ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਰਾਗ

**ਮੱਧਮਾਵਤੀ** (ਮੱਧਯਮਾਵਤੀ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ ਰਾਗ (ਜਾਂ *ਔਡਵਾ* ਰਾਗ) ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੇਲ) ਹੈ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਧਿਆਮਾਵਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ *ਮਧੂਮਦ ਸਾਰੰਗ* ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰਾਗ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੇਘ ਅਤੇ ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ ਆਦਿ।

ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਜਾਂ ਤਾਂ *ਮੱਧਮਾਵਤੀ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੀਤ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਗੀਤ ਦਾ ਅੰਤ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਅੰਤਰਾਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਖੋਜ ਲਈ ਬਹੁਤ ਢੁਕਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਸਕੇਲ ਪੰਜਵੇਂ ਸ*,ਪ ਅਤੇ ਰੇ2* ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਸ*, ਮ1 ਅਤੇ ਨੀ2* ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
* ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ *ਸੁੰਦਰਾ ਨੰਦਾ ਕੁਮਾਰ*, ਸੰਸਕਰਿਤ ਵਿੱਚੋਂ *ਸ਼ੰਕਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ* ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਓਥੁਕਾਡੂ ਵੈਂਕਟ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਅਡਾਥੂ ਅਸੰਗਾਥੂ ਵਾ ਕੰਨਾਊਤੁੱਕਾਡੂ ਵੈਂਕਟ ਕਵੀ
* *ਈਸ਼ਤੂ ਸਹਸਾਵੰਤ*, ਸੇਵਾਕਨੇਲੋ ਨਾਨੂ, ਵਾਦਿਰਾਜਾ ਤੀਰਥ ਦੁਆਰਾਵਾਦੀਰਾਜਾ ਤੀਰਥ
* *ਬਾਰੋ ਗੁਰੂ ਰਾਘਵੇਂਦਰ*-ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਾ ਵਿੱਤਲਾ ਦਾਸਾਰੂ
* ਵਿਆਸਤਿਰਥ ਦੁਆਰਾ ਏਡੁਰਰਾਈ ਗੁਰੂਵੇ
* ਮਾਰੂਲੂ ਮਦੀਕੋਂਡੇ, *ਮਕੁਟਕੇ ਮੰਗਲਮ*, ਏਲਨੂ ਬਲੇ, *ਕੰਡੇ ਕੰਡੇ ਰਾਜਾਰਾ*, *ਇੰਦੂ ਨਾਨੇਨੂ ਸੁਕਰੁਤਵਾ*, *ਏਨੂ ਪੇਲਾਲੀ ਥਾਂਗੀ*, ਬੰਡੂ ਨਿੰਤੀਹਾ ਨੋਦੀ, *ਸ਼ਿਵ ਦਾਰੂਸ਼ਣ* ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ
* *ਟੋਲੂ ਟੋਲੂ ਰੰਗਾ*, ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਦਾਬਹਾਰ ਗੀਤ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
* ਨਿੰਨਾ ਓਲੂਮਿੰਡਾ, ਵਿਆਸ ਬਦਰੀ ਨਿਵਾਸ ਵਿਜੈ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾਵਿਜੈ ਦਾਸਾ
* ਕਨਕ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਦਾਸਾਨਾਗੂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗੂ
* *ਨਿਆਈਰੂ ਕਾਇਆਥੂ*, ਕਵੀ ਕਯਾਮਨਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਧਮ-ਸਿੰਫਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤਮਿਲ ਕੁਰੰਟੋਕਾਈ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤਮਿਲ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਵਿਨਾਇਕੂਨੀ, ਨਾਗੁਮੋਮੂ ਗਲਵਾਨੀ, *ਰਾਮ ਕਥਾ ਸੁਧਾ*, *ਅਲਕਲਾਲਾ*, ਨਡੁਪਈ ਅਤੇ *ਮੁਚਡ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮਾ*
* *ਧਰਮ ਸੰਵਰਧਿਨੀ*, *ਮਹੱਤਰੀਪੁਰਸੁੰਦਰੀ ਮਾਮਾਵਾ ਜਗਦੇਸ਼ਵਰੀ* ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ
* ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ *ਪਾਲਿੰਚੂ ਕਾਮਾਕਸ਼ੀ*
* ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਕੋਸਲੇਂਦਰ ਮਾਮਾਵਮਿਤਾ, *ਭਵਏ ਪਦਮਨਾਭਮ ਇਹ*, *ਸਰਸਮੁਖ ਸਰਸੀਜਨਭ*
* ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਾਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਰਾਮਬੀਰਮਾ
* ਸ੍ਰੀ ਰਮਾਨੀ ਜਯਾ ਤ੍ਰਿਭੂਵਨ-ਗੁਰੂ ਮਹਿਪਤੀ ਦਾਸਾ
* ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਰਵਨਭਵ ਗੁਹਾਣੇ ਅਤੇ ਕਰਪਾਗਮੇ ਕਾਨਤਾਮਿਲ
* *ਅਖਿਲੰਦ ਨਾਇਕ*-ਥੁਲਾਸੀਵਨਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ
* ਸ਼੍ਰੀ ਚਾਮੁੰਡੇਸ਼ਵਰਿਮ ਭਜੇਹਮ ਸੰਤਤਮ ਜੈਚਾਮਾਰਾਜੇਂਦਰ ਵੋਡੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ
* ਸੰਤ ਗਿਆਨਾਨੰਦ ਤੀਰਥ ਦੁਆਰਾ ਵਿਦਾਚੀ ਸੁਖਿਮਪਵੇ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ (ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਓਗਿਰਾਲਾ ਵੀਰਾ ਰਾਘਵ ਸਰਮਾ) 
* ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਅੰਨਾਮਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ *ਮਰਾਲੀ ਮਰਾਲੀ ਜੈਮੰਗਲਮ*, ਅਦਿਵੋ ਅਲਾਡੀਵੋ, ਚੂਡਰਮਾ ਸਤੁਲਾਲਾ, *ਅਲਾਰਾ ਚੰਚਲਾ*
* ਕਲਿਆਣੀ ਵਰਦਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ *ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ*
* *ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਮ ਚਿਨਮਯਾ ਤਵਾ*, *ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜਯਾ ਭੂਮਾ*, *ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਸੁੰਦਰੀ ਅੰਬਾ* ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ
* *ਭਜਮਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਸੁੰਦਰੀ* ਹਰੀ ਸੁੰਦਰੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਵਿਨਾਇਕੁਨੀ ਵੈਲੇਨੂ
* ਈਸ਼ਾ ਯੋਗ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੁਆਰਾ ਮੱਧਾਮਵਤੀ (ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ) ।
* ਰਾਧਾ ਵਧਾਨ ਜੈਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਸ਼ਟਪਤੀ
* ਮੁਰੂਗਾ ਏਨਾਧਾਰੂਏਅਰ ਵਰਨਮ-ਪੇਰੀਆਸਾਮਿਤੂਰਨ

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
ਕੰਨਡ਼ਃ

* "ਸਵਾਮੀ ਦੇਵਨੇ ਲੋਕਾ ਪਲਾਨੇ (ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ) "
* "ਕਮਲਾਡਾ ਮੋਗਡੋਲੇ ਕਮਲਾਡਾ ਕੰਨੋਲੇ (ਹੋਸਾ ਇਤਿਹਾਸ) "
* "ਮਦੁਵੇ ਗੰਡੀਡੂ ਨੋਡਾਮਾ (ਅੱਡਾਡਾਰੀ) "
* "ਪੰਧਾਰਾਪੁਰਵੇਮਬਾ ਡੋਡਾ ਨਗਰ (ਦਸਾਰਾ ਪਦ) "
* "ਪਾਟਾ ਪਾਟਾ ਗਲੀ ਪਾਟਾ (ਆਪਤਾ ਮਿੱਤਰਾ) "
* "ਈਸ਼ਾ ਨਿੰਨਾ ਕਰਾਨਾ ਭਜਨੇ ਆਸੇ ਇੰਦਾ (ਭਜਨੇ) "
* "ਕਾਸ਼ੀ ਇੰਦਾ ਬੰਦਾਨੀਲੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ (ਭਗਤੀ ਗੀਤੇ) "
* "ਯਵ ਸ਼ਿਲਪੀ ਕੰਡਾ ਕਨਾਸੋ ਨੀਨੂ (ਜਨਮ ਜਨਮਦਾ ਅਨੁਬੰਧ) "
* "ਬਰੇਡੇ ਨੀਨੂ ਨਿੰਨਾ ਹੇਸਰਾ (ਸੀਤਾ) "
* "ਐਲੀ ਨਿੰਨਾ ਭਗਤਰੋ ਐਲੇ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਗਤੀ ਗੀਤੇ) "
* "ਕੇਮਪਡਾਵੋ ਏਲਾ ਕੇਮਪਡਾਵੋ (ਐਲਿੰਡਾਲੋ ਬੰਡਵਾਰੂ) "
* "ਜਗਦੀਸ਼ਾ ਮਲੇਸ਼ਾ ਸਰਵੇਸ਼ਾ ਗੌਰੀਸ਼ਾ (ਬਡੁਕੂ ਬੰਗਾਰਾਵੈਤੂ) "
* "ਚੇਲੁਵਾਇਆ ਚੇਲੁਵੋ ਤਾਨੀ ਤੰਡਾਨਾ (ਜਨਪਦ) "
* "ਕੋਡਾਗਾਨਾ ਕੋਲੀ ਨੁੰਗਿੱਟਾ (ਤਤ੍ਵਾ ਪਦ"
* "ਕਲੀਤਾ ਹੁਦੁਗੀ ਕੁਦੁਰੇ ਨਾਦੀਗੀ (ਜਨਪਦ) "
* "ਨੰਮੂਰਾ ਮੰਦਰਾ ਹੂਵ (ਅਲੇਮਾਨੇ) "
* "ਅਡਵੀ ਦੇਵੀਆ ਕਾਡੂ ਜਨਗਲਾ (ਰਾਇਰੂ ਬੰਡਾਰੂ ਮਵਾਨਾ ਮਨੇਗੇ) "
* "ਹ੍ਰੁਦਯਾਵੇ ਨਿੰਨਾ ਹੇਸਰੀਗੇ (ਬੈਲੀ ਮੋਡਾਗਾਲੁ) "
* "ਸੁਵਵੀ ਸੁਵਵੀ ਸੁਵਾਲਮਾ (ਸਵਾਤੀਮੁੱਟੂ) "
* "ਅੱਟੀਟਾ ਨੋਦਾਦਿਰੂ (ਭਾਵਗੀਤ) "
* "ਸ਼ਿਵਨੂ ਭਿਕਸ਼ੱਕੇ ਬੰਦਾ (ਫ਼ੋਲਕ) "
* "ਮੁੱਟਾ ਮੁੱਟਾ ਚਿਨਾਰੀ ਮੁੱਟਾ (ਚਿਨਾਰੀ ਮੁਟਾ) "
* "ਭਾਗਯਾਦਾ ਬਲੇਗਾਰਾ (ਫ਼ੋਲਕ) "
* "ਮੁਨੀਸੂ ਤਰਾਵੇ ਮੁਗਡੇ (ਭਾਵਗੀਤੇ) "
* "ਹਰਿਵਰਾਸਨਮ (ਭਗਤੀ ਗੀਤੇ) "
* "ਅਸਤੂ ਸਾਹਸਵੰਤ ਨੀਨੇ ਬਾਲਵੰਤ (ਭਗਤੀ ਗੀਤੇ) "
* "ਦਾਸਾਨਾਨੁ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗੂ (ਦਾਸ ਪਦ) "
* "ਇੰਦੂ ਸ਼ੁਕਰਵਾਰਾ ਸ਼ੁਭਵ ਤਰੁਵਾ ਵਾਰਾ (ਭਗਤੀ ਗੀਤ) "
* "ਵਾਰਾ ਬੰਤਮਮਾ (ਭਗਤੀ ਗੀਤੇ) "
* "ਭਾਗਯਾਦਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਰੰਮਾ (ਦਾਸ ਪਦ) "
* "ਸਦਾ ਕੰਨਾਲੇ ਓਲਵੀਨਾ (ਕਵਿਰਤਨ ਕਾਲੀਦਾਸ) "
* "ਬੇਲਾਦਿੰਗਲਾਗੀ ਬਾ (ਮਿਸ਼ਰਾ, ਹੁਲੀਆਹਾਲੀਨਾ ਮੇਵੂ) "

### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਕੰਨਡ਼ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤੇਲਗੂ 
## ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* 
ਜਦੋਂ ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ 4 ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ, *ਮੋਹਨਮ*, *ਹਿੰਡੋਲਮ*, *ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਵੇਰੀ* ਅਤੇ *ਉਦਯਾਰਵਿਚੰਦਰਿਕਾ* (*ਸ਼ੁੱਧ ਧਨਿਆਸੀ* ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) । ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਦਮ ਹੈ ਜੋ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਾਦਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਮੋਹਨਮ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

### ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 
* *ਕੇਦਾਰ ਗੌਲ਼ਾ* ਰਾਗਮ ਦਾ ਆਰੋਹ ਰਾਗ ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਰਾਗ ਹਰਿਕਂਭੋਜੀ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ I ਇਸ ਰਾਗ  ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-ਆਰੋਹ- ਸ ਰੇ2 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ, ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਮ1 ਰੇ2 ਸ ਹੈ I  
* *ਮਨਿਰੰਗੁ ਰਾਗ ਦੇ ਆਰੋਹ ਵਿੱਚ **ਗ** ਅਤੇ  **ਧ**  ਸੁਰ ਵਰਜਿਤ ਹਨ ਪਿਆਰ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ **ਗ** ਸੁਰ ਵਰਜਿਤ ਹੈ I* ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-ਆਰੋਹ- ਸ ਰੇ2 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ, ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ2 ਪ ਮ1 ਗ2 ਰੇ2 ਸ ਹੈ I   : 
* ਰੇਵਤੀ ਰਾਗ ਦੇ ਆਰੋਹ ਵਿੱਚ ਚਤੁਸ਼੍ਰੁਤਿ ਰਿਸ਼ਭਮ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਰਾਗ ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਵਾਲੇ ਲਗਦੇ ਹਨ I ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-ਆਰੋਹ- ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ, ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ2 ਪ ਮ1 ਰੇ1 ਸ ਹੈ I : 
* *ਰਾਗ ਬਰਿੰਦਾਵਨ ਸਾਰੰਗ  ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਰਾਗ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ I* ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-ਆਰੋਹ- ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ, ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ2 ਪ ਮ1 ਰੇ1 ਸ ਹੈ I  : 
* *ਰਾਗ ਅੰਦੋਲਿਕਾ ਦੇ ਆਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੰਚਮ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਚਤੁਸ਼੍ਰੁਤਿ ਧੇਵਤਮ  ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਰਾਗ ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਵਾਲੇ ਲਗਦੇ ਹਨ I ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-ਆਰੋਹ- ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ,ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਮ1 ਰੇ1 ਸ ਹੈ I*
* *ਰਾਗ ਨਾਗਗਂਧਾਰੀ  ਦਾ ਆਰੋਹ* ਰਾਗ ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ  ਅਵਰੋਹ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਨਟਭੈਰਵੀ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰ ਵਕਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਗਦੇ ਹਨ I ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਤਰ ਨੇ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਰਤਨ ਰਚੇ ਹਨ I ਇਸ ਰਾਗ  ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-ਆਰੋਹ- ਸ ਰੇ2 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ, ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ2 ਧ1 ਪ ਮ1 ਗ2 ਰੇ2 ਸ ਹੈ I: 

## ਨੋਟਸ 
## ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 
*ਮੱਧਮਾਵਤੀ* ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਰੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ *ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ*  ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

* ਵਿੰਨਾਵਿੰਪਵੇ ਏ ਦਾਰੂਵੂ-ਸਾਹਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ 
* ਭਾਗਿਆਦਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਰੰਮਾ ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾਰੂ ਦੁਆਰਾ ਕੰਨਡ਼ ਵਿੱਚ (ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ) 
* ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ *ਸੁੰਦਰਾ ਨੰਦਾ ਕੁਮਾਰ*, ਸੰਸਕਰਿਤ ਵਿੱਚੋਂ *ਸ਼ੰਕਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ*, ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਦੇ ਪੋਂਗਲਾਦੀ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਵਿੱਚੋਂ ਓਥੁਕਾਡੂ ਵੈਂਕਟ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਅਡਾਥੂ ਅਸੰਗਾਥੂ ਵਾ ਕੰਨਾਊਤੁੱਕਾਡੂ ਵੈਂਕਟ ਕਵੀ
* *ਈਸ਼ਤੂ ਸਹਸਾਵੰਤ*, ਸੇਵਾਕਨੇਲੋ ਨਾਨੂ, ਵਾਦਿਰਾਜਾ ਤੀਰਥ ਦੁਆਰਾਵਾਦੀਰਾਜਾ ਤੀਰਥ
* *ਬਾਰੋ ਗੁਰੂ ਰਾਘਵੇਂਦਰ*-ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਾ ਵਿੱਤਲਾ ਦਾਸਾਰੂ
* ਵਿਆਸਤਿਰਥ ਦੁਆਰਾ ਏਡੁਰਰਾਈ ਗੁਰੂਵੇ
* ਮਾਰੂਲੂ ਮਦੀਕੋਂਡੇ, *ਮਕੁਟਕੇ ਮੰਗਲਮ*, ਏਲਨੂ ਬਲੇ, *ਕੰਡੇ ਕੰਡੇ ਰਾਜਾਰਾ*, *ਇੰਦੂ ਨਾਨੇਨੂ ਸੁਕਰੁਤਵਾ*, *ਏਨੂ ਪੇਲਾਲੀ ਥਾਂਗੀ*, ਬੰਡੂ ਨਿੰਤੀਹਾ ਨੋਦੀ, *ਸ਼ਿਵ ਦਾਰੂਸ਼ਣ* ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ
* *ਟੋਲੂ ਟੋਲੂ ਰੰਗਾ*, ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਦਾਬਹਾਰ ਗੀਤ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
* ਨਿੰਨਾ ਓਲੂਮਿੰਡਾ, ਵਿਆਸ ਬਦਰੀ ਨਿਵਾਸ ਵਿਜੈ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾਵਿਜੈ ਦਾਸਾ
* ਕਨਕ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਦਾਸਾਨਾਗੂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗੂ
* *ਨਿਆਈਰੂ ਕਾਇਆਥੂ*, ਕਵੀ ਕਯਾਮਨਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਧਮ-ਸਿੰਫਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤਮਿਲ ਕੁਰੰਟੋਕਾਈ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤਮਿਲ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਵਿਨਾਇਕੂਨੀ, ਨਾਗੁਮੋਮੂ ਗਲਵਾਨੀ, *ਰਾਮ ਕਥਾ ਸੁਧਾ*, *ਅਲਕਲਾਲਾ*, ਨਡੁਪਈ, *ਏਵਰਿਰੀਚਾਰਾ ਸਾਰਾ*, *ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਾ ਨਿੰਨੂ ਸੇਵਿੰਪਾ* ਅਤੇ ਮੁਚਚਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ
* ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ *ਧਰਮ ਸੰਵਰਧਿਨੀ*, *ਮਹਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਸੁੰਦਰੀ ਮਾਮਾਵਾ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰੀ* ਅਤੇ ਪੰਨਾਗਾ ਸ਼ੈਨਾ ਪਦਮਨਾਭ
* ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ *ਪਾਲਿੰਚੂ ਕਾਮਾਕਸ਼ੀ*
* ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਕੋਸਲੇਂਦਰ ਮਮਾਵਮਿਤਾ, *ਭਵਏ ਪਦਮਨਾਭਮ ਇਹ*, *ਸਰਸਮੁਖ ਸਰਸੀਜਨਭ*
* ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਾਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਰਾਮਬੀਰਮਾ
* ਸ੍ਰੀ ਰਮਾਨੀ ਜਯਾ ਤ੍ਰਿਭੂਵਨ-ਗੁਰੂ ਮਹਿਪਤੀ ਦਾਸਾ
* ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਰਵਨਭਵ ਗੁਹਾਣੇ ਅਤੇ ਕਰਪਾਗਮੇ ਕਾਨਤਾਮਿਲ
* *ਅਖਿਲੰਦ ਨਾਇਕ*-ਥੁਲਾਸੀਵਨਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ
* ਸ਼੍ਰੀ ਚਾਮੁੰਡੇਸ਼ਵਰਿਮ ਭਜੇਹਮ ਸੰਤਤਮ ਜੈਚਾਮਾਰਾਜੇਂਦਰ ਵੋਡੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ
* ਸੰਤ ਗਿਆਨਾਨੰਦ ਤੀਰਥ ਦੁਆਰਾ ਵਿਦਾਚੀ ਸੁਖਿਮਪਵੇ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ (ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਓਗਿਰਾਲਾ ਵੀਰਾ ਰਾਘਵ ਸਰਮਾ) 
* ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਅੰਨਾਮਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ *ਮਰਾਲੀ ਮਰਾਲੀ ਜੈਮੰਗਲਮ*, ਅਦਿਵੋ ਅਲਾਡੀਵੋ, ਚੂਡਰਮਾ ਸਤੁਲਾਲਾ, *ਅਲਾਰਾ ਚੰਚਲਾ*
* ਕਲਿਆਣੀ ਵਰਦਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ *ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ*
* *ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਮ ਚਿਨਮਯਾ ਤਵਾ*, *ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜਯਾ ਭੂਮਾ*, *ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਸੁੰਦਰੀ ਅੰਬਾ* ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ
* *ਭਜਮਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਸੁੰਦਰੀ* ਹਰੀ ਸੁੰਦਰੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ
* ਈਸ਼ਾ ਯੋਗ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੁਆਰਾ ਮੱਧਾਮਵਤੀ (ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ) ।
* ਰਾਧਾ ਵਧਾਨ ਜੈਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਸ਼ਟਪਤੀ
* ਮੁਰੂਗਾ ਏਨਾਧਾਰੂਏਅਰ ਵਰਨਮ-ਪੇਰੀਆਸਾਮਿਤੂਰਨ
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ