open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਦੁਰਗਾਪ੍ਰਸਾਦ ਖਤਰੀ

right|thumb|ਦੁਰਗਾਪ੍ਰਸਾਦ ਖਤਰੀ
**ਦੁਰਗਾਪ੍ਰਸਾਦ ਖਤਰੀ ** (1895 - 1974) ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਉੱਘਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਕੀਨੰਦਨਖਤਰੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1895 ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1912 ਵਿੱਚ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਬਲੀਅਤ ਨਾਲ ਸਕੂਲੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਡੇਢ ਦਰਜਨ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ-
* (1) ** ਤਿਲਸਮੀ ਏਆਰੀ ਨਾਵਲ** - ਭੂਤਨਾਥ ਅਤੇ ਰੋਹਤਾਸਮਠ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵਿਧ ਦੇ ਨਾਵਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਹੀ ਜਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਬਲਕਿ‌ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਇਸ ਸੂਖਮਤਾ ਨਾਲ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਨਾਮ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੇਵਕੀਨੰਦਨ ਖਤਰੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ‌ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ।
* (2) **ਜਾਸੂਸੀ ਨਾਵਲ** - *ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੋਧ*, *ਲਾਲਪੰਜਾ*, *ਰਕਤਾਮੰਡਲ*, *ਸਫੇਦ ਸ਼ੈਤਾਨ* ਜਾਸੂਸੀ ਨਾਵਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਵਨਾ  ਨਾਲ ਓਤ ਪੋਤ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। *ਸਫੇਦ ਸ਼ੈਤਾਨ* ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਮੌਲਕ ਉਦਭਾਵਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਜਾਸੂਸੀ ਨਾਵਲ ਹਨ - - *ਸੁਵਣਰਿਖਾ*, *ਸਵਰਗਪੁਰੀ*, *ਸਾਗਰ ਸਮ੍ਰਾਟ*,  *ਸਾਕੇਤ* ਅਤੇ *ਕਾਲ਼ਾ ਚੋਰ*। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਸੂਸੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।
* (3) **ਸਮਾਜਿਕ ਨਾਵਲ** ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਕਲੰਕਕਾਲਿਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਦੇ ਅਨੈਤਿਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। *** ਬਲੀਦਾਨ*** ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪਾਤਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਵਲ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਾਸੂਸੀ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਕਾਫ਼ੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਝਲਦੇ ਹਨ।
* (4) *ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ*  ਅਨੋਖੇ ਪਰ ਸੰਭਾਵੀ ਘਟਨਾਚਕਰ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। *ਮਾਇਆ* ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜਕ ਨੈਤਿਕ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮਹੱਤਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵਕੀਨੰਦ ਖਤਰੀ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲਰਾਮ ਗਹਮਰੀ ਦੀ ਏਯਾਰੀ ਜਾਸੂਸੀ - ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੀ ਹੈ, ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਸੂਸੀ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸਿਲੰਡਰੀਕਲ ਲੈੱਨਜ਼

**ਸਿਲੰਡਰੀਕਲ ਲੈੱਨਜ਼** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:Cylindrical lens) ਓਹ ਲੈੱਨਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਕਸ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਲਾਇਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਕਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿਲੰਡਰੀਕਲ ਲੈੱਨਜ਼ ਦੇ ਕਰਵ ਚਿਹਰੇ ਇੱਕ ਸਿਲੰਡਰ ਦੇ ਭਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਲੈੱਨਜ਼ ਕਿਸੇ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਲਾਇਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਕਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲਾਇਨ ਉਸ ਲਾਇਨ ਦੇ ਪੈਰਲਲ ਹੁਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਸਤਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਲੇਨ ਟੇਨਜੈਟਟ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
*Jacobs, Donald H. Fundamentals of Optical Engineering. MC Graw-Hill Book Co., 1943.
ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨੋਚਾਹਲ

**ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨੋਚਾਹਲ** ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਟਾਈਗਰ ਫ਼ੋਰਸਿਜ਼ ਆਫ਼ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 1987 ਤੱਕ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਥੇਦਾਰ ਰਹੇ।

## ਜੀਵਨ 
ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਜੂਨ, 1954 ਨੂੰ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਵਿਖੇ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਰਮੇਜ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। 

1978 ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਝੜਪਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 13 ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਲੱਗੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਨਾਲ ਹੋਈ।

## ਅਗਵਾਈ 
ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਨੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਗਠਨ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੱਜੋਂ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਟਾਈਗਰ ਫ਼ੋਰਸਿਜ਼ ਆਫ਼ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਏ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫ਼ੋਰਸ ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮਨਬੀਰ ਸਿੰਘ ਚਹੇੜੂ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ। 1986 ਦੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਨੇ ਮਤਾ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਨਾਂਅ ਦੇ ਅਜ਼ਾਦ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਮਤੇ ਉੱਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

1992 ਵਿੱਚ ਡਾ.ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਮੇਟੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਰਗੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਹਾਸਿਲ ਸੀ, ਨੇ 1992 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਡਿਗਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿਆਸੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਸਨ।

## ਮੌਤ 
ਉਹ 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 1993 ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਦਰਾਵੜ ਕਿਲ੍ਹਾ

thumb|250x250px| ਦਰਾਵੜ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼
**ਦਰਾਵੜ ਕਿਲ੍ਹਾ** (ਉਰਦੂ: قلعہ دراوڑ) ਬਹਾਵਲਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਰਗ ਆਕਾਰ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਦਰਾਵੜ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚਾਲੀ ਬੁਰਜ ਚੋਲਿਸਤਾਨ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਮੀਲਾਂ  ਤੋਂ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ। ਕੰਧਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ 1500 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਉਚਾਈ ਤੀਹ ਮੀਟਰ ਹੈ।

ਦਰਾਵੜ ਕਿਲ੍ਹਾ ਭੱਟੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਹਾਕਮ ਰਾਏ ਜੱਜਾ ਭੱਟੀ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜੈਸਲਮੇਰ ਅਤੇ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਰਾਜੇ, ਰਾਵਲ ਦਿਓਰਾਜ ਭੱਟੀ ਨੂੰ ਸਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲੋਧਰੁਵਾ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਰਾਵਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਇਹ *ਡੇਰਾ ਰਾਵਰ*, ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜੋ ਕਿਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਦਰਾਵੜ, ਇਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਚਿੱਤਰ 

File:Beautiful cloud formation during Sunset over Derawar Fort.jpg|
File:Derawar-bw01.jpg|
File:Night View of Derawar Fort.jpg|
File:Derawar Fort at night 02.jpg|
File:Derawar Fort at Blue Hour by M Ali Mir 03.jpg|

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ

**ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ** (ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ, 1865-1926) ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਸਰਬਰਾਹ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਜੱਜ ਸਨ ਜਿਸ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕਿ 1902 ਤੋਂ 1920 ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਬਰਾਹ ਵਜੋਂ ਸੀ।

ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਨੰਗਲੀ ਵਿੱਚ ਸ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ. ਦੇ ਘਰ ਸੰਨ 1865 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1865 ਵਿੱਚ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਨੰਗਲੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਡਿਪਟੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਉਦੋਂ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਨਾਬਾਲਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ 1885 ਤੱਕ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਭਾਗੋਵਾਲੀਆ ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਵਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

1888 ਵਿੱਚ, ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਕਠੂ ਨੰਗਲ ਥਾਣੇ ਦੇ 133 ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਬਣਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ 1907 ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆਨਰੇਰੀ ਸਿਵਲ ਜੱਜ ਵੀ ਸੀ।

## ਸਰਬਰਾਹ 
ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੂੰ 1 ਜੁਲਾਈ 1902 ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਸਰਬਰਾਹ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਐਸਕੁਆਇਰ ਮੈਕਲਾਗਨ ਨੇ ਕਰਨਲ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 2 ਮਈ 1905 ਨੂੰ, ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਮੂਰਤੀਆਂ/ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪਰਿਸਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤੱਤ ਖਾਲਸਾ ਧੜੇ ਨੇ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ, ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਦਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ "ਦ ਅਕਾਲੀ ਮੂਵਮੈਂਟ" ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿਰੋਪਾ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਡਾਇਰ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਲੰਬੇ ਵਾਲ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣੀ ਛੱਡਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਵਿਵਾਦ 
1919 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਸਰਬਰਾਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਲਈ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਮਾਈਕਲ ਓ'ਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋਹਤੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀ।

## ਸਨਮਾਨ 
1913 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਥੀ (CIE) ਅਤੇ 1921 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਈਟ ਗ੍ਰੈਂਡ ਕਮਾਂਡਰ (GCIE), ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੂੰ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਂਪਾਇਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

## ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ 
ਪੰਜਾਬ ਬਗਾਵਤ ਦੌਰਾਨ, ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਦਸਮੇਸ਼ ਖਾਲਸਾ ਨੇ ਮਈ 1984 ਵਿੱਚ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਨੰਗਲੀ ਵਿੱਚ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ, ਕੰਪਲੈਕਸ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੱਦਾਰ "ਬਖਸ਼ੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੇ"।

ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੋਹਤਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਦੇ ਦੋਹਤੇ, ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਪੱਖੀ ਨੇਤਾ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ ਦੁਆਰਾ ਡਾਇਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗੀ। ਮਾਨ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ, "ਉਸਨੇ ਇਹ, ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਜੀ.ਏ. ਵਾਥੇਨ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ, ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਨੂੰ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ।"

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ
ਅਬਦੁਲ ਬਿਸਮਿੱਲਾ

**ਅਬਦੁਲ ਬਿਸਮਿੱਲਾ** (ਜਨਮ - 5 ਜੁਲਾਈ, 1949) ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸੰਸਾਰ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਵਚਨਬੱਧ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਦਿਹਾਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਜ ਦੇ ਟਕਰਾਅ, ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ, ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਦਵੰਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਫੋਕਸ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ 'ਝੀਨੀਝੀਨੀ ਬੀਨੀ ਚਦਰਿਆ' ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਗਲਪ ਦਾ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਹਾਣੀ, ਕਵਿਤਾ, ਨਾਟਕ ਵਰਗੀਆਂ ਰਚਨਾਤਮਕ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਆਲੋਚਨਾ ਤੇ ਵੀ ਹਥ ਅਜਮਾਇਆ ਹੈ। 

## ਜੀਵਨ-ਚੱਕਰ 
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ  5 ਜੁਲਾਈ 1949 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਦੇ ਬਾਲਾਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਉਸ ਨੇ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਅਤੇ ਡੀ ਫਿਲ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
* ਨਾਵਲ- 'ਝੀਨੀਝੀਨੀ ਬੀਨੀ ਚਦਰਿਆ', 'ਮੁਖੜਾ ਕਿਆ ਦੇਖੇਂ', 'ਸਮਰ ਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ', 'ਜਹਰਬਾਦ', 'ਦੰਤਕਥਾ', 'ਅਪਵਿਤਰ ਆਖਿਆਨ' ਅਤੇ 'ਰਾਵੀ ਲਿਖਤਾ ਹੈ'
* ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਛੇ)- ‘ਅਤਿਥਿ ਦੇਵੋ ਭਵ’, ‘ਰਫ ਰਫ ਮੇਲ’, ‘ਕਿਤਨੇ ਕਿਤਨੇ ਸਵਾਲ’, ‘ਰੈਨ ਬਸੇਰਾ’, ‘ਟੂਟਾ ਹੁਆ ਪੰਖ’ ਅਤੇ ‘ਜੀਨਿਯਾ ਕੇ ਫੂਲ’
* ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਚਾਰ)-
* ਨਾਟਕ (ਇੱਕ)- 'ਦੋ ਪੈਨੀ ਕੀ ਜੰਨਤ'
* ਆਲੋਚਨਾ- 'ਵਿਮਰਸ ਕੇ ਆਯਾਮ', 'ਅਲਪਵਿਰਾਮ'
ਅਤੇ 'ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਹਿੰਦੀ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਸਮਨਵਿਆ'

## ਪੁਰਸਕਾਰ/ਸਨਮਾਨ 
* 1987 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਾਹਿਤ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦਾ ਸੰਪੂਰਣ ਭਾਰਤੀਆ ਦੇਵ ਇਨਾਮ
* ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਥਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਅਕਾਦਮੀ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਮਾਦ੍ਰਤ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਅਲ-ਕਿੰਦੀ

**ਯਾਕੂਬ ਇਬਨ ਇਸਹਾਕ ਅਲ-ਕਿੰਦੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: ''''''; ਅਰਬੀ: أبو يوسف يعقوب بن إسحاق الصبّاح الكندي, ) (ਅੰ. 801–873 ਈ) ਗਣਿਤਵਿਦ, ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਜਗਤ ਦਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿੱਬ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਸੀ। ਅਲ-ਕਿੰਦੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਨਾਮਾ ਇਸਲਾਮੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਣਾ ਵੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪਲੇਟਲੈੱਟ

**ਪਲੇਟਲੈੱਟ** ਜਾ ਫਿਰ **ਥਰੋਮਬੋਕਾਇਟ**, ਖੂਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਖਮ ਵਿਚੋਂ ਖੂਨ ਦਾ ਨਿਕਲਣਾ ਬੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਲੇਟਲੈੱਟ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਭਿਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਬਲਕਿ ਇਹ ਸਾਇਟੋਪਲਾਸਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਲੇਟਲੈੱਟ ਦਾ ਅਕਾਰ ਲੈਂਜ਼ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੁਕੀਲੇ ਅੰਡਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਇਆਮੀਟਰ 2–3&nbsp;µm ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਲੇਟਲੈੱਟ ਸਿਰਫ਼ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਲੇਟਲੈੱਟ ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਦਾ ਔਸਤ ਜੀਵਨਕਾਲ 8-12 ਦਿਨ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਾਰ ਲੱਖ ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਪਲੇਟਲੈੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।। ਜਿੰਦਾ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਅੰਸ਼ ਪਲੇਟਲੈੱਟ, ਲਾਲ ਸੈੱਲਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਸੈਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਮਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਸੈੱਲ
ਲੋਕੇਸ਼ ਰਾਹੁਲ

**ਕੰਨੌਰ ਲੋਕੇਸ਼ ਰਾਹੁਲ** (ਜਨਮ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1992), ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ **ਕੇਐੱਲ ਰਾਹੁਲ** ਅਤੇ **ਲੋਕੇਸ਼ ਰਾਹੁਲ** ਦੇ ਨਾਂਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।ਲੋਕੇਸ਼ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ *ਕਰਨਾਟਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ* ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।  ਰਾਹੁਲ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ 2010 ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੇਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

## ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਰਾਹੁਲ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਮੈਲਬਰਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਉਂਡ ਦੇ ਬਾਕਸਿੰਗ ਡੇਅ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਉਸਨੇ ਰੋਹਿਤ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਐਮ ਐਸ ਧੋਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟੈਸਟ ਕੈਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਛੇਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ; ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਖੇਡਦਿਆ ਸਿਰਫ 1 ਦੌੜ ਹੀ ਬਣਾਈ, ਪਰ ਸਿਡਨੀ ਵਿਚ ਅਗਲੇ ਟੈਸਟ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਮੁਰਲੀ ​​ਵਿਜੇ ਨਾਲ ਪਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 110 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜੋ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਂਕੜਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* 
* 
*ਲੋਕੇਸ਼ ਰਾਹੁਲ  ਦਾ ਵਿਸਡਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ ਪੇਜ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮੋਰੱਕੋ

**ਮਰਾਕਿਸ਼** ( *ਅਲ-ਮਗ਼ਰੀਬ* ; ਬਰਬਰ: ⴰⵎⵕⵕⵓⴽ ਜਾਂ ⵍⵎⴰⵖⵔⵉⴱ *ਅਮੇਰੁੱਕ* ਜਾਂ *ਲਮਾਗਰੀਬ*; ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਮਰਾਕਿਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ**, ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 3.2 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ 446,550 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੰਘ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੇ 12 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੰਘ ਵੱਲੋਂ 1982 ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਸ੍ਵੈ-ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੇ ਲੋਕ-ਮੱਤ ਕਰਾਏ ਸਾਹਰਾਵੀ ਅਰਬ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਨੂੰ ਸੰਘ ਦਾ ਪੂਰਨ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਰੋਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਤਰਫ਼ਾ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

788 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਰਾਕੋ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [Mor Mor Alm ਈ. ਵਿਚ, ਇਡਰੀਸ I ਦੁਆਰਾ, ਦੇਸ਼ [ਅੱਲਮੋਰਾਵਿਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਜ਼ੈਨੀਥ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਖ਼ਾਨਦਾਨ | ਅਲਮੋਰਾਵਿਡ]] ਅਤੇ ਅਲਮੋਹਾਦ ਨਿਯਮ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਈਬੇਰੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੋਰਾਕੋ ਦੇ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 17 ਵੀਂ ਅਤੇ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ। ਮੈਰੀਨੀਡ ਅਤੇ ਸਾਦੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਨੇ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਬਦਬੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੋਰਾਕੋ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਦੇਸ਼ ਓਟੋਮੈਨ] ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਚਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਅਲੌਇਟ ਖ਼ਾਨਦਾਨ, ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੇ 1631 ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਯੂਰਪ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਅਤੇ 1912 ਵਿਚ, ਮੋਰਾਕੋ ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟੋਰੇਟਸ ਨੂੰ, ਟੈਂਗੀਅਰ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ 1956 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਖੇਤਰੀ ਮਾਨਕਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Chefchaouen - blue city in Morocco 1.jpg| ਸ਼ੇਫਚੌਨ-ਮੋਰਾਕੋ ਵਿੱਚ ਨੀਲਾ ਸ਼ਹਿਰ 
File:Chefchaouen doors.jpg|ਸ਼ੇਫਚੌਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ
File:Koutoubia Mosque 0964-HDR.jpg|ਕੌਟੌਬੀਆ ਮਸਜਿਦ ਪੱਛਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ
File:Argan paste making in Morocco.jpg|ਏਸਾਰੌਇਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੋਰੋਕੋ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਰਗਾਨ ਉਤਪਾਦ ਰਵਾਇਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ
File:Casablanca olive market.jpg|ਜੈਤੂਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਇਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਨਮੂਨੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਜੈਤੂਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
File:Cemetery in Tetouan.jpg| ਕਬਰਸਤਾਨ  
File:Ceramics in Meknes.jpg|ਮੇਕਨੇਸ ਵਿਚ ਵਸਰਾਵਿਕ
File:Chouara Tannery.jpg|ਚੌਹਾਰਾ ਟੈਨਰੀ
File:Cutting a chess figure with a foot tool.jpg|ਇੱਕ ਪੈਰ ਟੂਲ ਨਾਲ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾ
File:Danse Ahaydous1.jpg|ਜਿਹੜੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਉਸੇ ਕੋਰਸ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਭਾਵ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਪਤੀ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
File:Fantasia02.jpg|ਮੋਰਾਕੋ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਫੈਨਟਾਸੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਬਾ (8 ਤੋਂ 15 ਸਵਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਈਡਰ ਹਨ। 
File:الطاجين و القصعة المغربية.jpg|ਚਿੱਤਰ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਘਰੇਬ ਵਸਤੂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕੇ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਦ੍ਰਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ

ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਤੀ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ, ਖਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਹਿਰਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ]]
**ਦ੍ਰਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ** ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਚਾਰ
ਅਨੂਪਮ ਮਿਸ਼ਰ

**ਅਨੂਪਮ ਮਿਸ਼ਰ** (1948 - 2016) ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਛਾਇਆਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ। ਵਾਤਾਵਰਣ -ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਨਚੇਤਨਾ ਜਗਾਣ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਭਾਗ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮਦਦ ਦੇ ਅਨੂਪਮ ਮਿਸ਼ਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਜਿਸ ਤੱਲੀਨਤਾ ਅਤੇ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਖੋਜ-ਖਬਰ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਕਈ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਯੋਜਨਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੋਕਾ ਗਰਸਤ ਅਲਵਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸਰਾਹਿਆ। ਸੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਅਰਵਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪੁਨਰਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਾਬਿਲੇ ਤਾਰੀਫ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਲਾਪੋੜਿਆ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪਾਣੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰਜੀਵਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਹਿਮ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਰਾਜਸਥਾਨ ਕੀ ਰਜਤ ਬੂੰਦੇਂ* http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/rajasthan_ki_rajat_boondein_anupam_mishra_lowresolutionversion.pdf http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/rajasthan_ki_rajat_boondein_anupam_mishra_highresolutionversion.pdf
*ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ:*ਰਾਜਸਥਾਨ ਕੀ ਰਜਤ ਬੂੰਦੇਂ* http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/radiant_raindrops_of_rajasthan_english_translation_of_rajasthan_ki_rajat_boondein_by_maya_jani.pdf 
*ਆਜ ਵੀ ਖਰੇ ਹੈਂ ਤਾਲਾਬ
http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/aaj_bhi_khare_hain_talaab_anupam_mishra.pdf  ਉਸਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਆਜ ਵੀ ਖਰੇ ਹੈਂ ਤਾਲਾਬ ਜੋ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਸਹਿਤ ਤੇਰਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ, ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। 
**ਸਾਫ਼ ਮਾਥੇ ਕਾ ਸਮਾਜ* http://raviwar.com/news/22_pustak_ansh_saaf_mathe_ka_samaj.shtml 
## ਸੰਪਾਦਨਾ
ਅਨੁਪਮ ਮਿਸ਼ਰ ** ਗਾਂਧੀ ਮਾਰਗ** ਹਿੰਦੀ ਪਤਰਿਕਾ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ
ਬਟੂਆ

thumb|ਤਿੰਨ ਤਹਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਰੰਸੀ ਨੋਟ ਤੇ ਕਾਰਡ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਤੇ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤੀ ਕਾਰਡ ਰੱਖਣ ਲਈ ਝਰੋਖੇ ਵਾਲਾ ਬਟੂਆ
**ਬਟੂਆ ਜਾਂ ਪਰਸ**, **pouch** or **billfold**, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਥੈਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਕਦੀ,ਕਰੈਡਿਟ/ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ (ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਲਾਈਸੈਂਸ,ਵੋਟਰ ਕਾਰਡ, ਅਧਾਰ ਕਾਰਡ), ਫੋਟੋਆਂ, ਤਜਾਰਤੀ ਕਾਰਡ ਤੇ ਹੋਰ ਲੈਮੀਨੇਟਡ ਕਾਰਡ ਆਦਿ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜਾਂ ਮੋਢੇ ਤੇ ਲਟਕਾਉਣ ਜਾਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਕੜਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਬਟੂਏ ਆਮ ਕਰਕੇ  ਚਮੜੇ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਅਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਮ  ਕਰਕੇ ਜੇਬ ਦੀ ਪੈਮਾਇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤਹਿਦਾਰ ਹੋਣ।

### ਅਜੋਕਾ ਬਟੂਆ 
ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲੀਨ ਦੂਹਰੀ ਤਹਿ ਵਾਲੇ ਬਟੂਏ ਦਾ ਚਲਨ ਉਨੀਸੌ-ਪੰਜਾਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਰੈਡਿੱਟ ਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।ਜੇਬਾਕਾਰ ਬਟੂਏ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਹਨ।

## ਕੱਚਾ ਮਾਲ 
ਬਟੂਏ ਆਮ ਕਰਕੇ ਚਮੜੇ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।. ਬੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਧਾਤੂਆਂ ਜਿਵੇਂ-ਕਿ ਤਾਂਬੇ ਜਾਂ ਧੱਬੇ ਰਹਿਤ ਫ਼ੌਲਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਸੰਵੇਦਨ ਸ਼ੀਲ ਟੈਗਾਂ ਦੀ ਅਨ- ਅਧਿਕਾਰਤ 
ਸਕੈਨਿੰਗ ਤੋਂ ਬਚਾਓ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਡੈਨਿਮ, ਕੈਲਵਾਰ ਜਿਹੇ ਬਣਾਵਟੀ ਪਦਾਰਥ ਵੀ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਮਰਸ
ਅਨਾਨੇਮਸ ਥੀਏਟਰ

**ਅਨਾਨੇਮਸ ਥੀਏਟਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Anonymous Theatre) ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਰੰਗ-ਮੰਚ ਸਮੂਹ ਹੈ।

## ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ
* *ਸਜਦਾ* - 3 ਦਸੰਬਰ 2016 (ਰੈੱਡ ਕ੍ਰਾਸ ਭਵਨ, ਜਲੰਧਰ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥੀਏਟਰ
ਛਤਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਛਤਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** (ਹਿੰਦੀ: छतरपुर जिला) ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਛਤਰਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 24 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਪਛੜੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵਚਨ ਦੇ ਫੰਡ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਫੰਡ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ 51 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਛਤਰਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭੋਪਾਲ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 336 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 6 ਸੈਕਸ਼ਨ (ਉਪ ਮੰਡਲ), 11 ਤਹਿਸੀਲਾਂ, 8 ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੰਚਾਇਤਾਂ, 3 ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ 12 ਨਗਰ ਕੌਂਸਲਾਂ ਹਨ।

### ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
*ਖੇਤਰ: 10,863 ਵਰਗ। ਕਿਲੋਮੀਟਰ
*ਅਬਾਦੀ: 17,62,857
* ਭਾਸ਼ਾ: ਹਿੰਦੀ
* ਗ੍ਰਾਮ: 1210
*ਪੁਰਸ਼: 9,35,906
*ਔਰਤਾਂ: 8,26,951

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛਤਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਮਿੱਲਰ-ਯੂਰੀ ਤਜਰਬਾ

**ਮਿੱਲਰ-ਯੂਰੀ ਤਜਰਬਾ** (ਜਾ **ਮਿੱਲਰ ਤਜਰਬਾ**) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤਜਰਬਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕੀ ਉਸ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਰਗਾ ਸੀ ਜਦ ਧਰਤੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਅਮੋਨੀਆ, ਮੀਥੇਨ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਸਲਫਾਈਡ ਨੂੰ ਜਗਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਆਕਸੀਜਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਲੈ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 100 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਹੀ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਸਪਾਰਕ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹਫਤੇ ਦੇ ਬਾਅਦ, 15% ਕਾਰਬਨ (ਮੀਥੇਨ ਤੋਂ) ਆਮ ਕਾਰਬਨ ਕਮਪਾਉਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮੀਨੋ ਤੇਜਾਬ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਅਣੂ ਬਣੇ। ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲੈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਉੱਪਰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਇਸਲਾਮੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੁੱਗ

[thumb|305x305px|ਇੱਕ ਅੱਬਾਸੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਖੇ ਵਿਦਵਾਨ, Maqamat ਦੇ ਅਲ-ਹਰੀਰੀ ਦੇ ਮੁਕ਼ਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਯਾਹਯਾ ਇਬਨ ਮਹਿਮੂਦ ਅਲ-ਵਾਸੀਤੀ, [ਬਗ਼ਦਾਦ|ਬਗਦਾਦ, 1237 ਈ]]
**ਇਸਲਾਮੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੁੱਗ**  ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੌਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ  ਇਸਲਾਮੀ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਲੀਫਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਾਇੰਸ, ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਖੂਬ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋਏ। ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਬਾਸੀ ਖਲੀਫਾ ਹਾਰੂਨ ਅਲ-ਰਾਸ਼ਿਦ ਦੇ ਰਾਜ  (786 ਤੋਂ 809) ਦੌਰਾਨ, ਬਗਦਾਦ ਵਿੱਚ  ਸਿਆਣਪ ਦਾ ਘਰ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਿਆਨ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ  ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਜੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ  ਮੰਗੋਲ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੱਬਾਸੀ ਖਿਲਾਫਤ ਦੇ ਪਤਨ  ਅਤੇ 1258 ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਕੁਝ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸਲਾਮੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ 15ਵੀਂ-16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। 

## ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 
, 622–750.

]]

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੁੱਗ
ਸਿਬਤ ਹਸਨ

**ਸਯਦ ਸਿਬਤ-ਏ-ਹਸਨ** (ਉਰਦੂ: **سید سبط حسن**) (31 ਜੁਲਾਈ 1912 – 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਵਿਦਵਾਨ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ.ਦੀ ਰੂਹੇ ਰਵਾਂ ਵੀ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸਿਬਤ ਹਸਨ ਦਾ ਜਨਮ 31 ਜੁਲਾਈ 1912 ਨੂੰ Ambari ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਲੀਗੜ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ  ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। 1942 ਵਿਚ, ਸਿਬਤ ਹਸਨ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ  ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।  ਭਾਰਤ ਵੰਡ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਾਈਗਰੇਟ ਕਰ ਕੇ  ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ "ਪਿਆਮ" ਅਤੇ  "ਨਯਾ ਅਦਬ"  ਸਮੇਤ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਿਹਾ।  20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ  ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ  ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਕੰਮ 
* *ਮੂਸਾ ਸੇ ਮਾਰਕਸ ਤੱਕ*
* *ਸ਼ਹਿਰ-ਏ-ਨਗਾਰਾਂ*
* *ਮਾਜ਼ੀ ਕੇ ਮਜ਼ਾਰ *
* *ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੇਂ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਕਾ ਇਰਤਕਾ* 
* *ਇਨਕਲਾਬ-ਏ-ਇਰਾਨ*
* *ਨਵੀਦ-ਏ-ਫ਼ਿਕਰ*
* *ਅਫ਼ਕਾਰ-ਏ-ਤਾਜ਼ਾ*
* *ਅਦਬ ਔਰ ਰੌਸ਼ਨ ਖ਼ਿਆਲੀ*
* *ਸੁਖ਼ਨ ਦਰ ਸੁਖ਼ਨ*
* *The Battle of Ideas in Pakistan*
* *ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਔਰ ਉਸ ਕੇ ਸਾਥੀ*
* *ਮਾਰਕਸ ਔਰ ਮਸ਼ਰਿਕ*

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* The Daily Dawn remembers Sibte Hasan

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1986 ਵਿੱਚ ਮਰੇ
ਮੌਲਾਨਾ ਮਹਿਮੂਦ ਮਦਨੀ

**ਮਹਿਮੂਦ ਮਦਨੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ। ਉਹ 2006 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ।
ਉਹ ਜਮੀਅਤ ਉਲੇਮਾ-ਏ-ਹਿੰਦ ਨਾਮਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਹੈ। 

ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਜਿਹਾਦ ਦੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਦੁਰਉਪਯੋਗ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਆਤੰਕਵਾਦ ਦਾ ਕੋਈ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਮਾਰਚ 1964 ਨੂੰ ਦੇਵਬੰਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਦੇਵਬੰਦ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਦ ਢਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਫਿਰਕੂ ਦੰਗਿਆਂ ਨੇ ਮਦਨੀ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਈ ਸੀ। 

ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਮਦਨੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰਵ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਰਵੇਜ ਮੁਸ਼ੱਰਫ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। 

ਮਹਿਮੂਦ ਮਦਨੀ ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵੰਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵੀ ਬੋਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964
ਆਰਤੀ ਦੇਵੀ

**ਆਰਤੀ ਦੇਵੀ** ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਸਰਪੰਚ ਹੈ। ਆਰਤੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਗੰਜਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਧੁੰਕਪਾੜਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਤੋਂ ਸਰਪੰਚੀ ਸੰਭਾਲੀ।

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਦੇਵੀ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਗੰਜਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਇਸ ਛੋਟੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।

ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬਹਿਰਾਮਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਫੁੱਲ-ਟਾਈਮ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਕਮ ਮਨੀਪਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮਬੀਏ ਕੀਤੀ।

## ਨੌਕਰੀ
ਐਮ.ਬੀ.ਏ. ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰਤੀ ਦੇਵੀ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ਆਈ। ਉਹ ਡੀ.ਬੀ.ਆਈ. ਬੈਂਕ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਰਪੰਚ ਲਈ ਸ਼ੀਟ ਰਾਖਵੀਂ ਰੱਖੀ ਗਈ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।

## ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣਾਂ
ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾ ਨੇ ਇੱਕ ਪੜੀ-ਲਿਖੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਲਈ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਰਤੀ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਗੰਜਮ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਧੁੰਕਾਪੜਾ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸਰਪੰਚ ਬਣੀ। ਕੁਝ ਹੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਆਰਤੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ "ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਜ਼ੀਟਰਜ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ" ਲਈ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ।

## ਓਬਾਮਾ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ
ਆਰਤੀ ਦੇਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਸਦਉਪਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਹਫਤੇ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੌਰੇ ਤੇ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਕਿਸ਼ਨ ਪਟਨਾਇਕ

**ਕਿਸ਼ਨ ਪਟਨਾਇਕ** (ਅੰਗ੍ਰਜੀ:Kishen Pattnaik) (30 ਜੂਨ 1930 – 27 ਸਤੰਬਰ 2004) ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸਨ। ਕਿਸ਼ਨ ਪਟਨਾਇਕ ਪਰਜਾ ਸੋਸਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਬਲਪੁਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਗਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਨਿਯਮ

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਨ ਭਰਸਰ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਮੰਡਲ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਮੈਂਬਰ ਹੈਨਰੀ ਅਠਵੇਂ ਦੇ ਕਾਲ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਰਥਕ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਅਲਿਜਾਬੇਥ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਫਿਨਾਂਸਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਇਲ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦੇ ਆਦਿ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਰ ਥੋਮਸ ਗਰੇਸ਼ਮ (ਸੰਨ 1519 - 1579) ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਕ ਸਿੱਧਾਂਤ (ਸੰਨ 1560) ਦਾ ਉਦਭਾਵਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਧਾਂਤ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਤਤਕਾਲੀਨ ਮੌਦਰਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਗੰਭੀਰ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਮਤ ਦੀ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਿੱਧਾਂਤ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੋਇਆ। ਸਰ ਥੋਮਸ ਗਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਰੂਪਾਂਤਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:

:ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਹੀ ਧਾਤੁ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਇੱਕ ਹੀ ਅੰਕਿਤ ਮੁੱਲ ਦੇ ਪਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤੌਲ ਅਤੇ ਧਾਤਵੀ ਗੁਣਧਰਮ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭੈੜਾ ਸਿੱਕਾ ਚੰਗੇ ਸਿੱਕੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਲਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉੱਤੇ ਅੱਛਾ ਕਦੇ ਵੀ ਭੈੜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਲਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਇਸ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸੋਧਿਆ ਸਰੂਪ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: 
: ਜੇਕਰ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣ ਤਾਂ ਬੁਰੀ ਮੁਦਰਾ ਚੰਗੀ ਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਲਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* "Bad Money Drives Out Good" - The Future of Freedom Foundation 
* Coinflation.com - illustrates Gresham's Law based upon the current metal value of coins in circulation.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਦਰਾ
ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਸਭਾ

**ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਸਭਾ (ADR)** ਇੱਕ ਨਿਰਪੱਖ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਚੁਨਾਵੀ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਤ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।ਕੌਮੀ ਚੁਨਾਵੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰ (ਐਨ ਈ ਡਬਲਯੂ) ਜੋ ਇੱਕ 1200 ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਹੈ  ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਏ ਡੀ ਆਰ ਦਾ ਮੰਤਵ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਬਾਹੂ-ਬਲ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।

## ਕਰਤੱਵ ਤੇ ਖੋਜ ਖੇਤਰ 
**ਚੁਨਾਵ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਜਾਂ ਹਲਫ਼ੀਆ ਬਿਆਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਬੀਨ 

**ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ।2002 ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਹਲਫ਼ੀਆ ਬਿਆਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਬੀਨ ਕਰਕੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਚੁਨਾਵੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਤੇ ਹੋਰ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ  ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। 

** ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ  (PPW):** ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਏ ਡੀ ਆਰ ਦੇ ਜਤਨਾਂ ਨਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸੂਚਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਈ ਟੀ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਨਾ ਰਿਟਰਨ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਇਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਏ ਡੀ ਆਰ ਨੇ 2002-03 ਤੇ 2012-13 ਦੌਰਾਨ 43 ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਿਟਰਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। 

ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਚੋਣਾਂ ਬਾਦ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਹਲਫ਼ੀਆ ਬਿਆਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।.

## ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 
* **ਮਈ 2002 ਤੋਂ ਮਾਰਚ 2003:** ਏ ਡੀ ਆਰ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਤੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਬਿਓਰਾ ਹਲਫ਼ੀਆ ਬਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਦੇਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ।
* **ਅਪ੍ਰੈਲ 2008:** ਕੇਂਦਰੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਮਦਨ ਕਰ ਰਿਟਰਨਾਂ ਜਨਤਕ ਕਰਵਾਈਆਂ।
* **ਜੂਨ 2011: ** ਏ ਡੀ ਆਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਦਿਲਚਸਪੀਆਂ ਬਾਰੇ  ਰਿਕਾਰਡ ਜਨਤਕ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ।a two year long RTI battle, crucial information on the 'Registers of Members' Interest' was finally mandated by CIC to be available in the public domain in June 2011. The Second report of the ‘Committee on Ethics’ of the Lok Sabha mentions ADR’s recommendations to instate a Register of Members’ Interest to disclose business and financial interests of the members on the same lines as that of the Rajya Sabha. 
* **ਜੂਨ 2013:** ਸੂਚਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ 6 ਮੁੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਅਧੀਨ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।
* 
* **ਮਈ 2014:** The ਏਡੀ ਆਰ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਚੋਣ ਖ਼ਰਚੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਮਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰੇਖਤਾ

**ਰੇਖ਼ਤਾ** ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੇਖ਼ਤਾ ਦਾ ਅਰਥ ਰਚਨਾ ਜਾਂ ਦੋ ਧਾਤਾਂ ਨੂ ਮਿਲਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੇਖ਼ਤਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਛੰਦ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਛੰਦਾ ਨੂੰ ਰੇਖ਼ਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਹੋਵੇ। 1700 ਤੋਂ 18 00 ਈ: ਤੱਕ ਦੀ ਕਾਵਿ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਰੇਖ਼ਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸੂਨ ਸਕੇਸਰ ਵਾਦੀ

**ਸੂਨ ਸਕੇਸਰ** ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਥਾਂ ਹੈ।
ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਗ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਲੂਣਾ ਪਰਬਤ ਧਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੀਵੀਂ ਤੇ ਹਰਿਆਲੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਖਬਕੀ ਤੇ ਉਛਾਲੀ ਸੂਨ ਸਕੇਸਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਹਨ। ਸਕੇਸਰ ਏਸ ਥਾਂ ਦਾ ਤੇ ਪੂਰੇ ਲੂਣਾ ਪਰਬਤ ਧਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਇੰਦੌਰ ਰਿਆਸਤ

**ਇੰਦੌਰ ਰਿਆਸਤ** ਜਿਸਨੂੰ ਕੀ ਹੋਲਕਰ ਰਿਆਸਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਮਰਾਠਾ ਰਿਆਸਤ ਸੀ। ਇਹ ਰਿਆਸਤ ਅੱਜ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਹੋਲਕਰ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ
ਆਜ਼ਮ ਅਲੀ

**ਆਜ਼ਮ ਅਲੀ** (ਫ਼ਾਰਸੀ: اعظم علی) 9 ) (ਅੰਗ੍ਰਜੀ:Azam Ali ) ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਆਜ਼ਮ ਅਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਅਕਤੂਬਰ 1970 ਨੂੰ ਤੇਹਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਅਲੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਜਾਅਦਾ ਪੰਚਗਣੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ। 1985 ਵਿੱਚ ਅਲੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਲੋਸ ਏੰਜਲਸ,ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਚਲੇ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮੁਗ਼ਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ

**ਮੁਗ਼ਲ ਪੇਂਟਿੰਗ** ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲਖਣ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਰਾਨੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ ਵੇਲੇ ਇਸ ਡਾ ਕਾਫੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਇਹਦਾ ਸਮਾਂ 16-19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ।

ਹੁਮਾਯੂੰ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਦੋ ਇਰਾਨੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਵੀ ਲੈ ਆਇਆ ਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਲਾ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਰਖਦੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਥੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ।

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
*ਪਹਾੜੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ

### ਬਾਰਲੇ ਜੋੜ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਟ
ਸਕੇਸਰ

**ਸਕੇਸਰ** (, Sakesar) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਮਧ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੂਨ ਵਾਦੀ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ 1522 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਇਹ ਲੂਣ ਕੋਹ ਪਰਬਤ ਮਾਲਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਖੰਭਾ ਲਗਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ 1950ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਨੇ ਵੀ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਰੇਡਾਰ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਅੱਛਾ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਰੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ - ਅਟਕ (ਜਿਸਨੂੰ ਤਦ ਕੈਮਲਪੁਰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ), ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਰਗੋਧਾ - ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ।

## ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੋ
* ਲੂਣ ਪਰਬਤ
* ਸੂਨ ਵਾਦੀ
* ਪੋਠੋਹਾਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਠੋਹਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਾੜ
ਫ਼ਰੀਦ ਆਇਆਜ਼

**ਉਸਤਾਦ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦੁੱਦੀਨ ਆਇਆਜ਼ ਅਲ-ਹੁਸੈਨੀ ਕੱਵਾਲ** ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕੱਵਾਲ ਹੈ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੱਵਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਇਸ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਣਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਜਿਵੇਂ ਧਰੂਪਦ, ਖ਼ਿਆਲ, ਤਰਾਨਾ, ਠੁਮਰੀ, ਅਤੇ ਦਾਦਰਾ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਉਸਤਾਦ ਅਬੂ ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੱਵਾਲ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਫ਼ਰੀਦ ਆਇਆਜ਼ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਉਸਤਾਦ ਮੁਨਸ਼ੀ ਰਾਜ਼ੀਉੱਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਤੋਂ ਲਈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ ਦੇ ਇੱਕ ਚੇਲੇ ਸਮਦ ਬਿਨ ਇਬਰਾਹਿਮ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਫ਼ਰੀਦ ਆਇਆਜ਼ ਅਤੇ ਅਬੂ ਮੁਹੰਮਦ: ਕੱਵਾਲ ਅਤੇ ਭਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਸੂਫ਼ੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਇਹ ਯੂ.ਕੇ., ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਭਾਰਤ, ਇਟਲੀ, ਆਸਟਰੀਆ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਮਿਸਰ, ਯੂਨਾਨ, ਪੁਰਤਗਾਲ ਆਦਿ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜੰਗ ਗਰੁੱਪ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ "ਅਮਨ ਕੀ ਆਸ਼ਾ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। 

## ਗੀਤ 
* ਕੰਗਣਾ (2011) (2012 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਦ ਰਿਲਕਟੈਂਟ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲਿਸਟ" ਵਿੱਚ)
* ਮੋਰੀ ਬੀਂਗਰੀ (2011)
* ਰੰਗ (2012)
* ਖ਼ਬਰਮ ਰਸੀਦਾ (2012)
* ਘਰ ਨਾਰੀ (2016) (2016 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੋ ਮਨ ਜਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨਜਮ ਸੇਠੀ

**ਨਜਮ ਸੇਠੀ** (ਉਰਦੂ: نجم سیٹھی ਜਨਮ: 1948), ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ 27 ਮਾਰਚ 2013 ਤੋਂ 7 ਜੂਨ 2013 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੂਰਵ ਕਾਰਜਵਾਹਕ ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕ੍ਰਿਤ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਵਾਦਾਸਪਦ ਹਸਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਸੰਪਾਦਕ, ਸਮੀਖਿਅਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਤਰਕਾਰੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਲਾਹੌਰ - ਆਧਾਰਿਤ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ, ਦ ਫਰਾਇਡੇ ਟਾਈਮਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਡੇਲੀ ਟਾਈਮਸ ਅਤੇ ਡੇਲੀ ਆਜਕਲ੍ਹ ਵਰਗੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਮਾਚਾਰ ਚੈਨਲ ਜੀਓ ਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਆਪਸ ਕੀ ਬਾਤ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰੀ ਪਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਉਹ ਵੈਨਗਾਰਡ ਬੁਕਸ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿਕਰੇਤਾ ਚੇਨ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਬੇਬਾਕ ਬੋਲ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਤਰਿਕਾਰਿਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਡਿਜੀਟਲ ਬਟੂਆ

**ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਆ** ਜਾਂ ਈ ਬਟੂਆ,  ਇੱਕ  ਬਿਜਲਾਣੂ ਆਲਾ ਹੈ ਜੋ  ਨਕਦੀ ਦੇ ਬਿਜਲਈ ਜਾਂ ਬਿਜਲਾਣਵੀ ਲੈਣ ਦੇਣ ਜਾਂ ਭੁਗਤਾਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਰਾਹੀਂ ਔਨ-ਲਾਈਨ ਖਰੀਦੋ ਫ਼ਰੋਖ਼ਤ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਭੰਡਾਰ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਚੁਸਤ ਜਾਂ ਆਮ ਫ਼ੋਨ ਰਾਹੀਂ  ਨਕਦੀ ਦਾ ਲੈਣ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਖ਼ਰੀਦਾਰੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।ਕਿਸੇ ਧਾਰਕ ਦੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਡਿਜਟਲ ਜਾਂ ਈ ਬਟੂਏ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਧਾਰਕ ਦੇ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤੀ ਕਾਰਡ, ਸਿਹਤ ਬੀਮਾ ਕਾਰਡ ਆਦਿ ਕਈ ਕਾਰਡ ਵੀ ਸਮਾਰਟ ਫ਼ੋਨਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਈ ਬਟੂਏ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬੇਤਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਟਰਮੀਨਲ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਅਸਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨੂੰ ਐਨ ਆਫ ਸੀ ਜਾਂ ਨੀਅਰ ਫ਼ੀਲਡ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ NFC ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਡਿਜਿਟਲ ਬਟੂਇਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕੇਵਲ ਨਕਦੀ ਦੇ ਲੈਣ ਦੇਣ ਬਲਕਿ ਉਮਰ ਦੀ ਤਸਦੀਕ, ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀ ਤਸਦੀਕਾਂ ਲਈ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ।ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ  ਵੈਲਟ ਮੋਬਾਈਲਸ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ,  ਇਸ ਦਾ ਚਲਨ ਬਹੁਤ ਵਧ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

## ਤਕਨੀਕੀ 
ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਤੇ ਸੂਚਨਾ ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਏ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹਨ।ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਸ਼ਖਸੀ ਸੂਚਨਾ ਦੀ ਐਨਕਰਿਪਸ਼ਨ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਂਉਦਾ ਹੈ।ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਏ ਇੱਕ ਸੇਵਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਰਵਰ ਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਸਰਵਰ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਏ ਨੂੰ ਥਿਨ ਵੈਲਟ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਰਵਰ ਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਬਣਾਇਆ  ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸਰਵਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਇਆਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਬਹੁਤ ਪਰਚੂਨ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਤੇ ਆਖਰੀ  ਸਿਰੇ  ਦੇ ਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਤੁੰਸ਼ਟੀ ਕਰਕੇ, ਦਿਨਬਦਿਨ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਏ ਦਾ ਸੂਚਨਾ ਅੰਗ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਡੈਟਾ ਹੈ।ਇਸ ਸੂਚਨਾ ਵਿੱਚ ਬਿਲਿੰਗ ਪਤਾ, ਡਾਕ ਪਤਾ, ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਵਸੀਲੇ (ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ, ਕਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਨੰਬਰ, ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਨੰਬਰ ਆਦਿ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਡਿਜਿਟਲ ਬਟੂਏ ਦਾ ਕੁੰਜੀਵੱਤ ਨੁਕਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਤੇ ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਆ ਆਲਾ ਦੋਨੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ ਅਧਾਰਤ ਪੇਟੀਐੱਮ ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਆ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਮਾਰਟ ਫ਼ੋਨ ਬਲਕਿ ਸਧਾਰਨ ਫ਼ੋਨ ਤੇ ਵੀ ਆਈ ਵੀ ਆਰ ਐਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਟੋਲ ਫ੍ਰੀ ਨੰਬਰ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।ਐਪਲ ਦਾ ਆਈ ਓ ਐਸ ਤੇ ਚਲਨ ਵਾਲਾ  ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।

ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਏ ਦਾ ਚਲਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨਵੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਨੋਟਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਮਾਸਟਰਕਾਰਡ ਦੇ ਮੋਬਾਈਲ ਖ਼ਰੀਦਾਰੀ ਸਰਵੇਖਣ(ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ 2015) ਨੇ 8500, 18-64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਲਗ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿੱਚ 45%, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 36.7% ਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ 23.3% ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਵੱਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ 48.5% ਗ੍ਰਾਹਕ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ 76.4% ਗ੍ਰਾਹਕ ਸਮਾਰਟ ਫ਼ੋਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਇਹ 29.3% ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਕਾਰਨ ਰਿਲਾਇੰਸ, ਫਲਿਪਕਾਰਟ ਤੇ ਐਮਜ਼ਨ ਇੰਡੀਆ ਕਾਮਰਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਡਿਜਟਲ ਵੈਲਟ ਬਣਾਏ ਹਨ। 

## ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਇਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 
ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਏ ਆਮ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਕੁੱਝ ਬਟੂਏ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਹਰ ਸਫਲ ਲੈਣ ਦੇਣ ਦੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੱਟਦੇ ਹਨ।ਕਈ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂਬੱਧ ਫ਼ੀਸ ਵਪਾਰੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਲੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈ ਬਟੂਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਮਰਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ
ਯੂ ਪੀ ਆਈ

**ਬੈਂਕ ਭੁਗਤਾਨ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਇੰਟਰਫੇਸ ( ਯੂ ਪੀ ਆਈ)**ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਇਕੱਲੀ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ( ਸ਼ਾਮਲ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ) ਰਾਹੀਂ , ਕਈ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਧਨ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਲੈਣ ਦੇਣ ਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਆਦਿ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਯੂ ਪੀ ਆਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਡਿਜਟਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੌਮੀ ਪੇਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

### ਨਕਸ਼ 
* 24*7 ਅਤੇ 365 ਦਿਨ 24 ਘੰਟੇ ਮੋਬਾਈਲ ਡਿਵਾਈਸ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰੰਤ ਪੈਸੇ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ।
* ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੰਗਲ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ
* ਸਿੰਗਲ ਕਲਿੱਕ 2 ਫੈਕਟਰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ।
* ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਦਾ ਪਾਸ ਧਾਰਿਆ ਐਡਰੈਸ ਜਾਂ ਮੁਖੌਟੇ ਵਾਲਾ ਐਡਰੈਸ ਹੈ ਈਮੇਲਰੈਸ ਐਡਰੈਸ ਵਿੱਚ ਰਾਂਝਣ ਵਿੱਚ ਵਟਿਆ ਉਲਟਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਨੰਬਰ ਵਗੈਰਾ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਲ ਐਂਡ ਪੁਸ਼ ਲਈ ਗਾਹਕ ਦਾ ਵਰਚੁਅਲ ਪਤਾ ਵਧਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਵੇਰਵੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਰਡ ਨੰਬਰ, ਖਾਤਾ ਨੰਬਰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ; IFSC ਆਦਿ
* ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਬਿੱਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ।
* ਸਿੰਗਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਇਨ-ਐਪ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰੀ ਭੁਗਤਾਨ।
* ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ PUSH ਅਤੇ PULL ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਹਿ ਕਰਨਾ।
* ਯੂਟਿਲਟੀ ਬਿੱਲ ਪੇਮੈਂਟਸ, ਓਵਰ ਦ ਕਾਊਂਟਰ ਪੇਮੈਂਟਸ, ਬਾਰਕੋਡ (ਸਕੈਨ ਅਤੇ ਪੇ) ਆਧਾਰਿਤ ਭੁਗਤਾਨ।
* ਦਾਨ, ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਵੰਡ ਸਕੇਲੇਬਲ।
* ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਉਠਾਉਣਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਮਰਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈ ਬਟੂਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ
ਹਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ

**ਹਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ** ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਗਾਇਕ ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕਾਫੀ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਟ੍ਰੇਨ ਟੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਪਿੰਜਰ, ਬੁੱਲਾ, ਸਾਵੀ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੀ ਮੰਟੋ ਆਦਿ 100 ਦੇ ਕਰੀਬ ਨਾਟਕਾਂ ’ਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।ਉਸ ਨੇ ਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਲਾਸ਼ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਉਸਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਲਈ ਬਤੌਰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਲੱਡ ਸਟਰੀਟ ਲਈ ਵੀ ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤਕ ਧੁਨਾਂ ਸਿਰਜਆਂ ਹਨ।ਹਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ ਜਿਸ ਦੇਹ ਸੋ ਪਾਵੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਧੁਰਾ ਆਦਿ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਐਲਬਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੋਹਲ ਨੇ ਸੁਰੇਸ਼ ਵਾਡੇਕਰ, ਮੁਹੰਮਦ ਅਜੀਜ ਅਤੇ ਗੁਰਮੀਤ ਬਾਵਾ ਵਰਗੇ ਕਈ ਨਾਮਵਰ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।[ 
 
## ਜੀਵਨ 
ਹਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ ਦਾ ਜਨਮ 15th ਅਗਸਤ 1968 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਅਮਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੋਹਲ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।ਉਸਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿਦਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ ਤੋਂ ਲਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਗਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੰਦ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਬਕਾਇਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆ ਲਈ।ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
ਹਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਸਾਈਟ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ
ਦਯਾ ਰਾਮ ਸਾਹਨੀ

ਰਾਏ ਬਹਾਦਰ **ਦਯਾ ਰਾਮ ਸਾਹਨੀ** ਸੀਆਈਈ (16 ਦਸੰਬਰ 1879 &ndash; 7 ਮਾਰਚ 1939) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ ਜੋ 1921-22 ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਾ ਵਿਖੇ ਸਿੰਧ ਵਾਦੀ ਸਾਈਟ ਤੇ ਖੁਦਾਈ ਦਾ ਨਿਗਰਾਨ ਸੀ। ਜੌਹਨ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦਾ ਇਹ ਚੇਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ 1931 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੇ 1935 ਤਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਦਯਾ ਰਾਮ  ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਭੇਰਾ ਤੋਂ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 16 ਦਸੰਬਰ 1879 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।ਉਸ ਨੇ ਔਰੀਐਂਟਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ 1903 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਰਿਹਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਵਲੋਂ ਸਪਾਂਸਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੇਖਣ ਵਲੋਂ ਭਰਤੀ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸੰਭਾਜੀ ਭਗਤ

**ਸੰਭਾਜੀ ਭਗਤ** ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਹੈ।
## ਸੰਭਾਜੀ ਭਗਤ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ
* ਅਡਗਲ (ਨਾਟਕ)
* ਕਾਤਲਾਖਾਲਚੇ ਪਾਣੀ (ਆਤਮਚਰਿਤਰ)
* ਤੋਡ ਹੀ ਚਾਕੋਰੀ (ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
* ਰਣਹਲਗੀ (ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) *ਉੰਦੀਰ* ਨਾਵਾਚੇ ਭਾਰੂਡ ਅਤੇ *ਗਿਰਣੀਚਾ ਵਗ* ਹੇ ਮੁਕਤਨਾਟ 
* ਬੰਬੇ - ੧੭ (ਨਾਟਕ) - ਪ੍ਰਾਯੋਗਿਕ, ਇੱਕਪਾਤ੍ਰੀ ਦੀਰਘ ਅੰਕੀ 'ਅਡਗਲ' ਦਾ ਉਸ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਰੂਪਾਂਤਰ ਹੈ।
* ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਅੰਡਰ ਗਰਾਊਂਡ ਇਨ ਭੀਮਨਗਰ ਮੋਹੱਲਾ (ਨਾਟਕ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ
ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਕਾਕ

**ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਕਾਕ** (5 ਜੂਨ 1893&nbsp;– 10 ਫਰਵਰੀ 1983) 1945-47 ਦੌਰਾਨ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਮੋਢੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪਾਠ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪੋਵਾੜਾ

**ਪੋਵਾੜਾ** ਮਰਾਠੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਧਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਖੀਰ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਇਸਨੂੰ ਗੋਂਧਲ (ਗੋਂਧਿਆ), ਦਲਿਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅਨੇਕ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਯੁੱਧਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪੋਵਾੜਾ ਗਾਇਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਸਜੀਵ ਅਤੇ ਓਜਪੂਰਣ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਝਗੜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਉਸ ਕਾਲ ਦੇ ਕਵੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਰਤੱਵ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਮਹਾਤਮਾ ਫੂਲੇ ਨੇ ਪੋਵਾਡਾ ਦਾ ਜਨਜਾਗ੍ਰਤੀ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੋਵਾਡਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਜਨਾਂ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦਾ ਗੀਤ ਬਣ ਗਿਆ।

17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਿਕ ਪੋਵਾੜਾ ਦੇ ਬੀਜ ਬੋਏ ਗਏ। ਪੋਵਾਡਾ ਦੇ ਕੰਪੋਜ਼ਰ-ਕਮ-ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਿਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਪਹਿਲਾ ਪੋਵਾੜਾ ‘ਅਫਜਲ ਖਾਨਾਚਾ ਹੱਤਿਆ’ (ਅਫਜਲ ਖਾਨ ਦੀ ਹੱਤਿਆ) 1659 ਵਿੱਚ ਅਗਨੀਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੁਆਰਾ ਅਫਜਲ ਖਾਨ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਗਜਟ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੋਵਾਡਾ ਤਾਨਾਜੀ ਮਾਲਸੁਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਿੰਹਗੜ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਨੇ ਗਾਇਆ। ਓਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਾਜੀ ਪਾਸਾਲਕਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਯਮਜੀ ਭਾਸਕਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੋਵਾੜਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਾਹਿਤ
ਦੀਨਾਨਾਥ ਭਾਰਗਵ

**ਦੀਨਾਨਾਥ ਭਾਰਗਵ** (1 ਨਵੰਬਰ 1927 - 25 ਦਸੰਬਰ 2016) ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਦੇ ਕਲਾ ਗੁਰੂ *ਨੰਦ ਲਾਲ ਬੋਸ* ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਸ਼ੋਕ ਪਿੱਲਰ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀ ਪੇਟਿੰਗ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਭਾਰਗਵ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੇਤੁਲ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਈ ਵਿਖੇ 1 ਨਵੰਬਰ 1927 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016
ਗੁੱਟਾ-ਪਰਚਾ

**ਗੁੱਟਾ-ਪਰਚਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:Gutta-percha) ਉਹਨਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੈਲਾਕਵਿਮ ਜੀਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਵ ਏਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਆਸਟਰੇਲਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਮੂਲ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਤਾਇਵਾਨ ਤੋਂ ਮਲਾ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕੁਦਰਤੀ ਰਬੜ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁੱਟਾ-ਪਰਚਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨੂੰ ਇਸ ਬੂਟੇ ਦੇ ਰਸ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਬੜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪੈਲਾਕਵਿਮ ਜੀਨ ਦੇ ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਰਸ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਗੁੱਟਾ-ਪਰਚਾ ਸ਼ਬਦ ਮਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬੂਟੇ ਦੇ ਨਾਮ ਗੇਟਾਹ ਪਰਚਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ “ਪਰਚਾ ਦਾ ਰਸ” ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ

**ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਲੋਹੇ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸਥਾਨਕ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ (ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ), ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ, 1646 ਵਿਚ 40 ਦਿਨ ਬੜੀ habਾਬ ਦੇ ਕੰ alongੇ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਟੁਕੜੀ ਵਿਚਕਾਰ ਝੜਪ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ. ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਲੜਨਾ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਟੀਲ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ. ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ,

"ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸਟੀਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਹੋਵੇਗਾ. ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਸਟੀਲ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ?"
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਰ੍ਹੀ habਾਬ ਨੂੰ "ਗੋਬਿੰਦਗੜ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਅੱਜ ਤਕ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਯਾਦ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗੀਕਰਣ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1902 ਵਿਚ, ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ, ਜਿਥੇ ਗੋਬਿੰਦਗੜ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਇਕਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੋਰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ।

1928 ਵਿਚ, ਗੋਬਿੰਦਗੜ ਸਟੀਲ ਲਈ ਇਕ ਮੁਫਤ ਵਪਾਰਕ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ. ਸਟੀਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ 1940 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਮਾਮੂਲੀ ਰੇਟਾਂ 'ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੁਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀ.ਟੀ. ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ' ਤੇ ਕਈ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ. ਗੋਬਿੰਦਗੜ ਵਿਖੇ ਰੋਡ.

ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ ਦੀ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਨਾਲ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਜਿਥੇ ਮੋਦੀ ਮਿੱਲ, ਮੁਨੀਲਾਲ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਮੁੱਖ ਡਾਕਘਰ (ਅੱਜ ਤਕ ਮੌਜੂਦ) ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਦਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ. 1950 ਵਿਚ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਲਾਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ.

## ਹਵਾਲੇ
ਝਾਰਖੰਡੇ ਰਾਏ

**ਝਾਰਖੰਡੇ ਰਾਏ** (1902 - 18 ਮਾਰਚ 1987) ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪੂਰਵਾਂਚਲ ਵਿੱਚ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਝਾਰਖੰਡੇ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ 1902 ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਮਿਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਮੌ ਤੋਂ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਮੌਤ 1984
ਸ਼੍ਰੇਣੀ: 4ਥੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ: 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ: 5ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ: 7ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1902
ਪੇਪਟਿਕ ਅਲਸਰ

thumb|200px|ਗੈਸਟਰੇਕਟੋਮੀ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਗੈਸਟਰਿਕ ਅਲਸਰ ਦਾ ਚਿੱਤਰ

ਗੈਸਟਰਿਕ ਅਲਸਰ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅਸਤਰ ਉੱਤੇ ਜਖਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਸਿਡ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੇਹਦਾ ਜਾਂ ਅੰਤੜੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜਖਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਲਸਰ ਜਿਆਦਾਤਰ ਡਿਊਡੀਨਮ (ਅੰਤੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ) ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਭਾਗ ਢਿੱਡ ਹੈ (ਮੇਹਦਾ ਅਲਸਰ)। ਪੈਪਟਿਕ ਅਲਸਰ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:
* ਅਨਾਪੇਖਸ਼ਿਤ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਵਜ* ਜੀਵਾਣੁ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੇਲਿਕੋਬੈਕ‍ਟਰ ਪਾਇਲੋਰੀ ਕਈ ਅਲਸਰਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। 
* ਐਸਿਡ ਅਤੇ ਢਿੱਡ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹੋਰ ਰਸ ਪਾਚਣ ਰਸਤੇ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਜਲਾਕੇ ਅਲਸਰ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੱਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਮਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਚਣ ਰਸਤੇ ਦਾ ਅਸਤਰ ਕਿਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। 
* ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤਣਾਓ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਅਲਸਰ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। 
* ਅਲਸਰ ਕੁੱਝ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦਵਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਸੰਭਾਵੀ ਲੱਛਣ
* ਜਦੋਂ ਤੁਸੀ ਖਾਂਦੇ ਜਾਂ ਪੀਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ 1 ਜਾਂ 2 ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਹਾਲਤ ਵੱਧ ਬਿਗੜ (ਡਿਊਡੇਨਲ ਅਲਸਰ) ਜਾਂਦੀ ਹੈ
* ਜਦੋਂ ਤੁਸੀ ਖਾਂਦੇ ਜਾਂ ਪੀਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਅੱਛਾ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ (ਢਿੱਡ ਦਾ ਅਲਸਰ) 
* ਢਿੱਡ ਦਰਦ ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
* ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਭਾਰਾਪਨ, ਫੁੱਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਲਨ ਜਾਂ ਹਲਕਾ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ
* ਵਮਨਨ ਦਾ ਘਟਨਾ

## ਪਰਬੰਧਨ
* ਸਿਗਰਟ ਪੀਣਾ ਬੰਦ ਕਰਨਾ
* ਪ੍ਰਦਾਹਨਾਸ਼ੀ ਦਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਚਿਕਿਤਸਕ ਦੁਆਰਾ ਨਾ ਦੱਸੀ ਹੋਵੇ
* ਕੈਫੀਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਬਚੋ
* ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਭੋਜਨ ਵਲੋਂ ਬਚੀਏ ਜੇਕਰ ਉਹ ਜਲਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹੈ।

## ਚਿਤਾਵਨੀ ਲੱਛਣ
* ਰਕਤ ਉਲਟੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਜਾਂ ਦਿਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਧੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਉਲਟੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਤਲੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਉਲਟੀਆਂ ਹੋਣ। 
* ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜੋਰੀ ਜਾਂ ਚੱਕਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ। 
* ਮਲ ਵਿੱਚ ਰਕਤ ਹੋਵੇ (ਰਕਤ ਤੁਹਾਡੇ ਮਲ ਨੂੰ ਕਾਲ਼ਾ ਜਾਂ ਰਾਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।) 
* ਅਚਾਨਕ ਤੇਜ ਦਰਦ ਹੋਵੇ, ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦਰਦ ਦੂਰ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦਰਦ ਪਿੱਠ ਤੱਕ ਪੁੱਜੇ। 
* ਭਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਡੀਪ ਗੈਸਟਰਿਕ ਅਲਸਰ ਦੀ ਐਂਡੋਸਕੋਪੀ ਦਾ ਵੀਡੀਓ  
* ਪੇਪਟਿਕ ਅਲਸਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ?

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੇ ਰੋਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਸਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਚਣ ਤੰਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਢਿੱਡ ਦਰਦ
ਪੱਛਮ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ

**ਪੱਛਮ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ** 12925/12926 ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰੇਲ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਂਦਰਾ ਟਰਮਿਨਸ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 22925/26 ਦੇ ਸਲੀਪ ਕੋਚ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਕਾਲਕਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਂਦਰਾ ਟਰਮਿਨਸ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚਕਾਰ ਰੇਲ ਨੰਬਰ:12925 ਅਤੇ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਨੰਬਰ:12926 ਦੇ ਤੋਰ 'ਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਕੋਚ
12925/12926 ਪੱਛਮ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ 1 ਏ.ਸੀ. ਫ਼ਰਸਟ ਕਲਾਸ, 3 ਏ.ਸੀ. 2 ਟਾਇਰ, 5 ਏ.ਸੀ. 3 ਟਾਇਰ, 8 ਸਲੀਪਰ ਕਲਾਸ, 3 ਬਿਨਾਂ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਕੋਚ ਅਤੇ 4 ਜਨਰਲ ਜਾਂ ਸਮਾਨ ਵਾਲੇ ਕੋਚ ਹਨ। ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਮਕਸਦ ਲਈ, 22925/26 ਪੱਛਮ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਸਲੀਪ ਕੋਚ, ਕਾਲਕਾ ਵੱਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੇ ਡੱਬਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਮੰਗ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵੱਲੋ ਘਟਾਈ ਜਾਂ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰੇਕ/ਕੋਚ ਰਚਨਾ ਲੋਕੋ-ਆਰਐਮਐਸ-ਜੀਈਐਨ-ਐਸ6-ਐਸ5-ਐਸ4-ਐਸ3-ਐਸ2-ਐਸ1-ਪੀਸੀ-ਬੀ4- ਬੀ3- ਬੀ2- ਬੀ1-ਏ2- ਏ1-ਐਚ1- ਜੀਈਐਨ- ਜੀਈਐਨ-ਐਸਐਲਆਰ-ਐਸ7-ਐਸ8-ਬੀ5-ਏ3- ਐਸਐਲਆਰ।

## ਸੇਵਾਵਾਂ
ਪੱਛਮ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਕਾਲਕਾ ਵਿੱਚਕਾਰ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਕੈਂਟ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇਸ ਰੇਲ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ ਜੋਕਿ 1821 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ 31 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 45 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਨੰਬਰ 12925 ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ 57.35 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਟਰੇਨ ਪੱਛਮ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰੇਲ ਨੰਬਰ 12926 ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 30 ਘੰਟਿਆਂ ਅਤੇ 35 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ 59.54 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਟਰੇਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਔਸਤ ਗਤੀ (ਬਾਂਦਰਾ ਟਰਮੀਨਸ – ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ) 58.43 ਕਿਮੀ ਹੈ।

## ਜ਼ੋਰ
ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਹਰੇ ਜ਼ੋਰ ਵਾਲੇ ਡਬਲਿਊਸੀਏਐਮ 1 ਜਾਂ ਡਬਲਿਊਸੀਏਐਮ 2/2ਪੀ ਲੋਕੋ ਨੇ ਟਰੇਨ ਨੂੰ ਬਾਂਦਰਾ ਟਰਮੀਨਸ ਅਤੇ ਵਡੋਦਰਾ ਵਿੱਚਕਾਰ ਖਿਚਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਮਗਰੋਂ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਦੇ ਡਬਲਿਊਏਪੀ 1 ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖਿਚਕੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਸੀ I

ਜਦੋਂ ਦਾ ਪਛਮੀ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਡੀਸੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ 5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਕਤ ਤੋਂ ਹੁਣ ਇਹ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਜ਼ਿਆਬਾਦ ਦੇ ਡਬਲਿਊਏਪੀ 7 ਦੁਆਰਾ ਖਿਚ ਕੇ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ I

## ਟਰੇਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪੱਛਮ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ *ਪੱਛਮ ਸੁਪਰ ਡਿਲੱਕਸ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰੇਲ ਹੈ ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਬਾਂਦਰਾ ਟਰਮੀਨਸ ਟਰਾਂਸਫਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਰੇਲਗਡੀ ਜਦੋਂ ਰੇਲ ਨੰਬਰ 12926 ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਰੇਲ ਹਜ਼ਰਤ ਨਿਜ਼ਾਮਉੱਦੀਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੀ।

## ਸਮਾਂ ਸਾਰਣੀ
12925 ਪੱਛਮ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਬਾਂਦਰਾ ਟਰਮਿਨਸ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 11:35 ਆਈਐਸਟੀ ਤੇ ਚਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 19:20 ਵਜੇ ਆਈਐਸਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਵਾਪਸੀ ਤੇ 12926 ਪੱਛਮ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 08:10 ਵੱਜੇ ਆਈਐਸਟੀ ਤੇ ਚਲੱਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾ ਟਰਮਿਨਸ ਅਗਲੇ ਦਿਨ 14:45 ਆਈਐਸਟੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਾਂ
ਭੰਵਰ ਮੇਘਬੰਸੀ

**ਭੰਵਰ ਮੇਘਵੰਸ਼ੀ** ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਦਲਿਤ ਆਗੂ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਭੀਲਵਾੜਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਿੰਦੀ ਦੋ-ਮਾਸਿਕ *ਡਾਇਮੰਡ ਇੰਡੀਆ* ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।

ਭੰਵਰ ਮੇਘਵੰਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਭੀਲਵਾੜਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਸਿਰਡੀਯਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਣਕਰ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੇਘਵੰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਰਐਸਐਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਰਗਰਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿਖਿਅਕ ਰਿਹਾ। 1992 ਵਿੱਚ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਤੋੜਨ ਸਮੇਂ ਉਹ ਕਾਰਸੇਵਕ ਸੀ, ਮਗਰ ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 10 ਦਿਨ ਆਗਰਾ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।
ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਆਰਐਸਐਸ ਨਾਲੋਂ ਉਸ ਦਾ ਮੋਹਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੰਘ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਤਾ ਤੋੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਖੁੱਲਕੇ ਆਰਐਸਐਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਘ ਦੇ ਕੁੱਝ ਨੇਤਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਏ. ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ. ਸੰਘ ਦੇ ਨੇਤਾ ਉਸਦੇ ਘਰ ਤਾਂ ਆਏ, ਲੇਕਿਨ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ. ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਪੈਕ ਕਰਕੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖਾਣੇ ਦਾ ਉਹ ਪੈਕੇਟ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੂੜੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲਿਆ।

ਉਹ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਕਿ ਆਰਐਸਐਸ ਇੱਕ ਸਵਰਨ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਾਲਾ ਸੰਗਠਨ ਹੈ।
ਆਰਐਸਐਸ ਛੱਡਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੇਘਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਕ ਕੁੱਲਵਕਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਲਈ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਹੈ।

ਉਸ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਬਣੇ ਪੀਪੁਲਸ ਟ੍ਰੀਬਿਊਨਲ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਦਸਤਾਵੇਜੀਕਰਨ ਕੀਤਾ। 

## ਦਲਿਤ ਅੰਦੋਲਨ
ਉਸ ਨੇ ਅਜਮੇਰ, ਭੀਲਵਾੜਾ, ਪਾਲੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸਮੰਦ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ 125 ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ 15 ਦਿਨ ਤੱਕ ਅਮਨ ਲਈ ਸਾਈਕਲ ਯਾਤਰਾ ਕੱਢੀ। ਤਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀਕਸ਼ਾ ਸਮਾਰੋਹਾਂ  ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਪਰੀਸ਼ਦ ਬਣਾਕੇ 'ਤਰਿਸ਼ੂਲ ਦੇ ਬਦਲੇ ਫੁੱਲ' ਅਭਿਆਨ ਚਲਾਇਆ। *ਭਾਰਤ ਪੁੱਤਰੋ ਜਾਗੋ* ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਆਡੀਓ ਕੈਸੇਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਪੰਹੁਚਾਇਆ ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਭੜਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ੰਬੂਕ

**ਸ਼ੰਬੂਕ** ਪੁਰਾਣ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਸ਼ੂਦਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਦੇਵਤਵ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਵਿੰਧੀਆਚਲ ਦੇ ਅੰਗਭੂਤ ਸ਼ੈਵਲ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਸ਼ੂਦਰ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਾਹਮਣ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਅਸਾਮਾਇਕ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਤਦ ਬਾਹਮਣ ਪੁੱਤਰ ਜਿੰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਨਾਗਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਾਮਟੇਕ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਸ਼ੰਬੂਕ ਦਾ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਰੋਤ 
ਸ਼ੰਬੂਕ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮ ਰਾਮਾਇਣ ਵਰਜਨ ਵਿੱਚ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ, ਕਿਤਾਬ 7, 'ਉੱਤਰਖੰਡ' [ਆਖ਼ਰੀ ਅਧਿਆਇ], 73-76 ਸਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਚੰਦਰ ਜੈਨ, ਅਤੇ ਜੌਹਨ ਬਰੋਕਿੰਗਟਨ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀ "*ਬਾਅਦ ਦੀ ਹੈ।*".

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਪੀਰੀਅਡ (ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜਾ)

**ਪੀਰੀਅਡ**, ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜੇ ਵਿੱਚ ਖਿਤਿਜੀ ਕਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪੀਰੀਅਡ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਸ਼ੈੱਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੀਰੀਅਡ ਦੇ ਪਿਹਲੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਚੱਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਹਰ ਇੱਕ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋਨ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਤੱਤ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਧਾਤੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਪੀਰੀਅਡ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕੀ ਪੀਰੀਅਡਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਲਈ, ਪਹਿਲੇ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਲਕਾਲੀ ਧਾਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੀ ਉੱਚ-ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਅਤੇ ਨੋਬਲ ਗੈਸ ਬਣਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸ਼ੈੱਲ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਨੂੰ ਕੱਢਣਾ। ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 118 ਤੱਤ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 7 ਪੀਰੀਅਡਾਂ ਅਤੇ 18 ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਪੀਰੀਅਡ
### ਪੀਰੀਅਡ 1
### ਪੀਰੀਅਡ 2
### ਪੀਰੀਅਡ 3
### ਪੀਰੀਅਡ 4
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜਾ