open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ

**ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ** (ਹਿੰਦੀ: कैफ़ी आज़मी; ਉਰਦੂ: کیفی اعظمی‎; 14 ਜਨਵਰੀ 1919 – 10 ਮਈ 2002) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਨਾਮ ਅਖਤਰ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਜਮਗੜ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੈਫ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਨ ਚਾਲ੍ਹੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।
## ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਣੇ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਣੇ ਲਿਖੇ ਲੇਕਿਨ ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਦੀ ਫਿਲਮ *ਕਾਗਜ ਕੇ ਫ਼ੂਲ*' ਦਾ ਗਾਣਾ "ਵਕਤ ਨੇ ਕੀਆ ਕਯਾ ਹਸੀਂ ਸਿਤਮ" ਬਹੁਤ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਪਾਕੀਜਾ ਫਿਲਮ "ਚਲਤੇ ਚਲਤੇ ਕਹੀਂ ਕੋਈ ਮਿਲ ਗਿਆ", ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ "ਯਹ ਦੁਨੀਆ ਯਹ ਮਹਿਫਲ" ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਗੀਤ "ਤੁਮ ਇਤਨਾ ਜੋ ਮੁਸਕਰਾ ਰਹੇ ਹੋ" ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਖੜਾ ਕੀਤਾ।
 

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਦੀ ਫਿਲਮ ਮੰਥਨ ਦੇ ਡਾਇਲਗ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਐਮ ਐਸ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਗਰਮ ਹਵਾ ਦਾ ਮਸੌਦਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਥਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਸਦਕਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਵਰਗਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਕੈਫ਼ੀ ਦੂਜੇ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਕੈਫ਼ੀ ਆਜਮੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਐਕਟਰੈਸ ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਕਵੀ ਜਾਵੇਦ ਅਖਤਰ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਸਨ।
## ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਝੰਕਾਰ-
*ਆਖਿਰੇ-ਸ਼ਬ
*ਆਵਾਰਾ ਸਿਜਦੇ
*ਇਬਲੀਸ ਕੀ ਮਜਿਲਸੇ ਸ਼ੂਰਾ
*ਦੂਸਰਾ ਬਨਵਾਸ (ਹਿੰਦੀ),(ISBN 81-288-0982-2)
*ਸਰਮਾਇਆ (ਉਰਦੂ), (1994)

## ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ
ਆਜ਼ਮੀ ਦੀ *ਦੀਕਸ਼ਾ* (2015) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਰਮਨ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1997 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਆਡੀਓ ਕਿਤਾਬ, *ਕੈਫੀਅਤ* ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ।

## ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
ਕੈਫ਼ੀ ਆਜਮੀ ਨੂੰ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ - 
*1974 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ
*1975 *ਅਵਾਰਾ ਸਿਜਦੇ* ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਅਵਾਰਡ 
*1970 *ਸੱਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ* ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਇਨਾਮ
* 1975 ਗਰਮ ਹਵਾ ਫਿਲਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੰਵਾਦ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਇਨਾਮ

## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ
* ਮੈਂ ਯੇ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸਕੇ ਦਰ ਸੇ ਉਠਾ ਥਾ...(ਹਕੀਕਤ)
* ਹੈ ਕਲੀ-ਕਲੀ ਕੇ ਰੁਖ ਪਰ ਤੇਰੇ ਹੁਸਨ ਕਾ ਫਸਾਨਾ...(ਲਾਲਾਰੂਖ) 
* ਵਕਤਨੇ ਕਿਯਾ ਕ੍ਯਾ ਹਸੀਂ ਸਿਤਮ... (ਕਾਗਜ ਕੇ ਫੂਲ) 
* ਇੱਕ ਜੁਰਮ ਕਰਕੇ ਹਮਨੇ ਚਾਹਾ ਥਾ ਮੁਸਕੁਰਾਨਾ...	 (ਸ਼ਮਾ) 
* ਜੀਤ ਹੀ ਲੇਂਗੇ ਬਾਜੀ ਹਮ ਤੁਮ... (ਸ਼ੋਲਾ ਔਰ ਸ਼ਬਨਮ)
* ਤੁਮ ਪੂਛਤੇ ਹੋ ਇਸ਼ਕ ਭਲਾ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ ਹੈ... (ਨਕਲੀ ਨਵਾਬ)
* ਰਾਹ ਬਨੀ ਖੁਦ ਮੰਜਿਲ... (ਕੋਹਰਾ) 
* ਸਾਰਾ ਮੋਰਾ ਕਜਰਾ ਚੁਰਾਯਾ ਤੂਨੇ... (ਦੋ ਦਿਲ)
* ਬਹਾਰੋਂ...ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਭੀ ਸੰਵਾਰੋ... (ਆਖਿਰੀ ਖ਼ਤ)
* ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਮਚਲ ਏ ਦਿਲ-ਏ-ਬੇਕਰਾਰ... (ਅਨੁਪਮਾ)
* ਯਾ ਦਿਲ ਕੀ ਸੁਨੋ ਦੁਨਿਯਾ ਵਾਲੋ... (ਅਨੁਪਮਾ)
* ਮਿਲੋ ਨ ਤੁਮ ਤੋ ਹਮ ਘਬਰਾਏ... (ਹੀਰ-ਰਾੰਝਾ)
* ਯੇ ਦੁਨਿਯਾ ਯੇ ਮਹਫਿਲ...	(ਹੀਰ-ਰਾੰਝਾ)
* ਜਰਾ ਸੀ ਆਹਟ ਹੋਤੀ ਹੈ ਤੋ ਦਿਲ ਪੂਛਤਾ ਹੈ... (ਹਕੀਕਤ)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2002
ਮਜੀਦ ਮਜੀਦੀ

**ਮਜੀਦ ਮਜੀਦੀ** ਇੱਕ ਇਰਾਨੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟਲੇਖਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਿਆ ਹੈ।
## ਜੀਵਨੀ 
ਮਜੀਦ ਮਜੀਦੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਤੇਹਰਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕੀਆ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਤੇਹਰਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।

ਇਰਾਨੀ ਇਨਕਲਾਬ 1979 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਖਾਸਕਰ ਮੋਹਸਿਨ ਮਖਮਾਲਬਾਫ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਬਾਈਕਾਟ* 1985 ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

2008 ਵਿਚ, ਮਜੀਦੀ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮ *ਆਵਾਜ਼ ਏ ਗੋਜੰਸ਼ਕ-ਹਾ* (ਚਿੜੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਖੇ ਵਿਖਾਈ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। 2015 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ **ਮੁਹੰਮਦ** ਲਈ ਉਸ ਉੱਪਰ ਫਤਵਾ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਫ਼ਿਲਮਸ਼ਨਾਸੀ 
[thumb|[ਬੱਚੇ'ਹਾ-ਏ ਅਸਮਾਨ]]
### ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ 
* ਅਨਫ਼ਜਾਰ (ਮਸਤਨਦ ਲਘੂ, 1359 ਹਿਜਰੀ)
* ਏ ਦਜ (ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ, 1363 ਹਿਜਰੀ)
* ਰੋਜ਼ ਇਮਤਿਹਾਨ (ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ, 1367 ਹਿਜਰੀ)
* ਯਕ ਰੋਜ਼ ਬਾ ਅਸੀਰਾਨ (ਮਸਤਨਦ ਲਘੂ, 1368 ਹਿਜਰੀ)
* ਬਦੋਕ (1370)
* ਆਖ਼ਰੀਨ ਆਬਾਦੀ (ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ, 1371 ਹਿਜਰੀ)
* ਪਿਦਰ (1374 ਹਿਜਰੀ)
* ਖ਼ੁਦਾ ਮੀ ਆਇਦ (ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ, 1374 ਹਿਜਰੀ)
* ਬੱਚੇ'ਹਾ-ਏ ਅਸਮਾਨ (1375 ਹਿਜਰੀ)
* ਰੰਗੇ ਖ਼ੁਦਾ (1377 ਹਿਜਰੀ)
* ਬਾਰਾਨ (1379 ਹਿਜਰੀ)
* ਪਾਬਰੇਨੇ ਦਰ ਹੇਰਾਤ (ਮਸਤਨਦ, 1380 ਹਿਜਰੀ)
* ਅਲਮਪੀਕ ਦਰ ਉਰਦੂ ਗਾਏ (ਮਸਤਨਦ ਲਘੂ, 1381 ਹਿਜਰੀ)
* ਬੇਦ ਮਜਨੂੰਨ (1383 ਹਿਜਰੀ)
* ਆਵਾਜ਼-ਏ-ਗੰਜਸ਼ਕ-ਹਾ (1386 ਹਿਜਰੀ)
* ਸੇ ਗਾਨੇਈ ਮੁਹੰਮਦ -ਕਿਸਮਤ ਉਲ: ਮੁਹੰਮਦ (ਸ)

### ਅਦਾਕਾਰੀ
* ਤੋ ਜੀਏ (1360 ਹਿਜਰੀ)
* ਉਸਤਾ ਜ਼ੇ (1361 ਹਿਜਰੀ)
* ਮਰਗ ਦੀਗਰੀ (1361 ਹਿਜਰੀ)
* ਦੋ ਚਸ਼ਮ ਬੀ ਸੋ (1362 ਹਿਜਰੀ)
* ਬਾਐਕੋਤ (1364)
* ਤੀਰਬਾਰਾਨ (1365 ਹਿਜਰੀ)
* ਤਾਮਰਜ਼ ਦੀਦਾਰ (1368)
* ਦਰ ਜਸਤਜਵੀ ਕੇਰ ਮਾਨ (1368 ਹਿਜਰੀ)
* ਸ਼ਨਾ ਦਰ ਜ਼ਮਸਤਾਨ (1368 ਹਿਜਰੀ)	

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਰਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਰਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਬਾਰਾਨ

**ਬਰਾਨ** (ਫਾਰਸੀ: باران, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ *ਮੀਂਹ*) 2001 ਦੀ ਮਜੀਦ ਮਜੀਦੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਇਰਾਨੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਮਜੀਦ ਮਜੀਦੀ ਦੀ ਲਿੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਮਜੀਦ ਮਜੀਦੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ।

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
*ਮਜੀਦ ਮਜੀਦੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸੋਲੋਮਾਨ ਟਾਪੂ

**ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂ** ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦਾ ਲਗਭਗ 1000 ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 28,400 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਨੀਆਰਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਆਡਲਕਾਨਾ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਾਪੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਪਿਦਰ

**ਪਿਦਰ** (ਫ਼ਾਰਸੀ:پدر, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ *ਪਿਤਾ*) 1996 ਦੀ ਮਜੀਦ ਮਜੀਦੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਇਰਾਨੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਇਰਾਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਐਡਵਰਡ ਫਿਟਜ਼ਜਰਾਲਡ

**ਐਡਵਰਡ ਫਿਟਜ਼ਜਰਾਲਡ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Edward FitzGerald, 31 ਮਾਰਚ 1809 - 14 ਜੂਨ 1883) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ ਦੀਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ
ਰੰਗ-ਏ-ਖ਼ੁਦਾ

**ਰੰਗ-ਏ-ਖੁਦਾ** (ਫਾਰਸੀ:  رنگ خدا, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ *ਖੁਦਾ ਦਾ ਰੰਗ*, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: The Color of Paradise) 1999 ਦੀ ਮਜੀਦ ਮਜੀਦੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਇਰਾਨੀ ਫਿਲਮ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
Rang-e khoda (original title) 
http://www.imdb.com/title/tt0191043/

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸੁਡਾਨ

**ਸੂਦਾਨ** (, *ਅਲ-ਸੂਦਾਨ*), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਸੂਦਾਨ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਰਬ ਮੁਲਕ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਿਸਰ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲਾਲ ਸਾਗਰ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਰੀਤਰੀਆ ਅਤੇ ਇਥੋਪੀਆ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚਾਡ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਲੀਬੀਆ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੀਲ ਦਰਿਆ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਅੱਧ-ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨੀਲ ਘਾਟੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਅਰਬਵਾਦ ਨੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਕਈ ਵੇਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਖੇਤਰ
ਸੁਡਾਨ ਨੂੰ 17 ਸੂਬਿਆਂ (*ਵਿਲਾਇਤ*, ਇੱਕ-ਵਚਨ *ਵਿਲਾਇਆ*) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਅੱਗੋਂ 133 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।

### ਖੇਤਰੀ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਇਲਾਕੇ
In addition to the states, there also exist regional administrative bodies established by peace agreements between the central government and rebel groups.

#### ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
* ਦਰਫ਼ੂਰ ਖੇਤਰੀ ਅਥਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦਰਫ਼ੂਰ ਅਮਨ ਰਾਜ਼ੀਨਾਮੇ ਦੁਆਰਾ ਦਰਫ਼ੂਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਲਈ ਤਾਲਮੇਲ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
* ਪੂਰਬੀ ਸੁਡਾਨ ਸੂਬਾਈ ਤਾਲਮੇਲ ਕੌਂਸਲ ਸੁਡਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਅੱਗਾ ਬਾਗੀਆਂ ਵਿੱਚਕਾਰ "ਪੂਰਬੀ ਸੁਡਾਨ ਅਮਨ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ" ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ ਪੂਰਬੀ ਸੂਬਿਆਂ ਲਈ ਤਾਲਮੇਲ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
* ਅਬਯੇਈ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ ਅਤੇ ਸੁਡਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਜੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਦਰਜੇ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਯੇਈ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਭਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੁਡਾਨ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇਗਾ ਜਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ ਕੋਲ ਜਾਵੇਗਾ।

#### ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਟਾਕਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਜੋਨਾਂ
* ਦੱਖਣੀ ਕੁਰਦੁਫ਼ਨ ਅਤੇ ਨੀਲੀ ਨੀਲ ਸੂਬੇ ਆਪਣਾ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਭਵਿੱਖ ਠਾਣਨ ਲਈ *ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਸ਼ਵਰੇ* ਕਰਨਗੇ।
* ਹਲਾ'ਇਬ ਤਿਕੋਣ ਇਲਾਕਾ ਸੁਡਾਨ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੇ ਮਿਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੇਠ ਹੈ।
* ਅਬਯੇਈ ਇਲਾਕਾ ਸੁਡਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੇ ਸੁਡਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੇਠ ਹੈ।
* ਬੀਰ ਤਵੀਲ ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਸੁਡਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
* ਕਾਫ਼ੀਆ ਕਿੰਗੀ ਅਤੇ ਰਦੋਮ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ 1956 ਵਿੱਚ ਬਹਰ ਅਲ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਭਾਗ ਸਨ। ਸੁਡਾਨ ਗਣਰਾਜ ਨੇ 1 ਜਨਵਰੀ 1956 ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
* 2012 ਦੇ ਮੱਧ-ਅਪਰੈਲ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਸੁਡਾਨ ਕੋਲੋਂ ਹੇਗਲੀਗ ਤੇਲ-ਖਾਣਾਂ ਜਬਤ ਕਰ ਲਈਆਂ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Beja women’s.jpg|ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਜੋ ਕਿ ਬੇਜਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਤ ਮਰਿਯਮ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਜੋ ਪੈਗੰਬਰ, ਸਾਰੇ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਔਲਾਦ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। 
File:Sudan map.jpg|ਸੁਡਾਨ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
File:Sudaneastob.jpg|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੁਡਨੀਜ਼ ਸਿਖਰ
File:البجا.jpg|ਪੂਰਬੀ ਸੁਡਾਨ
File:السلطة السودانية.jpg| ਸੁਡਾਨੀਜ਼ ਅਥਾਰਟੀ
File:جانب من المنوعات الفخارية.jpg|ਭਾਂਡੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪੱਖ
File:سوق سوداني.jpg|ਸੁਡਾਨਿਸ ਮਾਰਕੀਟ
File:نابتاب.jpg|ਇਹ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਸਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਰਾਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਸੁਡਾਨ ਵਿਚ ਬਾਨੀ ਆਮਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੁੱਟੀ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਲਈ ਈਦ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
File:زواج سودانيس.jpg|ਸੁਡਾਨੀਆ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਰਤਕ, ਜਿਥੇ ਨਵ-ਵਿਆਹੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ
File:عادات سودانية.jpg|ਸੁਡਾਨੀ ਵੂਮੈਨ
File:غناء و رقص شعبي قبيلة البقارة بالسودان 01.jpg|ਸੁਡਾਨ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਨੱਕਾਕਾਰਾ ਜਾਂ ਕਰੰਗ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਵੈਨੇਜ਼ੁਐਲਾ

**ਵੈਨੇਜ਼ੁਐਲਾ**, ਦਫ਼ਤਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਵੈਨੇਜ਼ੁਐਲਾ ਦਾ ਬੋਲੀਵਾਰੀ ਗਣਰਾਜ** ( ਰੇਪੂਬਲਿਕਾ ਬੋਲੀਵਾਰੀਆਨਾ ਦੇ ਬੈਨੇਸੂਐਲਾ), ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 916,445 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 29,105,632 ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਜੀਵ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਵਾਲ਼ਾ ਦੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਐਂਡੀਜ਼ ਪਹਾੜ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਐਮਾਜ਼ਾਨੀ ਬੇਟ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਯਾਨੋਸ ਨਾਮਕ ਪੱਧਰੇ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਕੈਰੀਬੀਆਈ ਤੱਟ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਓਰੀਨੋਕੋ ਦਰਿਆ ਦਾ ਡੈਲਟਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Como se divierten con las Burriquitas.jpg|ਲਾ ਬੁਰੀਕੁਇਟਾ ਦਾ ਡਾਂਸ ਆਦਮੀ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਕਮੀਜ਼ ਅਤੇ ਰੰਗੀ ਸਕਰਟ ਨਾਲ ਗਧੇ ਉੱਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ।
File:Hay Zaragozas.jpg|ਜ਼ਾਰਗੋਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਚ
File:Loa mejores Burriquitas.jpg|ਲਾ ਬੁਰੀਕੁਇਟਾ ਦਾ ਡਾਂਸ ਆਦਮੀ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਕਮੀਜ਼ ਅਤੇ ਰੰਗੀ ਸਕਰਟ ਨਾਲ ਗਧੇ ਉੱਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ।
File:La Procesión de la Divina Pastora.jpg|14 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਬਰਕੁਸੀਮੈਟੋ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਚਰਵਾਹੇ ਦਾ ਜਲੂਸ
File:LLaneros en Apure, Venezuela.jpg|ਵੇਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਅਪੂਰ ਵਿੱਚ ਲਲੇਨੇਰੋਸ

## ਉੱਪ-ਵਿਭਾਗ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਵਨੁਆਤੂ

**ਵਨੁਆਤੂ** (ਬਿਸਲਾਮਾ: ਵਾਨੂਆਤੂ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਵਨੁਆਤੂ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (, ਬਿਸਲਾਮਾ: *ਰਿਪਾਬਲਿਕ ਬਲੋਂਗ ਵਾਨੂਆਤੂ*) ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ, ਜੋ ਕਿ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਬੁਨਿਆਦ ਦਾ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਤੋਂ ਕੁਝ 1750 ਕਿਮੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਨਿਊ ਕੈਲੇਡੋਨੀਆ ਤੋਂ 500 ਕਿਮੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਫ਼ਿਜੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਵਨੁਆਤੂ ਵਿੱਚ ਮੇਲਾਨੇਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕੇ ਬਸੇ ਸਨ। ਯੂਰਪ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ 1605 ਵਿੱਚ ਕਿਊਰਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨਿਸ਼ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਏਸਪਿਰਟੂ ਸੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਯੁਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1906 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ-ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਂਝੀ ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਜਰੀਏ ਨਿਊ ਹੇਬਰੀਡਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਟਾਪੂਸਮੂਹ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਵਾਨੂਅਤੂ ਗਣਰਾਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਅਮਰੀਕੀ ਜੰਗ ਸਮਾਰਕ, ਜਿਬਰਾਲਟਰ

300px|thumbnail|right|ਅਮਰੀਕੀ ਯੁੱਧ ਸਮਾਰਕ
**ਅਮਰੀਕੀ ਯੁੱਧ ਸਮਾਰਕ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: American War Memorial), ਜਿਆਦਾ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਤੋਂ ਨੇਵਲ ਮੌਨਿਉਮੇਂਟ ਐਟ ਜਿਬਰਾਲਟਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Naval Monument at Gibraltar, ਪੰਜਾਬੀ: ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਨੌਸੇਨਾ ਸਮਾਰਕ), ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਲ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ
ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਸਮਾਰਕ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰ ਲੜਾਈ ਸਮਾਰਕ ਅਮਰਿਕਨ ਬੈਟਲ ਮੌਨਿਉਮੇਂਟਸ ਕਮੀਸ਼ਨ (ਅਮਰੀਕੀ ਯੁੱਧ ਸਮਾਰਕ ਕਮਿਸ਼ਨ) ਲਈ ਸਾਲ 1933 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਫੈਲਾਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੀਵਾਰ ਲਕੀਰ ਵਾਲ ਕਰਟੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਸਾਰੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀਆਂਨੌਸੇਨਾਵਾਂਦੇ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਫਲ ਗੰਢ-ਜੋੜ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਮਾਰਕ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 1937 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਕਾਹਠ ਸਾਲ ਬਾਦ, ਨਵੰਬਰ 1998 ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਕ ਇੱਕ ਅਤੇ ਅਨਾਵਰਣ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਿਤਰਪਕਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੋਂ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ‘ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਮਲਾ (ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਟਾਰਚ) ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਪੱਟਿਕਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਅਨਾਵਰਣ ਸਮਾਰੋਹ ਉਸ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵੱਖਰਾ ਆਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਗਣਮਾਨਿਏ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।

## ਵਿਵਰਨ 
thumb|180px|left|ਵਾਸ੍ਤੁਕਾਰ ਪਾਲ ਫਿਲਿਪੇ ਕ੍ਰੇਟ, 1910
ਅਮਰੀਕੀ ਯੁੱਧ ਸਮਾਰਕ (*ਦਾਈਆਂ ਵੱਲ ਚਿਤਰਿਤ*) ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਨੌਸੇਨਾ ਸਮਾਰਕ ਹੈ ਜੋ ਔਬੇਰਿਅਨ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਲ ਸੜਕ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨੇਵਲ ਮੌਨਿਉਮੇਂਟ ਐਟ ਜਿਬਰਾਲਟਰ (ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਨੌਸੇਨਾ ਸਮਾਰਕ) ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਰਕ ਲਕੀਰ ਵਾਲ ਕਰਟੇਨ ਵਿੱਚ ਨਿਗਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਮਾਰਕ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਮੂਲ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪੇਨਸਿਲਵੇਨਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਵਾਸਤੁਕਾਰ ਪਾਲ ਫਿਲਿਪੇ ਕਰੇਟ (1876–1945) ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਰੇਟ (ਬਾਈਆਂ ਵੱਲ ਚਿਤਰਿਤ) ਨੇ ਸਮਾਰਕ ਦਾ ਡਿਜਾਇਨ ਅਮੇਰਿਕਨ ਬੈਟਲ ਮੌਨਿਉਮੇਂਟਸ ਕਮੀਸ਼ਨ (ਅਮਰੀਕੀ ਯੁੱਧ ਸਮਾਰਕ ਕਮਿਸ਼ਨ) ਦੇ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਦਾ ਉਸਾਰੀ 1933 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਮਾਰਕ ਦੀ ਮਹਿਰਾਬ ‘ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਰਣਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਉਸਾਰੀ ਸਿਉਂਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਨੌਸੇਨਾਵਾਂਦੀ ਸੰਸਾਰ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਪਲੱਬਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਚਰਿਆ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।

## ਉਦਘਾਟਨ 
7 ਅਕਤੂਬਰ 1937 ਨੂੰ ਅਮਰਿਕਨ ਬੈਟਲ ਮੌਨਿਉਮੇਂਟਸ ਕਮੀਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਰਿਅਰ ਏਡਮਿਰਲ ਆਰਥਰ ਫਿਲਿਪ ਫੇਇਰਫੀਲਡ (1877–1946) ਨੇ ਜਨਰਲ ਜਾਨ ਜੋਸੇਫ ਬਲੈਕ ਜੈਕ ਪਰਸ਼ਿੰਗ (1860–1948) ਦੇ ਤੋਂ ਉਦਘਾਟਨ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੋਰਵਕਤਾਵਾਂਵਿੱਚ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਜਨਰਲ ਸਰ ਚਾਰਲਸ ਹੈਰਿੰਗਟਨ (1940–1872) ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਸਮਰਪਣ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਸਹਿਤ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ। ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਅਨਾਵਰਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦੋਨਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੋਂ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Photograph of inscription over memorial arch
* Photograph and satellite image of American War Memorial at Gibraltar 
* Photographs of arch, including 1998 plaque
* Photograph of 1960 Gibraltar Stamp of American War Memorial 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੌਜੀ ਸਮਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਸਮਾਰਕ
ਕਿਊਬਾ

**ਕਿਊਬਾ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਕਿਊਬਾ ਦਾ ਗਣਰਾਜ**, (, ਰੇਪੂਵਲਿਕਾ ਦੇ ਕੂਬਾ) ਕੈਰੀਬਿਅਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਊਬਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟਾਪੂ, ਹੂਵੇਨਤੂਦ ਦਾ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਵਾਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਸਾਂਤਿਆਗੋ ਦੇ ਕਿਊਬਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ (140 ਕਿ.ਮੀ. ਦੂਰ) ਅਤੇ ਬਹਾਮਾਸ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੈਕਸੀਕੋ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕੇਮੈਨ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਜਮੈਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈਤੀ ਅਤੇ ਡੋਮਿਨਿਕਾਈ ਗਣਰਾਜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

28 ਅਕਤੂਬਰ 1492 ਨੂੰ ਕਰਿਸਟੋਫਰ ਕੋਲੰਬਸ ਨੇ ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਕਫ਼ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਪੇਨ ਦੀ ਬਸਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 1898 ਦੇ ਸਪੇਨ -ਅਮਰੀਕੀ ਯੁਧ ਤੱਕ ਕਿਊਬਾ ਸਪੇਨ ਦੀ ਬਸਤੀ ਰਿਹਾ। ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1902 ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਜਾਤੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Bailarines de rumba cubana en la plaza de los trabajadores de Camagüey, Cuba.jpg|ਕੈਮਾਗਾਏ, ਕਿਉਬਾ ਵਿੱਚ ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਉਬਾ ਦੇ ਰੰਬਾ ਡਾਂਸਰ।
File:Folklore Lady in Havanna, Cuba.jpg|ਹਵਾਨਾ, ਕਿਉਬਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਲੋਕਧਾਰਾਤਮਕ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ ਔਰਤ
File:Havana, Enero, 2020.jpg|ਹਵਾਨਾ, ਕਿਉਬਾ ਵਿੱਚ ਹੰਬਰਟੋ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਇਹ ਕਲਾਸਿਕ ਕਾਰ ਕਿਉਬਾ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਮਿਉਨਿਜ਼ਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਫਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
File:Streets of Cuba.jpg|ਕਿਉਬਾ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਨਰਸਿੰਗ

**ਨਰਸਿੰਗ** ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮਰੀਜਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ
ਮੈਕਸੀਕੋ

**ਮੈਕਸੀਕੋ** (ਸਪੇਨੀ: México) ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਅਤੇ ਕੈਰੀਬੀਅਨ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਖਾੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ 113 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਗਿਆਰਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਬੋਲਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ।

## ਬਾਹਾਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*http://en.presidencia.gob.mx/ 
*Mexico Tourism Official Website | VisitMexico 
*Mexico  from *UCB Libraries GovPubs*
*Mexico from the BBC News
*Mexico at *Encyclopædia Britannica*
* Key Development Forecasts for Mexico from International Futures

## ਹਵਾਲੇ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਰਾਏ

**ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਰਾਏ** (ਕੰਨਡ: ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ, ਤੇਲੁਗੁ: శ్రీకృష్ణదేవరాయ ;) (ਰਾਜ 1509 - 1529 CE) ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1509 ਤੋਂ ਲੈਕੇ 1529 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਤੁਲਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਤੀਜਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਬੀਜਾਪੁਰ ਤੇ ਗੋਲਕੁੰਡਾ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਊੜੀਸਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮੁੱਖ ਦਰਬਾਰੀ ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ ਤਥਾਚਾਰਿਆ, ਤੇਨਾਲੀ ਰਾਮਾ ਤੇ ਮਹਾਮਂਤ੍ਰੀ ਤਿੱਮਾਰਸੁ ਸਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਰਾਏ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਚਿੱਨਾਦੇਵੀ ਤੇ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਤਿਰੂਮਾਲਾਦੇਵੀ ਸੀ। 

ਪੁਰਤਗੇਜੀ ਯਾਤਰੀ ਡੋਮਿੰਗੋ ਪੇਸ ਅਤੇ ਫਰਨਾਓ ਨੂਨੀਜ਼ ਵਿਜੇਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਆਏ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ
ਦਾਈ

**ਦਾਈ** ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਜੱਚਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਜੱਚਾ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਾਈ ਵੀ ਨਰਸ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਅਰਧ ਵਿਕਸਤ ਤੇ ਅਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਜੱਚਾ ਬੱਚਾ ਮੋਤ ਦਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਦਾਈਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦਾਈ ਨੂੰ ਟਰੇਂਡ ਦਾਈ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਾਈ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਇੱਕ ਨਰਸ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਅਤੇ ਪੇਰੀਨੇਟੋਲੋਜਿਸਟ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਡਾਕਟਰ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਾਈ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਰਸਿੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ, ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਸੰਗਠਨ, ਨਰਸਿੰਗ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੇ ਪੇਸ਼ੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਦਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਕੇਸ ਨਾਲੋਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕੇਸ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਚ ਜੋਖਮ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਹਮਲਾਵਰ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਸਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ, ਜੁੜਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਉਹ ਜਨਮ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਾ ਅਗਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਲਈ ਜੋ ਦਾਈ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਜੀਕਲ ਅਤੇ ਸਾਜ਼-ਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਸਪੁਰਦਗੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਜਾਂ ਸਰਜਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪੇਸ਼ੇ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦਾਈ ਕੇਵਲ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਾਈਆਂ ਨਾਲੋਂ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ ਦਾਈਆਂ ਲਈ ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਵਾਇਤੀ ਜਨਮ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰੋਤਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕੇਅਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ‘ਮਿੱਡ’, "ਨਾਲ" ਅਤੇ ‘ਵਿਫ’, "ਔਰਤ" ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ "ਔਰਤ-ਨਾਲ" ਹੈ, ਭਾਵ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਮਾਂ (ਔਰਤ) ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦਾਈਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ
ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ

**ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ** (ਅਰਬੀ: ابن بطوطة) ਮਰਾਕੋ ਦਾ 14ਵੀਂ ਸਦੀ (25 ਫ਼ਰਵਰੀ 1304 – 1368 ਜਾਂ 1369]) ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੀਆਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿਲਾ ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਵਜੋਂ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ।
## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਹੱਜ
ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਵੈਜੀਵਨੀਮੂਲਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1304 ਨੂੰ ਟੰਜੀਆ, ਮੋਰੋਕੋ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਜੀ (ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਦਵਾਨ) ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਮੱਕੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ (ਹੱਜ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਸੀ। ਇਸ ਸੱਧਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਕੇਵਲ 21 ਬਰਸ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। 
## ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
* *ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਜੂਤਾ* ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦਿਆਲ ਸਕਸੇਨਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਹੈ।
* *ਇਬਨ-ਏ-ਬਤੂਤਾ* ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਇਸ਼ਕੀਆ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਗੀਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਕੋ ਦੇ ਲੇਖਕ
ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ

**ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ**, ਅਸਲੀ ਨਾਂ **ਸ਼ਿਵਪੁਤਰ ਸਿੱਧਰਾਮ ਕੋਮਕਾਲੀ** (ਕੰਨੜ: ಶಿವಪುತ್ರಪ್ಪ ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯ ಕಂಕಾಳಿಮಠ) (8 ਅਪਰੈਲ 1924 - 12 ਜਨਵਰੀ 1992), ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਕਿਸੇ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। *ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ* ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਨੋਖਾ ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ  
ਗੰਧਰਵ ਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਭਾਨੂਮਤੀ ਕੰਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਕੀ  ਬੀ. ਆਰ. ਦਿਓਧਰ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਪੜਨ ਲਈ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ ਦੇਵਾਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਕਦਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਗੰਧਰਵ ਟੀ. ਬੀ. ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਨਵੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ, ਸਮਰਪਿਤ ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਨੂਮਤੀ ਦੀ ਨਰਸਿੰਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ।

ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੁਕੂਲ ਸ਼ਿਵਪੁਤਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 1956 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਯਸ਼ੋਵਰਧਨ ਦਾ ਜਨਮ 1961 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਭਾਨੂਮਤੀ ਦੀ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਸ਼੍ਰੀਖੰਡੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਧਰ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ, ਕਲਪਿਨੀ ਕੋਮਕਾਲੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।
ਜੁਕਾਮ

**ਜੁਕਾਮ** ਇੱਕ ਵਾਇਰਲ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਇੰਫੇਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਬੰਦ ਨੱਕ,ਨੱਕ ਦਾ ਵਗਣਾ, ਖੰਘ,ਬੁਖਾਰ ਆਦਿ। ਆਮ ਜੁਕਾਮ ਹਫਤੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਲਗਭਗ 200 ਤਰ੍ਹਾ ਦੇ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਇਹ ਰਹਿਨੋ ਵਾਇਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਚਮਨ ਲਾਲ ਚਮਨ

**ਚਮਨ ਲਾਲ ਚਮਨ** (1934 - 4 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019) ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸਨ। ਇਹ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।

ਉਸ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਗਾਇਆ ਗੀਤ “ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ” ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਚਿਤ੍ਰਾ ਸਿੰਘ, ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ, ਕੁਮਾਰ ਸਾਨੂ ਅਤੇ ਸੋਨੂੰ ਨਿਗਮ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਵੀ ਲਿਖੇ ਤੇ ਨਾਟਕ ਵੀ।

## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ 
ਚਮਨ ਦਾ ਜਨਮ 1934 ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਪਾਸਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀਨੀਆ ਲੈ ਗਏ ਜਿੱਥੇ 1950 ਵਿਆਂ ਅਤੇ 60 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੈਰੋਬੀ ਤੋਂ ਕੀਨੀਆ ਰੇਡੀਓ (ਦ ਵੌਇਸ ਆੱਫ਼ ਕੀਨੀਆ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜ਼ੈਂਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।

1956 ਤੋਂ 1974 ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਕੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਬਰਤਾਨੀਆ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਅਰਸਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਗੀਤਮਾਲਾ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਰੰਭੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਮਵਰ ਹਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।

ਉਸ ਨੂੰ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ 2010 ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਚੀਵਰਜ਼ ਗੋਲਡ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ `ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖ ਕੇ ਸੁਣਾਈ ਜਿਸ ਬਦਲੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਰੁਪਇਆ ਦਿੱਤਾ।

ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ 50 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ, ਉਸਨੇ, * ਸਰੇ ਜਹਾਂ ਸੇ ਅੱਛਾ * ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉੱਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ, ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1997 ਅਤੇ 98 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ।

## ਗੀਤਕਾਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ
ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ 

ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ ਜੀ, ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਅੰਬਰਾਂ ਚ ਵਾਲ ਕੋਈ ਝਾੜਦੀ ਹਸੀਨਾ ਏ।
ਇਕ ਇਕ ਬੂੰਦ ਕੋਈ ਮੋਤੀ ਤੇ ਨਗੀਨਾ ਏ।
ਭਿੱਜੀ ਭਿੱਜੀ, ਸਿੱਲ੍ਹੀ ਸਿੱਲ੍ਹੀ ਪੌਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ ਜੀ, ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖੜੇ ਨੂੰ ਧੋਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਤਿੱਪ ਤਿੱਪ ਕੋਠਿਆਂ ਦੇ ਚੋਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਤੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ ਜੀ, ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਖੀਰ ਅਤੇ ਮਾਲ੍ਹ ਪੂੜੇ ਖਾਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਰੁੱਸ ਰੁੱਸ, ਮੰਨ ਮੰਨ ਜਾਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਹਾਣ ਵਾਲੇ ਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਤੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਬੰਦਿਆਂ ਲਈ ਸੌਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ ਜੀ, ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਭਰ ਦੇਵੇ ਨੱਕੋ ਨੱਕ ਰੰਜ ਨਾਲ ਰੰਜਿਆਂ ਨੂੰ।
ਬੜਾ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰੇ ਮਹੀਨਾ ਇਹ ਗੰਜਿਆਂ ਨੂੰ।
ਵਾਰ ਵਾਰ ਲਾਹੁਣਾ ਪਵੇ, ਕੋਠੇ ਉੱਤੋਂ ਮੰਜਿਆਂ ਨੂੰ।
ਢਿੱਲੀ ਅਤੇ ਕਸੀ ਹੋਈ ਦੌਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ ਜੀ, ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਮਿੱਠੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰ ਅਤੇ ਤਾਨ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਕੂਲੇ ਕੂਲੇ ਫੁੱਲ ਮੁਸਕਾਨ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਦਿਲ ਆ ਜਾਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਰੁੱਸੇ ਹੋਏ ਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ ਜੀ, ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਏ।
                

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਭੀਮਸੇਨ ਜੋਸ਼ੀ

**ਪੰਡਿਤ ਭੀਮਸੇਨ ਗੁਰੂਰਾਜ ਜੋਸ਼ੀ** ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 
## ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮੋਹ
ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਪਿਤਾ ਦੇ 16 ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖ਼ਾਂ ਦੀ ਠੁਮਰੀ ‘ਪੀਆ ਬਿਨ ਨਾਹੀਂ ਆਵਤ ਚੈਨ’ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਨੇ ਮੋਹੇ ਗਏ ਕਿ ਘਰ-ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਤੁਰ ਪਏ ਜੋ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਗਾਉਣਾ ਸਿਖਾ ਦੇਵੇ। ਉਹ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਪੰਡਿਤ ਰਾਮਭਾਊ ਕੁੰਡਗੋਲਕਰ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਵਾਈ ਗੰਧਰਵ ਆਖਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੋਹੜੇ ਦੀ ਲੋਚ-ਲਚਕ ਸੀ। ਪੰਡਿਤ ਭੀਮਸੈਨ ਜੋਸ਼ੀ ਜਿੰਨੇ ਵੱਡੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ, ਓਨੇ ਹੀ ਸਰਲ ਤੇ ਸਾਦਾ ਮਨੁੱਖ ਸਨ। ਉਹ ਦੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਨ, ਪਰ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜਣਾ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹਿਜ ਕਾਰਜ ਸੀ। ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀਆਂ ਸਿਖਰਾਂ ਛੋਹੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਸੰਗੀਤ-ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਦੂਜਾ ਸੰਸਾਰ ਆਮ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੌਕਾਂ ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੱਜ-ਰੱਜ ਮਾਣੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁਟਬਾਲ, ਯੋਗ ਤੇ ਤੈਰਾਕੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਧੀਆ ਖਾਣਾ ਤੇ ਜੀਅ ਭਰ ਕੇ ਪੀਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿੱਸੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਹਨ।
## ਮਿਲੇ ਸੁਰ ਮੇਰਾ ਤੁਮਹਾਰਾ
ਜਦੋਂ 1985 ਵਿੱਚ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਕੌਮੀ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਦਾ ਅਮਰ ਗੀਤ ‘ਮਿਲੇ ਸੁਰ ਮੇਰਾ ਤੁਮਹਾਰਾ’ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਰੰਭਕ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਾਇਕ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਦੂਈ ਆਵਾਜ਼ ਘਰ-ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
## ਗੁਰੂ-ਸਿਸ਼
ਉਹ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹਮਾਇਤੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਚਿੰਤਾ ਸੀ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ ਸਮਝ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇਸ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਪਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਰਿਯਾਦਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਗੁਰੂ ਬਣ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਿਆ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹੋ ਸੀ। 
## ਸਨਮਾਨ 
* 1972 - ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ
* 1976 - ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਸਨਮਾਨ
* 1999 - ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ
* 2002 - ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਾ ਭੂਸ਼ਣ ਸਨਮਾਨ
* 2003 - "ਸਵਾਥੀ ਸੰਗੀਥਾ ਪੁਰਸਕਰਮ'' ਕੇਰਲਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ
* 2009 - ਭਾਰਤ ਰਤਨ
* 2009 - ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ "ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਸਨਮਾਨ
* 2010 - ਰਾਮ ਸੇਵਾ ਮੰਡਲ ਬੰਗਲੋਰ ਦੁਆਰਾ "ਐਸ. ਵੀ. ਨਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਰਾਓ ਕੌਮੀ ਸਨਮਾਨ"
## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਭੀਮਸੇਨ ਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਫਰਵਰੀ 1922 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਨਡ਼ ਦੇਸ਼ਸਥ ਮਾਧਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਧਾਰਵਾਡ਼ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰੋਨ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂਰਾਜਰਾਓ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀਬਾਈ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਗੁਰੂਰਾਜ ਜੋਸ਼ੀ, ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਭੀਮਸੇਨ 16 ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ  ਸਨ । ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ ਸਨ ਸੀ।

ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੋਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਅਤੇ ਤਾਨਪੁਰਾ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਸੰਗੀਤ ਬੈਂਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਲੂਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਥੱਕਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਘੁੰਮਦੇ ਘੁਮਾਂਦੇ ਕੀਤੇ ਵੀ ਸੌਂ ਜਾਂਦੇ , ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ  ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ । ਤੰਗ ਆ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ  ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂਰਾਜਾਚਾਰੀਆ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਕਮੀਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ "ਅਧਿਆਪਕ ਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ" ਲਿਖਵਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂਕਿ  ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦੇਵੇ ।
## ਮੌਤ
ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਆਪ ਦੀ ਮੌਤ 24 ਜਨਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਹੋ ਗਈ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਪੋਠੋਹਾਰੀ

**ਪੋਠੋਹਾਰੀ** ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਹਲਮ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ (ਪੋਠੋਹਾਰ) ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਟਕਸਾਲੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ
ਮਿੱਘੀ (ਮੈਨੂੰ),ਤੁੱਘੀ(ਤੈਨੂੰ),ਮਾਰਾ(ਮੇਰਾ),ਸਾੜਾ(ਸਾਡਾ)। ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਵਿੱਚ ਅੱਧਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਤਾ ਨੂੰ ਰੱਤਾ, ਪਤਾ ਨੂੰ ਪੱਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ "ਹ" ਜੋੜਨ ਦੀ ਰੁੱਚੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਿਕ(ਇਕ),ਹਿੱਥੇ(ਇੱਥੇ),ਹਿੰਝ(ਇੰਝ),ਹੁਸ(ਉਸ),ਹਿੱਸ(ਇਸ)। ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਨੌੜਾ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੌਲੀ ਨੂੰ ਕੋਲੀ, ਚੌਲ ਨੂੰ ਚੋਲ, ਪੌੜੀ ਨੂੰ ਪੋੜੀ ਅਤੇ ਤੌੜੀ ਨੂੰ ਤੋੜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਦੇ ਲੇਖਕ
### ਬਾਕੀ ਸਦੀਕੀ
ਬਾਕੀ (1909 - 1972), ਅਸਲ ਨਾਂ ਕਾਜ਼ੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਫ਼ਜ਼ਲ, ਸਹਾਮ, ਤਹਸੀਲ ਟੈਕਸਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦਾ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਸਦੀਕੀ ਨੂੰ ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੀਵਾਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਇਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੋਥੀ 'ਕਖ਼ੇ ਕਾੜੇ' 1967 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਿਅਰ:
**ਬੱਚੇ ਜਿਆ ਫਲ ਨਾਂ ਡਿੱਠਾ - ਜਿੰਨਾਂ ਕੱਚਾ ਓਨਾ ਮਿੱਠਾ**
### ﻿ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਪਰਵੇਜ਼
ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਪਰਵੇਜ਼ (2000 - 1917) ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਸਨ। ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਬਣ ਫਲਵਾੜੀ' 1973 ਚ ਛਪੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੀ ਛਾਂ' 1971 ਵਿੱਚ ਛਪੀ।
### ਹੋਰ
***ਅਖ਼ਤਰ ਇਮਾਮ ਰਿਜ਼ਵੀ**
* **ਸੁਲਤਾਨ ਜ਼ਹੂਰ ਅਖ਼ਤਰ**
* **ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਸ਼ਾਦ**
* **ਅਬਦੁੱਲ ਕਾਦਿਰ ਕਾਦਰੀ**
* **ਕੌਲ ਮਾਂਗਟ**
### ਕੌਲ ਮਾਂਗਟ
ਕੌਲ ਮਾਂਗਟ ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੁਛ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ । 

ਧਾਰਾ ਇਸ਼ਕ

ਬੇਹਾਲ ਮਾਰ੍ਹੀ ਹਯਾਤੀ ਓਈ, ਮਿਕੀ ਧਾਰਾ ਇਸ਼ਕ਼ ਰੁਆ ਸੀ,
ਕਿੰਝ ਤੁਕੀ ਮੈਂ ਅਸਲਾਂ ਤੱਕਾਂ, ਮਰਿਯਮ ਹਾਬਾਂ ਸ਼ਕਲ ਤੁਸਾਂ ਨੀਂ ।

ਧਾਰੇ ਇਸ਼ਕ਼ ਨਾ ਕ਼ਬਜ਼ਾ ਵਾ, ਇਸ ਅਸਾਂ ਨੇਂ ਦਿਲ ਅੱਪਰ, 
ਪਾਗ਼ਲ ਝੱਲੇ ਤੈ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਓਏ, ਇਸਤਰਾਂ ਮਿਕੀ ਕੀਤਾ ਫ਼ੱਟੜ ।

ਮਰਿਯਮ ਤੁਕੀ ਤੱਕਨ ਵਾਸਤੇ, ਰਾਹ ਹਾਬਾਂ ਨਾ ਪਿਆ ਤਕਸਾਂ, 
ਮਾਂਗਟ ਨਾ ਏ ਇਸ਼ਕ਼ ਚੰਗਾ, ਚੱਲ ਈਆਂ ਤੋ ਤੌਬਾ ਕਰਸਾਂ ।

ਕੌਲ ਮਾਂਗਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਰੱਬ ਦਾ ਰਾਜ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹੈ

thumb|260px| '**ਦ ਕਿੰਗਡਮ ਆਫ ਗਾੱਡ ਇਜ ਵਿਦਿਨ ਯੂ**' ਪਹਿਲਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਡੀਸ਼ਨ
**ਰੱਬ ਦਾ ਰਾਜ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹੈ** (ਰੂਸੀ: Царство Божие внутри вас ਜਾਰਤਸਵੋ ਬੋਜ਼ੀਏ ਵਨੁਤਰੀ ਵਾਸ) ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੈਰ ਫਿਕਸ਼ਨ ਰਚਨਾ ਹੈ .ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਿਤਾਬ 1894 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੀ ਈਸਾਈ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦੇ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਿਖਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਈਸਾਈ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਅੰਟੂ ਦਿਸ ਲਾਸਟ

**"ਅੰਟੂ ਦਿਸ ਲਾਸਟ"** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Unto This Last) ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਖਕ ਜੌਨ ਰਸਕਿਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਰਥਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਲੇਖ ਲੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ 1860 ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਸਿਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਕੋਰਨਹਿੱਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ (Cornhill Magazine) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਸਕਿਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨ 1862 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਰਸਕਿਨ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਅਰਥਨੀਤੀ ਦਾ ਜਨਕ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਨ 1904 ਵਿੱਚ ਹੇਨਰੀ ਪੋਲਾਕ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਦਏ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੰਨ 1908 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਗਾਂਧੀ-ਜੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਵਿਚਾਰ “ਅੰਟੂ ਦਿਸ ਲਾਸਟ” ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। 
ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਾਰੰਸ਼

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ: ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀ ਗਈਆਂ ਹਨ -

* ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਭਲਾ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।
* ਵਕੀਲ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾਈ ਦਾ, ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਸਮਾਨ ਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇ ਦੁਆਰਾ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਨ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।
* ਮਜਦੂਰ, ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੀ ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਸਿਖਰਲਾ ਜੀਵਨ ਹੈ।
 
## ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਆਧਾਰ
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਾਈਬਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਅੰਗੂਰ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਗ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁੱਝ ਮਜਦੂਰ ਰੱਖੇ। ਮਜਦੂਰੀ ਤੈਅ ਹੋਈ ਇੱਕ ਪੈਨੀ ਰੋਜ। ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤੀਸਰੇ ਪਹਿਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜੋ ਬੇਕਾਰ ਮਜਦੂਰ ਮਾਲਿਕ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੰਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਸਾਰਿਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੈਨੀ ਮਜਦੂਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿੰਨੀ ਸੁਬਹ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਓਨੀ ਹੀ ਸ਼ਾਮ ਵਾਲੇ ਨੂੰ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੁੱਝ ਮਜਦੂਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਮਾਲਿਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਤਾਂ ਕੀਤੀ ਨਹੀਂ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਪੈਨੀ ਰੋਜ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤਦ ਆਪਣੀ ਮਜਦੂਰੀ ਲੈ ਲਓ ਅਤੇ ਘਰ ਜਾਓ। ਮੈਂ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਮਜਦੂਰੀ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜਿੰਨੀ ਪਹਿਲੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨ ਰਸਕਿਨ
ਕਪਤਾਨ ਦੀ ਧੀ

**ਕਪਤਾਨ ਦੀ ਧੀ** (ਰੂਸੀ: Капитанская дочка, Kapitanskaya dochka, ਕਪਤਾਨਿਸਕਾਇਆ ਦੋਚਕਾ), ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਸੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਸੋਵ੍ਰੇਮੈੱਨਿਕ (Sovremennik) ਦੇ ਚੌਥੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ 1836 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ 1773 - 75 ਦੀ ਪੁਗਾਚੇਵ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਗਾਥਾ ਦਾ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਵਰਨਣ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਪੱਥਰ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ

**ਪੱਥਰ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ** (ਰੂਸੀ: Каменный гость, ਕਾਮੇਨੀ ਗੋਸਟ) ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੁਆਰਾ ਡਾਨ ਜੁਆਨ ਦੀ ਸਪੇਨੀ ਕਥਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਕਾਵਿ-ਡਰਾਮਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਨਿੱਕੇ ਦੁਖਾਂਤ' ਨਾਮ ਦੇ ਚਾਰ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ 1830 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪੱਥਰ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਡਾਨ ਜੁਆਨ ਦੀ ਜਾਣੀ ਪਛਾਣੀ ਗਾਥਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪਾਂਤਰ ਇਸਨੂੰ ਹਾਸਭਰੀ ਕਾਮਿਕ ਕਹਾਣੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਦੁਖਾਂਤ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਤਰਾਸਦੀ ਹੈ। ਦਵੰਦ-ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿਓ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਖਾਸ ਐਕਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਇਸਨੂੰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੰਗ ਮੰਚ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ।

ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਨੇ ਮੋਜਾਰਟ ਦੇ ਡਾਨ ਗਿਓਵਾਨੀ ਦੇ ਰੂਸੀ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮਿਅਰ ਦੇਖਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਡਰਾਮਾ 1830 ਦੀ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਨੇ 'ਦਾ ਪੋਂਟੇ' ਦੇ ਲਿਬਰੇੱਟੋ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਤੱਤ ਉਧਾਰ ਲਏ ਹਨ, ਲੇਕਿਨ ਮਜਾਹੀਆ ਦੀ ਥਾਂ ਦੁਖਦ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਤੇ ਜਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਨਿਰਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਘੜੀ ਹੈ।
## ਪਾਤਰ 
* ਡਾਨ ਜੁਆਨ 
* ਲੈਪੋਰੇਲੋ
* ਡੋਨਾ ਅੱਨਾ
* ਡਾਨ ਕਾਰਲੋਸ 
* ਲੌਰਾ 
* ਭਿਕਸ਼ੂ 
* ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ
* ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ
* ਤੀਜਾ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ
* ਕਮਾਂਡਰ ਦਾ ਬੁੱਤ

## ਪਲਾਟ
### ਸੀਨ 1
ਡਾਨ ਜੁਆਨ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਲਈ ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਤੋਂ ਕਢਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਗੁਪਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੇਵਕ ਲੈਪੋਰੇਲੋ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਮੱਠ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਛੁਪਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਹਸੀ ਕਾਰਨਾਮੇ ਯਾਦ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਹੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਭਿਕਸ਼ੂ ਤੋਂ ਡੌਨ ਜੁਆਨ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ,ਕਿ ਇਸ ਕਬਰਸਤਾਨ ਹਰ ਦਿਨ ਡੋਨਾ ਅੱਨਾ, ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਡਾਨ ਅਲਵਾਰੋ ਦੇ ਸੋਲਵਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਡਾਨ ਜੁਆਨ ਨੇ ਇੱਕ ਦੁਵੰਦ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### ਸੀਨ 2
ਅਦਾਕਾਰਾ ਲੌਰਾ ਦੇ ਘਰ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਲੌਰਾ ਦਾ ਗਾਉਣ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਸਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਡਾਨ ਕਾਰਲੋਸ, ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਕਿ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਡਾਨ ਜੁਆਨ ਦੇ ਹਨ, ਗੁੱਸੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ (ਸ਼ਾਇਦ ਡੌਨ ਅਲਵਾਰੋ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ)! ਲੌਰਾ ਇਹ ਜੁਰਅਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣ ਕੱਢ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਹਿਮਾਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁਲਾਹ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੌਰਾ ਤੱਤੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਡਾਨ ਕਾਰਲੋਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਡੌਨ ਜੁਆਨ ਆ ਧਮਕਦਾ ਹੈ। ਲੌਰਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਲਪਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਲੜਾਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਾਨ ਕਾਰਲੋਸ ਤੁਰੰਤ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲੈਣ ਤੇ ਤੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਨੋਂ ਲੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਡਾਨ ਜੁਆਨ ਡਾਨ ਕਾਰਲੋਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

### ਸੀਨ 3
ਡਾਨ ਕਾਰਲੋਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਉਪਰੰਤ ਡੌਨ ਜੁਆਨ ਵਾਪਸ ਮੱਠ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਯੋਗੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਛੁਪਿਆ ਹੈ। ਡੋਨਾ ਅੱਨਾ ਆਪਣੇ ਕਮਾਂਡਰ ਪਤੀ ਦੀ ਕਬਰ ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਡੌਨ ਜੁਆਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਡਾਨ ਡਿਏਗੋ ਦੇ ਕਲਵਾਦੋ ਹੈ। ਉਤਸੁਕਤਾ ਅਤੇ ਡਰ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦੀ ਹੈ। ਡੋਨਾ ਅੱਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭਲਕੇ ਮਿਲਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਮਤਵਾਲਾ ਡੌਨ ਜੁਆਨ ਬੇਬਾਕ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਕਮਾਂਡਰ ਨੂੰ ਭਲਕੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਤੇ ਲੈਪੋਰੇਲੋ ਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੁੱਤ ਨੇ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ ਹੈ।

### ਸੀਨ 4
ਡੋਨਾ ਅੱਨਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮਰਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੇ ਨਾਟਕ
ਗੇਂਦਾ

**ਗੇਂਦਾ** ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੇਰੀਗੋਲਡ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਅਤੇ ਸੌਖ ਨਾਲ ਉਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਫਸਲ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਖੇਤੀ ਖੁੱਲੇ ਫੁਲ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ - ਦ੍ਰਿਸ਼ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੁਰਗੀਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਅੱਛਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਫੁਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲੇ ਅਤੇ ਮਾਲਾਂਵਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੇਂਦੇ ਦੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਭਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਧਰਤ - ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਾਦੀ-ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਮੰਡਪ ਸਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਆਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰਬੇਸੀਅਸ ਬਾਰਡਰ ਲਈ ਅਤਿ ਉਪਯੁਕਤ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬੂਟੇ ਦਾ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਮੁੱਲ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਖੇਤੀ ਸਾਲ ਭਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਉਤਸਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਫਰੀਕਨ ਗੇਂਦਾ ਅਤੇ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਗੇਂਦੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਲ
ਬੋਰਿਸ ਗੋਦੂਨੋਵ

thumb
**
ਬੋਰਿਸ ਫਿਉਦਰੋਵਿਚ ਗੋਦੂਨੋਵ** (, ; ਲਗਪਗ 1551 – 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1605) ਲਗਪਗ 1585 ਤੋਂ 1598 ਤੱਕ ਰੂਸ ਦਾ ਰੀਜੈਂਟ, ਜ਼ਾਰ ਫ਼ਿਓਦਰ ਪਹਿਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਫਿਰ 1598 ਤੋਂ 1605 ਤੱਕ ਰੂਸ ਦਾ ਜ਼ਾਰ (ਬਾਦਸ਼ਾਹ) ਰਿਹਾ। ਉਹਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਰੂਸ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਦੇ ਦੌਰ (1598–1613) ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੋਦੂਨੋਵ ਪਰਵਾਰ ਤਾਤਾਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਚੇਟ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਆਕੇ ਬਸਿਆ ਸੀ। ਬੋਰਿਸ, ਫ਼ਿਓਦਰ ਗੋਦੂਨੋਵ, ਇੱਕ ਆਮ ਜਮੀਂਦਾਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਭਿਅੰਕਰ ਇਵਾਨ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚ ਪਦ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜਣ ਵਾਲੇ ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ, ਦਿਮਿਤਰੀ ਗੋਦੂਨੋਵ ਨੇ ਪਾਲਿਆ ਸੀ।

## ਗੈਲਰੀ

Image:Baidana rings.JPG|**ਗੋਦੂਨੋਵ ਦਾ ਜਰਾਬਕਤਰ (ਵਿਸਤਾਰ), ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਅਸਲਾਖਾਨਾ**
Image:Godunov map.jpg|**ਬੋਰਿਸ ਗੋਦੂਨੋਵ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨੇਕਰਾਸੋਵ ਪੇਟਿੰਗ (19ਵੀਂ ਸਦੀ)**
Image:Church ostrov.jpg|**ਮਾਸਕੋ ਨੇੜੇ ਗੋਦੂਨੋਵ ਦੀ ਜਾਗੀਰ** 
Image:Усыпальница_Годуновыхъ.jpeg|ਗੋਦੂਨੋਵ ਮਕਬਰਾ ਟ੍ਰਿੰਟੀ ਲਾਵਰਾ ਆਫ਼ ਸੇਂਟ ਸਰਗੀਅਸ ਵਿਖੇ 
File:Russian - Presentation of the Virgin in the Temple and the Virgin of the Burning Bush - Walters 372664 - Back.jpg|*Presentation of the Virgin in the Temple and the Virgin of the Burning Bush*, Walters Art Museum

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਜ਼ਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਇਤਹਾਸ
ਦੂਬਰੋਵਸਕੀ

**ਦੂਬਰੋਵਸਕੀ** (ਰੂਸੀ: Дубровский) 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧੂਰਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ 1832 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ 1841 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

right|thumb|ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ

**ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਖੰਡ ਅਨੇਕਾਂ ਅਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਾਂ ਜਾਂ ਪਰਗਣਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਹਿੰਦੀ ज़िला; ਤਾਮਿਲ மாவட்டம்; ਬੰਗਾਲੀ জেলা); ਮਲਿਆਲਮ ജില്ല) ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਲਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਅੱਗੋਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਕੇ ਮੁਤਾਬਕ *ਤਹਿਸੀਲ* ਜਾਂ *ਤਾਲੁਕਾ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ।

ਜੂਨ 2012 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 640 ਅਤੇ 2012 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 22 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਚਿੱਟੀਆਂ ਰਾਤਾਂ

**ਚਿੱਟੀਆਂ ਰਾਤਾਂ** ਜਾਂ ਵ੍ਹਾਈਟ ਨਾਈਟਸ (ਰੂਸੀ:Белые ночи, ਬੇਲੋਏ ਨੋਚੇ) 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਫਿਉਦਰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ 1848 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਇਵਾਨ ਪੀਏਰੇਵ ਦੀ ‘ਬੇਲੋਏ ਨੋਚੇ’ (Belye nochi), ਇਤਾਲਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲੁਚਿਨੋ ਵਿਸਕੋਨਤੀ ਦੀ ‘ਲਾ ਨੋਟੀ ਬਿਆਂਚੇ’ (Le Notti Bianche) ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਾਬਰਟ ਬਰੇਸਨ ਦੁਆਰਾ (‘ਚਾਰ ਰਾਤਾਂ ਇੱਕ ਸੁਪਨਸਾਜ਼ ਦੀਆਂ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ), ਈਰਾਨੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਫਰਜਾਦ ਮੋਤਾਮੇਨ ਦੁਆਰਾ (ਸ਼ਬਹਾਏ ਰੋਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ – ਮਨਮੋਹਨ ਦੇਸਾਈ (ਛਲੀਆ - 1960), ਸੰਜੈ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ (ਸਾਂਵਰੀਆ), ਸ਼ਿਵਮ ਨਾਇਰ (ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ), ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੇਮਸ ਗਰੇ ਦੁਆਰਾ ‘ਦੋ ਪ੍ਰੇਮੀ’(ਟੂ ਲਵਰਜ) ਅਤੇ ਜਨਾਨਾਧਨ (ਇਯਾਰਕਏ)-ਬਣਾਈਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਉਦਰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਪੂਰਬਲੀ ਸੰਧਿਆ

**ਪੂਰਬਲੀ ਸੰਧਿਆ** (ਰੂਸੀ: Накану́не, ਨਾਕਾਨੂਨੀਆ), ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ *ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ* ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਤੀਜਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੀਤ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਮਧਵਰਗ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਨਾਲ ਸਿੰਗਾਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਮਨਮੋਹਣੀਆਂ ਝਲਕਾਂ ਵਿਖਾਈਆਂ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਗਨੇਵ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ** (ਨਸਤਲਿਕ: ہندوستانی, ਦੇਵਨਾਗਰੀ: हिन्दुस्तानी) ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦਾ ਰਲਗੱਡ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ, ਦੋਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਤਤਸਮ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਬੀ - ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਉਧਾਰ ਲਏ ਗਏ ਸ਼ਬਦ, ਦੋਨੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਤਾ ਰੋਜਮੱਰਾ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਇਸੇ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆਈ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਜਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ - ਅਰਬੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਮਨਿਸਾ

ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਜਾਦੂਈ ਯਥਾਰਥਵਾਦ

।]]
**ਜਾਦੂਈ ਯਥਾਰਥਵਾਦ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ Magic realism, ਮੈਜਿਕ ਰੀਅਲਇਜ਼ਮ), ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇਹ ਗਲਪ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਜਾਂ ਵਿਧਾ ਹੈ। ਜਾਦੂਈ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਕੁਝ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਜਾਦੂਈ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾ ਦੇਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਣ ਅਤੇ ਗੈਬਰੀਅਲ ਗਾਰਸ਼ੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼ ਨੂੰ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਲਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਚਾਲਕ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਜਾਦੂਮਈ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਇਹ ਯਥਾਰਥ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਰਵੱਈਆ ਹੈ। 

ਮੈਜਿਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਸ਼ਬਦ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਥਿਊ ਸਟਰੈਚਰ (1999) ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ “ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ, ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸੈਟਿੰਗ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਜੀਬ ਚੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ
ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ

**ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ** ਜਾਂ ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ ਅਹਿਮਦ (ਉਰਦੂ: سائیں ظہور‎, ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਜਨਮ:1937) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਗਵਈਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪਿੰਡਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਗਲੀਆਂ ,ਕਬਰਾਂ ਆਦਿ ਉੱਪਰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਉਰਸਾਂ ਤੇ ਗਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਜੀ ਵਰਗੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣਾ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਉਦੇਸ਼ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਰਿਕਾਰਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2006 ਈ. ਵਿੱਚ “ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਵਾਇਸ ਆਫ ਦਾ ਈਅਰ ” ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
## ਜੀਵਨ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਾਹੀਵਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਓਕਾੜਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਜ਼ਹੂਰ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਕਿਸਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬਾਲਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
 
ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਰੌਣਕ ਅਲੀ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਸਾਈਂ ਜੀ 21 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ ਚੱਲ ਵਸੇ।
## ﻿ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ
**ਤੂੰਬਾ* (ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ ਸੀਜ਼ਨ 2)
* *ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੂ*
* *ਨੱਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਏ*
* *ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਨਚਾਇਆ*
* *ਇਕ ਅਲਫ਼ ਤੇਰੇ ਦਰਕਾਰ* (ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ ਸੀਜ਼ਨ 2)
* *ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੂ* (ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ ਸੀਜ਼ਨ 6)
* *ਰੱਬਾ ਹੋ* (ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ ਸੀਜ਼ਨ 6)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਗੀਤ
ਤਾਈਵਾਨ

**ਤਾਈਵਾਨ** ਜਾਂ **ਤਾਇਵਾਨ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Taiwan, ਚੀਨੀ: 台灣) ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਚੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ **ਤਾਈਵਾਨ** ਟਾਪੂ ਹੈ। ਉਝ ਤਾਂ ਨਾਮ ਤੋਂ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੀਨ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਨਾਮ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੀਨ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਚੇ ਬਾਕੀ ਚੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨ ਦੇ ਅਸਲੀ ਭੂਭਾਗ ਦੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੁੱਝ ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭੂਭਾਗ ਉੱਤੇ ਸਥਪਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰੀ ਨਾਂਅ ਜਨਵਾਦੀ ਲੋਕ-ਰਾਜ ਚੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲਗਭਗ ਸੰਪੂਰਣ ਚੀਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਤਿੱਬਤ, ਪੂਰਵੀ ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਆਂਤਰਿਕ ਮੰਗੋਲਿਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

1949 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤਾਇਵਾਨ ਚੀਨ ਤੋ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਚੀਨ ਹੁਣ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਇੱਕ ਭਾਗ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਇਵਾਨ ਦੁਆਰਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਐਲਾਨ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਚੀਨ ਨੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਤਾਈਪੇ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਾਇਵਾਨ ਲਈ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੀਨੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਲ ਮੁਕਾਬਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਇਤਆਦਿ ਵਿੱਚ ਤਾਇਵਾਨ ਲਈ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਚੀਨ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਤਾਇਵਾਨ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦਾ ਹੀ ਅੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਤਾਇਵਾਨ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:2020 Taiwan Lantern Festival 1.jpg|2020 ਤਾਈਵਾਨ ਲੈਂਟਰਨ ਫੈਸਟੀਵਲ
File:2020 Taiwan Lantern Festival 15.jpg|2020 ਤਾਈਵਾਨ ਲੈਂਟਰਨ ਫੈਸਟੀਵਲ
File:2020 Taiwan Lantern Festival 19.jpg|2020 ਤਾਈਵਾਨ ਲੈਂਟਰਨ ਫੈਸਟੀਵਲ
File:2020 Taiwan Lantern Festival 22.jpg|2020 ਤਾਈਵਾਨ ਲੈਂਟਰਨ ਫੈਸਟੀਵਲ
File:2020 元宵社子弄土地公 4.jpg|ਚੀਨੀ (ਰਵਾਇਤੀ): ਯੁਆਨਐਕਸਿਆਓਸ਼ੀ ਨੋਂਗ ਦਿ ਗੋਂਗ
File:2020 元宵社子弄土地公3.jpg|ਚੀਨੀ (ਰਵਾਇਤੀ): ਯੁਆਨਐਕਸਿਆਓਸ਼ੀ ਨੋਂਗ ਦਿ ਗੋਂਗ
File:2020台灣燈會在台中 光之樹 近照.jpg|ਚੀਨੀ (ਰਵਾਇਤੀ): 2020 ਤਾਈਚੰਗ ਵਿਚ ਤਾਈਵਾਨ ਲੈਂਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ
File:Art of Taiwan historical building (wall).jpg|ਚੀਨੀ (ਤਾਈਵਾਨ): ਕਿਨਮੇਨ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
File:Art of Taiwan historical building.jpg|ਚੀਨੀ (ਤਾਈਵਾਨ): ਕਿਨਮੇਨ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੇਂਟਿੰਗ
File:Beautiful decorations on Taoist temple.jpg|ਮੰਦਰ ਸ਼ਿਲਿਨ, ਤਾਈਪੇ, ਤਾਈਵਾਨ ਵਿਖੇ ਹੈ।
File:Cuisine in Taipei 01.jpg|ਤਾਈਪੇ ਵਿਚ ਪਕਵਾਨ 
File:Cuisine in Taiwan 1.jpg|ਤਾਈਵਾਨ ਵਿਚ ਪਕਵਾਨ 
File:Eisa dance by Tokeshi Youth Association at Amis Music Festival 2016 IMF0862.jpg|ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਓਕਿਨਾਵਾ ਦੇ ਯੋਮਿਟਨ-ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਟੋਕੇਸ਼ੀ ਯੂਥ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੁਲਾਨ ਵਿਲੇਜ ਵਿੱਚ 2016 ਦੇ ਐਮਿਸ ਮਿਉਜ਼ਿਕ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਆਈਸਾ ਡਾਂਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤਾਈਤੰਗ ਕਾਉਂਟੀ, ਤਾਈਵਾਨ
File:Jinshen 20801 01.jpg|ਚੀਨੀ: ਤਾਈਵਾਨ ਵਿੱਚ ਕਸਟਮ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ

left|thumb| 300px| ਤਾਇਵਾਨ ਦਾਤਾਇਵਾਨ ਦਾ ਖੇਤਰ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਤਾਇਵਾਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ ਕਿਉਂ? (ਵੇਦਪ੍ਰਤਾਪ ਵੈਦਿਕ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਈਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਮੁਇਆਂ ਸਾਰ ਨਾ ਕਾਈ

**ਮੋਇਆਂ ਸਾਰ ਨਾ ਕਾਈ** ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਹਥਿਆਉਣ ਦੀਆਂ ਸਾਜ਼ਿਸਾਂ ਦੇ ਫਸੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੋਣੀ ਨਾਲ ਗੁੰਨ੍ਹਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਟਕੀ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਦੀ ਅੰਤਰਵਸਤੂ ਨੂੰ ਸੇਖੋਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰਮੁੱਖੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ
ਅਮਿਤੋਜ

**ਅਮਿਤੋਜ** (ਮੁੱਢਲਾ ਨਾਂ – ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ; ਫੇਰ ਕੰਵਲ ਸ਼ਮੀਮ; ਫੇਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੰਵਲ ਸਰੀਨ, 3 ਜੂਨ 1947 - 28 ਅਗਸਤ 2005 
ਉਸ ਦਾ ਕਪੂਰਥਲੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ 1962 ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਨਾਲ਼ ਮੇਲ਼ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਜੀਵਨ ਬੀਮੇ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਈਵਨਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਵਿੱਚ ਡੇੜ੍ਹ ਸਾਲ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਐੱਮ ਏ ਅਤੇ ਪੀ ਐੱਚ ਡੀ ਕੀਤੀ। 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੱਚ ਦੀਆਂ ਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕੋ-ਇਕ ਕਿਤਾਬ *ਖ਼ਾਲੀ ਤਰਕਸ਼* (ਓਪੀਨੀਅਨ ਮੇਕਰਜ਼, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1998) ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਤੇ ਛਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਜੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਮਿਤੋਜ ਪਾਤਰ ਨੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।

1971 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁਕਤੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਮਿਤੋਜ ਨੇ ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ *ਰੋਸ਼ਨਆਰਾ* ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਂਕ ਵਲੋਂ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਯੂਐਨਆਈ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਲਾਹੀ ਗਈ ਗਈ ਸੀ। 
*ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਾਂ ਖਤ*, *ਬੁੱਢਾ ਬੌਲਦ*, *ਖ਼ਾਲੀ ਤਰਕਸ਼* ਅਤੇ *ਗਰੀਟਿੰਗ ਕਾਰਡ* ਵਰਗੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖੀਆਂ। ਬ੍ਰਤੋਲਤ ਬ੍ਰੈਖ਼ਤ ਦੇ ਨਾਟਕ *ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਚਾਕ ਸਰਕਲ* ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ *ਪਰਾਈ ਕੁੱਖ* ਅਮਿਤੋਜ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਸਦਕਾ ਬੜਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ।

## ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ

ਕੰਧ ’ਤੇ ਟੰਗਿਆ ਖ਼ਾਲੀ ਤਰਕਸ਼ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਕੰਧ ’ਤੇ ਟੰਗਿਆ ਖ਼ਾਲੀ ਤਰਕਸ਼ ਕੀ ਕੀ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ

ਪਹਿਲੀ ਕਾਨੀ ਮਾਂ ਨੇ ਭੰਨ੍ਹੀ ਘੋਲ਼ ਕੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੋਰੀ
ਦੂਜੀ ਕਾਨੀ ਬਣ ਗਈ ਬੁੱਢੇ ਬਾਪ ਲਈ ਡੰਗੋਰੀ

ਸੋਲ਼ਾਂ ਤੀਰ ਤੋੜੇ ਮਦਰੱਸੇ ਬਾਕੀ ਤੋੜੇ ਯਾਰਾਂ
ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਇੱਕ ਨਾ ਆਇਆ ਮਿਰਜ਼ਾ ਕਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ

 
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
*"ਕੱਚ ਦੇ ਗਿਲਾਸ" ਕਵੀ :- ਅਮਿਤੋਜ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ :-ਅਰਸ਼ ਬਿੰਦੂ
*ਅਮਿਤੋਜ ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2005
ਲਾਲ (ਬੈਂਡ)

**ਲਾਲ** (ਉਰਦੂ: لال) ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਿਆਸੀ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬੈਂਡ ਹੈ। ਇਹ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ, ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼ ਅਤੇ ਹਬੀਬ ਜਾਲਿਬ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਬੈਂਡ ਮੈਂਬਰ 
* **ਤੈਮੂਰ ਰਹਿਮਾਨ** - ਗਿਟਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼
* **ਮਹਵਾਸ਼ ਵਕਾਰ** - ਬੈਕਅੱਪ ਆਵਾਜ਼
* **ਹੈਦਰ ਰਹਿਮਾਨ** - ਬੰਸੁਰੀ
### ਐਲਬਮ 
* **ਉਮੀਦ-ਏ-ਸਹਰ** (2009)
** * ਮੈਨੇ ਕਹਾ* (**ਮੁਸ਼ੀਰ**) 
** * ਉਮੀਦ-ਏ-ਸਹਰ* 
** *ਸਦਾ*
** *ਜਾਗ ਪੰਜਾਬ *
** * ਦਸਤੂਰ *
** *ਕਲ, ਆਜ ਔਰ ਕਲ* 
** *ਜ਼ੁਲਮਤ*
** * ਮਤ ਸਮਝੋ *
** * ਨਾ ਜੁਦਾ *
** * ਜਾਗੋ *
* **ਉਠੋ ਮੇਰੀ ਦੁਨੀਆ** ((2012/2013)) 
***ਉਠੋ ਮੇਰੀ ਦੁਨੀਆ*
***ਫਰੀਦ*
***ਝੂਠ ਕਾ ਊਚਾ ਸਰ*
***ਮੇਰੇ ਦਿਲ, ਮੇਰੇ ਮੁਸਾਫਿਰ*
***ਬੇ ਦਮ*
***ਚਾਹ ਕਾ ਇਲਜਾਮ* 
***ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਮੁਰਦਾਬਾਦ*
***ਗ਼ਮ ਨਾ ਕਰ*
***ਨਾ ਹੋਨੇ ਪਾਏ* 
***ਯਾਦ*
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Laal's Official Facebook Page
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਸੈਮੂਅਲ ਬੈਕਟ

thumb|255px|upright|**ਐਡਮੰਡ ਐੱਸ ਵਾਲਟਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਬੈਕਟ ਦਾ ਭੰਡ ਚਿੱਤਰ** 
**ਸੈਮੂਅਲ ਬੈਕਟ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Samuel Beckett, 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1906 - 22 ਦਸੰਬਰ 1989) ਇੱਕ ਆਇਰਿਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਰੰਗ ਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਕਵੀ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਬਾਲਗ ਜੀਵਨ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸਿਸੀ ਦੋਨੋਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ। ਬੈਕਟ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੇਮਸ ਜਾਇਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਖੀਰਲੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਪਹਿਲੇ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬੈਕਟ ਨੂੰ 1969 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਡੋਰਿਸ ਲੈਸਿੰਗ

**ਡੋਰਿਸ ਮੇ ਲੈਸਿੰਗ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Doris May Lessing; 22 ਅਕਤੂਬਰ 1919 – 17 ਨਵੰਬਰ 2013)) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਕਥਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਦਸ਼ਕ ਲੰਬੇ ਰਚਨਾਕਾਲ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਨਾਰੀ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਜੋਬਨਕਾਲ ਉਸ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਰਹੇ। 1901 ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਇਸ ਇਨਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲੇਸਿੰਗ 11ਵੀਂ ਨਾਰੀ ਰਚਨਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ 'ਦੀ ਗੋਲਡਨ ਨੋਟ ਬੁੱਕ', 'ਮੀਮੋਇਰਜ਼ ਆਫ਼ ਏ ਸਰਵਾਈਵਰ' ਅਤੇ 'ਦੀ ਸਿਮਰ ਬੀਫ਼ੋਰ ਦੀ ਡਾਰਕ' ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਡੋਰਿਸ ਨੇ ਹੰਗਰੀ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ ਕਾਰਨ ਪਾਰਟੀ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਆਰੰਭਿਕ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਡਿਕਨਸ,ਵਾਲਟਰ ਸਕਾਟ, ਸਟੀਵਨਸਨ, ਰੁਦਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ, ਡੀ ਐਚ ਲਾਰੰਸ, ਸਟੇਨਥਾਲ,ਲਿਓ ਟਾਲਸਟਾਏ, ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਜੀ ਭ­ਰ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਆਪਣੀ ਲੇਖਕੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੀ ਸੁਣਾਈਆਂ ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਡੋਰਿਸ ਨੇ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਪੰਗ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਰਮਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਜ਼ਾ ਰਹੀਆਂ। 
## ਜੀਵਨ
ਡੋਰਿਸ ਲੇਸਿੰਗ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੋਨੋਂ ਬ੍ਰਿਟਸ਼ ਸਨ। ਪਿਤਾ ਪਰਸ਼ੀਆ (ਹੁਣ ਇਰਾਨ) ਦੇ ਇੰਪੀਰਿਅਲ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਅਤੇ ਮਾਂ ਇੱਕ ਨਰਸ ਸੀ। ਉਥੇ ਕੇਰਮਾਨਸ਼ਾਹ, ਪਰਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1919 ਨੂੰ ਡੋਰਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1925 ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਸਤੀ ਰੋਡੇਸ਼ੀਆ (ਅੱਜ) ਜਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿੱਚ ਮੁੰਤਕਿਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਏਕੜ ਬੁਸ਼ ਫਾਰਮ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਰੁੱਖੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨੋ ਸ਼ੌਕਤ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰੇ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਦੌਲਤਮੰਦ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਸੀ। ਜਿਹਨਾਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਏ ਸਨ ਉਹ ਜਲਦ ਚਕਨਾਚੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਫਾਰਮ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਨਾ ਹੋਈ।
ਲੈਸਿੰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖਦੀ ਛਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਘੱਟ ਅਤੇ ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੈਲਿਸਬਰੀ (ਹੁਣ ਹਰਾਰੇ) ਦੇ ਇੱਕ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ (ਸਿਰਫ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ) ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੈਸਿੰਗ ਦੀ ਵਿਧਿਵਤ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਉੱਚਾਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸਗੋਂ ਸਵੈ-ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੱਧਦੀ ਰਹੀ। 15 ਸਾਲ ਦੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਆਇਆ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਉਹਦੀ ਮਾਲਕਣ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸਾਸ਼ਤਰ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਵੱਲ ਪੈ ਗਈ।

ਅਨੁਕ੍ਰਮ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ