ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ

**ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ,** ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਦੀ ਹੱਤਿਆ (ਗਰਭਪਾਤ) ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪਿਊ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖੋਜ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ 2000-2019 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 9 ਮਿਲੀਅਨ ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 86.7% ਹਿੰਦੂਆਂ (80% ਆਬਾਦੀ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ (14% ਆਬਾਦੀ) ਦੁਆਰਾ 6.6%, ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ (1.7% ਆਬਾਦੀ) ਦੁਆਰਾ 4.9%। ਖੋਜ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਧੀ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ।

ਕੁਦਰਤੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਪ੍ਰਤੀ 100 ਔਰਤਾਂ 103 ਅਤੇ 107 ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਖਿਆ ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਸ ਸਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 0 ਤੋਂ 6 ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 1961 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ 100 ਔਰਤਾਂ 102.4 ਮਰਦਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 1980 ਵਿੱਚ 2001 ਵਿੱਚ 107.5, 2011 ਵਿੱਚ 108.9 ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਆਮ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਹਰਿਆਣਾ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (2011 ਤੱਕ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 118, 120 ਅਤੇ 116) ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 113, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ 112 ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 111 ਸੀ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੀ ਆਮਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਮਾੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਿੰਗ-ਚੋਣਵੇਂ "ਰੋਕਣ ਦੇ ਅਭਿਆਸਾਂ" (ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰਨਾ) ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਇਹ ਵੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਧਾਰਨ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦਾਜ ਕਾਰਨ ਮੌਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1991, 2001 ਅਤੇ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਨਾਲੋਂ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਤੀ 100 ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ 115 ਮੁੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹਿੰਦੂ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰਤੀ 100 ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ 104 ਤੋਂ 106 ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ "ਆਮ" ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਮੁਸਲਿਮ, ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਈਸਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਿੰਗ ਚੋਣ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ, ਅਮੀਰ ਵਰਗਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਉੱਚ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਸਿਰਫ ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕੁਝ ਉੱਚ ਅਨੁਪਾਤ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀ-ਕੰਸੈਪਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀ-ਨੇਟਲ ਡਾਇਗਨੌਸਟਿਕ ਟੈਕਨੀਕਸ ਐਕਟ (PCPNDT) ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰੈਰੇਟਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਭਰੂਣ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਜਾਂ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਹਨ ਕਿ PCPNDT ਐਕਟ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 
ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਡੇਟਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, 2011 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 0-1 ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਈ। ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 18 ਰਾਜਾਂ/ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 107 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਰਦ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਦਾ ਮੌਤ ਦਰ ਪਰ 1 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, 13 ਰਾਜਾਂ/ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 0-1 ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਆਮ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਸੀ, ਅਤੇ 4 ਰਾਜਾਂ/ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 103 ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਦਾ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਰਦ ਮੌਤ ਦਰ ਪਰ 1 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ