open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ

**ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ** (23 ਨਵੰਬਰ 1914 – 8 ਮਾਰਚ 1977) (ਉਰਦੂ: كرشن چندر) ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਜਾਂ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਮਾਹਿਰ ਸੀ।

ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਵਲ, 30 ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਅਤੇ ਦਰਜਨਾਂ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। *ਧਰਤੀ ਕੇ ਲਾਲ* (1946 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ) ਦੀ ਪਟਕਥਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਅੰਨਦਾਤਾ' ਦੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਨਵੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ, ਜਿਲਾ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਡਾ. ਗੌਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਚੋਪੜਾ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਦੇ ਸਨ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਲਾਹੌਰ ਹੋਣ ਤੇ ਸਚਮੁਚ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਪਿਤਾ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਦਾ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪੁੰਛ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸਨ ਜੋ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਮੁਫ਼ਤ ਇਲਾਜ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਕਠੋਰ ਹਾਲਾਤਾਂ ਅਤੇ ਜੋ ਕਿਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਵੇਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ 1929 ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ  ਤਾਲੀਮ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1935 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ। ਤਕਸੀਮ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਥੇ ਵੀ ਉਰਦੂ ਦਾ ਚਲਣ ਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤਕੜੀ ਤਾਦਾਦ ਉਥੇ ਆਬਾਦ ਸੀ। ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਜਦੋਂ ਉਰਦੂ ਦਾ ਰਸੂਖ਼ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਪਿਆ।

ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਮਾਜਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਗਾਂ ਦਾ ਭੇਦ, ਜਨਤਾ ਦੀ ਆਰਥਕ ਦੁਰਦਸ਼ਾ, ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟਮਾਰ ਵੇਖਕੇ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਜ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਜਨਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰੇਮ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਫ਼ਰਤ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਾਵਲ
* *ਏਕ ਗਧੇ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ*
* *ਏਕ ਵਾਇਲਿਨ ਸਮੁੰਦਰ ਕੇ ਕਿਨਾਰੇ*
* *ਏਕ ਗਧਾ ਨੇਫ਼ਾ ਮੇਂ* 
* *ਤੂਫ਼ਾਨ ਕੀ ਕਲੀਆਂ* 
* *ਕਾਰਨੀਵਾਲ*
* *ਏਕ ਗਧੇ ਦੀ ਵਾਪਸੀ* 
* *ਗ਼ੱਦਾਰ*
* *ਸਪਨੋਂ ਕਾ ਕੈਦੀ*
* *ਸਫੇਦ ਫੂਲ*
* *ਪਿਆਸ* 
* *ਯਾਦੋਂ ਕੇ ਚਿਨਾਰ*
* *ਮਿੱਟੀ ਕੇ ਸਨਮ*
* *ਰੇਤ ਕਾ ਮਹਲ*
* *ਕਾਗ਼ਜ਼ ਕੀ ਨਾਵ*
* *ਚਾਂਦੀ ਕਾ ਘਾਵ ਦਿਲ*
* *ਦੌਲਤ ਔਰ ਦੁਨੀਆ*
* *ਪਿਆਸੀ ਧਰਤੀ ਪਿਆਸੇ ਲੋਕ*
* *ਪਰਾਜਯ*
* *ਜਾਮੁਨ ਕਾ ਪੇੜ*

### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਨੱਜ਼ਾਰੇ*
* *ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੇ ਮੋੜ ਪਰ*
* *ਟੂਟੇ ਹੁਏ ਤਾਰੇ*
* *ਅੰਨਦਾਤਾ*
* *ਤੀਨ ਗੁੰਡੇ*
* *ਸਮੁਦਰ ਦੂਰ ਹੈ*
* *ਅਜੰਤਾ ਸੇ ਆਗੇ*
* *ਹਮ ਵਹਸ਼ੀ ਹੈਂ*
* *ਮੈਂ ਇੰਤਜਾਰ ਕਰੂੰਗਾ*
* *ਦਿਲ ਕਿਸੀ ਕਾ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ*
* *ਕਿਤਾਬ ਕਾ ਕਫਨ*
* *ਤਲਿਸਮੇ ਖਿਆਲ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਔਰੇਗਨ

**ਔਰੇਗਨ** ( ) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਤਟ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨੇਵਾਡਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਆਇਡਾਹੋ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰੇਗਨ ਰਾਜਖੇਤਰ 1848 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 14 ਫ਼ਰਵਰੀ 1859 ਨੂੰ ਔਰੇਗਨ 33ਵਾਂ ਰਾਜ ਬਣਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ

**ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ** () ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਰਜੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਟੇਨੈਸੀ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਰਜਿਨੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ *ਟਾਰ ਹੀਲ ਰਾਜ* ਜਾਂ *ਪੁਰਾਣਾ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸਵੀਰ:Biltmore House in the Fall.jpg
ਤਸਵੀਰ:Grandfather Mountain hairpins, Oct 2016 2.jpg
ਤਸਵੀਰ:Outer Banks - Beach.jpg

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਮੈਰੀਲੈਂਡ

**ਮੈਰੀਲੈਂਡ** () ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਮੱਧ-ਅੰਧ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਰਜਿਨੀਆ, ਪੱਛਮੀ ਵਰਜਿਨੀਆ ਅਤੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ਼, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੈੱਨਸਿਲਵਾਨੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਡੇਲਾਵੇਅਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਤਸਦੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੱਤਵਾਂ ਰਾਜ ਸੀ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: *ਪੁਰਾਣੀ ਲਕੀਰ ਰਾਜ*, *ਅਜ਼ਾਦ ਰਾਜ* ਅਤੇ *ਚੈਸਪੀਕ ਖਾੜੀ ਰਾਜ*।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜ
ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ

**ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: ਬਲੈਕ ਬੱਕ; ਬੋਟੇਨੀਕਲ ਨਾਮ: Antelope Cervicapra) ਹਿਰਨਾਂ ਦੀ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦ ਉਪ-ਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੁਦਰਤ ਸੰਭਾਲ ਸੰਸਥਾ (IUCN) ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਕਰੀਬੀ ਸੰਕਟ-ਗ੍ਰਸਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੇਂਜ ਅਤੀਅੰਤ ਘਟ ਗਈ ਸੀ। ਏਨਟੀਲੋਪ ਗਣ ਦੀ ਇਹ ਇੱਕੋ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਬਚੀ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਗਣ ਨਾਮ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ **ਐਂਟਾਲੋਪਸ**, ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਨਵਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਤੀ **ਸੇਰਵੀਕਾਪਰਾ** ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦਾਂ **ਕਾਪਰਾ**, ਬਕਰੀ ਅਤੇ **ਸੇਰਵਸ**, ਹਿਰਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।

## ਆਮ ਲੱਛਣ
* ਸਰੀਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ - 100-150 ਸੈ.ਮੀ/3-3.5 ਫੁਟ
* ਮੌਢੇ ਦੀ ਉੱਚਾਈ - 60- 85 ਸੈ.ਮੀ/3-2.8 ਫੁਟ
* ਪੂੰਛ ਦੀ ਲੰਬਾਈ - 10-17 ਸੈ.ਮੀ/4-6.8 ਇੰਚ
* ਭਾਰ - 25-35 ਕਿਲੋ/55-57 ਐਲ.ਬੀ
* ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
* ਇਸ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਲਿਆਂ ਵਰਗੇ ਉਭਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੇਚਦਾਰ ਕਿਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 1 ਤੋਂ 4ਚੱਕਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿੰਗਾਂ ਦੀ ਲੰਮਾਈ 79 ਸਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
* ਨਰ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰਲੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਰੰਗ ਕਾਲਾ (ਜਾਂ ਗਾੜਾ ਭੂਰਾ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇਠਲੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਰੰਗ ਅਤੇ ਅੱਖ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਹਲਕੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
* ਕਾਲੇ ਹਿਰਨ ਜਿਆਦਾਤਰ 5-50 ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ 5 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਨਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 
* ਪੱਧਰੀ ਜਮੀਨ ਉੱਪਰ, ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਤੇਜ ਦੌੜਨ ਵਾਲਾ ਥਲੀ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੌੜਦਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 
## ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ
ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਲਈ *ਪੁਲਵਾਈ*, *ਥੀਰੂਗਮਾਨ*, *ਵੇਲੀਮਾਨ*, *ਕਾਦਾਮਾਨ*, *ਇਰਾਲਾਈ*, *ਕਾਰੀਨਚਿਕੇਦਾਈ * ਅਤੇ *ਮ੍ਰਿਗੂਮਾਨ* ਨਾਮ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ *ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ* ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ *ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਿਨਕਾ* ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜਕੀ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ 34/13/ਐਫ ਟੀ .4-83-6044 ਮਿਤੀ 15-3-1989 ਰਾਹੀਂ ਇਸਨੂੰ ਰਾਜਕੀ ਜਾਨਵਰ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਰਾਜਕੀ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ *ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਾਰ* ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ *ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ, ਸਾਸਿਨ, ਇਰਾਲਾਈ ਮਾਨ*, ਤੇ * ਕਲਵੀਟ * ਨਾਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅੰਬਾਲਿਕਾ

**ਅੰਬਾਲਿਕਾ** ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ, ਅੰਬਾ ਅਤੇ ਅੰਬਿਕਾ। ਅੰਬਾ, ਅੰਬਿਕਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦਾ ਸਵੰਬਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਉੱਥੇ ਆਏ ਕੁਲ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹਰਣ ਕਰ ਕੇ ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਲੈ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਅੰਬਿਕਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੀ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੀਆਂ। ਲੇਕਿਨ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੀ ਤਪਦਿਕ ਨਾਲ ਜਲਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਨਿਰਸੰਤਾਨ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਰਤ ਦੀ ਸਹੁੰ ਲੈ ਰੱਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਦੋਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਚਿਤਰਾਂਗਦ ਅਤੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੀ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੁਰੂਵੰਸ਼ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸਤਿਆਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਯੋਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅੰਬਿਕਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦਾ ਗਰਭਧਾਰਨ ਕਰਵਾਇਆ। 
ਜਦੋਂ ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਤਾਂ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੀਲੀ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਪਾਂਡੂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਰੋਗਗਰਸਤ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ

**ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ** (), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ**, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ, ਮੱਧ-ਅੰਧ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਡੈਲਾਵੇਅਰ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੈਰੀਲੈਂਡ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੱਛਮੀ ਵਰਜਿਨੀਆ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਓਹਾਇਓ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਈਰੀ ਝੀਲ ਅਤੇ ਓਂਟਾਰੀਓ, ਕੈਨੇਡਾ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚੋਂ ਐਪਲੇਸ਼ਨ ਪਹਾੜ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਹਨ।

ਤਸਵੀਰ:City Hall, 2013, Philadelphia PA.jpg
ਤਸਵੀਰ:Bethlehem Pennsylvania Main Street.jpg
ਤਸਵੀਰ:Columbia PA bridge.JPG

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਰ

**ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਰ** () ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਦੱਖਣੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਕਾਊਂਟੀ ਮਗਰੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਰਮਾਂਟ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੇਨ ਅਤੇ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸੂਬੇ ਕੇਬੈਕ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 5ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
2012 ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ

**2012 ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ**, ਬ੍ਰਿਕਸ (ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਿਕ) ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਚੌਥਾ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਬਰਾਜੀਲ, ਰੂਸ, ਭਾਰਤ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਪੰਜ ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ ਤਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ 29 ਮਾਰਚ, 2012 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਮੇਜਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਬ੍ਰਿਕਸ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ। ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਬੈਂਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਕਸ ਬੈਂਕ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਕਰੜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਨੂੰ ਕਈ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਿੱਬਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚੀਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ।
## ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ

Image:Manmohansingh04052007.jpg|** ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ**ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ(*ਮੇਜ਼ਬਾਨ*)
File:Dilma Rousseff - foto oficial 2011-01-09.jpg|** ਦਿਲਮਾ ਰੂਸੇਫ਼**ਬ੍ਰਾਜੀਲ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
File:Hu Jintao Cannes2011.jpg|**ਹੂ ਜਿੰਤਾਉ**ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
File:Dmitry Medvedev official large photo -1.jpg|** ਦਮਿਤ੍ਰੀ ਮੇਦਵੇਦੇਵ**ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
File:JacobZuma.jpg|** ਜੈਕਬ ਜੁਮਾ** ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ
ਇਲੀਨਾਏ

**ਇਲੀਨਾਏ** ( ) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਮੱਧ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ 5ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ 25ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਛੋਟਾ ਨਮੂਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਸੰਘੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

)]]
)]]

**ਸੰਘੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਕਿਸੇ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਘੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਲੂਈਜ਼ੀਆਨਾ

**ਲੂਈਜ਼ੀਆਨਾ** ( or ; , ; ਲੂਈਜ਼ੀਆਨਾ ਕ੍ਰਿਓਲ: *Léta de la Lwizyàn*) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 25ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ 31ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਾਤੋਂ ਰੂਜ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨਿਊ ਔਰਲਿਆਂਜ਼ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਰਾਜਸੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪਾਦਰੀ-ਸੂਬੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਔਲਾ (ਪੌਦਾ)

**ਔਲਾ** ਜਾਂ **ਆਂਵਲਾ** (ਲਾਤੀਨੀ: Phyllanthus emblica ਜਾਂ Emblica officinalis) ਇੱਕ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਹੈ। ਇਹ ਕਰੀਬ 20 ton 25 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਲੰਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਮਾਲਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਲੇ ਦੇ ਬੂਟੇ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦਕ ਸੂਬਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫੁਲ ਟੱਲੀ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਲੇਕਿਨ ਸਾਧੇ ਹੋਏ ਬੂਟੇ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵੱਡੇ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਹਰੇ, ਚੀਕਨੇ ਅਤੇ ਗੁੱਦੇਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਕੁਸੈਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ,ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਫਲ, ਆਮਲਕੀ, ਪੰਚਰਸਾ ਆਦਿ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅੰਬੀਲਿਕ ਮਾਇਰੀਬਾਲਨ ਜਾਂ ਇੰਡੀਅਨ ਗੂਜਬੈਰੀ (Indian gooseberry) ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ ਫਿਲੈਂਥਸ ਅੰਬੀਲਿਕਾ (Phyllanthus emblica) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਛਾਲ ਰਾਖ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀ, ਪੱਤੇ ਇਮਲੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ, ਪਰ ਕੁੱਝ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਫੁਲ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਛੋਟੇ - ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਗੋਲ, ਚਮਕੀਲੇ, ਹਲਕੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਔਲੇ ਜਾਂ ਆਂਵਲੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਦਿੱਖ
ਔਲੇ ਦਾ ਬੂਟਾ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕੱਦ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ 'ਤਏ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੌਰਾਨ ਫੁੱਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਲ ਲੱਗ ਕੇ ਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 1.25 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੋਂ 2.5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਵਿਆਸ ਦਾ ਗੋਲ, ਹਲਕਾ, ਹਰੀ-ਪੀਲੀ ਭਾਅ ਮਾਰਦਾ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਗੁੱਦਾ ਫਾੜੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਗਿਟਕ ਦੁਆਲੇ ਚਿਪਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤ
ਪ੍ਰਤੀ 100 ਗ੍ਰਾਮ ਔਲੇ ਵਿੱਚ 48 ਕਿਲੋਕੈਲਰੀ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 80 ਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪਾਣੀ, 13.7 ਗ੍ਰਾਮ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟਸ, 3.4 ਗ੍ਰਾਮ ਖੁਰਾਕੀ ਰੇਸ਼ੇ, 0.1 ਗ੍ਰਾਮ ਚਰਬੀ ਅਤੇ 0.5 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 700 ਮਿਃ ਗ੍ਰਾਃ ਵਿਟਾਮਿਨ 'ਸੀ', 50 ਮਿਃ ਗ੍ਰਾਃ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, 20 ਮਿਃ ਗ੍ਰਾਃ ਫਾਸਫੋਰਸ, 1.2 ਮਿਃ ਗ੍ਰਾਃ ਲੋਹਾ, ਵਿਟਾਮਿਨ 'ਬੀ' ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਣਿਜ ਅੰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਕਾਏ ਗਏ ਔਲੇ ਵਿੱਚ 2500 ਤੋਂ 3000 ਮਿਃ ਗ੍ਰਾਃ ਵਿਟਾਮਿਨ 'ਸੀ' ਪ੍ਰਤੀ 100 ਗ੍ਰਾਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਵਰਤੋਂ
ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੂਲ ਫਲ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਅਨੁਸਾਰ ਔਲਾ ਖਟਾਸ ਵਾਲੇ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲਾਭਕਾਰੀ ਫਲ ਹੈ।

ਔਲੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਫਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਾਧੇ ਜਾਣ ਦੀ ਥਾਂ (ਕੁਸੈਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਕੇ) ਅਚਾਰ, ਮੁਰੱਬੇ, ਮਿੱਠੇ 'ਚ ਸੁਖਾਏ ਗਏ ਫਲ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਵਧੇਰੇ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਅਚਾਰ ਵਧੇਰੇ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਰੱਬੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਨਰਮ ਔਲੇ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਲਾਭ 
ਔਲੇ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਲਾਭ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਵਤ ਅਨੁਸਾਰ, "ਸਿਆਣਿਆ ਦੇ ਕਹੇ ਦਾ ਅਤੇ ਔਲਿਆ ਦੇ ਖਾਧੇ ਦਾ ਸਵਾਦ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।"

1) ਔਲੇ ਦਾ ਮੁਰੱਬਾ ਹਰ ਰੋਜ ਖਾਣ ਨਾਲ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1/2 ਚਮਚਾ ਸੁੱਕੇ ਔਲੇ ਦਾ ਪਾਓਡਰ ਲੇਣ ਨਾਲ ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਬਜ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

2) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਲੋਕਾ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚੱਕਰ ਆਓਦੇ ਹੋਣ ਤੇ ਦਿਲ ਘਬਰਾਓਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਔਲੇ ਦਾ ਮੁਰੱਬਾ ਹਰ ਰੋਜ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਚੱਕਰ ਆ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆਓਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਲੇ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਸਾਮ ਪੀਓ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

3)ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਾਜ਼ੇ ਔਲੇ ਦਾ ਰਸ ਔਸ ਕੁ ਰੋਜ ਪੰਜ -ਸੱਤ ਦਿਨ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪੇਟ ਦੇ ਕੀੜੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

4) ਔਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋ ਉਮਰ ਭਰ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜ ਸਕਦਾ ਹੈ।

5) ਔਲਾ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪਰੇਸ਼ਰ ਲਈ ਵੀ ਠੀਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਔਲੇ ਦਾ ਮੁਰੱਬਾ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ

6) ਬਲਗਮ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁੱਕੇ ਔਲਿਆ ਦਾ ਪਾਓਡਰ ਠੀਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੁੱਕੇ ਔਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਓਡਰ ਤੇ ਮਲੱਠੀ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਸਾਮ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ
ਚੀਮਾਮਾਂਡਾ ਆਦੀਚੀਏ

**ਚੀਮਾਮਾਂਡਾ ਨਗੋਜ਼ੀ ਆਦੀਚੀਏ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Chimamanda Ngozi Adichie) ਇੱਕ ਨਾਈਜੀਰੀਆਈ ਲਿਖਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1977 ਵਿੱਚ ਅਨਾਮਬਾਰਾ (Anambra) ਸੂਬੇ ਦੇ ਅੱਬਾ ਕਸਬੇ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਨਸੁਕਾ (Nsukka) ਨਾਂ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਪਲੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਫਾਰਮੇਸੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਆਦੀਚੀਏ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ 2003 ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਸ਼ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ *ਪਰਪਲ ਹਿਬੀਸਕਸ* ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਔਰੇਂਜ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਅਤੇ ਜੋਨ ਲਲੇਵੇਲਿਨ ਰਾਇਲ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਲਿਖਾਰੀਆ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
ਆਦੀਚੀਏ ਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆ ਕਹਾਣੀਆ ਲਿੱਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਹਵਾਲਾਸ਼ੁਦਾ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀਆ ਕਹਾਣੀਆ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹਨ:

### ਨਾਵਲ 
* *ਪਰਪਲ ਹਿਬੀਸਕਸ (Purple Hibiscus) * (2003)
* *ਹਾਫ਼ ਆਫ਼ ਏ ਯੈਲੋ ਸਨ (Half of a Yellow Sun)* (2006)
* *ਇਨ ਦਾ ਸ਼ੈਡੋ ਆਫ਼ ਬਿਆਫਰਾ*

### ਨਿੱਕੀਆ ਕਹਾਣੀਆਂ
* *ਯੂ ਇਨ ਅਮੇਰਿਕਾ ਇਨ ਜ਼ੋਏਟ੍ਰਾਪ *
* *ਹਾਫ਼ ਆਫ਼ ਏ ਯੈਲੋ ਸਨ*
* *ਮਾਈ ਮਦਰ, ਦ ਕਰੇਜ਼ੀ ਅਫਰੀਕਨ*
* *ਦ ਗ੍ਰੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਰੇਂਜਰਜ*
* *ਗ੍ਹੋਸਟਸ*
* *ਟੂਮਾਰੋ ਇਜ ਟੂਅ ਫਾਰ*
* *ਦ ਟਾਈਮ ਸਟੋਰੀ*

## ਹਵਾਲੇ 
## ਆਨਲਾਈਨ ਪੜ੍ਹੋ 
* Ghosts  ਕਹਾਣੀ 
* Half of a Yellow Sun  ਕਹਾਣੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਈਜੀਰੀਆਈ ਲੇਖਕ
ਵਰਜਿਨੀਆ

**ਵਰਜਿਨੀਆ** (), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਵਰਜਿਨੀਆ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ**, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਅੰਧ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਪਨਾਮ "ਪੁਰਾਣੀ ਰਿਆਸਤ" ਅਤੇ "ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ" ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਅੱਠ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੰਮੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਚਮੰਡ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਰਜਿਨੀਆ ਬੀਚ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 80 ਲੱਖ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕ ਦੇ ਰਾਜ
ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ

**ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ** ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਹਰ ਸਾਲ ਵਧੀਆਂ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ 1953 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਗਾਇਕ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਸੰਨ 1959 ਵਿੱਚ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1967 ਤੋਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਬਣਾ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ।
## ਉੱਤਮ
ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਨੇ 8 ਵਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨੇ 6 ਵਾਰੀ ਸਨਮਾਰ ਜਿਤਿਆ।

ਕੁਮਾਰ ਸਾਨੂ ਨੇ 1991 ਤੋਂ 1995 ਤੋੱਕ ਪੰਜ ਸਨਮਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਜਿਤੇ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਨੇ 1983 ਤੋਂ 1986 ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਸਨਮਾਨ ਜਿਤੇ।
ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਜੋ ਕਿ ਇਕੋ ਹੀ ਫੀਲਮ ਸਰਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨੂੰ ਸਾਲ 1969 ਵਿੱਚ ਤਿਨ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ।

## ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਲਿਸਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਪਾਈਥਾਗੋਰਸ ਸੂਤਰ

**ਪਾਈਥਾਗੋਰਸ ਪ੍ਰਮੇਯ**:ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਪਾਈਥਾਗੋਰਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ ਹੈ: ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਕੋਣੀ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਦੇ ਕਰਣ ਦਾ ਵਰਗ, ਅਧਾਰ ਅਤੇ ਲੰਬ ਦੇ ਵਰਗ ਦੇ ਜੋੜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਕਰ ਸਮਕੋਣੀ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ *a*, *b* ਅਤੇ *c*, ਹੋਣ ਤੇ ਪਾਇਥਾਗੋਰਸ ਸਮੀਕਰਨ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
:a^2 + b^2 = c^2\!\,
ਜਿਥੇ *c* ਕਰਣ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ *a* ਅਤੇ *b* ਬਾਕੀ ਦੋ ਭੁਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਯੁਨਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਣਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪਾਇਥਾਗੋਰਸ (*ca.* 570 BC—*ca.* 495 BC), ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਖੋਜੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਅਲਜੈਬਰਾਇਕ ਅਤੇ ਜੁਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹੀ ਹੈ। 
## ਦੁਜੇ ਤਰੀਕੇ
**c* ਨੂੰ ਕਰਣ ਅਤੇ *a* ਅਤੇ *b* ਦੋਨੇ ਦੁਜੀਆਂ ਭੁਜਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਦੀ ਹੈ ਪਾਇਥਾਗੋਰਸ ਪ੍ਰਮੇਯ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ
: a^2 + b^2 = c^2\, 

*ਜੇਕਰ ਦੋਨੋਂ *a* ਅਤੇ *b* ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਤੇ *c* ਦੀ ਗਣਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

:  c = \sqrt{a^2 + b^2}. \,

*ਜੇ ਕਰ ਕਰਣ *c* ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਕ ਭੁਜਾ (*a* ਜਾਂ *b*) ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੁਜੀ ਭੁਜਾ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ:
: a = \sqrt{c^2 - b^2}. \,
ਜਾਂ
: b = \sqrt{c^2 - a^2}. \,

*ਕਰਣ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੁਜਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਭੁਜਾਂਵਾ ਦੇ ਜੋੜ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*http://en.wikipedia.org/wiki/Pythagorean_theorem
*http://en.wikipedia.org/wiki/Pythagoras

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਮੇਯ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ ਸਿਧਾਂਤ
ਉੱਤਰੀ ਡਕੋਟਾ

**ਉੱਤਰੀ ਡਕੋਟਾ** () ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਮੱਧ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸਰੱਹਦ ਨਾਲ਼ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸੂਬਿਆਂ ਮੈਨੀਟੋਬਾ ਅਤੇ ਸਸਕਾਚਵਨ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਿਨੇਸੋਟਾ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੱਖਣੀ ਡਕੋਟਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੋਂਟਾਨਾ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 19ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ

**ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ** () ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਾਰਜੀਆ, ਜੋ ਸਾਵਨਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੋਂ ਇਹ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ 13 ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬ ਵੇਲੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਮੁਕਟ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਬਸਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਮੂਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜੇ ਚਾਰਲਸ ਦੂਜੇ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਚਾਰਲਸ ਪਹਿਲੇ (*Carolus ਕੈਰੋਲਸ* *Charles ਚਾਰਲਸ* ਦੀ ਲਾਤੀਨੀ ਹੈ) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਟੈਨੇਸੀ

**ਟੈਨੇਸੀ** () () ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 36ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ 17ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੰਟੁਕੀ ਅਤੇ ਵਰਜਿਨੀਆ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਿੱਸੀਸਿੱਪੀ, ਅਲਾਬਾਮਾ ਅਤੇ ਜਾਰਜੀਆ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਐਪਲੇਸ਼ਨ ਪਹਾੜ ਹਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਮਿੱਸੀਸਿੱਪੀ ਦਰਿਆ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੈਸ਼ਵਿਲ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 609,644 ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮੈਂਫਿਸ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 652,050 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਕਿੰਟਕੀ

**ਕਿੰਟਕੀ** (), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਕਿੰਟਕੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ**, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਮੱਧ-ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ (ਬਾਕੀ ਹਨ ਵਰਜਿਨੀਆ, ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਅਤੇ ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਰਜਿਨੀਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ 1792 ਵਿੱਚ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ 15ਵਾਂ ਰਾਜ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 37ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ 26ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਗਣਿਤਕ ਲੜੀ

**ਗਿਣਤਕ ਲੜੀ** ਇੱਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮਤਲਬ ਦੋ ਨਾਲ ਵਾਲੇ ਅੰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਸਾਂਝਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ: 5, 7, 9, 11, 13, 15 … ਇੱਕ ਅੰਕਗਣਿਤਕ ਲੜੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਅੰਤਰ 2 ਹੈ।
ਜੇ ਗਿਣਤਕ ਲੜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਦ a_1 ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਅੰਤਰ *d* ਹੋਵੇ ਤਾਂ *n*ਵਾਂ (a_n) ਪਦ ਹੋਵੇਗਾ:
:\ a_n = a_1 + (n - 1)d,
ਅਤੇ ਜਰਨਲ 
:\ a_n = a_m + (n - m)d.
ਜੇਕਰ ਸਾਂਝਾ ਅੰਤਰ ਧਨ ਹੈ ਤਾਂ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। 
ਜੇਕਰ ਸਾਂਝਾ ਅੰਤਰ ਰਿਣ ਹੈ ਤਾਂ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਘਾਟਾ ਹੋਵੇਗਾ।
## ਜੋੜ

2 + 5 + 8 + 11 + 14 ਦਾ ਜੋੜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਲੜੀ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਕਰ ਕੇ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਵਾਲੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕਤਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਜੋੜਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਜੋ ਨਤੀਜ਼ਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਅੰਕ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਉਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਪਦ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਪਦ ਦਾ ਜੋੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (2 + 14 = 16)। ਤਦ 16 &times; 5 = 80 ਜੋ ਕਿ ਜੋੜ ਦਾ ਦੁਗਣਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ: 
:2 + 5 + 8 + 11 + 14
ਜੇਕਰ ਕੁੱਲ ਪਦਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਪਦ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਪਦ ਦਾ ਜੋੜ ਦੇ ਅੱਧੇ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰ ਦੇਈਏ ਤਾਂ ਜੋੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।
:\frac{n(a_1 + a_n)}{2}
ਉੱਪਰ ਲਿਖੇ ਮਿਸਾਲ ਮੁਤਾਬਕ
:2 + 5 + 8 + 11 + 14 = \frac{5(2 + 14)}{2} = \frac{5 \times 16}{2} = 40.
ਸੂਤਰ: a_1 ਅਤੇ a_n. ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ:

:\left(-\frac{3}{2}\right) + \left(-\frac{1}{2}\right) + \frac{1}{2} = \frac{3\left(-\frac{3}{2} + \frac{1}{2}\right)}{2} = -\frac{3}{2}.
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
http://en.wikipedia.org/wiki/Arithmatic_progression

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਸਾਬੀ ਲੜੀਆਂ
ਵਿਲੀਅਮ ਬਟਲਰ ਯੇਟਸ

**ਵਿਲੀਅਮ ਬਟਲਰ ਯੇਟਸ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: William Butler Yeats; 13 ਜੂਨ 1865 – 28 ਜਨਵਰੀ 1939) ਆਇਰਿਸ਼ ਕਵੀ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸਿਰਕਢ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਆਇਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਉਹ ਥੰਮ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਆਇਰਿਸ਼ ਸੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਯੇਟਸ ਆਇਰਿਸ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ ਅਤੇ, ਲੇਡੀ ਗਰੇਗਰੀ, ਐਡਵਰਡ ਮਾਰਟਿਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਐਬੇ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਉਹ ਇਸਦੇ ਆਰੰਭਕ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ ਮੁੱਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1923 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਾਸੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 
## ਜੀਵਨੀ 
### ਮੁਢਲੇ ਸਾਲ 
ਅੰਗਰੇਜ਼-ਆਇਰਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੇ, ਵਿਲੀਅਮ ਬਟਲਰ ਯੇਟਸ ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਊਂਟੀ ਡਬਲਿਨ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸੈਂਡੀਮਾਊਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੇਰਵਿਸ ਦੇ ਪੋਤੇ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਦੇ ਲੱਕੜ-ਦਾਦਾ, ਬਿਨਯਾਮੀਨ ਯੇਟਸ ਨੇ 1773 ਵਿਚ ਕਿਲਦਾਰ ਕਾਊਂਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮੈਰੀ ਬਟਲਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਟਲਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਖਾਨਦਾਨੀ ਨਾਮ ਰੱਖ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਇਰਿਸ਼ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਨਬਰਾਸਕਾ

**ਨਬਰਾਸਕਾ** () ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਮੱਧ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਿੰਕਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਓਮਾਹਾ ਹੈ ਜੋ ਮਿਜ਼ੂਰੀ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਨਵਾਡਾ

**ਨਵਾਡਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Nevada**) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪੱਛਮੀ, ਪਹਾੜ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 7ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, 35ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ 9ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਜ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਇੱਕੋ ਕਾਊਂਟੀ, ਕਲਾਰਕ ਕਾਊਂਟੀ, ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਾਸ ਵੇਗਸ-ਪੈਰਾਡਾਈਸ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸੰਮਿਲਤ ਸ਼ਹਿਰ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਾਰਸਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Basin and Range Nevada.JPG
ਤਸਵੀਰ:RenoNVTemple.JPG
ਤਸਵੀਰ:Las Vegas Boulevard northbound, Las Vegas NV.jpg

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ

**ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ** () ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜੈਕਸਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਓਜੀਬਵੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ *misi-ziibi* ("ਮਹਾਨ ਦਰਿਆ") ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 32ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ 31ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਐਡਿਨਬਰਾ

**ਐਡਿਨਬਰਾ** ( ) ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਫ਼ਰਥ ਆਫ਼ ਫ਼ੋਰਥ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ 2011 ਵਿੱਚ ਅਬਾਦੀ 495,360 (2010 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 1.9% ਵਾਧਾ) ਸੀ। ਇਹ ਲੋਥੀਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਸਤੀ ਅਤੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਦੱਖਣੀ ਡਕੋਟਾ

**ਦੱਖਣੀ ਡਕੋਟਾ** () ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਮੱਧ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਲਕੋਤਾ ਅਤੇ ਡਕੋਤਾ ਸਿਊ ਅਮਰੀਕੀ ਭਾਰਤੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਮਗਰੋਂ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 17ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਰ 5ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ 5ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਣੇਪਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ {{ਡਕੋਟਾ ਰਾਜਖੇਤਰ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਡਕੋਟਾ ਸਮੇਤ 2 ਨਵੰਬਰ, 1889 ਨੂੰ ਰਾਜ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੀਅਰ ਅਤੇ 159,000 ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿਊ ਫ਼ਾਲਜ਼ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਮਿਜ਼ੂਰੀ

**ਮਿਜ਼ੂਰੀ** — ਉਪਨਾਮ *ਮੈਨੂੰ-ਵਿਖਾਓ ਰਾਜ* — ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਮੱਧ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 21ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ 18ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 114 ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਲੂਈਸ ਦਾ ਅਜ਼ਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਖਸਖਸ

**ਖਸਖਸ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: poppy seed), ਪੋਸਤ (Papaver somniferum) ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਤੇਲਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਇਹ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਬੀਜ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੋਸਤ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਡੋਡਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੀਜ ਸਾਬਤ ਜਾਂ ਪੀਠੇ ਹੋਏ, ਕਈ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤੇਲ ਵੀ ਕੱਢ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸੁਮੇਰ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਖਸ਼ਖਸ਼ ਉਗਾਉਂਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਦਵਾ ਨੁਸਖਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

## ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਖਸਖਸ ਦੇ ਬੀਜ ਫਾਈਬਰ, ਜ਼ਿੰਕ, ਮੈਗਨੀਜ਼, ਕਾਪਰ ਤੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਇਸਨੂੰ ਉਗਾਉਣ ਤੇ ਇਹ ਉਗ ਪੈਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਫੁਲ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਆਫੀਮ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਸਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲੇ
ਚਿਨੁਆ ਅਚੇਬੇ

**ਚਿਨੁਆ ਅਚੇਬੇ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Chinua Achebe; 16 ਨਵੰਬਰ 1930 – 21 ਮਾਰਚ 2013) ਇੱਕ ਨਾਇਜੀਰੀਆਈ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵੀ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਨਾਵਲ (ਥਿੰਗਜ਼ ਫਾਲ ਅਪਾਰਟ 1958) ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਫਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੀ ਗਈ ਕਿਤਾਬ ਹੈ।

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਫਾਰੇਨ ਪਾਲਿਸੀ ਨੇ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 100 ਸੰਸਾਰ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਅਚੇਬੇ ਨੂੰ 68ਵੇਂ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2007 ਵਿੱਚ ਚਿਨੁਆ ਅਚੇਬੇ ਨੂੰ ਮੈਨ ਬੁਕਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਨਾਮ ਦਾ ਜੇਤੂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਛੇ ਲੱਖ ਪਾਉਂਡ ਦੀ ਈਨਾਮੀ ਰਕਮ ਵਾਲਾ ਇਹ ਇਨਾਮ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਣ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਇਜੀਰੀਆਈ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013
ਮਿਨੇਸੋਟਾ

**ਮਿਨੇਸੋਟਾ** () ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਮੱਧ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮਿਨੇਸੋਟਾ ਰਾਜਖੇਤਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 11 ਮਈ, 1858 ਨੂੰ ਸੰਘ ਵਿੱਚ 32ਵੇਂ ਰਾਜ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਨੂੰ "10,000 ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ "ਅਕਾਸ਼-ਰੰਗੇ ਪਾਣੀ" ਲਈ ਡਕੋਤਾ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਪੋਸਤ

180px|thumbnail|right| **ਅਫ਼ੀਮ ਦੇ ਪੌਦੇ (ਡੋਡੇ) ਦੀ ਡੋਡੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਚੀਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਦੁਧ**
**ਪੋਸਤ**, **ਖਸ਼ਖਾਸ਼** ਜਾਂ **ਡੋਡੇ** (ਬੋਟਨੀਕਲ ਨਾਮ: Papaver somniferum), ਇੱਕ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬੂਟੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਫੀਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਨਸ਼ੇ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬੋਟਨੀਕਲ ਨਾਮ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਨੀਂਦ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਡੋਡਾ (ਪੋਪੀ)। ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਫੀਮ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਵੀ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਖਸ਼ਖਾਸ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਸ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ

**ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ** (; ; ; ) ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਬੀ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਸਤੋਨੀਆ ਤੱਕ ਪਸਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੇਵਾ ਦਰਿਆ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖਾੜੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੈਲਸਿੰਕੀ ਅਤੇ ਤਾਲਿਨ ਵੀ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਖਾੜੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਰੂਸ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਇਸ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਦੇ ਕੋਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੋਰਸਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ ਰੂਸ ਲਈ ਰਣਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ
ਖਾੜੀ ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ  ਹੈ। ਇਸਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹਾਂਕੋ ਪੈਨਿਨਸੁਲਾ ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਤੱਕ  ਹੈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ  ਤੋਂ ਮੋਛਨੀ ਦੀਪ ਵਿੱਚ  ਹੈ, ਅਤੇ ਨੇਵਾ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਇਹ  ਤੱਕ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖਾੜੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੱਕ ਘੱਟ ਡੂੰਘੀ ਹੁੰਦੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਤਿੱਖਾ ਬਦਲਾਅ ਨਾਰਵਾ-ਜੋਏਸੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਨਾਰਵਾ ਕੰਧ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਔਸਤਨ ਡੂੰਘਾਈ  ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡੂੰਘਾਈ  ਹੈ। ਨੇਵਾ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ  ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਨਾਲਾ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨੇਵਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਖਾੜੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਖਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਤਹਿ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖਾਰਾਪਣ 0.2 and 5.8 ‰ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ 0.3–8.5 ‰ ਹੈ। 
ਪਾਣੀ ਦਾ ਔਸਤਨ ਤਾਪਮਾਨ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ 0&nbsp;°C ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਤਹਿ ਉੱਤੇ  ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ  ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖਾੜੀ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਦੇਰ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਅਪਰੈਲ ਤੱਕ ਜੰਮ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਜੰਮਣਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਪੱਛਮੀ ਹਵਾਵਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹੜ੍ਹ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

### ਸੀਮਾ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲ ਸਰਵੇਖਣ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਇਸਤੋਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਪੀਥਾਮੀ (59°13'N) ਤੋਂ ਉਸਮੁਸਾਰ ਦੇ ਦੀਪ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹਾਂਕੋ ਪੈਨਿਨਸੁਲਾ (22°54'E) ਤੱਕ ਪਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
 
 ==ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ==

 ਤੇ ਉਸਤ-ਲੁਗਾ ਮਲਟੀਮੋਡਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗਿਸੇਪਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ]]

ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ, ਨੇਵਾ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਨੇਵਾ ਨਦੀ ਦੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਿਤੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੇ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਆਇਨ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਫਿਨੌਲ ਆਦਿ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ 1979 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 1997 ਤੱਕ 74% ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਕੇ 2005 ਵਿੱਚ 85% ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ 91.7% ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ 2011 ਤੱਕ ਇਹ 100% ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। 2008 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਟ ਤੈਰਾਕੀ ਕਰਨ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਖਾੜੀਆਂ
ਓਹਾਇਓ

**ਓਹਾਇਓ** () ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਮੱਧ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 34ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, 7ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ 10ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਲੰਬਸ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1A (ਭਾਰਤ)

**ਨੈਸ਼ਨਕ ਹਾਈਵੇ 1A (ਭਾਰਤ)** ਜਾਂ (**NH 1A**), ਜੋ ਕਿ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੋਈ 663 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਸਫਰ ਤਹਿ ਕਰਦੀ ਜਲੰਧਰ, ਮਾਧੋਪੁਰ, ਜੰਮੂ, ਬਾਨੀਹਾਲ, ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ, ਬਾਰਾਮੁਲਾ]], ਉੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਦਾ ਉੜੀ ਸੈਕਟਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਿ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਇਹ ਸੜਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1 (ਭਾਰਤ), ਨੈਸ਼ਨਕ ਹਾਈਵੇ 1D (ਭਾਰਤ), ਨੈਸ਼ਨਕ ਹਾਈਵੇ 15 (ਭਾਰਤ) ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਕ ਹਾਈਵੇ 20 (ਭਾਰਤ) ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਜਵਾਹਰ ਸੁਰੰਗ ਰਾਹੀ ਇਹ ਸੜਕ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੜਕ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਦੀ ਦੂਰੀ 82 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿਤੀ ਹੈ। 554 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੁਰੀ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*ਮੁਗਲ ਰੋਡ
*ਲੇਹ-ਮਨਾਲੀ ਹਾਈਵੇ
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ
*ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1 (ਭਾਰਤ)
*ਨੈਸ਼ਨਕ ਹਾਈਵੇ 1D (ਭਾਰਤ)
*ਨੈਸ਼ਨਕ ਹਾਈਵੇ 15 (ਭਾਰਤ) ਅਤੇ 
*ਨੈਸ਼ਨਕ ਹਾਈਵੇ 20 (ਭਾਰਤ)
*http://en.wikipedia.org/wiki/National_Highway_1A_%28India%29

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1B (ਭਾਰਤ)

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1B (ਭਾਰਤ)** ਜਾਂ (**NH 1B**) ਜੋ 274 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੁਰੀ ਤਹਿ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਜੋ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਟੋਟੇ ਅਤੇ ਖਾਨਬਾਲ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।
## ਰੂਟ
* ਡੋਡਾ
* ਕਿਸਤਵਾੜ
* ਸਿੰਮਥਨ ਪਾਸ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1 (ਭਾਰਤ)

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1 (ਭਾਰਤ)** or **NH 1** ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਅਟਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਰਡਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 456 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੜਕ ਗ੍ਰੈਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਜਾਂ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਮਾਰਗ ਦਾ ਹਿਸਾ ਹੈ ਜੋ ਲਹੋਰ ਤੋਂ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਸੀ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗ ਕਰ ਦਿਤੇ ਹਨ।
#NH 1 ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ 
#NH 2 ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੈ।
## ਸੜਕ ਵਾਰੇ
NH 1 ਸੜਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਜਲੰਧਰ, ਫਗਵਾੜਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਰਾਜਪੁਰਾ, ਅੰਬਾਲਾ, ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ, ਸੋਨੀਪਤ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 456 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਜਲੰਧਰ ਤੱਕ ਇਹ ਸੜਕ 4-ਲਾਈਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ 6-ਲਾਈਨ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ 8-ਲਾਈਨ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਰਿੰਗ ਰੋਡ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਪੰਜਾਬ ਦੀ NH 1 
NH 1 ਜੋ ਬਾਹਗਾ ਬਾਰਡਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਿ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੁਰੀ ਤਹਿ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਪਵਿਤਰ ਨਗਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕਪੂਰਥਲਾ, ਜਲੰਧਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ 277 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੁਰੀ ਤਹਿ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਗੁਆਢੀ ਰਾਜ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ NH 1
NH 1 ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਹੋ ਕਿ ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ, ਕਰਨਾਲ, ਪਾਨੀਪਤ ਅਤੇ ਸੋਨੀਪਤ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ 184 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਤਹਿ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਸੋਨੀਪਤ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਸੜਕ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਅਤੇ ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ ਇਸ ਸੜਕ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਕੰਨੀ ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਦਿੱਲੀ ਦੀ NH 1
NH 1 ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਖੀਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਰਿਆਣੇ ਵਿਚੋ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕਿ ਸਿੰਧੂ ਬਾਰਡਰ ਰਾਹੀ ਉੱਤਰੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਰਾਹੀ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੀ ਉਤਰੀ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਗੇਟ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਇਹ ਸੜਕ ਰਿੰਗ ਰੋਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕਿ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 2(ਭਾਰਤ) ਜਾਂ NH 2 ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## NH 1 ਦੀ ਸਹਾਇਕ
NH 1 ਸੜਕ 4 ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੜਕਾਂ 1A, 1B, 1C ਅਤੇ 1D ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। 1A ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਿਨੋਂ ਹੀ ਸੜਕਾਂ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚੋਂ ਆਉਂਦੀਆ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ।
*ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1A (ਭਾਰਤ): ਜਲੰਧਰ-ਮਾਧੋਪੁਰ-ਜੰਮੂ - ਬੈਨੀਹਲ - ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ -ਬਾਰਾਮੁਲਾ ਅਤੇ ਉੜੀ
*ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1B (ਭਾਰਤ): ਬਾਟੋਟੇ - ਡੋਡਾ - ਕਿਸਤਵਾੜ - ਸਿੰਥਨ ਪਾਸ ਅਤੇ ਖੰਨਾਬਲ
*ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1C (ਭਾਰਤ): ਡੋਮੇਲ -ਕਟੜਾ -ਜੰਮੂ
*ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1D (ਭਾਰਤ): ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ -ਕਾਰਗਿਲ- ਲੇਹ -ਲੇਹ ਮਨਾਲੀ ਹਾਈਵੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ
ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ

**ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ** ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1969 ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨਕ ਐਕਟ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ, ਅਰਧ ਸਰਕਾਰੀ, ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣਾ, ਪਾਠਕਮ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਅਤੇ ਬਾਰਵੀਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਰਡ ਅਧਿਆਪਕਾ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ, ਵਜੀਫਾ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾ ਦੀ ਛਪਾਈ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਐਸ. ਏ. ਐਸ. ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਬੋਰਡ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਹਰੇਕ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹਾਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੀਸ, ਦਾਖਲਾ ਫਾਰਮ ਜਮਾਂ ਕਰਵਾਉਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
## ਬਰਾਂਚਾਂ
#ਓਪਨ ਸਕੂਲ
#ਐਫੀਲੇਸ਼ਨ ਬਰਾਂਚ
#ਅਕਾਉਟ ਬਰਾਂਚ
#ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਬਰਾਂਚ
#ਕੰਪਿਉਟਰ ਸੈੱਲ
#ਛਪਾਈ ਬਰਾਂਚ
#ਪੀ ਆਰ ਓ
#ਅਦਾਰਸ ਸਕੂਲ
#ਸਕੂਲ ਅਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਬਰਾਂਚ
#ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਬਰਾਂਚ
## ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਐਸ. ਏ. ਐਸ. ਨਗਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਬਰਨਾਲਾ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਬਠਿੰਡਾ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਫਰੀਦਕੋਟ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਜਲੰਧਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਕਪੂਰਥਲਾ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਲੁਧਿਆਣਾ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਮਾਨਸਾ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਮੋਗਾ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਮੁਕਤਸਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਪਠਾਨਕੋਟ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਪਟਿਆਲਾ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਰੂਪਨਗਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਸੰਗਰੂਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ
#ਖੇਤਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੀ ਡੀਪੂ ਤਰਨਤਾਰਨ
## ਹਵਾਲੇ
http://www.pseb.ac.in/ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ
ਵੋਲਫ਼ਗਾਂਗ ਆਮਾਡੇਅਸ ਮੋਜ਼ਾਰਟ

**ਵੋਲਫਗਾਂਗ ਆਮਾਡੇਅਸ ਮੋਜਾਰਟ** (ਜਰਮਨ: Wolfgang Amadeus Mozart) (27 ਜਨਵਰੀ 1756 - 5 ਦਸੰਬਰ 1791) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਰਮਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗਪਗ 600 ਸੰਗੀਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
﻿ਮੋਜ਼ਾਰਟ ਨੇ ਸਾਲਜ਼ਬਰਗ, ਆਸਟਰੀਆ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਇਹ ਗ਼ੈਰ ਮਾਮੂਲੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਵਾਇਲਨ ਉੱਪਰ ਅਹਿਲੀਅਤ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਹਿਜ਼ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਧੁਨ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰਕਰਦਗੀ ਦਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਲਜ਼ਬਰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਲੇਕਿਨ ਬਾਦ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਮੌਕੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਮਗਰ, ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਕੰਪੋਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ। 1781 ਵਿੱਚ ਵਿਆਨਾ ਦੌਰੇ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲਜ਼ਬਰਗ ਵਿਚਲੇ ਦਰਬਾਰੀ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਕਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾਇਰਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਵਿਆਨਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੋਹਰਤ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਲੇਕਿਨ ਮਾਲੀ ਪੱਖੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹੇ। ਵਿਆਨਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਰੀਂ ਧੁਨਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੀਆਈ ਕੰਪੋਜ਼ਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਪੇਰਾ ਕੰਪੋਜ਼ਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਕੰਪੋਜ਼ਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1756
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1791
ਹੈਨੋਈ ਦਾ ਸਤੰਭ

**ਹੈਨੋਈ ਦਾ ਸਤੰਬ** ਜਾਂ ਟਾਵਰ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ **ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਤੰਬ ਜਾਂ ਲੁਕਸ ਦਾ ਟਾਵਰ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਗਣਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਖੇਡ ਜਾਂ ਅੜੋਣੀ ਹੈ।
## ਬਣਤਰ
ਇਸ ਗਣਿਤ ਦੀ ਅੜੋਣੀ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰ ਦੇ ਤਲ ਤੇ ਤਿਨ ਸਤੰਬ ਜਾਂ ਰੋਡ ਲੰਬ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਕਾਰ ਦੇ ਡਿਸਕ ਜਾਂ ਪਹੀਏ ਪਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਅਕਾਰ ਹੇਠੋ ਉਪਰ ਵੱਲ ਘੱਟਦਾ ਹੈ।
## ਤਰੀਕਾ ਜਾਂ ਵਿਧੀ
ਅਧਾਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਤੰਬ **ੳ**, **ਅ** ਅਤੇ **ੲ** ਹਨ। '*ੳ* ਸਤੰਬ ਵਿੱਚ ਤਿਨ ਪਹੀਏ ਹਨ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਡਿਸਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਚੱਕ ਕੇ ਤੀਜੇ ਸਟੰਬ **ੲ** ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਾਰੀ ਵਿਚ। 
#ਪਹਿਲੀ ਸਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੀ ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਪਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। 
#ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਇੱਕ ਹੀ ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਚੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
#ਹਰੇਕ ਸਤੰਬ ਵਿਚੋਂ ਉਪਰ ਵਾਲੀ ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਜੀ ਸਤੰਬ ਦੇ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਪਈਆ ਡਿਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਰ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
#ਇਸ ਅੜੋਣੀ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਲ ਸਕਲ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। 
#ਤਿਨ ਡਿਸਕਾਂ ਵਾਲੀ ਅੜੋਣੀ ਨੂੰ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੱਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
## ਇਤਿਹਾਸ
#ਇਸ ਅੜੋਣੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1883 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਗਣਿਤਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸ੍ਰੀ ਐਡੋਯਾਰਡ ਲੁਸਿਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਛਪਾਇਆ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਂਸੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਸਤੰਬਾਂ ਵਿੱਚ 64 ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਡਿਸਕਾ ਪਾਈਆ ਹੋਈਆ ਹਨ। ਪਾਦਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਮੁਤਾਬਕ ਹਰ ਵਾਰੀ ਇਹਨਾਂ ਡਿਸਕਾਂ ਇੱਕ ਸਤੰਬ ਤੋਂ ਦੁਜੇ ਸਤੰਬ ਵਿੱਚ ਪਾਉਦਾ ਹੈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਅੜੋਣੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਤੰਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਅਖੀਰ ਦੀ ਡਿਸਕ ਸਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਚਲੀ ਜਾਏਗੀ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਵਿਗਿਆਨ ਤੱਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਪਾਦਰੀ ਇੱਕ ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਹਿਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸੈਕਿੰਡ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲਏ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰੇ 64 ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਸਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ 264−1 ਸੈਕਿੰਡ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਾਂ 585 ਬਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਜਾਂ 18,446,744,073,709,551,615 ਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ 45 ਵਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ
#ਹੈਨੋਈ ਜੋ ਕਿ ਵੀਤਨਾਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਵਿੱਚ ਸਤੰਬ ਦਾ ਮਤਲਵ ਹੈ ਕਿ ਪੁਜਾਰੀ ਜੋ ਕਿ ਹਰ ਵਾਰੀ ਇੱਕ ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜੋ ਕਿ ਸਤੰਬ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ੁ੍ਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ

## ਅੜੋਣੀ ਦਾ ਹੱਲ
ਇਸ ਅੜੋਣੀ ਦਾ ਹੈ ਜੇ ਡਿਸਕ ਦੀ ਗਿਣਤੀ *n* ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਹੈਨੋਈ ਦੇ ਸਤੰਬ ਦਾ ਹੱਲ 2*n* − 1 ਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ #ਜੇ ਕਰ ਡਿਸਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਟਾਂਕ ਜਿਵੇਂ 3, 5, 7, .. ਆਦਿ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਸਤੰਬ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅੰਤਿਮ ਸਤੰਬ ਵਿੱਚ ਪਾਉ ਅਤੇ ਦੁਜੀ ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਸਤੰਬ 'ਚ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਤੇ ਰੱਖੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਖੇਡੋ।
#ਜੇ ਕਰ ਡਿਸਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿਸਤ ਹੋਵੇ ਜਿਵੇਂ 4, 6, 8,,,, ਆਦਿ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਸਤੰਬ ਦੀ ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਸਤੰਬ ਤੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਦੁਜੀ ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੀਜੇ ਸਤੰਬ ਤੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਖੇਡ ਖੇਡੋ।
## ਹੱਲ
#ਜੇ 3 ਡਿਸਕ ਹੋਣ ਤਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਹੱਲ 23 − 1ਜਾਂ 7 ਹੈ
#ਜੇ 4 ਡਿਸਕ ਹੋਣ ਤਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਹੱਲ 24 − 1ਜਾਂ 15 ਹੈ.
#ਜੇ 5 ਡਿਸਕ ਹੋਣ ਤਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਹੱਲ 25 − 1ਜਾਂ 31 ਹੈ.
#ਜੇ 6 ਡਿਸਕ ਹੋਣ ਤਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਹੱਲ 26 − 1ਜਾਂ 63 ਹੈ.
#ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ....
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
#http://en.wikipedia.org/wiki/Tower_of_Hanoi

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤਕ ਅੜੋਣੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਫਾਉਸਟ (ਗੇਟੇ)

right|thumb|200px|Шлик, Фридрих Густав|Ф. Г. Шлик|ਐਫ਼ ਜੀ ਸਲਿੱਕ. ਸੈਰ ਕਰ ਰਹੇ ਫਾਉਸਟ ਅਤੇ ਵੈਗਨਰ
**ਫਾਉਸਟ** ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਗੇਟੇ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਦੁਖਾਂਤ ਡਰਾਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਅੰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਜਰਮਨ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੇਟੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਮੰਚਿਤ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਗੇਟੇ ਨੇ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਕ ਦਾ ਆਰੰਭਿਕ ਸੰਸਕਰਣ ਸੰਨ 1806 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 1808 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਇਸਦਾ ਸੋਧਿਆ ਅਡੀਸ਼ਨ 1828–29 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦਾ ਗੇਟੇ ਨੇ ਖੁਦ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1790 ਵਿੱਚ "ਫਾਉਸਟ ਅ ਫ੍ਰੈਗਮੈਂਟ" (Faust, a Fragment) ਨਾਮ ਹੇਠ ਇਸਦੇ ਅੰਸ਼ ਛਪੇ ਸਨ। 
"ਉਰਫਾਉਸਟ" (Urfaust) ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਰੂਪ 1772 ਅਤੇ 1775 ਦਰਮਿਆਨ ਤਿਆਰ ਹੋਏ; ਐਪਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਹੁਣ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹਨ। "ਉਰਫਾਉਸਟ" ਦੇ 22 ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦੋ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 1,441 ਸਤਰਾਂ ਤੁਕਬੰਦੀ-ਯੁਕਤ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਖਰੜਾ ਤਾਂ ਗੁੰਮ ਗਿਆ, ਪਰ 1886 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ।

ਗੇਟੇ ਨੇ ਫਾਉਸਟ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ 1831 ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਫ਼ੋਕਸ ਫਾਉਸਟ ਦੀ ਸ਼ੈਤਾਨ ਕੋਲ ਗਿਰਵੀ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰਹੱਸਮਈ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਕ ਵਰਤਾਰੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਗੇਟੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਰੁਝੇਵਾਂ ਸੀ। ਇਹ 1832 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। 
## *ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ*
*ਫਾਉਸਟ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ* ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ:

* **ਹੈਨਰਿਖ ਫਾਉਸਟ **, ਵਿਦਵਾਨ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋਹਾਨ ਜਾਰਜ ਫਾਉਸਟ ਦੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਤੇ, ਜਾਂ *ਪੈਰਸ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਦੰਦਕਥਾ*, *ਸੇਨੋਡੋਕਸਸ* ਦੇ ਜੈਕਬ ਬਾਈਡਰਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ
* **ਮਫਿਸਟੋਫੇਲਜ**, ਸ਼ੈਤਾਨ
* **ਗ੍ਰੇਚਨ**, ਫਾਉਸਟ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ (ਮਾਰਗਰੇਟ ਦਾ ਸਰਲ ਰੂਪ; ਗੇਟੇ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਵਰਤੇ ਹਨ)
* **ਮਾਰਥਾ**, ਗ੍ਰੇਚਨ ਦੀ ਗੁਆਂਢਣ 
* **ਵਾਲੇਨਤਿਨ**, ਗ੍ਰੇਚਨ ਦਾ ਭਰਾ
* **ਵੈਗਨਰ**, ਫਾਉਸਟ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਮ੍ਰਿੱਛਕਟਿਕਮ

**ਮ੍ਰਿੱਛਕਟਿਕਮ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: मृच्छकटिकम्; ਅਰਥਾਤ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੱਡੀ) ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਡਰਾਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 10 ਅੰਕ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਮਹਾਰਾਜ ਸ਼ੂਦਰਕ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: शूद्रक) ਹਨ। ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਉਜੈਨੀ ਹੈ। ‘ਮ੍ਰਿੱਛਕਟਿਕਮ’ ਡਰਾਮਾ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਮ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚੋਰ, ਵੇਸ਼ਵਾ, ਗਰੀਬ ਬਾਹਮਣ, ਦਾਸੀ, ਨਾਈ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸੱਤਾ ਪਲਟ ਕੇ ਗਣਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ
ਵਿਲੀਅਮ ਫ਼ਾਕਨਰ

**ਵਿਲੀਅਮ ਫਾਕਨਰ** (1897 – 1962) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਸਨ।
## ਜੀਵਨੀ
ਫਾਕਨਰ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਲੀਅਮ ਕਥਬੇਰਟ ਫਾਕਨਰ ਵਜੋਂ ਨਿਊ ਅਲਬਾਨੀ, ਮਿੱਸੀਸਿੱਪੀ, ਯੂ ਐੱਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮੁਰੀ ਕਥਬੇਰਟ ਫਾਕਨਰ (17 ਅਗਸਤ 1870 – 7 ਅਗਸਤ 1932) ਅਤੇ ਮੌਡ ਬਟਲਰ (27 ਨਵੰਬਰ 1871 – 19 ਅਕਤੂਬਰ, 1960) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਠਾ ਪੁਤਰ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1897
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1962
ਏਸ਼ੀਆਈ ਕੋਇਲ

**ਏਸ਼ੀਆਈ ਕੋਇਲ** (ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਾਮ: Eudynamys scolopaceus) ਕੁੱਕੂ, ਕੁਕੂਲੀਫੋਰਮਜ (Cuculiformes) ਕੁਲ ਦਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਨਰ ਕੋਇਲ ਨੀਲੱਤਣ ਦੀ ਭਾ ਵਾਲੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਦਾ ਤਿੱਤਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੱਬੇਦਾਰ ਚਿਤਕਬਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਰ ਕੋਇਲ ਹੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਅਤੇ ਖੰਭ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਇਲ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਉਤਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕਾਬਜ਼ ਸਥਾਨ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸੰਕੋਚੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪੰਛੀ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਕਤਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਟਿਕਾਣਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅੰਬ ਦੇ ਦਰਖਤ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੌਲਸ਼ਰੀ ਦੇ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਸਦਾਬਹਾਰ ਸੰਘਣੀ ਛੱਤਰੀ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੁਕਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੀੜ ਪਰਜੀਵਿਤਾ ਇਸ ਕੁਲ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਾਹਨਤ ਹੈ ਯਾਨੀ ਇਹ ਆਪਣਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਇਹ ਦੂਜੇ ਪੰਛੀਆਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਵਾਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਦੇ ਆਂਡੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਂਡਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
## ਹੁਲੀਆ
ਏਸ਼ੀਆਈ ਕੋਇਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਲੰਮੀ ਪੂੰਛ, 39-46 ਸਮ (15-18 ਇੰਚ) ਅਤੇ 190-327 ਗਰਾਮ (6.7-11.5 ਔਂਸ) ਭਾਰ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਤੀ ਦੇ ਨਰ ਦਾ ਰੰਗ ਨੀਲੱਤਣ ਦੀ ਭਾ ਵਾਲਾ ਕਾਲਾ ਚਮਕੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੁੰਜ ਹਰੀ ਭਾ ਵਾਲੀ ਪੀਲੇ ਮਟਮੈਲੇ ਜਿਹੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਖ ਦੀ ਪੁਤਲੀ ਗਹਿਰੀ ਲਾਲ। ਅਤੇ ਇਹਦੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਜਾਤੀ ਦੀ ਮਦੀਨ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਭੂਰੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਠ, ਰੰਪ, ਪੂੰਛ ਅਤੇ ਵਿੰਗ ਕੋਵਰਟ ਸਫੇਦ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਮਟਮੈਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਧੱਬਿਆਂ ਵਾਲੇ ਡੂੰਘੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਬੱਗੇ, ਲੇਕਿਨ ਖੂਬ ਧਾਰੀਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਉੱਪ-ਜਾਤੀਆਂ ਰੰਗਾਈ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਪੱਖੋਂ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।. ਨਿਆਣੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਉੱਪਰਲੀ ਕਲਗੀ ਨਰ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੁੰਜ ਕਾਲੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ (ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਅਗਸਤ) ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਢਦੇ ਹਨ। ਨਰ ਦਾ ਵਾਕਫ਼ ਗੀਤ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੂਹੂ ਕੂਹੂ ਹੈ। ਮਦੀਨ ਇੱਕ ਤਿੱਖੀ ਕੀਕ ਕੀਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਆਬਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
## ਵਿਵਹਾਰ
ਕੁਕੂ ਕੁਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੰਛੀ ਦੂਜੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਂਡਾ ਦੇਣ ਦੀ ਆਦਤ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਆਂਡਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਇਸ ਵਰਗ ਦੇ ਪੰਛੀ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਜੰਗਲੀ ਕਾਂ ਜਾਂ ਆਮ ਕਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਆਂਡਾ ਦੇਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਆਂਡਾ ਆਪਣੀ ਚੁੰਜ ਵਿੱਚ ਭਰਕੇ ਪਰਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦਰਖਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠਕੇ ਉਸਨੂੰ ਚਟ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਆਂਡਾ ਫੁੱਟਣ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਕੋਇਲ ਦਾ ਬੱਚਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਤਦ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਆਲ੍ਹਣੇ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜਕੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਦੇ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਚੜਾਕੇ ਅਜਿਹਾ ਝੱਟਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਰਖਤ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਿਰੋਲ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਜਾਅਲੀ ਮਾਂ ਬਾਪ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਏ ਗਏ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਇਹ ਬੋਟ ਪਲਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਭੇਦ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਲ੍ਹਣੇ ਤੋਂ ਖਦੇੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਜਾਦ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
## ਆਹਾਰ 
ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ 'ਕੁਕੂ' ਫਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਕੀੜੇ -ਮਕੌੜੇ ਵੀ ਖਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਜੰਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ

**ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ** ਚਮੋਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਹਿਮਾਲਾ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ੪੬੩੨ ਮੀਟਰ (੧੫,੨੦੦ ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬਰਫ਼ਾਨੀ ਝੀਲ ਕੰਢੇ ਸੱਤ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ; ਇਹਨਾਂ ਸੱਤਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੂਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੱਕ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼-ਬਦਰੀਨਾਥ ਸ਼ਾਹ-ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੇ ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਦਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਬਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ *ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ* ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ
ਹੇਮਕੁੰਟ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਂ ਹੈ ਜੋ *ਹੇਮ* ("ਬਰਫ਼") ਅਤੇ *ਕੁੰਡ* ("ਕਟੋਰਾ") ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰਬਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ 
ਹੇਮਕੁੰਟ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ-

**ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ:** ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਲਈ ਉਡਾਣ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਲਈ ਕੈਬ/ਟੈਕਸੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਮੋਟਰੇਬਲ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਇਸਲਈ ਤੁਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਤੋਂ ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਲਈ ਬੱਸ/ਕੈਬ/ਟੈਕਸੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ।

**ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ:** ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਤੋਂ 270 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਮੋਟਰੇਬਲ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ ਇਸਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ, ਜੋਸ਼ੀਮਠ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਲਈ ਕੈਬ ਅਤੇ ਬੱਸਾਂ ਮਿਲਣਗੀਆਂ।

**ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ:** ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਰਿਦੁਆਰ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਲਈ ਬੱਸਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ। ਇਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਲਈ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ ਜੋ NH-58 ਦੁਆਰਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਕਬੂਤਰ

thumb|ਭੂਰਾ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦਾ ਚੀਨਾ ਕਬੂਤਰ
 
**ਕਬੂਤਰ** ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਿਅਤਤਾਪੀ, ਉੱਡਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਹੈ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਸੁੰਦਰ ਪੰਛੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਨੋਕੀਲੀ ਚੁੰਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਜੰਤੂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਜਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਨਾਜ, ਮੇਵੇ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਫੇਦ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪੁਰਾਣੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਬੂੂਤਰ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗੋਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱੱਟੇ। ਚਿੱਟੇ ਕਬੂੂਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੌੌੌਕੀਆ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇੇ ਪੇੇਂਡੂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਬੂਤਰਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ 

File:Pied Imperial Pigeon.jpg
File:Emerald Dove.JPG
File:Fantail(silver_barred).jpg
File:Bristol.zoo.victoria.crowned.pigeon.arp.jpg|thumb|ਤਾਜ ਕਬੂਤਰ
File:Geopelia_striata_NBII.jpg
File:Nicobar.pigeon.750pix.jpg
File:Columbina talpacoti.jpeg
File:Treron_Sieboldii.jpg
File:White pegeon (2).JPG|thumb|ਚਿੱਟਾ ਕਬੂਤਰ
File:A pigeon on roof top.jpg|thumb|ਚੱਪਰਨਵਰ ਏ ਕਬੂਤਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਏਕਲਵਿਆ

**ਏਕਲਵਿਆ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: एकलव्य) ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਹਿਰੰਣਿਏ ਧਨੁ ਨਾਮਕ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤ ਸੀ। ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਲਗਨ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪੇ ਸਿੱਖੀ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂਭਗਤੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸ਼ਰ੍ਰੰਗਬੇਰ ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਿਆ। ਉਸਨੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਭੀਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤਕੜੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਨੌਸੈਨਾ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ।
## ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ
ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਏਕਲਵਿਆ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਸਿੱਖਣ ਖਾਤਰ ਦਰੋਂਣਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਪਰ ਨਿਸ਼ਾਦਪੁਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਰੋਂਣਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਏਕਲਵਿਆ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਦਰੋਂਣਾਚਾਰੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਗੁਰੁ ਮੰਨ ਕੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਣ ਲਗਾ। ਇੱਕ-ਚਿੱਤ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਲਦ ਹੀ ਉਹ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਤਿਅੰਤ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਕੌਰਵਪਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਗੁਰੂ ਦਰੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਉਸੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਏਕਲਵਿਆ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾ ਕੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੁੱਤਾ ਭਟਕ ਕੇ ਏਕਲਵਿਆ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਏਕਲਵਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਭੌਂਕਣ ਲਗਾ। ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਭੌਂਕਣ ਨਾਲ ਏਕਲਵਿਆ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਏਕਲਵਿਆ ਨੇ ਇਸ ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਤੀਰ ਚਲਾਏ ਸਨ ਕਿ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ। ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਉੱਤੇ ਕੌਰਵ, ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਆਪ ਦਰੋਂਣਾਚਾਰੀਆ ਇਹ ਕੌਸ਼ਲਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਅਤੇ ਤੀਰ ਚਲਾਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਏਕਲਵਿਆ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਕਿ ਦਰੋਂਣਾਚਾਰੀਆ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਨਸ ਗੁਰੂ ਮੰਨ ਕੇ ਏਕਲਵਿਆ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਦਰੋਂਣਾਚਾਰੀਆ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕੋਈ ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਬਣੇ। ਉਹ ਏਕਲਵਿਆ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, “ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਗੁਰੂ ਹਾਂ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਗੁਰੁਦਕਸ਼ਣਾ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇਗੀ।” ਏਕਲਵਿਆ ਬੋਲਿਆ, “ਗੁਰੁਦੇਵ! ਗੁਰੁਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਮੰਗੋਗੇ ਮੈਂ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।” ਦਰੋਂਣਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਗੁਰੁਦਕਸ਼ਣਾ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਏਕਲਵਿਆ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਅੰਗੂਠਾ ਕੱਟਕੇ ਦਰੋਂਣਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਚਲਾਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਚਲਾਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਮੁਕਤੀਬੋਧ

**ਗਜਾਨਨ ਮਾਧਵ ਮੁਕਤੀਬੋਧ** (गजानन माधव मुक्तिबोध) (13 ਨਵੰਬਰ 1917 – 11 ਸਤੰਬਰ 1964) ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਉਘੇ ਕਵੀ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਲ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। *ਨਯਾ ਖੂਨ* ਅਤੇ *ਵਸੁਧਾ* ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੋਢੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਰਿਆਕਾਂਤ ਤਰਿਪਾਠੀ 'ਨਿਰਾਲਾ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਵੀ। ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਥੰਮ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਲਹਿਰ *ਨਈ ਕਹਾਨੀ* ਅਤੇ *ਨਈ ਕਵਿਤਾ* ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਕੇ 1950 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਹੋਇਆ। ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਉਭਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਬੀਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਊਬੜ-ਖਾਬੜ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜ਼ਾਦ ਸੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਡੱਟ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ।
## ਜੀਵਨੀ
ਮੁਕਤੀਬੋਧ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੁਕਤੀਬੋਧ ਜੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਅੜਚਨ ਪੈਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। 1930 ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀਬੋਧ ਨੇ ਮਿਡਲ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ, ਉਜੈਨ ਤੋਂ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫੇਲ ਹੋ ਗਏ। ਕਵੀ ਨੇ ਇਸ ਅਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਘਟਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1939 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। 1942 ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਉਹ ਖੱਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵੱਲ ਝੁਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਜਾਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ।

ਮਨੀ ਕੌਲ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ, *ਸਤਹ ਸੇ ਉਠਤਾ ਆਦਮੀ* ਦੀ ਪਟਕਥਾ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਉਸਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ 1981 ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ। 
## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲਿਖਤਾਂ
### ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* *ਚਾਂਦ ਕਾ ਮੂੰਹ ਟੇੜਾ ਹੈ* (1964)
**ਭੂਰੀ-ਭੂਰੀ ਖਾਕ ਧੂਲ*
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ
**ਕਾਠ ਕਾ ਸਪਨਾ*
**ਵਿਪਾਤ੍ਰ*
**ਸਤਹ ਸੇ ਉਠਤਾ ਆਦਮੀ* 
### ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਰਚਨਾਵਾਂ
* *ਕਾਮਾਯਨੀ:ਏਕ ਪੁਨਰਵਿਚਾਰ*
**ਨਯੀ ਕਵਿਤਾ ਕਾ ਆਤਮਸੰਘਰਸ਼*
**ਨਯੇ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕਾ ਸੌਂਦਰਿਆਸ਼ਾਸਤਰ* (ਆਖਿਰ ਰਚਨਾ ਕ੍ਯੋਂ)
**ਸਮੀਕਸ਼ਾ ਕੀ ਸਮਸਿਆਏਂ*
**ਏਕ ਸਾਹਿਤਿਅਕ ਕੀ ਡਾਯਰੀ*
**ਭਾਰਤ:ਇਤਿਹਾਸ ਔਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ*
### ਲੰਬੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
**ਅੰਧੇਰੇ ਮੇਂ* 
**ਏਕ ਅੰਤਰਕਥਾ* 
**ਕਹਨੇ ਦੋ ਉਨ੍ਹੇਂ ਜੋ ਯਹ ਕਹਤੇ ਹੈਂ*

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਕਵਿਤਾ ਕੋਸ਼ 'ਤੇ ਮੁਕਤੀਬੋਧ  **(ਹਿੰਦੀ)**
* ਮੁਕਤੀਬੋਧ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ
* ਨਾਸ਼ ਦੇਵਤਾ 
* अनहद कृति ई-पत्रिका में साहित्य स्तंम्भ गजानन माधव मुक्तिबोध का जीवन परिचय एवं कुछ रचनाएं ਅਨਹਦਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀਬੋਧ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ
ਲਿਟਲ ਬੁਆਏ

**ਲਿਟਲ ਬੁਆਏ**, 6 ਅਗਸਤ 1945 ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਲੋਂ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਦਾ ਕੋਡ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਨਾਮ ਸੀ।
ਇਹ ਜੰਗੀ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਸੀ। ਦੂਸਰਾ ਸੀ "ਫੈਟ ਮੈਨ", ਜੋ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਥਿਆਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਨਹੈਟਨ ਪਰੋਜੈਕਟ