open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ

**ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ** (ਜੁਆਇੰਟ ਫਾਰਮਰਜ਼ ਫਰੰਟ), ਨਵੰਬਰ 2020 ਵਿਚ ਗਠਿਤ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫਰੰਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਠਜੋੜ (ਐਨ.ਡੀ.ਏ.) ਵੱਲੋਂ ਤਿੰਨ ਖੇਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਤਿੰਨੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਿਆਂ ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਥੋਪੇ ਗਏ ਹਨ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ, ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਚ ਹਨ। ਐਸ.ਕੇ.ਐਮ. ਨੇ ਤਿੰਨ ਫਾਰਮ ਬਿੱਲਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ 23 ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ (ਐਮਐਸਪੀ) ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਗਿਆਰਾਂ ਗੇੜਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੀ।

## ਰਚਨਾ 
ਸਯੁੰਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ (SKM) ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦਾ ਗਠਜੋੜ ਹੈ। ਐਸ.ਕੇ.ਐਮ. ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਸੰਗਠਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ (ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ.) (ਰਾਕੇਸ਼ ਟਿਕੈਤ ਧੜਾ), ਬੀਕੇਯੂ-ਸਿੱਧੂਪੁਰ, ਬੀਕੇਯੂ-ਰਾਜੇਵਾਲ, ਬੀਕੇਯੂ- ਚੜੂਨੀ, ਬੀਕੇਯੂ ਲੱਖੋਵਾਲ (ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲੱਖੋਵਾਲ), ਬੀਕੇਯੂ ਡਕੌਂਦਾ (ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਬੁਰਜਗਿੱਲ), ਬੀਕੇਯੂ ਦੋਆਬਾ (ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਏ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਐਸ.ਕੇ.ਐਮ. ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ, (ਏ.ਆਈ.ਕੇ.ਐੱਸ.); ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ, ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ (ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ), ਅਤੇ ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਕਿਸਾਨ ਮਹਾਸੰਘ (ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ), ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ, ਸਵਰਾਜ ਇੰਡੀਆ।

ਸਯੁੰਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ (ਐਸ.ਕੇ.ਐਮ.) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਮਰਥਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਹਨ।

## ਸਯੁੰਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ ਸਮਰਥਕ 
ਸਯੁੰਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ ਦੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਆਪਣੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਯੁੰਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚੇ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਗੁਜਰਾਤ, ਕਰਨਾਟਕ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤੇਲੰਗਾਨਾ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਕੇਰਲ, ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਮਨੀਪੁਰ ਸਮੇਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਗਿਣਤੀ ਨੇ ਐਸਕੇਐਮ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

## ਐਸ.ਕੇ.ਐਮ. ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਅਤੇ ਕੈਂਪ 
ਐਸ ਕੇ ਐਮ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਲੀ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ (ਐਮ.ਐਚ.ਏ.) ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ‘ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ‘ ਤੇ ਵੱਧ ਗਈ। ਨਵੰਬਰ, 2020 ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਫ਼ਤੇ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਯੂ ਪੀ ਪੁਲਿਸ ਬੈਰੀਕੇਡਾਂ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕਿਸਾਨ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਟਰਾਲੀ ਟਰੈਕਟਰਾਂ, ਟੈਂਟਾਂ, ਰਮਸ਼ਕਲ ਟਰੈਪ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਕਿਸਾਨ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ, ਬਿਜਲੀ ਜਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਨਵਰੀ ਵਿਚ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਕੈਂਪ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਤੋਂ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਜਨਵਰੀ ਵਿਚ 100,000 ਤੋਂ 300,000 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਲਵਲ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਐਸ.ਕੇ.ਐਮ. ਸਮਰਥਕ ਇਕੱਠ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਫੈਸਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਉਥੇ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ
* 2020–2021 ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ
* 2021 ਕਿਸਾਨ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ
* 2021 ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਘਟਨਾ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਕਿਸਾਨ ਏਕਤਾ ਮੋਰਚਾ
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅੰਦੋਲਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2020 ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ
ਸੋਨਮ ਮਲਿਕ

**ਸੋਨਮ ਮਲਿਕ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Sonam Malik;** ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002) ਸੋਨੀਪਤ, ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੈਡੇਟ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ 
ਮਲਿਕ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸੋਨੀਪਤ ਦੇ ਮਦੀਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਲਿਕ ਦੇ ਖੇਡ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਖੇ ਕੋਚ ਅਜਮੇਰ ਮਲਿਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੋਚਿੰਗ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਸਨ ਅਤੇ ਕੋਚਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀ ਕੋਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਟ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੀਂਹ ਦੇ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਮੈਦਾਨ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।

2017 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਵਾਨ ਦੇ ਮੋਢੇ ਵਿੱਚ ਸੱਟ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਕਰੀਬ ਡੇਢ ਸਾਲ ਇਲਾਜ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਲਿਕ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ 
ਮਲਿਕ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੈਡੇਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਸਕੂਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨ, ਕੈਡੇਟ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਕੈਡੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੈਡੇਟ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਕੈਡੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। 2019 ਵਿੱਚ, ਮਲਿਕ ਨੇ ਕੈਡੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।

2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2016 ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਦੀ ਕਾਂਸੀ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਲਿਕ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਹਰਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਟਰਾਇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਓਲੰਪਿਕ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਲਈ ਚੋਣ ਲਈ।

ਉਸਨੇ ਸੋਫੀਆ, ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2022 ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਨੀਅਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਸਰਬੀਆ ਦੇ ਬੇਲਗ੍ਰੇਡ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2022 ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 62 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2002
ਮੰਜਰੀ ਜੋਸ਼ੀ

**ਮੰਜਰੀ ਜੋਸ਼ੀ** ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੈਟਵਰਕ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਟੀਵੀ ਨਿਊਜ਼ ਰੀਡਰ / ਐਂਕਰ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਜੋਸ਼ੀ ਰਸ਼ੀਅਨ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। 

## ਕਿਤਾਬਚਾ 
* *ਅਬਾਈ ਕੁੰਨਨਬੇਵ* (अबई कुनानबेव चयनिका) (1995), (ਅਨੁਵਾਦ: ਹੇਮ ਚੰਦਰ ਪਾਂਡੇ, ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ, ਮੰਜਰੀ ਜੋਸ਼ੀ, ਅਰਚਨਾ ਉਪਾਧਿਆਏ), ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
* *ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ* ( भारतीय संगीत की परंपरा) (2002), ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ISBN&nbsp;81-237-3985-0
* *ਰਾਈਟਿੰਗ ਫਾਰ ਮੀਡੀਆ*  (2011), (ਸਹਿ ਲੇਖਕ ਹੇਮੰਤ ਜੋਸ਼ੀ), ਵਿਕਾਸ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਉਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ. ISBN&nbsp;978-81-259-4866-7
* *ਫੰਡਾਮੇਂਟਲਜ਼ ਆਫ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਐਂਡ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ* (2011) (ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਪ੍ਰੋ. ਹੇਮੰਤ ਜੋਸ਼ੀ), ਵਿਕਾਸ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਉਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ISBN&nbsp;978-81-259-4807-0
* *ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ* (2011), (ਸਹਿ ਲੇਖਕ ਹੇਮੰਤ ਜੋਸ਼ੀ), ਵਿਕਾਸ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਉਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ. ISBN&nbsp;978-81-259-4817-9

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਮੰਜਰੀ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਇੰਟਰਵਿ.
* ਐਨਆਰਏਆਈ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਨੀਲੀਨਾ ਅਬਰਾਹਮ

**ਨੀਲੀਨਾ ਅਬਰਾਹਮ** (ਨੀ **ਦੱਤਾ** ) (ਜਨਮ 27 ਜੁਲਾਈ 1925) ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪਬਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੇਰਲਾ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ  ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਅਤੇ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿਖੇ ਬੰਗਾਲੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਸੁਨੀਤੀ ਕੁਮਾਰ ਚੈਟਰਜੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਅੱਠ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੰਗਾਲੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਦਸ ਮਲਿਆਲਮ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਪਥੁਮਮਯੁਦ ਅਡੂ ਅਤੇ ਬਾਲੀਕਲਸਖੀ ਦੇ ਬੰਗਾਲੀ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਜੋ ਵੈਕੋਮ ਮੁਹੰਮਦ ਬਸ਼ੀਰ ਦੁਆਰਾ ਮਲਿਆਲਮ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਹ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਰਾਹਮ ਥੈਰਯਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 

## ਅੰਸ਼ਕ ਕਿਤਾਬਚਾ 
### ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ 
* *ਅਰੋਗਿਆਨੀਕੇਤਨਮ*
* *ਏਜੂ ਚੁਵਾਦੁ*
* *ਇਰੂਪਾਜ਼ਿਕਲ* (2 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ)
* *ਮਿਧੁਨਾਲਗਨਮ*
* *ਅਵਾਨ ਵਰੁਣੁ*

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਵੀਣਾਈ ਧਨਾਮਲ

**ਵੀਣਾਈ ਧਨਾਮਲ** (    ) (1867–1938) ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ ਦੀ ਮਸ਼ਾਲ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ ਵੀਨਾ ਵਿਚ ਇਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਦੋਨੋਂ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਗੇਤਰ "ਵੀਨਾਈ" ਇਸ ਸਾਜ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ।
right|thumb| ਵੀਣਾਈ ਧਨਾਮਲ (ਖੱਬੇ) ਆਪਣੀ ਧੀ ਟੀ. ਲਕਸ਼ਮੀਰਾਥਨਮ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਨਾਲ 1910-15 ਦੌਰਾਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ 
ਧਨਾਮਲ ਦਾ ਜਨਮ ਜਾਰਜ ਟਾਊਨ, ਮਦਰਾਸ (ਹੁਣ ਚੇਨਈ ) ਵਿੱਚ, ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਕਮਕਸ਼ੀ ਇਕ ਨਾਮੀ ਡਾਂਸਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸੁਨਬਾਰਾਇਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਤ੍ਰਿਏਕ ਦੇ ਸਯਾਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਧਨਾਮਲ ਨੇ ਵਾਲਜਾਪੇਤ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾਸ ("ਪਦਮ ਬਾਲਦਾਸ"), ਜੋ ਕਸ਼ੇਤਰਿਆ ਦੇ ਪਦਮਿਆਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਨੂਰ ਪੰਕਨਾਥ ਅਈਅਰ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ।

## ਕਰੀਅਰ 
“ਵੀਣਾਈ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਮਾਹਿਰ ਹੋਣ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਸਾਜ ਵੀਣਾ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਪੇਲੇਟ੍ਰਮ ਦੇ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬਜਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਿਤ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਨਿੱਜੀ ਸ਼ੈਲੀ, ਜੋ ਵੀਨਾਈ ਧਨਾਮਲ ਬਾਣੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਕੰਪੋਜ਼ਰ ਉਸਦੀ ਨਿਜੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ। ਉਸਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਨ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੁਧਾਈ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੇ ਹੈ। ਨਾਰਾਸਿਮ੍ਹਾਚਰਲੁ, ਪੋਨੂ ਸਵਾਮੀ, ਤ੍ਰਿਊਵੋਤਰਿਉ ਤਿਆਗਯਾਰ ਵਰਗੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਪੋਜ਼ਰਾਂ ਨੇ ਕਈ ਗੀਤ  ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਰਮਪੁਰੀ ਸੁਬਰਯਾਰ ਧਨਾਮਲ ਲਈ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਕੰਪੋਜ਼ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਕੰਪੋਜ਼ਿਸਨਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਦਮ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ ਟੀ. ਸੰਕਰਨ, ਡਾਂਸਰ ਟੀ. ਬਾਲਾਸਾਰਸਵਤੀ, ਟੀ . ਮੁਕਤਾ, ਟੀ. ਬ੍ਰਿੰਦਾ ਅਤੇ ਟੀ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।"

ਉਸ 'ਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 03-ਦਸੰਬਰ-2010 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਸਰੋਤ 
* ਸੱਬਾਰਾਓ, ਟੀਵੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਇਨ ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਏਸ਼ੀਆ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਊਸ, ਲੰਡਨ, 1962.
* ਅਯੰਗਰ, ਆਰ.ਆਰ. ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਾਊਥ ਇੰਡੀਅਨ (ਕਾਰਨਾਟਿਕ) ਸੰਗੀਤ, ਲੇਖਕ, ਮਦਰਾਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ, 1972.
* ਪੇਸਚ, ਲੂਡਵਿਗ. *ਦ ਇਲਸਟਰੇਟਿਡ ਗਾਈਡ ਟੂ ਸਾਊਥ ਇੰਡੀਅਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ,* ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 1999.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1867
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਨਾਗਾਂਗੋਮ ਬਾਲਾ ਦੇਵੀ

**ਨਾਗਾਂਗੋਮ ਬਾਲਾ ਦੇਵੀ** (ਜਨਮ 2 ਫਰਵਰੀ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਵਿਮੈਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਕਲੱਬ, ਰੇਂਜਰਜ਼ ਐੱਫਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਲਈ ਇੱਕ ਫਾਰਵਰਡ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।

ਉਹ 2020 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਬਣ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰੇਂਜਰ ਐੱਫਸੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ 
ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ। ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਡ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 25 ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ 20 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।

ਫੁੱਟਬਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸ਼ੌਕ ਵਜੋਂ ਫੁੱਟਬਾਲ  ਖੇਡਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਜੁੜਵਾਂ ਭੈਣ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ  ਖੇਡੇ। 

ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇਕਲੌਤੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜੋ ਖੇਡ ਜਗਤ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ। ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਾਲਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਟੈਨਿਸ ਅਤੇ ਹੈਂਡਬਾਲ ਵੀ ਖੇਡੀ ਹੈ।

11 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਆਈਸੀਐੱਸਏ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।  ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਰੋਨਾਲਡੋ ਅਤੇ ਰੋਨਾਲਡੀਨਹੋ ਸਨ। 

ਹੁਣ, ਮੇਗਨ ਰੈਪਿਨੋ, ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਅਤੇ ਯੂਐੱਸ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਸਹਿ ਕਪਤਾਨ ਦੀ ਪਸੰਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸਟਿਆਨੋ ਰੋਨਾਲਡੋ ਉਸ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। 

ਬਾਲਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਮਰਦ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਪਿਆ। ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਲੀਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
## ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ **                                                               ** 
2005 ਵਿੱਚ, 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ 58 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 52 ਗੋਲ ਕੀਤੇ। [2] ਉਸ ਨੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਰੇਲੂ ਗੋਲ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੇਡ ਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ 2010 ’ਚ ਮਣੀਪੁਰ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੀ। ਇੰਡੀਅਨ ਵੁਮੈਨ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲੱਬਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ  ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਣੀਪੁਰ ਪੁਲਿਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਬਾਲਾ ਦੇਵੀ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਵੁਮੈੱਨਸ ਲੀਗ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਸਕੋਰਰ ਰਹੀ। 2015 ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਬਾਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਫੁੱਟਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਏਆਈਐੱਫਐੱਫ) ਦੀ ਸਾਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਉਹ ਮਣੀਪੁਰ ਪੁਲਿਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਰੇਂਜਰਜ਼ ਐੱਫਸੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਡੀਲ ’ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਲਈ 10 ਨੰਬਰ ਦੀ ਜਰਸੀ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਨੰਬਰ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਲਈ ਪਹਿਨਿਆ ਹੈ।

ਬਾਲਾ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੋਲਕੀਪਰ ਅਦਿਤੀ ਚੌਹਾਨ 2015 ਵਿੱਚ ਵੈਸਟ ਹੈਮ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਲਈ ਖੇਡੀ ਸੀ, ਪਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਉੱਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਉਪਲੱਬਧੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਇਸ ਡੀਲ ਨਾਲ ਰੇਂਜਰਜ਼ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਬੰਗਲੁਰੂ ਐੱਫਸੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀਬੀਸੀ ਹੈਕਾਥਾਨ 2021 ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ

**ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ** ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਕੰਪੋਜ਼ਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਰਨਾਟਕ ਗਾਇਕਾ, ਮਰਹੂਮ ਡੀ ਕੇ ਪੱਟਮਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਉੱਘੀ ਗਾਇਕਾ ਡਾ: ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਡੀ. ਕੇ. ਪੀ. ਦੇ ਕਾਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉੱਘੀ ਅਤੇ ਦਿੱਗਜ਼ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ) ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਾਲਘਾਟ ਮਨੀ ਅਈਅਰ, ਕਾਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਥਾਵਾਚਕ ਮ੍ਰਿਡਾਂਗਿਸਟ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਾਨੀਧੀ ਅਤੇ ਪਦਮਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਮ੍ਰਿਡੈਂਗਿਸਟ ਸਨ। 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਡੀ.ਕੇ.ਪੱਟਾਮਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਈ. ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਡੀ. ਕੇ. ਪੱਟਾਮਲ ਤੋਂ ਕਾਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਡੀ. ਕੇ. ਪੱਟਾਮਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੋ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਡੀ ਕੇ ਜੈਰਾਮਨ, ਕੇ ਵੀ ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਐਮ ਐਸ ਸੁਬੁਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਟਕ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਕੱਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸਦਾ ਕਰੀਅਰ ਸੰਖੇਪ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹੀ।

ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਤਿਲਨਾ ਅਤੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮੰਨਦਿਆਂ ਕਿ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਮਦਰਾਸ ਸਾਉਥ ਲਾਇਨਜ਼ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਅਤੇ ਰਾਸਾ - ਅਰਪਿਤਾ - ਅਕਾਦਮੀ ਫਾਰ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਥੀਏਟਰ ਆਰਟਸ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਲਲਿਤਾ ਅਤੇ ਆਈ. ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ 4 ਜਨਵਰੀ, 2016 ਨੂੰ 'ਆਈ.ਐਸ.ਏ.ਰਾਸਾ ਮਮਾਨੀ' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨਕੁੰਨ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਡੀ.ਕੇ.ਪੀ. ਸਕੂਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਧਿਆਪਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਡੀ.ਕੇ.ਪੀ. ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਭੇਜ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਸਿਖਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਕਲਾਸਿਕ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਘੇ ਦੋਯਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ  ਹੁਨਰ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਕਰਨਾਟਕ ਵੋਕਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚ  ਡਾ. ਨਿਥੀਸ਼੍ਰੀ ਮਾਧਵਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਵਨਿਆ ਸੁੰਦਰਾਰਮਨ (ਲਲਿਤਾ ਦੀ ਪੋਤੀ)  ਡਾ. ਨਰੰਜਨਾ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ,  ਪੱਲਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨਾ,  ਨਲਿਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਮਹਾਰਾਜਾਪੁਰਮ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ, ਡਾ. ਪੇਰੀਆਸਮੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਵਜੋਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ. ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਜੱਜ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਨੀਲਾ ਦਲਾਲ

**ਅਨੀਲਾ ਅਮਰੁਤਲਾਲ ਦਲਾਲ** ਗੁਜਰਾਤੀ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ।

## ਜਿੰਦਗੀ 
ਦਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਅਕਤੂਬਰ 1933 ਨੂੰ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਦਲਾਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1949 ਵਿੱਚ ਐਸ.ਐਸ.ਸੀ., 1954 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੀਏ, 1956 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਐਸ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ  ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਜੂਨ 1960 ਤੋਂ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤਕ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਈਰਿਸ ਮੁਰਦੋਕ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਥੀਸਸ ਲਈ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।  

## ਕੰਮ 
ਰਵਿੰਦਰਨਾਥ ਐਨੀ ਸ਼ਰਤਚੰਦਰਨ ਕਥਾ ਸਾਹਿਤਿਆ ਨਾਰੀ (1979) ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਅਤੇ ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੱਤ ਲੇਖ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪੰਜ ਲੇਖ ਹਨ। ਦੇਸੰਤਰ (1981) ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਜਰਮਨ, ਰਸ਼ੀਅਨ, ਹੇਬਰੂ, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਯੂਨਾਨੀ, ਇਤਾਲਵੀ, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਜੇਤੂ; ਟੇਡ ਹਿਉਜ, ਹੈਰੋਲਡ ਪਿੰਟਰ, ਫਿਲਿਪ ਲਾਰਕਿਨ, ਬਰਟੋਲਟ ਬ੍ਰੈਚਟ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸੋਲਜ਼ਨੈਸਿਨ, ਆਈਰਿਸ ਮੁਰਦੋਕ ਆਦਿ। ਦਰਪਨੂੰ ਨਗਰ (1987), ਮਾਨੁਸ਼ੀ - ਸ਼ਿਤਿਮਾ ਨਾਰੀ (1993), ਨਵਲਕਥਮਾ ਚੇਤਨਪ੍ਰਵਾਹ (1994) ਅਤੇ ਨਿਵੇਦਨ (1999) ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।

ਉਸਨੇ ਸੁਨੀਲ ਗੰਗੋਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ; ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (1981), ਅਰਨਿਆਮਨ ਦੀਨ ਰਾਤ (1983) ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਦਵੰਦਵੀ (1986) ਆਦਿ। ਉਸਨੇ ਬਿਮਲ ਕਾਰ ਦੀ ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ (1989) ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਾਨਾ (1991) ਦਾ ਬੰਗਾਲੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਰੇ ਦੇ ਤਿਸਤਕੰਥਨੁ ਬਿਰਤਾਂਤ (1997) ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਬੁੱਧਦੇਵ ਬਸੂ, ਦੀ ਮਹਾਭਾਰਤ: ਏਕ ਆਧੁਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ(1980), ਨਰਾਇਣ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦਵਿੰਦਰਨਾਥ ਠਾਕੁਰ (1980) , ਹੇਮ ਬਰੂਆ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਚੌਧਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਥ ਬੇਜਬਰੂਆ(1985) ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਰਵਿੰਦਰ ਨਿਬੰਧਮਲਾ ਭਾਗ 2 (1976) ਵਿੱਚ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਕਈ ਲੇਖ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤੀ (1978) ਵਿੱਚ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਸੱਤਰ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਛੰਨਾ ਪੱਤਰ ਮਾਰਮਰ (1993) ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਈਰਸ ਮਰਡੋਕ (1993) ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਤਾਰਾਸ਼ੰਕਰ ਬੰਦੋਪੱਧਿਆ (1994) ਜੋ ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ, ਰਵਿੰਦਰ ਸੰਚੇ, ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਮੋਰਲੀ ਵੇਜ ਛੇ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਦਾ ਵੀ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰਾਮਾ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ 'ਇਨਸਾਈਡ ਦ ਹਵੇਲੀ' ਦਾ ਹਵੇਲੀਨੀ ਅੰਦਰ (2003) ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ।

## ਅਵਾਰਡ 
ਉਸ ਨੂੰ 1994 ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1994 ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 1993 ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਛੰਨਾ ਲਈ ਅਨੁਵਾਦ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਜਗਮੇਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਿੰਚਿੰਗ

7 ਨਵੰਬਰ 2019 ਨੂੰ, ਸੰਗਰੂਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 37 ਸਾਲਾਂ ਦੇ * **ਜਗਮੇਲ ਸਿੰਘ** * ਨੂੰ ਭੀੜ ਨੇੜਿਓਂ ਭੜਕਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪਿਸ਼ਾਬ ਪੀਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. 9 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਲਜ਼ਮ ਰਿੰਕੂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸੀ।

ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਰਿੰਕੂ ਦੇ ਘਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਇਕ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਦਲਿਤ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਉੱਤੇ ਵਿਰੋਧ ਜਤਾਇਆ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਖਤ ਤੋਂ ਸਖਤ ਤੋਂ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।

## ਸਮਾਗਮ 
ਜਗਮੇਲ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਦਲਿਤ ਉਸਾਰੀ ਕਿਰਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਆਦਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਛਾਂਗੀਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 6 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੁੱ ਮਾਂ, ਪਤਨੀ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ, ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

6 ਨਵੰਬਰ 2019 ਨੂੰ, ਉਹ ਸੰਗਰੂਰ ਚੋਟਲ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੀ ਰਿੰਕੂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿੰਕੂ ਆਪਣੇ 3 ਹੋਰ ਦੋਸਤਾਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ 7 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਰਿੰਕੂ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਖਤ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ। ਉਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਵੀ ਪੀਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪੱਟ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਪਲੀਰਾਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਾਗ ਲੱਗ ਗਈ. ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਚਾਰੇ ਉਥੇ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ. ਉਸੇ ਦਿਨ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਭਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸਨੂੰ ਪੀਜੀਆਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲੈ ਗਏ ਜਿੱਥੇ 9 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਪੱਟ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਲਾਗ (ਉਸਦੀ ਚਮੜੀ ਖਿੱਚਣ ਕਾਰਨ) ਚਿਤਾਵਨੀ ਨਾਲ) ਉਹ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ.

## ਜਵਾਬ 
ਜਗਮੇਲ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਸਖਤ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ 4 ਮੁਲਜ਼ਮ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਈਪੀਸੀ - 302 (ਕਤਲ]) ਅਤੇ ਆਈਪੀਸੀ -353 (ਐਸਸੀ / ਐਸਟੀ ਐਕਟ) ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ₹ 5,000,000 (70,000 ਡਾਲਰ) ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ।

ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੀੜਤ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਦਲਿਤ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਡੀਜੀਪੀ ਨੇ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲ ਵਜੋਂ ਕੇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਲਿਤ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
ਉਰਾਸੀਮਾਸਕਤਾਸੇਨ

ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਮੂਹ

## ਸਦੱਸ 
## ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਸਿੰਗਲ 
* 2017: SHOW MUST GO ON!!
* 2019: Ashita e no Bye Bye
* 2019: Gotcha!!

### ਐਲਬਮ 
* 2016: CRUISE TICKET
* 2017: Four the C
* 2018: V-enus
* 2019: $HUFFLE
* 2020: RAINBOW

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ
ਪਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

**ਪਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ**  (ਜਨਮ: **ਪ੍ਰੋ ਸਿੰਘ** 28 ਜੂਨ 2002) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਰ ਹੈ। ਉਹ *ਇੰਸਟਾਈਜ਼ੀ*, ਇੱਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਪਰਵਿੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬੁਢਲਾਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।  ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ *ਦੀ ਐਕਚੁਅਲ ਗ੍ਰੋਥ ਹੈਕ: ਕੰਪਲੀਟ ਗਾਈਡ ਫਾਰ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ* ਹੈ। 

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਪਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਬੁਡਲਾਡਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਇੱਕ ਸੈਨਿਕ ਅਤੇ ਮਾਂ, ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹੈ।  ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੂਗਲ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਐਂਡਰਾਇਡ ਐਪਸ ਬਣਾਉਣਾ ਸਿਖਾਇਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਪ "ਮਨੀ ਇਨਾਮ" ਬਣਾਈ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ. ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੰਪਨੀ " ਇੰਸਟਾਈਜ਼ੀ " ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇੰਸਟਾਈਜ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਕਾਉਂਟ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ.

## ਕਰੀਅਰ 
ਉਸਦੀ ਕੰਪਨੀ *ਇੰਸਟਾਈਜ਼ੀ* ਇੱਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤੋਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ *ਦੀ ਐਕਚੁਅਲ ਗ੍ਰੋਥ ਹੈਕ: ਕੰਪਲੀਟ ਗਾਈਡ ਫਾਰ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ* ਵਿੱਚ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡ 
* Youngest Participate in Rajasthan Hackathon 4.0
* Cyber Champ Winner 2018 (1st in HTML and 2nd in Software Development), Pune
* Cyber Champ Winner 2019 Software Development 
* Youngest Participate in ASIA WORLD MUN , Bali 2019 

## ਹਵਾਲੇ
ਸੌਮੀ ਚੈਟਰਜੀ

**ਸੌਮੀ ਚੈਟਰਜੀ** ਕੋਲਕਾਤਾ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਕ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾ ਏਲ ਇਕੁਲੀਬ੍ਰਿਸਟਾ (2009) ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਦ ਟਾਈਟ੍ਰੋਪ (2012) ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੈਰਾਗੁਏ ਅੰਬੈਸੀ ਤਰਫੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਕਲਚਰਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਵਿਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਅਲੋਚਨਾ ਦਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਚੈਟਰਜੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਵਿਚ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਾਰਮੇਲ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੋਰਸ ਗਾਰਡਨ ਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਬੰਗਲੁਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਧੀਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕੈਮਿਸਟਰੀ, ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੋਰਸ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ ਬਾਰੇ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਿਉਰੋਸਾਇੰਸ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਫਿਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੈਚ ਦੀ ਸਿਖਰਲੀ ਸਕੋਰਰ ਰਹੀ। ਉਸ ਦਾ ਥੀਸਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਈ.ਈ.ਜੀ. ਅਧਿਐਨ ਸੀ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਫਰੰਟਲ ਲੋਬ ਵਿਚ ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਕ ਓਪਟੀਕਲ ਭਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਤਪਨ ਕੁਮਾਰ ਚੈਟਰਜੀ ਇਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਮਰਚੈਂਟ ਨੇਵੀ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੰਜੇ ਚੈਟਰਜੀ ਵੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਰਚੈਂਟ ਨੇਵੀ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਚੈਟਰਜੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੰਤਰਾਲੇ - ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਰਨਲ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਈ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਚ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨੀਓਟੀਆ ਵੂਮਨ ਐਂਡ ਚਾਈਲਡ ਕੇਅਰ ਸੈਂਟਰ ਵਿਚ ਇਕ ਭਰੂਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਐਮ.ਫਿਲ ਲਈ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਉਹ ਇਕ ਜੂਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ 10 ਮਹੀਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਰਾਹ ਬਦਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਮਾਹਿਰ ਵਜੋਂ ਕਰੀਅਰ ਅਪਣਾਉਣ ਵੱਲ ਵਧੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੋਡਾਫੋਨ ਸ਼ੇਅਰ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਦੁਭਾਸ਼ੀਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਟ੍ਰੇਨਰ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਇੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁਣੇ ਵਿਚ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
ਉਸਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ:

* ਸੁਸਾਨਾ ਗਿਰੋਪਟਨ ਦੁਆਰਾ ਏਲ ਇਕੁਇਲੀਬ੍ਰਿਸਟਾ: ਸੌਮੀ ਚੈਟਰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 'ਦ ਟਾਈਟ੍ਰੋਪ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ - ਸਾਲ 2012 ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੈਰਾਗੁਏ  ਅੰਬੈਸੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ।
* ਟੇਲਜ਼ ਆਫ ਕੋਸਟਾ ਰੀਕਾ- ਕੋਸਟਾ ਰੀਕਾ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਜੋ ਕਿ ਅੰਬੈਸੀ, ਕੋਸਟਾ ਰੀਕਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸਾਲ 2013 ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਲਾਗਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ ਹਲਬੇ

**ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ ਹਲਬੇ** ( ) (ਜਨਮ 13 ਦਸੰਬਰ, 1928) ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਤਾਲਾ ਟੂਡੂ

**ਤਾਲਾ ਟੂਡੂ** ਸੰਥਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਝਾਰਖੰਡ ਤੋਂ ਨਰਸ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਟੂਡੂ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਮਰਮੂ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਉਹ ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ।

ਟੂਡੂ ਨੇ ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਨਾਵਲ ਪਰਿਣੀਤਾ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਥਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਬਪਲਾਨੀਜ ਸੀ। ਇਹ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 2015 ਵਿਚ ਸੰਥਾਲੀ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਟੂਡੂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਵਕੀਲ ਗਣੇਸ਼ ਟੂਡੂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਇਕ ਬੇਟਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਨੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ੀਸ਼ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਚੌਧਰਾਨੀ

**ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਚੌਧਰਾਨੀ** (29 ਦਸੰਬਰ 1873 - 12 ਅਗਸਤ 1960) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਟੈਗੋਰ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਇੰਦਰਾ ਸਤੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਅਤੇ ਜਨੰਦਾਨੰਦਨੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਕੋਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੇੜਤਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।  ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਚੌਧਰਾਨੀ ਦੀ 1960 ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਦਸੰਬਰ 1873 ਨੂੰ ਸਤੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਅਤੇ ਜਨੰਦਾਨੰਦਨੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ 1873 ਵਿੱਚ ਬੀਜਾਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਬ੍ਰਾਈਟਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ, ਜਿਥੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਮਦੀਨਾ ਵਿਲਾਜ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਨ ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਭਰਾ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਵੀ ਦੇ ਭਤੀਜੀਆਂ ਅਤੇ ਭਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨਪਸੰਦ ਸਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਇੰਦਰਾ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਪੱਤਰ ਛਿੰਨਾਪਤਰਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਮਲਾ ਆਕਲੈਂਡ ਹਾਉਸ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਲੋਰੇਟੋ ਕਾਨਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। 1892 ਵਿਚ ਇੰਦਰਾ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰਾ ਨੇ ਜੌਨ ਰਸਕਿਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹਮਾਇਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਕੀਤੀ।

ਇੰਦਰਾ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਮੁਢਲੀ ਰੁਚੀ ਲੈ ਲਈ, ਪਿਆਨੋ, ਵਾਇਲਨ ਅਤੇ ਸਿਤਾਰ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਲਈ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਕ ਤੋਂ ਡਿਪਲੋਮਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਸੌ ਗਾਣਿਆਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਿਮਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਲੇਖਣ ਵੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

ਇੰਦਰਾ 1944 ਵਿਚ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਭੁਵਨਮੋਹਿਨੀ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1957 ਵਿੱਚ ਡੀ.ਲਿਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1959 ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਰਵਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਇੰਦਰਾ ਨੇ 1899 ਵਿਚ ਪ੍ਰਮਾਥ ਚੌਧਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਚੌਧਰਾਨੀ  ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1960
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਕੁੰਦਨਿਕਾ ਕਪਾਡੀਆ

**ਕੁੰਦਨਿਕਾ ਕਪਾਡੀਆ** (11 ਜਨਵਰੀ 1927)&nbsp;- 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਲੇਖਕ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਕੁੰਦਨਿਕਾ ਕਪਾਡੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਜਨਵਰੀ 1927 ਨੂੰ ਲਿਮਬਦੀ (ਹੁਣ ਸੁਰੇਂਦਰਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਨਰੋਤਮਦਾਸ ਕਪਾਡੀਆ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਵਿਦਿਆ ਗੋਧਰਾ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1942 ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1948 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ, ਸਮਾਲਦਾਸ ਕਾਲਜ, ਭਾਵਨਗਰ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਤੋਂ ਸਮੁੱਚੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕੀ। ਉਸਨੇ 1968 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਵੀ ਮਕਰੰਦ ਦੇਵ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਓਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ 1985 ਵਿੱਚ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਵਲਸਾਦ ਨਜ਼ਦੀਕ ਵੰਕਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਫੈਲੋਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਈਸ਼ਮਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਯਤ੍ਰਿਕ (1955–1957) ਅਤੇ ਨਵਨੀਤ (1962–1980) ਰਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ।

30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਨੂੰ ਉਸਦੀ 93 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਵਲਸਾਦ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਵੰਕਲ ਪਿੰਡ ਨੇੜੇ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 

## ਕੰਮ 
**ਸਨੇਹਧਨ** ਉਸਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਸੀ। ਪਰੋਧ ਥੱਟਾ ਪਹਿਲ਼ਾ (1968) ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅਗਨੀ ਅਗਨੀਪਿਪਾਸਾ (1972) ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਤ ਪਗ਼ਲਾ ਅਕਾਸ਼ਮਾ (ਸੇਵਨ ਸਟੈੱਪ ਇਨ ਦ ਸਕਾਈ, 1984) ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਉੱਤਮ ਨਾਵਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਨੂੰ ਜਾਹਿਰ ਕੀਤਾ।

ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ "ਪ੍ਰੇਮਨਾ ਅੰਸੂ" ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਜਨਮਭੂਮੀ ਅਖਬਾਰ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਹਾਣੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਦੂਜਾ ਇਨਾਮ ਦਵਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਪ੍ਰੇਮਨਾ ਅੰਸੂ (1954) ਉਸਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਧੁ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸੁੰਦਰ (1968), ਕਾਗਲਨੀ ਹੋਦੀ (1978), ਜਾਵਾ ਡੇਸ਼ੂ ਤਾਮਨੇ (1983) ਅਤੇ ਮਾਨੁਸ਼ਯ ਥਾਵੂ (1990) ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਰਸ਼ਨ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕੁੰਦਨਿਕਾ ਕਪਾਡੀਆ ਨੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ ਵਰਤਾਓ (1987) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਧੁੰਕੇਤੂ, ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ, ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ, ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਅਤੇ ਇਬਸੇਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।

ਦਵਾਰ ਐਨੇ ਦੀਵਾਲ (1987) ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਤਾਰਾ ਵਰਿਸ਼ ਵਡਲ (1988) ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਅਕਰੰਦ ਅਨੇ ਅਕਰੋਸ਼ (1993) ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਰਮ ਸਮਾਈਪ (1982), ਜਰੂਕੇ ਦਿਵਾ (2001) ਅਤੇ ਗੁਲਾਲ ਆਨੇ ਗੁੰਜਰ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਪਰਮ ਸਮਾਈਪ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਲੌਰਾ ਇੰਗਲਜ਼ ਵਾਈਲਡਰ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵਸੰਤ ਅਵਸ਼ੇ (1962) ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਮੈਰੀ ਐਲੇਨ ਚੇਜ਼ ਦੇ 'ਏ ਗੁੱਡਲੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਾ ਦਿਲਭਾਰ ਮੈਤਰੀ (1963) ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ ਰਾਣੀ ਚੰਦ ਦੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਦਾ ਪੂਰਨਕੁੰਭ (1977) ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡ 
ਕਪਾਡੀਆ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ਕਈ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। 'ਚੰਦਰ ਤਾਰਾ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵਡਲ' ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦਵਾਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ 1985 ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਲਈ ਸਤਿ ਪੱਗਲਾ ਅਕਾਸ਼ਮਾ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਧਨਜੀ ਕਾਂਜੀ ਗਾਂਧੀ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਮਿਸ਼ਰਾ

ਡਾ. **ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਮਿਸ਼ਰਾ** (ਜਨਮ 1951) ਉੜੀਆ ਦੀ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀ ਵਿਚ ਫੈਲੋ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਬਲਪੁਰ ਵਿਚ 1951 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਕਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਕਥਾ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਸਟੋਰੀ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਕ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। 

ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀ ਵਿਚ ਫੈਲੋ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਜੈਂਡਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਲੀਲਾ ਦੇਵੀ

**ਡਾ. ਰ. ਲੀਲਾ ਦੇਵੀ** (13 ਫਰਵਰੀ 1932 - 19 ਮਈ 1998) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਹ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
### ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ 
ਡਾ. ਰ. ਲੀਲਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵੀ. ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਉਸਨੇ *ਮਾਰਥੰਦਾਵਰਮਾ*, *ਨਾਰਾਇਣਯੇਯਮ* ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਗੀਤਾ ( *ਮਹਾਭਾਰਤ* ) ਦਾ  ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ (ਦੇਖੋ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ )।

### ਥੀਏਟਰ 
ਇਸ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਚੰਦੂ ਮੈਨਨ ਦੀ ਇੰਦੁਲੇਖਾ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਕ੍ਰਿਸੈਂਟ ਮੂਨ ਸੀ।

## ਚੁਣੀਂਦਾ ਕਾਰਜ 
* ਫਰੋਮ ਰੀਪ੍ਰੇਜ਼ੇਂਟੇਸ਼ਨ ਟੂ ਪਾਰਟੀਸ਼ਪੇਸ਼ਨ - ਪੰਚਾਇਤਰਾਜ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ - ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (ਦਿੱਲੀ)
* ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ - ਜੀਵਨੀ
* ਬਲੂ ਜੈਸਮੀਨ - ਕਲਪਨਾ ਨਾਵਲ
* ਸੈਫਰਨ- ਇੱਕ ਕਲਪਨਿਕ ਨਾਵਲ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਦੰਤ ਅਤੇ ਮਿਥਾਂ ਬਾਰੇ
* ਮਨਾਥੁ ਪਦਮਨਾਭਨ ਐਂਡ ਦ ਰੀਵਾਇਵਲ ਆਫ ਨਈਅਰ 
* ਐਨ ਏਪੋਚ ਇਨ ਕੇਰਲ ਹਿਸਟਰੀ
* ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ ਮਲਿਆਲਮ ਲਿਟਰੇਚਰ
* ਕੇਰਲ ਹਿਸਟਰੀ
* ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ
* ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ - ਸੌ ਸਾਲ - ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਕਾਂਗਰਸ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ।
* ਇੰਗਲਿਸ਼ ਟੀਚਿੰਗ ਦੀ ਇਕ ਕਿਤਾਬ
* ਏਥਿਕਸ (ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ) - ਸ੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ (ਦਿੱਲੀ)
* ਵੈਦਿਕ ਗੋਡਸ ਐਂਡ ਸਮ ਹਇਮਨ - ਸ੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ (ਦਿੱਲੀ)
* ਵਿਦੁਰਾ ਗੀਤਾ - ਪਾਠ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ- ਸ੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ (ਦਿੱਲੀ)
* ਨਾਗਾਨੰਦਮ ਬਾਏ ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ - ਸ੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ (ਦਿੱਲੀ)

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* http://www.malayalamebooks.org
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932
ਦੀਪਾ ਗਹਿਲੋਤ

**ਦੀਪਾ ਗਹਿਲੋਤ** ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ, ਕਿਤਾਬ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਿਨੇਮਾ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਕਈ ਨਾਟਕ (ਮਾਨਵ ਕੌਲ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ ਮੋਕਾਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ) ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੌਲੋ ਕੋਏਲੋ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦ ਅਲੇਕਮਿਸਟ ਨੂੰ ਸਟੇਜ ਲਈ ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਸ਼ੋਅ ਲਿਖਤ-ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਐਨ.ਐਫ.ਡੀ.ਸੀ.  ਅਤੇ ਡਬਲਿਊ.ਆਈ.ਸੀ.ਏ. ਦੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ (ਐਨ.ਸੀ.ਪੀ.ਏ.) ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ (ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ) ਦੀ ਮੁਖੀ ਹੈ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
* ਸਹਿ ਲੇਖਕ, *ਬਾਲੀਵੁੱਡ  ਪਾਪੁਲਰ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਨੇਮਾ* 
* ਸਹਿ ਲੇਖਕ, *ਬੀਹਾਇੰਡ ਦ ਸੀਨਸ ਆਫ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ : ਏ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਜਰਨੀ ਥਰੂ  ਦ ਹਾਰਟ ਆਫ ਬਾਲੀਵੁੱਡ*
* ਸਹਿ ਲੇਖਕ, *ਜਨਾਨੀ*
* ਸਹਿ-ਲੇਖਕ, ''ਬਾਲੀਵੁੱਡ'ਜ ਟੋਪ 20:ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਨੇਮਾ* 
* ਸਹਿ-ਲੇਖਕ - ਦ *ਪ੍ਰਿਥਵੀਵਾਲਾ* ( ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਸਹਿ ਲੇਖਕ) 
* ਲੇਖਕ, *ਟੇਕ-2: 50 ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਦੇਟ ਡਿਜ਼ਰਵ ਏ ਨਿਊ ਅਡੀਅੰਸ਼*  
* ਲੇਖਕ, *ਕਿੰਗ ਖਾਨ* 
* ਲੇਖਕ - *ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ (ਦ ਲੀਜੈਂਡਸ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਨੇਮਾ* 
* ਲੇਖਕ, *ਸ਼ੇਰੋਏਸ: 25 ਡੇਅਰਿੰਗ ਵੁਮਨ ਆਫ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਪੇਪਰਬੈਕ'' 

## ਜਿਉਰੀ 
* ਮੁੰਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ (ਐਮ.ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ.) 2002 

## ਅਵਾਰਡ 
* ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ (1998) ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਸਰਕਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੀ. ਕਮਲੱਮਾ

**ਜੀ. ਕਮਲੱਮਾ** (1930–2012) ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕਾ ਰਹੀ ਹੈ।  ਉਹ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ, ਸਮਾਜਿਕ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਲਿਖਿਆ। ਉਸਨੇ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ।

## ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ 
ਕਮਲੱਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 1930 ਵਿਚ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਕੋਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਕੁੰਦਰਾ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਪੇਰੂਮਬੁਜ਼ਾ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸਾਹਿਤ-ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਐਮ.ਕੇ. ਗੋਵਿੰਦਨ (1901 ~ 1968) ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਦਵਾਨ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ, ਜੋ ਪੇਰੂਮਬੁਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡੂਪੋਇਕਾਵਿਲਾ ਘਰ ਦੇ ਕੁੰਜਨ ਚਨਾਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਕਮਲੱਮਾ ਦੀ ਮਾਤਾ ਗੌਰੀਕੁਟੀ ਕਵਿਲਾ ਪੇਰੂਮਲ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀ.ਏ. ਅਤੇ ਬੀ.ਟੀ. ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਕਮਲੱਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਦਸ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੌਵੀ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930
ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਬੀ ਭੱਟਾਚਾਰਿਆ

**ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਬੀ ਭੱਟਾਚਾਰਿਆ** ਇਕ ਕਵੀ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤਕ ਦੀ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1991 ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਦ ਪੋਇਟਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਇੰਡੀਆ) ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਵਿ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਬੀ ਭੱਟਾਚਾਰਿਆ ਦਾ ਜਨਮ 1927 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਖੜਗਪੁਰ ਅਤੇ ਫਰਗੂਸਨ ਕਾਲਜ ਪੁਣੇ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਓਰੋਜੀ ਵਾਡੀਆ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਫ਼ਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ।

ਉਹ 'ਦ ਅਉਲ ਐਂਡ ਅਦਰ ਪੋਇਮਜ਼' ਅਤੇ 'ਟੱਚ ਮੀ ਨੋਟ ਗਰਲ' ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਕੰਮ ਲਿਪੀ ਅੰਤਰਨ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਰਜ ਹੈ।

ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਬੀ ਨੂੰ 1991 ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪੁਨਾਰਨਵਾ () ਲਈ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਵਿ ਚੈਂਪੀਅਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ 1996 ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਵਿਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਉਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ।

## ਚੁਣੀਂਦਾ ਕਾਰਜ 
**ਕਿਤਾਬਾਂ**

* , ਰਾਈਟਰਜ਼ ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਇੰਡੀਆ 1972
* , ਦਿਸ਼ਾ ਪਬਲੀਸ਼ਰਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਇੰਡੀਆ 2000.
* , ਲੇਖਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਇੰਡੀਆ 2002.

**ਲੇਖ**

* ਪਰਸਨਲ ਮੈਨ ਐਂਡ ਪਰਸਨਲ ਗੌਡ  ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਾਸਫੀਕਲ ਕੁਆਰਟਰਲੀ  ਵਾਲੀਅਮ -15, ਦਸੰਬਰ 1975.
* ਬੀਕਾਜ ਹੀ ਇਜ਼ ਏ ਮੈਨ  ਭਾਗ 49, ਅੰਕ 175, ਜਨਵਰੀ 1974.
* ਦ ਵੇਸਟ ਲੈਂਡ ਆਫ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਕਸ਼ਨ ਇੰਡੀਅਨ ਰਾਈਟਿੰਗ ਟੂਡੇ , ਭਾਗ -3, ਨੰਬਰ -3, ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ 1969

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ
* ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਰਾਈਟਿੰਗ
* ਭਾਰਤੀ ਕਵਿਤਾ
* ਕਵਿਤਾ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਭਾਰਤ)

## ਹਵਾਲੇ 
## ਸਰੋਤ 
* "ਪ੍ਰੇਤ", ਦ ਲਿਟਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, 
* ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾ - ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜਵਾਬ 
* ਰੂਹ ਅਤੇ ਔਰਤ ਕਾਵਿ-ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰ 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਭਾਰਤੀ ਕਵਿਤਾ - ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ  : - ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਬੀ ਭੱਟਾਚਾਰਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਜੇ. ਭਾਗਿਆਲਕਸ਼ਮੀ

**ਜੇ ਭਾਗਿਆਲਕਸ਼ਮੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ।

ਭਾਗਿਆਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਏਨਰਗੋ-ਸਾਈਬਰਨੇਟਿਕ ਰਣਨੀਤੀ ਅਡਵਾਂਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਅਤੇ ਬੁੱਕ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਦੇ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਡਿਪਲੋਮੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਸੀ.ਓ.ਆਈ. ਵਿਖੇ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦਾ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਸਾਰਕ ਅਤੇ ਅਫਰੋ-ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੇਂਡੂ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।

ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸੂਚਨਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੀਡੀਆ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਮੀਡੀਆ), ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ *ਯੋਜਨਾ*,  (ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਜੋ 13 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਆਫ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ (ਆਈ.ਆਈ.ਐਮ.ਸੀ.) ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ  ਅਤੇ ਉਸਨ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਿਵਿਊ (ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ) ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥੀਮਾਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ।  ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਆਫ਼ ਐਡਵਰਟਾਈਜਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਪਬਲੀਸਿਟੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਸਰਚ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਜੇ. ਭਾਗਿਆਲਕਸ਼ਮੀ ਜਿਸ ਨੇ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਸਿਹਰਾ 45 ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ *ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ*,  ਅਤੇ *ਵਿਡੂਰਾ*  ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਹੈ।

## ਕੰਮ 
* *ਆਈਵੀ ਕੌਮਪਟਨ-ਬਰਨੇਟ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ*, ਮਿੱਤਲ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, 1986
* *ਕੈਪੀਟਲ ਵਿਟਨਸ:* ਜੀ .ਕੇ. ਰੈਡੀ ਅਲਾਈਡ ਦੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲਿਖਤਾਂ, 1991   
* *ਹੈਪੀਨੇਸ ਅਨਬਾਉਂਡ*, ਕੋਨਾਰਕ ਪਬਲਿਕ, 1999, 
* *ਏ ਨੋਕ ਐਟ ਦ ਡੋਰ*, ਕੋਨਾਰਕ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, 2004, 
* *ਵੇਨ ਫਾਰਚੂਨ ਸਮਾਇਲਡ* (ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
* *ਕਦੀਡੀ ਕਵਿਤਾਕਰਨਹਾਰਮ: ਮਰੋਮਾਜਿਲੀ ਅਤੇ ਮੈਡੀ ਸਵਤੰਤਰ ਦੇਸ਼ਮ*, ਵੀਲਿੰਧਰਾ ਪਾਬਲੀਅੰਗ ਹਾਉਸ, 1987, ( ਤੇਲਗੂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)
* *ਰਵਿੰਦਰ ਗੀਤਾਲੂ* (ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਐਂਡ ਦ ਕ੍ਰੇਸੈਂਟ ਨੂਨ ਇਨ ਤੇਲਗੂ )
* *ਕਥਾਭਾਰਤੀ* (ਤੇਲਗੂ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)
* *ਲਿਵਿੰਗ ਵਿਦ ਆਨਰ*  (ਤੇਲਗੂ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਖੇੜਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ)
* *ਦ ਮਾਇੰਡ ਆਫ ਮਹਾਤਮਾ* (ਤੇਲਗੂ)
* ਹਿਊਮਨ ਰਾਇਟਸ (ਤੇਲਗੂ)
* ਆਈ ਵਿਲ ਨੋਟ ਲੇਟ ਟਾਇਮ ਸਲੀਪ ( ਐਨ. ਗੋਪੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ)
* ਡਿਊ ਡ੍ਰੋਪਸ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਵੇਮੂਰੀ ਬਲਰਾਮ ਦਾ ਕੰਮ)
* *ਅਬਦੁੱਲ ਕਲਾਮ ਕਵਿਟਲੂ* ( ਏ ਪੀ ਜੇ ਅਬਦੁੱਲ ਕਲਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਤੇਲਗੂ ਅਨੁਵਾਦ).
* *ਦੇਟਸ ਓਕੇ: ਤਮੰਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ* ਰੀਵਿਊਜ, ਆਲੋਕਪ੍ਰਵਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, 2007,  ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਲਮਾਂ ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਰਾਏਪੁਰ ਡੱਬਾ

**ਰਾਏਪੁਰ ਡੱਬਾ,** ਜਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਦੇ ਬਲਾਕ ਔੜ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ ।
ਕੇਤਕੀ ਪਿੰਪਲਖਾਰੇ

**ਕੇਤਕੀ ਪਿੰਪਲਖਾਰੇ** (25 ਸਤੰਬਰ 1977) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਪਿੰਪਲਖਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੇਲ, ਐਕਰੀਲਿਕਸ, ਚਾਰਕੋਲ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਸਿਰਾਮਿਕ ਮੂਰਤੀ, ਟਾਰ, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਕਲਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਿੰਪਲਖਾਰੇ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਣੇ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਪਿੰਪਲਖਾਰੇ ਦਾ ਜਨਮ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁਣੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਿੰਪਲਖਾਰੇ ਨੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਬੰਬੇ ਦੇ ਜੀਡੀ ਆਰਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੋਂ ਫਾਈਨ ਆਰਟ ਵਿਚ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਡਿਗਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਪੁਣੇ ਦੇ ਫਰਗਸਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਪਿੰਪਲਖਾਰੇ ਫਿਰ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਯੂਕੇ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸਾਊਥ ਸ਼ੀਲਡਜ਼ ਤੋਂ ਕਰੀਏਟਿਵ ਲਿਖਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵਾਪਸ ਭਾਰਤ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਐਸ ਐਨ ਡੀ ਟੀ ਮਹਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪੁਣੇ  ਤੋਂ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਨੇ ਪੁਣੇ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਾਲ 1999 ਤੋਂ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪੁਣੇ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇਕ ਬਹਾਲੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਖਰ ਪਿੰਪਲਖਾਰੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇਕ ਬੇਟਾ ਹੈ।

## ਸੋਲੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 
* ਜੈਜ਼ ਗਾਰਡਨ ਕੈਜੂਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੀਓਲ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਚ 2002 ਪੋਰਟਰੇਟ ਅਤੇ ਕੈਰੀਕਚਰ।
* 2003 'ਐਡੀਮਾਇਆ' ਹੇਸੈਂਡੀਆ ਗੈਲਰੀ, ਕਾਲਾ ਘੋਦਾ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ।
* 2007 'ਅਗਨੀ ਐਂਡ ਐਕਸਟਸੀ', ਬਜਾਜ ਭਵਨ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਤੇਲ ਤੇ ਕੈਨਵਸ।
* 2010 'ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਹਾਂ'- ਮਿਕਸਮੀਡੀਆ; ਤੇਲ ਅਤੇ ਐਕਰੀਲਿਕ, ਵਸਰਾਵਿਕ ਅਤੇ ਵਿਡੀਓ ਆਰਟ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼ ਸਮਕਾਲੀ ਗੈਲਰੀ ਆਫ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ।
* 2011 'ਫ੍ਰੈਗਮੈਂਟਡ ਰਿਐਲਿਟੀ ਮੈਂ- ਟਾਰ ਆਨ ਪੇਪਰ, ਆਰਕ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਪੁਣੇ।
* 2011 'ਫ੍ਰੈਗਮੈਂਟਡ ਰਿਐਲਿਟੀ II'- ਮਿਕਸਮੀਡੀਆ ਸਿਰਾਮਿਕਸ, ਵੀਡੀਓ ਆਰਟ, ਲੈਂਡ ਆਰਟ, ਪੇਪਰ ਵਰਕਸ ਟਾਰ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਕਾਲਾ ਘੋਦਾ, ਮੁੰਬਈ।

## ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
* ਚਿਤਾਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਅਤੁਰ ਸੰਗਤਾਨੀ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਬਾਲਗਨਧਰਵਾ, ਪੁਣੇ ਵਿਖੇ 2000 ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ
* 2001 ਪੁਣੇ ਦੇ ਹਾਲੀਡੇ ਇਨ ਵਿਖੇ 'ਅਮਰੀਕਨ ਇੰਡੀਅਨ' ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਚਾਰਕੋਲਸ।
* 2002 ਦੇ ਗਾਰਡਨ ਆਫ਼ ਈਡਨ, ਪੁਣੇ ਵਿਖੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਲਾਕਾਰ।
* 2007 'ਪੈਰ ਤੋਂ ਪੈਰ', ਕਾਲਾ ਘੋਡਾ ਫੇਸਟ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਤਾਓ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਦੁਆਰਾ।
* 2007 'ਪੁਆਇੰਟ ਐਂਡ ਲਾਈਨ ਟੂ ਪਲੇਨ', ਗੈਲਰੀ ਬਿਓਂਡ, ਕਾਲਾ ਘੋਦਾ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ।
* 2007 'ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ', ਲੰਡਨ।
* 2010 'ਸਰੀਅਲ / ਫੈਨਟੈਸਟਿਕ' ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਬੈਚਮੋਡਰਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਸੈਲਜ਼ਬਰਗ, ਆਸਟਰੀਆ।
* 2013 'ਪੁਆਇੰਟ ਐਂਡ ਲਾਈਨ ਟੂ ਪਲੇਨ- IX', ਗੈਲਰੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੁੰਬਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977
ਖਾਂਡਵ ਜੰਗਲ

thumb| ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਖਾਂਡਵ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹਨ।
**ਖਾਂਡਵ ਜੰਗਲ** **(**ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ : खाण्डव वन) ਜਾਂ **ਖਾਂਡਵਪ੍ਰਸਥ** ਇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੰਗਲ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੌਜੂਦਾ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਸੀ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਇਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤਕਸ਼ਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਨਾਗ ਕਬੀਲੇ ਵਸਦੇ ਸਨ। ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਉਜੜ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਕੁਰੂ ਰਾਜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਾਗਾ ਤਕਸ਼ਕ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਸੀ ਜੋ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਅਤੇ ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ। ਕੋਈ ਹੋਰ ਚੀਜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਸਕੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸਨੇ ਉੱਥੇ ਅੱਗ ਲਗਾਈ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਭੇਸ ਬਦਲਕੇ ਅਗਨੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਦਦ ਮੰਗੀ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਖਾਂਡਵ ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਸਾੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਅਰਜਨ ਵਜਰ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। 

ਖਰਖੌਦਾ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਚ ਛਪਦੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਮੰਦਰ ਖਾਂਡਵ ਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅੰਗ 166 ਉੱਤੇ ਚੰਡੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅਰਜੁਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚੰਡੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਖਾਂਡਵ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾਉਣ ਆਏ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ:

*ਖਾਂਡਵ ਜਾਰਨ ਕੋ ਅਗਨੀ ਤਿਹ ਪਾਰਥ ਨੈ ਜਨੁ ਮੇਘ ਬਿਡਾਰੇ ॥੩੨॥*  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ
ਭੁਵਨਾ ਨਟਰਾਜਨ

thumb| ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ
**ਭੁਵਨਾ ਨਟਰਾਜਨ** ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਤੋਂ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਾਲਕੀ, ਮੰਗਿਯਾਰ ਮਲਾਰ, ਸਾਵੀ, ਸੁਮੰਗਲੀ, ਜਨਾਨ ਭੂਮੀ, ਇਧਾਯਾਮ ਪੇਸੁਗਿਰਾਦੇ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲਮ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਤਾਮਿਲ, ਬੰਗਾਲੀ, ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ, ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿਚ 43 ਸਾਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੇਨਈ ਵਿਚ ਰਹੀ।

ਉਹ 1995 ਵਿਚ ਤੰਜਵੂਰ ਵਿਚ ਆਯੋਜਿਤ ਵਿਸ਼ਵ ਤਾਮਿਲ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿਚ ਇਕ ਅਬਜ਼ਰਵਰ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਤਮੀਜ਼ ਸੰਗਮ, ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਅਵਾਰਡ 
* ਸਾਲ 2007 ਲਈ ਬੰਗਾਲੀ ਤੋਂ ਤਾਮਿਲ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਨੱਲੀ ਥਸਾਈ ਐੱਟਮ ਵਿਰੁਦੁ;
* ਸਾਲ 2007 ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਤਿਰੂਪੁਰ ਤਮੀਜ਼ ਸੰਗਮ ਪੁਰਸਕਾਰ;
* ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ - 2009 ਵਿਚ ਬੰਗਾਲੀ ਤੋਂ ਤਾਮਿਲ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ।

## ਕੰਮ 
ਮੁਧਾਲ ਸਬਦਮ ਜਾਂ ਪ੍ਰਥਮ ਪ੍ਰੋਤੀਸ਼ਰੁਤੀ (ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਚ), ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਚ ਆਸ਼ਾਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਗਿਆਨਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸਫ਼ਲ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਿਆ।

**ਮੌਲਿਕ ਕੰਮ**

* *ਮਦਰ ਟੇਰੇਸਾ*
* *ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਮੋਹਨ ਰਾਏ*
* *ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ ਚੰਦਰ ਬੋਸ*

**ਅਨੁਵਾਦ**

* *ਵੰਗਾਲਾ ਸਿਰੁਕਾਧੈਗਲ* - ਆਸ਼ਾਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
* *ਸੋਂਧਾ ਮੰਨਾ ਥੀਦੀ* - ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ
* *ਗਾਨਾ ਦੇਵਥਾ* - ਤਾਰਾਸ਼ੰਕਰ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ (ਗਿਆਨਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ)
* *ਦੇਵਦਾਸ* - ਸ਼ਰਤ ਚੰਦਰ ਚੈਟਰਜੀ
* *ਅੰਧਕਾਲਮ* - ਸੁਨੀਲ ਗੰਗੋਪਾਧਿਆਏ
* *ਜਗਮੋਹਨਿਨ ਮਰਨਮ* - ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ
* *ਕਰੁਪੁ ਸੁਰੀਯਾ* - ਆਸ਼ਾਪੂਰਣਾ ਦੇਵੀ
* *ਧਰਮਮ ਅਧਰਮ* - (ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
* *ਏਨ ਥੈੱਕੂ ਏ ਕਦਾਸੀ ਨਮਸਕਰੰਗਲ* - ਸੰਤੋਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਘੋਸ਼
* *ਪੋਰਾਤਮ* - ਸੁਨੀਲ ਗੰਗੋਪਾਧਿਆਏ
* *ਵੰਗਾ ਮੋਜ਼ੀ ਸਿਰੁ ਕਧੈ ਤੋਗੂਪੁ* - ਬਿਭੂਤੀਭੂਸ਼ਣ *ਬਾਂਡੋਪਾਧਿਆਏ*
* *ਓਰੂ ਓਲੀਯਾਨ ਮਰਨਮ* - (ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
* *ਮੈਗੀਝਮਨੂ ਮਨਮ* - (ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
* *ਗਣੇਦੇਵਤਾ* - ਤਾਰਾਸ਼ੰਕਰ ਬਾਂਡੋਪਾਧਿਆਏ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਕਮਲਾ ਸਾਂਕ੍ਰਿਤਯਾਯਨ

**ਕਮਲਾ ਸਾਂਕ੍ਰਿਤਯਾਯਨ** 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਰਾਹੁਲ ਸਾਂਕ੍ਰਿਤਯਾਯਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਕਮਲਾ ਸਾਂਕ੍ਰਿਤਯਾਯਨ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1920 ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕਾਲੀਮਪੋਂਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਗਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਰਾਹੁਲ ਸਾਂਕ੍ਰਿਤਯਾਯਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ ਜੈਅੰਤ, ਜੀਤਾ ਅਤੇ ਇਕ ਬੇਟੀ ਜਯਾ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਕਮਲਾ ਸਾਂਕ੍ਰਿਤਯਾਯਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੀ ਰਮਾਇਣ ਦਾ ਨੇਪਾਲੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਹ ‘ ਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਾਇਬਿਲੋਗ੍ਰਾਫੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਲਿਟਰੇਚਰ (1901–1953) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਦ ਰਮਾਇਣ ਟ੍ਰੇਡੀਸ਼ਨ, ਮਹਾਂਮਾਨਵ ਮਹਾਪੰਡਿਤ, ਪ੍ਰਭਾ, **ਨੇਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ** ਆਦਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1950 ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਨੇਪਾਲੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ 1982 ਵਿਚ ਭਾਨੂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 1993 ਵਿਚ ਮਹਾਂਪਾਂਦਿਤ ਰਾਹੁਲ ਸਾਂਕ੍ਰਿਤਯਾਯਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਨ 'ਬਿਚਾਰ ਤਥ ਬਿਵੇਚਣਾ' ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 13 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ, ਲੋਰੇਟੋ ਕਾਲਜ, ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਕਿਤਾਬ 'ਦਿਬਿਆ ਮਨੀ' ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਮੌਤ 
25 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਰਾਹੁਲ ਨਿਵਾਸ, ਕਰਨਲ ਵਿਲਾ, ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਵਿਖੇ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕਾਂ ਅਤੇ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਕਸਬੇ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 26 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
* *ਦ ਰਾਮਾਇਣ ਟ੍ਰੇਡੀਸ਼ਨ ਇਨ ਏਸ਼ੀਆ* 
* *ਮਹਾਮਾਨਵ ਮਹਾਪੰਡਿਤ* - 1995
* *ਪ੍ਰਭਾ* - 1994
* *ਨੇਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ* - 1986
* *ਅਸਾਮ ਕੀ ਲੋਕਥਾਯਣ* - 1981–1993
* *ਦਿਬਿਆ ਮਨੀ* - 2008
* *ਬਿਚਾਰ ਤਥਾ ਬਿਵੇਚਨਾ*

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* *ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਡਾ. ਕਮਲਾ ਸੰਕ੍ਰਿਤੀਯਨ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ* ।
* *ਸਵਰਗੀ ਡਾ.ਕਮਲਾ ਸੰਕ੍ਰਿਤੀਯਨ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ* ।
* *ਡਾ.*  *ਕਮਲਾ ਸਾਕ੍ਰਤਯਾਨ ਕਾ ਨਿਧਨ* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920