open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਚਨਿਓਟ

**ਚਨਿਓਟ**&nbsp;ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ&nbsp;ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ&nbsp;ਚਨਾਬ ਦਰਿਆ&nbsp;ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੈਮਫ਼ਿਨ

ਕੈਮਫ਼ਿਨ ਇੱਕ ਕਾਰਬਨੀ ਯੋਗ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਬਨੀ ਰਸਾਇਣਕ ਯੋਗ
ਮੋਤੀਆ ਖ਼ਾਨ

ਮੋਤੀਆ ਖ਼ਾਨ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।
ਕਮਰਾਨ ਅਕਮਲ

**ਕਮਰਾਨ ਅਕਮਲ** (; (ਜਨਮ 13 ਜਨਵਰੀ 1982) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਵੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਓਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅਦਨਾਨ ਅਕਮਲ ਅਤੇ ਉਮਰ ਅਕਮਲ ਹੈ। ਕਮਰਾਨ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਵਿਕਟ-ਰੱਖਿਅਕ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ ਕਮਰਾਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਇਜ਼ਾ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਲਇਬਾ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਮਰਾਨ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਬੈਕਨਹਾਊਸ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ, ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਤੇ ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ-ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਵੰਬਰ 2002 ਵਿੱਚ ਹਰਾਰੇ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਵਿਖੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 53 ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ 2,648 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ 6 ਸੈਂਕਡ਼ੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਜਦਕਿ 137 ਓਡੀਆਈ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਸੈਂਕਡ਼ਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ 2,924 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਟਵੰਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ 704 ਦੌੜਾਂ ਹਨ। ਵਿਕਟ-ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ 206 ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ, 169 ਨੂੰ ਓਡੀਆਈ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 52 ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਟਵੰਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਊਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।
## ਆਈਪੀਐੱਲ ਖੇਡ-ਜੀਵਨ 
ਕਮਰਾਨ ਅਕਮਲ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼ ਨਾਲ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੋ ਆਈਪੀਐੱਲ ਸੀਜ਼ਨ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਵਿਕਟ-ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਟਾਪ-ਆਰਡਰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਪੰਜ ਮੈਚ ਖੇਡਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਈਪੀਐੱਲ ਦਾ ਫ਼ਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਚੇਨੱਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਫ਼ਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਦੋ ਕੈਚ ਲਏ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਈ ਤਾਂ ਉਹ ਛੇ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਰਨ-ਆਊਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਵਧੀਆ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਮੈਚ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ 2009 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਮਰਾਨ ਅਕਮਲ ਇਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਨਾ ਖੇਡ ਸਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ 2008 ਮੁੰਬਈ ਹਮਲੇ ਕਾਰਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਖੇਡਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਂਕਡ਼ੇ
### ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ
### ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਚ
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਲੀਗ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼

**ਲੀਗ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼** ( ) ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 10 ਜਨਵਰੀ 1920 ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਪੀਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੁੱਖ ਸੰਗਠਨ ਨੇ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1946 ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੀਗ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼
ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਪੁਲਾੜ ਉਡਾਣ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ

thumb|ਮਾਈਕਲ ਕਲਾਰਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਕਟ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ
**ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਪੁਲਾੜ ਉਡਾਣ **ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਿਚਲੇ ਔਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੋ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ 12ਵੀਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ(੨੦੧੨ - ੨੦੧੭) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹੈ  ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਤਿਆਰੀ 
9 ਅਗਸਤ 2007 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੀ ਮਾਧਵਨ ਨਾਇਰ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਏਜੰਸੀ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਪੁਲਾੜ ਮਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਰੋ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਕੈਪਸੂਲ ਪ੍ਰੌਦਯੋਗਿਕੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਵੇਗੀ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨ
ਇਸਲਾਮ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ

**ਇਸਲਾਮ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ** ਸੂਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਜਲਾਲ ਖਾਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ (1545–53) ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ। ਇਸਲਾਮ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਫਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਉਸਦਾ ਵਾਰਿਸ ਸੀ। ਪਰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਬਰੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮੁਬਰੀਜ਼ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਆਦਿਲ ਨਾਂਅ ਰੱਖ ਕੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1554
ਭੂਮਾਤਾ ਬਰਗੇਡ

**ਭੂਮਾਤਾ ਬਰਗੇਡ** ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਬੇਇੰਸਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਦੇ ਸ਼ਿੰਗਨਾਪੁਰ ਸਥਿਤ ਸ਼ਨੀ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦ
ਤੁਗਾਲਾ ਮੈਨੁਇਲਾ

**ਤੁਗਾਲਾ ਮੈਨੁਇਲਾ** ਤੁਵਾਲੂ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 21 ਜੂਨ 1994 ਤੋਂ 26 ਜੂਨ 1998 ਵਿੱਚ,ਤੁਵਾਲੂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਏਲਿਜਾਬੇਥ ਦੂਸਰੀ ਦੁਆਰਾ, ਤੁਵਾਲੂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਮਤਲਬ ਮਹਾਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਪਦ ਉੱਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਡਿਸਕਸ

thumb|400x400px|ਲੋਗੋ
**ਡਿਸਕਸ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:*Disqus*) ਬਲਾਗ ਉੱਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਦ ਹੈ। ਡਿਸਕਸ ਨੂੰ ਸਲਾਨਾ 14.4 ਕਰੋੜ ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਡਿਸਕਸ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2007 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੇਨਿਅਲ ਹਾ ਅਤੇ ਜੈਸਨ ਯਾਨ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੈਲਿਫੋਰਨਿਆ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 30 ਅਕਤੂਬਰ, 2007 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।
## ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2007 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ

** ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ **ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਨ 2005 ਵਿੱਚ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ
ਵਿਜੈ ਭਟਕਰ

right|thumb|300px|ਵਿਜੈ ਭਟਕਰ
**ਡਾਕਟਰ ਵਿਜੈ ਭਟਕਰ** ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਆਈਟੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਸੁਪਰ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਅਦੁੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੁਪਰਕੰਪਿਊਟਰ ਪਰਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੀ - ਡੈਕ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਨਾਲ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ
ਹੱਜਾਜ ਬਿਨ ਯੂਸਫ਼

**ਅਲ ਹੱਜਾਜ ਬਿਨ ਯੂਸਫ਼** (ਅਰਬੀ: الحجاج بن يوسف) ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਮੱਈਅਦ ਖਿਲਾਫਤ ਦਾ ਇੱਕ ਅਰਬ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ, ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜੋ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਵਾਦਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਚਲਾਕ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ​ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਕੁੱਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਮੱਈਅਦ ਖਿਲਾਫਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅੱਬਾਸੀ ਖਿਲਾਫਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਉਮੱਈਅਦਾਂ ਤੋਂ ਨਫਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲ-ਹੱਜਾਜ ਦੀ ਭੰਡੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਖਾਲਿਦ ਹਮੀਦ

**ਖਾਲਿਦ ਹਮੀਦ** ਨੂੰ ਸੰਨ 2009 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮੈਡੀਕਲ ਟ੍ਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ

**ਮੈਡੀਕਲ ਟ੍ਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ**  ( MT )  ਸਿਹਤ ਪੇਸ਼ੇ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਅੰਗ ਹੈ।  ਇਸ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਜ਼ਬਾਨੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠ(ਟੈਕਸਟ )   ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* 
* The Association for Healthcare Documentation Integrity (AHDI)
* Medical Transcription Industry Alliance (MTIA) 
* American Health Information Management Association (AHIMA)
ਜੈੱਟ ਇੰਜਣ

thumb|ਜੈੱਟ ਇੰਜਣ

**ਜੈੱਟ ਇੰਜਣ** ਰਾਕਟ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਇੰਜਣ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਜਹਾਜ਼ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੇਟ ਇੰਜਣ ਦੀ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਕਟ ਅਤੇ ਜੈੱਟ ਇੰਜਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿੱਧਾਂਤ ਇੱਕ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਕੇਵਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਰਾਕਟ ਆਪਣਾ ਬਾਲਣ ਆਪ ਢੋਹੰਦਾ ਹੈ ਜੈੱਟ ਇੰਜਣ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਦੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਹੀ ਬਾਲਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੈੱਟ ਇੰਜਣ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਲੋਂ ਬਾਹਰ ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਏਅਰ ਬ੍ਰੀਦਿੰਗ ਇੰਜਣ (air breathing) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਮਤਲਬ ਹੈ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਇੰਜਣ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਬਾਲਮੁਕੰਦ

**ਬਾਲਮੁਕੰਦ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ। ਸੰਨ 1912 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿਗ ਬੰਬ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਅਮੀਰਚੰਦ, ਬਾਲਮੁਕੁੰਦ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਅਯੁੱਧਿਆ ਬਿਹਾਰੀ ਨੂੰ 8 ਮਈ 1915 ਨੂੰ ਹੀ ਫ਼ਾਂਸੀ ਉੱਤੇ ਲਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਗਲੇ ਦਿਨ 9 ਮਈ ਨੂੰ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੋਢੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਸਤੰਬਰ 1889 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚੱਕਵਾਲ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਕਰਿਆਲਾ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਥਰਾ ਦਾਸ ਛਿੱਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਆਰੇ ਨਾਲ ਚੀਰ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।) ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਭਾਈ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਜੁੜੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਭਰਾ ਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਸਤੀ ਕਰਿਆਲਾ ਅਤੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਚੱਕਵਾਲ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਡੀ. ਏ. ਵੀ. ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੀ. ਟੀ. ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਪਰੰਤ ਅਲਬਰਟ ਵਿਕਟਰ ਐਂਗਲੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਐਬਟਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਜਲਦ ਹੀ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ।

ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਹੀ ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਇ ਤੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿੜ ਹੋ ਗਿਆ।

23  ਦਸੰਬਰ  1912  ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਵਾਇਸਰਾਏ ਚਾਰਲਸ ਹਾਰਡਿੰਗ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਹਾਥੀ ਉੱਪਰ ਸਵਾਰ ਇਕ ਜਲੂਸ ਵਿਚ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਨੇ ਇਕ ਦੇਸੀ ਬੰਬ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ, ਲਾਲਾ ਹਨੂਮੰਤ ਸਹਾਏ, ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ, ਅਮੀਰ ਚੰਦ ਅਤੇ ਅਵਧ ਬਿਹਾਰੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ 'ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ' ਦਰਜ ਕੀਤਾ ।

ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦੇ  ਦੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਸਮੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ  ਇਕ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਡਾਕ ਦੀ ਬਾਕਾਇਦਾ ਛਾਣਬੀਣ ਹੋਣ ਲੱਗੀ । ਇਕ ਦਿਨ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਇਕ ਮੈਂਬਰ ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਇਕ ਜੋਗੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ । ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਪੈ ਗਿਆ। ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ  ਪੁਲਸ ਨੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਭੇਤ ਕਢਵਾ ਲਏ।

ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਵੀ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ  21  ਮਈ 1914 ਨੂੰ ਤੋਂ 5  ਅਕਤੂਬਰ  1914  ਤਕ ਚੱਲੀ।  ਲਾਲਾ ਹੇਮੰਤ ਸਹਾਏ ਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਲਈ ਕਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਬਾਕੀ ਚਾਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੀਵੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿਚ ਦਾਇਰ ਅਪੀਲ ਵੀ  1  ਮਈ  1915  ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਤਾਰ ਪਿੰਡ ਕਰਿਆਲਾ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ  ਦੂਜੇ ਹੀ ਦਿਨ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਆਖ਼ਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਗਿਆ।
        
8 ਮਈ 1915 ਨੂੰ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿਚ ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਨੂੰ ਸਿਰਫ  26  ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ
ਬੇਨੇ ਇਜ਼ਰਾਇਲ

**ਬੇਨੇ ਇਜ਼ਰਾਇਲ** ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ 19ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਕੋਂਕਣ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਕੋਲ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਪਰ ਕਈ ਪੂਨਾ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਰਗੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾ ਕੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਮਰਾਠੀ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਬੇਨੇ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਹੁਣ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਨੂੰ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮੋਹ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ਤਾ

ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਰਵ ਪ੍ਰਥਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੋਣ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ।ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਹੀ ਇਸ ਨੇ ਅਪਣੇ ਮਾਨਵੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਾਣਾ ਬਾਣਾ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਲੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਧਰਾਤਲ  ਭੂਮੀ 'ਪਰਿਵਾਰ ' ਹੈ।ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋ ਹੀ ਵਿਵਿਧ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਮਨਪਦੇ ਅਤੇ ਪਲਦੇ ਅਤੇ ਵਿਗਸਦੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਸੰਬੰਧਾਂ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਪਕੇਰੀਆ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਮਰਦ ਔਰਤ, ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਰੰਚਨਾ ਘੜ ਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦੇ ਮੂਲ ਸਰੋਕਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧੁਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਵ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਜੇਕਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਵਿਚ ਵਿਵਹਾਰਕ ਇਕਸਾਰਤਾ ਜਾਂ ਸਾਵਾਪਣ ਨਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਖੰਡਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਵੀ ਖਿਸਕਣੀ , ਹੀਲਣੀ ਜਾਂ ਡਗਮਗਾਉਦੀ ਹੈ।ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਪਤੀ ਪਤਨੀ, ਪਿਉ ਪੁੱਤਰ, ਪਿਉ ਧੀ, ਮਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਂ ਧੀ,ਭਰਾ ਭਰਾ, ਭੈਣ ਭਰਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਘੜਦੇ ਹਨ।ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਗਿਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ।

*ਖੂਨ ਦੇ  ਰਿਸ਼ਤੇ
*ਜਨਮ ਦੁਆਰਾ ਰਿਸ਼ਤੇ
*ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇ 
*ਵਿਆਹ ਰਾਹੀਂ
*ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਾਂ ,ਉਦਾਗਰਾ ,ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਭਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨਾਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਤਾਣੇ ਬਾਣੇ ਵਿਚੋਂ ਇਥੇ ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਭੈਣ ਭਰਾ  ਦੇ ਮੋਹ ਭਿੱਜੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਸਾਝੀਆ ਤੰਦਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗੇ ।ਭੈਣ ਭਰਾ ਇਕ ਮਾਂ ਪਿਉ ਦੇ ਜਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ,ਸਮਾਜਿਕਤਾ ,ਆਰਥਿਕਤਾ ਆਦਿ ਦਾ ਆਧਾਰ ਇਕੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਭੈਣ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਜਨਮ ,ਭੈਣ ਭਰਾ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਅਰੰਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਭੈਣ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਰਬ ਪਾਸ ਅਰਜੋਈਆ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੀ ਦਿਲੀ ਲੋਚਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵੀਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਨਖਰੇ ਬਥੇਰੇ, ਇਕਲਿਆ ਦੀ ਪੁੱਛ ਕੋਈ ਨਾ ਭੈਣ ਭਰਾ ਦਾ ਪਿਆਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਭੰਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਤਾਲ ਦਾ ਥੋਹ ਪਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ।(ਰਖੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ )ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੈਣ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸੰਦਰਭ ਤੋਂ ਉਚਾਰਨ ਯੋਗ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਜਿਸ ਵਿਚ ਭੈਣ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਉਦੀਆ ਹੋਈਆਂ ਲਹਿਰਾ ਨਜਰ ਪੈਦੀਆ ਹਨ।ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਇਹ ਗੀਤ:-ਭੈਣ ਕੋਲੋਂ ਵੀਰ ਵੇ ਬੰਨਾ ਲੈ ਰਖੜੀ ,ਸੋਹਣੇ ਜਿਹੇ ਗੁੱਟ ਤੇ ਸਜਾ ਲੈ ਰਖੜੀ ਕਈ ਤਿੱਥਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਪਾਸੋਂ ਮਾਣ ਤਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਮੋਹ ਦੀਕਸ਼ਾ ਮੰਗ ਲੈਦੀਆ ਹਨ।ਆਧੁਨਿਕ  ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਪਦਾਰਥਕ ਰੁਚੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਭੈਣ ਭਰਾ ਦੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ  ਤੇ ਕੁਝ ਤਰੇੜਾਂ ਸੌੜੇ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਦਕਾ ਪਸਰ ਰਹੀਆ ਹਨ।ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਬੋਲ ਭੈਣ ਦੀ ਤਹਿ ਦਿਲੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਕੇ ਨਿਕਲੇ ਹਨ ਕਿ:- ਭੈਣ ਵਰਗਾ ਸਾਕ ਨਾ ਕੋਈ ਟੁੱਟ ਕੇ ਨਾ ਬਹਿ ਜੀ ਵੀਰਨਾਭੈਣ ਨੂੰ ਵੀਰ ਤੇ ਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀਰ ਵੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਤੱਤੀ ਵਾਅ ਨਹੀ ਲਗਣ ਦਿੰਦਾ। ਵੀਰ ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਸੋਹਰੇ ਵਸਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਸੰਧਾਰਾ ਦੇ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਭੈਣ ਅਪਣੇ ਵੀਰ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੰਢੜੀ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵੀਰ ਦੀ ਹਰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਵਾਰੇ ਵਾਰੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਭੈਣ ਭਰਾ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਧੇਰੇ ਪਾਕ ਅਤੇ ਨਜਦੀਕੀ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।(ਇਕੋ ਕੁੱਖੋਂ ਜਾਏ ਹੋਣ ਕਰਕੇ)ਜੇ ਕਦੇ ਸਸ 'ਭਰਾਵਾਂ ਪਿੱਟੀ' ਕਹਿ ਕੇ ਮੇਹਣਾ ਦੇ ਦੇਵੇ :-ਬਹੁਤਿਆਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀਏ,ਤੈਨੂੰ ਤੀਆਂ ਚ ਲੈਣ ਨੀ ਆਏ

### ਹਵਾਲੇ
ਮਰਵ

thumb|230px|ਸੁਲਤਾਨ ਸੰਜਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
**ਮਰਵ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Merv, ਫ਼ਾਰਸੀ: , ਰੂਸੀ: Мерв) ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੇਸ਼ਮ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਖ਼ਲਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਇਹ ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਮਰੀ ਨਗਰ ਦੇ ਕੋਲ ਸੀ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਇਹ ਕਾਰਾਕੁਮ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਰਗਾਬ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਰਵ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਰਵ ਦੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਮਰਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਬਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ 2000-3000 ਈਸਾਪੂਰਵ ਕਾਲ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਾਰਸੀ ਧਰਮ-ਗਰੰਥ ਜੰਦ ਅਵੇਸਤਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਿਕਰ ਬਖਦੀ (ਬਲਖ) ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁੱਝ 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵਿੱਚ ਮਰਵ ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮੇਰ ਜਾਂ ਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਹਿੰਦੂ (ਪੁਰਾਣ), ਪਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਰਵ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਵਰਗ ਹੈ, ਜੋ ਆਰੀਆ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਜਨਮਸਥਲ ਹੈ।
### ਹਖਾਮਨੀ ਅਤੇ ਯਵਨ ਕਾਲ
ਈਰਾਨ ਦੇ ਹਖਾਮਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗਪੱਗ 515 ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਤਰਾਸ਼ੇ ਗਏ ਬੀਸਤੂਨ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਵ ਦਾ ਨਾਮ ਮਰਗੂਸ਼ () ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਾਤਰਾਪੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਲਈ ਮਰਗੂ ਅਤੇ ਮਾਰਗਿਆਨਾ ਨਾਮ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਮਰਵ ਵਲੋਂ ਗੁਜਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਕੇ ਕੁੱਝ ਅਰਸੇ ਲਈ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ (Αλεξάνδρεια, Alexandria) ਹੋ ਗਿਆ। ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੇ ਗਏ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਲਿਊਕਿਆਈ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਆਂਤੀਓਕੋਸ​ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਨਗਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਕੇ ਆਂਤੀਓਕਿਆ ਮਾਰਗਿਆਨਾ (Antiochia Margiana) ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਬੈਕਟਰਿਆ, ਪਾਰਥੀਆ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾਣਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਰਿਹਾ।
## Gallery

File:GreatKyzKala3.jpg|ਵੱਡਾ ਕਿਜ਼ ਕ਼ਿਲਾ
File:LittleKyzKala1.jpg|ਛੋਟਾ ਕਿਜ਼ ਕ਼ਿਲਾ
File:Cyark merv 3.jpg|ਕਿਜ਼ ਕ਼ਿਲਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ
File:SultanSanjarMausoleum1.jpg|ਸੁਲਤਾਨ ਸੰਜਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
File:RR5012-0003R PL Архитектурные памятники древнего Мерва (Республика Туркменистан).png|ਮਰਵ ਸਿੱਕਾ 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਮਦ

**ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਮਦ** (; ਜਨਮ 22 ਮਈ 1987) ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਤੌਰ ਵਿਕਟ-ਰੱਖਿਅਕ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਟਵੰਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਕਪਤਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਮ ਦਾ ਉੱਪ-ਕਪਤਾਨ ਹੈ। ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਭਾਵ ਕਿ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਟਵੰਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਫ਼ਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼, ਸਵ: ਸ਼ਕੀਲ ਅਹਮਦ ਮੈਮਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 'ਸ਼ਕੀਲ ਬ੍ਰਦਰਜ਼' ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ, ਇਹ ਇੱਕ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਏ 2016 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੱਪ ਕਾਰਨ ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਮਦ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟਵੰਟੀ20 ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਹੇਠ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਮ ਨੇ 2016 ਟਵੰਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਚੈਂਪੀਅਨ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ 3 ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ 3-0 ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਮਦ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਮਈ 1987 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸ਼ਕੀਲ ਅਹਮਦ ਦੇ ਘਰ ਕਰਾਚੀ, ਸਿੰਧ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਕਟ-ਰੱਖਿਅਕ ਹੈ। ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਖਿਲਾਫ਼ 14 ਜਨਵਰੀ 2010 ਨੂੰ ਖੇਡਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ 18 ਨਵੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਉਹ 198ਵਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ 156ਵਾਂ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ।
## ਕਪਤਾਨੀ ਕੌਸ਼ਲ
3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਫ਼ਰੀਦੀ ਨੇ ਕਪਤਾਨੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਨੇ ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਮਦ ਨੂੰ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟਵੰਟੀ20 ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਹੇਠ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖਿਲਾਫ਼ ਨੌਂ ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਹੇਠ ਟੀਮ ਨੇ 2016 ਟਵੰਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਚੈਂਪੀਅਨ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੀਰੀਜ਼ 3-0 ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕਰ ਲਈ। ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੇ 3 ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਟਵੰਟੀ20 ਸੀਰੀਜ਼ 3-0 ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਹੋਵੇ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ

**ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ** ਇੱਕ ਅਮੇਰਿਕਨ ਘੱਟ ਕਿਰਾਏ ਵਾਲੀ ਕੇਰੀਅਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਖ ਦਫਤਰ ਮਿਰਾਮਰ ਫ੍ਲੋਰਿਡਾ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ ਅਪਣਿਆ ਉਡਾਨਾ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਪੂਰੇ ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਟੇਟਸ ਵਿੱਚ ਕਰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਮੇਕ੍ਸਿਕੋ, ਕੇਰੇਬਿਅਨ, ਲੇਟਿਨ ਏਮੇਰਿਕਾ ਅਤੇ ਸਾਉਥ ਏਮੇਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਡਾਨਾ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਫੋਰਟ ਲਾਡਰਡਲ (ਫ੍ਲੋਰਿਡਾ) ਅਤੇ ਡੀਟਰੋਡ (ਮਿਸ਼ੀਗਣ) ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਬ ਹਨ. ਡਲਾਸ-ਫੋਰਟ ਵਰਥ, ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਹਿਉਸਟਨ, ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਮਤਰਲ ਬੀਚ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ.

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ (1964-2006)
ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਲਿਪਰ ਟ੍ਰੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ 1964 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ. ਫਿਰ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਏਅਰ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਇਨਕ ਕਰ ਲੀਤਾ. ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਸੇਵਾਵਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੰਨ 1980 ਵਿੱਚ ਮੇਕਬ ਕੋਊਟੀ ਮਿਸ਼ੀਗਣ ਤੋ ਚਾਰਟਡ ਵਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਡੀਟਰੋਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟੂਰ ਓਪਰੇਟਰ ਮਨੋਰਜਨ ਸਥਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕੀ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ ਅਤੇ ਬਹਾਮਾਸ ਵਾਸਤੇ ਯਾਤਰੀ ਪੇਕਜ ਉਪਲਬਧ ਕਰਦਾ ਸੀ. 1990 ਤੋ ਚਾਰਟਡ ਵਨ ਨੇ ਬੋਸਟਨ ਅਤੇ ਰੋਹਡ ਆਇਸਲੇਡ ਵਾਸਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਉਡਾਨਾ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ. ਮਈ 29, 1992 ਨੂੰ ਚਾਰਟਡ ਵਨ ਨੇ ਜੇਟ ਸਾਜੋ ਸਮਾਨ ਦੀ ਖਰੀਦ ਆਪਣੇ ਬੇੜੇ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਬਦਲ ਕੇ ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ ਕਰ ਦਿਤਾ ਫੀਲੇਦੇਲ੍ਫਿਆ ਦੀਆ ਸੇਵਾਵਾ ਸੰਨ 1994 ਤੋ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆ ਗਈਆ. ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਇਨਜ ਨੇ ਅਪਣਿਆ ਸੇਵਾਵਾ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਡੀਟਰੋਡ ਤੋ ਵਧਾ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਨ੍ਯੂ ਯਾਰਕ, ਲਾਸ ਏੰਜਲਸ ਅਤੇ ਮ੍ਯ੍ਰ੍ਲਤ ਬੀਚ ਵਰਗੇ ਨਵੇਂ ਬਾਜਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ.

1994 ਦੀਆ ਗਰਮੀਆ ਵਿੱਚ, ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ ਨੇ ਉਡਾਨਾ ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਤੋ ਵੱਧ ਬੁਕ ਕਰ ਲੀਤਾ ਅਤੇ 1400 ਯਾਤਰੀਆ ਦੀਆ ਟਿਕਟਾ ਰਦ ਕਰਨੀਆ ਪਇਆ ਇਹ ਓਵਰ ਬੁਕਿਗ ਸਪਿਰਿਟ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ ਦੇ ਯਾਤਰਾ ਏਜੰਟਾ ਨੂੰ ਗਲਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦੇ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਯਾਤਰੀਆ ਨੂੰ ਟਿਕਟਾ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋ ਬਾਦ ਵੀ ਕਾਨੂਨੀ ਮਾਨਤਾ ਵਾਲਿਆ ਟਿਕਟਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ. ਇਹ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਸਿਟੀ, ਨ੍ਯੂ ਜਰਸੀ ਅਤੇ ਡੀਟਰੋਡ ਮਿਸ਼ਿਗਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ

ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ ਯੂ ਏਸ ਫ਼ੇਡਰਲ ਏਵਿਏਸ਼ਨ ਏਡਮਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਸ੍ਪਿਰਿਤੀ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ ਤੇ $67000 ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਿਫਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਈ ਉਡਾਨਾਂ
ਸਰਬਜੀਤ ਸੋਹੀ

**ਸਰਬਜੀਤ ਸੋਹੀ** ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਇੱਕਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਜੁਝਾਰ-ਵਿਦਰੋਹੀ ਕਾਵਿਧਾਰਾ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੂਰਜ ਆਵੇਗਾ ਕੱਲ੍ਹ ਵੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨਿੱਘਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਸੰਨ 2017 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਦੂਸਰੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਰਕਸ਼ ਵਿਚਲੇ ਹਰਫ਼ ਨੇ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਧਿਆਨ ਖਿਚਿਆ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵਾ
ਸਰਬਜੀਤ ਸੋਹੀ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਦਸੰਬਰ 1975 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੀਮਾਬਾਠ (ਨਾਨਕਾ ਪਿੰਡ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਜੀ. ਟੀ. ਬੀ. ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਸਠਿਆਲਾ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਤੋਂ ਗਰੇਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। 2007 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸੰਨ 2008 ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਕਵੀਨਜ਼ਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਮੌਲਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ
*2016 ਸੂਰਜ ਆਵੇਗਾ ਕੱਲ੍ਹ ਵੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*2017 ਤਰਕਸ਼ ਵਿਚਲੇ ਹਰਫ਼ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*2019 ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਮੌਲਦੇ ਗੀਤ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*2021 ਹਰਫ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿਣਗੇ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ

## ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ
*2016 ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਦੇ ਦੀਵੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*2017 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਜ਼ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*2017 ਪੰਜਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗੀਤ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*2018 ਜਗਦੇ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਡਾਰ ਗ਼ਜਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ

## ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ
*2017 ਜਗਦੇ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋਅ, ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ (ਲਿਪੀਅੰਤਰ) ਆਸਫ਼ ਰਜ਼ਾ
*2019 ਵਿਸਰਜਨ ਸੇ ਪਹਿਲੇ, ਦੇਵਨਾਗਰੀ (ਅਨੁਵਾਦ) ਸੁਭਾਸ਼ ਨੀਰਵ

## ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕਾਂ
*ਵਿਦਰੋਹੀ ਸੁਰ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਉਥਾਨ ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕ, ਡਾ: ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ
*ਸਰਬਜੀਤ ਸੋਹੀ ਦੀ ਕਾਵਿ ਸੰਵੇਦਨਾ ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕ, ਡਾ: ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੁੱਟਰ

## ਖੋਜ ਕਾਰਜ
*ਸਰਬਜੀਤ ਸੋਹੀ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਸਾਰ ਐਮ ਫਿਲ
ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ (2017-19)
ਖੋਜਾਰਥੀ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸੰਧੂ, ਨਿਗਰਾਨ ਡਾ ਰਜਿੰਦਰਪਾਲ ਬਰਾੜ
*ਸਰਬਜੀਤ ਸੋਹੀ ਦੀ ਕਾਵਿ ਚੇਤਨਾ ਐਮ ਫਿਲ 
ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ (2021-23)
ਖੋਜਾਰਥੀ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ, ਨਿਗਰਾਨ ਡਾ ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ

## ਮਾਣ/ਸਨਮਾਨ
1] ਸਰ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਐਵਾਰਡ 2019, 
ਅਦਬੀ ਕੌਸਲ ਆਫ਼ ਆਸਟਰੇਲੀਆ

2] ਇੰਡੋਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਆਈਕੋਨ ਐਵਾਰਡ 2021,
ਇੰਡੋਜ਼ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਆਸਟਰੇਲੀਆ

3] ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸਨਮਾਨ 2021, 
ਇੰਡੀਅਨ ਲਿਟਰੇਚਰ ਐਂਡ ਆਰਟ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਆਸਟਰੇਲੀਆ

4] ਪ੍ਰੋ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2022,
ਸਾਹਿਤਕ ਸੱਥ ਮੈਲਬੌਰਨ

5] ਅਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2022, 
ਧਾਮੀ ਪਰਿਵਾਰ ਕਨੇਡਾ

## ਸੰਸਥਾਵਾਂ
1) ਇੰਡੋਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਸਟਰੇਲੀਆ- ਸੰਸਥਾਪਕ2) ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ- ਜੀਵਨ ਮੈਂਬਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਡੋਨਡ ਰਾਜ

**ਡੋਨਡ** ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ 21 ਏਮਗਾਂ (ਰਾਜ) ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਏਮਗ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੋਇਬਲਸਾਨ ਹੈ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
ਹਾਲਹ ਲੋਕ ਡੋਨਡ ਏਮਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬੁਰਜਾਦ ਲੋਕ ਕੁੱਲ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ 22.8% ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਰਗਾ, ਯੁਜਮਚਿਨ ਤੇ ਹਾਮਨਿਜਨ ਲੋਕ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
## ਆਵਾਜਾਈ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਏਮਗ
ਰਿਚਰਡ ਐਮ. ਡਾਰਸਨ

## ਜੀਵਨ
ਜਨਮ 1916 ਨਿਊਯਾਰਕ (ਯੂਨਾਇਟਿਡ ਸਟੇਟਸ)

ਮੌਤ 1981 ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ(ਯੂਨਾਇਟਿਡ ਸਟੇਟਸ)

ਪੜ੍ਹਾਈ ਫਿਲੀਪਸ ਐਕਸਟਰ ਅਕੈਡਮੀ (1929-1939)

ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਏ.ਬੀ. (ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ) ਤੇ ਐੱਮ.ਏ. ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ ਅਮਰੀਕਨ ਸਿਵਲਾਈਜੇਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ

ਕਿੱਤਾ  ਅਧਿਆਪਨ(ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ(1943),ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ(1944), ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ(1957),ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਗਿਆਨੀ)

ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ:- ਫਰੈਡਰਿਕ ਜੈਕਸਨ ਟਰਨਰ, ਵਰਨਨ ਪਰਿੰਗਟਨ, ਹੈਨਰੀ ਨਾਸ਼ ਸਮਿੱਥ

ਡਾਰਸਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਵਾਲ- ਲੋਕ ਕੌਣ ਹਨ? ਲੋਕਧਾਰਾ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ?

## ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ
 1957 ਤੋਂ 62 ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਫੋਕਲੋਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਆਫ ਅਮਰੀਕਨ ਫੋਕਲੌਰ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ, 1969 ਤੋਂ 73 ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਲਰਨਰ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ ਡੈਲੀਗੇਟ ਰਿਹਾ, ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਫੁਲਬਰਾਇਡ ਵਿਜਟਿਂਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆਂ, ਬਰਕਲੇ ਪੈਨਸਲਨੀਆ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। 1959 ਤੋਂ 1964 ਤੱਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਇਥਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਫੋਰਲੌਰ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ ਆਦਿ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਰਹੇ।
## ਪੁਸਤਕਾਂ
1939:Davy Crockett,American comic Legend

1946:Jonathan Draws The Long Bow

1950:American Begins

1952:Bloodstoppers And Bearwalkers Folk Traditions Of Michigan is Upper Eninsula

1953:American Rebels:Personal Narratives of the American Revolution

1953: Patriots Of the American Revolution

1956: Negro Folktales in Michigan

1958: Negro Folktales from Pine Bluff, Arkansas, and Calvin, Michigan

1959: American Folklore

1961: American Folklore and the Historian

1961: Folk Legends of Japan

1961: Folklore Research Around the World: A North American Point of View

1963: Studies in Japanese Folklore

1964: Buying the Wind: Regional Folklore in the United States

1967: American Negro Folktales 

1968: Peasant Customs and Savage Myths: Selections from the British Folklorists

1969: British Folklorists: A History

1971: American Folklore and the Historian

1972: African Folklore

1972: Folklore and Folklife: An Introduction

1972: Folklore: Selected Essays

1973: America in Legend

1973: Folklore and Traditional History

1974: Folklore in the Modern World

1975: Folktales Told Around the World

1976: Folklore and Fakelore: Essays toward a Discipline of Folk Studies

1981: Land of the Millrats

1982: Man and Beast in American Comic Legend

1983: Handbook of American Folklore
ਥੀਓਡਰ ਅਡੌਰਨੋ

ਅਡੌਰਨੇ ਦੀ '**ਹੋਰਖੇਮਰ**' ਨਾਲ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੰਡੀਕਰਨ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੋਨੋਂ ਵਿਦਵਾਨ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱੱਖ ਸਿਰਫ ਆਂਕੜੇ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮੰਡੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਖ (ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਕਾਰਟੂਨ, ਚੁਟਕਲੇ, ਇਮਾਰਤਾਂ, ਕਾਰਾਂ, ਰੇਡੀਉ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਆਦਿ) ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਚਰਚਾ ਹੈ।

ਅਡੌਰਨੋ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਧਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਦੀ ਚਿੰਤਕ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਾਨਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। ਜਰਮਨ ਦੀ ਫਰੈਂਕਫਰਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਅਡੌਰਨੋ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਨਾਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਇਨਾਮ ਦਰਸ਼ਨ, ਸੰਗੀਤ, ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚਿੰਤਕ ਨੂਂਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ 50,000 ਯੂਰੋ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਤੀਜੇ ਵਰ੍ਹੇ 11 ਸਤੰਬਰ ਨੂਂਂ ਅਡੌਰਨੋ ਦੀ ਜਨਮਦਿਨ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮਾਗਮ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ 13 ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

ਅਡੌਰਨੋ ਫਰੈਂਕਫਰਟ ਸਕੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਮ ਹਸਤਾਖਰ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚੋਂ ਵੀਹਮੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਮੇ ਛੇਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚਿਤ ਅਤੇ ਨਾਮੀ ਚਿੰਤਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1963 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ 1966 ਤੋਂ 1969 ਤੱਕ ਉਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਰਿਹਾ।
 
## ਹਵਾਲੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਟੀ.ਵੀ., ਇੰਟਰਨੈੱਟ, ਮੋਬਾਇਲ, ਲੈਂਡ-ਲਾਈਨ,ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰ, ਰੇਡੀਉ ਆਦਿ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਮਦਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਵਾਲਾ-ਬਿੰਦੂ ਕਹੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ 'ਮੀਡੀਆ' ਮਦ ਰਾਹੀਂਂ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤੰਤਰ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ, ਬਲਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਜਕੜ ਲਿਆ ਹੈ।,ਮਾਨਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ। ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੀਡੀਆਂ ਵੀ ਇੱਕ ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲਿਖਤ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਰੇਡੀਉ ਅਤੇ ਲੈਂਡ ਲਾਈਨ 'ਭਾਸ਼ਾਈ ਬੋਲਾਂ' ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਵਜੂਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਉਪਰੋਕਤ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱੱਚ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਤੀਕ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਧਿਵਤ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਤਹੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਡੀਆ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਨਵੀਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਿੱੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਨਾਂਵੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਨਾਵੀਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਹੀ ਆਮਦ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਤੱਥ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਨਵੀਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੇਰ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਹਿੱਸੇ ਖਾਰਜ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਆ ਰਹੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ:-
1. ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ:- ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਸਦਕਾ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰਿਤ ਵਸਤੂ-ਜਗਤ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਮੂਲ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਟੀ.ਵੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸਾਰੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ(ਟੀ.ਵੀ. ਚੈਨਲ, ਡਿਸ਼ ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਨਾਂ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ, ਮੋਬਾਈਲ, ਸਰਫਿੰਗ, ਸੈਟਿੰਗ, ਸੀਰੀਅਲ, ਲਾਈਵ ਟੈਲੀਕਾਸਟ, ਰੀਐਲਟੀ ਸ਼ੋ, ਡੇਲੀ ਸ਼ੋ) ਆਦਿ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਮੂਲ ਵਾਲੀ ਹੈ।
2 ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ:- ਦੂਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸਰੋਤ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਾਹਿਤ ਰਾਹੀਂ ਸੰਚਾਰਤ ਯੋਗ-ਸ਼ਿਵਰਾਂ ਤੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ, ਨਿਊਜ ਚੈਨਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭਵਿੱਖ-ਬਾਣੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਮਨਤਾ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਚੈਨਲਾਂ(ਈ.ਟੀ.ਸੀ. ਪੰਜਾਬੀ, ਪੀ.ਟੀ.ਸੀ. ਪੰਜਾਬੀ) ਦੁਆਰਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਧਰਮ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
3. ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ:- ਨਵੀਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸ੍ਰੋਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਚੈਨਲਾਂ(ਡਿਸਕਵਰੀ, ਐਨੀਮਲ ਚੈਨਲ, ਡਿਜ਼ਨੀ) ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਡਬ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।

ਐੱਮ.ਏ. 2
ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ

**ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ** ਦੀ ਅਨੇਕਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼, ਯੁੱਧ-ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਬੰਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਨਾਰੀਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ।

## ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ
### ਉਦਾਰਵਾਦੀ
ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਰਦ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੁਨਰਗਠਨ ਨਾਲ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨਾਰੀਵਾਦ ਹੈ, ਜੋ ਔਰਤ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨਾਰੀਵਾਦ, ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਰਵਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਹਨ। ਪੁਨਰ-ਉਤਪਾਦਕ ਅਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਹੱਕ, ਲਿੰਗਿਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ, ਵੋਟ, ਸਿੱਖਿਆ, ਬਰਾਬਰ ਕੰਮ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਤਨਖਾਹ, ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਬਾਲ ਸੰਭਾਲ, ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਲਿੰਗੀ ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਪ੍ਰਤੀ ਅਹਿਮ ਕਦਮ ਉਠਾਉਣਾ, ਹੀ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।.

### ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਨਾਰੀਵਾਦ
, ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ, ਆਗੂ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਰਤਾ]]
ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਨਾਰੀਵਾਦ, ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਪਿੱਤਰਸੱਤਾ ਸਬੰਧੀ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਣਇੱਛਤ ਦਰਜੇਬੰਦੀ ਨੂੰ ਅਭਿਵਿਅੰਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਪਿੱਤਰਸੱਤਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੰਘਰਸ਼, ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਆਵਸ਼ਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ।]]. ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ, ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਜਾਂ ਵਿਦ੍ਰੋਹੀ ਸੰਘਰਸ਼, ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਲ. ਸੂਸਨ ਬ੍ਰਾਉਨ ਅਨੁਸਾਰ,  "ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਹ ਸਹਿਜ ਨਾਰੀਵਾਦ ਹੈ।"

ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਐਮਾ ਗੋਲਡਮਨ, ਫੇਦੇਰਿਕਾ ਮੁਨਸੇਨੀ, ਵੋਲਤਿਰਿਨੇ ਦੇ ਕਿਲੇਇਰੇ, ਮਾਰਿਆ ਲਾਸੇਰੇਦਾ ਦੇ ਮੂਰਾ ਅਤੇ ਲੂਸੀ ਪਰਸੋਨਸ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ
ਬੌਰੀਆ ਕਬੀਲਾ

**ਬੌਰੀਆ ਕਬੀਲਾ** ਵੀ ਪੱਖੀਵਾਸਾਂ ਦੀ ਹੀ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇਬੈਟਸਨ ਨੇ ਬੌਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਜਾਂ ਬੌਰੀਏ ਪੱਖੀਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਟੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਬੀਕਾਨੀਰ ਦੇ ਬੀਦਾਵਤੀ, ਜਾਗਲੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਾਧਬਾਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਪਾਰੀਆ ਵੀ। ਪਰ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਨੇ ਨੌਂ ਕਬੀਲੇ ਨੌਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੱਸੇ ਹਨ,ਜਿਵੇਂ ਦੇਸਾਵਲੀ, ਗੰਧੀਲੇ, ਪੌਦਂਲੇ, ਕਾਲਸਬਲੀਏ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਗਡਰੀਏ, ਤੇਲ ਭਾਰਦੀ ਅਤੇ ਮਾਰਵਾੜੀ। ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਪੱਕੇ ਘਰ ਪਾ ਲਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਹੁਣ ਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਕਾਨਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਪਾ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਗਏ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਟੋਕਰੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਤੂਤ ਦੀਆਂ ਛਟੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਕਿਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਟੋਕਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਮੀਨ ਠੇਕੇ ਉੱਪਰ ਲੈ ਕੇ ਸਬਜ਼ੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਕੰਮ 
ਬੌਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੰਮ: ਬੌਰੀਆ ਕਬੀਲਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਸੀਆਂ ਵੱਟਣ, ਬੱਕਰੀਆਂ ਤੇ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਇੱਜੜ ਪਾਲਣ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਚਰਬੀ ਚੋਂ ਤੇਲ ਕੱਢਣ ਆਦਿ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਠੇਕਿਆਂ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਚੌਕੀਦਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਖੋਜੀ ਬਣ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਕਬੀਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ
2015 ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਸੰਕਟ

**2015 ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਸੰਕਟ** 2015 ਵਿੱਚ ਮਿਆਂਮਾਰ (ਇਹ ਬਰਮਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮੂਹਿਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 'ਕਿਸ਼ਤੀ ਲੋਕ' (ਬੋਟ ਪੀਪਲ) ਕਹਿ ਕੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ 2015 ਵਿੱਚ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰਾਂ ਨੇ 25,000 ਲੋਕ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਲਏ ਸਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 100 ਲੋਕ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, 200 ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ 10 ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਜਦੋਂ ਤਸਕਰਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਛਡ ਦਿੱਤਾ।

## ਪਿਛੋਕੜ
ਰਾਖੀਨ ਰਿਆਸਤ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਾਕਾਨ ਸੀ, ਦੇ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇੱਕ ਮਜ਼ਲੂਮ ਤਰੀਂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਲਕ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਹਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਵੀ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਵਾਹਦ ਮੁਲਕ ਹੈ ਜੋ ਮਹਿਜ਼ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤੁਅਸਬ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਤਸਲੀਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਆਂਮਾਰ ਸਰਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਮਾਤਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ - ਅਕਸਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਲੂਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕ ਗ਼ੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮਾਨਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਗੁਹਾਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

1 ਮਈ 2015 ਨੂੰ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਰਿਮੋਟ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਪੱਗ 32 ਘੱਟ ਡੂੰਘੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਾੜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ "ਉਡੀਕ ਖੇਤਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਪਰਵਾਸੀ ਕਬਰ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਹਸਪਤਾਲ ਚ ਉਸਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਥਾਈ ਖ਼ਬਰੀ ਅਦਾਰੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਐਪਰ 22 ਮਈ 2015 ਨੂੰ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਨੇ 208 ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਬਚਾਇਆ, ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 2015 ਵਿੱਚ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਆਂਮਾਰ 2015 ਵਿੱਚ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥਾਈਲੈਂਡ 2015 ਵਿੱਚ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤ 2015 ਵਿੱਚ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸੰਕਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੋਧੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿਆਸਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ
ਰਫਿਊਜੀ ਸੰਕਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਅਾਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕੋਮਲ ਕਲਾਵਾਂ

**ਕਲਾ ਜਾ ਸਾਹਿਤ** ਸਮਕਾਲੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ 400 ਇਸਵੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿੱਚ ਕੋਟੱਲਆਿ ਨੇ ਕਲਾ ਨੂੰ ਦੋ ਰੂਪਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ।
# ਉਪਯੋਗਤਾਵਾਦੀ ਕਲਾ:- ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਉਪਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮੱਹਤਤਾ ਦਿਤੀ ਜਾਦੀ ਹੈ।
# ਲਲਿਤ ਕਲਾ:- ਇਸਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਰਥਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉਪਯੋਗ।
## ਕੋਮਲ ਕਲਾਵਾਂ
### ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। 
ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਜਿਸ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸਕੂਲ ਤੇ ਕਾਂਗੜਾ ਸਕੂਲ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਉਸ ਉਤੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਗਪਗ ਮੁਗਲ਼ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨਾਲ ਰਲਦੀਆ ਮਿਲਦੀਆ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਹਵੇਲੀਆਂ,ਮਕਾਨਾਂ ਦੀਆ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬਣਿਆ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।

### ਰਾਗ/ਸੰਗੀਤ
ਰਾਗ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਏਨਾ ਹੀ ਕਹਿਣਾ ਕਾਫੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤ-ਮਹਾਤਮਾ ਸਦਾ ਹੀ ਰਾਗ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਰਤਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਪ੍ਰਚਲਤ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਲਾ ਵਾਂਗ ਗਵੱਈਆ ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਹੁਣ ਤਾਂ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਰਾਗ ਦਰਬਾਰਾ,ਕੀਰਤਨ ਦਰਬਾਰਾ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਾਗ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

### ਨਾਚ
ਨਾਚ ਨਾਲ ਵੀ ਬੜਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਚ ਨੱਚੇ ਜਾਦੇਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਗੜਾ ਅਤੇ ਝੂਮਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭੰਗੜੇ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਚ'ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਕਿ 26 ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੰਗੜੇ ਦੇ ਨਾਚ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਨਾਚਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿੱਧਾ,ਲੁੱਡੀ ਤੇ ਕਿੱਕਲੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾਵਾਂ
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ

ਆਚਾਰੀਕਰਨ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ Accultration ਦੇ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਸਭਿਆਚੀਰਕਰਨ ਦੀ ਜੁਗਤ ਅਮਰੀਕਨ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਮੇਲ ਕਾਰਨ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇਨਸਾਇਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇਂਸਿਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰੀਆ ਹੈ।ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਪੰਚਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮੂਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਪ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਰੀਆ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਕੌਮਾਂ ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਆਈਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰਾਰ ਉੱਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆਂ ਹਨ।

### ਆਰੀਆ ਕਾਲ ਨੇ ਸਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ
1920 ਈ. ਤੱਕ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਆਰੀਆ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਭਿਅਕ ਮੂਲ ਜਾਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਲਗਭਗ 3000 ਸਾਲ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਵੇਦਾਂ ਦ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਰ 1921 ਈ. ਸਿੰਧ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੁਹਿੰਨਜੋਦੜੋ ਅਤੇ ਹੜੱਪਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਨੇ ਆਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੰਨਤ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਨਸਾਨ ਦੱਸੇ। ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸਿੰਧ ਕਿਨਾਰੇ ਲੱਭੇ ਗਏ ਤਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਰੀਆ ਜਾਤੀ ਦੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ *ਦਸਿਊ* ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਪਹਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆਂ ਤੇ ਸੁਮੇਰੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹਾ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਸੀ।

### ਆਰੀਆ ਵਿੱਚ ਦਰਾਵੜ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਉਭਰਦੇ ਅੰਸ਼
ਭਾਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦਰਾਵੜ ਸਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦਸਿਊ ਦੀ ਹੋਂਦ ਆਰੀਆ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਅਸਰਦਾਰ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਦਸਿਊ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜਾਃ ਆਰੀਆਂ ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਲੋਕ ਆਰੀਆ ਦੇ ਦਾਸ ਬਣਕੇ ਏਥ ਹੀ ਵਸ ਗਏ। "ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਕਿਸੇ ਗੈਰ ਕੌਮ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕੇ ਅਸਰਦਾਰ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹਾਕਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੇ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮ ਕੌਮ ਨੂੰ ਦਾਸ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਰੱਖੇ।" ਪੂਜਾ ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਹੈ। ਭਗਵਤਸ਼ਰਣ ਉਪਾਧਿਆਇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੌਲੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਰਂਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨੇ ਆਰੀਆ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਅਸਰ ਪਾਇਆ।

### ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਾਲ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ
ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਮਲਾਵਰ ਬਣਕੇ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਸ ਗਏ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਵਾਲੀ, ਗਜ਼ਲ, ਸਾਰੰਗੀ, ਸਿਤਾਰ ਆਦਿ। ਹਿੰਦੂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਸਿਹਰੇ ਲਾਉਣੇ, ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਨੱਥ ਪਾਉਣੇ ਆਦਿ ਮੁਸਲਿਮ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਤੁਰਕ ਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਨਿਰੋਲ ਇਸਲਾਮ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ।

### ਮੁਸਲਮਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਕ ਕੁਸ਼ਾਣ ਹੂਣ ਆਦਿ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਰਤ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੌਲਿਕਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ।ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਗਈ ਹੈ।ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦ ਭਾਵ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਸਹੂਲਤ ਮਿਲੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਾਸਨ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਨਿਰਬਲ ਤੇ ਨਿਢਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸਦਾ ਧਿਆਨ ਅੰਤਰਮੁੱਖਤਾ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਧਰਮ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਰਾਜ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਫਾਰਸੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦਵੀ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਡੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ, ਸਾਹਿਤ, ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਲੋੋਂ ਦੱਬੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰੀਆ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਦੋ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਮੇਲ ਤੇ ਟਕਰਾ ਕਰਕੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੂਜੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਲੈਂਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਦੇਂਦਾ ਵੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ
ਗੀਨਾ ਡੇਵਿਸ

**ਵਰਜੀਨੀਆ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈੱਥ** "**ਗੀਨਾ**" **ਡੇਵਿਸ** (ਜਨਮ 21 ਜਨਵਰੀ, 1956) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਲੇਖਕ, ਸਾਬਕਾ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ, ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਠੀਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਰੋਲ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; *ਫਲਾਈ* (1986), *ਬੀਟਲਜੂਸ* (1988), *ਥੈਲਮਾ & Louise* (1991), *ਇੱਕ ਲੀਗ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ* (1992), *ਲੰਬੇ ਚੁੰਮਣ ਗੁਡ* (1996), *ਸਟੂਅਰਟ Little* (1999), ਅਤੇ *ਦੁਰਘਟਨਾ ਯਾਤਰੀ*, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 1988 ਦਾ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਤਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।

2005 ਵਿੱਚ, ਡੈਵਿਸ ਨੇ "ਕਮਾਂਡਰ ਇਨ ਚੀਫ" ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ- ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ ਡਰਾਮਾ ਲਈ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 2014 ਵਿਚ, ਉਹ ਗ੍ਰੇ ਦੀ ਐਨਾਟੋਮੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਨਿਕੋਲ ਹਰਮਿਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪਰਤੀ। ਥੇਲਮਾ ਅਤੇ ਲੁਈਜ਼ ਲਈ ਉਸਦੀ ਸਹਿ-ਸਟਾਰ ਸੁਜ਼ਨ ਸਰੰਡਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਹੌਰਰ ਟੀ.ਵੀ. ਲੜੀ, ਜੋ ਵਿਲੀਅਮ ਪੀਟਰ ਬਲੈਟੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲ "ਐਕਸੋਰਸਿਟ, ਫੋਕਸ" ਦੁਆਰਾ "ਪ੍ਰੇਰਿਤ", ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰੀਗਨ ਮੈਕਨੀਲ/ਐਂਜਲਾ ਰਾਣੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਡੇਵਿਸ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਜਨਵਰੀ, 1956 ਵਿੱਚ ਵਾਰੇਹਮ, ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਲੂਸੀਲ (19 ਜੂਨ, 1919 - 15 ਨਵੰਬਰ 2001), ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਵਿਲੀਅਮ ਐਫ. ਡੇਵਿਸ (7 ਨਵੰਬਰ, 1913 - 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009), ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਚਰਚ ਡੇਕਨ ਸੀ; ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਰਮੋਂਟ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕਸਬਿਆਂ ਤੋਂ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਡੈਨਫੌਰਥ (ਡੈਨ), ਹੈ।

ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਪਿਆਨੋ ਅਤੇ ਬੰਸਰੀ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਬਤੌਰ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰੀ, ਵੇਅਰਹੈਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਂਗਰੇਨੀਅਨਿਸਟ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਆਰਗੈਨਿਸਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

ਡੇਵਿਸ ਨੇ "ਵੇਅਰਹੈਮ ਹਾਈ ਸਕੂਲ" ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੈਨਡਵਿਕਨ, ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਦਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। "ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਕਾਲਜ" ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ, ਉਸਨੇ 1979 ਵਿੱਚ "ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ" ਤੋਂ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
1 ਸਤੰਬਰ, 2001 ਨੂੰ, ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਰਿਜ਼ਾ ਜਰਾਹ੍ਹੀ (ਬੀ. 1971) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ: ਧੀ ਅਲਿਜੇ ਕੇਸ਼ਵਰ ਜਰਾਹ੍ਹੀ (10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 ਨੂੰ ਜਨਮ ਹੋਇਆ) ਅਤੇ ਜੁੜਵੇਂ ਪੁੱਤ ਕਿਆਨ ਵਿਲੀਅਮ ਜਰਾਹ੍ਹੀ ਅਤੇ ਕਾਈਸ ਸਟੀਵਨ ਜਰਾਹ੍ਹੀ (ਜਨਮ 6 ਮਈ 2004) ਹਨ। ਇਹ ਵਿਆਹ ਡੇਵਿਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਵਿਆਹ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਚਰਡ ਐਮਮੋਲੋ (1982-83) ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਫਿਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਜੈੱਫ ਗੋਲਡਬਲੁਮ (1987-90), ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ, "ਟ੍ਰਾਂਸਿਲਵੇਨੀਆ 6-5000", "ਦ ਫਲਾਈ", ਅਤੇ "ਅਰਥ ਗਰਲਜ਼ ਆਰ ਇਜ਼ੀ" ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੇਨੀ ਹਾਰਲਿਨ (1993-98), ਜਿਸਨੇ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ, "ਕੱਟਹਿਰੋਟ ਆਈਲੈਂਡ" ਅਤੇ "ਦ ਲੋਂਗ ਕਿਸ ਗੁੱਡਨਾਇਟ", ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੋਮੇ

**ਸੱਭਿਆਚਾਰ** ਬੇਅੰਤ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਹਰ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਕਿਤੋ ਨਾ ਕਿਤੋ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਜਿਹਨਾਂ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਅਣੂਆਂ ਵਾਂਗ ਜੁੜਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹਨ . ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਦੀਆਂ ਹਨ।ਜਿਹੜੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਉਪਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।ਸਥਾਨਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਇਹ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਵੜਦੇ ਆ ਰਹੇ ਉਪਰੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਭਾਵ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਤਿੱਖਾ ਪ੍ਤਿਕਰਮ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਤਿਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਦਾ ਹੈ।ਆਪਣਾ ਅਨਿੱਖੜ ਅੰਗ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਬਣਾਈ ਇਕਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਅਮਲ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਇਕਾਈ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਗਰੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਇਕਾਈ ਤੱਕ ਪਹਿਲੀ ਨਾਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਅਮੀਰ ਹੈ"
## ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਸੋਮੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਸੋਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆ ਜਾਏਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘੜਣ,ਕਾਇਮ, ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਫਰੈਂਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਸੋਮੇ ਇਸ ਤਰਾਹ ਹਨ !
# ਸਥਾਨਕ ਸੋਮੇ
# ਭਾਰਤੀ ਸੋਮੇ
# ਬਦੇਸ਼ੀ ਸੋਮੇ
### ਸਥਾਨਕ ਸੋਮੇ
ਸਥਾਨਕ ਸੋਮੇ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਅਮਲ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਲੋਕਯਾਨ।
*ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਤੇ ਅਮਲ* ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੋਮਾ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਜਿਊਦਾ ਜਾਗਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਵਿਆਉਂਦਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜਦਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਵੇਂ ਅੰਸ਼ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਣਚਾਹੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
#### ਭਗੋਲਿਕ
ਭਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਿਆ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਢਾਲਣ ਦੀ ਪ੍ਕਿਰਿਆਂ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਹੈ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਅੰਸ਼ ਸਿਰਜਦਾ ਹਨ, ਜਿਵੇ: ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ, ਨਵੀਆਂ-ਨਵੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਆਦਿ।
#### ਲੋਕਯਾਨ
ਉਹ ਗਿਆਨ ਜੋ ਪੀੜੀ ਦਰ ਪੀੜੀ ਦਰ ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।ਜਿਵੇ:_ ਪੂਰਨ ਭਗਤ,ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਦੇ ਕਥਾਵਾਂ, ਲਕੋਕਥਾਵਾਂ, ਆਦਿ।
### ਭਾਰਤੀ ਸੋਮੇ
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆ ਜਾਏਗਾ,ਜੋ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਡੇਰੇ ਸਮੂਹ,ਭਾਰਤੀ ਚੁਗਿਰਦੇ ਤੋਂ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵੀ ਆ ਜਾਣਗੇ।ਸਥਾਨਕ ਸੋਮਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਐਸੇ ਸੋਮੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਨਹੀਂ ਪਰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰੋ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਜਿਵੇ:_ ਵੇਦ,ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਪੁਰਾਣ,ਗੰਥ, ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਆਦਿ,
# ਬਨਾਰਸ ਦਾ ਕਬੀਰ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਭਾਵ ਹੈ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬੰਗਾਲੀ,ਤਾਮਿਲ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਪੇਰਣਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
# ਗੁਰੂ ਗੰਥ ਸਾਹਿਬ ਭਾਰਤੀ ਪੱਧਰ ਉਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਆਦਾਨ ਪ੍ਦਾਨ ਦੀ ਚੰਗੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਰਾਸਟਰ,ਗੁਜਰਾਤ ਆਦਿ ਦੇ ਸੋਮੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
### ਬਦੇਸ਼ੀ ਸੋਮੇ
ਜਿਹੜੇ ਅੰਸ਼-ਪ੍ਰਸਾਰ ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ ਰਾਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਹਨ।

ਆਰੀਆਂ ਲੋਕ ਜਦੋਂ ਸਪਤ-ਸਿੰਧੂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਵਾਸੀਆ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਦਰਾਵੜ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤਿ ਦੇ ਹਿਕਾਰਤ ਭਰੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਵਰਤੇ।
ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਕਾਗਜ਼,ਸੰਗੀਤ,ਨਿੱਕ ਮੂਰਤੀ,ਲਿਖਤ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਦੇਂ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ ਦਾ ਅਮਲ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਆਪੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੇ ਮੋਬਾਇਲ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਨਵੇਂ ਅੰਸ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜੇ ਤੇ ਗ੍ਹਹਿਣ ਕੀਤੇ। ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਸਿੱਧਾ ਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਜੁਗਰਾਫੀਆ

## ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਜੁਗਰਾਫੀਆ
### ਨਾਮਕਰਨ
'ਮਾਲਵਾ' ਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਸ ਨਾਂ ਦਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸੱਤ ਭੂ-ਖੰਡ ਸਨ,ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਮਾਲਵਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵਾ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਇਕ ਤਾਂ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ। ਪੰਜਾਬ ਵਾਲੇ ਮਾਲਵਾ ਨੂੰ 'ਗੁਰੂ ਕਾ ਮਾਲਵਾ' ਇਸ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ, ਦੂਜੇ, ਛੇਵੇਂ, ਸੱਤਵੇਂ, ਨੌਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਏਸੇ ਖੇਤਰ  ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ ।  'ਮਾਲਵਾ' ਸ਼ਬਦ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਖੋਜੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ। ਡਾ .ਪ੍ਰੇਮ ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੇ ਮੋਕਲੇ ਹੱਡਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਸਨ। ਅਰਥਾਤ ਮੱਲਾਂ(ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ )ਵਰਗੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਲਵਾ ਪੈ ਗਿਆ। 
### ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਜੁਗਰਾਫੀਆ
ਮਲਵਈ ਸ਼ਬਦ ਬਾਰੇ ਐਚ.ਏ.ਰੋਜ਼ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ; MALWAI:An inhabitant of the malwa, south of the sutlej as opposed to majjhail. ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਮੋਗਾ, ਮਾਨਸਾ, ਮੁਕਤਸਰ, ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਬਠਿੰਡਾ ਤੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੰਗਰੂਰ ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 
### ਮਾਲਵੇ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਕੁਝ ਇਲਾਕਾ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਬਣਨ ਨਾਲ ਅੱਜ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਦੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਇਹੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਮਾਲਵਾ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਇਸ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁਆਧ ਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦਾ  ਇਲਾਕਾ ਬਾਂਗਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਡਿਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ ਨੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵਗਲਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਦੇ ਪੂਰਵ ਵੱਲ ਜਮਨਾ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਦਾ ਹਿਠਾੜ।  ਡਾ. ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਪਰਕਾਸ਼ ਘੱਗਰ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਮਾਲਵਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।  ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪੰਡਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ ਜੀ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ,ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਤਾਂ ਮੁੱਕ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਨਦੀਆਂ- ਸਤਲੁਜ, ਬੁੱਢਾ ਨਾਲਾ, ਕਨਕ ਬਾਹਨੀ, ਭੱਡਲੀ, ਘੱਗਰ, ਕੌਸ਼ੱਲਿਆ, ਸਰਸਵਤੀ, ਸਰਸਾ, ਟਾਂਗਰੀ, ਮਾਰਕੰਡਾ, ਮੁਕੰਦਾ, ਆਦਿ ਹਨ। 

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਬਹੁਤ ਵਾਜਬ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਹੱਦ-ਬੰਨਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਇਹ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਸ ਭੂ-ਖੰਡ ਨੂੰ ਗੁਆਂਢੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਕੁਦਰਤੀ ਹੱਦ ਨਹੀਂ। ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਆਲਾ-ਦੁਆਲਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਲੋਕ-ਰੂੜੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ ਹੋਣੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਜੇ ਅਸੀਂ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਮੋਗਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੀਏ  ਤਾਂ ਉਹ ਆਪ ਨੂੰ ਮਲਵਈ ਦੱਸਣਗੇ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ-ਰਾਏਕੋਟ ਸੜਕ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪੁਆਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਗੇ। ਜਦੋਂ ਪਿਛਲੇਰੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਭਾਗ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵੱਲ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸਮਰਾਲਾ ਨੂੰ ਪੁਆਧ ਦਾ ਅੰਗ ਦੱਸਣਗੇ। 

ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਹੱਦਬੰਨਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੱਲੀ ਜਾਂ ਮਲੋਈ  ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵੇਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਮਲਵਈ ਉਪ-ਬੋਲੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਮਿਥ ਲਿਆ ਜਾਣਾਂ ਵਧੇਰੇ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਮਿਸਬਾਹ-ਉਲ-ਹੱਕ਼

**ਮਿਸਬਾਹ-ਉਲ-ਹੱਕ਼** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Misbah-ul-Haq Khan Niazi/ਉਰਦੂ:مصباح الحق خان نیازی) ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੇਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਸਬਾਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਸਟ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 2015 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਤੱਕ ਮਿਸਬਾਹ ਟੀਮ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਪਤਾਨ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਟੀਮ ਦੇ ਵਨਡੇ ਲਈ ਅਜ਼ਹਰ ਅਲੀ ਨੂੰ ਕਪਤਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼ੇਨ ਵਾਰਨ

**ਸ਼ੇਨ ਵਾਰਨ** ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਰਕੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹਨ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਲਸ ਵਲੋਂ ਖੇਡਦੇ ਸਨ |

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022
ਡੇਲ ਸਟੇਨ

right|275x275px
**ਡੇਲ ਸਟੇਨ** ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ

**ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ** ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ *ਬਲੈਕ ਕੈਪਸ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ
ਮਕਰਾਨ

right|thumb|267x267px|ਮਕਰਾਨ ਦੇ ਪਹਾੜ
**ਮਕਰਾਨ **(ਫ਼ਾਰਸੀ: مکران‎, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Makran) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੀਸਤਾਨ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਕ, ਅਰਧ-ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਲੋਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਸਤਾ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਪਾਸਿਓਂ ਕਈ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀ, ਖੋਜਯਾਤਰੀ, ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਸਨ। 

## ਭੂਗੋਲ 
alt=Gwadar in Makran|right|thumb|220x220px|ਗਵਾਦਰ ਬੀਚ
ਮਕਰਾਨ ਦਾ ਕੰਢੇ ਵਾਲਾ ਇਲਾਕਾ ਮੈਦਾਨੀ ਹੈ ਪਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਹੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਮਕਰਾਨ ਦੇ 1,000 ਕਿਮੀ ਲੰਬੇ ਤਟ ਵਿੱਚੋਂ 750 ਕਿਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਾਹੌਲ ਖੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਆਬਾਦੀ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕੁੱਝ ਬੰਦਰਗਾਹੀ ਬਸਤੀਆਂ-ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਵਾਦਰ, ਗਵਾਤਰ, ਚਾਬਹਾਰ, ਜਿਵਾਨੀ, ਪਸਨੀ ਅਤੇ ਓਰਮਾਰਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਮਕਰਾਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਸਤੋਲਾ ਹੈ (ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ)।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਖ਼ਸਰੇ ਦਾ ਟੀਕਾ

ਖ਼ਸਰੇ ਦਾ ਟੀਕਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਟੀਕਾ ਹੈ ਜੋ ਖ਼ਸਰੇ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਖੁਰਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਂ ਮਹੀਨਾ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ 85% ਬੱਚੇ ਅਤੇ 12 ਮਹੀਨਾ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ 95% ਬੱਚੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ

2013 ਤੱਕ ਸੰਸਾਰਿਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਲਗਭਗ 85 % ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ