ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੰਗੀਤ

ਪੰਜਾਬ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਛੱਮੀ ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) I ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ I ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲੇ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੈ I

## ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਹੈ ਜੋਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤਮਈ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ – ਤੁੰਬੀ, ਅਲਗੋਜ਼ੇ, ਢੱਡ, ਸਰੰਗੀ, ਚਿਮਟਾ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਔਜ਼ਾਰਾਂ, ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ I ਇੱਥੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਮੌਤ ਤੱਕ, ਵਿਆਹ- ਸ਼ਾਦੀ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਲਈ ਕਈ ਪ

ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਡੰਗਾਂ ਪ੍ਭਾਵ ਹੈ I ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇਸ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਾਣੇ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਢਾਡੀ ਗਾਇਕੀ ਨਾਲ ਹੋਇ ਹੈ, ਜੋਕਿ ਫ਼ਿਰਕੂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ I ਢਾਡੀ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਈ ਕਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹੀਰ – ਰਾਂਝਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਾ – ਮਿਰਜ਼ਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ I ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ, ਜੀਵਨ ਚੱਕਰ ਦੇ ਕਈ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ I “ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾਰਿਵਾਰਿਕ ਮੈਂਬਰ, ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤਾਂ ਤੇ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਥੀਮ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਭਰਿਆ ਅਤੀਤ, ਖੁਸ਼ੀ, ਡੱਰ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ “I
### ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਚੱਕਰ ਗੀਤ
ਰਵਾਇਤੀ ਜਾਂ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਪੰਜਾਬ ਸਮਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲੇ ਹੋਏ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ "ਰਸਮੀ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ" ਅਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਆਹ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੀਅ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਵਿਆਹ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਕੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਹਰ ਕਦਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਵਾਇਤੀ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੋ. ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ 'ਸੁਹਾਗ' ਜਾਂ 'ਘੋਰਿਅਨ', ਜੋ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲਾੜੀ ਅਤੇ ਲਾੜੀ ਲਈ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਅਸੀਸਾਂ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਮਹਿਲਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਗੰਢਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਆਦਰਸ਼ ਲਾੜੇ ਅਤੇ ਲਾੜੀ' ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ' ਘੋਰਿਅਨ ਨੇ "ਸ਼ੁੱਧ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਇੱਛਾ" ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੁਹਾਗ "ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ" ਹੈ

## ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ 
* ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਨਾ
* ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਸੀਆ ਘਰਾਨਾ
* ਪੰਜਾਬ ਘਰਾਨਾ

thumb|ਸਿੱਖ ਕਾਲ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ (1799-1849)
ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ 87 ਸਾਜ਼ ਵਰਤਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 55 ਅੱਜ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਜ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਢੋਲ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਝ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਜਾਉਣ ਸਿੱਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਧਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਬਚੀ ਸੀ। ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਉਛਾਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੌਪ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਬਣਾ ਕੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਾਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। 

ਅਲਗੋਜ਼ਾਃ ਅਲਗੋਜ਼ਾ ਵਿੱਚ "ਦੋ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚੁੰਝ ਵਾਲੀਆਂ ਬੰਸਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਧੁਨ ਲਈ, ਦੂਜਾ ਡਰੋਨ ਲਈ" ਅਤੇ "ਬੰਸਰੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਕੱਠੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਢਿੱਲੀ ਕਰ ਕੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ"। ਹਵਾ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਦਕ  ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਬੰਸਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੂਕ ਭਰਦਾ ਹੈ।

ਢੋਲ ਇੱਕ ਢੋਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਬ ਦੀ ਲੱਕਡ਼ ਦਾ ਦੋ-ਪੱਖੀ ਢੋਲ ਹੈ, 48 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 38 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਚੌੜਾ ਹੁੰਦਾ  ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਥੋਡ਼੍ਹੀਆਂ ਵਕਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸੋਟੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੋਹਾਰਾਂ ਜਾਂ ਮੋਚੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&nbsp;&nbsp;

ਚਿਮਟਾਃ ਚਿਮਟਾ ਚਿਮਟਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 122 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਪੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅੱਧੇ ਵਿੱਚ ਝੁਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਰਿੰਗ ਸੈੱਟ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੇਨ ਨਾਮਕ ਛੋਟੀਆਂ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਡਿਸਕਾਂ "ਚਿਮਟਾ ਦੇ ਬਾਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵੇਲੇ ਛੋਟੇ ਝਾਂਝਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜਕਾਉਣ ਲਈ ਚਿਮਟਾ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਾਸੇ ਜੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ"।&nbsp;

ਢੋਲਕੀਃ ਢੋਲਕੀ ਢੋਲ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਨਾਰੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਟੈਸਲ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੰਜਰੀਃ ਇਹ ਇੱਕ ਖੋਖਲਾ ਇੱਕ ਪਾਸੜ ਡਰੱਮ ਹੈ, ਗੋਲ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਅੱਠਭੁਜੀ, ਵਿਆਸ ਵਿੱਚ 18 ਤੋਂ 28 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਂਬੋਰੀਨ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਰਿਮ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਝੰਜੋੜਦੀਆਂ ਡਿਸਕਾਂ ਨਾਲ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&nbsp;

ਕਾਟੋ:  ਇਹ ਇੱਕ ਸੋਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਗਾਲੜ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਾਲੜ ਦੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਤਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਹਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, "ਇੱਕ ਤਿੱਖੀ ਕਲਿੱਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ"। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਘੰਟੀਆਂ ਇਸ ਦੀ ਪੂਛ ਦੇ ਜਿੰਗਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਢਾਡਃ ਢਾਡ ਵਿੱਚ ਡਮਰੂ ਦੀ ਘੰਟੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰ ਇਹ ਥੋਡ਼੍ਹਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਯੰਤਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੰਬ, ਸ਼ਹਿਤੂਤ ਜਾਂ ਸ਼ੀਸ਼ਮ ਦੀ ਲੱਕਡ਼ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਚਮਡ਼ੀ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਅਤੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਕੱਸਿਆ ਜਾਂ ਢਿੱਲਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਨਾਚ 
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਨਾਚ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈਆਂ ਹਨ। 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਜ-ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਛਾਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਚਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ, ਲੋਕ-ਕਥਨੀਕਰਨ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ  ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਭੰਗੜਾ ਨਾਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਨੂੰ ਛਾਇਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਦੇ ਅਮੀਰ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਝੁਮਰ, ਸੰਮੀ, ਲੁੱਡੀ, ਡੰਡੇ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਣੂ ਹਨ। ਝੂਮਰ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਚ ਹੈ, ਝੂਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਰਵਾਇਤੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤਿ-ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਸੱਚੇ ਭੰਗਡ਼ਾ ਨਾਚ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਚੇਤੰਨ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਵਜੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਝੂਮਰ ਨਾਮ ਘੂਮਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਰਕੂਲਰ ਦਿਸ਼ਾ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਆਮ ਤੌਰ ਉੰਤੇ "ਮੁਕਾਬੋਲੀਅਨ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ" ਨਾਰੀ "ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾਂਸ ਕਿਰਿਆਂਵਾਂ ਇਕਸੁਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। " ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਢੋਲ ਬੈਰਲ ਡਰੱਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਮੀ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਔਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਚ ਹੈ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੈਂਡਲ ਬਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜੋ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗਿੱਧਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਮਾਲਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਚ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ