open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ

**ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ** ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਸਾਲ 1993 ਵਿੱਚ ਗਠਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਿਹਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਰਧ-ਨਿਆਇਕ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ 
ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਗਠਨ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪੀੜਨ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।

ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ:

* ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ।

* ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਲੰਘਣਾ ਜਾਂ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਦਖ਼ਲ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਲਿੰਗ-ਅਧਾਰਿਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ।

* ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕਰਨਾ।

* ਕਮਿਸ਼ਨ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਧਾਰਤ ਕਾਨੂੰਨ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।

## ਰਚਨਾ 
ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਇੱਕ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ 4 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜ ਦਾ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਲਈ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇਵੀ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਤ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 3 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣਗੇ।

## ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 
ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਗਠਨ ਹੇਠਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ:

* ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

* ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ।

* ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁੱਦੇ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮੇਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨਾ।

* ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਹਾਤੇ, ਜੇਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰਿਮਾਂਡ ਹੋਮ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕਰਨਾ ਜਿੱਥੇ ਮਹਿਲਾ ਕੈਦੀਆਂ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੇਸ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ।

* ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਔਰਤਾਂ-ਅਧਾਰਿਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ, ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਕਰੋ।

* ਵਿਦਿਅਕ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਜਾਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿਧੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰੋ।

* ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁੱਦੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੀ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਹਿਲਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ
ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ

**ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ** ਜਾਂ **ਬੀ.ਐਮ.ਐਮ.ਏ.** ਜ਼ਕੀਆ ਸੋਮਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ, ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ, ਅਧਿਕਾਰ-ਅਧਾਰਤ ਜਨਤਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਬੀ.ਐਮ.ਐਮ.ਏ. ਜਨਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ

ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 15 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐਮ.ਐਮ.ਏ. ਵਿੱਚ 30,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਬੀ.ਐਮ.ਐਮ.ਏ. ਨੇ 10 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ- '*ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ*' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਕਿ 4,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 82% ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ 78% ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਜ਼ਕੀਆ ਸੋਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ ਕਿ 95.5% ਗਰੀਬ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਸਨਲ ਲਾਅ ਬੋਰਡ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਿਤ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ," ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਜ਼ਕੀਆ ਸੋਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ।

ਨੂਰਜਹਾਂ ਸਫ਼ੀਆ ਨਿਆਜ਼, ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਿਜਾਬ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਬੀ.ਐਮ.ਐਮ.ਏ. ਨੇ ਸ਼ਨੀ ਸ਼ਿੰਗਨਾਪੁਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਮੁਹਿੰਮਾਂ 
### ਤਿੰਨ ਤਲਾਕ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ 
ਬੀ.ਐਮ.ਐਮ.ਏ. ਨੇ ‘ਤਿਹਰੇ ਤਲਾਕ’ (ਮੌਖਿਕ ਤਲਾਕ) ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਸਨਲ ਲਾਅ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਪਾਈ ਹੈ। ਆਖਰਕਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਲਾਕ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 30 ਜੁਲਾਈ 2019 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਨੇ ਤਿੰਨ ਤਲਾਕ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 1 ਅਗਸਤ 2019 ਤੋਂ ਸਜ਼ਾਯੋਗ ਐਕਟ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

### ਹਾਜੀ ਅਲੀ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਦਾਖਲਾ 
ਬੀ.ਐੱਮ.ਐੱਮ.ਏ. ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਹਾਜੀ ਅਲੀ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 26 ਅਗਸਤ 2016 ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਔਰਤ ਕਾਜ਼ੀ 
2016 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ (ਬੀ.ਐਮ.ਐਮ.ਏ.) ਨੇ *ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਨਿਸਵਾਨ* ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮਹਿਲਾ ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹੁਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਜੋ ਫਤਵੇ ਜਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੱਕਤਰਫਾ ਤੀਹਰੇ ਤਲਾਕ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। 'ਨਿਕਾਹ ਹਲਾਲਾ' ਵਜੋਂ, ਅਕਸਰ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ
ਇਸਾਬੈਲ ਮੈਕਸਵੈੱਲ

**ਇਸਾਬੇਲ ਸਿਲਵੀਆ ਮਾਰਗਰੇਟ ਮੈਕਸਵੈੱਲ** (ਜਨਮ 16 ਅਗਸਤ 1950) ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਉੱਦਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖੋਜ ਇੰਜਣ, ਮੈਗੇਲਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਇਕਨਾਮਿਕ ਫੋਰਮ ਦੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਇਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਅਗਸਤ 1950 ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਮੇਸਨ ਲੈਫਿਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜੁੜਵਾਂ ਭੈਣ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਮੈਕਸਵੈਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਅਤੇ ਰੌਬਰਟ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ, ਇੱਕ ਚੈਕੋਸਲੋਵਾਕ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਪਰਾਈਟਰ, ਯਹੂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸਰਬਨਾਸ਼ ਵਿਦਵਾਨ, ਹੂਗੁਏਨੋਟ ਮੂਲ ਦੀ ਸੀ। ਨੌਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਉਸਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਕੇਵਿਨ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਅਤੇ ਇਆਨ ਮੈਕਸਵੈੱਲ, ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਘਿਸਲੇਨ ਮੈਕਸਵੈਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1960 ਤੋਂ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈਡਿੰਗਟਨ ਹਿੱਲ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਰਾਬਰਟ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀ ਪਰਗਾਮੋਨ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਸਥਿਤ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਐਂਗਲੀਕਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਜ਼ਾਬੇਲ ਨੂੰ "ਯਹੂਦੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।"

ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਮਿਲਹੈਮ ਫੋਰਡ ਸਕੂਲ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੇਂਟ ਹਿਲਡਾ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ (ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਲਜ) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, 1972 ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ , ਐਡਿਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਤੋਂ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ (ਫ੍ਰੈਂਚ) ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਮੈਕਸਵੈਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

ਮੈਕਸਵੈਲ ਨੇ ਡੇਲ ਜੇਰਾਸੀ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਡੀਜੇਰਸੀ ਫਿਲਮਜ਼ ਇੰਕ.

ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਡਾਟ-ਕਾਮ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਡੇਵਿਡ ਹੇਡਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। 1996 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।

2007 ਵਿੱਚ, ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਨੇ ਅਲ ਸੇਕੇਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਸੇਕੇਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਦੀਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਪੂਜੂਕਾਰ

**ਪੂਜੂਕਾਰ**, ***ਆ-ਪੂਚੀਕ੍ਵਾਰ***, ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮੱਧ ਅੰਡੇਮਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤੱਟ, ਦੱਖਣੀ ਅੰਡੇਮਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ, ਅਤੇ ਬਾਰਾਤੰਗ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਪੂਚੀਕ੍ਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਅੰਡੇਮਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਜਿਵੇਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਬਸਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ, ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਮਹਾਨ ਅੰਡੇਮਾਨੀ ਸਮੂਹ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਕੁਝ ਬਚੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਅੰਡੇਮਾਨੀਆਂ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਭੇਦ ਗੁਆ ਲਏ ਜੋ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਬਾਇਲੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੂਹ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 1901 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਤੱਕ, ਪੂਚੀਕ੍ਵਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ 50 ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕਬਾਇਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਕਾਫ਼ੀ ਧੁੰਦਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ (ਅਤੇ ਕੁਝ ਅੰਤਰ-ਵਿਆਹ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਕੈਰਨ (ਬਰਮੀ) ਵਸਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋਏ ਸਨ)। ਪੂਚੀਕ੍ਵਾਰ ਕਬੀਲਾ 1931 ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਵਿਆਕਰਣ 
ਮਹਾਨ ਅੰਡੇਮਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਅਗੇਤਰ ਅਤੇ ਪਿਛੇਤਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੂਹਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਂਵ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਨਾਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਇੱਕ ਅਗੇਤਰ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ (ਆਕਾਰ, ਜਾਂ ਕਾਰਜਾਤਮਕ ਸਬੰਧ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ)। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ *aka- ਜੀਭ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਗੇਤਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਦਾਹਰਨ *ਯੋਪ* ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵੱਲੋਂ  ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, "ਨਰਮਲ, ਨਰਮ", ਅਕਾ-ਬੀਅ ਵਿੱਚ:

ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਅਟੱਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਗੇਤਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਕੋਈ "ਸਿਰ" ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ "ਮੇਰਾ, ਜਾਂ ਉਸਦਾ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਡਾ, ਆਦਿ ਸਿਰ" ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ। ਮੂਲ ਪੜਨਾਂਵ ਮਹਾਨ ਅੰਡੇਮਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; Aka-Bea ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਅਗੇਤਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਰਵਨਾਂ):

* ਇੱਕ ਗੱਦੀ ਜਾਂ ਸਪੰਜ *ਓਟ-ਯੋਪ* "ਗੋਲ-ਨਰਮ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿਰ ਜਾਂ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਗੇਤਰ ਤੋਂ।
* ਇੱਕ ਗੰਨਾ *ôto-yop* ਹੈ, "ਲਚਕਦਾਰ", ਲੰਬੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਅਗੇਤਰ ਤੋਂ।
* ਇੱਕ  ਜਾਂ ਪੈਨਸਿਲ ਜੀਭ ਅਗੇਤਰ ਤੋਂ *ਅਕ-ਯੋਪ*, "ਪੁਆਇੰਟਡ" ਹੈ।
* ਇੱਕ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਰੁੱਖ ਅੰਗਾਂ ਜਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਅਗੇਤਰ ਤੋਂ *ਆਰ-ਯੋਪ*, "ਸੜੀ" ਹੈ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, *ਬੇਰੀ-ਨਗਾ* "ਚੰਗੀ" ਪੈਦਾਵਾਰ:

* *un-bēri-ŋa* "ਚਲਾਕ" (ਹੱਥ-ਚੰਗਾ)।
* *ig-bēri-ŋa* "ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਾ" (ਅੱਖ-ਚੰਗਾ)।
* *aka-bēri-ŋa* "ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ" (ਜੀਭ-ਚੰਗੀ।)
* *ot-bēri-ŋa* "ਨੇਕ" (ਸਿਰ/ਦਿਲ-ਚੰਗਾ)

ਅਗੇਤਰ ਹਨ,

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਅੰਡੇਮਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਗਾਜਰ ਪੁਡਿੰਗ

**ਗਾਜਰ ਪੁਡਿੰਗ** ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਲਈ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਮਿੱਠਾ ਪਕਵਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਵਾਦਿਸ਼ਟ ਪੁਡਿੰਗ ਕਿਸੇ ਵੀ  ਭੋਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਇੱਕ ਮਿੱਠੀ ਮਿਠਆਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

1591 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਅੰਜਨ, "ਕੈਰੇਟ ਵਿੱਚ ਪੁਡਿੰਗ" ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ  ਰੂਟ" ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੀਟ, ਸ਼ਾਰਟਨਿੰਗ, ਕਰੀਮ, ਅੰਡੇ, ਸੌਗੀ, ਮਿੱਠਾ ( ਖਜੂਰ ਅਤੇ ਚੀਨੀ), ਮਸਾਲੇ (ਲੌਂਗ ਅਤੇ ਗਦਾ), ਚੂਰੇ ਹੋਏ ਗਾਜਰ ਅਤੇ ਬਰੈੱਡ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਗਾਜਰ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਜਰ ਕੇਕ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਸਨ। ਗਾਜਰ ਪੁਡਿੰਗ ਨੂੰ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ 1876 ਵਿੱਚ ਪਰੋਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਮਿੱਠੇ  ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਗਾਜਰ ਪੁਡਿੰਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਗਾਜਰ ਦੇ ਕੇਕ ਨੂੰ 'ਸਿਹਤ ਭੋਜਨ' ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। *ਜਾਂ ਗਜਰੇਲਾ* ਜਾਂ ਗਾਜਰ *ਦਾ ਹਲਵਾ* (ਗਾਜਰ ਮਿੱਠਾ ਪਕਵਾਨ *)* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਗਾਜਰ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ
ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ

***ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ***  ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ 1996 ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਵਾਦੀ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਲੇਖਕ ਮਾਰਕ ਸ਼ੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਬੀਬੀਸੀ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ *ਕਵੀਨ ਆਫ ਦ ਐਲੀਫੈਂਟਸ* ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ,  ਮੋਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮਹਾਵਤ - ਕਾਜ਼ੀਰੰਗਾ ਦੀ ਪਾਰਬਤੀ ਬਰੂਆ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਪ੍ਰਿਕਸ ਲਿਟਰੇਅਰ ਡੀ ਐਮਿਸ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਥਾਮਸ ਕੁੱਕ ਟ੍ਰੈਵਲ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਪੋਲੋ ਰੱਬ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ

***ਡਾਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਦ ਪੋਲੋ ਗੌਡ*** ਇੱਕ 2018 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਮੀਤੀ ਹੈ - ਰੂਪਾ ਬਰੂਆ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਹੇਮੰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਹੈ।  ਇਹ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜੋ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ  ਮੇਈਟੀ ਘੋੜੇ ( ਮਨੀਪੁਰੀ ਪੋਨੀ ) ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਪੋਲੋ ( Meitei   ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਬਾਰੇ ਹੈ। ) ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ.

ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਗੋਲ ਕੰਗਜੇਈ ( Old Manipuri )  ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਐਂਟੀਕ ਕਾਂਗਲੀਪਾਕ ( ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਨੀਪੁਰ ) ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਭਿਆਸ ਵਜੋਂ ਪੋਲੋ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਜੰਗੀ ਖੇਡ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਖੇਡ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਯੋਧੇ ਆਪਣੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਹ ਮਨੀਪੁਰ ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਪੋਲੋ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਖੇਡਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਵਾਤਾਵਰਣਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਪੋਲੋ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ( ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਨੀਪੁਰ ) ਦੇ ਦੂਰ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਹ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਲਈ ਉੱਥੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। "ਪੋਲੋ ਗੌਡ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ" ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰੂਪਾ ਬਰੂਆ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ.  "ਉਸਨੇ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੀਤੀ ਕੁੜੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ  ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੋਲੋ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਮਾਰਜਿੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ਮੇਤੇਈ ਧਰਮ ( ਸਨਾਮਾਹਿਜ਼ਮ ) ਦੇ *"ਪੋਲੋ ਗੌਡ"*, ਉਸਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੋਲੋ ਖਿਡਾਰੀ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਸਲੀ ਧਰਮ ਦੇ ਪੋਲੋ ਭਗਵਾਨ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ 'ਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਇਹ:

## ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ 
ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਂਟਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

## ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ 
ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 5 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲਾਂ ਵਿੱਚ 6 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।

* ਇੰਫਾਲ 1944
* ਜਪਾਨ ਲੈਂਡਾ ਇੰਫਾਲ
* ਮਨੀਪੁਰੀ ਪੋਨੀ (ਫ਼ਿਲਮ)
* ਮੇਰੀ ਜਾਪਾਨੀ ਭਤੀਜੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪੋਲੋ ਗੌਡ ਆਈਐਮਡੀਬੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ
* ਪੋਲੋ ਗੌਡ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀਆਂ ਬੇਟੀਆਂ   ਵਿਖੇ 
* NYIFF ਵਿਖੇ ਪੋਲੋ ਗੌਡ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ   
* ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਖੇ ਪੋਲੋ ਗੌਡ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2018 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਆਲੂ ਚੋਪ

**ਆਲੂ ਚੋਪ** (, ,  ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਆਲੂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਸਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਸਨੈਕਸ । ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾ ਓਡੀਸ਼ਾ, ਅਸਾਮ, ਝਾਰਖੰਡ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। "ਆਲੂ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਲੂ, ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ "ਚੌਪ" ਦਾ ਮਤਲਬ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕੱਟਲੇਟ ਫਰਿੱਟਰ ਜਾਂ ਕ੍ਰੋਕੇਟ ਹੈ । ਇਸ ਨੂੰ ਮੂਰੀ (ਪੱਫਡ ਰਾਈਸ), ਹਰੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਚਟਣੀ ਅਤੇ ਸਲਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰਮ ਅਤੇ ਗਰਮ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਵਿਕਲਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਲੂ ਟਿੱਕੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਖਾਣਾ
ਸਾਹਿਲਾ ਚੱਢਾ

**ਸਾਹਿਲਾ ਚੱਢਾ** (ਚੱਢਾ ਉਪਨਾਮ *ਚੱਢਾ* ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਸਪੈਲਿੰਗ ਹੈ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਬਕਾ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਖਿਤਾਬਧਾਰਕ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਸਾਹਿਲਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨਿਮਈ ਬਾਲੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਸਾਹਿਲਾ ਨੂੰ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 25 ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ *ਹਮ ਆਪਕੇ ਹੈ ਕੌਨ* ਵਿੱਚ ਰੀਟਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ, ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਦੱਤ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸੁਪਰਸਟਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਬਾਈਕਰਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਵੂਮੈਨ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਿਸਟਸ

**ਬਾਈਕਰਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਵੂਮੈਨ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਿਸਟਸ** (ਸੰਖੇਪ: ਬਾਈਕਰਨੀ  ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਲ-ਵੂਮੈਨ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਕਲੱਬ ਹੈ। ਇਹ 2011 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਪਟੋਲੇ ਅਤੇ ਫਿਰਦੌਸ ਸ਼ੇਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ,  ਅਤੇ 2014 ਤੱਕ ਇਸਦੇ 515 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।   , ਗਰੁੱਪ ਦੇ 2,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।  ਇਸਨੂੰ ਵੂਮੈਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਲ-ਵੂਮੈਨ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵੀ ਹੈ।   

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ 
* 
* 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ
2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਥਲੈਟਿਕਸ - ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੈਰਾਥਨ

ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ **2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਮੈਰਾਥਨ** ਵੀਰਵਾਰ, 14 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਨੂੰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਨਤੀਜੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ - ਅਥਲੈਟਿਕਸ
ਪੂਰਨ ਭਗਤ (ਫ਼ਿਲਮ)

**ਪੂਰਨ ਭਗਤ** ਨਿਊ ਥੀਏਟਰਸ ਲਿਮਟਿਡ ਕਲਕੱਤਾ ਤੋਂ 1933 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਭਗਤੀ ਵਾਲੀ ਬਾਇਓਪਿਕ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਦੇਬਾਕੀ ਬੋਸ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੇ .ਐਲ ਸਹਿਗਲ, ਉਮਾ ਸ਼ਸ਼ੀ, ਕੁਮਾਰ, ਮੋਲੀਨਾ ਦੇਵੀ, ਕੇ .ਸੀ ਡੇ ਅਤੇ ਤਾਰਾਬਾਈ ਨੇ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਭਗਤੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਬੰਗਾਲੀ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਯਮਤ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਥੀਏਟਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਸੀ। ਇਹ "ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਫਲਤਾ" ਸੀ।

## ਸੰਖੇਪ 
ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਰਾਣੀ ਇੱਛਰਾ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਜ ਗੁਰੂ ਨੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਬੱਚਾ, ਪੂਰਨ, ਰਾਜ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਸੌੰਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹੀਪਤ ਸੈਨਾਪਤੀ (ਰਾਜੇ ਦਾ ਜਰਨੈਲ), ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜੇ ਦਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਪੂਰਨ ਦਾ ਜਨਮ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਸਫਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਪੂਰਨ ਦੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਹਰਕਤਾਂ ਬਾਰੇ ਅਫਵਾਹਾਂ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਰਨ ਦੇ ਘਰ ਪਰਤਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ ਲੂਣਾ ਵੀ ਹੈ।

ਲੂਣਾ ਪੂਰਨ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਇਕਦਮ ਘਬਰਾਇਆ ਅਤੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੁਣਾ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੂਰਨ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੂਰਨ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵੱਢਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਚਮਤਕਾਰ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੰਤ, ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ, ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਦੇ ਹੱਥ ਠੀਕ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਗੋਰਖਨਾਥ ਨੇ ਪੂਰਨ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਅਮੇਜ਼ਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਕੇ ਪਰਖਿਆ। ਰਾਣੀ ਸੁੰਦਰਾ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਰਾਜ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸਿਲਵਾਨ ਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਸਿਲਵਾਨ ਨੇ ਰਾਣੀ ਸੁੰਦਰਾ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਗੋਰਖਨਾਥ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁੰਦਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਿਲਵਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਏ। ਸੁੰਦਰਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸਹੁੰ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਗੱਦੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਕਾਸਟ 
* ਕੇਐਲ ਸਹਿਗਲ
* ਉਮਾਸਾਸ਼ੀ
* ਕੁਮਾਰ
* ਮੋਲੀਨਾ ਦੇਵੀ
* ਕੇਸੀ ਡੇ
* ਤਾਰਾਬਾਈ
* ਬਿਕਰਮ ਕਪੂਰ
* ਅਨਵਰੀ ਬੇਗਮ
* ਅੰਸਾਰੀ

## ਜਾਰੀ 
ਬੀ .ਐਨ ਸਿਰਕਾਰ, ਨਿਊ ਥੀਏਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ *ਚੰਡੀਦਾਸ* (ਬੰਗਾਲੀ) (1932) ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸੰਤ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੀ ਕਥਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ "ਮਨੋਦਿੱਤ ਸੰਗੀਤ" ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਹਿੱਟ ਰਹੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਆਰਟ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਮਾਸਟਰਪੀਸ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਈ।

## ਸੰਗੀਤ 
ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਆਰਸੀ ਬੋਰਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਿੱਟ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਰਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਰੁਝਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਹੁਤ ਆਏ ਸਨ।

### ਗੀਤ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*
ਮਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀਆਂ ਦੀ ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ

The **Confederation of Women Entrepreneurs,** (COWE) ਇੱਕ NGO / ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ "ਉਦਮਤਾ ਦੁਆਰਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਉੱਨਤੀ" ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ, 22 ਦਸੰਬਰ 2004 ਨੂੰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਈ.ਐਸ.ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਰੈੱਡੀ ਦੁਆਰਾ ਜੁਬਲੀ ਹਾਲ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ, ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ, ਪੈਕੇਜਿੰਗ, ਨਿਰਮਾਣ, ਰਿਟੇਲਿੰਗ, ਉਦਯੋਗ, ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਦਮੀ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।

COWE ZDH-SEQUA ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।  

ZDH-SEQUA, ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ COWE ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਟੱਡੀ ਟੂਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਮਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, COWE ਨੇ 26-28 ਅਕਤੂਬਰ 2007 ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਨੇਕਲੈਸ ਰੋਡ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਪਾਰ ਮੇਲਾ, COWE ਟ੍ਰੇਡ ਕਾਰਨੀਵਲ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸੀਕਵਲ 2008 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਵਿੱਚ, 25 ਮਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀਆਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਪਾਰਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।   ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ COWE ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ  ਅਲਾਟ ਕੀਤੀਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਸਟੇਟ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ COWE, ਲਈ ਮੇਡਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ    ।

## ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ 
* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸ਼ੈਲਜਾ ਰੈਡੀ
* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਮਨਕੁਮਾਰ
* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਉਮਾਗੁਰਖਾ
* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੌਧਾਮਿਨੀ
* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੰਧਿਆ ਰੈਡੀ
* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਗਿਰਿਜਾ ਰੈਡੀ

## ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ (2016-2017) 
* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਗੀਤਾ ਗੋਟੀ, ਪ੍ਰਧਾਨ
* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਆਰ. ਰਮਾ ਦੇਵੀ, ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ
* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੰਦਨਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੱਤਰ
* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਅਲੂਰੀ ਲਲਿਤਾ, ਸਕੱਤਰ
* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨੀਰਜਾ ਰੈਡੀ, ਜੇ.ਟੀ. ਸਕੱਤਰ
* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਜਯੋਸਤਨਾ ਚੇਰੂਵੂ, ਖਜ਼ਾਨਚੀ
* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਪੀ. ਗਿਰੀਜਾ, ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ

## COWE 'ਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ 
* COWE ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਜ਼ਨਸ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬਿਜ਼ਨਸ-ਟੂ-ਬਿਜ਼ਨਸ ਪੋਰਟਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ ਸਰਕਲ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। BIC ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ COWE ਦੁਆਰਾ ਈਸਟ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (UEL) ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 
* COWE ਨੇ ਇੱਕ ਫੂਡ ਪਾਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ INR 200 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ
ਅਲ ਹਾਚੀ

**ਅਲ ਹਾਚੀ** ਕੱਦੂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕਿਸਮ ਹੈ।

## ਵਰਤੋ 
ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਲਈ **ਅਲ ਹਾਚੀ** ਪੇਠੇ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾਓਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਜ਼ੇ ਪੇਠੇ ਨੂੰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਲ ਹਾਚੀ ਨੂੰ ਮਟਨ, ਰਾਜਮਾ ਦਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁੱਕੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਰਾਗਵਨ ਹਾਚੀ (ਸੁੱਕੇ ਟਮਾਟਰ) ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ
ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਬੈਂਕ

**ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਬੈਂਕ** ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 19 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ 96ਵੀਂ ਜਯੰਤੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਤੱਕ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਬੈਂਕ ਦਾ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਨੂੰ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਰਲੇਵਾਂ ਹੋ ਗਿਆ।

ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਧਾਰ ਦੇਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬੈਂਕ ਨੇ ਹਰੇਕ ਤੋਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਤੀਜਾ ਦੇਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਬੈਂਕ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।

## ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬੈਂਕਿੰਗ 
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 46% ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ਼ 26% ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਖਾਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਨ-ਧਨ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ - ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 60% ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿਸੇ ਬੈਂਕ, ਇੱਕ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਯੂਨੀਅਨ, ਇੱਕ ਸਹਿਕਾਰੀ, ਡਾਕਘਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਮਾਈਕ੍ਰੋਫਾਈਨੈਂਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਖਾਤਾ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਹੈ।

## ਉਦੇਸ਼ 
ਬੈਂਕ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਮਾਮੂਲੀ ਰਿਆਇਤ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਬੈਂਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉੱਦਮੀ ਹੁਨਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ, ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਖਿਡੌਣੇ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਟਰੈਕਟਰ ਚਲਾਉਣ ਜਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਮੁਰੰਮਤ ਵਰਗੇ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।

ਬੈਂਕ ਦੇ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਗਾਹਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ 
ਬੈਂਕ ਦੀਆਂ 103 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਬੈਂਕ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਮੁੰਬਈ-ਨਰੀਮਨ ਪੁਆਇੰਟ, ਸੈਂਟਰਲ ਮੁੰਬਈ-ਘਾਟਕੋਪਰ, ਠਾਣੇ, ਪੁਣੇ, ਪਟਨਾ, ਨੋਇਡਾ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਪੰਚਕੂਲਾ, ਕੋਚੀ, ਵਡੋਦਰਾ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਇੰਦੌਰ, ਭੋਪਾਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ-ਨਹਿਰੂ ਪੈਲੇਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ-ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਸਨ। ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਗੁੜਗਾਉਂ, ਪਟਨਾ, ਰਾਂਚੀ, ਰਾਏਪੁਰ, ਗੁਹਾਟੀ, ਸ਼ਿਮਲਾ, ਸ਼ਿਲਾਂਗ, ਗੰਗਟੋਕ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ, ਚੇਨਈ, ਕੋਇੰਬਟੂਰ, ਮਦੁਰਾਈ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ, ਮੰਗਲੌਰ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ, ਜੈਪੁਰ, ਅਲਵਰ, ਧੌਲਪੁਰ, ਕੋਮਰਗਿਰੀ, ਕਾਕੀਨਾਡਾ, ਗੋਆ-ਪੰਜੀਨ, ਅਗਰਤਲਾ, ਆਗਰਾ, ਹਰਿਦੁਆਰ, ਕਾਨਪੁਰ, ਲਖਨਊ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਡੋਡਾਪਾਲਿਆ, ਕੁਟੀਆਤੂ, ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਅਤੇ ਮੈਸੂਰ।

ਇਸ ਬੈਂਕ ਦੇ ਐਸ.ਬੀ.ਆਈ. ਵਿੱਚ ਰਲੇਵੇਂ ਦਾ ਮਤਲਬ 103 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ
ਆਂਚਲ (ਨਾਮ)

**ਆਂਚਲ** ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਪਨਾਮ ਜਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਾਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ

* ਰਾਜੀਵ ਆਂਚਲ (ਬੀ. ਭਾਰਤ), ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ , ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ ਜੋ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ
* ਆਂਚਲ ਜੋਸਫ਼ (ਜਨਮ 3 ਜਨਵਰੀ 1987 ਭਾਰਤ), ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਡਲ ਵੀ ਹੈ
* ਆਂਚਲ ਸੱਭਰਵਾਲ (ਜਨਮ 29 ਅਗਸਤ 1986), ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ
* ਆਂਚਲ ਅਚਨ (ਜਨਮ 1770-80), ਆਂਚਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਤ
* ਆਂਚਲ ਸੋਨਕਰ (ਜਨਮ 1960), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ
ਚੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ

**ਚੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ** (ਜਨਮ **ਚੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇਗੀ**, 28 ਮਾਰਚ 1942 – 10 ਜਨਵਰੀ 2016) ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਲੋਕ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਚਾਲਕ ਸਨ।

ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸਨੂੰ "ਉਤਰਾਖੰਡ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਾ " ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਰਾਹੀ ਦਾ ਜਨਮ ਚੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇਗੀ ਦਿਲਬਰ ਸਿੰਘ ਨੇਗੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਮੌਦਾਦਸੂਨ ਦੇ ਇੱਕ ਗਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਵਿੱਚ ਪੌੜੀ ਦੀ ਨਈਅਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ *ਘੜਿਆਲ* ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਨੇ *ਪਹਾੜੀ* (ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ) ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ *ਜਾਗਰ* ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਗਾਇਕ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ।

ਰਾਹੀ ਨੇ *ਪਹਾੜੀ* ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਸਿੱਖੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਗੀਤ, ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼, ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਖੀਆਂ। ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਥਕੁਲੀ, ਡਮਰੂ ਅਤੇ ਹੁਰਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਆਲ.ਇੰਡੀਆ.ਰੇਡੀਓ. ਲਖਨਊ ਲਈ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1966 ਵਿੱਚ, ਰਾਹੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ (ਗੀਤ) "ਦਿਲ ਕੋ ਉਮਾਲ" (ਦਿਲ ਦਾ ਆਊਟਪੋਰਿੰਗਜ਼) ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਕਵੀ ਕਨ੍ਹਈਆਲਾਲ ਡੰਡਰੀਆਲ ਲਈ ਰਚਿਆ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ *ਰਾਹੀ* (ਯਾਤਰੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਪਤਨੀ ਸੁਧਾ ਨੇਗੀ, ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ (ਵੀਰੇਂਦਰ ਨੇਗੀ, ਮਹਿੰਦਰ ਨੇਗੀ, ਸਤੀਸ਼ ਨੇਗੀ, ਅਤੇ ਰਾਕੇਸ਼ ਭਾਰਦਵਾਜ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ (ਨਿਧੀ ਠਾਕੁਰ) ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਾਇਨ, ਕੰਪੋਜ਼ਿੰਗ, ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣਾ, ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਹੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰੇਂਦਰ ਨੇਗੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਾਹੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬੇਟੇ, ਰਾਕੇਸ਼ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਭਾਰਤੀ ਰੌਕ-ਪੌਪ ਬੈਂਡ ਯੂਫੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਲਕਾਰ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀ, ਪਹਾੜੀ ਸੋਲ ਦੁਆਰਾ ਰਾਹੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉੱਤਰਾਖੰਡੀ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਰੀਮੇਕ ਅਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮਰਹੂਮ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
* ਮੋਹਨ ਉਪਰੇਤੀ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਕਲਾ ਸਨਮਾਨ
* ਡਾ: ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਨੌਟਿਆਲ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
* *ਗੜ੍ਹ ਭਾਰਤੀ*, ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਸਭਾ ਸਨਮਾਨ ਪੱਤਰ (1995)
* ਮੋਨਲ ਸੰਸਥਾ, ਲਖਨਊ ਸਨਮਾਨ ਪੱਤਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਮਲਹਾਰ ਕੋਲੀ

**ਮਲਹਾਰ** ਜਿਸ ਨੂੰ **ਪਨਭਰੇ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਗੁਜਰਾਤ,  ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੋਆ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਕੋਲੀ ਜਾਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਜਾਤੀ ਹੈ। ਮਲਹਾਰ ਕੋਲੀ **ਯਸਕਰ** ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਗੜ੍ਹ, ਤੋਰਨਾ ਅਤੇ ਰਾਜਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜਾਂ ਕਿਲ੍ਹੇਦਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ **ਤਰਪਾ ਡਾਂਸ** ਹੈ। ਉਹ ਵਾਘੋਵਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ।

ਮਲਹਾਰ ਕੋਲੀ ਦਾਹਾਨੂ ਦੇ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪੁਜਾਰੀ ਹਨ ਜੋ 1343 ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਯਾਬਾ ਮੁਕਨੇ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੂਲ ਅਤੇ ਵੰਡ 
ਮਲਹਾਰ ਕੋਲੀਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਇਦ ਜਾਂ ਤਾਂ (i) ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਸ਼ਬਦ 'ਮਾਲਾ' ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪਹਾੜੀ ਜਾਂ (ii) 'ਕੋਲੀ ਦੇਵਤੇ ਮਲਹਾਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ' ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਵਰਣਨ ਤੋਂ।

ਮਲਹਾਰ ਕੋਲੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਠਾਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਾਲਘਰ, ਦਾਹਾਨੂ, ਵਾਡਾ, ਜਵਾਹਰ, ਵਸਈ ਅਤੇ ਭਿਵੰਡੀ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।

## ਕਬੀਲੇ 
ਮਲਹਾਰ ਕੋਲੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਬੀਲੇ ਇੱਥੇ ਹਨ:
 

## ਵਰਗੀਕਰਨ 
ਮਲਹਾਰ ਕੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ  ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲੇ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਲਹਾਰ ਕੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ  ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਛੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ (ਓਬੀਸੀ) ਜਾਤੀ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ 
* ਕਾਲੂਰਾਮ ਢੋਡਡੇ, ਭੂਮੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ 

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲੀ ਉਪਜਾਤੀਆਂ
ਨੰਗਲ ਸਿਰੋਹੀ

thumb| ਪਿੰਡ ਦੇਵਤਾ ਬਾਬਾ ਕਾਲੀਆ ਟੋਡਾ ਦਾ ਮੰਦਰ
**ਨੰਗਲ ਸਿਰੋਹੀ**, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਸ਼ੇਖਾਵਤੀ ਰਾਜਪੂਤ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਹਵੇਲੀਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 9.5 ਕਿਲਮੀਟਰ ਅਤੇ ਨਾਰਨੌਲ ਤੋਂ 15.5 ਕਿਲਮੀਟਰ ਦੱਖਣੀ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਨੰਗਲ-ਸਿਰੋਹੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਖੋਸਾ ਗੋਤਰ ਦੇ ਅਹੀਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਡੇਰੋਲੀ ਅਹੀਰ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ। 500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਿੰਡ ਨੰਗਲ ਸਿਰੋਹੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 148 ਬੀ 'ਤੇ ਮਹਿੰਦਰ ਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਨਾਰਨੌਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ 1526 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਡਰੋਲੀ ਅਹੀਰ ਤੋਂ ਆਏ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੋਕ ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਠੋਕ ਹਰਬਖਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਤੇ ਨਾਰਨੌਲ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ।

### ਹਵੇਲੀਆਂ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਕਲਾ 
ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜੈਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸਿੰਧੂ ਜਾਟ ਸ਼ਾਸਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰਮ ਸੰਵਤ 1959 (1902 ਈ.) ਵਿੱਚ, ਲਾਲਾ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਨੇ ਸ਼ੇਖਾਵਤੀ ਰਾਜਪੂਤ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਹਵੇਲੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਅਣਗਹਿਲੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਵੇਲੀਆਂ ਕਲਾਤਮਕ ਉੱਤਮਤਾ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਜਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।

## ਸੱਭਿਆਚਾਰ 
ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 8916 ਹੈ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ 4786 ਚੋਣ ਵੋਟਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੋਸੇ ਗੋਤਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਹੀਰ ਜਾਤੀ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਹੈ। ਅਹੀਰ ਜਾਤੀ ਦੇ 1400 ਪਰਿਵਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ 80% ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਜਾਤ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸਨਵਲੋਦੀਆ ਭਾਰਦਵਾਜ ਗੋਤਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 120 ਪਰਿਵਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਵਾਹੀਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਕੋਲ ਜੱਦੀ-ਪੁਸ਼ਤੀ ਵਾਹੀਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਹੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਜਾਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵਿਰਾਸਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਹੀ ਖਰੀਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮਾਧੋਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਹਰਿਆਣਾ
* ਚੁੰਨਮਲ ਹਵੇਲੀ
* ਧਰਮਪੁਰਾ ਹਵੇਲੀ
* ਗ਼ਾਲਿਬ ਕੀ ਹਵੇਲੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਅੰਗਲਾ ਦੇਵੀ

**ਅੰਗਲਾ ਦੇਵੀ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਅੰਗਲਾਮਨ** ਅਤੇ **ਅੰਗਲਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ  ਹੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲੂ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ *ਕਵਲ ਦੇਵੀਮ, ਇੱਕ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦੇਵੀ* ਵਜੋਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਹਿਲੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਾਨਤਾ ਹੈ।

## ਦੰਤਕਥਾ 
ਅੰਗਲਮਨ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਮਾਂ ਦਾ ਇਹ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਰੂਰ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦੇਵੀ ਵੀ ਹੈ।

ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਿਰ ਵੱਢਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਪਾਲ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਅੰਗਲਾ ਅੰਮਾਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

 ਦੰਤਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਭੈਰਵ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਚੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਹੰਕਾਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਛਤਾਵਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਭਟਕਦੇ ਤਪੱਸਵੀ (ਭਿਕਸ਼ੂ) ਬਣਨ ਅਤੇ ਖੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।

ਅੰਗਲਮਨ ਦੀ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਵਾਂ ਸਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧ ਗਈ ਤੇ ਸਿਰ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਬਾਂਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਜੋ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਉਹ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਪਾਲ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਅੰਗੀਕੁਲਾ ਤੀਰਥਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਠੰਡਕਾਰੁਨਯਮ ਤੀਰਥ ਵਿਖੇ ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਆਇਆ ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਭੋਜਨ ਖਿਲਾਰਿਆ ਅਤੇ ਕਪਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹੱਥ ਛੱਡ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਈ। ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅੰਗਲਾਮਨ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੱਜੀ ਲੱਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕਪਾਲ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਅੰਗਲਾਮਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੰਦਿਰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਵਿੱਲੂਪੁਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗਿੰਗੀ ਤਾਲੁਕ ਵਿੱਚ ਮੇਲਮਾਲਯਾਨੂਰ ਵਿਖੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਗਲਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਮੰਦਿਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਇਸਾਕੀ
* ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ
* ਸ਼ੀਤਲਾ
* ਸੁਦਲਾਈ ਮਦਨ

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
* ਡਬਲਯੂ.ਟੀ. ਐਲਮੋਰ, *ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਦੇਵਤਾ।*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਦੇਵਤੇ
ਵਿਠਲਭਾਈ ਹਵੇਲੀ

**ਵਿਠਲਭਾਈ ਹਵੇਲੀ** ਵਾਸੋ, ਖੇੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ *ਹਵੇਲੀ*ਹੈ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਦੇ ਖੰਭਿਆਂ, ਖਿੜਕੀਆਂ ਦੇ ਫਰੇਮ, ਬੀਮ, ਛੱਤ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਹਵੇਲੀ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਿਵਲ ਇਮਾਰਤ ਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਹਵੇਲੀ *ਨੂੰ* 1999 ਅਤੇ 2001 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਹੈ।

## ਇਮਾਰਤ ਕਲਾ 
ਹਵੇਲੀ ਇੱਕ ਚੌਰਸ ਚਬੂਤਰੇ ਉੱਤੇ ਬਣੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮਹਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਇਮਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਬੀਮ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਚੂਨੇ ਨਾਲ ਪਲਾਸਟਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੱਕੜ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਖਿੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਕੋਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਕੜ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੀਕ ਉੱਕਰੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਾਲਕੋਨੀਆਂ ਅਤੇ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਲੀ-ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਅਗਲਾ ਹਿੱਸਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਲਿੰਟਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਣੇਸ਼ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। *ਹਵੇਲੀ* ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਹੜਾ ਥੰਮਾਂ ਨਾਲ *ਵਰਾਂਡੇ* ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਭੂਮੀਗਤ ਟੈਂਕ ਹੈ। ਹੇਠਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਵੇਸਟਿਬੂਲ ਅਤੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਕਮਰੇ ਹਨ। ਅੰਦਰਲੇ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਨੀਂਹਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਕੈਪੀਟਲ ਅਤੇ ਬਰੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪੈਟਰਨਾਂ ਨਾਲ ਬਾਰੀਕ ਉੱਕਰੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੇਠਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀ ਵਾਲੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਦੇ ਫਰੇਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਮੂਨਿਆਂ ਨਾਲ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ।

ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਮੁੱਖ ਹਾਲ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਛੱਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਦਾਰ, ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੈਟਰਨਾਂ ਨਾਲ ਝੂਠੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਹਨ। ਦੂਸਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਹਾਲ ਦੀ ਛੱਤ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਨਾਲ ਜੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਕੁਝ ਫੁੱਲਦਾਰ ਨਮੂਨਿਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਲਕੋਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰੀਆਂ ਲੱਕੜ ਦੇ ਸਟਰਟਸ ਅਤੇ ਬਰੈਕਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੱਖਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਪਾਸੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਮੇਜ਼ਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਹਾਲ ਹੈ। ਝੂਲੇ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਉੱਕਰੀਆਂ ਕੜੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਦਕਸ਼ਿਨ: ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਤੇ ਕਥਾ ਕਹਾਣੀਆਂ

***ਦਕਸ਼ੀਨ: ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਤੇ ਕਥਾਵਾਂ ਰੀਟੋਲਡ***  ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ 15 ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਤਿਨ ਕੁਸ਼ਲੱਪਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰੀ ਸਤਾਰਕਰ (ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵਰ ਚਿੱਤਰ) ਅਤੇ ਈਸ਼ਾ ਨਗਰ (ਕਵਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ) ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2023 ਵਿੱਚ ਪਫਿਨ ਇੰਡੀਆ (ਪੇਂਗੁਇਨ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਦਾ ਇੱਕ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।    ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਦੂਗਰਾਂ, ਦੇਵਤੇ, ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ, ਪਰੀਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਸਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਸਥਾਨਕ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਗਾਏ ਗਏ ਗੀਤ, ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹਾਸਰਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਹਨ।    

## ਕਹਾਣੀਆਂ 
# ਮਾਈਨਾਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ
# ਬਾਲਾ ਨਗਮਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
# ਵਿਸ਼ਾਲ ਲਾਲ ਕੰਗਾਰੂ, ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ
# ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਢੋਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
# ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ
# ਬਿੱਲੀ ਅਤੇ ਮੱਖੀ ਦੀ ਸੁਆਦੀ ਕੌਂਗੀ
# ਗਾਂ ਅਤੇ ਬਾਘ
# ਸੱਤ ਪਰੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ
# ਆਖਰੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
# ਕੰਜੂਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
# ਜੰਗਲ ਨਦੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
# ਲੜਕੇ ਦੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
# ਚੰਗੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
# ਚੰਦਰਮਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ
# ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨਦੀ

## ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ 
ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮਿਡ-ਡੇਅ ਦੀ ਸੰਮੋਹਿਨੀ ਘੋਸ਼ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਕੁਸ਼ਲੱਪਾ ਦੀ ਲਿਖਤ ਆਪਣੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਖੋਜ ਦੁਆਰਾ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਐਚਟੀ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ਵੇਤਾ ਸ਼ਰਨ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਥਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਸਣ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਨਿਤਿਨ ਕੁਸ਼ਲੱਪਾ ਐਮਪੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਨਤਮ ਕਿਤਾਬ 'ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ 15 ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਥਸ ਐਂਡ ਫੇਬਲਜ਼ ਰੀਟੋਲਡ'। ਪਫਿਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ (ਪੈਨਗੁਇਨ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਛਾਪ), ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦੁਸ਼ਟ ਜਾਦੂਗਰਾਂ, ਦੇਵਤੇ, ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਰੀਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ, ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਸਟਾਰ ਆਫ਼ ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਸੀਪੀ ਬੇਲੀਅੱਪਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ,ਨਿਤਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਤੂਫ਼ਾਨ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਅਚਾਨਕ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨੈਤਿਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਸਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਾਲਗ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਨਾਗਰਿਕ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਬਣਨ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਪ੍ਰਤਾਪ ਗੌਰਵ ਕੇਂਦਰ

thumb|250x250px| 28 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਉਦਘਾਟਨ
**ਪ੍ਰਤਾਪ ਗੌਰਵ ਕੇਂਦਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੀਰਥ**, ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਦੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਗਰ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਵੀਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਮਿਤੀ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ ਹੈ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਪ੍ਰਤਾਪ ਗੌਰਵ ਕੇਂਦਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੀਰਥ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਟਰਨ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ, 2002 ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਮਿਤੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ 25 ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਬਜਟ 100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ। ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਲਈ ਪੈਸਾ ਸੰਘ ਦੇ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸੰਘ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਮੋਹਨ ਭਾਗਵਤ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਇਸ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

### ਸਥਿਤ 
ਪ੍ਰਤਾਪ ਗੌਰਵ ਕੇਂਦਰ ਮਨੋਹਰਪੁਰਾ ਨੇੜੇ ਬੜਗਾਓਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਗਰ ਹਿੱਲਜ਼ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਦੈਪੁਰ ਸਿਟੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਨੌਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਆਕਰਸ਼ਣ 
thumb| ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੀ ਮੂਰਤੀ
ਪ੍ਰਤਾਪ ਗੌਰਵ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਇੱਕ ਬੈਠੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੀ 57 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਧਾਤੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਦੀ 12 ਫੁੱਟ ਦੀ ਧਾਤੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵੀ ਹੈ।
thumb| ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ
ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੇਵਾੜ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਤੀਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਸਨੂੰ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਘਟਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਕਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਮੂਵਿੰਗ ਚਿੱਤਰ, ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ।

ਬੱਪਾ ਰਾਵਲ, ਹਾਦੀ ਰਾਣੀ, ਪੰਨਾ ਦਾਈ ਅਤੇ ਰਾਣਾ ਸੰਘਾ ਵਰਗੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਲੜੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੈਲਰੀਆਂ ਹਨ. ਭਗਤੀ ਧਾਮ ਦੇ ਨੌਂ ਮੰਦਰ ਹਨ।
thumb| ਭਗਤੀ ਧਾਮ

## ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ 
# ਰਾਜਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ
# ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ
# ਭਾਮਾਸ਼ਾਹ ਮਾਰਕੀਟ ਅਤੇ ਫੂਡ ਕੋਰਟ
# ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਾਟਰ ਸ਼ੋਅ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮੋਤੀ ਮਾਗਰੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦੈਪੁਰ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ
ਲਦਾਖ਼ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ

thumb| ਲੇਹ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸਮੋਚੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਚਾਮ ਡਾਂਸ
**ਲਦਾਖ਼ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ** ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਦਾਖ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲਦਾਖ਼ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਰਮ, ਨਾਚ, ਸੰਗੀਤ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਗੁਆਂਢੀ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਲਦਾਖ਼ੀ ਲਦਾਖ਼ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਲਦਾਖ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਖਟੋਕ ਚੇਨਮੋ, ਚਾਮ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਲਦਾਖ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੇਮਿਸ ਸੇਚੂ ਅਤੇ ਲੋਸਰ ਹਨ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
[thumb| [ਲੇਹ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]]
ਲਦਾਖ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਲਦਾਖ਼ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਰਹੱਦ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸਿਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਪਰ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪੁਨਰਗਠਨ ਐਕਟ (2019) ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੂੰ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਦਾਖ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ 1947 ਤੋਂ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਲਦਾਖ਼ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਅਤੇ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੀ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਘਾਟੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਠੰਡਾ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਭੂਗੋਲ ਬੰਜਰ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਾਟੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਧ, ਨੁਬਰਾ, ਚਾਂਗਥਾਂਗ ਅਤੇ ਜ਼ਾਂਸਕਰ ਦੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਲਦਾਖ਼ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਰਮ, ਨਾਚ, ਸੰਗੀਤ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਗੁਆਂਢੀ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ।

## ਭਾਸ਼ਾ 
thumb|257x257px| ਲਦਾਖ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਲਦਾਖ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਲਦਾਖ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ **ਬੋਧੀ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਭਗ 110,826 ਲੋਕ ਲਦਾਖ਼ੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਲਦਾਖ਼ੀ ਨੇ ਰੇਸ਼ਮ ਮਾਰਗ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੱਬਤੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
thumb| ਜਬਰੋ ਡਾਂਸ

## ਪਕਵਾਨ 
[thumb| [ਥੁਕਪਾ]]
ਲਦਾਖ਼ੀਭੋਜਨ ਤਿੱਬਤੀ ਭੋਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਮ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਕਵਾਨ*ਥੁਕਪਾ,* ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨੂਡਲ ਸੂਪ ਅਤੇ *ਤਸਪਾ*, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਦਾਖ਼ੀਵਿੱਚ *ਨੰਗਾਪੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,* ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਜੌਂ ਦਾ ਆਟਾ ਹੈ। ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਲਦਾਖ਼ੀਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ *ਸਕਯੂ* ਅਤੇ *ਚੂਤਗੀ*, ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਸੂਪ ਪਾਸਤਾ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਕਵਾਨ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮੀਟ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ *ਸਕਿਊ* ਅਤੇ ਪੱਤੇਦਾਰ ਹਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ*ਚੁਟਗੀ* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਆਮ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
thumb| ਲਾਮਾਯੁਰੂ ਮੱਠ

*

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
 

* ਲੱਦਾਖ
* ਲੱਦਾਖ ਦਾ ਸੰਗੀਤ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ

**ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ** ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਭਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੋਰ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਿੱਤ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
* ਸਾਬਿਤ੍ਰੀ ਮਿੱਤਰਾ
* ਸ਼ਸ਼ੀ ਪੰਜਾ

## ਜਾਣ-ਪਛਾਣ 
ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਮਹਿਲਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਉਹਨਾਂ ਆਬਾਦੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿੰਗ, ਉਮਰ, ਅਪਾਹਜਤਾ ਜਾਂ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਅੱਤਿਆਚਾਰ, ਅਣਗਹਿਲੀ ਜਾਂ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਪਈਆਂ ਆਬਾਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਪਾਹਜ ਵਿਅਕਤੀ, ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਅਕਤੀ, ਬੇਘਰ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਨਸ਼ਾ/ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਲਤ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਭਾਗ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਕੰਟਰੋਲਰ ਬੋਰਡ 
* ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ
* ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਤਸਕਰੀ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ
* ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ
* ਅਪਾਹਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਜ ਕਮਿਸ਼ਨ
* ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰਾਜ ਕਮਿਸ਼ਨ
* ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ
* ਵੈਗਰੈਂਸੀ ਲਈ ਕੰਟਰੋਲਰ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ
* ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਬੋਰਡ
* ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਕਾਸ ਬੋਰਡ
* ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਮਹਿਲਾ ਵਿਕਾਸ ਅੰਡਰਟੇਕਿੰਗ
* ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਜ ਸਰੋਤ ਕੇਂਦਰ
* ਰਾਜ ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੋਸਾਇਟੀ
* ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਰ.ਆਰ.ਆਰ.ਆਈ
* ਕੰਨਿਆਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਲਪ

## ਹਵਾਲੇ
ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ

**ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ** ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ, ਸਾਲ 1993 ਵਿੱਚ ਗਠਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ, ਇੱਕ ਅਰਧ-ਨਿਆਂਇਕ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ 
ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਗਠਨ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਕਮਿਸ਼ਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪੀੜਨ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ।

ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ:

* ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ।

* ਸੰਬੰਧਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਲੰਘਣਾ ਜਾਂ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਦਖਲ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਲਿੰਗ-ਅਧਾਰਿਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ।

* ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕਰਨਾ।

* ਕਮਿਸ਼ਨ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਧਾਰਤ ਕਾਨੂੰਨ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।

ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕੋਵਿਡ ਲਾਕਡਾਊਨ ਦੌਰਾਨ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਣਵਾਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। 

## ਰਚਨਾ 
ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਇੱਕ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ 4 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜ ਦਾ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਲਈ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕਿਰਨਮਈ ਨਾਇਕ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ।   ਉਹ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, 3 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣਗੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ
ਚਿਕਨ ਟਿੱਕਾ

**ਚਿਕਨ ਟਿੱਕਾ** ਇੱਕ ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਡੀ ਰਹਿਤ ਚਿਕਨ ਦੇ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗੀਠੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲੇ ਅਤੇ ਦਹੀ (ਦਹੀਂ) ਵਿੱਚ ਮੈਰੀਨੇਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਰਕੋਲ ਉੱਤੇ - ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਡੀ ਰਹਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ।

ਸ਼ਬਦ *ਟਿੱਕਾ*  ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਬਿੱਟ" ਜਾਂ "ਟੁਕੜੇ"। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸੰਸਕਰਣ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਾਲ-ਗਰਮ ਕੋਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗਰਿੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅੰਤਰਾਲਾਂ 'ਤੇ *ਘਿਓ* (ਸਪੱਸ਼ਟ ਮੱਖਣ) ਨਾਲ ਬੁਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਗਾਤਾਰ ਹਵਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰੇ ਧਨੀਏ ਅਤੇ ਇਮਲੀ ਦੀ ਚਟਨੀ ਨਾਲ ਪਿਆਜ਼ ਦੀਆਂ ਰਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਨਿੰਬੂ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਚਿਕਨ ਟਿੱਕਾ ਮਸਾਲਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਚਿਕਨ *ਟਿੱਕਾ* ਸਿਜ਼ਲਰ ਇੱਕ ਡਿਸ਼ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਚਿਕਨ *ਟਿੱਕਾ* ਪਿਆਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਰਮ ਪਲੇਟ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨ ਰੂਪ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਾਰਸੀ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਪਕਵਾਨ) ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿਕਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੀਫ ਅਤੇ ਲੇਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ 

ਤਸਵੀਰ:Chicken_Tikka_Kebab.jpg|alt=Chicken tikka kebab|ਚਿਕਨ ਟਿੱਕਾ ਕਬਾਬ
ਤਸਵੀਰ:Chicken_tikka_biryani.jpg|alt=Chicken tikka biryani|ਚਿਕਨ ਟਿੱਕਾ ਬਿਰਿਆਨੀ
ਤਸਵੀਰ:Chicken_Tikka,_Delhi_style_(14023948639).jpg|alt=Chicken tikka served in New Delhi|ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਚਿਕਨ ਟਿੱਕਾ
ਤਸਵੀਰ:Chk_Tikka.jpg|alt=Indian chicken tikka with salad|ਸਲਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਚਿਕਨ ਟਿੱਕਾ
ਤਸਵੀਰ:Zeera-chicken-tikka.jpg|alt=Chicken tikka zeera|ਚਿਕਨ ਟਿੱਕਾ ਜ਼ੀਰਾ
ਤਸਵੀਰ:Chicken-Tikkasm.jpg|alt=Chicken tikka served in Assam, India| ਆਸਾਮ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ  ਪਰੋਸਿਆ ਗਿਆ ਚਿਕਨ ਟਿੱਕਾ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਨੀਰ ਟਿੱਕਾ
* ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨ
* ਬਟਰ ਚਿਕਨ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਖਾਣਾ
ਧਰਮਚੱਕਰ

thumb|240x240px| ਧਰਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਾ ਚੱਕਰ
**ਧਰਮਚੱਕਰ** ਜਾਂ **ਧਰਮ ਦਾ ਚੱਕਰ** ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ, ਜੈਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਧਰਮਚੱਕਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜਾਵਟ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵ੍ਯੁਪਦੇਸ਼ 
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਂਵ*ਧਰਮ* (ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ; ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ, ਰੱਖਣਾ', ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ 'ਜੋ ਸਥਾਪਿਤ ਜਾਂ ਪੱਕਾ ਹੈ'। ਇਹ ਵੈਦਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ*ਧਰਮਨ* ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ- ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਧਾਰਕ, ਸਮਰਥਕ" ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੈਦਿਕ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਟ ਦੇ ਇੱਕ ਪਹਿਲੂ ਵਜੋਂ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ 
[thumb|240x240px| [ਧੋਲਾਵੀਰਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਦਸ ਸਿੰਧੂ ਅੱਖਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੋਲਾਵੀਰਾ ਸਾਈਨਬੋਰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]]
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ। ਮਾਧਵਨ ਅਤੇ ਪਾਰਪੋਲਾ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਹੀਏ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਕਸਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਧੋਲਾਵੀਰਾ ਸਾਈਨ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਦਸ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਸੂਰਜੀ ਡਿਸਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਹੀਏ ਦਾ ਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਤਰਾ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਨੂੰ "ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅੱਖ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਇੱਕ ਅੱਖ (ਕਕਸ਼ੂ) ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਚੱਕਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗੁਣ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪਹੀਏ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
[thumb|300x300px| ਪਦਮਸੰਭਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਧਰਮਚਕਰ। [ਰੇਵਾਲਸਰ ਝੀਲ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ]]
[thumb|256x256px| ਉਪਾਸਕ ਅਤੇ ਧਰਮਚੱਕਰ, [ਸਾਂਚੀ|ਸਾਂਚੀ ਸਤੂਪ, ਦੱਖਣੀ ਚਿਹਰਾ, ਪੱਛਮੀ ਥੰਮ੍ਹ।]]
thumb| ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਮੂਲ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਸਾਰਨਾਥ ਤੋਂ। ਇਸ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਧਮਾਚੱਕਰ (ਪੁਨਰਗਠਨ) ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।
[thumb| ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੱਥ ਦਾ ਪਹੀਆ, [ਕੋਣਾਰਕ ਸੂਰਜ ਮੰਦਿਰ।]]

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਚਿਰਸ਼੍ਰੀ ਅੰਚਨ

**ਚਿਰਾਸ਼੍ਰੀ ਅੰਚਨ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਲੂ, ਕੰਨੜ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਚਿਰਾਸ਼੍ਰੀ ਅੰਚਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੁਲੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਬਿਲਵਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮਧੂਸੂਦਨ ਅੰਚਨ ਅਤੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਮਧੂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

## ਫ਼ਿਲਮ ਕਰੀਅਰ 
ਉਸਨੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਵੁੱਡ ਫਿਲਮ *ਪਵਿੱਤਰਾ* (2016) ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੱਲੀ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਜਵਲ ਕੁਮਾਰ ਅਟਾਵਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ *ਰਾਮਬਾਰੂਤੀ* (2016) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।   ਚਿਰਾਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ *ਆਮੇ ਅਥਾਦੈਥੇ* (2016) ਅਤੇ *ਕਲਪਨਾ 2* (2016) ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 

ਚਿਰਸ਼੍ਰੀ ਅਰਾਵਿੰਦ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ *ਹੁਲੀਰਾਯਾ* (2017) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।  ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ *ਉਡੂੰਬਾ* ਸੀ। 

ਉਸ ਨੇ ਯੇਂਦਮੁਰੀ ਵੀਰੇਂਦਰਨਾਥ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਦੁਪੱਤਲੋ ਮਿੰਨਾਗੁ (2019) ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
## ਇਨਾਮ 
ਚਿਰਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ 2016 ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੁਲੂ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ 'ਵਿਊਅਰਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਚਿਰਾਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਰੈੱਡ ਐਫਐਮ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪਵਿੱਤਰਾ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ 

## ਹਵਾਲੇ 
### ਸਰੋਤ 
# Aame Athadaithe - Rediff ਪੰਨੇ 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕਰਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ

right|thumb|240x240px| ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਕਲਾਕਾਰ।
ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਨਾਚ ਅਤੇ ਕਠਪੁਤਲੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾਵਾਂ ਹਨ।

## ਮੈਸੂਰ ਖੇਤਰ 
### ਕੁਨੀਠਾ: ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਨਾਚ 
ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਰਸਮੀ ਨਾਚਾਂ ਨੂੰ *ਕੁਨੀਠਾ* ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਨਾਚ ਡੋਲੂ ਕੁਨੀਠਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਚ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਾਇਨ ਅਤੇ ਸਜੇ ਢੋਲ ਦੀ ਬੀਟ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਰੂਬਾ ਗੌੜਾ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੋਲੂ ਕੁਨੀਠਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਡਰੱਮ ਬੀਟਸ, ਤੇਜ਼ ਹਰਕਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮੂਹ ਬਣਤਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

**ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ**

ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਨਾਟਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਕੰਨੜ ਪਾਠ ਮਾਨਸੋਲਾਸਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

### ਡੋਲੂ ਕੁਨੀਠਾ 
thumb|227x227px| ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਢੋਲ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
[alt=Colourfully-dressed women dancing|thumb| [ਡੋਲੂ ਕੁਨੀਠਾ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]]
ਇਹ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨਾਚ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਡੋਲੂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਰੂਬਾ ਗੌੜਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ 16 ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਢੋਲ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੱਚਦੇ ਸਮੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਲਾਂ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਤਾਲਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਢੰਗ ਬੁਣਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਾਕ ਸਧਾਰਨ ਹਨ; ਸਰੀਰ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੰਗੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਧੋਤੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਾਲੀ ਚਾਦਰ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੇ.ਐਸ. ਹਰੀਦਾਸ ਭੱਟ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੋਲੀ ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਮਾਸਕੋ, ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਦ, ਵਾਈਬੋਰਗ, ਆਰਚੈਂਜਲਸਕ, ਪਸਕੋਵ, ਮਰਮਾਂਸਕ, ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਅਤੇ ਨੋਵੋਗਰਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
thumb| ਭਰਤ ਨਾਟਿਆ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ
thumb| ਸੁਗੀ ਕੁਨੀਠਾ
thumb|200x200px| ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਕਠਪੁਤਲੀ।

### ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਾਰਿਜਾਥਾ 
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪਾਰਿਜਾਥਾ ਉੱਤਰੀ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥੀਏਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਅਤੇ ਬਾਇਆਲਤਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

### ਲਾਵਣੀ 
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇਹ ਲੋਕ ਨਾਚ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
thumb|240x240px| ਚਰਿੱਤਰ ਮੇਕਅੱਪ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ।
thumb| ਤੋਗਾਲੂ ਗੋਮਬੇਯਾਤਾ, ਕਰਨਾਟਕ ਤੋਂ ਸ਼ੈਡੋ ਕਠਪੁਤਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕਰਨਾਟਕ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ