open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸ਼ਹੀਦ

**ਸ਼ਹੀਦ** ( '**, ਬਹੁਵਚਨ:  **') ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ: *ਗਵਾਹੀ* ਅਤੇ ਲੋਕਈ ਹਿਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕਾਜ਼ ਲਈ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਾਮੀ ਫ਼ਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ ਉਹ ਸ਼ਖ਼ਸ ਹੈ ਜੋ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਦੇਵੇ। ਮਸਲਨ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਹਬ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਲਈ ਜੰਗ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਜਾਨ ਦੇ ਦੇਵੇ। ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਦਾ ਮਰਤਬਾ ਬਹੁਤ ਬੁਲੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸ਼ਹੀਦ ਮਰਦੇ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਜ਼ਕ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਮਗਰ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

::: ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਕੋਸ਼-ਅਰਥ ਹਨ::: ਗਵਾਹ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਮੁਸ਼ਾਹਿਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
::: ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ::: ਅੱਲ੍ਹਾ ਤਾਲਾ ਦੇ ਦੀਨ ਦੀ ਖ਼ਿਦਮਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜਹਾਦ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਜਹਾਦ ਦੀ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਦੀਨ ਦੀ ਦਾਅਵਤ ਤੇ ਤਬਲੀਗ਼ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੌਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਮੌਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ।
ਵਲਾਦੀਮੀਰ (ਗੋਦੋ ਦੀ ਉਡੀਕ)

**ਵਲਾਦੀਮੀਰ** (ਸਨੇਹਪੂਰਵਕ **ਦੀਦੀ** ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ; ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਉਸਨੂੰ *ਮਿਸਟਰ ਐਲਬਰਟ* ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ) ਸੈਮੂਅਲ ਬੈਕਟ ਦੇ ਨਾਟਕ ਗੋਦੋ ਦੀ ਉਡੀਕ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 

## ਸ਼ਖਸੀਅਤ
ਗੋਦੋ ਦਾ "ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ" (ਅਤੇ, ਬੈਕਟ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ "ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ", ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਦੋਨਾਂ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਪਹਿਲੂ (ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਅਸਟਰਾਗਨ ਦੀ ਅਤਿ ਸਾਦਗੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ) ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੈਮੂਅਲ ਬੈਕਟ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਬੱਲਾਂ

**ਬੱਲਾਂ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸਨੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਸਨੌਰ ਤੋਂ ਭਾਂਖਰ ਰੋਡ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅਬਾਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ, ਇੱਕ ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਲਲੀਨਾ, ਬੋਲੜ, ਭਾਂਖਰ ਅਤੇ ਬੱਲਮਗੜ੍ਹ ਪਿੰਡ ਨਾਲ਼ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉਪਰ ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:ਬੱਲਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ.png|ਬੱਲਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
ਤਸਵੀਰ:GPS Ballan.jpg|ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਬੱਲਾਂ 
ਤਸਵੀਰ:Old GPS Ballan.jpg|ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਬੱਲਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਛੀਟਾਂਵਾਲਾ

**ਛੀਟਾਂਵਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਨਾਭਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨਸੂਰਪੁਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਕਾਕੜੇ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ ਮਨਸੂਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਛੀਟਾਂ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ 'ਛੀਟਾਂਵਾਲਾ' ਪੈ ਗਿਆ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਉਦਾਸੀ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖਤ੍ਰੀ ਸਿੱਖ ਭਾਈ ਚੰਦਨ ਦਾਸ ਦੇ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿੱਚ 15 ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਉਸ ਚੁਬਾਰੇ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੌਬਾਰਾ ਸਾਹਿਬ’ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿਚਲਾ ਸ਼ਬਦ
ਜੇ ਕਰਿ ਸੂਤਕੁ ਮੰਨੀਐ ਸਭ ਤੈ ਸੂਤਕੁ ਹੋਇ॥

ਗੋਹੇ ਅਤੈ ਲਕੜੀ ਅੰਦਰਿ ਕੀੜਾ ਹੋਇ॥

ਜੇਤੇ ਦਾਣੇ ਅੰਨ ਕੇ ਜੀਆ ਬਾਝੁ ਨ ਕੋਇ॥

ਪਹਿਲਾ ਪਾਣੀ ਜੀਉ ਹੈ ਜਿਤੁ ਹਰਿਆ ਸਭੁ ਕੋਇ॥

ਸੂਤਕੁ ਕਿਉਕਰਿ ਰਖੀਐ ਸੂਤਕੁ ਪਵੈ ਰਸੋਇ॥

ਨਾਨਕ ਸੂਤਕੁ ਏਵ ਨ ਉਤਰੈ ਗਿਆਨ ਉਤਾਰੈ ਧੋਇ॥ 1॥ ਸਲੋਕ ਮ: 1
ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਾਬੂਘਾਟ

**ਬਾਬੂਘਾਟ** (, ਬਾਜੇ ਕਦਮਤਾਲ ਘਾਟ, ਬਾਬੂ ਰਾਜ ਚੰਦਰ ਘਾਟ) ਹੁਗਲੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਸਟਰੈਂਡ ਰੋਡ ਤੇ ਇੱਕ ਘਾਟ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਘਾਟ ਹੈ। ਇਹ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਬਾਬੂ ਰਾਜ ਚੰਦਰ ਘਾਟ ਹੈ।
ਘਾਟ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਣੀ ਰਾਸ਼ਮਨੀ ਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਜਾਨਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਬਾਬੂ ਰਾਜ ਚੰਦਰ ਦਾਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਚ, 1830 ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਘਾਟ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਕਾਸ ਨਿਗਮ

**ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਵਿਕਾਸ ਨਿਗਮ(ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਡੀਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ)** ਉੱਚ-ਮਿਆਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, 1975 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਮੁੰਬਈ ਆਧਾਰਿਤ ਕੇਂਦਰੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਮੁਹਈਆ ਕਰਨ, ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਐਨਐਫ਼ਡੀਸੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ, ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1975
ਦਕਸ਼ਿਣੇਸਵਰ ਮੰਦਰ

**ਦਕਸ਼ਿਣੇਸਵਰ ਕਾਲੀ ਮੰਦਰ** (Bengali: দক্ষিনেশ্বর কালী মন্দির *Dokkhineshshôr Kali Mondir*, Sanskrit: दक्षिणेश्वर काली मन्दिर) ਕੋਲਕਾਤਾ ਨੇੜੇ ਦਕਸ਼ਿਣੇਸਵਰ ਵਿੱਚ ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਭਵਤਾਰਿਣੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਭਵਤਾਰਿਣੀ ਕਾਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਹਿਲੂ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਹੋਣ/ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1855 ਚ ਇੱਕ ਰਾਣੀ ਰਾਸਮਨੀ ਜੀ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਸਵਾਮੀ ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਹੰਸ ਦਾ ਸਮਾਧੀ ਸਥਾਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਨੇ 1857 ਚ ਮੰਦਰ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪਿਆਸਾ (1957 ਫ਼ਿਲਮ)

**ਪਿਆਸਾ** ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ 1957 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਵੀ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇ ਨਾਮਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਕਵੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਐਸ ਡੀ ਬਰਮਨ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

## ਪਟਕਥਾ
ਵਿਜੇ (ਗੁਰੂ ਦੱਤ) ਇੱਕ ਅਸਫਲ ਕਵੀ ਹੈ ਜੋ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ (ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦੀ ਵਿੱਚ ਵੇਚਦੇ ਹਨ) ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਉਹ ਨਿਕੰਮਾ ਹੋਣ ਦੇ ਤਾਅਨੇ ਨਾ ਸੁਣ ਸਕਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲੀ ਗਲੀ ਮਾਰਿਆ ਮਾਰਿਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਗੁਲਾਬੋ (ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਦਿਲ ਦੀ ਵੇਸ਼ਵਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਤਾਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਉਸ ਦੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੂਰਵ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਮੀਨਾ (ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ) ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਮਿਸਟਰ ਘੋਸ਼ (ਰਹਿਮਾਨ) ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਘੋਸ਼ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮੀਨਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਜਾਣਨ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ 
* ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ – ਮੀਨਾ
* ਗੁਰੂ ਦੱਤ – ਵਿਜੇ
* ਵਹੀਦਾ ਰਹਮਾਨ – ਗੁਲਾਬੋ
* ਰਹਿਮਾਨ – ਮਿਸਟਰ ਘੋਸ਼
* ਜਾਨੀ ਵਾਕਰ - ਅਬਦਲ ਸੱਤਾਰ
* ਕੁਮਕੁਮ – ਜੁਹੀ
* ਲੀਲਾ ਮਿਸ਼ਰਾ – ਵਿਜੇ ਦੀ ਮਾਂ
* ਸ਼ਿਆਮ ਕਪੂਰ – ਸ਼ਿਆਮ
* ਮਹਿਮੂਦ – ਵਿਜੇ ਦਾ ਭਾਈ
* ਟੁਨ ਟੁਨ – ਪੁਸ਼ਪਲਤਾ
* ਮੋਨੀ ਚੈਟਰਜੀ – ਚੈਟਰਜੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਹੇਮੰਤ ਜੋਸ਼ੀ

**ਹੇਮੰਤ ਜੋਸ਼ੀ ** ਜਨਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ ਬਿਓਰਾ
ਹੇਮੰਤ ਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਮਾਰਚ 1954 ਨੂੰ ਨੈਨੀਤਾਲ (ਉਤਰਾਖੰਡ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਕ ਦਾ ਦਰਜਾ ਲਿਆ। 18 ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜਨਸੰਚਾਰ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਜਾਮੀਆ ਮਿੱਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ (2006 - 08) ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕੀ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦੇ ਈ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨੀਕਰਨ ਦੀ ਸਬਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਜਨਸੰਚਾਰ ਖੋਜ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਘ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਅਨੇਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਘਾਂ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਵੀ।
ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ

]]

**ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ** ਉਹ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਜਰੂਰਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਆਇਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਲੈਟਿਨ ਸ਼ਬਦ ਇੰਜੇਨਿਅਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ ; ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹੈ। ਕਲਾਵਿਦ ਦੀ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਾਲ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਹੋ ਗਈ। ਨਜ਼ਦੀਕ ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਜੋ ਮਤਲਬ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਉਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਇੱਕ ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸੰਰਚਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਲਈ ਯਾਂਤਰਿਕੀ (ਮਕੈਨਿਕਸ) ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਅਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਮੁਨੁੱਖ ਉਪਯੋਗੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਇੱਕ ਕਿੱਤਾ ਹੈ। ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀਆਂ 1800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ, ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ, ਸਿਵਿਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ, ਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ, ਬਾਇਓ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ, ਮੈਰੀਨ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ, ਨੈਨੋਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਤੇ ਏਅਰੋਸਪੇਸ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਹਨ।
## ਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ
ਇਹ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ, ਜੈਵਿਕ ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਤੇ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰਉਪਯੋਗ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ, ਪ੍ਰਸਥਿਤਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਇਹ ਸ਼ਾਖਾ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
## ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ
ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿਸਟਮ, ਅਪ੍ਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ, ਸਾਫਟਵੇਅਰ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ, ਲਾਜਿਕਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਮਾਇਕ੍ਰੋ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤੇ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਅਪਡੇਟ ਹੋ ਰਹੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਇਹ ਸ਼ਾਖਾ ਉੱਤਮ ਵਿਕਲਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
## ਨੈਨੋਟੈਕਨਾਲੋਜੀ
ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ, ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲਸ, ਇੰਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਐਨਰਜੀ, ਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟ, ਸਿਕਿਉਰਿਟੀ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈਨੋਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। 
## ਜੈਨੇਟਿਕ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ
ਵਿਭਿੰਨ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਸ਼ਿੰਕ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਜੈਨੇਟਿਕ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ
ਐਨੀਮਲ ਹਸਬੈਂਡਰੀ, ਡੇਅਰੀ, ਪੋਲਟਰੀ ਅਤੇ ਫਿਸ਼ਰੀਜ਼ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਵਿਭਿੰਨ ਤਕਨੀਕੀ ਅਧਿਐਨ ਇਸ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
## ਸਾਊਂਡ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ
ਸਾਊਂਡ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ, ਐਡਿਟਿੰਗ ਅਤੇ ਮਿਕਸਿੰਗ ਆਦਿ ਹੋਰ ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਊਂਡ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
## ਓਸ਼ਨ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ
ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਸਿਵਿਲ, ਮਕੈਨੀਕਲ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨੇਵਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਅਪਲਾਈਡ ਓਸ਼ਨ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਏਅਰੋਨਾਟੀਕਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ
ਏਅਰਕਰਾਫਟ, ਸਪੇਸਕਰਾਫਟ ਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਆਦਿ ਦੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ, ਟੈਸਇੰਗ ਵਿਕਾਸ, ਨਿਰਮਾਣ ਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਲਈ ਇੰਜਨੀਅਰਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਜੀਨੀਅਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ

**ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ** ( 17 ਅਪਰੈਲ 1790) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਾਨੀ ਪਿਤਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਮਰੀਕੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਰ, ਵਿਅੰਗਕਾਰ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਕ, ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ, ਵਿਗਿਆਨੀ, ਖੋਜੀ, ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ, ਰਾਜਨੇਤਾ, ਫੌਜੀ, ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਰਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਢਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਲਈ ਉਹ ਅਸਲੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਛੜੀ, ਬਾਈਫੋਕਲਸ, ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ ਸਟੋਵ, ਇੱਕ ਗੱਡੀ ਦੇ ਓਡੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਗਲਾਸ ਆਰਮੋਨਿਕਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਪਬਲਿਕ ਕਰਜਾ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਅਤੇ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਅੱਗ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਿਕ ਏਕਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਫ਼ਾਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਜੋੜ-ਤੋੜ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਰਾਣੀ ਰਾਸ਼ਮਨੀ

ਵਿਖੇ ਰਾਣੀ ਰਾਸ਼ਮਨੀ ਦਾ ਬੁੱਤ ]]
**ਰਾਣੀ ਰਾਸ਼ਮਨੀ ** (, 1793—1861) ਦਕਸ਼ਿਣੇਸਵਰ ਮੰਦਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਹੰਸ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਨੇੜਲੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਹੀ। ਰਾਣੀ ਆਪਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਵਰਨਰੇਖਾ ਨਦੀ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਇੱਕ ਸੜਕ, ਬਾਬੂਘਾਟ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਰਾਸ਼ਮਨੀ ਘਾਟ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਹੀਰਤਲਾ ਘਾਟ ਅਤੇ ਨਿਮਤਲਾ ਘਾਟ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ

**ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ** (ਜਨਮ: 11 ਨਵੰਬਰ 1936) ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਐਕਟਰੈਸ ਹੈ। ਉਹ ਨੇਪਾਲੀ-ਭਾਰਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬੰਗਲਾ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੋਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ 1950ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ 1970ਵਿਆਂ ਤੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਐਕਟਰੈਸ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਸੌ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ - ਪਿਆਸਾ‎ (1957), *ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ* (1959), *ਅਨਪੜ੍ਹ*, *ਦਿਲ ਤੇਰਾ ਦੀਵਾਨਾ* (ਦੋਨੋਂ 1962 ਵਿੱਚ), *ਗੁਮਰਾਹ* (1963), *ਹਿਮਾਲਿਆ ਕੀ ਗੋਦ ਮੇਂ* (1965) ਅਤੇ *ਆਂਖੇਂ* (1968)।

ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਔਰਤ ਕੇਂਦਰਿਤ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ "ਦਿਮਾਗੀ ਦੀਵਾ" ਅਤੇ "ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਮਸ਼ਾਲ ਬੇਅਰਰ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਿਨਹਾ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਤਮ ਕੁਮਾਰ, ਦੇਵ ਆਨੰਦ, ਧਰਮਿੰਦਰ, ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ, ਰਾਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ, ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ 1958 ਤੋਂ 1965 ਤੱਕ ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ, ਅਤੇ 1966 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਨਾਲ ਦੂਜੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ 1968 ਤੋਂ 1971 ਤੱਕ ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਟੈਗੋਰ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਅਤੇ 1972-73 ਵਿੱਚ ਸਾਧਨਾ ਅਤੇ ਨੰਦਾ ਨਾਲ ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ 
ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਦਾ ਜਨਮ ਨੇਪਾਲੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਵਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਸਾਈ ਨੇਪਾਲੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲਬਰਟ ਸਿਨਹਾ ਸੀ।
ਮਾਲਾ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਨਾਮ ਅਲਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ (ਹੁਣ ਕੋਲਕਾਤਾ) ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਉਸਨੂੰ ਡਾਲਡਾ (ਸਬਜ਼ੀ ਦੇ ਤੇਲ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ) ਕਹਿ ਕੇ ਛੇੜਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਬੇਬੀ ਨਜ਼ਮਾ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨੱਚਣਾ ਅਤੇ ਗਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ 1947 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤੇ ਹਨ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਨੇਪਾਲੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਵਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੇਪਾਲੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਿਨਹਾ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਓਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਤੀ ਦੇ ਨੇਪਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਚਿਦੰਬਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਲੋਹਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਜੋੜੇ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੇਪਾਲੀ ਫਿਲਮ ਮੈਤੀਘਰ (1966) ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਲੋਹਾਨੀ ਦਾ ਅਸਟੇਟ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ: ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸਿਨਹਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ, ਜੋੜਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਬਾਂਦਰਾ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਗਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਉਸਦੀ ਧੀ ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਦੇ ਘਰ ਆਵਾਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਚਿਲਕਾ ਝੀਲ

thumb|right|200px|ਚਿਲਕਾ ਝੀਲ

**ਚਿਲਕਾ ਝੀਲ** ਉੜੀਸਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਪ੍ਰਵਾਹੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਚਿਲਿਕਾ ਝੀਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਲਗੂਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਗਰੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ 70 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਅਤੇ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਨਦੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਈ ਗਈ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਜਮਾਂ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਛੀਛਲੀ ਝੀਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਈ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਜੂਨ ਤੱਕ ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖਾਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮਿੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਔਸਤ ਗਹਿਰਾਈ 3 ਮੀਟਰ ਹੈ।
## ਗੈਲਰੀ

File:DerrisPinnata.jpg|*Pongamia pinnata*, a flowering shoot
File:Sanderlings Im IMG 9382.jpg|Sanderling, *Calidris alba*
File:Terek Sandpiper I IMG 9379.jpg|Terek sandpiper, *Xenus cinereus*
File:Kentish plover I2 IMG 9384.jpg|Kentish plover, *Charadrius alexandrinus*
File:Black tailed Goodwit at Chilika I5 IMG 9350.jpg|Black-tailed godwit, *Limosa limosa*
File:Pied Kingfisher at Chilika I IMG 9396.jpg|Pied kingfisher, *Ceryle rudis*
File:FalcoPeregrinusBabylonicusGould.jpg|Falcon
File:CorroboreeSeaEagle.jpg|White-bellied sea eagle
File:GreenSeaTurtle-2.jpg|Green sea turtle
File:Dugong Marsa Alam.jpg|ਡੁਗੋਂਗ
File:Anguidae.jpg|ਬੇਪੈਰ ਕਿਰਲਾ 
File:Prionailurus viverrinus 1.jpg|ਮਾਹੀਗੀਰ ਬਿੱਲੀ
File:Boat_ride_on_Chilika_Lake,_Balugaon,_Odisha,_India.jpg|ਚਿਲਕਾ ਝੀਲ ਤੇ ਕਿਸਤੀ
Balugaon_on_Chilika,_Odisha,_India.jpg|Balugaon

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੜੀਸਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਇਨਾਇਤ ਹੁਸੈਨ ਭੱਟੀ

**ਇਨਾਇਤ ਹੁਸੈਨ ਭੱਟੀ** (1928–1999) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ, ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਕਰਿਪਟ ਲੇਖਕ, ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੀ।
ਗੋਰਖਪੁਰ

**ਗੋਰਖਪੁਰ** ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਪਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਗੋਰਖਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਗੋਰਖਨਾਥ ਦੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੋਧੀ ਮੰਦਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੀਤਾ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ, ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
## ਸ਼ਬਦਿਕ ਅਰਥ 
"ਗੋਰਖਪੁਰ" ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗੋਰਕਸ਼ਪੁਰਮ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਗੋਰਕਸ਼ਨਾਥ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਪੱਸਵੀ ਜੋ ਨਾਥ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਤ ਸਨ।

## ਭੂਗੋਲ
ਗੋਰਖਪੁਰ ਪੂਰਬੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 100 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਅਤੇ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਕਰੀਬਨ 20% ਆਬਾਦੀ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਜਾਨ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਆਵਾਜਾਈ
### ਰੇਲਵੇ
ਗੋਰਖਪੁਰ ਰੇਲ ਨੈਟਵਰਕ ਅਤੇ ਗੋਰਖਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। 

ਸਟੇਸ਼ਨ ਕਲਾਸ ਏ -1 ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। 6 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ, ਗੋਰਖਪੁਰ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਰੇਲਵੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁਨਰ ਗਠਨ ਗੋਰਖਪੁਰ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਲਗਭਗ 1.36 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (0.85 ਮੀਲ) ਦੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਵੀ ਗੋਰਖਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।

### ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ
ਗੋਰਖਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਏਅਰਫੋਰਸ ਸਟੇਸ਼ਨ 1963 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹਾਯੋਗੀ ਗੋਰਖਨਾਥ ਏਅਰਪੋਰਟ ਹੈ।
## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ
ਗੋਰਖਨਾਥ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ 
*ਯੋਗੀ ਆਦਿੱਤਿਆਨਾਥ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ 
*ਸ਼ਾਕਿਰ ਅਲੀ, ਬੈਰਿਸਟਰ
*ਲਿਓਪੋਲਡ ਐਮੇਰੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ
*ਰਾਮ ਉਪੇਂਦਰ ਦਾਸ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
*ਅਮ੍ਰਪਾਲੀ ਦੂਬੇ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ
*ਰਵੀ ਦੂਬੇ, ਅਭਿਨੇਤਾ
*ਮਹਿਮੂਦ ਫਾਰੂਕੀ, ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
*ਫਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ, ਲੇਖਕ।
*ਨਰਿੰਦਰ ਹਿਰਵਾਨੀ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
*ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ
*ਸਈਦ ਮੋਦੀ ਦੇ ਜੇਤੂ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਅਰਜੁਨ ਐਵਾਰਡ
*ਰਘੂਪਤੀ ਸਹਾਯ, ਲੇਖਕ, ਆਲੋਚਕ
*ਅਸੀਤ ਸੇਨ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਾ
*ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ, ਅਦਾਕਾਰ
*ਸੌਰਭ ਸ਼ੁਕਲਾ, ਅਦਾਕਾਰ
*ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ ਸ਼ੁਕਲਾ, ਭਾਰਤੀ ਠੇਕਾ ਕਾਤਲ
*ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਸਿੰਘ, ਕਵੀ, ਅਲੋਚਕ
*ਲੀਲਾਵਤੀ ਸਿੰਘ, ਸਿੱਖਿਅਕ
*ਵੀਰ ਬਹਾਦੁਰ ਸਿੰਘ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ.
*ਪਰਮਹੰਸ ਯੋਗਾਨੰਦ, ਯੋਗ ਗੁਰੂ, ਸਵੈ-ਪ੍ਰਤੱਖਤਾ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ/ਯੋਗੋਦਾ ਸਤਸੰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ.
*ਕਪਤਾਨ ਮਹਿੰਦਰ ਨਾਥ ਮੁੱਲਾ, ਭਾਰਤੀ ਨੇਵੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ.
*ਕਫਿਲ ਖਾਨ, ਲੈਕਚਰਾਰ (ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਮੁਅੱਤਲ) ਬੀ.ਆਰ.ਡੀ. ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ

## ਹਵਾਲੇ
ਕੋਲਿੰਦਾ ਗਰਾਬਾਰ-ਕਿਤਾਰੋਵਿਚ

**ਕੋਲਿੰਦਾ ਗਰਾਬਾਰ-ਕਿਤਾਰੋਵਿਚ** ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਹਨ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੀ ਹੈ। ਕੋਲਿੰਦਾ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਰਾਜੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮੈਬਰ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। 46 ਸਾਲ ਦੀ ਕੋਲਿੰਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਨਾਟੋ ਦੀ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਕੁਰਸੀ

]]

**ਕੁਰਸੀ** ਜਾਂ **ਚੌਂਕੀ** ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਭਰੇ ਹੋਏ ਤਲੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਵੱਲੋਂ। ਬਹੁਤਾ ਕਰ ਕੇ ਕੁਰਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਢੋਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਕਈ ਕੁਰਸੀਆਂ ਤਿੰਨ ਲੱਤਾਂ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘਰੇਲੂ ਵਸਤਾਂ
ਫ਼ਰਨੀਚਰ

**ਫ਼ਰਨੀਚਰ** ਓਸ ਚੱਲ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਮਾਨ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਹਿਣ (ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਕੁਰਸੀਆਂ, ਸਟੂਲ, ਸੋਫ਼ੇ, ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ) ਅਤੇ ਸੌਣ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੈੱਡ) ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਣ। ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਨੂੰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਕਿਸੇ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੈਸਕ) ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਣ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੱਪਬੋਰਡ ਜਾਂ ਸਲਫ਼) ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਨੀਚਰ
ਢੂੰਹੀ

**ਢੂੰਹੀ** ਜਾਂ **ਕੰਡ** ਜਾਂ **ਪਿੱਠ** ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਿਛਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚਿੱਤੜਾਂ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧੌਣ ਅਤੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਪੁੱਠੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਤਲ ਹੈ ਜੀਹਦੀ ਲੰਬਾਈ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦੀ ਚੌੜਾਈ ਨੂੰ ਪਸਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮੋਢੇ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਢੂੰਹੀ
ਮੇਜ਼

**ਮੇਜ਼** ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਪੱਧਰੇ ਤਲੇ ਵਾਲ਼ੀ ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਾਂਭਣ, ਵਿਖਾਉਣ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਬਦਲਣ ਵਾਸਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* ਮੇਜ਼ ਦਾ ਅਤੀਤ 
* Antike Tisch-Kultur.de (ਜਰਮਨ) - ਪੁਰਾਣੇ ਮੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗੈਲਰੀ
* ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦਾ ਕੌਮੀ ਅਜਾਇਬਘਰ - ਪਹਿਲਾ ਫ਼ਲੀਟ ਮੇਜ਼  - ਪੈਮਬਰੋਕ ਮੇਜ਼

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘਰੇਲੂ ਵਸਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਨੀਚਰ
ਸੁਰੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸਿਨਹਾ

**ਸੁਰੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸਿਨਹਾ** ਨਿਆਇਮੂਰਤੀ ਸੁਰੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸਿਨਹਾ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੱਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਹੁਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਰਵੋੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਦ ਉੱਤੇ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੂ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁਲ ਹਾਮਿਦ ਨੇ ਸਿਖਰ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨਿਆਯਾਧੀਸ਼ ਸਿਨਹਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੱਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੱਜ ਬਨਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੈਰ- ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951
ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ

(ਵਿਚਕਾਰ), ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਧਰਤ ਵਿਗਿਆਨ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ (ਸਿਖਰ-ਖੱਬਿਓਂ ਘੜੀ ਦੇ ਰੁਖ਼ ਨਾਲ਼l)।]]

**ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ** ਜਾਂ **ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਇੰਸ** ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖ਼ ਹੈ ਜੋ ਪਾਰਖੂ ਅਤੇ ਤਜਰਬਾਵਾਦੀ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ, ਅਗੇਤੀ ਖ਼ਬਰ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ਼ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਅਨਪੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਿਉਣ ਦੇ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਮਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾਂ
* 

## ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ
* Defining Natural Sciences  Ledoux,S. F., 2002: Defining Natural Sciences, *Behaviorology Today*, **5(1)**, 34-36.

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* ਹਾਲੀਆ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਅਤੀਤ
* ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ।nformation on the Natural Sciences degree programme at Durham University.
* Natural Sciences  Contains updated information on research in the Natural Sciences including biology, geography and the applied life and earth sciences.
* Natural Sciences।nformation on the Natural Sciences degree programme at the University of Bath which includes the Biological Sciences, Chemistry, Pharmacology, Physics and Environmental Studies.
* Reviews of Books About Natural Science This site contains over 50 previously published reviews of books about natural science, plus selected essays on timely topics in natural science.
* Scientific Grant Awards Database  Contains details of over 2,000,000 scientific research projects conducted over the past 25 years.
* Natural Sciences Tripos Provides information on the framework within which most of the natural science is taught at the University of Cambridge.
*E!Science Up-to-date science news aggregator from major sources including universities.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਵਿਹੜਾ

ਵਿੱਚ ਕੈਰੂਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਸੀਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਹੜਾ]]
 ਵਿਚਲਾ ਵਿਹੜਾ।]]

**ਵਿਹੜਾ** ਇੱਕ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇਲਾਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਇਮਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਘੇਰਾਬੰਦ ਕੀਤੀ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਅਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਹੜੇ
ਕੰਮ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)

{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਭੌਤਿਕ ਮਾਪ
| bgcolour={default}
| name = ਕੰਮ
| image = 
| caption = ਬੇਸਬਾਲ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਗੇਂਦ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਓਨੀ ਵਿੱਥ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਤੱਕ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
| basequantities = 1 kg·m2/s2
| unit = joule (J)
| symbols = *W*
| derivations = *W* = **F** · **s** 
*W* = *τ* *θ*
}}

ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਲ ਉਦੋਂ **ਕੰਮ** ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੇ ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵਿੱਥ ਨਾਲ਼ ਹਿਲਾ ਦੇਵੇ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਫੜ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਡੇਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗੇਂਦ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਕੰਮ ਉਹਦੇ ਭਾਰ (ਇੱਕ ਬਲ) ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਤਲੀ ਵਿੱਥ ਨਾਲ਼ ਗੁਣਾ ਕਰ ਕੇ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਊਰਜਾ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)
ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਨਕਲਾਬ

**ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਨਕਲਾਬ** ਅਗੇਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਮੌਕੇ ਅਜੋਕੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਜ਼ਹੂਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹਿਸਾਬ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ (ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਸਮੇਤ) ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਇਨਕਲਾਬ ਮੁੜ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ 'ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਛੇਤੀ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਨਕਲਾਬ
ਮੀਟਰ

**ਮੀਟਰ** ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਕਾਈ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ, (ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਕਾਈ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ: **m**), ਲੰਬਾਈ (ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪਸਾਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ: L) ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਇਕਾਈ ਹੈ। 1983 ਤੋਂ ਇਹਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ "ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਸਕਿੰਟ ਦੇ 1/299,792,458 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਖਲਾਅ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੈਂਡੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ" ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੰਬਾਈ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਧਾਰ ਇਕਾਈਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਕਾਈਆਂ
ਖ਼ਲਾਅ

**ਖ਼ਲਾਅ** ਜਾਂ **ਸੁੰਨ** ਉਹ ਵਿਸਥਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਦਾਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖ਼ਲਾਅ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਇਲਾਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਦਾਬ ਹਵਾਮੰਡਲੀ ਦਾਬ ਨਾਲ਼ੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋਵੇ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
*VIDEO on the nature of vacuum by Canadian astrophysicist Doctor P
*The Foundations of Vacuum Coating Technology 
*American Vacuum Society
*Journal of Vacuum Science and Technology A 
*Journal of Vacuum Science and Technology B 
*FAQ on explosive decompression and vacuum exposure.
*Discussion of the effects on humans of exposure to hard vacuum.
*
*Vacuum, Production of Space 
*"Much Ado About Nothing" by Professor John D. Barrow, Gresham College 
*Free pdf copy of The Structured Vacuum - thinking about nothing by Johann Rafelski and Berndt Muller (1985)।SBN 3-87144-889-3.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ਲਾਅ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣਹੋਂਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਸਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਨਅਤੀ ਅਮਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਜੂਲ

**ਜੂਲ** ( ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ **ਜਾਊਲ** ), ਨਿਸ਼ਾਨ **J**, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਕਾਈ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ, ਕੰਮ ਜਾਂ ਤਾਪ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕੰਮ (ਜਾਂ ਵਟਾਈ ਹੋਈ ਊਰਜਾ) ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਨਿਊਟਨ ਦਾ ਬਲ 1 ਮੀਟਰ ਦੇ ਪੈਂਡੇ ਤੱਕ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ (1 ਨਿਊਟਨ ਮੀਟਰ ਜਾਂ N·m), ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਕਿੰਟ ਲਈ ਇੱਕ ਓਮ ਦੇ [ਅੜਿੰਗੇ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ [ਅੰਪੀਅਰ ਦਾ ਬਿਜਲਈ ਕਰੰਟ ਲੰਘਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੇਮਜ਼ ਪ੍ਰੈਸਕਟ ਜੂਲ (1818-1889) ਮਗਰੋਂ ਪਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਊਰਜਾ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ
ਇਸ਼ਕ ਬਾਝ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਹੱਜ ਨਾਹੀ

**ਇਸ਼ਕ ਬਾਝ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਹੱਜ ਨਾਹੀ** ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਲਘੂ ਨਾਟ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ 2003 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਘੁ ਨਾਟ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਪੰਜੇ ਦੇ ਪੰਜੇ ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਸਫਲਤਾ ਪੂਰਵਕ ਮੰਚਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
## ਅਧਿਆਏ ਵੇਰਵਾ
ਹੇਠਾਂ ਇਸ ਨਾਟ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਕੁਲ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਨਾਮ-ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ:

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਈਵਲਿਨ ਨੈੱਸਬਿਟ

**ਇਵਲੀਨ ਨੈੱਸਬਿਟ** (25 ਦਸੰਬਰ, 1884 – 17 ਜਨਵਰੀ, 1967)ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਸਨ ਓਹਨਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਿਰਾਲੀ ਸੀ। 25 ਦਿਸੰਬਰ 1884 ਨੂ ਓਹਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। 1901 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਕਾਮਯਾਬ ਡਰਾਮਾ ਫਲੋਰੋਡੋਰਾ ਲਈ ਗਾਣਾ ਗਾਇਆ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਆਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਨੇਸਬਿਟ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ **ਡਰੀਮ ਗਰਲ** ਬਣ ਗਈ 17 ਜਨਵਰੀ 1967 ਨੂ 82 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਓਹਨਾ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮਾਂ
ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ

**ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ** (3 ਅਪਰੈਲ 1879 - 28 ਅਪਰੈਲ 1935) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ "ਉਰਦੂ ਦਾ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਾਟਕ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਰੂਪਾਂਤਰ ਸਨ।
 
ਆਗਾ ਮੋਹੰਮਦ ਹਸ਼ਰ ਇਬਨੇ ਆਗਾ ਗ਼ਨੀ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਜਨਮ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ 1879 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਿਹਾ। ਦੀਨਿਆਤ ਸਿੱਖਿਆ ਮੌਲਵੀ ਸਮਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੋਲਾਂਹ ਪਾਰੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਟੇਜ ਡਰਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਚਲੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

 
ਆਗਾ ਮੋਹੰਮਦ ਹਸ਼ਰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਥੀਏਟਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1879
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਵੀ
ਦੱਖਣੀ ਆਇਨੰਤ

**ਦੱਖਣੀ ਆਇਨੰਤ (Winter solstice)** ਸਾਲ ਦਾ ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਧੁਰ ਦੱਖਣੀ ਬਿੰਦੂ (ਦੱਖਣੀ ਅਰਧ ਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਧੁਰ ਉੱਤਰੀ ਬਿੰਦੂ) ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਆਇਨੰਤ, ਉੱਤਰੀ ਅਰਧ ਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਸਾਲ 21 ਅਤੇ 22 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਰਧ ਗੋਲੇ ਇਹ ਘਟਨਾ 20-21 ਜੂਨ ਨੂੰ ਘਟਦੀ ਹੈ।
ਹਸ਼ਤਨਗਰ

**ਹਸ਼ਤਨਗਰ** [هشتنګر] (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ अष्टनगरम्: ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ اشنغر ਅਸ਼ਨਗਰ ਪਸ਼ਤੋ)ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚਰਾਸਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
## ਜਮਾਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ 
ਹਸ਼ਤਨਗਰ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖਾੜਕੂ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਨੀਲੋਂ ਕਲਾਂ

**ਨੀਲੋਂ ਕਲਾਂ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸਮਰਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰਾਈ (ਲੋਕ੍)

**ਅਰਾਈਂ** ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਦੀਪ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਬਿਹਾਰ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਿਰਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁੰਜਰਾ ਫਿਰਕੇ ਦਾ ਉਪਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਬਜ਼ੀਫ਼ਰੋਸ਼ (ਫ਼ਾਰਸੀ سبزی‌فروش), ਮੇਵਾਫ਼ਰੋਸ਼ (ਫ਼ਾਰਸੀ میوه‌فروش) ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਰਾਈਂ

**ਅਰਾਈਂ** (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਪੂਰਬੀ ਘਾਟ

**ਪੂਰਬੀ ਘਾਟ**, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ **ਮਹਿੰਦਰਾ ਪਰਬਤ** ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਪੈਂਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਟੁੱਟਵੀਂ ਲੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਤੱਕ ਪਸਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਦਰਿਆ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਮਹਾਂਨਦੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ, ਲੰਘਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੂਰਬੀ ਘਾਟ
ਪੇਰੁਮਾਲ ਮੁਰੁਗਨ

**ਪੇਰੁਮਾਲ ਮੁਰੁਗਨ** ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੀਕਰ ਚਾਰ ਨਾਵਲ, ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਾਮਕਲ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ,

ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੱਟੜ ਹਿੰਦੂਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਨੈਟਵਰਕਿੰਗ ਸਾਈਟ ਫੇਸਬੁੱਕ ਵਾਲ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, 'ਲੇਖਕ ਪੇਰੂਮਲ ਮੁਰੂਗਨ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਉਹ ਰੱਬ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੁੜ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਪੀ. ਮੁਰੂਮਲ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹੇਗਾ।'

## ਜੀਵਨ ਬਿਓਰਾ
ਪੇਰੁਮਾਲ ਮੁਰੁਗਨ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰੀ ਕੋਂਗੂਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿਰੂਚੇਂਗੋਡੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲ ਕਵੀ
ਟੂੰਮਾਂ

**ਟੂਮਾਂ** ਜਾਂ **ਜ਼ੇਵਰ** ਜਾਂ **ਗਹਿਣੇ** (ਕਈ ਵਾਰ **ਜਿਊਲਰੀ** ) ਉਹਨਾਂ ਸਜਾਵਟੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਿੱਜੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਖ਼ਾਤਰ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਛਾਪਾਂ-ਛੱਲੇ, ਕੰਠੇ, ਮੁੰਦਰਾਂ, ਜੜਾਊ ਸੂਈਆਂ ਆਦਿ। ਔਰਤ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਟੂੰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੂਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਹਿਣੇ
ਏ ਆਰ ਅਕੇਲਾ

**ਅਨੰਤ ਰਾਓ, "ਏ ਆਰ" ਅਕੇਲਾ** (ਜਨਮ 30 ਸਤੰਬਰ 1960), ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਟਵ ਕਮਿਊਨਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਗਰੇਨਾਈਟ

**ਗਰੇਨਾਈਟ** ਜਾਂ **ਗਰੈਨਿਟ**  ਫ਼ੈਲਸਿਕ ਦਖ਼ਲਦਾਰ ਆਤਸ਼ੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਇੱਕ ਆਮ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜੋ ਬੁਣਤੀ ਪੱਖੋਂ ਦਾਣੇਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪ "granite" ਲਾਤੀਨੀ *granum*, ਇੱਕ ਦਾਣੇ, ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।

## ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ
* 
* 
* 

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* ਗਰੇਨਾਈਟ ਦੀ ਰੱਖ ਅਤੇ ਉਪਜ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਰੇਨਾਈਟ
ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ (ਲਿਖਾਰੀ)

**ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ** (ਜਨਮ 3 ਦਸੰਬਰ 1938) ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੇਖਣ ਦਾ ਆਰੰਭ 1966 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ਖੂਨ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ **ਕਲਪਨਾ** ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
**ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ**

**ਐਲਾਨ ਗਲੀ ਜਿੰਦਾ ਹੈ*
**ਆਪਨੇ ਆਪਨੇ ਕੋਣਾਰਕ*
**ਬਦਲਤੇ ਹਾਲਤ ਮੇਂ*
* *ਓ ਸੋਨਕਿਸਰੀ* 
* *ਅਰਥਾਂਤਰ*
* *ਕਥਾ ਸਤੀਸਰ*
* *ਅੰਤਮ ਸਾਕਸ਼੍ਯ*
* *ਯਹਾਂ ਵਿਤਸਤਾ ਵਹਿਤੀ ਹੈ*
* *ਬਾਕੀ ਸਬ ਖੈਰਿਅਤ ਹੈ*
* *ਸਲਾਖੋਂ ਕੇ ਪੀਛੇ*
* *ਗਲਤ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਬੀਚ*
* *ਪੋਸ਼ਣੂਲ ਕੀ ਵਾਪਸੀ*
* *ਦਹਲੀਜ ਪਰ ਨਿਆਂ*
* *ਕੋਠੇ ਪਰ ਕਾਗਾ*
* *ਸੂਰਜ ਉਗਨੇ ਤਕ*
* *ਕਾਲੀ ਬਰਫ*
* *ਅੱਬੁ ਨੇ ਕਹਾ ਥਾ*
* * ਕਥਾ ਨਗਰ*
* *ਆਂਚਲਿਕ ਕਹਾਨੀਆਂ*
* *ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਨੀਆਂ*
* *ਚਰਚਿਤ ਕਹਾਨੀਆਂ*
* *ਤਾਂਤੀ ਬਾਈ*

**ਕਵਿਤਾ**
* *ਯਹੀਂ ਕਹੀਂ ਆਸ ਪਾਸ*

**ਸੰਸਮਰਣ**
* *ਹਾਸ਼ੀਏ ਕੀ ਇਬਾਰਤੇਂ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੇਖਕ
ਅੰਕਿਤ ਫਾਦਿਆ

**ਅੰਕਿਤ ਫਾਦਿਆ** *ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ* ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਜੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਰਿਲਾਏਨਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ ਟਨ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਕੰਪਨਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। 2008 ਵਿੱਚ *ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ ਇੰਡਿਆ* ਤੇ ਇੱਕ *ਵਾਟ ਦ ਹੈਕ* ਚਲਾਇਆ ਸੀ ਤੇ 2013 ਵਿੱਚ *ਯੂ ਟਯੂਬ* ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ *ਗੀਕ ਔਨ ਦ ਲੂਸ* ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਨੋਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਕਿਤ ਫਾਦਿਆ
ਸ਼ੁਕੁਮਾਰ ਰਾਏ

**ਸ਼ੁਕੁਮਾਰ ਰਾਏ** (; ) (30 ਅਕਤੂਬਰ 1887 – 10 ਸਤੰਬਰ 1923) ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਹਾਸਰਸ ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। "ਅਬੋਲਤਬੋਲ" (), ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ; ("ਅਵਾਤਵਾ"), ਨਿੱਕਾ ਨਾਵਲ "ਹਜਬਰਲ" (), ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਪਗਲਾ ਦਾਸ਼ੂ" ()ਅਤੇ ਨਾਟਕ "ਚਲਚਿੱਤਚੰਚਾਰੀ" () ਵਰਗੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਐਲਿਸ ਇਨ ਵੰਡਰਲੈਂਡ ਨਾਲ ਮੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਕਵੀ
ਮਹਿਬੂਬਾ ਮੁਫ਼ਤੀ

**ਮਹਿਮੂਬਾ ਮੁਫਤੀ** (ਜਨਮ 22 ਮਈ 1959 ਆਖਰਾਂ ਨੌਪੂਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਨੰਤਨਾਗ, ਭਾਰਤ) ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਪੀਡੀਪੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮੁਫ਼ਤੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸਈਅੱਦ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦੇਰ 1980 ਦੌਰਾਨ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੀ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਇਲਤਿਜਾ ਅਤੇ ਇਰਤਿਕਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਤੋਂ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ।

ਜਦੋਂ 1996 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੋਣਾਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਮਹਿਬੂਬਾ ਬਿਜਬੇਹਾੜਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਟਿਕਟ ਤੇ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸ ਵਕਤ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਸਨ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਰੋਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਠਜੋੜ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਚ 1987 ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮਹਿਬੂਬਾ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਫਾਰੂਕ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚ, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੈਂਠ ਬਣਾ ਲਈ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ
ਜਦੋਂ 1996 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਮਹਿਬੂਬਾ ਬਿਜਨਬੇੜਾ ਤੋਂ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਗੱਠਜੋੜ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਸੀ, ਜੋ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤ ਵਿਰੋਧੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਮਹਿਬੂਬਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਫਾਰੂਕ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਲੈਂਦਿਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਪੈਰ ਪਾਇਆ।

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰਨ 1999 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਤੋਂ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨ ਲਈ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ ਉਮਰ ਅਬਦੁੱਲਾ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਪਹਿਲਗਾਮ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰਫੀ ਅਹਿਮਦ ਮੀਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2002 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ 2004 ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਅਨੰਤਨਾਗ ਸੀਟ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈਆ ਸੀ।

ਜਨਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਠਜੋੜ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਪੀ.ਡੀ.ਪੀ. ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ ਸੀ। 4 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2016 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੀ।

25 ਜੂਨ, 2016 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਅਨੰਤਨਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਪ-ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸੈਂਬਲੀ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ, ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਰਕ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਹਿੰਗਿਆਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਅਨੰਤਨਾਗ ਸੀਟ ਤੋਂ ਸਾਲ 2019 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ ਪਰ ਇਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਹਸਨੈ ਮਸੂਦੀ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ।.

## ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ
5 ਅਗਸਤ 2019 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਹੇਠ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਇਲਤਿਜਾ ਮੁਫਤੀ ਨੇ ਹਿਰਾਸਤ ਦੇ 46ਵੇਂ ਦਿਨ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਟਵਿੱਟਰ ਅਕਾਉਂਟ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਇਲਤਿਜਾ ਮੁਫਤੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਦੀ ਦੀ ਸਰਦੀਆਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦੇਵੇ।

ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* [[ਮਹਿਬੂਬਾ ਮੁਫ਼ਤੀ ਮੰਤਰਾਲਾ (2016-2018)

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
## External links
* Official biographical sketch in Parliament of India website
* State Assembly hall security remove opposition People's Democratic Party 
* {{cite news | first=Asit | last=Jolly | url=http://indiatoday.intoday.in/story/kashmir-mehbooba-mufti-centre-peoples-democratic-party/1/945174.html | title=Mehbooba Mufti under

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਅਕਬਰ ਬੁਗਟੀ

**ਨਵਾਬ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ ਬੁਗਤੀ** (ਉਰਦੂ, ) (ਜਨਮ 12 ਜੁਲਾਈ 1927 – ਮੌਤ 26 ਅਗਸਤ 2006) ਬਲੋਚਾਂ ਦੇ ਬੁਗਤੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਤੁਮਾਨਦਾਰ (ਮੁਖੀ) ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਗਵਰਨਰ ਵੀ ਰਹੇ।
ਉਹ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। 26 ਅਗਸਤ 2006 ਨੂੰ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੋਹਲੂ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਬੁਗਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਨਵਾਬ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ, ਨਵਾਬ ਮੇਹਰਾਬ ਖ਼ਾਨ, ਬੁਗਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸਰ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਬੁਗਤੀ ਦਾਪੋਤਰਾ ਸੀ। ਓਹ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਪੇਗਿਡਾ

में जनवरी 2015 में पेगिडा द्वारा विरोध-प्रदर्शन]]
**ਪੱਛਮ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਯੂਰਪੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ** ਜਾਂ **ਪੇਗਿਡਾ** (ਜਰਮਨ: Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes//PEGIDA, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Patriotic Europeans Against the Islamization of the West) ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਡਰੇਸਡੇਨ ਵਿਖੇ ਪਣਪਿਆ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਹੈ।2014 ਦੇ ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨਾ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਥਾਕਥਿਤ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀਕਰਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2014 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਅਧਾਰੇ
ਮੁਰੀਦ

**ਮੁਰੀਦ** () ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਵਚਨਬੱਧ: ਅਰਥਾਤ ਉਹ ਬੰਦਾ ਜਿਹੜਾ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਜੋ ਈਮਾਨ ਲਿਆਏ ਉਸਨੂੰ ਸਹਾਬੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਹਾਬੀ ਦੇ ਮਾਅਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ”ਸ਼ਰਫੇ ਸਹਾਬਿਅਤ” ਯਾਨੀ ਸੁਹਬਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਜੂਰ ਦੀ ਸੁਹਬਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਹਾਬੀ ਹੋਏ। ਤਸੱਵੁਫ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਫੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਇਰਾਦਤ ਨੂੰ ‘ਮੁਰੀਦੀ’ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੁਰੀਦੀ ਦਾ ਮਫ਼ਹੂਮ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸਨੂੰ ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਕਾਮਿਲ ਨਾਲ ਲਗਾਉ ਅਤੇ ਤਾੱਲੁਕ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਮਾਇਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖਿਦਮਤ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਿਰਤ ਸਵਾਰਨ ਲਈ ਸਿਰੇ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਫ਼ਰਮਾਬਰਦਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Qualities of a Successful Murid 
* Sufi Live
* **The Online Murid Library** (DaarayKamil.com)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ
ਤਰੀਕਤ

**﻿ਤਰੀਕਤ** ( '**, ਬਹੁਵਚਨ  **', طريق “ਤਰੀਕਾ” ਤੋਂ;  '''', ) ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ਰੀਅਤ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਦਰਜਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲਿਕ ਆਪਣੇ ਜ਼ਾਹਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬਾਤਨ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੇਖ਼, ਮੁਰਸ਼ਦ ਜਾਂ ਪੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ੇਖ਼ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਇਨਸਾਨ ਇਕੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸ਼ੈਤਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਆਸਾਨ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮਗਰ ਜਦ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸ਼ੇਖ਼ ਕੀ ਬੈਤ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ੇਖ਼ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਫ਼ਸ ਨੂੰ ਅਯੂਬ ਤੋਂ ਪਾਕ ਕਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਫ਼ਰਬ ਹਾਸਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਅਮਲ ਨੂੰ ਜਾਂ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਣ ਨੂੰ ਤਰੀਕਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ
ਬ੍ਰਹਮਗੁਪਤ

**ਬ੍ਰਹਮਗੁਪਤ** (; ) (598–ਅੰ.670) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿਸਾਬਦਾਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਹਿਸਾਬ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਬਾਰੇ ਦੋ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖੇ:*ਬ੍ਰਹਮਸਫੁਟਸਿਧਾਂਤ* (628), ਅਤੇ *ਖੰਡਅਖਾਦਾਇਕ*।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
*ਬ੍ਰਹਮਸਫੁਟਸਿਧਾਂਤ* ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਧਿਆਇ XXIV ਦੇ 7 ਅਤੇ 8 ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਗੁਪਤ ਨੇ ਰਾਜਾ ਵਿਆਘਰਮੁਖ਼ ਦੇ ਰਾਜਕਲ ਦੌਰਾਨ ਸਾਕਾ 550 (= 628 ਈਸਵੀ) ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਚ ਇਸ ਪਾਠ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 598 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਹਿਸਾਬਦਾਨ
ਹਿਸਾਬਦਾਨ

**ਹਿਸਾਬਦਾਨ** ਉਹ ਸ਼ਖ਼ਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿਸਾਬ ਦਾ ਵਸੀਅ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਕੇ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਿਸਾਬਦਾਨ ਖ਼ਾਲਸ ਹਿਸਾਬ (pure mathematics) ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਵਿਹਾਰਕ ਹਿਸਾਬਦਾਨ (applied mathematician) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਹਾਰਕ ਹਿਸਾਬਦਾਨ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਹਿਸਾਬ ਅਤੇ ਸਾਇੰਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਸਾਬਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸਿਲਸਿਲਾ

in Linxia City]]
**ਸਿਲਸਿਲਾ** () ਇੱਕ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ *ਸੰਗਲੀ*। ਇਹਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੰਸ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਰਵਾਇਤ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ 
**ਸਾਵਧਾਨ:** ਇਥੇ *ਸਿਲਸਿਲਾ* ਦੀ ਸਖਤ ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਸਹੀ ਸਹੀ ਬਿਆਨ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਖੇਤਰ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਹ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਆਖਿਆ/ਸਮਝ ਹੈ।
ਵਿਨੋਦ ਭਾਰਦਵਾਜ

**ਵਿਨੋਦ ਭਾਰਦਵਾਜ** (ਜਨਮ 8 ਅਕ‍ਤੂਬਰ 1948) ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਫਿਲ‍ਮ ਅਤੇ ਕਲਾ ਸਮੀਖਿਅਕ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ
ਵਿਨੋਦ ਭਾਰਦਵਾਜ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਕ‍ਤੂਬਰ 1948 ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਲਾ-ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਲਘੂ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਟਾਈਮਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸਮਾਚਾਰ ਸਪ‍ਤਾਹਿਕ ਦਿਨਮਾਨ ਵਿੱਚ 1973 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨਵਭਾਰਤ ਟਾਈਮਸ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਫੀਚਰ ਸੰ‍ਪਾਦਕ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1998 ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਲਿਖਾਰੀ ਵਜੋਂ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਜਲਤਾ ਮਕਾਨ*
**ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ* 
### ਵਾਰਤਿਕ
**ਕਲਾ ਕੇ ਸਵਾਲ* 
**ਨਯਾ ਸਿਨੇਮਾ*
**ਸਮਾਂ ਔਰ ਸਿਨੇਮਾ*
**ਕਲਾ-ਚਿਤਰਕਲਾ*
**ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਕੋਸ਼* (ਸੰ‍ਪਾਦਿਤ)
### ਨਾਵਲ
**ਸੇੱਪੁਕੁ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਅਖਿਲੇਸ਼

**ਅਖਿਲੇਸ਼** ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜੋ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ
* *ਅੰਧੇਰਾ*
**ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਟੂਟਤਾ*
**ਮੁਕਤੀ*
**ਸ਼ਾਪਗਰਸਤ*
### ਨਾਵਲ
**ਅਨਵੇਸ਼ਣ*
**ਨਿਰਵਾਸਨ*
### ਸੰਸਮਰਣ
**ਵਹ ਜੋ ਯਥਾਰਥ ਥਾ*

## ਹਵਾਲੇ
ਕਰਿਸਟੀਨਾ ਫਰਨਾਂਡੀਜ ਡੀ ਕਿਰਚਨੇਰ

**ਕਰਿਸਟੀਨਾ ਫਰਨਾਂਡੀਜ ਡੀ ਕਿਰਚਨੇਰ** (, ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ **ਕਰਿਸਟੀਨਾ ਕਿਰਚਨੇਰ** ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਉਸਦਾ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਫਰਵਰੀ 1953 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਬਸ ਡਰਾਇਵਰ ਸਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਖ਼ਵਾਰਜ਼ਮੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਖ਼ਵਾਰਜ਼ਮੀ** ਇੱਕ ਲੁਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਰਾਹੂ

**ਰਾਹੂ** (ਚਿੰਨ੍ਹ: ) ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਅਸੁਰ ਦਾ ਕਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕਲਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਧੜ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ ਹੈ ਅਤੇ ਰੱਥ ਅੱਠ ਸ਼ਿਆਮ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਘੋੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਜੋਤਿਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਹੂ ਨੂੰ ਨੌਂ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਰਾਹੂਕਾਲ ਨਾਮਕ ਮਹੂਰਤ (24 ਮਿੰਟ) ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਮਿਥਿਹਾਸ
### ਹਿੰਦੂ ਮੱਤ
ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਹੂ ਇੱਕ ਦੈਂਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸਿਹਿੰਕਾ ਸੀ। ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲ਼ਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਦ ਰਾਹੂ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਬੈਠਾ। ਚੰਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤਾੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਚੌਕਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਤੁਰਤ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਿਆ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੂੰਹ ਵਿੱਚਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਜਿਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਛਾਂਦੋਗਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ

**ਛਾਂਦੋਗਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: ) ਉਹਨਾਂ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਤੇ ਆਦਿ ਸੰਕਰ ਨੇ ਟੀਕਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਜੈਮਿਨੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦ ਆਰਣਿਅਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਸਹਿਤ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਸਮਾਂ ਵੈਦਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਾਲ (8ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਪੂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ) ਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਪਨਿਸ਼ਦ
ਸੰਗਰਾਂਦ

**ਸੰਗਰਾਂਦ** ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤਦਭਵ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਦਿਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਭਾਰਤੀ ਜੋਤਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵੀਂ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ। ਇਹ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਸੂਰਜੀ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸੰਗਰਾਦਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਗਰਾਂਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੰਕ੍ਰਂਤਿ ਦਾ ਤਦਭਦ ਰੂਪ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਗਰਾਂਦ ਦਾ ਅਰਥ ਸੂਰਜ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਮਤਲਵ ਸੂਰਜ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
ਪੀਟਰ ਟੀ. ਡੈਨੀਅਲਜ਼

**ਪੀਟਰ ਟੀ. ਡੈਨੀਅਲਜ਼** ਲਿਪੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਚੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ (1996) ਪੁਸਤਕ ਦਾ, ਵਿਲੀਅਮ ਬ੍ਰਾਈਟ ਨਾਲ, ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਲਈ ਅਬਜਦ (ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਅੱਖਰ ਨਾ ਹੋਣ) ਅਤੇ ਅਬੂਗੀਦਾ (ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ) ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।(ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੀਮਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਰਬੀ (ਅਬਜਦ) ਅਤੇ ਗੀਜ਼ (ਅਬੂਗੀਦਾ) ਲਿਪੀਆਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਲਿੱਤੇ ਗਏ।)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸੁਸ਼ਰੁਤਸੰਹਿਤਾ

**ਸੁਸ਼ਰੁਤਸੰਹਿਤਾ ** ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗਰੰਥ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਦਾ ਜਨਮ ਛੇਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਇਹ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੂਲ ਗਰੰਥ ਚਰਕਸੰਹਿਤਾ,ਸੁਸ਼ਰੁਤਸੰਹਿਤਾ, ਅਸ਼ਟਾਂਗਹਿਰਦੇ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਇਸ ਗਰੰਥ ਵਿੱਚ ੧੮੪ ਅਧਿਆਇ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ੧੧੨੦ ਰੋਗਾਂ, ੭੦੦ ਦਵਾਦਾਰ ਪੌਦਿਆਂ ਤੇ ਖਣਿਜ ਸਰੋਤਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ੮੪ ਤਰਕੀਬਾਂ, ਕੀਟਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ੫੭ ਤਰਕੀਬਾਂ ਤੇ ਅੱਠ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਜਰੀ ਤਰਕੀਬਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੈ

## ਬਣਤਰ
ਇਹ ਗਰੰਥ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਞਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਪੂਰਵਤੰਤਰ ਤੇ ਉੱਤਰਤੰਤਰ

**ਪੂਰਵਤੰਤਰ** ਦੇ ੫ ਭਾਗ ਹਨ - ਸੂਤਰਸਥਾਨ,ਨਿਦਾਨਸਥਾਨ,ਸਰੀਰਸਥਾਨ,ਕਲਪਸਥਾਨ ਤੇ ਚਿਕਿਤਸਾਸਥਾਨ ਇਸ ਦੇ ੧੨੦ ਅਧਿਆਇ ਹਨ

**ਉੱਤਰਤੰਤਰ** ਦੇ ੬੪ ਅਧਿਆਇ ਹਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੰਥ
ਆਬੂਗੀਦਾ

**ਆਬੂਗੀਦਾ** ਅਜਿਹੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨ ਇੱਕੋ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਹਰ ਇਕਾਈ ਵਿਅੰਜਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰ ਸੰਕੇਤਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪੂਰਨ ਵਰਨਮਾਲਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪੂਰਨ ਵਰਨਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਬਜਦ ਤੋਂ ਵੀ ਭਿੰਨ ਲਿਪੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਬਜਦ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਕੇਵਲ ਵਿਅੰਜਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੀ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਆਪਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। 

ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਇਕ ਆਬੂਗੀਦਾ ਲਿਪੀ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਿਚ "ਸ" ਵਿਅੰਜਨ ਧੁਨੀ ਨਾਲ "ਈ" ਸਵਰ ਧੁਨੀ ਜੋੜਨੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖੀ ਜਾਵੇਗੀ -"ਸੀ"। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮੀ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਬਾਕੀ ਹੋਰ ਲਿਪੀਆਂ ਵੀ ਆਬੂਗੀਦਾ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿਪੀਆਂ ਜੋ ਰੋਮਨ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਹਨ ਆਬੂਗੀਦਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਇਹੀ "ਸੀ"( ਸ+ਈ ) ਸ਼ਬਦ ਰੋਮਨ ਵਿਚ ਲਿਖਣਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਇਹ "S"(ਸ) + "I"(ਈ) = "Si"(ਸੀ) ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਜ਼ਾਦ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਵਿਚਰਨਗੇ।
## ਨਿਰੁਕਤੀ 
ਇਥੋਪੀਆ ਅਤੇ ਏਰੀਟ੍ਰੀਆ ਦੀਆਂ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਬੂਗੀਦਾ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਰਥ ਇਥੋਪਿਕ ਜਾਂ ਗੇਈਜ਼ ਲਿਪੀ ਦੇ ਅੱਖਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੇਈਜ਼ ਲਿਪੀ ਕਈ ਸੈਗਮੈਂਟਲ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ; ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਡਿਕ/ਬ੍ਰਾਹਮਿਕ ਲਿਪੀਆਂ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਿਲੇਬਿਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਬੂਗੀਦਾ ਸ਼ਬਦ 'ä, bu, gi, ਅਤੇ da ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਬੇਸਡਰੀ ਲਾਤੀਨੀ ਅੱਖਰਾਂ a be ce de ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਬਜਦ ਅਰਬੀ a b j d ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਲਫਾਬੈੱਟ (Alphabet) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਨਮਾਲਾ, ਅਲਫ਼ਾ ਅਤੇ ਬੀਟਾ ਦੇ ਦੋ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਅਬੂਗੀਦਾ ਨੂੰ ਪੀਟਰ ਟੀ. ਡੈਨੀਅਲਸ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਟਾਈਪੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ 
ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਅਬੂਗੀਦਾ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਬ੍ਰਹਮੀ ਲਿਪੀ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਥੋਪੀਆ ਦੀ ਗੀਜ਼ ਲਿਪੀ ਨੇ ਵੀ ਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਬੂਗੀਦਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ।

ਅਬੂਗੀਦਾ ਦੀ ਧਾਰਨਾ 1948 ਵਿੱਚ ਜੇਮਜ਼ ਜਰਮੇਨ ਫੇਵਰੀਅਰ (néosyllabisme) ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਡਿਰਿੰਗਰ (ਅਰਧ-ਅੱਖਰੀ) ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1959 ਵਿੱਚ ਫਰੇਡ ਹਾਊਸਹੋਲਡਰ (ਸੂਡੋ-ਵਰਣਮਾਲਾ) ਦੁਆਰਾ "ਅਬੂਗੀਦਾ" ਸ਼ਬਦ ਖੁਦ 1990 ਵਿੱਚ ਪੀਟਰ ਟੀ. ਡੈਨੀਅਲਸ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 
ਅਬੂਗੀਦਾ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

ਇੱਕ ਸਹਿਜ ਸਵਰ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ /a/) ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਅੰਜਨ-ਅਧਾਰਿਤ ਇਕਾਈਆਂ।

ਡਾਇਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਸਵਰ ਸੋਧਾਂ, ਸੈਕੰਡਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਾਂ ਮੂਲ ਵਿਅੰਜਨ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ।

ਸਵਰ ਬੰਦੋਬਸਤ ਵਿੱਚ ਵਰਨਮਾਲਾ ਅਤੇ ਅਬਜਦ ਤੋਂ ਅੰਤਰ।

ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦਾ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕ੍ਰਮ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮੀ ਸ ਵਿੱਚ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
ਸਵਰ

ਵਿਅੰਜਨ

ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਬੂਗੀਦਾ ਲਿਪੀਆਂ
ਕਾਲਾ ਜੀਰਾ

ਸੌਂਫ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੌਧਾ, ਜੋ ਡੇਢ ਦੋ ਹੱਥ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੀਜ ਮਸਾਲੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਫੇਦ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਟਾ ਸਰਦ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਗਰਮ ਹੈ।ਦੋਵੇਂ ਜੀਰੇ ਪੇਟ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਂਤ ਦੀ ਮੈਲ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰੋਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਲਗਮ ਹਟਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਰਤੂਬਤ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀਏ ਬੂਟੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਡੇਵਿਡ ਫਾਸਟਰ ਵਾਲਸ

**ਡੇਵਿਡ ਫਾਸਟਰ ਵਾਲਸ** (ਜਨਮ 21 ਫਰਵਰੀ 1962 – 12 ਸਤੰਬਰ 2008) ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। ਵਾਲਸ ਆਪਣੇ 1996 ਦੇ ਨਾਵਲ *ਇਨਫ਼ਿਨਟਿਵ ਜੈਸਟ*, ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ *ਟਾਈਮ* ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ 1923 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ ਦੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਤਾਮਿਲ ਲਿਪੀ

**ਤਮਿਲ ਲਿਪੀ** () ਇੱਕ ਅਬੂਗੀਦਾ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ, ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੂਜਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਣਾਂ ਅਤੇ ਧੁਨਾਤਮਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਬਡੁਗ, ਇਰੁਲਾ ਅਤੇ ਪਾਨੀਆ ਵੀ ਇਸ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਜਨ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਬ੍ਰਹਮੀ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਜੀ-ਜੁਲਦੀ ਹੈ।
ਤਮਿਲ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ 12 ਸਵਰ ਅੱਖਰ  '** ਤੇ 18 ਵਿਅੰਜਨ ( **' ਤੇ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਅੰਯਤਾਮ ''''  () ਜੋ ਕੀ ਨਾ ਹੀ ਸਵਰ ਅੱਖਰ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਔਹ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ।

## ਵਿਅੰਜਨ 
## ਤਮਿਲ ਸਵਰ ਅੱਖਰ
## ਸੰਯੁਕਤ ਸ਼ੈਲੀ (ਮਾਤਰਾਵਾਂ)
## ਤਮਿਲ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਟੇਬਲ
ਸਵਰ ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਬਣੇ ਇਹ ਤਮਿਲ ਸੰਯੁਕਤ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਸੰਖਿਆਸੂਚਕ ਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ 
ਸੰਖਿਆਸੂਚਕ (0-9) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤਮਿਲ ਦੇ 10, 100, 1000 ਲਈ ਵੀ ਸੰਖਿਆਸੂਚਕ ਹੈ। ਤੇ ਦਿਨ, ਮਹੀਨਾ, ਸਾਲ, ਉਧਾਰ, ਵਸੂਲੀ ਲਈ ਵੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

## ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਯੂਨੀਕੋਡ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲ ਲਿਪੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ
ਬਾਰਟੈਂਡਰ

in to the metal cup of a cocktail shaker]]

**ਬਾਰਟੈਂਡਰ ** (*ਬਾਰਕੀਪ*, *ਬਾਰਮੈਨ*, *ਬਾਰਮੇਡ*,ਜਾਂ *ਮਿਕਸਾਲੋਜਿਸਟ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ*) ਬਾਰ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਸੰਸੀ ਬਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਲਕੋਹਲ ਵਾਲੇ ਨਸ਼ੇ ਵਰਤਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਬਾਰ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨਿਰਵਿਘਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਭੰਡਾਰ ਦਾ ਵੀ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਰਟੈਂਡਰ ਕਲਾਸਿਕ ਕਾਕਟੇਲ ਰਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ, ਕਾਸਮੋਪਾਲੀਟਨ, ਮੈਨਹੈਟਨ, ਓਲਡ ਫੈਸ਼ਨਡ, ਅਤੇ ਮੋਜੀਟੋ। ਬਾਰਟੈਂਡਿੰਗ ਪੇਸ਼ਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਜੈਲਾ ਕਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਹਕੀ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਫੀਸ ਲਈ ਪੈਸੇ ਜੁਟਾਉਣ ਲਈ ਅਸਥਾਈ ਕੰਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਗੁੱਡੀ

**ਗੁੱਡੀ** ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਲੀਰਾਂ, ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਆਦਿ ਦੀ ਬਣਾਈ ਮਾਨਵੀ ਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਗੁੱਡੀਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਮਨੁੱਖ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭਿੰਨ ਰੂਪ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹਨ। ਪੱਥਰ, ਮਿੱਟੀ, ਲੱਕੜੀ, ਹੱਡੀ, ਕੱਪੜਾ ਅਤੇ ਕਾਗਜ, ਪੋਰਸਲਿ‍ਨ, ਚੀਨੀ ਮਿੱਟੀ, ਰਬੜ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਆਦਿ ਪਦਾਰਥ ਗੁੱਡੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗੁੱਡੇ ਗੁੱਡੀਆਂ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਾਦੂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਗੁੱਡੇ ਗੁੱਡੀਆਂ ਅਮਰੀਕਾ, ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਡੇ-ਗੁੱਡੀਆਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਸਰ, ਯੂਨਾਨ ਅਤੇ ਰੋਮ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡੌਣੇ
ਮੈਤਰਿਆ

**ਮੈਤਰਿਆ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ), **ਮੈਤਇਆ** (ਪਾਲੀ), **ਮੈਤਰੀ** (ਸਿੰਹਾਲਾ), **ਜਾਂਪਾ** (ਤਿੱਬਤੀ) ਜਾਂ **Di-Lặc** (ਵੀਅਤਨਾਮੀ), ਬੋਧੀ ਅੰਤਕਾਲ ਮੱਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਬੁੱਧ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁੱਧ ਮੱਤ
ਵਿਲੀਅਮ ਜੋਨਜ਼ (ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ)

]]
**ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਜੋਨਜ** (28 ਸਤੰਬਰ 1746 – 27 ਅਪਰੈਲ 1794), ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼, ਪੂਰਬ ਦਾ ਪੰਡਿਤ, ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਖੋਜਾਂ ਦਾ ਮੋਢੀ ਸੀ। ਉਹ ਖਾਸ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ-ਯੂਰਪੀ ਦੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹੈਨਰੀ ਥਾਮਸ ਕੋਲਬਰੂਕ ਅਤੇ ਨਥੈਨੀਅਲ ਹੈਲਡ੍(Naithaniel Halhed)ਦੇ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 'ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਰੀਸਰਚਜ਼' ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਨਾਮਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਵਿਲੀਅਮ ਜੋਨਜ ਦਾ ਜਨਮ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ 28 ਸਤੰਬਰ 1746 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੈਰੋ ਅਤੇ ਆਕਸਫਰਡ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸਨੇ ਇਬਰਾਨੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਜਰਮਨ, ਇਤਾਵਲੀ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਪੇਨੀ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਅੱਛਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ। ਨਾਦਿਰਸ਼ਾਹ ਦੇ ਜੀਵਨਵ੍ਰਤ ਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ 1770 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। 1771 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਆਕਰਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ। 1774 ਵਿੱਚ ਪੋਏਸਿਅਸ ਅਸਿਪਾਤੀਕਾ ਕੋਮੇਂਤੇਰਿਓਰਮ ਲਿਬਰੀਸੇੰਸ ਅਤੇ 1783 ਵਿੱਚ ਮੋਅੱਲਕਾਤ ਨਾਮਕ ਸੱਤ ਅਰਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਪੂਰਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ।

## ਵਿਦਵਤਾ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜੋਨਜ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ **ਤੀਜੇ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਭਾਸ਼ਣ**(1786) ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਯੂਨਾਨੀ, ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋਲ ਇੱਕ ਆਮ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਥਿਕ (Gothic) ਅਤੇ ਕੈੱਲਟਿਕ (Celtic) ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿਆਦਾ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਨਿਰੁਪਣ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਿਆਦਾਤਰ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਪਰ ਇਸ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਰਤ ਆਏ,ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਚੇਤੰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ 1653 ਵਿੱਚ *ਵਾਨ ਬੋਕਸਹੋਰਨ*(Van Boxhorn) ਨੇ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ(Sythian)-ਜਰਮਨੀ,ਰੋਮਨ,ਯੂਨਾਨੀ,ਬੈਲਟਿਕ,ਸਲਾਵੀ,ਕੈੱਲਟਿਕ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਫਿਰ ਵੀ,ਜੋਨਜ਼ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ,ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਉੱਤੇ ਤੀਜੇ ਸਲਾਨਾ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿਚ(ਜੋ 2 ਫ਼ਰਵਰੀ 1786 ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1788 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਸ਼ਾ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ,ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ' ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ
ਵਿਲੀਅਮ ਜੋਨਜ਼, ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਜ਼ਰਾ ਦੇ *The Bioscope Man* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ ਭਾਰਤਵਿਦ
ਅਲਤਾਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

**ਅਲਤੈਕ** ਜਾਂ **ਅਲਤਾਈ** ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਮੰਗੋਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਤੁੰਗੁਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੋਰਿਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਲਤਾਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰੋਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਿੱਧਾ ਜਾਪਾਨ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਭਗ 70 ਜਿੰਦਾ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀ ਤਾਦਾਦ ਲਗਭਗ 50 ਕਰੋੜ ਹੈ।