open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਖੁਰਗਨ ਝੀਲ

**ਖੁਰਗਨ ਝੀਲ** (    ਪੱਛਮੀ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਬਾਯਾਨ-ਓਲਗੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਤਸੇਂਗਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ।

ਇਹ ਝੀਲ ਇੱਕ ਚੌੜੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਚੈਨਲ (ਲਗਭਗ  ਦੁਆਰਾ ਖੋਤੋਨ ਝੀਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ); ਦੋਵੇਂ, ਦਯਾਨ ਝੀਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਖੋਵਦ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ  ਹਨ। ਖੁਰਗਨ ਝੀਲ ਅਲਤਾਈ ਤਵਾਨ ਬੋਗਡ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਜਲਵਾਯੂ 
ਮੌਸਮ ਠੰਡਾ ਹੈ। ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ -4°C ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨਾ ਜੁਲਾਈ ਹੈ, 14°C ਤੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਦਸੰਬਰ ਹੈ, -24°C। ਔਸਤ ਵਰਖਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ 278 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਮਹੀਨਾ ਜੁਲਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 55 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਮਹੀਨਾ ਫਰਵਰੀ ਹੈ, 6 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਨਾਲ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ

**ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ** (**UNCHR**) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ 1946 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2006 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੱਕ ਇੱਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਸੰਸਥਾ ਸੀ। (ECOSOC), ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (UNOHCHR) ਦੇ ਦਫਤਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚ ਸੀ।

15 ਮਾਰਚ, 2006 ਨੂੰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ UNCHR ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕੌਂਸਲ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਲਈ ਭਾਰੀ ਵੋਟਾਂ ਪਾਈਆਂ।

## ਇਤਿਹਾਸ
UNHRC ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ECOSOC ਦੁਆਰਾ 1946 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਹਿਲੇ ਦੋ "ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਕਮਿਸ਼ਨਾਂ" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ (ਦੂਸਰਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਕਮਿਸ਼ਨ)। ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਚਾਰਟਰ (ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਆਰਟੀਕਲ 68 ਦੇ ਅਧੀਨ) ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਧੀਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਜਨਵਰੀ 1947 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਡਰਾਫਟ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੁਆਰਾ 10 ਦਸੰਬਰ, 1948 ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸਰੀਰ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ। 1947 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ, ਇਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਜਾਂ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ।

1967 ਵਿੱਚ, ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨੀਤੀ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ। ਦਹਾਕੇ ਦਾ ਸੰਦਰਭ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਡਿਕਲੋਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸਰਗਰਮ ਨੀਤੀ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਸਲੀ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ। ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਕਮਿਸ਼ਨ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ।

ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ, ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਾਰਜ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿਲੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਥੀਮ-ਅਧਾਰਿਤ ਵਰਕਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਆਈ, ਜੋ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੋਣਗੇ।

ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਉਪਾਅ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸਿਆਸੀਕਰਨ ਕਾਰਨ। ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੱਕ, UNCHR ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਬਦਨਾਮ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ।

ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ 27 ਮਾਰਚ, 2006 ਨੂੰ ਜਿਨੀਵਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅੰਤਿਮ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੇ ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮੇਟੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਓਈਗੋਨ ਝੀਲ

**ਓਈਗੋਨ ਝੀਲ** (  ) ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਵਖਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ।

ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਲਾਮਾ ਜਲਖਾਨਜ਼ ਖੁਤਗਟ ਸੋਡਨੋਮਿਨ ਦਮਦੀਨਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਜਨਮ 1874 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਓਗੀ ਝੀਲ

**ਓਗੀ ਝੀਲ** (  , [ɵˈɟi nʊːr] ) ਮੱਧ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਅਰਖੰਗਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਝੀਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੇ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ *ਐਨਾਟੀਡੇ* ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰੁਕਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਝੀਲ 3 ਮੀਟਰ (10 ਫੁੱਟ) ਡੂੰਘੀ।

ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਈ ਜਰ ਸੈਲਾਨੀ ਕੈਂਪ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟਾਂ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਓਰੋਗ ਝੀਲ

**ਓਰੋਗ ਝੀਲ**, ਜਾਂ **ਓਰੋਗ ਨੂਰ** (    ,  ) ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਬਾਯਨਖੋਂਗੋਰ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਬੋਗਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ।

ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 1216 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਟੂਯਿਨ ਗੋਲ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਖੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਕਿਨਾਰੇ ਨੀਵੇਂ ਅਤੇ ਰੇਤਲੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲੂਣ ਦਲਦਲ ਦੇ ਨਾਲ। ਬਾਰਸ਼ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਜਾਂ ਨਮਕੀਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਜੰਮਿਆ. ਇਹ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜਲਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸੰਗੀਨ ਦਲਾਈ ਝੀਲ

**ਸੰਗੀਨ ਦਲਾਈ ਝੀਲ** (  ) ਉੱਤਰੀ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਗਾਨ-ਉਲ, ਸ਼ਾਈਨ-ਇਡਰ, ਅਤੇ ਖੋਵਸਗੋਲ ਆਇਮਾਗ ਦੇ ਬਰੇਂਟੋਗਟੋਖ ਸਮਿਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਾਵਖਾਨ ਆਇਮਾਗ ਦੇ ਇਖ-ਉਲ ਜੋੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ, ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 8.4 ਰਿਕਟਰ ਸਕੇਲ ਦਾ 23 ਜੁਲਾਈ 1905 ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਬੋਲਨਈ ਭੂਚਾਲ ਆਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਟੇਲਮੇਨ ਝੀਲ

**ਟੇਲਮੇਨ ਝੀਲ** ( ,  ) ਜ਼ਾਵਖਾਨ, ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਟਾਪੂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਇਕੱਠੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਖਾਰੇਪਣ 6.49-7.61‰ ਹੈ।

6,210 ਤੋਂ 3,960 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੇਡੀਓਕਾਰਬਨ ਡੇਟਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਟੇਲਮੇਨ ਝੀਲ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਨਾਲੋਂ 15 ਅਤੇ 20 ਮੀਟਰ ਘੱਟ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਟੋਲਬੋ ਝੀਲ

**ਟੋਲਬੋ ਝੀਲ** (, ) ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਲਗਭਗ  ਓਲਗੀ  ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਓਲਗੀ  ਅਤੇ ਖੋਵਦ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁੱਖ ਸੜਕ 'ਤੇ।

ਉਚਾਈ  'ਤੇ ਹੈ । ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਰੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੱਛਰ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹਰ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕੈਂਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਟੋਲਬੋ ਝੀਲ ਨੂੰ 100 ਕਾਜ਼ਾਨ (100 ਬਰਤਨ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਝੀਲ ਵਿੱਚ 100 ਡੂੰਘੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਅਤੇ ਟੋਲਬੋ ਝੀਲ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕੈਂਪ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਤੈਰਾਕੀ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਝੀਲ 185 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਟੋਲਬੋ ਝੀਲ (1921) ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਅਤੇ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਗੋਰੇ ਰੂਸੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਖਯਾਰਗਸ ਨੂਰ

**ਖਯਾਰਗਾਸ ਝੀਲ** (    ) ਖਯਾਰਗਾਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਯੂਵੀਐਸ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਪੱਛਮੀ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੂਣ ਝੀਲ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਯਾਰਗਾਸ ਝੀਲ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਮੁੱਲ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ:

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਤਰਖੀਨ ਸਾਗਾਨ ਝੀਲ

**ਤਰਖੀਨ ਸਾਗਾਨ ਝੀਲ** (     , [tʰirˈçin t͡sʰaˈʁaɴ nʊːr], ਮੱਧ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਖੰਗਾਈ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਅਰਖੰਗਈ ਸੂਬੇ ਦੇ ਤਾਰੀਤ ਸੋਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਉਲਾਨਬਾਤਰ ਤੋਂ 670 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਤਾਰੀਅਤ ਸੂਮ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ 180 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ।

ਖੋਰਗੋ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਝੀਲ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਸਿਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ 10 ਨਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਵਲ ਸੁਮਨ ਨਦੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਖੋਰਗੋ-ਤੇਰਖਿਨ ਸਾਗਾਨ ਨੂਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਫੰਡ ਦੇ ਸਾਂਝੇ 2022 ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਝੀਲ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 1995 ਵਿੱਚ 7950.0 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ 6.4% ਘਟ ਕੇ 2015 ਵਿੱਚ 7440.1 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਝੀਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 23.5% ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ 39.4% ਰੇਤ ਅਤੇ ਮਿਟੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਤਰਿਆਤੁ-ਚਲਤੁ
* ਤਾਰਹੀਨ ਕੈਗਾਨ ਨੂਰ
* Олон улсын ач холбогдол бyхий ус, намгархаг газар: Тэрхийн цагаан нуур, 2022 (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਵੈਟਲੈਂਡਜ਼: Terkhin tsagan lake, 202)
* https://wwfasia.awsassets.panda.org/downloads/terkhiin%20tsagaan%20lake%20ramsar.pdf

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਉਲਾਨ ਝੀਲ

**ਉਲਾਨ ਝੀਲ** (  ) (  ) (  ) ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਓਮਨੋਗੋਵੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੰਡਲ-ਓਵੂ ਅਤੇ ਬੁਲਗਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਸੀ। ਇਹ 1995 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਸ ਥਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਮਾੜੇ ਨੇ। ਇਹ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਵਿਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਯਾਖੀ ਝੀਲ

**ਯਾਖੀ ਝੀਲ** ( ,  ) ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਦੋਰਨੋਦ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚੋਇਬਲਸਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ 670 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹੈ, 20.4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 11.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜਾ ਹੈ।  ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 97 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਡੂੰਘਾਈ 4 ਮੀਟਰ ਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਅਚਿਤ ਝੀਲ

**ਅਚਿਤ ਝੀਲ** (  ,  )  ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਉਵਸ ਐਮਾਗ  (ਉਵਸ ਪ੍ਰਾਂਤ),  ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ  ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 1,435 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ  ਇਹ 290 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ  ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ 28 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ, 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜੀ, ਅਤੇ 10 ਮੀਟਰ ਡੂੰਘੀ ਹੈ । ਤੱਟ ਸਟੈਪਸ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦਲਦਲੀ ਹੈ। ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਦੀਆਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟਾਂ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਐਨੋਟੇਟਿਡ ਰਾਮਸਰ ਸੂਚੀ: ਮੰਗੋਲੀਆ
* ਵੱਡਾ ਸੋਵੀਅਤ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ - ਰੂਸੀ (АЧИТ-НУР)
* ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਲਿਮਨੋਲੋਜੀਕਲ ਕੈਟਾਲਾਗ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਚਾਪੜ

ਹਾਰੇ, ਹਾਰੀਆਂ, ਭੜੋਲੇ, ਭੜੋਲੀਆਂ ਉਪਰ ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਢੱਕਣ ਬਣਾ ਕੇ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਪੜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚਾਪੜ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬਣਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਕੂੰਡੀ ਵਰਗਾ ਚਾਪੜ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਪੱਧਰਾ ਚਾਪੜ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹਾਰੇ ਅਤੇ ਹਾਰੀਆਂ ਉਪਰ ਜਿਹੜੇ ਚਾਪੜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਪੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਧੂੰਆਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਮੋਰੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਵਿਚਾਲੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਮੋਰੀ ਰੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪਾ ਕੇ ਚਾਪੜ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਚੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਾਰੇ, ਹਾਰੀਆਂ ਉਪਰ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੀ ਚਾਪੜ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਭੜੋਲੇ, ਭੜੋਲੀਆਂ ਉਪਰ ਪੱਧਰੇ ਚਾਪੜ ਹੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਚਾਪੜ ਕਾਲੀ ਤੂੜੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਹਾਰੇ, ਹਾਰੀ, ਭੜੋਲੇ, ਭੜੋਲੀ ਦਾ ਚਾਪੜ ਜੇਕਰ ਪੱਧਰਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹੇ ਸਾਈਜ਼ ਦਾ ਇਕ ਕੁ ਇੰਚ ਮੋਟਾ ਚਾਪੜ ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਪੱਧਰਾ ਵਿਉਂਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਇਹ ਚਾਪੜ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸ ਚਾਪੜ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਕੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਫੇਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਧਰਾ ਚਾਪੜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਕੂੰਡੀ ਦੀ ਛੇਪ ਵਰਗਾ ਚਾਪੜ ਬਣਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜਿਸ ਹਾਰੇ, ਹਾਰੀ ਦਾ ਚਾਪੜ ਬਣਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਾਈਜ਼ ਦੀ ਕੂੰਡੀ ਨੂੰ ਮੂਧੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਉਪਰ ਕੱਪੜਾ ਰੱਖ ਕੇ ਚਾਪੜ ਵਿਉਂਤਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਚਾਪੜ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਫੇਰ ਚਾਪੜ ਨੂੰ ਕੁੰਡੀ ਉਪਰੋਂ ਲਾ ਕੇ ਉਸ ਉਪਰ ਕੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਫੇਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੂੰਡੀ ਦੀ ਛੇਪ ਵਰਗਾ ਚਾਪੜ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਹਾਰੇ, ਹਾਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚਾਪੜਾਂ ਵਿਚ ਚਾਪੜ ਬਣਾਉਣ ਸਮੇਂ ਹੀ ਮੋਰੀਆਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼ਿਸ਼ੀਰ ਕੁਮਾਰ ਘੋਸ਼

**ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਕੁਮਾਰ ਘੋਸ਼** (1840–1911) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1868 ਵਿੱਚ *ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪੱਤਰਿਕਾ* ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।  ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਸੀ।

ਉਸਨੇ 1875 ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦੀ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਹੱਸਵਾਦੀ-ਸੰਤ ਭਗਵਾਨ ਚੈਤੰਨਿਆ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ 1897 ਵਿੱਚ *ਭਗਵਾਨ ਗੌਰੰਗਾ ਜਾਂ ਸਭ ਲਈ ਮੁਕਤੀ* ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਸੀ   ਉਸਨੇ ਕਈ ਜੀਵਨੀਆਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ: ਨਰੋਤਮ ਚਰਿਤ।  ਉਹ 1857 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਏ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੈਚ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ (ਲੋਕ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1840
ਮਨਮੋਹਨ ਕੌਰ

**ਮਨਮੋਹਨ ਕੌਰ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿੱਤਰੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਹੈ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
*ਕਸਤੂਰੀ ਦੀ ਮਹਿਕ (1994)
*ਮਹਿਕ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ (1993)
*ਚੌਦਾਂ ਫੇਰੇ (1997)
*ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਤੱਕ (1990)
*ਨਾਨਕੀ ਦਾ ਵੀਰ (1969)
*ਮਨ ਦੇ ਬੋਲ (1993)
*ਸਗਲੀ ਚਿੰਤ (1991
*ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ
ਮੱਲਿਕਾ ਚੱਬਾ

**ਮੱਲਿਕਾ ਚੱਬਾ** ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਮੱਲਿਕਾ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਜੋ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਰੇਂਜ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਮੱਲਿਕਾ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟਰੱਸਟ ਫਾਰ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਲਚਰਲ ਹੈਰੀਟੇਜ (INTACH) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਮੱਲਿਕਾ ਨੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਤੇਲ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਲਾ ਬਹਾਲੀ ਸਿੱਖੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੇਂਟ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਚੈਰਿਟੀ ਗਰੁੱਪ ਚਾਈਲਡ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਵੈਲਫੇਅਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸੋਲੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾਈ।

ਚੱਬਾ ਨੇ " ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਆਰਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ " ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗੀਨ ਕਲਾ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਲਿਆ।   ਉਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁਡ ਫ਼ਿਲਮ ਬਕਰਾ ਲਈ *ਦਿ ਡਿਵਾਇਨ ਗੋਟ* ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵੀ ਬਣਾਈ ਹੈ। 

## ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੈਣੀ

**ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੈਣੀ** ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। 

### ਨਾਵਲ
**ਡਾਰੋਂ ਵਿਛੜੀ ਕੂੰਜ* 
**ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਨ ਤੇ ਕਬਹੂੰ ਨ ਟਰੋਂ*
**ਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪੁੰਨਿਆ*
**ਫਰਿਸ਼ਤੇ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਅੰਜੁਮ ਸਲੀਮੀ

**ਅੰਜੁਮ ਸਲੀਮੀ**  ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ।  

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਧੀ ਦਾ ਵੈਣ*
**ਸੰਤਾਪ*
**ਸੁੱਕੇ ਅੱਥਰੂ*
* *ਮੈਂ* 
**ਨਵੀਂ ਪੁੰਗਾਰ*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਆਗ਼ਾ ਨਿਸਾਰ

**ਆਗ਼ਾ ਨਿਸਾਰ** ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਸੀ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਗਵਾਹੀ*-,, , 
**ਤਸਦੀਕ*
**ਕਾਂਚ ਕੇ ਜੁਗਨੂੰ* 
**ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਕੱਦ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਨੇ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸੁਖਜੀਤ ਕੌਰ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ

**ਸੁਖਜੀਤ ਕੌਰ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ** ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਹੈ।
 
### ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਚੁਮਾਸਾ*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਊਊਰੇਗ ਝੀਲ

**ਊਊਰੇਗ ਝੀਲ** (  , *Üüreg nuur*,  ) ਪੱਛਮੀ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਂਡੋਰਹੀਕ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਰੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਯੂਵੀਐਸ ਨੂਰ ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਗ੍ਰੇਟ ਲੇਕਸ ਹੋਲੋ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਤਸਾਗਾਨ ਨਦੀ ਦੀ ਖੱਡ ( *ਤਸਾਗਾਨ ਸ਼ੁਵੁਤ ਉਲ*  ) ਝੀਲ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਢਲਾਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਹਨ, ਬਿਨਾਂ ਖਾੜੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪਾਂ ਦੇ। ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਹਨ। ਨਿਰੰਤਰ ਵਹਾਅ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਖਾਰੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਖਾਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੇੜੇ ਦਲਦਲ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੂਟੇ ਅਤੇ ਦਲਦਲ ਉੱਗਦੇ ਹਨ। ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਕਾਰਨ ਖਾਰਾ ਹੈ।

ਊਊਰੇਗ ਝੀਲ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਇੱਕ ਮਾਰੂਥਲ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਫ਼ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ 800-900 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਹੈ। ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮ ਖਾਰਾਪਣ 4.17 g/L ਹੈ।

## ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ 
ਖਾਨਖੁਖੀ ਪਹਾੜ, ਤੋਖਤੋਸ਼ਿਨ-ਸ਼ੀਲ ਪਹਾੜ, ਖਰਖਿਰਾ ਤੁਰਗਨ ਪਹਾੜ, ਉਲਿਆਸ ਕੱਚ ਦਾ ਜੰਗਲ [  , ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ, ਚੱਟਾਨ ਅਰਗਾਲੀ, ਰਾਮ, ਹਿਰਨ, ਹਿਰਨ, ਚੀਤਾ, ਲਿੰਕਸ, ਆਈਬੈਕਸ, ਮਾਰਟਨ, ਸੂਰ, ਬਘਿਆੜ, ਰੋ ਹਿਰਨ, ਬਘਿਆੜ, ਲੂੰਬੜੀ, ਗਿਲਹਰੀ, ਪਟਰਮਿਗਨ, *ਬਾਰਿਸ਼*, ਸਾਇਬੇਰੀਅਨ ਕੈਪਰਕੇਲੀ, ਤਿਤਰ, ਹੇਜ਼ਲ ਪਹਾੜੀ ਗਰੌਸ , ਖਰਗੋਸ਼, ਸਾਇਬੇਰੀਅਨ ਚਿਪਮੰਕ, ਕੋਰਸੈਕ ਲੂੰਬੜੀ, ਮੈਨੁਲ, ਬੈਜਰ, ਬਦਬੂਦਾਰ ਭੂਰਾ [, ਆਰਟੀਚੋਕ, ਖਰਗੋਸ਼, ਮਾਰਮੋਟ, ਗਿਲਹਰੀ, ਸਤਰੰਗੀ ਤਿੱਤਰ [, ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਪੰਜ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਜਰਬੋਆ, ਡੇਸਮੈਨ, ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਗਰਾਉਂਡ ਜੇ, ਬੋਜ਼ਲੌਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਪੌਦੇ। ਝੀਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੰਛੀ (ਹੰਸ, ਹੰਸ, ਬਤਖ), ਮੋਰ, ਪੈਲੀਕਨ ਅਤੇ ਹੋਰ। ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਗ੍ਰੇਲਿੰਗ ( *ਥਾਈਮੈਲਸ ਬ੍ਰੇਵਿਰੋਸਟ੍ਰਿਸ* ) ਅਤੇ ਅਲਤਾਈ ਕਾਰਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਘੋਸ਼

**ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਘੋਸ਼** (1844 – 11 ਅਗਸਤ 1928)  ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਛਾਪਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1900 ਵਿੱਚ *ਸਰਸਵਤੀ*, ਪਹਿਲਾ ਹਿੰਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਜਗਤ ਦਾ ਕੈਕਸਟਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 

2013 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਘੋਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 1844 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਹਾਵੜਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਾਰਨ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਘੋਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ-ਕਾਜੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। 1884 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। *ਪ੍ਰਬਾਸੀ* ਅਤੇ *ਦ ਮਾਡਰਨ ਰਿਵਿਊ* ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਸਾਲੇ ਇੱਥੇ ਛਪਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਮੋਟਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਘੋਸ਼ ਦੀ ਮੌਤ 11 ਅਗਸਤ 1928 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ (ਲੋਕ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1844
ਉਵਸ ਝੀਲ

**ਵਸ  ਝੀਲ** (      , pronounced [ʊw̜s ˈnʊːr] ;      ) ਇੱਕ ਐਂਡੋਰਹੀਕ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖਾਰੀ ਝੀਲ ਹੈ - ਯੂਵੀਐਸ ਨੂਰ ਬੇਸਿਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਤਹ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ, 3,350 ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ&nbsp;759 'ਤੇ km 2&nbsp;ਮੀਟਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ  ਝੀਲ ਦਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਸਿਰਾ ਰੂਸੀ ਸੰਘ ਦੇ ਟੂਵਾ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬਸਤੀ ਉਲਾਂਗੌਮ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਇਹ ਖੋਖਲਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖਾਰਾ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਨਾਮ 
ਨਾਮ ਉਵਸ ਨੂਰ  (ਕਈ ਵਾਰ ਉਬਸਾ ਨੋਰ ਜਾਂ ਉਬਸ੍ਨੂਰ ਦਾ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ) *ਸਬਸੇਨ* ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਤੁਰਕੀ/ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਐਰਾਗ (ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਦੁੱਧ ਦੀ ਵਾਈਨ) ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਕੌੜੇ ਡ੍ਰੈਗਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ *ਨੂਰ*, ਝੀਲ ਲਈ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਸ਼ਬਦ। ਇਹ ਨਾਮ ਝੀਲ ਦੇ ਖਾਰੇ, ਪੀਣ ਯੋਗ ਪਾਣੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ। 

## ਭੂਗੋਲ 
[thumb| ਸਪੇਸ ਤੋਂ [ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਉਦਾਸੀ|ਗ੍ਰੇਟ ਲੇਕਸ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ । ਉਵਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਪਰ]]
ਇੱਕ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਲੋਕ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸਰਟਕਾਈ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਤਰ, ਜੋ ਕਿ ਅਦਭੁਤ ਨਹਿਰਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਨਹਿਰ ਖੋਦ ਕੇ ਉਵਸ  ਝੀਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇੜਲੀ ਝੀਲ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਵਸ  ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਹਿਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰਕਟਾਈ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ "ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਸਬਸੇਨਰ ਬਣੋ!" ਇੱਕ ਨਾਮ ਜਿਸਨੂੰ "ਬੁਰਾ ਵਾਈਨ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਡਰੈਗਜ਼ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਥਿਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। . ."

ਉਵਸ ਝੀਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 84 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ 79 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਹੈ , 6 ਮੀਟਰ  ਦੀ ਔਸਤ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਬੇਸਿਨ ਖਾਨ ਖੋਖੀ ਰਿਜ ਦੁਆਰਾ ਬਾਕੀ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਇੱਕ ਰਿਫਟ ਝੀਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸੋਚਦੇ ਹਨ।

ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਖੰਗਈ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਬਰੂਨਟੁਰੂਨ, ਨਾਰੀਨ ਗੋਲ, ਅਤੇ ਟੇਸ (ਝੀਲ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਫੀਡ) ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਅਲਤਾਈ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਖਾਰਖਿਰਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਸੰਗਿਲ ਗੋਲ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*  ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਪੋਰਟਲ

* ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਯੂਨੈਸਕੋ ਮੁਲਾਂਕਣ
* ਡਾਟਾ ਸੰਖੇਪ ਉਵਸ  Nuur
* ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਉਵਸ  ਨੂਰ ਬੇਸਿਨ, ਰਸ਼ੀਅਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਟੂਵਾ) ਅਤੇ ਮੰਗੋਲੀਆ 

* ਨੈਚੁਰਲ ਹੈਰੀਟੇਜ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਫੰਡ - ਯੂਵੀਐਸ ਨੂਰ ਬੇਸਿਨ 
* ਉਵਸ  ਨੂਰ ਬੇਸਿਨ (ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਮੰਗੋਲੀਆ) ਦੇ ਕਲਾਡੋਸੇਰਨ ਅਤੇ ਕੋਪੇਪੌਡ ਫੌਨਾ 'ਤੇ ਨੋਟਸ
* ਉਵਸ  ਝੀਲ, ਮੰਗੋਲੀਆ 
* ਉਬਸੁਨੂਰ ਹੋਲੋ ਸਟੇਟ ਬਾਇਓਸਫੀਅਰ ਰਿਜ਼ਰਵ
* Ubsu-Nur ਬਾਇਓਸਫੀਅਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
* ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ - ਟੂਵਾ ਦਾ ਗਣਰਾਜ
* ਉਬਸੂ ਨੂਰ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਫੋਟੋ
* ਉਵਸ -nuur ਬੇਸਿਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਨਸਪਤੀ ਦੀ ਵੰਡ
* ਝੀਲ ਉਵਸ  ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਗਿੱਲੇ ਭੂਮੀ 
* ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਲਿਮਨੋਲੋਜੀਕਲ ਕੈਟਾਲਾਗ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਅਬੰਤ ਝੀਲ ਨੇਚਰ ਪਾਰਕ

**ਝੀਲ ਅਬੰਤ** Turkish: Abant Gölü ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਐਨਾਟੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਬੋਲੂ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ 1,328 ਮੀਟਰ (4,357 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹੈ। ਬੋਲੂ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਸੀਟ ਤੋਂ 32 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (20 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਛੁੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।  ਇਸਤਾਂਬੁਲ - ਅੰਕਾਰਾ ਮੋਟਰਵੇਅ O.4  (ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਰੂਟ E80 ) ਜਾਂ ਮਾਊਂਟ ਬੋਲੂ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਾਈਵੇਅ D.100 ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ, ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ)। ਅਬੰਤ ਝੀਲ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਪਾਰਕ ਹੈ।

ਝੀਲ  ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ   ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾ ਸਥਾਨ  ਹੈ । ਝੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਹੋਟਲ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਕਲਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੇੜਲੇ ਕਸਬੇ ਮੁਦੁਰਨੂ, 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਪਰਿਵਾਰਕ ਗੈਸਟ ਹਾਊਸਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, 8 ਕਿਮੀ (5.0 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਬੋਲੂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ, ਅਬੈਂਟ ਇਜ਼ੇਟ ਬੇਸਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ ਹੈ।

ਯੂਰਪੀਅਨ ਬਲੈਕ ਪਾਈਨ, ਸਕਾਟਸ ਪਾਈਨ, ਓਕਸ, ਐਸ਼, ਹਾਰਨਬੀਮ, ਵਿਲੋ, ਜੂਨੀਪਰ, ਟੈਮਰਿਸਕ, ਹੇਜ਼ਲ, ਆਮ ਮੇਡਲਰ, ਅਤੇ ਸਟ੍ਰਾਬੇਰੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦਰਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਜੋ ਝੀਲ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਫੇਲੋ ਡੇ, ਰੋਏ ਹਨ।, ਲਾਲ ਹਿਰਨ, ਭੂਰੇ ਰਿੱਛ, ਬਘਿਆੜ, ਲਾਲ ਲੂੰਬੜੀ, ਗਿੱਦੜ, ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖਰਗੋਸ਼, ਜੋ ਕਿ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਝੀਲ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਝੀਲ ਅਬੈਂਟ ਟਰਾਊਟ *ਸਲਮੋ ਅਬੈਂਟਿਕਸ* ਦੁਆਰਾ ਆਬਾਦ ਹੈ, ਟਰਾਊਟ ਦੀ ਇੱਕ (ਉਪ) ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਜੋ ਸਿਰਫ ਇਸ ਝੀਲ ਲਈ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਚੁਰ

ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਚੂਰ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਪਰ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਣਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੋਟੀ ਟੁੱਕ ਬਣਾਉਣ ਸਮੇਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਉਪਰ ਤਵਾ ਰੱਖ ਕੇ ਸਿਰਫ ਇਕ ਫੁਲਕਾ/ਰੋਟੀ ਹੀ ਪਕਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਚੂਰ ਉਪਰ ਤਵੀ ਰੱਖ ਕੇ ਇਕੋ ਵੇਰ ਹੀ ਕਈ ਫੁਲਕੇ ਪਕਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬੜੇ ਪਤੀਲੇ, ਬਲਟੋਹੀਆਂ, ਬੜੀਆਂ ਕੜਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਚੂਰ ਉਪਰ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚੁਰ ਵਿਆਹਾਂ ਸਮੇਂ ਹਲਵਾਈਆਂ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਚੁਰ ਨੂੰ ਭੱਠੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਏਸ ਚੂਰ ਉਪਰ ਹਲਵਾਈ ਕੜਾਹ, ਮਠਿਆਈਆਂ, ਦਾਲਾਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਚੌਲ, ਰੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਖਾਣ ਵਸਤਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਚੁਰਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਘਰ ਦੀ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਚੂਰ ਤੂੜੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੂਰ ਦਾ ਮੂੰਹ 11 ਕੁ ਇੰਚ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿਹੇ ਚੁਰ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਗੁਲਾਈ 13 ਕੁ ਇੰਚ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੂਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 14 ਕੁ ਇੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੁਰ ਦੀਆਂ ਵੱਟਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ 11 ਕੁ ਇੰਚ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੁਟਾਈ 3 ਕੁ ਇੰਚ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਗੋਲ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਮਿਣਤੀ ਮੈਂ ਆਮ ਚੁਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਚੂਰਾਂ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਡੀਆਂ ਵੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੂਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਇੰਨ-ਬਿੰਨ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।(ਵੇਖੋ ਚੁੱਲ੍ਹਾ) ਚੂਰ ਪੱਕੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਲਾ ਕੇ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਹਲਵਾਈ ਵਾਲੀ ਚੂਰ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਚੂਰ ਪੱਟਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਥਾਂ ’ਤੇ ਗੁੜ ਤੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਸ਼ਗਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੋਲ ਚੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਗੁਲਾਈ 20 ਕੁ ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡੂੰਘਾਈ 28 ਕੁ ਇੰਚ ਤੱਕ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੂਰ ਦੀ ਗੁਲਾਈ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਉਪਰ ਪੱਕੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਕੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਲਾਣ ਨਾਲ ਚੁਰ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨਹੀਂ ਭਰਦੇ। ਦੂਸਰੇ ਚੁਰ ਉਪਰ ਬਰਤਨ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਚੂਰ ਵਿਚ ਬਾਲਣ ਪਾਉਣ ਲਈ ਚੁਰ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਿਰਛਾ ਜਿਹਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਹਲਵਾਈਆਂ ਕੋਲ ਤੇਲ ਦੇ ਖਾਲੀ ਢੋਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚੱਕਮੀਆਂ ਚੂਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਲੱਕੜ ਮਹਿੰਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਆਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੂਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਦਾ ਕੋਲਾ ਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਗੈਸ ਬਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਐਰਾਗ ਝੀਲ

ਐਰਾਗ ਝੀਲ ਐਰਾਗ ਝੀਲ (ਮੰਗੋਲੀਆ)**ਐਰਾਗ ਝੀਲ** ( , pronounced [ˈæe̯ɾɐ̆k ˈnʊːɾ] ) ਪੱਛਮੀ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਡਿਪ੍ਰੇਸ਼ਨ  ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਖਾਰ-ਅਸ, ਖਾਰ, ਡੋਰਗਨ, ਅਤੇ ਖਯਾਰਗਾਸ ।

ਇਹ ਝੀਲ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੈਰਗਾਸ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਹੀ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਸੀ।

ਝੀਲ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਹਾਅ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਝੀਲ ਇੱਕ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ 200-300 ਮੀਟਰ ਚੌੜੀ ਨਹਿਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਦੇ  ਖਿਆਰਗਾਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਝੀਲ ਲਗਭਗ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਤੱਕ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਤਾਪਮਾਨ ਕਾਫ਼ੀ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, 1 - 2.5&nbsp;°C ਹੋਰ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਅਕਡੋਗਨ ਝੀਲ

**ਅਕਡੋਗਨ ਝੀਲ** (ਜਿਸਨੂੰ "ਲੇਕ ਹੈਮੂਰਪਰਟ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਗੁਆਂਢੀ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਉਹ ਲਗਭਗ 200 ਮੀਟਰ (660 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਇੱਕ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਟੀ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉਚਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਹਨ ਜੋ ਮੁਸ ਸੂਬੇ ਦੇ ਵਾਰਟੋ ਇਲਸੇ (ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ) ਵਿੱਚ ਹਨ।

## ਵੱਡੀ ਝੀਲ 
ਅਕਡੋਗਨ ਝੀਲ (ਤੁਰਕੀ: Akdoğan Lake) 39°8′22″N 41°44′29″E ਉੱਤੇ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ 2,149 ਮੀਟਰ (7,051 ਫੁੱਟ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਡੂੰਘਾਈ 21 ਮੀਟਰ (69 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਤਹ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 11 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (4.2 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਬਰਫ ਇਸ ਨੂੰ ਖੁਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਇਸਕੇਂਡਰ ਕ੍ਰੀਕ ਨੂੰ ਡੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।

## ਛੋਟੀ ਝੀਲ 
ਲੇਕ ਸਮਾਲ ਅਕਡੋਗਨ ਝੀਲ 39°6′37″N 41°53′30″E ਉੱਤੇ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ 2,173 ਮੀਟਰ (7,129 ਫੁੱਟ) ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਡੂੰਘਾਈ 47 ਮੀਟਰ (154 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਤਹ ਖੇਤਰਫਲ 1.54 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (0.59 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ। ਇਹ ਭੂਮੀਗਤ ਨਦੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁੱਖ ਝੀਲ ਨੂੰ ਭਰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਅਜਯਗੋਲ ਝੀਲ

**ਅਜਯਗੋਲ** ( *ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਬਦਿਕ "ਬਿਟਰ ਝੀਲ"* ) ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਏਜੀਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਡੇਨਿਜ਼ਲੀ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਅਫਯੋਨਕਾਰਾਹਿਸਰ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਅਤੇ ਬੁਰਦੂਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਐਂਡੋਰਹੀਕ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਤਹ ਖੇਤਰ 100 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ , ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ 100 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ,  35 km² ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ , ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 1.63 ਮੀਟਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਦੇ ਨਾਲ। ਝੀਲ ਇਸਦੇ ਸੋਡੀਅਮ ਸਲਫੇਟ ਭੰਡਾਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰਕ ਸੋਡੀਅਮ ਸਲਫੇਟ ਉਤਪਾਦਨ ਕਾਰਜ ਇੱਥੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ। ਇਹ ਡੇਨਿਜ਼ਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਤੱਕ, ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਕਸਬੇ ਬੋਜ਼ਕੁਰਟ, Çਰਦਕ, ਦਾਜ਼ਕੀਰੀ ਅਤੇ ਬਾਸ਼ਮਾਕੀ ਹਨ।

ਝੀਲ ਦੀ ਉਚਾਈ 836 ਮੀਟਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਫਾਲਟ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਉੱਚ-ਸਲਫੇਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗਸ ਦੁਆਰਾ ਖੁਆਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸਤਹੀ ਨਮਕੀਨ ਵਿੱਚ 12.5 ਮਿਲੀਅਨ ਮੀਟਰਕ ਟਨ ਸੋਡੀਅਮ ਸਲਫੇਟ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਸੰਭਾਵਤ ਕੁੱਲ ਭੰਡਾਰ 70 ਮਿਲੀਅਨ ਮੀਟਰਿਕ ਟਨ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਭੰਡਾਰ 82 ਮਿਲੀਅਨ ਮੀਟਰਕ ਟਨ ਦੇ ਨਾਲ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਉਤਪਾਦਨ ਦਰ 100,000 ਟਨ ਸੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਝੀਲ ਨੂੰ *ਅਨਾਉ* ( Greek ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ), ਅਤੇ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਸਬੇ ਦਾ ਨਾਮ ਅਨੂਆ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਰੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ *ਅਸਕਾਨੀਆ* ਝੀਲ (Ἀσκανία) ਵੀ ਇਹੀ ਝੀਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 

## ਹੋਰ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਆਕ੍ਯਾਯਨ ਝੀਲ

**ਆਕ੍ਯਾਯਨ ਝੀਲ** ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ।

ਆਕ੍ਯਾਯਨ ਝੀਲ ਅਡਾਨਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਕਰਾਤਾਸ਼ ਇਲਸੇ (ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈਲਗਭਗ 36°36′N 35°31′E 'ਤੇ। ਇਹ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਤੱਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਤਲੀ ਪੱਟੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਅਯਾਮ ਲਗਭਗ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (3.7 ਮੀਲ) ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਖੋਖਲੀ ਝੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੇਹਾਨ ਨਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ ਜੋ ਝੀਲ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੀਲ ਦੀ ਖਾਰੇਪਣ ਘੱਟ ਹੈ। ਝੀਲ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਪਰ ਰੇਤ ਦੀ ਲਹਿਰ ਝੀਲ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ 1,700 ਹੈਕਟੇਅਰ (4,200 ਏਕੜ) ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਸਾੰਭ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਏਗੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਬਲਜੀਤ ਰੈਣਾ

**ਬਲਜੀਤ ਰੈਣਾ** (ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1958) ਜੰਮੂ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫਿ਼ਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ ਉਸਦੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੈਲੇਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਡੋਗਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਨਾਵਲ 'ਹਾਸ਼ੀਏ ' ਦਾ 'ਬੌਣਾ ਰੁੱਖ' ਨਾਮ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੈਣਾ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1958 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਨਾਨਕ ਚੱਕ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਠੂਆ, ਰਾਜ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਮੈਨੂੰ ਇਵੇਂ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰ* 
*ਇਕ ਜਮਾਂ ਦੋ ਮਨਫ਼ੀ (12 ਨਵੰਬਰ 2021)
**ਅਜੀਬ ਆਦਮੀ* (12 ਨਵੰਬਰ 2021)
**ਮੇਰਾ ਕਸੂਰ ਕੀ ਹੈ: ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ* (12 ਨਵੰਬਰ 2021)
**ਮੇਰੇ ਏਹ ਸਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ*
  
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਅਰਿਨ ਝੀਲ

**ਅਰਿਨ ਝੀਲ** (ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ: *Arin Gölü* ; ਵੀ *Sodalı Göl*   ) ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਡਾ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਟਲਿਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਅਦਿਲਸੇਵਾਜ਼ ਇਲਸੇ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਮੱਧ ਬਿੰਦੂ   'ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਅਦਿਲਸੇਵਾਜ਼ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (0.62 ਮੀਲ) ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਆਲਵੀ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਵੈਨ ਝੀਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਈ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੀ ਉਚਾਈ 1,650 ਮੀਟਰ (5,410 ਫੁੱਟ) ਹੈ।

ਝੀਲ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 13 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (5.0 ਵਰਗ ਮੀਲ)। ਗਡਵਾਲ, ਲਾਲ-ਕਰੈਸਟਡ ਪੋਚਾਰਡ ਅਤੇ ਰਡੀ ਡਕ ਝੀਲ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਅਰਸਲਾਨਕੋਏ ਤਲਾਬ

**ਅਰਸਲਾਨਕੋਏ  ਤਲਾਬ** ਮੇਰਸਿਨ ਸੂਬੇ, ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤਲਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ  ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਤਾਲਾਬ ਮੇਰਸਿਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਅਰਸਲਾਂਕੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਟੌਰਸ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ 37°00′29″N 34°17′05″E 'ਤੇ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਉਚਾਈ 1,370 ਮੀਟਰ (4,490 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਮਰਸਿਨ ਤੱਕ ਇਸਦੀ ਦੂਰੀ 53 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (33 ਮੀਲ) ਹੈ। ਇਹ 2007 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਆਸੀ ਚੈਟਰਜੀ

**ਸ਼੍ਰੇਆਸੀ ਚੈਟਰਜੀ** (ਜਨਮ 1960,  ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ।  ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਸੀ ਕੰਥਾ ਕਢਾਈ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ।  ਉਸ ਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਗੋਲਡਸਮਿਥ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Images of Chatterjee's art  on the Center of International Modern Art
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਅਮਿਕ ਝੀਲ

**ਅਮਿਕ ਝੀਲ** ਜਾਂ **ਅੰਤਾਕਿਯਾ ਦੀ ਝੀਲ** ( ) ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਹਟੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਓਰੋਂਟੇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਐਂਟੀਓਕ (ਆਧੁਨਿਕ ਅੰਤਾਕੀ ) ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ  ਸੀ। 1940-1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਝੀਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ 
right|thumb|ਐਂਟੀਓਕ ਦੀ ਝੀਲ, ਅਮੀਕ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੈਟਿੰਗ ਦਿਖਾ ਰਹੀ ਹੈ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ।
ਅਮਿਕ ਝੀਲ ਅਮਿਕ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਡੈੱਡ  ਸਾਗਰ ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਰਮ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ  ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਦਲਦਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਤਲਛਟ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਿਕ ਝੀਲ, ਪਿਛਲੇ 3,000 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੀ ਅੰਤਮ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਐਪੀਸੋਡਿਕ ਹੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਓਰੋਂਟੇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਆਊਟਲੈਟ ਦੇ ਗਾਦ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਝੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਟਕੀ ਵਾਧੇ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਝੀਲ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਐਂਟੀਓਕ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਬਣ ਗਈ। 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰਬ ਭੂਗੋਲਕਾਰ ਅਬੂ ਅਲ-ਫਿਦਾ ਨੇ ਇਸ ਝੀਲ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ, ਰਿਚਰਡ ਪੋਕੋਕੇ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ "ਬਾਹਰ-ਐਗੂਲੇ (ਵਾਈਟ ਝੀਲ)" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਝੀਲ ਨੇ 70 ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 50,000 ਵਸਨੀਕਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਟਾਕ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ, ਕਾਨੇ ਦੀ ਵਾਢੀ, ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਈਲ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਨਾਲ) ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਚਰਾਗਾਹਾਂ 'ਤੇ ਉਗਾਏ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਅਕਸ਼ਹੀਰ ਝੀਲ

**ਅਕਸ਼ਹੀਰ ਝੀਲ** (ਤੁਰਕੀ: Akşehir Gölü ) ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅਫਯੋਨਕਾਰਹਿਸਾਰ ਅਤੇ ਕੋਨਿਆ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਕਟੋਨਿਕ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਐਂਡੋਰਹੀਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ  ਅਕਸ਼ਹੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਾਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਝੀਲ ਨੂੰ ਏਬਰ ਚੈਨਲ, ਸੁਲਤਾਨ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਵੱਡੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੂਮੀਗਤ ਬਸੰਤ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਕਾਰਨ ਝੀਲ ਦੀ ਖਾਰਾਪਣ ਮੱਧ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੰਛੀ ਖੇਤਰ 
ਇਹ ਝੀਲ, ਜੋ ਕਿ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਰਡਲਾਈਫ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀਆਂ ਜਲ-ਪੱਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਖ ਵਖ ਕਿਸਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪੰਛੀ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਰੀਡ ਕੱਟਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਚੂੰਗੜਾ

ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਠੂਠੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਵੇ ਬਾਲਦੇ ਹਨ, ਚੂੰਗੜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੀਵਾਲੀ ਸਮੇ ਲੱਛਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਹਟੜੀ ਉਪਰ ਵੀ ਚੂੰਗੜੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਹੋਰ ਕਈ ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਸਮੇਂ ਚੂੰਗੜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਮੱਗਰੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਕੁੱਜੀਆਂ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਵੀ ਚੁੰਗੜਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਤੌਰ ਚੱਪਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਘਰ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਬਰਤਨ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਘੁਮਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਚੂੰਗੜੇ ਘੁਮਿਆਰ ਹੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਚੂੰਗੜੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਾਲੀ ਚਿਉਂਕਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਘਾਣੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਘਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿੱਟੀ ਲੈ ਕੇ ਘੁਮਿਆਰ ਚੱਕ ਉਪਰ ਚੂੰਗੜੇ ਡੌਲਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਚੂੰਘੜੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਦੂਸਰੇ ਬਰਤਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚੂੰਗੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਵੀ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਹੁਣ ਵੀ ਦੀਵਾਲੀ ਸਮੇਂ ਹੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਚੁੰਗੜੇ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ। ਹੁਣ ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸੋਨਮ ਡੋਲਮਾ ਬਰਾਊਨ

**ਸੋਨਮ ਡੋਲਮਾ ਬਰਾਊਨ** (ਜਨਮ 1953) ਇੱਕ ਤਿੱਬਤੀ-ਸਵਿਸ ਸਮਕਾਲੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
### ਆਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਸੋਨਮ ਡੋਲਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਂਗਪੋ, ਤਿੱਬਤ (ਅੱਜ ਕੋਂਗਪੋ, ਗੋਂਗਬੋਗਯਾਮਦਾ ਕਾਉਂਟੀ, ਨਿੰਗਚੀ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰ, ਤਿੱਬਤੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਖੇਤਰ, ਚੀਨ), ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ *ਭਿਖੂਨੀ*, ਕੁਨਸਾਂਗ (*ਮੋਲਾ*) ਵਾਂਗਮੋ,   ਅਤੇ ਤਸੇਰਿੰਗ ਦੀ ਧੀ, ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਤਿੱਬਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ 14ਵੇਂ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ, ਪੈਦਲ ਹਿਮਾਲਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਸੋਨਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।   ਸੋਨਮ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਨੇੜਲੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, ਸ਼ਿਮਲਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਪਤਝੜ 1962 ਵਿੱਚ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਸੂਰੀ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਜਾਣਾ ਪਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਨਮ ਨੇ ਇੱਕ ਤਿੱਬਤੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਵੇਟਰੈਸਿੰਗ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸ ਨੇ ਬਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਵਿਸ ਨੂੰ ਚਾਹ ਪਰੋਸ ਦਿੱਤੀ, ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਤਿੱਬਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ, ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ, ਮਾਰਟਿਨ ਬ੍ਰਾਊਨ ਸੋਨਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਕੁਨਸਾਂਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਲੈ ਗਿਆ: *ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜੇ ਮਾਰਟਿਨ ਨਾ ਆਇਆ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ  ਨੂੰ ਨਾ ਕਿਹਾ ਹੁੰਦਾ।* ਬਰਨ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਸਵਿਸ-ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ। ਹੁਣ, ਸੋਨਮ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ *ਟਸ-ਸਾ* ( ਮਹਾਯਾਨ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ- ਮੋਟੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ) ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਤਿੱਬਤ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ: *ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ* । 

### ਸਿੱਖਿਆ 
ਸੋਨਮ ਡੋਲਮਾ ਬ੍ਰਾਊਨ ਨੇ ਆਰਟ ਸਕੂਲ ਬਰਨ ਵਿਖੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਰਥਰ ਫਰੂਲਰ, ਲਿਓਪੋਲਡ ਸ਼ਰੋਪ, ਮਾਰੀਅਨ ਬਿਸੇਗਰ ਅਤੇ ਸਰਜ ਫੌਸਟੋ ਸੋਮਰ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ 2008 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲ  ਮੈਨਹਟਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹੀ; ਉਸ ਦਾ ਸਟੂਡੀਓ ਲੋਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੋਰੀਆ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਚਲੀ ਗਈ।  ਲੇਖਕ ( *ਈਸੇਨਵੋਗਲ* ) ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ( *ਹੂ ਕਿਲਡ ਜੌਨੀ* ) ਹੈ। *ਆਈਜ਼ਨਵੋਗਲ* ("ਆਇਰਨ ਬਰਡ"), ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦਾ 2009 ਦਾ ਨਾਵਲ, ਸੋਨਮ ਡੋਲਮਾ ਦੀ ਮਾਂ ਕੁਨਸਾਂਗ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਯਾਂਗਜ਼ੋਮ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਸਟ ਸੇਲਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ *ਅਕ੍ਰੋਸ ਮੇਨ ਮਾਉਂਟੇਨਜ਼* ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਸੋਨਮ ਦਾ ਬੇਟਾ ਤਾਸ਼ੀ ਬਰਾਊਨ ਵੀ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। 

## ਕੰਮ 
ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਜਰਮਨੀ, ਇਟਲੀ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਤਿੱਬਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।  

**ਪੇਂਟਿੰਗ**
thumb| ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ 2008 ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ
thumb| ਸੋਨਮ ਡੋਲਮਾ ਬ੍ਰਾਊਨ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟਿੰਗ, 2008 "ਤਿੱਬਤ ਲਈ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਕਲਾਕਾਰ" ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ
ਸੋਨਮ ਡੋਲਮਾ ਬਰਾਊਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ *ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ "ਨਸਲੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ" ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਹਨ*, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਬੋਧੀ ਸੰਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ।  ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਤਿੱਬਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* ਬਰਾਊਨ, ਯਾਂਗਜ਼ੋਮ (2009), *ਈਸੇਨਵੋਗਲ* ( *ਕਈ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪਾਰ* )। ਹੇਨ ਵਰਲਾਗ (ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ), ਮੁਨਚੇਨ, .

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953
ਸਵਿੰਦਰ ਸੰਧੂ

**ਸਵਿੰਦਰ ਸੰਧੂ** ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਹੈ। 

## ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਸੁਪਨ ਬਲੌਰੀ*  

## ਹਵਾਲੇ
ਗੋਪਾਲ ਰਾਜੂ

**ਗੋਪਾਲ ਰਾਜੂ** (3 ਜਨਵਰੀ 1928 – 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਸੰਪਾਦਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਮਰੀਕੀ ਨਸਲੀ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਰਾਜੂ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਈ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰ *ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ* ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਿਸਨੂੰ 7-8 ਸਾਲ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਇਸ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਇੰਡੀਅਨ ਅਮਰੀਕਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ
* ਇੰਡੀਆਵੈਸਟ ਔਨਲਾਈਨ: ਪਾਇਨੀਅਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੋਪਾਲ ਰਾਜੂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ
* ਥਾਈਂਡੀਅਨ ਨਿਊਜ਼: ਗੋਪਾਲ ਰਾਜੂ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਮੋਢੀ,    ਨਹੀਂ ਰਹੇ।
* ਥਾਈਂਡੀਅਨ ਨਿਊਜ਼: ਗੋਪਾਲ ਰਾਜੂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਵਰਚੁਅਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ 
* ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ: ਨਸਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਪਾਇਨੀਅਰ ਗੋਪਾਲ ਰਾਜੂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ
* ਗੋਪਾਲ ਰਾਜੂ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ: ਦਰਜਨਾਂ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ SAJAforum.org ਸੰਗ੍ਰਹਿ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ (ਲੋਕ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਚੌਂਕੀ

ਚੌਂਕੀ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਕਈ ਸਾਰੇ ਅਰਥ ਹਨ ਪਰ ਜਿਸ ਚੌਂਕੀ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲਗਿਆਂ ਹਾਂ, ਇਹ ਲੱਕੜ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪਾਵਿਆਂ ’ਤੇ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੈਠਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਕੁ ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੌਂਕੀ ਉਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਚੌਕੀ ਉਪਰ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ ਵੱਟਣਾ ਮਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਨਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਲਾੜਾ ਜਦ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਾੜਾ-ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਚੌਂਕੀ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਲਾੜੇ ਦੀ ਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉਪਰੋਂ ਦੀ ਪਾਣੀ ਵਾਰ ਕੇ ਪੀਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਚੌਂਕੀ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਬੈਠਣ ਲਈ ਹੁਣ ਕੁਰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਫਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੌਂਕੀ ਦਾ ਕੰਮ ਹੁਣ ਛੋਟੀਆਂ ਪਟੜੀਆਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਕਲਾਲ

ਕਲਾਲ - ਅਰਕ ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾ ਕੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ
ਕਲਾਲ, ਉਹ ਕਬੀਲਾਈ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਕਸ਼ੀਦਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਾਬ ਕੱਢਣ ਤੇ ਅਰਕ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੱਦੀ-ਪੁਸ਼ਤੀ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਾਰਤ ਸੀ। ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਹੈ, 
ਅਸਾਡੇ ਖ਼ੂਨ 'ਚੋਂ ਕਰਕੇ ਕਸ਼ੀਦ ਸਭ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ,
ਅਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹੀ ਵੇਚਦਾ ਕਲਾਲ ਰਿਹਾ।
ਕੁਝ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਜਾਂ ਵਾਲੀਆ ਗੋਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਸ. ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਚਲਾਏ ਗਏ ਸਿੱਕਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ 'ਜੱਸਾ ਕਲਾਲ' ਉਕਰਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਲੇਹ (ਨਦੀਨ)

**ਲੇਹ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ: **Cirsium arvense**) ਅਸਟਰੇਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜੱਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਜੱਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ ਕ੍ਰੀਪਿੰਗ ਥਿਸਟਲ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਥਿਸਟਲ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਥਿਸਟਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਾੜੀ ਰੁੱਤ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਨਦੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਕਰਕੇ ਕਣਕ, ਛੋਲੇ, ਜੌੰ, ਬਾਗਾਂ ਜਾਂ ਫਾਲਤੂ ਪਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਵਰਣਨ 
thumb| ਫਲਾਵਰ ਕ੍ਰੀਪਿੰਗ ਥਿਸਟਲ
ਕ੍ਰੀਪਿੰਗ ਥਿਸਟਲ 150cm ਤੱਕ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸਦੀਵੀ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਸੰਘਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਕਲੋਨਲ ਕਲੋਨੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਧ ਰਹੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਮਤ ਵਧੀਆਂ ਭੇਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਰੂਡਰਲ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਹੈ।

### ਟਾਹਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਤੇ 
ਤਣੇ 30-150 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ, ਪਤਲਾ ਹਰਾ, ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਵਿਘਨ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ (ਕੋਈ ਟ੍ਰਾਈਕੋਮ ਜਾਂ ਗਲੂਕਸਨ ਨਹੀਂ), ਜਿਆਦਾਤਰ ਤਿੱਖੇ ਖੰਭਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਤਣੇ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਬੇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਅਤੇ ਕਲੇਸਿੰਗ ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਡਿਕਰੈਂਟ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਾਂਟੇਦਾਰ, ਲੋਬਡ ਅਤੇ 15-20 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 2-3 cm ਚੌੜਾ (ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਤਣੇ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਛੋਟਾ) ਤੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਬੀਜ ਗੋਲਡਫਿੰਚ ਅਤੇ ਲਿਨੇਟ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੋਜਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੋਰ ਫਿੰਚਾਂ ਲਈ।  ਕ੍ਰੀਪਿੰਗ ਥਿਸਟਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲੇਪੀਡੋਪਟੇਰਾ ਦੀਆਂ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭੋਜਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀ ਲੇਡੀ ਬਟਰਫਲਾਈ ਅਤੇ ਇੰਗ੍ਰੇਲਡ ਮੋਥ ਅਤੇ ਐਫੀਡਜ਼ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।   

ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ, ਪਤੰਗੇ, ਭਾਂਡੇ ਅਤੇ ਬੀਟਲ  (ਸਧਾਰਨ ਪਰਾਗਣ ਸਿੰਡਰੋਮ ) ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 

## ਇੱਕ ਬੂਟੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਿਤੀ 
ਸਪੀਸੀਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਜੱਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਵੀਡ੍ਸ ਐਕਟ 1959 ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ "ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਬੂਟੀ" ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਾਧੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਹਮਲਾਵਰ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਵੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਫਸਲ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ. ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਬੂਟੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਕੈਨੇਡਾ, ਆਇਰਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ । ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਪੌਦੇ, ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਭਾਗਾਂ (ਭਾਵ, ਬੀਜ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਆਯਾਤ ਉਤਪਾਦਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਪਤ ਲਈ ਅਨਾਜ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਗੰਦਗੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ, ਲੇਹ (*C. arvense)* ਨੂੰ Weed Seeds Order 2005 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਨਦੀਨ ਬੀਜ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਬੀਜ ਨਿਯਮਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ
ਪਿੱਤ ਪਾਪੜਾ

**ਪਿੱਤ ਪਾਪੜਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Fumaria parviflora**) ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਨਾਵਾਂ ਫਾਈਨ ਲੀਫ ਫਿਊਮੀਟਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫਿਊਮਿਟਰੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰਪ, ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਜੱਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਆਮ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਦੀਨ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਫੁੱਲ ਜਾਮਨੀ ਟਿਪਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨੀਲੇ ਚਿੱਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਕਰੈਸਟ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੋਲ ਨਟਲੇਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਲਕਾਲਾਇਡਲ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਰ ਕਈ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਨਦੀਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਗੁਲਾਬੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਦ ਕੌੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੌਦੇ ਦਾ ਅਗਲਾ ਵਾਧਾ ਬੀਜ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
center|thumb|*ਫੁਮਾਰੀਆ ਪਾਰਵੀਫਲੋਰਾ* (ਪਿੱਤ ਪਾਪੜਾ)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ
ਜੰਗਲੀ ਹਾਲੋਂ

**ਜੰਗਲੀ ਹਾਲੋਂ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ: **Lepidium didymum;** ਜਾਂ lesser swine-cress) ਬ੍ਰੈਸਸੀਕੇਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ। 

ਇਹ ਹਾੜੀ ਮੌਸਮ ਦਾ ਨਦੀਨ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਿਛਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੇ ਪੱਤੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਢੇ ਹੋਏ ਤਨੇ ਤੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਅਗਲਾ ਵਾਧਾ ਬੀਜ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਵਰਣਨ 
ਇਹ ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਜਾਂ ਦੋ-ਸਾਲਾ ਜੜੀ ਬੂਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ  ਤੱਕ ਡਿਕੰਬੈਂਟ ਜਾਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਰੇ ਤਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲੰਮਾ, ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਰੇਡੀਏਟਿੰਗ। ਪੱਤੇ ਪਿੰਨੇਟ ਅਤੇ ਬਦਲਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ  ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਿੜਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਰ ਚਿੱਟੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀਆਂ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, 2 (ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ 4), ਪੁੰਗਰ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਗੋਲ ਵਾਲਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੀ ਸ਼ੈਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਝੁਰੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਤਰੀ ਜਾਂ ਲਾਲ ਭੂਰੇ ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 1-5 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਵਰਤੋਂ 
ਇਸ ਪੌਦੇ ਦੇ ਪੱਤੇ ਖਾਣ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਮਕੀਨ, ਕਰਾਸ ਜਾਂ ਰਾਈ ਦਾ ਸੁਆਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ
ਰਾਈ ਘਾਹ

ਰਾਈ ਘਾਹ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Lolium temulentum**), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਾਰਨਲ, ਪੋਇਜ਼ਨ ਡਾਰਨਲ, **ਡਾਰਨਲ ਰਾਈਗ੍ਰਾਸ** ਜਾਂ ਕੌਕਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੋਏਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ *ਲੋਲੀਅਮ* ਜੀਨਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਪੌਦੇ ਦਾ ਤਣਾ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਾਮਨੀ ਦਾਣੇ ਦੇ ਨਾਲ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵੰਡ ਹੈ।

## ਵਾਧਾ 
left|thumb| ਉੱਗਿਆ ਹੋਇਆ

ਡਾਰਨਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਣਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਉਤਪਾਦਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕਾਸ਼ਤ ਦਾ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਨਦੀਨ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਛਾਂਟਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨੇ ਡਾਰਨੇਲ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਬੀਜ ਕਣਕ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ" **ਝੂਠੀ ਕਣਕ**" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਣਕ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਮਾਨਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੰਨ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ. *ਐਲ. ਟੇਮੂਲੇਂਟਮ* ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਕਣਕ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਤਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਪਾਈਕਲੇਟ ਰੇਚਿਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਗਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਣਕ ਦੇ ਰੇਚੀਆਂ ਵੱਲ ਫਲੈਟ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਗਲੂਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਕਣ 'ਤੇ ਕਣਕ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦਾਲ ਕਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਮੌਸਮੀ ਨਦੀਨ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਜਾਂ ਨਾੜੀ ਕਣਕ ਵਰਗੀ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਖਤ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਲੰਮੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਦੀਨ ਦੇ ਬੀਜ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹੁੰਦਿਆ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ
ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ

**ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭੀਲਵਾੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੈਨ ਮੰਦਿਰ ਸਵਾਸਤੀਧਾਮ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਦੰਤਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਦਾ ਕਿਲਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਮੌਰੀਆ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਪੋਤੀ ਸੰਪ੍ਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦਾ ਅਨੁਯਾਈ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹਡੋਤੀ ਬੰਦੀ ਅਤੇ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਗਿਰਦੁਆਰ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਣਾ ਕੁੰਭਾ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ।

ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਬੂੰਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਪੁਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਸਬਾ ਹੈ, ਭੀਲਵਾੜਾ ਦੇ ਕਸਬੇ (ਪੋਲਰ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ: 25 ° 37'7 "N 75 ° 16'32" E), ਅਤੇ ਟੋਂਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੇਉਲੀ ਦਾ ਕਸਬਾ, 96 ਮੀਲ (154 ਕਿ.ਮੀ.) . ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਵਿਖੇ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੈਨ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਖੰਡਰ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ 25.62°N 75.28°E 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ 334 ਮੀਟਰ (1,096 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ (ਜਹਾਜ਼) ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਇੱਕ ਜੈਨ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਮੁਨੀਸੁਵਰਤ ਨਾਥ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਅਤਿਸ਼ਯ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ-ਸ਼ਾਹਪੁਰਾ (ਭਿਲਵਾੜਾ) ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੰਬਰ 39 'ਤੇ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ 24 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਜਬਲਪੁਰ ਤੋਂ ਜੈਪੁਰ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਟੋਂਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਦੇਓਲੀ ਤੋਂ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
2001 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 18,816 ਸੀ। ਮਰਦ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 51% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 49% ਹਨ। ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 59% ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 59.5% ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ: ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ 72% ਹੈ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ 45% ਹੈ। ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ, 16% ਆਬਾਦੀ 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼੍ਰੀ 1008 ਮੁਨੀਸੁਵਰਤਨਾਥ ਜੈਨ ਮੰਦਰ 
thumb| ਤੀਰਥੰਕਰ ਮੁਨੀਸੁਵਰਤਨਾਥ ਦੀ ਮੂਰਤੀ
ਹਸਤੇਦਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਮੁਨੀਸੁਵਰਤਨਾਥ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੂਰਤੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਹੈਸਟੇਡ ਦਾ ਮੰਦਰ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਵੀਹਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਮੁਨੀਸੁਵਰਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਵਿਖੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਜਹਜ (ਜਹਾਜ) ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਮੂਲਨਾਇਕ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਮੁਨੀਸੁਵਰਤ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼੍ਰੀ 105 ਸਵਾਸਤੀ ਭੂਸ਼ਣ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਜੈਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਮਤਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁਨੀਸੁਵਰਤ ਨਾਥ ਦੀ ਮੂਰਤੀ 2013 ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਪੁੱਟੀ ਗਈ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਸ਼੍ਰੀ 1008 ਭੂਤੇਸ਼੍ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ 
ਲੁਹਾਰੀ-ਕਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

## ਚਵੰਡੀਆ ਮਾਤਾ 
ਇਹ ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਦਾ ਚਹੇਤਾ ਹੈ।

## ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਰਿਆਸਤ 
ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1572 ਵਿੱਚ ਜਗਮਾਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਇਸਲਈ ਉਹ ਮੁਗਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਜਾਗੀਰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ, ਉਸਨੇ ਰਾਓ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ; ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਰਾਜ 1758 ਤੱਕ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਹਮਲਾਵਰ ਮਰਾਠਾ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਰ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ।

## ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਰਾਓਸ 
* ਰਾਓ ਜਗਮਾਲ ਸਿੰਘ (1572 - 1583) - (ਜਨਮ 1545 - ਮੌਤ 1583)
* ਰਾਓ ਵਿਜੇ ਸਿੰਘ (1583 - 1620) - (ਜਨਮ 1568 - 1620)
* ਰਾਓ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਸਿੰਘ (1620 - 1628) - (ਜਨਮ 1590 - ਮੌਤ 1628)
* ਰਾਓ ਗਜਰਾਜ ਸਿੰਘ (1628 - 1660) - (ਜਨਮ 1615 - ਮੌਤ 1660)
* ਰਾਓ ਮਾਨਦੇਵ (1660 - 1678) - (ਜਨਮ 1638 - ਮੌਤ 1678)
* ਰਾਓ ਸੂਰਜਦੇਵ (1678 - 1734) - (ਜਨਮ 1664 - ਮੌਤ 1734)
* ਰਾਓ ਸ਼ਕਤੀਦੇਵ (1734 - 1738) - (ਜਨਮ 1688 - ਮੌਤ 1738)
* ਰਾਓ ਹਮੀਰਜੀ (1738 - 1758) - (ਜਨਮ 1708 - ਮੌਤ 1788)

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* www.  ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ.com
ਬਿਨੋਦ ਬਿਹਾਰੀ ਵਰਮਾ

**ਬਿਨੋਦ ਬਿਹਾਰੀ ਵਰਮਾ** (1937–2003) ਇੱਕ ਮੈਥਿਲੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਡਾਕਟਰ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ *ਮੈਥਿਲੀ ਕਰਨ ਕਾਯਸਥਕ ਪੰਜਿਕ ਸਰਵੇਕਸ਼ਨ* ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੰਜੀਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਥਿਲਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਡੈਂਟਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ *ਮਿਥਿਲਾ ਮਿਹਿਰ* ਅਤੇ *ਕਰਨਮ੍ਰਿਤ* ਰਸਾਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।

ਵਰਮਾ ਉਰਦੂ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਉੜੀਆ, ਅਸਾਮੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੁਰਾਣੀ ਮੈਥਿਲੀ, ਅਸਾਮੀ, ਗੁਰਮੁਖੀ, ਉੜੀਆ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਮੈਥਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ: ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
* ਮਿਥਿਲਿਆ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937
ਸਢੌਰਾ

**ਸਢੌਰਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਢੌਰਾ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੰਦਰ/ਦਰਗਾਹ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਮੰਦਿਰ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਾਇਣ ਮੰਦਿਰ, ਰੋਜ਼ਾ ਪੀਰ ਦਰਗਾਹ ਸਢੌਰਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਬਾਫਾ ਝੀਲ

**ਬਾਫਾ ਝੀਲ** ਨੂੰ **Çamiçi ਝੀਲ** ( ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ) ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ **ਵਾਫੀ ਸਾਗਰ** ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਮੁਗਲਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਮਿਲਾਸ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਅਯਦਨ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸੋਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ।  ਝੀਲ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਏਜੀਅਨ ਸਾਗਰ ਦੀ ਖਾੜੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਿਊਕ ਮੇਂਡੇਰੇਸ ਨਦੀ (ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੇਏਂਡਰ ਜਾਂ ਮੀਏਂਡਰ ਨਦੀ) ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਗਲੋਬਲ ਪੁੰਜ ਦੁਆਰਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਖਾੜੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਵਿੱਚ ਲੈਟਮਸ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਝੀਲ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰਾ ਇਜ਼ਮੀਰ - ਕੁਸ਼ਾਦਾਸੀ - ਸੋਕੇ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ  ਮਿਲਾਸ ਅਤੇ ਬੋਡਰਮ ਵਰਗੇ ਕਸਬਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਨਾਲ  ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਝੀਲ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰਾ, ਜਿੱਥੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਂ ਅਰਧ-ਘਰੇਲੂ ਜੈਤੂਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅੱਜ ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਅਛੂਤ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮਿਲਾਸ
* ਹੇਰਾਕਲੀਏ (ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ)

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* http://www.privatetourguideturkey.com/blog/109-bafa-lake 
* ਝੀਲ ਬਾਫਾ ਤੁਰਕੀ
* Bafa ਝੀਲ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸਿਕੰਦਰ ਰਜ਼ਾ

**ਸਿਕੰਦਰ ਰਜ਼ਾ ਬੱਟ** (    ; ਜਨਮ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੂਲ ਦਾ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਆਫ ਸਪਿਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਖਿਡਾਰੀ ਇੱਕ ਆਲਰਾਊਂਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਈ 2013 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਲ ਦੀ  ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

## ਨੋਟ
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* BRMTaylor Profile
*
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰ
ਮੈਣਾ

**ਮੈਣਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ: **Medicago denticulata** ਜਾਂ **Medicago polymorpha;** ਮੈਡੀਕਾਗੋ ਪੋਲੀਮੋਰਫਾ) ਮੈਡੀਕਾਗੋ ਜੀਨਸ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ ਪਰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਕਟੀਰੀਆ *ਸਿਨੋਰਿਜ਼ੋਬੀਅਮ ਮੈਡੀਕੇ* ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਿਜੀਵ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਫਿਕਸੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਆਮ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਬਰਕਲੋਵਰ, ਟੂਥਡ ਬਰ ਕਲੋਵਰ, ਟੂਥਡ ਮੈਡਿਕ ਅਤੇ ਬਰ ਮੈਡੀਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
right|thumb| ਫਲ

## ਵਰਣਨ 
ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਚੌੜੀ ਪੱਤੀ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਹੀਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ, ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਰਾਬ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਅਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਦੇ ਬੁਰਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਜਾਂ ਫਰ ਨਾਲ ਚਿਪਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸਦੇ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹਨਾਂ ਬੀਜ ਕੈਪਸੂਲ ਦੁਆਰਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਫੈਲਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਰਾਬ ਘਾਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪੱਤੇ ਪੀਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਲ 7 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਕੁੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਬਰਕਲੋਵਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਚਾਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਲ ਕਾਂਟੇਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਖੱਚਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਖੁਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨਵੇਂ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਪੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਸੱਚਾ ਪੱਤਾ ਗੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੱਤੇ ਤਿਕੋਣੀ ਹੋਣਗੇ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਲੋਵਰ ਵਰਗੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਣੇ ਉੱਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੀਫਲੇਟਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਸੀਰੇਟਿਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲ ਛੋਟੀਆਂ ਤਿਤਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਰਾਗਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪੂਰੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਤਣੇ 2 ਫੁੱਟ (60 ਸੈ.ਮੀ.) ਤੱਕ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਫੈਲਦੇ ਹਨ। ਤਣੇ ਅਕਸਰ ਨੋਡਾਂ 'ਤੇ ਜੜ੍ਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਬਾਲਗ ਪੌਦੇ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਪੌਦੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਵਧਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਟੂਟੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਪੌਦੇ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬਰਕਲੋਵਰ ਹਮਲਾਵਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਬਨਸਪਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਫੈਬੇਸ਼ੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਫੁੱਲ ਕਲੋਵਰ ਵਰਗੇ, ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗੁੱਛੇਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਜੂਨ ਤੱਕ ਪੌਦੇ ਦੇ ਜੱਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ (3-6 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਲੰਬੇ) ਛੋਟੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਪੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਣੇ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ 'ਤੇ 2 ਤੋਂ 10 ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਰੇ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਨਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਭੂਰੇ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ-ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੀਲੇ ਜਾਂ ਟੈਨ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ। ਨਰਮ ਕੱਪੜੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਨ ਅਤੇ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਜੁਰਾਬਾਂ ਤੋਂ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਫਲਦਾਰ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ
ਲੱਲੂ ਘਾਹ

**ਲੱਲੂ ਘਾਹ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ: **Rostraria cristata**), ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਹੇਅਰ ਗਰਾਸ, ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਘਾਹ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਜੱਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸਦੀ ਸ਼ਾਖ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਸਿੱਟਾ/ਦੁੰਬ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀਨ ਅਕਸਰ ਲੂੰਬੜ ਘਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਗਲਾ ਵਾਧਾ ਬੀਜ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘਾਹ