open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਪਾਰਾ ਝੀਲ

**ਪਾਰਾ ਝੀਲ**, ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਝੀਲ,** ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਦੇ ਮੇਹਸਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਗਾਇਕਵਾੜ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵੇਲੇ  ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਸਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਗਾਇਕਵਾੜ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਝੀਲ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ 950 ਵਰਗ ਮੀਟਰ (10,200 ਵਰਗ ਫੁੱਟ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 2007 ਵਿੱਚ, ਮੇਹਸਾਣਾ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਨੇ ਝੀਲ ਦੇ ਸੁੰਦਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਠੇਕੇਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੈਂਬਰ ਅਨਿਲ ਪਟੇਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਝੀਲ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨਿਤਿਨਭਾਈ ਪਟੇਲ ਦੁਆਰਾ 4 ਅਗਸਤ 2019 ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਖੇਡ ਦੀ ਥਾਂ , ਯੋਗਾ ਕੇਂਦਰ, ਫੂਡ ਕੋਰਟ, ਜੌਗਿੰਗ ਟ੍ਰੈਕ ਅਤੇ ਬੋਟਿੰਗ ਦੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਿਡੌਣਾ ਟ੍ਰੇਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰਾਜਮਹਲ, ਮੇਹਸਾਣਾ
* ਬੋਟਰ ਕੋਠਾਣੀ ਵਾਵ
* ਨਾਗਲਪੁਰ ਝੀਲ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਨਰਾਇਣ ਸਰੋਵਰ

**ਨਰਾਇਣ ਸਰੋਵਰ** ਜਾਂ **ਨਰਾਇਣਸਰ** ਕੋਰੀ ਕ੍ਰੀਕ ਉੱਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਕੱਛ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਖਪਤ ਤਾਲੁਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਸਿਰਫ 4 ਸਥਿਤ ਹੈ&nbsp;ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ। ਇੱਥੇ ਦੋ ਸਲਾਨਾ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਚੈਤਰ (ਅਪ੍ਰੈਲ-ਮਈ) ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜਾ 10 ਤੋਂ 15 ਕਾਰਤਿਕ (ਨਵੰਬਰ-ਦਸੰਬਰ) ਤੱਕ, ਜਦੋਂ, ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਰਾਇਣ ਸਰੋਵਰ।  ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।  ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਨਰਾਇਣ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਝੀਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ  ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਲੋਂ ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।    

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ
ਸਪੁਤਾਰਾ ਝੀਲ

**ਸਾਪੁਤਾਰਾ ਝੀਲ** ਇੱਕ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਲੋ ਬਣਾਈ ਗਈ  ਹੈ ਜੋ ਡਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਪੁਤਾਰਾ ਝੀਲ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਿੱਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਾਪੁਤਾਰਾ ਕਸਬਾ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਡਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।   ਸਪੁਤਾਰਾ ਦਾ ਪੌਰਾਣਿਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ 11 ਸਾਲ ਦੇ ਜਲਾਵਤਨ ਇੱਥੇ ਬਿਤਾਏ ਸਨ। ਸਪੁਤਾਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ 'ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ'।  

ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਪੁਤਾਰਾ ਅਧਿਸੂਚਿਤ ਖੇਤਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,968 ਹੈ। ਉਸ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ 1,031 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 1,937 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਪੁਤਾਰਾ ਦੀ ਡਾਂਗ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ 75.2% ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉੱਚ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਹੈ। ਸਾਪੁਤਾਰਾ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 87.4 **% ਹੈ।** ਸਾਪੁਤਾਰਾ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਸ਼ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 89.73% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 86.29% ਹੈ।

## ਨੇੜਲੇ ਆਕਰਸ਼ਣ 
* ਪੂਰਨਾ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੁਰੀ
* ਡੌਨ ਹਿੱਲ ਸਟੇਸ਼ਨ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਪੁਤਾਰਾ
* ਡਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸੁਰਸਾਗਰ ਝੀਲ

thumb|250x250px
thumb| ਵਡੋਦਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰਸਾਗਰ ਝੀਲ
**ਸੁਰਸਾਗਰ ਝੀਲ**, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਦ ਤਲਾਓ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਡੋਦਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਝੀਲ ਨੂੰ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਕੰਕਰੀਟ ਦੀ ਕੰਧ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਲੋਕ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਵਡੋਦਰਾ ਮਹਾਂਨਗਰ ਸੇਵਾ ਸਦਨ ਵਲੋਂ  ਬਣਾਈ ਗਈ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ 111 ਫੁੱਟ ਉਚੀ ਹੈ ਅਤੇ  ਝੀਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1996 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ 2002 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। 2023 ਵਿੱਚ ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਹ ਝੀਲ ਹਰ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 15 ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਝੀਲ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇਕਾਂਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਜਿਸ ਨੇ ਵਡੋਦਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਿਰਦਾਰ ਦਿੱਤਾ
* ਸੁਰਸਾਗਰ ਵਿਖੇ ਵਿਗੜ ਰਹੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਬਾਰੇ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਅਣਜਾਣ
* ਸੁਰਸਾਗਰ ਲਈ 24.07 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਯੋਜਨਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਕੰਵਰ ਲਾਲ ਸਿੰਘ

**ਕੰਵਰ ਲਾਲ ਸਿੰਘ** (1916 - 1953) ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਵੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਖੁਸ਼ੀਆ (ਕਹਾਣੀ)

**ਖੁਸ਼ੀਆ** (ਉਰਦੂ: خوشیا) ਮੰਟੋ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। 

ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆ ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼ ਦਾ ਦਲਾਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਵਾਇਫ਼ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਨਹਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੌਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕ ਦਮ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖ੍ਹੋਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਲਫ਼ ਨੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖ਼ੁਸ਼ੀਆ ਘਬਰਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਕਿ ਕਹਿੰਦੈ ਕਿ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖ੍ਹੋਲ ਦਿੰਦੀ। ਅੱਗੋਂ ਉਹ ਜੋ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ੀਏ ਤੇ ਅਸਮਾਨੀਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਗਿਰਦਾ ਹੈ।  ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਜਦੋਂ ਤੂ ਕਿਹਾ ਖੁਸ਼ੀਆ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕੀ ਹਰਜ ਹੈ।  ਆਪਣਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆ ਹੀ ਤਾਂ ਹੈ ਆਉਣ ਦਿਓ।" ਇਹ ਗੱਲ ਖੁਸ਼ੀਏ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇ ਉਹ ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ ਦਾ ਦਲਾਲ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਮਰਦ ਵੀ ਤਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿੱਚ ਖਟਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆ, ਅਪਣੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਲਾਲ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਆਪ ਉਸੇ ਸ਼ਾਮ ਗਾਹਕ ਬਣਕੇ ਆਉਂਦੈ ਤੇ ਉਸ ਤਵਾਇਫ ਨੂੰ ਕਾਰ ਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਟੋ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਨੈਤਾਸ਼ਕਾ ਨੈਜ਼ਵਾਨੋਵਾ (ਨਾਵਲ)

***ਨੈਤਾਸ਼ਕਾ ਨੈਜ਼ਵਾਨੋਵਾ*** () ਫ਼ਿਓਦੋਰ ਦੋਸਤੋਯਵਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਅਧੂਰਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 'ਇਕਬਾਲ' (Confession) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਹੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਜੇਨ ਕੈਂਟਿਸ਼ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਇਸ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ "ਮੁੱਖ ਨਾਵਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ" ਸੀ। ਦੋਸਤੋਯਵਸਕੀ ਨੇ ਇਹ ਨਾਵਲ 1848 ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ 1849 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸਤੋਂ ਅਗਲਾ ਕੰਮ ਲੇਖਕ ਦੀ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਦੇ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੈਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਿਆ। 1859 ਵਿੱਚ ਦੋਸਤੋਯਵਸਕੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਓਦੋਰ ਦੋਸਤੋਯਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1849 ਦਾ ਸਾਹਿਤ
ਬਿਲਡੰਗਸਰੋਮਨ

**ਬਿਲਡੰਗਸਰੋਮਨ** ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਜਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦ ਡਬਲ (ਦੋਸਤੋਯਵਸਕੀ ਦਾ ਨਾਵਲ)

***ਦ ਡਬਲ: ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਦੀ ਕਵਿਤਾ*** () ਫਿਓਦਰ ਦੋਸਤੋਯਵਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 30 ਜਨਵਰੀ 1846 ਨੂੰ ਓਤੇਸ਼ੇਸਤਵੈਨਿਏ ਜ਼ਪਿਸਕੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਮਗਰੋਂ ਇਸਨੂੰ 1866 ਵਿੱਚ ਦੋਸਤੋਯਵਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ 

## ਕਥਾਨਕ
ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ, ਯਾਕੋਵ ਪੈਤਰੋਵਿਚ ਗੋਲਯਾਦਕਿਨ ਇੱਕ ਟਾਈਟਲ ਕੌਂਸਲਰ (ਪੀਟਰ ਮਹਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਰੈਂਕਾਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਰੈਂਕ 9) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।), ਜੋ ਕਿ ਹੇਠਲੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਬਿਓਰੋਕਰੇਟ ਹੈ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਗੋਲਯਾਦਕਿਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ, ਡਾਕਟਰ ਰੁਤੇਨਪਿਟਜ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਅਕਲਮੰਦੀ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਖਤਰਨਾਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਨੂੰ "ਹੱਸਮੁੱਖ ਸੰਗਤ" ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਨੁਸਖ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਗੋਲਯਾਦਕਿਨ ਨੇ ਇਸ ਨੁਸਖ਼ੇ ਨੂੰ ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਫਤਰ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਦੀ ਧੀ, ਕਲਾਰਾ ਓਲਸੁਫ਼ਯੇਵਨਾ ਦੀ ਜਨਮਦਿਨ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਰਾਹੀਂ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸਦੇ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਦੋਹਰਾ (ਡਬਲ)। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲ ਗੋਲਯਾਦਕਿਨ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਦੋਹਰਾ ਦੋਸਤ ਹਨ, ਪਰ ਗੋਲਯਾਦਕਿਨ ਜੂਨੀਅਰ ਸੀਨੀਅਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੱਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੋਲਯਾਦਕਿਨ ਜੂਨੀਅਰ ਕੋਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਹਜ, ਖੁਸ਼ਾਮਦਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹੁਨਰ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਗੋਲਿਆਦਕਿਨ ਸੀਨੀਅਰ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਦਫਤਰ ਦੇ ਸਹਿਕਰਮੀ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਗੋਲਿਆਦਕਿਨ ਸੀਨੀਅਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ (ਕਾਪੀਆਂ) ਦੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਰੂਟੈਂਸਪਿਟਜ਼ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਸਾਈਲਮ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਓਦੋਰ ਦੋਸਤੋਯਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਥੋਲ ਝੀਲ

**ਥੋਲ ਝੀਲ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੇਹਸਾਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾੜੀ ਵਿੱਚ ਥੋਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ 1912 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਚਾਈ ਟੈਂਕ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਦਲਦਲ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1988 ਵਿੱਚ **ਥੋਲ ਬਰਡ ਸੈਂਚੂਰੀ** ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 150 ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਲਗਭਗ 60% ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੰਛੀ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਝੀਲ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਫਲੇਮਿੰਗੋਜ਼ ਅਤੇ ਸਾਰਸ ਕ੍ਰੇਨ ( *ਗ੍ਰਸ ਐਂਟੀਗੋਨ* ) ਹਨ।   ਵਾਤਾਵਰਣ (ਸੁਰੱਖਿਆ) ਐਕਟ, 1986 (1986 ਦਾ 29) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਈਕੋ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜ਼ੋਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਖਰੜਾ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। > ਝੀਲ  ਦੇ ਜਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕੱਢਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਿਸਾਣਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਅਰਧ-ਸੁੱਕੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੀ ਪਤਝੜ ਵਾਲੀ ਬਨਸਪਤੀ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਨਾਲ ਹੈ। 

right|thumb| ਥੋਲ ਝੀਲ
ਇਸ ਝੀਲ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 1912 ਵਿੱਚ ਗਾਇਕਵਾੜ ਸ਼ਾਸਨ ਵਲੋਂ  ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਝੀਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਝੀਲ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਧੀਨ ਹੈ।  ਝੀਲ ਦੀ ਸਟੋਰੇਜ ਸਮਰੱਥਾ  ਹੈ    । ਇਸ ਦਾ ਜਲ ਫੈਲਾਅ ਖੇਤਰ  ਹੈ।  ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ 5-6 ਹਜ਼ਾਰ ਫਲੇਮਿੰਗੋ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।  ਸਾਰਸ ਕ੍ਰੇਨ ( *ਗ੍ਰਸ ਐਂਟੀਗੋਨ* ), ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।  ਥੋਲ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੂਰੀ ਦੇ ਅਮੀਰ ਪੰਛੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੇਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਨ ਸਫੈਦ ਪੈਲੀਕਨ, ਫਲੇਮਿੰਗੋ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਲਪੰਛੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਲਾਰਡ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗੀਜ਼, ਸਾਰਸ ਕ੍ਰੇਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੈਡਰ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਸਾਈਟ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਥੋਲ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੂਰੀ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਰੋਹਿਤ ਸਰਾਫ

**ਰੋਹਿਤ ਸੁਰੇਸ਼ ਸਰਾਫ** (ਜਨਮ 8 ਦਸੰਬਰ 1996) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ *ਪਿਆਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ* (2016) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਨਾਰਵੇਈ ਫਿਲਮ *ਵੌਟ ਵਿਲ ਪੀਪਲ ਸੇ* (2017), ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ *ਹਿਚਕੀ* (2018), ਬਾਇਓਪਿਕ *ਦ ਸਕਾਈ ਇਜ਼ ਪਿੰਕ* (2019), ਡਾਰਕ ਕਾਮੇਡੀ *ਲੂਡੋ* (2020), ਅਤੇ ਥ੍ਰਿਲਰ *ਵਿਕਰਮ ਵੇਧਾ* (2019) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2022)। 2020 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀਰੀਜ਼ *ਮਿਸਮੈਚਡ* ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਰੋਹਿਤ ਸਰਾਫ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਦਸੰਬਰ 1996 ਨੂੰ ਕਾਠਮੰਡੂ, ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਦਿੱਲੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਮੁੰਬਈ ਆ ਗਈ।
thumb| 2019 ਵਿੱਚ ਸਰਾਫ਼

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਢਾਂਗਾ

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 14 ਕੁ ਫੁੱਟ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਬਾਂਸ ਨੂੰ ਢਾਂਗਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਢਾਂਗੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਟਾਈ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਘੱਟ ਮੁਟਾਈ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਂਸ ਇਕ ਪਤਲੇ ਲੰਮੇ ਘਾਹ ਦੀ ਜਾਤ ਦੇ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦਾ ਤਣਾ ਗੰਢਦਾਰ ਤੇ ਲੰਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਚੋਂ ਪੋਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਢਾਂਗੇ ਦੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਜਦ ਊਠ ਨੂੰ ਹਲਟ ਤੇ ਖਰਾਸ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ . ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਗਲ ਹੇਠ ਢਾਂਗੇ ਦੇ ਇਕ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਗਰਧਨ/ਗਾਧੀ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਢਾਂਗੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਊਠ ਖੂਹ/ ਖਰਾਸ ਦੀ ਪੈੜ ਦੇ ਵਿਚ ਵਿਚ ਹੀ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਐਧਰ-ਓਧਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਵੇਰ ਲਾਂਗਾ ਢੋਣ ਲਈ ਢਾਂਗਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਡੇ ਦਾ ਆਰਜੀ ਵਿੱਢ ਵੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਢਾਂਗੇ ਦੇ (ਢਾਂਗੀ) ਇਕ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਲੋਹੇ ਦੀ ਦਾਤ ਜੜ੍ਹਕੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਜੜੀ ਢਾਂਗੇ (ਢਾਂਗੀ) ਨਾਲ ਬੇਰੀਆਂ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੀ ਲੰਗ, ਤੱਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਝਾੜ ਕੇ ਬੱਕਰੀਆਂ, ਭੇਡਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਵੇਰ ਮੁੰਡੇ ਢਾਂਗੇ (ਢਾਂਗੀ) ਨਾਲ ਬੇਰੀਆਂ ਦੇ ਬੇਰ ਵੀ ਝਾੜ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਢਾਂਗਿਆਂ ਨਾਲ ਘਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਪੈੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੈੜਾਂ ਵਾਲੇ ਢਾਂਗਿਆਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਕਈ ਵੇਰ 17/ 18 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਹੁਣ ਖੂਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਨਾ ਹੀ ਖਰਾਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਊਠਾਂ ਨੂੰ ਹਲਟ ਤੇ ਖਰਾਸ ਤੇ ਜੋੜਨ ਤੇ ਢਾਂਗੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਨਾ ਹੁਣ ਗੱਡੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਾ ਹੁਣ ਭੇਡਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਢਾਂਗਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਪੁਰਹੀਰਾਂ

**ਪੁਰ ਹੀਰਾਂ**, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ (31°32`N, 75°55`E) ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-ਫਗਵਾੜਾ ਸੜਕ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਥੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜ਼ਾਹਿਰਾ ਜ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਰਤਪੁਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਦਸੂਹਾ ਨੇੜੇ ਬੋਦਲ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਥੋਂ ਆਏ ਸਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਚੋਅ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ ਸੀ। ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਰਗਾਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਢੀਂਗਲੀ

ਲੰਮੀ ਬੱਲੀ ਦੇ ਇਕ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਚੌੜੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਡੋਲ ਜੜ ਕੇ ਜਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਭਾਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕੱਚੇ ਖੂਹ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਸਿੰਜਣ ਵਾਲੇ ਜੰਤਰ ਨੂੰ ਢੀਂਗਣੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਦ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਖੇਤੀ ਬਾਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਮਸਾਂ 5/ 6 ਕੁ ਫੁੱਟ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਲੋਕੀਂ ਕਹੀ ਨਾਲ ਟੋਆ ਪੁੱਟ ਕੇ ਹੀ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕੀਂ ਢੀਂਗਲੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਕੱਢ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਫਸਲ ਸਿੰਜ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।

ਢੀਂਗਲੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦੋ 5/6 ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀਆਂ ਬੱਲੀਆਂ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾ ਕੁ ਫੁੱਟ ਦੀ ਆਪਸੀ ਦੂਰੀ ਰੱਖ ਕੇ ਕੱਚੇ ਖੂਹ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਕ 10 ਕੁ ਫੁੱਟ ਦੀ ਬੱਲੀ ਹੋਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਬੱਲੀ ਨੂੰ ਗੱਡੀਆਂ ਬੱਲੀਆਂ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਿਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਆੜੇ ਲੋਟ ਰੱਖ ਕੇ ਇਕ ਲੋਹੇ ਦਾ ਸਰੀਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਬੱਲੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵੱਡੀ ਬੱਲੀ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਚੌੜੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਡੋਲ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਰੱਸੀ ਵੀ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਹੇਠਲੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਇੱਟਾਂ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਡੋਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਡੋਲ ਵਿਚ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬੱਲੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਭਾਰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੀ ਜਦ ਹੇਠ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਦ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭਰਿਆ ਡੋਲ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਢੀਂਗਲੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਡੋਲ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਨੇੜੇ ਬਣੇ ਖਾਲ ਵਿਚ ਉਲੱਦ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਖਾਲ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਖੇਤ ਨੂੰ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੀਂਗਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਿੰਜਾਈ ਕਰ ਕੇ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਐਨੀ ਦੂਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਢੀਂਗਲੀ ਨਾਲ ਸਿੰਜਾਈ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ?

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਨਾਗਲਪੁਰ ਝੀਲ

**ਨਾਗਲਪੁਰ ਝੀਲ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਗਲਪੁਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਥਾਂ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤ ਅਰਬਨ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਟ੍ਰੀਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੀਵਰੇਜ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਸੀਵਰੇਜ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਿਨਾਂ ਟਰੀਟ ਕੀਤੇ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਸਾਣਾ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨੇ ਝੀਲ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰਿਪੋਰਟ (ਡੀਪੀਆਰ) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਾਰਾ ਝੀਲ
* ਰਾਜਮਹਲ, ਮੇਹਸਾਣਾ
* ਬੋਟਰ ਕੋਠਾਣੀ ਵਾਵ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਮਨਮੁਖ

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ, **ਮਨਮੁਖ** (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਪੰਜਾਬੀ : منمکھ) ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਆਪਣੇ ਮਨ ਜਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਚੱਲਣਾ"। ਇਹ ਇੱਕ ਸਵਾਰਥੀ ਜਾਂ ਮੈਂ ਪੂਜਕ  ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਮ  ਹੈ।

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ 
*ਮਨਮੁਖ* ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗ ਹਨ: **ਮਨ** ਅਤੇ **ਮੁਖ** । *ਮਨ*  ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਆਪਣਾ ਮਨ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ" ਅਤੇ *ਮੁਖ ਦਾ* ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਚਿਹਰਾ", ਇਸਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਸ਼ਬਦ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ  "ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਨ ਦਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਤੋਰਿਆਂ ਤੁਰਦਾ ਹੈ" । ਮਨਮੁਖ ਦੁਨਿਆਵੀ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਭੌਤਿਕ ਦੌਲਤ, ਦੁਨਿਆਵੀ ਲਾਲਚਾਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜਾਂ ਬੇਅੰਤ ਹਨ।

ਮਨਮੁਖ ਦਾ ਉਲਟ ਗੁਰਮੁਖ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨਮੁਖ ਗੁਰਮੁਖ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜੀਵ ਦੇ ਉਲਟ ਮਨਮੁਖ ਇੱਕ ਪਦਾਰਥਕ ਜੀਵ ਹੈ (ਹਉਮੈਵਾਦੀ ਜਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ) । ਪਦਾਰਥਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲਗਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਦੀਵੀ ਸੁਖ ਕੇਵਲ ਇਹਨਾਂ ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ,  ਮਨਮੁਖ ਆਪਣੀਆਂ ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਸੁਆਦਾਂ ਦਾ ਪੱਟਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਧਾਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਨਮੁਖ ਇੱਕ ਮੈਂ-ਪੂਜਕ  ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਲਗਾਮ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਦੇ ਹਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

## ਮਨਮੁਖ ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ 
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਮੁਖ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲ਼ਦੇ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਕਈ ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ:

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚੋਂ :

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਗੁਰਮੁਖ
* ਗੁਰਮਤਿ
* ਪਤਿਤ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* www.gurbani.org 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਦਸਤੂਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਅਦਲ ਸੂਮਰੋ

**ਡਾ. ਅਦਲ ਸੂਮਰੋ** (ਜਨਮ **ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਸੂਮਰੋ,** 15 ਅਗਸਤ 1955) ਇੱਕ ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੈਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਅਯਾਜ਼ ਚੇਅਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ।

ਉਸ ਨੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਸਿੰਧੀ ਅਦਬੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਉਹ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਦਲ ਸੋਮਰੋ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। 2015 ਦੇ ਜੈਕਬਾਬਾਦ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਗ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਵਸਤਰਪੁਰ ਝੀਲ

thumb| ਵਸਤਰਪੁਰ ਝੀਲ, 2017
thumb| 2022 ਵਿੱਚ ਵਸਤਰਪੁਰ ਝੀਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
**ਵਸਤਰਪੁਰ ਝੀਲ** ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਰਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਝੀਲ ਨੂੰ 2002 ਤੋਂ ਬਾਅਦ AMC ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਅਮਦਾਵਾਦ ਨਗਰ ਨਿਗਮ, ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਝੀਲ ਨੂੰ ਭਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਝੀਲ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਪਨ-ਏਅਰ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾਰਕ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ 600 ਮੀਟਰ ਮਾਰਗ ਹੈ ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਜੌਗਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੈਸਟ ਪ੍ਰੈਸ, ਲੇਟ ਪੁੱਲ ਡਾਊਨ, ਹਿੱਪ ਰੋਲਰਸ, ਪੁੱਲ ਬਾਰ, ਰੋਇੰਗ ਮਸ਼ੀਨ ਵਰਗੇ ਫਿਟਨੈਸ ਉਪਕਰਨ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕੰਕਰੀਆ ਝੀਲ
* ਚੰਦੋਲਾ ਝੀਲ
* ਥੋਲ ਝੀਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਲੋਅਰ ਲੇਕ (ਭੋਪਾਲ)

**ਹੇਠਲੀ ਝੀਲ** ਜਾਂ **ਛੋਟਾ ਤਾਲਾਬ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਭੋਜਤਾਲ ਜਾਂ ਉਪਰਲੀ ਝੀਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਭੋਜ ਵੈਟਲੈਂਡ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇਠਲੀ ਝੀਲ ਸੀਵਰੇਜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਾਸੀ, ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਝੀਲ ਯੂਟ੍ਰੋਫਿਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਝੀਲ ਨੂੰ 1794 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵਾਬ ਹਯਾਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਬਹਾਦੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮੰਤਰੀ ਛੋਟੇ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਕਈ ਖੂਹ ਮਿਲਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਹੇਠਲੀ ਝੀਲ ‘ਪੁਲ ਪੁਖਤਾ’ ਨਾਂ ਦੇ ਪੁਲ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੀ ਝੀਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ "ਪੁਖਤਾ-ਪੁਲ ਤਲਾਓ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਲੋਅਰ ਝੀਲ ਉਪਰਲੀ ਝੀਲ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦੋ ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਝੀਲਾਂ ਛੱਤ ਵਾਲੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਪਰਲੀ ਝੀਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਪੱਧਰ ਲੋਅਰ ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੇਠਾਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਵਿਕੀਮਾਪੀਆ ਵਿਖੇ ਹੇਠਲੀ ਝੀਲ (ਛੋਟਾ ਤਾਲਾਬ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
2015 ਜੈਕੋਬਾਬਾਦ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ

23 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ, 9 ਮੁਹੱਰਮ ਨੂੰ ਜੈਕੋਬਾਬਾਦ, ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਜਲੂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਤਮਘਾਤੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ 23 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ 32 ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਕੋਬਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸਿਰਪੁਰ ਝੀਲ

thumb
**ਸਿਰਪੁਰ ਝੀਲ** ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇੰਦੌਰ-ਧਾਰ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਝੀਲ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 800 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 3.6 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੰਦੌਰ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। 07-01-2022 ਨੂੰ ਰਾਮਸਰ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਤਹਿਤ ਵੈੱਟਲੈਂਡ ਨੂੰ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ ਵਜੋਂ ਮਨੋਨੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਝੀਲ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਏਵੀਅਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੱਡੀ ਸ਼ੈਲਡਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਮੰਗੋਲੀਆ ਅਤੇ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਸਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸਰਦੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ, *ਸਿਰਪੁਰ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ* ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 130 ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸਿਰਪੁਰ ਝੀਲ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੰਦੌਰ ਰਾਜ ਦੇ ਹੋਲਕਰਾਂ ਨੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਉੱਗਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ । ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨਾ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਪਸ਼ੂ ਚਰਾਉਣਾ, ਕੂੜਾ ਡੰਪ ਕਰਨਾ, ਆਦਿ ਨੇ ਝੀਲ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।  ਝੀਲ ਨੂੰ ਬਰਡਲਾਈਫ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 19 ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੰਛੀ ਖੇਤਰਾਂ (IBAs) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ    ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ ਹੋਰ ਆਈ.ਬੀ.ਏ. ਯਸ਼ਵੰਤ ਸਾਗਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਗਸਤ, 2022 ਵਿਚ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ 

thumb

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਲਚੰਦਰ ਦੱਤਾਤਰੇ ਮੋਂਧੇ
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੰਛੀ ਖੇਤਰ
* ਯਸ਼ਵੰਤ ਸਾਗਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਬੈਂਚ ਬਾਜਾ

**ਬੈਂਚ ਬਾਜਾ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।  ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 1A ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 5000 ਹੈ; ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3500 ਲੋਕ ਹਨ। ਇਹਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
ਹਲਲੀ ਸਰੋਵਰ

**ਹਲਲੀ ਜਲ ਭੰਡਾਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਭੰਡਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਪਾਲ, ਰਾਏਸੇਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਲੀ ਨਦੀ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ 40 ਸਥਿਤ ਹੈ&nbsp;ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭੋਪਾਲ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਿ.ਮੀ.  ਹਲਲੀ ਨਦੀ ਬੇਤਵਾ ਨਦੀ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਥਾਲ ਨਦੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਗਦੀਸ਼ਪੁਰ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਇਸਲਾਮਨਗਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਜਪੂਤ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ " ਹਲਾਲੀ ਨਦੀ" (ਕਤਲੇ ਦੀ ਨਦੀ) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੀੜਤਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।  ਨਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਬਾਣਗੰਗਾ ਹੈ।

ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਟਲਾ, ਰੋਹੂ, ਮ੍ਰਿਗਲ, ਵਾਲਾਗੋ ਅਟੂ, ਮਾਈਸਟਸ ਅਤੇ ਚਿਤਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਲਲੀ ਜਲ ਭੰਡਾਰ 1973 ਵਿੱਚ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਭੰਡਾਰ
ਸ਼੍ਰੀ ਖੁਰਾਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ

**ਖੁਰਾਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ**  ਰਵਿਦਾਸੀ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਆਦਿ-ਧਰਮੀ, ਚਮਾਰ, ਰਾਮਦਾਸੀਆ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੋਚੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਪਿੰਡ ਖਰਾਲੀ, ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ।  ਖੁਰਾਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ *ਚਰਨ ਚੋਹ ਗੰਗਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ*  ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਆਏ ਸਨ  

## ਮਿਨਾਰ-ਏ-ਬੇਗਮਪੁਰਾ 
**ਮੀਨਾਰ-ਏ-ਬੇਗਮਪੁਰਾ** ਖੁਰਾਲਗੜ੍ਹ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਖੁਰਾਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ *ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਯਾਦਗਾਰ* ਦਾ 151 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਹਾਲ ਹੈ।  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਯਾਦਗਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਲੀਸੀਆ ਹਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10000 ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ।  ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਰਜਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਆਡੀਓ-ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਏਡਜ਼ ਨਾਲ ਲੈਸ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ 500 ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬੈਠ ਸਕਦੇ ਹਨ।  ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਯਾਦਗਾਰ 14.4 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੈ।  

### ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 
3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ *ਮੀਨਾਰ-ਏ-ਬੇਗਮਪੁਰਾ* ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।     

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਜਗਤਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ, ਖੁਰਾਲਗੜ੍ਹ, ਪੰਜਾਬ 
* ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਪਿੰਡ ਖੁਰਾਲਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦਗਰ ਨੂੰ ਸਵਿਕ੍ਰਿਤੀ ਲਈ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਭੋਜ ਵੈਟਲੈਂਡ

right|thumb| ਭੋਪਾਲ ਦਾ ਭੋਜਤਾਲ
**ਭੋਜ ਵੈਟਲੈਂਡ** ਮੱਧ **ਭਾਰਤੀ** ਰਾਜ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭੋਪਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ  ਦੋ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੋ ਝੀਲਾਂ ਭੋਜਤਾਲ ( ਉੱਪਰੀ ਝੀਲ ) ਅਤੇ ਹੇਠਲੀ ਝੀਲ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭੋਜਤਾਲ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 31 ਕਿਮੋਲਿਟਰ ਹੈ , ਅਤੇ 361 ਕਿਲੋਮੀਟਰ  ਦੇ ਇੱਕ ਕੈਚਮੈਂਟ ਜਾਂ ਵਾਟਰਸ਼ੈੱਡ ਨੂੰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਤਾਲ ਦਾ ਜਲ ਖੇਤਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੇਂਡੂ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਪੂਰਬੀ ਸਿਰੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੁਝ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਹਨ।  ਭੋਜਤਾਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਪਰਮਾਰ ਰਾਜਾ ਭੋਜ (1005-1055) ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੋਪਾਲ (ਉਸਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਵੀ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਝੀਲ ਕੋਲਾਨ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਕੋਲਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹਲਲੀ ਨਦੀ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਸੀ; ਭੋਜਤਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਾਇਵਰਸ਼ਨ ਚੈਨਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੋਲਾਂ ਨਦੀ ਅਤੇ ਭੋਜਤਾਲ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਪਹੁੰਚ ਹੁਣ ਕਾਲੀਆਸੋਤ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਦਭਦਾ ਡੈਮ 1965 ਵਿੱਚ ਭੋਜਤਾਲ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਹ ਹੁਣ ਕਾਲੀਸੋਤ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਲੋਅਰ ਝੀਲ ਨੂੰ 1794 ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਹਯਾਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਨਵਾਬ ਛੋਟੇ ਖਾਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਲਾਨ ਨਦੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੁਆਰਾ ਹਲਲੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰਾ ਡਰੇਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਲੀਆਸੋਤ ਅਤੇ ਹਲਲੀ ਨਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬੇਤਵਾ ਨਦੀ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਭੋਜ ਵੈਟਲੈਂਡ ਫੋਟੋ ਲੇਖ
* https://web.archive.org/web/20070303162320/http://www.wwfindia.org/about_wwf/what_we_do/freshwater_wetlands/our_work/ramsar_sites/bhoj_wetland_.cfm ਭੋਜ ਵੈਟਲੈਂਡ (WWF ਭਾਰਤ])
* https://archive.today/20130103150128/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-01/gurgaon/31526154_1_wetland-of-international-importance-natural-lakes-surface-water-bodies

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਖਰਾਲੀ

**ਖਰਾਲੀ** ਜਾਂ **ਖੁਰਾਲਗੜ੍ਹ**  ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ , ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਖੁਰਾਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਅਤੇ ਸੰਤ ਰਵਿਦਾਸ ਆਇਆ ਸੀ।  

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸ਼੍ਰੀ ਖੁਰਾਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਖਰਾਲੀ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਲਿਮੇਲਾ ਸਰੋਵਰ

**ਬਾਲੀਮੇਲਾ ਜਲ ਭੰਡਾਰ** ਮਲਕਾਨਗਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਓਡੀਸ਼ਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਲੇਰੂ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ।  ਬਾਲੀਮੇਲਾ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਕੁੱਲ ਭੰਡਾਰਨ ਸਮਰੱਥਾ 3610 ਹੈ&nbsp;ਮਿਲੀਅਨ ਕਿਊਬਿਕ ਮੀਟਰ.  ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਏ.ਪੀ.) ਅਤੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਜੋਂ ਬਾਲੀਮੇਲਾ ਡੈਮ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਬਾਲੀਮੇਲਾ ਡੈਮ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਸਿਲੇਰੂ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ।

ਬੇਲੀਮੇਲਾ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਅੱਪਰ ਸਿਲੇਰੂ, ਡੋਨਕਰਾਈ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਸਿਲੇਰੂ ਹਾਈਡਰੋ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਾਈਡਰੋ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਗੋਦਾਵਰੀ ਡੈਲਟਾ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡੈਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਡਾਇਵਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਰੰਗ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਲ 2018 ਦੌਰਾਨ, ਡੈਮ ਸਪਿਲ ਵੇਅ ਆਦਿ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ 45 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਗੇਟ ਚਲਾਏ/ਖੋਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਬੇਕਾਬੂ ਪਾਣੀ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁਰੰਗ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਡੈਮ ਦੇ ਗੇਟ ਵਹਾਅ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਖਦਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਗੇਟਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਆਪਣੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਡਰਾਅ ਡਾਊਨ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਬਲਿਮੇਲਾ ਸਰੋਵਰ ਕਿਸ਼ਤੀ ਹਮਲਾ
* ਵਾਮਸਾਧਾਰਾ ਨਦੀ
* ਨਾਗਵਾਲੀ ਨਦੀ
* ਜਲਪੁਤ ਡੈਮ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* http://www.ohpcltd.com/balimela/
* https://web.archive.org/web/20050913233651/http://www.orissa.net/links/DistrictInfo/Malkanagir.asp

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੜੀਸਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਭੰਡਾਰ
ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ*** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਦੀ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਨਿੱਕੀ  ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਕੇਤਨ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲਜਾ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਕਜ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਵਿਨੈ ਪਾਠਕ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ 24 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ ਵੀਡੀਓ ਆਨ-ਡਿਮਾਂਡ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ZEE5 ' ਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ 

## ਪਲਾਟ 
ਕਹਾਣੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਅਣਵੰਡੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਨਸਿਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਪਰਵਾਹ ਪਰਿਵਾਰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਗਏ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਦੋਸਤੀ ਬਹੁਤ ਸੰਘਣੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੀ ਪਰ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਮਝਦਾਰੀ ਤੋਂ ਪਾਗਲਪਨ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਭਾਣਾ ਵਰਤਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਦੋਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵੰਡ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਪਾਗਲ ਦੋਨੋ ਮਨੋ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵਤਨ ਸਮਝਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਉਜਾੜੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ  ਹੋਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਵੰਡ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦਰਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਦੀ ਦਰਦਨਾਕ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਹ ਫਿਲਮ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਕਾਸਟ 
* ਪੰਕਜ ਕਪੂਰ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ/ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 
* ਵਿਨੈ ਪਾਠਕ ਬਤੌਰ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ 
* ਰੋਸ਼ਨ ਲਾਲ ਵਜੋਂ ਚਿਰਾਗ ਵੋਹਰਾ ; ਹਿੰਦੂ ਵਕੀਲ
* ਗੌਰਵ ਦਿਵੇਦੀ ਬਤੌਰ ਸੂਰਜਮਲ 
* ਹਾਮਿਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨੰਦ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪੰਤ
* ਅਜੈ ਕੁਮਾਰ ਬਤੌਰ ਇਤਫ਼ਾਕ  
* ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਵਿਜੈ ਸਿੰਘ
* ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਨੂ ਬਤੌਰ ਮਨਸੂਰ ਅਹਿਮਦ 
* ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਮਲਕੀਅਤ ਰੌਣੀ
* ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਤੌਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ  
* ਸ਼ੇਖ ਨੂਰ ਇਸਲਾਮ
* ਗਿਲਜ਼ ਚੂਏਨ ਬਤੌਰ ਸੁਪਰਡੈਂਟ  
* ਸਵਾਮੀ ਸਰਬਜੀਤ ਫਜ਼ਲੂਦੀਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ ਬਤੌਰ ਰੂਪ ਕੌਰ  

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Toba Tek Singh at IMDb
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2018 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ
ਪਪੜੌਦੀ

**ਪਪੜੌਦੀ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਮਰਾਲਾ ਕਸਬੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਗੁਲਜਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਗੋਰੀਆ (18 ਜਨਵਰੀ 1955[1] - 30 ਅਕਤੂਬਰ 2009) ਵੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਾਂਜੀਆ ਝੀਲ

**ਕਾਂਜੀਆ ਝੀਲ** (    ) ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਓਡੀਸ਼ਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁੱਖ ਝੀਲ  ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕੁੱਲ ਵੈਟਲੈਂਡ ਸਕੂਬਾ ਡਾਈਵਿੰਗ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਨਾਲ  ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।  ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਇੱਕ ਵੈਟ ਲੈੰਡ ਹੈ ਜੋ  ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹੈ।  ਝੀਲ ਬੇਕਾਬੂ ਖੱਡਾਂ, ਠੋਸ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦੇ ਡੰਪਿੰਗ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਬੇਤਰਤੀਬੇ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਖਤਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੜੀਸਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਤਮਪਾਰਾ ਝੀਲ

**ਤਮਪਾਰਾ ਝੀਲ** 740 ਏਕੜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਰੁਸ਼ੀਕੁਲਿਆ ਨਦੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਹੈ, ਛਤਰਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਗੰਜਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਓਡੀਸ਼ਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 23 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ । ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਰੁਸ਼ੀਕੁਲਿਆ ਨਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਦੀ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਇਸਦੀ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੈਟਲੈਂਡ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 60 ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 46 ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਦਾ  ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਮੌਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਵੈਟਲੈਂਡ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਲ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਰਸਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਟੂਰਿਜ਼ਮ  ਲਈ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਬੋਟਿੰਗ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ। ਝੀਲ ਨੂੰ 2021 ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ ਵਜੋਂ ਮਨੋਨੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਝੀਲ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੱਜੋਂ ਉਭਰ ਰਹੀ ਹੈ । 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹਮੂਰੀ ਟੈਂਪਾਰਾ- ਇੱਕ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੜੀਸਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਦ ਫਾਈਵ ਡਾਲਰ ਸਮਾਈਲ ਐਂਡ ਅਦਰ ਸਟੋਰੀਜ਼

***ਦ ਫਾਈਵ ਡਾਲਰ ਸਮਾਈਲ ਐਂਡ ਅਦਰ ਸਟੋਰੀਜ਼*** (ਪੰਜ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ) ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ  ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਈਕਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ  ਸੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੇਖਕ ਨੇ 18-19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ  ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ *ਜੇਐਸ*, *ਦ ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ ਵੀਕਲੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ*, *ਈਵ`ਜ਼ ਵੀਕਲੀ*, *ਯੂਥ ਟਾਈਮਜ਼*, *ਜੈਂਟਲਮੈਨ*, *ਦ ਨਿਊ ਰਿਵਿਊ* ਅਤੇ *ਕੌਸਮੋਪੋਲੀਟਨ* ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

## ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
* "ਦ ਫਾਈਵ ਡਾਲਰ ਸਮਾਈਲ" ("ਪੰਜ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ")
* "ਦ ਬੁਟੀਕ"
* "ਹਾਓ ਬੌਬੀ ਚੈਟਰਜੀ ਟਰਨਡ ਟੂ ਡ੍ਰਿੰਕ" "ਬੌਬੀ ਚੈਟਰਜੀ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ"
* *ਵਿਲੇਜ ਗਰਲ, ਸਿਟੀ ਗਰਲ: ਏ ਡਿਊਟ*  ("ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕੁੜੀ: ਇੱਕ ਡੁਏਟ")
* "ਦ ਟੈਂਪਲ ਥੀਫ਼" ("ਮੰਦਰ ਚੋਰ")
* "ਦ ਸਿੰਪਲ ਮੈਨ" ("ਸਰਲ ਆਦਮੀ")
* "ਦ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ`ਜ ਡਾਟਰ" ("ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੀ ਧੀ")
* "ਫਰੈਂਡਜ਼" ("ਦੋਸਤ")
* "ਦ ਪਾਇਰ" ("ਚਿਖਾ" )
* "ਦ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਮਰਡਰ" ("ਸਿਆਸੀ ਕਤਲ")
* "ਦ ਅਦਰ ਮੈਨ" ("ਦੂਜਾ ਆਦਮੀ")
* "ਆਂਟੀ ਰੀਟਾ"
* "ਦ ਸਾਲੀਚਿਊਡ ਆਫ਼ ਦ ਸ਼ਾਰਟ ਸਟੋਰੀ ਰਾਈਟਰ" "ਲਘੂ-ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਕਾਂਤ"
* "ਦ ਡੈਥ ਆਫ਼ ਏ ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ " ("ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਮੌਤ")

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀਆਂ
ਅਨਾ ਸਾਗਰ ਝੀਲ

**ਆਨਾ ਸਾਗਰ ਝੀਲ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਅਜਮੇਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ 1135-1150 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦੇ ਦਾਦਾ ਅਰਨੋਰਾਜਾ (ਉਰਫ਼ ਅਨਾ) ਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕੈਚਮੈਂਟ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਝੀਲ  ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ । ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਝੀਲ ਦੇ ਕੋਲ ਦੌਲਤ ਬਾਗ ਦਾ ਬਗੀਚਾ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਬਾਗ ਅਤੇ ਝੀਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜ ਮੰਡਪ (ਬਾਰਾਦਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ) ਬਣਵਾਏ ਸਨ । 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕਟ ਹਾਊਸ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੌਲਤ ਬਾਗ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਝੀਲ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਚੌਪਾਟੀ ਅਤੇ ਜੇਟੀ ਵਾਕਵੇਅ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਹਨ। ਇਹ ਝੀਲ ਅਜਮੇਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਲਗਾਹ ਖੇਤਰ (    ਬਣਾਇਆ ਖੇਤਰ). ਝੀਲ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੂੰਘਾਈ  ਹੈ  ਦੀ ਸਟੋਰੇਜ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨਾਲ   . ਰਾਜਸਥਾਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਝੀਲ ਦੇ ਬੇਸਿਨਾਂ ਦੇ ਕੈਚਮੈਂਟ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।   

ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਜਮੇਰ ਦੇ ਨੇੜੇ *ਭਿਨਈ ਕੋਠੀ* ਵਿਖੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ *ਰਿਸ਼ੀ ਉਦਯਾਨ*  ਵਿੱਚ ਅਜਮੇਰ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਆਨਾ ਸਾਗਰ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਉਦਯਾਨ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਯਜਨਾ ਹੋਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਮੰਦਿਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਦਯਾਨੰਦ ਦੀ ਬਰਸੀ 'ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਸਾਲਾਨਾ 3 ਦਿਨ ਦਾ *ਅਰੂਸਮਾਜ ਮੇਲਾ* ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੈਦਿਕ ਸੈਮੀਨਾਰ, ਵੇਦ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਯੱਗ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਧਵਜਾ ਰੋਹਨ ਫਲੈਗ ਮਾਰਚ ਕਰਨਗੇ।  ਇਹ *ਪਰੋਪਕਾਰਿਣੀ ਸਭਾ* ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ ਦੁਆਰਾ ਮੇਰਠ ਵਿੱਚ 16 ਅਗਸਤ 1880 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, 27 ਫਰਵਰੀ 1883 ਨੂੰ ਅਜਮੇਰ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸੀ, ਅਤੇ 1893 ਤੋਂ ਅਜਮੇਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* rajasthantourism.gov.in

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸੋਨੀ ਸਬ

**ਸੋਨੀ ਸਬ** (ਪਹਿਲਾਂ **ਸਬ ਟੀਵੀ**) ਕਲਵਰ ਮੈਕਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਤਨਖਾਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਸੋਨੀ ਸਬ ਨੂੰ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1999 ਨੂੰ ਗੌਤਮ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਰਕੰਡ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ) ਦੇ ਅਧੀਨ SAB ਟੀਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸਨੂੰ ਹਿੰਦੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਮੇਡੀ ਚੈਨਲ ਵਜੋਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  Sony Pictures Networks ਨੇ ਮਾਰਚ 2005। ਵਿੱਚ SAB TV ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਮ ਮਨੋਰੰਜਨ। 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਫੋਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੁਵਾ ਚੈਨਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ, ਇਸਨੂੰ Sony SAB ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਕੀਤਾ।  2008 ਵਿੱਚ, ਸੋਨੀ ਸਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਜਨਰਲਿਸਟ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।  ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਤੰਬਰ 2011 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਲੋਗੋ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ 'ਸੋਨੀ ਸਬ' ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੈਨਲ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕੀਤਾ।

ਚੈਨਲ ਦੀ ਹਾਈ-ਡੈਫੀਨੇਸ਼ਨ ਫੀਡ 5 ਸਤੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਯੈੱਸ ਬੌਸ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।  ਯੈੱਸ ਬੌਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੋਅ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ
ਸੋਨੀ ਸਬ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ, ਵਾਗਲੇ ਕੀ ਦੁਨੀਆ - ਨਈ ਪੀੜੀ ਨਈ ਕਿਸੀ, ਪੁਸ਼ਪਾ ਇੰਪੌਸੀਬਲ, ਅਲੀ ਬਾਬਾ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ, ਧਰੁਵ ਤਾਰਾ - ਸਮੇ ਸਾਦੀ ਸੇ ਪਾਰ ਅਤੇ ਬਾਲਵੀਰ 3 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Official website
* Watch Sony SAB TV Live on Sony Liv
ਆਨੰਦ ਸਾਗਰ ਝੀਲ

**ਆਨੰਦ ਸਾਗਰ ਝੀਲ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਬਾਈ ਤਲਾਬ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਜੋਕੇ ਬਾਂਸਵਾੜਾ ਜ਼ਿਲੇ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ  ਝੀਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਬਾਂਸਵਾੜਾ ਦੇ ਜਗਮਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਲੰਚੀ ਬਾਈ ਲਈ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।   ਝੀਲ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਂਸਵਾੜਾ ਰਾਜ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਛਤਰੀ ਜਾਂ ਸੀਨੋਟਾਫ਼ ਵੀ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਤਵਾ ਸਰੋਵਰ

**ਤਵਾ** ਸਰੋਵਰ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਵਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਨਰਮਦਾਪੁਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਟਾਰਸੀ ਵਿੱਚ, ਬੈਤੁਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੋਵਰ  **ਤਵਾ ਡੈਮ** ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1958 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1978 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਡੈਮ ਨਰਮਦਾਪੁਰਮ ਅਤੇ ਹਰਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈਕਟੇਅਰ ਖੇਤੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਵੇਲੈ  ਇਹ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹੈ। ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਡੈਮ ਅਤੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਰੂਜ਼ ਕਿਸ਼ਤੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਤਵਾ ਸਰੋਵਰ ਸਤਪੁਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਬੋਰੀ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੁਰੀ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸੀਮਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਤਵਾ ਡੈਮ ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਤਵਾ ਨਦੀ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਡੈਮ ਸਵਰਗੀ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਨੈ ਕੁਮਾਰ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਦੇਨਵਾ ਕੇ ਗਾਂਧੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਨ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵਜੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਰਹੇ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਡੈਮ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬੇਘਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। 75 - 150 ਇੱਕ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਾਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਉੱਚੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਮੁੜ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਬਾਹਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਗੁਆ ਦਿੱਤੇ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਖੋਹ ਲਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਹੱਕ ਖੋਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰਨ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਨਾਫੇ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾੜੇ ਦੇ ਬਾਡੀਗਾਰਡਾਂ ਨਾਲ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ, ਬਾਹਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਹਿਕਾਰੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਤਵਾ ਮਤਸਿਆ ਸੰਘ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੱਛੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਭੰਡਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਬਾਲਸਮੰਦ ਝੀਲ

**ਬਾਲਸਮੰਦ ਝੀਲ**  ਜੋਧਪੁਰ ਤੋਂ ਜੋਧਪੁਰ- ਮੰਡੋਰ ਰੋਡ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ  'ਤੇ। ਇਹ ਝੀਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿਕਨਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਬਾਲਕ ਰਾਓ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਨੇ  1159 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਿ ਖੱਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਡੋਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਾਲਸਮੰਦ ਝੀਲ ਪੈਲੇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਝੀਲ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅੰਬ, ਪਪੀਤਾ, ਅਨਾਰ, ਅਮਰੂਦ ਅਤੇ ਬੇਲ ਵਰਗੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਹਨ। ਗਿੱਦੜ ਅਤੇ ਮੋਰ ਵਰਗੇ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਯੂਥਪ

**ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਯੂਥਪ** ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਵੀ ਸੀ।ਪਟਿਆਲਾ (ਹੁਣ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ) ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਮਲੋਹ ਕੋਲ਼ ਭੋਲੀਆ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਅੰਤਰੀਨ

***ਅੰਤਰੀਨ*** (ਬੰਦੀ) ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 1993 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਣਾਲ ਸੇਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ  ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਦੀ *ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਕਾ ਖ਼ਾਤਿਮਾ* (1950) ਨਾਮਕ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ (ਪਰ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਵੱਖਰਾ)। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਜਨ ਦੱਤ ਅਤੇ ਡਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।   *ਅੰਤਰੀਨ* ਪਹਿਲਾ ਗੈਰ-ਹਿੰਦੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਵਿਕਰਮ* (1986) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਪਾਡੀਆ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮਹੀਣ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਕਪਾਡੀਆ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰੈਸ਼-ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ  ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਨਾਲ਼ ਬੋਲ ਸਕੇਗੀ। ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਨੁਸ਼ੁਆ ਚੈਟਰਜੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਡਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਪਾਡੀਆ ਨਾਖੁਸ਼ ਸੀ। 

1993 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਸਾਰ 
ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਲੇਖਕ (ਅੰਜਨ ਦੱਤਾ), ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਨਬੀ (ਡਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ) ਨਾਲ ਫ਼ੋਨ ਉੱਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਬਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ  ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਦਿਨ ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ, ਜਦੋਂ ਡਿੰਪਲ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦੇ ਢੰਗ ਤੋਂ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। 

## ਕਾਸਟ 
* ਅੰਜਨ ਦੱਤ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ
* ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਡਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ
* ਤਥਾਗਤ ਸਾਨਿਆਲ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1993 ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ
ਭੋਜਤਾਲ

**ਭੋਜਤਾਲ**, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ **ਅੱਪਰ ਲੇਕ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ,  ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭੋਪਾਲ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ  ਦੇ ਕਰੀਬ 40% ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਬੜਾ ਤਾਲਾਬ, ਨੇੜੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਤਾਲਾਬ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਸਦਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਝੀਲ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਭੋਜ ਵੈਟਲੈਂਡ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਇੱਕ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ ਹੈ।  ਮਾਰਚ 2011 ਤੱਕ ਇਸ ਝੀਲ ਨੂੰ ਉਪਰਲੀ ਝੀਲ ਜਾਂ *ਵੱਡਾ ਤਾਲਾਬ* ("ਵੱਡਾ ਤਾਲਾਬ") ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭੋਜਤਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।  ਝੀਲ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਥੰਮ੍ਹ 'ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਖੜੀ ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੂਰਤੀ ਵੀ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਸੀਮੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭੋਜਤਾਲ ਨੂੰ ਪਰਮਾਰ ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਦੁਆਰਾ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਰਾਜੇ (1005-1055) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੋਪਾਲ ਸ਼ਹਿਰ (ਉਸਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ, ਫਿਰ ਭੋਜਪਾਲ ਵਜੋਂ ਵੀ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਦੰਤਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੀਲ ਕਿਉਂ ਬਣਾਈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਨੂੰ ਚਮੜੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ *ਵੈਦਿਆ* (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ) ਉਸਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਸੰਤ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ 365 ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ. ਭੋਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਟੈਂਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਤਵਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਭੋਪਾਲ ਤੋਂ 32 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ 359 ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਗੌਂਡ ਕਮਾਂਡਰ ਕਾਲੀਆ ਨੇ ਇਸ ਕਮੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਅਦਿੱਖ ਨਦੀ ਦਾ ਪਤਾ ਦਿੱਤਾ. ਇਸ ਨਦੀ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ 365 ਨੰਬਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।  ਝੀਲ ਕੋਲਾਨ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਗਿਆਰਾਂ ਗੇਟ ਡੈਮ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਦਭਦਾ ਡੈਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1965 ਵਿੱਚ ਭਦਭਦਾ ਵਿਖੇ ਝੀਲ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਕਾਲੀਸੋਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

thumb| ਅੱਪਰ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ
right|thumb| ਭੋਜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀ

## ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ 
thumb| ਭਾਰਤੀ ਸਰਸ ਕਰੇਨ

### ਫਲੋਰਾ 
ਮੈਕਰੋਫਾਈਟਸ ਦੀਆਂ 106 ਕਿਸਮਾਂ (46 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ 87 ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ), ਜਿਸ ਵਿੱਚ 14 ਦੁਰਲੱਭ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫਾਈਟੋਪਲੈਂਕਟਨ ਦੀਆਂ 208 ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲੋਰੋਫਾਈਸੀ ਦੀਆਂ 106 ਕਿਸਮਾਂ, ਸਾਇਨੋ ਫਾਈਸੀ ਦੀਆਂ 37 ਕਿਸਮਾਂ, 34 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਸਾਇਨੋ ਫਾਈਸੀਆ, 34 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਈਸੀਏਲਾ 7 ਸਪੀਸੀਜ਼ ਡਾਇਨੋਫਾਈਸੀ ਦੀਆਂ 4 ਕਿਸਮਾਂ .  ਦੋ ਝੀਲਾਂ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵ੍ਹਾਈਟ ਸਟੌਰਕ, ਬਲੈਕਨੇਕਡ ਸਟੌਰਕ, ਨੰਗੇ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਹੰਸ, ਸਪੂਨਬਿਲ ਆਦਿ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਸਨ, ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਵਰਤਾਰਾ ਝੀਲ ਵਿੱਚ 100-120 ਸਾਰਸ ਕ੍ਰੇਨਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੰਛੀ, ਸਰਸ ਕ੍ਰੇਨ ( *ਗ੍ਰਸ ਐਂਟੀਗੋਨ* ) ਇਸਦੇ ਆਕਾਰ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਡਾਣ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਜੋੜੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਜੀਵ 
ਜ਼ੂਪਲੈਂਕਟਨ ਦੀਆਂ 105 ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ (ਰੋਟੀਫੇਰਾ 41, ਪ੍ਰੋਟੋਜ਼ੋਆ 10, ਕਲੈਡੋਸੇਰਾ 14, ਕੋਪੇਪੋਡਾ 5, ਓਸਟ੍ਰਾਕੋਡਾ 9, ਕੋਲੀਓਪਟੇਰਾ 11, ਅਤੇ ਡਿਪਟੇਰਾ 25)। ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 43 ਕਿਸਮਾਂ (ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ), 27 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ, 98 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੀੜੇ ਅਤੇ 10 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਅਤੇ ਉਭੀਬੀਆਂ (ਕੱਛੂਆਂ ਦੀਆਂ 5 ਕਿਸਮਾਂ ਸਮੇਤ) ਹਨ।  ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਾਰਨ ਝੀਲ ਸੁੰਗੜ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਭੋਪਾਲ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕੂੜਾ ਅਤੇ ਡਰੇਨੇਜ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਭੰਡਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਦੂਧ ਤਲਾਈ ਝੀਲ

**ਦੂਧ ਤਲਾਈ ਝੀਲ** ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਤਲਾਈ ਝੀਲ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨਿਵਾਸ ਪੈਲੇਸ (ਮਹਾਰਾਣਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਿਵਾਸ) ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪਿਚੋਲਾ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ  ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਤਲਾਬ ਹੈ। 

ਦੂਧ ਤਲਾਈ ਝੀਲ ਉਦੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ ਉਦੈਪੁਰ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ  24 ਕਿਲੋਮੀਟਰ  ਦੂਰ ਹੈ।   ਸਿਰਫ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ 4 ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਦੈਪੁਰ ਸਿਟੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਦੈਪੁਰ ਸਿਟੀ ਬੱਸ ਡਿਪੂ ਤੋਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।ਦੂਧ  ਲਈ ਸੈਲਾਨੀ ਸਥਾਨਕ ਟੋਂਗਾ, ਆਟੋ-ਰਿਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀਆਂ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।

right|thumb|444x444px| ਡੂਧ ਤਲਾਈ ਝੀਲ ਦੀ ਤਸਵੀਰ, ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਤੋਂ ਲਈ ਗਈ।

### ਮਾਨਿਕਿਆ ਲਾਲ ਵਰਮਾ ਗਾਰਡਨ 
right|thumb|250x250px| ਮਾਨਿਕਿਆ ਲਾਲ ਵਰਮਾ ਗਾਰਡਨ, ਕਰਨੀ ਮਾਤਾ ਮੰਦਿਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।

### ਪੰਡਿਤ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਉਪਾਧਿਆਏ ਪਾਰਕ 
### ਰੋਪਵੇਅ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਉਦੈਪੁਰ
* ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ
* ਪਿਚੋਲਾ ਝੀਲ
* ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ, ਉਦੈਪੁਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਬਸ਼ੀਰ ਬਾਵਾ

**ਬਸ਼ੀਰ ਬਾਵਾ** (ਬਸ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ, ਜਨਮ 10 ਅਕਤੂਬਰ 1933) ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। 
 
ਬਸ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਅਕਤੂਬਰ 1933 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਨਗਰ ਕੜਿਆਲ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਤਰ ਅੱਠਵੀਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਠੇਕੇਦਾਰੀ ਸਿੱਖ ਲਈ। 
 
## ਕਿਤਾਬਾਂ
### (ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ
**ਦੁਖ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਲਾਈਆਂ ਡੀਕਾਂ* 
**ਸੁੱਖ ਦੇ ਸ਼ੌਹ ਵਿਚ ਤਰ ਗਈ ਏ* 
**ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਲਾਈਆਂ*  
**ਹੈ ਸੂਰਜ ਰੂਪ ਮਾਹੀ ਦਾ*  

### ਹੋਰ
**ਚੰਨ ਛੂਹਣ ਦਾ ਚਾਅ* (ਕਾਫ਼ੀਆਂ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ
ਫੋਏ ਸਾਗਰ ਝੀਲ

**ਫੋਏ ਸਾਗਰ ਝੀਲ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਜਮੇਰ ਦੇ ਨੇੜੇ  ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਿਸਟਰ ਫੋਏ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ 1892 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਕਾਲ ਰਾਹਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਕਾਲ ਰਾਹਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਕਾਲ ਦੀਆਂ ਕਠੋਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਸਮਤਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਝੀਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਝੀਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਜਮੇਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਅਜਮੇਰੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਝੀਲ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮੂਲ ਸਮਰੱਥਾ 15 ਮਿਲੀਅਨ ਘਣ ਫੁੱਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ  ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।  

thumb| ਫੋਏ ਸਾਗਰ ਝੀਲ 'ਤੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

## ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਦੀ ਸੂਚੀ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਪੀਰ ਫ਼ਜ਼ਲ ਗੁਜਰਾਤੀ

**ਪੀਰ ਫ਼ਜ਼ਲ ਗੁਜਰਾਤੀ** (ਫ਼ਜ਼ਲ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ, 1 ਜਨਵਰੀ 1896 - ?) ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ। 
 
ਫ਼ਜ਼ਲ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1896 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ, ਦੇ ਨਗਰ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਪੀਰ ਮਕਬੂਲ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਤਰ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ। 
 
## ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਡੂੰਘੇ ਪੈਂਡੇ* (ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ)
**ਟਕੋਰਾਂ* (ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ)
**ਰਿਸ਼ਮਾਂ* (ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਕੇ ਕੇ ਤਲਵਾੜ

**ਕੇਵਲ ਕਿਸ਼ਨ ਤਲਵਾਰ** (ਜਨਮ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1946) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜਿਸਟ, ਮੈਡੀਕਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ।  ਉਹ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ (PGIMER) ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ ਅਤੇ  ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਮਪਲਾਂਟੇਬਲ ਕਾਰਡੀਓਵਰਟਰ-ਡਿਫਿਬ੍ਰਿਲਟਰ (ICD) ਥੈਰੇਪੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਮਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।  ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਰਡੀਅਕ ਰੀਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਥੈਰੇਪੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਡਾਕਟਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਬੀ ਸੀ ਰਾਏ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਨਮਾਨ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।  ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 2006 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ  ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।  ਇਸ ਸਮੇਂ ਡਾ: ਤਲਵਾੜ ਪੀ.ਐੱਸ.ਆਰ.ਆਈ ਹਸਪਤਾਲ ਸ਼ੇਖ ਸਰਾਏ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਕਾਰਡੀਅਕ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ |

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
thumb| ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਡਾ. ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ, 20 ਮਾਰਚ, 2006 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜੀ ਮਾਹਿਰ ਡਾ. ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ - 2006 ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਇਮਪਲਾਂਟੇਬਲ ਕਾਰਡੀਓਵਰਟਰ-ਡੀਫਿਬ੍ਰਿਲਟਰ
* ਕਾਰਡੀਅਕ ਰੀਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਥੈਰੇਪੀ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946
ਗਡੀਸਰ ਝੀਲ

**ਗਡੀਸਰ ਝੀਲ** ਜਿਸ ਨੂੰ **ਗਡਰੀਆ ਝੀਲ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਜੈਸਲਮੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।  ਇਹ ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਰਾਜਾ ਰਾਵਲ ਜੈਸਲ ਨੇ 1156 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਨਵਾਈ ਸੀ  ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1367 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਗਡਸੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਦਾ ਫੇਰ ਤੋਂ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਝੀਲ ਨਹੀਂ  ਹੈ।  ਇਹ ਝੀਲ ਜੈਸਲਮੇਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 1.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਝੀਲ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਗਡੀਸਰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਦੇ ਸੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

ਗਡੀਸਰ ਝੀਲ ਕੁਦਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਜੈਸਲਮੇਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ  ਹੈ।  ਇਸ ਝੀਲ ਨੂੰ ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੇ ਬਾਨੀ ਰਾਜਾ ਰਾਵਲ ਜੈਸਲ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ *ਜੈਸਾਲਾਸਰ ਝੀਲ*  ਨੇ  ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ  ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਗਡੀਸਰ ਝੀਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।  ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਛੱਤਰੀਆਂ  ਹਨ।  ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਫ਼ਰਵਰੀ ਇਥੇ ਜਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧਿਆ ਸਮਾਂ ਹੈ।  ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਝੀਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਅਬਰਾਰ ਨਦੀਮ

**ਅਬਰਾਰ ਨਦੀਮ** ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਹਾਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਲਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਰਗੋਧਾ ਤੋਂ ਹੈ। ਕਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਇਕ ਕਾਲਮ-ਨਿਗਾਰ, ਮਜ਼ਾਹ-ਨਿਗਾਰ ਤੇ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਅਰਸ਼ਦ ਚਾਹਲ

**ਅਰਸ਼ਦ ਚਾਹਲ** ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕਕਾਰ ਹੈ।   

ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸਰਾਏ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਆਦਤ ਪੁਰ ਤੋਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਗੈਬ ਸਾਗਰ ਝੀਲ

**ਗੈਬ ਸਾਗਰ ਝੀਲ**, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੈਪ ਸਾਗਰ ਝੀਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਜੋਕੇ ਡੂੰਗਰਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਡੂੰਗਰਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਵਲ ਗੋਪੀਨਾਥ (ਗੈਪਾ ਰਾਵਲ) ਨੇ 1428 ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ  ਵਿਜੇ ਰਾਜਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਹਾਰਾਵਲ ਵਿਜੇ ਸਿੰਘ (1898-1918) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਹਾਰਾਵਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ 1932 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 

ਮਹਾਰਾਵਲ ਗੋਪੀਨਾਥ ਨੇ ਵੀ ਝੀਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਾਦਲ ਮਹਿਲ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਵਲ ਪੰਜਾ ਰਾਜ (1609-1657) ਨੇ ਇਸ ਝੀਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੱਲ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੋਵਰਧਨਨਾਥ ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਆਦਿਨਾਥ ਮੰਦਿਰ, ਡੂੰਗਰਪੁਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਕਾਯਲਾਨਾ ਝੀਲ

**ਕਾਯਲਾਨਾ  ਝੀਲ** ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ।  ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਝੀਲ ਨਹੀ ਹੈ , ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੇ 1872 ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਝੀਲ  ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ । ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਾਸਕਾਂ - ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤਖਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਬਾਗ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਯਲਾਨਾ  ਝੀਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਇਹ ਝੀਲ ਅਗਨੀਯ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ ਹਾਥੀ ਨੇਹਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਬਾਬੂਲ (ਅਕੇਸ਼ੀਆ ਨੀਲੋਟਿਕਾ ਅਤੇ ਕੁਮਤ ਦੇ ਦਰੱਖਤ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਇਬੇਰੀਅਨ ਕ੍ਰੇਨ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋਧਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਕੇਲਾਨਾ ਝੀਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।

* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਯੋਗ ਭਾਰਤ
* ਵਿਕੀਮਪੀਆ ਵਿੱਚ ਕੈਲਾਨਾ ਝੀਲ
* ਕੈਲਾਨਾ ਝੀਲ ਬਾਰੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਆਲੀਆ ਬੁਖ਼ਾਰੀ ਹਾਲਾ

**ਆਲੀਆ ਬੁਖ਼ਾਰੀ ਹਾਲਾ** ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰਾ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਲਿਖੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਕੋਲਾਯਤ ਝੀਲ

**ਕੋਲਾਯਤ ਝੀਲ** ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੋਲਾਯਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ  ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਕਪਿਲਾ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਬਣਾਈ ਸੀ।   ਇਹ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ ਕਪੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਲਾਯਤ ਝੀਲ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਧੋ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਕੋਲ  ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ 'ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਮਾਰੂਥਲ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 15 ' ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਰੋਚਕ ਹੈ। ਇਹ ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ