ਸਤਾਰਾ (ਸ਼ਹਿਰ)

**ਸਤਾਰਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ, ਵੇਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਸੀਟ ਸੀ। ਇਹ ਸਤਾਰਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੱਤ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ (ਸਤ-ਤਾਰਾ) ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਜ 1296 ਦੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1636 ਈ: ਨੂੰ ਨਿਜ਼ਾਮ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ। 1663 ਈ: ਵਿੱਚ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਪਰਾਲੀ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸੰਭਾਜੀ ਸਿਰਫ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, 1700 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੈਦੀ ਰਿਹਾ।ਰਾਣੀ ਤਾਰਾਬਾਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ 1707 ਈ: ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਲਈ ਆਪਸੀ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕੇ। ਸ਼ਾਹੂ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਤਾਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1706 ਵਿੱਚ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ। 1708 ਈ: ਵਿੱਚ, ਛੱਤਰਪਤੀ ਸੰਭਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਛੱਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ ਨੂੰ ਸਤਾਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਤਾਜ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਛਤਰਪਤੀ ਉਦੈਰਾਜ ਭੌਂਸਲੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੇ 13ਵੇਂ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ।

ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੈਡੋ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਭੂਗੋਲ 
thumb| ਸਤਾਰਾ

ਸਤਾਰਾ 17.68°N 73.98°E 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੱਤ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਕਿਲੇ ਦੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣ ਪਠਾਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪੂਨੇ ਤੋਂ (110 KM), ਸਾਂਗਲੀ ਤੋਂ (121 KM), ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਤੋਂ (122 KM) ਅਤੇ ਸੋਲਾਪੁਰ ਤੋਂ (263 KM) ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਤਾਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

ਕੌਮੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 48 (ਪਹਿਲਾਂ ਕੌਮੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 4) ਕਰਾੜ ਅਤੇ ਖੰਡਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਕਾਸ ਪਠਾਰ,ਵਿਚ ਇੱਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਘਾਟੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।

ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਝਟਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੁਚਾਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਪਾਟਨ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸਤਾਰਾ ਕਾਸ ਪਠਾਰ, ਠੋਗਘਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੌਜੂਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਥਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਕਾਸ ਪਠਾਰ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟ (WHS) ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਾਸ ਪੱਥਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਲਾਬੀ ਬਲਸਾਮ, ਪੀਲੇ ਸਮਿਥੀਆ ਫੁੱਲਾਂ, ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਯੂਟ੍ਰਿਕੂਲਰਿਆਸ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ੇਡ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਛਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

### ਜਲਵਾਯੂ 
ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰਮ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਜਲਵਾਯੂ ਹੈ।ਕੋਪੇਨ ਜਲਵਾਯੂ ਵਰਗੀਕਰਨ, ਜੋ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਉੱਚੀ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 900 ਤੋਂ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੋਂ 1,500 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੱਕ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
2011 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਾਰਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 120,079 ਸੀ; 61,129 ਮਰਦ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ 59,066 ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਦ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 52% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 48% ਹਨ। ਮਰਾਠੀ ਬੋਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ 1.5% ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸੂਬੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 1000 ਮੁੰਡਿਆਂ 'ਤੇ 883 ਕੁੜੀਆਂ ਹੈ, ਸਤਾਰਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਮਿਉਂਸਪਲ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਸਲ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 326,765 ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਆਦਾ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਕਸਬਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬੀ.ਕਾਰੰਜੇ, ਖੇੜ, ਗੋਡੋਲੀ ਅਤੇ ਵਿਲਾਸਪੁਰ ਹਨ।

ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ 16 ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇਵੇਂਦਰ ਫੜਨਵੀਸ ਵਲ੍ਹੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹੱਦ ਪੂਰਬ ਵੱਲ NH4 ਤੱਕ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਤੱਕ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੇਨਾ ਨਦੀ ਤੱਕ ਸਾਰਾ ਖੇਤਰ, ਸ਼ਾਹੂਪੁਰੀ, ਸੰਭਾਜੀਨਗਰ, ਵਿਲਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਦਾਰੇ ਬੁਦਰੂਕ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।

## ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ 
ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸਤਾਰਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ (N.C.P) ਦੇ MP ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਪਾਟਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਤਾਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਇੱਕ MLA ਵੀ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦੇ ਸ਼ਿਵੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਅਭਯਾਸਿੰਘ ਭੋਸਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।

### ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 
ਸਤਾਰਾ,ਇੱਕ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 1.2 ਲੱਖ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੀ ਸਤਾਰਾ ਉਪ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਤਾਰਾ ਉਪ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ 8 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ 14748 ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।

ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 39 ਵਾਰਡਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ 5 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਧਿਕਰਨ) ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। 19 ਐਮਐਲਡੀ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਟਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਲੀਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਸਿਰਫ 17.2 ਐਮਐਲਡੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਤਾਰਾ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਫਾਈ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜਿਮਾਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਏਆ ਹੈ।ਠੋਸ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਹਰ ਦਿਨ 70 ਮੀਟਰਕ ਟਨ ਠੋਸ ਕੂੜਾ ਇੱਕਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 18 ਮੀਟਰਕ ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਖਾਦ ਦੁਆਰਾ ਨਿਪਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ 8.17 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ, 20972 ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ12.8 ਐਮਐਲਡੀ ਸੀਵਰੇਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

### ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ 
[thumb| ਕਾਸ ਪਠਾਰ, ਸਤਾਰਾ ( [ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ) ]]
ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਾਫੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਹਨ।

* ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਕਿਲਾ (ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਕਿਲਾ)
* ਜਰਨਦੇਸ਼ਵਰ ਹਨੂੰਮਾਨ - ਸਤਾਰਾ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਰੋਡ।
*
* ਸੱਜਨਗੜ ਕਿਲਾ (ਸੱਜਨਗੜ ਕਿਲਾ)
* ਕਾਸ ਪਠਾਰ - " ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ
* ਬਾਰਾਮੋਤੀਚੀ ਵਿਹਿਰ ਸਟੈਪ ਖੂਹ, ਲਿੰਬ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।
* ਥੇਘੜ ਝਰਨਾ
* ਯੇਵਤੇਸ਼ਵਰ
* ਬਮਨੌਲੀ
* ਧੌਮ ਡੈਮ
* 12 ਮੋਤੀ ਵਿਹੀਰ, ਅੰਗ
* ਰਾਜੇ ਬਕਸਾਵਰ ਪੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦਰਗਾਹ (ਖਤਗੁਨ)
* ਚੱਫਲ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਮੰਦਰ, ਨੇੜੇ ਉਮਬਰਾਜ)
* ਨੇਰ ਤਲਾਬ

thumb| ਬਮਨੌਲੀ ਬੋਟਿੰਗ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
thumb| ਸ਼ੇਮਬਡੀ ਵਾਘਾਲੀ-ਬਮਨੋਲੀ ਰੋਡ ਤੋਂ ਨਰਾਇਣ ਮਹਾਰਾਜ ਮੱਠ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
thumb
ਨਰਾਇਣ ਮਹਾਰਾਜ ਮੱਠ, ਬਮਨੌਲੀ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼

* ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ 75 ਕਿ.ਮੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।

ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ 10 ਨਵੰਬਰ 1659 ਨੂੰ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਅਤੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੇ ਜਨਰਲ ਅਫਜ਼ਲ ਖਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਜਿੱਤ ਹੋਈ।

* ਪੰਚਗਨੀ ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ  ਅਹਿ ਪਚਗਨੀ (ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ पाचगणी) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਹੈ।

## ਸੱਭਿਆਚਾਰ 
ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਕਿਲੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਸ ਪਠਾਰ / ਫੁੱਲ ਪਠਾਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਹਿਲ ਹਨ, ਪੁਰਾਣਾ ਮਹਿਲ (ਜੂਨਾ ਰਜਵਾੜਾ) ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਮਹਿਲ (ਨਵਾ ਰਜਵਾੜਾ) ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣਾ ਮਹਿਲ ਲਗਭਗ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਪੈਲੇਸ ਲਗਭਗ 200 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।

ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਮੂਰਤੀ ਪੋਵਈ ਨਾਕੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੈਨਨ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਥੋਂਗੇਰ ਝਰਨੇ ਸਤਾਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣਾ ਮਾਨਸੂਨ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਝਰਨੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ  ਦੌਰਾਨ ਵਜਰਾਈ ਵਾਟਰਫਾਲ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਝਰਨਾ, ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।

ਸਤਾਰਾ ਹਰ ਸਾਲ 'ਸਤਾਰਾ ਹਾਫ ਹਿੱਲ ਮੈਰਾਥਨ' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ 2,618 ਦੌੜਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੌੜ (ਸਿੰਗਲ ਮਾਉਂਟੇਨ) ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਬੁੱਕ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।

ਅਪਸ਼ਿੰਗ ਪਿੰਡ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਰ ਇਸਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਬਰਤਾਨੀਆ ਲਈ ਲੜਦਿਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 46 ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

ਸਤਾਰਾ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੇ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ: ਕਾਂਦੀ *ਪੇੜੇ*  ਕਾਂਦੀ ਪੇੜੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਆਦ ਹੈ ਜੋ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਸ਼ੁੱਧ ਫੁੱਲ-ਚਰਬੀ ਵਾਲੇ ਦੁੱਧ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਮੀਰੀ ਅਤੇ ਮਿਠਾਸ ਹੈ। ਕਾਂਦੀ ਦੇ ਪੇੜੇ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਸਵਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੋਰ ਪੇੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੰਡ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ  ਇੱਕ (ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ) ਹੈ - ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ 23 ਜੂਨ 1961 ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਯਸ਼ਵੰਤਰਾਓ ਚਵਾਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਸਾਲ 2022 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ। GMC (ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ) ਸਤਾਰਾ ਦਾ ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਬੈਚ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਸਤਾਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ

* ਕੇਐਸਡੀ ਸ਼ਾਨਭਾਗ ਵਿਦਿਆਲਿਆ (1990)
* ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ (2022)

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ 
* ਜਗਨਨਾਥ ਰਾਓਜੀ ਚਿਟਨਿਸ
* ਸਾਈਂ ਭੋਸਲੇ
* ਯਸ਼ਵੰਤਰਾਓ ਚਵਾਨ
* ਤਾਨਾਜੀ ਮਲੁਸਰੇ
* ਝਾਂਸੀ ਦੀ ਰਾਣੀ
* ਜੋਤੀਰਾਓ ਫੂਲੇ
* ਭੌਰਾਓ ਪਾਟਿਲ
* ਕ੍ਰਾਂਤੀਸਿੰਘਾ ਨਾਨਾ ਪਾਟਿਲ
* ਖਾਸ਼ਾਬਾ ਦਾਦਾਸਾਹਿਬ ਜਾਧਵ
* ਉਦਯਨਰਾਜੇ ਭੋਸਲੇ
* ਨਰਿੰਦਰ ਦਾਭੋਲਕਰ
* ਸ਼ਿਵੇਂਦਰ ਰਾਜੇ ਭੋਸਲੇ
* ਸਯਾਜੀ ਸ਼ਿੰਦੇ
* ਲਲਿਤਾ ਬਾਬਰ
* ਸ਼ਰਦ ਪਵਾਰ
* ਸ਼ਾਹਿਰ ਸਾਬਲ

## ਆਵਾਜਾਈ 
ਸਤਾਰਾ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ 250 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਕੌਮੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 48 (ਮੁੰਬਈ ਪੂਨੇ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ ਅਤੇ ਪੀਬੀ ਰੋਡ ਰਾਹੀਂ) ਪੂਨੇ ਤੋਂ 110 ਕਿ.ਮੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਟਰਮੀਨਸ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਕੋਲਹਾਪੁਰ, ਮਿਰਾਜ ਵਾਇਆ ਸਤਾਰਾ ਤੱਕ ਰੇਲ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਬੋਰੀਵਲੀ, ਦਾਦਰ, ਮੁੰਬਈ ਸੈਂਟਰਲ, ਅਤੇ ਠਾਣੇ ਤੋਂ ਸਤਾਰਾ ਤੱਕ ਨਿੱਜੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਾਜ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਬੱਸਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ( ਪੂਨੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ।

ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੌਮੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 48 ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਵਲ੍ਹ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਪੂਨੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਬਾਈਪਾਸ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੌਮੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 548C ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਰੇਗਾਓਂ, ਪੁਸੇਗਾਓਂ, ਮਸਾਵੜ, ਅਕਲੁਜ, ਟੈਂਭੁਰਨੀ ਅਤੇ ਮੁਰੂਦ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਇਹ 4 ਲਾਈਨ ਹਾਈਵੇਅ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਜਲਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਮਾਰਗ 58 ਸਤਾਰਾ ਨੂੰ ਮਹਾਬਲੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸੋਲਾਪੁਰ ਨਾਲ ਜੋੜੇਗਾ।

ਸਤਾਰਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਪੂਨੇ - ਮਿਰਾਜ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੂਨੇ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਲ੍ਹੋ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਹਿਯਾਦਰੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਕੋਯਨਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ,ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਗੋਆ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਰੇਲਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਤਾਰਾ ਵਿਖੇ ਰੁਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਤਾਰਾ ਮਹਾਦ ਕੌਮੀ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਹੈ ਜੋ ਸਤਾਰਾ ਨੂੰ ਕੋਂਕਣ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

### ਰੇਲਵੇ 
* ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ

ਸਤਾਰਾ ਮਹੌਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ 07 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਤੋਂ ਸਤਾਰਾ ਪੰਢਰਪੁਰ, ਸਤਾਰਾ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਮਿਰਾਜ, ਸਾਂਗਲੀ, ਕੋਲਹਾਪੁਰ, ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ (ਕੁਝ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ) ਲਈ ਰੂਟ 'ਤੇ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੁੰਬਈ ਜਾਂ ਪੂਨੇ ਤੋਂ ਸੜਕ ਜਾਂ ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਤਾਰਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ। (ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ)*ਕੋਯਨਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ*, " ਗੋਆ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ "*ਚਲੁਕਿਆ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ* 

;; ਰੇਲਵੇ ਟਾਈਮ ਟੇਬਲ ਸਤਾਰਾ

; ਮਿਰਾਜ/ਕਰਾੜ ਵੱਲ

; ਪੂਨੇ ਵੱਲ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭੋਸਲੇ
* ਮਰਾਠਾ
* ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ
* ਮਰਾਠਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਪੇਸ਼ਵੇ
* ਹੋਲਕਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ CNG ਪੰਪ

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* ਪਾਲ ਐਚ. ਵਾਨ ਟੂਚਰ: *ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ: ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਅਤੇ ਸੰਕਟ - ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਮਿਸ਼ਨ 1939 - 1946* ਡਿਸਸ. ਅਰਲੈਂਗੇਨ 1980 ਲੇਖਕ ਦਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਅਰਲੈਂਗੇਨ/ਜਰਮਨੀ 1980।ਸਤਾਰਾ ਪੜ੍ਹੋ।
* ਵਿਲਹੇਲਮ ਫਿਲਚਨਰ: *ਇੱਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ*  ਵਿਲਹੇਲਮ ਫਿਲਚਨਰ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1946 ਤੱਕ ਸਤਾਰਾ ਦੇ ਪੈਰੋਲ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
* *ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਣ।* *ਬੰਬਈ, ਬੜੌਦਾ, ਪੂਨਾ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ* . ਬੀਏ ਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਲਕੱਤਾ 1922
* ਮਲਿਕ, *ਬੰਬਈ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਐਸਸੀ ਸਟੋਨ ਏਜ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼*, ਐੱਮ. ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੜੌਦਾ 1959
* ਇਰਾਵਤੀ ਕਰਵੇ, ਜਯੰਤ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਰੰਦਾਦਿਵ, *ਇੱਕ ਵਧ ਰਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ* ਡੇਕਨ ਕਾਲਜ, 1965, ਪੂਨਾ
* ਵਲੁੰਜਕਰ, ਟੀ.ਐਨ. *ਸੋਸ਼ਲ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ, ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਚੇਂਜ ਇਨ ਏ ਵਿਲੇਜ ਕਮਿਊਨਿਟੀ*, ਡੇਕਨ ਕਾਲਜ ਪੂਨਾ 1966।
* ਡਾ.ਬਰਾਮਬੇਦਕਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਪੁਸਤਕ ਵੇਟਿੰਗ ਫਾਰ ਏ ਵੀਜ਼ਾhttps://drambedkarbooks.files.wordpress.com/2009/03/selected-work-of-dr-b-r-ambedkar.pdf ਵਿੱਚ ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਤਾਰਾ (ਸ਼ਹਿਰ)