open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਾਹਰਾ

**ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਾਹਰਾ** ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਪੇਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੀਆਂ ਖੋਜ਼ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ ਹਨ  ਖਹਿਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਅੈਨ ਸਕੂਲ, ਗੁਨਾਯੂ ਵਿਖੇ ਸੀਨਿਅਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹੇ ਹੁਣ ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਫ਼ੈਕਲਟੀ ਦੇ ਡੀਨ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਸ ਖੋਜ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਡਾ. ਖਾਹਰਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਾਹਰਾ 'ਡਾ. ਰਵੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ-2012' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਆਲੋਚਕ ਹਨ।

## ਸਿਖਿਆ
ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿਖਿਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉਂਚ ਸਿਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਜਾ ਕੇ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਆਪਣਾ ਖੋਜ਼ ਕਾਰਜ਼ 1981 ਵਿਚ ਮੁਕਮਲ ਕਰਕੇ ਪੀ ਅੇਚ ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਜੀਵਨ
ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਨੰਵਬਰ 1954 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਅਲਗੌਂ ਤਹਿਸਿਲ ਪਟੀ ਜਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।ਉਹਨਾ ਦੀ ਮਾਤਾਂ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਕਰਤਾਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਹੈ।
## ਪੁਸਤਕ ਚਰਚਾ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜ਼ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸੰਸਕਿ੍ਿਤਿਕ ਚੇਤਨਾ ਖਾਸ ਵਿਚਾਰਨ ਯੋਗ ਹੈ| ਜੋ 1988 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ੲਿਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅਧਿਆਨ ਸਾਮਗਰੀ ਵਜੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 40 ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ |ੲਿਸ ਚੋਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸੰਸਕਿ੍ਤਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ੲਿਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁਖ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਨੂ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲੈਂਦੀਆਂਂ ਨਾਵਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਾਮਿਲ ਸਨ|
ੲਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਬਹੁਰਚਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਆਂਚਲਾਂ ਅਤੇ ਪਛੜੇ ਹੋਏ ਕਬੀਲਿਆ ਦੇ ਸਾਸ਼ੰਕਿ੍ਤਿਕ  ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਤੀ ਰੂਚਿਤ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਰਚਨਾਵਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਧਿਅੈਨ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
## ਲੇਖਕ ਦਾ ਪਤਾ
ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ,ਕਬੀਰ ਪਾਰਕ,ਡਾਕ ਖਾਲਸਾ,ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ,ਟੈਂ(ਘਰ) 258772
## ਰਚਨਾਵਾਂ
* *ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਚੇਤਨਾ*(1988)
* *ਨਾਵਲਕਾਰ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਕੋਸ਼*
* *ਪਿਆਰ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ* (2002)
**ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ  ਖਾਮੋਸ਼ ਦੀ ਨਾਵਲੀ ਸੰਵੇਦਨਾ * (1994)
**ਤਫਤੀਸ਼ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ* (ਸੰਪਾਦਨਾ)(1992)
**ਕੌਰਵ ਸਭਾ : ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ* (2003)
**ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਗਲਪ ਸੰਸਾਰ*(1998)
**ਪਰਤਾਪੀ ਸਮੀਖਿਆ ਤੇ ਸੰਵਾਦ*(2001)
**ਨਾਵਲਕਾਰ ਮਿਤਲ ਸੈਨ ਮੀਤ*(1994)

## ਹਵਾਲੇ
--ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਗੱਲ-ਬਾਤ) ੦੬:੫੯, ੧੯ ਨਵੰਬਰ ੨੦੧੪ (UTC)ਅੈਮ ਏ ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਰੋਲ ਨੰ:941
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਲੋਚਕ
ਬੁਰਜ ਹਮੀਰਾ

**ਬੁਰਜ ਹਮੀਰਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੀੜ ਰਾਉਕੇ

**ਬੀੜ ਰਾਉਕੇ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਬਾਘਾ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿੱਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2427 ਸੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਾਕਸਰ ਬਗ਼ਾਵਤ

**ਬਾਕਸਰ ਬਗ਼ਾਵਤ** (ਹੋਰ ਨਾਂ **ਬਾਕਸਰ ਗ਼ਦਰ** ਜਾਂ **ਯੀਹੇਤੁਆਨ ਲਹਿਰ** ਹਨ) ਇੱਕ ਹਿੰਸਕ, ਦੇਸ਼-ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਇਸਾਈ-ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ ਸੀ ਜੋ 1898 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1900 ਤੱਕ ਛਿੰਙ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਵੇਲੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ *ਸੱਚ ਹੇਠ ਇੱਕ ਹੋਏ ਨਾਗਰਿਕ ਫ਼ੌਜੀਆਂ*, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ "ਬਾਕਸਰ" ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਕੀਤੀ ਜੋ ਮੂਲ-ਕੌਮੀ ਜਜ਼ਬੇ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਇਸਾਈਅਤ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਸਦਕਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤਾਂ ਨੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਚੀਨੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਕਸਰ ਬਗ਼ਾਵਤ
ਪੁਆਧੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ

**ਪੁਆਧੀ** ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਂਜਾਬ ਦੇ ਪੁਆਧ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਖੇਤਰ 
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੋਪੜ, ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ, ਜ਼ਿਲਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੀ ਗੁੱਠ, ਅੰਬਾਲੇ ਦਾ ਥਾਣਾ ਸਦਰ ਵਾਲਾ ਪਾਸਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੀਂਦ ਦੇ ਕੁਝ ਪਿੰਡ। ਪ੍ਰੋ. ਮਲਵਿੰਦਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,"ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਥੱਲੜੀ ਪੱਟੀ ਪਿੰਜੌਰ ਤੋਂ ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ਪੁਆਧੀ ਦੀ ਰੰਗਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਰਿਆ ਘੱਗਰ ਦੇ ਪੂਰਬ-ਪੱਛਮ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਵੱਡ ਆਕਾਰੀ ਭੂ-ਖੰਡ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਪੁਆਧ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਆਧੀਏ ਜਾਂ ਪੁਆਧੜੀਏ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"

## ਪੁਆਧ ਦਾ ਮੇਲਾ 
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੇਲਾ ਹੈ।

## ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਪੁਆਧੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪੁਆਧੀ ਦੀ ਨੀਵੀਂ ਸੁਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਾਝੀ ਦੀ ਤਰਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਸੁਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਲਵਈ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਪੱਧਰੀ ਜਾਂ ਸਾਂਵੀਂ ਸੁਰ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਪੁਆਧੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤਲਾ /ਹ/ ਨਹੀਂ ਉੱਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਸਕੀ ਵਿਅੰਜਨ /ਙ/ ਅਤੇ /ਞ/ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਲਵੀ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਸ਼ਬਦ /ਸ਼/ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਦੰਤੀ /ਸ/ ਹੈ। /ਵ/ ਤੋਂ /ਬ/ ਅਤੇ /ਮ/ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਮਲਵਈ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਦੋ ਸਵਰਾਂ ਵਿਚਲਾ /ਵ/ ਅਕਸਰ /ਮ/ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ: ਸਬੇਰਾ (ਸਵੇਰਾ), ਸੰਬਾਰ ਕੇ (ਸੰਵਾਰ ਕੇ), ਕਾਮਾ ਰੌਲੀ, ਕੈਮਾਂ (ਕਿੰਨਵਾਂ), ਜਾਮਾਂਗਾ, ਐਮੇ, ਸਮਗਾ (ਸਗਵਾਂ), ਸਿਰਨਾਮਾ, ਜਮਾਈ, ਅਤੇ ਤੀਮੀ ਆਦਿ। ਪੁਆਧੀ ਵਿੱਚ ਬਾਂਗਰੂ (ਹਰਿਆਣਵੀ) ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿੱਚ ਹਰਸਵ ਸਵਰਾਂ ਦੀ ਦੀਰਘਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ: ਖੂਣੋਂ (ਖੁਣੋ), ਝੂਲ (ਝੁੱਲ), ਊਸਾਰੁ, ਊਹਾਂ, ਈਹਾਂ (ਓਥੇ, ਇੱਥੇ) ਆਦਿ। ਪੁਆਧੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮਲਵਈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬਾਂਗਰੂ ਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਆਧੀ ਵਿੱਚ ਹਮਾਨੂੰ/ਮ੍ਹਾਨੂੰ ਪੜਨਾਂਵ ਹੈ। ਇਸਤਰਾਂ 'ਬਿੱਚਮਾ' ਪੁਆਧੀ ਦਾ ਸਬੰਧਕ ਹੈ। "ਵਿਚ" ਅਤੇ "ਮਾਂ (ਮੇ)" ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।

ਹਮ/ਹਮੇਂ (ਅਸੀਂ, ਥਮ/ਥਮੇ (ਤੂੰ, ਤੁਸੀਂ), ਮ੍ਹਾਰੇ/ਥਾਰੇ (ਸਾਡੇ, ਤੁਹਾਡੇ), ਥਾਨੂੰ (ਤੈਨੂੰ), ਇਯੋ (ਇਹ), ਸਾਤੋਂ (ਸਾਥੋਂ) ਆਦਿ ਪੜਨਾਂਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੁਆਧੀ ਦੇ ਸਬੰਧਕ ਵੀ ਖਾਸ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ: ਗੈਲ (ਨਾਲ), ਲਵੇ (ਨੇੜੇ), ਕੰਨੀਓ (ਪਾਸਿਓ), ਓੜੀ (ਤਰਫ਼)। ਕੁਝ ਕਾਰਕੀ ਸਬੰਧਕ ਵੀ ਵੇਖਣਯੋਗ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ: ਕਾਸ ਮਾਂ (ਕਿਸ ਵਿੱਚ), ਕਾਤੇ (ਕਿਸ ਕਰ ਕੇ), ਕਿੱਕਾ (ਕਿਸ ਕਾ), ਜਾਸ ਨੂੰ (ਜਿਸ ਨੂੰ), ਪਰ (ਉੱਤੇ), ਕਿਨੂੰ (ਕਿਸ ਨੂੰ), ਕ੍ਹੀਨੂੰ (ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ) ਆਦਿ।

*ਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ: ਇਬ (ਹੁਣ), ਇਬਕੇ (ਐਤਕਾਂ), ਇਕਣ, ਈਕਣ, ਓਗਲ (ਉਦੋਂ) ਕੋਗਲ (ਕਦੋਂ), ਜੋਗਲ (ਜਦੋਂ), ਤੋਗਲ (ਤਦੋਂ) ਆਦਿ। ਭੂਤਕਾਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵਖਰੇਵੇਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ: ਗਿਆ ਤੀ, ਗਏ ਤੇ, ਗਿਆ ਤਾ, ਗਈਆਂ ਤੀਆਂ ਆਦਿ। ਕਈ ਪੁਆਧੀ ਇਕਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਥੀ, ਥਾ, ਥੀਆਂ, ਅਤੇ ਥੇ ਵੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਜਾਹਾ (ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਖਾਹਾ (ਖਾਂਦਾ ਹੈ), ਦੇਹਾ (ਦਿੰਦਾ ਹੈ)।

ਪੁਆਧੀ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖਕਾਲ ਲਈ ਦੋ ਪਿਛੇਤਰ /-ਗ/ ਅਤੇ /-ਐਂ/ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। "ਜੈਲਾ ਖੇਤ ਬਾਹੇਗਾ" ਜਾਂ "ਜੈਲਾ ਖੇਤ ਨਾ ਬਾਹੈ" ਆਦਿ।

## ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਵੰਨਗੀ
*ਰੈ ਬੰਤਾ ਤੌਂ ਕਿਥੇ ਜਾਹਾਂ?
*ਕਿਤੇ ਬੀ ਨੀ।
*ਤੌਂ ਝੂਠ ਕਦ ਤੇ ਬੋਲਣ ਲਗ ਗਿਆ?
*ਕਿਉਂ ਇਸ ਮਾਂ ਝੂਠ ਕੀ ਕੇੜ੍ਹੀ ਬਾਤ ਐ।

## ਪੁਆਧੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਗੋਰੂ (ਡੰਗਰ), ਚਤੌਲੀਆਂ (ਨਵਾਂ ਜੰਮਿਆ ਬੱਚਾ), ਸਿੰਘ ਜੀ (ਸਹੁਰਾ), ਗੰਠ/ਗੱਠ (ਗੰਢ), ਛੋਕੜੀ (ਕੁੜੀ), ਮ੍ਹੈਂਸ (ਮੱਝ), ਘਰੜ (ਅਧਰਿੜਕੀ
ਲੱਸੀ), ਚਾਸਣੀ (ਕੜਾਹੀ), ਗੈਂ (ਗਾਊ), ਉਗਣ-ਆਥਨ (ਸਵੇਰ-ਸ਼ਾਮ), ਕਚਰਾ (ਖਰਬੂਜ਼ਾ), ਬਾਂਸਣ (ਭਾਂਡਾ), ਭੱਤ (ਚੌਲ), ਬਿਆਈ (ਸੂਈ ਮੱਝ), ਅਤੇ ਥੌੜ (ਸਥਾਨ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਬੱਧਣ

**ਬੱਧਣ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭਲਾਈਆਣਾ

'

**ਭਲਾਈਆਣਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2001 ਦੀ ਜਨਗਨਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਲਾਈਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2700 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਵਤਾਰ ਜੌੜਾ

**ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੌੜਾ** (29 ਜੂਨ 1951 - 30 ਅਕਤੂਬਰ 2020) ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ, ਆਲੋਚਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੌੜਾ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਜੂਨ 1951 ਨੂੰ ਬਸਤੀ ਸ਼ੇਖ, ਜਲੰਧਰ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਉਜੜ ਕੇ ਆਇਆ ਇਕ ਰਫਿਉਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਦਾਦਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਸੀ। ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ-ਜਾਇਦਾਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ ਜਲੰਧਰ ਆ ਵੱਸਿਆ ਸੀ।ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਉਚੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ, ਦਸੂਹਾ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਵਿੱਚ ਛਪਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਲਮ 'ਸੱਚੋ ਸੱਚ ਦੱਸ ਵੇ ਜੋਗੀ' ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਮੂਹਰਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਲਗਾਉ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਉਸਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਿੰਗਲ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਨਾਮਵਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ 'ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਕਾਵਿ ਜਗਤ' ਵੀ ਲਿਖੀ। ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
*ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ (2001)
*ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਦੀ ਲਾਲਟੈਨ - ਮੇਰੀ ਜੀਵਨਗਾਥਾ
*ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਕਾਵਿ ਜਗਤ (ਪ੍ਰੋ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਿੰਗਲ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ `ਤੇ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020
ਭੁੰਦੜ

**ਭੁੰਦੜ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਮਲੋਟ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭੁੱਟੀਵਾਲਾ

**ਭੁੱਟੀਵਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ

**ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ ਐ !

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਪਿੰਡ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ ਦੇ ਵੇਰਵੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਧੇ ਕੇ

**ਮਧੇ ਕੇ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੂਰੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਮਧੇ ਵਾਲੇ ਵੈਦਾਂ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ 3 ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਵਾਨਜ਼ੀ ਸਿਟੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ

**ਸ੍ਵਾਨਸੀ ਸਿਟੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੈਲਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਸ੍ਵਾਨਸੀ, ਵੇਲਜ਼ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਬਰਟੀ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਸ੍ਵਾਨਸੀ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* 
* ਸ੍ਵਾਨਸੀ ਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਪਾਰਕ ਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੇਲਜ਼ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ

**ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਜੀਰਾ- ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲਿਬਰਟੀ ਸਟੇਡੀਅਮ

**ਲਿਬਰਟੀ ਸਟੇਡੀਅਮ**, ਇਸ ਨੂੰ ਸ੍ਵਾਨਸੀ, ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਵਾਨਸੀ ਸਿਟੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 20,750 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	
	
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਅਧਿਕਾਰਕ ਲਿਬਰਟੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* ਸ੍ਵਾਨਸੀ ਸਿਟੀ ਕਸਲ
* ਸ੍ਵਾਨਸੀ ਸਿਟੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੇਲਜ਼ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਜਾਪਾਨੀ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ

**ਜਾਪਾਨੀ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ** ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਬੀ, ਸਾਬੀ ਅਤੇ ਯੂਗਨ ਨਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਵਾਬੀ-ਸਾਬੀ
ਵਾਬੀ-ਸਾਬੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ "ਅਪੂਰਨ, ਅਸਥਿਰ ਅਤੇ ਅਧੂਰੀ" ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਪਾਨੀ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸਿਧਾਰਥ ਵਰਧਰਾਜਨ

**ਸਿਧਾਰਥ ਵਰਧਰਾਜਨ** (ਜਨਮ 1965) ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਸਾਲ ਦ ਹਿੰਦੂ (ਅਖਬਾਰ) ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾਟੋ ਜੰਗ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੁਆਰਾ ਬਮਿਆਨ ਦੇ ਬੁੱਧ ਦੇ ਬੁੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼, ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਵਰਧਰਾਜਨ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦ ਮੇਕਿੰਗ ਆਫ਼ ਏ ਟ੍ਰੈਜਡੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [2002 ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਬਾਰੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965
ਕਾਰਡਿਫ਼ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ

**ਕਾਰਡਿਫ਼ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੈਲਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਕਾਰਡਿਫ਼, ਵੇਲਜ਼ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਡਿਫ਼ ਸਿਟੀ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਕਾਰਡਿਫ਼ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਚੈਮਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਕਾਰਡਿਫ਼ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈਬਸਾਈਟ
* ਕਾਰਡਿਫ਼ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬੀਬੀਸੀ ਉੱਤੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੇਲਜ਼ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਕਾਰਡਿਫ਼ ਸਿਟੀ ਸਟੇਡੀਅਮ

**ਕਾਰਡਿਫ਼ ਸਿਟੀ ਸਟੇਡੀਅਮ**, ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਰਡਿਫ਼, ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਡਿਫ਼ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 33,316 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
*ਕਾਰਡਿਫ ਸਿਟੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਪਲਾਨ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੇਲਜ਼ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ

**ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ** (1907-1954) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੀੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀ ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ 1901 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਬਖਸ ਸਿੰਘ ਬੈਰਿਸਟਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। 1954 ਈ. ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਇਦਾਦ ਦੇ ਝਗੜੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਤਰੇਏ ਭਰਾ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। (1)

## ਵਿਸ਼ੇ
ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚਿਤਰਕਾਲ, ਹੁਨਰ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਸ਼ਿਸਟਾਚਾਰ ਆਦਿ ਕੋਮਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਲਾਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਦੋ ਪੱਖ ਹਨ, ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤਕ ਦੂਜਾ ਰਵਾਇਤੀ। ਇੱਕ ਬੰਨੇ ਉਸ ਨੇ ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉਤੇ ਬੌਧਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਡੂੰਘੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਹਨ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਾਰ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਿੲਸ ਿਵੱਚ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। (2) 

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਡੂੰਘੇ ਵਹਿਣ* (1947)
**ਨਵੇਂ ਪੰਧ* (1945) 
**ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ*
**ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵਾਰ*
**ਰੂਪ ਰੰਗ*
**ਰੂਪ ਰੀਝਾਂ*
**ਰੂਪ ਲੇਖਾ*
**ਲੋਕ ਵਾਰਾਂ*
**ਸ਼ਾਨਾਂ ਮੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ*
*''ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਵਾਰ'
**ਸਿੱਖ ਤੇ ਸਿੱਖੀ*
**ਚੁੰਝਾਂ ਪਹੁੰਚੇ*
**ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਰਚਨਾ*
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਤਖਤੂਪੁਰਾ

**ਤਖਤੂਪੁਰਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੋਗਾ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਵਿੱਥ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
## ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ
ਪਿੰਡ ਤਖ਼ਤੂਪੁਰਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਬਾਰਕ ਚਰਨ ਪਾਏ ਅਤੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲਾਏ। ਤਿੰਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ’ਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। ਇਥੇ ਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਾਘੀ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ਮੌਕੇ ਭਾਰੀ ਜੋੜ-ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਉਦਾਸੀ ਸੰਨ 1506 ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਧਰਮਕੋਟ, ਤਖ਼ਤੂਪੁਰਾ, ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਂ, ਬਠਿੰਡਾ, ਸਰਸਾ, ਬੀਕਾਨੇਰ, ਅਜਮੇਰ ਅਤੇ ਰਾਜਪੁਤਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਗਲਾਦੀਪ ਤੱਕ ਗਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਤਖ਼ਤੂਪੁਰਾ ਵਿਖੇ ਰੁਕੇ। ਇਥੇ ਇੱਕ ਝਿੜੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰਥਰੀ ਅਤੇ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਧੂ ਮਹਾਤਮਾ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈਕੀ ਡਰੋਲੀ ਤੋਂ ਮਹਿਰਾਜ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਪਾਵਨ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ ਬਿਰਾਜੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਰਾਏਕੋਟ, ਲੰਮੇ ਜੱਟਪੁਰਾ ਅਤੇ ਚਕਰ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਪਿੰਡ ਪੁੱਜੇ ਸਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਨੰਗਲ
* ਬੌਡੇ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ**, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਿੱਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਈਵੀ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਲਜ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਚਾਰਟਰਡ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨੌ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਨਹੈਟਨ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ
ਸਿਰਮੌਰ ਰਾਜ

ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਜੋ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸਿਰਮੌਰ ਦੇਸ਼ ਹਨ।]]	
**ਸਿਰਮੌਰ ਰਾਜ** ਜਾਂ **ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਮੁਲਕ** (ਭਾਵ ਉਹ ਮੁਲਕ ਜਿਸਦੀ ਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਹੋਵੇ) ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਨੂੰਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਗ਼ੈਰ-ਭੌਤਕੀ ਕਨੂੰਨੀ ਇਕਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਜਿਹਦੇ ਕੋਲ਼ ਕਿਸੇ ਭੂਗੋਲਕ ਇਲਾਕੇ ਉੱਤੇ ਅਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਇਖ਼ਤਿਆਰ (ਹੱਕ) ਹੋਵੇ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿਰਮੌਰ ਮੁਲਕ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ਼ ਸਥਾਈ ਅਬਾਦੀ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਇਲਾਕਾ, ਇਕਹਿਰੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਰਮੌਰ ਮੁਲਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਮੁਲਕ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜਾਂ ਪਰਵੱਸ ਨਾ ਹੋਣ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਨੂੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ
ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ

ਦੀ ਲਿਵਾਇਥਨ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੂਹਰਲਾ ਸਫ਼ਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਕਰੋਜ਼ੀਅਰ ਫੜਿਆ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਨਿੱਜੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।]]

ਸਿਆਸੀ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ **ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ** (ਜਾਂ **ਸਿਰਮੌਰਤਾ** ਜਾਂ **ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ**) ਇੱਕ ਮੌਲਿਕ ਇਸਤਲਾਹ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਉੱਤੇ ਸਰਬ-ਉੱਚ ਇਖ਼ਤਿਆਰ (ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਾਲਨੀ ਨਮੂਮੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ।
ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ ਜਾਂ ਮੁਲਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਕਾਈ ਜਿਸ ਕੋਲ਼ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦਾ ਪੂਰਾ-ਪੂਰਾ ਹੱਕ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਹੋਵੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਜਾਂ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਦਖ਼ਲ ਤੋਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ
ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ

ਵਰਗੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਢਾਂਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇੱਥੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਸਭਾ-ਭਵਨ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।]]

**ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ** ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿਰਮੌਰ ਰਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਰਸੂਖ਼ ਭਾਵ ਅਸਰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਲੱਛਣਾਂ ਵਜੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਕੋਲ਼ ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਮਾਲੀ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਰਤੀ ਅਤੇ ਨਰਮ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਸਰ ਵੀ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਛੋਟੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਂਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਚੋਣ

]]

ਚੋਣ ਦੇ ਪੜਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦ਼ਫਤਰ ਵਾਸਤੇ ਚੁਣਦੇ ਹਨ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੋਣਾਂ ਅਜੋਕੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਲੋਕਰਾਜ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਦਾ ਆਮ ਤਰੀਕਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੋਣਾਂ
ਚੋਣ ਪਰਚੀ

**ਚੋਣ ਪਰਚੀ** ਜਾਂ **ਵੋਟ ਪਰਚੀ** ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਜੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਗੁਪਤ ਚੋਣਾਂ ਮੌਕੇ ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਟੁਕੜਾ ਜਾਂ ਛੋਟੀ ਗੇਂਦ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਗੇਂਦ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚੋਣ-ਦਾਤਿਆਂ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੋਣ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ

**ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚੋਣ ਪੇਟੀ

ਦੀਆਂ 2006 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਾਫ਼ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਚੋਣ ਪੇਟੀਆਂ]]

**ਚੋਣ ਪੇਟੀ** ਇੱਕ ਆਰਜ਼ੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬੰਦ ਡੱਬਾ (ਜੋ ਆਮ ਤੌਰੇ ਉੱਤੇ ਚਕੋਰ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਦਖ਼ਲ-ਵਿਰੋਧੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਜਿਸਦੇ ਉਤਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਭੀੜੀ ਮੋਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਚੋਣ ਪਰਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਚੋਣਾਂ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਵੋਟਾਂ ਵੇਖਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੋਣ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਬਰਮਿੰਘਮ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ

**ਬਰਮਿੰਘਮ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਬਰਮਿੰਘਮ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸੇੰਟ ਅੰਦ੍ਰਿਯਾਸ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਬਰਮਿੰਘਮ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਚੈਮਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਬਰਮਿੰਘਮ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬੀਬੀਸੀ ਉੱਤੇ
* ਬਰਮਿੰਘਮ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਦੀ
* ਬਲੂਸ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਸਟੇਡੀਅਮ

**ਸੇੰਟ ਅੰਦ੍ਰਿਯਾਸ ਸਟੇਡੀਅਮ**, ਇਸ ਨੂੰ ਬਰਮਿੰਘਮ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਬਰਮਿੰਘਮ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ੩੦,੦੧੬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਬਰਮਿੰਘਮ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੈਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਫ਼ਰੈਂਕ ਜ਼ਾਪਾ

**ਫ਼ਰੈਂਕ ਜ਼ਾਪਾ** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਆਪਣੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਰੌਕ, ਜਾਜ਼, ਓਰਕੈਸਟਰਲ ਅਤੇ ਮੂਜ਼ੀਕ ਕੌਨਕਰੇਤ ਵਰਗੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਇਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਮਦਰ ਆਫ਼ ਇੰਵੈਨਸ਼ਨ ਨਾਂ ਦੇ ਬੈਂਡ ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ 60 ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਜ਼ਾਪਾ ਹੀ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਖਾਈ, ਪਿੰਡ

'
**ਖਾਈ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਸਹਿਰ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ,ਬਾਘਾਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਹਨ ।ਖਾਈ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪੱਤੋਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ,ਦੀਦਾਰੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਧੇ  ਹਨ।.           ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ

**ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਲੀਡਸ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਹ ਏਲਲੈਂਡ ਰੋਡ, ਲੀਡਸ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਚੈਮਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
*ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬੀਬੀਸੀ ਉੱਤੇ
*ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
*ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਸਕਾਈ ਸਪੋਰਟਸ ਉੱਤੇ
*ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ  ਈਐਸਪਐਨ ਉੱਤੇ
*ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ
*'ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ'  ਲੀਡਸਯੁਨਾਈਟਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ

**ਗੁਰੂਹਰਸਹਾਏ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ- ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਸੜਕ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ।

## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

Guruharsahai.jpg|Guruharsahai
Guruharsahai 1.jpg|Guruharsahai 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ

**ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ- ਸਾਦਿਕ ਸੜਕ ਤੋਂ ਹਟਵਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਏਲੈਂਡ ਰੋਡ

**ਏਲਲੈਂਡ ਰੋਡ**, ਇਸ ਨੂੰ ਲੀਡਸ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 37,890 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
*ਏਲਲੈਂਡ ਰੋਡ ਬੀਬੀਸੀ ਉੱਤੇ
*ਏਲਲੈਂਡ ਰੋਡ ਦੇ ਫੋਟੋਜ਼  – wafll.com
*ਸਟੇਡੀਅਮ ਗਾਈਡ ਦਾ ਆਰਟੀਕਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਦੌਲਾ, ਪਿੰਡ

**ਦੌਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜਸਮੇਰ ਮਾਨ

**ਜਸਮੇਰ ਮਾਨ** (ਜਨਮ 18 ਜਨਵਰੀ 1952) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਜਸਮੇਰ ਮਾਨ ਦਾ ਪਿੰਡ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਰਹੰਦ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਮਲਾਹੇੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਸਲੇਮਪੁਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਬਾਲਾ (ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੂਪਨਗਰ), ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 18 ਜਨਵਰੀ 1952 ਨੂੰ ਸ. ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਨੀ ਨੰਦ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਐਮਏ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਅੱਜਕੱਲ ਉਹ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।

## ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਮੈਂ ਮਸੀਹਾ ਗੀਤਾਂ ਦਾ*' (1979)
**ਨਾਤ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ*

## ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਗੀਤ ਦਾ ਟੋਟਾ

ਮੈਨੂੰ ਜੂਨ ਬਖਸ਼ਦੇ ਦਾਤਾ ਤੂੰ ਦਾਤ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ
ਇਨਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ ਔਕਾਤ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ।
ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਾ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀ, ਆਲ੍ਹਣਾ ਕੱਖਾਂ ਕਾਨਿਆਂ ਦਾ
ਜੀਭਾ ਤੇ ਗੀਤ ਰਹੇ ਸਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨਿਆਂ ਦੀ।
ਬਹਿ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਵਾਂ ਕੋਈ ਨਾਤ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਕੀ
ਮੈਨੂੰ ਜੂਨ ਬਖਸ਼ ਦੇ ਦਾਤਾ ਤੂੰ ਦਾਤ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਨਿਕੋਲਾ ਟੈਸਲਾ

**ਨਿਕੋਲਾ ਟੈਸਲਾ** (10 ਜੁਲਾਈ 1856&nbsp;– 7 ਜਨਵਰੀ 1943) ਇੱਕ ਸਰਬੀਆਈ-ਅਮਰੀਕੀ ਖੋਜੀ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਵਾਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਅਲਟਰਨੇਟਿੰਗ ਕਰੰਟ ਪਾਵਰ ਸਪਲਾਈ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਥਾਮਸ ਐਡੀਸਨ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਤਭੇਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਟੈਸਲਾ ਨੇ ਐਡੀਸਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮਤਭੇਦ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਐਡੀਸਨ, ਡਰੈਕਟ ਕਰੰਟ (ਡੀ.ਸੀ.) ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਵਧੀਆ ਮੰੰਨਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਟੈਸਲਾ,ਅਲਟਰਨੇਟਿੰਗ ਕਰੰਟ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਟੈਸਲਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੁੁੰਬਕੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਘਣਤਾ(ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫਲੱਕਸ ਡੈਂਂਸਟੀ) ਦੀ ਐਸ.ਆਈ. ਇਕਾਈ ਟੈਸਲਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਕੋਲਾ ਟੈਸਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1856
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1943
ਬੱਸ

, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਰੂਟਮਾਸਟਰ ਦੋਹਰੀ ਛੱਤ ਵਾਲੀ ਬੱਸ]]
 ਟਰਾਲੀਬੱਸ ਟੋਰਾਂਟੋ, ਕੈਨੇਡਾ]] 

**ਬੱਸ** ਜਾਂ  **ਲਾਰੀ**, ਆਵਾਜਾਈ ਖ਼ਾਤਿਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਐਸਾ ਆਟੋ ਸੜਕੀ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕਾਫੀ ਸਾਰੇ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਥ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਦੂਸਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੱਕ ਟਰਾਂਸਫਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਜਨਤਕ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਸਾਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਇੱਕ ਛੱਤ ਵਾਲੀ ਬੱਸ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੋਹਰੀ ਛੱਤ ਵਾਲੀ ਬੱਸਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਚਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬੱਸ ਡਰਾਈਵਰ ਨੂੰ ਬੱਸ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਆਮ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਲਾਇਸੈਂਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਅੱਜ ਬੱਸਾਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਅਤੇ ਪੂਰੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਪੂਰਨ ਬੱਸਾਂ ਇੱਧਰ-ਉੱਥਰ ਦੌੜਦੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਬੱਸਾਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ 'ਤੇ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਫ਼ 'ਤੇ ਚੱਲਦੀਆਂ ਸਨ। 1831 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਗੋਰਡਨ ਬ੍ਰਾਂਜ ਨੇ 20 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਭਾਫ਼ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਬੱਸ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਬੱਸ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ 30 ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।

## ਕਿਸਮਾਂ
ਬੱਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਛੋਟੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮਿੰਨੀ ਬੱਸਾਂ, ਲੰਬੇ ਰੂਟ ਵਾਲੀਆਂ ਬੱਸਾਂ, ਇੱਕ ਛੱਤ ਵਾਲੀਆਂ ਬੱਸਾਂ, ਦੋਹਰੀ ਛੱਤ ਵਾਲੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਆਦਿ ਬੱਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰੁਮਾਲੀ ਰੋਟੀ

**ਰੁਮਾਲੀ ਰੋਟੀ** (ਹਿੰਦੀ: रूमाली रोटी; Urdu: رومالی روٹی) ਆਟੇ ਦੇ ਮੈਦੇ ਦੀ ਬਣੀ ਇੱਕ ਪਤਲੀ ਵੱਡੀ ਪੋਲੀ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਰੁਮਾਲ

**ਰੁਮਾਲ** ( ਪੰਜਾਬੀ : ਰੁਮਾਲ ) ਰੁਮਾਲ ਜਾਂ ਬੰਦਨਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਕੱਟਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਮਹਿਮਾਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਢੱਕਣਾ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਪੱਗ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਮਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਪਹਿਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰੁਮਾਲ ਸਿੱਖ ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਐਥਲੈਟਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ.

ਬਹੁਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਧੇਰੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਅਕਸਰ ਬਾਹਰ ਰੁਮਾਲਿਆਂ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਰੁਮਾਲ ਸਪਲਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸਾਦਾ ਰੁਮਾਲ ਵਰਤਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵਾਂ ਕੱਪੜਾ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਰੁਮਾਲ ਲਈ ਰੁਮਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ, ਨੇਪਾਲੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਰੁਮਾਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਥੱਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਕਾਰਫ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਕਾ ਗੰਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਝੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਫਿਰ ਗਲਾ ਘੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ *ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਡੈਡਜ਼ ਆਰਮੀ* ਵਿੱਚ, ਕਾਰਪੋਰਲ ਜੋਨਸ ਨੇ " ਵੀ ਨੋ ਆਵਰ ਓਨੀਅਨਜ਼ " ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਰੁਮਾਲ ਨਾਲ ਕੈਪਟਨ ਰਾਮਸੇ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਕਪੜੇ ਦੇ ਚੌਰਸ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਹੱਥ ਮੂੰਹ ਪੂੰਜਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਰੁਮਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੱਢੇ ਹੋਏ ਰੁਮਾਲ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਦਾਜ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਰੁਮਾਲ ਰੱਖਣਾ ਸ਼ੁਕੀਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਟ ਦੀ ਹਿੱਕ ਵਾਲੀ ਬਾਹਰਲੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਚਿੱਟਾ ਪੈਸ ਕੀਤਾ ਰੁਮਾਲ ਪਾਉਣਾ ਇਕ ਫੈਸ਼ਨ ਸੀ। ਸ਼ੁਕੀਨੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਮੰਗਣੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਜੋ ਥਾਲਾਂ ਵਿਚ ਮਠਿਆਈ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾ ਕੱਢੇ ਰੁਮਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਰੋਸ਼ੀਏ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਰੁਮਾਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਥਾਲਾਂ ਵਿਚ ਪਾਈ ਵਸਤ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬਰਾਤਾਂ ਵਿਚ ਜਿਹੜੀਆਂ ਘੋੜੀਆਂ ਤੇ ਉੱਠ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁਮਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਿੰਗਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬੰਨ੍ਹੀ ਜੰਨ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜਾਨੀ ਥਾਲ ਵਿਚ ਪਰੋਸੀ ਰੋਟੀ ਉੱਪਰ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁਮਾਲ ਦੇ ਕੇ ਜੰਨ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਂਦਾ ਸੀ।

ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਕਪੜੇ ਸੀਣ ਪਿੱਛੋਂ ਦਰਜੀਆਂ ਕੋਲ ਜੋ ਬੜੀਆਂ ਲੀਰਾਂ ਬਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਦਰਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਰੁਮਾਲ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਰੁਮਾਲ 10/ 12 ਕੁ ਇੰਚ ਦੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵੀ ਵਰਗਾਕਾਰ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਪਾਪਲੀਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਸਫੈਦ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਬਣਾਏ ਰੁਮਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੱਢਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁਮਾਲਾਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿਚ ਬੂਟੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਰੁਮਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹੀ ਲੇੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਬਣੇ ਬਣਾਏ ਰੁਮਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਦਰਜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੁਮਾਲ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਕਢਾਈ ਵਾਲੇ ਰੁਮਾਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯੁਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮੱਲਾ (ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ)

**ਮੱਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਮੱਲਾ
ਪਿੰਡ ਮੱਲਾ ਜ਼ਿਲਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਜੈਤੋਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 1010 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨ ਸੰਖਿਆ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ 2670ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇਨੇੜੇ ਦਾ ਡਾਕਘਰ ਡੋਡ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਪਿੰਨ ਕੋਡ 151205 ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਜੈਤੋਂ ਬਰਨਾਲਾ ਸੜਕ ਤੋਂ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੰਗਸਰਜੈਤੋਂ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਡੋਡ

**ਪਿੰਡ ਡੋਡ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤਹਿਸੀਲ ਜੈਤੋ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਬਾਜਾਖਾਨਾ ਤੋਂ ਬਰਨਾਲਾ ਰੋਡ ਤੇ ਬਾਜਾਖਾਨਾ ਤੋਂ ਚਾਰ ਕੁ ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਦਾ ਪਿੰਡ ਵਾਂਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਂਦਰ ਡੋਡ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ  ਡਾਕਖਾਨਾ ਡੋਡ ਦਾ ਹੀ ਲਗਦਾ ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤਕਰੀਬਨ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਡੋਡ  ਪਿੰਡ ਬਾਜਾਖਾਨਾ ਤੋਂ ਬਰਨਾਲਾ ਰੋਡ ਤੇ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੋੜਾ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੇ ਘਰ ਹਨ. 

Neeru bajwa actress belonged dod village.

## **ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ**
*ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ (ਮੇਨ)
*ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ (ਬੁਧੀਗਰ ਬਸਤੀ)
*ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (ਰਮਸਾ)
*ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ
*ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਧ ਬੈਂਕ ਸਮੇਤ ਏ. ਟੀ. ਐਮ.

## **ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ**
### ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਹਰਸਰ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਹਰਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

### ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਧੌਲਸਰ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਧੌਲਸਰ ਸਾਹਿਬ ਬਾਜਾਖਾਨਾ - ਬਰਨਾਲਾ ਰੋਡ ਉਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

### ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਲਾਹੀਆ ਜੀ
ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਲਾਹੀਆ ਜੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮਲੂਕਾ ਰੋਡ ਉਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਇਸ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਸਾਖੀ,ਲੋਹੜੀ ਮਾਘੀ ਆਦਿ ਤਿਉਹਾਰ ਪਿੰਡ ਵਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
*ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਬੁਧੀਗਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
*ਬਾਲਮੀਕ ਮੰਦਰ

## ਕਲੱਬ
ਡੋਡ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕਿ **ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਡੋਡ** **FC DOD**ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਲੱਬ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਉਦਮੀਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗਰਾਉਂਡ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ **ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਡੋਡ** ਦੇ ਸਮੂਹ ਮੈਂਬਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
#### ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਡੋਡ (FC DOD) ਦੀ ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

ਤਸਵੀਰ:Players of FC Dod.jpg|ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਡੋਡ ਦੇ ਕੁਝ ਖਿਡਾਰੀ
ਤਸਵੀਰ:Players of FC Dod during tournament.jpg|ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿਚ ਖੇਡਦੇ ਖਿਡਾਰੀ
ਤਸਵੀਰ:Prince Brar Player of FC Dod.jpg|ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਡੋਡ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ 
File:Poster of Dod tournament.jpg|thumb|ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਬੈਨਰ
File:Players of FC Dod (2).jpg|thumb|ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਡੋਡ ਦੇ ਕੁਝ ਖਿਡਾਰੀ
File:Logo of FC Dod.jpg|thumb|ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਡੋਡ ਦਾ ਲੋਗੋ
File:Prize distribution FC Dod 's tournament.jpg|thumb|ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਇਨਾਮ ਵੰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਤਸਵੀਰ

ਇਸ ਕਲੱਬ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਯੂਥ ਕਲੱਬ ਡੋਡ 
ਯੂਥ ਕਲੱਬ ਡੋਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹਰ ਸਾਲ ਕਬੱਡੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਯੂਥ ਕਲੱਬ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕੰਮਾ ਵਿਚ ਵਧ-ਚੜ ਕਿ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

### ਸੁਖਮਨੀ ਨੇਤਰਦਾਨ ਕਲੱਬ ਡੋਡ
### ਸਕੂਲ ਭਲਾਈ ਟਰੱਸਟ
## ਪਹੁੰਚ
### ਸੜਕੀ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ
ਪਿੰਡ ਡੋਡ ਬਾਜਾਖਾਨਾ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਭਗਤਾ ਭਾਈਕਾ ਤੋਂ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਡੋਡ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਬਾਜਾਖਾਨਾ ਤੋਂ ਅਖੀਰਲੀ ਬੱਸ ਸ਼ਾਮ 7 ਵਜੇ ਅਤੇ ਭਗਤਾ ਭਾਈਕਾ ਤੋਂ ਅਖੀਰਲੀ ਬੱਸ ਰਾਤ 9 ਵਜੇ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਡੋਡ ਤੋਂ ਬਠਿੰਡਾ ਦੀ ਦੂਰੀ 36.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਡੋਡ ਤੋਂ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੀ ਦੂਰੀ 38.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਘੁਗਿਆਣਾ

**ਘੁਗਿਆਣਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Ghugiana**) ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਘੁਗਿਆਣਾ
ਪਿੰਡ ਘੁਗਿਆਣਾਜ਼ਿਲਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 950 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨ ਸੰਖਿਆ 2600 ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਡਾਕਘਰ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 151203 ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੋਲੇਵਾਲਾ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਝੱਖੜਵਾਲਾ

**ਝੱਖੜਵਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਸਕੂਲ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 2 ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹਨ।
## ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ
*ਹਰਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ(ਸਾਬਕਾ ਐਮ.ਐਲ.ਏ.)
*ਡਾ. ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੋਂਦਾਰਾ

**ਗੋਂਦਾਰਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 735 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨ ਸੰਖਿਆ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ 2400 ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਡਾਕਘਰ ਬਾਜਾਖਾਨਾ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ, ਪਿੰਨ ਕੋਡ 151 205 ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਬਠਿੰਡਾ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੰਗਸਰ ਜੈਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰੁਲੀਆ ਸਿੰਘ ਨਗਰ

**ਰੁਲੀਆ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਬਰਗਾੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਉਕੰਦਵਾਲਾ

**ਉਕੰਦਵਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਪਿੰਡ ਸੰਬੰਧੀ
ਇਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 362 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨ ਸੰਖਿਆ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ 1170 ਹੈ। ਨੇੜੇ ਦਾ ਡਾਕਘਰ ਜੈਤੋ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਪਿੰਨ ਕੋਡ 151202। ਇਹ ਜੈਤੋ ਬਰਨਾਲਾ ਸੜਕ ਤੋਂ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੰਗਸਰ ਜੈਤੋ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਰਾਵਾਂ

**ਸਰਾਵਾਂ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਸਰਾਵਾਂ 
ਪਿੰਡ ਸਰਾਵਾਂ ਜ਼ਿਲਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੀ ਤਹਸੀਲ ਜੈਤੋ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 1230 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨ ਸੰਖਿਆ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ 4650 ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਡਾਕਘਰ ਵੀ ਹੈ, ਪਿੰਨ ਕੋਡ 151204। ਇਹ ਪਿੰਡ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਬਠਿੰਡਾ ਸੜਕ ਤੋਂ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਮਾਣਾ ਅਲਬੇਲ ਸਿੰਘ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਸਪਾਲ

**ਅਸਪਾਲ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਲੋਟ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਮਲੋਟ ਤੋਂ 17 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਮਲੋਟ ਜਾਣ ਲਈ 30 ਮਿੰਟ ਲਗਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਐਕਟ

**ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਐਕਟ** ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ 1955 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਐਕਟ ਸੀ। ਇਹ ਐਕਟ ਹਿੰਦੂ ਕੋਡ ਬਿੱਲਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 18 ਮਈ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹਿੰਦੂ ਕੋਡ ਬਿੱਲਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਐਕਟ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ: ਹਿੰਦੂ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਐਕਟ (1956), ਹਿੰਦੂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਐਕਟ (1956), ਹਿੰਦੂ ਗੋਦ ਲੈਣ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਐਕਟ (1956)।

## ਉਦੇਸ਼
ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੁਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਬੰਧੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਕਾਨੂੰਨ
ਬਾਜਾਖਾਨਾ ਖ਼ੁਰਦ

**ਬਾਜਾਖਾਨਾ ਖ਼ੁਰਦ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਬਠਿੰਡਾ- ਫਰੀਦਕੋਟ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਤੇ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੋਦੀਵਾਲਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ

**ਬੋਦੀਵਾਲਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਲੋਟ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਮਲੋਟ - ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਮਲੋਟ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਬੋਦੀਵਾਲਾ ਖੜ੍ਹਕ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਭੁੱਲਰਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ 2600 ਦੇ ਕਰੀਬ ਵੋਟਾਂ ਹਨ ਤੇ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 6000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭੁੱਲਰ ਹੀ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮੂਸ਼ੀਨ

**ਮੂਸ਼ੀਨ** (ਜਾਪਾਨੀ: 無心, ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ: ਮਨ ਰਹਿਤ) ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਿਸਟਾਂ ਦਾ ਪਹੁੰਚਣਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰੋਜ਼ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਜ਼ੈੱਨ ਕਥਨ **ਮੂਸ਼ੀਨ ਨੋ ਸ਼ੀਨ** (無心の心) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ *ਮਨ ਬਗੈਰ ਮਨ*। ਭਾਵ ਮਨ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਵ ਜਾਂ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ ਸਗੋਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਮਨ ਡਰ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਹਉਮੈ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੂਸ਼ੀਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਿਟੀ ਗਰਾਂਊਂਡ

**ਸਿਟੀ ਗ੍ਰੋਉਨਦ**, ਇਸ ਨੂੰ ਨੌਟਿੰਘਮ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਨੌਟਿੰਘਮ ਫਾਰੇਸ੍ਟ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ੩੦,੫੭੬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਸਿਟੀ ਗ੍ਰੋਉਨਦ ਨੌਟਿੰਘਮ ਫਾਰੇਸ੍ਟ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ 
*ਸਿਟੀ ਗ੍ਰੋਉਨਦ ਦਾ ਵਰਚੁਅਲ ਟੂਰ 
*ਸਿਟੀ ਗ੍ਰੋਉਨਦ 'ਤੇ ਮੈਚ ਦੇ ਦਿਨ
*ਸਿਟੀ ਗ੍ਰੋਉਨਦ ਦੇ ਗੂਗਲ ਮੈਪਸ ਚਿੱਤਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਦਮੀਤਰੀ ਮੈਂਡਲੀਵ

**ਦਮਿਤਰੀ ਇਵਾਨੋਵਿਚ ਮੈਂਡਲੀਵ** (; 8 February 1834 &ndash; 2 February 1907 O.S. 27&nbsp;January 1834 &ndash; 20 January 1907) ਰੂਸੀ ਰਸਾਇਣ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਾਢਕਾਰ ਸੀ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮੈਂਡਲੀਵ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਟੋਬੋਲਸਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਇਵਾਨ ਪੋਲਵੋਵਿਚ ਮੈਂਡਲੀਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਰੀਆ ਦਮਿਤਰੀਏਵਨਾ ਮੈਂਡਲੀਵ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਪਾਵੇਲ ਮੈਕਸੀਮੋਵਿਚ ਸੋਕੋਲੋਵ ਰੂਸ ਦੇ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਾਦਰੀ ਸਨ।

ਮੈਂਡਲੀਵ ਦੀ ਆਰੰਭਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਟੋਬੋਲਸਕ ਜਿਮਨੇਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਹ ਸਿਰਫ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਜਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਲ ਗਈ। ਜਾਇਦਾਦ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ 1849 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲੈਣੀ ਪਈ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂਡਲੀਵ ਨੇ ਮੇਨ ਪੇਡਾਗੋਗੀਅਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। 1857 ਵਿੱਚ ਮੈਂਡਲੀਵ ਨੇ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਤੋਂ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਟੀਬੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਰੀਮੀਅਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, 1857 ਵਿੱਚ ਤੰਦੁਰੁਸਤ ਹੋਕੇ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਪਰਤਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਨੌਟਿੰਘਮ ਫ਼ਾਰਸਟ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ

**ਨੌਟਿੰਘਮ ਫਾਰੇਸ੍ਟ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਨੌਟਿੰਘਮ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਟੀ ਗ੍ਰੋਉਨਦ, ਨੌਟਿੰਘਮ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਚੈਮਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਮਿੱਡੂ ਖੇੜਾ

**ਮਿਡੂ ਖੇੜਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਲੋਟ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਤਿੰਨ ਰਾਜਾਂ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ ਕੰਢੇ ਵਸਿਆ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਦ ਨੂੰ 200 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1813 ਈ. ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਅਨਿਨ ਸੇਵਕ, ਜੋ ਇੱਕ ਜਥੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਬੀ ਨੂਰ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਭਾਈ ਪੁਰਾਣਾ ਜੀ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵਾਰਸ ਬਾਬਾ ਮਿੱਡੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਛੇ ਪੱਤੀਆਂ ਹਨ। 1935 ਦੇ ਕਰੀਬ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲਗਾਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਵੱਲੋਂ ਜਬਰ, ਜ਼ੁਲਮ ਤੇ ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
## ਵਿਸ਼ੇਸ ਸ਼ਖਸੀਅਤ
ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਉੱਘੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਬਾ ਜਗਤਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ, ਰਘਵੀਰ ਸਿੰਘ ਅਰਬੀ, ਫਾਰਸੀ, ਉਰਦੂ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਸ੍ਰੀ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਡੀ. ਟੀ.ਓ., ਰਿਟ. ਡਾ. ਸਵ. ਸ੍ਰੀ ਬਲਤੇਜ ਸਿੰਘ ਅਮਰੀਕਾ, ਡਾ. ਜਸਤੇਜ ਸਿੰਘ ਛਾਤੀ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਡਾ. ਸਵਪਨਜੀਤ ਕੁਲਾਰ ਗਾਇਨੀ ਸਪੈਸ਼ਲਿਟ, ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੁਲਾਰ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਕੁਲਾਰ ਪ੍ਰੋ. ਫਿਜ਼ਿਓਲੋਜੀ, ਡਾ. ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕੁਲਾਰ ਅਨੈਟਮੀ ਸਰਜਨ, ਡਾ. ਅਮਰਪਾਲ ਕੌਰ ਕੁਲਾਰ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਡਾ. ਸਿਮਰਨ ਕੁਲਾਰ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਇਕਨਾਮਿਕਸ, ਹਰਮਨ ਕੁਲਾਰ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਸਿੱਖਿਆ ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਡਾ. ਨਗਿੰਦਰ ਕੁਲਾਰ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਜੁਆਲੋਜੀ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਡਾਰੀ ਜਗਰਾਜ ਸਿੰਘ (ਹਾਕੀ ਅਤੇ ਅੜਿੱਕਾ ਦੌੜ) ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਹਿੰਦਾ ਸੰਧੂ ਕਬੱਡੀ) ਅਤੇ ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਡਾਰੀ ਕੁਲਵੀਰ ਕੁਲਾਰ (ਕੁਸ਼ਤੀ) ਅਰਜੋਤ ਕੌਰ (ਹੈਂਡਬਾਲ) ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਮਨਜੀਤ ਕੁਲਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਇਹ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਸਹੂਲਤਾਂ
ਸੰਨ 1935 ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹੀ ਹੈ, ਪੰਜ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ, ਡਾ. ਬਲਤੇਜ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ, ਪਸ਼ੂ ਹਸਪਤਾਲ, ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਆਦਿ ਸਹੂਲਤਾ ਹਨ। 
## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੰਗ

**ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੰਗ** (1775–1783), **ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਜੰਗ**, ਜਾਂ ਸਿੱਧਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿਚਲੀ **ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੰਗ** ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਤੇਰਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਬਸਤੀਆਂ ਉਤਲੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਹਿੰਸਕ ਖ਼ਾਤਮਾ ਸੀ ਜੋ ਜੁਲਾਈ 1776 ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਬਣ ਗਈਆਂ ਸਨ।

## ਨੋਟ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੰਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਨਕਲਾਬ
ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ

**ਕੁਹਾਰਵਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਰਨੀਵਾਲਾ

**ਅਰਨੀਵਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਬਲਾਕ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ- ਮਲੋਟ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚੰਦਭਾਨ

**ਚੰਦਭਾਨ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੀ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੱਦ ’ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜੈਤੋ ਮੰਡੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੋਨਿਆਣਾ ਮੰਡੀ ਹੈ। ਆਵਾਜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਸੜਕੀ ਮਾਰਗ ਬਠਿੰਡਾ, ਜੈਤੋ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੇ ਰੇਲਵੇ ਮਾਰਗ ਬਠਿੰਡਾ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ’ਤੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
## ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਚੱਲੇ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਚੰਦਭਾਨ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡੀ ਸੀ। ਚੰਦਭਾਨ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮੀਰੂ ਤੇ ਜਾਨੀ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਜਾਨੀ ਤੇ ਮੀਰੂ ਹਨ। ਜਾਨੀ ਪੱਤੀ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਮੀਰੂ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੁਰਾਣੇ ਖੂਹ ਅਤੇ ਮੋਘੇ ਵੀ ਜਾਨੀ ਤੇ ਮੀਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਹਨ।
## ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 3400 ਦੇ ਲਗਪਗ ਵੋਟਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਖੇਤੀਯੋਗ ਰਕਬਾ 3 ਹਜ਼ਾਰ ਏਕੜ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 7 ਹਜ਼ਾਰ ਏਕੜ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ। ਇਸ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਉਣ ਤੇ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਅਤੇ ਡਰੇਨ ਨਿਕਲਣ ਕਾਰਨ ਰਕਬਾ ਘਟ ਗਿਆ। ਚੰਦਭਾਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਖੇਤਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਡਿੰਪੀ ਵੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੋਲਿਆਂਵਾਲੀ

**ਕੋਲਿਆਂਵਾਲੀ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਲੋਟ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।  2011 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,782 ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਸਨੀਕ ਸਿੱਖ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਹਨ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਕੋਲਿਆਂਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦਾ ਨਾਮ ਕੋਲਿਆਂਵਾਲੀ ਹੈ। ਕੋਲਿਆਂਵਾਲੀ ਉਪ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਮਲੋਟ ਤੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ 38 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸ਼ਹਿਰ ਮਲੋਟ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਕੋਲਿਆਂਵਾਲੀ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 1194 ਹੈਕਟੇਅਰ, ਗੈਰ-ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ 87 ਹੈਕਟੇਅਰ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਸਿੰਚਾਈ ਖੇਤਰ 1194 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ।
## ਜਨਸੰਖਿਆ 
ਕੋਲਿਆਂਵਾਲੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 2,782 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਮਰਦ ਆਬਾਦੀ 1,469 ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1,313 ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰ 1,000 ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਲਗਭਗ 893 ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਹੈ। ਕੋਲਿਆਂਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 55.46% ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 62.42% ਮਰਦ ਅਤੇ 47.68% ਔਰਤਾਂ ਸਾਖਰ ਹਨ। ਕੋਲਿਆਂਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 520 ਘਰ ਹਨ। ਕੋਲਿਆਂਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 152115 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੂਰਜੀ ਭਾਂਬੜ

**ਸੂਰਜੀ ਭਾਂਬੜ** ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਤਲੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਜਾਂ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਅਚਨਚੇਤ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਤੇਜ (ਰੋਸ਼ਨੀ) ਦੀ ਇੱਕ ਚੁੰਧਿਆਊ ਲਿਸ਼ਕੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ੬ × ੧੦੨੫ ਜੂਲ ਤੱਕ ਦੀ ਊਰਜਾ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਵੱਡੇ ਅਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਚੱਕਰੀ ਵਹੀਰ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਂਬੜ ਨਾਲ਼ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੁਕਟੀ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲਾਣੂਆਂ, ਆਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਣੂਆਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਬੱਦਲ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਇੱਕ-ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰਜੀ ਘਟਨਾਵਾਂ
ਡਾ. ਤੇਜਵੰਤ ਮਾਨ

*ਡਾ. ਤੇਜਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ* (ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1944), ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ ਤੇਜਵੰਤ ਮਾਨ ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ
ਤੇਜਵੰਤ ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1944 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਵਰਿਆਮ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ, ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ, ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੌੜਾਂ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਧਮਿੰਦਰ ਪਾਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਤੇਜਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਸਤਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਓਂਕਾਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਹੈ।

ਡਾ. ਤੇਜਵੰਤ ਮਾਨ ਅਜਰਾਲੀ, ਰਣਬੀਰ ਕਾਲਜ ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਐਮਏ, ਐਮਲਿਟ, ਪੀਐਚਡੀ ਤੱਕ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਾਲਜ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਪੂਰੇ 30 ਸਾਲ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ
*ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਭਸੌੜ
*ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਗਰੂਰ
*ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਧਨੌਲਾ
*ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ
*ਪਾਗਲ ਔਰਤ ਸਭਿਆ ਆਦਮੀ
*ਕਲਮ
*ਆਧੁਨਿਕ ਦੰਦ ਕਥਾ
*ਬੰਦ ਗਲੀ ਦੀ ਸਿਆਸਤ
*ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
*ਡਾਇਰੀ ਦੇ ਪੰਨੇ
*ਗੋਦੜੀ ਦਾ ਲਾਲ
*ਵਾਰਤਕੀ
*ਕਾਗਦਿ ਕੀਮ ਨ ਪਾਈ
*ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਤਿੰਨ ਭਾਗ)
*ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਸੇਖੋਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
*ਪੰਚ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਭਸੌੜ
*ਡਾਕਖਾਨਾ ਖਾਸ
*ਲਿਖਤੁਮ
*ਦਸਤਾਵੇਜ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਹਿਤ
*ਪੰਚ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਭਸੌੜ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ
*ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਯੁੱਗ
*ਰਸਾਲੂ
*ਪੂਰਨ ਭਗਤ
*ਦੌਲਤ ਰਾਮ ਰਚਿਤ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ
*ਪੰਚ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਭਸੌੜ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਦੇਣ
*ਸਿੰਘ ਸਭਾਈ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦੇਣ
*ਰੂਪ ਬਸੰਤ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ
*ਅਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆ ਸਾਹਿਤ
*ਲੋਕ ਉਕਤੀ ਸੰਦਰਭ
*ਅਨੁਸ਼ਰਨ
*ਹਸਤਾਖਰ
*ਸਹਿਮਤੀ
*ਪਰਵੇਸ਼
*ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ 
*ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ
*ਪ੍ਰਸੰਗਕਤਾ
*ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ
*ਬਹੁ ਵਚਨ
*ਗਲਪਕਾਰ ਗੁਰਮੇਲ ਮਡਾਹੜ
*ਮੁਕਤੀ ਜੁਗਤ ਸੰਵਾਦ
*ਭੁਪਿੰਦਰ ਕਾਵਿ ਤੇ ਰਿਵਿਓਕਾਰੀ
*ਮੁੱਖ ਬੰਦ
*ਗੁਆਚੇ ਨਾਇਕ ਦੀ ਪੁਨਰ ਉਸਾਰੀ
*ਹਰਫ ਬਹਰਫ
*ਪੱਤਰ ਕਲਾ
*ਜਿਸੁ ਆਸਣਿ ਹਮ ਬੈਠੇ[ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ]

## ਇਨਾਮ ਸਨਮਾਨ
ਪੰਜਾਬ ਰਤਨ, ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਵਾਰਸ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਥ ਲਾਂਬੜਾ ਵੱਲੋਂ ਐਵਾਰਡ, ਸਾਹਿਤ ਰਤਨ, ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮਸਤੂਆਣਾ ਯਾਦਗਾਰੀ, ਕਿਰਤੀ ਐਵਾਰਡ, ਸਾਹਿਤ ਟਰੱਸਟ ਢੁੱਡੀਕੇ, ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਨਾਮ, ਸਾਹਿਤ ਫੁਲਵਾੜੀ, ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਨਾਮ, ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਨਾਮ, ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਨਾਮ, ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਨਾਮ, ਰਸਲੋਕ ਹਰਿਆਣਾ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਹੋਮ ਜੋਯੋਤੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਨਾਮ, ਸਾਹਿਤ ਅਚਾਰੀਆ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਨਾਮ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਨਾਮ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਮੀਖਿਆ ਬੋਰਡ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਅਬੋਹਰ

**ਅਬੋਹਰ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਮਿਲੇਗੀ

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਕਾਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ।

**ਨਹਿਰੂ ਪਾਰਕ**
ਇਹ ਪਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨਹਿਰੂ ਪਾਰਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਲੀ ਦੀ ਲੰਮੀ ਖਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਫੁੱਲ ਲਗਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਰਤੀਫ਼ਿਸ਼ਲ ਲਗਾਏ ਗਏ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ਰਸ਼ਾਂ, ਸਦਾਬਹਾਰ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਵਾਲੇ ਲਾਅਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪਾਰਕ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਹੋਰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਅਬੋਹਰ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਸੈੰਕਚੂਰੀ
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਅਬੋਹਰ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਸਮੁਦਾਏ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਸੈੰਕਚੂਰੀ, ਬਲੈਕਬੱਕ, ਨੀਲਗਾਈ, ਪੋਰਕੁਪਾਈਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਚੂਰੀ ਹਰਿਆਲੀ ਦੇ ਹਰੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੋ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਥੇ ਆਉਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

**ਜੋਹੜੀ ਮੰਦਰ**
ਅਬੋਹਰ ਦਾ ਜੋਹੜੀ ਮੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਨੌਖੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਜਾਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਪੰਜ ਪੀਰ ਟਿੱਬਾ** 
ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

**ਅਬੋਹਰ** ਪੂਰੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕਿੰਨੂ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੱਟੀ ਬਣਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ NH10 ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ-ਸ੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ - ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਮਾਰਗ ਅਤੇ NH15 ਪਠਾਨਕੋਟ-ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਉਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਬੋਹਰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਝੋਟਿਆਂਵਾਲੀ

**ਝੋਟਿਆਂਵਾਲੀ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ, ਜਲਾਲਾਬਾਦ, ਅਬੋਹਰ, ਮੁਕਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਝੋਟਿਆਂ ਵਾਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ। 
 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੰਨਾਂਵਾਲਾ

**ਬੰਨਾਂਵਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪਰਤਾਪੀ

**ਪਰਤਾਪੀ** ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਫਿਲਮ ਵੀ ਬਣੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਸ਼ੈਫ਼ੀਲਡ ਵੈੱਡਨਸਡੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ

**ਸ਼ੈਫਫੀਲਡ ਵੇਦਨੇਸਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ੈਫਫੀਲਡ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਲ੍ਸਬਰੋ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਸ਼ੈਫਫੀਲਡ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਚੈਮਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈਬਸਾਈਟ
* ਸ਼ੈਫਫੀਲਡ ਵੇਦਨੇਸਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬੀਬੀਸੀ 'ਤੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਾਨਦੇਰੇਰਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ

**ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਾਨਦੇਰੇਰਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ**, ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਲਿਨੀਉ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਚੈਮਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਾਨਦੇਰੇਰਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਾਨਦੇਰੇਰਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬੀਬੀਸੀ ਉੱਤੇ
* ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਾਨਦੇਰੇਰਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ  .soccerbase.com ਉੱਤੇ
* ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਾਨਦੇਰੇਰਸ ਦੇ ਅੰਕੜੇ 
* ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਾਨਦੇਰੇਰਸ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਟਰੱਸਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਮੋਲਿਨੀਉ ਸਟੇਡੀਅਮ

**ਮੋਲਿਨੀਉ ਸਟੇਡੀਅਮ**, ਇਸ ਨੂੰ ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਾਨਦੇਰੇਰਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 30,852 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਮੋਲਿਨੀਉ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 
*ਪੁਨਰਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ 
*ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਸਵੀਰ 
*ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਾਨਦੇਰੇਰਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
*ਸਟੇਡੀਅਮ ਗਾਈਡ ਆਰਟੀਕਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਮਾਹੂਆਣਾ

**ਮਾਹੂਆਣਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮਲੋਟ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਮਲੋਟ-ਡੱਬਵਾਲੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।  

## ਆਬਾਦੀ 
ਸਾਲ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਹੂਆਣੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 461 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਮਾਹੂਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2360 ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 1231 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 1129 ਔਰਤਾਂ ਸਨ।

## ਸੰਸਥਾਵਾਂ 
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਉੱਦਮ, "ਸਟੇਟ ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਐਂਡ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸਕਿੱਲਜ਼ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਪੰਜਾਬ" ਦੁਆਰਾ "ਸਟੇਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਐਂਡ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸਕਿੱਲਜ਼, ਮਾਹੂਆਣਾ", ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੇਂਡੂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨਾ, ਡਰਾਈਵਿੰਗ, ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਹੈ।
thumb|ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਕਿਸ਼ਨ ਦਾਸ ਪਿੰਡ ਮਾਹੂਆਣਾ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਕਿਸ਼ਨ ਦਾਸ ਸਥਿਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੰਧਵਾਲਾ

**ਕੰਧਵਾਲਾ** ਜਾਂ **ਕੰਧਵਾਲਾ ਹਜ਼ਾਰਖਾਨ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਭੁੱਲਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਧੂਆਂ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ/ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੋਂ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਸਨੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਖਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ *ਕੰਧਵਾਲਾ ਹਜ਼ਾਰਖਾਨਾ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਬੋਹਰ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਕੰਧਵਾਲਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 20 .ਕਿ.ਮੀ.&nbsp;ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ ਕੰਧਵਾਲਾ ਸੂਬੇ ਦੀ ਚੌਲਾਂ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੀ ਅਮੀਰ ਪੱਟੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਨੂੰ 1965 ਅਤੇ 1971 ਦੀਆਂ ਦੋ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗਾਂ ਦਾ ਖਮਿਆਜ਼ਾ ਭੁਗਤਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਕੰਧਵਾਲਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੂਜੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ।

ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ **ਬਾਬਾ ਭੁੱਲੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮਜ਼ਾਰ** ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਲੋਕ 25-26 ਭਾਦਰੋ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਭੁੱਲੇ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਮੇਲਾ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿੰਨੂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਆਵਾਜਾਈ 
ਬੱਸਾਂ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 10 ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੰਧਵਾਲਾ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
**ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** : ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ **ਤਹਿਸੀਲ** : ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ**ਰਾਜ:** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹਿਲਸਬਰੋ ਸਟੇਡੀਅਮ

**ਹਿਲ੍ਸਬਰੋ ਸਟੇਡੀਅਮ**, ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੈਫਫੀਲਡ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੈਫਫੀਲਡ ਵੇਦਨੇਸਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ੩੯,੭੩੨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਹਿਲ੍ਸਬਰੋ ਸਟੇਡੀਅਮ ਬੀਬੀਸੀ 'ਤੇ
* ਹਿਲ੍ਸਬਰੋ ਸਟੇਡੀਅਮ  ਸ਼ੈਫਫੀਲਡ ਵੇਦਨੇਸਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ
*ਹਿਲ੍ਸਬਰੋ ਸਟੇਡੀਅਮ ਗੂਗਲ ਮੈਪਸ 'ਤੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਜਲਾਲਾਬਾਦ, ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ

**ਜਲਾਲਾਬਾਦ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ। ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਿੰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਮੁਕਤਸਰ ਅਤੇ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਮੁਲਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਹੱਦ ਵੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਗਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਬਾਰਡਰ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੁਲੇਮਾਨਕੀ ਬਾਰਡਰ ਹੈ। 
## ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਨਵਾਬ ਨਿਜ਼ਾਮ-ਉਦ-ਦੀਨ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਸੰਨ 1807 ਵਿੱਚ ਰਿਆਸਤ ਮਮਦੋਟ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1808 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਸੰਨ 1808 ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਨਵਾਬ ਬਣਿਆ। ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਲਾਲ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮਮਦੋਟ ਦਾ ਨਵਾਬ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਦੀ ਬੇਆਬਾਦ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ 1874 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਜਲਾਲ-ਆਬਾਦ ਨਗਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
## ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ
*ਨਵਾਬ ਜਲਾਲ-ਉਦ-ਦੀਨ ਨੇ ਸੰਨ 1880 ਵਿੱਚ ਦਾਣਾ ਮੰਡੀ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਗੇਟ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ।
*ਨਗਰ ਦੇ ਚਾਰ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਹਮਣੀ ਬਜ਼ਾਰ, ਬੱਘਾ ਬਜ਼ਾਰ, ਰੇਲਵੇ ਬਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਥਾਣਾ ਬਜ਼ਾਰ ਹਨ।
*ਰਾਣੀ ਮਹੱਲ ਜਿਸ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਕੋਰਟ ਕੰਪਲੈਕਸ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
*ਪੀਰ ਬਾਬਾ ਖਾਕੀ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਮਾਧ, ਲਹਿੰਦੇ ਪਾਸੇ ਬਾਬਾ ਬੱਬਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮਜ਼ਾਰ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਵਲੀ ਸਮਾਧ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ’ਚ ਬਾਬਾ ਬਕਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਮਾਧ ਹਨ।
*ਗਾਂਧੀ ਨਗਰ ਸਥਿਤ ਨਵਾਬ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਦੀ ਇਮਾਰਤ।
*ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਰਾਣੀ ਮਹੱਲ 
*ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਉਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਮਦੋਟ ਸਟੇਟ ਆਫਿਸ 1907 ਹੈ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਮਦੇਟ ਸਟੇਟ (ਸਾਮਰਾਜ) ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਚੱਲਦੀ ਸੀ।
*ਧੱਕਾ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਚਹਿਰੀ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਦਫ਼ਤਰ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।
*ਨਵਾਬ ਜਲਾਲ-ਉਦ-ਦੀਨ ਨੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕਮਰੇ, ਰਾਣੀ ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਹਿਖਾਨਾ ਵੀ ਬਣਵਾਇਆ। ਰਾਣੀ ਤਲਾਬ ਤਕਰੀਬਨ 35 ਫੁੱਟ ਚੌੜੇ, 70 ਫੁੱਟ ਲੰਮੇ ਅਤੇ 6 ਫੁੱਟ ਡੂੰਘਾ ਹੈ।

## ਸਨਮਾਨ ਯੋਗ ਹਾਸਤੀਆਂ
*ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਹਲਕੇ ਦਾ ਐਮ. ਐਲ.ਏ.
*ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਘੁਬਾਇਆ ਐਮ. ਪੀ.
*ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ. ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜੁਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 
*ਡਾ. ਸਲੋਨੀ ਸਿਡਾਨਾ ਆਈ. ਏ. ਐਸ.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ

**ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ** (; , ; 25 ਸਤੰਬਰ 1920 – 3 ਜਨਵਰੀ 2002) ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦ੍ਵਾਰਾ, ਸੰਨ 1971 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਨਾਲ਼ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਸਤੰਬਰ 1920 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਨਗਰ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਸਤੀਸ਼ ਦਾ ਪਿਤਾ ਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦਿਆਲ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਜੱਜ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਉਪਰੰਤ ਰੀ-ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਬਣਿਆ। ਪਿਤਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਨੇੜੇ ਡੇਰਾ ਇਸਮਾਈਲ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਸਨ ਤੇ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦੇ ਪੇਕੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਸਨ। ਧਵਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆ। 

3 ਜਨਵਰੀ 2002 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਧਨ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਸਨਮਾਨ 
1971 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ਼ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਸ੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਰੋਪੜ ਦੇ ਮਕੈਨੀਕਲ ਬਲਾਕ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਬਲਾਕ ਹੈ।

## ਸਪੇਸ ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ 
ਧਵਨ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਸਿੱਖਿਆ, ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (INSAT), ਇੱਕ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਚਾਲਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ; ਭਾਰਤੀ ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਸੈਟੇਲਾਈਟ (IRS); ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨ (PSLV), ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਰਿਸਰਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨ