ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ** ( Persian   ), ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਲਿੰਗੂਆ  ਫ੍ਰੈਂਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ।  ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨ ਰਾਜ-ਘਰਾਣੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਲਿਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਜ਼ਨਵੀ, ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਦਾਲਤ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਦਰਜਾ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਸਾਹਿਤ, ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ। 

ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਫਾਰਸੀ ਦਾ ਫੈਲਾਓ ਹੋਇਆ । ਹਾਲਾਂਕਿ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ, ਅਕਸਰ ਗੈਰ-ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਨੂੰ ਗ੍ਰੇਟਰ ਈਰਾਨ, ਜਾਂ ਅਜਮ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।  ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਜੋਕੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਿਘਾਰ ਨਾਲ ਫਾਰਸੀ ਦਾ ਪਤਨ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਵਧਣ ਨਾਲ਼ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ (ਹਿੰਦੀ - ਉਰਦੂ) ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਲਾ ਲਿਆ  ਸੀ। 1837 ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਦਰਜਾ ਨਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ ਪ੍ਰਚਲਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ।

ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਰਾਸਤ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੁਆਰਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦੇ ਉਭਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਸਿੰਧੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਉੱਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਬੰਗਾਲੀ, ਮਰਾਠੀ, ਰਾਜਸਥਾਨੀ, ਅਤੇ ਉੜੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਸ਼ਬਦ ਕਾਫ਼ੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹਨ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਆਮਦ ਵੱਡੇ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਰੁਝਾਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਪਰਸ਼ੀਆ ਉੱਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਨਵੇਂ ਈਰਾਨੀ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਾਮਰਾਜ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਇਸਲਾਮੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਈਰਾਨੀ ਇੰਟਰਮੇਜ਼ੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਬੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੇ ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਜਿਸਨੂੰ ਨਵੀਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਾਸ ਖੋਰਾਸਾਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸੌਕਸਿਆਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸਨ। 

ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਨੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਾਹ ਇੱਕ ਫਾਰਸੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ਼ ਪਿਆ। ਇਹ ਯੋਧੇ ਉੱਚੀਆਂ ਪਦਵੀਆਂ `ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੁਰਕੋ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕੀਤੀ। 

ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ,  ਸੇਲਜੁਕ ਅਤੇ ਗਜ਼ਨਵੀ ਵਰਗੇ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਨਵੇਂ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਫਾਰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਤੁਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ, ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਗਜ਼ਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਫ਼ਾਰਸੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਈ। ਇਸ ਨੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ।  ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਮੰਗੋਲ ਰਾਜ ਘਰਾਣਿਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਇਸ ਫਾਰਸੀਕ੍ਰਿਤ ਉੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਰਬਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।  ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ "ਚੀਨ ਤੋਂ ਬਾਲਕਨ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਤੱਕ" ਫੈਲੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।  ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਆਮਦ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ੇ  ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
### ਆਗਮਨ ਅਤੇ ਪਸਾਰਾ 
11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਜਿੱਤਾਂ ਨਾਲ਼  ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਜਦੋਂ ਗਜ਼ਨੀ ਦੇ ਮਹਿਮੂਦ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੱਤਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਗਜ਼ਨਾ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਰਾਨ, ਖ਼ੁਰਾਸਾਨ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ, ਵਸਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਆਮਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਹ ਵਹਾਅ ਅਗਲੀਆਂ ਕੁਝ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਬੂ-ਅਲ-ਫ਼ਰਾਜ ਰੂਨੀ ਅਤੇ ਮਸੂਦ ਸਾਦ ਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ।   ਘੁਰਿਦਾਂ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਪਰਸੋ-ਇਸਲਾਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਫੈਲਾਇਆ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਗਭਗ ਹਰ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਗਜ਼ਨਵੀ ਦੀ ਪਾਈ ਪਿਰਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ। 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ  ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਿੱਲੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਈ। ਲਗਾਤਾਰ ਖਿਲਜੀਆਂ ਅਤੇ ਤੁਗਲਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕੀਤੀ; ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਫਾਰਸੀ ਰਚਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਕੀਤੀ।  13ਵੀਂ ਅਤੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਤੁਰਕ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਵੀ, ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹਸਤੀਆਂ) ਨੂੰ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਪਰੇਰਿਆ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਵਾਹ ਪਰਸੋ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮੰਗੋਲ ਜਿੱਤਾਂ ਨੇ ਹੋਰ  ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕੁਲੀਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲਈ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ  ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਦੁਆਰਾ ਅਕਸਰ ਇਸਲਾਮੀ ਕੁਲੀਨਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਧੇ ਨੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। 

ਦਰਬਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਫੈਲੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ਼। ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੂਫ਼ੀ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਇੰਡਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੋਈ। ਸੂਫੀ ਕੇਂਦਰਾਂ (*ਖਾਨਕਾਹ*) ਨੇ ਇਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  ਸੂਫੀਵਾਦ ਨੇ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਰਾਹੀਂ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਇਆ; ਆਬਿਦੀ ਅਤੇ ਗਰਗੇਸ਼ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। 

ਤੈਮੂਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ  ਤਾਂ  15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ  ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਖੜੋਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਅਫ਼ਗਾਨ ਰਾਜ ਘਰਾਣਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਧੀਆਂ ਨੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਫਗਾਨ, ਪਰਸ਼ੀਅਨ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਸਨ, ਇਹ ਹਾਕਮ  ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਪੂਰਵਜ *ਹਿੰਦਵੀ* (ਜਿਸ ਨੂੰ *ਦੇਹਲਵੀ* ਜਾਂ *ਦੱਖ਼ਿਨੀ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਐਪਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਅਜੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਸੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦੁਆਰਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀ ਕੁਲੀਨਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਫੈਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।   

### ਉਚਾਈ 
[thumb|ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ [ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ *ਫਰਮਾਨ*, ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਮੁਗਲ ਵਿੱਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਿੰਦੂ ਇਹਨਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ]]
ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ (1526-1857) ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਅਮਲ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।  ਮੁਗ਼ਲ ਤਿਮੂਰਦ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ; ਉਹ ਤੁਰਕੋ-ਮੰਗੋਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਐਪਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੁਗਲ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੱਦੀ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਥਿਤੀ ਉਦੋਂ ਬਦਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਦੂਜੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਸਫਾਵਿਦ ਈਰਾਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਰਾਨੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਸਦੇ ਉੱਤਰ-ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਕਬਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਈਰਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ  ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। ਅਕਬਰ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜੱਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਹਾਂਗੀਰ, ਤੁਰਕੀ ਨਾਲੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ)। ਅਕਬਰ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨੀਤੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੀ। ਉਸਦੇ ਬਹੁਲਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ *ਮਦਰੱਸਿਆਂ* ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ।  ਅਕਬਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ  ਦੀ ਸਾਂਝ ਜਾਰੀ ਰਹੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ -ਯੁੱਗ ਦੇ ਇੱਕ ਕਵੀ ਨੂੰ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, 
 
ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਫਾਰਸੀ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੱਕਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ "ਫਾਰਸੀਕਰਨ" ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਪਣਾਇਆ।  ਫਾਰਸੀ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦੀ ਲੋੜ ਵਾਲੇ ਪੇਸ਼ੇ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਈਰਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਤੁਰਕਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲ਼ਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਕਾਇਸਥਾ ਅਤੇ ਖੱਤਰੀ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਮੁਗਲ ਵਿੱਤ ਵਿਭਾਗਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਏ; ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਉਸਤਾਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ *ਮਦਰੱਸਿਆਂ* ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਪੜ੍ਹਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੁਗ਼ਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਫ਼ਾਰਸੀਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤਾ ਤੇ ਪਾਠਕ ਵਰਗ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ। 

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ; ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਆਲਮ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।  18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਕੋਲ "ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਬੁਲਾਰੇ ਦੀ ਯੋਗਤਾ" ਸੀ। 

### ਪਤਨ 
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਪਤਨ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।  ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਆਮਦ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਦਾ ਵਧਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਅਸਰ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ । ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਜੇ ਵੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ, ਮੁਸਲਿਮ ਹਕੂਮਤ, ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।  ਜਦੋਂ ਕਿ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਸਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ "ਕਮਾਂਡ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ" ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸੂਬਾਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਿੱਖੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਅਕਸਰ ਭਾਰਤੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦਰਕਿਨਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ।  

1800 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਇਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1830 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੂੰ "ਚੰਗੇ ਰਾਜਭਾਗ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ" ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੂਨ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ; ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀਆਂ ਨੇ 1832 ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ 1837 ਵਿੱਚ, ਐਕਟ ਨੰਬਰ 29 ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ  ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।  ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੇ ਫਾਰਸੀ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।  ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਮੱਤ ਦਿੱਤੀ।  ਫ਼ਿਰ ਵੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਾਸੇ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੀ, ਅਤੇ "ਅੰਤਰ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਚਾਰ" ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣੀ ਰਹੀ।  ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਇਸ ਅੰਤਰਾਲ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚਰਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।  1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਚੰਗੇ ਪੈਰ ਜਮਾ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਜੇ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਕਾਲਜ ਡਿਗਰੀ ਸੀ।  20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦੌਰਾਨ  ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਦੀ  ਫ਼ਾਰਸੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਹਿੰਦ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਹਾਨ ਉਦਾਹਰਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਨੀਲ ਗ੍ਰੀਨ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨੇ ਵੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਪਤਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਾਰਸੀ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ, ਇਸਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਗਿਆ। 

## ਖੇਤਰੀ ਵਰਤੋਂ 
ਇਹ ਭਾਗ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਖੇਤਰਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੱਧ-ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਜੋ ਕਿ ਅਕਸਰ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਝਾਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

### ਪੰਜਾਬ 
ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਸੰਬੰਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਘਾੜਤ ਹੈ (*ਪੰਜ-ਆਬ*, ਯਾਨੀ ਪੰਜ ਪਾਣੀ)।  ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਜ਼ਨਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਫਾਰਸੀ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀਆਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁਕਾਮ ਬਣਾਇਆ। ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਡੋ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਤੀਆਂ, ਮਸੂਦ ਸਾਦ ਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਅਬੂ-ਅਲ-ਫ਼ਰਾਜ ਰੂਨੀ ਸਨ।  

13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਕਬਾਚਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੁਰਿਦਾਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਰਾਜ, ਸਿੰਧ, ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਉਚ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਹੰਮਦ ਔਫੀ ਨੇ ਲੁਬਾਬ ਉਲ-ਅਲਬਾਬ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। 

ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ, ਫਿਰ ਅਗਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਖੇਤਰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਇਆ।   ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ, ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ, ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

### ਕਸ਼ਮੀਰ 
ਕਸ਼ਮੀਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਸੀ ਜੋ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਚਾਹੇ ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਤਨ ਵਿੱਚ ਸੀ।  ਫਾਰਸੀ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਜੋ ਕਿ ਮੀਰ ਸੱਯਦ ਅਲੀ ਹਮਦਾਨੀ ਵਰਗੇ ਮੁਢਲੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲੀ ਸੀ। ਦੇਸੀ ਸ਼ਾਹ ਮੀਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਭਾਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਫ਼ਾਰਸੀ ਰਾਜਭਾਗ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ੈਨ-ਉਲ-ਆਬਿਦੀਨ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕੀਤੀ। 

ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਢਲੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵੱਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ ਅਗਲੇ 500 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਮੁਗਲਾਂ, ਅਫਗਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰੁਤਬਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਕਵਿਤਾ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਜੀਵਨੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ  ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਰਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕੈਰੀਅਰ ਲਈ ਫਾਰਸੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਈਰਾਨੀ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਫਾਰਸੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ *ਈਰਾਨ-ਏ-ਸਗੀਰ,* ਜਾਂ "ਛੋਟਾ ਈਰਾਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 

ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਚਲਣ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਧੇਰੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜੱਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਥਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ *ਰਾਮਾਇਣ* ਅਤੇ  ਵਰਗੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ *ਗ਼ਜ਼ਲ* ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਵੀ ਰਚੇ।  ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ ਸਨ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਹ ਮੀਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ *ਰਾਜਤਰੰਗਿਣੀ*  ਦਾ *ਬਹਿਰ ਅਲ-ਅਸਮਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,* ਅਤੇ ਪੰਡਤਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।   ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਜੋ ਬੰਗਾਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖ ਲਈ। 

### ਦੱਕਿਨ 
left|thumb|346x346px| ਦੱਕਿਣ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ, ਦੱਖਨ ਵੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆਇਆ। 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਫਾਰਸੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਦੱਖਨ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਾਰਸੀ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 1347 ਵਿੱਚ ਬਹਿਮਨੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਲਾ ਲਏ, ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ  ਦੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। *ਮਦਰੱਸੇ*  ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਦਰ ਵਿਖੇ ਮਹਿਮੂਦ ਗਵਾਨ ਮਦਰੱਸਾ, ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ''* ਬਹਿਮਨਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਅਬਦੁਲ ਇਸਾਮੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ਫੁਤੁਹ *-ਉਸ-ਸਲਾਤੀਨ* ਲਿਖਿਆ ਸੀ।  ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਿਚਰਡ ਈਟਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਾਰਸੀ ਨੂੰ ਦੱਖਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ਼ੋਂ ਇਸ ਦੀ ਬੜੀ ਭਿੰਨ ਹੈ। 

16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਬਹਿਮਨੀ ਸਲਤਨਤ ਦੱਖਣ ਸਲਤਨਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ, ਜੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪੱਖੋਂ ਫਾਰਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲ਼ੇ ਹੀ ਸਨ। ਉਹ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਰਬਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਮਿਲੀ; ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰੀ, *ਸਾਕੀਨਾਮਾ* ਦਾ ਲੇਖਕ, ਬੀਜਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇਬਰਾਹਿਮ ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਸੀ। * 

ਹੋਰ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਨੇ ਇੰਡੋ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤਕ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਅਰਬੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਮੱਲੀ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਚਚ ਨਾਮਾ )। ਇਸਲਾਮੀ ਕੁਲੀਨਤਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਭਾਸ਼ਾ,  ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਵੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਏ  (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਗਤਾਈ ਤੁਰਕੀ " ਬਾਬਰਨਾਮਾ " ਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ)। ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ; ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ( ਰਜ਼ਮਨਾਮਾ ), ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵੇਦ ਵਰਗੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਡਾਕਟਰੀ  ਅਤੇ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕੀ ਕੰਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਜ਼ੀਜ -ਏ-ਮੁਹੰਮਦ-ਸ਼ਾਹੀ।* 

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਇਸ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰੁਝਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਪਵਾਦ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਪੱਟੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਖੜੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਧਾਰ ਨਾਲ਼ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉਭਰੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।  ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਹਿੰਦੀ" ਅਤੇ "ਉਰਦੂ" ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਮਾ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਵਿਦੇਸ਼ੀ" ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਸਲਾਮੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦੁਆਰਾ, ਫਾਰਸੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।  ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਰਜਿਸਟਰ ਉਰਦੂ `ਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ - ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ *"ਮਕਾਨਾਤ ਬਰਾ-ਏ ਫਰੋਖ਼ਤ"* (ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਘਰ)। ਇਹ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ  ਨਵੇਂ ਨਾਵਾਂ ਲਈ (ਨਿਓਲੋਜਿਜ਼ਮ) ਲਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। * ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚੋਲਗੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇੰਡਿਕ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਅਰਥਮੂਲਕ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ *"ਫੁਰਸਤ"'' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਮੌਕਾ', ਪਰ ਇੰਡਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਅਰਥ 'ਵਿਹਲ ਦਾ ਸਮਾਂ' ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। * ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਉਲਟ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਰਕੀ ਨੇ ਕੁਝ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇੰਡਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀ  ਗਈ ਸੀ (ਦੇਖੋ #ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ )। 

#### ਸੰਯੁਕਤ 
ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ-ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਅਗੇਤਰਾਂ ਪਿਛੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:

### ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ 
ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਫਾਰਸੀ ਨੇ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ *q, kh, gh, z, f* ਧੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ *k, kh, g, j, ph* (ਜਿਵੇਂ ਕਿ *kh ud → khud, gh ulām → gulam* ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਸੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ *।* ਐਪਰ, ਮੂਲ ਧੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, *z* ਅਤੇ *f* ਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਆਮ  ਮਿਲ਼ਦੇ ਹਨ। ਲਿਪੀਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਢਾਲਿਆ ਹੈ; ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਮੂਲ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਬਿੰਦੀ ( *ਨੁਕਤਾ* ) ਜੋੜ ਲਈ ਹੈ (  ). ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ *q, kh, gh* ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਉਚਾਰਨ (*ਤਲਫੁਜ਼) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'' ਇਹੀ ਗੁਰਮੁਖੀ, ਬੰਗਾਲੀ ਆਦਿ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਰਸੋ-ਅਰਬੀ ਤੱਤ, ਮੁਸਲਿਮਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ \ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਧੁਨੀ /ʃ/, ਜਾਂ "sh" ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਦਾਖ਼ਲੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਲਿਆ ਅੱਖਰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ)।  ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫਾਰਸੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਸਤਾਲਿਕ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਹੱਥ ਉਰਦੂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਮੁੱਖ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਮੁੱਖ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ।     2008 ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਬਿਦੀ ਅਤੇ ਗਰਗੇਸ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ "ਆਮ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੀ ਘਾਟ" ਸੀ। 

ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਮੁੱਲਾਣਾ ਵਰਗ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਰਬੀ ਹਾਵੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਧਾਰਮਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: *ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ* ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ *ਕਵਾਲੀ* ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ  ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ *ਕੱਵਾਲੀ* ਗਾਇਕ ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੇ ਬਹੁਤਵਾਰ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ।

ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਈਰਾਨੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਚਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਭਿੰਨ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਜੇ ਵੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹੈ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਤਰ ਸਵਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ, ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕੁਝ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਅੱਠ-ਸਵਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਛੇ-ਸਵਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਭਾਰਤੀ ਫਾਰਸੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਇਸਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਫਾਰਸੀ ਦਾ "ਪੈਟਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ *ਸ਼ੇਰ* (ਸ਼ੇਰ, ਹੁਣ *ਈਰਾਨ* ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਰ) ਅਤੇ ਰੋਜ਼ (ਦਿਨ, ਹੁਣ ਰੂਜ਼ *)* ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਦਾਰੀ ਫਾਰਸੀ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਦੇਸੀਕਰਨ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਬਦਲਾਅ ਹੋਏ ਹਨ। ਨਾਸਿਕ ਸਵਰ, ਜੋ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ *ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ -ਆਨ, -ਇਨ, ਅਤੇ -ਊਨ* *(* *ਮਰਦਾਨ* *, ਦਿਨ, ਚੂਨ* )। 

### ਜੋਰੋਸਟ੍ਰੀਅਨ ਫਾਰਸੀ 
ਪਾਰਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਗੁਜਰਾਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੁਰਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ।  1932 ਵਿੱਚ, ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ, *ਦੁਖਤਰ-ਏ-ਲੋਰ ,* ਪਾਰਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰਾਸਟ੍ਰੀਅਨ ਈਰਾਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਆਬਾਦੀ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਾਜਾਰ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਦਾਰੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਇੰਡੋ-ਫਾਰਸੀ ਸਭਿਆਚਾਰ
* ਦੋਭਾਸ਼ੀ
* ਲਿਸਾਨ ਉਦ-ਦਾਵਤ, ਪਰਸੋ-ਅਰਬ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਗੁਜਰਾਤੀ
* ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਰਕਾਂ 'ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ (ਕਿਤਾਬ)

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Firman of Dara Shikoh MET sf1997-205a.jpg|ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ *ਫਰਮਾਨ*, ਮਿਤੀ 1649-1650।
ਤਸਵੀਰ:Marriage certificate of the last Mughal ruler, Bahadur Shah II (r. 1837-57) to Zinat Mahal Begam, on 18 November 1840.jpg|ਆਖ਼ਰੀ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ, 1840।
ਤਸਵੀਰ:Arjun hits the target.jpg|*ਰਜ਼ਮਨਾਮਾ* ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼: ਅਰਜੁਨ ਮੱਛੀ ਦੀ ਅੱਖ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ, ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਦੇ ਸਵੈਮਵਰ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ:"Krishna Holds Up Mount Govardhan to Shelter the Villagers of Braj", Folio from a Harivamsa (The Legend of Hari (Krishna)) MET DP231961.jpg|*ਹਰਿਵੰਸਾ* ਦੇ ਇੱਕ ਫਾਰਸੀ ਅਨੁਵਾਦ ਤੋਂ ਪੰਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਗੋਵਰਧਨ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ:Parrot addressing Khojasta in Tutinama commisioned by Akbar, c1556-1565.jpg|*ਟੂਟੀਨਾਮਾ* ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪੰਨਾ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਕਾਪੀ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, *ਟੂਟੀਨਾਮਾ* ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ *ਸੁਕਾਸਪੱਤੀ* ਤੋਂ ਫਾਰਸੀ ਡਰਾਇੰਗ ਵਿੱਚ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਸੀ।
ਤਸਵੀਰ:Royal attendants of Babur and Humayun, going to see the Rhinoceros.jpg|ਬਾਬਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, *ਬਾਬਰਨਾਮਾ* ਦੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਨੁਵਾਦ ਤੋਂ ਪੰਨਾ।
ਤਸਵੀਰ:Tumanba Khan, His Wife, and His Nine Sons.jpg|*ਚਿੰਗਿਜ਼ ਨਾਮਾ* ( ਚੰਗੀਜ਼ ਦੀ ਕਿਤਾਬ) ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪੰਨਾ, ਖੁਦ ਜਾਮੀ ਅਲ-ਤਵਾਰੀਖ ਦਾ ਇੱਕ ਐਬਸਟਰੈਕਟ। ਅਕਬਰ ਅਧੀਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਤਸਵੀਰ:Hasht-Bihisht Amir Khusro Met 1.jpg|ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਦੀ *ਹਸ਼ਤ-ਬਿਹਿਸ਼ਟ* ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਫੋਲੀਓ, ਮਿਤੀ 1597-98।
ਤਸਵੀਰ:Calligraphic fragment in nasta'liq.jpg|ਪਿਆਰੇ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ - ਮੁਨਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਬੰਗਾਲ, 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਕਵਿਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ