open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਕਮਲ ਹੀਰ

**ਕਮਲ ਹੀਰ** (ਜਨਮ: **ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੀਰ**; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: **Kamal Heer**) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗਾਇਕ ਤੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਰਾ) ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਾਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਝਲਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰ੍ਸਿੱਧ ਹਨ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਕਮਲ ਹੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸੰਗਤਾਰ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਾਰਿਸ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਵੜਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਕਮਲ ਹੀਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੱਲੂਵਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਭੰਵਰਾ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ। ਕਮਲ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੰਗਤਾਰ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 1993 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਐਲਬਮ, "ਗੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀਂਘਾਂ ਝੂਟਦੀਏ" ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਕਮਲ ਨੇ 1999 ਤੱਕ ਲਿਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।

ਕਮਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ, ਕਮਲੀ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ। 2002 ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਹੀਰ ਨੇ ਮਸਤੀ- ਕੈਂਠੇ ਵਾਲਾ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਗਾਣਾ "ਕੈਂਠੇ ਵਾਲਾ" ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਕਮਲ ਹੀਰ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਮਸਤ 2 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਹਿਟ ਗਾਣੇ "ਨੱਚਣੇ ਨੂੰ ਕਰੇ ਮੇਰਾ ਜੀ", "ਕੀਹਨੂ ਯਾਦ ਕਰ ਕਰ ਹੱਸਦੀ", "ਹਿੱਕ ਦਾ ਤਵੀਤ" ਅਤੇ "ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਕਮਲੇ ਕਰਤੇ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਕਮਲ ਹੀਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ 2004-ਟੋਰਾਂਟੋ ਲਾਇਵ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਈਵ ਐਲਬਮ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਰਸਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਲਾਈਵ ਐਲਬਮ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਬੇਅੰਤ ਕਾਮਯਾਬੀ: ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ 2005, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ 2006 ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ 2008 ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਈਵ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਔਸਤ ਸਫ਼ਲ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਸਤੀ (2006) ਅਤੇ ਚੰਨ ਜਿਹਾ ਗੱਬਰੂ (2007), ਕਮਲ ਹੀਰ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਜਿੰਦੇ ਨੀ ਜਿੰਦੇ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਐਲਬਮ ਨੂੰ ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ 2009 ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਰਸਾ 2010 ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਮਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਗਲਾ ਲਾਈਵ ਕਨਸੋਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ 2011 ਮੇਲ ਨੇ ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਨੂੰ ਸੁਪਰ ਹਿੱਟ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ। 2012 ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਹੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੂਗਲ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। 2013 ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਗਲਾ ਲਾਈਵ ਕੰਜ਼ਰਟ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ 2013 ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ ਅਤੇ ਸੰਗਤਰ ਨਾਲ 28 ਦਸੰਬਰ, 2013 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਯੂ ਟਿਊਬ 'ਤੇ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿਚ, ਕਮਲ ਨੇ "ਯੂਨਿਟੀ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਹਿਭਾਗੀ ਐਲਬਮ ਨੂੰ ਵਾਰਿਸ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਵਾਰਿਸ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ।

## ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ (ਐਲਬਮਾਂ) 
### ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ 
### ਲਾਈਵ ਐਲਬਮਾਂ 
### ਕੰਪਾਈਲੇਸ਼ਨ 
### ਗੈਰ-ਐਲਬਮ ਸਿੰਗਲਜ਼ 
## ਵੀਡੀਓਗ੍ਰਾਫੀ 
## ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 
## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Kamal Heer.com
* https://en.wikipedia.org/wiki/Kamal_Heer
* http://kamalheer.com/ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ
ਐਜਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ

**ਐਜਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ** (, ; 1941 – 9 ਮਾਰਚ 2022) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਐਜਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1941 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਉਹ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਕੰਟੈਂਪਰਰੀ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ, ਯੌਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਟੋਰਾਂਟੋ,ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਖੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਰੰਟਲਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨਿਊਜ਼ਕਲਿਕ ਲਈ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਨਿਊਜ਼ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਕੰਮ 
ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ***ਇਨ ਥਿਊਰੀ: ਕਲਾਸਜ਼, ਨੇਸ਼ਨਜ਼, ਲਿਟਰੇਚਰਜ਼*** ਵਿੱਚ, ਐਜਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਏਜਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਅਮਰੀਕੀ ਚਿੰਤਕ ਫਰੈਡਰਿਕ ਜੈਮਸਨ ਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਦੁਨੀਆ (ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰੋਪ ਆਦਿ), ਦੂਸਰੀ ਦੁਨੀਆ (ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ, ਚੀਨ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਦੇਸ਼) ਅਤੇ ਤੀਸਰੀ ਦੁਨੀਆ (ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼) ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਣ ’ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਏਜਾਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਦੁਨੀਆ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਉਤਪਾਦਨ ਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਤੌਰ-ਤਰੀਕਾ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਤਰੀਕੇ ਵਾਲਾ ਪਰ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੀਸਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਕਹਿ ਕੇ ਇਕੋ ਰੱਸੇ ਵਿਚ ਨੂੜਨਾ ਗ਼ਲਤ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਫਰੈਡਰਿਕ ਜੈਮਸਨ ਇਕ ਸਿਧਾਂਤਕ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਬੁਨਿਆਦੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਤੀਸਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰੇ ਹਨ, ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਪੱਕੀ ਜਿਲਦ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਗੌਣ ਤੇ ਊਣੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ ਏਜਾਜ਼ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਚੇਤੰਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਸਾਹਿਤਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਹਲੀ ਨਾ ਕਰੀਏ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਟਿਲ ਬਣਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ ਉੱਭਰਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਏਜਾਜ਼ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਚਿੰਤਕ ਐਡਵਰਡ ਸਈਅਦ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਪੂਰਬਵਾਦ (Orientalism)’ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਏਜਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਇਕ ਲੇਖ ‘ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ : ਹਿੰਦੂਤਵ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਗ੍ਰਾਮਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ’ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ‘‘ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ, ਜੋ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਉਂਦਾ ਹੈ (Every country gets the fascism it deserves)।’’ ਏਜਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਬੌਧਿਕਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ‘ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਟਿਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ’, ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਕਰੀਏ, ਅਸੀਂ ਬਣੀਆਂ-ਬਣਾਈਆਂ ਘਾੜਤਾਂ ’ਤੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਉਸਾਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਤਿਆਗੀਏ। ਏਜਾਜ਼ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ‘‘ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਵਿਚ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਏਨੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਲੇ, ਅਲਹਿਦਾ ਤੇ ਖਿੰਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨੀ ਪੈਣੀ ਹੈ।’’ 

## ਕਿਤਾਬਾਂ
* *ਇਨ ਥਿਓਰੀ* 
**ਰਿਫਲੈਕਸ਼ਨ ਆਨ ਆਵਰ ਟਾਈਮਸ*
**ਇਰਾਕ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਐਂਡ ਇੰਪੀਅਰਲਿਜਮ ਆਫ਼ ਆਵਰ ਟਾਈਮ* - ਲੈਫਟਵਰਡ ਬੁੱਕ, ਨਵੀੰ ਦਿੱਲੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸੋਏ

**ਸੋਏ** ਜਾਂ **ਸੋਆ** (ਐਨੇਥਮ ਗਰੇਵੋਲੇਂਸ) ਇੱਕ ਲਘੂ ਬਾਰਾਮਾਸੀ ਜੜੀ ਬੂਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਨਸ ਐਨੇਥਮ ਦੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲੇ
ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਰੂਕੀ

**ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਰੂਕੀ ** (1861–1919) ਭੋਪਾਲ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਲੇਮਾਨੀਆ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ "ਮੁੱਖ ਮੂਲਵੀ" ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਹਾਂਗੀਰੀਆ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਕੂਲ ਆਪਣੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਗੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜਨਮ ਤਿਜਾਰਾ ਵਿੱਚ 22 ਮੁਹੱਰਮ ਅਲ ਹਰਮ 1278 ਹਿਜਰੀ / 1861 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1867 ਵਿੱਚ, ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਗੁਲਾਮ ਮਨਸੂਰ ਨਾਲ਼ ਭੋਪਾਲ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨ ਯਾਦ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੌਲਾਨਾ ਫਿਦਾ ਅਲੀ ਫਰਾਗ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦੀ ਕੋਲ਼ੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਮਦਰੱਸਾ ਫਾਰਸੀ, ਜਹਾਂਗੀਰਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਲੇਮਾਨੀਆ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ 'ਮੂਖੀ ਮੌਲਵੀ' ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰੀਆ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੈਦ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਮੁਹੱਲਾ ਇਬਰਾਹਿਮਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਕੀਮ ਸੱਯਦ ਕਰਮ ਹੁਸੈਨ ਦੀ "ਬਯਾਜ਼" ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1861
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1919
ਸਿਕੰਦਰ ਬਾਗ

**ਸਿਕੰਦਰ ਬਾਗ** (ਉਰਦੂ: سکندر باغ), ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਖਨਊ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਾਗ ਜਾਂ ਫੁਲਵਾੜੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਇੱਕ ਹਵੇਲੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੇ ਨਵਾਬ ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ (1822 -1887) ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਵਾਸ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵਾਬ ਨੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਬੇਗ਼ਮ, ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਲ ਬੇਗਮ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸਿਕੰਦਰ ਬਾਗ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਨਸਪਤੀ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਸੰਸਥਾਨ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ।
ਰੈਚਲ ਕੋਰੀ

**ਰੈਸ਼ੇਲ ਕੋਰੀ** (10 ਅਪਰੈਲ 1979 – 16 ਮਾਰਚ 2003) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਤੇ ਡਾਇਰੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ-ਪੱਖੀ ਸਮੂਹ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੌਲੀਡੈਰੀਟੀ ਮੂਵਮੈਂਟ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਡਿਫੈਂਸ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਦੂਸਰੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਵਿਦਰੋਹ second Palestinian intifada ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ ਦੌਰ ਸਮੇਂ, ਬੁਲਡੋਜ਼ਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਇਨਕਲਾਬ

, ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਨੇਤਾ]]
, 1917 ਦੇ ਬਾਲਸ਼ਵਿਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਨੇਤਾ]]
**ਇਨਕਲਾਬ** ਸੱਤਾ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਨਿਸਬਤਨ ਥੋੜੇ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਵਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਮਾਜੀ-ਸਿਆਸੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਟਕੀ ਪਲਾਂ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸਿਧ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਇਸ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਨੇ ਹਨ " ਜਨਤਾ ਦੀ ਭੀੜ ਦਾ ਜਨਤਾ ਦੀ ਭੀੜ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਤਾ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ"

ਕੰਪਿਊਟਰਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਉਣ ਤੇ ਸੱਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਦੇਸ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਬਜਟ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਂਇਦਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਬਨਵਾਣ ਤੇ ਮੰਜ਼ੂਰ ਕਰਵਾਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਵੋਟ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇਹ ਇਨਕਲਾਬ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸਕੀ।ਇਸ ਨੇ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਲਈ ਸੱਤਾ ਦੇ ਸਾਮੰਤ ਬਦਲੇ ਹਨ। ਕੰਪਿਊਟਰਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ, ਬਿਜਲਾਣੂ ਤਕਨੀਕੀ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਨੁਮਾਂਇਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਉਣਾ,ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਰਾਇਸ਼ੁਮਾਰੀ ਕਰਵਾਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ।
ਜਲਦੀ ਹੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਚਰਚਿਤ ਇਨਕਲਾਬ ਬਿਨਾਂ ਖੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਆਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧੀ ਹੈ।
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਸ਼ੱਕਤੀਕਰਨ

## ਹਵਾਲੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਨਕਲਾਬ
ਨਵਾਬ

**ਨਵਾਬ** (ਉਰਦੂ: نوّاب‎) ਇੱਕ ਖਿਤਾਬ ਸੀ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਧ-ਖੁਦਮੁਖਤਾਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਵਾਬ
ਸ਼ਾਹ

**ਸ਼ਾਹ** (ਫ਼ਾਰਸੀ: شاه‎, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: shah) ਈਰਾਨ, ਮਧ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਹ ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਰੂਪ ਖਸ਼ਾਥੀਏ​ (xšathiya) ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹਰਾ ਸਮੁੰਦਰ

**ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਮੱਛੀ** ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਖੇਡ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਚਖਾਮਖੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਗਣ ਤੇ ਦਾਈ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਮੱਛੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਆਲੇ ਬਾਕੀ ਕੁੜੀਆਂ ਘੇਰਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇੱਕ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾ ਕੇ ਮੱਛੀ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਹਨ।:
 

 ਹਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਗੋਪੀ ਚੰਦਰ, 
 ਬੋਲ ਮੇਰੀ ਮੱਛਲੀ ਕਿੰਨਾ-ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ?
ਦਾਈ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ:ਗਿੱਟੇ ਗਿੱਟੇ ਪਾਣੀ।

ਵਾਰ ਵਾਰ ਘੇਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਲੀ ਪੰਗਤੀ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮਛਲੀ ਬਣੀ ਕੁੜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿੱਟੇ-ਗਿੱਟੇ, ਫਿਰ ਗੋਡੇ-ਗੋਡੇ, ਫਿਰ ਢਿੱਡ-ਢਿੱਡ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰ-ਸਿਰ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਰਲ ਕੇ ਡੁੱਬ ਗਏ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਮੱਛੀ ਬਣੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਚੂੰਢੀਆਂ ਵੱਢਦੀਆਂ ਹੋਈਆ ਉਸਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਭਦੀਆਂ ਹਨ। ‘ਆਹ ਲੱਭ ਗਈ, ਆਹ ਲੱਭ ਗਈ ਦਾ ਰੌਲਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਖੇਡ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਿਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ
ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ

**ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ** (1928 - 23 ਜਨਵਰੀ 2013) ਉੱਘੇ ਮਾਰਕਸੀ ਚਿੰਤਕ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ, ਵਿਦਵਾਨ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਲਲਤੋਂ ਦੇ ਦਾਮਾਦ ਸਨ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਸੀ। ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। 
## ਜੀਵਨੀ
ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ 1928 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ 294 ਜੀ ਬੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਸਿੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸੀ। ਉੱਨੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮੁੜ ਚਾਲੂ ਕਰਨ ਲਈ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। 1950 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕੁਲਵਕਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ 17 ਸਾਲ ਪਾਰਟੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਮਜਦੂਰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਮਰੇਡ ਨਿਖਿਲ ਚਕਰਵਰਤੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੂਚਨਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਰਿਸਰਚ ਭਾਗ ਵਿੱਚ 1993 ਤਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਐਨਾਲਿਟੀਕਲ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਓਰੀਐਟਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 
## ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਖਰੀ ਘੜੀਆਂ*
**ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾਂ ਤੋਂ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਤੱਕ*
**ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੰਗ 1857*
**ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀ ਦੇਣ*
**ਕਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਂ* (ਸੰਪਾਦਕ: ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਦਲਬੀਰ ਕੌਰ)।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੇਮ

**ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੇਮ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਘੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ।
## ਜੀਵਨ
ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਗਰੈਜੂਏਟ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ 1936 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ 1940-41 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਗਰਸ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਬਰ ਰਹੇ। ਫਰਵਰੀ 1941 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਧੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਸਿਵਲ ਨਾਫੁਰਮਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦੇ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਡੇਢ ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਅਗਸਤ 1942 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਬੇਹਿਚਕ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਤਰ-ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਸਦਕਾ ਅਹਿਮ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1952 ਵਿੱਚ ਪੈਪਸੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਗਰਸ ਵਿਧਾਨਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੀ। 1954 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਜਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਜਦ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1956 ਵਿੱਚ ਪੈਪਸੂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੈਬਨਿਟ ਦਰਜੇ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। 
## ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ

ਸੈਨਾ ਵਾਲਿਓ ਪੰਥ ਵਾਲਿਓ 
ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਾਲਿਓ 
ਇਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਾਗਰ ਚੋਂ ਵੀ 
ਭਰ ਕੇ ਵੇਖੋ ਚੂਲੀ 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ
ਖੋ-ਖੋ

**ਖੋ-ਖੋ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਲ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਲ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਦੋਨੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੋ ਖੰਭਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਅੱਡਰੀ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਖੇਲ ਹੈ, ਜੋ ਯੁਵਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਓਜ ਅਤੇ ਤੰਦੁਰੁਸਤ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਜੋਸ਼ ਭਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਲ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਰਖਿਅਕ, ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੰਦੁਰੁਸਤੀ, ਕੌਸ਼ਲ, ਰਫ਼ਤਾਰ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖੋ-ਖੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਖੇਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਿਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੇਂਡੂ ਖੇਡਾਂ
ਪਹਿਲਵਾਨੀ

**ਪਹਿਲਵਾਨੀ** (, ਉਰਦੂ/ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: , ) ਜਾਂ **ਕੁਸ਼ਤੀ** (,, ਉਰਦੂ/ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: , ) ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਖੇਲ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ
ਸਤਪਾਲ (ਪਹਿਲਵਾਨ)

**ਸਤਪਾਲ** (1955) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁਸ਼ਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹਨ। ਉਹ 1982 ਦਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸੋਨ-ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਜੁਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਓਲੰਪਿਕ ਪਦਕ ਜੇਤੂ ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਤਪਾਲ ਪਹਿਲਵਾਨ ਨੂੰ ਪਦਮਸ਼ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਸਤਪਾਲ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਪ ਸਿੱਖਿਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪਦ ਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਾਰਗਰੈੱਟ ਬਰਕ ਵਾਈਟ

**ਮਾਰਗਰੇਟ ਬਰਕ ਵ੍ਹਾਈਟ** (; 14 ਜੂਨ 1904 &ndash; 27 ਅਗਸਤ 1971) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲੈਣ ਲਈ ਆਗਿਆ ਸੀ, ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਜੰਗ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ (ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੀ) ਅਤੇ ਹੈਨਰੀ ਲਿਊਸ ਦੇ ਲਾਈਫ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲਈ ਤਸਵੀਰ ਫ੍ਰੰਟ ਕਵਰ ਤੇ ਛਪਦੀ ਸੀ। ਪਾਰਕਿਨਸਨ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਲੱਛਣ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਦੇ ਲਗਪਗ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
## ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਹਿੰਸਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨਾ
ਮਾਰਗਰੈੱਟ ਬਰਕ ਵਾਈਟ ਨੂੰ,ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਹੋਈ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ
ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ (ਗਾਇਕ)

**ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ** (ਜਨਮ 28 ਮਈ 1984) ਇੱਕ ਡੱਚ-ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਖਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2007 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੰਗਲ "ਨੀ ਨਚਲੇਹ" ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਟਾਰਡਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਖਾਨ ਨੂੰ 2007 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਸਟੀਜ ਰਿਕਾਰਡਸ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਲੇਬਲ ਉੱਤੇ ਸਿੰਗਲ "ਨੀ ਨਚਲੇਹ" ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਏਰੇਨ ਈ.

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੇਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਿਮ ਜਾਟ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਖਾਨ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ ਹੈ। ਉਹ ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪ੍ਰੈਸਟੀਜ ਰਿਕਾਰਡਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਗਲ *ਨੀ ਨਚਲੇਹ* ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,   ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।

ਖਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਸ਼ਾਹਿਦ ਮਜ਼ਹਰ ਨੇ ਪ੍ਰੈਸਟੀਜ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਮਰਾਨ ਦੇ ਗਾਣੇ - ਨੀ ਨਚਲੈ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਇਮਰਾਨ ਨੇ ਗਾਣਾ ਐਮਪਲੀਫਾਇਰ 12 ਜੁਲਾਈ,2009 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਹੋਇਆ। ਫੇਰ ਉਸਨੇ ਬੇਵਫਾ ਗਾਣੇ ਨੂੰ 30, ਨਵੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। ਇਮਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਅਨਫਾਰਗੈੱਟੇਬਲ 27, ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੋਲਾਂ ਗਾਣੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 8, ਮਈ 2013 ਨੂੰ ਇਮਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਾਣੇ - ਸੈਟਿਸਫਾਈ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਯੂਟਿਊਬ ਤੇ ਪਾਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਖਾਨ ਨੇ ਬੀ ਬੀ ਸੀ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵੀਊ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕੀ ਓਹਦੀ ਦੂਜੀ ਐਲਬਮ 2014 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਗਾਣੇ ਹੋਣਗੇ।

ਖਾਨ ਨੇ 8 ਜੂਨ 2015 ਨੂੰ "ਕਲਪਨਾ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਸਿੰਗਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਏਰੇਨ ਈ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੰਗਲ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ, IK ਰਿਕਾਰਡਸ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਖਾਨ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਜ਼ੈਨੀ ਨਾਲ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਏਕਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀਡੀਓ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ। "Imaginary" ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ 6 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਯੂਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ YouTube 'ਤੇ 91 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਯੂਜ਼ ਹਨ। ਖਾਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੀਤ, "ਹੈਟ੍ਰਿਕ" ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 2 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਊਜ਼ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ 32 ਮਿਲੀਅਨ+ ਵਿਊਜ਼ ਹਨ।

28 ਸਤੰਬਰ 2018 ਨੂੰ, ਖਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਿੰਗਲ, "ਨਾਈਟਰੀਦਾਹ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ।

2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 14 ਮਈ ਨੂੰ ਦੋ ਸਿੰਗਲ, "MOB" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੇਜੇ ਐਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ 28 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ "ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ"।

ਖਾਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਐਲਬਮ 2023 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਆਗਾਮੀ ਸਿੰਗਲ 2023 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਐਲਬਮ ਲਈ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ 
* 2010 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਟੀਵੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ *ਅਭੁੱਲ*  ਲਈ "ਸਰਬੋਤਮ ਐਲਬਮ" ਜਿੱਤੀ।
* 2010 ਯੂਕੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ: "ਸਰਬੋਤਮ ਐਲਬਮ", "ਐਂਪਲੀਫਾਇਰ" ਲਈ "ਸਰਬੋਤਮ ਵੀਡੀਓ", "ਬੈਸਟ ਮੇਲ ਐਕਟ" ਅਤੇ "ਬੈਸਟ ਦੇਸੀ ਐਕਟ",  "ਬੈਸਟ ਦੇਸੀ ਐਕਟ" ਜਿੱਤ ਕੇ
* 2010 ਅਨੋਖੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ "ਸਾਲ ਦਾ ਪੁਰਸ਼ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ" ਜਿੱਤਿਆ
* 2013 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਟੀਵੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ " ਸਤਿਸਫਿਆ " ਲਈ "ਬੈਸਟ ਅਰਬਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਿੰਗਲ" ਜਿੱਤਿਆ।
* 2015 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਅਵਾਰਡਜ਼ (PMMA) ਤੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ, ਸਰਵੋਤਮ ਵੀਡੀਓ ("ਕਲਪਨਾ" ਲਈ) ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਗੀਤ ("ਕਲਪਨਾ" ਲਈ) ਤਿੰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।
* 2015 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਟੀਵੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ: "ਬੈਸਟ ਅਰਬਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਐਕਟ", "ਇਮੈਜਿਨਰੀ" ਲਈ "ਬੈਸਟ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓ" ਅਤੇ "ਇਮੈਜਿਨਰੀ" ਲਈ "ਬੈਸਟ ਯੂਕੇ ਸਿੰਗਲ"

## ਟੂਰ 
* ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ - ਟੇਕਓਵਰ ਟੂਰ ਅਮਰੀਕਾ (2011)
* ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ – ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਟੂਰ (2011)
* ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ- ਅਭੁੱਲ ਟੂਰ ਇੰਡੀਆ (2022)

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984
ਸ਼ਰਲੌਕ ਹੋਮਜ਼

**ਸ਼ਰਲੌਕ ਹੋਮਜ਼** ਆਰਥਰ ਕੋਨਨ ਡੋਆਇਲ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ ਗਲਪੀ ਪਾਤਰ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਜਸੂਸ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੌਧਿਕ ਕੁਸ਼ਲਤਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਭੇਸ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਣ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਣ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਘੋਖ-ਪੜਤਾਲ, ਮੰਤਕੀ ਤਰਕ ਅਤੇ ਅੰਦਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਹੋਮਜ਼ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1887 ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਆਇਆ।

## ਹੋਮਜ਼ ਦੇ ਪਾਤਰ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ
ਡੋਆਇਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਹੋਮਜ਼ ਦੇ ਪਾਤਰ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਡਾ. ਜੋਸਫ ਬੈਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲੀ।

ਸ਼ਰਲਾਕ ਹੋਮਜ਼ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ: ਸ਼ਰਲਾਕ ਹੋਮਜ਼ ਸਮਪੂਰਣ ਰਚਨਾਵਾਂ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
* The Sherlock Holmes Museum 221b Baker Street London NW1 6XE England.
*
* Sherlock Holmes plaques  on openplaques.org
* Discovering Sherlock Holmes at Stanford University
* Chess and Sherlock Holmes essay by Edward Winter
*"The Burden of Holmes" – 23.12.09 article in *The Wall Street Journal*
*Sir Arthur Conan Doyle audio books by Lit2Go from the University of South Florida
ਰਾਹਤ ਇੰਦੌਰੀ

**ਰਾਹਤ ਇੰਦੋਰੀ** ਜਨਮ ਨਾਮ **ਰਾਹਤ ਕੁਰੈਸ਼ੀ** (1 ਜਨਵਰੀ 1950 – 11 ਅਗਸਤ 2020) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੰਦੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਪੇਂਟਰ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਰਾਹਤ ਦਾ ਜਨਮ ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ 1 ਜਨਵਰੀ 1950 ਵਿੱਚ ਕੱਪੜਾ ਮਿਲ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਰਫਤੁੱਲਾਹ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਕਬੂਲ ਉਨ ਨਿਸ਼ਾ ਬੇਗਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੌਥੀ ਔਲਾਦ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂਤਨ ਸਕੂਲ ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਰੀਮਿਆ ਕਾਲਜ ਇੰਦੌਰ ਤੋਂ 1973 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੀਏ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ਬਰਕਤਉੱਲਾਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਭੋਪਾਲ ਤੋਂ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ 1985 ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਭੋਜ ਅਜ਼ਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ ਡੀ ਕੀਤੀ। ਰਾਹਤ ਇੰਦੌਰੀ ਨੇ ਆਈ ਕੇ ਕਾਲਜ, ਇੰਦੌਰ ਵਿਚ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
### ਉਰਦੂ
**ਧੂਪ ਧੂਪ*, 1978
**ਪਾਂਚਵਾ ਦਰਵੇਸ਼*, 1993
**ਨਾਰਾਜ਼* 
### ਨਾਗਰੀ
**ਮੇਰੇ ਬਾਦ*, 1984 
**ਮੌਜੂਦ*, 2005 
**ਨਾਰਾਜ਼* 
**ਚਾਂਦ ਪਾਗਲ ਹੈ*, 2011

## ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਨਮੂਨੇ

ਦੋਜ਼ਖ ਕੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਮੇਂ ਉਲਝਾ ਹੈ ਰਾਤ ਦਿਨ
ਦਾਵਾ ਯੇ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ ਕੇ ਜੰਨਤ ਮੇਂ ਜਾਏਗਾ

ਏਕ ਚਿੰਗਾਰੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਥੀ ਬਸਤੀ ਮੇਂ ਉਸੇ
ਵੋ ਅਲਗ ਹਟ ਗਯਾ ਆਂਧੀ ਕੋ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ

ਖ਼੍ਵਾਬੋਂ ਮੇਂ ਜੋ ਬਸੀ ਹੈ ਦੁਨੀਆ ਹਸੀਨ ਹੈ
ਲੇਕਿਨ ਨਸੀਬ ਮੇਂ ਵਹੀ ਦੋ ਗਜ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ
*****
ਮੈਂ ਲਾਖ ਕਹ ਦੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਹੂੰ ਜ਼ਮੀਂ ਹੂੰ ਮੈਂ
ਮਗਰ ਉਸੇ ਤੋ ਖ਼ਬਰ ਹੈ ਕਿ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਹੂੰ ਮੈਂ

ਅਜੀਬ ਲੋਗ ਹੈ ਮੇਰੀ ਤਲਾਸ਼ ਮੇਂ ਮੁਝਕੋ
ਵਹਾਂ ਪੇ ਢੂੰਢ ਰਹੇ ਹੈ ਜਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੂੰ ਮੈਂ
*****
ਤੂਫ਼ਾਨੋਂ ਸੇ ਆਂਖ ਮਿਲਾਓ, ਸੈਲਾਬੋਂ ਪਰ ਵਾਰ ਕਰੋ
ਮੱਲਾਹੋਂ ਕਾ ਚੱਕਰ ਛੋੜੋ, ਤੈਰ ਕੇ ਦਰਿਯਾ ਪਾਰ ਕਰੋ

ਫੂਲੋਂ ਕੀ ਦੁਕਾਨੇਂ ਖੋਲੋ, ਖ਼ੁਸ਼੍ਬੂ ਕਾ ਵਿਆਪਾਰ ਕਰੋ
ਇਸ਼ਕ਼ ਖ਼ਤਾ ਹੈ ਤੋ, ਯੇ ਖ਼ਤਾ ਏਕ ਬਾਰ ਨਹੀਂ, ਸੌ ਬਾਰ ਕਰੋ
*****
ਹਮਸੇ ਪੂਛੋ ਕੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਮਾਂਗਤੀ ਹੈ ਕਿਤਨਾ ਲਹੂ
ਸਬ ਸਮਝਤੇ ਹੈਂ ਯੇ ਧੰਧਾ ਬੜੇ ਆਰਾਮ ਕਾ ਹੈ

ਪਿਆਸ ਅਗਰ ਮੇਰੀ ਬੁਝਾ ਦੇ ਤੋ ਮੈਂ ਮਾਨੂ ਵਰਨਾ ,
ਤੂ ਸਮੰਦਰ ਹੈ ਤੋ ਹੋਗਾ ਮੇਰੇ ਕਿਸ ਕਾਮ ਕਾ ਹੈ
*****
ਅਗਰ ਖ਼ਯਾਲ ਭੀ ਆਏ ਕਿ ਤੁਝਕੋ ਖ਼ਤ ਲਿਖੂੰ
ਤੋ ਘੋਂਸਲੋਂ ਸੇ ਕਬੂਤਰ ਨਿਕਲਨੇ ਲਗਤੇ ਹੈਂ
*****
ਲਗੇਗੀ ਆਗ ਤੋ ਆਏਂਗੇ ਘਰ ਕਈ ਜ਼ਦ ਮੇਂ
ਯਹਾਂ ਪੇ ਸਿਰਫ਼ ਹਮਾਰਾ ਮਕਾਨ ਥੋੜੀ ਹੈ

ਮੈਂ ਜਾਨਤਾ ਹੂੰ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਭੀ ਕਮ ਨਹੀਂ ਲੇਕਿਨ
ਹਮਾਰੀ ਤਰਹਾ ਹਥੇਲੀ ਪੇ ਜਾਨ ਥੋੜੀ ਹੈ
*****
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਆ ਹੈ ਖੁਦ ਹੀ ਸਮਝ ਜਾਓਗੇ
ਬਾਰਿਸ਼ੋਂ ਮੇਂ ਪਤੰਗੇਂ ਉਡ਼ਾਇਆ ਕਰੋ
*****
ਨ ਜਾਨੇ ਕੌਨ ਸੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀਓਂ ਕਾ ਕ਼ੈਦੀ ਹੋ
ਵੋ ਸਾਥ ਛੋੜ ਗਯਾ ਹੈ ਤੋ ਬੇਵਫ਼ਾ ਨ ਕਹੋ
*****
ਨਏ ਕਿਰਦਾਰ ਆਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੈਂ
ਮਗਰ ਨਾਟਕ ਪੁਰਾਣਾ ਚਲ ਰਹਾ ਹੈ

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* Official website of Rahat Indori 
* 
* Rahat Indori at Kavita Kosh 

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਲੌਰਾ ਮਾਰਕਸ

**ਜੈਨੀ ਲੌਰਾ ਮਾਰਕਸ** (26 ਸਤੰਬਰ 1845 - 26 ਨਵੰਬਰ 1911) ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਜੈਨੀ ਵਾਨ ਵੇਸਟਫਾਲੇਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਧੀ ਸੀ। 1868 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪਾਲ ਲਾਫ਼ਾਰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। 1911 ਵਿੱਚ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1911
ਏਲੀਨੋਰ ਮਾਰਕਸ

ਦੇ ਨਾਲ ਏਲੀਨੋਰ ਮਾਰਕਸ 1886 ਵਿੱਚ.]]

**ਏਲੀਨੋਰ ਮਾਰਕਸ ਐਵਲਿੰਗ** (16 ਜਨਵਰੀ 1855 - 31 ਮਾਰਚ 1898), **ਜੈਨੀ ਜੂਲੀਆ ਏਲੀਨੋਰ "ਟੁਸੀ" ਮਾਰਕਸ** ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਸੀ।
## ਜੀਵਨੀ 
### ਮੁਢਲੇ ਸਾਲ 
ਏਲੀਨੋਰ ਮਾਰਕਸ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ 16 ਜਨਵਰੀ 1855 ਨੂੰ ਜਨਮੀ, ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਜੈਨੀ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਬੱਚਾ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਧੀ ਸੀ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ
ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਸਮਾਰਕ

**ਕਾਰਲ-ਮਾਰਕਸ-ਸਮਾਰਕ** (13 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਸਟੈਂਡ ਨਾਲ) 7.10 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਡਿਊਟੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਲਗਪਗ 40 ਟਨ ਭਾਰਾ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਾਲਾ ਸਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਮਨਿਤਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਲਾਨ-ਉਦੇ (ਰੂਸ) ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਇਸ ਨਾਲੋਂ 60 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਉੱਚੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਸਟ ਹੈ। ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਧ ਉੱਪਰ, (ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਵਿੱਚੋਂ) ਸ਼ਬਦ "ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰੋ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਓ!" ਜਰਮਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਚਾਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ
ਵਿੰਸਟਨ ਚਰਚਿਲ

**ਵਿੰਸਟਨ ਚਰਚਿਲ** (30 ਨਵੰਬਰ 1874 - 24 ਜਨਵਰੀ 1965) ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ, ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵਯੁੱਧ, 1940 - 1945 ਦੇ ਸਮੇਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਚਰਚਿਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੂਟਨੀਤੀਵਾਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਵਕਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕਮਾਤਰ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਸੀ ਜਿਨੂੰ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਆਪਣੇ ਆਰਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਚਰਚਿਲ ਨੇ ਭਾਰਤ, ਸੂਡਾਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੌਹਰ ਵਖਾਏ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਯੁੱਧ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪਾਈ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਸਾਂਭੀ ਸੀ। ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪਦਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਗ੍ਰਹਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਬੋਰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਲਾਰਡ ਆਫ ਅਡਮਾਇਰਿਲਟੀ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਭੰਡਾਰ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 10 ਮਈ 1940 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੁਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧੁਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤੀ।

 in February 1945, with a frail Roosevelt and Stalin beside him.|ਯਾਲਟਾ ਕਾਨਫਰੰਸ 1945 ਚਰਚਿਲ, ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਅਤੇ ਸਟਾਲਿਨ]]
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਚਰਚਿਲ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਨਵੰਬਰ 1874 ਨੂੰ ਆਕਸਫੋਰਡ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਬਲੇਨਹਿਮ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤਮਾਹੇ ਬਾਲਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲਾਰਡ ਰੈਨਡੋਲਫ਼ ਚਰਚਿਲ ਸਨ, ਮਾਤਾ ਜੇਨੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਨਗਰ ਦੇ ਕਰੋੜਪਤੀ ਲਿਓਨਾਰਡ ਜੇਰੋਮ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈਰੀ ਅਤੇ ਸੈਂਹਰਸਟ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। 1895 ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਦੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 1897 ਵਿੱਚ ਮਾਲਕੰਡ ਦੇ ਯੁੱਧਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 1898 ਵਿੱਚ ਉਮਦੁਰਮਾਨ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ - ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਲਕੰਡ ਫੀਲਡ ਫੋਰਸ (1898) ਅਤੇ ਦ ਰਿਵਰ ਵਾਰ (1898) - ਲਈ ਚੋਖੀ ਸਾਮਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਯੁੱਧ (1899 - 1902) ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ *ਮਾਰਨਿਗ ਪੋਸਟ* ਦੇ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਬੰਦੀ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਭੱਜ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦਾ ਚਰਚਾ ਲੰਦਨ ਟੁ ਲੇਡੀਸਮਿਥ ਵਾਇਆ ਪ੍ਰਿਟੋਰੀਆ (1900) ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਨਰਿੰਜਨ ਸਿੰਘ ਤਸਨੀਮ

**ਨਰਿੰਜਨ ਸਿੰਘ ਤਸਨੀਮ** (1 ਮਈ 1929 - 17 ਅਗਸਤ 2019), ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 30 ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਪੁਰਸਕਾਰ *ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਰਤਨ*  ਸਹਿਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਨਰਿੰਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿੱਚ 1 ਮਈ 1929 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀਤਾਵੰਤੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਬਤੌਰ ਅੰਗਰੇਜੀ ਪ੍ਰੋ. ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਤਸਨੀਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ 35 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਫਿਰ ਈਸ਼ਵਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਪਰਛਾਵੇਂ ਲਿਖਿਆ। ਉਹ ਐਸ.ਸੀ.ਡੀ . ਕਾਲਜ ਵਿੱਚੋਂ ਬਤੌਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪ੍ਰੋ. ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ।

## ਮੌਤ 
ਨਿਰੰਜਨ ਤਸਨੀਮ ਦੀ ਮੌਤ 17 ਅਗਸਤ 2019 ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਕਾਸ ਨਗਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ । ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 91 ਸਾਲ ਸੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ
ਆਈਨੇ ਦੇ ਰੂਬਰੂ

### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਸੋਲਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ
*ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ

### ਨਾਵਲ
**ਪਰਛਾਵੇਂ* (1968) ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ 
*ਕਸਕ (1966)

*ਤ੍ਰੇੜਾਂ ਤੇ ਰੂਪ (1967)
*ਰੇਤ ਛਲ (1969)
*ਹਨੇਰਾ ਹੋਣ ਤੱਕ (1971)
*ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਵਾਂ ਸਾਲ (1974)
**ਜਦੋਂ ਸਵੇਰ ਹੋਈ (1977)*
**ਜੁਗਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ (1981)*
*ਅਜਨਬੀ ਲੋਕ (1980)
**ਗੁਆਚੇ ਅਰਥ (1993)*
**ਤਲਾਸ਼ ਕੋਈ ਸਦੀਵੀ (1999) ਆਖਰੀ ਨਾਵਲ*

## ਆਲੋਚਨਾ
**ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ* (1973)
**ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ* (1979)
**ਮੇਰੀ ਨਾਵਲ ਨਿਗਾਰੀ* (1985)
**ਨਾਵਲ ਕਲਾ ਤੇ ਮੇਰਾ ਅਨੁਭਵ* (1996)

## ਸਨਮਾਨ 
ਤਸਨੀਮ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ *ਗਵਾਚੇ ਅਰਥ* (ਨਾਵਲ) ਲਈ 

* 1993  ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਅਵਾਰਡ
* 1994 ਸਰਬ ਉੱਤਮ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪਕਾਰ ਸਨਮਾਨ 
* 1995 ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਟੇਟ ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 1996 ਭਾਰਤ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ  
* 1999 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ 
* 2003 ਹਸਰਤ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 2015 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਰਤਨ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਚਿਲਡਰਨਸ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ

**ਚਿਲਡਰਨਸ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ** (ਸੀਬੀਟੀ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਦਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਕੇਸ਼ਵ ਸ਼ੰਕਰ ਪਿੱਲੈ ਨੇ 1957 ਵਿੱਚ ਰਖੀ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

**ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ** ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਰਹੇ ਕਿ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਆਪ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 15-20 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਏਥਨਾਲਾਗ ਭਾਸ਼ਾਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ 2011 ਤੱਕ 87 ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਰਜ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਫਾਰਸੀ ਦੇ 7.5 ਕਰੋੜ, ਪਸ਼ਤੋ ਦੇ 5-6 ਕਰੋੜ, ਕੁਰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ 3.2 ਕਰੋੜ, ਬਲੋਚੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ 2.5 ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਲੂਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ 23 ਲੱਖ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਈਰਾਨ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਖੈਬਰ-ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਪ੍ਰਾਂਤ), ਤੁਰਕੀ (ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਕੁਰਦੀ ਇਲਾਕ਼ੇ) ਅਤੇ ਇਰਾਕ (ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਰਦੀ ਇਲਾਕ਼ੇ) ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਰਸੀ ਧਰਮ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਵੇਸਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਦੇਵ

**ਦੇਵ** (5 ਸਤੰਬਰ 1947 -  8 ਦਸੰਬਰ 2025) ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ (2001) ਸਨਮਾਨਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ 1947 ਵਿੱਚ ਜਗਰਾਉਂ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਇਹ ਨੈਰੋਬੀ (ਕੀਨੀਆ) ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ 1964 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਪਰਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 1969 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।
1979 ਵਿਚ, ਉਹ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਚਲਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਵਿਸ ਕਲਾਕਾਰ ਪੌਲ ਕਲੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਯੂਰਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਰਨ, ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਅਤੇ ਬੁਏਨਸ ਆਇਰਸ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਰੂਬੀਗਨ, ਬਰਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਮੇਰੇ ਦਿਨ ਦਾ ਸੂਰਜ* (1969)
**ਵਿਦਰੋਹ* (1970) 
**ਦੂਸਰੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼* (1978)
**ਮਤਾਬੀ ਮਿੱਟੀ* (1983)
**ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਤੇ ਪਰਵਾਜ਼* (1992) 
**ਸ਼ਬਦਾਂਤ* (1999) .
**ਹੁਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ* (2000) 
**ਉਤਰਾਇਣ- ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ* (2011)
* *ਤਿਕੋਨਾ ਸਫ਼ਰ* (2016)

## ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ

ਨਾਨਕ
ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਮਹਾਂ ਭਟਕਣ ਸੀ ਤੇਰੇ ਅਨਥਕ ਕਦਮਾਂ ’ਚ
ਕਿ ਤੂੰ ਗਾਹਿਆ, ਯੁੱਗਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਸੋਚਾਂ ਦਾ 
ਚੱਪਾ ਚੱਪਾ
ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭਟਕਣ ਦੀ ਇੱਕ ਚਿਣਗ ਲਾ ਦੇ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947
ਹਿੰਦ-ਇਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

**ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਖਾ** ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਤਮ ਵਰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਦੋ ਉਪਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ:

*ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਉਪਸ਼ਾਖਾ: ਜੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਪੰਜਾਬੀ, ਰੋਮਾਨੀ, ਮਰਾਠੀ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਆਦਿ। 
*ਈਰਾਨੀ ਉਪਸ਼ਾਖਾ: ਇਸ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ ਅਵੇਸਤਾ (ਪਾਰਸੀਆਂ ਦੀ ਧਰਮਭਾਸ਼ਾ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਫ਼ਾਰਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ: ਫ਼ਾਰਸੀ, ਬਲੋਚੀ, ਦਾਰੀ, ਪਸ਼ਤੋ, ਆਦਿ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦ-ਇਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ
ਬਲੋਚੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਬਲੋਚੀ** (بلوچی) ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਸਣ ਵਾਲੇ ਬਲੋਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਵੇਸਤਾ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਝਲਕ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪ ਵੈਦਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਈਰਾਨ, ਪੂਰਬੀ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ ਜਾਣੀ ਕੁਰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਵੀ ਬਲੋਚੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕੁੱਝ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 80 ਲੱਖ ਲੋਕ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸੁਰਜੀਤ ਰਾਮਪੁਰੀ

**ਸੁਰਜੀਤ ਰਾਮਪੁਰੀ** (12 ਜੂਨ 1926 - 3 ਮਾਰਚ 1990) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। 
## ਜੀਵਨੀ
ਸੁਰਜੀਤ ਰਾਮਪੁਰੀ, (ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਂਗਟ) ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਰਾਮਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1926 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
## ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਗੀਤਾਂ ਭਰੀ ਸਵੇਰ* (1956)
**ਠਰੀ ਚਾਨਣੀ* (1959)
*ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ (1978)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਧੰਜਲ

**ਸੁਰਿੰਦਰ ਧੰਜਲ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ, ਆਲੋਚਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਨਾਟਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਕੈਮਲੂਪਸ ਵਿਖੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਸਾਇੰਸ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਕਨਵੀਨਰ ਹੈ। 

## ਮੁਢਲੀ ਜਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਧੰਜਲ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਮਾਰਚ, 1950 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਭਾਈਕਾ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਨ 1971 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸੰਨ 1972 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਿਆ। ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਵਿੰਡਜ਼ਰ (ਉਨਟੇਰੀਓ) ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਆਫ ਅਪਲਾਈਡ ਸਾਇੰਸ (ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ। ਸੰਨ 1988 ਵਿੱਚ ਮੈਕਮਾਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਹੈਮਿਲਟਨ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਕੀਤੀ। ਸੰਨ 2005 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪੀ ਐੱਚ ਡੀ ਅਤੇ ਸੰਨ 2014 ਵਿੱਚ ਥਾਪਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਪੀ ਐੱਚ ਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 

## ਰੁਜ਼ਗਾਰ
ਸੰਨ 1972 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਕਈ ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਿਹਾ। ਸੰਨ 1980 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪ੍ਰੋਕਟਰ ਐਂਡ ਗੈਂਬਲ ਦੇ ਗਰੈਂਡ ਪਰੇਰੀ ਦੇ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਥੇ ਉਸ ਨੇ ਡੀਜ਼ਾਇਨ ਮੈਨੇਜਰ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਪ੍ਰੋਸੈੱਸ ਕੰਟਰੋਲ ਇੰਜਨੀਅਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੰਨ 1985 ਵਿੱਚ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਅਲਬਰਟਾ, ਐਡਮੰਟਨ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆ ਲੱਗਾ ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੇ 1989 ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 'ਟਾਮਸਨ ਰਿਵਰਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ' ਕੈਮਲੂਪਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ (2017) ਤੱਕ ਉਹ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੈ।  

## ਸਾਹਿਤਕ ਸਫਰ
ਡਾ.: ਧੰਜਲ ਦੀਆ ਹੁਣ ਤਕ ਛੇ ਕਿਤਾਬਾ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ “ਸੂਰਜਾ ਦੇ ਹਮਸਫਰ” ਸੰਨ 1972 ਵਿੱਚ ਛਪੀ। ਓੁਹ ਕੈਨੇਡਾ. ਵਿੱਚ ਛਪਣ ਵਾਲੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਰਸਾਲੇ “ਵਤਨੋਂ ਦੂਰ” ਦੇ ਮੋਢੀ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਇਹ ਰਸਾਲਾ 1973 ਵਿੱਚ ਸੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1973 ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਨਰਲ ਸਕਤਰ ਸਨ। 

ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।  ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 1970 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ. ਦੇ ਸਹਿਰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਤੀਜੀ ਪਾਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ 1984 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਨਾਟਕ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਨ੍ਵ ਸੀ “ਇਨਕਲਾਬ ਞਿੰਦਾਬਾਦ”।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
### ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਸੂਰਜਾਂ ਦੇ ਹਮਸਫ਼ਰ* (1972) 
**ਤਿੰਨ ਕੋਣ* (ਤਿੰਨ ਕਵੀਆਂ - ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਧੰਜਲ, ਅਤੇ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ (1979) 
**ਜ਼ਖਮਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ* (1985)
**ਪਾਸ਼ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ: ਦਸ ਕਵਿਤਾਵਾਂ* (1991)
**ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਲਾਟ* (2011)

### ਆਲੋਚਨਾ
*ਨਾਟਕ, ਰੰਗਮੰਚ, ਆਤਮਜੀਤ ਅਤੇ ਕੈਮਲੂਪਸ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ (1998)

## ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ

ਜੰਗਲ਼ 'ਚ ਤੁਰਦਿਆਂ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਰਿੱਛ ਆਵੇਗਾ
ਤੇ ਦੋਸਤ ਮੇਰਾ ਦੌੜ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਵੇਗਾ
ਤਾਂ ਮੈਂ, ਏਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਿ ਰਿੱਛ ਮੈਨੂੰ ਅਧਮੋਇਆ ਕਹੇ
ਤੇ ਮੇਰੀ ਹੋਂਦ ਬੁਜ਼ਦਿਲ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਦੀ ਪੀੜਾ ਸਹੇ
ਮੈਂ ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਾਂਗਾ
ਰਿੱਛਾਂ ਤੇ ਮੌਸਮੀ ਦੋਸਤਾਂ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਸਰਿਆ, ਕਰਾਂਗਾ
ਫਿਰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਲਈ ਜੀਆਂਗਾਂ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਲਈ ਮਰਾਂਗਾ
ਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਨਿਰਛਲ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ 'ਚੋਂ ਨਵੀਂ ਕਥਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

## ਇਨਾਮ 
ਡਾ. ਧੰਜਲ ਨੂੰ 1970 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਆਉਣ ਲਈ ਮੈਡਲ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਫੁੱਲ ਦੀ ਮਹਿਕ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ

**ਕਿਸਨ ਬਾਬੂਰਾਓ ** "**ਅੰਨਾ**" **ਹਜ਼ਾਰੇ** (, ; (ਜਨਮ 15 ਜੂਨ 1937) ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। 1992 - ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ, ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਵਧਾਉਣ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿਲਾਉਣ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਮੁੱਢਲੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਧਰ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਆਯੋਜਿਤ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਹਜ਼ਾਰੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਜ਼ ਲਈ ਵਾਰ ਵਾਰ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਚੇਤਾ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੂਨ 1937 (ਕੁਝ ਸਰੋਤ 15 ਜਨਵਰੀ 1940 ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਦੇ ਭਿੰਗਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਮਰਾਠਾ ਕਿਸਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਬੂਰਾਓ ਹਜਾਰੇ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਹਜਾਰੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਿਆ। ਪਿਤਾ ਮਜਦੂਰ ਸਨ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਦਾਦਾ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਭਿੰਗਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਂਜ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਅਹਿਮਦ ਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਰਾਲੇਗਨ ਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਦਾਦਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਅੰਨਾ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਰਾਲੇਗਨ ਆ ਗਿਆ। ਅੰਨਾ ਦੇ ਛੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਤੰਗੀ ਦਾ ਆਲਮ ਵੇਖ ਕੇ ਅੰਨਾ ਦੀ ਭੂਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਲੈ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਤਵੀਂ ਤੱਕ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਪਰਵਾਰ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਬੋਝ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦਾਦਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਫੁਲ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ 40 ਰੁਪਏ ਦੇ ਤਨਖਾਹ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਲੇਗਨ ਤੋਂ ਸੱਦ ਲਿਆ।

## ਸਰਗਰਮੀਆਂ 
ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦਾ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਿਸ ਦਾ ਕਿ ਹਮਾਇਤੀ ਘੇਰਾ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ‘ਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥਾਂ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937
ਕੰਵਰ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ 'ਸਹਰ'

**ਕੰਵਰ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਸਹਰ** () ਕਲਮੀ ਨਾਮ **ਸਹਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਸੀ। * ਟਾਈਮਜ ਆਫ ਇੰਡੀਆ* ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ "ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਰਦੂ ਕਵੀ," ਲਿਖਿਆ।
## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸਹਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਹੀਵਾਲ, ਪੰਜਾਬ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1920 ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ, ਭਾਰਤ ਆ ਗਿਆ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵੰਨ ਸਵੰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਉਮੰਗ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਥੀਮਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਅਮਨ ਅਤੇ ਹਾਸਰਸ ਦੇ ਥੀਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ, ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਫਰਾਜ਼ ਵਰਗੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦਵੀਪ ਦੇ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਪਾਰ ਕੌਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਹਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ *ਤੁਲੂ-ਇ ਸਹਰ* (1962) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।; (ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਸਵੇਰ ਦਾ ਆਗਮਨ"; ਇਹ ਕਲਮੀ ਨਾਮ "ਸਹਰ" ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਖੇਡ ਹੈ ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ 'ਸਵੇਰ')। 1983 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ * ਯਾਦੋਂ ਕਾ ਜਸ਼ਨ * ਸਿਰਲੇਖ ਸਵੈਜੀਵਨੀਪਰਕ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰੋਹ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਸਹਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 1992 ਵਿੱਚ ਯੂ.ਏ.ਈ. ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਹਬੀਬੀ

**ਹਬੀਬੀ** (, ) ਸੀਰਿਆਈ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਮਹਿਬੂਬ ਹੈ (ਇਹ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਹਬੀਬਾਤੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ)।
ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ

**ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲਾ** (,  ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੀਨਾ-ਪਨਾਹ ਨਗਰ ਦਾ ਆਂਤਰਿਕ ਕਿਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਲੇ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ 1538 ਤੋਂ 1545 ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਕਿਲੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਦਵਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੀਵਾਰਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਸਜਦ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਲੀ ਅਸ਼ਟਭੁਜੀ ਖੰਭਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਿਲਾ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੈ ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। 
## ਗੈਲਰੀ

File:West Gate.jpg|ਮਗ਼ਰਿਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਯਾਨੀ **ਬੜਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ** ਮੌਜੂਦਾ ਅਹਿਮ ਐਂਟਰੀ
File:Lake outside Purana Qila, New Delhi.jpg|ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਝੀਲ
File:Step Well - Baoli.JPG|ਬਾਉਲ਼ੀ
File:Purana Qila, Delhi.JPG|ਬੜੀ ਬਾਹਰੀ ਦੀਵਾਰ
File:Central iwan of Qila-i-Kuhna mosque, Purana Qila.jpg|ਕਲਾ-ਏ-ਕੁਹਨਾ ਮਸਜਿਦ (ਐਂਟਰੀ)
File:Qila-i-Kuhna back of mosque, Purana Qila, Delhi.jpg|ਕਲਾ-ਏ-ਕੁਹਨਾ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਪਿੱਛੇ
File:North Gate, or Talaqi Darwaza.jpg|ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ
File:North Gate interior.jpg|ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ
File:South Gate1.jpg|ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ
File:Khairul Manazil, Purana Qila, Delhi.jpg|ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਨੇੜੇ **ਖ਼ੈਰਉਲ ਮਨਾਜ਼ਲ** ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਮਦੱਰਸਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਿਲੇ
ਪਾਦਰੀ

ਈਸਾਈਆਂ ਦਾ ਰੂਹਾਨੀ ਪੇਸ਼ਵਾ। ਆਰਚ ਬਿਸ਼ਪ ਦੇ ਬਾਦ ਬਿਸ਼ਪ ਦਾ ਦਰਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਵਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਦਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਗਰ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਗਿਰਜੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਤਾਦਾਦ ਵਧਦੀ ਗਈ ਪਾਦਰੀ ਨੁਮਾਇਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਣਦਾ ਗਿਆ। ਪਾਦਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪੋਪ ਰਾਹੀਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਪਿਆ। ਅਕਸਰ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜ ਭੀ ਪਾਦਰੀ ਨੂੰ ਪੋਪ ਹੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਇੰਗਲਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1534 ਦੇ ਬਾਦ ਪਾਦਰੀ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਿਲਾਲ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼

**ਹਿਲਾਲ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ​​ਸਨਮਾਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਇਰਵਿੰਗ

**ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਇਰਵਿੰਗ ** (3 ਅਪਰੈਲ 1783 - 28 ਨਵੰਬਰ 1859) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਜੀਵਨੀਕਾਰ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਟਕ

**ਕਿਲਾ ਅਟਕ**, ਅਟਕ ਖ਼ੁਰਦ (ਅਟਕ ਕਦੀਮ) ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਤੇ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ 1581 ਤੋਂ 1583 ਦੌਰਾਨ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ ਖ਼ੁਆਜਾ ਸ਼ਮਸ ਉੱਦ ਦੀਨ ਖ਼ਵਾਫ਼ੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।

ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਉਸ ਵਕਤ ਆਇਆ ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਾਈ ਮਿਰਜ਼ਾ ਹਕੀਮ (ਕਾਬਲ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ) ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਦ ਕਾਬਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਕਤ ਅਕਬਰ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਦਫ਼ਾਈ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦੇ ਪੇਸ਼-ਏ-ਨਜ਼ਰ ਕਿਲੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ 30 ਮਈ 1581 ਨੂੰ ਕਿਲਾ ਅਟਕ ਬਨਾਰਸ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਅਬੂ-ਅਲ-ਫ਼ਜ਼ਲ ਨੇ ਅਕਬਰ ਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ:
''﻿ਮੁੱਕਨੂਨ ਜ਼ਮੀਰ ਜਹਾਨ ਆਰਾ, ਆਨ ਬੂਦ ਕਿ ਚੂੰ ਮਰਕਬ ਹੁਮਾਯੂੰ ਬਾ ਆਨ ਹਦੂਦ ਰਸਦ ਹਸਾਰੀ ਆਲੀ ਇਮਾਰਤੀ ਯਾਬਦ। ਵਦਰੀਨ ਵਲ਼ਾ ਆਨ ਜਾਈਕਾ ਦੂਰ ਬਨਿਆਨ ਗੁਜ਼ੀਦਾ ਬੋਦਨਦ। ਪਚਸ਼ਮ ਹਕੀਕਤ ਪਜ਼़ੋਹ ਪਸੰਦੀਦਾ ਆਮਦ। ਪਾਨਜ਼ ਦਹਮ ਖ਼ੋਰਦਾਰ ਬੂਦ, ਇਜ਼ ਗਸ਼ਤਨ ਦੁਪਹਿਰ ਵ ਦੋ ਘੜੀ ਬਦਸਤ ਮੁਕੱਦਸ ਬੁਨਿਆਦ ਨਹਾਦਾ। ਬਦਾਨ ਨਾਮ ਅਖ਼ਤਸਾਸ ਦਾਦੰਦ ਚੁਨਾਂਚਿ ਦਰ ਅਕਸਾਐ ਮਸ਼ਰਕੀ ਮਮਾਲਿਕ ਕਲਈ ਐਸਤ ਕਿ ਨਾਮ ਆਨ ਕਟਕ ਬਨਾਰਸ। ਵਬਾਦ ਅਹਿਤਮਾਮ ਖ਼ੁਆਜਾ ਸ਼ਮਸ ਉੱਦ ਦੀਨ ਖ਼ਵਾਫ਼ੀ (ਕਿ ਦਰੀਨ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਅਜ਼ ਬੰਗਾਲਾ ਆਮਦਾ ਬੂਦ) ਕਰਾਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ। ਦਰ ਅਨਦਕ ਫ਼ਰਸੁੱਤੀ ਬਹਿਸਨ ਅੰਜਾਮ ਰਸੀਦ। ਮਿਆਨ ਵਲਾਇਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵ ਕਾਬਲਸਤਾਨ ਬਰਜ਼ਖ਼ ਸ਼ਗਰਫ਼ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਯਾਫ਼ਤ ਵ ਸਰਮਾਇਆ ਫ਼ਰਮਾਨ ਪਜ਼ੀਰੀ ਗਰਦਨ ਕਿਸਾਨ ਆਨ ਹਦੂਦ ਸ਼ੁੱਦ। ਆਰਜ਼ੂ ਮਨਦਾਨ ਮਾਇਆ ਰਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਰੋਜ਼ੀ ਪਦੀਦਆਮਦ ਵ ਖੋਹ ਸੱਤਾ ਦਾਰਾਨ ਰਾਬਜ਼ਾਅਤ ਇਤਮੀਨਾਨ ਸਰਅੰਜਾਮ ਯਾਫ਼ਤ ਵ ਜਹਾਨ ਨੂਰ ਦਾਨ ਰੋਜ਼ਗਾਰਰਾ ਐਮਨੀ ਰਵੀ ਦਾਦ'

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼ਾਹ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਦੇਹਲਵੀ

**ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲਾ** ਉਰਫ **ਸ਼ਾਹ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਦੇਹਲਵੀ** (1743–1824, ਉਰਦੂ:) ਸ਼ੁਰੂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੂਫ਼ੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਾਦਰੀ ਅਤੇ ਚਿਸ਼ਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸੂਫ਼ੀ ਮਾਸਟਰ ਸੀ।
## ਜੀਵਨ
ਸ਼ਾਹ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਦੇਹਲਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਵ ਉਮਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵਾਲਿਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦ ਅਲਤੀਫ਼ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਾਲਿਦ ਸਾਹਿਬ ਬਜ਼ਾਤ-ਏ-ਖ਼ੁਦ ਕਾਦਰੀਆ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਤਾਅਲੁੱਕ ਰਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੀਰ ਤੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਦੇ ਖ਼ਵਾਹਿਸ਼ਮੰਦ ਸਨ ਲੇਕਿਨ ਉਸਦੇ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਪਿਤਾ) ਦਾ ਇੰਤਕਾਲ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ
ਮਜ਼ਹਰ ਉਲ ਇਸਲਾਮ

**ਮਜ਼ਹਰ ਉਲ ਇਸਲਾਮ** () (ਜਨਮ 4 ਅਗਸਤ 1949) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਿਆਰ, ਦਰਦ, ਆਨੰਦ, ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਥੀਮ ਮੇਲ ਕੇ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਮੁਹੱਬਤ ਮੁਰਦਾ ਫੂਲੋਂ ਕੀ ਸਿੰਫ਼ਨੀ* (ਨਾਵਲ, 1999)
**ਐ ਖ਼ੁਦਾ*: ਆਂਸੂਉਂ ਕੇ ਫੂਲੋਂ ਕੇ ਮੌਸਮ ਮੇਂ ਆਂਖੇਂ ਕਿਉਂ ਹਿਜਰਤ ਕਰ ਜਾਤੀ ਹੈਂ (1999)
**ਬਾਤੋਂ ਕੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਮੇਂ ਭੀਗਤੀ ਲੜਕੀ* (1994)
**ਮੈਂ ਆਪ ਔਰ ਵੋਹ* (1992)	
**ਖ਼ਤ ਮੇਂ ਪੋਸਟ ਕੀ ਹੁਈ ਦੋਪਹਿਰ*
**ਘੋੜੋਂ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਂ ਅਕੇਲਾ ਆਦਮੀ* 
**ਹਰਾ ਸਮੁੰਦਰ* (ਪੰਜਾਬੀ)
**ਬੋਲੀਆਂ* (ਤਰਜਮਾ)
**ਫ਼ੋਕਲੋਰ ਕੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ* (ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ)
**ਲੋਕ ਪੰਜਾਬ* (ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ)
**ਦੁਆ: ਦੁੱਖ ਔਰ ਮੁਹੱਬਤ ਕੇ ਮੋਸਮੋਂ ਕਾ ਫੂਲ*
**ਗੁੜੀਆ ਕੀ ਆਂਖ ਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋ ਦੇਖੋ* (ਕਹਾਣੀਆਂ)

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*BY: MAZHAR-UL-ISLAM
*ਮਜ਼ਹਰ ਉਲ ਇਸਲਾਮ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ
 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949
ਸ਼ਬਨਮ ਸ਼ਕੀਲ

**ਸ਼ਬਨਮ ਸ਼ਕੀਲ** ( ALA-LC:  ; 12 ਮਾਰਚ 1942&nbsp;– 2 ਮਾਰਚ 2013) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਕਵਿਤਰੀ ਸੀ। ਸ਼ਬਨਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ *ਤਨਕੀਦੀ ਮਜ਼ਾਮੀਨ*, 1965 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਸ਼ਬਨਮ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਮਾਰਚ 1942 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਈਦ ਆਬਿਦ ਅਲੀ ਆਬਿਦ ਇੱਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਤਬਸਮ ਤੇ ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼ ਵਰਗੇ ਨਾਮਵਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਉਹ ਕਿੰਨਰਾਈਡ ਕਾਲਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਓਰੀਐਂਟਲ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕਵੀਨਜ਼ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਅਗਲੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਲਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਲਾਹੌਰ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਰਕਾਰੀ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲਜ, ਕੋਇਟਾ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਫੈਡਰਲ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਐਫ-7/2 ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

1967 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਈਦ ਸ਼ਕੀਲ ਅਹਿਮਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਜੋ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਨੌਕਰ ਸੀ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ ਵਕਾਰ ਹਸਨੈ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਜਹਾਂਜ਼ੇਬ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਮਲਹਾਤ ਅਵਾਨ ਸੀ।

ਸ਼ਬਨਮ ਦੀ 2 ਮਾਰਚ, 2013 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਨਮਾਜ਼-ਏ-ਜਨਾਜ਼ਾ 3 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੇ ਐਫ -11 ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਾ ਪਰਵੇਜ਼ ਅਸ਼ਰਫ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਿਆਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੋਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
ਹੇਠਾਂ ਸ਼ਬਨਮ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:

* ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡ, 2005
* ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ - ਹਮਦਰਦ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, 1994
* ਬੋਲਾਨ ਅਵਾਰਡ (ਸ਼ਬਜਾਦ - ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ), 1988
* ਸਰਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਉੱਘੀ ਔਤਾਂ ਲਈ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਮੁਬੰਸ਼ੀਰਾ ਨਸਰੀਨ, ਉਰਦੂ ਵਿਭਾਗ, ਐਨ.ਯੂ.ਐਮ.ਐਲ. ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਬਨਮ ਸ਼ਕੀਲ ਦੀ ਸ਼ਾਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਸ਼ੈਰੀ (ਰਿਸਰਚ ਪੇਪਰ) (2000)
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ
* ਲਾਈਫ ਮੈਂਬਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਕਾਦਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਸ
* ਮੈਂਬਰ ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਚੈਨਲ 3
* ਮੈਂਬਰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਕਮੇਟੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਕਾਦਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼
* ਮੈਂਬਰ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਬੋਰਡ, ਲਾਹੌਰ
* ਮੈਂਬਰ ਜਿਊਰੀ (ਅਵਾਰਡ) ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ.ਸੀ. ਪਰਵੀਨ ਸ਼ਕੀਰ ਟਰੱਸਟ ਅਤੇ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਲੈਟਰਜ਼ ਹਿਜਰਾ ਅਵਾਰਡ
* ਭਾਹਾ-ਉਦ-ਦੀਨ ਜ਼ਕਰੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਰਿਸਰਚ ਪੇਪਰ: ਸ਼ਬਨਮ ਸ਼ਕੀਲ ਕੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਔਰ ਫਨ (ਐਮ. ਫਿਲ)
* ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਗਿਆਨ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਆਨਰਜ਼ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸਪਾਰਟਾ

**ਸਪਾਰਟਾ** (ਡੋਰਿਕ ਯੂਨਾਨੀ: Σπάρτα, ਐਟਿਕ ਯੂਨਾਨੀ: Σπάρτη) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਸੀ ਜੋ ਯੂਰੋਤਾਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।
ਗਿਰੀਲਾਲ ਜੈਨ

**ਗਿਰਿਲਾਲ ਜੈਨ** (1924 – 19 ਜੁਲਾਈ, 1993) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਸੰਨ 1978 ਤੋਂ ਸੰਨ 1988 ਤੱਕ ਟਾਈਮਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨ 1989 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਗਿਰੀਲਾਲ ਜੈਨ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਲੀ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 50 ਮੀਲ (80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਦੂਰ ਦਿਹਾਤੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੈਚੂਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਜੈਨ ਨਾਲ 1951 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਜੈਨ ਅਤੇ ਕਾਲਮ ਲੇਖਕ ਸੰਧਿਆ ਜੈਨ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਬੇਟਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੁਨੀਲ ਜੈਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਤੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟੈਂਡਰਡ ਅਤੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡੀਟਰ ਦੇ ਐਡੀਟਰ ਰਾਏ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਮੋਲਡ ਵਿਚਲੀ ਕਾਸਟ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਹਨ।

19 ਜੁਲਾਈ 1993 ਨੂੰ 69 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਬਾਹਰੀ ਸੰਪਰਕ 
* http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE6DF1F3DF935A15754C0A965958260
* http://www.bharatvani.org/books/ayodhya/apex1.htm 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂਤਵ
ਦੁੱਗਰੀ

**ਦੁੱਗਰੀ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਿਆਸ (ਰਿਸ਼ੀ)

**ਰਿਸ਼ੀ ਬੇਦਬਿਆਸ** ਜਾਂ **ਵੇਦਵਿਆਸ** ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਸਨ। ਬੇਦਬਿਆਜ਼ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਰਮਅਨੁਸਾਰ ਘਟਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਹਸਿਤਨਾਪੁਰ ਦੀਆਂ ਸਮਸਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਇਤਲਾਹ ਉਹਨਾਂ ਤੱਕ ਤਾਂ ਪੁੱਜਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਪਰਾਮਰਸ਼ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਅੰਤਰਦਵੰਦਵ ਅਤੇ ਸੰਕਟ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਮਾਤਾ ਸੱਤਿਆਬਤੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ ਲਈ ਕਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪੁੱਜਦੀ, ਤਾਂ ਕਦੇ ਹਸਿਤਨਾਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜ-ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਸੱਦੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਹਰੇਕ ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਬਿਆਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬੇਦਾਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇਂ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੇਦਬਿਆਸ ਹੋਏ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਤੀਜੇ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਾਚਾਰੀਆ, ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਬੇਦਬਿਆਸ ਹੋਏ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੂਰੀਆ, ਮ੍ਰਿਤੂ, ਇੰਦਰ, ਧਨਜੰਈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਵੈਪਾਇਨ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਆਦਿ ਅਠਾਈ ਵੇਦਵਿਆਸ ਹੋਏ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਠਾਈ ਵਾਰ ਬੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਭਾਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਅੱਠਾਰਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਯੋਗੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਲਸੋਈ

**ਲਸੋਈ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਹੈ | ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ | ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪਿੰਡ  ਦੇ ਬਾਹਰ ਸਥਿਤ ਹੈ | ਇਹ ਜਿਲਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪਿੰਡ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਿਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਹੱਦ ਸੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਇਹ ਕਾਫੀ ਬੜਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਪਿੰਡ ਲਸਾੜਾ,ਰੁੜਕੀ, ਦੁੱਗਰੀ, ਜ਼ੁਲਮਗੜ੍ਹ, ਹਨ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਘੁੱਗ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ "ਪਵਿੱਤਰ ਲਸੋਈ ਵੀ ਏਸੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਢਾਡੀ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਲਸੋਈ ਹੋਏ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਪਾਕ, 1965 ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਰਮੀ ਨੰ: 4441307 ਸਿਪਾਹੀ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ 1 ਸਿੱਖ ਲਾਈ,   ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਲੀਦਾਨ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੇਟ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਖਪਤਕਾਰ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਵਸ

**ਖਪਤਕਾਰ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਵਸ** ਜਾਂ **ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਪਤਕਾਰ ਦਿਵਸ** ਹਰ ਸਾਲ 15 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਤਾਂ ਹੀ ਹੈ ਜੇ ਕਰ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕੀਏ ਅਤੇ ਜਿਨਾਂ ਸਮਾਂ ਉਹ ਜਾਗਰੂਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। 
## ਖਪਤਕਾਰ ਕੋਣ?
ਖਪਤਕਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ। ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ ਭੋਜਨ, ਕਪੜੇ, ਕਾਰ ਜਾਂ ਟੀਵੀ। ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਡ੍ਰਾਈ ਕਲੀਨਿੰਗ, ਕਾਰ ਦੀਆਂ ਮੁਰੰਮਤਾਂ ਜਾਂ ਰੈਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ। ਜੋ ਕਰਿਆਨੇ ਦਾ ਸਮਾਨ ਖਰੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਖੋਲਦਾ ਹੈ, ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਸੇਵਾ ਮੰਗਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਬੱਸ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਟੈਕਸਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਖਪਤਕਾਰ ਹੈ।
## ਖਪਤਕਾਰ ਦੇ ਫਰਜ
ਖਪਤਕਾਰ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਫਰਜ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਤੋਂ ਵਸਤੂ ਖਰੀਦਣ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਬਿੱਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਬਿੱਲ ਹੀ ਉਸ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਕਲੇਮ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਅਧਾਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖਪਤਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿਵਸ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਣਾਏ ਕਨੂੰਨ ਉਨੀ ਦੇਰ ਤਕ ਕੋਈ ਸਾਰਥਕ ਨਤੀਜੇ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ, ਜਿਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਗਾਹਕ ਖੁਦ ਸੁਚੇਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਈਸ ਦਿਨ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖਪਤਕਾਰ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਪਹਿਲੂ ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਸਾਡਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਹੀ ਹੱਕ ਮਿਲੇਗਾ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਕਨੂੰਨ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਵਾਗੇ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ
ਭਿਕਿਆਸੈਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਭਿਕਿਆਸੈਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ** ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਸੀ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਅਲਮੋੜਾ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਸੀ। ਇਹ ਹਲਕਾ 2002 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਖੰਡ (ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਤਰਾਂਚਲ) ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਇਸਨੂੰ 2008 ਦੇ ਪਰਿਸੀਮਨ ਦੌਰਾਣ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਵਿਧਾਇਕ
ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।

|-style="background:#E9E9E9;"
!ਸਾਲ
!colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ
!align="center" | ਵਿਧਾਇਕ
!ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ
!ਵੋਟਰ %
!ਜੇਤੂ ਦਾ ਵੋਟ ਅੰਤਰ 
!ਸਰੋਤ
|-
|2007
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀਨਾ
|58087
|52.68
|4130
|
|-
|2002
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਪ੍ਰਤਾਪ ਬਿਸ਼ਟ
|58825
|45.37
|2210
|
|}

**ਸਿਲਿਸਲੇਵਾਰ **

ImageSize = width:800 height:160
PlotArea = left:20 right:50 bottom:80 top:10
AlignBars = early

Colors =
 id:canvas  value:white
 id:INC   value:blue legend: ਕਾਂਗਰਸ
 id:BJP   value:orange legend: ਭਾਜਪਾ
 id:BSP   value:red legend: ਬਸਪਾ
 id:OTH value:rgb(0.9,0.9,0.9) legend: ਹੋਰ

DateFormat = yyyy
Period  = from:2002 till:2012
TimeAxis = orientation:horizontal
Legend  = columns:4 left:180 top:25 columnwidth:180

PlotData=
 bar:PRMs width:10 mark:(line,white) align:left fontsize:s

 from:2002 till:2007 shift:(-48,20)  color:INC text:"ਪ੍ਰਤਾਪ ਬਿਸ਼ਟ 2002 – 2007"
 from:2007 till:2012 shift:(-60,-30)  color:BJP text:"ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀਨਾ 2007 – 2012"
 

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਵੇਬਸਾਈਟ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਪਤਰਸ ਬੁਖਾਰੀ

**﻿ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ** (ਉਰਦੂ: ) (ਕਲਮੀ ਨਾਮ **ਪਤਰਸ ਬੁਖ਼ਾਰੀ** - )ਹਿਲਾਲ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼, (1 ਅਕਤੂਬਰ 1898, ਪਿਸ਼ਾਵਰ – 5 ਦਸੰਬਰ 1958, ਨਿਊਯਾਰਕ)ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ ਹਾਸਰਸ ਲੇਖਕ, ਐਜੂਕੇਟਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਸੀ।
## ਜੀਵਨ
﻿ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਬੁਖ਼ਾਰੀ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1898ਨੂੰ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਿਦ ਸੱਯਦ ਅਸਦ ਅੱਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਹ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੇ ਮੁਣਸ਼ੀ ਸਨ। ਆਰੰਭਿਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਦ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਨਬ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਐਮ ਏ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਗਹਿਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ (ਰਾਵੀ) ਦਾ ਐਡੀਟਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਐਮ ਏ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਦ ਉਹ ਇੰਗਲਿਸਤਾਨ ਜਾ ਕੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਈਸ਼ਵਰ ਕੰਵਰ ਪੁਰੀ

**ਈਸ਼ਵਰ ਕੰਵਰ ਪੁਰੀ** () ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਮਰੀਕੀ ਹੈ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ। ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ