open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਗਰੁੱਪ 7 ਤੱਤ

**ਗਰੁੱਪ 7 ਤੱਤ**, ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜਾ ਦੇ ਮੈਂਗਨੀਜ਼, ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਮ, ਰੀਨੀਅਮ ਅਤੇ ਬੋਹਰੀਅਮ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਗਰੁੁੱਪ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਤਰਕਾਲੀ ਧਾਤਾਂ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਾਇਣਕ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤਰਤੀਬ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਂਗਨੀਜ਼ ਹੀ ਆਮ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਹੈ। ਮੈਂਗਨੀਜ਼ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

## ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਬੋਹਰੀਅਮ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਬਾਕੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਲੱਭੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਚਾਂਦੀ ਰੰਗ, ਅੰਤਰਕਾਲੀ ਧਾਤਾਂ, ਸਖਤ, ਉੱਚੇ ਪਿਘਲਣ ਦਰਜਾ ਅਤੇ ਉਬਾਲ ਦਰਜਾ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਹਨ।
## ਇਤਿਹਾਸ
ਗਰੁੱਪ 7 ਦੇ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਰੀਨੀਅਮ ਦੀ ਖੋਜ ਹੁਣੇ ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੈਂਗਨੀਜ਼ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਗਿਆਤ ਹੈ। ਮਸਤਾਕਾ ਓਗਵਾ ਨੇ ਥੋਰਿਆਨਾਈਟ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਪਰ ਬਾਅਦ 'ਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕੀ ਉਹ ਤਾਂ ਰੀਨੀਅਮ ਤੱਤ ਸੀ। 1936 ਵਿੱਚ ਕਾਰਲੋ ਪੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਅਮਾਈਲੋ ਸੇਗਰੀ ਨੇ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਮ-95 ਅਤੇ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਮ-97 ਦੀ ਖੋਜ ਵੀ ਕੀਤੀ। 1981 ਵਿੱਚ ਪੀਟਰ ਆਰਮਬਰੁਸਟਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਬਿਸਮਥ ਦੀ ਕਰੋਮੀਅਮ ਤੇ ਬੰਬਾਰਡ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਪਾਲ ਡੀ ਮਾਨ

**ਪਾਲ ਡੀ ਮਾਨ** (Paul de Man; 6 ਦਸੰਬਰ 1919 – 21 ਦਸੰਬਰ 1983) ਜਾਂ **ਪਾਲ ਅਡੋਲਫ਼ ਮਿਕੇਲ ਡੀਮਾਨ** ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸੀ। ਯਾਕ ਦੇਰੀਦਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਵਿਰਚਨਾਵਾਦ ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ।

## ਜੀਵਨ
ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਦਸੰਬਰ 1919 ਨੂੰ ਐਂਟਵਰਪ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਫ਼ਲੈਮਿਸ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਨੁਕੜ ਨਾਨਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਲੈਮਿਸ਼ ਕਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲਦਾ ਸੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
* ਆਲੋਚਕ ਲਿਖਤਾਂ: 1953–1978/ Critical Writings: 1953–1978 (1989)
* ਸੁਹਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ/ Aesthetic Ideology (1996)

## ਹਵਾਲੇ
ਗਰੁੱਪ 8 ਤੱਤ

**ਗਰੁੱਪ 8 ਤੱਤ** ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੋਹਾ, ਰੂਥੇਨੀਅਮ, ਓਸਮੀਅਮ ਅਤੇ ਹਾਸੀਅਮ ਦਾ ਅੰਤਰਕਾਲੀ ਧਾਤਾਂ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਦੁਸਰੇ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਤੱਤ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਵੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਤਰਤੀਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਾਇਣ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਤੀਬ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਹਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਗਿਆਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਦ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 1844 ਵਿੱਚ ਰੂਥੇਨੀਅਮ, 1803 ਵਿੱਚ ਓਸਮੀਅਮ, ਅਤੇ ਹਾਸੀਅਮ ਦੀ ਖੋਜ ਸੰਨ 1984 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਲੋਹਾ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਰੇਕ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜਿਆਦਾ ਇਸ ਦੀ ਹੋਦ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮੈਂਟਲ ਅਤੇ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰੂਥੇਨੀਅਮ ਸਿਰਫ ਪਲੈਟੀਨਮ ਦੀ ਕੱਚੀ ਧਾਤ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਸੀਅਮ ਦੀ ਮੌਦਗੀ ਤਾਂ ਨਿਉਕਲੀਅਮ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸਮੇਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਹਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪੋਸਟਿਕ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਨ ਦੇ ਹੀਮੋਗਰੋਬਿਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
*ਹਾਸੀਅਮ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਚਾਂਦੀ ਰੰਗ, ਉਬਾਲ ਦਰਜਾ ਅਤੇ ਪਿਘਲਣ ਦਰਜਾ ਉੱਚੇ ਹਨ।

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
* ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜਾ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਗਰੁੱਪ 9 ਤੱਤ

**ਗਰੁੱਪ 9**, ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜਾ ਦੇ ਕੋਬਾਲਟ, ਰ੍ਹੋਡੀਅਮ, ਇਰੀਡੀਅਮ ਅਤੇ ਮਿਤਨੀਰੀਅਮ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਕਾਲੀ ਧਾਤਾਂ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਮਿਤਨੀਰੀਅਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮਸਥਾਨਕ ਦਾ ਅਰਧ ਆਯੂ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਤੱਤ ਵੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੀਸੀ ਦੀ 2ਜੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੋਬਾਲਟ ਦੀ ਖੋਜ ਯੁਨਾਨੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ 1803 ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਹਾਈਡੇ ਵੋਲਸਟਨ ਨੇ ਤਾਰਪੀਨ ਵਿੱਚ ਪਲੈਟੀਨਮ ਦੀ ਕੱਚੀ ਧਾਤ ਨੂੰ ਘੋਲਿਆ ਅਤੇ ਸੋਡੀਅਮ ਹਾਈਡਰੋਆਕਸਾਈਡ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਮੋਨੀਅਮ ਕਲੋਰਾਈਡ ਮਿਲਾਇਆ ਤਾਂ ਰ੍ਹੋਡੀਅਮ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਘੁਲ ਗਈਆ ਸਿਰਫ ਰ੍ਹੋਡੀਅਮ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾ ਰ੍ਹੋਡੀਅਮ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ 1804 ਵਿੱਚ ਸਮਿਥਸਨ ਟੈਨੰਟ ਨੇ ਇਰੀਡੀਅਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। 1982 ਵਿੱਚ ਬਿਸਮਥ-209 ਦੀ ਲੋਹਾ-58 ਨਾਲ ਬੰਬਾਰਡ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਤਨੀਰੀਅਮ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਈ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੇਪੜੀ ਤੇ ਘੱਟ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕੋਬਾਲਟ ਸਿਰਫ 0.0029% ਹੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੇਪੜੀ 'ਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰ੍ਹੋਡੀਅਮ ਅਤੇ ਇਰੀਡੀਅਮ ਸਿਰਫ ਪਲ਼ੈਟੀਨਮ ਦੀ ਕੱਚੀ ਧਾਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਿਤਨੀਰੀਅਮ ਸਿਰਫ ਨਿਉਕਲੀਅਰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ 'ਚ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਜਰੂਰੀ ਪੋਸ਼ਟਿਕ 'ਚ ਵਿਟਾਮਿਨ B-12 ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੋਬਾਲਟ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
*ਮਿਤਨੀਰਿਅਮ ਤੋਂ ਬਗੈਰਮ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਦੇ ਗੁਣ ਵਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਚਾਂਦੀ ਰੰਗ ਚਿੱਟਾ, ਸਖ਼ਤ, ਉਚਾ ਪਿਘਲਣ ਦਰਜਾ ਅਤੇ ਉਚਾ ਉਬਾਲ ਦਰਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਵਰਤੋਂ
*ਇਸ ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖੋਰਨ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
*ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
*ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤੂ (ਉੱਤਮ)
*ਬਿਜਲੀ ਭਾਗ 'ਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਗਰੁੱਪ 10 ਤੱਤ

**ਗਰੁੱਪ 10**, ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜਾ ਦੇ ਨਿਕਲ, ਪੈਲੇਡੀਅਮ, ਪਲੈਟੀਨਮ ਅਤੇ ਦਾਮਸ਼ਟਾਟੀਅਮ ਤੱਤਾ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਡੀ-ਬਲਾਕ ਅੰਤਰਕਾਲੀ ਧਾਤਾਂ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਤਰਤੀਬ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਨਿਕਲ ਦਾ ਬਾਇਓ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਐਨਜਾਇਮ ਦਾ ਐਕਟਿਵ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
## ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
*ਇਹ ਸਾਰੇ ਚਾਂਦੀ ਰੰਗੇ ਅੰਤਰਕਾਲੀ ਧਾਤਾਂ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਉਬਾਲ ਦਰਜਾ ਅਤੇ ਪਿਘਲਣ ਦਰਜਾ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
*ਗਰੁੱਪ 10 ਤੱਤ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਧਾਤਵੀ ਲਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਟਣਯੋਗ ਧਾਤਾਂ ਹਨ।

## ਵਰਤੋਂ
* ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
* ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਸਾਇਣਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਤੌਰ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
* ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਤੋਂ ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤੂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
* ਸੁਪਰ ਚਾਲਕ ਵਜੋ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਨੇਪਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ

right|thumb|200x200px|ਨੇਪਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਇਮਾਰਤ ਸਨੇਪਾ, ਲਲਿਤਪੁਰ, ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ
ਨੇਪਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ () (ਐਨ ਸੀ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ) ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ. ਨੇਪਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 1950 ਜਮਹੂਰੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਕ ਰਾਣਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਰਾਹ ਪਧਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਮੁੜ ਪੂਰਨ ਰਾਜਤੰਤਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸੰਸਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਬਹਾਲ  ਕਰਨ ਲਈ, ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਵਿੱਚ, 1990 ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਜਮਹੂਰੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 21 ਨਵੰਬਰ  2006 ਦੇ 12-ਨੁਕਾਤੀ  ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ,  ਇਸ ਰਾਜਾ ਗਿਆਨਇੰਦਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰ ਹਥਿਆਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀਪੀਐਨ-ਯੂਐਮਐਲ ਅਤੇ ਸੀਪੀਐਨ-ਮਾਓਵਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੀ 2006 ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਕ ਸੰਸਦ ਬਹਾਲ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਸੰਘੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ।
ਵਿਸ਼ਵ ਪਸ਼ੂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦਿਵਸ

**ਵਿਸ਼ਵ ਪਸ਼ੂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦਿਵਸ** ਹਰ ਸਾਲ 4 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ, ਹੱਕ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1931 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ
ਵਿਸ਼ਵ ਮਿੱਟੀ ਦਿਵਸ

**ਵਿਸ਼ਵ ਮਿੱਟੀ ਦਿਵਸ** ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ 5 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਜਾਗਰੁਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਰਖੇਜ਼ ਮਿੱਟੀ ਬੰਜਰ ਬਨਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ।ਜੇਕਰ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭੌਤਿਕੀ, ਰਸਾਇਣਕ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਸਲਾ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁਨਾਫੇ ਦੇ ਲਾਲਚ ਕਰ ਕੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਨੇ ਵਾਹ ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਕੀੜੇਮਾਰ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ
ਤੇਲੀ ਮੁਨੀਆ

*ਉੱਤੇਲੀ ਮੁਨੀਆ*'(scaly-breasted munia) ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਚਿੜੀ ਨੁਮਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ 11 ਉਪ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਰੰਗ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਅਜੇ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।
ਆ ਲਵ ਯੂ ਵਾਇਰਸ

**ਆ ਲਵ ਯੂ ਵਾਇਰਸ** ਪਿਹਲੀ ਵਾਰੀ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ ਈ-ਮੇਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਾਇਰਸ
ਕਾਲ ਕਲੀਚੀ

**ਕਾਲ ਕਲੀਚੀ **(black drongo), ਕਾਲਕਲੀਚੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਇਰਾਨ, ਭਾਰਤ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇਸਾਂ 'ਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਚਿੜੀ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਮੂੰਹੇ ਪੂੰਝੇ ਵਾਲ਼ਾ ਕਾਲ਼ੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪੰਛੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਹਮਲਾਵਰ ਪੰਛੀ ਏ। ਜਦ ਵੀ ਕਦੇ ਕਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀ ਇਸਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਝਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਗਾੜੀਓਂ ਹਮਲਾ ਕਰ ਘੱਤਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਚ ਤੁਸਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਹੀ ਕਾਵਾਂ ਮਗਰ ਉੱਡਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਹੋਣਾ ਏ। ਇਸਦੇ ਇਸੇ ਵਰਤਾਰੇ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ King Crow ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਲ-ਕੜਛੀ ਤੇ ਕੋਤਵਾਲ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜਾਣ ਪਛਾਣ 
ਇਸਦੀ ਲੰਮਾਈ 26-32 ਸੈਮੀ ਤੇ ਵਜ਼ਨ 40-60 ਗ੍ਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਇਸਦਾ ਰੰਗ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਕਾਲ਼ਾ ਤੇ ਪੂੰਝਾ ਦਮੂੰਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵੇਰਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਲਕਲੀਚੀ 'ਤੇ ਚਟਾਕ ਵੀ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਰ ਤੇ ਮਾਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਜਹੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਡਦੇ ਵਕਤ ਪਛਾਨਣਾ ਅਉਖਾ ਹੈ। ਜਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਥੋੜਾ ਲਾਖਾ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਏ ਤੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਚਟਾਕ ਜਹੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਵਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਉੱਡਦੀ ਹੈ ਜੇਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਉੱਡਦੇ ਪਤੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਰਮਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਲੱਤਾਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੰਡਿਆਲੇ ਝਾੜਾਂ ਤੇ ਬੱਤੀ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਤਾਰਾਂ 'ਤੇ ਸੌਖਿਆਂ ਹੀ ਬਹਿ ਜਾਂਦੀ ਏ।

## ਖ਼ੁਰਾਕ 
ਇਸਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਕੀਟ-ਪਤੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੇ ਟਿੱਡੇ, ਸਿਉਂਕ, ਭੂੰਡੀਆਂ, ਭੰਬੀਰੀਆ, ਮਾਖ਼ੋ, ਡੂਮਣਾ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਭੂੰਡੇ ਹਨ। ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਈ ਇਹ ਪੰਛੀ ਸ਼ਿਕਰੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਸ ਕਾਰਨ ਲਾਲੜੀਆਂ, ਬਗ਼ਲੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੀਟ-ਪਤੰਗੇ ਖਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪੰਛੀ ਸ਼ਿਕਰੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣਕੇ ਡਰਦੇ ਮਾਰੇ ਆਵਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਖ਼ਾਤਰ ਨੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਲਕਲੀਚੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰਗੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵੇਰਾਂ ਇਹ ਨਿੱਕੇ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਚਾਮਚੜਿੱਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

##   ਪਰਸੂਤ 
ਕਾਲ ਕਲੀਚੀ ਦਾ ਪਰਸੂਤ ਵੇਲਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਰਵਰੀ-ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਰ ਤੇ ਮਾਦਾ ਪਰਸੂਤ ਰੁੱਤੇ ਸੁਵੱਖਤੇ ਚਹਿ-ਚਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਿਲਾਪ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਇਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕਲਾਬਾਜ਼ੀਆਂ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਰ-ਮਾਦਾ ਇੱਕ ਦੁੱਜੇ ਦੇ ਪਰਾਂ ਤੇ ਚੁੰਝ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਵੇਰਾਂ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਜੋੜਾ ਭੁੰਜੇ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤੀ ਵੇਰਾਂ ਇਹ ਭੌਂ 'ਤੇ ਹੀ ਮਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਵਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਰੁੱਖ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 'ਤੇ, ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਰਲ਼ਕੇ 1 ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਇੱਕ ਵੇਰਾਂ 3-4 ਆਂਡੇ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 2 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਚਿਰ ਤੱਕ ਆਂਡਿਆਂ ਤੇ ਬਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਬੋਟ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਬੋਟ 2 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਪਰਸੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 
, ਸੈਕਟਰ 42ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕੀਟ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਖਾਂਦੀ ਹੋਈ।]] 
## ਹਵਾਲੇ
ਸਰਨਾ ਧਰਮ

thumb|ਮੱਧ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਰਨਾ ਧਰਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦਾ ਝੰਡਾ
**ਸਰਨਾਇਜ਼ਮ** ਜਾਂ **ਸਰਨਾ ** (ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ: *ਸਰਨਾ ਧਰਮ*, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਦਾ ਧਰਮ") ਮੱਧ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੁੰਡਾ, ਭੂਮਿਜ, ਹੋ, ਸੰਥਾਲ, ਖੁਰੁਕ, ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਮੱਤ ਦੇ ਇੱਕ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਹੀ ਗਿਣ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ, ਇਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ  ਅੱਡਰੀ  ਪਛਾਣ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ  ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਮੱਤ ਤੋਂ ਅੱਡ ਪਛਾਣ ਲਈ  ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਵੀ ਵੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ ਜੋ ਡੋਨੀਪੋਲੋ ਜਾਂ ਸਨਮਾਹਵਾਦ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਕਬਾਇਲੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਜਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ
ਓਸੀਲੋਸਕੋਪ

**ਓਸੀਲੋਸਕੋਪ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Oscilloscope), ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ **ਓਸੀਲੋਗਰਾਫ਼** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲ ਰਹੀ ਵੋਲਟੇਜ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਦਯੋਗ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਗੋਸਲਾਂ

**ਗੋਸਲਾਂ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ.ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਖਰੜ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ

**ਮਹਾਵੀਰ** ਦਾ ਜਨਮ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਸਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਧਾਰਥ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਸ਼ਲਾ ਸੀ। 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਦੀਖਸਾ ਦੀ ਪ੍ਰਪਤੀ ਲਈ ਘਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਸਾਡੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਦੀਕਸਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਜੈਨ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। 72 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਮੋਖਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਾਧੂਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥਾਂ ਲਈ ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਚਰੀਆ ਦੇ ਪੰਜ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦੱਸੀ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਵਰਧਮਾਨ, ਵੀਰ, ਅਭਿਵੀਰ, ਮਹਾਵੀਰ ਅਤੇ ਸਨਮਤੀ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਮਣ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਸਵਾਮੀ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ 24ਵੇਂ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਤੀਰਥੰਕਰ ਹੋਏ ਹਨ।
## ਭਾਵਨਾਵਾਂ
ਮਹਾਵੀਰ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਚੰਗੇ-ਮਾੜੇ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਸ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੈਨ ਧਰਮ 'ਚ 'ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਭਾਵਨਾ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ- 
#'ਅਨਿਤ ਭਾਵਨਾ' ਭਾਵ ਇੰਦਰੀ ਸੁੱਖ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਜਗਤ ਲਈ ਮੈਂ ਉਤਸੁਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗਾ। 
#'ਅਸ਼ਰਣ ਭਾਵਨਾ' ਭਾਵ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀਰਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਕੋਈ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰੋਗ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। 
#'ਸੰਸਾਰਾਨੁਪ੍ਰੇਕਸ਼ਾ ਭਾਵਨਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਅਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਭੋਗ ਵਿਲਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁੱਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁੱਟਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦੈ। 
#'ਏਕਤਵ ਭਾਵਨਾ' ਭਾਵ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਰੂਪੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 
#'ਅਨਯਤਵ ਭਾਵਨਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਕ ਪਦਾਰਥ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹਨ। 
#'ਅਸ਼ੁਚੀ ਭਾਵਨਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇਹ ਸਰੀਰ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਕਰਨਾ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। 
#'ਅਸਤਵ ਭਾਵਨਾ' ਭਾਵ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੇਕ ਵਾਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਵੀ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਭਵਸਾਗਰ 'ਚ ਡੁੱਬਦਾ ਅਤੇ ਤਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 
#'ਨਿਰਜਰਾ ਭਾਵਨਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਪਹਿਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਣਾ ਹੀ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਕਰਤੱਵ ਹੈ। 
#ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਆਪਣੇ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਯੁੱਗਾਂ-ਯੁੱਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਹਨ। 
#ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਮਣੀ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
#ਮਨ, ਵਚਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਪੱਖੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। 
#ਤੁਸੀਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਿਉਂ ਲੱਭਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਹੋ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ। ਮਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਮਿਠਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇਖੋ।
ਮਹਾਵੀਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਸਭ ਲਈ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਦੀ ਦੁਰਲੱਭਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ 'ਹੇ ਗੌਤਮ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਚਿਰਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪਰਤ ਬਹੁਤ ਸੰਘਣੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਜਨਮ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਮਾਦ ਅਤੇ ਆਲਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕ-ਭਟਕ ਕੇ ਜਦੋਂ ਜੀਵ 'ਸ਼ੁੱਧ' ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾ ਜੂਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

## ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ 
ਜੈਨ ਗਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ੧੧ ਗਣਧਰ (ਮੁੱਖ ਚੇਲਾ) ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦਰਭੂਤੀ ਸਨ।

ਜੈਨ ਗਰੰਥ, ਉੱਤਰਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਵੀਰ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਸਮਵਸਰਣ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਆਦਿ ਸੱਤ ਤੱਤਵ, ਛੇ ਪਦਾਰਥ, ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਨਏ ਆਦਿ ਉਪਰਾਲੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਨ ਧਰਮ
ਨੀਲ ਕੰਠ

(ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਗਰੜ), ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ **ਨੀਲ ਕੰਠ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Indian roller) ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਹੈ ਜੋ ਇਰਾਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਤੱਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਜਾਂ ਤਾਰਾਂ ਤੇ ਆਮ ਬੈਠਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਸੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੰਛੀ ਦੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਦਸਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਸ ਦਾ ਦਿਸਣਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਰਨਾਟਕ, ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੇ ਉੜੀਸਾ ਵਰਗੇ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਪੰਛੀ ਐਲਾਨਿਆ ਹੈ।

## ਦਿੱਖ 
ਨੀਲ ਕੰਠ ਦਾ ਆਕਾਰ ਮੈਨਾ ਜਿੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਰੋਲਰ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੱਲੋਂ ਹਵਾਈ ਕਲਾਬਾਜ਼ੀਆਂ ਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸੀਨੇ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਜੋ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਦਾਮੀ ਭਾਹ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਪੇਟ ਅਤੇ ਪੂਛ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਰੰਗ ਹਲਕਾ ਨੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਿਰ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਚੁੰਝ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖੰਭਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਨੀਲਾ ਹੈ ਜੋ ਉੱਡਣ ਵੇਲੇ ਚਮਕਦਾਰ ਧਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਜਣਨ 
ਨੀਲਕੰਠ ਦਾ ਪ੍ਰਜਣਨ ਸੀਜ਼ਨ ਬਸੰਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਦੋਨੋਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਜਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਰ ਨੀਲਕੰਠ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ੍ਵਾਂਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਉੱਡਦਾ, ਪੁੱਠੀਆਂ ਛਾਲਾਂ ਲਾਉਂਦਾ, ਕਲਾਬਾਜ਼ੀਆਂ ਮਾਰਦਾ, ਨਾਲ ਨਾਲ ਉੱਚੀਆਂ ਖਰਵੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢਦਾ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਨੀਲੇ ਖੰਭਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਸੁੱਕੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾਉਣੇ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਖਲੀਆਂ ਮੋਰੀਆਂ ਹੋਣ। ਇਸਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਕਿਸੇ ਸੁੱਕੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਖੋੜ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਫੂਸ, ਖੰਭ ਤੇ ਹੋਰ ਨਿਕ ਸੁਕ ਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਨੀਲਕੰਠ 3 ਤੋਂ 6 ਆਂਡੇ ਜੋ ਪੀਲੇ ਤੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ 16 ਤੋਂ 21 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਰ, ਮਾਦਾ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖਾਣ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਤਕ ਨਰ-ਮਾਦਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੀਲਕੰਠ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕਾਲ 18 ਸਾਲ ਦੇ ਲਗਪਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ 
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨੀਲਕੰਠ (ਨੀਲੇ ਗਲ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਛੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵਜੀ ਨੂੰ ‘ਨਿਲਕਾਂਤ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ 

File:Indian roller,near Mohali, Punjab,India.JPG| ਨੀਲ ਕੰਠ, ਮੁਹਾਲੀ ਪੰਜਾਬ 
File:Indian roller,Saketdi, Haryana, India.JPG|ਨੀਲ ਕੰਠ, ਸਕੇਤੜੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਸਰਲਾ ਠਕਰਾਲ

**ਸਰਲਾ ਠਕਰਾਲ** (8 ਅਗਸਤ 1914 - 15 ਮਾਰਚ 2008) ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸੀ। 1936 ਵਿੱਚ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਉਣ ਦਾ ਲਸੰਸ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ "ਜਿਪਸੀ ਮੌਥ" ਨਾਂ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਇਆ। ਮੁੱਢਲਾ ਲਸੰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਪਹਿਲੇ 1000 ਘੰਟੇ ਦੀ ਉਡਾਣ ਲਾਹੌਰ ਫ਼ਲਾਇੰਗ ਕਲੱਬ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ। ਇਸਦਾ ਪਤੀ ਪੀ. ਡੀ. ਸ਼ਰਮਾ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 9 ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਚਾਲਕ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਲਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਹਵਾਲੀ ਮੇਲ ਦੇ ਚਾਲਕ ਦਾ ਲਸੰਸ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ 'ਏ' ਲਸੰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਸਨੇ 1000 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਉਡਾਣ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕੈਪਟਨ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ 1939 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਸਰਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਪਾਰਕ ਪਾਇਲਟ ਲਾਇਸੈਂਸ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸਿਖਲਾਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਰਲਾ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਪਾਇਲਟ ਬਣਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਮੇਯੋ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ 
8 ਅਗਸਤ 2021 ਨੂੰ, ਗੂਗਲ ਨੇ ਠੁਕਰਾਲ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਗੂਗਲ ਡੂਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ

**ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ** ਨਾਮ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ:
*ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ (1959-1984), ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਾਡੀਗਾਰਡ
*ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ (ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ) (1922–1995), ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
*ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ - ਲੇਖਕ
ਧਰਮ ਦਾ ਸਮਾਜ ਸਾਸ਼ਤਰ

**ਧਰਮ ਦਾ ਸਮਾਜ ਸਾਸ਼ਤਰ,**  ਸਮਾਜ ਸਾਸ਼ਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸੰਦ ਅਤੇ ਢੰਗ ਵਰਤ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਥੇਬੰਦਕ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਪੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਗਿਣਾਤਮਕ ਢੰਗ (ਸਰਵੇਖਣ, ਚੋਣ, ਜਨਗਣਨਾ ਅਤੇ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ) ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਨਿਰੀਖਣ, ਇੰਟਰਿਵਊ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਰਗੇ ਗੁਣਾਤਮਕ ਢੰਗ - ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ
ਗਰੁੱਪ 11 ਤੱਤ

**ਗਰੁੱਪ 11**, ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜਾ ਦਾ ਗਿਆਰਵਾਂ ਗਰੁੱਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬਾ, ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਰੋਇੰਟਜੀਨੀਅਮ ਤੱਤ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਸਿੱਕੇ ਵਾਲਾ ਗਰੁੱਪ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਤੱਤ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੱਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੱਤ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਗਿਆਤ ਹਨ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਤੱਤ ਦੀ ਵੀ ਰਸਾਇਣਕ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਹੈ। 
## ਗੁਣ
ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਤਾਂਬਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਰੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਧਾਤਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਤੀਰੋਧ ਘੱਟ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਉਪਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
## ਹੋਂਦ
*ਤਾਂਬਾ ਚੀਨ, ਚਿਲੀ, ਮੈਕਸ਼ੀਕੋ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਂਬੇ ਦੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਜਿਵੇਂ: ਕਾਪਰ ਪਾਈਰਾਈਟਸ (CuFeS2), ਕਿਉੱਪਰਾਈਟ (Cu2O), ਕਾਪਰ ਗਲਾਂਸ (Cu2S), ਮੈਲਾਚਾਈਟ, (Cu(OH)2CuCO3), ਅਤੇ ਅਜ਼ੁਰਾਈਟ (Cu(OH)22CuCO3)। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਪਰ ਪਾਈਰਾਈਟਸ ਮੁੱਖ ਕੱਚੀ ਧਾਤ ਹੈ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 76% ਤਾਂਬਾ ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਸਕਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
*ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਅਰਜੈਂਟਾਈਟ (Ag2S), ਕਲੋਰਾਰਜੀਰਾਈਟ (AgCl) ਅਤੇ ਪਾਈਰਾਜੀਰਾਈਟ (Ag3SbS3)। 
*ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੰਦਰਾ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਗਹਿਣੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਜਾਵਟੀ ਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਂਬਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਉਪਕਰਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਸਿੱਕੇ
***ਸੋੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ:** 90% ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਜਾਂ 22 ਕੈਰਟ (91.66%) ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਤਾਬਾ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਮਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਾਫਾ ਸੋਨਾ ਵਿੱਚ 99.999% ਸੋਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
***ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕੇ:** ਵਿੱਚ 90% ਚਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਟਰਲਿੰਗ ਚਾਂਦੀ ਵਿੱਚ (92.5%) ਚਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖੇਡਾਂ ਵਾਲੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਮਗੇ ਵਿੱਚ 83.5% ਚਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
***ਤਾਂਬਾ ਦਾ ਸਿੱਕਾ:** ਵਿੱਚ 97% ਤਾਂਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਜਿਸਤ ਅਤੇ ਟਿਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਮਾਈ ਡੂਮ

**ਮਾਈ ਡੂਮ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: my Doom) (ਜਾਂ ਨੋਵਾਰਗ, MiMail.R, W32.mydoom@mm ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਗਾਪੀ) ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਵਾਇਰਸ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 26, 2004 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਪਹਿਚਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਈ-ਮੇਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਵਾਲਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਾੱਮ(worm) ਹੈ। ਆਪਣੇ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਸੋਬਿਗ ਐਫ ਅਤੇ ਆਈ ਲਵ ਯੂ(ਵਾਇਰਸ) ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਟਰੋਜਨ ਹਾਰਸ (ਵਾਇਰਸ)

**ਟਰੋਜਨ ਹਾਰਸ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Trojan Horse) ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਾਇਰਸ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਉਸਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਨਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਟਰੋਏ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਾਇਰਸ
ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਣੀ

**ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਣੀ** ਹਰਿਆਣਾ ਸੂਬਾ, ਭਾਰਤ, ਦੇ ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਛਾਉਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ 200 ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ-ਕਾਲਕਾ ਅਤੇ ਸਾਹਰਨਪੁਰ-ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਵੀ ਅੰਬਾਲਾ ਕੈਂਟ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। 1843 ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਕੈਂਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸਰਜੀਕਲ ਯੰਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਛਾਉਣੀਆਂ
ਰਾਗ ਸੂਹੀ

**ਰਾਗ ਸੂਹੀ** ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ 15ਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 67 ਸਫੇ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਗ ਸਫਾ 728-795 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਵੇਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਅਧਾਰ
ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਮਹਿਮੂਦ ਖ਼ਾਨ ਸ਼ਿਰਾਨੀ

**ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਮਹਿਮੂਦ ਖ਼ਾਨ ਸ਼ਿਰਾਨੀ** (1880-1946) () ਬਰਤਾਨਵੀ ਕਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ। 1921 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਪੜ੍ਹਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 1928 ਵਿੱਚ ਇਹ ਓਰੀਐਂਟਲ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਪੁਸਤਕ "ਪੰਜਾਬ ਮੇਂ ਉਰਦੂ" ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਰਦੂ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਅਖ਼ਤਰ ਸ਼ਿਰਾਨੀ ਇਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

## ਉਰਦੂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤ 
ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਮਹਿਮੂਦ ਸ਼ਿਰਾਨੀ ਨੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਰਦੂ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 200 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਰਦੂ ਦਾ ਜਨਮ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਉਰਦੂ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
 
ਮਿਸਟਰ ਸਬਜ਼ਵਾਰੀ ਅਤੇ ਮਸੂਦ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਦੋਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਕਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਰੂਪਵਿਗਿਆਨਕ ਵੱਖਰਤਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਉਰਦੂ ਦੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਸ਼ਿਰਾਨੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਨੀਤੀ ਕੁਮਾਰ ਚੈਟਰਜੀ, ਗਰਾਹਮ ਬੇਲੀ, ਮੋਹੀਊਦੀਨ ਕਾਦਰੀ ਜ਼ੋਰ ਵਰਗੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸੀ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਧੀ ਵੱਧ ਖੋਜ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਰਾਨੀ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਵਿਅੰਜਨ

**ਵਿਅੰਜਨ** ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਉਚਾਰਨ ਸਮੇਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਪੋਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਪੂਰਨ ਜਾਂ ਅਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ /ਪ/ ਧੁਨੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਲਈ ਹਵਾ ਨੂੰ ਬੁੱਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕ ਕੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਦਸ ਸਵਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵਾਕੀ ਬਚੀਆ ਧੁਨੀਆ ਵਿਅੰਜਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
ਉਚਾਰਨ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ :
  ਕੰਠੀ       :         ਕ, ਖ, ਗ, (ਘ) ਙ    
            
  ਤਾਲਵੀ    :         ਚ, ਛ, ਜ, (ਝ), ਞ, ਸ਼, ਯ   
             
  ਉਲਟੀ ਜੀਭੀ        :         ਟ, ਠ, ਡ, (ਢ),ਣ,ਲ਼,ੜ 
  
   ਦੰਤੀ       :         ਤ, ਥ, ਦ, (ਧ), ਨ, ਲ, ਰ, ਸ 

     ਦੋ ਹੋਠੀ    :         ਪ, ਫ, ਬ, (ਭ) ਮ, ਵ

     ਸੁਰਯੰਤਰੀ        :         ਹ

 ਵਿਅੰਜਨਾਂ, ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਵੇਲੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਚਾਰਨ ਲਹਿਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਚਾਰਨ ਲਹਿਜੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ :

 ਡੱਕਵੇਂ ਵਿਅੰਜਨ:- (15)

    ਅਘੋਸ਼/ ਅਲਪਪ੍ਰਾਣ    :  ਕ, ਚ, ਟ, ਤ, ਪ, 

    ਅਘੋਸ਼/ ਮਹਾਂਪ੍ਰਾਣ      :   ਖ, ਛ, ਠ, ਥ, ਫ 

     ਨਾਦੀ/ਅਲਪਪ੍ਰਾਣ  : , ਗ, ਜ, ਡ, ਦ,ਬ  

  [ਨੋਟ:-    ਨਾਦੀ/ ਮਹਾਂਪ੍ਰਾਣ : ਘ,ਝ,ਢ,ਧ,ਭ, ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।]
============================
     ਨਾਸਿਕੀ    :         ਝ, ਙ, ਣ,ਨ,ਮ,

     ਪਾਰਸ਼ਵਿਕ :       ਲ਼ , ਲ, 

     ਸੰਘਰਸ਼ੀ    :         ਸ, ਸ਼, ਹ

     ਕੰਬਵਾਂ      :         ਰ,

      ਫਟਕਵਾਂ    :    ੜ

     ਸਰਕਵੇਂ :         ਵ, ਯ        (ਅਰਧ ਸ੍ਵਰ/ਵਿਅੰਜਨ)

    ਸੋਧ ਕਰਤਾ :- ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਬਰ੍ਹੇ

= ਕਿਸਮਾਂ =
ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਕੋਈ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਦੋਵੇਂ-ਦੰਦ ਵਿਅੰਜਨ, ਬੁੱਲ੍ਹ-ਦੰਦ ਵਿਅੰਜਨ, ਦੰਦ-ਬੁੱਲ੍ਹ ਵਿਅੰਜਨ, ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਅੰਜਨ ਅਤੇ ਦੰਦ-ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਅੰਜਨ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਰਿਸ਼ੀਕਾ ਸੰਕਰਾ

**ਰਿਸ਼ੀਕਾ ਸੰਕਰਾ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੇਨਿਸ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਟੇਨਿਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਆਈਟੀਐਫ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ: ਇਸਨੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਚਾਰ ਡਬਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ-ਭਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ 458 ਨੰਬਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 5 ਅਗਸਤ, 2013 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਡਬਲਜ਼ ਵਿਚੋਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 375ਵਾਂ ਰੈਂਕ ਪਾਇਆ।

ਰਿਸ਼ੀਕਾ ਵਿੱਚ 2013- 2014 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਫੇਡ ਕਪ ਟੀਮ ਲਈ ਮੈਚ ਖੇਡੀ। ਸੰਕਰਾ, ਜੋ ਮੈਚ ਫੇਡ ਕਪ ਲਈ ਖੇਡਿਆ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਮੈਚ 2-3 ਤੋਂ ਹਾਰਿਆ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਰਿਸ਼ੀਕਾ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਮਈ, 1993 ਵਿੱਚ ਵਿਜਿਆਵਾਡਾ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਸੰਕਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਟੇਨਿਸ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਟੇਨਿਸ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਜਸਟਿਨ ਹੇਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।.
 
## ਆਈਟੀਐਫ਼ ਸਰਕਿਟ ਫ਼ਾਈਨਲਜ਼
### ਸਿੰਗਲਜ਼ ਫ਼ਾਈਨਲਜ਼: 3 (1-2) 
## ਹਵਾਲੇ
ਤਿਲੀਅਰ

**ਤਿਲੀਅਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Starling) ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਲਗਪਗ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰਪ, ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫਰੀਕਾ, ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਖਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਨਾ ਦੀ ਕੈਟਾਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੰਛੀ ਕਾਫੀ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਘੱਟ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।**ਤਿਲੀਅਰ ਖੁਸ਼ਕ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪੰਛੀ ਹੈ । ਕੁਜ਼ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਲੋਕ ਇਸਦਾ ਮੀਟ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ।**

## ਗੈਲਰੀ

ਤਸਵੀਰ:Flock of starling, Mohali, Punjab,India.JPG|ਤਿਲੀਅਰਾਂ ਦਾ ਚੰਬਾ ਮੁਹਾਲੀ, ਪੰਜਾਬ
ਤਸਵੀਰ:Starling,Mohali Punjab, India.JPG|ਤਿਲੀਅਰ,ਮੁਹਾਲੀ, ਪੰਜਾਬ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਸਹਾਇਕ ਮੈਮਰੀ

**ਸਹਾਇਕ ਮੈਮਰੀ**(ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Auxilliary Memory) ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਸੀ.ਪੀ.ਯੂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੁੱਖ ਮੈਮਰੀ ਤੋ ਅਲਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਫਲਾਪੀ ਡਿਸਕ,ਕਮਪੈਕਟ ਡਿਸਕ ਆਦਿ ਸਹਾਇਕ ਮੈਮਰੀ ਦੀਆਂ ਅਲਗ-ਅਲਗ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।

ਫਾਰਮ

ਆਕਸੀਲਰੀ ਮੈਮੋਰੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਰੂਪ ਫਲੈਟ ਮੈਮੋਰੀ, ਆਪਟੀਕਲ ਡਿਸਕਸ, ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਡਿਸਕਸ ਅਤੇ ਮੈਗਨੀਟਿਡ ਟੇਪ ਹਨ। ਸਹਾਇਕ ਮੈਮੋਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਮ ਜੋੜਾ ਫਲੈਸ਼ ਮੈਮੋਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਵਕ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਵਰਤੀਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਹਾਇਕ ਮੈਮੋਰੀ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੈਪਟਾਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਆਕਸੀਲਰੀ ਮੈਮੋਰੀ ਨੂੰ ਸੋਲਨ ਸਟੇਟ ਡਰਾਈਵ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਫਲੈਸ਼ ਮੈਮੋਰੀ:ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਗੈਰ-ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਟੋਰੇਜ ਡਿਵਾਈਸ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਮਿਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੱਲ ਰਹੇ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ ਫਲੈਸ਼ ਡਰਾਈਵਾਂ, ਮੈਮੋਰੀ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਸੋਲਡ ਸਟੇਟ ਡਰਾਈਵਾਂ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਜਨ ਕਈ ਨੋਟਬੁੱਕ ਅਤੇ ਕੁਝ ਡੈਸਕਟਾਪ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਓਪਟੀਕਲ ਡਿਸਕ: ਇੱਕ ਸਟੋਰੇਜ ਮਾਧਿਅਮ ਜਿਸ ਤੋਂ ਲੈਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡਾਟਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਆਪਟੀਕਲ ਡਿਸਕਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡਾਟਾ ਸਟੋਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ- ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੋਰਟੇਬਲ ਮੈਗਨੀਟਿਡ ਮੀਡਿਆ ਤੋਂ 6 ਗੀਗਾਬਾਈਟ ਜ਼ਿਆਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਫਲਾਪੀਜ਼ ਸੀਪੀ / ਡੀਵੀਡੀ / ਬੀਡੀ-ਰੋਮ (ਰੀਡ-ਓਨਲੀ), ਵਰਮ (ਲਿਖਣ-ਇਕ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ) ਅਤੇ ਈਓ (ਏਰਾਅਸਲੇਬਲ ਓਪਟੀਕਲ ਡਿਸਕਸ): ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਆਪਟੀਕਲ ਡਿਸਕਸ ਹਨ .ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਡਿਸਕ: ਇੱਕ ਚੁੰਬਕੀ ਡਿਸਕ ਇੱਕ ਚੱਕਰੀਦਾਰ ਪਲੇਟ ਹੈ। ਮੈਗਨੇਟਿਡ ਸਾਮੱਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਟਲ ਜਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਲੇਪ। ਡਿਸਕ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਡਿਸਕਾਂ ਹਰ ਇੱਕ ਸਤਹ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਪੜਨ / ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਪਿੰਡਲ ਦੀ ਸਟੈਕ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਿੱਟਾਂ ਨੂੰ ਮੈਗਨੇਟਿਡ ਸਤਹ ਤੇ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਾਚਟੀ ਚੱਕਰਾਂ ਦਾ ਸਟਰੈਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸਟਾਕ ਨੂੰ ਆਮ ਕਰਕੇ ਸੈਕਸ਼ਨਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਡਿਸਕਾਂ ਜੋ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਹਟਾਈਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਹਾਰਡ ਡਿਸਕਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਟਾਉਣਯੋਗ ਡਿਸਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡਿਸਕ ਡਰਾਇਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਲਾਪੀ ਡਿਸਕ ਡਰਾਈਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੈਗਨੇਟਿਕ ਟੇਪ: ਇੱਕ ਚੁੰਬਕੀ ਟੇਪ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੁੰਬਕੀ ਟੇਪ ਯੂਨਿਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਿਜਲੀ, ਮਕੈਨੀਕਲ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਭਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਟੇਪ ਖੁਦ ਹੀ ਇੱਕ ਚੁੰਬਕੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਮੀਡੀਅਮ ਦੇ ਨਾਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਇੱਕ ਸਤਰ ਹੈ ਬਿੱਟ ਕਈ ਟਰੈਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਟੇਪ ਤੇ ਚੁੰਬਕੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਸੱਤ ਜਾਂ ਨੌਂ ਬਿੱਟ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਪੜ੍ਹੋ / ਲਿਖੋ ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਟਰੈਕ ਵਿੱਚ ਮਾਊਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਡਾਟਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਜ਼ਮੀਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਸ਼ਾਹ

**ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਜ਼ਮੀਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਸ਼ਾਹ**(ਰਿਟਾ) ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਆਰਮੀ ਸਟਾਫ਼ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਚੀਫ਼ (ਪ੍ਰਸੋਨਲ ਅਤੇ ਸਿਸਟਮ), ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ, ਰਿਟਾਇਰਮਟ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਪ ਕੁਲਪਤੀ ਹੈ।

## ਮਿਲਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਜਨਰਲ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਕੈਡਮੀ (ਭਾਰਤ), ਖੜਕਵਾਸਲਾ, ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। ਉਸ ਨੂੰ  9 ਜੂਨ1968 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ 185 ਲਾਈਟ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ ਨਾਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1971 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੈਸਲਮੇਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੋਂਗੇਵਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਨਰਲ ਸ਼ਾਹ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ The ਗ੍ਰਨੇਡੀਅਰਜ਼ ਰੇਜਿਮੇੰਟ ਦੇ ਕਰਨਲ ਕਮਾਨ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਊਦੀ ਅਰੇਬੀਆ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਲਟਰੀ ਅਟੈਚੀ ਵੀ ਸੀ।

## ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੇਰਠ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਰਧਾਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 15 ਅਗਸਤ 1948 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੇਂਟ ਜੋਸਿਫ਼ ਕਾਲਜ, ਨੈਨੀਤਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਅਲੂਮਨਸ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ  ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਅਹਲਿਆ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਿਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇੰਦੌਰ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਕੌਰਸੇਰਾ

**ਕੌਰਸੇਰਾ** ਇੱਕ ਆਨਲਾਇਨ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਈ ਕੋਰਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲੀਅਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤਿ-ਅਧਿਕ ਕੋਰਸ ਆਨਲਾਇਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੌਰਸੇਰਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਯੰਤਰ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਚਿਕਿਤਸਾ, ਵਿਦਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਗਣਿਤ, ਬਿਜਨਸ, ਕੰਪਿਊਟਰ, ਡਿਜਿਟਲ ਵਪਾਰ, ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ (ਵਾਨ ਗਾਗ)

***ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ*** ('''''Portrait of Artist's Mother''''') ਵਿਨਸੇਂਟ ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੀ ਅਕਤੂਬਰ 1888 ਦੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਅੰਨਾ ਕਰਵੇਂਤਸ ਵਾਨ ਗਾਗ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵਾਈਟ ਫ਼ੋਟੋ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਕਲਾ ਨਾਲ ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕੀਆ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਤਣਾਉ ਵਾਲੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਵਾਨ ਗਾਗ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੈਟਿੰਗ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਕੁੱਝ ਚਿੱਤਰ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕਦਰ ਕਰੇਗੀ। ਇਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਵਾਨ ਗਾਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਮਾਣਮੱਤੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

## ਪਿਠਭੂਮੀ 
ਅੰਨਾ ਕਰਵੇਂਤਸ ਵਾਨ ਗਾਗ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕੀਆ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ  ਗਹਿਰੀ ਵਾਟਰਕਲਰ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਅੱਠ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੰਨਾ ਨੇ ਛੇ ਬੱਚੇ ਪਾਲੇ: ਵਿੰਸੇਂਟ, ਅੰਨਾ ਅਲੀਜਬੇਥ, ਥੀਓ, ਵਿਲਹੇਲਮੇ ਅਤੇ ਕੋਰਨੇਲੀਅਸ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੇ ਚਿੱਤਰ
ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ

**ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ** ਨਾਮ ਹੇਠ ਛਪੀ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਸੀ। ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ 14 ਲੇਖਕਾ ਦੇ ਲੇਖ ਹਨ।ਪਵਨ ਗੁਲਾਟੀ ਨੇ ਇੱਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹ-ਚਮਨ,ਡਾ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ,ਡਾ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ,ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ,ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ,ਪਵਨ ਗੁਲਾਟੀ,ਡਾ ਸੁਰਜੀਤ ਬਰਾਰ,ਡਾ ਗੁਰਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ,ਡਾ ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ,ਡਾ ਟੀ.ਆਰ.ਵਿਨੋਦ,ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢੁਡੀ,ਤੇ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼-ਗਲਪਕਾਰ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਜਾਣੇ-ਪਹਿਚਾਣੇ ਲੇਖਕ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਦੀ ਸਾਹਤਿਕ ਘਾਲਣਾ ਬਾਰੇ ਹੈ।ਇੱਸ ਨੂੰ ਭੱਠਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮੁਹਾਲੀ(ਪੰਜਾਬ) ਨੇ ਪਹਿਲੀਵਾਰ 1995 ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੰਵਰਜੀਤ ਭੱਠਲ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ,ਤੇ ਸਰਵਰਕ ਜਗਦੀਪ ਚਿਤਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਇਕੱਠ

**ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਇਕੱਠ** ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਟਰਮ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਕਿਸੇ ਸਾਂਝੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਪਣੇ ਬਲ ਜਾਂ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਇੱਕਠ ਨੇ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਭਗਦੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਦੰਗੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਇੱਕਠ ਨੂੰ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਇੱਕਠ ਓਦੋਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਾਂਝੇ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਇੱਕਠਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।

## ਭਾਰਤ
ਕ੍ਰਿਮਿਨਲ ਪ੍ਰੋਸੀਜਰ ਕੋਡ ਦੀ ਧਾਰਾ 144 ਅਨੁਸਾਰ ਮਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਜਾਂ ਦੱਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕਠ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 141-149 ਅਨੁਸਾਰ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ 3 ਸਾਲ ਲਈ ਜੇਲ ਦੀ ਕਠੋਰ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਇਕੱਠ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਇੰਗਲੈਂਡ
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਟਰਮ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਅਨੁਸਰ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਅਕਤੀ ਬਲ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਂ ਜੁਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕਠ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਤੇ ਜੇਕਰ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਇੱਕਠ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਕੇਤਲੀ

**ਕੇਤਲੀ**, ਜਾਂ ਚਾਹ ਕੇਤਲੀ, ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦਾ ਬਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਉਬਾਲਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਕਿਸੀ ਧਾਤ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਢੱਕਣ, ਟੂਟੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜਕਲ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਕੇਤਲੀਆਂ ਵੀ ਆਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਾਤ ਨਾਲ ਬਣੀ ਕੇਤਲੀ ਨੂੰ ਸਟੋਵ ਤੇ ਰਖ ਕੇ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੇ ਉਪਕਰਣ
ਜਬੌਂਗ

**ਜਬੌਂਗ** ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਔਨਲਾਇਨ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਵਾਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਗੁੜਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
2. "Excl: eanythingindian.com . Alexa. Retrieved 2020-01-09.
ਪਰਚੀਆਂ ਸੇਵਾ ਦਾਸ

**ਪਰਚੀਆਂ ਸੇਵਾ ਦਾਸ** ਜਾਂ **ਪਰਚੀਆਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸ ਕੀਆਂ** "ਸੇਵਾ ਦਾਸ ਉਦਾਸੀ" ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਇੱਕ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 50 ਸਾਖੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ 8 ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 8 ਗੁਰੂਆਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਅਗਲੀਆਂ 4 ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ 38 ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰਜਿੰਦਰਾ ਪੁਰੀ

**ਰਜਿੰਦਰਾ ਪੁਰੀ** ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧੂਰੀ- ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਸੜਕ ਤੋਂ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਧੂਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਰਨਚਨਾਂ ਸੀ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੋਤ ਰੰਚਨਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 80 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਲਾਇਲਪੁਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਬਸਤੀਆਂ ਪੰਡਤਾਂ ਦੀ ਬਸਤੀ, ਹਰੀਜਨਾ ਦੀ ਬਸਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਰਿਫਿਊਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਆਰਥਰ ਬੀ ਮਕਡੋਨਾਲਡ

**ਆਰਥਰ "ਆਰਟ" ਬਰੂਸ ਮਕਡੋਨਾਲਡ**, (ਜਨਮ 29 ਅਗਸਤ 1943) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਡਬੇਰੀ ਨਿਊਟਰੀਨੋ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿੰਗਸਟਨ, ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਕੁਈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਸਟਰੋ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗੋਰਡਨ ਅਤੇ ਪਟਰੀਸੀਆ ਗਰੇ ਚੇਅਰ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਕਾਕੀ ਕਾਜੀਤਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ 2015 ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸਿਡਨੀ, ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਮਕਡੋਨਾਲਡ ਨੇ ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 1964 ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੀਐਸਸੀ ਅਤੇ 1965 ਵਿੱਚ ਐਮਐਸਸੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸਾਵਾ ਮਘ

ਸਾਵਾ ਮੱਘ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Bar-headed goose) ਸਾਵਾ ਮੱਘ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਪਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਨਸਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤ, ਕਜ਼ਾਕਿਸ੍ਤਾਨ, ਮੰਗੋਲੀਆ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਆਲ ਦੱਖਣ ਨੂੰ ਪਰਵਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਵਾ ਮੱਘ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਤਿੱਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹਦੀ ਉੱਡਣ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ੨੯੦੦੦ ਫੁੱਟ ਹੈ ਜੋ ਕਰੀਬਨ ਮਾਉੰਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਬਰੋਬਰ ਹੈ। ਪਰਵਾਸ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਅੱਪੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬਨ ੧੦੦੦ ਮੀਲ ਪੈਂਡਾ ਤਹਿ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਵੇ ਮੱਘ ਦੇ ਫੇਫੜੇ ਦੁੱਜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤਦੇ ਉਹ ਹਵਾ ਦੇ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਐਨੀ ਉੱਚਾਈ ਤੇ ਉੱਡ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਅੰਦਰ ਲਾਲ ਲਹੂ ਅਣੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਧ ਉਚਾਈ ਤੇ ਉੱਡਣ ਵੇਲੇ ਇਸਦੀ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੇਸ ਕਾਰਨ ਲਹੂ ਦੀ ਪੰਪ ਗਤੀ ਫ਼ੀ ਮਿੰਟ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਮ ਸਾਵੇ ਮੱਘ ਦੀ ਲੰਮਾਈ ੭੧-੭੬ ਸੈਮੀ, ਵਜ਼ਨ ਕਰੀਬਨ ੧.੮-੩.੨ ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਪਰਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ੧੪੦-੧੬੦ ਸੈਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਵੇ ਮੱਘ ਦੀ ਔਸਤਨ ਉਮਰ ਭਾਵੇਂ ੨੦ ਸਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ੩੧ ਸਾਲ ਆਂਕੀ ਗਈ ਹੈ। ਵੋਗੇਲ (Vogel) ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਸਵਾ ਮਘ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਖੁੁੁਰਾਕ 
ਇਸਦੀ ਖੁਰਾਕ ਮੱਛੀਆਂ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਪੱਤੇ, ਜੜਾਂ, ਸੁੱਕੇ ਫ਼ਲ ਮੂੰਗਫਲੀ, ਪਿਸਤੇ ਵਗੈਰਾ, ਮਕੱਈ, ਕਣਕ, ਝੋਨਾ, ਜੌਂ ਆਦਿ, ਭਾਵ ਕਿ ਇਹ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਤੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਦੋਆਂ ਰਕਮਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਖੁਦ ਵੀ ਲਾਲ ਲੂੰਬੜੀਆਂ ਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਉਕਾਬ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪਰਸੂੂੂਤ 
ਇਹ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਪਰਸੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਇਹ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੁਲਾਈ ਤਕ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਭੌਂ 'ਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਸੂਤ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਤਿੱਬਤੀ-ਕਿੰਙਾਈ ਪਠਾਰ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਾਂ ਇਹ ਜੋੜਾ ਜੋੜਾ ਹੀ ਪਰਸੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਨਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਾਦਾਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ੩-੮ ਆਂਡੇ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਕਰੀਬਨ ੧ ਮਹੀਨਾ ਆਂਡਿਆਂ ਤੇ ਬਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਬੱਚੇ ਆਂਡਿਆਂ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ੨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰੇ ਆਵਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਉਡਾਰੀ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਰ ਜਵਾਕ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਜਵਾਕ ਦੋਵੇਂ ੩ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਬਾਲਗ ਹੋਕੇ ਪਰਸੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 

## ਗੈਲਰੀ

File:Bar-headed geese, Sukhna lake, Chandigarh 01.jpg|ਸੁਖ਼ਨਾ ਝੀਲ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਸਾਵੇ ਮਘ
Bar-headed goose, Sukhna Lake, Chandigarh.JPG|ਸੁਖ਼ਨਾ ਝੀਲ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਸਾਵੇ ਮਘ
Ba- headed Geese- Bharatpur I2 IMG 8254.jpg|ਭਰਤਪੁਰ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ
Landing of Bar-headed Goose at Nil Nirjan Lake at Hetampur, West Bengal, India.jpg|ਹੇਤਮਪੁਰ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ
Anser indicus MHNT.ZOO.2010.11.15.3.jpg |Museum specimen 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਪਾਰਸ ਭਾਗ

**ਪਾਰਸ ਭਾਗ** ( ਕੀਮੀਆਈ ਸਆਦਤ) ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਲ ਗ਼ਜ਼ਾਲੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 1105 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਭਾਈ ਗਾੜੂ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ
ਬੰਧਨ ਬੈਂਕ

**ਬੰਧਨ ਬੈਂਕ** ਭਾਰਤ ਦੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾ ਸੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। 23 ਦਸੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬੰਧਨ ਫਾਇਨੈਂਸੀਅਲ ਸਰਵੀਸਿਸ ਨੇ ਬੰਧਨ ਬੈਕ ਨਾਮ ਦਾ ਪੂਰਣ ਬੈਂਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਇਹ ਬੈਂਕ ਪਹਿਲਾ ਬੈਂਕ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਜੂਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਿਸਰਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਮਾਈਕਰੋ ਸੰਸਥਾਨ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਪੂਰਣ ਵਪਾਰਿਕ (ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ) ਬੈਂਕ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

## ਪੂੰਜੀ
ਇਸ ਬੈਂਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਪੂੰਜੀ 2570 ਕਰੋੜ ਰੁਪਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿੱਤੀ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਬੈਂਕ ਦੇ 1.43 ਖਾਤਾ ਧਾਰਕ ਹਨ।

## ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ
501 ਬੈਂਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਤੇ ਇਸ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ 2,022 ਬੰਧਨ ਫਾਇਨੈਨਸ਼ਿਅਲ ਸਰਵੀਸਿਸ ਲਿਮਿਟਿਡ ਦੀ 22 ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ, 50 ਏ. ਟੀ.ਐਮ ਤੇ 19,500. ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਨ।

## ਯੋਜਨਾ
ਸਾਲ 2016 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 632 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਤੇ 150 ਏ. ਟੀ.ਐਮ ਵਿਕਸਤ ਕਰਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਬੰਧਨ
ਬੰਧਨ ਬੈਂਕ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾਕਟਰ ਅਸ਼ੋਕ ਲਾਹਿਰੀ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ, ਤੇ ਸਥਾਪਕ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਘੋਸ਼ ਨੂੰ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ​ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕ
ਸਰਸਵਤੀ (ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ)

**ਸਰਸਵਤੀ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)** (Saraswati (magazine) (सरस्वती पत्रिका) ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਿੰਦੀ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ (ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ) ਸੀ। ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਚਿੰਤਾਮਨੀ ਘੋਸ਼ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਮਹਾਵੀਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤੋਂ 1903 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। 32 ਵਰਕਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਕੀਮਤ ਸਿਰਫ 4 ਆਨੇ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਮਜਦ ਖ਼ਾਨ

**ਅਮਜਦ ਖ਼ਾਨ** (12 ਨਵੰਬਰ 1940 - 27 ਜੁਲਾਈ 1992) ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਐਕਟਰ ਸੀ।. ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 130 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖਲਨਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਰਦਾਰ ਕਲਾਸਿਕ ਫਿਲਮ ਸ਼ੋਲੇ (1975) ਵਿੱਚ *ਗੱਬਰ ਸਿੰਘ* ਅਤੇ *ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਕੰਦਰ* (1978) ਵਿੱਚ *ਦਿਲਾਵਰ* ਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1992
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ
ਤਲਵਾੜਾ

**ਤਲਵਾੜਾ** ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੂਪਨਗਰ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਨੰਗਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਨੰਗਲ- ਭਾਖੜਾ ਸੜਕ ਤੋਂ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਤੋਂ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 250 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨ ਸੰਖਿਆ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ 1000 ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਡਾਕਘਰ ਵੀ ਹੈ, ਪਿੰਨ ਕੋਡ 140124 ਹੈ। 
## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ 'ਤਲਾਬ ਵਾਲਾ' ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੱਡੇ ਤਲਾਬ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤਲਵਾੜਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਗੋਪਾਲਾ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਗਤੇ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਅੱਜ -ਕੱਲ੍ਹ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਹੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜੈਤੂਨ ਦਾ ਤੇਲ

**ਜੈਤੂਨ ਦਾ ਤੇਲ** (Olive oil) (जैतून का तेल) ਜੈਤੂਨ ਦੇ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖਾਨਾ ਪਕਾਉਣ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ, ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਬਣ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਲਈ ਤੇਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੈਤੂਨ ਦਾ ਤੇਲ ਲਗਭਗ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਤੂਨ ਦਾ ਤੇਲ
ਸ਼ਬਰਗਾਨ

**ਸ਼ਬਰਗਾਨ** (ਫਾਰਸੀ: شبرغان, ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ: Sheberghan) ਉੱਤਰੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜੋਜਜਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਫੀਦ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਮਜ਼ਾਰ - ਏ - ਸ਼ਰੀਫ ਵਲੋਂ ਲਗਭਗ ੧੩੦ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਤੂ ਯੂਯੂ

**ਤੂ ਯੂਯੂ** (; ਜਨਮ 30 ਦਸੰਬਰ 1930) ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੈਮਿਸਟ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ, ਅਰਤੇਮਿਸੀਨਿਨ (ਕਿੰਗਹਾਓਸੂ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਅਤੇ ਡੀਹਾਈਡਰੋਅਰਤੇਮਿਸੀਨਿਨ, ਜੋ ਕਿ ਮਲੇਰੀਆ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਲੇਰੀਆ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਤੇਮਿਸੀਨਿਨ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤਪਤਖੰਡੀ ਦਵਾਈ ਦੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫਰੀਕਾ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਗਰਮ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਲਈ, ਤੂ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਕਲੀਨੀਕਲ ਮੈਡੀਸਨ ਲਈ ਲਾਸਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ 2015 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ। ਤੂ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਮੂਲ ਚੀਨੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਲਾਸਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕੰਮ ਵੀ ਚੀਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕੀਤਾ .

## ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
* 1978,  ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਕਾਗਰਸ ਪਰਾਇਜ਼, ਪੀ.ਆਰ. ਚਾਇਨਾ  
* 1979, ਨੈਸ਼ਨਲ  ਇਨਵੈਂਟਰ'ਜ ਪਰਾਇਜ਼  ਪੀ.ਆਰ ਚਾਇਨਾ 
* 1992, (ਵਨ ਆਫ ਦੀ ) ਟੈਨ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟਾਕਨਾਲਜ਼ੀ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਇਨ ਚਾਇਨਾ, ਸਟੇਟ ਸਾਇੰਸ ਕਮੀਸ਼ਨ, ਪੀ.ਆਰ. ਚਾਇਨਾ 
* 1997, (ਟੂ ਆਫ ਦੀ )  ਟੈਨ ਗ੍ਰੇਟ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਇੰਨ ਨਿਊ ਚਾਇਨਾ 
* ਸਤੰਬਰ  2011, ਗਲੈਕਸੋ ਸਮਿਥ ਕਲਿਨ ਆਉਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਇਨ ਲਾਈਫ ਸਾਇੰਸ  
* ਸਤੰਬਰ 2011, ਲਸਕਰ- ਡੀਬੇਕੀ ਕਲੀਨੀਕਲ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਅਵਾਰਡ
* ਨਵੰਬਰ 2011, ਆਉਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਕੋਨਰੀਬਿਉਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ, ਚਾਇਨਾ ਅਕਾਦਮੀ ਆਫ ਚਾਇਨਾ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ
* ਜੂਨ 2015, ਵਾਰੇਨ ਅਲਪੇਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਪਰਾਇਜ਼ 
* ਅਕਤੂਬਰ 2015, ਨੋਬਲ ਪਰਾਇਜ਼ ਇਨ ਫਿਜੀੳਲੋਜ਼ੀ ਔਰ ਮੈਡੀਸਨ 2015
* 2019, ਆਰਡਰ ਆਫ ਦੀ ਰੀਪਬਲਿਕ, ਚਾਇਨਾ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ
ਓਕਤੂਬਰਫੇਸਟ

**ਓਕਤੂਬਰਫੇਸਟ** ਜਰਮਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 'ਥੇਰੇਸਿਆਨਵੀਸ' ਮੂਨੀਚ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਆਖਿਰੀ ਹਫਤੇ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫਤੇ ਤੱਕ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਮਾਜਿਕ ਉਤਸਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਥੇ ਭਾਂਤੀ ਭਾਂਤੀ ਦਾ ਖਾਣਾ ਤੇ ਦਾਰੂ ਲੇਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੀਅਰ,ਬਰਾਟਵਰਸਟ, ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਜਰਮਨ ਮੀਟ ਚਾਹੀਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੂਨੀਚ ਵਿੱਚ ਓਕਤੂਬਰਫੇਸਟ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਵੇ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਪਹਿਲੀ ਓਕਤੂਬਰਫੇਸਟ 12ਅਕਤੂਬਰ 1810 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ ਜੋ ਕੀ ਕਰਾਊਨ ਸ਼ੇਹਜ਼ਾਦੇ ਲੁਡਵਿਗ ਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਥਿਰੇਸੇ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਦਾਵਤ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਦਾਵਤ ਪੰਜ ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ, ਖਾਣਾ, ਦਾਰੂ ਸਬ ਕੁਝ ਸੀ। ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਦੋੜ। ਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦਾਵਤ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਰੇਸ ਫਿਰ ਤੋਂ ਰੱਖੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅਸੰਦ ਆਈ।

## ਵਰਤਮਾਨ
ਅੱਜ ਓਕਤੂਬਰਫੇਸਟ ਦੁਨਿਆ ਦੇ ਸਬਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚੋਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਕੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਲੋਕ ਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਦੁਨਿਆ ਭਰ ਤੋਂ ਮੂਨੀਚ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਓਕਤੂਬਰਫੇਸਟ ਦੇ 16 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰ ਲੇਨ ਲਈ ਆਂਦੇ ਹੈ। ਇਹ ਉਤਸਵ 12 ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀ ਸਲਾਮੀ ਤੇ ਬੀਅਰਕੈਗ ਦੇ ਲਈ ਟੈਪਿੰਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਤਕਰੀਬਨ 12000000 ਲੋਕ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਗੁੱਟ ਗਾਏ ਸਨ। ਦਰਸ਼ਕ ਬਵਾਰੀ ਹੈੱਟ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਤਲੂਨ ਤੇ ਵੇਟਰੇਸਾਂ ਕਿਸਾਨੀ ਪੁਸ਼ਾਕਾਨ ਪਕੇ ਥੋਨੂ ਪਰੋਸਦੀ ਹਨ।

## ਤੰਬੂ
ਓਕਤੂਬਰਫੇਸਟ ਦੇ ਮੁੱਖ 14 ਤੰਬੂ ਹਨ:

## ਤਰੀਕਾਂ
## ਗੈਲੇਰੀ

Image:Wiesn2006 Luftaufnahme.jpg|Oktoberfest 2006 aerial view
Image:oktobrofesto_enirejo.jpg|entry gate
Image:Oktoberfest 2005 - Ausgang.jpg|exit
Image:Oktoberfest1.jpg|Oktoberfest 2003
Image:Oktoberfest20041.jpg|Oktoberfest 2004
Image:Muenchen-Oktoberfest-bjs2005-02.jpg|Oktoberfest 2005 at night
Image:Oktoberfest at night.jpg|Oktoberfest at night

Image:Oktoberfest-Bavaria.jpg|Bavaria statue during daytime
Image:Munich Bavaria.jpg|Bavaria statue at night
Image:Oktoberfest-Pferdegespann.jpg|Brewery-carriage
Image:Oktoberfest-Kutscher.jpg|Brewery-carriage coachman with horse
Image:Oktoberfest-Anschlag.jpg|Monument for the 1980 bomb attack
Image:Oktoberfest_2012_aus_dem_kleinen_Riesenrad.jpg|View to Ferris wheel from the smaller one 2012
'' dress]]

 at night]]
 carousel in the heat of day]]
Image:Muenchen-Oktoberfest-bjs2005-01.jpg|General overview
Image:Muenchen-Oktoberfest-bjs2005-02.jpg|Olympia Looping and Chairoplane
Image:Muenchen-Oktoberfest-bjs2005-03.jpg|Chairoplane
Image:Muenchen-Oktoberfest-bjs2005-04.jpg|Tower-chairoplane
Image:Riesenradoktoberfest.jpg|Ferris wheel 
Image:Oktoberfest-skater.jpg|"Skater" ride 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੋਜਨ ਵਾਲੇ ਉਤਸਵ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀਦੇ ਤਿਊਹਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਨੀਚ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ
ਚੁਮ (ਤੰਬੂ )

**ਚੁਮ**(Chum), ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਰੇਂਡੀਅਰ (Reindeer) ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਰਜ਼ੀ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੇਂਡੀਅਰ ਹਿਰਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਰਜ਼ੀ ਘਰ ਇਹ ਕਬੀਲੇ ਲਕੜ ਦੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਛਟੀਆਂ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਹਿਰਨ ਦੀ ਖੱਲ ਲਪੇਟ ਕੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਉੱਤੋਂ ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 30 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ੂ ਵਿਗਿਆਨ
ਟਿਕਲਸ ਨੀਲੀ ਟਿਕ ਟਿਕੀ

**ਟਿਕਲਸ ਨੀਲੀ ਟਿਕ ਟਿਕੀ**(en:Tickell's blue flycatcher), ਉਡਨਬੋਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਹੈ ਜੋ ਜਿਆਦਾਤਰ ਦਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਜਾਤੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਤੀਕ ਫੈਲੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਤਕਾਕੀ ਕਜੀਤਾ

**ਤਕਾਕੀ ਕਜੀਤਾ** (梶田隆章, *Kajita Takaaki*, ਜਨਮ 9 ਮਾਰਚ 1959) ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਊਟਰੀਨੋਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਅਰਥਰ ਮੈਕਡੋਨਾਲਡ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।  

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਕਜੀਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹਿਗਾਸ਼ੀਮਾਤਸੂਯਾਮਾ, ਸੈਤਾਮਾ ਵਿੱਚ 1959 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਕਜੀਤਾ ਨੇ ਸੈਤਾਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ (1981 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ) ਅਤੇ ਟੋਕੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 1986 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1988 ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵਿਕਿਰਣ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਸੰਸਥਾਨ, ਟੋਕੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਹ 1992 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣਿਆ  ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ। ਉਹ 1999 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕਿਰਨ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਸੰਸਥਾਨ (ICRR) ਵਿਖੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਨਿਊਟਰੀਨੋਆਂ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਿਆ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਭੌਤਿਕੀ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ ਲਈ ਕਾਵਲੀ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਹੈ ਅਤੇ ICRR ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸੂਸਨ (ਪੇਂਟਿੰਗ)

***ਸੂਸਨ (Irises) ***ਡੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਵਿਨਸੰਟ ਵੈਨ ਗਾਗ ਦੇ ਸੂਸਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੱਤਰ 1890 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਵਿਨਸੰਟ ਵੈਨ ਗਾਗ ਸੇਂਟ-ਰੇਮੀ-ਡੀ-ਪ੍ਰੋਵੈਂਸ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੌਲ-ਡੀ-ਮੌਸੋਲ 'ਐਸਿਲਮ' ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿੰਸੈਂਟ ਵੈਨ ਗੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੇ ਚਿੱਤਰ
ਜੂਲੀਆ ਮਾਰਗਰੇਟ ਕੈਮਰਨ

**ਜੂਲੀਆ ਮਾਰਗਰੇਟ ਕੈਮਰਨ** (ਨਿੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਪਰੈਟਲ; 11 ਜੂਨ 1815 ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਚ  – 26 ਜਨਵਰੀ 1879) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੈਮਰਨ ਦਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸੀ  ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮਾਤਰ (1864-1875)  ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ। ਉਸ ਨੇ 48 ਸਾਲ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਤੇ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1815
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1879
ਸਾਜ਼ਿਸ਼ (ਅਪਰਾਧਿਕ)

ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧਿਕ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਅਕਤੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜੁਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਜਿਸ਼ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਲਈ ਸਾਜਿਸ਼ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਕੋਈ ਕੰਮ ਜਾਂ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਸਾਜਿਸ਼ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧਿਕ ਸਾਜਿਸ਼ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 120 ਅਨੁਸਾਰ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਸ਼ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਸਫ਼ੇ
ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ

**ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ** (ਹਿੰਦੀ: प्रभाष जोशी) (15 ਜੁਲਾਈ 1937 – 5 ਨਵੰਬਰ 2009) ਹਿੰਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਸਤੰਭਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦਾ ਮਾਹਰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਲਹਿਰ, ਭੂਦਾਨ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਡਾਕੂਆਂ  ਦੇ ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।

## ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ ਭੋਪਾਲ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਸ਼ਟਾ ਵਿੱਚ ਪੰਡਾਰੀ ਨਾਥ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਲੀਲਾ ਬਾਈ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਬਿਹਾਗੜਾ

**ਰਾਗ ਬਿਹਾਗੜਾ** ਰਾਗ ਕੇਦਰਾ, ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਅਤੇ ਰਾਗ ਸਿਆਮ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ 17 ਸ਼ਬਦ, ਛੰਤ ਅਤੇ ਵਾਰਾਂ ਅੰਗ ਨੰ: 537 - 556 (20 ਪੰਨੇ) ਤੱਕ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਰਾਤ 9 ਵਜੇਂ ਤੋਂ ਸਵੇਰੇ 12 ਵਜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਅਧਾਰ
ਗਰੁੱਪ 13 ਤੱਤ

**ਗਰੁੱਪ 13** ਜਾਂ ਬੋਰੋਨ ਗਰੁੱਪ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਤੱਤ ਹਨ। ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ 13ਵਾਂ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਬੋਰੋਨ ਹੀ ਧਾਤਨੁਮਾ ਹੈ, ਇਸ ਗਰੁੱਪ 'ਚ ਬੋਰੋਨ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਸਖਤ ਹੋਣਾ ਹੈ।ਬਾਕੀ ਗਰੀਬ ਧਾਤਾਂ ਹਨ। ਐਲਮੀਨੀਅਮ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੇਪੜੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਤਿਸਰਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। (8.3%). ਗੈਲੀਅਮ 13 ppm, ਇੰਡੀਅਮ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੇਪੜੀ ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਿਆ 'ਚ 61ਵਾਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਹੈ। ਥੈਲੀਅਮ ਘੱਟ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਹੈ। 
## ਗੁਣ
ਹੋਰ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਤੱਤ ਦੇ ਗੁਣ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰਤੀਬ 'ਚ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਤਰਤੀਬ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਰਾਗ ਗੂਜਰੀ

**ਰਾਗ ਗੂਜਰੀ** ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਸ਼ਬਜ ਜਾਂ ਭਜਨ ਗਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਗੁ ਗੂਜਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਚਾਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 194 ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੰਨਾ 489 ਤੋਂ ਪੰਨਾ 526 ਤੱਕ, ਰਾਗੁ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀਆਂ 9 ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।
#ਮਹਾਰਾਸਟਰਾ ਗੂਜਰੀ
#ਦੱਖਣੀ ਗੂਜਰੀ
#ਦ੍ਰਾਵਰੀ ਗੂਜਰੀ
#ਉੱਤਰੀ ਗੂਜਰੀ
#ਸੌਰਾਸ਼ਟਰਾ ਗੂਜਰੀ
#ਮੰਗਲ ਗੂਜਰੀ
#ਰਾਮਕਲੀ ਗੂਜਰੀ
#ਬਹੁਲਾ ਗੂਜਰੀ
#ਸਿਆਮ ਗੂਜਰੀ'

ਮਨੁ ਕੁੰਚਰੁ ਪੀਲਕੁ ਗੁਰੂ ਗਿਆਨੁ ਕੁੰਡਾ ਜਹ ਖਿੰਚੇ ਤਹ ਜਾਇ॥
ਨਾਨਕ ਹਸਤੀ ਕੁੰਡੇ ਬਾਹਰਾ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਉਝੜਿ ਪਾਇ ॥ 2 ॥ ਪਉੜੀ ॥

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਅਧਾਰ
ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ

**ਡਾ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ** ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਨ। 11 ਜੁਲਾਈ 1967 ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਖੰਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। 1988 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਆਨਰਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਥਮ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। 1988 ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਦੋਰਾਹਾ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਾਲ 2014 ਤੋਂ 2016 ਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਤ੍ਰੇਮਾਸਿਕ ਰੈਫ਼ਰੀਡ ਜਰਨਲ 'ਆਲੋਚਨਾ' ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰਿਜ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਧਿਐਨ ਖੇਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ "ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਾਵਲ: ਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ" ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਮਰਹੂਮ ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਵੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ
* ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ: ਸਮਕਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ), ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2004
* ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ: ਵਿਭਿੰਨ ਪੱਖ ਤੇ ਪਾਸਾਰ (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ) ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2005
* ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 2009
* ਪੰਜਾਬੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ: ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 2011
* ਪੰਜਾਬੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ: ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 2012
* ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ: ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2012
* ਮੁੱਢਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗਿਆਨ (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ,2014
* ਅਧਿਐਨ ਪਾਸਾਰ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2015
* ਗਲਪ-ਸਿਧਾਂਤ (ਸਹਿ ਸੰਪਾਦਕ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 2017
*ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ (ਸੰਪਾਦਕ), ਗਰੇਸ਼ੀਅਸ ਬੁਕਸ, ਪਟਿਆਲਾ, 2018

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਟਵਿੱਟਰ ਉੱਤੇ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ