open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਢੋਆ-ਢੁਆਈ

**ਢੋਆ-ਢੁਆਈ** ਜਾਂ **ਆਵਾਜਾਈ** ਜਾਂ **ਢੁਆਈ** ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਮਾਲ ਢੋਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ, ਰੇਲ, ਸੜਕ, ਪਾਣੀ, ਤਾਰ, ਪਾਈਪਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
*Transportation from *UCB Libraries GovPubs*
*
*America On the Move  An online transportation exhibition from the National Museum of American History, Smithsonian Institution
*World Transportation Organization The world transportation organization (The Non-Profit Advisory Organization)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਢੋਆ-ਢੁਆਈ
ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ

**ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ** ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਲੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਧਰਾਤਲ ਭੂਮੀ ਹੈ।

ਲੋਕ ਮਨ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਗ ਦੀ ਨਿਆਈ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਹਰੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਮਹੱਲੇ ਦੀਆਂ ਨੂੰਹਾਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। “ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਆਹ, ਖੂਨ ਦੇ ਜਾਂ ਮੁਤੱਬਨਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਤੀ, ਪਤਨੀ, ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ, ਲੜਕੇ ਲੜਕੀਆਂ ਤੇ ਭੈਣ ਭਰਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਅੰਤਰ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਕਲਚਰ ਨੂੰ ਉਪਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।"

## ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰੂਪ
ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰ
ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਧਾਰਨਾ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਆਣਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਲਾਣੇਦਾਰ` ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਂਝ ਤਿੰਨ ਪੀੜੀਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਹੀ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਰਸੋਈ ਦਾ ਪੱਕਿਆਂ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਰਕਤ ਸੰਬੰਧੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ, ਪਿਉ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹੇ, ਅਣਵਿਆਹੇ ਭੈਣ ਭਰਾ, ਚਾਚੇ ਤਾਏ ਆਦਿ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

### ਇਕਹਿਰਾ ਪਰਿਵਾਰ
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਹਿਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਕਹਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਇਕਹਿਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਭਾਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

## ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਦੇ ਅਦਾਰੇ ਵਜੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਅਦਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਾਜੀ ਕਦਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਕੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ - ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਵ-ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਉਪਜਾਇਕਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਫੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਹਿਤ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਥੋਂ ਹੀ ਉਹ ਗੁੱਲੀ, ਜੁੱਲੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲੀ ਆਦਿ ਜਿਹੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਉਪਜਾਊ ਅਤੇ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਸਦਕਾ ਆਪਣੀ ਜੈਵਿਕ ਹੋਂਦ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹਮਾਨ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਅਜੋਕਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ
ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਪਸਾਰ ਸਦਕਾ, ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਕਹਿਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਹਨ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਆਉਣ ਪਰਾਈਆਂ ਜਾਈਆਂ, ਨਿਖੇੜਨ ਸਕਿਆ ਭਾਈਆਂ ਵਾਲੀ ਅਖਾਉਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਮੁੰਡਾ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਰਜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕਾ ਜੀਵਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ `ਚ ਕਵੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

“ਵਾਹ ਰਲ ਬਹਿਣਾ ਪੰਜਾਬੀਆ ਦਾ

ਵਾਹ ਝਗੜਾ ਦਿਉਰਾ ਭਾਬੀਆਂ ਦਾ

ਜਦ ਚੁੱਲੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ

ਉਹ ਬਾਤ ਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਵਿਹੜੇ ਦੀ।"

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ

ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਪਰਵਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਟੁੱਟਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਏਨਾ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਸਮਾਂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਨਿੱਘ ਤੇ ਨੁਹਾਰ ਆਪਣਾ ਜਲੋ ਅਵੱਸ਼ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।

### ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾਂ
# ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ, ਨਵਯੁੱਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਦਿੱਲੀ।
# ਡਾ. ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ੀ, ਲੋਕ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ: ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।
# ਡਾ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਪੇਂਡੂ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ

## ਹਵਾਲੇ
ਜਿਲਦਬੰਦੀ

**ਜਿਲਦਬੰਦੀ** ਜਾਂ **ਜਿਲਦਸਾਜ਼ੀ** ਕਈ ਸਾਰੇ ਤਹਿਦਾਰ ਜਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਪੁਲਿੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਜਾਂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਅਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਠੱਪੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਜਿਲਦ ਵੀ ਚਾੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ
* Brenni, Vito J., compiler. Bookbinding: A Guide to the Literature. Westport, CT: Greenwood, 1982. ISBN 0-313-23718-2
* Burdett, Eric. The Craft of Bookbinding: a practical handbook. Vancouver, BC: David & Charles, 1975. ISBN 0-7153-6656-4
* Diehl, Edith. Bookbinding: Its Background and Technique. New York: Dover Publications, 1980. ISBN 0-486-24020-7. (Originally published by Rinehart & Company, 1946 in two volumes.)
* Gross, Henry. Simplified Bookbinding. New York: Van Nostrand Reinhold, ISBN 0-442-22898-8
* Ikegami, Kojiro. Japanese Bookbinding: Instructions from a Master Craftsman / adapted by Barbara Stephan. New York: Weatherhill, 1986. ISBN 0-8348-0196-5. (Originally published as Hon no tsukuriikata.)
* Johnson, Arthur W. Manual of Bookbinding. New York: Charles Scribner's Sons, 1978. ISBN 0-684-15332-7
* Johnson, Arthur W. The Practical Guide to Craft Bookbinding. London: Thames and Hudson, 1985. ISBN 0-500-27360-X
* Lewis, A.W. Basic Bookbinding. New York: Dover Publications, 1957. ISBN 0-486-20169-4. (Originally published by B.T. Batsford, 1952)
* Smith, Keith A. Non-adhesive Binding: Books Without Paste or Glue. Fairport, NY: Sigma Foundation, 1992. ISBN 0-927159-04-X
* Waller, Ainslie C. *The Guild of Women-Binders*, in *The Private Library* Autumn 1983, published by the Private Libraries Association
* Zeier, Franz. Books, Boxes and Portfolios: Binding Construction, and Design Step-by-Step. New York: Design Press, 1990. ISBN 0-8306-3483-5

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* Book bindings through the ages on Flickr by the National Library of Sweden
* Several free books on Bookbinding, Gilding, Box construction 
* Online exhibit of publishers' bookbinding, 1830–1910 from the University of Rochester
* English Embroidered Bookbindings, by Cyril James Humphries Davenport, from Project Gutenberg
* British Library Database of Bookbindings 
* Publishers Bindings Online, 1815–1930: The Art of Books
* University of Iowa Libraries Bookbinding Models Digital Collection 
* Dorothy Burnett’s bookbinding tools - A rich set of tools, ranging in age from 60 years old to 100 years old, used by the first independent craft binder to set up shop in Vancouver, British Columbia, from the UBC Library Digital Collections
* Dutch art nouveau and art deco bookbindings on Anno1900.nl 
* UNCG Digital Collections: American Publishers' Trade Bindings
* {{Wikisource-inline|list=
** Joseph William Zaehnsdorf, *The Art of Bookbinding*, 1890
** T. J. Cobden-Sanderson, “Bookbinding” in *Arts and Crafts Essays*, 1893
** 
** 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਲਦਬੰਦੀ
ਲਾਲ ਸਲਾਮ

**ਲਾਲ ਸਲਾਮ** (ਉਰਦੂ: لال سلام‎, ਹਿੰਦੀ: लाल सलाम, ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ: লাল সলাম) ਇੱਕ ਸਵਾਗਤ ਕੋਡ ਜਾਂ ਸਲਾਮੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ  ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੋਡ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਵਿਦਾਇਗੀ ਦੋਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਾਲ (Lal) ਦਾ ਅਰਥ ਲਾਲ ਰੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾ ਦਾ ਰੰਗ, ਅਤੇ ਸਲਾਮ ਅਰਬੀ/ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ,ਜਿਸਦਾ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਆਗਤ ਜਾਂ ਨਮਸਕਾਰ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ *ਸੁਰਖ਼ ਸਲਾਮ* (ਉਰਦੂ: سرخ سلام‎) ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਸੁਰਖ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।   

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ
ਫ਼ੀਲੇ (ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼)

***ਫ਼ੀਲੇ*** ਜਾਂ ***ਫ਼ੈਲੀ*** ( or ) ਯੂਰਪੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੋਬੌਟੀ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਰੋਜ਼ੈਟਾ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਰੋਜ਼ੈਟਾ ਦਸ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਮਗਰੋਂ ਆਪਣੀ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਮੰਜ਼ਲ 67ਪੀ/ਚੂਰੀਊਮੋਵ-ਗਿਰਾਸੀਮੈਂਕੋ (67P) ਨਾਮਕ ਪੂਛਲ ਤਾਰੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਉੱਤਰ ਗਿਆ। 12 ਨਵੰਬਰ, 2014 ਨੂੰ ਏਸ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੂਛਲ ਤਾਰੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਇਹਦੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਜੰਤਰਾਂ ਨੇ ਪੂਛਲ ਤਾਰੇ ਦੇ ਤਲ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਈਆਂ।

## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ 
*
*
*

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* *Rosetta* mission website ਯੂਰਪੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ ਵੱਲੋਂ
* *ਫ਼ੀਲੇ* ਇੰਦਰਾਜ  ਕੌਮੀ ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਕੜਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿਖੇ
* *Philae* Blog at the Max Planck Institute for Solar System Research
* Comet images – NYT, 11 November 2014.
* DLR – Video: The working of Philae, the comet lander
* ESA – *ਰੋਜ਼ੈਟਾ: ਪੂਛਲ ਤਾਰੇ ਤੇ ਉਤਰਾਈ*
* ESA – Live Webcasts of Comet Landing & Latest Status Reports. 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਜ਼ੈਟਾ ਮਿਸ਼ਨ
ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼

**ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼**, ਜਾਂ **ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼ & ਡਮ**, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੂੰਗੇ ਅਤੇ ਬੋਲ਼ੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਨ ਸੇਵਾ ਸਮਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹਾਲੀਆ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੰਤੋਸ਼ ਚੱਢਾ ਹਨ। ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ 
* ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ
* ਮਹੰਤ ਗੁਰਬੰਤਾ ਦਾਸ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼ & ਡਮ, ਬਠਿੰਡਾ
* ਵਾਟਿਕਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼ & ਡਮ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
* ਪਟਿਆਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਡੈੱਫ਼
* ਪਟਿਆਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਬਲਾਈਂਡ
* ਪਟਿਆਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਡੈੱਫ਼-ਬਲਾਈਂਡ
* ਉਮੀਦ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਹੀਅਰਿੰਗ ਇਮਪੇਅਰਡ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ
*ਖੋਸਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਡੈੱਫ਼, ਜਲੰਧਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੂੰਗੇ ਅਤੇ ਬੋਲ਼ੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ
ਵੈੱਬਕੈਮ

**ਵੈੱਬਕੈਮ** ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵੀਡੀਓ ਕੈਮਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਕੀਕੀ ਸਮੇਂ 'ਚ ਆਪਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਰਾਹੀਂ ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵੱਲੋਂ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਧਾਰ ਨੂੰ ਸਾਂਭਿਆ, ਵੇਖਿਆ ਜਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਵਰਗੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਜਾਲਾਂ ਵੱਲ ਘੱਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਉਪਕਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਨਪੁੱਟ ਉਪਕਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਮਰਾ
ਆੜੂ

**ਆੜੂ** (*ਪਰੂਨਸ ਪਰਸਿਕਾ*) ਇੱਕ ਮੌਸਮੀ ਰੁੱਖ ਹੈ ਜੋ ਜੱਦੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਤਰੀਮ ਬੇਟ ਅਤੇ ਕੁਨਲੁਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਤਰੀ ਢਲਾਣਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਦਾ ਘਰੋਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਏਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਖਾਣਯੋਗ ਰਸੀਲਾ ਫਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜੀਹਨੂੰ **ਆੜੂ** ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆੜੂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਦਾਵਾਰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ
* Huxley, A., ed. (1992). *New RHS Dictionary of Gardening*. Macmillan ISBN 0-333-47494-5.

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* National Center for Home Food Preservation—ਆੜੂਆਂ ਨੂੰ ਜਮਾਉਣਾ
* Bioimages.vanderbilt.edu – *ਪਰੂਨਸ ਪਰਸਿਕਾ* ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ 
* Clemson.edu: ਆੜੂਆਂ ਬਾਬਤ ਸਭ ਕੁਝ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆੜੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ
ਖੋਸਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਡੈੱਫ਼

**ਖੋਸਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਡੈੱਫ਼** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੂੰਗੇ ਅਤੇ ਬੋਲ਼ੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ 1976 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਆਰ.ਸੀ. ਖੋਸਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਡਾ. ਸੱਤਿਆ ਪਾਲ ਖੋਸਲਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ 
* ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ
* ਮਹੰਤ ਗੁਰਬੰਤਾ ਦਾਸ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼ & ਡਮ, ਬਠਿੰਡਾ
* ਵਾਟਿਕਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼ & ਡਮ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
* ਪਟਿਆਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਡੈੱਫ਼
* ਪਟਿਆਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਬਲਾਈਂਡ
* ਪਟਿਆਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਡੈੱਫ਼-ਬਲਾਈਂਡ
* ਉਮੀਦ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਹੀਅਰਿੰਗ ਇਮਪੇਅਰਡ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ
* ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼, ਬਰਨਾਲਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੂੰਗੇ ਅਤੇ ਬੋਲ਼ੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ
ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ

**ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 25 ਮਾਰਚ 1958) ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਛੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ| ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਹੁਤਾ ਨਾ ਚੱਲ ਸਕਿਆ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ| ਉਸ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸੰਨ 2000 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
**ਬਟਵਾਰਾ*     (1983) 
**ਯਾਰ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ*   (1986)
*''ਜੱਟ ਤੇ ਜਮੀਨ''  (1987) 
**ਕੁਰਬਾਨੀ ਜੱਟ ਦੀ* (1990) 
**ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੀ ਅੱਗ*  (1990) 
**ਅਣਖ ਜੱਟਾਂ ਦੀ*  (1991) 
**ਜੋਰ ਜੱਟ ਦਾ*  (1991) 
**ਬਦਲਾ ਜੱਟੀ ਦਾ*  (1991) 
**ਜੱਗਾ ਡਾਕੂ*   (1991) 
**ਇਨਸਾਫ਼*     (1992)
**ਇਨਸਾਫ਼ ਕੀ ਦੇਵੀ*   (1992)
**ਜੱਟ ਪੰਜਾਬ ਦਾ* (1992)
**ਜਿਦ ਜੱਟਾਂ ਦੀ*   (1992) 
**ਲਲਕਾਰਾ ਜੱਟੀ ਦਾ*  (1993)
**ਸਾਲੀ ਆਧੀ ਘਰਵਾਲੀ*  (1993)
**ਮੇਹੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ*  (1993)
**ਕੁੜੀ ਕੈਨੈਡਾ ਦੀ*   (1993)
**ਜੱਟ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਸੂਰਮਾ* (1993)
**ਇਨਸਾਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਦਾ*  (1993)
**ਜੋਰਾ ਜੱਟ*    (1994)
**ਕਚੇਹਰੀ*    (1994)
**ਵੈਰੀ*     (1994)
**ਜਿਗਰਾ ਜੱਟ ਦਾ*   (1994)
**ਵਿਛੋੜਾ*    (1994) 
**ਲਲਕਾਰੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ*  (1994) 
**ਸੂਬੇਦਾਰ*    (1995)
**ਕਬਜਾ*     (1995)
**ਜ਼ਖਮੀ ਜਾਗੀਰਦਾਰ*  (1995) 
**ਨੈਣ ਪ੍ਰੀਤੋ ਦੇ*   (1995) 
**ਵਿਛੋੜਾ*    (1996)
**ਉੱਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ*   (1996)
**ਮਾਹੌਲ ਠੀਕ ਹੈ*  (1998)
**ਸਿਕੰਦਰ*    (2001) 
**ਸ਼ਰੀਮਾਨ ਚਾਣਕਿਆ*  (2004)
**ਵੈਸਟ ਇਸ ਵੈਸਟ* (2010)
**ਤੀਨ ਥੇ ਭਾਈ* (2011) 
**ਓਏ ਹੋਏ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ* (2013)
**ਭਾਗ ਮਿਲਖਾ ਭਾਗ* (2013) 
**ਹੀਰ ਏੰਡ ਹੀਰੋ* (2013)
**ਰੋਮੀਓ ਰਾਂਝਾ* (2014)
**ਗੋਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦਫ਼ਾ ਕਰੋ* (2014)

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Cricinfo profile
* IMDB profile
* Career
* Cricket players from Punjab 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958
ਝੱਗ

ਦੀ ਝੱਗ]]

**ਝੱਗ** ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਤਰਲ ਜਾਂ ਠੋਸ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਦੇ ਫਸ ਜਾਣ ਨਾਲ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਨਹਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਸਪੰਜ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਗਲਾਸ ਉਤਲੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਝੱਗ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਹਨ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਝੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਰਲ ਜਾਂ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥ ਦੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੈਸੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਡ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* Three-dimensional models for monodisperse foams: Cell aggregates and soap films (require Java) 
* ਪਾਣੀਦਾਰ ਝੱਗ ਦੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ 
* ਝੱਗ ਦੀ ਅਜੀਬ ਭੌਤਕੀ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਝੱਗਾਂ
ਹਿੰਦੂ ਆਤੰਕਵਾਦ

**ਹਿੰਦੂ ਆਤੰਕਵਾਦ** (ਜਾਂ **ਹਿੰਦੂਤਵ ਦਹਿਸ਼ਤ**) ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਵਾਕੰਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (ਆਰਐੱਸਐੱਸ) ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੰਗਠਨਾਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ, ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ, ਵਣਵਾਸੀ ਕਲਿਆਣ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾਂ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਆਤੰਕਵਾਦ
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅਚੰਭੇ

(from left to right, top to bottom): Great Pyramid of Giza, Hanging Gardens of Babylon, Temple of Artemis at Ephesus, Statue of Zeus at Olympia, Mausoleum at Halicarnassus (also known as the Mausoleum of Mausolus), Colossus of Rhodes, and the Lighthouse of Alexandria as depicted by 16th-century Dutch artist Maarten van Heemskerck.]]

**ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅਚੰਭੇ** ਇੱਦਾ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕੁਦਰਤੀ ਤੇ ਮਾਨਵ ਦੁਆਰਾ ਬਣੀ ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ ਦਾ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਸਚਰਜਤਾ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਤੱਕ ਦੁਨਿਆ ਦੇ ਅਚੰਭਿਆਂ ਦੀ ਭਿਨ ਭਿਨ ਭਾਨੀ ਦੀ ਸੂਚੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੰਨਾਂ ਚੋਂ ਕੁਝ ਹੈ-

## ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅਚੰਭੇ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
* ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਦੇ ਸੱਤ ਅਚੰਭੇ 
*ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ (American Society of Civil Engineers)
*ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਟੂਡੇ ਦੇ ਸੱਤ ਨਵੇਂ ਅਚੰਭੇ
*ਦੁਨਿਆ ਦੇ ਸੱਤ ਕੁਦਰਤੀ ਅਚੰਭੇ
*ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸੱਤ ਨਵੇਂ ਅਚੰਭੇ
*ਪਾਣੀ ਹੇਠਲੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੱਤ ਅਚੰਭੇ
* ਉਦਯੋਗਿਕ ਜਗਤ ਦੇ ਸੱਤ ਅਚੰਭੇ
*ਸੋਲਰ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਸੱਤ ਅਚੰਭੇ

## ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਦੇ ਸੱਤ ਅਚੰਭੇ

File:Gizeh Cheops BW 1.jpg|The Great Pyramid of Giza, the only wonder of the ancient world still in existence
File:Colosseum in Rome, Italy - April 2007.jpg|The Colosseum in Rome
File:GreatWall6.jpg|The Great Wall of China
File:Aya sofya.jpg|Hagia Sophia
File:Stonehenge-Green.jpg|Stonehenge
File:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.jpg|Machu Picchu
File:Taj Mahal in March 2004.jpg|Taj Mahal
File:Empire State Building from the Top of the Rock.jpg|Empire State Building
File:GG-ftpoint-bridge-2.jpg|Golden Gate Bridge
File:Victoriafälle.jpg|The Victoria Falls contain the largest sheet of falling water in the world in terms of area
File:Blue Linckia Starfish.JPG|The Great Barrier Reef
File:Toronto - ON - Toronto Harbourfront7.jpg|CN Tower
File:Old City (Jerusalem).jpg|Old City of Jerusalem
File:Aurora borealis over Eielson Air Force Base, Alaska.jpg|The Aurora Borealis or Northern Lights
File:Grand Canyon Grandeur Point 2006 09 09.jpg|Grand Canyon
File:Abbey Mill Pumping station.JPG|The London sewerage system's original Abbey Mills pumping station

## ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ (American Society of Civil Engineers)
## ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਟੂਡੇ ਦੇ ਸੱਤ ਨਵੇਂ ਅਚੰਭੇ
## ਦੁਨਿਆ ਦੇ ਸੱਤ ਕੁਦਰਤੀ ਅਚੰਭੇ
* ਗਰੈਂਡ ਕੈਨਯਨ
*ਕੈਨਯਨ
*ਗ੍ਰੇਟ ਬੈਰੀਅਰ ਰੀਫ
*ਹਾਰਬਰ ਆਫ਼ ਰਿਓ ਦੇ ਜਨੇਯਰੋ
*ਮਾਉੰਟ ਐਵਰੈਸਟ
*ਓਰੋਰਾ
*ਪਰਿਕੁਤਿਨ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ
*ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਫਾਲਸ

## ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸੱਤ ਨਵੇਂ ਅਚੰਭੇ
*Iguazu Falls
*Jeju Island
*Komodo Island
*Puerto Princesa Underground River
*Table Mountain
*Halong Bay
*Amazon Rainforest

## ਪਾਣੀ ਹੇਠਲੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੱਤ ਅਚੰਭੇ
*Palau
*Belize Barrier Reef
*Great Barrier Reef
*Deep-Sea Vents
*Galápagos Islands
*Lake Baikal
*Northern Red Sea

## ਉਦਯੋਗਿਕ ਜਗਤ ਦੇ ਸੱਤ ਅਚੰਭੇ
*SS Great Eastern
* Bell Rock Lighthouse
*Brooklyn Bridge
*London sewerage system
*First Transcontinental Railroad
*Panama Canal
*Hoover Dam

## ਸੋਲਰ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਸੱਤ ਅਚੰਭੇ
*Enceladus
*The Great red spot
*The Asteroid belt
*The surface of the Sun
*The Oceans of Earth
*The Rings of Saturn
*Olympus Mons

## ਦੁਨਿਆ ਦੇ ਸੱਤ ਨਵੇਂ ਅਜੂਬੇ
*ਚੀਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿਵਾਰ
*ਪੇਤਰਾ
*ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਮਸੀਹਾ 
*ਮਾਚੂ ਪਿਕਚੂ
*ਚਿਚੇਨ ਇਤਜ਼ਾ 
*ਤਾਜ ਮਹਿਲ 
*ਕਲੋਸੀਅਮ
*ਗਿਜ਼ਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪਿਰਾਮਿਡ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅਚੰਭੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਤੰਦ

**ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਤੰਦ** ਜਾਂ **ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਰੇਸ਼ਾ** ਜਾਂ **ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ **ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਪਤਲੇ ਰੇਸ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਰੀਕ ਰੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਫਿਰ ਕੋਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਗਿਲਾਫ਼ ਚੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਗਿਲਾਫ਼ ਨੂੰ ਕਲੈਡਿੰਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਫਿਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਕਵਰ ਚੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੈਕਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਅੰਦੂਰਨੀ ਪਰਾਵਰਤਨ (ਟੋਟਲ ਇੰਟਰਨਲ ਰਿਫਲੈਕਸ਼ਨ) ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਤੰਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਲਚਕੀਲੀ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਤੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਧੂਹ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ (ਸਿਲੀਕਾ) ਜਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਾਲ਼ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਚੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਛੱਲਾਂ ਦੇ ਰਹਿਨੁਮਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਨਲ਼ਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੰਦ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੱਲਣ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ
*
*Gambling, W. A., "The Rise and Rise of Optical Fibers", *IEEE Journal on Selected Topics in Quantum Electronics*, Vol. 6, No. 6, pp.&nbsp;1084–1093, Nov./Dec. 2000. 
*Mirabito, Michael M.A; and Morgenstern, Barbara L., *The New Communications Technologies: Applications, Policy, and Impact*, 5th. Edition. Focal Press, 2004. (ISBN 0-24-080586-0).
*Mitschke F., *Fiber Optics - Physics and Technology*, Springer, 2009 (ISBN 978-3-642-03702-3)
*Nagel S. R., MacChesney J. B., Walker K. L., "An Overview of the Modified Chemical Vapor Deposition (MCVD) Process and Performance", *IEEE Journal of Quantum Electronics*, Vol. QE-18, No. 4, p.&nbsp;459, April 1982. 
*
*VDV Works LLC ''Lennie Lightwave's Guide To Fiber Optics* , © 2002-6.
* The book discusses how fiberoptics has contributed to globalization, and has revolutionized communications, business, and even the distribution of capital among countries.
*GR-771, *Generic Requirements for Fiber Optic Splice Closures'' , Telcordia Technologies, Issue 2, July 2008. Discusses fiber optic splice closures and the associated hardware intended to restore the mechanical and environmental integrity of one or more fiber cables entering the enclosure.
*

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
*ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਤੰਦ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ
*FOA color code for connectors
*Lennie Lightwave's Guide To Fiber Optics 
*"Fibers", article in RP Photonics' *Encyclopedia of Laser Physics and Technology*
*How Fiber Optics are made  In video
*"Fibre optic technologies", Mercury Communications Ltd, August 1992.
*"Photonics & the future of fibre", Mercury Communications Ltd, March 1993.
*"Fiber Optic Tutorial" Educational site from Arc Electronics
*"Plastic Optical Fiber", Technologies and competitive advantages of POF – Plastic Optical Fiber
*MIT Video Lecture: Understanding Lasers and Fiberoptics
*Fundamentals of Photonics: Module on Optical Waveguides and Fibers
*webdemo for chromatic dispersion Institute of Telecommunicatons, University of Stuttgart

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਤੰਦਾਂ
ਵੈਸਟਫ਼ਾਲਨ ਸਟੇਡੀਅਮ

**ਵੈਸਟਫਲੇਨ ਸਟੇਡੀਅਮ**, ਇਸ ਨੂੰ ਡਾਰਟਮੰਡ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਰੁਸਿਯਾ ਡਾਰਟਮੰਡ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 81,264 (ਲੀਗ ਮੈਚ) ਅਤੇ 65,590 (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ) ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਵੈਸਟਫਲੇਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 
* ਵੈਸਟਫਲੇਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਬੋਰੁਸਿਯਾ ਡਾਰਟਮੰਡ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਤੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਬੌਖ਼ੂਸੀਆ ਡੌਰਟਮੁੰਟ

**ਬੋਰੁਸਿਯਾ ਡਾਰਟਮੰਡ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਰਮਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਡਾਰਟਮੰਡ, ਜਰਮਨੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਵੈਸਟਫਲੇਨ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਡਾਰਟਮੰਡ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੰਡਸਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
*ਬੋਰੁਸਿਯਾ ਡਾਰਟਮੰਡ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
*ਬੋਰੁਸਿਯਾ ਡਾਰਟਮੰਡ  ਬੁੰਡਸਲੀਗਾ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਹਰੀਲਾਲ ਗਾਂਧੀ

**ਹਰੀਲਾਲ ਮੋਹਨਦਾਸ ਗਾਂਧੀ** (ਦੇਵਨਾਗਰੀ: हरीलाल गांधी), (1888&nbsp;– 18 ਜੂਨ 1948) ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਹਰੀਲਾਲ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਬਣਨ ਦਾ ਇੱਛਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਜੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਕਿ ਪੱਛਮੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗੀ। ਫਲਸਰੂਪ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 1911 ਵਿੱਚ ਹਰੀਲਾਲ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲੋਂ ਨਾਤਾ ਤੋੜ ਲਿਆ।
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਗਾਂਧੀ ਰੱਖ ਲਿਆ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1948
ਤੁਸ਼ਾਰ ਗਾਂਧੀ

**ਤੁਸ਼ਾਰ ਅਰੁਣ ਗਾਂਧੀ** (तुषार गांधी) (17 ਜਨਵਰੀ 1960) ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਰੁਣ ਮਨੀਲਾਲ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੀਲਾਲ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਪੜਪੋਤਰਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2005 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦਾਂਡੀ ਮਾਰਚ ਦੀ 75 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਉਸ ਦੀ ਮੁੜ-ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2007 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ, ਉਹ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਈਕਰੋ-ਐਲਗੀ ਸਪਿਰੂਲਿਨਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸੀ.ਆਈ.ਐਸ.ਆਰ.ਆਈ.-ਆਈ.ਐਸ.ਪੀ. ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸਦਭਾਵਨਾ ਰਾਜਦੂਤ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਤੁਸ਼ਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਸੈਂਟਾਕਰੂਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਦਰਸ਼ ਵਿਨੈ ਮੰਦਰ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਗੁਜਰਾਤੀ-ਮਾਧਿਅਮ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੋਨਲ ਦੇਸਾਈ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਵਿਵਾਨ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਕਸਤੂਰੀ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਸਤੂਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਤੁਸ਼ਾਰ ਗਾਂਧੀ 1998 ਵਿੱਚ ਵਡੋਦਰਾ ਵਿਖੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ (ਅਤੇ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ)। 1996 ਤੋਂ ਉਹ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਐਨ.ਜੀ.ਓ., ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਨੇ 1950 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟਾਈਲ-ਮਿੱਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਬੰਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ, ਤੁਸ਼ਾਰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਮਲ ਹਸਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ "ਹੇ ਰਾਮ" ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਤਾਮਿਲ - ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਅਰਧ-ਕਾਲਪਨਿਕ ਫ਼ਿਲਮ, “ਰੋਡ ਟੂ ਸੰਗਮ” ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਨਫਿਕਸ਼ਨ ਕਿਤਾਬ, ਲੈੱਟਸ ਕਿਲ ਗਾਂਧੀ, 2007 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਕਰੇਤਾ ਬਣ ਗਈ। 2008 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਇੰਡੀਅਨ ਰੂਰਲ ਡਿਵਲਪਮੈਂਟ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ (ਏ.ਆਈ.ਆਰ.ਡੀ.ਐਫ.) ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2018 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗਊ-ਜਾਗਰੂਕ ਲਿੰਚ ਭੀੜ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2019 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜਲਗਾਓਂ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਰਿਸਰਚ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ।

## ਰਾਜਨੀਤੀ
1998 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ। 2001 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।

## ਵਿਵਾਦ
2001 ਵਿੱਚ, ਤੁਸ਼ਾਰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਫਰਮ ਸੀ.ਐੱਮ.ਜੀ. ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਕਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ (ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ) ਕਰਨ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਕਥਿਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਸੌਦਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 

ਇਹ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸ਼ਾਰ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਲੈਟਸ ਕਿਲ ਗਾਂਧੀ' ਵਿੱਚ, ਅਸਲ 'ਚ ਉਹ 1904 ਦੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਕਾਤਲ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੁਸ਼ਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਿਰਫ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪੁਣੇ ਦੇ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ [ਜੋ] ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Official website of Tushar Gandhi 
* Tushar Gandhi takes the plunge into politics
* Tushar Gandhi prays at Mahatma Gandhi's birthplace
* Being Mahatma’s descendants brings bouquets and brickbats
* Tushar Gandhi on Twitter

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਲੋਕ ਭਲਾਈ

**ਪਰਉਪਕਾਰ** ਭਲਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਜਨਤਕ ਭਲੇ ਲਈ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  ਪਰਉਪਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਿੱਜੀ ਭਲੇ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਹਨ, ਭੌਤਿਕ ਲਾਭ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ;  ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਕਿ ਜਨਤਕ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜਨਤਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਹੈ. 

## ਵ੍ਯੁਪੱਤੀ 
 ਦਾ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ, ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ (ਪੁਰਾਤਨਤਾ) ਦੌਰਾਨ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।]]

## ਯੂਰਪ 
### ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ 
ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ, 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੈਰੋਚਿਅਲ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਚੈਰਿਟੀਜ਼ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਸੀਅਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਚਰਚ ਪੈਰਿਸ਼ਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਡਾਇਨਿਸ ਬੈਕਚਰਚ) ਜਾਂ ਗਿਲਡਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਰਪੇਂਟਰਜ਼ ਕੰਪਨੀ) ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।  18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ, "ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਧੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਪਰੰਪਰਾ" ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਆਫ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਨਾਲੇਜ ਐਂਡ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ ਫਾਰ ਦ ਰਿਫਾਰਮੇਸ਼ਨ ਆਫ ਮੈਨਰਜ਼ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

1739 ਵਿੱਚ, ਥਾਮਸ ਕੋਰਮ, ਲੰਡਨ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਛੱਡੇ ਗਏ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਗਏ, ਨੇ ਲੇਮਬਜ਼ ਕੰਡਿਊਟ ਫੀਲਡਜ਼, ਬਲੂਮਸਬਰੀ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਅਣਚਾਹੇ ਅਨਾਥਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਫਾਊਂਡਲਿੰਗ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਚਾਰਟਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ "ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੈਰਿਟੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਿਸਨੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਸੰਗਠਿਤ ਐਸੋਸਿਏਸ਼ਨਲ ਚੈਰਿਟੀ ਲਈ ਪੈਟਰਨ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ'।"

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* Voluntary Action History Society, Various research into the history of charity, philanthropy and voluntary organisations
* ULIB.IUPUI.edu , Joseph and Matthew Payton Philanthropic Studies Library
* ULIB.IUPUI.edu , Philanthropic Studies Index
* NPtrust.org , History of Philanthropy, 1601–present compiled and edited by National Philanthropic Trust
* MCCORD-museum.qc.ca , "A Bourgeois Duty: Philanthropy, 1896-1919" &mdash; Illustrated historical essay
* GPR.hudson.org , PDF file from the Hudson Institute at *The Index of Global Philanthropy 2006* 83 page.
* ULIB.IUPUI.edu, ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਦੇ ਵਸੀਲੇ ਔਨਲਾਈਨ
* MyGivingPoint.org 
* IMPACT.UPENN.edu, Center for High Impact Philanthropy in the University of Pennsylvania School of Social Policy & Practice (SP2)
*ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਅਵਾਜ਼ 
*ਭੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ ਰਜਾਉਣਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਭਲਾਈ
ਮੋਮਬੱਤੀ

**ਮੋਮਬੱਤੀ** ਮੋਮ ਦਾ ਇੱਕ ਠੋਸ ਠੱਪਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਤੀ ਜੜੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗਰਮੀ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਦੇ ਸਨ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* ਕੌਮੀ ਮੋਮਬੱਤੀ ਸਭਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ
* ਮੋਮਬੱਤੀ ਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਅਤੀਤ ਮਾਈਕਲ ਫ਼ੈਰਾਡੇ ਵੱਲੋਂ
* ਯੂਰਪੀ ਮੋਮਬੱਤੀਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਭਾ(AECM) 
* ਯੂਰਪੀ ਮੋਮਬੱਤੀ ਸਭਾ (ECA)
* ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮੋਮਬੱਤੀਸਾਜ਼ ਸਭਾ (ALAFAVE)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ
ਲੇਜ਼ਰ

ਦਾ ਲੇਜ਼ਰ ਨਾਲ਼ ਤਜਰਬਾ]]

**ਲੇਜ਼ਰ** ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਿਜਲ-ਚੁੰਬਕੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ ਨਿਕਾਲ਼ੇ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਫੈਲਾਅ ਦੇ ਅਮਲ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਛੱਡਦੀ ਹੈ। "ਲੇਜ਼ਰ" ਇਸਤਲਾਹ "**ਲਾਈਟ ਐਂਪਲੀਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ ਬਾਇ ਸਟਿਮੂਲੇਟਿਡ ਇਮਿਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ**" () ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ
:**ਕਿਤਾਬਾਂ**
*Bertolotti, Mario (1999, trans. 2004). *The History of the Laser*, Institute of Physics. ISBN 0-7503-0911-3
*Bromberg, Joan Lisa (1991). *The Laser in America, 1950–1970*, MIT Press. ISBN 978-0-262-02318-4
*Csele, Mark (2004). *Fundamentals of Light Sources and Lasers*, Wiley. ISBN 0-471-47660-9
*Koechner, Walter (1992). *Solid-State Laser Engineering*, 3rd ed., Springer-Verlag. ISBN 0-387-53756-2
*Siegman, Anthony E. (1986). *Lasers*, University Science Books. ISBN 0-935702-11-3
*Silfvast, William T. (1996). *Laser Fundamentals*, Cambridge University Press. ISBN 0-521-55617-1
*Svelto, Orazio (1998). *Principles of Lasers*, 4th ed. (trans. David Hanna), Springer. ISBN 0-306-45748-2
*
*Wilson, J. & Hawkes, J.F.B. (1987). *Lasers: Principles and Applications*, Prentice Hall International Series in Optoelectronics, Prentice Hall. ISBN 0-13-523697-5
*Yariv, Amnon (1989). *Quantum Electronics*, 3rd ed., Wiley. ISBN 0-471-60997-8

:**ਰਸਾਲੇ**
**Applied Physics B: Lasers and Optics* ()
**IEEE Journal of Lightwave Technology* ()
**IEEE Journal of Quantum Electronics* ()
**IEEE Journal of Selected Topics in Quantum Electronics* ()
**IEEE Photonics Technology Letters* ()
**Journal of the Optical Society of America B: Optical Physics* ()
**Laser Focus World* ()
**Optics Letters* ()
**Photonics Spectra* ()

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
*ਲੇਜ਼ਰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਡਾ: ਰੂਡੀਗਰ ਪਸ਼ੌਟਾ ਵੱਲੋਂ
*A Practical Guide to Lasers for Experimenters and Hobbyists by Samuel M. Goldwasser
*Homebuilt Lasers Page  by Professor Mark Csele
*Powerful laser is 'brightest light in the universe' – The world's most powerful laser as of 2008 might create supernova-like shock waves and possibly even antimatter (*New Scientist*, April 9, 2008)
*"Laser Fundamentals " an online course by Prof. F. Balembois and Dr. S. Forget. *Instrumentation for Optics*, 2008, (accessed January 17, 2014)
*Northrop Grumman's Press Release on the Firestrike 15kw tactical laser product. 
*Website on Lasers 50th anniversary by APS, OSA, SPIE 
*Advancing the Laser anniversary site by SPIE: Video interviews, open-access articles, posters, DVDs 
*Bright Idea: The First Lasers 
*Free software for Simulation of random laser dynamics
*Video Demonstrations in Lasers and Optics Produced by the Massachusetts Institute of Technology (MIT). Real-time effects are demonstrated in a way that would be difficult to see in a classroom setting.
*Virtual Museum of Laser History, from the touring exhibit by SPIE
*website with animations, applications and research about laser and other quantum based phenomena Universite Paris Sud

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਜ਼ਰਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਢਾਂ
ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ

**ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ** ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਕਹਿਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ। ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਵੀ ਅਕਸਰ ਇਹੀ ਅਰਥ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਮਾਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਭਾਵ-ਪ੍ਰਗਟਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ

**ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ** ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।:
* ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ
* ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਆਜ਼ਾਦੀ
ਗੌਥਿਕ ਗਲਪ

**ਗੌਥਿਕ ਗਲਪ** ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਲਪ, ਦਹਿਸ਼ਤ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੋਢੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਖਕ, ਹੋਰੇਸ ਵਾਲਪੋਲ ਦੇ ਨਾਵਲ *ਕਾਸਲ ਆਫ਼ ਔਤਰਾਂਟੋ* ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਦੂਜੇ ਅਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, *ਏ ਗੌਥਿਕ ਸਟੋਰੀ* ਸਬ ਟਾਈਟਲ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਮਨਭਾਉਂਦੀ ਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹਦਾ ਆਰੰਭ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ 'ਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਤਸਦੀਕ ਮਰੀਅਮ ਸ਼ੈਲੇ ਦੇ ਫਰੈਂਕਨਸਟੇਨ ਅਤੇ ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ ਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਇਸ ਵਿਧਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ, ਬਰਾਮ ਸਟੋਕਰ ਦਾ ਡਰੈਕੁਲਾ ਹੈ।

ਗੌਥਿਕ ਗਲਪ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ (ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ) ਦਹਿਸ਼ਤ, ਰਹੱਸਮਈ ਮਾਹੌਲ, ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਦਖ਼ਲ, ਪ੍ਰੇਤ, ਭੂਤ ਘਰ ਅਤੇ ਗੌਥਿਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਕਿਲੇ, ਹਨੇਰਾ, ਮੌਤ, ਤਬਾਹੀ, ਡਬਲਜ਼, ਪਾਗਲਪਨ, ਗੁਪਤ ਭੇਤ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਸਰਾਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੌਥਿਕ ਗਲਪ
ਪਟਿਆਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਡੈੱਫ਼

**ਪਟਿਆਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਡੈੱਫ਼** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੂੰਗੇ ਅਤੇ ਬੋਲ਼ੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ *ਸੁਸਾਇਟੀ ਫ਼ਾਰ ਵੈੱਲਫ਼ੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਹੈਂਡੀਕੈਪਡ* ਵੱਲੋਂ 1967 ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਇਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀ-ਨਰਸਰੀ ਤੋਂ ਬਾਰਵੀਂ ਤੱਕ ਜਮਾਤਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਕੂਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਖਾਣਾ, ਵਰਦੀਆਂ ਆਦਿ ਮਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਬਲਾਈਂਡ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 200 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 140 ਬੋਲ਼ੇ ਅਤੇ 60 ਨੇਤਰਹੀਣ ਹਨ। ਹੋਸਟਲ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਫ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵੇਲ਼ੇ 180 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਸਟਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ 
* ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ
* ਗੈਲਾਡੈੱਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
* ਪਟਿਆਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਬਲਾਈਂਡ
* ਪਟਿਆਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਡੈੱਫ਼-ਬਲਾਈਂਡ
* ਮਹੰਤ ਗੁਰਬੰਤਾ ਦਾਸ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼ ਐਂਡ ਡਮ, ਬਠਿੰਡਾ
*ਵਾਟਿਕਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼ & ਡਮ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
*ਉਮੀਦ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਹੀਅਰਿੰਗ ਇਮਪੇਅਰਡ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ
*ਖੋਸਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਡੈੱਫ਼, ਜਲੰਧਰ
*ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼, ਬਰਨਾਲਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੂੰਗੇ ਅਤੇ ਬੋਲ਼ੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ
ਸ਼ਾਲਕਾ ੦੪ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ

**ਸ਼ਾਲਕਾ ੦੪ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਰਮਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਗੇਲਸੇਨਕਿਰਛੇਨ, ਜਰਮਨੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਲਟਿਨਸ-ਅਰੀਨਾ, ਗੇਲਸੇਨਕਿਰਛੇਨ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੰਡਸਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਸ਼ਾਲਕਾ ੦੪ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਮਨੀਲਾਲ ਗਾਂਧੀ

**ਮਨੀਲਾਲ ਮੋਹਨਦਾਸ ਗਾਂਧੀ** (28 ਅਕਤੂਬਰ 1892 – 5 ਅਪਰੈਲ 1956) ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ 
ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1892
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1956
ਫ਼ੈਲਟਿਨਸ-ਆਰੇਨਾ

**ਵੇਲਟਿਨਸ-ਅਰੀਨਾ**, ਇਸ ਨੂੰ ਗੇਲਸੇਨਕਿਰਛੇਨ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਲਕਾ 04 ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 61,973 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਵੇਲਟਿਨਸ-ਅਰੀਨਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਪੈਲੇਸ

**ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਪੈਲੇਸ** ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਤੀਜਾ ਨੇ ਪੂਨਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1892 ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਲ ਪੂਨੇ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਕਾਲ-ਪੀੜਿਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਦਦ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਪੈਲੇਸ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਇਮਾਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਜੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2003 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸਰਵੇਖਣ (ਏ.ਐਸ.ਆਈ.) ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਐਲਾਨਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਜਮਨਾ ਲਾਲ ਬਜਾਜ

**ਜਮਨਾ ਲਾਲ ਬਜਾਜ** (4 ਨਵੰਬਰ 1889 – 11 ਫਰਵਰੀ 1942) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ, ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਚੇਲਾ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1926 ਵਿੱਚ ਬਜਾਜ ਗਰੁੱਪ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੀਆਂ ਹੁਣ 24 ਕੰਪਨੀਆਂ ਹਨ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1889
ਨਵ-ਖੱਬੇਪੱਖੀ

, associated with the Frankfurt School of critical theory, is celebrated as the "Father of the New Left".]]
**ਨਵ-ਖੱਬੇਪੱਖੀ** 1960ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1970ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਲਹਿਰ ਸੀ, , ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ, ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜੋ ਗੇ-ਅਧਿਕਾਰ, ਗਰਭਪਾਤ, ਲਿੰਗ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਸੁਧਾਰ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਦਕਿ ਪਹਿਲੇ ਵੇਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਜਾਂ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਧੁਰਾ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜਮਾਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਵਾਲ ਸਨ। ਨਵ-ਖੱਬੇਪੱਖੀ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਜਮਾਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਉਲਝਣ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਿਪੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਸਮੇਤ ਜੰਗ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਲਜ-ਕੈਂਪਸ, ਰੋਸ ਲਹਿਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਦੇਵਦਾਸ ਗਾਂਧੀ

**ਦੇਵਦਾਸ ਗਾਂਧੀ** (22 ਮਈ 1900 - 3 ਅਗਸਤ 1957) ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਆਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਗਾਂਧੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖਬਾਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ।

ਦੇਵਦਾਸ ਦਾ, ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਦਾਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਦੀ ਧੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਉਮਰ ਕੁੱਲ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਵਦਾਸ ਦੀ ਅੱਠਾਈ ਸਾਲ ਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਦਾਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾਜੀ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇਖੇ ਬਿਨਾ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਦਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਆਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਬਾਅਦ 1933 ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਰਾਜਾਜੀ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁਤਰੀ ਹੋਈ - ਰਾਜਮੋਹਨ, ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਰਾਮਚੰਦਰ ਅਤੇ ਤਾਰਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1900
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1957
ਜੀ-20

**ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਟਵੈਂਟੀ** ਜਾਂ **ਵੀਹਾਂ ਦੀ ਢਾਣੀ** (ਜੀਹਨੂੰ **ਜੀ-20** ਜਾਂ **ਜੀ20** ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੁਨੀਆ ਦੇ 20 ਮੁੱਖ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲੋਕ ਚਰਚਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ 19 ਨਿੱਜੀ ਦੇਸ਼—ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਕੈਨੇਡਾ, ਚੀਨ, ਫ਼ਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਇੰਡੀਆ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਇਟਲੀ, ਜਪਾਨ, ਮੈਕਸੀਕੋ, ਰੂਸ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਤੁਰਕੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ—ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ (ਈਯੂ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਈਯੂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਯੂਰਪੀ  ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ 
* Haas, P.M. (1992). "Introduction. Epistemic communities and international policy coordination," *International Organization* 46,1:1–35.
* Hajnal, Peter I. (1999). *The G8 system and the G20: Evolution, Role and Documentation.* Aldershot, Hampshire: Ashgate Publishing. 13-ISBN 978-0-7546-4550-4/10-ISBN 0-7546-4550-9; OCLC 277231920.
* Reinalda, Bob and Bertjan Verbeek. (1998). *Autonomous Policy Making by International Organizations.* London: Routledge. 10-ISBN 0-415-16486-9/13-ISBN 978-0-415-16486-3; 13-ISBN 978-0-203-45085-7;10-ISBN 0-203-45085-X; OCLC 39013643.
* Augusto Lopez-Claros, Augusto, Richard Samans and Marc Uzan (2007). *The international monetary system and the IMF, and the G-20: a great transformation in the making?* Basingstoke: Palgrave Macmillan. 10-ISBN 0-230-52495-8/13-ISBN 978-0-230-52495-8; OCLC 255621756.
* Danish Institute for International Studies (2011). *The G-20 and beyond: towards effective global economic governance*. Copenhagen, Denmark: Jakob Vestergaard.

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* ਦਫ਼ਤਰੀ ਜੀ-20 ਵੈੱਬਸਾਈਟ 
* G-20 website of the OECD
* G-20 Information Centre  from the University of Toronto
* A Guide To Committees, Groups, And Clubs from the International Monetary Fund
* G-20 Special Report from *The Guardian*
* IPS News – G-20 Special Report
* The G-20's role in the post-crisis world by FRIDE 
* The Group of Twenty—A History , 2007
* Economics for Everyone: G20 – Gearing for Growth

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀ-20
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਆਰਥਕ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ
ਸਾਗਵਾਨ

**ਟੀਕ** () ***ਟੈਕਟੋਨਾ ਗਰੈਂਡਿਸ*** ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਹੰਢਣਸਾਰ ਲੱਕੜ ਵਾਲਾ ਪੱਤਝੜੀ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸਾਗਵਾਨ ਜਾਂ ਸਾਲ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਿੱਲ੍ਹੇ ਤਪਤ ਖੰਡੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਲੱਕੜ ਮੁੱਖਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਆਦਿ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤ
ਵਲੀ ਰਾਮ

**ਭਗਤ ਵਲੀ ਰਾਮ** ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਰਮ ਸਾਧਕ ਹੈ। ਪਰ ਖੇਦ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸੰਬੰਧੀ ਆਵਸ਼ਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਡਾ. ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਨੇ “ਭਗਤ ਵਲੀ ਰਾਮ ਰਚਨਾਵਲੀ” ਨਾਮਕ ਪੁਸਤਕ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਣ ਦਾ ਉਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਸਮਾਂ ਤੇ ਜੀਵਨ
ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:

ਵਲੀ ਰਾਮ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਸੀ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਜਾਣੂ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਰਸੀਆ, ਵਾਸਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹ ਜਗਨ (ਹਕੂਮਤ 1627-1658 ਈ:) ਦੇ ਅਹਿਦ ਵਿੱਚ ਜੀਵਤ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਲਿਖਤ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮੁਹਸਨ ਫਾਨੀ ਦੀ ਰਚਨਾ “ਦਾਬਿਸਤਾਨਿ ਮਜ਼ਾਹਮਾ” ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਲੀ ਰਾਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ:

1. ਆਪ ਕਾਇਬ ਜਾਤ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾ ਹੀਰਾ ਮੱਲ ਸੀ।

2. ਆਪ ਫਕੀਰੀ ਸੁਭਾ ਕਰਕੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸਨ, ਅਰਥਾਤ ਮੰਦਰ, ਮਸਜਦ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭਿੰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।

3. ਫਕੀਰਾਂ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਜੋਲ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਤੇ 1044 ਹਿਜਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਕੀਰ ਮੁਲਾ ਸ਼ਾਹ ਬਦਖਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਕਸ਼ਮੀਰ ਗਏ।

4. ਆਪ ਦੀ ਰਚਨਾ 1050 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਵਲੀ ਰਾਮ ਮੂਲਾ ਸ਼ਾਹ ਬਦਕਸ਼ੀ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ।

ਵਲੀ ਰਾਮ ਅਰਬੀ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਸਨ। ਆਪ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ:

ਹਮਨ ਗੁਮਨਾਮ ਆਲਮ ਹੈ

ਹਮਨ ਕਉ ਨਾਮਦਾਰੀ ਕਿਆ।

ਵਲੀ ਰਾਮ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਸ਼ਮਾਨਤਾ ਸਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ:

ਜੋ ਉਪਜਿਓ ਸੋ ਬਿਨਸਿ ਹੈ ਪਰੋ ਆਜੁ ਕੇ ਕਾਲ

ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਗੁਨ ਗਾਇ ਲੇ ਭਾਰਿ ਮਗਲ ਜੰਜਾਲ॥

ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਗਤ ਵਲੀ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਭਗਤ ਵਲੀ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਪਦੀ ਕਵਿਤਾ ਉੱਤੇ ਸਮਸ਼ਟ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਵਲੀ ਰਾਮ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਅਧਿਆਤਮਕ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਵਲੀ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:

# ਵੇਦਾਂਤ ਸਾਗਰ ਜਾਂ ਝੁਲਵੇ ਵਲੀ ਰਾਮ ਜੀ ਕੇ
# ਬੀਚਾਰ ਸਰੋਵਰ
# ਅਦਵੈਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼
# ਜਾਨਿ ਸੁਜਾਨੀ
# ਚਿੰਦ ਬਿਲਾਸ
#ਬਬੇਕ ਕਲੀ
# ਖੁਦ ਸੁ ਸ੍ਰੀ
# ਹਸਤਾਮਲ
# ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਬਦ ਕਾਫੀਆਂ ਦੋਹਰੇ ਆਦਿ
# ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ
# ਕਬਿੱਤ
# ਰੇਖਤੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਖੜੀਆ ਮਿੱਟੀ

{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਖਣਿਜ
| name = ਖੜੀਆ ਮਿੱਟੀ
| category = ਸਲਫ਼ੇਟ ਧਾਤ
| boxwidth = 
| boxbgcolor = 
| image = SeleniteGypsumUSGOV.jpg
| caption = ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਜਿਪਸਮ ਸੈਲੇਨਾਈਟ ਆਪਣੇ ਰੌਸ਼ਨਮਈ ਲੱਛਣ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ
| formula = CaSO4·2H2O
| strunz = 07.CD.40
| symmetry = ਮੋਨੋਕਲੀਨਿਕ 2/m
| unit cell = a = 5.679(5) Å, b = 15.202(14) Å, c = 6.522(6) Å; β = 118.43°; Z=4
| molweight = 
| color = ਬੇਰੰਗੇ ਤੋਂ ਚਿੱਟੇ ਤੱਕ; ਮਿਲਾਵਟਾਂ ਕਰ ਕੇ ਪੀਲ਼ਾ, ਭੂਰਾ, ਨੀਲਾ, ਗੁਲਾਬੀ, ਲਾਲ-ਭੂਰਾ, ਭੂਸਲਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ
| habit = ਵੱਡੇ, ਪੱਧਰੇ, ਲੰਮੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਜ਼ਮੀ ਰਵੇ
| system = Monoclinic 2/m – Prismatic
| twinning = Very common on {110}
| cleavage = Perfect on {010}, distinct on {100}
| fracture = Conchoidal on {100}, splintery parallel to [001]
| tenacity = Flexible, inelastic.
| mohs = 1.5–2 (defining mineral for 2)
| luster = Vitreous to silky, pearly, or waxy
| refractive = nα = 1.519–1.521 nβ = 1.522–1.523 nγ = 1.529–1.530
| opticalprop = Biaxial (+)
| birefringence = δ = 0.010
| pleochroism = None
| 2V = 58°
| streak = White
| gravity = 2.31–2.33
| melt = 
| fusibility = 5
| diagnostic = 
| solubility = ਤੱਤਾ, ਪਾਣੀਦਾਰ ਲੂਣ ਦਾ ਤਿਜ਼ਾਬ
| diaphaneity = ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਤੋਂ ਅੱਧ-ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ
| other = 
| references =
| var1 = Satin spar|var1text = Pearly, fibrous masses
| var2 = Selenite|var2text = Transparent and bladed crystals
| var3 = Alabaster|var3text = Fine-grained, slightly colored
}}

**ਖੜੀਆ ਮਿੱਟੀ** ਜਾਂ **ਸਿਲਖੜੀ** ਜਾਂ **ਜਿਪਸਮ** () ਇੱਕ ਕੂ਼ਲ਼ਾ ਸਲਫ਼ੇਟ ਧਾਤ ਜੋ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਸਲਫ਼ੇਟ ਡਾਈਹਾਈਡਰੇਟ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਹਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ CaSO4·2H2O ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਖਾਦ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਲਸਤਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
*ਵੈੱਬਮਿਨਰਲ ਅੰਕੜੇ
*ਖਣਜੀ ਗੈਲਰੀਆਂ – ਜਿਪਸਮ 
*http://www.sciencemag.org/content/336/6077/69
*CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੇ ਖਣਿਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਲਫ਼ੇਟ ਦੇ ਖਣਿਜ
ਬਲੌਰ

ਦਾ ਇੱਕ ਬਲੌਰ]]

**ਬਲੌਰ** ਜਾਂ **ਰਵਾ** ਇੱਕ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੀਹਦੇ ਪਰਮਾਣੂ, ਅਣੂ ਜਾਂ ਆਇਨ ਇੱਕ ਬੜੇ ਹੀ ਸੁਚੱਜੇ ਸੂਖ਼ਮ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰੇ ਪਸਰੀ ਹੋਈ ਬਲੌਰੀ ਜਾਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

### ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ
*
*
*
*
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲੌਰ
ਠੋਸ

ਦਾ ਇਕਹਿਰਾ ਬਲੌਰੀ ਰੂਪ]]

**ਠੋਸ** ਪਦਾਰਥ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਮੂਲ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ (ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਤਰਲ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਹਨ)। ਇਹਦੇ ਲੱਛਣ ਢਾਂਚਾਈ ਕਰੜਾਪਣ ਅਤੇ ਅਕਾਰ ਜਾਂ ਆਇਤਨ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਰਲ ਵਾਙ ਭਾਂਡੇ ਦੇ ਅਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਨਹੀਂ ਢਲਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗੈਸ ਵਾਙ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਥਾਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪਸਰਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਰਮਾਣੂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼ ਘੁੱਟ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* Wiki on equipment for handling and processing Bulk Solids

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਪੜਾਅ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਤਰਲ

ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿਚਲੀ ਸਤ੍ਹੀ ਕੱਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ]]

**ਤਰਲ** ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਚਾਰ ਮੂਲ ਪੜਾਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ (ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਠੋਸ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਹਨ) ਅਤੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕੋ ਅਜਿਹਾ ਪੜਾਅ ਹੈ ਜੀਹਦੀ ਕੋਈ ਆਇਤਨ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕੋਈ ਇੱਕ ਅਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਤਰਲ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਥਰਕਦੇ ਕਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅੰਤਰ-ਅਣਵੀ ਜੋੜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਸ 'ਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਉਤਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਤਰਲ ਹੈ। ਗੈਸ ਵਾਂਗ ਤਰਲ ਵੀ ਵਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਂਡੇ ਦੇ ਅਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਢਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਲ
ਬਾਈਆ ਲੇਵਾਕੂਜ਼ਨ

**ਬੇਅਰ ਲਿਵਰਕੁਸੇਨ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਰਮਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਲਿਵਰਕੁਸੇਨ, ਜਰਮਨੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਅਰੇਨਾ, ਲਿਵਰਕੁਸੇਨ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੰਡਸਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਬੇਅਰ ਲਿਵਰਕੁਸੇਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਬਾਈਆਰੇਨਾ

**ਬੇਅਰੇਨਾ**, ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਵਰਕੁਸੇਨ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਅਰ ਲਿਵਰਕੁਸੇਨ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 30,210 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਬੇਅਰੇਨਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਟਾਰਜ਼ਨ

***﻿ਟਾਰਜ਼ਨ*** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Tarzan) ਇੱਕ ਗਲਪ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਬਾਰ 1912 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਐਡਗਰ ਰਾਈਸ ਬੋਰੋਸ (1875 - 1950) ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ *ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਟਾਰਜ਼ਨ* (Tarzan of the Apes) ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਲੋਹੜੇ ਦੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਮਿਲੀ ਸੀ।ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਗਲਪ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਕਬੂਲ ਪਾਤਰ ਕਰਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਛਪਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਟਾਰਜ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਟੀ ਵੀ ਤੇ ਰੇਡੀਓ ਪਰੋਗਰਾਮਾਂ, ਤੇਲ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖਿਡੌਣਿਆਂ, ਕਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਟਾਰਜ਼ਨ ਤੇ 1918 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2014 ਤੱਕ 200 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਇਤਨੀ ਮਕਬੂਲ ਹੋਈ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਹਕੀਕੀ ਪਾਤਰ ਸਮਝਣ ਲੱਗੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰੀਠਾ

***ਰੀਠਾ*** (Sapindus) ਛੋਟੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਤੋਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਜਿਨਸ ਹੈ। ਸਪਿੰਡੇਸੀ ਬੂਟੇ, ਨਵੀਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਗਰਮ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਜਿਨਸ ਵਿੱਚ ਪਤਝੜੀ ਅਤੇ ਸਦਾਬਹਾਰ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਇਸ ਜਿਨਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ **ਰੀਠੇ** (soapberries) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਗੁੱਦਾ ਸਬੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਿਨਸੀ ਨਾਮ ਸੈਪਿੰਡਸ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦਾਂ *ਸੈਪੋਨਿਸ*, ਭਾਵ "ਸਾਬਣ", ਅਤੇ *ਇੰਡੀਕਸ*, ਭਾਵ "ਭਾਰਤ ਦਾ " ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ.

ਇਸ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ|
## ਵਰਤੋਂ
ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਪਾਊਡਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਊਨੀ ਕਪੜੇ ਧੋਣ ਲਈ ਵਧੀਆ ਸਾਬਣ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਨਸਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਰਾਸਤੀ ਰੁੱਖ
ਬਾਬੂ ਗੁਲਾਬ ਰਾਏ

**ਬਾਬੂ ਗੁਲਾਬ ਰਾਏ** (17 ਜਨਵਰੀ 1888 - 13 ਅਪਰੈਲ 1963) (ਕਲਮੀ ਨਾਮ: ਗੁਲਾਬ ਰਾਏ ਐਮਏ) ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਸਤੀ ਸੀ।
## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਬਾਬੂ ਗੁਲਾਬ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜਨਵਰੀ 1888 ਨੂੰ ਇਟਾਵਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਾਨੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਟੂਰ ਡ ਫ਼ਰਾਂਸ

**ਟੂਰ ਡ ਫ਼ਰਾਂਸ** ਜਾਂ **ਟੂਅਖ਼ ਡ ਫ਼ਖ਼ੌਂਸ**' () ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਸਾਈਕਲ ਦੌੜ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਨੇੜਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਏਸ ਦੌੜ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1903 ਵਿੱਚ *ਲੋਟੋ* ਨਾਂ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਦੀ ਮਕਬੂਲੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।; ਹੁਣ ਇਹਨੂੰ ਅਮੋਰੀ ਖੇਡ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੌੜ 1903 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ਕਰਾਈ ਗਈ ਹੈ ਸਿਵਾਏ ਦੋ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗਾਂ ਵੇਲੇ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਨੋਟ
## ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ
*
* 
*

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* 
*
* 
* ਯਾਹੂ! ਖੇਡ *(ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ)*: ਟੂਰ ਡ ਫ਼ਰਾਂਸ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੂਰ ਡ ਫ਼ਰਾਂਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀਆਂ ਸਾਈਕਲ ਦੌੜਾਂ
ਸ਼ਰਲੀ ਜੈਕਸਨ

**ਸ਼ਰਲੀ ਹਾਰਡੀ ਜੈਕਸਨ** (14 ਦਸੰਬਰ 1916 – 8 ਅਗਸਤ 1965) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਿਕਾਸੀ। ਉਹ अपने ਜ਼ਮਾਨੇ डी ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਖਾਸਾ ਧਿਆਨ ਖਿਚਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨੀਲ ਗੈਮਾਨ, ਸਟੀਫਨ ਕਿੰਗ, ਨਿਗੇਲ ਨੀਲ, ਅਤੇ ਰਿਚਰਡ ਮੈਥੇਸਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ

**ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ** ਜਾਂ **ਪਾਤਰ ਚਿਤਰਣ** ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਰਚਣਈ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵੇਰਵੇ ਬੁਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵੇ ਬੁਣਨ ਲਈ ਕਈ ਢੰਗ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਾਤਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਦਾ ਸਿਧਾ ਤਰੀਕਾ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਵਰਤੋਂ-ਵਿਹਾਰ, ਬੋਲਚਾਲ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਅਸਿਧਾ ਤਰੀਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਤਰੀਕੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਟਿਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਰਚਣਈ ਅਭਿਆਸ ਵਧੇਰੇ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉੱਤਮ-ਪੁਰਖੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲੇਖਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ/ਸੁਣਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ * ਕਰੈਕਟਰਾਈਜੇਸ਼ਨ * ਅੱਧ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਗਈ ਸੀ, ਜਦ ਪਾਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ, ਯਾਨੀ ਪਲਾਟ-ਮੁਖੀ ਵਾਰਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਪਹਿਲਾਂ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਲਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਰਤਾਂਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਦਾ ਨੋਟਬੁੱਕ (ਨਾਵਲ)

***ਦਾ ਨੋਟਬੁੱਕ*** ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨਿਕੋਲਾਈ ਸਪਾਰਕਸ ਦਾ 1996 ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਘਟਨਾ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ| ਇਸੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ 2004 ਵਿਚ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਇਸੇ ਨਾਂ ਤੇ ਸੀ| ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਜਿੰਦਗੀ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਂ ਦੀ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਮਿਥੁਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਸੀ|

## ਪਲਾਟ
ਨਾਵਲ ਇੱਕ ਬੁਢੇ ਆਦਮੀ ਨੋਆਹ ਕਾਲੋਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਨਰਸ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਨੋਆਹ 31 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਹੈ ਜੋ ਹਾਲ ਵਿਚ ਈ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਰਤਿਆ ਹੈ| ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਮਿੱਤਰ ਐਲੀ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦੀ ਹੈ| ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਉਸ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦ ਕਦੇ ਉਹ ਇੱਕਠੇ ਸੀ ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸੀ| ਫਿਰ ਨੋਆਹ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਨਾ ਵਾਪਸ ਆਇਆ| ਇੰਨੇ ਲੰਮੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੌਰਾਨ ਐਲੀ ਉਸਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਈ ਕਿਓਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਨੋਆਹ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਯਾਦ ਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ| ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨੋਆਹ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਤ ਲਿਖੇ ਸਨ ਜੋ ਐਲੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਸਨ| ਐਲੀ ਇਹ ਸੁਣ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਬਚੀ ਉਮਰ ਨੋਆਹ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਮੰਨ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਅੱਪਨੇ ਮੰਗੇਤਰ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਬਿਨਾ ਗਲਤੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ| ਅੰਤ ਉਹ ਨੋਆਹ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਉਥੋਂ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਨੋਆਹ ਨੂੰ ਕੈੰਸਰ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਸਫਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਵਿਚ ਜੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਿਸ ਨਰਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਨਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਐਲੀ ਹੀ ਸੀ|

## References
ਜ਼ਾਈਲਮ

right|202x202px

**ਜ਼ਾਈਲਮ** ਨਾੜੀਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿਚਲੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਟਿਸ਼ੂ ਫ਼ਲੋਅਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ *ਜ਼ਾਈਲਮ* () ਯੂਨਾਨੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ξύλον (*ਜ਼ਾਈਲੌਨ*), ਮਤਲਬ "ਲੱਕੜ" ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਜ਼ਾਈਲਮ ਟਿਸ਼ੂ ਲੱਕੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਬੂਟੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਜ਼ਾਈਲਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਪਾਣੀ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਕਰਨਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰ ਵੀ ਢੋਂਦਾ ਹੈ।
ਲੱਕੜ

ਉੱਤੇ ਵੇਖੋ)]]

**ਲੱਕੜ** ਇੱਕ ਠੋਸ, ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਬਣਤਰੀ ਟਿਸ਼ੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੱਕੜਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਟਾਹਣਿਆਂ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਲਣ ਅਤੇ ਉਸਾਰੂ ਸਮਾਨ ਦੋਹਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗਲ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਦਰਤੀ ਪਦਾਰਥ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੱਕੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ
ਫ਼ਲੋਅਮ

ਦੇ ਟਾਹਣੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ: 
1. ਗੁੱਦਾ,
2. ਮੂਲ ਜ਼ਾਈਲਮ,
3. ਜ਼ਾਈਲਮ I,
4. **ਫ਼ਲੋਅਮ** I,
5. ਸਕਲੀਰਨਕਾਈਮਾ (ਬਾਸਟ ਰੇਸ਼ਾ),
6. ਕੌਰਟੈਕਸ,
7. ਐਪੀਡਰਮਿਸ]]

ਨਾੜੀਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿੱਚ **ਫ਼ਲੋਅਮ** ਇੱਕ ਜਾਨਦਾਰ ਟਿਸ਼ੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਰਬਨੀ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਸੂਕਰੋਜ਼ ਨਾਮਕ ਸ਼ੱਕਰ ਨੂੰ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਬੂਟੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੱਕ ਢੋਂਦਾ ਹੈ। ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲੋਅਮ ਸੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਦਰਲੀ ਪਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਏਸੇ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਨਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ  (*ਫ਼ਲੋਈਓਸ*) ਭਾਵ "ਸੱਕ" ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਨਾੜੀਦਾਰ ਬੂਟਾ

**ਨਾੜੀਦਾਰ ਬੂਟੇ**, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ **ਟਰੈਕੀਓਫ਼ਾਈਟ** ਅਤੇ **ਉਚੇਰੇ ਬੂਟੇ** ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਟੋਲੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੂਟੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਢੋਣ ਵਾਸਤੇ ਲਿਗਨਿਨਦਾਰ ਟਿਸ਼ੂ (ਜ਼ਾਈਲਮ) ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਟੋਸਿੰਥਸਿਸ ਦੀਆਂ ਉਪਜਾਂ ਢੋਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਲਿਗਨਿਨਦਾਰ ਟਿਸ਼ੂ (ਫ਼ਲੋਅਮ) ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾੜੀਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬਮੌਸ, ਹੌਰਸਟੇਲ, ਫ਼ਰਨ, ਫੁੱਲਦਾਰ ਬੂਟੇ ਅਤੇ ਨੰਗਬੀਜੀ ਬੂਟੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਏਸ ਟੋਲੀ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਂ ਟਰੈਕੀਓਫ਼ਾਈਟਾ ਅਤੇ ਟਰੈਕੀਓਬਾਇਔਂਟਾ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੂਟੇ