open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਖ਼ੁਦਾ ਕੇ ਲੀਏ

**ਖ਼ੁਦਾ ਕੇ ਲੀਏ** (Urdu: , ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: "In The Name Of God") 2007 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ੋਇਬ ਮਨਸੂਰ ਹਨ। ਈਮਾਨ ਅਲੀ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਂਗਲੋ-ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇੱਕ ਐਕਟਰੈਸ ਵਜੋਂ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਾਇਕ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਐਕਟਰੈਸ ਆਸਟਨ ਮੇਰੀ ਸਾਯਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਹਿਮਦ ਜਹਾਨਜ਼ੇਬ ਅਤੇ ਸ਼ੁਜਾ ਹੈਦਰ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ In the name of God ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ​​ਹੈ ਇਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ For God's Sake ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।
## ਕਥਾਨਕ
ਫ਼ਿਲਮ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 9/11 ਦੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਪਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਸੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਰੇ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਵਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਜਾਂਚ ਏਜੇਂਸੀਆਂ ਹਰ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਗਿਰਦ ਘੁੰਮਦੀ ਵਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ। ਮਨਸੂਰ ਆਪਣੀ ਅੱਗੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਲਿਸ ਉਸਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮਝਕੇ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਇੱਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਮੌਲਵੀ ਦੇ ਬਹਕਾਵੇ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਹਾਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦੋਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।

ਆਮ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਹਰਾਮ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਹੁਲੀਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹਕ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤਮਾਮ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਲਤਫ਼ਹਮੀਆਂ ਹਨ। ਖ਼ੁਦਾ ਕੇ ਲੀਏ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਾਹਿਬ, ਮੌਲਾਨਾ ਤਾਹਿਰੀ ਪੂਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਬਿਆਨ ਬਖੇਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਮਗਰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜ਼ਹੀਨ ਵਿਦਵਾਨ ਮੌਲਾਨਾ ਵਲੀ ਢਹਿਢੇਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਮੌਸੀਕੀ ਹਰਾਮ ਹੈ, ਨਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਹੁਲੀਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸਲਾਮ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
## ਕਲਾਕਾਰ
* ਸ਼ਾਨ ਮਨਸੂਰ ਵਜੋਂ 
* ਫਵਾਦ ਅਫਜ਼ਲ ਖਾਨ ਸਰਮਦ ਵਜੋਂ 
* ਈਮਾਨ ਅਲੀ ਮਰੀਅਮ/ਮੇਰੀ ਵਜੋਂ 
* ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ ਮੌਲਾਨਾ ਵਲੀ ਵਜੋਂ 
* ਆਸਟਨ ਮੇਰੀ ਸਾਯਰ ਜੈਨੀ ਵਜੋਂ 
* ਰਸ਼ੀਦ ਨਾਜ਼ ਮੌਲਾਨਾ ਤਾਹਿਰੀ ਵਜੋਂ 
* ਸਿਮੀ ਰਾਹੀਲ ਮਨਸੂਰ ਅਤੇ ਸਰਮਦ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ 
* ਹਮੀਦ ਸ਼ੇਖ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਵਜੋਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਮੂਸਾ

**ਮੂਸਾ** (; , ਆਧੁਨਿਕ '** Tiberian **' ISO 259-3 ''*;  *Moushe'';  '**;  **'ਸਾਰੇ ਇਬਰਾਹਿਮੀ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਬੀ (ਰੱਬੀ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ) ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਹ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਈਬਲ ਵਿੱਚ ਹਜਰਤ ਮੂਸਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਮਿਸਰ ਦੇ ਫ਼ਿਰਔਨ ਦੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਮੂਸਾ ਯਹੂਦੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਔਲਾਦ ਸਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਨੀਲ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਫ਼ਿਰਔਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪਾਲਿਆ ਅਤੇ ਮੂਸਾ ਇੱਕ ਮਿਸਰੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਬਣਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੂਸਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਯਹੂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਹੂਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰਔਨ ਨੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ) ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੂਸਾ ਦਾ ਤੂਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰੱਬ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਰਔਨ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਜਾਦ ਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਭੂਮੀ ਇਸਰਾਈਲ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੂਸਾ ਨੇ ਇਸਰਾਈਲ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲੇ ਦਸ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥੰਮ੍ਹ ਹਨ। ਮੂਸਾ ਨੂੰ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੈਗੰਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਈਸਾਈ ਧਰਮ, ਇਸਲਾਮ ਬਹਾਈ ਧਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੈਗੰਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨਾਮ
ਬਾਈਬਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੂਸਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਲੋਕ ਨਿਰੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਮ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਫ਼ਿਰਔਨ ਦੀ ਬੇਟੀ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਉਸਦਾ ਮੁੰਡਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਨਾਮ ਮੂਸਾ(ਮੋਸ਼ੇ) ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ,"ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ(ਮੇਸ਼ੀਤਿਹੂ)।" ਇਹ ਵਿਖਿਆ ਕਿਰਿਆਵੀ ਸ਼ਬਦ "ਮਾਸ਼ਾਹ" ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ" ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਫ਼ਿਰਔਨ ਦੀ ਬੇਟੀ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਉੱਤੇ ਪੱਕੜ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ
ਬੋਸਤਾਂ

## ਸਥਾਨ
### ਇਰਾਨ
* ਬੋਸਤਾਨ ਆਬਾਦ, ਪੂਰਬੀ ਅਜਰਬਾਈਜਾਨ, ਇਰਾਨ
* ਬੋਸਤਾਨ,ਇਰਾਨ, ਖੁਜ਼ੇਸਤਾਨ ਸੂਬਾ, ਇਰਾਨ
* ਬੋਸਤਾਨ, ਕੇਰਮਾਨ, ਕੇਰਮਾਨ ਸੂਬਾ, ਇਰਾਨ
* ਬੋਸਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਖੁਜ਼ੇਸਤਾਨ ਸੂਬਾ, ਇਰਾਨ
## ਹੋਰ
* ਬੋਸਤਾਨ (ਸਾਦੀ), ਸ਼ੇਖ ਸਾਦੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ
ਡੀਜ਼ਲ

thumb|200px|ਇੱਕ ਮਰਤਬਾਨ ਵਿੱਚ ਡੀਜ਼ਲ ਦਾ ਤੇਲ

**ਡੀਜ਼ਲ** ਜਾਂ **ਡੀਜ਼ਲ ਬਾਲਣ** () ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਤਰਲ ਬਾਲਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਡੀਜ਼ਲ ਇੰਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਿਸਮ ਕੱਚੇ ਪੈਟਰੋਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਸਰੀ ਕਸ਼ੀਦੀ ਉਪਜ (ਸਪੈਸੀਫ਼ਿਕ ਫ਼ਰੈਕਸ਼ਨਲ ਡਿਸਟੀਲੇਟ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕੱਚੇ ਪੈਟਰੋਲ ਤੋਂ ਨਾ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਇਓ ਡੀਜ਼ਲ, ਬੀ.ਟੀ.ਐੱਲ. ਜਾਂ ਜੀ.ਟੀ.ਐੱਲ. ਤੇਜੀ ਨਾਲ਼ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਅਪਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਸਣ ਲਈ ਪਟਰੋਲੀਅਮ ਤੋਂ ਬਣੇ ਡੀਜ਼ਲ ਨੂੰ **ਪੈਟਰੋਡੀਜ਼ਲ** ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਪਟਰੋਲ

**ਪਟਰੋਲ** ਜਾਂ **ਪੈਟਰੋਲ** ਜਾਂ **ਗੈਸੋਲੀਨ** (), ਜਾਂ **petrol** (), ਇੱਕ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ, ਪਟਰੋਲੀਅਮ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭੜਕਾਹਟ ਵਾਲੇ ਇੰਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲਣ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਟਰੋਲੀਅਮ ਦੀ ਭਿੰਨਾਤਮਕ ਕਸ਼ੀਦੀ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਮਿਲੇ ਕਾਰਬਨ-ਯੁਕਤ ਸੰਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਯੋਜਕ ਵਸਤੂਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਪਟਰੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਲਪੀ ਬਾਲਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਈਥਨੋਲ ਵੀ ਮਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕਾੜੀਆਂ 
* EFOA 
* CNN/ਪੈਸਾ: ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ
* EEP: ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾ
* ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਊਰਜਾ ਡਾਟਾ ਕਿਤਾਬ
* Energy Supply Logistics Searchable Directory of US Terminals 
* 2011 NACS ਦੀ ਸਲਾਨਾ ਬਾਲਣ ਰਪਟ 
* Definition of basic terms, ਗੈਸ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਕੇ; ਸਾਰੇ ਸਲੋਵਾਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ
* Gasoline from Vinegar | MIT ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪੜਚੋਲ
* High octane fuel, leaded and LRP petrol — article from robotpig.net
**ਚਿੱਤਰ**
*"*Down the Gasoline Trail*" Handy Jam Organization, 1935 (ਕਾਰਟੂਨ)
ਮੀਰੀਆਮ ਮਾਕੇਬਾ

**ਮੀਰੀਆਮ ਮਾਕੇਬਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Miriam Makeba; 4 ਮਾਰਚ 1932 – 9 ਨਵੰਬਰ 2008) ਇੱਕ ਗਰਾਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕੀ ਗਾਇਕ
ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ

**ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ** (ਉਰਦੂ: مدر انڈیا, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Mother India) 1957 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਰਗਿਸ, ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ, ਰਾਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਔਰਤ (1940) ਦਾ ਰੀਮੇਕ ਹੈ। ਇਹ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਪਿਸ ਰਹੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਰਾਧਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭੈੜੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਲਗਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਇੱਕ ਦੇਵੀ-ਸਰੂਪ ਉਦਹਾਰਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਲੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਗੁੰਡੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਆਪ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਹਿਟ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫ਼ਿਲਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ੧੯੫੮ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਮਤ (1943), ਮੁਗ਼ਲ - ਏ - ਆਜ਼ਮ (1960) ਅਤੇ ਸ਼ੋਲੇ (1975) ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੁਨਿੰਦਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕ ਵੇਖਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਰਤ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਭੇਜੀ ਗਈ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ

## ਅਦਾਕਾਰ 
ਨਰਗਿਸ ਰਾਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨਾਇਕਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ

ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਬਿਰਜੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰਾਧਾ ਦਾ ਬਾਗ਼ੀ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਇੱਕ ਡਾਕੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਮਾਸਟਰ ਸਾਜਿਦ ਬਾਲਕ ਬਿਰਜੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ

ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਰਾਮੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰਾਧਾ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਨੇਕੀ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ

ਮਾਸਟਰ ਸੁਰੇਂਦਰ ਬਾਲਕ ਰਾਮੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ

ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਾਮੂ, ਰਾਧਾ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ

ਕਨ੍ਹਈਆ ਲਾਲ ਸੁਖੀਲਾਲਾ "ਲਾਲਾ" ਬਾਨੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਚਲਾਕ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ

ਜਿਲੂ ਮਾਂ ਸੁੰਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰਾਧਾ ਦੀ ਸੱਸ

ਕੁਮਕੁਮ ਚੰਪਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰਾਮੂ ਦੀ ਪਤਨੀ

ਚੰਚਲ ਰੂਪਾ ਜੈਸਵਾਲ, ਸੁਖੀਲਾਲਾ ਦੀ ਧੀ

ਸ਼ੀਲਾ ਨਾਇਕ ਕਮਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੋਸਤ

ਮੁਕਰੀ ਸ਼ੰਬੂ ਜੈਸਵਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ

ਸਿਤਾਰਾਦੇਵੀ ਹੋਲੀ ਡਾਂਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ

ਅਜ਼ਰਾ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਧੀ

; ਹੇਠ ਦੱਸੇ ਅਦਾਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ 

* ਸਿੱਦੀਕੀ, ਰਾਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਫਕੀਰ ਮੁਹੰਮਦ, ਗੀਤਾ, ਹਮੀਦਾ, ਮਸਤਾਨ, ਨਵਾਬ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਐਲੇਕ
ਯੂਕਲਿਡ

[200px|thumb|ਰਫੇਲ ਦੇ ਚਿਤਰ '[ਐਥਨਜ਼ ਦੇ ਸਕੂਲ' ਵਿੱਚ ਯੂਕਲਿਡ]]
**ਯੂਕਲਿਡ** (ਯੂਨਾਨੀ: Eukleides 300 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਗਣਿਤਗਿਆਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਜਿਆਮਿਤੀ ਦਾ ਜਨਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਐਲੀਮੈਂਟਸ (Elements) ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਗਿਣੀਆਂ- ਚੁਣੀਆਂ ਸਵੈਸਿਧੀਆਂ (axioms) ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਜਿਆਮਿਤੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਿਸ਼ਪਾਦਿਤ (deduce) ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿਆਮਿਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਯੂਕਲਿਡੀ ਜਿਆਮਿਤੀ ਪਿਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਗਣਿਤੀ ਥਿਉਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਯੂਕਲਿਡ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੰਪੂਰਣ ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ

ਯੂਕਲਿਡ ਨੇ ਸ਼ੰਕੂ ਖੰਡਾਂ, ਗੋਲਾਈ ਜਿਆਮਿਤੀ ਅਤੇ ਸੰਖਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।

## ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ
ਯੂਕਲਿਡ ਈਸਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 300 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਫਲਾਤੂਨ‎ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਐਥਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਟੋਲੇਮੀ ਪਹਿਲਾ (Ptolemy 1) ਦੇ, ਜਿਸਨੇ 306 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ 283 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ। ਯੂਕਲਿਡ ਨੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਯੂਕਲਿਡ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁੱਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲਾਂਦਾ। ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਮੇਗਾਰਾ (Megara) ਦਾ ਯੂਕਲਿਡ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਜੋ (Plato) ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਨੇ 1752 ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਕੀਤਾ। 
## ਐਲੀਮੈਂਟਸ
ਯੂਕਲਿਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗਰੰਥ ਐਲੀਮੈਂਟਸ (Elements) ਹੈ, ਜੋ 13 ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਣਿਤਗਿਆਵਾਂ ਨੇ ਜਿਆਮਿਤੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜੋ ਜਿਆਮਿਤੀ ਯੂਕਲਿਡ ਨੇ ਲਿਖੀ ਉਸ ਦੀ ਰੀਸ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤਕ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਗਈ ਜਿਸਨੇ ਕਿਸੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ 2,000 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਜਮਾਈ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਮੂਲ ਵਿੱਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਜਾਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਅਭਿਕਲਪਨਾ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਿਆਮਤੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਤਰਬਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਤਥਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਤਾਰਕਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਹਰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਥਿਉਰਮ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਥਿਉਰਮ ਦੇ ਤਥਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਯੂਕਲਿਡ ਅਜਿਹੇ ਤਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਤਥਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈਸਿਧ ਕਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹਿਊਰਾਨ ਝੀਲ

thumb|right|ਲੇਕ ਹਿਉਰਾਨ
thumb|right|ਲੇਕ ਹਿਉਰਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
**ਲੇਕ ਹਿਉਰਾਨ** () ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 5 ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਓਂਟੇਰੀਓ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਜਹਾਜ ਜਾਂਘੋਂ ਨੇ ਮਕਾਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜੋ ਹਿਉਰੋਨ ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਨ।

ਇਹ ਪੱਧਰ ਖੇਤਰਫਲ ਲਈ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਲਈ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ। 23,010 ਵਰਗ ਮੀਲ (59,596 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਲਗਭਗ ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਛਮ ਵਰਜੀਨਿਆ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਆਇਤਨ 850 ਘਣ ਮੀਲ (3,540 ਘਣ ਕਿਲੋਮੀਟਰ)ਹੈ ਅਤੇ ਤਟ ਲੰਮਾਈ 3,827 ਮੀਲ (6, 157 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਹੈ।

ਝੀਲ ਹਿਉਰਾਨ ਦਾ ਧਰਾਤਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 577 ਫੁੱਟ (176 ਮੀਟਰ) ਉੱਚਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਔਸਤ ਗਹਿਰਾਈ 195 ਫੁੱਟ (59 ਮੀਟਰ) ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਧਿਕਤਮ ਗਹਿਰਾਈ 750 ਫੁੱਟ (229 ਮੀਟਰ) ਹੈ। ਝੀਲ ਦੀ ਲੰਮਾਈ 206 ਮੀਲ (332 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਅਤੇ ਚੋੜਾਈ 183 ਮੀਲ (245 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਹੈ।
## ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ
### ਪਾਣੀ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਪੱਧਰ
ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਝੀਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਮਹੀਨੇ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਆਮ ਉੱਚ-ਪਾਣੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਡਾਟਮ ਤੋਂ ਉਪਰ 2.00 ਫੁੱਟ (0.61 ਮੀਟਰ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ (577.5 ਫੁੱਟ ਜਾਂ 176.0 ਮੀਟਰ)। 1986 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਲੇਕਸ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਅਤੇ ਹਿਊਰਾਨ ਆਪਣੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 5.92 ਫੁੱਟ (1.80 ਮੀਟਰ) ਉੱਤੇ ਡਾਟੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।ਹਾਈ ਵਾਟਰ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਫਰਵਰੀ 1986 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 1987 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਇਸ ਸਾਲ ਚੱਲਿਆ।ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਡੇਟੁਮ ਚਾਰਟ ਤੋਂ 3.67 ਤੋਂ 5.92 ਫੁੱਟ (1.12-1.80 ਮੀਟਰ) ਉਪਰ ਰਿਹਾ।।ਹਿਊਰਾਨ ਝੀਲ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਝੀਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ, ਜੋ 5 ਮੀਲ-ਚੌੜਾ (8.0 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), 20 ਫੁੱਟ ਡੂੰਘੀ (120 ਫੁੱਟ; 37 ਮੀਟਰ) ਮਕੇਨੈਕ ਦੇ ਤੂਫਾਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਈਡਰੋਜਨਿਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਉਸੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ(ਕਈ ਵਾਰ ਲੇਕ ਮਿਸ਼ੀਗਨ-ਹੂਰੋਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕੋ ਝੀਲ ਦੇ ਦੋ 'ਲੋਬਜ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)।ਫ੍ਰੈਂਚ, ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਯੂਰਪੀ ਯਾਤਰੀ ਹਨ,ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਕਸਰ ਲੇਅਰ ਹਿਊਰੋਨ ਨੂੰ ਲਾਰ ਡ੍ਰੌਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਭਾਵ "ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ"।1656 ਵਿੱਚ, ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਮਖੈਨੀਕਾਰ ਨਿਕੋਲਸ ਸਾਨਸਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨਕਸ਼ੇ ਨੇ ਝੀਲ ਨੂੰ ਕਾਰੇਗਨੰਡੀ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਯੈਂਡੋਟ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਅਨੁਵਾਦ "ਫ੍ਰੈਸ਼ਵਰ ਸਾਗਰ", "ਹਰੀਓਂਸ ਦੀ ਝੀਲ", ਜਾਂ "ਝੀਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ
ਨੀਲ ਨਦੀ

thumb
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਨਦੀ **ਨੀਲ** ਹੈ ਜੋ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਤੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਫੈਲਿਆ ਸਹਾਰਾ ਮਰੁਸਥਲ ਦੇ ਪੂਰਵੀ ਭਾਗ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭੂਮਧਿਅਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਮਧਿਅ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਿਕਟ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਕ੍ਰਮਸ਼: ਯੁਗਾਂਡਾ, ਇਥੋਪੀਆ, ਸੂਡਾਨ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਤੋਂ ਹੋਕੇ ਵਗਦੇ ਹੋਏ ਕਾਫੀ ਲੰਮੀ ਘਾਟੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਦੋਨੋਂ ਵੱਲ ਦੀ ਭੂਮੀ ਪਤਲੀ ਪੱਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਿਅਸ਼ਿਆਮਲਾ ਵਿੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਟੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਰੂਦਿਆਨ ਹੈ। ਨੀਲ ਨਦੀ ਦੀ ਘਾਟੀ ਇੱਕ ਸੰਕਰੀ ਪੱਟੀ ਸੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸਾਰਾ ਭਾਗ ਦੀ ਚੋੜਾਈ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹ, ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਚੋੜਾਈ 200 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਈਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟਾ ਨੀਲ ਅਤੇ ਨੀਲੀ ਨੀਲ ਮੁੱਖ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਮੁਹਾਨੇ ਉੱਤੇ ਇਹ 160 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 240 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਡੇਲਟਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਇਸ ਨਦੀ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਮਿਸਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਸਵਾਨ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੀਲ ਨਦੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲਗਭਗ 6690  ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਭੂਗੋਲ
ਸਵਿਤੋਜ

**ਦੁਰਗਾ ਦੱਤ**(3 ਸਤੰਬਰ 1953 - 28 ਸਤੰਬਰ 1997), ਤਖੱਲਸ **ਸਵਿਤੋਜ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ।
## ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸ਼ਤਰੰਜ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਕਾਂਸਸ

**ਕਾਂਸਸ** () ਮੱਧ-ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੇ ਕਾਂਸਸ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਕਾਂਸਾ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਨਾਂ (ਮੂਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ *kką:ze*) ਦਾ ਮਤਲਬ ਕਈ ਵਾਰ "ਪੌਣ ਦੇ ਲੋਕ" ਜਾਂ "ਦੱਖਣੀ ਪੌਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕ" ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ''ਕਾਂਸਨ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਲਿਵਰਪੂਲ

**ਲਿਵਰਪੂਲ** () ਮਰਸੀਸਾਈਡ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਪਰਗਣਾ ਹੈ ਜੋ ਮਰਸੀ ਜਵਾਰ ਦਹਾਨੇ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇੱਕ ਪਰਗਣੇ ਵਜੋਂ 1207 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 1880 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ 2011 ਵਿੱਚ ਅਬਾਦੀ 466,400 ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਡੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕੇ, ਲਿਵਰਪੂਲ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ (The Liverpool City Region), ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 20 ਲੱਖ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ।.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਲਾਬਾਮਾ

**ਅਲਾਬਾਮਾ** () ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਟੇਨੈਸੀ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਰਜੀਆ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਫ਼ਲਾਰਿਡਾ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਿੱਸੀਸਿੱਪੀ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ 30ਵੇਂ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ 23ਵੇਂ ਦਰਜੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਾਹਣਯੋਗ ਦਰਿਆਈ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਲੰਬਾਈ 1,300 ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਆਇਓਵਾ

**ਆਇਓਵਾ** () ਮੱਧ-ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਜਿਸ ਨੂੰ "ਅਮਰੀਕੀ ਦਿਲ-ਭੋਂ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਿਸੂਰੀ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਸੂ ਨਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇੱਕੋਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਆਇਓਵਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਅਤੇ ਇਲੀਨੋਇਸ ਹਨ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਿਸੂਰੀ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨੈਬਰਾਸਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਡਕੋਟਾ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਹੈ।

ਇਹ ਨਿਊ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨਾਮਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਲੂਈਜ਼ੀਆਨਾ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ ਮਗਰੋਂ ਇੱਥੇ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਮੱਕੀ-ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ-ਅਧਾਰਤ ਅਰਥਚਾਰਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਆਇਓਵਾ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ "ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭੋਜਨ ਰਾਜਧਾਨੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਆਰਕੰਸਾ

**ਆਰਕੰਸਾ** ( ) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਕਾਪਾ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਆਲਗੋਂਕੀ ਨਾਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਭਰਿੰਡ

**ਭਰਿੰਡ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: wasp) ਇੱਕ ਉੱਡਣ ਵਾਲਾ ਕੀੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਧਮੂੜੀ, ਧਰਭੂੜੀ ਤੇ ਡੇਮੂੰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੱਟੇ ਪੀਲ਼ੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਡੰਗ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਸੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬੜਾ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਰਿੰਡਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਖੱਖਰ ਜਾਂ ਭਰਿੰਡਾ ਦਾ ਛੱਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭਰਿੰਡ ਡੰਕ ਮਾਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ 
ਪੈਟਰੋਲ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੁੱਜਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਆਮ ਕਰਕੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰ ਦੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਜਾਂਦਿਆ ਲੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੈਟਰੋਲ ਹੀ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਕੱਟਣ ਤੇ ਸੁੱਜਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਿਉਕਿ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਇਹੀ ਇੱਕ ਉਪਾ(ਇਲਾਜ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾ ਲਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਇਸ ਦੇ ਨਿਚੇ ਉਸ ਧੂੰਏ ਨੂੰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ 
ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਡੇਮੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰ ਨੀ ਗਿਆ 

ਹੁਣ ਮੋਈ ਹੁਣ ਮੋਈ ਮੈਨੂੰ ਕੀਹ ਹੋਗਿਆ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੀਟ ਪਤੰਗੇ
ਸਾਂਤੋ ਦੋਮਿੰਗੋ

**ਸਾਂਤੋ ਦੋਮਿੰਗੋ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਸਾਂਤੋ ਦੋਮਿੰਗੋ ਦੇ ਗੂਸਮਾਨ**, ਡੋਮਿਨਿਕਾਈ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਅਬਾਦੀ, ਪੇਂਡੂ ਅਬਾਦੀ ਤੋਂ ਛੁੱਟ, ੨੦੧੦ ਵਿੱਚ ੨,੯੦੭,੧੦੦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕੈਰੇਬੀਆਈ ਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਓਸਾਮਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦਹਾਨੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ੧੪੯੬ ਵਿੱਚ ਬਾਰਥੋਲੋਮਿਊ ਕੋਲੰਬਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਬਾਦ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਯੂਰਪੀ ਬਸਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ। ਇਹ ਦਿਸਤਰੀਤੋ ਨਾਸੀਓਨਾਲ (ਡੀ.ਐੱਨ.; "ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ") ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਅੰਦਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪਾਸਿਓਂ ਸਾਂਤੋ ਦੋਮਿੰਗੋ ਸੂਬੇ ਵੱਲੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੋਮਿਨਿਕਾਈ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸਾਓ ਪਾਉਲੋ

**ਸਾਓ ਪਾਓਲੋ** (; ; *ਸੰਤ ਪਾਲ*) ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਦੱਖਣੀ ਅਰਧ-ਗੋਲੇ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਓ ਪਾਓਲੋ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਗ੍ਰਹਿ ਉਤਲੇ ਦਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਓ ਪਾਓਲੋ ਰਾਜ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ, ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੁਤਬਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਤਾਰਸੂਸ ਦੇ ਸੰਤ ਪਾਲ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ

**ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ** (; ) (; ਓ'ਓਧਾਮ: *Alĭ ṣonak*) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ 6ਵੇਂ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ 15ਵੇਂ ਦਰਜੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਫ਼ੀਨਿਕਸ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਟਕਸਨ ਹੈ ਜਿਸ ਮਗਰੋਂ ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਫ਼ੀਨਿਕਸ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਅੱਠ ਸ਼ਹਿਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: ਮੀਜ਼ਾ, ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ, ਚੈਂਡਲਰ, ਗਲੈਂਡੇਲ, ਸਕਾਟਸਡੇਲ, ਗਿਲਬਰਟ, ਟੈਂਪ, ਪਿਓਰੀਆ ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਾਈਜ਼।

Image:Downtown Phoenix Skyline Lights.jpg
Image:USA 09983 Grand Canyon Luca Galuzzi 2007.jpg
Image:Grand Canyon Powell Point Evening Light 02 2013.jpg

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਆਇਡਾਹੋ

**ਆਇਡਾਹੋ** () ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ 14ਵੇਂ, ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ 39ਵੇਂ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਪੱਖੋਂ 44ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬੋਆਸ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ 3 ਜੁਲਾਈ, 1890 ਨੂੰ 43ਵੇਂ ਰਾਜ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ

**ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ**, ਕਈ ਵਾਰ **ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ** (**ਬੀ.ਵੀ.ਆਈ.**), ਕੈਰੇਬੀਆਈ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪੁਏਰਤੋ ਰੀਕੋ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਕੀ ਟਾਪੂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਸਪੇਨੀ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਮਾਂਟਸਰਾਤ

**ਮਾਂਟਸਰਾਤ** () ਕੈਰੇਬੀਆਈ ਸਾਗਰ ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਹੈ ਜੋ ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਲੀਵਾਰਡ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਚਲੇ ਲੈੱਸਰ ਐਂਟੀਲਜ਼ ਟਾਪੂ-ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ. ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਲਗਭਗ 11 ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਤਟਰੇਖਾ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਪਨਾਮ "ਕੈਰੇਬੀਆਈ ਸਾਗਰ ਦਾ ਸਬਜ਼ਾ/ਪੰਨਾ ਟਾਪੂ" ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਤਟ ਤਟਵਰਤੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨਾਲ਼ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕੀਂ ਆਇਰਲੈਂਡੀ ਵੰਸ਼ 'ਚੋਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਕਨੈਟੀਕਟ

**ਕਨੈਟੀਕਟ** () ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਹੱਦਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੋਡ ਟਾਪੂ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ, ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਸਵੀਰ:Connecticut State Capitol, February 24, 2008.jpg
ਤਸਵੀਰ:First Congregational Church, Cheshire CT.jpg
ਤਸਵੀਰ:Downtown Greenwich Connecticut.jpg

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ

**ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ** (ਹਿੰਦੀ: दुष्यन्त कुमार, 27 ਸਤੰਬਰ 1931 –  31 ਦਸੰਬਰ 1975) ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਗਜਲਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਇੱਕ ਕੰਠ ਵਿਸ਼ਪਾਈ', 'ਸੂਰਯ ਕਾ ਸਵਾਗਤ', 'ਆਵਾਜ਼ੋਂ ਕੇ ਘੇਰੇ', 'ਜਲਤੇ ਹੂਏ ਵਨ ਕਾ ਬਸੰਤ', 'ਛੋਟੇ - ਛੋਟੇ ਸਵਾਲ' ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਗਦ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਿਜਨੌਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਦਮ ਰੱਖੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸ਼ਾਇਰਾਂ - ਤਾਜ ਭੋਪਾਲੀ ਅਤੇ ਕੈਫ ਭੋਪਾਲੀ ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਸੀ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਗਯੇਯ ਅਤੇ ਗਜਾਨਨ ਮਾਧਵ ਮੁਕਤੀਬੋਧ ਦੀਆਂ ਕਠਿਨ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਲਈ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਅਤੇ ਧੂਮਿਲ ਵਰਗੇ ਕੁੱਝ ਕਵੀ ਹੀ ਬਚ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ 42 ਸਾਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਨਿਦਾ ਫਾਜਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:

ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਨਰਾਜਗੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਨਰਾਜਗੀ ਉਸ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਕੁਕਰਮਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਵੇਂ ਤੇਵਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ ਸੀ। ਜੋ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਧਵਰਗੀ ਝੂਠੇਪਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪਛੜੇ ਵਰਗ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਤਰਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਯੂ.ਪੀ. ਦੇ ਬਿਜਨੌਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਵਾਦਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੇ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
## ਮਹਿਮਾਮਈ ਰਚਨਾਵਾਂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1975
ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ

**ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ** ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੁਬਾ ਹੈ।
## ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸਟੇਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ 
## ਆਂਧਰਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ 
1953 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਟੇਟ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਸਟੇਟ 'ਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।.

## ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ
ਅਰੁਨਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ

ਅਰੁਨਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੂਰਬ 'ਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। 

## ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਨਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸਾਨ ਆਂਦਰੇਸ, ਪ੍ਰੋਵੀਦੈਂਸੀਆ ਅਤੇ ਸਾਂਤਾ ਕਾਤਾਲੀਨਾ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ

**ਸਾਨ ਆਂਦਰੇਸ, ਪ੍ਰੋਵੀਦੈਂਸੀਆ ਅਤੇ ਸਾਂਤਾ ਕਾਤਾਲੀਨਾ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ** (); ਜਾਂ ਆਮ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ **ਸਾਨ ਆਂਦਰੇਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਵੀਦੈਂਸੀਆ** (San Andrés y Providencia) ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ, ਜੋ ਕੋਲੰਬੀਆ ਤੋਂ ੭੭੫ ਕਿ.ਮੀ. ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਤੇ ਨਿਕਾਰਾਗੁਆ ਦੇ ਤਟ ਤੋਂ ੨੨੦ ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਦੂਰਿ 'ਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੱਠ ਬਾਹਰੀ ਮੂੰਗਾ-ਚਟਾਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸਾਨ ਆਂਦਰੇਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਾਨ ਆਂਦਰੇਸ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵਰਮਾ

**ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵਰਮਾ** (ਹਿੰਦੀ: भगवती चरण वर्मा) (30 ਅਗਸਤ 1903 - 5 ਅਕਤੂਬਰ 1981) ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉੱਨਤੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਸਜੀਵ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੈਲੀ ਕਲਾਤਮਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਂਨਾਉ ਜਿਲੇ ਦੇ ਸ਼ਫੀਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਰਮਾ ਜੀ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬੀ ਏ, ਐੱਲ ਐੱਲ ਬੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੇ ਨਾਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। 1933 ਦੇ ਕਰੀਬ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸਾਹਿਬ ਭਦਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ। 1936 ਦੇ ਲੱਗਪਗ ਫਿਲਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਕਲਕੱਤਾ, ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ‘ਵਿਚਾਰ’ ਨਾਮਕ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ - ਸੰਪਾਦਨ, ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ - ਕਥਾਲੇਖਨ ਅਤੇ ਦੈਨਿਕ ‘ਨਵਜੀਵਨ’ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ, ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੇ ਕਈ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 1957 ਤੋਂ ਮੌਤ - ਤੱਕ ਸਤੰਤਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਨਾਵਲ ‘ਚਿੱਤਰ ਲੇਖਾ’ ਉੱਤੇ 1941 ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਫਿਲਮ ਬਣੀ ਅਤੇ ‘ਭੂਲੇ - ਬਿਸਰੇ ਚਿੱਤਰ’ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵਰਮਾ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 1971 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਾਵਲ
* ਅਪਨੇ ਖਿਲੌਨੇ
* ਪਤਨ
* ਤੀਨ ਵਰਸ਼
* ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ
* ਭੂਲੇ-ਬਿਸਰੇ ਚਿਤ੍ਰ
* ਟੇਢੇ਼-ਮੇਢੇ਼ ਰਾਸਤੇ
* ਸੀਘੀ ਸਚੀ ਬਾਤੇਂ
* ਸਾਮਰਥਯ ਔਰ ਸੀਮਾ
* ਰੇਖਾ
* ਵਹ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਆਈ
* ਸਬਹਿੰ ਨਚਾਵਤ ਰਾਮ ਗੋਸਾਈ
* ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਔਰ ਮਰੀਚਿਕਾ
* ਯੁਵਰਾਜ ਚੂਣਡਾ
* ਘੁੱਪਲ

### ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* ਮੋਰਚਾਬੰਦੀ
## ਕਵਿਤਾ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* ਸਵਿਨਯ
* ਏਕ ਨਾਰਾਜ ਕਵਿਤਾ
### ਨਾਟਕ
* ਵਸੀਹਤ
* ਰੁਪਯਾ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਖਾ ਗਯਾ
### ਯਾਦਾਂ
* ਅਤੀਤ ਕੇ ਗਰਭ ਸੇ
### ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ
* ਸਾਹਿਤਅ ਕੇ ਸਿਧਾਂਤ
* ਰੂਪ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਵਿਸਕਾਂਸਨ

**ਵਿਸਕਾਂਸਨ** () ਮੱਧ-ਉੱਤਰੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਡ-ਵੈਸਟ ਅਤੇ ਗਰੇਟ ਲੇਕਜ਼ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਿਨੇਸੋਟਾ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਆਇਓਵਾ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਲੀਨਾਏ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਝੀਲ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੁਪਿਰੀਅਰ ਝੀਲ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੈਡੀਸਨ, ਵਿਸਕਾਂਸਨ।ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮਿਲਵਾਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 72 ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਰੋਡ ਟਾਪੂ

**ਰੋਡਾ ਟਾਪੂ** ( ਜਾਂ ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਰੋਡ ਟਾਪੂ ਰਾਜ**, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਦੇ ਲਾਂਗ ਟਾਪੂ ਨਾਲ਼ (ਸਮੁੰਦਰੀ ਹੱਦ) ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕੁੱਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰਾਜ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਯੂਟਾ

**ਯੂਟਾ** ( or ) (ਅਰਾਪਾਹੋ: Wo'tééneihí' ) ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ 4 ਜਨਵਰੀ 1896 ਨੂੰ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ 45ਵਾਂ ਰਾਜ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ 14ਵੇਂ, ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ 34ਵੇਂ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਪੱਖੋਂ 41ਵੇਂ ਦਰਜੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੋਲੋਰਾਡੋ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਾਇਓਮਿੰਗ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਆਇਡਾਹੋ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨੇਵਾਡਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਵਾਇਓਮਿੰਗ

**ਵਾਇਓਮਿੰਗ** () ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ 10ਵੇਂ, ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਣੇਪਣ ਪੱਖੋਂ 49ਵੇਂ ਦਰਜੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ੇਐਨ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 60,000 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਪੱਛਮੀ ਵਰਜਿਨੀਆ

**ਪੱਛਮੀ ਵਰਜਿਨੀਆ** () ਦੱਖਣੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਐਪਲਾਸ਼ੀਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਰਜਿਨੀਆ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੈਨਟੁਕੀ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਓਹਾਇਓ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੈੱਨਸਿਲਵਾਨੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਚਾਰਲਸਟਨ ਹੈ।

## ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ 
ਬਲੂਮਰੀ, ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਕਾਉਂਟੀ, ਪੱਛਮੀ ਵਰਜੀਨੀਆ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਵਰਮਾਂਟ

**ਵਰਮਾਂਟ** (,  or ) ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ 6ਵੇਂ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀਆਂ। ਇਸ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਚੈਪਲੇਨ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਹੱਦ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਰਾਜ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸੂਬੇ ਕੇਬੈਕ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

Image:Springtime in Vermont.jpg
Image:Burlington, Vermont.jpg
Image:Church in Newfane, Vermont fall 2009.jpg

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਮੇਨ

**ਮੇਨ** (; ) ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸੂਬਿਆਂ ਕੇਬੈਕ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਿਊ ਬ੍ਰੰਜ਼ਵਿਕ ਨਾਲ਼ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਨ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਪੁਇਰਤੋ ਰੀਕੋ

**ਪੁਇਰਤੋ ਰੀਕੋ** ਜਾਂ **ਪੋਰਟੋ ਰੀਕੋ** ( ਜਾਂ ,  ਦਫ਼ਤਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਪੁਇਰਤੋ ਰੀਕੋ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ** (), ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਸੰਮਿਲਤ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਕੈਰੇਬੀਆਈ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੋਮਿਨਿਕਾਈ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਰਸਕਿਨ ਬਾਂਡ

**ਰਸਕਿਨ ਬਾਂਡ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਹਨ। 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ 'ਦ ਰੂਮ ਔਨ ਰੂਫ' ( The Room on Roof ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਦੇਹਰਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਏ ਗਏ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਮ ਹੈ। 1999 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ  ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਲਈ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। 1963 ਤੋਂ ਉਹ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਸੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਮਸੂਰੀ (ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਜਿਲਾ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਮਈ 1934 ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਸੌਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਤਲਾੱਕ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਮਿਸਟਰ ਹਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਸ਼ਿਮਲਾ, ਜਾਮਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ  1944 ਵਿੱਚ ਮਲੇਰੀਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਸਕਿਨ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਸਕਿਨ ਨੂੰ ਦਾਦੀ ਨੇ ਪਾਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿਚ ਬਿਸ਼ਪ ਕਾਟਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਥੋਂ 1952 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।
thumb
ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਅੰਟੀ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਉੱਥੇ ਰਿਹਾ। ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ *ਦ ਰੂਮ ਆਨ ਦ ਰੂਫ਼* (The Room on the Roof) ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਸੇ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਛਾਪ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ।
### ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ....Garland of Memories 
* ਰਾਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਤ ਕਹਾਣੀਆਂ....Ghost Stories from The Raj 
* ਮਜ਼ਾਕੀਆ....Funny Side Up 
* ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਿਸ਼। ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੋਂ ਬਿਆਜ਼....Rain in The Mountains-Notes from The Himalayas 
* ਸਾਡੇ ਰੁੱਖ ਹੁਣ ਵੀ ਦੇਹਰਾ ਵਿੱਚ ਉਗਦੇ ਹਨ....Our trees still grow in Dehra 
* ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਧੂੜ....Dust on The Mountain 
* ਪ੍ਰੇਤ ਰੁੱਤ....A Season of Ghosts 
* ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇ ਲਈ ਟਾਈਗਰ....Tigers Forever 
* ਦੇਹਰਾ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ....A Town Called Dehra 
* ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਟਾਪੂ....An Island of Trees 
* ਦੇਹਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਾਲੀ ਟ੍ਰੇਨ ....The Night Train at Deoli 
* ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੇਤ ਕਹਾਣੀਆਂ....A Face in The Dark and Other Hauntings 
* ਕਟੋਰਾ....Potpourri 
* ਰਸਟੀ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮਬਾਜੀ...The Adventures of Rusty 
* ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਰੂਬੀ....The Lost Ruby 
* ਅੰਕਲ ਕੇਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੋਖ ਵਕਤ....Crazy Times with Uncle Ken 
* ਦਰਖਤਾਂ ਦੀ ਮੌਤ....The Death Of Trees 
* ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੋਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੰਦਕਥਾਵਾਂ....Tales and Legends from India 
* ਸ਼ਾਮਲੀ ਤੇ ਰੁਕਿਆ ਵਕਤ....Time stops at Shamli 
* ਦਾਦਾ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਕੁਤਕਤਾਰੀ....Grandpa tickles A tiger 
* ਚਾਰ ਪਰ....Four Feathers 
* ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨ....School Days 
* ਸੁਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ....The Tiger In The tunnel 
* ਤੋਤਾ ਜੋ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ....The Parrot Who Wouldn't Talk 
* ਡਾਕਟਰ....The Doctor 
* ਰਸਟੀ (ਜੰਗ ਦਾ ਜਨਮਿਆ)....rusty 
* ਬਾਂਦਰ ਸਮੱਸਿਆ....The Monkey Trouble 
* ਹਿਪ ਹਾਪ ਨੇਚਰ ਬਵਾਏ ਐਂਡ ਅਦਰ ਪੋਇਮਜ....Hip Hop Nature Boy and Other Poems
## ਨਾਵਲ 
* ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀ ਉਡਾਰੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਹੋਕੂ

**ਹੋਕੂ** (ਜਾਪਾਨੀ: 発句, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ: ਅਰੰਭਕ ਕਾਵਿ ਬੰਦ) ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਮਿਲ ਕੇ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਕਵਿਤਾ, ਰੇਂਗਾ, ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਉਤਪੰਨ ਰੇਂਕੂ ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਬੰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ ਦੇ ਸਮੇਂ (1644–1694) ਤੋਂ ਹੋਕੂ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿੱਕੀ ਕਵਿਤਾ ਵਜੋਂ ਵਿਚਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹੈਬਨ ਵਿੱਚ (ਗਦ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਜੋਇਆ), ਅਤੇ ਹਾਇਗਾ (ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਜੋਇਆ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਮਾਸਓਕਾ ਸ਼ੀਕੀ (1867 - 1902), ਨੇ ਅਲਗ ਇਕੱਲੇ ਹੋਕੂ ਨੂੰ ਹਾਇਕੂ ਨਾਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਪਾਨੀ ਕਵਿਤਾ
ਤਾਰਾ ਮੀਰਾ

**ਤਾਰਾ ਮੀਰਾ** (ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ: Eruca sativa) ਹਾੜੀ ਦੀ ਫਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਤੇਲਬੀਜ ਫਸਲ ਹੈ।

ਸਰ੍ਹੋਂ ਵਰਗੇ ਇਕ ਅਨਾਜ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਤੇਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਰਾ ਮੀਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੇਲ ਨਿਕਲਣ ਪਿੱਛੋਂ ਜੋ ਫੋਕ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਖਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਕੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੇਲ ਤੇ ਖਲ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੁੱਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਤਾਰੇ-ਮੀਰੇ ਦੀ ਖਲ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਰਾ ਮੀਰਾ ਹਾੜੀ ਦੀ ਫਸਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਪੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਫਲੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਖੁਸ਼ਕ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਮਾਰੂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਕੱਲੀ ਵੀ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਣਕ, ਜੌਂ ਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਟਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿਚ ਆਡਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਵੀ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਛੇਤੀ ਕਿਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੁ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਢ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਲੰਘਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟ ਕੇ ਤਾਰਾ-ਮੀਰਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਝਾੜ ਸਰ੍ਹੋਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਤੇਲ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਸਮੇਂ ਤਾਰੇ ਮੀਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੇਲ ਦੀ ਦੀਵਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਤੀ ਮੀਹਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਬੀਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੁਣ ਵਪਾਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਤਾਰੇ ਮੀਰੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਾ ਮਾਤਰ ਹੀ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁੱਲਾ

**ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁੱਲਾ** (ਕਸ਼ਮੀਰੀ: شيخ محمد عبدالله), ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸ਼ੇਰ) (5 ਦਸੰਬਰ 1905, ਸੂਰਾ, ਕਸ਼ਮੀਰ - 8 ਸਤੰਬਰ 1982, ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ), ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅੰਦੋਲਨ ਛੇੜਿਆ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਲਈ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਆਰਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਅਤੇ ਜਲਾਵਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1974 ਦੇ ਇੰਦਰਾ-ਸ਼ੇਖ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਿਰ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ ਅਤੇ 8 ਸਤੰਬਰ 1982 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸਿਖਰ ਸਲਾਟ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਨਵਾਸ ਟਾਪੂ

**ਨਵਾਸ ਟਾਪੂ** (, ਹੈਤੀਆਈ ਕ੍ਰਿਓਲ: **Lanavaz** ਜਾਂ **Lavash**) ਕੈਰੇਬੀਆਈ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਗ਼ੈਰ-ਅਬਾਦ ਟਾਪੂ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਗ਼ੈਰ-ਸੰਗਠਤ, ਗ਼ੈਰ-ਸੰਮਿਲਤ ਰਾਜਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ-ਜੀਵਨ ਸੇਵਾ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੈਤੀ, ਜੋ 1801 ਤੋਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗਿਣਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਛੱਬੀ ਜੁਲਾਈ ਅੰਦੋਲਨ

thumb|right|237px| **ਛੱਬੀ ਜੁਲਾਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਛਾਪ**
**ਛੱਬੀ ਜੁਲਾਈ ਅੰਦੋਲਨ** (ਸਪੇਨੀ: Movimiento 26 de Julio; M-26-7) ਫੀਦਲ ਕਾਸਤਰੋ ਅਤੇ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਮੁਹਰੈਲ ਜਥੇਬੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਬਤਿਸਤਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟ ਦਿੱਤਾ। ਮੋਨਕਾਡਾ ਬੈਰਕਾਂ ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ 26 ਜੁਲਾਈ 1953 ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਫੀਦਲ ਕਾਸਤਰੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮੀ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਨਕਲਾਬ
ਹਾਇਗਾ

right|250px|thumb|ਕਿਨਕੋਕੂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ- ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬਾਸ਼ੋ ਦਾ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹਾਇਕੂ *Furu ike ya / kawazu tobikomu / mizu no oto* (**ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਛੱਪੜ/ ਪਾਣੀ ਦੀ ਛਪਾਕ ਵਿੱਚ/ ਡੱਡੂ ਨੇ ਮਾਰੀ ਛਾਲ**)
**ਹਾਇਗਾ** (俳 画, Haikai ਡਰਾਇੰਗ) ਜਾਪਾਨੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਜੋ ਹੈਕਾਈ ਦੇ ਸੁਹਜ ਸਾਸ਼ਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੇ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਹਾਇਗਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹਾਇਕੂ ਕਵੀਆਂ (ਹਾਇਜਨਾ) ਦੁਆਰਾ ਚਿਤਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਾਇਕੂ ਜੁੜਿਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਸ ਹਾਇਕੂ ਕਵਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਹਾਇਗਾ ਵੀ ਨਿੱਤ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਰਲ ਪਰ ਅਤਿ ਗਹਿਨ ਝਾਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਇਤਹਾਸ
 ਦਾ ਹਾਇਗਾ, ਸੁਗੰਧਰਾਜ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਕੋਇਲ]]

'''
## ਉਘੇ ਹਾਇਗਾ ਪੇਂਟਰ
*ਐਨੋਮੋਤੋ ਕਿਕਾਕੂ (Enomoto Kikaku)
*ਹੈਕੁਇਨ ਇਕਾਕੂ (Hakuin Ekaku)
*ਕਾਗਾ ਨੋ ਚੀਉ (Kaga no Chiyo)
*ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਈਸਾ (Kobayashi Issa)
*ਮਾਤਸਮੂਰਾ ਗੋਸ਼ੁਨ (Matsumura Goshun)
*ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ (Matsuo Bashō)
*ਨਾਨੋਗੂਚੀ ਰਾਈਊਹੋ (Nonoguchi Ryūho)
*ਸਕਾਈ ਹੋਇਤਸੂ (Sakai Hōitsu)
*ਸੇਂਗਾਈ ਗਿਬਨ (Sengai Gibon)
*ਯੋਸਾ ਬੂਸੋਨ (Yosa Buson)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ
ਆਥਣ

thumb|ਪਰਾਮਬੀਕਕੁਲਮ, ਕੇਰਲ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸ਼ਾਮ
**ਆਥਣ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ** ਆਪਣੇ ਮੁਢਲੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਦਿਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਪਰਕ ਨਿਰਣਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਪਮਾਨ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਹਨੇਰਾ ਜਿਹਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਤ ਹੋਣ ਤੱਕ, ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
## ਆਥਣ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ
ਆਥਣ ਸ਼ਬਦ ਸਂਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 'अस्तमन' (ਗੁਰਮੁਖੀ:ਅਸਤਮਨ) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿਨ ਦੇ ਭਾਗ
ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ

right|thumb|ਇਨਾਮ-ਪ੍ਰਤੀਕ ਕਲਾ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ
**ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ** ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਸਰਬ-ਉਚ ਇਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਸਰਬ-ਉਚ ਇਨਾਮ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਗਰਿਕ ਜੋ ਅਠਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ 22 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਇਨਾਮ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹੈ। ਇਨਾਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਨਕਦ ਆਰਕੇਐਮ, ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀਪਤਰ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਇਨਾਮ ਰਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਇਸ ਇਨਾਮ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ 7 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 2005 ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਨਰਾਇਣ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ 7 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪਹਿਲਾ ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ 1965 ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਲੇਖਕ ਜੀ ਸ਼ੰਕਰ ਕੁਰੁਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਨਾਮ ਦੀ ਧਨਰਾਸ਼ੀ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸੀ। 1982 ਤੱਕ ਇਹ ਇਨਾਮ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਲਗਾ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸੱਤ ਵਾਰ ਇਹ ਇਨਾਮ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਨਾਮ ਬੰਗਾਲੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵਾਰ, ਮਲਿਆਲਮ ਨੂੰ ਚਾਰ ਵਾਰ, ਉੜੀਆ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ - ਤਿੰਨ ਵਾਰ, ਅਸਾਮੀ, ਮਰਾਠੀ, ਤੇਲੁਗੂ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਨੂੰ ਦੋ - ਦੋ ਵਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਨਾਮ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ–ਸਾਹੂ ਜੈਨ ਪਰਵਾਰ– ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨਪੀਠ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ 1961 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਲੇਖਕ
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਨਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਜਸਵਿੰਦਰ (ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ)

thumb|ਜਸਵਿੰਦਰ
**ਜਸਵਿੰਦਰ**, ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਿਹ *ਅਗਰਬੱਤੀ* ਨੂੰ "ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ" ਦਾ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ। ਰੋਪੜ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟ ਵਿਖੇ ਲੱਗਪਗ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ।

ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ: "ਗ਼ਜ਼ਲ-ਰਚਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੌਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਮੇਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥਕ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਦਾ ਓਨਾ ਹੀ ਪੀਡਾ ਉਚਾਰ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਵਿ ਵਿਧਾ ਜਾਂ ਨਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਜਸਵਿੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਦਸੰਬਰ 1956 ਨੂੰ ਕਲਾਲਵਾਲਾ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਦੇਵ ਕੌਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 
## ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* ***ਕਾਲੇ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋਅ*** (1996)
* ***ਕੱਕੀ ਰੇਤ ਦੇ ਵਰਕੇ*** (2002) 
* ***ਅਗਰਬੱਤੀ*** (2011)

## ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ
ਮਨ ਦੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਇਸ ਕੋਲਾਜ ਨੂੰ ਕੀ ਨਾਂ ਦਿਆਂ
ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਅੱਧਾ ਹਾੜ ਅੱਧਾ ਸੌਣ ਹੈ 
### ਗ਼ਜ਼ਲ

ਅਸੀਂ ਦਿਲ ਛੱਡ ਗਏ ਹੋਈਏ ਅਜੇਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।
ਪਤਾ ਨਈਂ ਫੇਰ ਕਿਉਂ ਸਾਡਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਕਦੇ ਲਗਦੇ ਨੇ ਤਾਰੇ, ਫੁੱਲ, ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ,
ਕਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ‘ਚ ਅਪਣਾ ਅਕਸ ਅਪਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਕਿਵੇਂ ਇਕ ਨਾਮ ਦੇਈਏ ਇਸ ‘ਚ ਸਭ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਮੋਏ ਨੇ,
ਲਹੂ ਵਿਚ ਦਰਦ ਜੋ ਘੁਲ਼ਿਆ ਹੈ ਸਾਡਾ ਕੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜਗ ਰਹੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ‘ਚੋਂ ਸੂਰਜ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ,
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੁੰਨਿਆਂ ਦਾ ਚੰਨ ਵੀ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ।

ਜਦੋਂ ਤਕ ਹੋਸ਼ ਆਉਂਦੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਨੂੰ,
ਪਤਾ ਮੁੱਠੀ ‘ਚੋਂ ਕਿਰਦੀ ਰੇਤ ਦਾ ਛੇਤੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਘੜੀ ਵਿਚ ਨੁਕਸ ਹੈ ਜਾਂ ਵਕ਼ਤ ਹੀ ਬੇਵਕ਼ਤ ਹੋ ਚੱਲਿਆ,
ਸਵੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਦਿਨ ਤਾਂ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

ਛਿੜੇ ਜਦ ਕੰਬਣੀ ਖ਼ਾਬਾਂ ‘ਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ,
ਕਿ ਪਾਲ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਵਿਚਦੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।

## ਸਨਮਾਨ
* **ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ** (ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਲੋਂ 15 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ )
***ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ 2014** (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਿਹ *ਅਗਰਬੱਤੀ* ਲਈ)
*ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ 2012

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ
ਲਹਿਜਾ (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ)

**ਲਹਿਜਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: accent, ਐਕਸੈਂਟ), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਥਾਨ, ਸਮੁਦਾਏ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਬੰਧ ਹੋਵੇ। ਉਦਹਾਰਣ ਵਜੋਂ ਕੁੱਝ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸ਼ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਸ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧੁਨੀ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ - ਇਸਨੂੰ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੇਹਾਤੀ ਲਹਿਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਤੁਤਲਾਉਣ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਬੋਲਣ ਦਾ ਲਹਿਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲਹਿਜੇ ਤੋਂ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਬਾਰੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਕਤਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਲਹਿਜਾ), ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਮਾਜਕ - ਆਰਥਕ ਸਥਿਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੌਮੀਅਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਸਾਮਾਜਕ ਵਰਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ (ਜਦੋਂ ਉਹ ਟੁੱਟੀ ਭੱਜੀ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ), ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਓਂਜੀ

**ਓਂਜੀ** ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਓਨ**, ਜਾਪਾਨੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਫੋਨੈਟਿਕ ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਓਨ (音) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ 'ਆਵਾਜ਼' ਹੈ। ਇਹ ਹਾਇਕੂ, ਤਾਨਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਕਵਿਤਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀਮੂਲਕ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੋਰਾ (morae) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੰਕਲਪ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਹਾਕੂ (拍) ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੋਰਾ (モーラ)।

ਜੀ (字) ਪ੍ਰਤੀਕ ਜਾਂ ਅੱਖਰ ਲਈ ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਦੋਨੋਂ ਓਨ ਅਤੇ ਜੀ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣੇ ਓਂਜੀ (音 字) ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੀਜੀ ਯੁੱਗ (1868–1912) ਦੇ ਵਿਆਕਰਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਧੁਨੀ ਚਿੰਨ੍ਹ (phonic character) ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਤੇ 1870 ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ੀ ਅਮਾਨ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਲੈਟਰ (letter)ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਬਦ ਓਂਜੀ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੀਵਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਪਾਨੀ ਕਵਿਤਾ
ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਆਨੰਦ

**ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਆਨੰਦ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਆਨੰਦ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਦਸੰਬਰ 1805 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰੀ। ਉਸ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਦਨ ਅਤੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਅਨਟਚੇਬਲਸ' ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਛੂਤ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਬੇਬਾਕ ਚਿਤਰਣ ਕੀਤਾ। 99 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 28 ਸਤੰਬਰ 2004 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋਇਆ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਾਵਲ
* *ਕੁਲੀ* 
* *ਅਨਟਚੇਬਲਸ*
* *ਟੂ ਲੀਵਸ ਐਂਡ ਅ ਬਡ*
* *ਦ ਵਿਲੇਜ* 
* *ਅਕਰਾਸ ਦ ਬਲੈਕ ਵਾਟਰਸ* 
* *ਦ ਸੋਰਡ ਐਂਡ ਦ ਸਿਕਲ* 
* *ਦ ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ ਲਾਇਫ ਆਫ ਐਨ ਇੰਡਿਅਨ ਪ੍ਰਿੰਸ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਲਲਤੋਂ

**ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਲਲਤੋਂ** (3 ਦਸੰਬਰ 1888 -13 ਮਾਰਚ 1977) ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਹੁਸਨਾਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਲਤੋਂ ਖੁਰਦ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ
ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵਾਸਤੇ ਆਪ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ 23 ਮਾਰਚ 1913 ਨੂੰ ਵੈਨਕੂਵਰ (ਕੈਨੇਡਾ) ਨੇੜੇ ਪੁੱਜੇ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸਾਜ਼ਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਰੋਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ‘ਤੇ ਅਗਨ ਬੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਲ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸਦਾ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਕੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਡਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਟਾਕਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਮੋਹਰੀ ਸਫ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਖ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਆਪ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਵਾਪਸੀ ‘ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿਖੇ ਲੱਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ 19 ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂਕਿ 9 ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਫੱਟੜ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਲੀਪੁਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਡੱਕੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਰਿਹਾਈ ਉੱਪਰੰਤ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜੂਹਬੰਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਟਿੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟਾਉਣ ਲਈ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗ਼ਦਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਏ।
## ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ
1915 ਵਿੱਚ ਆਪ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਫੜੇ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਮੁਸ਼ੱਕਤ ਉਮਰ ਕੈਦ ਲਈ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1922 ਦੀ ਜੇਲ ਬਦਲੀ ਮੌਕੇ ਆਪ ਨੇ ਤ੍ਰਿਚਨਾਪੱਲੀ (ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ) ਨੇੜੇ ਚੱਲਦੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ‘ਚੋਂ ਸਣੇ ਹੱਥਕੜੀਆਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਸਿਤਾਨ ਪੁੱਜ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਯੁੱਧ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਜੁਟ ਗਏ। ਰੂਸ (ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ) ਵਿੱਚ ਆਏ 1917 ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਆਪ 1925 ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਜੂਝਦੇ ਰਹੇ। 
## ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਮੁੜ ਜਥੇਬੰਦੀ
1928 ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਮੁੜ ਜਥੇਬੰਦੀ ਲਈ ਆਪ ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ। 1934 ਤੋਂ ‘ਕੇਸ਼ੋ ਰਾਮ’ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਜੂਝਦੇ ਕਿਸਾਨੀ ਮੋਰਚੇ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 1935 ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ 2 ਪਰਚਿਆਂ ‘ਕਿਰਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਲਾਲ ਢੰਡੋੋਰਾ’ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਵੀ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1936 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਰਿਹਾਈ ਵੇਲੇ ਤਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਬਾਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕੈਦ ਕੱਟੀ ਅਤੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚੱਲੇ ਜੇਲ੍ਹ ਘੋਲਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਪਿਆ ਪਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸਾਮਰਾਜੀ ਜਗੀਰੂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਨ ਤੇ ਨਵਾਂ-ਨਰੋਆ ਲੋਕ ਜਮਹੂਰੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿਰਜਣ ਲਈ 1948 ਤੋਂ 52 ਤਕ ਗੁਪਤ ਵਾਸ ਕੱਟਦਿਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ ਘੋਲਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ। 1959 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਕੀਤੀ। 1962 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਡੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1967 ਤੋਂ 77 ਤਕ ਆਪ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ, ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਈ। 
## ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ
ਆਖ਼ਰ 13 ਮਾਰਚ 1977 ਨੂੰ ਆਪ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977
ਤਾਨਕਾ

**ਤਾਨਕਾ** (ਜਾਪਾਨੀ: 短歌, ਭਾਵ-ਨਿੱਕੀ ਕਵਿਤਾ) ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜਾਪਾਨੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਜਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ 1300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਵਿਧਾ ਹੈ। 
## ਨਿਰੁਕਤੀ
ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਮਾਨਯੋਸ਼ੂ ਦੇ ਸਮੇਂ (ਅਠਵੀਂ ਸਦੀ) ਦੌਰਾਨ ਤਾਨਕਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਚੋਕਾ (長歌"lਲੰਮੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ") ਤੋਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਡਰਾ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੌਵੀਂ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਜਪਾਨੀ ਕਾਵਿ ਵਿਧਾ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸ਼ਬਦ 'ਵਾਕਾ' ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਾਨਕਾ ਦਾ ਹੀ ਸਮਅਰਥੀ ਬਣ ਗਿਆ। 
## ਰੂਪ
ਤਾਨਕਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਇਕਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਮਨ-ਰੂਪ ਜਾਂ ਅਨੁਵਾਦ ਸਮੇਂ ਅੱਡ ਅੱਡ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ 31 ਓਂਜੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਪੈਟਰਨ ਹੇਠਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
:5-7-5-7-7।
5-7-5 ਨੂੰ ਕਾਮੀ-ਨੋ-ਕੂ (ਉੱਪਰਲਾ ਵਾਕੰਸ਼) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 7-7 ਨੂੰ ਸ਼ੀਮੋ-ਨੋ-ਕੂ (ਹੇਠਲਾ ਵਾਕੰਸ਼) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ

**ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ** (15 ਅਕਤੂਬਰ 1928- 14 ਮਾਰਚ 2013) ਉੱਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਆਗੂ ਅਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਸਨ।

## ਜੀਵਨ
ਉਰਮਿਲਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਿਖਾਰੀ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਸਨ। 'ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਕਾਮਰੇਡ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ। ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਛੇ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਉੱਘੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ **ਬਾਲ ਸੰਦੇਸ਼** ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹਿਰਦੇਪਾਲ ਸਿੰਘ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ ਅਤੇ 'ਕੱਢ ਦਿਓ ਬਾਹਰ ਫਰੰਗੀ ਨੂੰ' ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ 'ਕਰਕੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1946 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗਿ੍ਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 60ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 'ਅਜੀਤ' ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕਾਲਮ 'ਸੁਘੜ ਸੁਆਣੀ' ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਰਹੀ। ਕਾਮਰੇਡ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 1951 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੁਤਰ ਸੁਕੀਰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਅਤੇ ਧੀ ਸੁਅੰਗਨਾ ਜੀਵ-ਰਸਾਇਣ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
* ਧੁੰਦਲੇ ਪਰਛਾਵੇਂ - ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ
*ਧਰੇਕ ਪੁੰਗਰ ਪਈ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਗੂ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ

**ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ** ਸ਼ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯੂਟੋਪੀਆ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਸਾਈ ਇੱਕ  ਬਸਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ ਰਹਿ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਗਿੱਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ,"ਦੇਸ਼, ਕੌਮ, ਮਜ਼ਹਬ, ਰੰਗ, ਜਾਤ,ਨਸਲ ਆਦਿ ਤੁਅੱਸਬਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਿਰੋਣਾ, ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ,ਸਾਵੀਂ ਪੱਧਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸੁਹੱਪਣ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਲੋਪੋਕੇ, (ਉਦੋਂ ਜਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ) ਅਜ-ਕਲ੍ਹ ਜਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ 374 ਘੁਮਾ ਕੱਲਰੀ ਜਮੀਨ ਇਕ ਪੈਸਾ ਗਜ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਖਰੀਦ 7 ਜੂਨ 1933 ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 
23 ਮਈ 1941 ਨੂੰ ਗੁਰੂਦੇਵ ਰਵਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਸਾਏ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉੱਪ ਕੁਲਪਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਸਬਾ ਵੇਖਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। 23 ਮਈ 1942 ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ ਸਨ। 
 
## ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ
ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਨੇ 1933 ਵਿੱਚ ਇਥੋਂ ਹੀ ਰੱਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਫੇ ‘ਤੇ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਕ (ਮਾਟੋ )ਅੰਕਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ:

**ਕਿਸੇ ਦਿਲ ਸਾਂਝੇ ਦੀ ਧੜਕਣ**
**ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੀਤ ਗੀਤ ਦੀ ਲੈਅ।**
**ਪਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ ਦੇ ਦੱਸਣ**
**ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਰੋਤੀ ਸਭੇ ਸ਼ੈਅ।**

## ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਫੇਰੀ
ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ 23 ਮਈ 1942 ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ ਦੀ ਫੇਰੀ ਪਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਵਿਜਿਟਰ ਬੁੱਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: **ਪੂਰਨ ਸ਼ੁਭ ਇਛਾਵਾਂ ਇਸ ਉੱਦਮ ਨੂੰ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਇਸ ਟਕਰਾਉ ਅਤੇ ਬੇਸੁਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਕਰਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਏਨਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਬਹਾਦਰੀ ਭਰੇ ਉਪਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਜੁਟੇ ਅੱਛੇ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।
**
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ
ਕੋਂਕਣੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਕੋਂਕਣੀ** ਇੱਕ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮ ਤੱਟੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ 8 ਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਅਨੁਸਾਰ 22 ਉਲਿਖਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਗੋਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ, ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੇਰਲ (ਕਸਰਾਗੋਡ ਜਿਲ੍ਹਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਮੈਥਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਮੈਥਿਲੀ** (मैथिली, মৈথিলী) ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਵੀ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 3.47 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ, 2000 ਦੀ ਗਨਣਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 3.19 ਕਰੋੜ ਅਤੇ 2001 ਦੀ ਗਨਣਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ 0.28 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ
left|thumb|ਮਿਥਿਲਾਕਸ਼ਰ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਜਨ

ਮੈਥਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ 'ਮੈਥਿਲੀ ਲਿਪੀ' ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਿਪੀ ਨੂੰ *ਮਿਥਿਲਾਕਸ਼ਰ* ਅਤੇ *ਤਿਰਹੁਤਾ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੋ-ਆਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸੰਥਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਸੰਥਾਲੀ** ਆਸਟਰੋ-ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ- ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਉਪ-ਪਰਿਵਾਰ ਮੁੰਡਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਹੋ ਅਤੇ ਮੁੰਡਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਭੁਟਾਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ 62 ਲੱਖ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦੇ ਜ਼ਾਦਾਤਰ ਵਕਤਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਝਾਰਖੰਡ, ਅਸਮ, ਬਿਹਾਰ, ਉੜੀਸਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਲਿਪੀ, ਓਲ ਚਿਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੈਟਿਨ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਨ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਡਾ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਮੇਇਤੀ ਭਾਸ਼ਾ

ਮੇਇਤੀ ਜ਼ਾ ਮਣਿਪੁਰੀ, ਉਤਰ ਪੂਰਬੋਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੋਤ ਹਿਮਾਲਾ ਰਾਜ ਮਣਿਪੁਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਅਸਮ ਅਤੇ ਤਰੀਪੁਰਾ ਅਤੇ ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਬਰਮਾ (ਹੁਣ ਮਿਆਂਮਾਰ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ** ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਿੰਧ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਿੰਧੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 53,410,910 ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 5,820,485 ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਦੀ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਧੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 26 ਲੱਖ ਸਿੰਧੀ ਹਨ।
__FORCETOC__

## ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ
ਸਿੰਧੀ ਦੀਆਂ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚੋਲੀ, ਲਾਰੀ, ਲਾਸੀ, ਕਾਠੀਆਵਾੜੀ ਕੱਛੀ, ਥਾਰੇਲੀ, ਮਚਾਰੀਆ, ਦੁਕਸਲੀਨੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸਿੰਧੀ ਹਨ। ਸਿੰਧੀ ਦੀ 'ਸਰਾਇਕੀ' ਉਪ-ਬੋਲੀ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਰਾਇਕੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਉਪਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ 'ਸਿਰੋਲੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਭਾਸ਼ਾ-ਨਮੂਨਾ
ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਸਿੰਧੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਈਆਂ ਹਨ:

**ਸਿੰਧੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ:** 

**ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ:** 

**ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ**:  ਸਿੰਧੀ ਬੋਲੀ ਇੰਡੋ ਯੂਰਪੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਸਾਂ ਤਾਲੁਕ਼ ਰਖੰਦੜ ਆਰਿਆਈ ਬੋਲੀ ਆਹੇ, ਜਿਂਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਦਰਾਵੜੀ ਅਹੁਙਾਣ ਪਣ ਮੌਜੂਦ ਆਹਿਨੀ। ਹਿਨ ਵਕ਼ਤੂ ਸਿੰਧੀ ਬੋਲੀ ਸਿੰਧ ਜੀ ਮੁਖ ਬੋਲੀ ਏਂ ਦਫ਼ਤਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਆਹੇ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਫੁੱਲ

thumb|upright=1.5|ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਤਪਾਦਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੋਸਟਰ
**ਫੁੱਲ**, ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦਿਆਂ (ਮੈਗਨੀਲੀਓਫਾਈਟਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਨਜੀਉਸਪਰਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸੰਰਚਨਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ,। ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੁਰਖ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਬੀਜਾਣੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪਰਾਗਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਗਰਭਧਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਬੀਜ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਿਖਰਾਉ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਲ