਲ ਵੈੱਬ ਫਰੇਮਵਰਕ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
* Yesod
* Happstack
* Snap

## ਟਿੱਪਣੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
; ਰਿਪੋਰਟ
* *Haskell 98 Language and Libraries: The Revised Report*. Cambridge University Press. ISBN&nbsp;0521826144.&nbsp;
* *Haskell 2010 Language Report* (PDF). Haskell.org.&nbsp;
; ਕਿਤਾਬਾ
* ISBN&nbsp;0-521-25830-8.&nbsp;
* ISBN&nbsp;0-13-484346-0.&nbsp;
* ISBN&nbsp;0521643384.&nbsp;
* ISBN&nbsp;0521692695.&nbsp;
* 
* ISBN&nbsp;0201882957.&nbsp;
* ISBN&nbsp;978-1-59327-283-8.&nbsp; (full text )
* ISBN&nbsp;978-1-107-45264-0.&nbsp;
; ਟਿਊਟੋਰਿਅਲ
* *Haskell.org*.&nbsp;
* Yet Another Haskell Tutorial, by Hal Daumé III; assumes far less prior knowledge than official tutorial
* *Reader* (13): 17–68&nbsp;
; ਇਤਿਹਾਸ
* "A History of Haskell: Being Lazy with Class" (PDF). *Proceedings of the third ACM SIGPLAN conference on History of programming languages (HOPL III)*: 12–1–55. doi:. ISBN&nbsp;978-1-59593-766-7.&nbsp;
* "The A-Z of Programming Languages: Haskell". *Computerworld*.&nbsp;

## External links 
* 
* ਹੈਸਕਲ ਵਿ ਕੀ 
* Hackage – ਪੈਕੇਜ ਆਰਚੀਵ
* Hoogle – API ਖੋਜ ਇੰਜਣ
; ਟਿਊਟੋਰਿਅਲ
* Try Haskell! – in-browser interactive tutorial
* School of Haskell  – online tutorials
; ਫੁਟਕਲ
* The Monad.Reader – quarterly magazine on Haskell topics
* The Evolution of a Haskell Programmer – slightly humorous overview of different programming styles in Haskell
ਕਰੁਣਾ ਰਸ

**ਕਰੁਣਾ ਰਸ** ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਮਨਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵਸਤੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਵਿਆਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਸ਼ੋਕ ਹੈ। ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਜੋ ਸ਼ੋਕ ਜਾ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਮਾਨ ਦਾ ਨਾਸ਼, ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਵਿਯੋਗ, ਧਨ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ, ਹੱਤਿਆ ਆਦਿ ਇਸਦੇ ਆਲੰਬਨ ਵਿਭਾਵ ਹਨ। ਪ੍ਰਿਯ ਵਸਤੂ ਦੀ ਯਾਦ, ਪ੍ਰੀਤਮਾਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਬਸਤਰ, ਗਹਿਣੇ, ਚਿੱਤਰ, ਕਟਾਕਸ਼ ਦੀ ਕਲਪਨਾ, ਦੁੱਖ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਆਦਿ ਇਸਦੇ ਉਦੀਪਨ ਵਿਭਾਵ ਹਨ। ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਵਹਾਉਣਾ, ਹਉਕੇ ਭਰਨਾ, ਹਿੱਕ ਪਿਟਣਾ, ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਡਿੱਗਣਾ, ਵਿਰਲਾਪ, ਰੱਬ ਨੂੰ ਕੋਸਣਾ ਆਦਿ ਇਸਦੇ ਅਨੁਭਾਵ ਹਨ। ਗਲਾਨੀ, ਚਿੰਤਾ, ਉਤਸਕਤਾ, ਆਵੇਗ, ਮੋਹ, ਭੈਅ, ਦੀਨਤਾ, ਕਾਂਬਾ, ਰੋਮਾਂਚ, ਗਲਾ ਭਰਨਾ ਆਦਿ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਦੇ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਹਨ।

ਉਦਾਹਰਣ:-

ਦੁੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪਲਮਦੇ ਬੱਚੇ
ਕੰਮੀਂ ਰੁੱਝੀਆਂ ਮਾਂਵਾਂ
ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਛਲਕਣ ਅਥਰੂ
ਹਿੱਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਹਾਂ।

ਇੱਥੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਲੰਬਨ ਵਿਭਾਵ ਹਨ, ਦੁੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪਲਮਣਾ ਉੱਦੀਪਨ ਹੈ, ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਛਲਕਣਾ ਅਨੁਭਾਵ ਹੈ, ਚਿੰਤਾ, ਆਲਸ, ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਹਨ। ਇਉਂ ਸ਼ੋਕ ਸਥਾਈ ਭਾਵ 'ਕਰੁਣਾ ਰਸ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਦੇ ਸੁਭਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੁਆਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰੁਣਾਮਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਭਾਵੁਕ ਦਰਸ਼ਕ ਇਤਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਹੰਝੂ ਵਹਿ ਤੁਰਣ। ਕਿ ਇਹ ਹੰਝੂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸੂਚਕ ਹਨ ਜਾਂ ਸੁੱਖ ਦੇ ਅਰਥਾਤ ਜਿਸ ਕਰੁਣ ਰਸ ਵਿਚ ਰੁਦਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਆਨੰਦ, ਇੱਕ ਸੁਆਦ ਕਿਵੇਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਅਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਮਤ ਹਨ:

'ਨਾਟਯ-ਦਰਪਣ' ਦੇ ਕਰਤਾ **ਰਾਮਚੰਦ੍** ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੁਣ ਰਸ ਆਨੰਦ ਸ੍ਵਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਜਰਾਜ ਨੇ 'ਸ੍ਰਿੰਗਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਵਿੱਚ 'ਰਸਾ ਹਿ ਸੁਖ ਦੁ:ਖ ਰੂਪਾ' ਕਹਿਕੇ  ਕਰੁਣਾ ਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਖਮਈ  ਅਤੇ ਦੁੱਖਮਈ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ **ਗੁਣਚੰਦ੍** ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦੁਖਾਂਤਮਕ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਰੁਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੁਚੀ ਦਾ ਜੋ ਕਾਰਣ ਹੈ ਉਸਦੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗੁਣਚੰਦ੍ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰੁਚੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਟ ਜਾ ਕਵੀ ਦੀ ਚਤੁਰਤਾ(ਕੌਸ਼ਲ) ਹੈ। ਕਵੀ ਅਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਵਿਚ ਚਮਤਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਦੇੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਟ ਆਪਣੇ ਐਕਟਿੰਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚਮਤਕਾਰੀ ਬਣਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

ਭੱਟਨਾਯਕ ਨੇ ਕਰੁਣ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਹਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਰਣਨ, ਵਿਅਕਤੀ, ਪਾਤ੍ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮੇਰ-ਤੇਰ(ਅਪੱਣਤ, ਪਰਾਏਪਣ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਰਥਾਤ ਸਧਾਰਣੀਕਰਣ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਚਾਰਕ ਸੰਬੰਧ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਦੋਂ ਰਜੋਗੁਣ ਤੇ ਤਮੋਗੁਣ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਤੋਗੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਤੋਗੁਣ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਕਰਕੇ ਕਰੁਣ ਰਸ ਦਾ ਬਾਹਰਲਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ। ਦਿਸਦੇ-ਪਿਸਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੰਮ ਦੁਖਦਾਈ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਉਹ ਅਲੌਕਿਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਭਿਨਵ ਗੁਪਤ ਨੇ ਕਰੁਣ ਰਸ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਣ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਨਵੇਂ-ਨਰੋਏ ਚਿੱਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵ ਸੁੱਖ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸੁੱਖ-ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਘਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਹੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।

'ਸਾਹਿਤਯ ਦਰਪਣ' ਦੇ ਕਰਤਾ **ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ** ਨੇ ਕਰੁਣ ਦੇ ਸੁੱਖ - ਰੂਪ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ:

* ਸੂਝਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਸੁਖਾਤਮਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਕਰੁਣ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕੋਈ ਕਿਉਂ ਜਾਂਦਾ ?
* ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁੱਖ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਰਸ ਦੇ ਕਾਰਣ (ਵਿਭਾਵ) ਸੰਸਾਰਿਕ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
* ਕਰੁਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਟਕ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਜਿਹੜੇ ਹੰਝੂ ਉਮ੍ਹਲਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕਰੁਣ ਦਾ ਦੁੱਖ-ਰੂਪ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਿਲ ਦੇ ਪਿਘਲਣ ਕਰਕੇ ਅਜੇਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਲ ਦਾ ਦ੍ਰਵੀਭੂਤ ਹੋਣਾ ਆਨੰਦ ਜਾਂ ਸੁੱਖ ਵੇਲੇ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ
ਰੌਦਰ ਰਸ

ਜਦੋਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਛੇੜਖਾਨੀ, ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ, ਅਪਮਾਨ, ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ, ਦੇਸ਼ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਕਾਰਨ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਉੱਥੇ 'ਰੌਦ੍ਰ ਰਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ, ਵਿਰੋਧੀ ਦਲ ਆਦਿ ਆਲੰਬਨ ਵਿਭਾਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਰੋਧੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਪਮਾਨ, ਆਯੋਗ ਕੰਮ, ਅਣਉੱਚਿਤ ਬਚਨ ਆਦਿ ਉੱਦੀਪਨ ਵਿਭਾਵ ਹਨ; ਦੰਦ ਪੀਸਣਾ, ਲਲਕਾਰਨਾ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣਾ, ਗਰਜਨਾ, ਡੀਂਗ ਮਾਰਨਾ ਆਦਿ ਅਨੁਭਾਵ ਹਨ; ਚੰਚਲਤਾ, ਈਰਖਾ, ਨਿੰਦਾ ਆਦਿ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਹਨ। ਕਵੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਅਥਵਾ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਛੇੜਖਾਨੀ, ਅਪਮਾਨ, ਮਾਣਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਧਰਮ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਵਰਣਨਾਂ ਰਾਹੀ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਰੌਦ੍ਰਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ  ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਤੀਬ੍ਤਾ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇ ਉਛਾਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਹੈ। 

ਭਰਤਮੁਨੀ ਨੇ ਰੌਦ੍ਰ ਦੇ ਅੰਗ, ਨੇਪਥਯ ਅਤੇ ਵਾਕ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਨਾਨਾ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਥੂਲ ਦੇਹ ਆਦਿ ਨੂੰ ਅੰਗ-ਰੌਦ੍ਰ ਆਖਿਆ ਹੈ। 'ਨੇਪਥਯ' ਤੋ ਭਾਵ 'ਪਹਿਚਾਣ' ਹੈ। 

**ਉਦਾਹਰਣ :-**

ਆਕਿਲ ਤੁਬਕ ਵਜੁੱਤੀਆਂ, ਭਰ ਵਜਨ ਸੰਭਾਲੀ।

ਉਹਨੂੰ ਢਾਢ ਅੰਲਬੇ ਆਤਸ਼ੋ ਭੁੱਖ ਭੱਤੇ ਜਾਲੀ।

ਉਹਦਾ ਕੜਕ ਪਿਆਲਾ ਉਠਿਆ, ਭੰਨ ਗਈ ਹੈ ਨਾਲੀ।

ਉਸ ਦੂਰੋ ਡਿੱਠਾ ਆਵਦਾ, ਫਿਰ ਸ਼ਾਹ ਗਿਜ਼ਲੀ।

ਓਸ ਲਗਦੀ ਬੱਬਰ ਬੋਲਿਆਂ ਜਿਵੇ ਖੋੜੀ ਥਾਲੀ।

ਜਿਵੇਂ ਲਾਟੁ ਟੁੱਟਾ ਡੋਰ ਤੋਂ ਖਾ ਗਿਰਦੀ ਭੰਵਾਲੀ।

ਅੱਗੇ ਥੋੜੀ ਥੋੜੀ ਸੁਲਗਦੀ ਫੇਰ ਆਕਲ ਬਾਲੀ।

ਏਥੇ ਆਕਲ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਹ ਗਿਜ਼ਲੀ ਆਲੰਬਨ ਵਿਭਾਵ ਹੈ, ਗਿਜ਼ਲੀ ਦਾ ਦੂਰੋ ਆਉਣਾ ਵੇਖਣਾ ਉੱਦੀਪਨ ਵਿਭਾਵ ਹੈ, ਆਕਲ ਵਲੋ ਤੁਬਕ ਦਾ ਭਰਕੇ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਬੱਬਰ ਵਾਗੂੰ ਬੋਲਣਾ ਆਦਿ ਅਨੁਭਾਵ ਹਨ, ਹਥਿਆਰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਉਗ੍ਰਤਾ, ਰੋਹ, ਉਤਸੁਕਤਾ ਆਦਿ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਹੈ ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1776ਈ. ਵਿੱਚ ਏਲਿਜ਼ਾਬੇਥ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ **ਕਾਲਜ ਆਫ ਨਿਊ ਜਰਸੀ** ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਈ। ਇਹ ਤੇਰਾਂ ਕਲੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਚੌਥਾ ਚਾਰਟਰਡ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ ਨੌ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ 1747ਈ. ਵਿੱਚ ਨੇਵਾਰਕ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਫਿਰ ਇਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਜਿੱਥੇ 1896ਈ. ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਬਨਵਾਲਾ ਹਨਵੰਤਾ

**ਬਨਵਾਲਾ ਹਨਵੰਤਾ** ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਅਬੋਹਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ
## ਆਬਾਦੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਕੜੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪਿਕਾਚੂ ਵਾਇਰਸ

**ਪਿਕਾਚੂ ਵਾਇਰਸ** (ਜਾਂ ਪੋਕੀ ਵਾਇਰਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਾਇਰਸ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਵਿੱਚ ਪੋਕੀਮੌਨ ਲੜੀ ਦੇ ਪਿਕਾਚੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਇੱਕ ਈਮੇਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਪਿਕਾਚੂ ਪੋਕੀਮੌਨ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਾਇਰਸ
ਕਾਉਂਕੇ

**ਕਾਉਂਕੇ** ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਕਸਬਾ ਅਟਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਅਟਾਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਦੂਰੀ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।

## ਪਿੰਡ ਵਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਗੌਹਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜਗਰਾਵਾਂ ਨੇੜਲਾ ਪਿੰਡ ਕਾਉਂਕੇ ਛੱਡ ਕੇ ਮਾਝੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਕਾਉਂਕੇ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਪਿੰਡ ਕਾਉਂਕੇ ਵਸਾਇਆ। ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਵੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।

## ਆਬਾਦੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਕੜੇ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਥਾਵਾਂ
### ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਾਹਲੀ ਸਾਹਿਬ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਬਾਬਾ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 
### ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਥਾਵਾਂ
### ਸਹਿਕਾਰੀ ਥਾਵਾਂ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰੋਹ
## ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਮੁੱਖ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ
## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ
## ਪਹੁੰਚ
## ਹਵਾਲੇ
ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਿਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਇੱਥੇ ਭਾਰਤ ਸਥਿਤ ਕਿਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 

## ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 
*ਆਦੋਨੀ ਕਿਲ੍ਹਾ 
*ਭੁਵਨਗਿਰਿ ਕਿਲ੍ਹਾ 
*ਚੰਦਰਗਿਰਿ ਕਿਲ੍ਹਾ 
*ਦੇਵਰਕੋਂਡਾ ਕਿਲ੍ਹਾ 
*ਗੰਡਿਕੋਟ ਕਿਲ੍ਹਾ 
*ਗੋਲਕੋਂਡਾ ਕਿਲ੍ਹਾ 
*ਗੁੱਤੀ ਕਿਲ੍ਹਾ 
*ਗੁੱਰਮਕੋਂਡਾ 
*ਖੰਮਮ ਕਿਲ੍ਹਾ 
*ਕੋਂਡਪੱਲੀ ਕਿਲ੍ਹਾ 
*ਕੋਂਡਾਵੀਡੂ ਕਿਲ੍ਹਾ 
*ਮੇਦਕ ਕਿਲ੍ਹਾ 
*ਪੇਨੁਗੋਂਡਾ ਕਿਲ੍ਹਾ 
*ਰਾਚਾਕੋਂਡਾ ਕਿਲ੍ਹਾ 
*ਰਾਇਕਿਲਾ ਕਿਲ੍ਹਾ 
*ਵਰੰਗਲ ਕਿਲ੍ਹਾ 

## ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਵ
*ਸਿੰਬੋਰ ਦੇ ਸੇਂਟ ਐਂਥਨੀ ਦਾ ਕਿਲਾ 
*ਦੀਵ ਕਿਲਾ

## ਦਿੱਲੀ
*ਲਾਲ ਕਿਲਾ 
*ਪੁਰਾਨਾ ਕਿਲਾ, ਦਿੱਲੀ

## ਗੋਆ
*ਚਾਪੋੜਾ ਕਿਲਾ 
*ਅਕਵੈਦਾ ਕਿਲਾ 
*ਰੀਸ ਮਾਗੋਸ ਕਿਲਾ 
*ਤੇਰੇਖੋਲ ਕਿਲਾ

## ਗੁਜਰਾਤ
*ਭੁਜਿਆ ਕਿਲਾ 
*ਕੰਠਕੋਟ ਕਿਲਾ 
*ਲਖਪਤ 
*ਰੋਹਾ ਕਿਲਾ 
*ਟੇੜਾ ਕਿਲਾ 
*ਭਦਰਾ ਕਿਲਾ 
*ਚੰਪਾਨੇਰ ਕਿਲਾ 
*ਪਾਵਾਗੜ ਕਿਲਾ 
*ਅਪਰਕੋਟ ਕਿਲਾ, ਜੂਨਾਗੜ 
* ਲਖੋਟਾ ਕਿਲਾ,ਜਾਮਨਗਰ 
*ਦਾਭੋਈ ਕਿਲਾ
* ਪੁਰਾਨਾ ਕਿਲਾ,ਸੂਰਤ 
*ਅਹਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਕਿਲੇ ਅਤੇ ਦਵਾਰ 
* ਲਿਵਾ ਕਿਲਾ,ਇਦਰ 
*ਧੋਰਾਜੀ ਕਿਲਾ
* ਜਿੰਜੁਵਾੜਾ,ਕੱਛ 
*ਮੁਂਦਰਾ 
*ਭੂਜ 
*ਮਾਂਡਵੀ 
* ਕਪਿਲਕੋਟ, ਉੱਕਰਿਆ (ਭੂਜ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ) 
*ਪਟਨ 
*ਗੋਂਡਾਲ 
*ਵੇਰਾਵਲ 
*ਵਾਧਵਾਨ 
* ਹਤਗੜ,ਸਤਪੁਰਾ 
*ਭਰੂਚ 
* ਔਰੰਗਜੇਬ ਨੋ ਕਿੱਲਾਂ,ਦਾਹੋਦ

## ਹਰਿਆਣਾ
*ਹਾਂਸੀ 
*ਹਿਸਾਰ 
*ਕੈਥਲ

## ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
*ਕਾਂਗੜਾ ਕਿਲਾ

## ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ 
*ਅਖਨੂਰ ਕਿਲਾ 
*ਖੁਰਨਾਕ ਕਿਲਾ 
*ਰਾਮਨਗਰ ਕਿਲਾ 
*ਚਿਕਤਨ ਕਿਲਾ

## ਝਾਰਖੰਡ
*ਪਾਲਾਮੂ ਕਿਲਾ

## ਕਰਨਾਟਕ
ਮਧੁਗਿਰਿ ਕਿਲਾ

## ਕੇਰਲ
*ਬੇਕਾਲ ਕਿਲਾ 
*ਚੰਦਗਿਰਿ ਕਿਲਾ 
*ਪਲੱਕੜ ਕਿਲਾ 
*ਪੱਲਿਪੁਰਮ ਕਿਲਾ 
*ਥਲੱਸੇਰੀ ਕਿਲਾ 
*ਹੋਸਕਿਲਾ(ਇਸਨੂੰ ਇਕੇਰੀ ਕਿਲਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) 
*ਸੇਂਟ ਆਂਜੇਲੋ ਕਿਲਾ(ਇਸਨੂੰ ਕੰਨੂਰ ਕਿਲਾ ਜਾਂ ਕੰਨੂਰ ਕੋੱਟਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) 
*ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਕਿਲਾ, ਤੰਗੱਸੇਰੀ 
*ਆਨਜੇਨਗੋ ਕਿਲਾ 
 

## ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
*ਗੜ - ਕੁੰਡਾਰ ਕਿਲਾ, ਟੀਕਮਗੜ
*ਅਸੀਰਗੜ ਕਿਲਾ 
*ਬੰਧਵਗੜ ਕਿਲਾ 
*ਗੋਹੜ ਕਿਲਾ 
*ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ ਕਿਲਾ, ਦਾਤੀਆ
*ਗਵਾਲਿਆਰ ਕਿਲਾ 
*ਰਾਣੀ ਕਿਲਾਾਵਤੀ ਕਿਲਾ, ਜਬਲਪੁਰ 
*ਰਾਜਾ ਨਲ ਕਿਲਾ,ਨਰਵਾਰ 
* ਮਾਂਡਵਗੜ ਕਿਲਾ,(ਇੰਦੌਰ) 
* ਦੇਵੀ ਅਹਿਲਿਆ ਕਿਲਾ (ਇੰਦੌਰ) 
 

## ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ
*ਅਕੋਲਾ ਕਿਲਾ 
*ਅਲੰਗ ਕਿਲਾ 
*ਬਾਲਾਪੁਰ ਕਿਲਾ 
*ਵਸਈ ਕਿਲਾ 
*ਭੀਮਗੜ ਕਿਲਾ

## ਓਡਿਸ਼ਾ
*ਬਾਰਾਬਬੀ ਕਿਲਾ,ਕਟਕ 
*ਚੂੜੰਗਾ ਗਦਾ,ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ 
*ਰਾਇਬੇਨਿਆ ਕਿਲਾ,ਬਾਲਾਸੋਰ 
*ਸਿਸੁਪਾਲਗੜ,ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ 
*ਖੋਰਦਾ ਕਿਲਾ,ਖੋਰਦਾ

## ਪੁਡੁਚੇਰੀ
*ਫਰੇਂਚ ਫੋਰਟ ਲੁਇਸ

## ਪੰਜਾਬ
*ਭਟਿੰਡਾ ਕਿਲਾ 
*ਕਿਲਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਪਟਿਆਲਾ(ਇਸਨੂੰ ਭਟਿੰਡਾ ਕਿਲਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) 
*ਕੇਸ਼ਗੜ ਕਿਲਾ 
*ਪੰਜੇਬ ਕਿਲਾ 
*ਗੋਬਿੰਦਗੜ ਕਿਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ

## ਰਾਜਸਥਾਨ
*ਅਲਵਰ ਕਿਲਾ 
*ਅੰਬਰ ਕਿਲਾ 
*ਚਿੱਤੌੜਗੜ ਕਿਲਾ 
*Bhatner Fort 
*ਹਿੱਲ ਫੋਰਟ ਕੇਸਰੋਲੀ 
*ਜੈਗੜ ਕਿਲਾ 
*ਜੈਸਲਮੇਰ ਕਿਲਾ 
*ਜਾਲੋਰ ਕਿਲਾ 
*ਜੁਨਾਗੜ ਕਿਲਾ 
*ਕੋਟਾ ਕਿਲਾ 
*ਕੁੰਭਲਗੜ ਕਿਲਾ 
*ਲਕਸ਼ਮਨਗੜ ਕਿਲਾ 
*ਲੋਗੜ ਕਿਲਾ 
*ਮੇਹਰਾਨਗੜ ਕਿਲਾ 
*ਨਾਹਰਗੜ ਕਿਲਾ 
*ਰੰਥੰਬੋਰ ਕਿਲਾ 
*ਤਾਰਾਗੜ ਕਿਲਾ 
*ਪਤਨ ਤੋਰਾਵਤੀ ਕਿਲਾ
**ਮੰਢੋਲੀ ਕਿਲਾ
 

## ਤਮਿਲਨਾਡੁ
*ਅਲਮਪੜ੍ਹਾਈ ਕਿਲਾ 
*ਅਰੰਥੰਗੀ ਕਿਲਾ 
*ਡਿੰਡਿਗੁਲ ਕਿਲਾ 
*ਦਰੂਗ ਕਿਲਾ, ਕੁਨੂਰ 
*ਡਾਂਸਬਾਰਗ ਕਿਲਾ 
*ਏਰੋਡ ਕਿਲਾ 
*ਗੇਲਡਰਿਆ ਕਿਲਾ 
*ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਕਿਲਾ 
*ਸੇਂਟ ਡੇਵਿਡ ਕਿਲਾ 
*ਗਿੰਗੀ ਕਿਲਾ 
*ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਗਿਰਿ ਕਿਲਾ 
*ਮਨੋਰਾ ਕਿਲਾ, ਥੰਜਾਵੁਰ 
*ਨਮੱਕਲ ਕਿਲਾ 
*ਪਦਮਨਾਭਪੂਰਮ ਮਹਲ 
*ਰਾਜਗਿਰਿ ਕਿਲਾ 
*ਰੰਜਨਕੁੜੀ ਕਿਲਾ 
*ਸੰਕਗਿਰਿ ਕਿਲਾ 
*ਤੰਗਰਾਕੋੱਟੈ ਕਿਲਾ 
*ਥਿਰੁਮਇਮ ਕਿਲਾ 
*ਥਿਰੁਚਿਰਾਪੱਲੀ ਰਾਕ ਫੋਰਟ 
*ਉਦਇਗਿਰਿ ਕਿਲਾ 
*ਵੱਟਕੋੱਟੈ ਕਿਲਾ 
*ਵੇੱਲੋਰ ਕਿਲਾ 
 

## ਉੱਤਰਾਖੰਡ
*ਪਿਥੌਰਾਗੜ ਕਿਲਾ

## ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
*ਆਗਰਾ ਕਿਲਾ 
*ਅਲੀਗੜ ਕਿਲਾ 
*ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਕਿਲਾ 
*ਚੁਨਾਰ ਕਿਲਾ(ਮਿਰਜਾਪੁਰ) 
*ਸਕਤੇਸ਼ਗੜ ਕਿਲਾ(ਮਿਰਜਾਪੁਰ) 
*ਵਿਜੈਪੁਰ ਕਿਲਾ(ਮਿਰਜਾਪੁਰ) 
*ਆਤੀਸ਼ ਮੀਆਂ ਕਿਲਾ(ਮਿਰਜਾਪੁਰ) 
*ਦਿੱਲੀ ਕਿਲਾ 
*ਹਥਰਸ ਕਿਲਾ 
*ਜੌਨਪੁਰ ਕਿਲਾ 
*ਝਾਂਸੀ ਕਿਲਾ 
*ਕਲਿੰਜਾਰ ਕਿਲਾ(ਬਾਛਦਾ) 
*ਔਰੰਗਜੇਬ ਕਿਲਾ(ਬਿੰਦਕੀ) 
*ਰਾਮਨਗਰ ਕਿਲਾ(ਬਨਾਰਸ) 
*ਸਾਸਨੀ ਕਿਲਾ 
*ਕੁਚੇਸਰ ਕਿਲਾ
 

## ਪਸ਼ਚਮ ਬੰਗਾਲ
*ਫੋਰਟ ਵਿਲਿਅਮ

## ਹਵਾਲੇ
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
* ਭਾਰਤੀ ਕਿਲਾ
ਸਾਮਰਾ

ਧੁਰੇ: [//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=Samarra&params=34_11_54_N_43_52_27_E_region:IQ_type:city(300000) 34°11'54"N 43°52'27"E / 34.19833°N 43.87417°E / 34.19833; 43.87417]

ਸਾਮਰਾ () ਇਰਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਟਾਈਗ੍ਰਿਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ, ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 125 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (78 ਮੀਲ) ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।  2003 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਆਬਾਦੀ 348,700 ਸੀ। ਸਾਮਰਾ ਸੁੰਨੀ ਤਿਕੋਣ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਅੱਬਾਸਿਦ ਖਿਲਾਫ਼ਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ  ਆਪਣੀ  ਮੂਲ ਯੋਜਨਾ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। 2007 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ  ਸਾਮਰਾ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਾਈਟ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
### ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਮਰਾ 
left|thumb|ਔਰਤ ਬੁੱਤ, ਸਾਮਰਾ, 6000 ਬੀ. ਸੀ.
thumb|ਨੂੰ ਸਾਮਰਾ ਕਟੋਰਾ Pergamon ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ, ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ। ਸਵਾਸਤਿਕ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ਾਇਨ, ਇੱਕ ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਹੈ.
[thumb|ਚੀਨ ਦੀ ਬਣੀ sancai ਪੌਟਰੀ shard, 9-10ਵੀਂ ਸਦੀ ਸਾਮਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ, ਇਸਲਾਮੀ ਪੌਟਰੀ ਤੇ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ। [ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ.]]

## ਹਵਾਲੇ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ

ਸਮਲਿੰਗਤਾ ਅਪ ਕਰਨ ਲਈ ਦਸ ਸਾਲ ਦੇ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧਕ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਅਜਿਹੇ ਮੁੰਬਈ, ਦਿੱਲੀ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਚੇਨਈ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਟਰੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਸਮਲਿੰਗੀ ਨਾਈਟ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਮਲਿੰਗੀਤਾ ਵੱਲ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾਲ ਨਵ ਭਾਰਤੀ ਗੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਧੁਰੇ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੇ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਬਾਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਇੱਕ ਅਪਸਕੇਲ ਭਿੰਨਲਿੰਗੀ ਬਾਰ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬ ਗੇ ਗਾਹਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਰੈਗੂਲਰ ਮਨੋਨੀਤ ਰਾਤ ਦੀ ਹੈ। ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਕੱਠ ਦੇ ਉਤਪੀੜਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2004 ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸਮਲਿੰਗਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਧਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਟਾਈਮ ਆਊਟ (ਦਿੱਲੀ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਗੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਾਲਮ ਹਨ। ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੁਈਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਜਰੀਆ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਤਮ ਸਨਮਾਨ ਮਹੀਨਾ ਜੂਨ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ
ਰਜ਼ਾਕ ਖ਼ਾਨ

**ਰਜ਼ਾਕ** (ਜਾਂ **ਰਜ਼ਾਕ ਖ਼ਾਨ**) (ਮੌਤ 1 ਜੂਨ 2016) ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸੀ ਜੋ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਹਾਸ ਰਸੀ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਬਾਸ-ਮੁਸਤਾਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ " ਮਾਣਿਕਚੰਦ" ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਪੰਜਨਦ ਦਰਿਆ

**ਪੰਜਨਦ ਦਰਿਆ** (ਉਰਦੂ/ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: پنجند; ਪੰਜਾਬੀ ਗੁਰਮੁਖੀ: ਪੰਜਨਦ) (ਪੰਜ + ਨਦ = ਪੰਜ ਨਦੀਆਂ) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਜਿਲੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਹਨ - ਜਿਹਲਮ, ਚਨਾਬ, ਰਾਵੀ, ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ। ਜਿਹਲਮ ਅਤੇ ਰਾਵੀ, ਚਨਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਸਤਲੁਜ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਚਨਾਬ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਤੋਂ 10 ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦੇ ਕੋਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੰਜਨਦ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਨਦ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਲਗਪਗ 45 ਮੀਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਿਠਨਕੋਟ ਲਾਗੇ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਨਦ ਤੇ ਇੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਜਾਈ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਨਦ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਸਤਨਦ (ਸਤ ਦਰਿਆ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਘੱਗਰ, ਹਕਰਾ ਦਰਿਆ, ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਵੀ ਰਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ
ਬੈਂਗਲੋਰ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸਭਿਆਚਾਰ

ਬੰਗਲੌਰ, ਇੱਕ ਬਹੁ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਬਹਿਰਸਰੋਤੀਕਰਣ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਆਗਮਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵੱਲ ਖੁੱਲੇਪਣ ਇੱਕ ਨਵ ਚਾਨਣ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਸੰਦ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸ਼ੇਅਰ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੰਗਲੌਰ ਇਸ ਦੇ ਖੁੱਲੇਪਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਲੇ ਰਾਜ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਵਰਗ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਿਖਰ ਦੇਵਾਗੀ ਗੂਗਲ, ਗੋਲਡਮੈਨ ਸਾਕਸ, ਸਕੌਟਲਡ ਰਾਇਲ ਬਕ, ਸਿਸਕੋ, ਡੈੱਲ, ਮਾਈਕਰੋ ਫੋਕਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਜਨਰਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਮੀਕ੍ਰੋਸੋਫਟ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸਮੇਤ ਐਲਜੀਬੀਟੀ-ਦੋਸਤਾਨਾ ਕੰਮ ਦੇ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ. ਕੰਪਨੀ ਇਕੱਠੇ ਆ ਆਪਣੇ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੀਆ ਅਮਲ ਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਨ ਲਈ. ਬੰਗਲੌਰ 'ਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਰਸਮੀ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਕਟਰ' ਚ ਇੱਕ ਪਹਿਲੀ-ਦੇ-ਇਸ ਦੇ-ਕਿਸਮ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਤਮ ਸਨਮਾਨ ਮਹੀਨਾ ਜੂਨ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ
ਜਾਤਰਾ (ਥੀਏਟਰ)

**ਜਾਤਰਾ** (ਮੂਲ ਬੰਗਾਲੀ: যাত্রা) ਬੰਗਾਲੀ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ-ਥੀਏਟਰ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਬੰਗਾਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਬਿਹਾਰ, ਅਸਾਮ, ਉੜੀਸਾ ਅਤੇ  ਤਰੀਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਤਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਚਿਤਪੁਰ ਰੋਡ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 55 ਟਰੁੱਪ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਜਾਤਰਾ ਇੱਕ 21ਮਿਲੀਅਨ$-ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਉਦਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਇਕੱਲੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰੀਬ 4000 ਮੰਚਾਂ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ 2001 ਵਿੱਚ, 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਤਰਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ  20,000 ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਥੀਏਟਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

ਸ਼ਬਦ `ਜਾਤਰਾ' ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਸਫ਼ਰ ਜਾਂ ਚੱਲਣਾ। ਜਾਤਰਾ, ਜੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਥੀਏਟਰ ਫਾਰਮ ਹੈ, ਦੇ ਮੁਢ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਚੈਤੰਨਿਆ ਦੀ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,  ਚੈਤੰਨਿਆ ਆਪ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ *ਰੁਕਮਿਨੀ ਹਰਣ*  ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਜੋ ਇਸ ਤਮਾਸ਼ੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਰੁਕਮਿਨੀ ਦਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਇਸਤਮਾਸ਼ੇ ਦਾ, ਜੋ 1507 ਈ. ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਭਰ ਚੱਲਿਆ, ਚੈਤੰਨਿਆ ਦੀ hagiography *ਚੈਤੰਨਿਆ ਭਗਵਤ* (ਇੱਕ ਚੇਲਾ Vrindavana Dasa Thakuraਦੀ ਲਿਖੀ*) *ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਗਾਉਣ ਦੇ ਇੱਕ  ਰੂਪ 'Carya', ਜੋ 9ਵੀਂ ਅਤੇ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚਕਾਰ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਉੜੀਸਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਸਮੇਂ  'Carya Padas' ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਾਤਰਾ ਮੰਚਕਲਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼  ਦੀ  ਨੌਟੰਕੀ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਭਵਾਈ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ।[thumb|[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਜਾਤਰਾ ਪੋਸਟਰ, ਸਥਾਨਕ ਪੌਪ ਆਰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਮਿਸਾਲ  ]]

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* ਜਾਤਰਾ- ਭਾਰਤ ਦਾ ਲੋਕ ਥੀਏਟਰ, (ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਧਿਐਨ)  ਲੇਖਕ: ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ
* *ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਟਕ: ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ*, ਲੇਖਕ: ਪੀ Guha-Thakurta. Routledge, 2001. ISBN 0-415-24504-4. *ਅਧਿਆਇ 4: The Yatra as Acted*
* Jatra: A work on retired Jatra Artistes ਲੇਖਕ: ਸੌਮਿਆ ਸ਼ੰਕਰ ਬੋਸ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥੀਏਟਰ
ਕੈਥੇ ਪੈਸਿਫ਼ਿਕ

**ਕੈਥੇ ਪੈਸਿਫ਼ਿਕ** ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਹੱਬ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 52 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 200 ਸਥਾਨਾਂ ਲਈ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਰਗੋ ਸੇਵਾ ਸੰਚਾਲਨ, ਕੋਡਸ਼ੇਅਰ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਉਦਮ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਚੌੜੀ ਬਾਡੀ ਵਾਲੇ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ – ਏਅਰਬੱਸ ਏ330, ਏਅਰਬੱਸ ਏ340, ਏਅਰਬੱਸ ਏ350, ਬੋਇੰਗ 747 (ਜੋਕਿ ਹੁਣ ਰਿਟਾਯਰ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹਨ) ਅਤੇ ਬੋਇੰਗ 777 ਦਾ ਸਮਾਨ। ਇਸਦਾ ਪੂਰਾ ਮਾਲਿਕਾਨਾ ਸਹਾਇਕ, ਕੈਥੇ ਡ੍ਰੈਗਨ ਹੈ, ਜੋਕਿ ਆਪਣੇ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਬੇਸ ਤੋਂ ਏਸ਼ੀਆ – ਪੈਸਫ਼ਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ 44 ਸਥਾਨਾਂ ਲਈ ਸੇਵਾ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ, ਕੈਥੇ ਪੈਸਿਫ਼ਿਕ ਅਤੇ ਡ੍ਰੈਗਨੈਰ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ 27 ਲੱਖ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ 1.8 ਲੱਖ ਟੱਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਾਰਗੋ ਅਤੇ ਮੇਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਦਾਨ ਕੀਤੀ।

ਏਅਰਲਾਈਨ ਸਤੰਬਰ 24 1946 ਨੂੰ ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸਿਡ੍ਨੀ ਐਚ. ਡੇ ਕੈਂਟਜ਼ੋਓ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਰੋਯ ਸੀ. ਫ਼ੈਰੇਲ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਏਅਰਲਾਈਨ ਰਜ਼ਿਸਟਰ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਐਚਕੇ$1 ਪਾਏ। ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਾਨ-ਸਟਾਪ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਲਰ ਫ਼ਲਾਈਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਪੂਰਬੀ ਪੋਲ ਤੋ ਜੁਲਾਈ 1998 ਵਿੱਚ ਉਡਾਣ ਭਰੀ ਸੀ, ਜੋਕਿ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈਅੱਡੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੇਡਣ ਫਲਾਇਟ ਵੀ ਸੀ। ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ ਆਪਣੀ 60ਵੀਂ ਵਰੇਗੰਢ ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ; ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਸਵਾਇਰ ਪੈਸਿਫ਼ਿਕ ਅਤੇ ਏਅਰ ਚਾਇਨਾ ਹਨ।ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਏਅਰ ਚਾਇਨਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਐਸੋਸਿਏਸ਼ਨ ਨੇ ਬਜ਼ਾਰੀ ਪੂੰਜੀਕਰਣ ਦੇ ਮਾਪ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਕੈਥੇ ਪੈਸਿਫ਼ਿਕ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਵੱਡੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ, ਕੈਥੇ ਪੈਸਿਫ਼ਿਕ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਗੋ ਏਅਰਲਾਇਨ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਹੱਬ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਹੈ ਜੋਕਿ ਕਾਰਗੋ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਦੇ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁਝਿਆ ਏਅਰਪੋਰਟ ਹੈ।

ਕੈਥੇ ਪੈਸਿਫ਼ਿਕ ਵਾਨਵਲੱਡ ਏਲਾਇਂਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਦੱਸ ਹੈ। ਕੈਥੇ ਪੈਸਿਫ਼ਿਕ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਡ੍ਰੈਗਨਾਇਰ ਵਾਨਵਲੱਡ ਏਲਾਇਂਸ ਦਾ ਐਫੀਲੀਏਟ ਸਦੱਸ ਹੈ।

ਕੈਥੇ ਪੈਸਿਫ਼ਿਕ ਨੂੰ ਸਕਾਈਟ੍ਰੈਕਸ 2014 ਏਅਰਲਾਈਨ ਆਫ਼ ਦੀ ਇਯਰ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੈਥੇ ਪੈਸਿਫ਼ਿਕ ਨੇ “ਵਲੱਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਰੇਸ਼ਠ ਏਅਰਲਾਈਨ” ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਚਾਰ ਵਾਰ ਜਿਤਿਆ, ਜੋਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਏਅਰਲਾਈਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ:-
### 1940s ਅਤੇ 1950s: ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ
ਕੈਥੇ ਪੈਸਿਫ਼ਿਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ “ਰੋਯ ਫ਼ੈਰੇਲ ਐਕਸਪੋਰਟ – ਇੰਮਪੋਰਟ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ, ਜਨਵਰੀ 1946 ਵਿੱਚ ਸੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸਿਡਨੀ ਡੇ ਕੈਂਟਜ਼ੋਓ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਰੋਯ ਸੀ. ਫ਼ੈਰੇਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਜਾਣੇਂ ਐਕਸ–ਏਅਰ ਫ਼ੋਰਸ ਪਾਇਲਟ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਹਵਾਈ ਉਡਾਣ ਭਰੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਰਾਹ ਹਿਮਾਲਯ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉਪਰੋ ਸੀ।

ਫ਼ੈਰੇਲ ਨੇ ਨਿਉਯਾਰਕ ਵਿੱਚ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1945 ਨੂੰ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਖਰੀਦਿਆ, ਡਗਲਸ ਡੀਸੀ -3, ਜਿਸਦਾ ਉਪਨਾਮ ਬੈਟਸੀ ਸੀ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਮਾਲ ਡੋਣ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਨਵਰੀ 1946 ਵਿੱਚ ਦੋ ਡੀਸੀ -3 ਨਾਲ ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਚਾਇਨਾ ਵਿਚਕਾਰ (ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਪਾਰਕ ਉਡਾਣ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਡਨੀ ਤੋਂ ਸੰਘਾਈ ਨੂੰ ਕਪੜਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ, ਪਰ ਇਸ ਲਾਭਦਾਇਕ ਵਪਾਰ ਨੇ ਜਲਦ ਹੀ ਰਿਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ ਚਾਇਨਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿਚ ਲਿਆ। ਬਹੁਤ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਮਗਰੋਂ, 11 ਮਈ 1946 ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਬਦਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੀ ਉਡਾਣ ਭਰਣ ਲਈ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ।

## ਹਵਾਲੇ:-
ਗੇਅ ਸਾਹਿਤ

thumb|ਜੇਫਿਰ ਅਤੇ ਹਿਆਕਿਨਥੋਸ: ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਸਮਲਿੰਗਿਕਤਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
**ਗੇਅ ਸਾਹਿਤ** ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਵਾਕੰਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਭਾਈਚਰੇ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਲਈ ਲਿਖੇ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਪਲਾਟ ਲਾਈਨ ਜਾਂ ਥੀਮ ਮਰਦ ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਕੰਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਗੇ ਮਰਦ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਵਿਧਾ ਲੈਸਬੀਅਨ ਸਾਹਿਤ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਤਿਹਾਸਕ "ਗੇਅ ਸਾਹਿਤ" ਸਮਲਿੰਗੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਅ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਅ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਤਮ ਸਨਮਾਨ ਮਹੀਨਾ ਜੂਨ 2016
ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ ਸੰਬੰਧੀ ਆਂਕੜੇ

ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ ਸੰਬੰਧੀ ਆਂਕੜੇ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਣ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਣ ਤਾਂ ਇਹ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਲਿੰਗਕਤਾ ਅਤੇ ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ ਦੇ ਆਂਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਰਲਗੱਡਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਨਿਖੇੜ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।   
## ਸਿਖਰਲੇ ਸ਼ਹਿਰ
### ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ
2009 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ 10 ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਸੋਂ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਵੇ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 10.4% ਮਰਦਾਂ ਵਿਚੋਂ 7.8% ਗੇਅ ਅਤੇ 2.6% ਦੁਲਿੰਗੀ ਸਨ। ਨਾਲ ਹੀ 6.3% ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ 4.9% ਲੈਸਬੀਅਨ ਅਤੇ 1.4 % ਦੁਲਿੰਗੀ ਸਨ।

### ਅਮਰੀਕਾ 
**ਫ਼ੀਸਦ ਆਧਾਰ ਉੱਪਰ ਸ਼ਹਿਰ:**

**ਕੁਲ ਵਸੋਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਪਰ ਸਭ ਰੋਣ ਵੱਧ ਰੈਂਕ:**

**Major metropolitan areas by total population:**

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਤਮ ਸਨਮਾਨ ਮਹੀਨਾ ਜੂਨ 2016
ਮੁਸੀ ਨਦੀ

**ਮੁਸੀ ਨਦੀ** ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਪਠਾਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਿਮਾਇਤ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਓਸਮਾਨ ਸਾਗਰ ਡੈਮ ਇਸ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸ਼੍ਰੋਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਰਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ
ਹਿਮਾਇਤ ਸਾਗਰ

**ਹਿਮਾਇਤ ਸਾਗਰ** ਇੱਕ ਬਣਾਉਟੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਓਸਮਾਨ ਸਾਗਰ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ

**ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ** ਵਿਚਲੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਖੋਜ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਕ ਵੀ ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਕ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਤਮ ਸਨਮਾਨ ਮਹੀਨਾ ਜੂਨ 2016
ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਰਾਣਸੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1916 ਵਿੱਚ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ *ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ* ਵੱਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਬੀਐਚਯੂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 20,000 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਨਸਲ, ਜਾਤ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ
ਰਘੁਵੀਰ ਚੌਧਰੀ

**ਰਘੁਵੀਰ ਚੌਧਰੀ** ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 1977 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। 

## ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ 
ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਗਾਂਧੀ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਾਪੂਪੁਰਾ ਵਿਚ 5 ਦਸੰਬਰ 1938 ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਰਘੁਬੀਰ ਚੌਧਰੀ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹਿਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ , ਵੇਨੂਵਸਤਲਾ, ਸੋਮਤੀਰਥ, ਰੁਦ੍ਰਮਹਾਲਯ ਆਦਿ ਸਾਮਲ ਹਨ।  1977 ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ‘ਓਪਰਵਾਸ’ ਲਈ ਸਾਹਿਤਯ ਅਕਾਦਮੀ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। 80 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ  ਡਾਕਟਰ ਰਘੁਬੀਰ ਚੌਧਰੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਗਿਆਨਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਚੌਥੇ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਹ 1998 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 

## ਕੈਰੀਅਰ 
thumb|at 47th annual conference of Gujarati Sahitya Parishad

## ਨੋਟ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ 
### ਨੋਟ 
### ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਗੁਰਦਾਸਪੁਰਾ

**ਗੁਰਦਾਸਪੁਰਾ** 1952 ਤੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਅੱਜਕਲ ਇਸ ਥਾਂ ਉੱਪਰ ਸੈਕਟਰ 28 ਉਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਸਾਉਣ ਲਈ 1952 ਦੇ ਉਠਾਲੇ ਵੇਲੇ 17 ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਉਜਾਡ਼ਾ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜੈਪੁਰਾ, ਕੰਥਾਲਾ, ਨਗਲਾ ਤੇ ਦਲਹੇੜੀਆਂ ਦੇ ਬੰਨੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਚਾਲੀ ਕੁ ਘਰਾਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਸੋਂ 500 ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਾਹੀਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿੱਘੇ ਸੀ।
## ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ
ਗੁਰਦਾਸਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰ ਕੱਚੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ, ਤਰਖਾਣ, ਲੁਹਾਰ, ਕਹਾਰ, ਰਾਮਦਾਸੀਏ ਤੇ ਵਾਲਮੀਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਗੋਤ ਛੜਾਣਾ, ਜਸਪਾਲ ਤੇ ਬੈਨੀਪਾਲ ਆਦਿ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਖੂਹ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਟੋਭਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੀ ਤੇ ਕਈ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਗੱਡਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਭਾੜਾ ਢੋਂਹਦੇ ਸਨ। ਆਟਾ ਪਿਸਾਉਣ ਲਈ ਮਨੀਮਾਜਰਾ ਅਤੇ ਪੰਚਕੂਲਾ ਦੇ ਘਰਾਟਾਂ ’ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਨੇੜੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਟਾ-ਚੱਕੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਸਮਾਗਮ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕੋਈ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਕਾਫ਼ੀ ਸਨ। ਹਾੜ੍ਹੀ-ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਕਣਕ, ਕਮਾਦ, ਮੂੰਗਫਲੀ, ਮੱਕੀ, ਧਾਨ, ਜੁਆਰ, ਬਾਜਰਾ, ਮੂੰਗੀ ਤੇ ਕਪਾਹ ਆਦਿ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਾਇਲਸ ਡੇਵਿਸ

**ਮਾਇਲਸ ਡੇਵੀ ਡੇਵਿਸ III** (26 ਮਈ 1926 – 28 ਸਤੰਬਰ 1991) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਜੈਜ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਬੈਂਡਲੀਡਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1991
ਬਾਰਬਰਾ ਲੇਂਕ

**ਬਾਰਬਰਾ ਏ ਲੇਂਕ** ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਸਪਰੀਮ ਜਡੀਸ਼ੀਅਲ ਕੋਰਟ ਦਾ ਐਸੋਸੀਏਟ ਜਸਟਿਸ ਹੈ। 4 ਅਪਰੈਲ 2011, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਰਾਜਪਾਲ ਡੇਵਲ ਪੈਟਰਿਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਇਸ ਪਦਵੀ ਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਉਹ 4 ਮਈ, 2011 ਨੂੰ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਕੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 8 ਜੂਨ ਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਤਮ ਸਨਮਾਨ ਮਹੀਨਾ ਜੂਨ 2016
ਕਲੋਠਾ

ਪਿੰਡ **ਕਲੋਠਾ** ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਤਿਆਬਾਦ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਬੀਲਾ ਆ ਕੇ ਬਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਚੋਰੀ-ਡਕੈਤੀ ਅਤੇ ਲੜਾਈ-ਝਗੜੇ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਲੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਫ਼ਕੀਰ ਫਾਜ਼ਿਲ ਨੇ ਹੱਕ-ਸੱਚ ਦਾ ਸਬਕ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ। ਫ਼ਕੀਰ ਫਾਜ਼ਿਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ’ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਨੇਕ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੱਥੇ ਵਸ ਗਏ ਤੇ ਪਿੰਡ ਬੱਝ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਕਲੋਠਾ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਫ਼ਕੀਰ ਫਾਜ਼ਿਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਫ਼ਕੀਰ ਫਾਜ਼ਿਲ ਨੇ ਕਲੋਠਾ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਛੱਤ ਭਾਵ ਚੁਬਾਰਾ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਫ਼ਕੀਰ ਫਾਜ਼ਿਲ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਸ਼ਾਇਦ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਫ਼ਕੀਰ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਦੋ ਘੜੇ ਚੁੱਕਣ ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ’ਤੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਈ ਸੀ। ਲਗਪਗ ਡੇਢ ਸਦੀ ਤੋਂ ਕਲੋਠਾ ਵਾਸੀ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਕਾਇਦਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲੋਠਾ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਵੰਡ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਆ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਕਲੋਠਾ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਕੀਰ ਫਾਜ਼ਿਲ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਕਲੋਠਾ ਵਾਸੀ ਫ਼ਕੀਰ ਫਾਜ਼ਿਲ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਨੇਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਹਲ-ਪੰਜਾਲੀ ਜੋੜ ਕੇ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੂਹਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਤਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਕਲੋਠਾ ਵਾਸੀ ਹੁਣ ਵੀ ਦੋਹਰੀ ਛੱਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ

**ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ **ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਬੰਧ ਖੋਜ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਰਲ ਜਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਆਧਾਰ ਉੱਪਰ ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਸਥਿਤੀਆਂ ਪਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਰਿਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭੇ ਜੋ ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ ਵਧੇਰੇ ਚਰਚਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਰਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਮਲਿੰਗੀ, ਸਮਲਿੰਗੀ, ਦੁਲਿੰਗੀ ਜਾਂ ਅਲਿੰਗੀ ਅਨੁਸਥਾਪਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੀਨ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਹਾਰਮੋਨਸ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਸੰਰਚਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਤਮ ਸਨਮਾਨ ਮਹੀਨਾ ਜੂਨ 2016
ਸ਼ਿਆਮਾ ਚਰਨ ਸ਼ੁਕਲਾ

**ਸ਼ਿਆਮਾ ਚਰਨ ਸ਼ੁਕਲਾ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਅਣਵੰਡੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਹ 26 ਮਾਰਚ 1969 ਤੋਂ 28 ਜਨਵਰੀ 1972, 23 ਦਸੰਬਰ 1975 ਤੋਂ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1977 ਅਤੇ 9 ਦਸੰਬਰ 1989 ਤੋਂ 4 ਮਾਰਚ 1990 ਤੱਕ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* Profile on Loksabha website 
* news article

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਝਬਾਲ

ਪਿੰਡ **ਝਬਾਲ** ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਖੇਮਕਰਨ ਰੋਡ ’ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਮਾਝੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਝਬਾਲ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀਆਂ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਗੂਆਂ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਝਬਾਲ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਲੰਮੀ-ਚੌੜੀ ਢਾਬ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਲਾਕਾ ਸਿੱਲ੍ਹਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਘਣਾ ਜੰਗਲ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਛੰਭਵਾਲਾ ਤੇ ਝਲਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਗੜਦਾ ਝਬਾਲ ਨਾਮ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਿੰਡ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ 
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਜੀ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਭਾਗੋ ਜੀ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਸਿਧਾਨਾ ਜੀ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਲੰਗਾਹ ਜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਮੋਦਰੀ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1615 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪੰਜ ਭਰਾਵਾਂ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਅਲੀ ਰਾਏ, ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਏ, ਬਾਬਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਤੇ ਬਾਬਾ ਤੇਗਮੱਲ (ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ) ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਨ। ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਦਾ ਸਾਹਾ 26 ਜੇਠ 1685 ਸੰਮਤ ਨੂੰ ਭਾਈ ਸਾਧੂ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਧਰਮਾ ਪਿੰਡ ਮੱਲਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਨਾਲ ਸਾਧਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸੇਵਕ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਮੁਖਲੱਸ ਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ 23 ਜੇਠ 1685 ਸੰਮਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਿਪਲੀ ਸਾਹਿਬ ਪੁਤਲੀਘਰ ਵਿਖੇ ਘਮਸਾਨ ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਯੁੱਧ ਜਲਦੀ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਿੱਥੇ ਸਾਹੇ ’ਤੇ (26 ਜੇਠ ਸੰਮਤ 1685) ਬਾਬਾ ਲੰਗਾਹ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਝਬਾਲ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਜੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ 26 ਜੇਠ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਭਾਗੋ ਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਭਾਗੋ, ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦੇ ਭਰਾ ਪੀਰੂ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਲੋ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਮਾਲੋ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰ ਔਲਾਦ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਲੇਠੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬੀਬੀ ਭਾਗ ਭਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਦਾਤ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਸੀ। ਮਾਤਾ ਭਾਗੋ ਨੇ ਬੇਦਾਵੀਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਾਤਾ ਭਾਗੋ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਹੈ ‘‘ਜੇ ਝਬਾਲ ਦੀ ਧੀ ਮਾਤਾ ਭਾਗੋ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਬੇਵਫ਼ਾ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਬੇਦਾਵੀਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲਦੇ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦੈ ਮਾਝੇ ਦਾ ਸੂਰਬੀਰ ਇਲਾਕਾ ਬੇਦਾਵੀਏ ਸਿੰਘਾਂ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਘ੍ਰਿਣਾ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ।’’ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਬਾ ਚੌਧਰੀ ਲੰਗਾਹ ਦੇ ਭਰਾ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਕੇ ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਭਾਗੋ ਦੇ ਜੇਠ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਭਾਗੋ ਜੀ ਜਨਵਾੜਾ ਵਿਖੇ ਬ੍ਰਹਮਲੀਨ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧ ਵੀ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਭਾਗੋ ਵਿਖੇ ਵੀ ਹਰ ਸਾਲ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਭਾਗੋ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬੀੜ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਰਵਾਈ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੱਟਵਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿਧਾਣਾ ਜੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਬਾਬਾ ਸਿਧਾਣਾ ਜੀ ਕੋਲ ਇੱਥੇ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਲੰਗਾਹ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਝਬਾਲ-ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਰੋਡ ਤੋਂ ਸੋਹਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੜਕ ’ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਠਾਕੁਰ ਦੁਆਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਮੰਦਰ, ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਤੇ ਸੋਢੀਆਂ ਦੇ ਜਠੇਰੇ ਵੀ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਧਾਰਾ 377

## ਭਾਰਤ 
ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡਾਵਲੀ 1861 ਦੀ ਧਾਰਾ 377 ਤਹਿਤ ਸਮਲਿੰਗੀ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਨ ਲਿੰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜੁਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਹਿਤ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੇਲ੍ਹ ‘ਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਜਾਂ ਫੇਰ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਜ਼ੁਰਮਾਨੇ ਦਾ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਸੀ।ਇਸ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਨਾਜ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈਕੋਰਟ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਖਲ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਧਾਰਾ 377 ਨੂੰ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਐਲਾਨਦਿਆਂ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੈਲੰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 11 ਦਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਸੁਣਾਏ ਫੈਸਲੇ ‘ਚ ਧਾਰਾ 377 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਨਾਜ਼ ਫੈਊਂਡੇਸ਼ਨ ਤੇ ਹੋਰ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਫਸਲੇ ਖਿਲਾਫ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਰਿਵਿਊ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਖਲ ਕੀਤੀ। 6 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਨਾਜ਼ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਟੀਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਜੱਜਾਂ ਦਾ ਬੈਂਚ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਟੀ. ਐਸ. ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਨੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਠ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲਾ ਪੰਜ ਜੱਜਾਂ ਦਾ ਬੈਂਚ ਲਵੇਗਾ।ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਪੰਜ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਬੈਂਚ ਨੇ ਧਾਰਾ 377 ਨੂੰ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੇ ਗੈਰ ਮਨੁੱਖੀ ਐਲਾਨਦਿਆਂ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਦੋ ਬਾਲਗਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਲਿੰਗ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਸਬੰਧਾਂ ਤੇ ਇਹ ਧਾਰਾ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਿਖਰਲੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਸਬੰਧਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਧਾਰਾ ਤਹਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਕੇਸ ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ
ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਇਤਿਹਾਸ

**ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.** ਲੋਕਾਂ (ਲੈਸਬੀਅਨ, ਗੇਅ, ਦੁਲਿੰਗੀ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ) ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਜਿੰਨਾਂ ਹੀ ਭਾਵ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੱਭਿਅਤਾ ਤੋਂ ਹੈ। ਏਨੇ ਲੱਮੇ ਵਰਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਫ ਦਾਬੇ ਅਤੇ ਅਣਗੌਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। 1994 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਉੱਪਰ ਗੱਲ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੁਣਿਆ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 11 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿੰਗ ਆਉਟ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ਼ਨ 28 ਨੂੰ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ 
ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਸਮਲਿੰਗਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਮਲਿੰਗਕਤਾ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਦੇ  ਵੀ ਹਰੇਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। 

### ਅਫਰੀਕਾ 
ਮਾਨਵਵਿਗਿਆਨੀ ਸਟੀਫਨ ਮਰੇ ਅਤੇ ਵਿੱਲ ਰੋਸਕੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਲੇਸੋਥੋ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਸਨੂੰ ਮੋਤਸੋਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਈ.ਈ. ਇਵਾਨਸ-ਪੀਟਰਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਜ਼ਾਂਦੇ (ਕਾਂਗੋ) ਦੇ ਯੋਧਾ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹੇ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ।thumb|A Rammeside period ostraca, depicting a pederastic couple (a boy and man) having sex togetherthumb|*Dance to the Berdache*
Sac and Fox Nation ceremonial dance to celebrate the two-spirit person. George Catlin (1796–1872); Smithsonian Institution, Washington, DC[right|thumb|230x230px|A woman spying on a pair of male lovers. China, [ਕਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼|Qing Dynasty.]]

### ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ 
ਕਈ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਕਈ ਸੰਤਾਂ, ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਹੁ-ਲਿੰਗੀ ਹੋਣ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ-ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਾਮਸੂਤਰ ਇਸਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਖਜੁਰਾਹੋ ਦੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ-ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹਿਜੜਾ ਲਿੰਗ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਰਲਿੰਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।[thumb|*Dance of a bacchá (dancing boy)* 
[ਸਮਰਕੰਦ|Samarkand, (ca 1905–1915), photo Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskii. Library of Congress, Washington, DC.]]

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ
ਵਿਵੇਕ ਸ਼ੌਕ

**ਵਿਵੇਕ ਸ਼ੌਕ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। 

## ਜਨਮ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਵਿਵੇਕ ਸ਼ੌਕ ਪਿਤਾ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਕ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਦਮਾ ਦੇ ਘਰ 21 ਜੂਨ 1963 ਨੂੰ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੀਤੀ। ਵਿਵੇਕ ਸ਼ੌਕ ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਹਰੂਮ ਜਸਪਾਲ ਭੱਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕਠਿਆਂ ਦੂਰਦਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਲੜੀਵਾਰ ਸੀਰੀਅਲ ‘ਉਲਟਾ-ਪੁਲਟਾ’ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਸਪਾਲ ਭੱਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜੀਵਾਰ ‘ਫਲੌਪ ਸ਼ੋਅ’ ਨੇ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਉਚਾਈਆਂ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਆਦ ਵਿਵੇਕ ਸ਼ੌਕ ਇੱਕ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਇਆ ਚਿਹਰਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਜਸਪਾਲ ਭੱਟੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਮਾਹੌਲ ਠੀਕ ਹੈ’ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਅਲਫਾ ਟੀ.ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ (ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਜ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ) ਚੈਨਲ ’ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ‘ਪਟਾਕੇ ਠਾਹ’ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ।

## ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਬਰਸਾਤ ਕੀ ਰਾਤ’ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰੋਲ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ 2001 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਗਦਰ: ਏਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਥਾ’ ਵਿੱਚ ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਦੇ ਰੋਲ ਨੇ ਵਿਵੇਕ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਬਹੁਤ ਉਚਾਈਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ‘ਬਰਸਾਤ’, ‘ਜ਼ਮੀਰ’, ‘ਅਬ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਵਤਨ ਸਾਥੀਓ’, ‘ਕੁਛ ਤੋਂ ਗੜਬੜ ਹੈ’, ‘ਅੰਦਾਜ਼’, ‘ਕੋਈ ਮਿਲ ਗਯਾ’ ਜਿਹੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ‘ਮਿੰਨੀ ਪੰਜਾਬ’, ‘ਚੱਕ ਦੇ ਫੱਟੇ’, ‘ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਵਤਨਾਂ ਦਾ’, ‘ਮਿੱਟੀ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦੀ’, ‘ਸੱਜਣਾ ਵੇ ਸੱਜਣਾ’ ਜਿਹੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਕਰੀਬਨ 60-70 ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਜਸਬੀਰ ਜੱਸੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਖੁਸ਼ੀਆਂ’ ਵਿਵੇਕ ਸ਼ੌਕ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਕੰਚਨਪੁਰਾ

**ਕੰਚਨਪੁਰਾ** ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੁਖਨਾ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੇੜੇ ਵਸਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹਮੀਰਗੜ੍ਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਠਾਲੇ (1952) ਵੇਲੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਉਜਾੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਹੁਣ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ, ਸੈਕਟਰ 26 ਉਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ
ਕੰਚਨਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 30-35 ਘਰ ਸਨ। ਤਿੰਨ ਘਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ, ਦਸ-ਬਾਰਾਂ ਘਰ ਗਡਰੀਆਂ ਦੇ, ਦੋ-ਤਿੰਨ ਘਰ ਤਰਖਾਣਾਂ, ਛੀਂਬਿਆਂ, ਰਾਮਦਾਸੀਆਂ ਤੇ ਬਹੁਤੇ ਘਰ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਚੰਗਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰਾ, ਭੰਗੀਮਾਜਰਾ, ਕਾਲੀਬੜ, ਨਗਲਾ ਤੇ ਮਨੀਮਾਜਰਾ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨਦੀ ਪਾਰ ਮਨੀਮਾਜਰਾ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਕੰਚਨਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਖੂਹ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕਾਫ਼ੀ ਡੂੰਘਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਖੇੜਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਾਂਝੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਕਰੂਆਂ ਤੇ ਝਕਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ’ਚ ਘੁਲਾੜੀਆਂ ਚਲਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁੜ ਦੇ ਚੱਕ ਦੁਆਲੇ ਤੱਤਾ-ਤੱਤਾ ਗੁੜ ਖਾਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਆਟੇ ਵਾਲੀ ਚੱਕੀ ਮਨੀਮਾਜਰੇ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪੰਚਕੂਲਾ ਘਰਾਟਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਆਟਾ ਪਿਸਾਉਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕਣਕ, ਮੱਕੀ, ਕਪਾਹ, ਮਾਂਹ, ਕਾਲੇ ਧਾਨ, ਚਰੀ, ਕਮਾਦ, ਸਰ੍ਹੋਂ ਤੇ ਮਸਰੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਦਲਹੇੜੀ

**ਦਲਹੇੜੀ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
ਦਲਹੇੜੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 1763 ਪਰਿਵਾਰ ਵਸਦੇ ਹਨ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਲਹੇੜੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 4850 ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2566 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ  2284 ਔਰਤਾਂ ਸਨ। ਦਲਹੇੜੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਸਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 890 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 912 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਲੀਸ਼ੇਰ

ਪਿੰਡ **ਅਲੀਸ਼ੇਰ** ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ-ਜਾਖਲ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਤੋੋਂ ਸਵਾ ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2 ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵਾਰਡ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਸਮਾਧ, ਮੰਦਰ ਤੇ ਪੀਰਖਾਨਾ ਹੈ। ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ 21 ਏਕੜ ਹੈ।

## ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪਿੰਡ ਕਰੀਬ 400 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਿੱਧ ਬਾਬੇ ਦਾ ਡੇਰਾ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਾਲਾ ਭਰਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ’ਤੇ ਚੰਬਲ ਨਦੀ ਨੇੜਿਓਂ ਗੜ੍ਹ, ਮਾਨ ਅਤੇ ਮੋਗੇ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਉਥੋਂ ਉਜੜ ਕੇ ਬਰੇਟਾ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਖੁਡਾਲ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਪੰਡਤ ਗੋਡਾ ਰਾਮ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਆਇਆ ਪਰ ਉਹ ਖਡਿਆਲ ਆ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲ ਰੁੱਸ ਕੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਦੇ ਸਿੱਧ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਜੱਟਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਨਾ ਜਾਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਸ ਗਿਆ।

## ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਨਾਂ ਦੇ ਪੀਰ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਪਿਆ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਕਬਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਪੈਪਸੂ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਲਹਿਰ ਦਾ ਯੋਧਾ ਬੰਤ ਰਾਮ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਾਕਮਾਂ ਸਮੇਂ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਅਣਖੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਨੌਕਰੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆਂ ਅਤੇ ਅਪਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣ ਕਰਕੇ ਕਰਨਲ ਦੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਸਰੀਆਂ ਮਾਰਨ ਕਰਕੇ ਕਈ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਭੁਗਤਣੀ ਪਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੈਪਸੂ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਕੇ ਬਾਬਾ ਬੂਝਾ ਸਿੰਘ, ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੁਤੰਤਤਰ ਤੇ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਖ਼ਸ਼ੀਵਾਲਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਜਥੇ ਨੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ-ਜਾਖਲ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ’ਤੇ ਅੱਡੇ ਕੋਲ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੇਟ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਾਏਪੁਰ

**ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਂਡੂ ਉਲੰਪਿਕ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਲਾਨਾ ਖੇਡਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸਿਟੀ ਤੋਂ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰੁੜਕੀ ਪੜਾਓ

**ਰੁੜਕੀ ਪੜਾਓ** ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਜੋ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵੇਲੇ ਉਜੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਅੰਬਾਲਾ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਰਾਹਗੀਰ ਅਤੇ ਤਾਂਗਾ ਚਾਲਕ ਇਸ ਥਾਂ ’ਤੇ ਠਹਿਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਰੁੜਕੀ ਪੜਾਓ ਪੈ ਗਿਆ ਭਾਵ ਪੜਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਿਆਲੂ ਲੋਕ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਲਈ ਲੰਗਰ ਆਦਿ ਵੀ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।
==ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ--
ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ ਸੈਕਟਰ 17 ਤੋਂ ਅੰਬਾਲਾ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਦਾ ਚੌਕ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਉੱਚੀ ਥੇਹ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੈਕਟਰ-21 ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਰੁੜਕੀ ਪਡ਼ਾਓ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਾਹੀਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਕਰੀਬ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿੱਘੇ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਸੈਕਟਰ-22 ਅਤੇ ਸੈਕਟਰ-17 ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸੈਕਟਰ-17 ਬੈਂਕ ਸੁਕੇਅਰ ਬੰਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਸਤਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਨੀਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਰਨ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 55 ਕੁ ਘਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਕੱਚੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖੂਹ ਸਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੇ 17 ਹਲਟ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੰਜਾਈ ਨਾਲ ਕਣਕ, ਮੱਕੀ, ਕਮਾਦ, ਚਰੀ, ਕਪਾਹ, ਮੂੰਗਫਲੀ ਆਦਿ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕਈ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਗੱਡੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਭਾੜੇ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਟਿਵਾਣਾ, ਸਿੱਧੂ, ਬੈਦਵਾਣ, ਸ਼ੁਕਰੀਏ ਤੇ ਮਾਨ ਗੋਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਬੜੇ ਮਿਹਨਤੀ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜੰਡੋਲੀ

**ਜੰਡੋਲੀ** ਰਾਜਪੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਟੋਭੇ (ਛੱਪੜ) ਦੇ ਕੰਢੇ ਕਾਫ਼ੀ ਜੰਡ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਜੰਡੋਲੀ ਪੈ ਗਿਆ। ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ‘ਜੰਦੋਲੀ’ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ‘ਜੰਡੋਲੀ’ ਹੈ।
## ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ
ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਣ ਵੇਲੇ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਕੱਚੇ ਘਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਏ। ਪਿੰਡ ਜੰਡੋਲੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਵੋਟਰ ਲਗਪਗ 1500 ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਕਬਾ 1500 ਏਕੜ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਦ ਰਾਵੀਜ਼ ਹੋਟਲ, ਕੋਲਮ

ਦ ਰਾਵੀਜ਼ ਕੋਲਮ ਜਾਂ ਦ ਰਾਵੀਜ਼ ਅਸਤਾਮੂੜੀ, ਇੱਕ ਪੰਜ ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ ਹੈ ਜੋਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੋਲਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਸਤਾਮੂੜੀ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਡੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ I ਇਸਦਾ ਮਾਲਿਕਾਨਾ ਹੱਕ ਰਾਵੀਜ਼ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਾਰਟਸ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੋਲਮ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਇਉਜੀਨ ਪੰਡਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ I ਦ ਰਾਵੀਜ਼ ਵਿੱਚ 90 ਕਮਰੇ, ਸੂੱਟ ਰੂਮ ਤੇ ਕਾੱਟੇਜ਼, ਵਿੱਲਾ ਵਿੱਚ ਨੀਜੀ ਸਵਿਮਿੰਗ ਪੂੱਲ, ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਸਪਾ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਹਨ I ਬਾਲੀਵੁਡ ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼ਾਰੁਖ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮਲਯਾਲਮ ਕਲਾਕਾਰ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੇ 19 ਅਗਸਤ 2011 ਨੂੰ ਇਸ ਹੋਟਲ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ I

ਰਾਵੀਜ਼ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਾਰਟਸ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮਾਲਿਕਾਨਾ ਹਕ ਰਾਵੀ ਪਿਲਾਈ ਕੋਲ ਹੈ। 31 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ ਰਾਵੀਜ ਹੋਟਲ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਬਾਗਡੋਰ ਆਈ ਟੀ ਸੀ ਹੋਟਲ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਦਿਤੀ ਗਈ.

## ਪਰਮ੍ਪਰਾਗਤ ਡਿਜ਼ਾਇਨ
ਰਾਵੀਜ਼ ਹੋਟਲ ਕ੍ਲੋਨਿਯਲ (ਬਸਤੀਵਾਦੀ) ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤ੍ਰਾਵਨਕੋਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਜਾਣੇ ਮਾਨੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਯੂਜੀਨ ਪੰਡਾਲਾ ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿੱਚ 90 ਕਮਰੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾ ਸਬ ਤੋ ਝੀਲ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦਿਖਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰਵਾਇਤੀ ਕੋਟੇਜ ਅਤੇ ਦੋ ਵਿਲਾ ਨਿਜੀ ਸਵੀਮਿਗ ਪੁਲ ਵੀ ਹਨ। ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਸਪਾ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਕੋਨਵੇਂਸ਼ਨ ਸੇਂਟਰ ਨੂੰ “ਡੇਸ਼ਟੀਨੇਸ਼ਨ ਵੇਡਿੰਗ ਸੇਂਟਰ” ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

## ਕੋਟਟਰੋਵਰਸੀ
13 ਦਸੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਕੋਸਟਲ ਜੋਨ ਮੇਨੇਜਮੇਟ ਨੇ ਹੋਟਲ ਕੰਪਲੇਕ੍ਸ ਦੇ ਕੁਛ ਹਿਸੇ ਗੇਰਕਾਨੂਨੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਢਾਹਣ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਦਿਤਾ. ਕਿਉਂ ਕਿ ਹੋਟਲ ਦਾ ਕੁਛ ਹਿਸਾ CRZ III ਕੇਟੀਗਿਰੀ ਤੇ ਬਣਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਉਤੇ ਹੋਟਲ ਨਿਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ. 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੋਟਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਟਲ
ਗੋਏਅਰ

**ਗੋਏਅਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਘੱਟ-ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਹੈ ਜੋ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰਕ ਸਮੂਹ ਵਾਡੀਆ ਸਮੂਹ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿਚ ਇਹ 8.4% ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੰਜਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਸੀ।  ਇਸਨੇ ਨਵੰਬਰ 2005 ਵਿਚ ਅਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਕੌਨਫਿਗਰੇਸ਼ਨ ਵਿਚ ਏਅਰਬੱਸ ਏ 320 ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਬੇੜਾ ਚਲਾਇਆ। ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਤਕ, ਏਅਰਪੋਰਟ ਮੁੰਬਈ, ਦਿੱਲੀ, ਬੰਗਲੌਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਕੰਨੂਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਹੱਬਾਂ ਤੋਂ 25 ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ 7 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਸਮੇਤ 32 ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 325 ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਡਾਣਾਂ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਗੋਏਅਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਵੰਬਰ 2005 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਨੁਸਲੀ ਵਾਡੀਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੇ ਵਾਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਏਅਰਲਾਈਨ ਵਾਡੀਆ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਇਕ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਗੋਏਅਰ ਨੇ ਏਅਰਬੇਸ ਏ 320 ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 4 ਨਵੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਲਈ ਆਪਣੀ ਉਦਘਾਟਨ ਉਡਾਣ ਭਰੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੋਆ ਅਤੇ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਸਮੇਤ ਚਾਰ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਲਈ ਚਲਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ 2008 ਤਕ 36 ਜਹਾਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ। ਮਾਰਚ 2008 ਵਿੱਚ, ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਨੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 11 ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸੋਧੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੇ ਗੋਏਅਰ ਨੂੰ ਜੂਨ 2008 ਵਿੱਚ ਉਡਾਣਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਣਤੀ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 

ਜਨਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਗੋਏਅਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਖਰੀਦਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ, ਗੋਏਅਰ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਤ ਅਭੇਦ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਏਅਰਲਾਇੰਸ ਸਪਾਈਸ ਜੇਟ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੌਦੇ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿਚ, ਗੋਏਅਰ ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ ਏਅਰਲਾਇੰਸ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਬਣ ਗਈ।  ਸੰਨ 2013 ਵਿੱਚ, ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਨੇ ਸੰਭਾਵਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਨਿਵੇਸ਼ ਬੈਂਕ ਜੇਪੀ ਮੋਰਗਨ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਉਡਾਨਾਂ