open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲਤਾ

**ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲਤਾ** ਕੋਈ ਵਾਦ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ,ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਕਰਮਸ਼ੀਲਤਾ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਆਦਿ-ਜੁਗਾਦੀ ਪਰਵਾਸ ਨੂੰ,ਆਪਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਰਯਾਦਾ ਦੁਆਰਾ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਨਵੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ,ਨਵੇਂ ਦਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਕਰਮਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿਧਾਤਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲਤਾ ਇੱਕ ਅਜੇਹੀ ਭੂਮੀ ਹੈ ਜੋ ਸੰਵੇਦਨਾ ਰਾਹੀਂ ਸਮਕਾਲੀ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਚੰਡ ਬੁੱਧੀ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੂਤਕਾਲ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖਵਾਚੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤਿਕਾਲਮੁਖੀ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲਤਾ ਹਰ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਦੀਂ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਲਖਸ਼ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਉਚੇਰੇ ਅਤੇ ਵਡੇਰੇ ਲਖਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਸਰੂਪ ਹੈ,ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰਬ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਸ੍ਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। 
ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲਤਾ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਰਮਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾ ਕੇ,ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਜਿਤਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਦੀ ਹੈ,ਉਥੇ ਲਚਕ ਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ,ਆਪਣੇ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਮਰਿਯਾਦਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸਥਿਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲਤਾ ਸਦਾ ਹੀ ਜਿੰਦਗੀ ਹੀ ਜਿੰਦਗੀ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਅਗਰਗਾਮੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
## ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਗੁਣ
1.)ਇਹ ਆਪਣੀ ਪੂਰਵ-ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲੋਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇ ਸੱਚੇ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

2.)ਸਮਕਾਲੀ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇ ਕਦਰਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ,ਇਸ ਵਿਚ,ਨਵੀਨ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

3.)ਪ੍ਰਚੰਡ ਬੁੱਧੀ ਦੁਆਰਾ ਸਮਕਾਲੀ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਭੂਤ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਵਾਚੀ ਕਰਮਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਉਘਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

4.)ਆਰੰਭਕ ਪੜਾਵਾਂ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੀ।

5.)ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ,ਨਵੀਨ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਨਵੀਨ ਪ੍ਰਗਟਾ-ਮਾਧਿਅਮ ਤੇ ਕਲਾ ਵਿਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਅਕਤ ਕਰਕੇ,ਇਕ ਨਵਾਂ ਪ੍ਰੰਪਰਾ-ਗੱਠਜੋੜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਅਰਕੀ, ਭਾਰਤ

**ਅਰਕੀ** ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਲਨ
ਰਾਣਾ (ਉਪਾਧੀ)

**ਰਾਣਾ** ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਉਪਾਧੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰਪੇਖ ਰਾਜਤੰਤਰ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜੇ
ਪਨਵਰ

ਇਹ ਪਰਮਾਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦਾ ਹੀ ਪਰਾਏ ਵਾਚੀ ਨਾਮ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਅਰਕੀ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ

**ਅਰਕੀ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ**,ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਰਕੀ ਕਸਬੇ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਰਕੀ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਾਣਾ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਸਿੰਘ,ਜੋ ਰਾਣਾ ਸਾਭਾ ਚੰਦ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਨੇ 1695-1700 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ 1806 ਵਿੱਚ ਗੋਰਖਿਆਂ ਨੇ ਕਬਜੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਰਾਣਾ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਜੋ ਬਾਘਲ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਸਨ, ਨੂੰ ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣੀ ਪਈ ਸੀ। 1806-1815 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਗੋਰਖਾ ਜਰਨੈਲ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਥਾਪਾ ਨੇ ਅਰਕੀ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਂਗੜਾ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਪੈਰ ਪਸਾਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ। ਅਰਕੀ ਪਹਾੜੀ ਰਿਆਸਤ ਬਾਘਲ,ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਇਹ ਰਿਆਸਤ ਰਾਜਾ ਅਜੇ ਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਪਨਵਰ ਰਾਜਪੂਤ ਨੇ 1643 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਰਕੀ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਸਾਭਾ ਵੱਲੋਂ 1650 ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ 

File:Harvinder ic upto Kasauli visit Dt 12 April 2015 167.JPG|ਅਰਕੀ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ
File:Harvinder ic upto Kasauli visit Dt 12 April 2015 182.JPG|ਕੰਧ ਚਿਤਰਕਾਰੀ 
File:Part of Palace of Arki princely state, now residence of its heirs, Himachal Prades, India.jpg|ਮਹਿਲ 
File:A side view of part of Palace of Arki princely state, now residence of its heirs, Himachal Prades, India.jpg|ਮਹਿਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ 
File:Design of top of palace of Arki Princely State, Himachal Prades, India.jpg|ਮਹਿਲ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Diwan E Aam, general assembly hall, palace of Arki Princely State, Himachal Prades, India.jpg|ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਆਮ 
File:Design and wall painting of palace of Arki princely state, Himachal Prades, India.jpg|ਕੰਧ ਚਿਤਰਕਾਰੀ 

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
*Hotel Palace Retreat Arki (Blogspot)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੋਟਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਪੂਤ ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਰਸਾਤੀ ਇਮਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਲ੍ਹਾ
ਅਤਿਯਥਾਰਥਵਾਦ (ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਾਵਾਂ)

**ਅਤਿਯਥਾਰਥਵਾਦ** ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਢੰਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਭੁਲੇਖਾ ਲਗੇ ਕਿ ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਫੋਟੋਆਂ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਫੋਟੋਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਹਿਰ ਮੁੱਢਲੇ 2000ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।

## ਸ਼ਬਦ ਨਿਰੁਕਤੀ
ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਬਦ Hyperréalisme ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ Hyperrealism ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ *ਅਤਿਯਥਾਰਥਵਾਦ* ਜਾਂ *ਪਰਾਯਥਾਰਥਵਾਦ* ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਬਦ Hyperréalisme ਬੈਲਜੀਅਨ ਕਲਾ ਵਪਾਰੀ ਈਸੀ ਬਰਾਛੋ ਨੇ ਘੜਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਬਰਸਲਜ਼ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾਈ। ਉਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੋਟੋਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਰੈਲਫ਼ ਗੋਈਂਗਜ਼, ਚੱਕ ਕਲੋਸ, ਡੌਨ ਐਡੀ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੁਝ ਯੂਰਪੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੋਟੋਯਥਾਰਥਵਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ
ਮਿਸਰੀ ਚਿੱਤਰ ਅੱਖਰ

**ਮਿਸਰੀ ਚਿੱਤਰ ਅੱਖਰ** ਜਾਂ **ਮਿਸਰੀ ਚਿੱਤਰਲੇਖ** ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ 4000 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹਿਯਰੋਗਲੀਫ਼ (Hieroglyph) ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਯੂਨੀਲੇਟਰਲ ਚਿੱਤਰ ਅੱਖਰ
24 ਮਿਸਰੀ ਚਿੱਤਰ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਟੇਬਲ:

## ਮਿਸਰੀ ਅੰਕ
ਮਿਸਰੀ ਅੰਕ ਜਾਂ ਸੰਖਿਆਸੂਚਕ ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ 3000 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ. ਇਹ ਗਣਿਤ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਪੱਧਤੀ ਸੀ ਜੋ ਕੀ ਦਸ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਤੇ ਸੀ ਤੇ ਹਾਇਰੋਗਲਿਫ਼ਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਦਸ਼ਮਲਵ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ. ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਲਈ ਮੂਲ ਅੰਸ਼ ਦਸ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ.

## ਯੂਨੀਕੋਡ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਰੀ ਚਿੱਤਰ ਅੱਖਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਰੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਂਸੀ ਯੁਗ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਸ਼ੈਲੀ
ਮਸਾਬਾ ਗੁਪਤਾ

**ਮਸਾਬਾ ਗੁਪਤਾ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਲਈ ਕਪੜੇ ਡਿਜਾਈਨ ਕੀਤੇ.

## ਜੀਵਨ
ਮਸਾਬਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਖਿਡਾਰੀ ਵਿਵਿਅਨ ਰਿਚਰਡਸ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੀਨਾ ਗੁਪਤਾ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਮੁੰਬਈ ਤੇ ਵੇਸਟ ਇੰਡੀਸ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ. ਉਸਨੇ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨਾਥੀਬਾਈ ਠਾਕਰਸੇ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵਵਿਧਿਆਲਿਆ ਤੋਂ ਕੀਤੀ. ਉਹ ਸ਼ਾਮਕ ਦਾਵਰ ਤੋਂ ਡਾਂਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਅਨੁਮਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ. ਫੇਰ ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਲਇਆ ਪਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਿਨਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੇ ਵਾਪਸ ਭਾਰਤ ਮੁੜ ਆਈ. 
## ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸਨੇ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ. ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਹਲੀ ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਕਤਰਾਂ ਰਖਿਆ.

ਉਸ ਦੀ ਸਗਾਈ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮਧੂ ਮਨਟੇਨਾ ਨਾਲ ਹੋਈ.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988
1699

**1699** 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1690 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
*13 ਅਪਰੈਲ&ndash; ਦਸਵਾਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
*20 ਦਸੰਬਰ&ndash; ਰੂਸ ਦੇ ਜ਼ਾਰ ਪੀਟਰ ਨੇ ਨਵਾਂ ਸਾਲ 1 ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 1 ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਮਿਸਰੀ ਅੰਕ

**ਮਿਸਰੀ ਅੰਕ** ਜਾਂ ਸੰਖਿਆਸੂਚਕ ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ 3000 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਗਣਿਤ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਪੱਧਤੀ ਸੀ ਜੋ ਕੀ ਦਸ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਤੇ ਸੀ ਤੇ ਹਾਇਰੋਗਲਿਫ਼ਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਦਸ਼ਮਲਵ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਲਈ ਮੂਲ ਅੰਸ਼ ਦਸ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਅੰਕ ਤੇ ਸੰਖਿਆਸੂਚਕ 
ਮਿਸਰੀ ਚਿੱਤਰ ਅੱਖਰ ਜਾਂ ਹਾਇਰੋਗਲਿਫ਼ਸ ਦੋਨੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲਿਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੈ, ਖੜ੍ਹਵੇਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵੀ।

## ਅਪੂਰਨ ਅੰਕ
ਹਾਇਰੋਗਲਿਫ਼ਸ ਜੋ ਕੀ ਅਪੂਰਨ ਅੰਕ (fraction) ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਉਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਮੁੰਹ ਦੀ ਤਰਾਂ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਹਿੱਸਾ".

 ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ:

, ਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ:

:

## ਜੋੜ ਤੇ ਘਟਾਅ
ਜੋੜ ਤੇ ਘਟਾਅ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਾਇਰੋਗਲਿਫ਼ਸ:
D54-and-D55
ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ.

## ਲਿਖਤ ਅੰਕ
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੰਕ ਤੇ ਸੰਖਿਆਸੂਚਕ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਤਰਾਂ ਵੀ ਲਿਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸੀ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ 30 ਤੇ ਤੀਹ ਦੋਨੋਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੰਕ ਲਿਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ:

ਸ਼ਬਦ ਤੀਹ ਏਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ:

ਤੇ (*30*) ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ:

## ਅੰਕਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਿਸਰੀ ਸ਼ਬਦ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਰੀ ਹਾਇਰੋਗਲਿਫ਼ਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਰੀ ਅੰਕ
ਨਾਓਮੀ ਵਾਟਸ

**ਨਾਏਉਮੀ ਐਲਨ ਵਾਟਸ** (ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ 1968) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਿਹਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫਾਰ ਲਵ ਅਲੋਨ (1986), ਫੇਰ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ "ਹੇ ਡੈਡ" (1990), *ਬ੍ਰਾਈਡਸ ਆਫ ਕ੍ਰਾਈਸਟ* (1991) ਅਤੇ *ਹੋਮ ਐਂਡ ਅਵੈ* (1991) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨਿਕੋਲ ਕਿਡਮੈਨ ਅਤੇ ਥੈਂਡੀ ਨਿਉਟਣ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ *ਫਲਰਟਿੰਗ* (1991) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ. ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਟਸ ਨੇ *ਟੈੰਕ ਗਰਲ* (1995), *ਚਿਲਡਰਨ ਆਫ ਦ ਕੋਰਨ IV: ਦ ਗੈਦਰਿੰਗ* (1996) ਅਤੇ *ਡੇਂਜਰਸ ਬਿਊਟੀ* (1998) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਸ *ਸਲੀਪਵਾਲਕਰਸ* (1997–1998) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ.

## ਮੁਡਲਾ ਜੀਵਨ 
ਵਾਟਸ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ 1968 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਉਹ ਕੋਸਟਿਊਮ ਤੇ ਸੇਟ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ, ਮਾਈਫਾਨੀ ਐਡਵਰਡ > ਤੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਰੋਡ ਮਨੇਜਰ ਤੇ ਸਾਉੰਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਪੀਟਰ ਵਾਟਸ (1946–1976) ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ। . ਜਦ ਉਹ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਕੁੱਕੜਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ

ਵਿੱਚ ﻿ਕੁੱਕੜਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ'', 1784–1786, ਫੋਟੋ: ਜੋਹਾਨ ਜ਼ੋਫ਼ਾਨੀ]]

**﻿ਕੁੱਕੜਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ** ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਲੜਾਕੇ ਕੁੱਕੜ ਆਮ ਕੁੱਕੜਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

﻿ਕੁੱਕੜਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਕਬੂਲ ਹੈ। ਐਪਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਕਰ ਕੇ ਖੇਡ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਅੱਡ ਅੱਡ ਹਨ। ਲੜਾਈ ਦਾ ਇਹ ਫ਼ਨ ਸਿਰਫ਼ ਨਰ ਕੁੱਕੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ੂਨੀ ਲੜਾਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕੁੱਕੜ ਦੇ ਲਹੂ ਲੁਹਾਣ ਹੋਣ ਜਾਂ ਫਿਰ ਹਲਾਕ ਹੋਣ ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੂਨੀ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ੂਨੀ ਖੇਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ
ਐਂਤੂਸ਼ਾਬਲ

**ਐਂਤੂਸ਼ਾਬਲ** ( ) ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਕੇ 2011 ਦੇ ਵਿੱਚ ਓਲੀਵੀਰ ਨਾਕਚੇ ਅਤੇ ਏਰੀਕ ਤੋਲੇਦਾਨੋ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ ਫਰਾਓਣਸੋਈ ਕਲੂਜੇਤ ਅਤੇ ਓਮਾਰ ਸੀ ਹਨ। 2 ਨਵੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਨੋ ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਫਿਲਮ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਈ, ਪਹਿਲੀ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਹਿੱਟ 'ਵੈਲਕਮ ਟੂ ਦ ਸਟਿੱਕਸ' ਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।। ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਫਨੇੱਕ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਪੋਲ ਵਿੱਚ 52% ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਘਟਨਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿੱਲੇ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਿਲਮ ਅੱਠਵੇਂ ਸੇਸਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਈ ਅਤੇ ਓਮਾਰ ਸੀ ਨੂੰ ਸੇਸਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਰਿਮ ਝਿਮ ਪਰਬਤ

**ਰਿਮ ਝਿਮ ਪਰਬਤ ** ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸੰਤਾਪ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਛਪੀ। 
## ਪਾਤਰ
* ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ
* ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ
* ਬਿੱਲੂ
* ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ)
## ਸਾਰ
ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰੀ ਪੀੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਬਾਪ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੁਲਮ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਟੱਕਰ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਜਥੇ ਨਾਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸੀ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਿੰਡ-ਸਾਥੀ ਤੇ ਲਹਿਰ-ਸਾਥੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਹਦਾ ਬਾਪੂ।

ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਨੱਥੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਖਿਚੀ ਲਕੀਰ ਦੇ ਪਾਰ ਜਾ ਖਲੋਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦੌਰਾਨ ਵਡੇ ਪਧਰ ਤੇ ਹੋਈ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਪਾਸੜਤਾ ਭਾਰੂ ਕੇਆਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਸਾਰੇ ਸੁਆਲਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਲੈਸ਼-ਬੈਕ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ, ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਸ ਪੱਖ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ**, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਂਟਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਲਖਨਊ, ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 1958 ਵਿੱਚ CIE ( ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਗਲਿਸ਼) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, 1972 ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸੈਂਟਰਲ (ਕੇਂਦਰੀ) ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਾਉਣ, ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹੋਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਅਰਬੀ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ, ਜਰਮਨ, ਜਪਾਨੀ, ਰੂਸੀ, ਸਪੈਨਿਸ਼, ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਇਤਾਲਵੀ, ਚੀਨੀ, ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਕੈਂਪਸ
ਈ.ਐਫ.ਐਲ.ਯੂ. ਦੇ ਚਾਰ ਕੈਂਪਸ ਹਨ।

### ਹੈਦਰਾਬਾਦ
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਕੈਂਪਸ ਈ.ਐਫ.ਐਲ.ਯੂ. ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ।

### ਮਲਾਪੂਰੱਮ
ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਕੈਂਪਸ 2013 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਇਹ ਕੈਂਪਸ ਸਥਾਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

### ਲਖਨਊ
ਇਹ ਕੈਂਪਸ 1979 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਹ ਕੈਂਪਸ B.S.N.L. ਦੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਕੈਂਪਸ ਲੋਕ ਬੰਧੂ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਮ੍ਹਣੇ, ਕਾਨਪੁਰ ਰੋਡ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ  ਲਖਨਊ ਕੈਂਪਸ ਦਾ ਮੋਜੂਦਾ ਪਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 2024 ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। 

ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਸ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ), ਐਮ.ਏ. (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਬੀ. ਏ. ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੈਂਪਸ 2024 ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪਤੇ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਫਰੈਂਚ, ਰਸ਼ੀਅਨ, ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੋਰਸ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸ਼੍ਰੀ ਰਜਨੀਸ਼ ਅਰੋੜਾ ਜੀ ਲਖਨਊ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਡਾਇਰਕਟਰ ਹਨ।  ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਜਨੀਸ਼ ਅਰੋੜਾ ਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ।

ਇਸ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਹੋਸਟਲ ਵੀ ਹੈ।
 
### ਸ਼ਿਲਾਂਗ
ਈ.ਐਫ.ਐਲ.ਯੂ. ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਕੈਂਪਸ 1973 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਮਾਨੋਲੀਸ ਗਲੇਜ਼ੋਸ

thumb|**ਮਾਨੋਲੀਸ ਗਲੇਜ਼ੋਸ**
**ਮਾਨੋਲੀਸ ਗਲੇਜ਼ੋਸ** (; ਜਨਮ 9 ਸਤੰਬਰ 1922 -30 ਮਾਰਚ 2020) ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੇ ਯੋਨਾਨੀ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ
ਗਲੇਜ਼ੋਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਪੀਰਾਂਥੋਸ, ਨਾਕਸੋਸ ਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1935 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਏਥੰਜ਼ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗਿਆ।

ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਇਸਨੇ ਇਟਲੀ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜਨ ਲਈ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

30 ਮਈ 1941 ਨੂੰ ਇਸਨੇ ਅਤੇ ਆਪੋਸਤੋਲੋਸ ਸਾਂਤਾਸ ਨੇ ਐਕਰੋਪੋਲਿਸ ਦੀ ਟੀਸੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਕੇ ਸਵਾਸਤਿਕ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਜੋ 27 ਅਪਰੈਲ 1941 ਨੂੰ ਏਥੰਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਦਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
ਮਾਨੋਲੀਸ ਗਲੇਜ਼ੋਸ 1942 ਤੋਂ ਯੂਨਾਨੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਲਈ ਲੇਖ ਲਿਖਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ 1950ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ *ਰੀਜ਼ੋਸਪਾਸਤੀਸ* ਅਤੇ *ਆਈ ਆਵਗੀ* ਅਖਬਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਿਹਾ। 1958 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1959 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਮਗਾ ਜੋਲੀਓ-ਕੀਊਰੀ ਅਤੇ 1963 ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਨੇ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੀਆਂ 6 ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ:
* *"ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ"* («Η ιστορία του βιβλίου», 1974)
* *"ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਤੱਕ"* («Από τη Δικτατορία στη ∆ηµοκρατία», 1974)
* *"ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੇਗਾਨਗੀ ਦਾਨ ਸੰਪਕਲਪ"* («Το φαινόµενο της αλλοτρίωσης στη γλώσσα», 1977)
* *"ਪਥਰੀਲੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ"*, («Η συνείδηση της πετραίας γης», 1997)
* *"ਹਾਈਡੋਰ, ਔਰਾ, ਨੇਰੋ"*, («Ύδωρ, Αύρα, Νερό», 2001)
* *"ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਰੋਧ 1940-1945"*, («Εθνική Αντίσταση 1940-1945», 2006)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਲੇਖਕ
ਵਸੂੰਦਰਾ ਦਾਸ

**ਵਸੂੰਦਰਾ ਦਾਸ** (ਜਨਮ 1977) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਡਲਾ ਜੀਵਨ
ਵਸੂੰਦਰਾ ਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਕਲੂਨੀ ਕਾਨਵੈਂਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਾਉਂਟ ਕਾਰਮੇਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ ਪੜਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਚਨ ਲਈ ਘਰ ਚੋਂ ਭੱਜ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਆਲ - ਗਰਲ ਬੈਂਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗਟਾਰ ਉੱਤੇ ਕੁੱਝ ਬੇਸੁਰੇ ਫਲੇਮੇਂਕੋ ਵਜਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ।

ਉਹ ਕੰਨੜ, ਤਮਿਲ, ਹਿੰਦੀ, ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ, ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤੇਲੁਗੁ ਬੋਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ ਮੁਂਬਈ ਮੁੰਤਕਿਲ ਹੋ ਗਾਈਆਂ ਅਤੇ ਰਾਬਰਟੋ ਨਰਾਇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਰਿਆ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਬੈਂਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ. ਇਸ ਬੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਮੈਂਬਰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਠਭੂਮੀ ਵਲੋਂ ਹਨ।

ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੇ ਕਮਲ ਹਸਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੇ ਰਾਮ (1999) ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਤਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਤਮਿਲ - ਭਾਸ਼ੀ ਫਿਲਮ *ਮੁਧਾਲਵਨ* ਲਈ ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੁ ਮਣਿਰਤਨਮ ਦੁਆਰਾ ਅਲਾਈਪਾਯੁਥੇਏ ਵਿੱਚ ਆਰ ਮਾਧਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਇਕਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
 
## ਹਵਾਲੇ
ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ

**ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ** ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਹਿੰਡੂਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਰਿਆਸਤ ਚੰਦੇਲ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋ 1100 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ-ਸਿਸਵਾਂ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

### ਕਿਲ੍ਹਾ /ਮਹਿਲ 
ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਿਲਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। 
ਮਹਿਲ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼

Palace of Nalagarh Princely State,Himachal Pradesh,India 01.jpg| 
Palace of Nalagarh Princely State,Himachal Pradesh,India 02.jpg|
Palace of Nalagarh Princely State,Himachal Pradesh,India 03.jpg|
Architecture of Nalagarh Palace.India.jpg|
Wooden art work of Nalagarh Palace. Himachal Pradesh,India.jpg|

### ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
https://books.google.co.in/books?id=ayYbAvECXQwC&pg=PA254&lpg=PA254&dq=The+Princely+House+Of+Nalagarh&source=bl&ots=08cGcBDEzo&sig=EgI0_5A6vzcQaiAUXxSL3ftVw5o&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjan5yYqPXOAhXCOY8KHZnXBGgQ6AEIHDAA#v=onepage&q=The%20Princely%20House%20Of%20Nalagarh&f=false

## ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ 
 1961 ਦੀ ਜਨ ਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ 60.2% ਆਬਾਦੀ hindi ਅਤੇ 14.8% ਪੰਜਾਬੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Genealogy of the ruling chiefs of Nalagarh 
* About Nalagarh Fort
* Raja VIJAYENDRA SINGH 
* NALAGARH 
* Baddi, Barotiwala, Nalagarh Industrial Directory
ਮੋਹੀਤੋ

**ਮੋਹੀਤੋ**
ਇੱਕ ਕਾਕਟੇਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮੂਲ ਸਮਗਰੀ ਵਿੱਚ 5 ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ: ਸਫੇਦ ਰਮ,ਚੀਨੀ, ਨਿੰਬੂ ਦਾ ਰਸ, ਸੋਡਾ ਅਤੇ ਪੁਦੀਨਾ। ਇਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਸਮੇ ਪੁਦੀਨੇ ਦੇ ਪੱਤੇਆਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਮਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰਾਂ ਰਗੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੇ ਪੁਦੀਨੇ ਦਾ ਕੁਝ ਰਸ ਦਾ ਨਿਕਲ ਸਕੇ। ਫੇਰ ਇਸ ਮਿਸ਼੍ਰਣ ਵਿੱਚ ਰਮ ਮਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਲਈ ਇਹਨਾ ਸਬ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪੁਦੀਨੇ ਦੇ ਕੁਚਲੇ ਪੱਤੇ ਉੱਪਰ ਤੈਰ ਆਣ। ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਕੁਝ ਬਰਫ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਅਤੇ ਸੋਡਾ ਰਲਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## References 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Cocktails with rum
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Cold beverages
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Cuban alcoholic beverages
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing video clips
ਗੋਦੜੀ ਸਾਹਿਬ

**ਟਿੱਲਾ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ **ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਿਲਾ ਮੁਬਾਰਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਹਰ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਤੇ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਰਿਵਾਇਤ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਤੁਰੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ 19 ਤੋਂ 23 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਵੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਖਰਚੇ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਸੂਬਾਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 
## ਦੰਤ ਕਥਾ
ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਮੋਕਲਹਰ (ਹੁਣ ਫਰੀਦਕੋਟ) ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਆਮਦ ਨਾਲ ਇੱਕ ਚਰਚਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਫਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਅਹਿਲਕਾਰ,ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਉੱਸਰ ਰਹੇ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਬਰੀ ਵਗਾਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਅਹਿਲਕਾਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਨੂੰ ਵੀ ਧੂਹ ਲਿਆਏ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਤੱਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ,ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਅੱਜ ਕੱਲ ਗੋਦੜੀ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਗਾਰਾ-ਮਿੱਟੀ ਢੋਣ ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜਾ ਦਸਿਆ ਕਿ ਕੰਮ ਤੇ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੇਹਾ ਦਰਵੇਸ਼ ਸੰਤ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਰੂਹਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਪੀੜੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦੰਦ-ਕਥਾ ਤੁਰੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜੇ ਨੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਤੋਂ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗੀ ਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਫਰੀਦ ਤੇ ਕੋਟ(ਕਿਲਾ)ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਫਰੀਦਕੋਟ(ਫਰੀਦ ਦਾ ਕੋਟ)ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਣ ਬਾਅਦ ਫਰੀਦ ਜੀ ਨੇ ਗਾਰੇ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜਿੱਸ ਦਰੱਖਤ ਨਾਲ ਪੂੰਝੇ,ਉਸ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਟਵਾ ਕੇ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਟਿੱਲਾ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਵਿੱਖੇ ਸ਼ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ
ਸਟੈਨਦਰਦ ਲੈਗ

**ਸਟੈਨਦਰਦ ਲੈਗ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੇਲਜਿਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਬੈਲਜੀਅਨ ਪ੍ਰੋ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
*ਸਟੈਨਦਰਦ ਲੈਗ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ  /  /  / 
*ਸਟੈਨਦਰਦ ਲੈਗ UEFA.COM ਤੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਸਤਾਦ ਮੋਰੀਸ ਦੂਫ਼ਰੈਸਨ

**ਸਤਾਦ ਮਾਰਿਸ ਦੁਫ੍ਰਸ੍ਨੇ**, ਇਸ ਨੂੰ ਲੈਗ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੈਨਦਰਦ ਲੈਗ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 30,023 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਸਟੈਨਦਰਦ ਲੈਗ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ  /  /  / 
* ਸਤਾਦ ਮਾਰਿਸ ਦੁਫ੍ਰਸ੍ਨੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਗਾਈਡ ਲੇਖ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਖੰਭ

**ਪੰਖ**, **ਪਰ** ਜਾਂ **ਖੰਭ** ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਢਕਣ ਵਾਲੇ ਅੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ (ਇੰਟੇਗੁਮੈਂਟਰੀ ਬਣਤਰਾਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਿਕਾਸਗਤ ਕਾਢਕਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਖੰਭ ਅੱਜ ਤੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਡਾਇਨਾਸੋਰਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਖੰਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਤਵਚਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਜਟਿੱਲ (ਕਾਂਪਲੈਕਸ) ਅੰਗ ਹਨ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਢਕਣ ਵਾਲੇ ਖੰਭਾਂ ਨੂੰ ਦੇਹ-ਖੰਭ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਡਣ ਵਿੱਚ ਸੌਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣ-ਖੰਭ ਤੇ ਪੂਛ-ਖੰਭ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਖੰਭ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਹਨ।
# ਇਹ ਉੜਾਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। 
#ਸਰਦੀ-ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਬਚਾਓ ਕਰਦੇ ਹਨ।
#ਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਾਂਦੇ ਹਨ। 
# ਨਰ ਨੂੰ ਮਾਦਾ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
#ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 
#ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੰਭ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਵਾਹ (ਸਾਹਿਤ)

**ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਵਾਹ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Stream of consciousness) ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਜੁਗਤ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅਨੇਕਾਂ ਖਿਆਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ "ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਨਬਚਨੀ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਵਿਲੀਅਮ ਜੇਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ 1890 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ *ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਿਯਮ* ਵਿੱਚ ਘੜਿਆ। ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਯੋਗ 1918 ਵਿੱਚ ਮੇ ਸਿੰਕਲੇਰ ਦੁਆਰਾ ਡੋਰੋਥੀ ਰਿਚਰਡਸਨ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਜੁਗਤ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪਾਤਰ ਦੇ ਸੋਚ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਨਬਚਨੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਨਬਚਨੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਟਪੂਸੀ ਮਾਰ ਕੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ।

## ਇਤਿਹਾਸ
### ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ 1922 ਤੱਕ
 ਦੇ ਨਾਵਲ ਯੂਲੀਸਸ ਦਾ 1922 ਦਾ ਐਡੀਸ਼ਨ।]]
ਇਹ ਤਕਨੀਕ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੁਝ ਪਹਿਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੌਰੇਂਸ ਸਟਰਨ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਾਵਲ "ਟ੍ਰਿਸਟ੍ਰਾਮ ਸ਼ੈਂਡੀ" (1757) ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ "ਦ ਟੈਲ-ਟੇਲ ਹਾਰਟ" (The Tell-Tale Heart) (1843) ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਦੇ ਹਨ।

### 1922 ਤੋਂ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ
ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਰਤੋਂ 1922 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਜੇਮਜ਼ ਜੋਆਇਸ ਦੇ ਨਾਵਲ *ਯੂਲੀਸਸ* ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਤਾਲੋ ਜ਼ਵੇਵੋ ਦੇ ਜ਼ੇਨੋ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ(1923), ਵਰਜੀਨੀਆ ਵੂਲਫ਼ ਦੇ ਮਿਸਿਜ਼ ਡਾਲੋਵੇ(1923) ਤੇ ਟੂ ਦ ਲਾਈਟਹਾਊਸ(1927) ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਫ਼ੌਕਨਰ ਦੇ ਦ ਸਾਊਂਡ ਐਂਡ ਦ ਫਿਊਰੀ(1929) ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਜੁਗਤਾਂ
ਮੰਡੀ ਹਾਊਸ

**ਮੰਡੀ ਹਾਊਸ** ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੰਡੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਮਹਿਲ ਸੀ। ਇਹ ਮਹਿਲ ਨਾਭਾ ਹਾਊਸ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਕੋਪਰਨੀਕਸ ਮਾਰਗ ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।

ਇਸ ਅਸਟੇਟ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਅਤੇ ਵੰਡ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੁਰਾਣਾ ਮਹਿਲ, 1990ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜ ਘਰ, ਹਿਮਾਚਲ ਭਵਨ, ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਦਾ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਭਵਨ, ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਹੈੱਡ ਕੁਆਰਟਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਅੱਜ, ਦਫ਼ਤਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੰਡੀ ਹਾਊਸ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜੇ ਵੀ ਮੰਡੀ ਹਾਊਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ
ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ

thumb|ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ
**ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ** (ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ, 1942)  ਇਕ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਘਣਗਸ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪਰਾਇਮਰੀ (ਚਾਰ ਜਮਾਤਾਂ) ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਕਰਮਸਰ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਨੌਵੀਂ ਦਾ ਇਕ ਸਾਲ ਉਹਨੇ ਆਰੀਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਖੰਨਾ (A. S. High School, Khanna) ਵਿਚ ਲਾਇਆ । ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਲਿਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ (ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ) ਤੋਂ 1963 ਵਿੱਚ ਬੀ. ਐੱਸ-ਸੀ. (B.Sc.) ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਐਮ. ਐੱਸ-ਸੀ. (M.Sc.) ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਆਇਆ ਤੇ ਸਿਰਾਕਿਊਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਿਰਾਕਿਊਜ਼, ਨਿਊ ਯਾਰਕ (Syracuse University, Syracuse, NY) ਤੋਂ 1971 ਵਿੱਚ ਪੀ-ਐੱਚ. ਡੀ. (Ph.D.) ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

## ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ (ਕਰੀਅਰ) 
ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਵਿਗਿਆਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੈਂਤੀ ਸਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਖੋਜ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਲਾਗ ਘਣਗਸ ਨੂੰ  ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਬੀਮਾਰੀ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਜਿਸਤੋਂ ਬਚਕੇ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਛੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਹਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਵੀ ਛਾਪੀਆਂ। ਸੰਨ 2009 ਤੋਂ ਘਣਗਸ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਪੇਟੈਂਟ ਵੀ ਦਰਜ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਸੱਠਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ* (2005) 
* *ਤੁਰਦੇ ਭੁਰਦੇ ਜੁੜਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ* (2006)
**ਕੁਝ ਆਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪਾਰ ਦੀਆਂ* (2008)
**ਧੁਖਦੇ ਅਹਿਸਾਸ* (2009)
**ਸੱਤਰ ਦੇ ਲਾਗ* (2012)
*।n Search of Pathways - The Making and Breaking of a Scientist in the Modern World: A Memoir (2015)
*Journey Through a Turning Point: A Memoir (2019)
*ਇਕ ਮੋੜ ਵਿਚਲਾ ਪੈਂਡਾ (2019)
*ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਘਾਟ ਦੀਆਂ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 2021)
*Memoirizing Sue Clark, By Gurdev S. Ghangas et al. (2021) I Street Press, Sacramento, California, U.S.A.

## ਅਨੁਵਾਦ
Genealogy of Kooner Jats by Gurdev Singh Khush  ਦਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਨੁਵਾਦ ”ਕੂਨਰ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀ” by ( ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਅਤੇ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਧੇਰ)  2024

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਗਰਲਫ਼੍ਰੈਂਡ

**ਗਰਲਫ਼੍ਰੈਂਡ** ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੋਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਸ਼ਖ਼ਸ ਰੁਮਾਂਸੀ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਜਿਨਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵਚਨਬੱਧ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਨਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਪਤਨੀ, ਸਾਥੀ*) ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਚਨਬੱਧ ਰਿਸ਼ਤਿਆ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਗਰਲਫ਼੍ਰੈਂਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਸਕ, ਦਿਲਦਾਰ, ਮਾਸ਼ੂਕ ਅਤੇ ਜਾਨਿਮਨ ਵੀ ਬੁਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਨਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇ
ਮੈਕ ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ

**ਮੈਕ**, (Make-up Art Cosmetics; stylized as **M·A·C**) ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਮਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ

ਆਧੁਨਿਕ **ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ** ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰੂਪਗਤ ਵਿਧਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਾਨਵੀ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸੰਕੇਤਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਵਿਧੀ ਆਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਚੇਤ ਪਾਠਕ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ 1913-1935 ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ, ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ
**ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ**

ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ,-**ਸਿਆਣੀ ਮਾਤਾ (1918)**

ਅਭੈ ਸਿੰਘ,-**ਚੰਬੇ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ (1925)**

ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ,- **ਹੱਸਦੇ ਹੰਝੂ (1933)**

ਅਮਰ ਸਿੰਘ,-**ਖੋਤੇ ਦੀ ਹੱਡ ਬੀਤੀ (1933)**

ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ,-**ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਹਾਰ (1937)**
 
## ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ 1936-1965 ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ,ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ 
ਚੋਥੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਰਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸਟੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਗੁਨਾਤਮਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੱਧਕਾਲੀ ਅਧਿਆਤਮਕਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦੀ, ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੁਹਦ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਰਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੰਗ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਅਫ਼ਸਾਨਾਨਿਗਾਰਾਂ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਨੇੜੇ ਲਿਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਏਧਰ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ।
 
**ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ**

ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ,- '''ਸਮਾਚਾਰ (1943)'
''ਕਾਮੇ ਤੇ ਯੋਧੇ,
ਸਮਾਚਾਰ,
ਬਾਰਾਂਦਰੀ,
ਅੱਧੀ ਵਾਟ,
ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ,
ਸਿਆਣਪਾਂ,

ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ,- **ਕੁੰਗ ਪੇਸ਼ (1941)**

ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ,-**ਕਾਲਾ ਅੰਧ (1945)**

ਜਸਵੰਤ ਕਵਲ,-**ਸੰਧੁਰ(1944)**

## ਤੀਜਾ ਪੜਾਅ -1966-1990 ਵਸਤੂ ਮੁਖੀ,ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ 
ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਦਸਤਕਾਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੱਲ ਹੋਣ ਦਾ ਵਹਿਮ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਰੋਹ ਅਤੇ ਵਿਧਰੋਹ ਦੋਵਾਂ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਨਕਸਲਵਾੜੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਸਿਖ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

**ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ**

ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ,-**ਸੁੱਤਾ ਨਾਗ (1966)**

ਅਜੀਤ ਕੌਰ,-**ਗੁਲਵਾਨੋ (1963)**

ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ,-**ਲੋਹੇ ਦੇ ਹੱਥ (1971)**

ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ,-**ਇਕ ਰਾਤ (1961)**
 
## ਚੌਥਾ ਪੜਾਅ -1991 ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ, ਉਤਰ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ 
ਨੋਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅੱਧ ਤੋਂ ਪਿਛੋ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਦੌਰ ਬੜੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। 1992 ਤੋਂ 1996 ਦੌਰਾਨ ਚਾਰ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮੋਲਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਨ ਲੱਗੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ,"ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਰਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਅਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਧੁਨੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੁਪਤ/ਅਦਿਖ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸੀਮਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਪਿਛੇ ਸੁਚੇਤ ਯਤਨ ਹੈ। ਕਥਾ ਅੰਸ਼ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਜੁਗਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਘਟਨਾ/ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਚੇਤ ਤੱਕ ਪੁਜਦੇ ਹਨ। ਅਚੇਤ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜਾਂ ਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਭਾਸ਼ਕ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੌਥੀ ਪੀੜੀ ਦੇ ਸਹੀ ਨੁਮਾਇਦੇ ਬਣਦੇ ਹਨ"।
 
**ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ**

ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਭੁਲਰ,-**ਨਵੀਂ ਰੁੱਤ ਦੇ ਜੁਗਨੂੰ (1992)**

ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ
 
ਅਜਮੇਰ ਸਿਧੂ,-**ਨਰਕ ਕੁੰਡਾ (1997)**

ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਾਂਸ,-**ਪਾਵੇ ਨਾਲ ਬੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਲ (2005)**

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਫ਼ਰੈਂਚ ਕਿਸ

**ਫਰੈਂਚ ਕਿਸ**, ਜਾਂ **ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਚੁੰਮੀ**, ਚੁੰਮਣ ਦਾ ਇੱਕ ਆਸ਼ਕਾਨਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਮਗਨ ਚੁੰਮੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੋਂਠਾਂ ਜਾਂ ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਧਮ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਚੁੰਮਣ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹਿਜ, ਕਾਮੁਕ, ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
## ਨਿਰੁਕਤੀ
ਇਸਨੂੰ ਫਰੈਂਚ ਕਿਸ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ 20 ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਲੋਕ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ।
ਜੱਫੀ

, 1789]]

**ਜੱਫੀ**, ਜਾਂ **ਗਲਵੱਕੜੀ** ਸਰੀਰਕ ਨੇੜਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਬਾਹਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੀ ਧੌਣ, ਪਿੱਠ ਜਾਂ ਲੱਕ ਦੁਆਲ਼ੇ ਪਾ ਕੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਕਰ ਕੇ ਫੜਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਗਰੁੱਪ ਜੱਫੀ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ 
ਜੱਫੀ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ 'ਹੱਗ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਰੁਕਤੀ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਪਰ ਦੋ ਸਿਧਾਂਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਆ "ਹੱਗ" (ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1560 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ) ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਰਸ ਸ਼ਬਦ 'ਹੱਗਾ' ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਆਰਾਮ ਸੀ। ਦੂਸਰਾ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਜਰਮਨ 'ਹੇਗੇਨ' ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰੀਬੀ ਰਿਸ਼ਤੇ
ਚਕਮਕ

**ਚਕਮਚ** ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਬਚਿੱਆਂ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨ ਰਸਾਲਾ ਹੈ।ਇਸ ਨੂੰ ਭੋਪਾਲ ਤੋਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੰਸਥਾ 'ਏਕਲਵਯ'ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਮੇਲਾ ਮਾਘੀ

ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਮਾਘੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ **ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ** ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਖਾਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਰਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾਂ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਥਵਾ ਮਾਘ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਚਾਲੀ ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋ ਹੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੀ ਸੁੰਦਰ ਵੇਸ਼-ਭੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।  

## ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਵ
ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜਨੀਆਂ ਪਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਲਾਏ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਨੂੰ ਆ ਘੇਰਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ-ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਅੰਕਰ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਝੇ ਦੇ ਉਹ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖ ਜਿਹੜੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਘੇਰਾ ਬੰਦੀ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਦਾਵਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਕੇ ਗਏ ਸਨ,ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਓਹਨਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁਕਤਸਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ਼ ਸ਼ਸੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਥੇ ਮਾਘ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਦਾ ਮੇਲਾ ਭਰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ
ਅਸਾਮੀ ਲਿਪੀ

**ਅਸਾਮੀ ਲਿਪੀ** ਅਸ੍ਸ੍ਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਅਜ੍ਨ੍ਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਹਿੰਦ -ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾ, ਮੈਥਲੀ, ਉੜੀਆ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਬੋਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਸਮ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਮ ਦੀ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੂਰਬੋਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਸਮਿਆ ਆਧਾਰਿਤ ਕਰਯੋਲ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਅਤੇ ਅਸਮ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਸਮਿਆਵਕਤਾਵਾਂਦੀ ਛੋਟੀ ਗਿਣਤੀ ਭੁਟਾਨ ਅਤੇ ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਸਵਰ ਧੁਨੀ
## ਸਵਰ ਅੱਖਰ
**ਅਸਾਮੀ ਸਵਰ ਅੱਖਰ**
 
 **অ** **আ** **ই** **ঈ**

 **উ** **ঊ** **ঋ**

 **এ** **ঐ** **ও** **ঔ**

## ਵਿਅੰਜਨ
**ਅਸਾਮੀ ਵਿਅੰਜਨ**

 **ক** **খ** **গ** **ঘ** **ঙ**
 **চ** **ছ** **জ** **ঝ** **ঞ**
 **ট** **ঠ** **ড** **ঢ** **ণ**
 **ত** **থ** **দ** **ধ** **ন**
 **প** **ফ** **ব** **ভ** **ম**
 **য** **ৰ** **ল** **ৱ** 
 **শ** **ষ** **স** **হ**
 **ক্ষ** **ড়** **ঢ়** **য়**

## ਸੰਯੁਕਤ ਵਿੰਅਜਣ
### ਅੰਕ
### ਅਸਾਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਅੱਖਰ
## ਅਸਾਮੀ ਕੀਬੋਰਡ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ
****In-script keyboard layout:***

****Phonetic keyboard layout:***

****The unique alphabet identifiers:***

****ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਪੰਤਰਨ***

|

|

|

|

|}

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਸਾਮੀ ਲਿਪੀ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ

**ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ** ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜੇ  ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ.

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕ਼ਿਲੇ
ਅਧਿਆਪਕ ਲਹਿਰ

** ਅਧਿਆਪਕ ਲਹਿਰ ** ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸੰਗਠਨ **ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਅਧਿਆਪਕ ਸੰਘ** ਦਾ ਮਾਸਿਕ ਰਸਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਵੀਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ -ਸਮੇਂ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਿਪਟਣ ਲਈ ਵਿੱਚਾਰਨਯੋਗ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲੇ
ਦਹਿ ਸਦੀ ਵਿਕਾਸ ਉਦੇਸ਼

thumbnail|ਦਹਿ ਸਦੀ ਵਿਕਾਸ ਉਦੇਸ਼-ਆਲਮੀ ਆਰਥਕ ਫੋਰਮ ਵਾਰਸ਼ਕ ਮਿਲਣੀ ਦਾਵੋਸ 2008
**ਦਹਿ-ਸਦੀ ਵਿਕਾਸ ਉਦੇਸ਼ਾਂ** ਤੋਂ ਭਾਵ ਵਿਸ਼ਵ ਪਧਰ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਚੋਣਵੇਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋਣ। ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਤ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾ ਨੂੰ ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਡਿਵੈਲਪਮੇਂਟ ਗੋਲਜ਼ (ਐਮ.ਡੀ.ਐਮਸ.) {Millennium Development Goals (MDGs)} ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟੇਡ ਨੇਸ਼ਨ (ਯੂ .ਐਨ) ਦਾ ਇੱਕ ਦਹਿ-ਸਦੀ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅੱਠ **ਦਹਿ-ਸਦੀ ਵਿਕਾਸ ਉਦੇਸ਼** ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।ਇਹ ਉਦੇਸ਼ ਯੂਨਾਈਟੇਡ ਨੇਸ਼ਨਸ ਦਹਿ-ਸਦੀ ਮਤੇ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਵਜੋਂ ਅਪਨਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇ ਦੇ ਸਾਰੇ 189 ਯੂਨਾਈਟੇਡ ਨੇਸ਼ਨਸ ਮੈਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਜਿਨਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁਣ 193 ਹੈ) ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 23ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਂਵਾਂ ਨੇ 2015 ਤੱਕ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅੱਠ ਦਹਿ-ਸਦੀ ਵਿਕਾਸ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਕੀਤਾ:
thumbnail|ਦਹਿ ਸਦੀ ਵਿਕਾਸ ਉਦੇਸ਼-ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ-20080501
#ਅਤਿ ਗੁਰਬਤ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰਨਾ
#ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨਾ 
#ਲਿੰਗ ਬਰਾਬਰੀ ਵਧਾਓਣਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਕਰਨਾ
#ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਘਟਾਓਣਾ
#ਜਣੇਪੇ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਘਟਾਓਣਾ 
#ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ./ ਏਡਸ,ਮਲੇਰੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨਾ 
#ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓਣਾ
# ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਵਧਾਓਣਾ

ਹਰੇਕ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ ਟੀਚੇ, ਸਮਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 
  
.

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
* *8* (2008), ਅੱਠ ਵਿਕਾਸ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਅੱਠ ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ 
* ਕਰਜਾ ਮੁਆਫੀ
* ਮਾਨਵੀ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਜੁਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮਤਾ
* ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ
* ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਕਾਸ ਸਹਾਇਤਾ (ਓਡੀਏ)
* ਪ੍ਰੇਕੇਰਿਆ (ਦੇਸ)
* ਸਿਓਲ ਵਿਕਾਸ ਸਰਬਸਮਤੀ
* ਯੂਨਾਈਟੇਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਟਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਯੂ ਐਨ ਡੀ ਪੀ)
* 2015 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਏਜੰਡਾ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* 
* http://www.un.org/millenniumgoals/pdf/report-2013/2013_progress_english.pdf One page chart of the status of the MDGs at 2013
* Eradicate Extreme Poverty and Hunger by 2015 | UN Millennium Development Goal  curated by the Center for Latin American and Caribbean Studies at Michigan State University
* Ensure Environmental Sustainability by 2015 | UN Millennium Development Goal  curated by the Center for Latin American and Caribbean Studies at Michigan State University
* Gillian Sorensen, Senior Advisor to the United Nations Foundation, discusses UN Millennium Development Goals 
*  ⇒ The Vrinda Project Channel - videos on the work in progress for the achievement of the MDGs connected to the Wikibook  Development Cooperation Handbook
* The Millennium Development Goals in Asia and the Pacific: 12 Things to Know Asian Development Bank

*
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਬਰਲਾਈਜੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਨੁਖੀ ਅਧਿਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਡਿਵੈਲਪਮੇਂਟ ਗੋਲਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਪਛੇਤੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ

**ਪਛੇਤੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ** ਜਾਂ **ਤਰਲ ਆਧੁਨਿਕਤਾ** ਅੱਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਕਸਤ ਗਲੋਬਲ ਸਮਾਜ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਲੱਛਣ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਯੁੱਗ ਦਾ ਤੱਤ। ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਪੌਲਿਸ਼ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜ਼ਿਗਮੁੰਤ ਬਾਓਮਨ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਵਾਲ਼ੇ ਚਿੰਤਕ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਪੜਾਅ, ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਕੁਝ ਰੁਝਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿੱਖੀ ਤੀਬਰਤਾ ਆਈ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਧੁਨਿਕਤਾ
ਆਪੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ

, Germany with the contracted version γνῶθι σαυτόν.]]

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੁਨਾਨੀ ਕਥਨ "**ਆਪੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ**" (ਯੂਨਾਨੀ: , ਲਿਪੀਅੰਤਰ: '**;  **'), ਡੈਲਫੀ ਦੇ ਨੀਤੀਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਯੂਨਾਨੀ (ਸਫਰਨਾਮਾ) ਲੇਖਕ ਪੋਸੇਨੀਅਸ (10.24.1) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਡੈਲਫੀ ਵਿਖੇ ਅਪੋਲੋ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਮੋਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਉਕਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨੀਤੀਵਾਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਕਰਾਤ
ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ

thumb|ਸੁਕਰਾਤ
**ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ** (; ) ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਪਲੈਟੋ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਚਿੰਤਕ ਸੁਕਰਾਤ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਕਤੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸੁਕਰਾਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ਼ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
## اشتقاقیات
ਇਹ ਫ਼ਿਕਰਾ/ਜੁਮਲਾ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ ਹੈ: "'**"،) ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਪਾਠ ਯੂਨਾਨੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਕੋਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ "**'" یا "''*". ਇਸ ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਤਰਜਮਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਥਾਰੇਵੁਸਾ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ""، [*èn oîda óti*] *oudèn oîda'').

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਕਰਾਤ
ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ

**ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ**
ਮਨੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਲੋਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਬੇਲਗ਼ਾਮ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਹਿਲੂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ।
ਅਜੋਕੇ ਅਪਰਾਧ ਨਾ ਬੰਦੂਕ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ, ਨਾ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਉੱਤੇ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਮਾਊਸ ਦੇ ਕਲਿੱਕ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨੂੰ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਪਰਾਧ ਕੰਪਿਊਟਰ ਜਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ 1920 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਿਆ
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹੈੱਕਰ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ 50-60 ਭਾਰਤੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ
ਤਕਨੀਕ ਪੱਖੋਂ ਚੀਨੀ ਹੈਕਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਹੈ
	ਅੱਜ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੈੱਕਰ, ਕਰੈੱਕਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਨਸਰ ਹਰ-ਰੋਜ਼ ਅਨੇਕਾਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ, ਈ-ਮੇਲ,ਫੇਸਬੁਕ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੇਧ ਲਗਾ ਕੇ ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਿਆਂ ਦਾ ਚੂਨਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧੂ ਬਣਾ ਕੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਈ-ਮੇਲ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਬੁਲਾਏ ਮਹਿਮਾਨ ਵਾਂਗ ਆ ਧਮਕਦੇ ਹਨ। ਬੇਲਗ਼ਾਮ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਵੀ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਤਰੀਕੇ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਈ-ਮੇਲ ਜਾਂ ਏਟੀਐੱਮ ਪਾਸਵਰਡ ਦੀ ਚੋਰੀ, ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਡਾਟੇ ਉੱਤੇ ਝਪਟਾ ਮਾਰਨਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉੱਤੇ ਡਾਕਾ ਮਾਰਨਾ ਆਮ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਡਰ ਅਤੇ ਸੰਕੋਚ ਸਦਕਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮੇਂ ਕੁੱਝ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤੀਏ ਤਾਂ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 'ਚ ਉਹ ਅਪਰਾਧ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਦ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਕੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਵਿਚੋਂ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਪੈਸੇ ਕਢਵਾਉਣੇ ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ
ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ

**ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ** (ਮਰਾਠੀ: उषा मंगेशकर, ਹਿੰਦੀ: उषा मंगेशकर) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਹਿੰਦੀ, ਮਰਾਠੀ, ਨੇਪਾਲੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ) ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਸ਼ੇਵਾਂਤੀ (ਸੁਧਾਮਤੀ) ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਮਰਾਠਾ ਹੈ। ਊਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਦ੍ਯਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹੈੈ। ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਜੈ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਵਕ ਗਾਣੇ ਗਾਏ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਊਸ਼ਾ ਦਾ ਨਾਂ, ਇਸੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗਾਣੇ *ਮੈਂ ਤੋਂ ਆਰਤੀ* ਲਈ ਵਧੀਆ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਊਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਣੇ *ਮੰਗਲਾ* ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ਪਿੰਜਰਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਾਣਿਆ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ
ਬੀ. ਪੀ. ਮੰਡਲ

**ਬਿੰਦੇਸ਼ਵਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਮੰਡਲ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਮੰਡਲ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਪੱਛੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਦੂਜਾ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੀ. ਪੀ. ਮੰਡਲ ਉੱਤਰੀ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸਹਰਸਾ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਅਤੇ ਜਾਤ ਦੇ ਯਾਦਵ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਹ੍ਰਿਦੈਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ

**ਹ੍ਰਿਦੇਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ** ਜਾਂ **ਹ੍ਰਿਦੈਨਾਥ** ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਅਤੇ ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦਾ ਭਰਾ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਬਾਲਾਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਹ੍ਰਿਦੈਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਬੇਟਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੋਮਾਂਤਕ ਮਰਾਠਾ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਆਸ਼ਾ, ਮੀਨਾ ਖਾਦੀਕਰ ਅਤੇ ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਰਾਠੀ ਕਮੇਡੀਅਨ ਦਾਮੁਅੰਨਾ ਮਾਲਵਾਂਕਰ ਦੀ ਧੀ ਭਾਰਤੀ ਮਾਲਵਾਂਕਰ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਨਾਥ ਅਤੇ ਵੈਜਨਾਥ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਰਾਧਾ ਹੈ। ਰਾਧਾ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਨਾਵ ਮਾਜ਼ਾ ਸ਼ਾਮੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹ੍ਰਿਦੈਨਾਥ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਇਹ ਮੂਲ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਥਨੋਲੋਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 415 ਜਿਊਂਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ।

## 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੁਲਾਰੇ
2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ 29 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।

## ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਦਸ ਲੱਖ ਤੱਕ
## ਹਵਾਲੇ
### ਸਾਧਾਰਨ ਹਵਾਲੇ
* Data table of Census of India, 2001
* language Maps from Central Institute of Indian languages 
* Scheduled languages in descending order of speaker's strength – 2001
* Comparative ranking of scheduled languages in descending order of speaker's strength-1971, 1981, 1991 and 2001
* Census data on languages

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
* Ethnologue report
* Central Institute of Indian languages
ਜੋ ਵੀਡਰ

'*ਜੋਸਫ ਏਡਵਿਨ *ਜੋ* ਵੀਡਰ*' ਇੱਕ ਕਨੇਡੀਅਨ ਬਾਡੀਬਿਲਡਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਨੇ ਭਰਾ ਬੇਨ ਵੀਡਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਡੀਬਿਲਡਿੰਗ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਗਾਓ ਯੂ (ਪੱਤਰਕਾਰ)

**ਗਾਓ ਯੂ** Gao Yu (journalist)(Chinese: 高瑜;) ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਨ। ਜਨਮ 1944 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 1989 ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਸਮਰਥਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਮਰਥਕਾਂ 'ਚੋਂ ਹੈ। ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਰਖਣ ਕਾਰਨ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ 71 ਸਾਲਾਨਾ ਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹੋਮ ਆਫ਼ ਚਿਲਡਰਨ

**ਹੋਮ ਆਫ ਚਿਲਡਰਨ** 2015 ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਇਸ਼ਾਨ ਸ਼ਰਮਾ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਜੱਸੀ ਸੰਘਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੱਸੀ ਸੰਘਾ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
## ਕਥਾਨਕ
ਫਿਲਮ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਬਸ ਦੇ ਸਫਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਜੱਸੀ (ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ) ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅਹਿਮ ਮੋੜ ਉੱਪਰ ਵਿਚਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸਫਰ ਇੱਕ ਯਤੀਮਖਾਨੇ ਜਾ ਕੇ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਥੇ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਗੋਦ ਲੈਣ ਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਯਤੀਮਖਾਨੇ ਦਾ ਮਾਲਕ ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਸ਼ੋਪਂਜ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੁੜੀ ਨੂੰ। ਇਤਫ਼ਾਕ ਵਜੋਂ, ਯਤੀਮਖਾਨੇ ਵਿਚਲਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਛੁੱਟੀ ਉੱਪਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਜੱਸੀ ਨੂੰ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਉਥੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਰੁਕਣ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯਤੀਮਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸਦਾ ਉਥੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਮਰਹੂਮ ਹਨ, ਜੱਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੱਸੀ ਵੀ ਕੋਈ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਮਾਂ ਵਾਜੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁਣ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲ ਅਨਿਆਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ। ਇਸਲਈ ਉਹ ਉਥੇ ਸਦਾ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਕਾਸਟ
# ਜੱਸੀ ਸੰਘਾ
# ਕਰਨਲ ਆਲਮਜੀਤ ਸਿੰਘ
# ਰੌਸ਼ਨੀ ਜੈਸਵਾਲ
# ਮਾਸਟਰ ਮਿਹਰਬਾਨ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ
ਡਾ. ਨਵਰਤਨ ਕਪੂਰ

ਡਾ. ਨਵਰਤਨ ਕਪੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਸਨ 

ਡਾ. ਨਵਰਤਨ ਕਪੂਰ ਪਟਿਆਲ਼ਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ, 1933 ਈ: ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਸ੍ਵ. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸੰਤੋ ਦੇਵੀ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਵ. ਜੀਵਨ ਲਾਲਕਪੂਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾ ਐਮ.ਏ. (ਹਿੰਦੀ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ। ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਹਿੰਦੀ, ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ। 

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ: ਪੰਜਾਬੀ
1. ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਤਿਓਹਾਰ: ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ (ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ)।
2. ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ: ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ। 
3. ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ: (ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ)।
4. ਲਾਲ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ। 
5. ਸਾਰਨਾਥ (ਬੋਧੀ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ) 
6. ਸਾਧੂ ਗੁਲਾਬ ਦਾਸ। 
7. ਮਹਿਮਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ। 
8. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲ਼ੇ ਮਰਾਠੀ ਭਗਤ: ਪੁਨਰ ਮੁਲਾਂਕਣ।
9. ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ: ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ। 

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ: ਹਿੰਦੀ
### ਸਮੀਖਿਆਤਮਕ
1. ਹਿੰਦੀ ਕੇ ਨਾਟਕੋਂ ਕੀ ਮੂਲਭੂਤ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਔਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ। 
2. ਸਾਹਿਬ ਦਾਸ ਕ੍ਰਿਤ ‘ਲਵਕੁਸ਼ ਕਥਾ’।
3. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਿਤ ‘ਰਾਮ ਅਵਤਾਰ’।
4. ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਏਕ ਸਾਹਿਤਿਕ ਰੇਖਾਂਕਣ।
5. ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤਯ ਵਚਨਿਕਾ। 
### ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਧਿਐਨ
1. ਲੋਹੜੀ ਸਮਨਵਯਾਤਮਕ ਲੋਕ ਪਰਵ। 
2. ਲੋਕ ਪਰਵੀਯ ਬਾਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਗੀਤ। 
3. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਚਿੰਤਨ ਔਰ ਪਰਵੋਤਸਵ। 
4. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਚਿੰਤਨ ਔਰ ਪਰਵਉਤਸਵ। 
5. ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ: ਵਿਕਾਸ ਯਾਤਰਾ ਔਰ ਮਾਨਵ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਆਦਰਸ਼। 
6. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ: ਯਸੋਗਣ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਔਰ ਬਾਣੀ। 
### ਅੰਤਰ ਭਾਸ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਨ
1. ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ। 
2. ਹਿੰਦੀ – ਇੰਗਲਿਸ਼ ਗਰਾਮਰ। 
3. ਵਿਆਕਰਨ ਔਰ ਹਿੰਦੀ ਮਾਨਕ ਰਚਨਾ।
### ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ
1. ਕਥਾ ਰੂਪਕ। 
2. ਆਓ ਹਿੰਦੀ ਸੀਖੇਂ। 
3. ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ। 

## ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਤਿਓਹਾਰ (ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ) ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ
ਡਾ. ਨਵਰਤਨ ਕਪੂਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਤਿਓਹਾਰ (ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ) ਵਿੱਚੋਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਬੀਨਤਾ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। 
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਨੇ ‘ਬਿਣਵੰਤਿ ਨਾਨਕ ਵਿਤ ਕਰਹੁ’ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਤਿਓਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੰਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਅੰਗਲ਼ੀ ਸੰਗਲ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦਿਆਣ ਹੋਇਆਂ ਵੀ (ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ, ਗਰਮੀ ਰੁੱਤ, ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ, ਗੁਲਾਬੀ ਠੰਢੂ ਜਾਂ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਸਰਦੀ, ਪਤਝੜ ਰੁੱਤ) ਛੇ ਮੌਸਮਾਂ ਨਾਲ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਝ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਜ਼ ਦਾ ਛਿੱਲੜ ਲਾਹੁਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਮਲ ਪਰਤਾਂ ਹੀ ਪਰਤਾਂ ਉੱਤਰਦੀਆੰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹੀ ਹਾਲ ਭਾਰਤੀ ਤਿਓਹਾਰਾਂ ਦਾ ਹੈ। 
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੁੱਲ ਛੇ ਤਿਓਹਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਰੂਪ ਸੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਜਾਂ ਚੰਨ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਨਛੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਥਾਪਣ ਲਈ ‘ਨਵੇਂ ਸਾਲ’ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਦਿਹਾੜਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ। ਪਰ ਲੋਕ ਰੁਚੀਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਣ ਨੂੰ ਰੁੱਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਗੰਢ ਕੇ ਅਤਿਅੰਤ ਸੁਭਾਵਕ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। 

ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵੇਲ਼ੇ ਲੰਮੀਆਂ – ਲੰਮੀਆਂ ਟੁਕਾਂ ਦੇ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ, ਧਰਮ, ਤਿਓਹਾਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਵ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਏਸੀਨੋ ਲਾਰੀਓ

**ਏਸੀਨੋ ਲਾਰੀਓ** (ਇਤਾਲਵੀ: Esino Lario) ਇਟਲੀ ਦੇ ਲੋਮਬਾਰਦੀਆ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੇਕੋ ਸੂਬੇ ਦੀ ਇੱਕ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਲਾਨ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਲੇਕੋ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 31 ਦਸੰਬਰ 2004 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 772 ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 18.7 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੀ।
## ਵਿਕੀਮੇਨੀਆ 2016
ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜੂਨ 2016 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਕੀਮੇਨੀਆ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਹਾੜੀ ਕਸਬਾ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।ਇਥੇ ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 21ਜੂਨ ਤੋਂ 27 ਜੂਨ 2016 ਤੱਕ ਹੋਈ।
 2016 ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਮੂਹਕ ਤਸਵੀਰ ]]
]]

## ਪੌਣਪਾਣੀ
ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਠੰਡਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 10&nbsp;°C ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਦਰਮਿਆਨਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੀਂਹ ਬਹੁਤ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਸਰਕਾਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* Esino Lario—LarioOrientale.eu 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਟਲੀ ਦੀਆਂ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਟਲੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ

**ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਖੇਤਰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਮੁਢਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

## ਜਨਮ ਤੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ
ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਦਸੰਬਰ 1956 ਪਿੰਡ ਗਜਨੀਪੁਰ ਤਹਿਸੀਲ ਤੇ ਜ਼ਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸ਼: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦਲੀਪ ਕੋਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।

## ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਡਾ.ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਡੇ ਵਡੇਰੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਸਪੂਰ ਦੀ ਸਕਰਗੜ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਝੁਨਮਾਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਵਸੇ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਰੇਵਨਿਊ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਸਿਸਟੇਂਟ ਕਾਨਸਾਲਿਡੇਸਨ ਅਫਸਰ ਸਨ।

## ਪਧੱਵੀ
ਡਾ.ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀ-ਐਚ.ਡੀ ਡਿਗਰੀ ਮਕਮਲ ਕਰਕੇ ‘ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ’ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਨੇਸ਼ਨਲ ਫੋਕਲੋਰ ਕਾਗਰਸ ਤੇ ਫੇਰੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮੈਬਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਹੁਣ ਵੀ ਬਤੋਰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸਰ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਡਾ.ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 14 ਪੀ-ਐਚ.ਡੀ.ਦੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ 40ਐਮ.ਫਿਲ.ਦੇਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਕਰਵਾ ਚੁਕੇ ਸਨ।

## ਪੁਸਤਕ ਚਰਚਾ
### ‘ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਕੁਝ ਪੱਖ  
-ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅਣਗੋਲੇ ਅਤੇ ਅਨ੍ਖੋਘੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਆਨ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।ਲੋਕ ਧਰਮ ,ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ,ਲੋਕ ਚਿਕ੍ਸਤਾ ,ਸਾਇਆ ਤੇ ਸੀਏ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਅਹਿਮ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
‘ਲੋਕ ਧਰਮ ’:- ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
‘ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ’ :- ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨਾ ਦੇ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਸਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਤੇ ਨਿਖੇੜਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁਖੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਵਰਤਾਰੇ ਬੜੇ ਪੇਚੀਦਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਨ।
‘ਲੋਕ ਚਿਕਸਤਾ’ :-ਵਿੱਚ ਜੜੀ ਬੂਟਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਦੂ ਟੂਣੇਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਲੋਕ ਚਿਕਸਤਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਪੁਸਤਕਾਂ
* ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਕੁਝ ਪੱਖ (1985,2006)
* ਲੋਕਧਾਰਾ ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ(2006)
* ਅਮਲਤਾਸ ਦੇ ਫੁੱਲ (2011)
* ਲੋਕ ਰੰਗ (ਸੰਪਾਦਿਤ) 1997

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸੁਪਰ ਮਾਰੀਓ ਭਰਾ

**ਸੂਪਰ ਮਾਰੀਓ ਭਾਈ** (ਜਪਾਨੀ:スーパーマリオブラザーズ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ: Super Mario Bros., ਸੂਪਰ ਮਾਰੀਓ ਬਰੋਜ਼) 1985 ਦੀ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਹੈ ਜੋ ਨਿਨਟੈਂਡੋ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ 1983 ਦੀ ਮਾਰੀਓ ਭਾਈ ਗੇਮ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਪਰ ਮਾਰੀਓ ਲੜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗੇਮ ਹੈ। ਇਸ ਗੇਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪਲੇਅਰ ਮਾਰੀਓ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪਲੇਅਰ ਲੁਈਗੀ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੇਮ ਦਾ ਟੀਚਾ ਮਸ਼ਰੂਮ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਾਊਜ਼ਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਟੋਡਸਟੂਲ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ।

2005 ਵਿੱਚ ਆਈ.ਜੀ.ਐਨ. ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈਆਂ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਗੇਮ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਗੇਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਦੀ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਮਾਰਕਿਟ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਸਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ।

## ਵਿਕਾਸ
ਸੂਪਰ ਮਾਰੀਓ ਭਾਈ ਗੇਮ 1983 ਦੀ ਮਾਰੀਓ ਭਾਈ ਗੇਮ ਦੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗੇਮ ਹੈ। ਇਹ ਗੇਮ ਸ਼ਿਗੇਰੂ ਮਿਆਮੋਤੋ ਅਤੇ ਤਾਕਾਸ਼ੀ ਤੇਜ਼ੂਕਾ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਿਨਟੈਂਡੋ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।.

ਗੋਭੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਲਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਦੂਈ ਗੋਭੀਆਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਗੇਮ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਨਾਂ ਮਸ਼ਰੂਮ ਕਿੰਗਡਮ (ਗੋਭੀ ਸਾਮਰਾਜ) ਕੀਤਾ ਗਿਆ

### ਸੰਗੀਤ
ਕੋਜੀ ਕੋਂਦੋ ਨੇ *ਸੂਪਰ ਮਾਰੀਓ ਭਾਈ* ਦਾ ਥੀਮ ਸੰਗੀਤ ਲਿਖਿਆ। ਸੰਗੀਤ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਂਦੋ ਨੂੰ ਗੇਮ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਗੇਮ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਗੀਤ ਲਿਖ ਸਕੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਸੰਗੀਤ ਛੋਟੇ ਪਿਆਨੋ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ
ਕੋਂਕਣੀ ਲਿਪੀ

**ਕੋਂਕਣੀ ਅੱਖਰ** **ਕੋਂਕਣੀ ਲਿਪੀ**, ਲਾਤਿਨੀ ਲਿਪੀ, ਕੰਨੜ ਲਿਪੀ, ਮਲਿਆਲਮ ਲਿਪੀ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹਨ। 1987 ਤੋਂ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਦੀ 'ਗੋਆਨ ਅੰਤਰੂਜ਼ ਖੇਤਰ' ਦੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਪੱਧਰ ਕੋਂਕਣੀ ਘੋਸ਼ਤ ਕਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਂਕਣੀ ਲਾਤਿਨੀ ਕੰਨੜ, ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਅੱਖਰ
### ਸਵਰ ਅੱਖਰ
### ਵਿਅੰਜਨ
## ਆਵਾਗ੍ਰਹ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਂਕਣੀ ਲਿਪੀ
ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ

**ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ** (29 ਦਸੰਬਰ 1900-24 ਅਪਰੈਲ 1942) ਮਰਾਠੀ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟ੍ਯ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ ਵੀ ਸਨ। ਦੀਨਾਨਾਥ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹ੍ਰਿਦ੍ਯਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਤੇ ਮੀਨਾ ਖਡੀਕਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ।

## ਜੀਵਨ
ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਦੀਨਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਗੋਆ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੰਗੇਸ਼ੀ ਵਿੱਚ 29 ਦਸੰਬਰ 1900 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗਣੇਸ਼ ਭੱਟ ਅਭਿਸ਼ੇਕੀ ਸਨ ਜੋ ਇੱਕ ਕਰਾਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ ਜੋ ਮੰਗੇਸ਼ੀ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਪੁਜਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਯੇਸੁਬਾਈ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਯੇਸੁਬਾਈ ਗੋਆ ਦੀ ਜਮਾਤ ਦੇਵਦਾਸੀ (ਗੋਮਾਂਤਕ ਮਰਾਠਾ ਸਮਾਜ) ਤੋਂ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1900
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1942

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਦਸੰਬਰ 1900 ਨੂੰ ਮੰਗੇਸ਼ੀ, ਗੋਆ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਗਣੇਸ਼ ਭੱਟ ਨਵਥੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੀਕੋਬਾ ਜਾਂ ਭੀਕਮਭੱਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਰਹਾਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ: 47 ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਗੋਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਗੇਸ਼ੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪੁਜਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਇੱਕ *ਦੇਵਦਾਸੀ* ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਯੇਸੂਬਾਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਦੀਨਾਨਾਥ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਹਾਰਦਿਕਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਮੰਗੇਸ਼ੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ  (ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਇਸ਼ਨਾਨ) ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਦੀਨਾਨਾਥ ਦਾ ਮਤਰੇਆ ਭਰਾ ਬਲਵੰਤ ਨਵਾਠੇ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਜਿਤੇਂਦਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ।
ਕਾਲਖ

**ਕਾਲਖ**  ਜਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ