ਤਨੂ ਪਦਮਨਾਭਨ

**ਤਨੂ ਪਦਮਨਾਭਨ** (10 ਮਾਰਚ 1957 – 17 ਸਤੰਬਰ 2021) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਬਣਤਰ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਤੇ ਕੁਆਂਟਮ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 300 ਪੇਪਰ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਡਾਰਕ ਐਨਰਜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਭਰਦੀ ਘਟਨਾ ਵਜੋਂ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਏ। ਉਹ ਪੁਣੇ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀ ਐਂਡ ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ਿਕਸ (IUCAA) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
10 ਮਾਰਚ 1957 ਨੂੰ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ) ਵਿੱਚ ਥਾਨੂ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੇ ਪਦਮਨਾਭਨ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. (1977) ਅਤੇ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. (1979) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਕੇਰਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।  ਉਸਨੇ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਖੋਜ ਪੱਤਰ (ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ 'ਤੇ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1979 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਰਿਸਰਚ (TIFR) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ। ਉਸਨੇ 1980 ਤੋਂ 1992 ਤੱਕ TIFR ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੈਕਲਟੀ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ (1986-87) ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਹ 1992 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀ ਐਂਡ ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 18 ਸਾਲ (1997–2015) ਤੱਕ ਇਸਦੇ ਡੀਨ, ਕੋਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।  2002-2015 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਗੁਰੂਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਭਰਦੇ ਵਰਤਾਰੇ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਚਕਤਾ ਜਾਂ ਤਰਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਵਿਆਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਗੁਰੂਤਾਕਰਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਰਗ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਦਮਨਾਭਨ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗੁਰੂਤਾ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਕਈ ਅਜੀਬ ਪਹਿਲੂ ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਥਿਰਤਾ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਹੱਲ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।  ਉਸਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਕਸਫੋਰਡ-ਕੈਂਬਰਿਜ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ "ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਥਿਰਾਂਕ" 'ਤੇ ਦੋ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ।  

ਪਦਮਨਾਭਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਟੀਆਈਐਫਆਰ, ਹਰੀਸ਼-ਚੰਦਰ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਇਲਾਹਾਬਾਦ), ਰਮਨ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਬੰਗਲੌਰ), ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ, ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ (ਆਈਆਈਐਸਈਆਰ, ਪੁਣੇ) ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਫੈਕਲਟੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਆਈਆਈਐਸਈਆਰ, ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਫੈਕਲਟੀ ਸਨ।

ਪਦਮਨਾਭਨ ਨੇ NCRA ਦੇ ਜਾਇੰਟ ਮੀਟਰਵੇਵ ਰੇਡੀਓ ਟੈਲੀਸਕੋਪ (2006–09) ਲਈ ਸਮਾਂ ਵੰਡ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ (2008–11) ਸਨ, ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਸਾਰ (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, ਇਸਦਾ ਅੱਧਾ ਦਰਜਨ ਖੇਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਫਾਇਤੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਲ (IYA) ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ, ਉਸਨੇ (ਜੇ.ਵੀ. ਨਾਰਲੀਕਰ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਧੁਰੜੇ ਦੇ ਨਾਲ) IYA ਖਗੋਲ ਡਾਇਰੀ 2009 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਗੋਲ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ 53 ਚਿੱਤਰਿਤ ਪੰਨੇ ਹਨ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਸੰਤੀ ਪਦਮਨਾਭਨ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਦ ਡਾਨ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ (ਸਪ੍ਰਿੰਜਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ [14])।

ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਵਾਸੰਤੀ ਪਦਮਨਾਭਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਟੀਆਈਐਫਆਰ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਹਮਸਾ ਪਦਮਨਾਭਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਈਯੂਸੀਏਏ, ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 17 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਪੁਣੇ ਸਥਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੋਸਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਲੇਖ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ arXiv 'ਤੇ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
ਪਦਮਨਾਭਨ ਨੇ ਕਈ ਉੱਨਤ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ-ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ।

## ਸਨਮਾਨ 
* 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957