ਦੇਸ ਰਾਜ ਗੋਇਲ

**ਦੇਸ ਰਾਜ ਗੋਇਲ** (1929–2013) ਜਿੰਂਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ **ਦੇਸਰਾਜ ਗੋਇਲ** ਜਾਂ **ਡੀਆਰ ਗੋਇਲ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ ਰਾਜ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਤਵ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਸੰਗਠਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (ਆਰਐਸਐਸ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ  1979 ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਦੇਸ ਰਾਜ ਗੋਇਲ ਦਾ ਜਨਮ 1929 ਵਿੱਚ ਮੋਗਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੋਇਲ 1942 ਵਿੱਚ ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਉਹ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਮੋਹ ਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਇਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੋਇਲ ਨੇ 1946 ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਹਫਤਾਵਾਰੀ *ਸੰਦੇਸ਼*, ਉਰਦੂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ *ਸੰਗਰਾਮ* ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ *ਮਿਲਾਪ* ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। *ਮਿਲਾਪ* ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ *ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ ਭਵਨ* ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ 30 ਜਨਵਰੀ 1948 ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ "ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।" ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੋਇਲ ਨੂੰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਆਰਐਸਐਸ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਹੱਲਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ। ਆਰਐਸਐਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਪਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਲੱਭਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।

1962 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਹਿਰੂ ਵਿਰੁੱਧ ਐਮਐਸ ਗੋਲਵਲਕਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਜੀਬ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਗੋਲਵਲਕਰ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਨਹਿਰੂਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਬਲਪੁਰ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸੁਭੱਦਰਾ ਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗਠਨ *ਸੰਪ੍ਰਦਾਇਕਤਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕਮੇਟੀ* (ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਵਿਰੋਧੀ ਕਮੇਟੀ) ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ *ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ ਟਰੱਸਟ* (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਟਰੱਸਟ) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਧਰਮ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਸਦਭਾਵਨਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ *ਸੈਕੂਲਰੀ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ* ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੋਇਲ 1963 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ *ਮੇਨਸਟ੍ਰੀਮ ਵੀਕਲੀ* ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ 1968 ਤੋਂ *ਸੈਕੂਲਰ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ* ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ।

ਗੋਇਲ ਦੀ ਮੌਤ 4 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਹੋਈ।

## ਕੰਮ 
* *ਕਸ਼ਮੀਰ* (ਆਰ ਐਂਡ ਕੇ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਊਸ, 1965), 
* *ਆਰਐਸਐਸ, ਅੱਤਵਾਦੀ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਗੜ੍ਹ* ( ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰਾਲਾ, 1975), 
* *ਈਗਲ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ* (ਕਲਮਕਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 1976), ASIN B002H9BK1A
* *ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ* (ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 1979), , ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ (2000),  .
* *ਸੰਪਰਦਾਇਕਤਾ ਬਨਾਮ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ: ਨਹਿਰੂ ਪਹੁੰਚ* (ਸੰਪ੍ਰਦਾਇਕਤਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕਮੇਟੀ, 1984), OLID OL17859333M.
* *ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ: ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਸਕਰੀਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ* (ਅਜੰਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 1984), 
* *ਗੈਰ-ਅਲਾਈਨਮੈਂਟ: ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ* (ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਬੁੱਕਸ, 1986), 
* *ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਨਿਸ਼ਸਤਰੀਕਰਨ: ਛੇ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ* (ਸਟਰਲਿੰਗ, 1987), 
* *ਕਹਾਨੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਕੀ* ("ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ", ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ, 2000), 
* *ਮੌਲਾਨਾ ਹੁਸੈਨ ਅਹਿਮਦ ਮਦਨੀ - ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ ਅਧਿਐਨ* (ਅਨਾਮਿਕਾ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, 2004), 

## ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ 
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਰਾਮਚੰਦਰ ਗੁਹਾ ਨੇ ਗੋਇਲ ਦੀ *ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਨੂੰ* "ਆਰਐਸਐਸ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਤਾਬ" ਕਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਇਡ ਆਈ. ਰੂਡੋਲਫ ਨੇ ਇਸਨੂੰ "ਬਹਿਸਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਰਚਨਾ" ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਰਐਸਐਸ ਲਈ 3 ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ
* ਸੈਕੂਲਰ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ   'ਤੇ  ।
* ਸੰਪ੍ਰਦਾਇਕਤਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ
* ਸੰਪ੍ਰਦਾਇਕਤਾ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ