open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ

**ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ** ( *ਅਲ-ਸਊਦੀਆ*), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਸਲਤਨਤ (ਅਰਬੀ: ‎المملكة العربية السعودية *ਅਲ-ਮਮਲਕਹ ਅਲ-ਅਰਬੀਆ ਅਲ-ਸਊਦੀਆ*), ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਰਬ ਮੁਲਕ (ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ) ਅਤੇ ਅਰਬ-ਜਗਤ ਦਾ ਦੂਜਾ (ਅਲਜੀਰੀਆ ਮਗਰੋਂ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਰਡਨ ਅਤੇ ਇਰਾਕ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੁਵੈਤ, ਕਤਰ, ਬਹਿਰੀਨ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਓਮਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯਮਨ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਤਕਰੀਬਨ 2,250,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 2.7 ਕਰੋੜ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 90 ਲੱਖ ਲੋਕ ਰਜਿਸਟਰਡ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਅਤੇ 20 ਕੁ ਲੱਖ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਵਾਸੀ ਹਨ। ਸਾਊਦੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1.6 ਕਰੋੜ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ।
 ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀ ਨਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹਿੱਸੇ
ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ 13 ਸੂਬਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। (*ਮਨਤੀਕ ਇਦਾਰੀਆ*, – ਇੱਕ-ਵਚਨ ਵਿੱਚ *ਮਿੰਤਕਾਹ ਇਦਰੀਆ*). ਇਹ ਸੂਬੇ ਅੱਗੋਂ 118 ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ (ਅਰਬੀ: ਮਨਤੀਕ ਇਦਾਰੀਆ, منطقةإدارية‎,)। ਇਸ ਵਿੱਚ 13 ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ (ਅਮਨਾਹ) ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਮੁਖੀ ਮੇਅਰ (ਅਮੀਨ) ਹਨ। ਇਹ ਵਿਭਾਗ ਅੱਗੋਂ ਉਪ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ (ਮਰਕੀਜ਼, ਇੱਕ-ਵਚਨ 'ਚ ਮਰਕਜ਼)।

## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

ਤਸਵੀਰ:Arabian Coffee.jpg|ਸੁਨਹਿਰੀ ਘੜੇ ਵਿਚ ਅਰਬੀ ਕੌਫੀ, ਗਿਰੀਦਾਰ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਗਈ
ਤਸਵੀਰ:ATKL6348.jpg|ਮੱਕਾ
ਤਸਵੀਰ:Colors of Arabia.jpg|ਔਰਤ ਲਈ ਅਰਬ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀ ਫਰੰਟ ਕਢਾਈ।
ਤਸਵੀਰ:Saudi Traditional Cushions.jpg|ਗੱਦੀ ਦੀ ਊਠ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਅਤੇ ਅਰਾਮ ਲਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਤਸਵੀਰ:السعوديه.jpg|ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ ਵਿਚ ਲਈਆਂ, ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਡਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਕਿੰਨਾ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮਾਣ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ:رقصة الحرب الجنوبية 01.jpg|ਦੱਖਣੀ ਯੁੱਧ ਡਾਂਸ
ਤਸਵੀਰ:صورة للبيوت القديمة في فيفاء.jpg|ਫੀਫਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ।
ਤਸਵੀਰ:Arabian Coffee.jpg|￼ਅਰਬੀਅਨ ਕਾਫ਼ੀ
ਤਸਵੀਰ:Colors of Arabia.jpg|￼ਅਰਬੀਅਨ ਰੰਗ

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ
ਮਾਂ (ਨਾਵਲ)

**ਮਾਂ** (1905) ਦੇ ਨਾਕਾਮ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਬਾਅਦ (1906) ਵਿੱਚ ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। 1917 ਦੇ ਰੂਸੀ ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਪਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਅਹਿਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਤਰਜਮੇ ਹੋਏ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਭ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਇੱਕ ਕਾਰਖਾਨੇ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਜਾਰ ਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮਜਦੂਰਾਂ ਨੇ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਮਦਰ ਯਾਨੀ ਮਾਂ, ਪਾਵੇਲ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ, ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ 1960 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ।
ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਮਨਚੰਦਾ ਦਾ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਰਾਦੂਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮਾਸਕੋ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੋ ਅਸਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਮਈ ਦਿਵਸ 1902 ਵਿੱਚ ਸੋਰਮੋਵੋ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਆਗੂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੇ ਚੱਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੋਰਕੀ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਿਉ

**ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਿਉ** ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਯੂਨੀਅਨ ਟੈੱਰਟਰੀ (Union Territory) ਹੈ।

ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਿਉ 450 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੱਕ, ਗੋਆ ਅਤੇ ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੁਰਤਗੇਜੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ| ਗੋਆ ਅਤੇ ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਿਉ 1961 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਭਾਰਤੇਂਦੂ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ

**ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ** (ਹਿੰਦੀ: भारतेन्दु हरिश्चंद्र; ੧੮੫੦–੧੮੮੫) ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਗਦਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਅਦਬ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਸਨ। ਹਿੰਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਡਰਾਮਾ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।

## ਕੰਮ 
ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਵਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਿਵਾਇਤ ਦੀ ਭੂਮੀ ਅਪਣਾਈ ਅਤੇ ਨਵੇਂਪਣ ਦੇ ਬੀਜ ਬੀਜੇ। ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ, ਪਰਾਧੀਨਤਾ, ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਇਤਿਆਦਿ ਦੇ ਚਿਤਰਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਜ਼ਤ ਦਵਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।

ਭਾਰਤੇਂਦੂ ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬੰਗਲੇ ਦੇ ਵਿਦਿਆਸੁੰਦਰ (੧੮੬੭) ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਤਰਜਮੇ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਡਰਾਮੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਨੇਮੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਖੜੀਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਡਰਾਮਾ ਲਿਖਕੇ ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਨੇ ਹੀ ਹਿੰਦੀ ਡਰਾਮਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ *ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਪਤ੍ਰਿਕਾ*, *ਕਵਿਵਚਨ ਸੁਧਾ* ਅਤੇ *ਬਾਲ ਵਿਬੋਧਿਨੀ* ਰਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ੩੪ ਸਾਲ ਦੀ ਥੋੜੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਪੈਂਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ (ਸੰਨ ੧੮੮੫) ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਇੰਨਾ ਲਿਖਿਆ, ਇੰਨੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਰਹਿਬਰ ਬਣ ਗਿਆ।
### ਅੰਧੇਰ ਨਗਰੀ
1881 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਡਰਾਮਾ *ਅੰਧੇਰ ਨਗਰੀ* ਅੱਜ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਢੁਕਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਹੈ।
ਬਾਲ ਰੰਗ ਮੰਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਾਲਗ ਰੰਗ ਮੰਚ – ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਮਨਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਫਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਨਿਰਦੋਸ – ਕੀ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ ? 
ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਹਿੰਦੀ ਰੰਗ ਮੰਚ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੰਚਿਤ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ
; ਨਾਟਕ :
* ਵੈਦਿਕ ਹਿੰਸਾ ਹਿਸਾ ਨ ਭਵਤਿ (੧੮੭੩),
* ਭਾਰਤ ਦੁਰਦਸ਼ਾ (੧੮੭੫),
* ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ (੧੮੭੬)
* ਨੀਲਦੇਵੀ (੧੮੮੧)।
* ਅੰਧੇਰ ਨਗਰੀ (੧੮੮੧)
* ਸਤ੍ਯ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ
* ਚੰਦ੍ਰਾਵਲੀ

; ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 
* ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਸੇ "ਕਪੂਰਮੰਜਰੀ" ਨਾਟਕ।

; ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹ:
* ਭਾਰਤੇਂਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਵਲੀ (ਤੀਸਰਾ ਖੰਡ) ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਹੈ।
* "ਨਾਟਕ ਸ਼ੀਰਸ਼ਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਨਿਬੰਧ (੧੮੮੫) ਗ੍ਰੰਥਾਵਲੀ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਖੰਡ ਦੇ ਪਰਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਹਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1850
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1885
ਨੋਕੀਆ

thumb|right|100px|﻿ਨੋਕਿਆ ਮਾਡਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ

**ਨੋਕੀਆ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ**, ਫਿਨਲੈਂਡ ਕੀਤੀ ਬਹੁਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਚਾਰ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਫਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਸ਼ਹਿਰ ਕੈਲਾਨਿਏਮੀ (Kailaniemi), ਏਸਪ੍ਰੋ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨੋਕੀਆ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ: ਵਾਇਰਲੇਸ (ਬੇਤਾਰ) ਅਤੇ ਵਾਇਰਡ (ਤਾਰ ਯੁਕਤ) ਦੂਰਸੰਚਾਰ (ਟੇਲੀਕੰਮਿਉਨਿਕੇਸ਼ਨ)ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨੋਕੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 112,262 ਕਰਮਚਾਰੀ, 120 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਵਪਾਰ 150 ਵੱਖਰਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਮਾਮਲਾ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਲਗਭਗ 51.1 ਬਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ਅਤੇ ਪਰਿਚਾਲਨ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਲਗਪਗ 8.0 ਬਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ 2007 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਦੀ ਗਈ। ਨੋਕੀਆ ਦਾ ਸੰਸਾਰਿਕ ਉਪਕਰਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ 2008 Q3 ਵਿੱਚ 38% ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ੀਸਦੀ 2007 ਵਿੱਚ 39 % ਸੀ।

ਨੋਕੀਆ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕੰਪਨੀ ਸੀ| ਨੋਕੀਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਲਗਪਗ ਸਾਰੇ ਖੰਡ (ਸੇਗਮੇਂਟ) ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ, ਸੀ.ਡੀ.ਏਮ.ਏ. (CDMA), ਜੀ.ਏਸ.ਏਮ. (GSM) ਅਤੇ ਡਬਲਿਊ -ਸੀ.ਡੀ.ਏਮ.ਏ. (W-CDMA) ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨੋਕਿਆ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਨੋਕੀਆ ਸਿਮੰਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਉਪਸਕਰ, ਸਮਾਧਾਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਨੋਕੀਆ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੰਨ 1865 ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਫਿਨਲੈਂਡ ਦੇ ਤਾੰਪੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਤੰਮੇਰਕੋਸਕੀ ਰੈਪਿਡਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਫਰੇਡਰਿਕ ਇਦੇਸਤਮ ਦੇ ਦਬਾਰਾ ਇੱਕ ਲੱਕੜੀ-ਲੁਗਦੀ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨੋਕਿੰਵਿਰਤਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੋਲ ਟਾਊਨ ਆਫ ਨੋਕੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁੰਤਕਿਲ ਹੋ ਗਈ। ਨੋਕਿਆ ਨਾਮ ਇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।

ਫਿਨਿਕਸ ਰਬੜ ਵਰਕਸ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਮਣੀ ਹੋਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੋਕੀਆ ਬਰਾਂਡ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ| ਨੋਕਿਆ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਮੋਬਾਇਲ ਰੇਡੀਓ ਸੰਚਾਰ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੋਕਿਆ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਸਲੋਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਫੋਨ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤਾ।
ਨੋਕਿਆ 14 ਸਾਲਾਂ ਵਲੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੋਬਾਇਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ ਉੱਤੇ 27 ਅਪ੍ਰੇਲ ਨੂੰ ਸੇਮਸੰਗ ਨੇ ਨੋਕੀਆ ਦੀ ਸਥਤੀ ਡਿਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਕੀਆ
ਮਾਡਿਊਲ (ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ)

ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਵਿੱਚ **ਮਾਡਯੂਲ** () ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਮਾਡਯੂਲ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਕੇ ਵਰਤੋਂ ਜੋਗਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮਾਡਯੂਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ
ਮਾਡਿਊਲ

**ਮਾਡਿਊਲ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Module) ਗਨੂ/ਲੀਨੱਕਸ (GNU/Linux) ਟੱਬਰ ਦੇ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਆਬਜੈਕਟ ਫ਼ਾਈਲ (object file) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮਾਡਿਊਲ (ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ)

## ਹਵਾਲੇ 
* ਮਾਡਿਊਲ ਦਾ ਮਤਲਬ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਣਤਰ
ਕਰਨਲ (ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ)

**ਕਰਨਲ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Kernel) ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮਾਡਯੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੈਮਰੀ ਜਾਂ ਰੈਮ (RAM) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਬੂਟ ਲੋਡਰ (boot loader) ਕਰਨਲ ਨੂੰ ਰੈਮ ਵਿੱਚ ਲੋਡ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤਕ ਇਹ ਰੈਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੈਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਾਹਰੀ (ਜੋ ਕਰਨਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਰਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ, ਵੈੱਬ ਬਰਾਊਜ਼ਰ ਵਗੈਰਾ) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨਾਲ਼ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਕਰਨਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:

#ਮੈਮਰੀ ਮੈਨਜ ਕਰਨਾ (ਇਹ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣੇ ਕਿ ਕੋਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੱਦ ਕਿੰਨ੍ਹੀ ਮੈਮਰੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕਿ ਪੂਰਾ ਸਿਸਟਮ ਚੰਗੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲੇ) ਅਤੇ
# ਡਿਸਕ ਡਰਾਇਵਾਂ ਨੂੰ ਮੈਨਜ ਕਰਨਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
* ਕਰਨਲ ਦਾ ਮਤਲਬ
* ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਆਰਗਨਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਣਤਰ
ਗੋਦਾਨ (ਨਾਵਲ)

**ਗੋਦਾਨ** (गोदान) ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਹ ਅੰਤਮ ਸੰਪੂਰਨ ਨਾਵਲ ਸੀ ਜੋ ਕਿ 1936 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਗਰੰਥ ਰਤਨਾਕਰ ਦਫਤਰ, ਬੰਬਈ ਨੇ ਛਾਪਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੇਂਡੂ ਸਮਾਜ, ਪੇਂਡੂ ਜਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਿਰਸਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ, ਗਾਂਧੀਵਾਦ ਅਤੇ ਸਾਮਵਾਦ ਦਾ ਸਮੁਚੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਣ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਇਸਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤਾ।

## ਕਥਾਨਕ 
ਗੋਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂਤਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ - ਇੱਕ ਦਿਹਾਤੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਥਾ, ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਮੇਲ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਦੁਰਬਲਤਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀਆਂ ਸੂਚਕ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼, ਕਾਲ ਦਾ ਸਟੀਕ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਨਾਇਕ ਹੋਰੀ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਵਿਘਟਨ ਦੀ ਪੀੜਾ ਹੋਰੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਗੋਦਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਸਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਇੱਛਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਈ ਹੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਕੂਚ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਹਿੰਦੀ ਤਹਿਲਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਅਨੁਸਾਰ।"ਇਹ ਨਾਵਲ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਹੋ ਰਹੇ ਨਿਰੰਤਰ ਦਰਿਦਰੀਕਰਣ ਦੀ ਸੋਗ ਕਥਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਵਿਘੇ ਖੇਤ ਦੀ ਜੋਤ ਵਾਲਾ ਕਿਸਾਨ ਸਾਮੰਤੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਗਵਾ ਕੇ ਖੇਤ ਮਜੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਾਮੰਤੀ ਤਾਕਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਲੁਟਦੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਇੱਕ ਜਾਲਿਮ ਪਾਤਰ ਝਿੰਗੁਰੀ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਉਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਪੈਸਾ ਹੈ। ਕਨੂੰਨ ਤਾਂ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਜਨ ਕਿਸੇ ਅਸਾਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਨਾ ਕਰੇ, ਕੋਈ ਜਮੀਂਦਾਰ ਕਿਸੇ ਕਾਸਤਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਖਤੀ ਨਾ ਕਰੇ; ਮਗਰ ਹੁੰਦਾ ਕੀ ਹੈ। ਰੋਜ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹੋ। ਜਮੀਂਦਾਰ ਮੁਸਕਾਂ ਬੰਨਵਾ ਕੇ ਕੁਟਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਜਨ ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" 
ਗੋਦਾਨ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮਹਾਜਨੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਬੇਗਾਨਗੀ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਨਾਇਕ ਹੋਰੀ ਕਿਸਾਨ ਜਮਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਭਰ ਕਠੋਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਗਾਂ ਦੀ ਆਕਾਂਖਿਆ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਂਦੀ। ਹੋਰੀ ਜੀਵਨ ਭਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਕਸ਼ਟ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਇਸਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਰਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਪਾਉਂਦਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਹੋਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਕਾਲ ਦੇ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪਰਸੰਗਕ ਕਹਾਣੀ। ਦੋਨਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਇੰਨੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਹ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੀ ਕਲਮ ਦੀ ਇਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।
## ਪਾਤਰ
*ਗੋਦਾਨ* ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉੱਤੇ ਅਸਚਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰੀ, ਧਨਿਆ, ਝੁਨੀਆ, ਗੋਬਰ, ਹੀਰਾ, ਸੋਭਾ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਰੂਪਾ, ਭੋਲੀ, ਦੁਲਾਰੀ, ਝਿੰਗੁਰੀ ਸਾਹੂ, ਦਾਤਾਦੀਨ, ਮੰਗਰੂ ਸਾਹੂ, ਪਟੇਸ਼ਵਰੀ, ਮਾਤਾਦੀਨ, ਰਾਏ ਸਾਹਿਬ, ਮੇਹਤਾ, ਖੰਨਾ, ਤਨਖਾ, ਮਿਰਜ਼ਾ, ਮਾਲਤੀ ਆਦਿ ਰੰਗ ਰੰਗ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ। ਤਕੜਾ ਖਾਸਾ ਮੇਲਾ ਗੇਲਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੇਦੇ ਸਭ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪਛਾਣ ਹੈ।

**ਹੋਰੀ** ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਹੈ ਜੋ ਧਨੀਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ​​ਬੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਖਰਾ ਸੱਚਾ ਇਨਸਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਆਪਣੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਭਰਾਵਾਂ ਖਾਤਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵੀ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਊ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛ-ਗਿਛ ਕਰਨ ਪਿੰਡ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁਲੀਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਹੀਰਾ ਦੇ ਘਰ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਉਹ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਗਊ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਰਾਹੀ ਮਾਸੂਮ ਰਜ਼ਾ

**ਰਾਹੀ ਮਾਸੂਮ ਰਜਾ** (1925–1992) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਲਈ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖੇ। 1979 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ *ਮੈਂ ਤੁਲਸੀ ਤੇਰੇ ਆਂਗਨ ਕੀ* ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਡਾਇਲਾਗ ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ਮਹਾਭਾਰਤ ਲਈ ਰਜਾ ਨੇ ਸੰਵਾਦ ਲਿਖੇ ।

## ਜੀਵਨ
ਰਾਹੀ ਮਾਸੂਮ ਰਜ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 1925 ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਗੰਗੌਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ ਅਤੇ ਲਾਗੇ-ਚਾਗੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਉਹ ਅਲੀਗੜ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਾਵਲ
** *ਆਧਾ ਗਾਂਵ* 
** *ਦਿਲ ਏਕ ਸਾਦਾ ਕਾਗਜ*
** *ਟੋਪੀ ਸ਼ੁਕਲਾ*
** *ਓਸ ਕੀ ਬੂੰਦ*
** *ਕਟਰਾ ਬੀ ਆਰਜ਼ੂ*
** *ਨੀਮ ਕਾ ਪੇੜ*
** *ਸੀਨ 75*
** ਹਿੰਮਤ ਜੌਨਪੁਰੀ
 
### ਜੀਵਨੀ
** *ਛੋਟੇ ਆਦਮੀ ਕੀ ਬੜੀ ਕਹਾਨੀ*
*ਕਵਿਤਾ
** *ਮੌਜ਼-ਏ-ਗ਼ੁਲ ਮੌਜ਼-ਏ-ਸਬਾ* (ਉਰਦੂ)
** *ਅਜਨਬੀ ਸ਼ਹਰ ਅਜਨਬੀ ਰਸਤੇ* (ਉਰਦੂ)
** *ਮੈਂ ਏਕ ਫੇਰੀਵਾਲਾ* (ਹਿੰਦੀ)
** *ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਕੇ ਮਕਾਨ ਵਾਲੇ* (ਹਿੰਦੀ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925
ਟੋਪੀ ਸ਼ੁਕਲਾ

**ਟੋਪੀ ਸ਼ੁਕਲਾ** ਰਾਹੀ ਮਾਸੂਮ ਰਜ਼ਾ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਹ ਤੀਜਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮੱਸਿਆ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪਾਤਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ, ਟੋਪੀ ਸ਼ੁਕਲਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਨ‌ 1974 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਪਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਵੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ।
## ਇਸ ਨਾਵਲ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਕਥਨ 
"ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਾਵਲ ਲਿਖ ਕਰ ਕੋਈ ਖਾਸ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਹਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਟੋਪੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਟੋਪੀ ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੀ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਅਵਸਰ ਤੇ “ਕੰਪ੍ਰੋਮਾਇਜ਼” ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਜੀ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਟੋਪੀ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਪੈਗੰਬਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ 'ਕੰਪ੍ਰੋਮਾਇਜ਼' ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ। ਪਰ ‘ਆਧਾ ਗਾਓਂ ‘ ਦੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਜਾਂ ਕਈ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਹੀਰੋ ਵੀ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਇਸ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਹੀਰੋ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।
− 	
"‘ਆਧਾ ਗਾਓਂ‘ ਵਿੱਚ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਗਾਲਾਂ ਸਨ। ਮੌਲਾਨਾ ‘ਟੋਪੀ ਸ਼ੁਕਲਾ’ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀ ਗਾਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਪੂਰਾ ਨਾਵਲ ਇੱਕ ਗੰਦੀ ਗਾਲ੍ਹ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗਾਲ੍ਹ ਡੰਕੇ ਦੀ ਚੋਟ ਬਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ” ਇਹ ਨਾਵਲ ਅਸ਼ਲੀਲ ਹੈ…… ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ।”
## ਕਥਾਨਕ
ਟੋਪੀ ਸ਼ੁਕਲਾ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਦਾਹਰਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਸਤੀ ਕਦੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਦੀ ਗੁਲਾਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸਗੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ, ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਮਝ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਲਮਨ ਕਿਸੇ ਸਵਾਰਥ ਜਾਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਮਿਣਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ। ਬਿਰਧਮਨ ਦੀ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਟੋਪੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਘਾ ਡਾਕਟਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਭਰਿਆ-ਪੂਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਇੱਕ ਅਗਿਆਤ ਪ੍ਰੇਮ ਉਸਨੂੰ ਇੱਫਨ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਫਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਉਹ ਕਮੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਟੋਪੀ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀ ਵੀ ਦਾਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਫਨ ਦੀ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਹੀ ਖੋਜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਫਨ ਦੀ ਦਾਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਉਸਨੂੰ ਆਪ ਦੇ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇੱਫਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਫਨ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਬਾਲਮਨ ਉਸੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਭਾਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:

*ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
*ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ
*ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
*ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਗੱਲ

**ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਗੱਲ** ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ 1975 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬੂਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੌਢ਼ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਹਿਮ ਵਿਸ਼ੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਪਿਛੋਕੜ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ (1947) ਸਮੇਂ ਵਾਪਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ 'ਅੱਜ ਆਖਾਂ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ', ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ 'ਸੌਂ ਜਾ ਮੇਰੇ ਮਾਲਕਾ' ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ 'ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੂੰ' ਇਸ ਪਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹਨ। ਇਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਚੁਥਾਈ ਸਦੀ ਬੀਤ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੌਢ਼ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪਿਰੋਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ।

## ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ 
ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਆਰੰਭਿਕ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣਾ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਬੋਧਨੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਉਣ ਲਈ 'ਪੰਜੇ ਉਂਗਲਾਂ ਖੋਭ ਗਿਆ ਸੀ' ਰਾਹੀਂ ਕੋਮਲ ਮਾਸੂਮ ਗੱਲ੍ਹ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਥੱਪੜ ਦੀ ਤਸਬੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਲੀ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕ ਸ਼ਾਇਰ ਬੁੱਲੇ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੋਕਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਰਦਸਾ ਦਾ ਜੋਰਦਾਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਰਜ਼ ਹੈ। ਏਨਾ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ 'ਏਤੀ ਮਾਰ ਪਈ'ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਪੂਰਾ ਸਫ਼ਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 
ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਪੈਰੇ 'ਤੈਂ ਕਿ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ' ਦਾ ਪੁਨਰ-ਪਾਠ ਕਲਮਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਪਣਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ 'ਨਨਕਾਇਣ' ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ ਦਾ ਇਸ ਕਾਵਿ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਰੋਏ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਨੂੰ ਤੀਖਣ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉ ਹੈ। 
ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਜੋ ਕੁਝ ਅਜੇ ਵੀ ਬਚ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਸਾਂਭ ਲੈਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਕਤੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਦਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਰ ਡੂੰਘੇ ਧਰਾਤਲ ਉੱਤੇ ਪੀਡੀਆਂ ਸਾਂਝਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਾਰਦਿਆਂ ਸਰਬ ਪੰਜਾਬੀ ਜਗਤ ਅੱਗੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਗੰਢਣ ਦਾ ਬੁਲੰਦ ਹੋਕਾ ਹੋਰ ਬੁਲੰਦ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
_________

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਗੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ

**ਗੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਉਰਦੂ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ। ਓਹ ਅਠਾਰਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ।

## ਜੀਵਨ
ਗੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ੧੩ ਜੁਲਾਈ ੧੯੨੦ ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੌਲਤਪੁਰ ਨੀਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ. ਬੋਘਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਕੌਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਤਰਖਾਣਾ ਲੁਹਾਰਾ ਸੀ। 
### ਸਿੱਖਿਆ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਆਪਣੇ ਪੋਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਇੱਛਕ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਸਕੂਲ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡੋਂ ੧੪-੧੫ ਮੀਲ ਦੂਰ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਘਰ ਦੀ ਤੰਗੀ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਡੰਗਰ ਚਾਰਨ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਫੇਰ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਉਹਦੇ ਮਾਪੇ ਸਕੂਲ ਭੇਜਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਆਖਰ ੧੯੩੯ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਰੀਬੀ ਦਾਵੇ ਦਸਵੀਂ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ ਮਾਸਟਰ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੀ ਏ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣਾ ਖਰਚ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਜੁਜ਼ਵਕਤੀ ਟਿਊਟਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਲਿਆ। ਬੀ ਏ ਕਰ ਕੇ ਫਾਰਸੀ ਦੀ ਐਮ ਏ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਓਰੀਐਂਟਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ੧੯੪੪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਪਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਐਮ ਓ ਐਲ, ਮੁਨਸ਼ੀ ਫ਼ਜ਼ਲ, ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਐਮ ਏ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ ਕਰ ਲਈ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਟਿਊਸ਼ਨ ਰੱਖ ਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖੀ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਾਂ ਅਤੇ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕਾਫੀ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾਈ ਗਿਆਨ ਅਤਿ ਜਰੂਰੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵੀ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

### ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ
੨੩ ਸਤੰਬਰ ੧੯੪੫ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਗੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਧੀ ਸਦੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਇਲਮ ਕਮਾਉਂਦਿਆਂ ਅਤੇ ਵੰਡਦਿਆਂ ਇੱਕੋ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ, ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ੩੧ ਅਕਤੂਬਰ ੧੯੬੬ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਜਾਇਨ ਕਰ ਲਿਆ। ੧੯ ਦਸੰਬਰ ੧੯੭੩ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਚੇਅਰ ਇਨ ਸੂਫੀਇਜ਼ਮ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। 
੧੨ ਅਕਤੂਬਰ ੧੯੭੬ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ ਅਤੇ ੩੧ ਜੁਲਾਈ ੧੯੮੦ ਨੂੰ ਇਥੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
* ਇਸਲਾਮ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ		 		
* ਕਾਦਰਯਾਰ - ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ
* ਪੰਜਾਬੀ - ਫਾਰਸ਼ੀ ਕੋਸ਼ 		 		
* ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ 
* ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਆਇ ਤੇ ਵਿਪਰਿਆਇ ਕੋਸ਼ [ਸੰਪਾਦਨ]
* *ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ*
* *ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਖ੍ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਇਹ **ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ** ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:

## ਰਾਸ਼ਟਰੀ 
## ਹਵਾਲੇ
ਮਕਦੂਨੀਆ ਗਣਰਾਜ

**ਮਕਦੂਨੀਆ** (ਮਕਦੂਨੀਆਈ: Македонија), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਮਕਦੂਨੀਆ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (, ਲਿਪਾਂਤਰਨ: *ਰੇਪੂਬਲਿਕਾ ਮਾਕੇਦੋਨੀਯਾ*), ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਮੱਧ ਬਾਲਕਾਈ ਪਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਵਲੇ ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ ਦੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ 1991 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ 1993 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ ਪਰ ਯੂਨਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਵਿਵਾਦ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਵਕਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ "ਪੂਰਵਲੇ ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ ਦੇ ਮਕਦੂਨੀਆ ਦਾ ਗਣਰਾਜ" ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲਕਨ
ਮੋ ਯਾਨ

**ਮੋ ਯਾਨ** (17 ਫਰਵਰੀ 1955) ਚੀਨੀ ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਹੈ। 2012 ਈ ਵਿੱਚ ਯਾਨ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨੋਬਲ ਖਿਤਾਬ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਯਾਨ ਚੀਨ ਦਾ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਖ਼ਸ ਬਣ ਗਿਆ। ਯਾਨ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਂ **ਗੁਆਨ ਮੋਏ** ਹੈ। ਨਾਵਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਯਾਨ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਯਾਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਤਰਜੁਮਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ, ਜਾਪਾਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। 2012 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਦੋ ਨਾਵਲਾਂ (ਜੋ ਫਿਲਮ ਰੈੱਡ ਸ਼ੋਰਗਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣੇ) ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ  ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਮੌਲਿਕਤਾ 'ਐਂਦਰਜਾਲਿਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ' ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ,  ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਨੂੰ ਵਿਲੀਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਮੋ ਯਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਫ਼ਰਵਰੀ 1955 ਨੂੰ ਸੂਬਾ ਸ਼ੇਡੋਂਗ ਦੀ ਬਸਤੀ ਗਾਓਮੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ (ਕਲਚਰ ਰੈਵੋਲੂਸ਼ਨ) ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਤੇਲ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ (ਕਲਚਰ ਰੈਵੋਲੂਸ਼ਨ) ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੀਪਲਜ਼ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਲਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, 1979 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਕਾਦਮੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ (ਟੀਚਰ) ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। 1991 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਨਾਰਮਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
## ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਰੈੱਡ ਸ਼ੋਰਗਮ
**ਦ ਰਿਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ ਵਾਇਨ 
**ਲਾਇਫ ਐਂਡ ਡੈੱਥ ਆਰ ਵੇਰਿੰਗ ਮੀ ਆਊਟ
 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ

**ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ**  ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ, ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਕਲਾ, ਖੇਡਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਅਤੇ ਖੋਜ ਡਿਗਰੀਆਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ 1882 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੇ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਸੋਲਨ (ਹੁਣ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿਖੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇਸ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਕੈਂਪਸ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ 14 ਅਤੇ 25 ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸੈਕਟਰ 16 ਵਿੱਚ 550 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
"ਅਜੂਮਨ -ਏ -ਪੰਜਾਬ "ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਸੋ ਮੈਬਰਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਭਾ ਜਿਸ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਡਾ ਜੀ ਡਬਲਿਯੂ ਲੇਤਨਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਇਸ ਸਭਾ ਨੇ ਜੂਨ 20,1865 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੈਫ਼ੀਟੀ ਨਲ ਗਵਰਨਲ ਸਰ ਡੋਲਡ ਮੇਕਲੁਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ" ਉਰਿਅਤਲ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਸਾਰ ਲਈ "ਉਰਿਅਤਲ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ " ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਜਾਰਸ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦਾ ਹੇਡ -ਕੁਆਟਰ ਲਹੋਰ ਵਿਖੇ ਹੋਵੇ | ਉਧਰ ਅੰਗਰੇਜੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉਤਰੀ-ਪਛਮੀ ਇੱਕ ਸਾਖਾ ਨੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੁਕਾਮ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕਰਨੀ ਸੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿਤੀ |ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਨੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਇਕਠੀ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੁਕਾਮ ਲਾਹੋਰ ਵਿਖੇ ਹੀ ਰਖਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਈ,1868ਵਿਚ ਇੱਕ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਬਕ ਖਰੜਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਤਾ,ਸਰਕਾਰ ਨੇ 21,000/- ਰੁਪਏ ਗੋਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ,ਲਾਹੋਰ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਮਨਜੂਰੀ ਦੇ ਦਿਤੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਸਰਕਾਰ ਤੁਰੰਤ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੁੰਦੀ | ਕਾਫ਼ੀ ਖਤੋ -ਖਤਾਬ ਤੋਂ ਬਾਦ " ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ " ਦੀ ਸਥਾਪਨ ਕਰਨਾ ਮੰਨ ਗਈ |ਨਵੰਬਰ,1880 ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਰਿਪਨ,ਵਾਇਸਰਾਏ, ਦੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਆਮਦ ਸੀ ਇਸ ਮੋਕੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਖਸੀਅਤਾਂ,ਖੇਤਰੀ ਅਮੀਰ ਲੋਕ, ਸਾਹਿਬਜਾਦੇ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਰਤਾ -ਧਰਤਾ ਨੇ ਇਸ ਆਮਦ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਰਜਾਮੰਦ ਕਰਵਾ ਲਿਆ |ਲਾਰਡ ਰਿਪਨ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖ ਸਕਤਰ ਨੂੰ ਲੈਜਸਤੇਤਵ ਕੋਸ਼ਲ ਦੇ ਅਕਤੂਬਰ,1882 ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਵਲੋਂ ਏਨਕਾਰ੍ਪੋਰੇਸਨ ਐਕਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਕਤੂਬਰ 14,1882 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨਿਵਰਸਟੀ ਦਾ ਐਕਟ ਨੁੰਬਰ xix ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਦਿਤੀ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਗਜਟ ਵਿੱਚ ਛਪ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮਿਸਤਰ ਬਦਨ ਪੋਬਲ ਪਹਿਲਾ ਆਨਰੇਰੀ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਡਾ ਗੀ ਡਬਲਿਊ ਲਿਤਨਰ ਪਹਿਲਾ ਰਿਜਿਸਟਰਾਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ | ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ, ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦਾ 10 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਕੈਂਪਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। 1956 ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਕੈਂਪਸ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਮਸ਼ਹੂਰ ਥਾਵਾਂ
### ਗਾਂਧੀ ਭਵਨ
ਗਾਂਧੀ ਭਵਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ | ਇਸ ਭਵਨ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਪੀਏਰ੍ਰੇ ਜੇੰਨੇਰੇਤ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ | 
### ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕੇਂਦਰ (ਸਟੂਡੇਂਟ ਸੈਂਟਰ)
੧੯੭੫ ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕੋਂਸਲ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵੀ ਹੈ |

## ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਖੁਰਾਣਾ (ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਵਿਜੇਤਾ), ਸ਼ੰਕਰ ਦਿਯਾਲ ਸ਼ਰਮਾ (ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੌਵੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ), ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ), ਇੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੁਜਰਾਲ (ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ), ਕਲਪਨਾ ਚਾਵਲਾ (ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ), ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ (ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੋਜੂਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ), ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ (ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਆਈ. ਪੀ. ਐਸ. ਅਧਿਕਾਰੀ), ਬੱਬੂ ਮਾਨ (ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ), ਸਤਿੰਦਰ ਸਰਤਾਜ ਆਦਿ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਇਰੀਤਰੀਆ

**ਇਰੀਤਰੀਆ** (ਗੇ'ਏਜ਼:  ਇਰਤਰਾ; ਅਰਬੀ: إرتريا ਇਰੀਤਰੀਯਾ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਇਰੀਤਰੀਆ ਦਾ ਮੁਲਕ**, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਰੀਤਰੀਆ ਯੂਨਾਨੀ ਨਾਮ Ἐρυθραίᾱ (ਏਰੀਤਰਾਈਆ), ਭਾਵ ਲਾਲ ਧਰਤੀ, ਦਾ ਇਤਾਲਵੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਸਮਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸੂਡਾਨ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇਥੋਪੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਜੀਬੂਤੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਦੇ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਯਮਨ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਦਾਹਲਕ ਬਹੀਰਾ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਰੇ ਹਨੀਸ਼ ਟਾਪੂ ਇਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਤਕਰੀਬਨ 117,600 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ 60 ਲੱਖ ਹੈ।

ਅਕਸੂਮ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਇਰੀਤਰੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਇਥੋਪੀਆ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਤ ਸੀ, ਦਾ ਉਠਾਅ ਦੂਜੀ ਜਾਂ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸਾਈਅਤ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੱਧ-ਕਾਲੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਰੀਤਰੀਆ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਭਾਗ ਮੇਦਰੀ ਬਾਹਰੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਭਾਗ ਹਮਾਸੀਆਈ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਵਰਤਮਾਨ ਏਰੀਤਰੀਆ, ਅਜ਼ਾਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਇਥੋਪੀਆਈ ਅਤੇ ਆਟੋਮਨ ਸਲਤਨਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਂਦ 'ਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਇਤਾਲਵੀ ਇਰੀਤਰੀਆ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਇਹ "ਇਥੋਪੀਆ ਅਤੇ ਇਰੀਤਰੀਆ ਦਾ ਸੰਘ" ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਥੋਪੀਆ ਦੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਕਰ ਕੇ ਏਰੀਤਰੀਆਈ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਤ ਇਰੀਤਰੀਆ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ।

ਇਹ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੰਘ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਬ ਲੀਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕ ਹੈ।

## ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਇਰੀਤਰੀਆ ਛੇ ਖੇਤਰਾਂ (ਜ਼ੋਬ) ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ (ਉਪ-ਜ਼ੋਬ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਪਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜਲ-ਮਿਲਖਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਇਰੀਤਰੀਆਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦੋ ਇਰਾਦੇ ਹਨ: ਹਰੇਕ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਮਰੱਥਾ ਉੱਤੇ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਤਰ-ਖੇਤਰੀ ਬਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣਾ।

ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਉਪ-ਖੇਤਰ ਹਨ:

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਕੁਰਟ ਗੋਇਡਲ

**ਕੁਰਟ ਫਰੈਡਰਿਕ ਗੋਡਲ** (/ɡɜrdəl/ kɜrt, ਜਰਮਨ ਉੱਚਾਰਣ [kʊʁt ɡø ː dəl], 28 ਅਪਰੈਲ 1906 - 14 ਜਨਵਰੀ 1978) ਇੱਕ ਆਸਟਰੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਤਰਕਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਗਣਿਤਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਸੀ। ਦੂਸਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਤਕੜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।

ਗੋਡਲ ਨੇ 1931 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ 25 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਇਨਕਮਪਲੀਟਨੈੱਸ ਥਿਊਰਮਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਦੋਂ ਵਿਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪੂਰੀ ਕੀਤਿਆਂ ਉਸਨੂੰ ਅਜੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
### ਬਚਪਨ 
ਗੋਡਲ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਅਪਰੈਲ 1906 ਨੂੰ ਬਰੁੰਨ ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ (ਹੁਣ ਬ੍ਰਨੋ, ਚੈੱਕ ਗਣਤੰਤਰ) ਚ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ, ਰੁਡੋਲਫ਼ ਗੋਡਲ ਅਤੇ ਮਾਰੀਆਨਾ ਗੋਡਲ ਦੇ ਘਰ (ਜਰਮਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ) ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਜਰਮਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਇਹੀ ਸੀ।
ਗੋਡਲ ਦਾ ਬਚਪਨ ਬੜਾ ਸੁਹਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਢੇਰ ਸਵਾਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਉਸਨੂੰ 'Herr Warum' ਅਰਥਾਤ 'ਮਿਸਟਰ ਕਿਉਂ' ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।" ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਜੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਆਸਤਿਕ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਕਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਘਾਨਾ

**ਘਾਨਾ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਘਾਨਾ ਦਾ ਗਣਰਾਜ**, ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦੰਦ ਖੰਡ ਤਟ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਟੋਗੋ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। *ਘਾਨਾ* ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ *ਜੰਗਜੂ ਸਮਰਾਟ* ਹੈ। ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਘਾਨਾ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:A coconut seller.jpg|ਓਸੂ, ਘਾਨਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਨਾਰਿਅਲ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ
File:A butcher, popularly known as "Abochi" in Ghana and Nigeria.jpg| ਇਕ ਅਬੋਚੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਗਲੀ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪੱਬਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁੰਨਿਆ ਜਾਂ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਮੀਟ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
File:A fish monger roasting fishes.jpg|ਮੱਛੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਕਸਰ ਭੱਠੀ ਲਈ ਤੰਦੂਰ ਵਜੋਂ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਚਿੱਕੜ ਦੀ ਥੱਪੜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
File:Boats at the Tema Habour 01.jpg|ਟੀਮਾਂ ਹੈਬਰ ਵਿਖੇ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਪਾਰਕ ਕੀਤੀਆਂ
File:Dangomba youth day.jpg|ਡਾਂਗੋਮਬਾ ਜਵਾਨ ਦਿਨ
File:Drummer at a Waterfall.jpg|ਹੋਇਓ ਘਾਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡ੍ਰਾਮਰ ਇੱਕ ਵਿਲੀ ਵਾਟਰਵਾਲ, ਹਰ ਸ਼ਾਮ, ਤੁਸੀਂ ਝਰਨੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਕਲੱਸਟਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਵੋਂਗੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਾਇਰ-ਡਰੱਮਰ-ਗਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
File:Elmina, a coastal town.jpg|ਐਲਮੀਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਫੰਟੇ ਦੁਆਰਾ ਐਡੀਨਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਘਾਨਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਵੱਸੋਂ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਟੋਗੋ

**ਟੋਗੋ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **République Togolaise** ਜਾਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ, **ਟੋਗੋਲੀ ਗਣਰਾਜ**, ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਘਾਨਾ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਬਨਿਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਛੋਂਹਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲੋਮੇ ਵਸੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਤਕਰੀਬਨ 57,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 67 ਲੱਖ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਖੇਤਰ
ਟੋਗੋ 5 ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗੋਂ 30 ਪ੍ਰੀਫੈਕਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ 1 ਪਰਗਣੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੱਖਣ ਤੱਕ ਇਹ ਖੇਤਰ ਹਨ: ਸਵਾਨੇ, ਕਾਰਾ, ਮੱਧ, ਪਠਾਰ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਟੋਂਗਾ

**ਟੋਂਗਾ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਟੋਂਗਾ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ** (ਟੋਂਗੀ: *Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga*), ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ 'ਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਮੁਲਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦੇ 700,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ 176 ਟਾਪੂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 52 ਟਾਪੂ ਅਬਾਦ ਹਨ।

ਇਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਇੱਕ ਉੱਤਰ-ਦੱਖਣ ਲੀਕ ਦੀ 800 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਵਿੱਥ 'ਤੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਵਿਚਲੇ ਪੈਂਡੇ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਟੋਂਗਾ ਨੂੰ **ਦੋਸਤਾਨਾ ਟਾਪੂ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਪਤਾਨ ਜੇਮਜ਼ ਕੁੱਕ ਦੀ ਇਸ ਟਾਪੂ 'ਤੇ 1773 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਮਿੱਤਰਤਾਪੂਰਨ ਆਓ-ਭਗਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਥੇ *ʻinasi* (ਇਨਾਸੀ) ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ Tuʻi Tonga (ਤੂਈ ਤੋਂਗਾ) ਭਾਵ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਫ਼ਲਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਵਿਲੀਅਮ ਮੈਰੀਨਰ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੁਖੀ ਕੁੱਕ ਨੂੰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਉਂਤ 'ਤੇ ਰਾਜੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ।

## ਭੂਗੋਲ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੋਂਗਾ ਪੰਜ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: 'ਏਊਆ, ਹਾ'ਅਪਾਈ, ਨਿਊਆਸ, ਟੋਂਗਾਟਾਪੂ, ਅਤੇ ਵਵਾ'ਊ.

## ਜਲਵਾਯੂ
ਟੋਂਗਾ ਵਿੱਚ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਜਲਾਵਾਯੂ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਰੁੱਤਾਂ ਹੀ ਹਨ, ਸਿੱਲ੍ਹੀ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਰਸਾਤਾਂ ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲੀਆ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਝੱਖੜ ਦਾ ਮੌਸਮ 1 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਵੇਰ ਇੱਹ ਝੱਖੜ ਬੇਮੌਸਮੀ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਮੇਤ ਟੋਂਗੀ ਇਹਨਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਟੋਂਗੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਊਵਿਆਈ, ਨਿਊਆਈ, ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਸਮੋਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਕੀਗੋ

thumb|300px|**ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਬਸੰਤ ਦਾ ਕੀਗੋ ਹਨ**
**ਕੀਗੋ** (季语 ਰੁੱਤ ਸੂਚਕ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਾਕੰਸ਼) ਜਾਪਾਨੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਾਕੰਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਰੁੱਤ ਸੂਚਨਾ ਨਾਲ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸੂਚਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਸੂਚੀ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸੈਜੀਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਕੀਗੋ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿੱਚ - ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਿਰੋਣਾ ਰਵਾਇਤੀ ਜਾਪਾਨੀ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਰੇਂਗਾ, ਰੇਂਕੂ ਅਤੇ ਹਾਇਕੂ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸੂਚਕ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਣ ਦਾ ਕਾਵਿਕ ਕਾਰਜ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
## ਕੀਗੋ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੀਗੋ ਸ਼ਬਦ ਕਿਤੇ 1908 ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਾਪਾਨੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਬੜੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੋਂ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰ ਜਪਾਨੀ ਹਾਇਕੂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਤ ਸ਼ਬਦ (ਕੀਗੋ) ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਰੁੱਤ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹਾਇਕੂ ਨੂੰ ਅਧੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਸਿਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੁੱਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਵੇ।
## ਕੀਗੋ ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ
thumb|right|**ਚੰਨ ਜਾਪਾਨੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।**

ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁੱਤ ਨਾਲ ਕੀਗੋ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਹ ਜਿਆਦਾ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੱਦੂ (kabocha) ਇੱਕ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਕਵੈਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਪਤਝੜ ਰੁੱਤ ਦੀ ਫਸਲ ਦੀ ਵਾਢੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਇਹ ਘੱਟ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਂ ਚੰਨ (tsuki) ਇੱਕ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਕੀਗੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਵਧੇਰੇ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਨ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੀ ਖਿੜੀ ਚਾਨਣੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਢੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਹੋ ਗਿਆ (ਅ ਹਾਰਵੈਸਟ ਮੂਨ)।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਪਾਨੀ ਕਵਿਤਾ
ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ

**ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ ਦਾ ਗਣਰਾਜ**, ਮੱਧ-ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ 'ਚ ਇੱਕ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜੂਬਾ ਹੈ; ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਰਾਮਸਿਏਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਥੋਪੀਆ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੀਨੀਆ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯੂਗਾਂਡਾ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਾਂਗੋ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੁਡਾਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੀ ਨੀਲ ਨਦੀ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦਲਦਲੀ ਇਲਾਕਾ ਸੂਦ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ *ਬਹਰ ਅਲ ਜਬਲ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ 'ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ' ਦਾ 193ਵਾਂ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ।

## ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਕਾਊਂਟੀਆਂ
ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ ਨੂੰ 10 ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਤਿੰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ: ਬਹਰ ਅਲ ਗ਼ਜ਼ਲ, ਇਕਵੇਟਰੀਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਉੱਤਲੀ ਨੀਲ।

; ਬਹਰ ਅਲ ਗ਼ਜ਼ਲ
* ਉੱਤਰੀ ਬਹਰ ਅਲ ਗ਼ਜ਼ਲ
* ਪੱਛਮੀ ਬਹਰ ਅਲ ਗ਼ਜ਼ਲ
* ਝੀਲਾਂ
* ਵਰਾਪ

; ਇਕਵੇਟਰੀਆ
* ਪੱਛਮੀ ਇਕਵੇਟਰੀਆ
* ਮੱਧਵਰਤੀ ਇਕਵੇਟਰੀਆ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜੂਬਾ ਸਥਿਤ ਹੈ)
* ਪੂਰਬੀ ਇਕਵੇਟਰੀਆ

; ਵੱਡੀ ਉਤਲੀ ਨੀਲ
* ਜੌਂਗਲੀ
* ਯੂਨਿਟੀ
* ਉੱਤਲੀ ਨੀਲ

ਇਹ ਦਸ ਸੂਬੇ ਅੱਗੋਂ 86 ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Sudanf.jpg|ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਸੁਡਾਨੀਜ਼
File:الأسواق الشعبية في السودان بمدينة امدرمان.jpg|ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਡਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਬਜ਼ੀ ਵਿਕਰੇਤਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
File:جنوب السودان 0.jpg|ਸਥਾਨਕ ਵਿਰਾਸਤ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ

| signature    = Ivan Sergeevich Turgenev Signature.svg
}}
, c. 1843–1844]]

**ਇਵਾਨ ਸਰਗੇਈਵਿਚ ਤੁਰਗਨੇਵ** ( ; In Turgenev's day, his name was written .|p=ɪˈvan sʲɪrˈɡʲe(j)ɪvʲɪtɕ tʊrˈɡʲenʲɪf}};  – ) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਲੇਖਕ ਸੀ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ *ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਰੇਖਾਚਿਤਰ* (1852) ਛਪਿਆ ਜੋ ਰੂਸੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲ *ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ* (1862) 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਗਲਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3 ਸਤੰਬਰ 1883 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਜੀਵਨ 
ਤੁਰਗਨੇਵ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਨਵੰਬਰ 1818 (ਪੁਰਾਣੇ ਕਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ 28 ਅਕਤੂਬਰ) ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਇਵਾਨ ਸਰਗੇਇਵਿੱਚ ਤੁਰਗਨੇਵ ਰੂਸ ਦੇ ਓਰੇਲ ਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਸਰਗੇਈ ਨਿਕੋਲੇਵਿੱਚ ਤੁਰਗਨੇਵ, ਰੂਸੀ ਕੈਵੇਲਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰਨਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਵਾਰਵਰਾ ਪੇਤ੍ਰੋਵਨਾ ਲਿਊਤੀਨੋਵਨਾ, ਇੱਕ ਧਨੀ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਵਾਰਿਸ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਉਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨਿਕੋਲਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿਗੜੇ ਸੁਭਾ ਵਾਲ਼ੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਵਾਨ ਦਾ ਬਚਪਨ ਇਕੱਲ ਭਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕੁੱਟਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਰਈਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਲਈ ਸਟੈਂਡਰਡ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ *ਮਾਸਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ* ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ 1834 ਤੋਂ 1837 ਲਈ *ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ* ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਲਾਸਿਕਸ, ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਸ਼ਾਸਤਰ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ। 1838 ਤੋਂ 1841 ਤੱਕ ਬਰਲਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੀਗਲ, ਅਤੇ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਇਆ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
### ਨਾਵਲ 
* 1857 – *ਰੂਦਿਨ* (Рудин), ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ: *ਰੂਦਿਨ*
* 1859 – *Dvoryanskoye Gnezdo* (Дворянское гнездо), ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ: *ਕੁਲੀਨ ਘਰਾਣਾ* 
* 1860 – *Nakanune* (Накануне),ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ: *ਪੂਰਬਲੀ ਸੰਧਿਆ*
* 1862 – *Otzy i Deti* (Отцы и дети); ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ: *ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ*
* 1867 – *Dym* (Дым); 'ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ: 'ਸਮੋਕ*, ਅਰਥਾਤ ਧੂੰਆਂ
* 1877 – *Nov* (Новь); ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ: *ਵਿਰਜਨ ਸੋਆਇਲ*, ਅਰਥਾਤ ਕੁਆਰੀ ਧਰਤੀ

### ਚੋਣਵੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗਲਪ ਰਚਨਾਵਾਂ 
 (ਨਿਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)]]
* 1850 – *Dnevnik Lishnego Cheloveka* (Дневник лишнего человека); ਛੋਟਾ ਨਾਵਲ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ: *ਦ ਡਾਇਰੀ ਆਫ਼ ਏ ਸੁਪਰਫਲੂਅਸ ਮੈਨ* ਅਰਥਾਤ ਇੱਕ ਫਾਲਤੂ ਆਦਮੀ ਦੀ ਡਾਇਰੀ
* 1852 – *Zapiski Okhotnika* (Записки охотника); collection of stories, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ: *ਏ ਸਪੋਰਟਸਮੈਨ'ਜ ਸਕੈੱਚਜ*, *ਦ ਹੰਟਰ'ਜ ਸਕੈੱਚਜ*, *ਏ ਸਪੋਰਟਸਮੈਨ'ਜ ਨੋਟਬੁੱਕ*
* 1855 – *ਯਾਕੋਵ ਪਾਸਿਨਕੋਵ* (Яков Пасынков); ਛੋਟਾ ਨਾਵਲ
* 1855 – *ਫਾਸਟ* (Фауст); ਛੋਟਾ ਨਾਵਲ
* 1858 – *ਆਸੀਆ* (Aся); ਛੋਟਾ ਨਾਵਲ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ: *ਆਸੀਆ*
* 1860 – *Pervaia Liubov* (Первая любовь); ਛੋਟਾ ਨਾਵਲ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ: *ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਰ*
* 1870 – *Stepnoy Korol' Lir* (Степной король Лир); ਛੋਟਾ ਨਾਵਲ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ: *ਕਿੰਗ ਲੀਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਸਟੈੱਪੀਜ*
* 1872 – *Veshnie Vody* (Вешние воды); ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ: *ਟੋਰੈਂਟਸ ਆਫ਼ ਸਪਰਿੰਗ*
* 1881 – *Pesn' Torzhestvuyushey Lyubvi* (Песнь торжествующей любви); ਛੋਟਾ ਨਾਵਲ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ: *ਦ ਸੌਂਗ ਆਫ਼ ਟਰਿਅੰਫੈਂਟ ਲਵ*
* 1883 – *Klara Milich* (Клара Милич); ਛੋਟਾ ਨਾਵਲ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ: *ਦ ਮਿਸਟੀਰੀਅਸ ਟੇਲਜ''

### ਚੋਣਵੇਂ ਨਾਟਕ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਰਵਾਂਡਾ

**ਰਵਾਂਡਾ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਰਵਾਂਡਾ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (ਕੀਨਿਆਰਵਾਂਡਾ: ''Repubulika y'u Rwanda''; ), ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਕੁਝ ਡਿਗਰੀਆਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨੂੰ ਪੈਂਦੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਯੁਗਾਂਡਾ, ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ, ਬਰੂੰਡੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗੋ ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਰਵਾਂਡਾ ਹੀ ਉੱਚਾਣ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਭੂਗੋਲ ਅੰਦਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਜਮੀ ਤੋਂ ਉਪ-ਤਪਤਖੰਡੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਦੋ ਬਰਸਾਤੀ ਅਤੇ ਦੋ ਸੁੱਕੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Always smile.jpg|ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੁਸਕਾਨ
File:Dramatic bike kigali Rwanda.jpg|ਡਰਾਮੇਟਿਕ ਸਾਈਕਲ ਕਿਗਾਲੀ ਰਵਾਂਡਾ
File:Kigali Rwanda Building.jpg|ਕਿਗਾਲੀ ਰਵਾਂਡਾ ਬਿਲਡਿੰਗ
File:This is how Rwandese carry cooking woods.jpg|ਰਵਾਂਡੀਜ਼ ਲੋਕ, ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਲੱਭਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਜਾਂ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਲਿਜਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਲਿਆ
File:Transforming people's lives.jpg|ਮਨੁੱਖਤਾ
File:Visit Rwanda a thousand hills.jpg|ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰਵਾਂਡਾ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੋ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਵਾਂਡਾ
ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਗਿਨੀ

**ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਗਿਨੀ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਗਿਨੀ ਦਾ ਗਣਰਾਜ**, ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਖੇਤਰ (Río Muni); ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਟ ਲਾਗਲੇ ਟਾਪੂਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਰਿਸਕੋ, ਏਲੋਬੀ ਗਰਾਂਦੇ ਅਤੇ ਏਲੋਬੀ ਚੀਕੋ, ਸਮੇਤ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਟਾਪੂਵਰਤੀ ਖੇਤਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਨੋਬੋਨ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਬਿਓਕੋ ਟਾਪੂ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਲਾਬੋ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਅੰਨੋਬੋਨ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਟਾਪੂ ਹੈ ਅਤੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਜਿਹਾ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨੂੰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਬਿਓਕੋ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੱਖ-ਧਰਤ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੈਮਰੂਨ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਗੈਬਾਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਿਓਕੋ ਅਤੇ ਅੰਨੋਬੋਨ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਓ ਟੋਮੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪੇ ਦਾ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਪੇਨੀ ਬਸਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਮਗਰੋਂ ਪਿਆ ਨਾਮ ਇਸ ਦੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਕੋਲ ਪੈਂਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ। ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮਰਾਕੋ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਂਦੇ ਦੋ ਸਪੇਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਸੇਊਤਾ ਅਤੇ ਮੇਲੀਯਾ, ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਮੁੱਖ-ਧਰਤ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਪੇਨੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

28,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਮੀਰ ਵੀ ਹੈ; ਪਰ ਦੌਲਤਮੰਦੀ ਬਹੁਤ ਅਪੱਧਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ। 650,702 ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ

File:Equatorial Guinea provinces numbered.png|350px|right|A clickable map of Equatorial Guinea exhibiting its two regions and seven provinces.

rect 10 110 33 147 Annobón Province
rect 32 6 58 35 Bioko Norte Province
rect 16 41 43 71 Bioko Sur Province
rect 158 77 188 111 Centro Sur Province
rect 254 25 281 58 Kié-Ntem Province
rect 91 76 118 111 Litoral Province (Equatorial Guinea)
rect 243 95 273 132 Wele-Nzas Province

desc bottom-left

ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਗਿਨੀ ਸੱਤ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ (ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਕਮਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ):

# ਅੰਨੋਬੋਨ ਸੂਬਾ (ਸਾਨ ਆਂਤੋਨੀਓ ਡੇ ਪਾਲੇ)
# ਉੱਤਰੀ ਬਿਓਕੋ ਸੂਬਾ (ਮਲਾਬੋ)
# ਦੱਖਣੀ ਬਿਓਕੋ ਸੂਬਾ (ਲੂਬਾ)
# ਮੱਧ-ਦੱਖਣੀ ਸੂਬਾ (ਏਵੀਨਾਯੋਂਗ)
# ਕੀਏ-ਅੰਤੇਮ ਸੂਬਾ (ਏਬੇਬੀਯਿਨ)
# ਤਟਵਰਤੀ ਸੂਬਾ (ਬਾਤਾ)
# ਵੇਲੇ-ਅੰਸਾਸ ਸੂਬਾ (ਮੋਂਗੋਮੋ)

ਸੂਬੇ ਅੱਗੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਇਕੂਟੇਰੀਅਲ ਗਿਨੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਨਿਕੋਲਾਈ ਗੋਗੋਲ

**ਨਿਕੋਲਾਈ ਵਸੀਲੇਵਿਚ ਗੋਗੋਲ** (ਰੂਸੀ: Никола́й Васи́льевич Го́голь, tr. Nikolay Vasilyevich Gogol; IPA: [nʲɪkɐˈlaj vɐˈsʲilʲjɪvʲɪtɕ ˈgogəlʲ], ਯੂਕਰੇਨੀ: Микола Васильович Гоголь, Mykola Vasyliovych Hohol, 31 ਮਾਰਚ [ਪੁਰਾਣਾ ਸਟਾਈਲ,19 ਮਾਰਚ] 1809 - 4 ਮਾਰਚ [ਪੁਰਾਣਾ ਸਟਾਈਲ, 21 ਫਰਵਰੀ 1852) ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਰੂਸੀ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਸੀ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੋਗੋਲ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਲੋਕ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ("ਨੱਕ", "ਵੀ","ਓਵਰਕੋਟ", "ਨੇਵਸਕੀ ਪ੍ਰੋਸਪੈਕਟ") ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਪਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੜਯਥਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਗ੍ਰੋਟਸਕ ਦੀ ਕਣੀ ਰਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। "ਦੀਕਾਂਕਾ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਫਾਰਮ ਤੇ ਸ਼ਾਮਾਂ", ਵਰਗੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਰਾਜਸੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ (*ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ*,*ਮੁਰਦਾ ਰੂਹਾਂ*))। ਨਾਵਲ *ਤਾਰਾਸ ਬੁਲਬਾ* (1835) ਅਤੇ ਨਾਟਕ *ਵਿਆਹ]* (1842), ਨਾਲ ਨਾਲ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ""ਇੱਕ ਪਾਗਲ ਦੀ ਡਾਇਰੀ", "ਇਵਾਨ ਇਵਾਨੋਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਇਵਾਨ ਨਿਕੀਫੋਰੋਵਿਚ ਨਾਲ ਝਗੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ (ਕਹਾਣੀ)", "ਪੋਰਟਰੇਟ" ਅਤੇ "ਉਹ ਘੋੜਾਗੱਡੀ", ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਗੋਗੋਲ ਦਾ ਜਨਮ ਰੂਸ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪੋਲ੍ਟਾਵਾ ਗਵਰਨੋਰੇਟ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਕਾਸਾਕ ਕਸਬੇ ਸੋਰੋਚੈਨਟੀਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1809
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1852
ਇਮਲੀ

**ਇਮਲੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ:Tamarind, ਅਰਬੀ: تمر هندي ਤਾਮਰ ਹਿੰਦੀ, "ਭਾਰਤੀ ਖਜੂਰ") ਪੌਦਾ ਕੁਲ ਫੈਬੇਸੀ ਦਾ ਤਪਤਖੰਡੀ ਅਫਰੀਕੀ ਮੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਫਲ ਲਾਲ ਜਿਹੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖੱਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਮਲੀ ਦਾ ਰੁੱਖ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਇੱਕ ਡੰਡੀ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਤਰਫ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਟੈਮੇਰਿੰਡਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਮਲੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਫਲੀ-ਨੁਮਾ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਅੰਦਰ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਹੋਰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਧਾਤ ਪਾਲਿਸ਼। ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਤਰਖਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲੇ
ਹੈਤੀ

**ਹੈਤੀ** ( [ਏਤੀ]; ਹੈਤੀਆਈ ਕ੍ਰਿਓਲੇ: *Ayiti* [ਅਯੀਤੀ]), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਹੈਤੀ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (; [*Repiblik Ayiti*]), ਇੱਕ ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਸਪੈਨੀਓਲਾ ਦੇ ਟਾਪੂ ਦੇ ਛੋਟੇ, ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਗ੍ਰੇਟਰ ਐਂਟੀਲਿਆਈ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਡਾਮਿਨੀਕਾਈ ਗਣਰਾਜ ਹੈ। *ਅਯੀਤੀ* (*ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ*) ਇਸ ਟਾਪੂ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਤਾਈਨੋ ਜਾਂ ਅਮੇਰਭਾਰਤੀ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਿਖਰਲਾ ਟਿਕਾਣਾ ਪੀਕ ਲਾ ਸੈਲ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਉਚਾਈ ੨੬੮੦ ਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ ੨੭,੭੫੦ ਵਰਗ ਕਿ ਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੋਰਟ-ਓ-ਪ੍ਰੈਂਸ ਹੈ। ਹੈਤੀਆਈ ਕ੍ਰਿਓਲੇ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Cleaning the soul.jpg|ਕੁਰਬਾਨੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਕੜ, ਵੂਡੂ ਸਮਾਰੋਹ, ਲਾ ਸੋਵੈਂਸ ਗੋਨਾਈਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਧੋਣਗੇ
File:Rara chez Vivianne Gauthier.jpg|ਰੈਰਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀਈਡੀਵੀਆਈਜੀ (ਕੰਪੈਗਨੀ ਐਟ ਈਕੋਲੇ ਡੀ ਡਾਂਸੇ ਡੀ ਵਿਵੀਅਨ ਗੌਥੀਅਰ) ਵਿਖੇ 2020 ਦੇ ਕਾਰਨੀਵਲ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ
File:Rehearsal of a choreography at CEDVIG for the Haitian carnival 2020.jpg|ਹੈਤੀਨੀ ਕਾਰਨੀਵਲ 2020 ਲਈ ਸੀਈਡੀਵੀਆਈਜੀ ਵਿਖੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਰਿਹਰਸਲ
File:Voodoo ceremony.jpg|ਲੋਕ ਧਰਮ: ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੰਥ ਸਥਾਨ ਵਿਚ ਆਮ ਵੂਡੂ ਰਸਮ; ਲਾ ਸੋਵੇਨੈਂਸ, ਗੋਨਾਈਵਜ਼.
File:Woman in transe.jpg|ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਵੂਡੂ ਦੀ ਰਸਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ: ਲਾ ਸੋਵੇਨੈਂਸ, ਗੋਨਾਈਵਜ਼
File:Compagnie et Ecole de Dance Vivianne Gauthier ( CEDVIG ).jpg|ਵਿਵੀਅਨ ਗੌਥੀਅਰ ਡਾਂਸ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਸੀਈਡੀਵੀਆਈਡੀ, ਇੱਕ ਹੈਤੀਅਨ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜੋ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਵਿਵੀਅਨ ਗੌਥੀਅਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਹੁਣ ਇਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਵਧੇਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਐਮਿਕੈਲ ਸਮੂਹ।

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈਤੀ ਨੂੰ ਦਸ ਵਿਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਭਾਗ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਕਮਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨ:

# ਆਰਤੀਬੋਨੀਤ (ਗੋਨਾਈਵੇ)
# ਮੱਧ (ਐਂਸ਼)
# ਗਰਾਂਡ ਆਂਸ (ਜੇਰੇਮੀ)
# ਨੀਪਸ (ਮੀਰਾਗੋਆਨ)
# ਉੱਤਰੀ (ਹੈਤੀਆਈ ਅੰਤਰੀਪ)
# ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ (ਫ਼ੋਰਟ-ਲਿਬਰਤੇ)
# ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ (ਪੋਰਟ-ਡ-ਪੇ)
# ਪੱਛਮੀ (ਪੋਰਟ-ਓ-ਪ੍ਰੈਂਸ)
# ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ (ਜਾਕਮੈਲ)
# ਦੱਖਣੀ (ਲੇ ਕੇ)

ਇਹ ਵਿਭਾਗ ਅੱਗੋਂ ੪੧ ਅਰਾਂਡੀਸਮਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ੧੩੩ ਪਰਗਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ

**ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ** (ਹਿੰਦੀ: पूरन चन्द जोशी) (14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1907, ਅਲਮੋੜਾ - 9 ਨਵੰਬਰ 1980, ਦਿੱਲੀ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ 1935 - 47 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸਨ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
 ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਪੋਰਟਰੇਟ, ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠੇ ਹਨ *ਪਿੱਛੇ ਵਾਲੀ ਕਤਾਰ*:(ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ) K.N. ਸਹਿਗਲ, ਐਸ.ਐਸ. ਜੋਸ਼, H ਲੈਸਟਰ ਹਚਿਸਨ, ਸ਼ੌਕਤ ਉਸਮਾਨੀ, ਐਫ ਬਰੈਡਲੇ, ਕੇ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਫ਼ਿਲਿਪੁੱਸ ਸਪਰਾਟ, ਅਤੇ ਜੀ. ਅਧਿਕਾਰੀ * ਮਿਡਲ ਕਤਾਰ *: ਕੇ ਆਰ ਮਿੱਤਰਾ, Gopan Chakravarthy, ਕਿਸ਼ੋਰ ਲਾਲ ਘੋਸ਼, KL ਕਦਮ, D.R. Thengdi, Goura ਸ਼ੰਕਰ, ਸ ਬੈਨਰਜੀ, K.N. Joglekar, ਪੀ ਸੀ ਜੋਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਅਹਿਮਦ. * ਸਾਹਮਣੀ ਕਤਾਰ *: M.G. ਦੇਸਾਈ, G. ਗੋਸਵਾਮੀ, R.S. Nimkar, ਐਸ ਐਸ ਮਿਰਾਜਕਰ, ਐਸ ਏ ਡਾਂਗੇ, ਗੀ ਵੀ ਘਾਟੇ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ ਬਸਕ.]]
ਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1907, ਨੂੰ, ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਅਲਮੋੜਾ ਦੇ ਇੱਕ ਕੁਮਾਊਂਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਰੀਨੰਦਨ ਜੋਸ਼ੀ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਸੰਨ 1928 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ ਏ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਹ ਅਕਤੂਬਰ 1928 ਵਿੱਚ ਮੇਰਠ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਗਏ। 1929 ਵਿੱਚ, 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੇਰਠ ਸ਼ਾਜਿਸ਼ ਕੇਸ ਦੇ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੋਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾ ਜੋ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹ ਹਨ: ਸ਼ੌਕਤ ਉਸਮਾਨੀ, ਮੁਜੱਫਰ ਅਹਿਮਦ, ਡਾਂਗੇ ਅਤੇ ਜੀ ਵੀ ਘਾਟੇ।
## ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
ਸੋਮਨਾਥ ਲਾਹਿੜੀ (ਉਦੋਂ ਭਾਕਪਾ ਦੇ ਸਕੱਤਰ) ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਗਿਰਫਤਾਰੀ ਦੇ ਬਾਦ ਦੇ ਅੰਤ 1935 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਨਵੇਂ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ। ਉਹ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ 1935 ਵਲੋਂ 1947 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਅੰਦੋਲਨ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1934 ਤੋਂ 1938 ਤੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 1938 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰਜਮਾਨ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਰੰਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋਸ਼ੀ ਇਸਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਨੇ ਭਾਕਪਾ ਉੱਤੇ 1939 ਵਿੱਚ ਇਹਦੇ ਵਲੋਂ ਅਰੰਭ ਸਮੇਂ ਜੰਗ- ਵਿਰੋਧੀ ਰੁਖ਼ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ 1941 ਵਿੱਚ ਨਾਜੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤ, ਭਾਕਪਾ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਫਾਸੀਵਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1980
ਬੁੱਧੂ

**ਬੁਧੂ** (ਰੂਸੀ: Идиот; ਈਡੀਅਟ) 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਫਿਉਦਰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1868 ਅਤੇ 1869 ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ *ਮੈਸੇਂਜਰ* ਵਿੱਚ ਲੜੀਵਾਰ ਛਪਿਆ। ਈਡੀਅਟ ਨੂੰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੁੱਗ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਾਹਿਤਕ ਉਪਲੱਬਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ।

## ਕਥਾਨਕ
26 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਿੰਸ ਲੇਵ ਨਿਕੋਲਾਏਵਿਚ ਮਿਸ਼ਕਿਨ (ਬੁਧੂ) ਮਿਰਗੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈਨੇਟੋਰੀਅਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਤਨ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੁਹਿਰਦ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਇਨਸਾਨ ਨਜਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰੇਲ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰਫਿਓਨ ਸੇਮਿਓਨੋਵਿਚ ਰੋਗੋਜ਼ਿਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਕਿਨ ਨੂੰ ਰੋਗੋਜ਼ਿਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਪਤਾ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਨਸਤਸਿਆ ਫਿਲੀਪੋਵਨਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਚੁੰਧਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੁਸੀਨਾ ਹੈ। ਰੋਗੋਜ਼ਿਨ ਨੂੰ ਹੁਣੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਰਹੂਮ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸਤੂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਲੇਬਦੇਏਵ ਨਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੈ - ਇੱਕ "ਸਰਵ ਗਿਆਨੀ" ਜਿਸਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਯਬਲੀਆਂ ਅਤੇ ਗੱਪਾਂ ਦਾ ਚੰਗਾ ਖਾਸਾ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਰੋਗੋਜ਼ਿਨ ਕੌਣ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਪਾਤਰ
*ਲੇਵ ਨਿਕੋਲਾਏਵਿਚ ਮਿਸ਼ਕਿਨ 
*ਨਾਸਤਾਸਿਆ ਫਿਲੀਪੋਵਨਾ ਬਾਰਾਸ਼ਕੋਵਾ 
*ਪਾਰਫਿਓਨ ਸੇਮਿਓਨੋਵਿਚ ਰੋਗੋਜਿਨ 
* ਜਨਰਲ ਇਵਾਨ ਫਿਓਦਰੋਵਿਚ ਯੇਪਾਨਚਿਨ
* ਅਲੀਜ਼ਵੇਤਾ (ਲੀਜ਼ਾਵੇਤਾ) ਪਰੋਖੋਰਵਨਾ
* ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰਾ ਇਵਾਨੋਵਨਾ
* ਅਡਲਿਆਡਾ ਇਵਾਨੋਵਨਾ
* ਅਗਲਾਇਆ ਇਵਾਨੋਵਨਾ
* ਜਨਰਲ ਅਰਡਾਲੀਓਨ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੋਵਿਚ ਇਵੋਲਜਿਨ
* ਨੀਨਾ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੋਵਨਾ
* ਗਵਰੀਲਾ ਅਰਡਾਲੀਓਨੋਵਿਚ (ਗਾਨਿਆ, ਗਾਨੇਚਕਾ, ਗਨਕਾ)
* ਵਾਰਵਰਾ ਅਰਡਾਲੀਓਨੋਵਨਾ 
* ਲੁਕੇਨ ਤਿਮੋਫ਼ੀਏਵਿਚ ਲੇਵੇਦੇਵ
* ਵੇਰਾ ਲੁਕਿਆਨੋਵਨਾ
* ਇਪੋਲਿਤ ਤੇਰੇਨਤੀਏਵ
* ਇਵਾਨ ਪੇਤਰੋਵਿਚ ਪਤਿਤੀਸਿਨ
* ਯੇਵਗਨੀ ਪਾਵਲੋਵਿਚ ਰਾਦੋਮਸਕੀ
* ਪ੍ਰਿੰਸ ਸ਼ਚ (ਜਾਂ ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਸ)
* ਅਫਾਨਾਸੀ ਇਵਾਨੋਵਿਚ ਤੋਤਸਕੀ
* ਫ਼ੇਰਦੀਸ਼ੈਂਕੋ
* ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ, ਰਿਟਾ. ਕੈਲਰ
* ਐਂਟੀਪ ਬੁਰਦੋਵਸਕੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਖੇਤਰਫਲ

**ਖੇਤਰਫਲ** ਜਾਂ **ਰਕਬਾ** ਕਿਸੇ ਦੋ-ਪਸਾਰੀ ਸਤ੍ਹਾ ਜਾਂ ਆਕਾਰ ਜਾਂ ਪੱਧਰੀ ਪਰਤ ਆਦਿ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਮਾਪ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੱਸੀ ਹੋਈ ਮੁਟਾਈ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਉਸ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲੇਪ ਦੀ ਉਹ ਮਾਤਰਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਉੱਪਰਲੀ ਸਤ੍ਹਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੇਰ ਲਿੱਪਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਲ (ਇੱਕ-ਪਸਾਰੀ ਧਾਰਨਾ) ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਆਇਤਨ (ਤ੍ਰੈ-ਪਸਾਰੀ ਧਾਰਨਾ) ਦੀ ਦੋ-ਪਸਾਰੀ ਸਮਾਨਰੂਪ ਵਸਤ ਹੈ।

## ਫ਼ਾਰਮੂਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਇਹ ਅਨੇਕਾਂ ਨਿਯਮਕ ਅਤੇ ਬੇਨਿਯਮ ਬਹੁਭੁਜਾਂ ਵਾਸਤੇ ਸੂਤਰ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੇਖਕੀ