ਇਲਮ ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ

**ਇਲਮ ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ**, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੀਪੁਰੀ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ *ਲਾਇ ਹਰਾਓਬਾ* ਅਤੇ *ਰਾਸ* ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦਵਤਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ 2014 ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
right|thumb|240x240px| ਲਾਇ ਹਰਾਓਬਾ।
 1 ਸਤੰਬਰ 1954 ਨੂੰ ਈਲਮ ਬਿਧੁਮਨੀ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਈਲਮ ਰੋਸੋਮਨੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਖਈ ਨਾਗਾਮਪਾਲ ਸਿੰਗੁਜਬੰਗ ਲੀਇਰਕ, ਇੰਫਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ, ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਇਲਮ ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਲੌਰੇਬਮ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਧੀਨ, ਮਨੀਪੁਰੀ ਨ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਮੁਇਮਾ ਸਿੰਘ. ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਆਰ ਕੇ ਅਕੇਸਾਨਾ, ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਮੈਸਨਮ ਅਮੂਬੀ ਸਿੰਘ, ਥਿੰਗਬਾਈਜਮ ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਥਿਆਮ ਤਰੁਣਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ, ਜੇ ਐਨ ਮਨੀਪੁਰ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ, ਇੰਫਾਲ ਤੋਂ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੋਰਸ ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੂੰ ਆਰ ਕੇ ਪ੍ਰਿਯੋਗੋਪਾਲ ਸਾਨਾ ਅਧੀਨ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।, ਯੁਮਸ਼ਾਂਬੀ ਮਾਈਬੀ, ਥੰਬਲਗੌ, ਐਨ ਜੀ ਕੁਮਾਰ ਮਾਈਬੀ ਅਤੇ ਹੋਬਮ ਨਗਨਬੀ. ਉਸਨੇ 1967 ਵਿੱਚ *ਨਿਤਿਆ ਚਰਿਆ* ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੋਰਸ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।

ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ. ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਗੁਹਾਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ, 1979 ਵਿੱਚ ਮਨੀਪੁਰੀ ਕਲਚਰ ਐਂਡ ਲਿਟਰੇਚਰ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ *ਯੰਗ ਆਰਟਿਸਟ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ* ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, 1979 ਵਿੱਚ ਰਾਸ, ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਲਾਇ ਹੜੌਬਾ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇੱਕ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ, *ਮਤਾਮਗੀ ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ*, ਜਿਸ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਮੀਟੀਈ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਖੇਤਰੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹਨ:

* ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ - 1990 
* ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ - ਵਿਸ਼ਵ ਗੁਰੂ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਯਾਦਗਾਰੀ - 2011 150 ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 
* ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ - 9 ਵੀਂ ਭਾਗਿਆਚੰਦਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ - 2011 
* ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ - ਇੰਡੋ-ਸੋਵੀਅਤ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਦੋਸਤੀ, ਮਾਸਕੋ - 1978 
* ਰਵਾਇਤੀ ਡਾਂਸ 'ਲਾਇ ਹਰਾਓਬਾ' - ਇੰਡੀਆ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਪੈਰਿਸ - 1985 
* ਲਾਇ ਹਰਾਓਬਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ - ਰੀ-ਯੂਨੀਅਨ ਆਈਲੈਂਡ, ਫਰਾਂਸ - ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਕਲਚਰਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ (ਆਈਸੀਸੀਆਰ) - 2010 
* ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ - ਲੋਕਉਤਸਵ ਤਿਉਹਾਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - 1988

ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਈ ਬੈਲੇ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਡਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।

ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਬਮ ਮਨੀਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ।

## ਮੀਤੇਈ ਰਵਾਇਤੀ ਡਾਂਸ ਟੀਚਿੰਗ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਸੈਂਟਰ 
1993 ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇੰਫਾਲ ਵਿਖੇ ਮੀਟੀਈ ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਂਸ ਟੀਚਿੰਗ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚਾਂ ਅਤੇ ਬਲੇਟ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।

## ਅਹੁਦੇ 
ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ:

* ਸਦੱਸ ( ਮੈਂਬਰ ) - ਈਸਟ ਜ਼ੋਨ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ - 2009-12 
* ਜਿਉਰੀ ਮੈਂਬਰ - ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਸੰਸਥਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤੀ - 1996-2007 
* ਸਦੱਸ - ਆਡੀਸ਼ਨ ਪੈਨਲ - ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਗੁਹਾਟੀ - 1998-2000 
* ਸਦੱਸ - ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਫ਼ਦ - ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਫੋਕ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਕੋਲਕਾਤਾ - 1987

ਉਹ ਸਾਲ 2009 ਤੋਂ ਯੂਨੈਸਕੋ ਕਲੱਬ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਲਾਈਫ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ 1989 ਤੋਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ, ਇੰਫਾਲ ਵਿਖੇ ਮਨੀਪੁਰੀ ਡਾਂਸ 'ਤੇ ਮਾਹਰ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2001 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ ਕਾਲਜ, ਮਨੀਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਗੈਸਟ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਮਣੀਪੁਰ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਮਨੀਪੁਰ ਇੰਫਾਲ ਵਿੱਚ 1996 ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ,

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
* ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ - ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ - 2014 
* ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ - ਵਿਸ਼ਵ ਥੀਏਟਰ ਦਿਵਸ - ਛੋਟਾ ਨਾਟਕ - 1970 
* ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ - ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਡਰਾਮਾ ਫੈਸਟੀਵਲ - 1971 
* *ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਰਾਣੀ ਉਪਾਧੀ* - ਕਲਚਰਲ ਡਰਾਮੇਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਮੋਰਾਂਗ - 1984 
* ਜੂਨੀਅਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ - ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲਾ - ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ - 1990-92

## ਲਿਖਤ 
ਇਲਮ ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਮਨੀਪੁਰੀ ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।

#  
# ਮੀਤੇਈ ਜਾਗੋਗੀ ਚੌਰਕਪਾ ਸਕੱਤਮ (ਮਨੀਪੁਰੀ ਡਾਂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ) - 1998 
# ਲਾਇ ਹਰਾਓਬਾ ਅਨੋਈ ਈਸ਼ੀ - 2001 
# ਲਾਇ ਹਰਾਓਬਾ ਅਨੋਈ ਵਾਰੋਲ - 2002 
# ਲਾਇ ਹਰਾਓਬਾ ਦੇ ਨਾਚ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਦੇ ਅਧੀਨ)

ਲਾਇ ਹਰਾਓਬਾ ਵਖਲੋਨ ਪਾਰਿੰਗ (ਲਾਈ-ਹੜੌਬਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ) ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਇੰਫਾਲ ਦੇ *ਨਾਹਰੋਲ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੰਮਤੀ* ਤੋਂ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ

ਉਸਨੇ ਕਈ ਪੇਪਰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਹਨ.

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮਨੀਪੁਰੀ ਡਾਂਸ 
* ਲਾਇ ਹਰਾਓਬਾ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954