open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਖੇਸ

[alt=A stout cloth used for bedding and wrap (shawl)|thumb|ਖੇਸ (ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪਤਲਾ [ਕੰਬਲ, ਇਹ ਇੱਕ ਹੈਂਡੂਮ ਡੈਮਾਸਕ ਕੱਪੜਾ ਹੈ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]]
**ਖੇਸ** (ਪੰਜਾਬੀ: ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ:کھیس, ਗੁਰਮੁਖੀ: ਖੇਸ ) (ਪੰਜਾਬੀ ਉਚਾਰਨ: [kʰeːsː]) ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਤਲੇ ਸੂਤੀ ਕੰਬਲ ਵਾਲਾ ਕੱਪੜਾ ਹੈ; ਇਹ ਕੰਬਲਾਂ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਲਪੇਟਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਡੈਮਾਸਕ ਕੱਪੜਾ ਹੈ।ਖੇਸ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੋਟੇ ਸੂਤੀ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਸ ਇੱਕ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਢਿੱਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੇਸ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੱਪੜਾ ਹੈ,ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਖੇਤਰ ਜੋ ਇਸਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ, ਸਗੋਂ 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੋਟੇ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਖੇਸ ਇੱਕ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਵਸਤੂ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਢੱਕਣ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੋਟੇ ਸੂਤ ਦੇ ਬਣੇ ਮੋਟੇ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਉੱਤੇ ਲੈਣ ਅਤੇ ਥੱਲ ਵਿਛਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਖੇਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਖੇਸ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜੇ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪੁਰਸ਼, ਇਸਤਰੀ, ਸੰਤ, ਮਹਾਤਮਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਸ ਉੱਪਰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਰੁਪਇਆ ਰੱਖ ਕੇ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵਿਆਹਾਂ ਸਮੇਂ ਮਿਲਣੀ ਦੀ ਤਸਮ ਵੀ ਖੇਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਖੇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੁਲਾਹੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਸ ਦੀ ਤਾਣੀ ਤਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਤਾਣੀ ਨੂੰ ਪਾਣ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਕੁੰਬਲ ਉੱਪਰ ਖੇਸ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਖੇਸ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬਣਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਡੱਬਾ ਖੇਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਦੋ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਸੂਤ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰਖਾਨੇ ਦਾ ਖੇਸ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਖੇਸ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਲੋਕ ਜਿਆਦਾ ਉੱਪਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਖੇਸ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਮਜਨੂੰ ਖੇਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਬੁਲਬੁਲ ਚਸ਼ਮ ਖੇਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁਣਤੀ ਵੱਖਰੀ-ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਬਦਾਮੀ ਰੰਗ ਦੀ ਕਪਾਹ ਦੇ ਖੇਸ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਖੀ ਖੇਸ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਨੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਖੇਸਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਤੇ ਬੁੰਬਲ ਵੱਟੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਖੇਸਾਂ ਦੀ ਬੁੰਬਲਾਂ ਦੀ ਜੰਜੀਰੀ ਵੀ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੁੰਬਲ ਹੋਰ ਹੰਢਣਸਾਰ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।

ਹੁਣ ਖੇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਕੰਬਲਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਖੇਸ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਤੇ ਖੋਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ।

## ਉਤਪਾਦਨ 
### ਭਾਰਤ 
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

### ਪਾਕਿਸਤਾਨ 
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਦੱਖਣੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ( ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਮੁਲਤਾਨ, ਅਤੇ ਚੋਲਿਸਤਾਨ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਸਿੰਧ ( ਨਸੇਰਪੁਰ, ਸਹਿਵਾਨ ਸ਼ਰੀਫ ਅਤੇ ਠੱਟਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮਗਹਰ ਮਹਾਉਤਸਵ

**ਮਗਹਰ ਮਹਾਉਤਸਵ**, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਗਹਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਉਤਸਵ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ (ਯੂ.ਪੀ.), ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਭਾਗ (ਯੂ.ਪੀ.) ਅਤੇ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਨਗਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 1937 ਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰਈਸ ਜੱਗੂਲਾਲ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦੁਆਰਾ ਕਬੀਰ ਨਿਰਵਾਣ ਮੇਲਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1955-56 ਵਿੱਚ ਖਲੀਲਾਬਾਦ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਨੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਮੇਲਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਮਜੀਦ ਅਲੀ, ਜਗਨਨਾਥ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਮੁਨਸ਼ੀ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੈਨੇਜਰ ਪੰਡਿਤ ਰਾਮਨਾਥ ਚੌਬੇ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 1987 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਖਲੀਲਾਬਾਦ ਦੇ ਐਸਡੀਐਮ ਸ੍ਰੀ ਆਰ ਸੀ ਪੀ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਇਲਾਕਾ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਬਾਕਾਇਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਬਸਤੀ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਸ੍ਰੀ ਪੰਕਜ ਅਗਰਵਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਬੀਰ ਨਿਰਵਾਣ ਮੇਲੇ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕਬੀਰ ਮਹਾਉਤਸਵ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ | ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਗਹਰ ਬਸਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ.

ਮਹਾਉਤਸਵ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ. ਕਵੀ ਸੰਮੇਲਨ, ਭਜਨ, ਲੋਕ ਗਾਇਨ, ਕੱਵਾਲੀ ਅਤੇ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮੇਲਾ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਵਪਾਰੀ ਆਪਣੇ ਸਟਾਲ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।

2012 ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਕਾਰਨ ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਬਜਟ ਮੁੱਦੇ ਕਾਰਨ ਮਗਹਰ ਮਹਾਉਤਸਵ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਾਲੀਆ ਸੰਸਕਰਨ 
### 2021 
2021 ਮਗਹਰ ਮਹਾਉਤਸਵ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਤ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਕਬੀਰ ਉਤਸਵ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 23-25 ਫਰਵਰੀ 2021 ਵਿਚਕਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

### 2020 
2020 ਮਗਹਰ ਮਹਾਉਤਸਵ ਦਾ ਆਯੋਜਨ 12-18 ਜਨਵਰੀ 2020 ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਹਾਉਤਸਵ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਬਸਤੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਨਿਲ ਸਾਗਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ ਸੁਪ੍ਰੀਆ ਰਾਵਤ ਅਤੇ ਮਾਡਲ-ਡਾਂਸਰ ਅੰਸ਼ਿਕਾ ਤਿਆਗੀ ਨੇ ਮਹਾਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਪਰਫਾਰਮ ਕੀਤਾ।

### 2019 
2019 ਮਗਹਰ ਮਹਾਉਤਸਵ ਦਾ ਆਯੋਜਨ 12-18 ਜਨਵਰੀ 2019 ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਵੀ ਸੰਮੇਲਨ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਗਾਇਕਾਂ ਨੀਟੂ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਉਪੇਂਦਰ ਲਾਲ ਯਾਦਵ ਵੱਲੋਂ ਜਵਾਨੀ ਬਿਰਹਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।

### 2016 
2016 ਮਗਹਰ ਮਹਾਉਤਸਵ ਦਾ ਆਯੋਜਨ 12-18 ਜਨਵਰੀ 2016 ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਹਾਉਤਸਵ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਨ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

### 2015 
2015 ਮਗਹਰ ਮਹਾਉਤਸਵ 12-18 ਜਨਵਰੀ 2015 ਦੌਰਾਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਗੋਰਖਪੁਰ ਮਹਾਉਤਸਵ

## ਹਵਾਲੇ
ਸਿੰਧੀ ਮੋਜਾਰੀ

thumb| ਸਿੰਧੀ ਮੋਜਾਰੀ
**ਸਿੰਧੀ ਮੋਜਾਰੀ** (ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ **ਮੋਜਾਰੀ** ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਚਮੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਚਮੜੇ ਜਾਂ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਦੇ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਢਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਮੇਖਾਂ, ਗਊਰੀ ਸ਼ੈੱਲ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ, ਘੰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵਸਰਾਵਿਕ ਮਣਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਤਲੇ ਤੱਕ ਬੰਧਨ ਸੂਤੀ ਧਾਗੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚਮੜੇ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਉਤਪਾਦ ਰੇਂਜ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਧਾਗੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਤਪਾਦ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਚਾਰ ਅਤੇ ਨਸਲੀਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ 'ਤੇ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦਾ ਚੰਦਨ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 200 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਹੈ। ਬੋਧੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਤੀਸਰੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੱਟੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਪਹਿਨਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਆਮ ਸਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜੇ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ। ਜੈਨ ਸਾਹਿਤ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੁੱਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਚਮੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਗਾਵਾਂ, ਮੱਝਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਲਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।

## ਮੂਲ 
ਮੋਜਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਰੰਗਾਂ, ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲੀਮ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਸ਼ਲਵਾਰ ਕਮੀਜ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਜੁੱਤੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਬੀਬੀਸੀ ਕਲਚਰ - ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੋਜਾਰੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ
* ਖੁੱਸਾ ਦੀ ਦੁਕਾਨ - ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਖੁੱਸਾ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਗਲ ਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੁੱਤੀ
ਦਿਲਰੁਬਾ

**ਦਿਲਰੁਬਾ** ( **ਦਿਲਰੂਪਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਇਹ ਏਸਰਾਜ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਵਰਗਾਕਾਰ ਰੈਜ਼ੋਨੈਂਸ ਬਾਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਲਰੁਬਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਇਹ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀਟਲਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ" ਗੀਤ ਵਿੱਚ)।

## ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ 
ਯੰਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਦਿਲਰਬਾ/ਦਿਲਰੁਬਾ ( *ਦਿਲਰੁਬਾ* ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਉਹ ਜੋ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।"

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਰਵਾਇਤੀ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦਿਲਰੁਬਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਗਭਗ 300 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 10ਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰੇ ਤਾਊਸ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ( *ਖਾਲਸਾ* ) ਲਈ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣਾ ਵਧੇਰੇ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਉੱਪਰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਮੂਲ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ੱਕ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕੀਰਤਨੀਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਈ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਰਾਗੀ, ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਮਹੰਤ ਗੱਜਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਦਿਲਰੁਬਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿਲਰੂਬਾ ਇਸਦੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਵਕਰ ਕਾਰਨ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, 2006 ਤੋਂ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ( ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ) ਵਿੱਚ ਰਾਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸਦਾ ਪੁਨਰ-ਉਭਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਉਸਾਰੀ 
ਯੰਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧਮ ਆਕਾਰ ਦੀ ਸਿਤਾਰ ਵਰਗੀ ਗਰਦਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 20 ਧਾਤੂ ਫਰੇਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਪਲੇਸਮੈਂਟ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਰਦਨ ਵਿੱਚ 12-15 ਹਮਦਰਦੀ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਰੈਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਲਰੁਬਾ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਤਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਸਤਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਸਾਊਂਡਬੋਰਡ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਖੱਲ ਦਾ ਇੱਕ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ ਟੁਕੜਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੰਗੀ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ, ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਜਾਂ ਧੁਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਾਜ਼ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਲੌਕੀ ਚਿਪਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਖਿਡਾਰੀ ਗੋਡਿਆਂ ਟੇਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਲੇਅਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਹਮਣੇ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ, ਸਾਜ਼ ਦੀ ਗਰਦਨ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਝੁਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਜ਼ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲੰਬਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਰੇਟਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।  ਖਿਡਾਰੀ ਪੋਰਟਾਮੈਂਟੋ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨੋਟ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਸਲਾਈਡ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ
ਰਿਚਰਡ ਨੀਲ

**ਰਿਚਰਡ ਐਡਮੰਡ ਨੀਲ** (ਜਨਮ 14 ਫਰਵਰੀ, 1949) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹੈ ਜੋ 1989 ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ  ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, 1989 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ ਦੂਜੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਜੋਂ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ, ਵਿੱਚ ਸਪਰਿੰਗਫੀਲਡ, ਵੈਸਟ ਸਪਰਿੰਗਫੀਲਡ, ਪਿਟਸਫੀਲਡ, ਹੋਲੀਓਕ, ਅਗਾਵਾਮ ਅਤੇ ਚਿਕੋਪੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵੈਸਟਫੀਲਡ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਰਾਜ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੇਂਡੂ ਹੈ। ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ, ਨੀਲ 2013 ਤੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨ ਦਾ ਡੀਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਹਾਊਸ ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨ ਦਾ ਵੀ ਡੀਨ ਹੈ।

ਨੀਲ 1979 ਤੋਂ 1983 ਤੱਕ ਸਪਰਿੰਗਫੀਲਡ ਸਿਟੀ ਕਾਉਂਸਿਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ, 1983 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ ਸਪਰਿੰਗਫੀਲਡ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 1988 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸਭਾ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਲਗਭਗ ਨਿਰਵਿਰੋਧ ਸੀ, ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ।

ਨੀਲ ਨੇ 2019 ਤੋਂ ਹਾਊਸ ਵੇਜ਼ ਐਂਡ ਮੀਨਜ਼ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੋਣਵੇਂ ਮਾਲੀਆ ਮਾਪਦੰਡਾਂ 'ਤੇ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਯੂਐਸ-ਆਇਰਲੈਂਡ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਦਾਰ ਵੋਟਿੰਗ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ, ਪਰ ਗਰਭਪਾਤ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੱਧਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਨੀਲ ਨੂੰ ਆਇਰਿਸ਼ ਅਮਰੀਕਨ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰਾਣੀ ਤਾਜ

**ਰਾਣੀ ਤਾਜ** ( ਉਰਦੂ : رانی تاج ) (ਜਨਮ 3 ਅਕਤੂਬਰ 1993) ਬਰਮਿੰਘਮ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਢੋਲ ਵਾਦਕ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਿਡਲੈਂਡਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ 2010 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਿਹਾਨਾ ਦੇ ਗੀਤ " ਰੁਡ ਬੁਆਏ " ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਵਾਇਰਲ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ 'ਰਾਣੀ' ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਪਨਾਮ ਨਾ ਸਿਰਫ ਫਸਿਆ ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸਦਾ ਸਟੇਜ ਨਾਮ ਬਣ ਗਿਆ।

ਬੀਬੀਸੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਮੀਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੰਗਲਾ ਡੈਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਉਜੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਾਣੀ ਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਸਨ ਜੋ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਲਈ ਬਰਮਿੰਘਮ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਰਾਣੀ ਦੀ ਮਾਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ। ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ। ਰਾਣੀ ਤਾਜ ਦਾ ਜਨਮ 1993 ਵਿੱਚ ਬਰਮਿੰਘਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵ 
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਢੋਲ ਵਜਾਇਆ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਾਜ਼ ਵਿਓਲਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸਾਖੀ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਢੋਲ ਬਲਾਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਢੋਲ ਵਜਾਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਢੋਲ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਢੋਲ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖ ਸਕੇ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਢੋਲ ਬਲਾਸਟਰਜ਼ ਦੇ ਗੁਰਚਰਨ ਮੱਲ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਾਏ ਗਏ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਢੋਲ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ। ਗੁਰਚਰਨ ਮੱਲ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਢੋਲਕ ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਗਰੁੱਪ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਪਾਇਨੀਅਰ ਸਨ ਅਤੇ ਮਿਡਲੈਂਡਜ਼ ਨੂੰ ਹਿੱਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭੰਗੜਾ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਢੋਲ ਬਲਾਸਟਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਰਾਣੀ ਨੇ ਭੰਗੜਾ ਡਾਂਸ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ। ਹੋਰ ਤਜਰਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਣੀ ਨੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਰਗੇ ਜਨਤਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਰੈਗੂਲਰ ਢੋਲ ਵਾਦਕ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੇ ਯੂਟਿਊਬ ਵੀਡੀਓ ਦੇ ਵਾਇਰਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਭ ਬਦਲ ਗਿਆ।

## ਢੋਲੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ 
ਬਰਮਿੰਘਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਮੈਥਵਿਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੁਰਚਰਨ ਮੱਲ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਢੋਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਜੱਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਨਾ ਸਿਰਫ ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਜੱਜ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਦਿਨ ਸੀਨੀਅਰ ਪੈਨਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਜੱਜ ਵੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪੰਜਾਬ ਪੋਰਟਲ 'ਤੇ ਰਾਣੀ ਬਾਰੇ ਲੇਖ 
* ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ 'ਤੇ ਢੋਲ ਦੀਵਾ
* ਰਾਣੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਬਲਾਗ 
* ਯੂਟਿਊਬ ਲਿੰਕ
* ਯੂਟਿਊਬ ਲਿੰਕ
* ਰਾਣੀ ਤਾਜ è su Facebook
* ਯੂਟਿਊਬ ਲਿੰਕ
* ਯੂਟਿਊਬ ਲਿੰਕ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਆਰਗਨ (ਕੱਪੜਾ)

**ਆਰਗਨ** (ਜਿਸਨੂੰ **ਐਗੋਨ, ਅਗਰੂਨ** **ਜਾਂ** **ਪਾਰਸਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਾਲ ਵਰਗਾ ਕੱਪੜਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਹਾਜੋਂਗ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਸੀ, ਖਾਸ ਮੌਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਰਗਨ ਸ਼ਟਲ-ਬੁਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ, ਸਮਮਿਤੀ ਪੈਟਰਨ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕਲ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਰੰਗੀਨ ਰੇਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਰਗੋਨ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਬਗਲੇ, ਬੱਤਖ ਅਤੇ ਮੋਰ ਵਰਗੇ ਪੰਛੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵਰਗੇ ਦਰੱਖਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾ ਗਏ। ਇਹ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵਾ ਬੋਰੋਸ ਵਰਗਾ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਥਿਨ
* ਦੁਪੱਟਾ
* ਸਬੈ
* ਹਾਜੋਂਗ ਲੋਕ

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਸਰੋਤ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਧਮੇਲ

***ਧਮਾਲ*** (), ***ਧਮੇਲ*** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (), ਮੌਜੂਦਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮੈਮਨਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਿਲਹਟ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸ਼ਬਦ, *ਧਮਾਲ ਜਾਂ ਧਮੇਲ*, ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੀਰਭੂਮ ਦੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀ ਚੰਡੀਦਾਸ, ਚਟਗਾਉਂ ਦੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀ ਦੌਲਤ ਵਜ਼ੀਰ ਬਹਿਰਾਮ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਚਟਗਾਉਂ ਦੇ ਕਵੀ ਦੌਲਤ ਕਾਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਧਾਰਮਣ ਦੱਤਾ ਅਤੇ ਅਰਕੁਮ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਲਹਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਧਮੇਲ ਨਾਚ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਘੇਰਾਬੰਦੀ 
ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਰਦੰਗਾ, ਕਰਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤਕ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਚ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨਰ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਡਾਂਸ ਫਾਰਮ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਚੇਅਰ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਡਾਂਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡਾਂਸਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਨੱਚ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਬੀਟਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਚ ਰੂਪ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹੱਤਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਬੀਟ 'ਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾਉਂਦੀਆਂ, ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੀਤ ਪਹਿਲਾਂ ਨੇਤਾ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੀਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਆਮ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਟੈਂਪੋ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਇੱਕ ਸਿਖਰ ਤੱਕ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰੇਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਪਾਨ, ਸੁਰਾਖ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਚਾਹ ਲੈ ਸਕਣ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕੇਰਲ ਸਾੜ੍ਹੀ

thumb| ਕੇਰਲਾ ਸਾੜੀ ਪਹਿਨੀ ਔਰਤਾਂ
**ਕੇਰਲ ਸਾੜ੍ਹੀ** (ਸੈੱਟ-ਸਾੜੀ) () ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੱਪੜਾ ਹੈ।

## ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਆਥੁਮ 
thumb| 2-ਪੀਸ ਸਾੜੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਔਰਤਾਂ, ਕੇਰਲਾ ਮੂਰਲ, 1730 ਈ.
ਇਹ ਇੱਕ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ *ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਆਥਮ* ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਆਥਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਆਥਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋ-ਟੁਕੜੇ ਕੱਪੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੇਰਲਾ ਸਾੜੀ ਨੂੰ ਦੋ-ਟੁਕੜੇ ਮੁੰਡਮ ਨੀਯਾਥਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਨਵੀ ਡ੍ਰੈਪ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਕੇਰਲਾ ਸਾੜ੍ਹੀ ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਆਥਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਮਲਿਆਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ  ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਆਥਮ ਵਜੋਂ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਬਚੇ ਹੋਏ ਮੱਧਕਾਲੀ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ-ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਇੱਕ-ਪੀਸ ਮੁੰਡਮ, ਸਿੰਗਲ-ਪੀਸ ਸਾੜ੍ਹੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਓਵਰ-ਲੈਪਿੰਗ ਪਲੇਟ ਹਨ ਜੋ ਅੱਜ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਡਾਂਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ-ਪੀਸ ਮੁੰਡਮ-ਨੇਰੀਆਥਮ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਕੇਰਲਾ ਸਾੜੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ।

## ਬੁਣਾਈ ਕੇਂਦਰ 
ਬਲਰਾਮਪੁਰਮ, ਚੇਂਦਾਮੰਗਲਮ ਅਤੇ ਕੁਥਮਪੁਲੀ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾੜੀ ਬੁਣਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਕਲੱਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਟੈਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕਸਾਵੂ ਸਾੜੀਆਂ ਦੀ ਬੁਣਾਈ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ ਜੋ ਇਸਦੀਆਂ ਚਿੱਟੇ ਸੂਤੀ ਜਾਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। .

ਬਲਰਾਮਪੁਰਮ ਕਲੱਸਟਰ ਦੇ ਬੁਣਕਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਸਾਵੂ ਸਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੰਡੂ ਬੁਣਦੇ ਹਨ। ਬਲਰਾਮਪੁਰਮ ਕਲੱਸਟਰ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਿਨਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੂਤੀ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਧਾਗੇ ਤੋਂ ਬੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਮੰਗਲ, ਦੂਜਾ ਸਮੂਹ, ਸੂਤੀ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਧਾਰੀਦਾਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਬੁਣਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਲਰਾਮਪੁਰਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ ਪਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਘੱਟ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਨਾਲ. ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੇਦਾਮੰਗਲਮ ਵਿੱਚ ਬੁਣਾਈ ਨੂੰ ਪਾਲੀਅਮ ਕਬੀਲੇ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਲੀਥ ਅਚਨਸ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੋਚੀ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਚੇਂਦਮੰਗਲਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੇਵਾਂਗਾ ਚੇਤਰੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ। ਕੁਥਮਪੁਲੀ ਕਲੱਸਟਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 500 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਮੈਸੂਰ ਤੋਂ ਕੇਰਲ ਆਏ ਸਨ। ਕੁਥਮਪੁਲੀ ਦੇ ਜੁਲਾਹੇ ਕੋਚੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਆਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਬੁਣਦੇ ਸਨ। ਕੁਥਮਪੁਲੀ ਬੁਣਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਦੂਜੇ ਦੋ ਕਲੱਸਟਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪੈਟਰਨ, ਬਾਰਡਰ ਅਤੇ ਨਮੂਨੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹਿਰਾਵਾ 
thumb| ਤਿਰੂਵਤੀਰਕਲੀ ਡਾਂਸਰਾਂ ਨੇ ਕੇਰਲ ਸਾੜੀ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕੇਰਲਾ ਸਾੜੀ ਨੂੰ ਮਲਿਆਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹਿਰਾਵਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਰਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਾਦੇ ਚਿੱਟੇ ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਥਮ ਦੇ ਉਲਟ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਅਪੀਲ ਮਲਿਆਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਆਈ ਹੈ। ਸਾੜ੍ਹੀ ਓਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰਮ ਪਸੰਦੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਰਾਜਾ ਰਵੀ ਵਰਮਾ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਥਮ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਕਈ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਆਥੁਮ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ 'ਨਿਵੀ ਸਾੜੀ' ਜਾਂ 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਰੇਪ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਹਿੰਦੀ ਨੀਵੀ ਸਾੜੀ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਾੜ੍ਹੀ
* ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਆਥੁਮ
* ਮੁੰਡੂ

## ਨੋਟਸ 
https://www.keralasaree.com
ਪਿਸ਼ਾਵਰੀ ਚੱਪਲ

ਪਿਸ਼ਾਵਰੀ **ਚੱਪਲ** ( Pashto   , ਉਰਦੂ : پیشاوری چپل) ਪਸ਼ਤੂਨਾਂ ਦੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ਤੂਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੁੱਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ *ਚੱਪਲ* ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਫਲਿਪ-ਫਲੌਪ ਜਾਂ ਸੈਂਡਲ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰੀ *ਤਸਪਲੇ* (ਪਸ਼ਤੋ: **څپلی** ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੁੱਤੀਆਂ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਲਵਾਰ ਕਮੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਰਸਮੀ ਤੌਰ' ਤੇ ਪਹਿਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਰਾਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੈਂਡਲ ਜਾਂ ਚੱਪਲਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਵਰਣਨ 
 ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ ਪਿਸ਼ਾਵਰੀ ਚੱਪਲ]]
ਇਹ ਇੱਕ ਅਰਧ-ਬੰਦ ਜੁੱਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਚੌੜੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਬਕਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅੱਡੀ ਦੀ ਪੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚਮੜੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਇਕੱਲਾ ਅਕਸਰ ਟਰੱਕ ਦੇ ਟਾਇਰ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਕਢਾਈ ਵਾਲੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜੋ ਜੁੱਤੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਿੱਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿਸ਼ਾਵਰੀ ਚੱਪਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਨਸ ਨਾਲ ਪਹਿਨਣਾ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਰੁਝਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ। ਈ-ਕਾਮਰਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਧੀ ਹੋਈ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਦੁਬਈ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਪੇਸ਼ਾਵਰੀ ਚੱਪਲ ਨਰਮ ਚਮੜੇ ਤੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਰਬੜ ਦੇ ਟਾਇਰ ਸੋਲ ਉੱਤੇ ਸਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮੱਗਰੀ ਸਸਤੀ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੁੱਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਮੜੇ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਆਕਾਰ ਤੱਕ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ, ਪਿਸ਼ਾਵਰੀ ਚੱਪਲ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਫੈਸ਼ਨ ਬਹਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਈ ਜਦੋਂ ਸਰ ਪਾਲ ਸਮਿਥ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਈ, ਜੋ £300 ਵਿੱਚ ਵਿਕ ਗਈ।  ਇਸ ਨਾਲ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਆਈਆਂ ਕਿ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਟੀਸ਼ਨਰਾਂ ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਉਪਾਅ ਮੰਗਣ ਲਈ Change.org ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪੌਲ ਸਮਿਥ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਜੁੱਤੀ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਇਹ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ "ਪਿਸ਼ਾਵਰੀ ਚੱਪਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ" ਸੀ।

2015 ਵਿੱਚ ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੱਪਲ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਸਕਰਣ 'ਕਪਤਾਨ ਚੱਪਲ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ ਚੱਪਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੂੰ ਰੁਪਏ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਸੱਪ ਦੀ ਖੱਲ ਦੀ ਚੱਪਲ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ 50,000 ਜੁਰਮਾਨਾ

## ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਿਸ਼ਾਵਰੀ ਚੱਪਲ 
ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੁੱਤੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨੂਰੂਦੀਨ ਸ਼ਿਨਵਾਰੀ ਨੇ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਜੋੜਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖਾਨ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀ ਪਤਨੀ ਰੇਹਮ ਖਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਫੈਸ਼ਨ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੋਚਰੀ ਅਤੇ ਚੈਪਟਰ 13, ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪੇਸ਼ਾਵਈ ਚੱਪਲ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਖਤੂਨ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਨਜ਼ਰ

[thumb|220x220px| [ਤੁਰਕੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨਜ਼ਰ ਬੋਨਚੁਗੁ (ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ  ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪੱਥਰ)]]
ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ  ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵੇਖੇੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦਾ  ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਈ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਈਰਖਾ ਜਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ **ਨਜ਼ਰ ਲਾਉਣਾ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੇ ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ  ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਵੀਤ,ਨਜ਼ਰ ਬੱਟੂ , ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਪ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੋਟਕੇੇ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਆਦਿ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਰਾਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਨਜ਼ਰ ਬੱਟੂ

thumb|270x270px|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਜਾਇਆ ਟਰੱਕ, ਇੱਕ ਕਾਲੀ ਜੁੱਤੀ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ਰ ਬੱਟੂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
**ਨਜ਼ਰ ਬੱਟੂ** (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ: नज़र बट्टू ਜਾਂ نظر بٹو) ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ, ਸੁਹਜ ਬਰੇਸਲੇਟ, ਟੈਟੂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਪੈਟਰਨ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀ ਅੱਖ (ਜਾਂ ਨਜ਼ਰ) ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ **ਚਸ਼ਮ ਨਜ਼ਰ** () ਜਾਂ **ਨਜ਼ਰ ਕੁਰਬਾਨੀ** () ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੂਲ ਦੇ ਚਸ਼ਮ-ਏ-ਬਦ-ਦੂਰ () ਦਾ ਹਿੰਦੀ-ਉਰਦੂ ਨਾਅਰਾ ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਕਿਸਮਾਂ 
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਬੱਟੂ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਦਾਗ ਜਾਂ ਨੁਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨ (ਹਿੰਦੀ-ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾ ਟੀਕਾ, ਪੁਸ਼ਤੋ ਵਿੱਚ ਤੋਰ ਖਾਲ) ਕਿਸੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਜਾਂ ਗਰਦਨ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਘਰ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸਰੀਰਕ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਨੁਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਰਪੇਟ ਜਾਂ ਸਾੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਵਾਰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਰੰਗ ਜਾਂ ਸਿਲਾਈ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਵੀਜ਼ - ਕੁਝ ਤੁਰਕੀ ਨਜ਼ਾਰ ਬੋਨਕੁਗੁ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਧਾਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਵੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸਿਲੰਡਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੀ ਆਇਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) - ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹਨ। ਕੁਝ ਨਜ਼ਰ ਬੱਟੂ ਤਾਵੀਜ਼ ਖੇਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਮਾਊਂਟ ਕੀਤੇ ਚੀਤੇ ਦੇ ਨਹੁੰ ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਚੰਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਸ ਨਾਜ਼ਰ ਬੱਟੂ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਵਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਥੁੱਕਣਾ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ) ਥੁੱਕਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿਰਾਦਰ ਅਤੇ ਅਪੂਰਣਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਜ਼ਰ ਤੋਂ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ੍ਹ 'ਤੇ ਕਾਲੇ ਧੱਬੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਚੰਗੇ ਅਰਥ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬੁਰੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਜ਼ਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ "ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ" ਪਿਆਰ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 
   
File:India-shop-chili-peppers-and-limes.jpg    
File:India-shop-balls-and-leaves.jpg    
File:India-house-shoes-on-wall.jpg    
File:India-truck-axel-with-painted-face.jpg   

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਚਸ਼ਮੇ ਬਦੂਰ
* ਨਜ਼ਰ (ਤਾਵੀਜ਼)

## ਹਵਾਲੇ
ਗਜਰਾ

thumb| ਗਜਰਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜੂੜੇ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
thumb| ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਗਜਰੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
**ਗਜਰਾ** ਇੱਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ, ਵਿਆਹਾਂ, ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਮੇਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਗੁਲਾਬ, ਕ੍ਰਾਸੈਂਡਰਾ ਅਤੇ ਬਾਰਲੇਰੀਆ ਵੀ ਗਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਨ 'ਤੇ ਅਤੇ ਬਰੇਡ ਕੋਇਲਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨਾਲ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਵੀ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਜਰਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਹੈ। ਗਜਰਾ ਇੱਕ ਗਹਿਣਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਇੱਕ ਹੇਅਰ ਸਟਾਈਲ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬਨ ਨੂੰ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਜਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਹਿਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮੋਤੀ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Ajanta Paintings.jpg|ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜੈਸਮੀਨ ਗਜਰਾ ਨੂੰ ਹੇਅਰ ਬਨ, ਗੁਪਤਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ:Green Tara. Sumtsek hall at Alci monastery, Ladakh, ca. 11th century.jpg|ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਬਨ ਦੁਆਲੇ ਚਮੇਲੀ ਗਜਰਾ ਨਾਲ ਹਰੀ ਤਾਰਾ । ca 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ
ਤਸਵੀਰ:Kuchipudi Performer DS.jpg|ਗਜਰੇ ਨਾਲ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਡਾਂਸਰ।
ਤਸਵੀਰ:Sitara Thobani Odissi classical dance mudra India (10).jpg|ਰਵਾਇਤੀ ਨਕਲ ਗਜਰਾ *ਸ਼ੋਲਾਪੀਠ* ਪੌਦੇ-ਅਧਾਰਤ ਸਪੰਜਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਡੀਸੀ ਡਾਂਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ:Gaye holud.jpg| *ਹਲਦੀ, ਮਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ* ਲਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਵਾਲੀ ਲਾੜੀ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ।
ਤਸਵੀਰ:Decorated Braid.jpg|ਗਜਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਲਾੜੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਕਾਨੀ ਸ਼ਾਲ

ਇੱਕ **ਕਾਨੀ ਸ਼ਾਲ** ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸ਼ਾਲ ਹੈ ਜੋ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਕਨਿਹਾਮਾ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਲਪ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਘਾਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਲ ਪਸ਼ਮੀਨਾ ਧਾਗੇ ਤੋਂ ਬੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ|ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਨੀ ਸ਼ਾਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਨੀਹਾਮਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬਣੇ ਸ਼ਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੀ ਸ਼ਾਲਾਂ ਵਜੋਂ ਵੇਚਣਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਾਲ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਮੁਗਲ ਰਾਜਿਆਂ, ਸਿੱਖ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਈਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੋਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਈਨ-ਏ-ਅਕਬਰੀ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਕਾਨੀ ਸ਼ਾਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਕਿ 'ਕਾਨੀ' ਨਾਮ ਉਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰੀਗਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਨਿਹਾਮਾ, ਸ਼ਬਦ 'ਕਾਨੀ' - ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਵਿੱਚ - ਦਾ ਮਤਲਬ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਆਇਤਾਕਾਰ ਸਪੂਲ ਵੀ ਹੈ।

## ਤਿਆਰੀ 
ਕਾਨੀ ਸ਼ਾਲ ਇੱਕ ਹੈਂਡਲੂਮ 'ਤੇ ਪਸ਼ਮੀਨਾ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਨਿਯਮਤ ਪਸ਼ਮੀਨਾ ਸ਼ਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਟਲ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਕਾਨੀ ਸ਼ਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਨੇ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ, ਮੁਗਲ ਪੈਟਰਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ, ਧਾਗੇ ਦੁਆਰਾ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਤਾਲੀਮ' ਨਾਮਕ ਰੰਗ-ਕੋਡਿਡ ਪੈਟਰਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ। ਆਇਤਾਕਾਰ ਆਕਾਰ ਦੇ ਭੂਰੇ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਇਹ ਸਿਖਲਾਈ ਫੈਬਰਿਕ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰੰਗ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਤਾਣੇ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਜਿਹੜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੰਨੀ ਸ਼ਾਲਾਂ ਦੀ ਬੁਣਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦਿਨ ਵਿਚ 5 ਤੋਂ 7 ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ। ਬੁਣੇ ਜਾ ਰਹੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਪੇਚੀਦਗੀ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਕਾਰੀਗਰ **ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਬੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।** ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਵੇਰਵਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਕਾਨੀ ਸ਼ਾਲ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ 6 ਤੋਂ 18 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਝ ਵੀ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੇਵਲ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਾਰੀਗਰ ਹੀ ਕਾਨੀ ਸ਼ਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੁਣਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਜਾਣਕਾਰ ਹਨ। ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੋਂ ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 10,000 ਕਣੀ ਬੁਣਕਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਅੱਜ ਸਿਰਫ਼ 2,000 ਬਚੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦਸਤਕਾਰੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰ
ਚਸ਼ਮ-ਏ-ਬੱਦੂਰ

***ਚਸ਼ਮ-ਏ-ਬੱਦੂਰ*** (Persian, , ) ਇੱਕ ਨਾਅਰਾ ਹੈ ਜੋ ਇਰਾਨ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀ ਅੱਖ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਬੁਰੀ ਅੱਖ"।

## ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਈਕਾਨ 
ਇੱਥੇ ਦੋ ਪ੍ਰਤੀਕ (ਜਾਂ ਨਜ਼ਰ ਬੱਟੂ) ਹਨ ਜੋ ਅਕਸਰ ਨਾਅਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜੁੱਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ 'ਤੇ ਸੁੱਟੇ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲਾ ਮਾਸਕ ਹੈ ਜੋ ਵੱਡੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਚਿਹਰਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ, ਚਸ਼ਮੇ-ਬੱਦੂਰ – ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ, ਤੇਰਾ ਮੁੰਹ ਕਾਲਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਅਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਵਰਤੋਂ 
[thumb|270x270px|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਜਾਇਆ ਟਰੱਕ, ਕਾਲੀ ਜੁੱਤੀ ਅਤੇ [ਨਜ਼ਰ ਬੱਟੂ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ]]
ਨਾਅਰੇ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਵਜੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਜਾਂ ਦੋਸਤ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਈਰਖਾ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਸ਼ਮੇ ਬਦੂਰ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਆਈਕਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਟਰੱਕ ਆਰਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਨਜ਼ਰ ਬੱਟੂ

## ਹਵਾਲੇ
ਬਲੋਚੀ ਕੱਪੜੇ

ਬਲੋਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਕਮੀਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਲਵਾਰ, ਪੱਗ, ਜੁੱਤੀ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਸਕਾਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਬਲੋਚੀ ਸੂਟ 
ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਵਾਰ ਕਮੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੈਗੀ ਸ਼ਲਵਾਰ{ਟ੍ਰੋਜ਼ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਮੀਜ਼ ਵੀ ਢਿੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਸਲੀਵਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਬਲੋਚੀ ਸਲਵਾਰ ਕਮੀਜ਼ ਪਸ਼ਤੂਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਬਲੋਚੀ ਸ਼ਲਵਾਰ ਕਮੀਜ਼ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿੱਟਿਆਂ ਤੱਕ ਚੋਗਾ ਅਤੇ 40 ਗਜ਼ ਤੱਕ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸ਼ਲਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਤਸਵੀਰ:Quetta.1867.JPG|ਬਲੋਚੀ ਮਰਦ ਸ਼ਲਵਾਰ ਕਮੀਜ਼।ਕਵੇਟਾ।1867
ਤਸਵੀਰ:Baluchistan01.jpg|ਰਵਾਇਤੀ ਬਲੋਚੀ ਸੂਟ
ਤਸਵੀਰ:Tribal Elders, April 1896.jpg|ਕਬਾਇਲੀ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਅਪ੍ਰੈਲ 1896

## ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਬਲੋਚੀ ਸੂਟ 
ਔਰਤ ਬਲੋਚੀ ਸੂਟ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਦਾ ਸਕਾਰਫ਼, ਲੰਬਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਲਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਬਲੋਚੀ ਔਰਤਾਂ ਢਿੱਲੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਢਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਲੋਚੀ ਰੇਸ਼ਮ-ਧਾਗੇ ਦੀ ਚੇਨ-ਸਿਲਾਈ ਕਢਾਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਲੋਚੀ ਕਢਾਈ ਦੇ ਹੀ 118 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੁਨਿਆਦੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਹਨ।

ਮਹਿਤਾਬ ਨੌਰੋਜ਼ੀ ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਬਲੂਚੀ ਮਾਸਟਰ ਕਾਰੀਗਰ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਤਸਵੀਰ:Balochi traditional dress.jpg|ਬਲੋਚੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਤਸਵੀਰ:Worship celebration of Baloch girls (4).jpg|ਬਲੋਚੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੁੜੀ
ਤਸਵੀਰ:Balochi National dress use as a uniform in Taftan air.gif|ਫਾਈਲ: ਬਲੋਚੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ਤਫਤਾਨ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵਰਦੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ:Women"s.JPG|ਬਲੋਚ ਔਰਤਾਂ
ਤਸਵੀਰ:Baluchi dress (UBC 2013).jpg|ਬਲੂਚੀ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਤਸਵੀਰ:Balochi embroidery.png|ਬਲੋਚੀ ਕਢਾਈ
ਤਸਵੀਰ:Pakistani Baloch Lady.JPG|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬਲੋਚ ਲੇਡੀ
ਤਸਵੀਰ:Quetta Poor child ..JPG|ਕਵੇਟਾ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਸਥਾਨਕ ਕਢਾਈ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਪਹਿਨਦੇ ਹੋਏ
ਤਸਵੀਰ:Malookan.JPG|ਬਲੋਚੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ

## ਦਸਤਾਰ 
ਮਰਦ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਗੜੀ ਦੇ ਕਈ ਸਟਾਈਲ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਗੜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ:Elders of Kirani Quetta.1.jpg|ਪੱਗਾਂ ਅਤੇ ਟੋਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਨੀ ਕਵੇਟਾ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ
ਤਸਵੀਰ:Pakistani Baloch.JPG|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬਲੋਚ
ਤਸਵੀਰ:Traditional Balouchi Dresses.JPG|ਰਵਾਇਤੀ ਬਲੋਚੀ ਪਹਿਰਾਵੇ

## ਬਲੋਚੀ ਜੁੱਤੇ 

ਤਸਵੀਰ:Balochi Shoes.JPG|ਬਲੋਚੀ ਜੁੱਤੇ

## ਬਲੋਚੀ ਬੈਗ 

ਤਸਵੀਰ:Balochi Thela.JPG|ਬਲੋਚੀ ਥੇਲਾ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸ਼ਲਵਾਰ ਕਮੀਜ਼

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਢਾਈ
ਪਾਦੁਕਾ

right|thumb|250x250px|ਉੱਚੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪਾਦੁਕਾ ਇੱਕ ਦੁਲਹਨ ਦੇ *ਟਰੌਸੋ* ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
***ਪਾਦੁਕਾ*** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਨੋਬ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਤਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। *ਪਾਦੁਕਾ* ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਹ ਅਸਲ ਪੈਰਾਂ, ਜਾਂ ਮੱਛੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਲੱਕੜ, ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਦੁਲਹਨ ਦੇ  ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਭੇਟਾਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

*ਪਾਦੁਕਾ* ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। *ਸੇਰੀ ਪਾਦੁਕਾ* "ਮਹਾਰਾਜ" ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਪਤਵੰਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ।

## ਵ੍ਯੁਤਪਤੀ 
[left|thumb|250x250px|[ਹੰਸ ਸਲੋਏਨ (1660-1753) ਦੁਆਰਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀ ਭਾਰਤੀ *ਪਾਦੂਕਾ* । ਹੁਣ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ]]
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ *ਪਾਦੁਕਾ ਪਾਦ* *ਤੋਂ* ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਪੈਰ'। ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਜੁੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ 
*ਪਦ* ('ਪੈਰ') ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥ *ਰਿਗਵੇਦ* ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰਿਥਵੀ (ਧਰਤੀ), ਵਾਯੂ (ਹਵਾ), ਆਕਾਸ਼ (ਆਕਾਸ਼) ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਤੱਤ।

ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ *ਰਾਮਾਇਣ* ਵਿੱਚ, ਸਰਾਪਿਤ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ (ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ) ਨੂੰ 14 ਸਾਲ ਲਈ ਜਲਾਵਤਨ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।&nbsp;ਸਾਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕੈਕੇਈ (ਰਾਮ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ) ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਰਤ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ, ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ *ਪਾਦੁਕਾ* ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ, ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਉਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ *ਪਾਦੁਕਾਂ* ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਭਰਤ ਨੇ ਕੋਸਲ ਨੂੰ "ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਪਾਦੁਕਾਂ" ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਵਜੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

## ਪੂਜਾ 
*ਪਾਦੁਕਾ* ਅਕਸਰ ਲਾੜੀ ਦੇ ਦਾਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਵਿਥੋਬਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਪਾਲਕੀ (ਪਾਲਕੀ) ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਂ ਦੇ *ਪਾਦੁਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਅਲਾਂਦੀ* ਅਤੇ ਦੇਹੂ ਕਸਬਿਆਂ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਪੰਢਰਪੁਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਵੀ-ਸੰਤ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਤੁਕਾਰਾਮ (ਕ੍ਰਮਵਾਰ) ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Indian paduka in fish shape, South Bengal - Bata Shoe Museum - DSC00168.JPG|ਬਾਟਾ ਸ਼ੂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ *ਪਾਦੁਕਾ*
ਤਸਵੀਰ:Indian paduka that sprays lotus water from its toe-knobs, undated - Bata Shoe Museum - DSC00171.JPG|ਬਾਟਾ ਸ਼ੂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ
ਤਸਵੀਰ:Indian paduka, Jaipur, 18th century AD - Bata Shoe Museum - DSC00046.JPG|ਸਿਲਵਰ *ਪਾਦੁਕਾ*, ਬਾਟਾ ਸ਼ੂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ
ਤਸਵੀਰ:Paduka - India.jpg|ਸਿਲਵਰ *ਪਾਦੁਕਾ*, ਬਾਟਾ ਸ਼ੂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਜੁੱਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ: ਪਾਦੁਕਾ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੁੱਤੀ
ਟਿਪਰੀ ਡਾਂਸ (ਪੰਜਾਬ)

**ਟਿੱਪਰੀ**  ਜਾਂ **ਡੰਡਾਸ**  ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਟਿਕ ਡਾਂਸ ਹੈ ਜੋ ਪਟਿਆਲਾ ( ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ) ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਾ ( ਹਰਿਆਣਾ ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਹੱਥ ਵਿਚ ਡੰਡੇ ਫੜ ਕੇ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਡੰਡੇ ਵਿਚ ਡੰਡਾ ਮਾਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਇਹ ਨਾਚ ਨੱਚਦੇ ਹਨ। 

## ਸਟਾਈਲ 
ਰੰਧਾਵਾ (1960) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਟਿਪਰੀ ਨੂੰ ਲੜਕਿਆਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੋਟੀਆਂ ਡੰਡਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਗੀਦਾਰ ਡੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ, ਡਾਂਸਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰੱਸੀ ਵੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਖੰਭੇ ਨਾਲ ਉੱਪਰਲੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਰ ਡਾਂਸਰ ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਡਾਂਸਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਰੱਸੀ ਬੁਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰੱਸੀਆਂ ਅਣਗੌਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਰ ਡਾਂਸਰ ਡੰਡੇ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਨਾਚ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬੰਬਈ (ਮੁੰਬਈ) ਦੇ ਡਾਂਡੀਆ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਟਿਪਨੀ ਵਰਗਾ ਹੈ।

ਟਿਪਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੈਲੀ, ਜੇਮਜ਼ (1974) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁੜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਛੋਟੀਆਂ ਸਟਿਕਸ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਤਾਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਟੈਪ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਾਉਣ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਢਿੱਲੋਂ (1998) ਟਿਪਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੈਲੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਡਾਂਸਰ ਦੋ ਡੰਡੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਡਾਂਸਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਟੀਆਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਡਾਂਸਰਾਂ ਦੀਆਂ। ਭਾਗੀਦਾਰ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਟਿਪਰੀ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਮੁਲਤਾਨ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡੰਡਾਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਨਾਚ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਹੈ।

## ਬਾਵਨ ਦਵਾਦਸੀ 
ਬਾਵਨ ਦਵਾਦਸੀ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਭਾਦਰ ਦੇ ਚੰਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਘ 2000 ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਲਈ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਟੀਪਰੀ, ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਡਾਂਡੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਰੂਪ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਗੁਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੁਣ ਬਾਵਨ ਦਵਾਦਸੀ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਸਿੰਘ (2000) ਅਨੁਸਾਰ "ਬਾਵਨ ਦਵਾਦਸੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਲੋਕ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਨਹੀਂ ਹਨ. ਹੁਣ, ਟਿਪਰੀ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਸਿੰਘ ਫਿਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਵਨ ਦਵਾਦਸੀ "ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬੌਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਬਲੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਲੈਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦੈਂਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ" . ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਤ੍ਰਿਪੜੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡਾਂਸਰ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਡੰਡੇ ਮਾਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੱਸੀਆਂ ਫੜ ਕੇ ਇੱਕ ਤਾਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਚ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸਜਾਰਕ

thumb|300x300px|ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਰਾਇਕੀ ਸਜਾਰਕ
**ਸਜਾਰਕ** ਨੂੰ **ਸਰਾਇਕੀ ਅਜਰਕ** ( Saraiki   ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ) ਬਲਾਕਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਾਇਕੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। 6 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਰਾਇਕੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਵਰਣਨ 
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਜਾਰਕ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਰਾਇਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਸਨੂੰ ਅਜਰਕ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਸਜਾਰਕ ਨਾਮ ਅਸਲੀ ਅਜਰਕ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਲਾਕਪ੍ਰਿੰਟ ਕੀਤੇ ਸ਼ਾਲਾਂ ਅਤੇ ਟਾਈਲਾਂ ਦਾ ਸਿੰਧੀ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ ਜੋ ਸਿੰਧ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਜਾਰਕ ਨੂੰ ਸਰਾਇਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸਰਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਜਰਾਕ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਮਾਣ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਸਰਾਇਕੀ ਲੋਕ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਵਜੋਂ ਅਜਰਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
thumb|250x250px|ਸਰਾਇਕੀ ਸਜਾਰਕ
ਇਹ ਸ਼ਾਲਾਂ ਸਟੈਂਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਲਾਕ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਪੈਟਰਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।  ਇਹਨਾਂ ਪੈਟਰਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵੇਲੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਮ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਲਾ, ਲਾਲ, ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਹਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਰਾਇਕੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਇਨ ਰੰਗ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੰਗ ਹੈ। ਸਜਾਰਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੀਲਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਨੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਨ ਰੰਗ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਜਰਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਾਇਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਸਜਾਰਕ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਸਰਾਇਕੀ ਪੱਟੀ ਦੇ ਦਿਲਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਰਾਇਕੀ ਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ। ਸਿੰਧੀ ਅਜਰਕ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਸਰਾਇਕੀ ਅਜਰਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਗਿਣਤੀ "ਸਜਰਕ" ਦਾ ਨਾਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਰਾਇਕੀ ਸ਼ਲਵਾਰ ਸੂਟ

* ਅਜਰਕ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* سرائیکی اجرک (سجرک)
ਪੁਰੀ

**ਪੁਰੀ** () ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੱਟਵਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ  ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਗਨਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ *ਸ਼੍ਰੀ ਜਗਨਨਾਥ ਧਾਮ* ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਮੂਲ ਚਾਰਧਾਮ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਈ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਸ਼੍ਰੀ ਖੇਤਰ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਗਨਨਾਥ ਮੰਦਰ ਨੂੰ "ਬਦਾਦੇਉਲਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਜਗਨਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਉੱਤੇ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ 18 ਵਾਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਓਡੀਸ਼ਾ, ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੰਦਰ ਸਮੇਤ, 1803 ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਗਜਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਵਾਰਸ ਅਜੇ ਵੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਰਸਮੀ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਮੱਠ ਜਾਂ ਮੱਠ ਹਨ।

ਪੁਰੀ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਗਭਗ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਗਨਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ 13 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਸਮੇਤ 24 ਤਿਉਹਾਰ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਿਉਹਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰੇਤ ਕਲਾ ਅਤੇ ਐਪਲੀਕ ਕਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਹਨ।

ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਿਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਐਂਡ ਔਗਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ (HRIDAY) ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪੁਰੀ "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਸਰਕਟ" ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ, ਬਰਸਾਨਾ, ਗੋਕੁਲ, ਗੋਵਰਧਨ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਦਵਾਰਕਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਧੋਤੀ

**ਧੋਤੀ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਵੇਸ਼ਤੀ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, **ਵੇਟੀ**, **ਧੋਤੀ**, **ਮਰਦਾਨੀ**, **ਚਾਦਰਾ**, **ਧੋਤਰ**, **ਜੈਂਬੋਹ**, **ਪੰਚੇ**, ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਾਰੰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ "ਢਿੱਲੀ ਪੈਂਟ " ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਨਸਲੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਨੀਵਾਂ ਕੱਪੜਾ ਹੈ। *ਧੋਤੀ* ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸਿਲਾਈ ਕੀਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਆਇਤਾਕਾਰ ਟੁਕੜੇ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ  ਲੰਬਾ, ਕਮਰ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਢਾਂ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ।
[right|thumb|[ਜੰਮੂ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਜੰਮੂ ਦੇ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਡੋਗਰੀ ਡਾਂਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।]]
*ਧੋਤੀ* ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਰਸਮਾਂ ( ਕਾਰਜਾਂ ) ਲਈ ਪਹਿਨੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ *ਸਾੜੀ* ਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਹਮਰੁਤਬਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। '''''' ਇੱਕ ਪੀਲੀ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀ ਧੋਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। **ਧੋਤੀ** ਜੋ ਹੇਠਲੇ ਕਮਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜੇ ਦਾ 5-ਗਜ਼ ਲੰਬਾ ਟੁਕੜਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸਿਲਾਈ "ਧੋਤੀ ਪੈਂਟ" ਦੇ ਨਾਲ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੁਝਾਨ ਹੈ।

ਲੱਕ ਦੁਆਲੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਨੂੰ ਧੋਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਧੋਤੀ ਗਿੱਟਿਆਂ ਤੱਕ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਧੋਤੀ ਦੂਹਰੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਕਹਿਰੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਹਰੀ ਧੋਤੀ ਪੰਜ ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਛੇ ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਲੰਮੀ ਤੇ ਸਵਾ ਕੁ ਮੀਟਰ ਚੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਕਹਿਰੀ ਧੋਤੀ ਢਾਈ/ਤਿੰਨ ਕੁ ਮੀਟਰ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਧੋਤੀਆਂ ਨੀਲੀ ਤੇ ਲਾਲ ਕਨਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਲੋਕ ਸਭਿਅਕ ਹੁੰਦੇ ਗਏ ਤਿਉਂਤਿਉਂ ਸਰੀਰ ਉੱਪਰ ਕਪੜੇ ਜਿਆਦਾ ਪਹਿਨਣ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਵੈਸੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕੀ ਜਿਆਦਾ ਕਪੜੇ ਅਣਸੀਤੇ ਹੀ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ। ਧੋਤੀ ਹੁਣ ਵੀ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ।
*ਧੋਤੀ* ਸ਼ਬਦ ਧੌਤੀ ( ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ : *धौती* ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ" ਜਾਂ "ਧੋਣਾ" ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਉਪਨਹ

**ਉਪਨਹ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਗਏ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ *ਸਾਧਕਾਂ* ਦੇ ਉਲਟ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਾਦੁਕਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਗੇ।ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਮੂਲ *ਨਾਹ* ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਬੰਨ੍ਹਣਾ", "ਬੰਨ੍ਹਣਾ", "ਜੋੜਨਾ", *ਚਰਨ-ਉਪਨਹ* ਵਰਗੇ ਸੰਯੁਕਤ ਸ਼ਬਦ "ਚੱਪਲ" ਵਰਗੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਬਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਸਨ, *ਮਹਾਵਯੁਤਪੱਟੀ* ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਸਨ *ਪੁਲਾ*, *ਮੰਡਪੁਲਾ* ਅਤੇ *ਪਦਵੇਸਤਾਨਿਕਾ*, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ *ਵਤੁਰੀਨਾਪਾਦ*, ਯੋਧਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪੈਰ ਗਾਰਡ ਸਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਾਦੁਕਾ
* ਚੰਦਨ
* ਚੱਪਲ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੁੱਤੀ
ਜਾਜਿਮ

alt=Jajim of the Kermanshah Province|thumb| ਕਰਮਾਨਸ਼ਾਹ ਸੂਬੇ ਦਾ ਜਾਜਿਮ
**ਜਾਜਿਮ** () ਨੂੰ **ਜੈਲਿਮਜ਼**, ਜਾਂ **ਜਾਜਿਮ-ਬਾਫੀ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੰਗੀਨ ਕੁਦਰਤੀ ਰੇਸ਼ੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਫਲੈਟ-ਬੁਣਿਆ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਹੈ ਜੋ ਈਰਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਜਿਮ ਦੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਬਾਰੇ 
alt=Woman weaving Jajim on a loom|thumb| ਲੂਮ 'ਤੇ ਜਾਜਿਮ ਬੁਣਦੀ ਔਰਤ
ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਸ਼ਾਹਸੇਵਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਸਤਕਾਰੀ ਦੇ ਜਨਮਦਾਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਜਿਮ ਇੱਕ ਮੋਟਾ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਕੰਬਲ ਵਰਗਾ। ਜਾਜਿਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਧਾਗਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉੱਨ, ਕਪਾਹ, ਜਾਂ ਉੱਨ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਲਾਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਕਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਪੇਟਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਪੈਨਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਜਾਜਿਮ ਨੂੰ ਬੁਣਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਤੰਗ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਪੈਨਲ (ਅਕਸਰ 4) ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਪੈਨਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਸ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਪੈਕ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਚਟਾਈ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇੱਕ ਬਿਸਤਰੇ ਨੂੰ ਲਪੇਟਣ ਲਈ, ਇੱਕ ਕੋਰਸੀ ਕਵਰ (ਇੱਕ ਟੇਬਲ ਹੀਟਰ),

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਈਰਾਨੀ ਦਸਤਕਾਰੀ
* ਸ਼ਾਹਸੇਵਨ ਗਲੀਚਾ

## ਹਵਾਲੇ 

*
ਹਿਮਰੂ

***ਹਿਮਰੂ*** ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਫੈਬਰਿਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਮਰੂ ਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਦੌਲਤਾਬਾਦ, ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਹਿਮਰੂ ਸ਼ਬਦ ਫਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ਹਮ-ਰੂਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਸਮਾਨ'। ਹਿਮਰੂ ਕਿੰਖਵਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਸੀ।

ਹਿਮਰੂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਤੋਂ ਹਿਮਰੂ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿਮਰੂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫਾਰਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ ਕਾਢ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਰਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹਿਮਰੂ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਹੰਮਦ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੁਹੰਮਦ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੁਲਾਹੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਏ। ਪਰਵਾਸ ਦੌਰਾਨ ਜੁਲਾਹੇ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਪਰਤਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਾਪਸ ਦਿੱਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮਲਿਕ ਅੰਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਏ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਗਵਰਨਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੁਲਾਹੇ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਦਸਤਕਾਰੀ ਉਦਯੋਗ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੁਲੀਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਹੀਮਰੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਹਿਮਰੋ ਦੀ ਬੁਣਾਈ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਦੇ ਫੈਬਰਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਾਂ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕੋਲਹਾਪੁਰੀ ਚੱਪਲ

right|thumb|222x222px| ਕੋਲਹਾਪੁਰੀ ਚੱਪਲ
**ਕੋਲਹਾਪੁਰੀ ਚੱਪਲ** ਭਾਰਤੀ ਸਜਾਵਟੀ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਬਰੇਡ ਵਾਲੀਆਂ ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਚੱਪਲਾਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੰਗੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਲਹਾਪੁਰੀ ਚੱਪਲ ਜਾਂ **ਕੋਲਹਾਪੁਰੀ** ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਟੀ-ਸਟੈਪ ਸੈਂਡਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਬਰੇਡ ਵਾਲੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਖੱਚਰਾਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰੇਡਡ ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵੀ ਆਮ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਕੋਲਹਾਪੁਰੀ ਚੱਪਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਬਿਜਲਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਸਵੰਨਾ ਨੇ ਕੋਲਹਾਪੁਰੀ ਚੱਪਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਮੋਚੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੋਲਹਾਪੁਰੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਪਾਸ਼ੀ, ਪਤਨ, ਕਚਕੜੀ, ਬਕਕਲਨਾਲੀ ਅਤੇ ਪੁਕਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਨਾਮ ਉਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।

ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੂ ਪਹਿਲੇ (ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰਾਜਾਰਾਮ III) ਨੇ ਕੋਲਹਾਪੁਰੀ ਚੱਪਲ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ 29 ਰੰਗਾਈ ਕੇਂਦਰ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਸਨ।
### GIS ਟੈਗ 
ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ ਕੋਲਹਾਪੁਰੀ ਚੱਪਲਾਂ ਨੂੰ ਪੇਟੈਂਟ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡ ਮਾਰਕ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲਰ ਜਨਰਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਟੈਗ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਚੱਪਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ ਵੀ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕੋਲਹਾਪੁਰੀ ਚੱਪਲਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕੋਲਹਾਪੁਰ, ਸਾਂਗਲੀ, ਸਤਾਰਾ ਅਤੇ ਸੋਲਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਬਾਗਲਕੋਟ, ਬੇਲਗਾਵੀ, ਧਾਰਵਾੜ ਅਤੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਸਿਰਫ "ਕੋਲਹਾਪੁਰੀ ਚੱਪਲ" ਦਾ ਟੈਗ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਗੇ।

## ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ 
thumb|260x260px| ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਕੋਲਹਾਪੁਰੀ ਪੈਰ.
ਕੋਲਹਾਪੁਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਛੇ ਹਫ਼ਤੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਅਤੇ ਧਾਗੇ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਜ਼ਨ 2.01 ਕਿੱਲੋ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਲ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਤਿ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਟਿਕਾਊ ਬਣ ਗਏ ਸਨ।

ਕੋਲਹਾਪੁਰੀ ਚੱਪਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਕਾਈਵਿੰਗ, ਪੈਟਰਨ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕੱਟਣਾ, ਉਪਰਲੀ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਅੱਡੀ ਨੂੰ ਜੋੜਨਾ, ਸਿਲਾਈ ਕਰਨਾ, ਫਿਨਿਸ਼ਿੰਗ, ਪੰਚਿੰਗ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਮਿੰਗ, ਸਜਾਵਟ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼ਿੰਗ, ਅਤੇ ਅਸੈਂਬਲਿੰਗ। ਕੋਲਹਾਪੁਰੀ ਚੱਪਲਾਂ  ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

2020 ਵਿੱਚ, ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੁੱਲ ਵਪਾਰਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਭਗ  9 ਕਰੋੜ ਸੀ। ਸਾਲਾਨਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਕੁੱਲ ਛੇ ਲੱਖ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, 30% ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਨਸਲੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਉਪਯੋਗੀ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਖ਼ਤ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਨਰਮ ਅਤੇ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਸਮੱਗਰੀ ਤੱਕ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਕਾਰੀਗਰ ਖੁਦ ਨਸਲੀ ਨਮੂਨੇ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵੇਚਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਸਸਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। 

ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੇ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ, ਘੱਟ ਮੁਨਾਫੇ, ਅਨਿਯਮਿਤ ਚਮੜੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ, ਡੁਪਲੀਕੇਟ ਅਤੇ ਨਕਲੀ, ਟੈਨਰੀਆਂ 'ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਨਿਯਮਾਂ, ਗਊ ਹੱਤਿਆ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਚਾਅ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਰੁਝਾਨ 
ਸੱਤਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਿੱਪੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਲਹਾਪੁਰੀ ਚੱਪਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੁੱਤੀ ਬਣ ਗਈ। ਸਫਲਤਾ ਫਿੱਕੀ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਹੁਣੇ ਜਿਹੇ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੋ ਰਿੰਗ ਸੈਂਡਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੁੱਤੀ
ਜਸਲੀਨ ਧਮੀਜਾ

**ਜਸਲੀਨ ਧਮੀਜਾ** (ਜਨਮ 1933  ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ, ਉਹ ਹੈਂਡਲੂਮ ਅਤੇ ਹੈਂਡੀਕਰਾਫਟ ਉਦਯੋਗ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਰੀਵਾਈਵਲਿਸਟ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ 'ਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਸੈਕਰਡ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ* (2014) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ 
ਧਮੀਜਾ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਐਬਟਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1940 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਿਵਲ ਲਾਈਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਖੈਬਰ ਪਾਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ 1954 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਕਮਲਾਦੇਵੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੈਂਡੀਕ੍ਰਾਫਟ ਬੋਰਡ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਬਾਲਕਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਦੋ ਰਸੋਈਏ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ *ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ* (2000) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਮਲਾਦੇਵੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।

ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਫੈਸ਼ਨ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

## ਕੰਮ 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933