open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਬੇਸਨ

**ਬੇਸਣ** ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖਾਸ ਤੋਰ ਤੇ ਭਾਰਤ,ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਨਪਾਲ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬੇਸਣ ਕਾਲੇ ਛੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਹ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੱਚੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪਾਓਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਗਰ ਹੋਵੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਬੇਸਣ ਦੀ ਰੋਟੀ ਬਣਾ ਕੇ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਛਿੱਕਾ ਆਓਦੀਆਂ ਹੋਣ ਤੇ ਨੱਕ ਬਹੁਤ ਵਗਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬੇਸਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਬਣਾ ਕੇ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਪਰ ਦੀ ਗਰਮ ਦੁਧ ਪੀ ਕੇ ਪੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੇਸਣ ਵਿੱਚ ਦਹੀ ਮਿਲਾ ਚੇਹਰੇ ਤੇ ਮਲੋ,ਚੇਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਮੁਲਾਇਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਕੜੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਚਾਵਲਾ ਨਾਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੇਸਣ ਦੀ ਬਰਫੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਕੋੜੇ ਬਣਾ ਕੇ ਚਟਨੀ ਨਾਲ ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੇਸਣ ਦੇ ਲੱਡੂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਲੱਡੂ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਖ਼ਾਸ ਮਠਿਆਈ ਹੈ। ਬੇਸਣ ਦੀਆਂ ਮਿਠੀਆਂ ਤੇ ਨਮਕ ਵਾਲੀਆਂ ਪਕੋੜੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ। ਬੇਸਣ ਦੀ ਬੂੰਦੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਦਹੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੂੰਦੀ ਵਾਲਾ ਦਹੀ ਜਾਂ ਖੱਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਟਾ
ਢੋਕਲਾ

***ਢੋਕਲਾ*** ਜਾਂ ***ਢੋਕਰਾ*** () ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਖ਼ਮੀਰੀ ਹੋਈ ਕੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਢੋਕਲਾ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ਤੇ ਵਜੋਂ, ਮੁੱਖ ਪਕਵਾਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਾਈਡ ਡਿਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਨੈਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਿੱਠਾਈਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ
ਚੌਲ ਅਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ ਦੇ 4:1 ਅਨੁਪਾਤ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਰਾਤ-ਭਰ ਨੂੰ ਭਿੱਜਿਆ ਰਹਿਣ ਦਿਉ। ਸਵੇਰੇ ਇਸ ਦੀ ਪੇਸਟ ਬਣਾ ਕੇ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਘੰਟੇ ਦੇ ਲਈ ਖਮੀਰਨ ਵਾਸਤੇ ਰੱਖ ਦਿਉ। ਖਮੀਰ ਆ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਲਦੀ ਪਾਊਡਰ, ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਤੇ ਅਦਰਕ ਦਾ ਪੇਸਟ ਮਿਲਾਉ। ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਜਾਂ ਘਿਉ ਲਗਾਉ। ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਟੋਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿੰਬੂ ਰਸ, ਸੋਡਾ ਬਾਈਕਾਰਬੋਨੇਟ, ਇੱਕ ਚਮਚਾ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਮਿਲਾਉ। ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਂਟੋ ਅਤੇ ਘਿਉ ਲੱਗੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਢੱਕਣ ਦੇ ਕੇ ਸਟੀਮਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿਉ। 15 ਮਿੰਟ ਲਈ ਭਾਫ਼ ਦਿਉ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕੱਟ ਲਓ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਪਕਵਾਨ
ਕੰਗਰੋੜਹੀਣ

*, ਜਿਹਨੂੰ ਘੋਖ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]]

**ਕੰਗਰੋੜਹੀਣ** ਜਾਂ **ਰੀੜ੍ਹਹੀਣ** ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਗਰੋੜ ਵਾਲ਼ੀ ਮਣਕੇਦਾਰ ਹੱਡੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂ ਬਣਦੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਗਰੋੜਧਾਰੀ ਉੱਪ-ਸੰਘ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ, ਕੇਕੜੇ, ਝੀਂਗੇ ਅਤੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ, ਘੋਗੇ, ਕਲੈਮ, ਤੰਦੂਏ ਅਤੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ, ਤਾਰਾ ਮੱਛੀ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਛੋਹਰੇ ਅਤੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਕਿਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ 
* Hyman, L. H. 1940. *The।nvertebrates* (6 volumes) New York: McGraw-Hill. A classic work.
* Anderson, D. T. (Ed.). (2001). *Invertebrate zoology* (2nd ed.). Oxford: Oxford University Press.
* Brusca, R. C., & Brusca, G. J. (2003). *Invertebrates* (2nd ed.). Sunderland, Mass.: Sinauer Associates.
* Miller, S.A., & Harley, J.P. (1996). *Zoology* (4th ed.). Boston: WCB/McGraw-Hill.
* 
* Ruppert, E. E., Fox, R. S., & Barnes, R. D. (2004). *Invertebrate zoology: a functional evolutionary approach*. Belmont, CA: Thomas-Brooks/Cole.
* Adiyodi, K.G. & Adyiodi, R.G. (Eds) 1983- . *Reproductive Biology of।nvertebrates*. Wiley, New York. (Many volumes.)
* Giese, A.G. & Pearse, J.S. (Eds) 1974- . *Reproduction of Marine।nvertebrates*. Academic Press, New York. (Many volumes.)
* *Advances in।nvertebrate Reproduction*. Elsevier Science, Amsterdam. (Five volumes.)

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* 
* Buglife (UK) 
* *African।nvertebrates'' 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਗਰੋੜਹੀਣ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ
ਐਪਿਕ ਥੀਏਟਰ

**ਐਪਿਕ ਥੀਏਟਰ** () ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਰਤੋਲਤ ਬਰੈਖ਼ਤ ਨੇ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੋੜਨ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸਗੋਂ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸੰਗੀਨ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜ਼ੈਨ ਮਲਿਕ

**ਜ਼ੈਨ ਜਾਵਦ "ਜ਼ਾਇਨ" ਮਲਿਕ** (ਜਨਮ 12 ਜਨਵਰੀ 1993) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਬ੍ਰੈਡਫੋਰਡ, ਵੈਸਟ ਯੌਰਕਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਜ਼ਾਇਨ ਨੇ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ *ਦਿ ਐਕਸ ਫੈਕਟਰ* ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਕੱਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜ਼ਾਇਨ ਨੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਨ ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨ ਬੈਂਡ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਮਲਿਕ ਨੇ ਮਾਰਚ 2015 ਵਿੱਚ ਬੈਂਡ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਰਸੀਏ ਰਿਕਾਰਡਸ ਨਾਲ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ। ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ *ਮਾਈਂਡ ਆਫ ਮਾਈਨ* (2016) ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਲੀਡ ਸਿੰਗਲ, "ਪਿਲੋਟਾਕ" ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮਲਿਕ ਆਪਣੀ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਯੂਐਸ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਰਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਜ਼ਾਇਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ, ਬਿਲਬੋਰਡ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਐਮਟੀਵੀ ਵੀਡੀਓ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ ਵਰਗੇ ਕਈ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ *ਆਈਕਾਰਸ ਫਾਲਸ* ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਜ਼ੈਨ ਜਾਵਦ "ਜ਼ਾਇਨ" ਮਲਿਕ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਜਨਵਰੀ 1993 ਬ੍ਰੈਡਫੋਰਡ, ਵੈਸਟ ਯੋਰਕਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਯਾਸੀਰ ਮਲਿਕ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਾਂ ਟ੍ਰੀਸ਼ੀਆ(ਬਰਾਨਨ) ਆਇਰਿਸ਼-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਡੋਨੀਆ ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਵਾਲੀਹਾ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ਾ ਹਨ।

ਜ਼ਾਇਨ ਮਲਿਕ ਬ੍ਰੈਡਫੋਰਡ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਈਸਟ ਬਾਊਲਿੰਗ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੇ ਬ੍ਰੈਡਫੋਰਡ ਦੇ ਲੋਅਰ ਫ਼ੀਲਡਜ਼ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਟੋਂਗ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਿਛੋਕੜ ਕਰ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਘੁਲਣ-ਮਿਲਣ ਵਿਛਕ ਦਿੱਕਤ ਆਈ। ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਿੱਖ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਰਟਸ ਕੋਰਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਰਬਨ ਸੰਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ, ਹਿੱਪ ਹੌਪ, ਅਤੇ ਰੇਗੇ ਨੂੰ ਸੁਣਦਿਆਂ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਗਾਇਕ ਜੇ ਸੀਨ ਉਸ ਦੇ ਸਕੂਲ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਗਾਇਆ। ਜ਼ਾਇਨ ਨੇ 15 ਤੋਂ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ, ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਬਾਕਸਿੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ
### 2010–2015: ਐਕਸ ਫੈਕਟਰ ਅਤੇ ਵਨ ਡਰੈਕਸ਼ਨ
, ਸਵੀਡਨ, ਮਈ 2012 ਪ੍ਰਸੰਸ਼ਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ]]

2010 ਵਿਚ, 17 ਸਾਲਾ ਜ਼ਾਇਨ ਨੇ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਵਿੱਚ ਰਿਐਲਿਟੀ-ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਲੜੀ 'ਦਿ ਐਕਸ ਫੈਕਟਰ' ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ। ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਸਵੇਰ, ਜ਼ਾਇਨ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ *ਮਾਰੀਓ* ਦੇ ਗਾਣੇ "ਲੈਟ ਮੀ ਲਵ ਯੂ" ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਆਡੀਸ਼ਨ ਗਾਣੇ ਵਜੋਂ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਐਕਸ ਫੈਕਟਰ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇਣ ਤੇ, ਮਲਿਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ "ਇੱਕ ਤਜ਼ੁਰਬੇ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀ"। ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਗੇੜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਜੱਜ ਨਿਕੋਲ ਸ਼ੇਰਜ਼ਿੰਗਰ ਅਤੇ ਸਾਈਮਨ ਕੌਵਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਹੈਰੀ ਸਟਾਇਲਜ਼, ਨਿਆਲ ਹੋਰਨ, ਲੀਅਮ ਪੇਨ ਅਤੇ ਲੂਯਿਸ ਟੋਮਲਿਨਸਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਾਕੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਐਕਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੁਆਏ ਬੈਂਡ ਜੋ ਵਨ ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਂਡ ਨੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰਿਹਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੈਂਡ ਨੇ ਕਾਵੈਲ ਦੁਆਰਾ £2 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਸਾਈਕੋ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਵਧ

**ਅਉਧ** ਜਾਂ **ਔਧ** (ਅਉਧੀ, /ਅਵਧ,  ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚਲਾ ਇੱਕ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਗਰਾ ਅਤੇ ਅਉਧ ਦੇ ਇੱਕਜੁਟ ਸੂਬੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1722 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਫ਼ੈਜ਼ਾਬਾਦ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨਵਾਬ ਸਾਦਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਉਧ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ੈਜ਼ਾਬਾਦ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਮਗਰੋਂ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਯੂਪੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਲਾਕੇ
ਰਮਾਦੀ

**ਰਮਾਦੀ** (; BGN: *ਅਲ-ਰਮਾਦੀ*) ਮੱਧ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਬਗਦਾਦ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 110 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (68 ਮੀਲ) ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਫ਼ਲੂਜਾ ਤੋਂ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (31 ਮੀਲ) ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੱਸਿਆ ਹੈ।  ਇਹ ਅਲ ਅਨਬਰ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਕਬਰਉੱਦੀਨ ਓਵੈਸੀ

**ਅਕਬਰਉੱਦੀਨ ਉਵੈਸੀ** (ਜਨਮ 14 ਜੂਨ 1970) ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੀ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਦਾ ਐਮ.ਐਲ.ਏ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਮਜਲਿਸ-ਏ-ਇਤਿਹਾਦਅਲ ਮੁਸਲਮੀਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਵੈਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਲਤਾਨ ਸਲਾਹੁਦੀਨ ਉਵੈਸੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅਸਦੁੱਦੀਨ ਉਵੈਸੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਬਾਇਓਫਿਜ਼ਿਕਸ

**ਬਾਇਓਫਿਜ਼ਿਕਸ** ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਗਠਜੋੜ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੜੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਬਾਇਓਫਿਜ਼ਿਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 1892 ਵਿੱਚ ਕਾਰਲ ਪੀਅਰਸਨ ਨੇ ਬਾਇਓਫਿਜ਼ਿਕਸ ਸ਼ਬਦ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 
ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਾਖਾ ਉਚੇਰੇ ਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲ ਖੇਤਰਾਂ-ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ, ਬਾਇਓ-ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ, ਨੈਨੋ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਐਗਰੋਫਿਜ਼ਿਕਸ ਨਾਲ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਈਕੋ ਸਿਸਟਮ ਤਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
## ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ
*ਬਾਇਓਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 1953 ’ਚ ਡੀ.ਐੱਨ.ਏ. ਦੇ ਦੂਹਰੇ ਕੁੰਡਲਦਾਰ ਸੰਰਚਨਾ (ਡਬਲ ਹੈਲੀਕਲ ਸਟ੍ਰਕਚਰ) ਦੀ ਖੋਜ ਸੀ। 
*ਬਾਇਓਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਛੂਤ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਟੀਕੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 
*ਬਾਇਓਫਿਜ਼ੀਕਲ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ- ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਤੋਂ ਜੈਵਿਕ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤਕ ਲਈ ਵੀ ਸਹਾਈ ਹੈ। 
*ਐੱਮ.ਆਰ.ਆਈ. (ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੈਜ਼ੋਨੈਂਸ ਇਮੇਜਿੰਗ), ਸੀ.ਏ.ਟੀ. (ਕੰਪਿਊਟਡ ਏਕਸੀਅਲ ਟੋਮੋਗ੍ਰਾਫੀ), ਐੱਨ.ਐੱਮ.ਆਰ. (ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੈਜ਼ੋਨੈਂਸ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪੀ) ਆਦਿ ਮੈਡੀਕਲ ਇਮੇਜਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਬਾਇਓਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦੀ ਹੀ ਖੋਜ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਰਸੌਲੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ। 
*ਬਾਇਓਫਿਜ਼ੀਸਿਸਟ, ਗਣਿਤ, ਭੌਤਿਕ, ਰਸਾਇਣ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਜੀਵ ਪ੍ਰਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣਦੇ, ਦੇਖਦੇ, ਸੁੰਘਦੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦਿਮਾਗ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਟੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੌਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਕਿਰਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਆਦਿ। 
*ਇਹ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪਰਿਮਾਣਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੁਜੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਾਰ
ਹਾਕੀ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗ

**ਹਾਕੀ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗ** (ਐੱਚ ਆਈ ਐੱਲ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਹਾਕੀ ਮੁਕਬਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਟੀਮਾਂ ਭਾਗ ਲੈਣਗੀਆਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਿਡਾਰੀ ਭਾਗ ਲੈ ਸਕਣਗੇ। ਇਸ ਦੀ 2016 ਤੱਕ 8 ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ 2018 ਤੱਕ 10 ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਮੁਕਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਜਵੀਜ ਹੈ। ਇਸ ਲੀਗ ਲਈ ਹਾਕੀ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਛੇ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਰਾਂਚੀ, ਬੰਗਲੌਰ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਦੌਰਾਨ ਜੇ ਪੀ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਪੰਜਾਬ, ਸਹਾਰਾ ਇੰਡੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪਾਟਿਲ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਰਾਂਚੀ, ਡਾਬਰ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ ਨੇ ਮੁੰਬਈ, ਪੌਂਟੀ ਚੱਡਾ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵੇਵ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ। ਜੇ ਪੀ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਦਾ ਨਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਾਰੀਅਰਜ਼, ਸਹਾਰਾ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਜਾਰਡਜ਼, ਪਾਟਿਲ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਰਾਂਚੀ ਰਾਈਨੋਜ਼, ਡਾਬਰ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਮੈਜੀਸ਼ੀਅਨਜ਼, ਵੇਵ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵੈਵ ਰਾਈਡਰਜ਼ ਰੱਖਿਆ।

## ਟੀਵੀ
ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਤਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਕੀ
ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ

**ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ** (ਜਨਮ 5 ਮਾਰਚ 1959) ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ 18ਵਾਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਬੂਲਾਲ ਗੌਰ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ 29 ਨਵੰਬਰ 2005 ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਯੂਨਿਟ ਦਾ ਸੈਕਟਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਵੀਦੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪੰਜ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਹਲਕਾ ਬੁਧਨੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੇਹੋਰ ਦੀ, ਐਮ.ਪੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਲਾਡਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਯੋਜਨਾ, ਕੰਨਿਆਦਾਨ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਜਨਨੀ ਸੁਰਕਸ਼ਾ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਇੱਕ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮੈਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਐਂਗਲੋ-ਫ਼ਰੀਸੀਅਨ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਰਮੈਨਿਕ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਈ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਤੋਂ ਆਏ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਐਂਗਲੋ-ਨੋਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਕਸਰ ਹੋਰਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲਿੱਤੇ ਗਏ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਵਿਚਲੀ ਅੰਗੇਰਜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਲੋਂ ਵਿਚਲੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਦੋ ਹਮਲਿਆਂ ਕਰ ਕੇ ਵੱਖ ਹੋਈ। ਪਹਿਲਾ ਹਮਲਾ ਉੱਤਰੀ ਜਰਮੈਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਇਆ। 8ਵੀਂ ਅਤੇ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਸਤੀਆਂ ਬਣਾਇਆ। ਦੂਜਾ ਹਮਲਾ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨੋਰਮਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਨੋਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਚਰਚ, ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਜਰਮਨ, ਡੱਚ, ਲਾਤੀਨੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਗੀਆਂ ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੇ ਮੁੜ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਦੌਰਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਪਰੋਟੋ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਰਮੈਨਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ। ਐਂਗਲਜ਼, ਸੈਕਸਨ, ਫ਼ਰੀਸੀ, ਜੂਟਜ਼ ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰਵਾਸ ਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਲੋਕ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ *wine*(ਵਾਈਨ), *cup(ਕੱਪ)*, ਅਤੇ *bishop*(ਬਿਸ਼ਪ) ਵਰਗੇ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਜਰਮੈਨਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।

## ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 
ਐਂਗਲੋ-ਸੈਕਸਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਲਾਕਾ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਬਣਿਆ, ਵਿੱਚ ਲਾਤੀਨੀ ਅਤੇ ਮੂਲ ਬਰਾਈਥੋਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਰਮੈਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ ਲਿੱਤੀ। ਮੂਲ ਸੈਲਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਕਾਟਲੈਂਡ, ਵੇਲਜ਼ ਅਤੇ ਕੋਰਨਵਾਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਹਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੈਲਟਿਕ ਅਤੇ ਜਰਮੈਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਹਨ ਜੋ ਮੁੱਢਲੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਦੋਵਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਨ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ 
* The History of English Podcast
* Penn Corpora of Historical English
* Scandinavian loans in Old and Middle English, and their legacy in the dialects of England and modern standard English 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
ਮੁੰਦਰੀ ਬੋਲੀ

**ਮੁੰਦਰੀ** (**Muɳɖa**) ਮੁੰਦਾ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਆਸਟਰੋਏਸ਼ੀਆਈ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੰਦਾ ਬੋਲੀ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਸੰਤਾਲੀ ਨਾਲ਼ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਪਾਲ ਦੇ ਮੁੰਦਾ ਕਬਾਇਲੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੁੰਦਰੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਾਸਤੇ ਰੋਹੀਦਾਸ ਸਿੰਘ ਨਾਗ ਨੇ "ਮੁੰਦਰੀ ਬਾਣੀ" ਨਾਮਕ ਲਿਪੀ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ
*Evans, Nicholas & Toshki Osada. 2005a. Mundari: the myth of a language without word classes. In *Linguistic Typology* 9.3, pp.&nbsp;351–390.
*Evans, Nicholas & Toshki Osada. 2005b. Mundari and argumentation in word-class analysis. In *Linguistic Typology* 9.3, pp.&nbsp;442–457
*Hengeveld, Kees & Jan Rijkhoff. 2005. Mundari as a flexible language. In *Linguistic Typology* 9.3, pp.&nbsp;406–431.
*Newberry, J. (2000). *North Munda dialects: Mundari, Santali, Bhumia*. Victoria, B.C.: J. Newberry. ISBN 0-921599-68-4

### ਲਿਖਤਾਂ
*
*
*
*

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
*Mundari Bibliography at Department of Linguistics, University of Osnabrueck, Germany 
*Detailed language map of eastern Nepal, see language #68 in green along eastern border

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਦਾ ਬੋਲੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਪਾਲ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ
ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ

**ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ** ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਚੁਨਿੰਦਾ ਖਿਡਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਜਵਾਲਾ ਨੇ 2013 ਤੱਕ ਚੌਦਾਂ ਵਾਰ ਕੌਮੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ ਨੇ ਡਬਲ ਮੁਕਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਪੋਨੱਪਾ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਟੋਪ 20 ਤੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਜੋੜੀ ਸ਼ਰੂਤੀ ਕੁਰੀਆਨ ਨਾਲ ਭੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਵਾਲ ਗੁੱਟਾ ਜੋ ਕਿ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਡਬਲ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਸਤੰਬਰ, 1983 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਰਧਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਆ ਗਏ। ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੁੱਟਾ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਜਵਾਲਾ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਜਵਾਲਾ ਨੇ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਿਨੀ ਕੌਮੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਮੁਕਾਬਲਾ, ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਲ ਅਤੇ ਡਬਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਡਬਲ ਮਹਿਲਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਸਰੂਤੀ ਕੂਰੀਆਨ ਨਾਲ ਜਿੱਤੇ।

## ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
ਜਵਾਲਾ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਫੈਡਰੇਸਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2010 ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 2014 ਵਿੱਚ ਥੋਮਸ ਅਤੇ ਉਬਰ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਕਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਅਤੇ ਸੈਮੀ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। 2009 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਅਜ਼ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ। ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ, ਭਾਰਤੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਲੀਗ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਦਿੱਲੀ ਸਮੈਸ਼ਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨ ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ ਦਾ ਭਾਰਤ ਲਈ 2016 ਦੇ ਅਗਲੇ ਓਲੰਪਿਕਸ ਤਕ ਖੇਡਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੈ। ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ 'ਚ ਦੀਜੂ ਅਤੇ ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ ਦੀ ਜੋੜੀ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕਾਰਗੁਜਾਰੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ ਨੇ ਖੱਬੇ ਗੋਡੇ ਵਿੱਚ ਖਿਚਾਅ ਕਾਰਨ ਇੰਚੀਓਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ 'ਚ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕੀ।
## ਸਨਮਾਨ
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਰਜਨ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। 
## ਪਾਬੰਦੀ
ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਜਵਾਲਾ ਗੱਟਾ ਨੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਬੀ ਏ ਆਈ) ਦੁਆਰਾ ਉਸ ‘ਤੇ ਉਮਰ ਭਰ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ‘ਚ ਚੁਨੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜਸਟਿਸ ਵੀ ਕੇ ਜੈਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾਇਰ ਪਟੀਸ਼ਨ ‘ਚ ਗੱਟਾ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਬੀ ਏ ਆਈ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰ ਕੇ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਡਮਿੰਟਨ ਸੰਘ ਨੇ ਜਵਾਲਾ ਤੇ ਕਥਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਬੈਂਡਮਿੰਟਨ ਲੀਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਹਾਰ ਸਹਿੰਤਾ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਲਈ (ਪ੍ਰਤੀਬੰਧ) ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ

**ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Indian English) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਉੱਪਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉੱਚੇ ਵਰਗ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਚਾਹੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਲੱਖ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ(ਲੱਖ, ਕਰੋੜ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਅਖਾਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
1830ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। 1937 ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਮਕਾਲੇ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਸਾਰੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। 1840ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1850ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਮਰੀ, ਮਿਡਲ ਅਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਖੋਲੇ ਗਏ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਸਹਲੂਤ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। 1857 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਮਾਡਲ ਮੰਨਕੇ ਬੰਬੇ, ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ 1858 ਤੋਂ 1947 ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਚੁਪ!ਕੋਰਟ ਚਾਲੂ ਹੈ

**ਚੁਪ!ਕੋਰਟ ਚਾਲੂ ਹੈ** (शान्ताते कोर्ट चालू आहे) ਨਾਟਕ ਵਿਜੈ ਤੇਂਦੂਲਕਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਨਾਟਕ ਹੈ ਜੋ 1968 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਨਾਟਕ 1963 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਸਵਿਸਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਲੇਖਕ ਫਰੈਡਰਿਕ ਡੂਰਨਮੈਤ German: [ˈfriːdrɪç ˈdʏrənˌmat ਦੀ 1956 ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

## ਅਨੁਵਾਦ
ਇਹ ਨਾਟਕ ਹੁਣ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਭਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੁਲ 16 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਸਤਿਆਦੇਵ ਦੁਬੇ ਨੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਇਆ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਇਹ **ਖਾਮੋਸ਼!ਕੋਰਟ ਜਾਰੀ ਹੈ** (ख़ामोश!कोर्ट जारी है) ਨਾਂ ਹੇਠ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਓਮ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ **ਸ਼ਾਂਤਤਾ! ਕੋਰਟ ਚਾਲੂ ਆਹੇ** ਨਾਟਕ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ **ਚੁਪ!ਕੋਰਟ ਚਾਲੂ ਹੈ** ਨਾਂ ਹੇਠ *ਐਚ.ਐਸ.ਦਿਲਗੀਰ* ਨੇ ਕੀਤਾ ਜੋ **ਲੋਕਾਇਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ** ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਕਥਾਨਕ
**ਚੁਪ!ਕੋਰਟ ਚਾਲੂ ਹੈ** ਨਾਟਕ ਦੇ ਕੁਲ ਤਿੰਨ ਅੰਕ ਹਨ ਜੋ ਲੜੀਵਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਕਚਹਿਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬਧਿਤ ਨਾਟਕ ਹੈ ਜੋ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦਾ ਆਰੰਭ ਨਾਟਕ ਦੀ ਮੁਖ ਪਾਤਰ *ਸਰਿਤਾ ਦੇਵੀ* ਅਤੇ *ਰਾਕੇਸ਼* ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਦੇ ਪਾਤਰ,ਜੋ ਥੀਏਟਰ ਗਰੂਪ ਹੈ,ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਪਾਤਰ
**ਕੁਮਾਰੀ ਸਰਿਤਾ ਦੇਵੀ*
**ਭੋਲਾ ਨਾਥ*
**ਸਭਰਵਾਲ*
**ਪਰਕਾਸ਼*
**ਰਾਕੇਸ਼*
**ਹੀਰਾ ਲਾਲ*
**ਮੁਰਲੀਧਰ*
**ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮਮਤਾ ਸਭਰਵਾਲ*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਟਕ
ਸਾਸਾਰਾਮ

**ਸਾਸਾਰਾਮ** (, ),  ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਰੋਹਤਾਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਹਤਾਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਵੀ ਹੈ।  ਇਸਨੂੰ ਸਹਸਰਾਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਸੂਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ  ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਫਗਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਸਾਸਾਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਰਾਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਹੋਕੇ ਗੁਜਰਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀ ਬੋਲੀ

**ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀ** ਜਾਂ **ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ** (*ਬਹਾਸਾ ਇੰਦੋਨੇਸੀਆ* ) ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਲੇਈ ਦਾ ਮਿਆਰੀਕਰਨ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਆਸਟਰੋਨੇਸ਼ੀ ਬੋਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬਹੁਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀ ਲੋਕ 700 ਦੇਸੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* How many people speak Indonesian?
* free language resource 
* Learning Indonesian 
* Indonesian Swadesh list of basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh-list appendix)
* Indonesia WWW Virtual Library 
* Bahasa Indonesia Dictionary 
* Kamus Besar Bahasa Indonesia dalam jaringan  (Great Dictionary of the Indonesian Language of the Language Center, in Indonesian only)
* Example recording of spoken bahasa Indonesia
* Informasi Bahasa Indonesia 
* babla.co.id English-Indonesian dictionary from bab.la, a language learning portal
* Bahasa Indonesia English Dictionary 

;ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਹਾਸਾ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਤਰਜਮਾਕਾਰ
*Google Indonesia Translator
*http://www.indotranslate.com/translated-text.php

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੂਰਬੀ ਤਿਮੋਰ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ
ਇਖ਼ਵਾਨ (ਕਸ਼ਮੀਰ)

**ਇਖ਼ਵਾਨ ਬਲ** ਜੋ **ਇਖ਼ਵਾਨ** ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਨਿਬੇਧ** ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰ-ਪੱਖੀ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਲਈ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ 1990ਵਿਆਂ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਹੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਵੱਖ ਰਾਜ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖੜਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰ
ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ

range and the *Valley of Kashmir*.]]

**ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ** () ਇੱਕ ਦਾਰਦਿਕ ਨਸਲੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੂਹ ਹੈ।

## ਭਾਸ਼ਾ
ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ (ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਵਿਸਤਾਰ 10,000 ਵਰਗ ਮੀਲ; ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਵਿਤਸਤਾ ਘਾਟੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋਜੀਲਾ ਅਤੇ ਬਰਜਲ ਤੱਕ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਾਨਹਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ (ਜੰਮੂ ਪ੍ਰਾਂਤ) ਦੀ ਛੋਟੀ ਘਾਟੀ ਤੱਕ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਜੰਮੂ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਬਾਨਹਾਲ, ਰਾਮਬਨ ਅਤੇ ਭਦਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਲ ਮਿਲਾਕੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 15 ਲੱਖ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ ਦੀ ਕਸ਼ਤਵਾੜੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਵੀਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ

**ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਵੀਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ** ਬਾਕੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਉੱਤੇ ਲਗਾਈਆਂ ਰੋਕਾਂ ਹਨ। 2014 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ 52 ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਵੀਜ਼ਾ ਜਾਂ ਆਮਦ-ਉੱਤੇ-ਵੀਜ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 76ਵੇਂ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਵੀਜ਼ਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

## ਵੀਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
## ਪਾਸਪੋਰਟ ਵੈਧਤਾ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ 6 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਵੈਧਤਾ ਅਤੇ 1 ਜਾਂ 2 ਖਾਲੀ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ
ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕ ਜਾਂ ਫ਼ਿਰ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਕੇ ਆਏ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਅਰਬ ਲੀਗ ਦੁਆਰਾ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਕਾਰਨ ਅਰਬ ਲੀਗ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮਦ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੋਹਿਲ

**ਸੋਹੀਲ** (, , ) ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਲਿੰਗ ਨਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਂ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਏਸ਼ੀਆ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ

**ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਏਸ਼ੀਆ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ** ਜੋ ਕਿ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਏਸ਼ੀਆ ਕੰਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਵਧੀਆਂ ਖਿਡਾਰੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ 1962 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਾਲ 1991 ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਿਕ ਚੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲਿਆ ਤੇ ਮੁਕਾਬਾਲ ਬਾਅ-ਬਿਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।

## ਸਥਾਂਨ
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੋਏ।

|valign=top|

|valign=top|

|}

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਨਾਵਾਚ

**ਨਾਵਾਚ** (), **ਆਜ਼ਤੇਕ** ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਊਤੋ-ਆਜ਼ਤੇਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਨਾਵਾਚ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ 15 ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਨਾਵਾ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਨਾਵਾਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੀਸੋਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ।

ਨਾਵਾਚ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਂਦਰੀ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਾਬਜ਼ ਆਜ਼ਤੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ। ਸਪੇਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਤੇਕ ਸਾਮਰਾਜ ਕੇਂਦਰੀ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤੇਨੋਚਤੀਤਲਾਨ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਵਾਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਸਪੇਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਨਾਲ 16-17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਨ, ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
### ਪੂਰਵ-ਕੋਲੰਬਿਆਈ ਕਾਲ
20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਵਾਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪੁਰਾਤਤਵੀ ਸਬੂਤਾਂ ਤੋਂ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਨਾਵੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਉੱਤਰੀ ਮੈਕਸੀਕਨ ਥਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਪਰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਜੇਨ ਹਿੱਲ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਅਨੁਮਾਨ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੇਂਦਰੀ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਫੈਲੀ।

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਨਾਵਾਚ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਲਫ਼ਜ਼ ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹਿੱਸੇ ਬਣੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਮੂਲ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਲਫ਼ਜ਼ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਕਸੀਕਨ ਸਪੇਨੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਪੇਨੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। "ਚਾਕਲੇਟ" ਅਤੇ "ਟਮਾਟਰ" ਵਰਗੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਸਪੇਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* native-languages.org - ਨਾਵਾਚ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਬੰਧੀ ਸਰੋਤ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਾਚ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਐਕਟ 1835

**ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਐਕਟ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: English Education Act) 1835 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਧਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ 1835 ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਬੈਂਟਿਕ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸੰਸਦ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਉੱਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਫੰਡ ਮੰਗੇ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਪਰੰਪਰਗਤ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫ਼ਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ(ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ) ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ।

## ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਬਰਤਾਨਵੀ ਮਦਦ
ਜਦੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 1813 ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਚਾਰਟਰ 20 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਬਦਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ 1,00,000 ਰੁਪਏ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ।."

1820ਵਿਆਂ ਤੱਕ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੇਮਜ਼ ਮਿਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਮਦਰੱਸਾ(ਮੁਹੰਮਦਨ ਕਾਲਜ) ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ ਬਣਵਾਉਣ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਚੰਗੇ ਭਾਵ ਬਣਨ ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਆਸਟਰੋਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

**ਆਸਟਰੋਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ**, ਹਾਲੀਆ ਵਰਗੀਕਰਨ ਵਿੱਚ **ਮੌਨ-ਖ਼ਮੇਰ** ਦੇ ਤੁੱਲ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸਰਹੱਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਿੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। **ਆਸਟਰੋ-ਏਸ਼ੀਆਈ** ਨਾਂ "ਦੱਖਣ" ਅਤੇ "ਏਸ਼ੀਆ" ਦੇ ਲੈਟਿਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਮਤਲਬ "ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ"। ਇਹਨਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ਮੇਰ, ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਅਤੇ ਮੌਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੀ ਲੰਮੇ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਦਰਜਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਅਤੇ ਖ਼ਮੇਰ ਨੂੰ ਹੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਬੋਲੀਆਂ (ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਵੀਅਤਨਾਮ ਅਤੇ ਕੰਬੋਡੀਆ ਵਿੱਚ) ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। *ਐਥਨੋਲੌਗ* ਮੁਤਾਬਕ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 168 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* (from Wiktionary's )
*Austro-Asiatic at the Linguist List MultiTree Project: Genealogical trees attributed to Sebeok 1942, Pinnow 1959, Diffloth 2005, and Matisoff 2006
*Mon–Khmer.com: Lectures by Paul Sidwell 
*ਮੌਨ-ਖ਼ਮੇਰ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ SEAlang ਵਿਖੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੋਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ
ਜੌਂਗਖਾ ਭਾਸ਼ਾ

**ਜੌਙਖਾ** ਜਾਂ **ਜੌਂਗਖਾ** (; ਵਾਇਲੀ: *rdzong-kha*, ਰੋਮਨ ਜੌਂਗਖਾ: *Dzongkha*), ਕਈ ਵਾਰ **ਙਾਲੋਪਖਾ** ("ਙਾਲੋਪ ਲੋਕਾਂ" ਦੀ ਬੋਲੀ), ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਕੌਮੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। "ਜੌਙਖਾ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ *ਜੌਙ* ਮਤਲਬ "ਕੋਟ/ਗੜ੍ਹੀ" ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਬੋਲੀ (*ਖਾ*) ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੌਙਖਾ ਬੋਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਟਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਕਿਨੋਸਾਕੀ ਕਸਬੇ ਵਿਚ

**ਕਿਨੋਸਾਕੀ ਕਸਬੇ ਵਿਚ** ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਕਥਾ ਜਪਾਨੀ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਜਪਾਨੀ ਲੇਖਕ ਸ਼ੀਗਾ ਨਾਓਯਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਕਥਾਨਕ
ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਾਮਾਮੋਤੋ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਟ੍ਰਾਲੀ-ਕਾਰ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜਾਨਲੇਵਾ ਦੁਰਘਟਨਾ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਗਹਿਰਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਦੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜਖਮਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਠੀਕ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਨੋਸਾਕੀ ਨਾਂ ਦੇ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਵੱਖਰੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨੀ ਅਨੂਭਵ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਆਪਨੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾਂ ਤੇ ਆ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹਸੂਸਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਿੱਖੀ ਕਹਾਣੀ *ਹੇਨਜ ਦਾ ਜੁਰਮ* ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ,ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੇਨਜ ਨਾਂ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਖੂਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਸਨ ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਉਹਦੀ ਈਰਖ਼ਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ *ਮੈਂ* ਪਾਤਰ ਭਰਿੰਡ ਨੂੰ ਮਰੀ ਹੋਈ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ *ਹੇਨਜ ਦਾ ਜੁਰਮ* ਕਹਾਣੀ ਮਰਦ ਪੱਖੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਲਿੱਖੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਮਰੀ ਹੋਈ ਭਰਿੰਡ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੇਨਜ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਤੋਂ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਲਿਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਘੁਮੰਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਭੀੜ ਲੱਗੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਚੂਹਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਨੰਦ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾਂ ਤੇ ਖੜੇ ਲੋਕ ਮਾਣ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਂਦੇ ਚੂਹੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਹਾਦਸਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਚੂਹੇ ਵਾਂਗ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਚੂਹੇ ਵਾਲੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਛੋਟੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸੈਰ ਕਰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਪਿਸ ਮੁੜਨ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਠੰਡਕ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣ ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਕੁਝ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਕ ਪਥਰੀਲੀ ਚਟਾਨ ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਜੰਤੁ ਬੈਠਾ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਕਿਰਲਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਕਿਰਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਿਰਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਕਿ ਕਰੇਗਾ? ਅਤੇ ਇਸ ਖ਼ਿਆਲ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਕਿਰਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਕਿਰਲੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਧਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਵਜਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਲਾ ਇੱਕ ਦਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿਗਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਰਲਾ ਮਰ ਚੁਕਿਆ ਸੀ। ਕਿਰਲੇ ਦੇ ਮਰਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਇੱਕ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਰਲਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।

ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਚੂਹਾ ਅਤੇ ਭਰਿੰਡ ਯਾਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਮਰਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿੰਨਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਕਿਰਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਸਾਰਥਕ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਰਲੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖ-ਤਕਲੀਫ਼ ਤੋਂ ਅਚਾਨਕ ਸਕੂਨ ਦੀ ਮੌਤ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮਰਣ-ਜਿਉਣ ਦੇ ਦਵੰਦ ਨੂੰ ਘੋਖਦਾ ਹੋਈ ਹੋਟਲ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਤੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਵਾਪਿਸ ਪਰਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਗੁਜਰ ਚੁਕੇ ਸਨ।

## ਪਾਤਰ
*ਮੈਂ ਪਾਤਰ
ਨੈਸ਼ ਫ਼ੋਰਬਸ ਯੂਨੀਅਰ

**ਜੌਨ ਨੈਸ਼ ਫ਼ੋਰਬਸ ਯੂਨੀਅਰ** (13 ਜੂਨ 1928 – 23 ਮਈ 2015) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਣਿਤਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਗੇਮ ਥਿਊਰੀ, ਡਿਫ਼ਰੈਂਸੀਅਲ ਜੁਮੈਟਰੀ, ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਡਿਫ਼ਰੈਂਸੀਅਲ ਸਮੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਬੱਬ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਨੈਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਬਲਿਊਫੀਲਡ, ਪੱਛਮੀ ਵਰਜੀਨੀਆ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 13 ਜੂਨ 1928 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਜੌਨ ਫੋਰਬਸ ਨੈਸ਼ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਵਰਜੀਨੀਆ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਰਗਰੇਟ ਵਰਜੀਨੀਆ ਮਾਰਟਿਨ ਸੀ, ਜੋ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਸੀ। ਨੈਸ਼ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ਵਿਲ ਸਟਰੀਟ ਉੱਤੇ ਮਾਰਟਿਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਐਨ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਐਪਿਸਕੋਪਲ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਮਾਰਥਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 16 ਨਵੰਬਰ, 1930 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਲਾਓਜ਼ੀ

**ਲਾਓਜ਼ੀ** (**ਲਾਓ-ਤਜ਼ੀ** ਜਾਂ **ਲਾਓ-ਤਜ਼ੇ**) ਪੁਰਾਤਨ ਚੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ। ਇਹਨੂੰ *ਤਾਓ ਤੇ ਚਿੰਗ* ਦੇ ਨਾਮੀ ਲਿਖਾਰੀ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* 
* 
* 
* Stanford Encyclopedia of Philosophy: Laozi
* Internet Encyclopedia of Philosophy: Laozi
* Lǎozǐ Dàodéjīng Chinese + English + German, verbatim + analogous
* “The Tao Teh King, or The Tao and its characteristics”, English translation by James Legge. Scalable text on white, grey or black background. Downloadable as a .txt file.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਦੇਵਤੇ
ਪੈਰਾਸੀਟਾਮੋਲ

**ਪੈਰਾਸੀਟਾਮੋਲ** ਜਾਂ **ਪੈਰਾਸੀਟਾਮੌਲ**, ਜਿਹਨੂੰ **ਅਸੀਟਾਮਿਨੋਫ਼ਿਨ** , ਜਾਂ **ਏਪੈਪ** ਵੀ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਰਸਾਇਣ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਐੱਨ-ਐਸਿਟਾਈਲ-ਪੀ-ਅਮੀਨੋਫ਼ਿਨੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਾਊਂਟਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਮ ਮਿਲਣ ਵਾਲ਼ੀ ਇੱਕ ਪੀੜਾਹਾਰੀ (ਦਰਦ ਘਟਾਊ) ਅਤੇ ਤਾਪਹਾਰੀ (ਬੁਖ਼ਾਰ ਵਿਰੋਧੀ) ਦਵਾਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* Paracetamol at Chemsynthesis
* Paracetamol International Chemical Safety Cards
* The Julius Axelrod Papers
* FDA: Safe Use of Over-the-Counter Pain Relievers/Fever Reducers
* FDA: Consumer Update "Acetaminophen and Liver Injury: Q and A for Consumers" (link)
* FDA: Consumer Update "Acetaminophen and Liver Injury: Q and A for Consumers" (PDF)
* U.S. National Library of Medicine: Drug Information Portal–Paracetamol
* Acetaminophen bound to proteins in the PDB

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੀੜਾਹਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਪ ਵਿਰੋਧੀ
ਖਜੂਰ

***ਫੀਨਿਕਸ ਦੈਕਟਾਈਲੀਫੇਰਾ*** (**ਖਜੂਰ** ਜਾਂ **ਡੇਟ ਪਾਮ**

## ਖਜੂਰ 
, ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ]] 
 ਦੇ ਅਹਲਣੇ, ਚੰਡੀਗੜ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਬਹਿਲੋਲਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ ]]
ਖਜੂਰ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਗਿਰੀ (ਬੀਜ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਮਿਠਾ ਤੇ ਗੁੱਦੇਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਖਜੂਰ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਕਾਫੀ ਲੰਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਖਜੂਰ ਦੇ ਲਾਭ 
1)ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਰੋਜ ਖਜੂਰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਦਮਾ (ਅਸਥਮਾ)ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸੁੱਕੀ ਖੰਘ ਵੀ ਖਜੂਰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ

2)ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁਧ ਨਾਲ ਖਜੂਰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਕਮਜੋਰੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

3)ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਖਜੂਰ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋਵੇ,ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ 

ਲੰਮੀਏ ਨੀ ਲੰਝੀਏ, ਸੁਣ ਮੁਟਿਆਰੇ, 
ਵਧਕੇ ਗਈ ਏ ਖਜੂਰ ਵਾਗੂੰ,
ਹੱਥ ਲਾਇਆ ਤੇ ਤੱਪ ਗਈ ਏ 
ਤਦੁਂਰ ਵਾਗੂੰ ..........,
ਹੱਥ ਲਾਇਆ ਤੇ ......

 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਮਿਤਾਕਸ਼ਰਾ

**ਮਿਤਾਕਸ਼ਰਾ** ਯਜਨਾਵਾਲਕਿਆ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਟਿੱਪਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ *ਜਨਮ ਦੁਆਰਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ* (inheritance by birth) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਵਿਜਨੇਸ਼ਵਰਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਚਾਲੁਕਿਆ ਰਾਜ ਦੇ ਕੋਰਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ੀਗਾ ਨਾਓਯਾ

**ਸ਼ੀਗਾ ਨਿਓਯਾ** (1883-1971) ਜਪਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਉੱਘੇ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸ਼ੀਗਾ ਨਿਓਯਾ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਾਵਲ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਸ਼ੀਗਾ ਨੇ ਜਪਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਸ਼ੀਗਾ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1883 ਨੂੰ ਈਸ਼ੀਨੋਮਾਕੀ ਨਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾਂ ਤੇ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੀਗਾ ਦੇ ਪਿਤਾ,ਸੋਮਾ ਡੋਮੇਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮੁਰਾਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ,ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਸ਼ਾਹ (ਬੈੰਕਰ) ਸਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1883
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1971
ਚੀਨੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ

**ਚੀਨੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ** ਦਾ ਮੁੱਢ ਬਸੰਤ ਅਤੇ ਪੱਤਝੜ ਅਤੇ ਸੰਗਰਾਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਦਤਾਂ ਵਿੱਚ "ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਸੌ ਫ਼ਿਰਕੇ" ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਕਲੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਅਹਿਮ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਸੰਗਰਾਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚੀਨ ਦੇ ਅਹਿਮ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਨਫ਼ੂਸ਼ੀਵਾਦ, ਮੋਹੀਵਾਦ, ਕਨੂੰਨਵਾਦ ਅਤੇ ਤਾਓਵਾਦ, ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਤਵਾਦ, ਚੀਨੀ ਕੁਦਰਤਵਾਦ ਅਤੇ ਤਰਕਵਾਦ ਗੁਮਨਾਮੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗੇ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ 
*
*
* Article "The Chinese Concept of Space" 
* Article "The Chinese Concept of Time" 
* The Hundred Schools of Thought
* Chinese Text Project - Chinese philosophy texts in classical Chinese with English and modern Chinese translations
* 
* Contesting Confucius Henry Zhao, New Left Review 44, March–April 2007
* *Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers*, 1751–1772, "“Philosophie des Chinois ” [in French]
* Warp Weft and Way - A Group Blog of Chinese and Comparative Philosophy

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਦਰਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਸਾਹਿਤ
ਰਸ਼ੋਮਨ

**ਰਸ਼ੋਮਨ** ਕਹਾਣੀ ਜਪਾਨੀ ਲੇਖਕ ਰਯੂਨੋਸੁਕੇ ਆਕੁਤਾਗਾਵਾ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਸੀ। **ਰਸ਼ੋਮਨ** ਕਹਾਣੀ ਕਥਾ ਜਪਾਨੀ ਨਾਮੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜਪਾਨੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਜਪਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਫਾਟਕ ਰਸ਼ੋਮਨ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਫਾਟਕ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਘੁਮੰਦੀ ਹੈ।

## ਕਥਾਨਕ
ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਰਦ ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਾਮੂਰਾਈ ਦਾ ਨੌਕਰ ਰਸ਼ੋਮਨ ਫਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੀਂਹ ਦੇ ਰੁਕਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਸ਼ੋਮਨ ਫਾਟਕ ਵਿੱਚ ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਰਾਹਗੀਰ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਪਨਾਹ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਫਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਨੌਕਰ ਹੀ ਸੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਸ਼ੋਮਨ ਫਾਟਕ,ਜੋ *ਸੁਜਾਕੂ* ਰਾਜ-ਮਾਰਗ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਦੀ ਮੰਦੀ ਹਾਲਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਪਾਨ ਦੇ ਕਯੋਟੋ ਸ਼ਹਿਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਆਫਤਾਂ,ਭੁਚਾਲਾਂ ਤੇ ਅੱਗਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਰਸ਼ੋਮਨ ਫਾਟਕ ਵੀ ਤਬਾਹ ਕੇ ਖੰਡਰ ਬਣ ਗਿਆ ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਮੁਰਮੰਤ ਨਾ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਇਹ ਫਾਟਕ ਲੂੰਬੜਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਚੋਰ ਉਚਕੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ-ਛੁਪਣ ਦਾ ਅੱਡਾ ਬਣ ਗਿਆ।

ਫਾਟਕ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਨੌਕਰ ਜਿਸਨੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਕਮੀਨੋ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ,ਮੀਂਹ ਰੁਕਣ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਹਨੇਰਾ ਉਤਰ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੋੜੀ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਮੀਂਹ ਵੱਲ ਵੇਖ਼ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨੌਕਰ ਬੈਠਾ-ਬੈਠਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਮੀਂਹ ਰੁਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਕਰੇਗਾ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਜੁਆਬ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਿਣ ਲਈ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਜਾਂ ਪਾਪ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਨ ਦੇ ਦਵੰਦ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਠੰਡ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕੋਈ ਨਿੱਘੀ ਥਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਜਾਪੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰਾਤ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬਿਤਾਉਣ ਦਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਫਾਟਕ ਦੇ ਹਰੇਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰਦੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ ਗਿਆ।

ਅੱਧੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜਨ ਮਗਰੋਂ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਹਿਲ-ਜੁਲ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਮਰ ਤੇ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਤਲਵਾਰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਲਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਜਗ੍ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਸ਼ਾਲ ਲੈ ਕੇ ਘੁੰਮਦੀ ਇੱਕ ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ ਦੇਖੀ ਜੋ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਕੱਢ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਕੱਢ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ ਉਸ ਅਨਜਾਣ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਗਈ ਅਤੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਰਹੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਸਮਰਥ ਰਹੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬੁੱਢੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਭੱਜ ਸਕੀ ਅਤੇ ਫੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਨੌਕਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਪੁਟਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ।

ਬੁੱਢੀ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਪੁੱਟੇ ਹੋਏ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਵਿਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੁ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਟਿੱਡ ਪਾਲਦੀ ਹੈ। ਨੌਕਰ ਉਸਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਾਪ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਔਰਤ ਦੇ ਉਹ ਵਾਲ ਪੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ ਉਹ ਸੱਪ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਫ਼ੋਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕਹ ਕੇ ਵੇਚਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਲਈ ਕੇ ਆਪਣਾ ਟਿੱਡ ਪਾਲਦੀ ਸੀ। ਬੁੱਢੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਟਿੱਡ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬੁੱਢੀ ਦੀ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਨੌਕਰ ਦੀ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਵਾਲੀ ਦੁਵਿਧਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਬੁੱਢੀ ਨਾਲ ਹਾਥਾਪਾਈ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦੇ ਕਪੜੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਢੀ ਮੁਰਦਿਆਂ ਉੱਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਬੁੜ-ਬੁੜ ਕਰਦੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਪੋੜੀਆਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

## ਪਾਤਰ
*ਨੌਕਰ (ਸਾਮੂਰਾਈ ਦਾ ਨੌਕਰ)
*ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ
ਥਾਇਚੀਥੂ

**ਥਾਇਚੀਥੂ** ਜਾਂ **ਤਾਇਚੀਤੂ** (ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ: ; ਸਰਲ ਚੀਨੀ: ; ਪਿਨਯਿਨ: tàijítú; ਵੇਡ-ਗਾਈਲਜ਼: t'ai⁴chi²t'u²; ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ: “ਸਰਬ-ਉੱਚ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ”) ਯਿਨ ਅਤੇ ਯਾਙ (ਥਾਇਚੀ) ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਓਵਾਦ ਨਾਮਕ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਤਾਓਵਾਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਸੁਰਮੇਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥਾਇਚੀਥੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਅੰਦਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਨਮੂਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਮ ਨਮੂਨੇ ਵਿੱਚ S ਅਕਾਰ ਦੀ ਲਕੀਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦੋ ਗੋਲ਼-ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਅੱਡੋ-ਅੱਡ ਰੰਗ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਡੀਆਂ ਬਿੰਦੀਆਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਤਾਓਵਾਦੀ ਥਾਇਚੀਥੂ (ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ) ਇੱਕ ਕਾਲ਼ਾ-ਚਿੱਟਾ ਗੋਲ-ਚੱਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਦੀ ਚਿੱਟੀ ਪਿਛੋਕੜ ਉੱਤੇ ਕਾਲ਼ੀ ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਕਾਲ਼ੀ ਉੱਤੇ ਚਿੱਟੀ ਬਿੰਦੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯਿਨ ਯਾਙ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਈ ਚਿਙ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਜੋ ਈਸਾ ਤੋਂ 1000 ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* More about Taiji Symbols of Ukraine Pavilion at Expo 2010 
* The "Yin-Yang" among the Insignia of the Roman Empire?
* Where does the Chinese Yin Yang Symbol Come From?
* Conception of Tai-chi-tu-ku  
* Chart of the Great Ultimate (*Taiji tu*)  (from the Golden Elixir website)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਲਟ ਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਸ਼ਾਨ
ਨਾਗਮਣੀ

**ਨਾਗਮਣੀ**, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਪ ਦਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਪੱਥਰ, **ਸੱਪ ਮੋਤੀ**, ਕਾਲਾ ਪੱਥਰ, ਸੱਪ-ਪੱਥਰ, ਜਾਂ ਨਾਗਮਣੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਹੱਡੀ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਹੈ ਜੋ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗਣ ਲਈ ਲੋਕ ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੇਲਟਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਐਡਰ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਸੱਪ ਦਾ ਪੱਥਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰੰਗੀਨ ਕੱਚ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਛੇਕ ਦੇ ਨਾਲ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਇਹ ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗਣ 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਇਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੈਰ-ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲਾਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਖ਼ਮ ਦਾ ਚੀਰਾ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ, ਚੂਸਣਾ, ਜਾਂ "ਕਾਲੀਆਂ ਪੱਥਰੀਆਂ" ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

## ਵੇਰਵਾ 
ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਕਾਲੇ ਪੱਥਰ' ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਵਰਤਣਾ ਹੈ।

ਪੇਰੂ ਵਿਚ, ਇਕ ਕਾਲਾ ਪੱਥਰ ਗਾਂ ਦੀ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸੜੀ ਹੋਈ ਹੱਡੀ ਹੈ ਜੋ "ਇਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਖਮ ਤੋਂ ਜ਼ਹਿਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।"

13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਾਰਸੀ/ਈਰਾਨੀ ਲੇਖਕ ਕਾਜ਼ਵਿਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਅਜਾਇਬ ਅਲ-ਮਖਲੂਕਤ ਵਿੱਚ ਨਾਗਮਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਮੇਵੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਲਾਜ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦਾ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਹਵਾਲਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ "ਕਿਸੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਜੀਵ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੱਟ ਨੂੰ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਖੱਟੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਇਆ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੱਪ ਦੇ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।"

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਹਾਸ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Study of the action of black stone (also known as snakestone or serpent stone) on experimental envenomation.
ਲਾਲੀ

**ਲਾਲੀ** ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: 
*ਲਾਲੀ (ਨਾਮ)
*ਹਰਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਾਲੀ
* ਲਾਲੀ (ਪੰਛੀ), ਇੱਕ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਪੰਛੀ
* ਲਾਲੀ (ਕਿਤਾਬ)
ਖੈਰਲਾਂਜੀ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ

**ਖੈਰਲਾਂਜੀ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ** (ਜਾਂ **ਖੈਰਲਾਂਜੀ ਕਤਲਾਮ**) 29 ਸਤੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਖੈਰਲਾਂਜੀ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਭੰਡਾਰਾ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਚਾਰ ਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁੰਬੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚੌਰਾਹੇ ਵਿੱਚ ਸਰੇਆਮ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
## ਇਤਿਹਾਸ
29 ਸਤੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਭੰਡਾਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਖੈਰਲਾਂਜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਚਾਰ ਜੀਆਂ ਨੂੰ ਹਜੂਮ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸੁਰੇਖਾ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ (ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮਾਂ ਤੇ ਧੀ) ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੰਗੇ ਘੁੰਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕਵਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦੰਗੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਸੂਖ਼ ਵਾਲੇ ਕੁੰਬੀ ਜਾਤੀ (ਹੋਰ ਪਛੜੇ ਵਰਗ ਵਜੋਂ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਜਾਤੀ) ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਉੱਤੇ ਦੀ ਸੜਕ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦ ਕਿ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਸੀ ਬੀ ਆਈ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕਢਿਆ ਕਿ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੋਸਟ-ਮਾਰਟਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲੱਗੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2006 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਇਤਿਹਾਸ
ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਵਾਦ

, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।]]
**ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਵਾਦ** ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕਭਾਸ਼ਾਈ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਅਕਤੀ
ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਕਰ ਸਕੇ।

ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਸਿੱਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ(ਮਾਂ ਬੋਲੀ) ਅਕਸਰ ਗ਼ੈਰਰਸਮੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ।

## ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਵਾਦ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੱਗੋਂ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ। 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਤਿੰਨੋਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਘਟਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਦਾ।

ਅੱਜ ਦੀ ਤਰੀਕ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੋਵੇਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜ਼ੁਬਾਨ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪਾਲੀ (ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ)

***ਪਾਲੀ*** ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ ਦੀ ਸੰਤਾਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਕ੍ਰੇਗ ਹੈਰਿਸਨ

**ਕ੍ਰੇਗ ਹੈਰੀਸ** (ਜਨਮ 1975) ਬਰਤਾਨਵੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਰੈਜੀਮੰਟ ਬਲੂਜ਼ ਐਂਡ ਰਾਇਲਸ ਵਿੱਚ ਕੋਰਪੋਰਲ ਆਫ਼ ਹਾਰਸ (CoH) ਆਹੁਦੇ ’ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ  ਰੇਂਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਸਨਾਇਪਰ ਮਾਰ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਦੇ ਨਾਂ ਹੈ। (ਇਹ ਖ਼ੁਦ ਕ੍ਰੇਗ ਵੱਲੋਂ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਇਸ ਵਾਅਕੇ ਦੀ ਕੋਈ ਰਿਪੋਰਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।) ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਹੋਏ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਨੇ, ਰੌਬ ਫ਼ਰਲੌਂਗ ਦਾ 2002 ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ  ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਸ ਨੇ ਸਰਟੀਫ਼ਾਈਡ ਕੀਤਾ।

ਯੂ.ਕੇ. ਦੀ ਮਿਨੀਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਵਜੋਂ £100,000 ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸਨੇ ਅਲਕਾਇਦਾ ਦੇ ਹਿਮਾਇਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਅਗਵਾ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ 2014 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਤੋਂ ਡਿਸਚਾਰਜ ਹੋਇਆ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ
ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਕਾਲ (1943)

** 1943 ਦਾ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਕਾਲ** () ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੰਗਾਲ ਸੂਬੇ (ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਉੜੀਸਾ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਰਮਾ ਦੇ ਜਪਾਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਲਗਪਗ 30 ਲੱਖ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਨਿਗਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੰਗਾਲ ਦੀ 60.3 ਲੱਖ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਭੁੱਖਮਰੀ, ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਏ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 15 ਅਤੇ 40 ਲੱਖ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਨ। ਪੀੜਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਸੰਬਰ 1943 ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭੋਜਨ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਕਮੀ ਆ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਅਨਾਜ ਦੀ ਬਰਾਮਦ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਨੀਤੀ ਨੇ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਐਪਰ ਅਮਰਤੀਆ ਸੇਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 1943 ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ 1941 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਸੀ)। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ, ਸਗੋਂ ਕਾਰੀਗਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਹੁਣ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਭੋਜਨ ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਦਿੰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਮੋਚੀ, ਤਰਖਾਣ, ਆਦਿ ਤੋਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਲਾਲੀ (ਪੰਛੀ)

**ਲਾਲੀ** (*Acridotheres tristis*), “ ਸ਼ੈਹਰਕ”,**ਗੁਟਾਰ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਆਮ ਮੈਨਾ** ਜਾਂ **ਭਾਰਤੀ ਮੈਨਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ Sturnidae ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁਆਧੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ,*ਗਰਸੱਲੀ*, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਝੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ,*ਸ਼ੈਹਰਕ*, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੰਛੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਤਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੁਦਰਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਘ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ 100 ਅਤਿ ਘੁਸਪੈਠੀਆ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਘੁਸਪੈਠੀਆ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਉਹ ਪ੍ਰਜਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਮੂਲ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਘੁਸ ਕੇ ਪਾਪਣੀ ਅਣਸ ਪੂਰੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜੈਵਿਕ-ਵਿਵਿਧਤਾ(biodiversity) ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ਲਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।ਗੁਟਾਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਇਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜੀਵ ਸੱਮਸਿਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਖੁਰਾਕ = ਲਾਲੀ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਕੀੜੇ ਮਕੌੜੇ ਹਨ | ੲਿਹ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਚਿੱਚੜ ਵੀ ਖਾਂਦੀ ਹੈ |  ਪਰ ੲਿਹ  ਰੋਟੀ ਦਾਣੇ ਵੀ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ੲਿਹ ੲਿੱਕ ਸਰਬਅਹਾਰੀ ਪੰਛੀ ਹੈ | ੲਿਹਨਾਂ ਨੂੰ  ਭੋਜਨ ਖੋਹਨ   ਲੲੀ ਅਾਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜੇ ਵੀ ਕਰਦੇ ਵੀ ਦੇਖਿਅਾ ਗਿਅਾ ਹੈ | 

## ਗੈਲਰੀ

File:Indian Myna in Patiala.jpg|ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਲਾਲੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
File:Common myna, Chandigarh, India.jpg|thumb|ਲਾਲੀ, ਸੁਖ਼ਨਾ ਝੀਲ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨੇੜੇ
File:Common Myna, Chandigarh, India.jpg|thumb|ਲਾਲੀ, ਸੈਕਟਰ 61 - ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ
 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਮੁਰਦਿਆਂ ਦਾ ਦਿਨ

**ਮੁਰਦਿਆਂ ਦਾ ਦਿਨ** (ਸਪੇਨੀ: Día de Muertos, ਦੀਆ ਦੇ ਮੁਏਰਤੋਸ) ਇੱਕ ਮੈਕਸੀਕਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਆਪਣੇ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। 2008 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸੂਖਮ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ।

ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਪੇਨੀ ਬਸਤੀਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਬਦਲਕੇ 31 ਅਕਤੂਬਰ, 1 ਨਵੰਬਰ ਅਤੇ 2 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਮਿਤੀਆਂ ਸਾਰੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ, ਸਾਰੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਨਾਲ ਇੱਕਮਿਕ ਹੋ ਜਾਣ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਦਿਨ ਪੂਰਵ-ਕਲੰਬਿਆਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਲਗਭਗ 2500-3000 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਰਸਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਅਗਸਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਉਸਤਵ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ "ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਔਰਤ" ਦੇਵੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਾ ਕਾਲਾਵੇਰਾ ਕਾਤਰੀਨਾ ਮੌਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਈ।

20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 1 ਨਵੰਬਰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 2 ਨਵੰਬਰ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* ਪੂਰਵਹਿਸਪਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਰਦਿਆਂ ਦਾ ਦਿਨ  (ਸਪੇਨੀ)
* ਮੁਰਦਿਆਂ ਦਾ ਦਿਨ  (ਸਪੇਨੀ)
* ਮੂਲ ਮੈਕਸੀਕਨ ਤਿਉਹਾਰ - ਮੁਰਦਿਆਂ ਦਾ ਦਿਨ  (ਸਪੇਨੀ)
* ਮੁਰਦਿਆਂ ਦਾ ਦਿਨ (ਸਪੇਨੀ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਚਮਗਿੱਦੜ

**ਚਮਗਿੱਦੜ** **ਚਿਰੋਪਟੇਰਾ** (; ਯੂਨਾਨੀ ਤੋਂ χείρ - *ਚਿਰ*, "ਹਥ" ਅਤੇ πτερόν - *ਪਟੇਰੋਂ*, "ਪੰਖ") ਗਣ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਲੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਤਣ ਕੇ ਪੰਖ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਐਸੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਥਣਧਾਰੀ ਹਨ ਜੋ ਲੰਮੀ ਅਸਲੀ ਉਡਾਣ ਉੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ 1,240 ਦੇ ਲਗਪਗ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਥਣਧਾਰੀ ਉੱਪਗਣ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਫਲਾਹਾਰੀ ਵੱਡੇ ਚਮਗਿੱਦੜਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਸੁੰਘ ਕੇ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਭਾਲਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜਾ ਸਮੂਹ ਕੀਟਾਹਾਰੀ ਛੋਟੇ ਚਮਗਿੱਦੜਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੂੰਜ ਦੁਆਰਾ ਸਥਿਤੀ ਨਿਰਧਾਰਣ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਭਾਲਦੇ ਹਨ।

## ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 
ਚਮਗਿੱਦੜ ਇੱਕ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਗਪਗ 1100 ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੀਟ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਇਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੰਨ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਕਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਤਰੰਗਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਤਰੰਗਾਂ ਉੱਚ ਆਵ੍ਰਿਤੀ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਆਵ੍ਰਿਤੀ 20,000 ਹਰਡਜ਼ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਤਰੰਗਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਕੀਟ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਮਗਿੱਦੜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ ਤਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਪਤਾ ਲਗਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਟ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚਮਗਿੱਦੜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੰਗਾਂ ਨਾਲ 2 ਤੋਂ 10 ਮੀਟਰ ਤਕ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

File:Bats, Pinjor Garden,Haryana, India 01.JPG| ਚਮਗਿੱਦੜ,ਪਿੰਜੋਰ ਗਾਰਡਨ,ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ

File:Bats, Pinjor Garden,Haryana, India 02.JPG|ਚਮਗਿੱਦੜ,ਪਿੰਜੋਰ ਗਾਰਡਨ,ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥਣਧਾਰੀ
ਗੱਪ

ਮਨਘੜਤ, ਝੂਠੀ ਅਤੇ ਫੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਨਾਮੰਨਣਯੋਗ ਕਥਾ ਜਾਂ ਕਥਨ ਨੂੰ **ਗੱਪ** ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਉਂ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸੱਚੀ ਹੱਡਬੀਤੀ ਘਟਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦੀ ਦੰਦ ਕਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਪੱਖੋਂ ਸਾਂਝ ਹੈ। ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਘੜਤ ਅਤੇ ਅਤਿਕਥਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਪਰ ਗੱਪ ਵਿੱਚ ਅਤਿਕਥਨੀ ਹੀ ਪੂਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ ਨਿਬੜਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੰਦ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵਧਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ