open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਭਾਰਤ ਏਕ ਖੋਜ

***ਭਾਰਤ ਏਕ ਖੋਜ*** (, , ) ਪੰਡਤ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ *ਦ ਡਿਸਕਵਰੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ* (1946) ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ 53-ਕਿਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਰਾਮਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1947 ਤੱਕ ਦਾ 5000-ਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਸਿਆਮ ਬੇਨੇਗਾਲ ਨੇ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵੀ. ਕੇ. ਮੂਰਥੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 1988 ਵਿੱਚ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਹੀ ਇਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਅਤੇ ਬੇਨੇਗਾਲ ਦੇ ਬਾਕਾਇਦਾ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਭਿਆਲ ਸ਼ਾਮਾ ਜ਼ੈਦੀ ਸਹਾਇਕ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਸਨ।
ਬੇਨੇਗਾਲ ਨੇ ਇਸ ਵੱਡੇ ਕੈਨਵਸ ਨੂੰ ਸਮੇਟਣ 22 ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਸਭ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਕਾਲ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸਨ। ਤਕਰੀਬਨ ਇੰਨੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਤਥਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਗਲਤ ਸਨ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਸੂਤਰਧਾਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
## ਡਬਿੰਗ
ਇਹ ਸੀਰੀਅਲ ਦੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਨੂਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੂਂ ਪਂਜਾਬੀ ਸਣੇ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਬੋਲੀਆਂ 'ਚ ਡਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਐਪੀਸੋਡ 
# ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਦੀ ਜੈ
# ਸ਼ੁਰੂਆਤ
# ਵੇਦਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਗਮਨ
# ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਬਨਣਾ
# ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਭਾਗ ੧
# ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਭਾਗ ੨
# ਰਾਮਾਇਣ ਭਾਗ ੧
# ਰਾਮਾਇਣ ਭਾਗ ੨
# ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਘਰਾਣੇ
# ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੁੱਲ
# ਚਾਣਕਿਆ ਅਤੇ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਭਾਗ ੧
# ਚਾਣਕਿਆ ਅਤੇ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਭਾਗ ੨
# ਅਸ਼ੋਕ ਭਾਗ ੧
# ਅਸ਼ੋਕ ਭਾਗ ੨
# ਸੰਗਮ ਕਾਲ: ਸਿਲਾਪਦਿਰਾਕਰਮ ਭਾਗ ੧
# ਸੰਗਮ ਕਾਲ: ਸਿਲਾਪਦਿਰਾਕਰਮ ਭਾਗ ੧
# ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਗ
# ਕਾਲਿਦਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕੁੰਤਲਾ ਭਾਗ ੧
# ਕਾਲਿਦਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕੁੰਤਲਾ ਭਾਗ ੨
# ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ
# ਭਕਤੀ
# ਚੋਲ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਭਾਗ ੧
# ਚੋਲ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਭਾਗ ੨
# ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸੁਲਤਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਵੀਰਾਜ ਰਾਸੋ ਭਾਗ ੧
# ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸੁਲਤਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਵੀਰਾਜ ਰਾਸੋ ਭਾਗ ੨
# ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸੁਲਤਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਪਦਮਾਵਤ। 
# ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
# ਵਿਜੈਨਗਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
# ਸਾਮੰਤਵਾਦ
# ਵਿਜੈਨਗਰ ਵੰਸ਼ਦਾ ਪਤਨ
# ਆਸ਼ਕ ਹੋਣਾ ਸਾਂਗਾ, ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਅਤੇ ਬਾਬਰ
# ਅਕਬਰ ਭਾਗ ੧ (ਦੀਨ-ਏ-ਇਲਾਹੀ) 
# ਅਕਬਰ ਭਾਗ ੨
# ਸਵਰਣ ਭਾਰਤ
# ਔਰੰਗਜੇਬ ਭਾਗ ੧
# ਔਰੰਗਜੇਬ ਭਾਗ ੨
# ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਭਾਗ ੧
# ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਭਾਗ ੨
# ਕੰਪਨੀ ਬਹਾਦੁਰ
# ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ
# ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਮੋਹਨ ਰਾਏ
# ੧੮੫੭ ਭਾਗ ੧
# ੧੮੫੭ ਭਾਗ ੨
# ਇੰਡੀਗੋ ਬਗ਼ਾਵਤ
# ਮਹਾਤਮਾ ਫੁਲੇ
# ਸਰ ਸਈਦ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ
# ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ
# ਉਗਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨਰਮਪੰਥੀ
# ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਆਗਮਨ ਭਾਗ ੧
# ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਆਗਮਨ ਭਾਗ ੨
# ਵੱਖਵਾਦ
# ਕਰੋ ਜਾਂ ਮਰੋ
# ਸਾਰੰਸ਼

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ ਵੀ ਸ਼ੋਅ
ਰਿਚਰਡ ਕੋਹਨ

**ਰਿਚਰਡ ਕੋਹਨ** (ਜਨਮ 9 ਮਈ 1947) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਸ਼ ਫੈਨਸਰ (ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼) ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ, ਸੇਬਰ ਏਵੰਟ ਵਿੱਚ, ਓਲਪਿਕ ਖੇਡਾਂ (1972 ਤੋਂ 1984) ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਕੋਹਨ ਨੇ "ਚੇਸਿੰਗ ਦਾ ਸਨ" ਅਤੇ "ਬਾਏ ਦਾ ਸੋਡ" ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਬਲਿਕੇਸ਼ਨ 'ਰਿਚਰਡ ਕੋਹਨ ਬੁਕਸ' ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
## ਜੀਵਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਸ਼ ਖਿਡਾਰੀ
ਗਤੀ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)

ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, '''ਗਤੀ' ''ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲਾ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ ਪੋਜੀਸ਼ਨ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸਥਾਪਨ, ਦਿਸ਼ਾ, ਵੇਗ, ਪ੍ਰਵੇਗ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਕਾਮਾਇਨੀ

''**ਕਾਮਾਇਨੀ**' (ਹਿੰਦੀ: कामायनी)' ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਹਨ। ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਛਾਇਆਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ ਹਿੰਦੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

ਪ੍ਰਸਾਦ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਅੰਤਮ ਕਵਿਤਾ ਰਚਨਾ 1936 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਆਨੰਦ ਤੱਕ 15 ਸਰਗਾਂ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵਿਵਿਧ ਬਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਕਰਮਵਾਰ ਬਿਆਨ ਇਸ ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਮਹਾਕਾਵਿ
ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ

thumb|ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ 2023 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ
**ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ** (ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ 1940) ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ।

ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ, 1940 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਭੜੋ, ਨੇੜੇ ਨਾਭਾ, ਧੂਰੀ (ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।ਉਸ ਨੇ ਐੱਮ.ਫਿਲ.ਤੱਕ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤਕ 42 ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 15 ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਦੋ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ, ਇੱਕ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਇੱਕ ਡਾਇਰੀ, ਤਿੰਨ ਅਨੁਵਾਦਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਲਿਖੀਆਂ ਛੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਮੁਖ ਤੌਰ `ਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। *ਪਗਡੰਡੀਆਂ* (ਸਵੈਜੀਵਨੀ) ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਮਰਾਠੀ, ਯੁਗੋਸਲਾਵੀ ਆਦਿ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਅਡੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱੱਕੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ, “*ਕਿਆਰੀ ਲੌਂਗਾਂ ਦੀ* “ ਨੂੰ 1982-83 ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ, ਦਿੱਲੀ ਵਲੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਸਤਕ-ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਮੰਜ਼ਿਲ*
**ਭੁੱਬਲ ਦੀ ਅੱਗ*
**ਸੂਹਾ ਰੰਗ ਸਿਆਹ ਰੰਗ*
**ਖੁਰੇ ਹੋਏ ਰੰਗ*
**ਕਿਆਰੀ ਲੌਂਗਾਂ ਦੀ*
**ਮੁਕਲਾਵੇ ਵਾਲੀ ਰਾਤ*
**ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ*
**ਗੁੱਡੀਆਂ ਪਟੋਲੇ*
**ਪੈੜਾਂ ਅਤੇ ਝਰੋਖੇ* (1995)
**ਤਵਾਰੀਖ-ਏ-ਜਿੰਦਗੀ* (2000)
**ਕਾਸ਼ਨੀ ਦੁਪੱਟਾ* (ਸੰਪਾਦਨ,ਪਰਵਾਸੀ ਕਹਾਣੀਆਂ) 
**ਇਕ ਬਲੌਰੀ ਹੰਝੂ*
**ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ*
**ਵਾਟਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ*
**ਸੂਹਾ ਰੰਗ ਸਿਆਹ ਰੰਗ*
**ਵਾਟਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ*	
**ਸੂਹਾ ਰੰਗ ਸਿਆਹ ਰੰਗ*
**ਦਸਤੂਰ-ਏ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ*

## ਨਾਵਲ
**ਦਿ ਲਾਸਟ ਪੇਜ*
**ਜੀਵਤ ਮਾਟੀ ਹੋਇ*

## ਹੋਰ
**ਘਟਾਵਾਂ ਕਾਲੀਆਂ* (ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਟੱਪੇ) 
**ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਛਾਵੇਂ* (ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ)
**ਪਗਡੰਡੀਆਂ* (ਸਵੈਜੀਵਨੀ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸਾਦ

**ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸਾਦ** (30 ਜਨਵਰੀ 1889 14 ਜਨਵਰੀ 1937), ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਕਥਾਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਛਾਇਆਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਤੰਭਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਛਾਇਆਵਾਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਖੜੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਰਸਮਈ ਧਾਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਿੱਧ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ।

## ਕਾਵਿ ਸ਼ੈਲੀ
ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ 'ਕਲਾਧਰ' ਦੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜੈ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਚਿੱਤਰਧਰ, ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਬ੍ਰਜ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਖਾਦੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਤ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ 'ਛਾਇਆਵਾਦ' ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।

ਉਸਨੂੰ ਸੁਮਿਤਰਾਨੰਦਨ ਪੰਤ, ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਵਰਮਾ, ਅਤੇ ਸੂਰਿਆਕਾਂਤ ਤਰਿਪਾਠੀ 'ਨਿਰਾਲਾ' ਦੇ ਨਾਲ, ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ (ਛਾਇਆਵਾਦ) ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਦੇ ਚਾਰ ਥੰਮ੍ਹਾਂ (ਚਾਰ ਸਤੰਭ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਸਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ (ਤਤਸਮ) ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ (ਤਦਭਾਵ ਸ਼ਬਦ) ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਤੱਕ, ਉਸਦੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
## ਹਵਾਲੇ
## ਸਰੋਤ
* 
*
ਪੂੰਡਰੀ

**ਪੂੰਡਰੀ** ਕੈਥਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਊਨਿਸਪਲ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ
ਚੀਕਾ

**ਚੀਕਾ** ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੈਥਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ​​ਇੱਕ ਮਿਊਨਿਸਪਲ ਕਮੇਟੀ ਹੈ
ਕਲਾਇਤ

**ਕਲਾਇਤ**, ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਕੈਥਲ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ​​ਇੱਕ ਨਗਰ ਕਮੇਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਕਾਲ ਦੇ ਦੋ ਅਹਿਮ ਮੰਦਿਰ ਹਨ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ "ਬਰਿਕਸ ਟੇਂਪਲ" (Bricks Temple) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਪੁਰਾਤਨ ਇਮਾਰਤਸਾਜੀ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਨਮੂਨਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਚਿਣਾਈ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੀਮੇਂਟ ਜਾਂ ਚੂਨੇ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਗੋਂ ਇੱਟਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕੱਟ ਤਰਾਸ਼ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਫਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਮਹਤਤਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਖਦੇ ਹੋਏ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤਤਵ ਵਿਭਾਗ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਸਦਰਿੱਦੀਨ ਆਇਨੀ

**ਸਦਰਿੱਦੀਨ ਆਇਨੀ** (ਤਾਜਿਕ: Садриддин Айнӣ, ਫ਼ਾਰਸੀ: صدرالدين عيني, ਜਾਂ **ਸਦਰਿੱਦੀਨ ਐਨੀ**; 27 ਅਪਰੈਲ 1878 - 15 ਜੁਲਾਈ 1954) ਇੱਕ ਤਾਜਿਕ ਦਾਨਸ਼ਮੰਦ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕਵਿਤਾ, ਗਲਪ ਰਚਨਾ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਜਿਕ ਕਵੀ
ਸਟੀਵਨ ਹਾਰਪਰ

**ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਰਪਰ** (ਜਨਮ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1959) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 6 ਫਰਵਰੀ, 2006 ਤੋਂ 4 ਨਵੰਬਰ, 2015 ਤੱਕ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ 22ਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਲਾਇੰਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ
ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੱਕੜ

**ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੱਕੜ** (22 ਮਾਰਚ 1893-15 ਜੁਲਾਈ 1932) ਦਾ ਜਨਮ  ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਰੱਕੜਾਂ ਬੇਟ ਨੇੜੇ ਬਲਾਚੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸ: ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਬੀਬੀ ਗੋਖੀ ਦੀ ਉਦਰ ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਕੌਮ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਅਣਖੀਲਾ, ਗੁਰਸਿੱਖ ਗੱਭਰੂ ਸੀ। 
## ਨੌਕਰੀ
19 ਕੁ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਡਸਨ ਹਾਰਸ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਕਲਰਕ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। ਚੰਗੀ ਡੀਲ-ਡੌਲ ਵਾਲੇ ਜਵਾਨ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਟਾਲੀਅਨ ਦੇ ਮਸਕੋਟ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਥੇ ਹੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਾਰਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਰੈਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਛੇਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁਝ ਰੁਪਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੇਚਣ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਕੌਮ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 
## ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੁਆਬੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਨੇ ਗੋਰਿਆਂ ਦੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਦਮ ਕਰ ਛੱਡਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੇ 50 ਦੇ ਕਰੀਬ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੱਕੜ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਹਨ। 15 ਫਰਵਰੀ 1919 ਨੂੰ ਫੌਜ ਵਿਚੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਫਿਰ ਡਿਸਚਾਰਜ ਲੈ ਕੇ ਸ: ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਆ ਕੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਗਦਰ ਲਹਿਰ, ਜਲਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਹਤਿਆਕਾਂਡ ਦਾ ਸਾਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਲ-ਕੰਬਾਊ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਸਮੁੱਚੀ ਕੌਮ ਸਹਿਤ ਆਪ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪ ਨੇ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਏ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਬਹਾਦਰੀ ਭਰੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ। 
## ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ
ਉਹ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1932 ਨੂੰ ਚਲਦੀ ਗੱਡੀ ਰੋਕ ਕੇ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਫਰਾਰੀ ਸਮੇਂ ਗਾਰਦ ਇੰਚਾਰਜ ਗੋਰੇ ਸਾਰਜੈਂਟ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਕੀ ਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੱਕੜ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇੱਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰੱਕੜ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਅਤੇ 10 ਮੁਰੱਬੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਰੁੜਕੀ ਖਾਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਬੱਬਰ ਗੋਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇਨਾਮ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਗਦਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।1931 ਨੂੰ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਅੰਡੇਮਾਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਦਾ ਨਾਮ
## ਸ਼ਹੀਦੀ
ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰ ਕੇ ਪਿੰਡ ਰੁੜਕੀ ਖਾਸ ਵਿਖੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰਿਉਂ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਪਰ ਸਫਲਤਾ ਹੱਥ ਨਾ ਲੱਗਦੀ ਦੇਖ ਕੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਹੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਅਣਖੀਲੇ ਯੋਧੇ ਬੱਬਰ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੌਤ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਿਆਂ 15 ਜੁਲਾਈ 1932 ਨੂੰ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀ ਲਿਆ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1893
ਪੂਨਮ ਸਿੰਘ

**ਪੂਨਮ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 24 ਦਸੰਬਰ 1957) ਮਾਸਿਕ ਰਸਾਲੇ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।
## ਮਾਂ ਬਾਪ 
ਕਾਮਰੇਡ ਮਦਨ ਲਾਲ ਦੀਦੀ

ਸ਼ੀਲਾ ਦੀਦੀ

## ਪਤੀ
ਰੱਤੀ ਕੰਤ ਸਿੰਘ

## ਬੱਚੇ
1 ਸਮੀਆ ਸਿੰਘ

2 ਰਿਤਿਕਾ ਸਿੰਘ

3 ਸਹਿਜ ਸਿੰਘ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ
ਨੀਨਾ ਟਿਵਾਣਾ

**ਨੀਨਾ ਟਿਵਾਣਾ** (ਜਨਮ 8 ਸਤੰਬਰ 1939) ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਮਰਹੂਮ ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਨੀਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਾਇਕੋਟ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 8 ਸਤੰਬਰ 1939 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1965 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋ ਗਈ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਈ ਅਲਕਾਜੀ ਕੋਲੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਕੇ ਨੀਨਾ ਅਤੇ ਹਰਪਾਲ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਮੰਚ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ  ਨਾਟਕਾਂ  ਦੇ ਇਲਾਵਾ,  ਮੰਚ  ਨੇ ਸੋਫੋਕਲੀਜ,  ਇਬਸਨ ਅਤੇ ਆਰਥਰ ਮਿਲਰ ਦੇ ਲਿਖੇ ਕਈ ਕਲਾਸਿਕਸ ਵੀ ਖੇਡੇ ਹਨ।  ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਟਿਕਟ ਨਾਲ ਸ਼ੋ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਰਾਮੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜੀ (1967),  ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ  (1975) ,  ਮੇਲਾ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ (1978), ਮਰਦ ਔਰਤ  (1967) ,  ਗਰਮ ਬਾਜ਼ਾਰ (1979), ਨਸ਼ਾ ਕੁਰਸੀ ਦਾ  (1980), ਲੌਂਗ ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ (1980) ,  ਅਤੇ ਦੀਵਾ ਬਲੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ (1976),  ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨੀਨਾ ਟਿਵਾਣਾ ਨੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕੁੱਝ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਲੌਂਗ ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ ਅਤੇ ਦੀਵਾ ਬਲੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 

ਨੀਨਾ, ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਪ੍ਰਧਾਨ  ਅਤੇ  2009  ਤੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਲਈ ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਰੈਜੀਡੈਂਟ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। 1967 ਅਤੇ 1973 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ  ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਡਰਾਮਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਐਕਟਿੰਗ, ਅਵਾਜ ਅਤੇ ਸਪੀਚ  ਦੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 1973-74 ਦੌਰਾਨ ਵੈਨਕੂਵਰ, ਕੈਨੇਡਾ, ਵਿੱਚ ਸਾਈਮਨ ਫਰੇਜ਼ਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਬਾਰੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।

## ਔਲਾਦ 
ਮਨਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ

## ਫਿਲਮਾਂ
*ਲੋਂਗ ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ (ਫ਼ਿਲਮ) 
*ਦੀਵਾ ਬਲੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ (ਫ਼ਿਲਮ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਖ਼

**ਖ਼** ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ ਦਾ ਅੱਖਰ ਹੈ। ਜੋ **ਖ** ਦੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੀ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ
ਲ਼

**ਲ਼** ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ ਦਾ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਹੈ। ਜੋ **ਲ** ਦੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੀ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧੁਨੀ ਦਾ ੳੁਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਜੀਭ ਤਾਲੂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ
ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ

**ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ** ਦਾ ਜਨਮ 08 ਅਗਸਤ 1935 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਐਤੀਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ ਤੋ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਪਤਨੀ
ਨੀਨਾ ਟਿਵਾਣਾ

## ਔਲਾਦ
ਮਨਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ

## ਦਿਹਾਂਤ
19 ਮਈ 2002 ਪਾਲਮਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜ੍ਹੇ ਸੜਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਯਾਦਗਾਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ  ਦਿਤੀਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੱਦੇਨਜਰ ਰੱਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 14.5 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ 1.5 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੇ ਗਏ ਅਤਿ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਾਲੇ ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾ 
ਲੋਂਗ ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ

ਦੀਵਾ ਬਲੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ

## ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ 
ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਦੀਵਾਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਰਾਜੌਂਦ

**ਰਾਜੌਂਦ** ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਸਬ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਲੌਂਗ ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ (ਫ਼ਿਲਮ)

**ਲੌਂਗ ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ**, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 1986 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ ਸੀ।

ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਆਲ ਟਾਈਮ ਹਿੱਟ "ਛੱਲਾ" ਗਾਇਆ। ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ "ਇਸ਼ਕ ਹੈ ਲੋਕੋ", "ਮੈਂ ਕੰਡਆਲੀ ਥੋਰ ਵੇ" ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਗਾਏ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। "ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਚ ਪੁਆੜੇ ਪਾਏ" ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ।

## ਫ਼ਿਲਮ ਕਾਸਟ 
* ਰਾਜ ਬੱਬਰ ... ਰਾਜਾ 
* ਓਮ ਪੁਰੀ ... ਦਿਤੂ 
* ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ... ਚੰਨਾ 
* ਨੀਨਾ ਟਿਵਾਣਾ ... ਸਰਦਾਰਨੀ ਸਰੂਪ ਕੌਰ
* ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਦਿਓਲ ... ਪ੍ਰੀਤੋ 
* ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ ... ਗੁਲਾਬੋ ਮਾਸੀ 
* ਸਰਦਾਰ ਸੋਹੀ ... ਨੈਰਾ (ਤਾਏ)
* ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ... ਰਿਰਿਆ ਕੁਬਬਾ 
* ਮਨਜੀਤ ਮਾਨ ... ਤਾਰੋ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ

**ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ** ਜੀ (1720-1745) ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਸਨ। ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਪੂਹਲਾ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੇ ਘਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।

## ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਜੁਲਮ
1716 ਈ: 'ਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਉਪਰੰਤ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਪੈਣੇ ਵੀ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਏ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਨੇ ਤਾਂ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਹੱਦ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਸਮਝਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜ਼ੁਲਮੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੰਗਰ ਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। 
## ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ
ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੁਖਬਰੀ ਹਰਭਗਤ ਨਿਰੰਜਨੀਏ ਨੇ ਕੀਤੀ  ਜਦੋਂ ਹਰਭਗਤ ਨੂੰ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਦੇਰ ਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਗਵਰਨਰ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਦੇ ਕੰਨ ਭਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਤੋਂ ਇਹ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਜੁਰਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਸਹਿਣ ਕਰਨੇ ਪਏ ਪਰ ਉਹ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਤੋਂ ਨਾ ਡੋਲੇ। 

## ਖੋਪਰੀ ਉਤਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ
ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਨੇ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਮੰਨਣ 'ਤੇ ਕੇਸ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਾ ਬਣਨ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੇਸ ਕਤਲ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਸਿਰ ਕਟਵਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਪਿਆਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਦਾਤ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਨੇ ਜੱਲਾਦ ਨੂੰ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖੋਪਰੀ ਉਤਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਕੇਸਾਂ-ਸੁਆਸਾਂ ਨਾਲ ਨਿਭਾਅ ਕੇ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਜਲਾਦ ਰੰਬੀ ਨਾਲ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਖੋਪਰੀ ਉਤਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਆਪ ਗੁਰੂ ਦਾ ਭਾਣਾ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ। **ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼** ਦਾ ਕਰਤਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:

ਜਿਮ ਜਿਮ ਸਿੰਘਨ ਤੁਰਕ ਸਤਾਵੈ।

ਤਿਮ ਤਿਮ ਮੁਖ ਸਿੰਘ ਲਾਲੀ ਆਵੈ।
## ਸ਼ਹੀਦੀ
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੋਪਰੀ ਉਤਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪ 22 ਦਿਨ ਤੱਕ ਜੀਵਤ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪ ਨੇ 1745 ਈ: ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਨਿੱਤ ਦੀ **ਅਰਦਾਸ** ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸ਼ਹੀਦ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ, ਕੌਮ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਹਿੱਤ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮਰ ਮਿੱਟਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
* Bhai Taru Singh (Sandhu Jatt)- Animated Film 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ
ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ

**ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ** (24 ਅਕਤੂਬਰ 1934- 22 ਅਕਤੂਬਰ 2016) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ।ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਸਰਸ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਦਾ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਮੇਹਰ ਚੰਦ ਮਿੱਤਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖ਼ਿੱਤੇ ਦੇ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੁੱਘੇ ਖੁਰਦ ਵਿਖੇ 24 ਸਤੰਬਰ, 1934 ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਮਿੱਤਲ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ 6 ਭਰਾ ਤੇ 2 ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਠਾਕਰ ਮੱਲ, ਕਾਹਣਾ ਮੱਲ ਦੇ ਪੁਤਰ ਸਨ ਜੋ ਚੁੱਘੇ ਖੁਰਦ ਵਿੱਚ ਹੱਟ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ ਸੀ। 

ਮਿੱਤਲ ਨੇ 10ਵੀਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੀ.ਏ. ਤੱਕ ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਿਆ ਅਤੇ 2-3 ਸਾਲ ਤੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਰਿਹਾ। ਮਿੱਤਲ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਵਕੀਲ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਾਲ ਟੈਕਸ-ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਅੰਦਰਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਜੀਵਨ
ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਵਲਾਇਤੀ ਬਾਬੂ’, ‘ਦੋ ਮਦਾਰੀ’ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਸੈਂਕੜੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ ਵਰਿੰਦਰ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ ਅਤੇ ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਦੀ ਤਿਕੜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਿਕੜੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ‘ਯਾਰੀ ਜੱਟ ਦੀ’, ‘ਬਟਵਾਰਾ’, ‘ਜੱਟ ਸੂਰਮੇ’, ‘ਨਿੰਮੋ’, ‘ਜੱਟ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ’ ਆਦਿ ਇਸ ਤਿਕੜੀ ਨੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਅਰਥੀ ਡਾਇਲਾਗ ਬੋਲਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ‘ਬਾਬੁਲ ਦਾ ਵਿਹੜਾ’ (1983), ‘ਭੁਲੇਖਾ’ (1986), ‘ਪੁੱਤ ਜੱਟਾਂ ਦੇ’ (1981), ‘ਲੌਂਗ ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ’, ‘ਪੀਂਘਾਂ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ’, ‘ਜੀਜਾ ਸਾਲੀ’, ‘ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ’, ‘ਮਾਮਲਾ ਗੜਬੜ ਹੈ’, ‘ਨਿੰਮੋ’, ‘ਰਾਂਝਣ ਮੇਰਾ ਯਾਰ’, ‘ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ’,’ਬਾਬਲ ਦਾ ਵਿਹੜਾ’, ‘ਦੋ ਮਦਾਰੀ’, ‘ਪਟਵਾਰੀ’, ‘ਸਰਪੰਚ’, ‘ਉੱਚਾ ਦਰ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦਾ’, ‘ਬਲਬੀਰੋ ਭਾਬੀ’, ‘ਪੁੱਤ ਜੱਟਾਂ ਦੇ’, ‘ਵਲਾਇਤੀ ਬਾਬੂ’, ਚੰਨ ਪਰਦੇਸੀ ਆਦਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜਗਤ ਲਈ ਯਾਦਗਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ‘ਕੁਰਬਾਨੀ ਜੱਟ ਦੀ’(1994) ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਧਰਮਿੰਦਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ ਸੀ। ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਨੇ ਦੋ ਪੰਜਾਬਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ‘ਅੰਬੇ ਮਾਂ ਜਗਦੰਬੇ ਮਾਂ’ ਅਤੇ ‘ਵਲਾਇਤੀ ਬਾਬੂ’ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।

## ਸਨਮਾਨ
ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਦਾ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਦੀ 136ਵੀਂ ਜਯੰਤੀ ਮੌਕੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜਗਤ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 'ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਅਕਾਦਮੀ' ਵੱਲੋ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
## ਮੌਤ
ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮਾਊਂਟ ਆਬੂ ਵਿਖੇ ਬ੍ਰਹਮ ਕੁਮਾਰੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜੇਰੇ ਇਲਾਜ ਸਨ। ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 22 ਅਕਤੂਬਰ ,2016 ਨੂੰ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਬਿਮਾਰ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
* ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016
ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ

**ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ** (?-25 ਜਨਵਰੀ 2012) ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਪਟਾ (ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪੁਲਜ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਮੈਬਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ।

ਦੂਜੀ ਜੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚੱਲੀ ਅਮਨ ਲਹਿਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਧ-ਚੜਕੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਕਮੇਟੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈਆਂ। ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਅਮਨ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾ. ਸੈਫ ਉਦ ਦੀਨ ਕਿਚਲੂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਮਨ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਪ੍ਰੋ ਨਿਰੰਜ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਚੰਨ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਬਾਹਰਲਾ, ਜਗਦੀਸ਼ ਫਰਿਆਦੀ, ਨਿਰੰਜ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਕਲਵੰਤ ਮਾਨ, ਸਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਹੁਕਮ ਚੰਦ ਖਲੀਲੀ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਰਘੂ ਵੰਸ਼ੀ, ਸਫਦਰ ਮੀਰ, ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ, ਅਮਰਜੀਤ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 
 
ਪ੍ਰੋ ਨਿਰੰਜਣ ਸਿੰਘ ਮਾਨ 1994-95 ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਬੀ ਸੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਰੀ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ *ਇਪਟਾ ਤੇ ਅਮਨ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸੁਰੀਲੀ ਤਾਨ* ਵੀ ਛਪੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਮੀਆਂ ਇਫ਼ਤਿਖ਼ਾਰਉੱਦੀਨ

**ਮੀਆਂ ਇਫ਼ਤਿਖ਼ਾਰਉੱਦੀਨ** (**میاں افتخارالدین** ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਵਿੱਚ) (1907&ndash;1962) ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਾਇਦੇ ਆਜ਼ਮ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮੀਆਂ ਇਫਤਾਕਾਰੁਦੀਨ 1930 ਤੋਂ 1940 ਤੱਕ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।ਕਾਂਗਰਸ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਸੀ ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਫਾਰਮੂਲਾ ਰੱਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1945 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ "ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ" ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1962
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਅਤਰੋ-ਚਤਰੋ

**ਅਤਰੋ-ਚਤਰੋ** ਦੋ ਹਾਸਰਸ ਕਿਰਦਾਰ ਹਨ ਜੋ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਸਰੂਪ ਪਰਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤਰੋ ਅਤੇ ਚਤਰੋ ਦੋ ਅਨਪੜ੍ਹ ਪੇਂਡੂ ਚਲਾਕ ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਅਤਰੋ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚਤਰੋ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਵਾਂ ਚੋਂ ਹਾਸਰਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਤਰੋ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਦਾਕਾਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਤਰੋ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਲਕੀ ਲੜਾਈ ਪੁਆਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਕਿਰਦਾਰਅਤਰੋ (ਸਰੂਪ ਪਰਿੰਦਾ)ਜੀ ਦਾ ਪਿੰਡ ਮਹਿਤਾ ਜਿਲਾ ਬਠਿੰਡਾ ਹੈ
ਗ੍ਰਿਗੋਰੀ ਕ੍ਰਿਸ

**ਗ੍ਰਿਗੋਰੀ ਯਾਕੋਵਲਿਵਚ ਕ੍ਰਿਸ ** (Russian: Григорий Яковлевич Крисс) (ਜਨਮ 24,ਦਸੰਬਰ 1940, ਕੀਵ, ਯੂਕਰੇਨ ਏਸ.ਏਸ.ਆਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ) 
, ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸੀ, ਏਪੇ ਈਵੰਟ ਦਾ ਵਰਲਡ ਚੈੰਪਿਯਨ ਫੈਨਸਰ (ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼) ਸੀ।
## ਖੇਡ ਜੀਵਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼
ਬਾਥੂ ਮੰਦਰ

**ਬਾਥੂ ਮੰਦਰ**, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ 'ਬਾਥੂ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ' ਅਤੇ 'ਬਾਥੂ ਦੀ ਲੜੀ' ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
## ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ
ਅੱਠਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗੜੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਚੌਂਕੀਆਂ ਤੇ ਗੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਥੂ ਹੀ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਕੋਲੋਂ ਕਦੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਲੰਘਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੁਆਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਪੌੜੀਦਾਰ ਖੂਹ ਜਾਂ ਬਾਉਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪਾਸੇ ਦੋ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਹਰੀ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 75 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਚੌਕਸੀ ਮੀਨਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਥੇ ਇਸ ਗੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹੁਣ ਖੰਡਰ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ 6 ਮੰਦਰ ਤੇ ਮੀਨਾਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ। 
## ਦੰਦ ਕਥਾਵਾਂ
*ਮੰਦਰ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਦੰਦ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਮੀਨਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਸਵਰਗ ਤੱਕ ਪੌੜੀਆਂ ਲਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।
*ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਧੰਨਾ ਭਗਤ ਵੱਲੋਂ ਉਗਾਈ ਕਣਕ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾਣਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਕਾਇਦਾ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਉਜੜਨ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਦਾਣੇ ਨੂੰ ਪੁਜਾਰੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਨੇੜੇ ਪੰਡੋਰੀ ਮਹੰਤਾਂ ਦੀ ਲੈ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 
## ਪਾਣੀ 'ਚ ਮੰਦਰ ਦਾ ਡੁਬਣਾ
ਕਾਂਗੜਾ ਘਾਟੀ ਵਿਚੋਂ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰਵਾਨੀ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੇ ਦਰਿਆ ਬਿਆਸ ਉੱਪਰ ਜਦੋਂ ਤਲਵਾੜਾ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੌਂਗ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਉਲੀਕੀ ਗਈ ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਕਰੀਬ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮੀ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਾਗਰ ਝੀਲ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ, ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਲ ਮਗਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਹਰ ਸਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘਟਣ ਨਾਲ ਮੁੜ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਬੁਰਜ ਉੱਤੇ ਖਲੋ ਕੇ ਇਸ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਵਾਦੀ ਦਾ ਮਨਮੋਹਕ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਫ਼ਰਵਰੀ ਤੱਕ ਦਾ ਮੌਸਮ ਬੇਹੱਦ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਝੀਲ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰੈਣ ਬਸੇਰਾ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਚੌਗਿਰਦਾ ਸਵਰਗ ਦੇ ਹਾਣ ਦਾ ਬਣਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਦਿਸਹੱਦੇ ਉੱਤੇ ਖਲੋਤਾ ਇਹ ਮੰਦਿਰ ਆਪਣੇ ਰਚਣਹਾਰਿਆਂ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦਾ ਖਾਮੋਸ਼ ਗਵਾਹ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੰਦਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ
ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਟ

thumb
thumb
**ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਟ** (ਜਨਮ 15 ਦਸੰਬਰ 1965) ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ 'ਐਵਿਕ' ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਕੌਮੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
## ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਮੁਹਾਂਦਰਾ*
**ਚੁਨਮੁਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ* (ਬਾਲ ਨਾਵਲ)
**ਜਿਥੇ ਚਾਹ ਉਥੇ ਰਾਹ*
**ਬੁੱਝੋ ਬੱਚਿਓ ਮੈਂ ਹਾਂ ਕੌਣ?* (ਬਾਲ ਸ਼ਾਇਰੀ)
**ਉੱਡ ਗਈ ਤਿਤਲੀ*: (ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ)
**ਨਾਟਕ ਵੰਨਸੁਵੰਨੇ* (1992)
**ਬਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ* (1991)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਮੇਜਰ ਮਾਂਗਟ

**ਮੇਜਰ ਮਾਂਗਟ** ਕੈਨੇਡਾ ਰਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਹਦਾ ਦਾਦਕਾ ਪਿੰਡ ਕੁੱਬਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ (ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ) ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਤਲੀਆ ਤੇ ਉੱਗੇ ਥੋਹਰ* (ਮਾਰਚ 1990)
**ਕੂੰਜਾਂ ਦੀ ਮੌਤ*
**ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ*
**ਪਰੀਆਂ ਦਾ ਦੇਸ਼*
**ਮੋਮਬੱਤੀ*
**ਮਨ ਮੌਸਮ ਦੀ ਰੰਗਤ*
### ਨਾਵਲ
* *ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ*

### ਹੋਰ ਦੇਖੋ 
**ਆਹਮਣੇ ਸਾਹਮਣੇ*
**ਮਿੱਟੀ ਨਾ ਫਰੋਲ਼ ਜੋਗੀਆ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ

thumb|ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ
**ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ** (ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ 1944) ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵੀ ਛੱਪ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ
ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ) ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਧੀ ਵਿਖੇ 6 ਮਾਰਚ 1944 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੋ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਦਿਤ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਓੜਕ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸੇ।

### ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਨਰਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਨੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਅਮੀਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਵੱਈਏ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਲੱਗੀ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਇਕਸਾਰ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਰੇਕ ਨਹੀਂ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਨਵੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਐੱਮ.ਏ. ਕੀਤੀ। 

ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨਾਭਾ, ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਸੰਗਰੂਰ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕੀਤੀ। 

1971 ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1982 'ਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ: ਫਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ (1974), ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ (1975), ਐੱਲ.ਐੱਲ.ਬੀ. (1978) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ.(1978)। 1990 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਿਆ।

1995 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਨ-ਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ 2004 ਚ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ) ਅਤੇ ਡੀਨ (ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੈਲਫੇਅਰ) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਨ-ਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸੋਰਸ ਪਰਸਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 
# ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ
# ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ
# ਸ਼ੁਭ ਇੱਛਾਵਾਂ
# ਮੇਲ-ਜੋਲ
# ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
# ਤਰਕਵੇਦ
# ਆਹਮੋ ਸਾਹਮਣੇ
# ਬੂਹੇ ਬਾਰੀਆਂ
# ਅੰਤਰ ਝਾਤ
# ਸੁਖਨ ਸੁਨੇਹੇ 
# ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਿਖਰਾਂ
# ਤਰਕਵੇਦ
# ਰਾਹ-ਰਸਤੇ
# ਦਰ-ਦਰਵਾਜੇ
### ਵਿਚਾਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
# ਮਾਲਾ ਮਣਕੇ
# ਮਾਲਾ ਮਣਕੇ 2
# ਕੱਲਿਆਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ
# ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ (2023)

### ਸਵੈ–ਜੀਵਨੀ 
# ਧੁੱਪਾਂ–ਛਾਂਵਾਂ 

### **ਹੋਰ ਕੰਮ** 
# ਸੱਚੋ ਸੱਚ (ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ)
# ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ (ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ)
# ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ
# ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ (ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ)

### ਅਨੁਵਾਦ
# ਪਿਉ ਪੁੱਤਰ (ਤੁਰਗਨੇਵ)
# ਗਾਥਾ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ (ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ)
# ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ (ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ)
# ਸਦੀਵੀ ਵਿਦ੍ਰੋਹੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
# ਮਾਰਟਿਨ ਕਿੰਗ ਲੂਥਰ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
# https://www.narindersinghkapoor.com(https://www.narindersinghkapoor.com)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਗਾਜਰ

**ਗਾਜਰ** *(Eng: Carrot)* ਇੱਕ ਸਬਜ਼ੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਥੱਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪੌਦੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰੰਗ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਲਾਲ, ਪੀਲੀ, ਭੂਰੀ, ਨਰੰਗੀ, ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਾਜਰ ਵਿੱਚ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨਾਂਅ ਦਾ ਇੱਕ ਤੱਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਹ ਨਾਂਅ ਦਾ ਖਣਿਜ, ਲਵਣ ਦੇ ਨਾਲ ਫਾਸਫੋਰਸ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ, ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ, ਆਇਓਡੀਨ, ਸੋਡੀਅਮ, ਕੈਰੋਟੀਨ ਆਦਿ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ 16 ਲਵਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਾਜਰ ਵਿੱਚ 12 ਲਵਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਗਾਜਰ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ‘ਏ’, ਬੀ’, ‘ਸੀ’, ‘ਡੀ’, ਈ’, ‘ਜੀ’, ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਗਾਜਰ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ:-ਗਾਜਰ ਦੀ ਸਬਜੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਗਜਰੇਲਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਆਚਾਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਹਲਵਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੂਸ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਗਾਜਰ ਦੇ ਕੋਫਤੇ ਅਤੇ ਪਰਾਓਠੇ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ ਸਲਾਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਜੜ੍ਹ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੱਚਾ ਵੀ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਾਜਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਾਜਰ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੱਲੀ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਲੂ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਲੂ ਮਟਰ ਪਾਕੇ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੱਲੇ ਮਟਰ ਪਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਾਜਰ ਵਿਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਅੰਧਰਾਤੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵੀ ਗਾਜਰ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਾਜਰ ਦਾ ਆਚਾਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਰੱਬਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਜਰਪਾਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਜਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਅੱਜ ਤੋਂ 50 ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਸੀ ਗਾਜਰਾਂ ਆਮ ਬੀਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਗਾਜਰਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੜ੍ਹੀ ਕਪਾਹ ਵਿਚ ਬੀਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਕਪਾਹ ਵੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਗਾਜਰਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਗਾਜਰਾਂ ਦੇ ਸੇਜ਼ੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਗਾਜਰਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਕਈ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਝਾਂ, ਗਾਈਆਂ ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਗਾਜਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਬੀਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਘਰ ਗਾਜਰਾਂ ਬੀਜਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਵਪਾਰ ਲਈ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਗਾਜਰਾਂ ਬੀਜਦੇ ਹਨ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਗਾਜਰਾਂ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਸਬਜ਼ੀ, ਸਲਾਦ, ਆਚਾਰ ਆਦਿ ਲਈ ਗਾਜਰਾਂ ਹੁਣ ਮੰਡੀ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਖਰੀਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਗਾਜਰ ਦੇ ਫਾਇਦੇ 
1) ਕਹਿੰਦੇ ਗਾਜਰ ਦਾ ਜੂਸ ਪੀਣ ਨਾਲ ਗੈਸ ਠੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

2) ਪੀਲੀਏ ਦੇ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਗਾਜਰ ਦਾ ਜੂਸ ਤੇ ਸੂਪ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ

3) ਚਮੜੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਕੀ ਜੋ ਕਿ ਵਿਟਾਮਨ ਏ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਗਾਜਰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਗਾਜਰ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਤੋਹਫਾ ਹੈ।

4) ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵਧਣ ਤੇ ਖੂਨ ਗਾੜਾ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਗਾਜਰ ਦਾ ਜੂਸ ਪੀਣਾ ਠੀਕ ਮੰਨਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ।

5) ਤਿੱਲੀ ਵਧਣ ਤੇ ਗਾਜਰ ਦਾ ਆਚਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਤਿੱਲੀ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।

6) ਗਾਜਰ ਦਾ ਰਸ ਪੀਣ ਨਾਲ ਟਾਸਲ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

7) ਗਾਜਰ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਰਾਮਬਾਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਉੱਨਤ ਕਿਸਮਾਂ 
* ਪੰਜਾਬ ਕੈਰਟ ਰੈੱਡ (2014)
* ਪੰਜਾਬ ਬਲੈਕ ਬਿਊਟੀ (2013) 
* ਪੀ. ਸੀ. - 34 (2005)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਦਮੂਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ ਸਬਜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸਮੋਸਾ

**ਸਮੋਸਾ**  ਇੱਕ ਤਲਿਆ ਹੋਇਆ ਨਮਕੀਨ ਤਿਖੂੰਜਾ ਭਰਵਾਂ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੂਲ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁਢਲਾ ਰੂਪ "ਸੰਬੋਸਾਹ" (سمبوسه)ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਭੁੰਨੇ ਜਾਂ ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਸੁੱਕੇ ਆਲੂ, ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮਟਰ, ਪਿਆਜ, ਦਾਲ, ਕੀਮਾ ਵੀ ਭਰਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਰੂਪ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿਕੋਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਰੂਪ ਅਤੇ ਮੇਚ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਇਹ ਚਟਨੀ ਜਾਂ ਦਹੀਂ ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰੋਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
## ਇਤਿਹਾਸ
ਸਮੋਸੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਇਸਨੂੰ 'ਸੰਬੋਸਾ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਬੋਲਫਜ਼ਲ ਬਹੀਕੀ (995-1077), ਇੱਕ ਇਰਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਨੇ ਇਸਦਾ ਵਰਨਣ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਤਾਰੀਖ਼-ਏ-ਬਹੀਕੀ ਵਿੱਚ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਮੋਸੇ ਦੀ ਆਮਦ 13ਵੀਂ-14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਆਮਿਰ ਖੁਸਰੋ (1253-1325),ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਕਵੀ ਸੀ, ਨੇ ਵੀ ਸੰਨ 1300 ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੀਟ, ਘਿਓ, ਪਿਆਜ ਆਦਿ ਸਮੱਗਰੀ ਵਾਲਾ ਸਮੋਸਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਖਾਨਦਾਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਆਏ ਯਾਤਰੀ ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਖਾਣ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਉਪਲਬਧ ਸੀ

ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 'ਸਮੂਸਕ' ਜਾਂ 'ਸੰਬੋਸਕ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੋਸੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਮੀਟ, ਬਦਾਮ, ਮਸਾਲੇ ਆਦਿ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁਗਲੀਆ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਆਇਨ-ਏ-ਅਕਬਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ 'ਸੰਬੋਸਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਵੇਸਤਾ

**ਅਵੇਸਤਾ** (ਪਹਿਲਵੀ:  ; ; , ) ਪਾਰਸੀ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਅਵਸਤਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਕ਼ਦੀਮ ਪਹਲਵੀ ਈਰਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੇ 21 ਪਾਰੇ ਸਨ ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਚਮੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁਨਹਰੇ ਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਸਨ।

## ਇਤਹਾਸ
### ਸਾਹਿਤ
ਅਵੇਸਤਾ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 200 ਈ ਤੱਕ ਕਾਲਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਬਪ੍ਰਥਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜ ਹੈ। ਅਵੇਸਤਾ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਹੀ ਮੂਲ ਗਰੰਥ ਹਨ ਜੋ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਦੇ ਭਗਤੀਸੂਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਾਨਵੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਰੂਪ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਾਲਪਨਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੁਕ਼ਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਰਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਕਵਿਓਂਤ (ਸਿੰਟੈਕਸ), ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਿੰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕਾਲ ਵਿੱਦ੍ਵਾਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਪੇ ਤੁਲੇ ਸਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਲਈ ਹੀ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੇਵਲ ਗੂੜ੍ਹ ਆਤਮਕ ਰਹਸ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਪ੍ਰਧਾਨ ਹੀ ਨਾ ਹੋਕੇ ਵਿਅਕਤੀਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਗੰਬਰ ਦੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਇੱਕਰੂਪਤਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਸ਼ਾ ਦੀ ਚੰਗੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਚਾਹੁਣ ਯੋਗ ਆਸ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਹਰਸ਼, ਦੁੱਖ, ਡਰ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਤ ਅਨੁਆਈਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸ਼ੱਤ੍ਰੂਆਂ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਆਦਿ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ਼ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪੈਗੰਬਰ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਨਿਰੋਧ ਕਰ ਸਾਤਵਿਕ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਅਵਸ਼ਭਾਵੀ ਹੈ।

ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਯਸਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 72 ਅਧਿਆਏ ਹਨ ਜੋ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ 72 ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਮਰਬੰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਇੱਕ ਜਰਥੁਸਤਰ ਮਤਾਵਲੰਬੀ ਸੂਦਰ ਅਤੇ ਪਵਿਤਰ ਕੁੜਤਾ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਧਾਰਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਬਾਹਰਲਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਯਸਨ ਉਤਸਵ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਪੂਜਾ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਸਪਾਰਦ ਨਾਮਕ 23 ਅਧਿਆਏ ਦਾ ਗਰੰਥ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ 23 ਯਸ਼ਤਾਂ ਦਾ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਡਿਆਈ ਦੇ ਗਾਣ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਅਹੁਮਰਜਦ ਅਤੇ ਅਮੇਸ਼ - ਸਪੇਂਤ, ਜੋ ਦੈਵੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹਨ ਅਤੇ ਯਜਤਾ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਅਮੇਸ਼ ਸਪੇਂਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹਨ।

ਅਵੇਸਤਾ ਕਾਲ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੇਂਦੀਡਾਡ ਜਾਂ ਵਿਦੇਵੋ ਦਾਤ (ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਨੂੰਨ) ਦਾ ਚਰਚਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਨੂੰਨ ਵਿਸ਼ੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 22 ਫਰਗਰਦ ਜਾਂ ਅਧਿਆਏ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਾਰਸੀ ਰਚਨਾਕਾਲ (800 ਈ ਪੂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 200 ਈ) ਦੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰਵਥਾ ਅਣਹੋਂਦ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੇਵਲ ਕੀਲਾਕਾਰ (ਕਿਊਨੀਫਾਰਮ) ਅਭਿਲੇਖ ਮਾੱਤ੍ਰ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਖਾਮਨੀ ਸਮਰਾਟਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਦੇਸ਼ ਅੰਕਿਤ ਕਰ ਰੱਖੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਵੇਸਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਬਾਬੁਲੀ ਅਤੇ ਅਸੀਰਿਅਨ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਹਲਵੀ ਯੁੱਗ (ਈਸਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨੌਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ) ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਬੁੰਦਹਿਸ਼ਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਦਿਨਕਰਦ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੀਮਾਂਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਸਤ-ਲ-ਸ਼ਾਇਸਤ ਜੋ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਕੰਦ ਗੁਮਾਨਿ ਵਿਜਰ (ਸੰਦੇਹਨਿਵਾਣਾਰਥਕ ਮੰਜੂਸ਼ਾ) ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦ ਦਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਵਿਧ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਧਰਮ
ਪਾਰਸੀ

**ਪਾਰਸੀ**  ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਰਸੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਫਿਰਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ
ਖਾਣਾ

**ਖਾਣਾ** ਜਾਂ **ਅੰਨ** ਜਾਂ **ਭੋਜਨ** ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਖਾਣ ਨਾਲ਼ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੌਦਿਆਂ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਰੂਰੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ, ਚਰਬੀ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਵਿਟਾਮਿਨ, ਜਾਂ ਖਣਿਜ ਆਦਿ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਜੀਵ ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਜਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚਲਾਉਣ, ਜਾਂ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪਚਾਇਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਿੱਤਾ: ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੁਆਰਾ। ਅੱਜ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਊਰਜਾ, ਅੰਨ ਸਨਅਤ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ
* Collingham, E. M.: *The Taste of War: World War Two and the Battle for Food* (2011)
* Katz, Solomon: *The Encyclopedia of Food and Culture*, (Scribner, 2003)
* Marion Nestle: *Food Politics: How the Food।ndustry।nfluences Nutrition and Health*, University Presses of California, revised and expanded edition 2007,।SBN 0-520-25403-1
* Mobbs, Michael: *Sustainable Food* Sydney: NewSouth Publishing, 2012.।SBN 9781920705541

## ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੜੀਆਂ
* Food Timeline
*Wikibooks Cookbook

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ
ਸਮੀਆ ਸਿੰਘ

**ਸਮੀਆ ਸਿੰਘ** ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।

## ਮਾਂ ਬਾਪ 
ਬਾਪ: ਰੱਤੀ ਕੰਤ ਸਿੰਘ

ਮਾਂ:ਪੂਨਮ ਸਿੰਘ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ
ਸੁਮੀਤ ਸਿੰਘ

**ਸੁਮੀਤ ਸਿੰਘ** (23 ਸਤੰਬਰ 1953 – 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 1984) ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਹ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਸੀ। 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੁਮੀਤ ਨੇ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ 1981 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਤਿੰਨ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦੇ ਦਿਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ
ਪੇਕੇ

**ਪੇਕੇ** ਸ਼ਬਦ ਤੋ ਭਾਵ ਪਿਉ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਉਪ ਬੋਲੀ ਦੁਆਬੀ ਵਿੱਚ ਪਿਓ ਨੂੰ ਪੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਪੇ

**ਮਾਪੇ** ਸ਼ਬਦ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਉ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਦੁਆਬੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਦੁਆਬੇ ਵਿੱਚ ਪਿਓ ਨੂੰ ਪੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਂ + ਪੇ =ਮਾਪੇ

ਇੱਕ ਮਾਪਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਔਲਾਦ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮਾਪਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ (ਜਿੱਥੇ ਕਿ "ਬੱਚੇ" ਸੰਤਾਨ, ਉਮਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ) ਹੈ। ਇੱਕ ਜੈਵਿਕ ਮਾਪਾ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ, ਨਰ ਦੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣੂ, ਅਤੇ ਮਦੀਨ ਦੇ ਅੰਡਾਣੂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੁਆਰਾ ਬੱਚਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਪੇ ਪਹਿਲੀ ਡਿਗਰੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 50% ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਾਂਝ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਇਕੱਲੀ ਔਰਤ ਵੀ ਸਰੋਗੇਸੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਮਾਪਾ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਪੇ ਬੱਚਾ ਗੋਦ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਮਾਪੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੋਦ ਲਈ ਔਲਾਦ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੀਵਵਿਗਿਆਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਮਨਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ

**ਮਨਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ** ਥਿਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਹੈਂ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਅਦਾਕਾਰ ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ ਤੇ ਨੀਨਾ ਟਿਵਾਣਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।
## ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਨਾਟਕ
**ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਦੀਵਾਰ*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ
ਉਪਭਾਸ਼ਾ

**ਉਪ ਬੋਲੀ** ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ। ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਉੱਪ-ਬੋਲੀ ਜਾਂ ਉੱਪ-ਭਾਸ਼ਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੀਆ ਉਪ ਬੋਲੀਆ
#ਮਾਝੀ
#ਆਵਾਂਕਰੀ
#ਬਾਰ ਦੀ ਬੋਲੀ
#ਬਣਵਾਲੀ
#ਭੱਤਿਆਣੀ
#ਭੈਰੋਚੀ
#ਚਾਚਛੀ
#ਚਕਵਾਲੀ
#ਚੰਬਿਆਲੀ
#ਚੈਨਵਰੀ
#ਧਨੀ
#ਦੁਆਬੀ
#ਡੋਗਰੀ
#ਘੇਬੀ
#ਗੋਜਰੀ
#ਹਿੰਦਕੋ
#ਜਕਤੀ
#ਮੁਲਤਾਨੀ
#ਕੰਗਰੀ
#ਕਚੀ
#ਲੁਬੰਕੀ
#ਮਲਵਈ
#ਪਹਾੜੀ
#ਪੀਂਦੀਵਾਲੀ
#ਪੁਆਧੀ
#ਪਉਂਚੀ
#ਪੇਸ਼ਵਾਰੀ
#ਰਾਤੀ
#ਸ੍ਵਏਨ
#ਥਲੋਚਰੀ
#ਵਜੀਰਵਾਦੀ
#ਹਰਿਆਣਵੀ
#ਪੋਠਵਾਰੀ
#ਬਹਾਵਲਪੂਰੀ
#ਭੱਤੀਆਨੀ
#ਬਾਗੜੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਵੀ. ਪੀ. ਸਿੰਘ

**ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ** (25 ਜੂਨ 1931 – 27 ਨਵੰਬਰ 2008) ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਤਵਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਂਡਾ ਦਾ 41ਵਾਂ ਰਾਜ ਬਹਾਦਰ ਸੀ।

## ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਰਵਾਰ
ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਜੂਨ 1931 ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਹਾਦੁਰ ਰਾਏ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ 25 ਜੂਨ 1955 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸੀਤਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ (ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਗੋਪਾਲ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ
ਪਾਲਮਪੁਰ

**ਪਾਲਮਪੁਰ** ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਂਗੜਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਕਸਬਾ ਹੈ।
ਵਖਿਆਨ-ਕਲਾ

**ਵਖਿਆਨ-ਕਲਾ** (Rhetoric) ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੋਤਿਆਂ/ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਣ/ਲੇਖਣੀ ਦੁਆਰਾ ਕਾਇਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਵਕਤਿਆਂ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਰਤਾਂਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਈ. ਐਚ. ਕਾਰ

**ਐਡਵਰਡ ਹੈਲੇਟ "ਟੈਡ" ਕਾਰ** ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ।

ਇਹ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ 14 ਵਾਲੁਅਮ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਕੀ ਹੈ? ਨਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ ਕੀ ਹੈ?

***ਇਤਹਾਸ ਕੀ ਹੈ?*** (ਮੂਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:*What Is History?*) ਇੰਗਲਿਸ਼ ਇਤਹਾਸਕਾਰ ਈ. ਐਚ. ਕਾਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਤਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਨੇ 1961 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ, ਤੱਥਾਂ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤ, ਵਿਗਿਆਨ, ਨੈਤਿਕਤਾ, ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਫੈਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਹਾਸਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼ੌਰਸੇਨੀ

**ਸ਼ੌਰਸੇਨੀ** ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਮਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ)। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ-ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ। 'ਸ਼ੌਰ' ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲੋਂ ਜਦੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਸੰਕੋਚ ਕੇ ਆਮ ਜਨ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇਲਮ ਦੇਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਆਮ ਜਨ ਦੀ ਇੱਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲੋਂ ਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਬੋਲੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਮੁਲਤਾਨੀ

**ਮੁਲਤਾਨੀ** ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਇਕ ਅਹਿਮ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ੪੭ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਦ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਬੋਲੀ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਆ ਵੱਸੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇਕ ਹੱਦ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਚਾਲੀ ਲੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਮੁਲਤਾਨੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਝਾਂਗੋਚੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਦੀਆਂ ਉੱਤਰੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਾਂਝਾਂ ਹਨ।
ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨੀ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਹੀ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 1964 ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਟਕਸਾਲੀ ਸਰਾਇਕੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅੱਡਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼

**ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼** (, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ: ) ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਵਿਆਕਰਨਾਂ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਗਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਿਰਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਅਕਸਰ ਅਪਭਰੰਸ਼ ਅਤੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਅਪਭਰਸ਼ਟ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਪਭਰੰਸ਼ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰਸੂਚਕ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਭਾਸ਼ਕਾਰ ਪਤੰਜਲੀ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਭਰੰਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਸਾਧੂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਲੋਕਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵਿਵਿਧ ਰੂਪ ਅਪਭਰੰਸ਼ ਜਾਂ ਅਪਸ਼ਬਦ ਕਹਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਿਆਰੀ ਤੋਂ ਗਿਰੀ ਹੋਈ ਭਰਿਸ਼ਟ, ਭਿੱਟੀ ਹੋਈ, ਪਤਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਅਪਭਰੰਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਇਹ ਨਾਮ ਪੂਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮੈਕਸ ਗੇਰਸਨ

**ਮੈਕਸ ਗੇਰਸਨ** (18 ਅਕਤੂਬਰ 1881&nbsp;– 8 ਮਾਰਚ 1959) ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਕਟਰ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਭੋਜਨ ਆਧਾਰਿਤ **ਗੇਰਸਨ ਥੈਰੇਪੀ** ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ। ਗੇਰਸਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ *ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਇਲਾਜ: 50 ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਰਿਜਲਟ* (A Cancer Therapy: Results of 50 Cases) ਨਾਮ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਂਸਰ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਥੈਰੇਪੀ ਨੂੰ ਅਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
## ਗੇਰਸਨ ਥੇਰੇਪੀ
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗੇਰਸਨ ਨੇ ਇਸ ਥੈਰੇਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਾਈਗਰੇਨ ਅਤੇ ਤਪਦਿਕ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1928 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਰੋਗ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ।
ਗੇਰਸਨ ਥੇਰੇਪੀ ਵਿਕਲਪੀ ਦਵਾ-ਦਾਰੂ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਗੇਰਸਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਧੀ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਰੋਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ​​ਦਮਾ ਅਤੇ ਤੰਤੂ ਵਿਕਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਲਾਇਲਾਜ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇਲਾਜ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਊਧਮ ਸਿੰਘ (ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ)

**ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਕੁਲਾਰ** (4 ਅਗਸਤ 1928-23 ਮਾਰਚ, 2000) ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਸਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਹਾਕੀ ਦੇ ਲੜ ਉਦੋਂ ਹੀ ਲੱਗ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਐਨ.ਡੀ. ਵਿਕਟਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਖੇਡਣ ਲੱਗਾ। ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਗਰੋਂ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਹੀ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ।
## ਸੰਸਾਰਪੁਰ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ
ਸੰਸਾਰਪੁਰੀਏ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਹਾਕੀ ਹੁਨਰ ਦਾ ਲੋਹਾ ਮੰਨਵਾਇਆ ਹੈ। ਜਲੰਧਰ ਛਾਉਣੀ ਦੀ ਨਿਆਈਂ 'ਚ ਵਸਦੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹੀ ਜੰਮਪਲ ਹੈ ਊਧਮ ਸਿੰਘ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਵਾਇਤੀ ਹਾਕੀ ਖੇਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 8 ਵਾਰੀ ਉਲੰਪਿਕ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਲੰਪਿਕ ਹਾਕੀ ਜਗਤ ਦੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਗੌਰਵਮਈ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਜੇ ਗੌਰ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ 8 ਉਲੰਪਿਕ ਜਿੱਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਘੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਨ, ਮਨ ਅਤੇ ਧਨ ਨਿਛਾਵਰ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
## ਖੇਡ ਜੀਵਨ
*1947 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1966 ਤੱਕ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੌਮੀ ਹਾਕੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ 'ਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 
*1948 ਦੇ ਹਾਕੀ ਉਲੰਪਿਕ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਲੰਦਨ ਵਿਖੇ 1948 ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਨਾ ਲੈ ਸਕਿਆ।
*1949 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਖੇਡਣ ਗਿਆ। 
*1960 ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਟੀਮ 'ਚ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਿਹਾ।
*1964 'ਚ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਟੋਕੀਓ (ਜਾਪਾਨ) ਵਿਖੇ ਚੌਥਾ ਉਲੰਪਿਕ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖੇਡਣ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ। 
*1966 ਵਿੱਚ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਬੀ.ਐਸ.ਐਫ. 'ਚ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
* ਆਪ ਦਾ ਨਾਮ ਗਿਨੀਜ਼ ਬੁਕ ਆਫ ਵਰਡਲ ਰਿਕਾਰਡ 'ਚ ਚਾਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਕਰ ਕੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
## ਮੌਤ
23 ਮਾਰਚ, 2000 ਨੂੰ ਹਾਕੀ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਦਿਲ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਚੱਲ ਵਸਿਆ।
## ਹੋਰ ਸਨਮਾਨ
ਅਰਜਨ ਐਵਾਰਡ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼ਾਹ ਚਮਨ ਗੁਲਾਟੀ

**ਸ਼ਾਹ ਚਮਨ** (6 ਮਈ 1940 - 19 ਮਾਰਚ 2014) ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਕਰਬਲਾ' ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਤੇ ਸਾਲ 2001 ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਾਵਲ
**ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਮਨੁੱਖ*
**ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਗੁਲਾਬ*
**ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਤੁਮਾਰੀ ਹੈ*
**ਮਾਤਮਖ਼ਾਨਾ*
**ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ*
**ਰਾਗ ਇਸ਼ਕ*
*''ਹੀਰ ਬੈਰਾਗਣ'

### ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
** ਸੂਰਜ ਚੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ*
**ਬੇਦਾਵਾ *
**ਕਿਰਚਾਂ ਦਾ ਆਹਲ੍ਹਣਾ*

### ਅਨੁਵਾਦ
* *ਤੂੰ ਕਿ ਮੈਂ* (ਫਖ਼ਰ ਜ਼ਮਾਨ ਦੀ ਪੁਸਤਕ)
* *ਕਰਬਲਾ* (ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਦਾ ਨਾਵਲ)
**ਸਪਾਰਟੈਕਸ*: ਆਦਿ ਵਿਦਰੋਹੀ (ਹਾਵਰਡ ਫਾਸਟ ਦਾ ਨਾਵਲ)
* *ਰਾਤ ਪਸ਼ਮੀਨੇ ਦੀ* (ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

### ਸੰਪਾਦਿਤ
*ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬੋਲ
*ਕਲਾਮ ਬੁੱਲ੍ਹੇਸ਼ਾਹ
*ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ
*ਕਲਾਮ ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ
*ਜੰਗਨਾਮਾ ਹਿੰਦ ਪੰਜਾਬ
*ਸ਼ਾਇਰੀ ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014
ਗੁਰਦਿਆਲ ਦਲਾਲ

thumb|ਗੁਰਦਿਆਲ ਦਲਾਲ 2024 ਵਿੱਚ।
**ਗੁਰਦਿਆਲ ਦਲਾਲ** (ਜਨਮ 2 ਮਈ 1946) ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹਨ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ
**ਬੁੱਢੇ ਦਰਿਆ ਦੀ ਲਹਿਰ* (1983)
**ਅੱਗ ਅਜੇ ਸੁਲਗਦੀ ਹੈ* (ਸੰਪਾਦਿਤ, 1987)
**ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ* (1996)
**ਰਿਵੀ ਤੇ ਲੂਅ* (2003)
**ਅੰਨ੍ਹੀਂ ਗਲ਼ੀ ਦਾ ਮੋੜ* (2008)
**ਜਿੱਲ੍ਹਣ* (2014)
**ਫਿਰੌਤੀ* (2011)
**ਪਲ ਪਲ ਬਦਲਦਾ ਮੌਸਮ* (2006)

### ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਕਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਪੀੜ ਅਜੇ* (2012)
**ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਸੇਜ*(2015)
**ਮਨ ਮਸਤਕ ਦੀ ਲੀਲ੍ਹਾ*(2016)
**ਬੁੰਬ* (2017)

### ਹੋਰ
**ਛਾਤੀ ਅੰਦਰਲੇ ਥੇਹ* (ਲੇਖ-ਲੜੀ) (2006)
**ਮਲ੍ਹਾਰੇ ਨੇ ਲਾਲਟੈਣ ਬੁਝਾਈ* (ਲੇਖ-ਲੜੀ)
* *ਪੈੜਾਂ* (ਨਾਵਲ) (2013)
**ਨਕਸ਼-ਨੁਹਾਰ* (ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਪਟਾਰੀ)
**ਫਰਿੱਜ ਵਿਕਾਊ ਹੈ* (ਵਿਅੰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 1985)
## ਸਨਮਾਨ
* ਕਰਨਲ ਭੱਠਲ ਕਲਾਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਉਸਦੀ ਵਾਪਸੀ

***ਉਸਦੀ ਵਾਪਸੀ*** ***()*** (, ਜਿਸਦਾ ਖੁੱਲਾ ਜਿਹਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ "ਹੀ ਇਜ਼ ਬੈਕ (He's Back)" ਜਾਂ "ਲੁੱਕ ਹੂ ਇਜ਼ ਬੈਕ (Look Who's Back)") ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਡੋਲਫ ਹਿਟਲਰ ਬਾਰੇ, ਜਰਮਨ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਤਿਮੂਰ ਵੇਰਮਜ ਦਾ ਲਿਖਿਆ, 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵਿਅੰਗ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕਦਮ ਜਰਮਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਸਦਾ ਲਿਖਿਆ ਪਲੇਠਾ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ ਹੋਇਆ ਸੀ। 
## ਪਲਾਟ 
2011 ਵਿੱਚ ਡਿਕਟੇਟਰ ਹਿਟਲਰ ਬਰਲਿਨ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਉਠ ਪਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਹਿਖਾਨੇ ਵਿੱਚੋ ਇਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪੁੰਹਚਿਆ। 1945 ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਚੇਤਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਬੇਘਰ ਅਤੇ ​​ਮੁਥਾਜ਼ ਹੈ। ਐਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਸੇ ਨੂੰ ਨਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਸੂਚਕ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਕਾਰਲ ਦੋਨਿਤਜ਼ ਨੇ ਤੁਰਕੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ "ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ" "ਵਿਕਿੰਗਰ" ਤੋਂ ਪਿਆ ਕੋਈ ਨਾਮ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ, ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਹਿਟਲਰ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਮੇਡੀਅਨ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਿਟਲਰ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟੀ ਵੀ ਚੈਨਲ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਲਦ ਹੀ ਯੂ ਟਿਊਬ ਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਗੁਸ਼ੈਲ ਤਕਰੀਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਫਾਮਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਨਾਵਲ
ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ

**ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਤੇ ਉਹ ਪੀਪਲਜ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਨੀ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਬਾਦਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਜੈਪੁਰ ਸਾਹਿਤ ਸੰਮੇਲਨ

**ਜੈਪੁਰ ਸਾਹਿਤ ਸਮਾਰੋਹ** ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਰੋਹ ਹੈ, ਜੋ 2006 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਲਾਬੀ ਨਗਰ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਹਿਤ ਸਮਾਰੋਹ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
## ਇਤਿਹਾਸ, ਟਾਈਮਲਾਈਨ 
### 2006 
2006 ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਜੈਪੁਰ ਸਾਹਿਤ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਕੁੰਜਰੂ, ਵਿਲੀਅਮ ਡੈਲਰਿੰਪਲ, ਸ਼ੋਭਾ ਡੇ ਅਤੇ ਨਮਿਤਾ ਗੋਖਲੇ ਅਤੇ 14 ਹੋਰ ਲੇਖਕਾਂ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ 18 ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ। ਬੇਹੱਦ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਏ ਕੁਝ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਲਗਪਗ 100 ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

### 2007
2007 ਵਿੱਚ ਮੇਲੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਲਮਾਨ ਰੁਸ਼ਦੀ, ਕਿਰਨ ਦੇਸਾਈ, ਸੁਕੇਤੂ ਮਹਿਤਾ, ਸ਼ਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ, ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਡੈਲਰਿੰਪਲ ਮੁੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

### 2008
2008 ਵਿੱਚ ਮੇਲੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 2,500 ਸਾਹਿਤਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ।
### 2009
### 2010
### 2011
2011 ਦੇ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਹੇਮੰਤ ਸ਼ੇਸ਼, ਪ੍ਰਸੂਨ ਜੋਸ਼ੀ, ਜਾਵੇਦ ਅਖਤਰ, ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਨੋਬਲ-ਜੇਤੂ ਜੇ ਐਮ ਕੋਇਟਜ਼ੀ ਅਤੇ ਓਰਹਨ ਪਾਮੁਕ ਸਮੇਤ 226 ਲੇਖਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।

### 2012
### 2013
### 2014
### 2015
ਜੈਪੁਰ ਸਾਹਿਤ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਐਤਕੀਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਸਿਤਾਰੇ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ, ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਸ਼ਾਹ, ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਬਸ਼ਰਤ ਪੀਰ, ਰੰਗਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਟਿਮ ਸਪਲ, ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ, ਪਰਸੂਨ ਜੋਸ਼ੀ, ਅਨੂਪਮਾ ਚੋਪੜਾ, ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਕੋਡ

**ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਕੋਡ** ਡਾਨ ਬਰਾਊਨ ਦਾ 2003 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਜਾਸੂਸੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।
ਇਸ ਸਿਲਸਿਲਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ *ਏਂਜਲਜ਼ ਐਂਡ ਡੈਮਨਜ਼* ਲਿਖ ਚੁਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਨਾਵਲ *ਦ ਲੋਸਟ ਸਿੰਬਲ* ਅਤੇ ਇਨਫ਼ਰਨੋ ਵੀ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਨਾਵਲ ਡੀਸਪਸ਼ਨ ਪੁਆਇੰਟ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਫੂਟਰੀਸ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।

ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਕੋਡ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਰਾਬਰਟ ਲੈਂਗਡਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਬਲਸ ਅਤੇ ਕੋਡਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਹੈ। ਉਹ ਪੈਰਿਸ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਲੁਰੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਕਤਲ ਦੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਤਹਿਕੀਕਾਤ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਕਪਤਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨਰ ਉਸਨੂੰ ਮਕਤੂਲ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿੰਟ ਦੌਰਾਨ ਛੱਡੇ ਕ੍ਰਿਪਟਿਕ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਡੀਕੋਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਕੋਡ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਫ਼ਿਬੋਨਾਚੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲ
ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤ

**ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤ** (ਜਨਮ 13 ਮਾਰਚ 1966, ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰ (ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ) ਹੈ ਅਤੇ ਵਸੀਕਾ ਨਵੀਸ ਵਜੋਂ ਸਵੈ ਕਿੱਤਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉs ਦੇ ਦੋ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਘੋੜ ਦੌੜ ਜਾਰੀੇ ਹੈੇ" ਅਤੇ "ਮਿਹਣਾ" ਅਤੇ ਪਲੇਠਾ ਨਾਵਲ "ਸਵਾਹਾ" ਵੀ 2020 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਅਖਬਾਰਾਂ ਲਈ ਲੇਖ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ
ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਮਾਰਚ 1966 ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚੋਂ ਬੀ.ਏ., ਐਲ ਐਲ ਬੀ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਮੁਕਤਸਰ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਖੇ ਸਵੈ ਕਿੱਤਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵੱਲੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਘੋੜ ਦੌੜ ਜਾਰੀ ਹੈ* (2011)
*ਮਿਹਨਾ (2018)
*ਸਵਾਹਾ (ਨਾਵਲ) 2020
## ਇਨਾਮ
*2013 ਸਾਹਿਤਿਕ ਕਲੱਬ ਸਾਦਿਕ ਵੱਲੋਂ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਪੁਰਸਕਾਰ 
*2013 ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਜਲੰਧਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੁਜਾਨ ਸਿਘ ਪੁਰਸਕਾਰ
*2014 ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਜਿਲੇ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ

## ਹਵਾਲੇ
*ਘੋੜ ਦੌੜ ਜਾਰੀ ਹੈ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966
ਤਖ਼ਤ ਸਿੰਘ

**ਪ੍ਰਿੰ: ਤਖ਼ਤ ਸਿੰਘ** (15 ਸਤੰਬਰ 1914 - 26 ਫਰਵਰੀ 1999 ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਨ।
## ਜੀਵਨ ਬਿਓਰਾ
ਤਖ਼ਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਨੰਬਰ 50 ਈਸੜੂ ਵਿਖੇ 15 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 
ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਤਖ਼ਤ ਸਿੰਘ ਵਿਦਿਆ ਮਿਸ਼ਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਖੁਸ਼ਪੁਰ, ਚੱਕ ਨੰਬਰ 51 ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਜਦ ਦੇਸ਼ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਆ ਕੇ ਉਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਚੱਕ ਸ਼ੇਰੇ ਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗੇ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਕਾਵਿ-ਹਿਲੂਣੇ* (1949)
**ਵੰਗਾਰ* (1956)
**ਲਹੂ ਦੀ ਵਰਖਾ* (1962)
**ਹੰਭਲੇ*
**ਅਣਖ ਦੇ ਫੁੱਲ*
**ਮੇਰੀ ਗਜ਼ਲ-ਯਾਤਰਾ* (1974)
**ਲਿਸ਼ਕੋਰਾਂ* (1986)
**ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ*

## ਨਮੂਨਾ
### ਕੁਝ ਸ਼ੇਅਰ

ਜ਼ੋਰ ਬਥੇਰਾ ਮਾਰਨ ਤਤੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ
ਟੁੱਟਣ ਵਿੱਚ ਆਵੇ ਨਾ ਰੁਖ ਨਾਲੋਂ ਪਰਛਾਵਾਂ।

ਰਚ ਰਚ ਕੇ ਸਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਨੀ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦੀ 
ਉਲਝਾਣ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮੂਹਰੇ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਮੇਰੇ ਤੇ ?

ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੱਸਦੀ ਏ ਸਰਦ ਸਰਦ ਆਹਾਂ ਤੇ 
ਇਹ ਬਹਾਰ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ੁਦੈਣ ਲੱਗੀ ਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ