ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਰਾਜੂ

**ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਰਾਜੂ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਸਿਡਕੋ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। 2022 ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਰਾਜੂ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਖਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ 2013 ਦਾ ਯੂਨੈਸਕੋ ਕਿੰਗ ਸੇਜੋਂਗ ਸਾਖਰਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਰਾਜੂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਬਕਾ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਰਾਜੂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜੱਦੀ ਮੂਲ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੜਦਾਦਾ, ਦੁਨੀ ਚੰਦ, ਚਮੜੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ (TISS) ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਯੂਕੇ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਲੋ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਅਨੂ ਸਿੰਘ ਵੀ ਇੱਕ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਧੇ ਟੈਕਸ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
### ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਕਰੀਅਰ 
[thumb|31 ਜਨਵਰੀ, 2012 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਝਾਕੀਆਂ ਲਈ ਰਾਜੂ ਨੂੰ ਟਰਾਫੀ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ [ਏ. ਕੇ. ਐਂਟੋਨੀ|ਏ.ਕੇ. ਐਂਟਨੀ।]]
ਉਹ 1985 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ (IAS) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਕੇਡਰ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਧੀਕ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ, ਭੂਮੀ ਸੁਧਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਹਾਊਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਊਰਜਾ ਵਿਕਾਸ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਵਧੀਕ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ/ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ MD ਵੀ ਰਹੇ।

### ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
ਰਾਜੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਲਈ ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਜਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਸ਼ਹਿਰੀ) ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਲ ਮਤਭੇਦਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

## ਜਾਤੀ ਵਿਤਕਰਾ 
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਧੀਕ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ (ਜਾਂ ਦੇਰੀ ਨਾਲ), ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਕਲੀਅਰੈਂਸ (ਤਰੱਕੀ/ਇੰਪੈਨਲਮੈਂਟ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ) ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (ਸੀਵੀਸੀ), ਕੇਵੀ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਪੈਨਲਮੈਂਟ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਹੋਣ 'ਤੇ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਪਨਾਮੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਰਾਜੂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ 'ਮੁੜ ਜਾਂਚ' ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਕਮਿਸ਼ਨ (NCSC) ਨੇ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵੀ ਪਾਇਆ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ 'ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਤਕਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੀੜਤ' ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਲੇਖਕ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ *ਰਾਮਰਾਜਯ - ਦ ਪੀਪਲਜ਼ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸਟੇਟ* ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਰਾਜੂ ਦੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਖੋਜ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਮਰਾਜਯ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਰਾਜ ਜੋ ਨਿਆਂ, ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਰਾਜੂ ਦੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਵਧੀਕ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਲਵਲੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਐਲਪੀਯੂ) ਵਿਖੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
ਰਾਜੂ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਖਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ 2013 ਦਾ ਯੂਨੈਸਕੋ ਕਿੰਗ ਸੇਜੋਂਗ ਸਾਖਰਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰਾਮੇਂਦਰ ਜਾਖੂ
* ਸ਼ਿਵ ਰਾਮ ਕਲੇਰ
* ਸੁੱਚਾ ਰਾਮ ਲੱਧੜ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਵਿਦਾਸੀਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ ਅਫ਼ਸਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ