ਈ -ਐਗਰੀਕਲਚਰ

**ਈ -ਐਗਰੀਕਲਚਰ** (ਕਦੇ ਕਦੇ **eagriculture** ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ **(ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ : ਇੰਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਕਮਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਟੇਕਨੋਲੋਜੀ) i.e. ICT in agriculture **ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮਿਆਦ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ (ਯੂ.ਐਨ.) ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਤੋਂ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ (ਐਫ.ਈ.ਓ.) ਦੇ ਫੂਡ ਐਂਡ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਔਰਗਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ 2006 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਅੱਧੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ "ਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ" ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ, ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ, ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਤਕਨੀਕੀ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਈ-ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਉਭਰ ਰਹੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਧਾਉਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਈ-ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ (ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਕਲਪ, ਡਿਜ਼ਾਇਨ, ਵਿਕਾਸ, ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

2008 ਵਿੱਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਈ-ਖੇਤੀ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਉਭਰ ਰਹੇ ਖੇਤਰ" ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਬਹੁਤ ਵਧਦੀ ਹੈ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜਾਂ ਈ-ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਖਲਅਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਧੀਆਂ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਆਮਦਨੀ ਅਤੇ ਜੋਖਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਈ-ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਕੁਝ ਉਪਯੋਗੀ ਸੋਮੇ ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਦੀ ਈ-ਸੋਰਸਫ਼ਾ ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ. ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਹਨ- ਗਿਆਨ, ਨੈਟਵਰਕ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (2011) ਲਈ ਛੋਟੇਧਾਰਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨਾ, ਆਈਸੀਟੀ ਸਮੁੱਚੀ ਮੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ (2013) ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਆਈਸੀਟੀ ਸਮੁੱਚੀ ਮੁੱਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਾਰੇ ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ. ਦੇ ਕਈ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ ਹਨ।

**ਐੱਫ.ਏ.ਓ**-**ਆਈ.ਟੀ.ਯੂ** ਈ-ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰਣਨੀਤੀ ਗਾਈਡ ਨਵੀਆਂ ਆਮ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦਿਹਾਤੀ ਸਮੁਦਾਏ ਦੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੈਕਟਰ ਲਈ ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ. ਕੌਮੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਾਸਟਰ ਯੋਜਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਈ-ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਈ-ਖੇਤੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਗੇ।

**ਐੱਫ.ਏ.ਓ-ਆਈ.ਟੀ.ਯੂ** ਈ-ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰਣਨੀਤੀ ਗਾਈਡ ਨੂੰ ਫੂਡ ਐਂਡ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਔਰਗਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਐਫ ਏ) ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਟੈਲੀਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਯੂਨੀਅਨ (ਆਈ.ਟੀ.ਯੂ.) ਦੁਆਰਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਕੇਂਦਰ (ਸੀਟੀਏ) ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਕੌਮੀ ਈ-ਖੇਤੀ ਰਣਨੀਤੀ / ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ।

ਭੂਟਾਨ, ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ, ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼, ਫਿਜੀ ਅਤੇ ਵਾਨੂਟੂ ਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਆਪਣੀ **ਐੱਫ.ਏ.ਓ-ਆਈ.ਟੀ.ਯੂ **ਈ-ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰਣਨੀਤੀ ਗਾਈਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਾਈਡ ਕੌਮੀ ਈ-ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
### ਦਿਹਾਤੀ ਗਰੀਬੀ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ. 
ਅਗਸਤ 2003 ਵਿੱਚ, ਓਵਰਸੀਜ਼ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਓਨਡੀਏ), ਯੂਕੇ ਡਿਪਾਰਟਮੇਂਟ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ (ਡੀ ਐੱਫ ਆਈ ਡੀ) ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਫੂਡ ਐਂਡ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਔਰਗਨਾਈਜੇਸ਼ਨ (ਐਫ.ਏ.ਓ.) ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦਿਹਾਤੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸੰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਪਾਲਸੀ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ:
* ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਤੇ ਨਿਰਮਾਣ
* ਇਹ ਤੈਅ ਕਰੋ ਕਿ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਲਾਗਤਾਂ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
* ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ
* ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਲੋਕਲ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ
* ਸਿਖਲਾਈ ਪੈਕੇਜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ
* ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ, ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ
* ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨੈਟਵਰਕ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੀ 8 ਵੀਂ ਸੰਪੰਨ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਟੀਚੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, "ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ ਲਈ" ਨਵੀਂਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਫਾਇਦੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ (ਆਈ ਸੀ ਟੀ) "ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦੇ ਨਾਲ।

### WSIS ਪ੍ਰੋਸੈਸ 
WSIS (ਵਰਲਡ ਸਮਿਟ ਆਨ ਇਨਫਾਰਮੇਸ਼ਨ ਸੁਸਾਇਟੀ) ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ (2003) ਵਿੱਚ ਪਛਾਣੇ ਕਿਰਿਆ ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 18 ਨਵੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ "ਟੂਊਨਿਸ ਏਜੰਡੇ ਫਾਰ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ", ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨੀਵਾ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

FAO ਨੇ ਜੂਨ 2006 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਈ-ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਹ ਮੀਟਿੰਗ ਈ-ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਈ-ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ, ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਬਣਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ। 
ਈ-ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਈਵਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ (CGIAR) 'ਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਗਰੁੱਪ; ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਕੇਂਦਰ (ਸੀਟੀਏ); FAO; ਗਲੋਬਲ ਅਲਾਇੰਸ ਫਾਰ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ (ਜੀ ਆਈ ਐੱਡ) ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਬਾਰੇ ਗਲੋਬਲ ਫੋਰਮ (ਜੀਐਫਐਆਰ); ਗਲੋਬਲ ਗਿਆਨ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ (ਜੀ.ਕੇ.ਪੀ.); ਗੈਸਲਸੇਸ਼ਾਫਟ ਫਾਰ ਟੈਕਨੀਸੀ ਜ਼ੂਸਾਮਮਨੇਰਬੀਟ (ਹੁਣ ਡਾਇਸ਼ ਗੇਸੈਲਸੱਫਟ ਫਰ ਇੰਟਰਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਜ਼ੂਸ਼ਾਮਮਨਰਬੀਟ, ਜੀਆਈਜੇਜ); ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟਜ਼ (ਆਈਏਐਲਡੀ) ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਲਈ ਅੰਤਰ-ਅਮਰੀਕਨ ਸੰਸਥਾਨ (ਆਈ ਆਈ ਸੀ ਏ); ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੰਡ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ (ਆਈ ਐੱਫ ਡੀ); ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ (ਆਈ ਆਈ ਸੀ ਡੀ); ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ (ਐਨ.ਏ.ਐੱਲ.); ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿਭਾਗ (ਯੂ.ਐਨ.ਡੀ.ਈ.ਐਸ.ਏ.); ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ