open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਬਲੌਗ ਅਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ

ਬਲੌਗ ਅਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਫਰਕ ਹਨ।

### 1. ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ 
#### ਬਲੌਗ: 
ਬਲੌਗ ਇੱਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੀ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖੇ ਗਏ ਲੇਖ ਜਾਂ ਪੋਸਟਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੋਸਟਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ, ਵੀਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਬਲੌਗ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਵਿਅਕਤਿਗਤ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਰਿਸਰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ।

#### ਵੈੱਬਸਾਈਟ: 
ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ 'ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਉਤਪਾਦ ਜਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਜ, ਫੀਚਰ, ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

### 2. ਸਮੱਗਰੀ  
#### ਬਲੌਗ: 
ਸਮੱਗਰੀ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਸਮਸਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਲੇਖਾਂ ਨਾਲ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਲੌਗ ਪੋਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।

#### ਵੈੱਬਸਾਈਟ: 
ਸਮੱਗਰੀ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਦੇ ਵੇਰਵੇ, ਸੇਵਾਵਾਂ, ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਸੰਪਰਕ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਿਰ ਪੰਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਦਲਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।

### 3. ਇੰਟਰੈਕਸ਼ਨ 
#### ਬਲੌਗ: 
ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਲਈ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਾਰਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਪਾਠਕ ਬਲੌਗ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨਾਲ ਡਾਇਰੈਕਟ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

#### ਵੈੱਬਸਾਈਟ: 
ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਫਾਰਮ ਜਾਂ ਸਰਵੇਖਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੰਟਰਐਕਸ਼ਨ ਬਲੌਗ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ 'ਤੇ।

### 4. ਮਕਸਦ 
#### ਬਲੌਗ: 
ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ।

ਬਲੌਗ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

#### ਵੈੱਬਸਾਈਟ: 
ਵਪਾਰ, ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ।

ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਜਾਂ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

### 5. ਇਮੋਸ਼ਨਲ ਐਂਗੇਜਮੈਂਟ 
#### ਬਲੌਗ: 
ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

#### ਵੈੱਬਸਾਈਟ: 
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੇਹਤਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਹਿਯੋਗ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

### ਸੰਕਲਪ 
ਬਲੌਗ ਅਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੱਗਰੀ, ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਇੰਟਰਐਕਸ਼ਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਫਰਕ ਹੈ। ਬਲੌਗ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਨੁਭਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਫਾਰਮਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਅਸਕਾਈ

**ਅਸਕਾਈ** 8 ਬਿੱਟਸ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਕੋਡ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ 0 ਅਤੇ 1 ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ 256 ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੁਮੇਲ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਧਾਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚੇ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ 256 ਵੱਖ ਵੱਖ ਅੱਖਰਾਂ, ਅੰਕਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਫੌਟਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਅਸਕਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਸਕਾਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਲਾਤੀਨੀ ਅਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਢਲੇ ਪੜਾਅ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਖੋਜਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਡਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਹੋਰਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ- ਜਿਵੇਂ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖੋਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਫੌਂਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਸਾਲ 1984 ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ) ਲਈ ਫੌਂਟਾਂ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਗਈ। ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਕਈ ਫੌਂਟ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਫੌਂਟ ਵਿਕਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੌਂਟਾਂ ਲਈ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਲੇਆਊਟ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਫੌਂਟ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਸੇ ਬਟਨ ਤੋਂ ਊ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸੇ ਬਟਨ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੌਂਟਾਂ ਦਾ ਅਧਾਰ ਅਸਕਾਈ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਤੇਜਾਲੀ ਘਾਣੇਕਰ

**ਤੇਜਾਲੀ ਘਾਣੇਕਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੇਜਾਲੀ ਸੁਰੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਆਹ (1997) ਵਿੱਚ **ਸੁਲੇਖਾ** ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਤੇਜਾਲੀ ਘਾਣੇਕਰ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੇ ਪਡ਼ਦਾਦਾ ਗੋਵਿੰਦ ਬੀ. ਘਾਣੇਕਰ ਅਤੇ ਚਾਚੇ ਗਿਰੀਸ਼ ਘਾਣੇਕਰ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਤੇਜਲ ਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਕੇਤਕਰ ਤੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਮਧੂਮਤੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਡਾਂਸਿੰਗ ਐਂਡ ਐਕਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱੱਚ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕੱਤਾ ਹੈ, ਵਿਨੋਦ ਪਾਂਡੇ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ ਦੀ ਅਪਨੇ ਜੈਸੇ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਤੇਜਾਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਸੁਰੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ 'ਆਹਾ' (1997) ਸੀ। ਸਾਥੀ ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜੀਵ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਅਦਾਕਾਰ ਰਘੁਵਰਨ, ਭਾਨੂਪ੍ਰਿਆ, ਸ਼੍ਰੀਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਵਿਜੇਕੁਮਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਫਿਲਮ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕੀਤੀ, *ਮੀਨਾਥਿਲ ਥਲੀਕੇਟੂ* (ਦਿਲੀਪ ਨਾਲ 1998) ਅਤੇ *ਚੰਦਮਾਮਾ* (ਕੁੰਚਕੋ ਬੋਬਨ ਨਾਲ 1999) ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
; ਫ਼ਿਲਮਾਂ

; ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ** ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ:

* ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ), ਸੰਘੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਚਾਰਟਰਡ ਬੈਂਕ
ਸੁਜ਼ੈਨ ਜਾਰਜ

**ਸੁਜ਼ੈਨ ਜਾਰਜ**, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਮਾਇਨਾ ਸੁਜ਼ੈਨ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰੇਕ ਜਯਾ ਟੀਵੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੀ: ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਈ ਮਲਾਰ ਵਿੱਚ *ਥਾਗਾਵਲ ਡਾਟ ਕਾਮ* ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀਰੀਅਲ *ਖਾਕੀ* ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੀਰੀਅਲ *ਥੈਂਡਰਲ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਟੋ ਡਰਾਈਵਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਈਟੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਨੇਜਰ ਤੱਕ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਸਟਾਰ ਵਿਜੇ ਦੇ ਕੁਕਿੰਗ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਕਿਚਨ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸ਼ੋਅ *60 ਨੋਡੀ ਦੀ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਵੀ ਸੀ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਤਿਆਰ ਹੋ?* .

## ਐਕਟਿੰਗ ਕ੍ਰੈਡਿਟ 
### ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* Suzane George on Twitter
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਦੱਖਣ ਪੱਛਮੀ ਕਮਾਂਡ (ਭਾਰਤ)

ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਕਮਾਂਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2005 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 15 ਅਗਸਤ 2005 ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਖਤਰਿਆਂ ਅਤੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਕਮਾਂਡ ਦੀ ਸੰਚਾਲਨ ਇਕਾਈ, ਐਕਸ ਕੋਰ, ਪੱਛਮੀ ਕਮਾਂਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਰਟਿਲਰੀ (ਤੋਪਖਾਨਾ) ਡਵੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਬਣਤਰ 
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਪੱਛਮੀ ਕਮਾਂਡ ਨੂੰ X ਕੋਰ ਅਤੇ 42 ਵੀਂ ਆਰਟਿਲਰੀ (ਤੋਪਖਾਨਾ) ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਇਕਾਈਆਂ ਸੌਂਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨਃ-3 ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ (1 ਪਹਾਡ਼ੀ ਯੁੱਧ ਲਈ), 1 ਬਖਤਰਬੰਦ ਡਿਵੀਜ਼ਨ, 1 ਤੋਪਖਾਨਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ, 2 ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਆਰਮੀ ਪਲੇਨਸ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ (ਆਰਏਪੀਆਈਡੀ), 1 ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬ੍ਰਿਗੇਡ, 1 ਹਵਾਈ-ਰੱਖਿਆ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਅਤੇ 1 ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਬ੍ਰਿਗੇਡ 

ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ 33 ਆਰਮਰਡ (ਟੈਂਕ) ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਈ ਕੋਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਨੂੰ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਤਰੀ ਕਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
* Richard A. Renaldi and Ravi Rikhe, 'Indian Army Order of Battle,' Orbat.com for Tiger Lily Books: A division of General Data LLC, , 2011.
ਮੋਨੀਸ਼ਾ ਬਲੇਸੀ

**ਮੋਨੀਸ਼ਾ ਬਲੇਸੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਤਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਮਾਵੀਰਨ (2023) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਸ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮਐਸਸੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਮੋਨੀਸ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਨ ਟੀਵੀ ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਵਨ-ਡੇ ਵੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਲੈਕਸ਼ੀਪ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸੰਕਲਪਿਕ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਮੋਨੀਸ਼ਾ ਨੇ *ਕੁਕੂ ਵਿਦ ਕੋਮਾਲੀ ਸੀਜ਼ਨ 4* ਅਤੇ *ਟੌਪ ਕੁਕੂ ਡੁਪ ਕੁਕੂ* ਵਰਗੇ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੈਡੋਨ ਅਸ਼ਵਿਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ *ਮਾਵੀਰਨ* ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਕਾਰਤਿਕੇਅਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ *ਮਾਡਰਨ ਲਵ ਚੇਨਈ* ਵਰਗੀਆਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ *ਸੁਝਲ* ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੀਜ਼ਨ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
## ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1999
ਧਨਤੇਰਸ

ਭਗਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ (ਪੂਰਨਿਮੰਤਾ) ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਦੌਰਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਘੜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ **ਧਨਤੇਰਸ** ਜਾਂ **ਧਨਤਰਯੋਦਸ਼ੀ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਧਨਤੇਰਸ ਨੂੰ **ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਿਵਸ** ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

ਜੈਨ ਆਗਾਮ ਵਿੱਚ, ਧਨਤੇਰਸ ਨੂੰ 'ਧੰਨੇ ਤੇਰਸ' ਜਾਂ 'ਧਨ ਤੇਰਸ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਇਸ ਦਿਨ ਤੀਸਰੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਯੋਗ ਨਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ। ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਿਰੋਧ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦਿਨ ਨਿਰਵਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਦਿਨ ਧੰਨ ਤੇਰਸ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਰਿਵਾਜ਼ 
thumb| ਧਨਵੰਤਰੀ ਪੂਜਾ
ਇਸ ਮੌਕੇ ਭਾਂਡੇ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਪੈਸੇ (ਚੀਜ਼ਾਂ) ਖਰੀਦਣ ਨਾਲ ਇਹ ਤੇਰਾਂ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਲੋਕ ਧਨੀਆ ਵੀ ਖਰੀਦ ਕੇ ਘਰ 'ਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਜਾਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜਦੇ ਹਨ। 

ਧਨਤੇਰਸ ਦੇ ਦਿਨ ਚਾਂਦੀ ਖਰੀਦਣ ਦਾ  ਵੀ ਰਿਵਾਜ਼ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਲੋਕ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਣੇ ਭਾਂਡੇ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ। ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਕ ਇਸ ਦਿਨ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵੀ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ।

ਧਨਤੇਰਸ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੇਟ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੀਵਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਧਨਤੇਰਸ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਯਮਰਾਜ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਬੇਵਕਤੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਹੈ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਭਗਵਾਨ ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਧਨਤੇਰਸ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬੇਵਕਤੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧਨਤੇਰਸ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਲੋਕ ਭਗਵਾਨ ਯਮ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਲੋਕ ਭਗਵਾਨ ਯਮ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਵਰਤ ਵੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

## ਧਨਵੰਤਰੀ 
ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਦ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਧਨਤੇਰਸ ਦਾ ਦਿਨ ਡਾਕਟਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਧਨਤੇਰਸ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਧਨਤੇਰਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਆਯੁਰਵੇਦ
* ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿਵਾਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ
ਵਿੰਡੋਜ਼ ਨੋਟਪੈਡ

ਨੋਟਪੈਡ (Notepad) ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਟੈਕਸਟ ਸੰਪਾਦਕ (text editor) ਹੈ ਜੋ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਡਿਫਾਲਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਧਾਰਣ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਫੈਲੀਆਪਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਲਿਖਣ, ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਹਤਰੀਨ ਹੈ। ਆਓ ਇਸਦੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ:

### 1. ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਮਕਸਦ 
ਨੋਟਪੈਡ ਦਾ ਮੂਲ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਾਰਮੈਟਿੰਗ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਾਂਟ ਸਟਾਈਲ, ਰੰਗ, ਸਾਈਜ਼) ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।

ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਟੈਕਸਟ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ .txt, .bat, .log, ਅਤੇ ਹੋਰ।

### 2. ਮੁੱਖ ਫੀਚਰ 
ਸਪਿਡਲਿਟੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ: ਨੋਟਪੈਡ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਇੰਟਰਫੇਸ ਸਧਾਰਣ ਹੈ।

ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ: ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ASCII (ਸਪੇਸ਼ਲ ਕੈਰੈਕਟਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਸਪੋਰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਆਟੋ-ਸੇਵ ਫੀਚਰ ਨਹੀਂ ਹੈ: ਨੋਟਪੈਡ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਾਈਲਾਂ ਸੇਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਇਸ ਲਈ ਫਾਈਲ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਯੂਜ਼ਰ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਸੇਵ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨੋਟਪੈਡ ਹੁਣ ਯੂਨੀਕੋਡ ਅਤੇ UTF 8 ਵਰਗੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਐਨਕੋਡਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੋਰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੋਟਪੈਡ ਨੇ ਨਵੇਂ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਵਰਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਾਧੂ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਾਰਕ ਮੋਡ ਵੱਡੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਅਤੇ ਲਾਈਨ ਐਂਡਿੰਗ ਫਾਰਮੈਟ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਉਣਾ। ਇਹ ਸੁਧਾਰ ਨੋਟਪੈਡ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੋਰ ਵੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

### 3. ਨੋਟਪੈਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ 
ਨਵੀਂ ਫਾਈਲ ਬਣਾਉਣਾ: ਨੋਟਪੈਡ ਖੋਲ੍ਹੋ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਟੈਕਸਟ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।

ਫਾਈਲ ਸੇਵ ਕਰਨਾ: ਫਾਈਲ 'ਤੇ ਕਲਿਕ ਕਰੋ ਅਤੇ "Save As" ਚੁਣੋ। ਫਾਈਲ ਦਾ ਨਾਂ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਟੈਕਸਟ ਫਾਈਲ ਟਾਈਪ ਚੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ .txt।

ਸਰਚ ਅਤੇ ਰਿਪਲੇਸ: ਨੋਟਪੈਡ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਤੇ ਬਦਲਣ ਲਈ "Find" ਅਤੇ "Replace" ਟੂਲ ਵੀ ਹਨ।

### 4. ਹੋਰ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਖੇਤਰ 
ਕੋਡਿੰਗ/ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ: ਹਾਲਾਂਕਿ ਨੋਟਪੈਡ ਬਹੁਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਿਵੈਲਪਰ ਸਧਾਰਣ ਕੋਡ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।

ਲੋਗ ਫਾਈਲਜ਼: ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਲੋਗ ਜਾਂ ਵਰਕ ਨੋਟਸ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

### 5. ਨੋਟਪੈਡ ਦੇ ਵਿਕਲਪ 
ਨੋਟਪੈਡ++: ਇਹ ਨੋਟਪੈਡ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਸੰਪਾਦਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਡ ਸੰਪਾਦਨ, ਰੰਗੀਨ ਕੋਡ, ਐਕੋਡਿੰਗ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਫੀਚਰ ਹਨ।

Sublime Text, Atom, VS Code: ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੀਚਰ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ।

ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਨੋਟਪੈਡ ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਵਰਤਣ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨ ਟੂਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਸਧਾਰਣ ਟੈਕਸਟ ਫਾਈਲਾਂ ਲਈ ਹੈ।
ਰਮੇਸ਼ ਸੇਠੀ ਬਾਦਲ

**ਰਮੇਸ਼ ਸੇਠੀ ਬਾਦਲ** (ਜਨਮ 14 ਦਸੰਬਰ 1960) ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਤੇ ਕੌਫ਼ੀ ਵਿਦ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟ ਚੁੱਕੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੋਧਕ ਸਪੈੱਲ ਚੈੱਕਰ

ਸੋਧਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਆਨ-ਲਾਈਨ ਸਪੈੱਲ ਚੈੱਕਰ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਵੈੱਬਸਾਈਟ www.learnpunjabi.org/ sodhak.aspx ਤੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਰ-ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਨਰੀਖਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਮੈਟਰ ਯੂਨੀਕੋਡ (ਰਾਵੀ) ਵਿਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਫੌਂਟਾਂ ਵਿਚ ਸੰਜੋਏ ਮੈਟਰ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਰਾਹੀਂ ਯੂਨੀਕੋਡ ਵਿਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

### ਵਰਤੋਂ ਢੰਗ 
i) 'ਸੋਧਕ' ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹੋ।

ii) Browse ਬਟਣ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਟਾਈਪ ਕੀਤੀ ਫਾਈਲ ਖੋਲ੍ਹੋ ਜਾਂ ਟੈਕਸਟ ਬਕਸੇ ਵਿਚ ਮੈਟਰ ਪੇਸਟ ਕਰੋ।

iii) ਯੂਨੀਕੋਡ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਲਈ 'ਫੌਂਟ ਤੋਂ ਯੂਨੀਕੋਡ' 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ।

iv) ਹੁਣ 'ਸਪੈੱਲ ਚੈੱਕ ਕਰੋ' 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ।

v) ਸੋਧਕ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸਕਰੀਨ ਖੁੱਲ੍ਹੇਗੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਵਿਕਲਪ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣਗੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ:

• ਸ਼ਬਦ ਬਦਲੋ: ਗ਼ਲਤ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸਹੀ ਸ਼ਬਦ ਪਾਉਣ ਲਈ

• ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲੋ: ਸਾਰੇ ਗ਼ਲਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸਹੀ ਸ਼ਬਦ ਚੁਣਨ ਲਈ।

• ਅਣਡਿੱਠ ਕਰੋ: ਸ਼ਬਦ ਠੀਕ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਬਦਲੇ ਬਿਨਾ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਲਈ। ਉਤਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੋੜੀਂਦਾ ਵਿਕਲਪ ਵਰਤਦੇ ਜਾਓ।

vi)ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸੋਧੇ ਜਾਣਗੇ ਤਾਂ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸੰਦੇਸ਼ ਆਵੇਗਾ- "ਸਪੈੱਲ ਚੈਕਿੰਗ ਸਮਾਪਤ"। ਇੱਥੋਂ OK 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। ਹੁਣ ਵਾਪਿਸ ਪਹਿਲੀ ਸਕਰੀਨ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗੀ।
ਮਾਉਮੂਨ ਅਬਦੁਲ ਗਯੂਮ

**ਮਾਉਮੂਨ ਅਬਦੁਲ ਗਯੂਮ** (ਜਨਮ: ਅਬਦੁੱਲਾ ਮਾਉਮੂਨ ਖੈਰੀ; 29 ਦਸੰਬਰ 1937) ਇੱਕ ਮਾਲਦੀਵੀਆ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਕੂਟਨੀਤੀਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1978 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਮਾਲਦੀਵ ਦੇ ਤੀਜੇ ਰਾਏਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।. 

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ 
ਮਾਉਮੂਨ ਅਬਦੁਲ ਗਯੂਮ 29 ਦਸੰਬਰ 1937 ਨੂੰ ਮਾਲੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ 'ਚ ਅਬਦੁੱਲਾ ਮਾਉਮੂਨ ਖੈਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਹ ਅਬਦੁਲ ਗਯੂਮ ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਤੇ ਖਦੀਜਾ ਮੂਸਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅਬਦੁਲ ਗਯੂਮ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸਨ ਅਤੇ 1950 ਤੋਂ 1951 ਤੱਕ ਮਾਲਦੀਵਾਂ ਦੇ 7ਵੇਂ ਅਟੌਰਨੀ ਜਨਰਲ ਰਹੇ।. 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮੇਘਾ ਬਰਮਨ

**ਮੇਘਾ ਬਰਮਨ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਉਸ ਨੇ ਸੋਹਨ ਰਾਏ ਦੇ *ਡੈਮ* ਵਿੱਚ ਰਜ਼ੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦਰਮਿਆਨ ਮੁੱਲਾਪੇਰੀਆਰ ਡੈਮ ਵਿਵਾਦ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਡੀਐਮਕੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਐਮ ਕਰੁਣਾਨਿਧੀ ਨੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ "ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ" ਲਈ ਫ਼ਿਲਮ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। 25 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾਡ਼ ਦੇਵੇਗੀ।

ਉਸ ਨੇ '*ਓਰੂ ਮੋਧਲ ਓਰੂ ਕਦਲ*' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬੈਲਾਡ ਆਫ਼ ਰੁਸਤਮ 2014 ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਇੱਕ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਸਾਲ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਖੇਡ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਪੰਗਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾ ਦਾਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਆਰ. ਜੇ. ਅਨੰਥੀ

**ਅਨੰਥੀ ਅਯੱਪਨ** ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ ਨਾਲ **ਆਰਜੇ ਅਨੰਥੀ** ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਰੇਡੀਓ ਜੌਕੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਨੰਤੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਕੋਮਾਲੀ* ਵਿੱਚ ਸਾਈਡ ਐਕਟਰ ਜੈਮ ਰਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ, ਬਿੱਗ ਬੌਸ 8 ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਨੰਥੀ ਨੇ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਵਜੋਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਕਈ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਜੈਮ ਰਵੀ ਦੇ ਨਾਲ *ਕੋਮਾਲੀ* ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ *ਬਿਗਿਲ*, *ਧਾਰਲਾ ਪ੍ਰਭੂ*, *ਨੇਤ੍ਰਿਕਨ*, *ਥੀਰਾ ਕਾਢਲ* ਅਤੇ *ਨਨਬਨ ਓਰੂਵਨ ਵੰਤਾ ਪਿਰਾਗੁ* ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕਰੈਕਟਰ ਮੈਪ

ਇੱਕ '**ਕਰੈਕਟਰ ਮੈਪ**' ਉਪਯੋਗਤਾ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਬੰਧਤ ਕੀਬੋਰਡ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਅੱਖਰ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਦਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

*ਕਰੈਕਟਰ ਮੈਪ (ਵਿੰਡੋਜ਼), ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਕਾਪੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ
ਅਨੁਪਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਨ

**ਅਨੁਪਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਨ** (ਜਨਮ 18 ਫਰਵਰੀ 1996) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤੇਲਗੂ, ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਪਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਫਲ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ *ਪ੍ਰੇਮਮ* (2015) ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੋਡੀ (2016) ਜੋਮੋੰਤੇ ਸੁਵਿਸ਼ੇਸ਼ੰਗਲ (2017) *ਵੁੰਨਾਧੀ ਓਕੇਟੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ* (2017) ਨਤਾਸਾਰਵਭੋਮਾ (2019) *ਕਾਰਤੀਕੇਆ 2* (2022) ਅਤੇ ਟਿੱਲੂ ਸਕੁਏਅਰ (2024) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਅਨੁਪਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਫਰਵਰੀ 1996 ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਰਿਨਜਾਲਾਕੁਡਾ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਨ ਏਰਕਥ ਅਤੇ ਸੁਨੀਤਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਅਕਸ਼ੈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੀ. ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਕਾਲਜ ਕੋਟਾਯਮ, ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੰਚਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਅਨੁਪਮਾ ਨੇ ਨਿਵਿਨ ਪੌਲੀ ਦੇ ਨਾਲ *ਪ੍ਰੇਮਮ* ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਜੇਮਜ਼ ਐਂਡ ਐਲਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ *ਏ ਆ* ਸਮੇਤ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਤਿਨ ਅਤੇ ਸਾਮੰਥਾ ਰੂਥ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਫਿਰ *ਪ੍ਰੇਮਮ* ਦੇ ਤੇਲਗੂ ਰੀਮੇਕ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕੋਡੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ਤਮਨਾਮ ਭਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਵਾਨੰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਜਨਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ *ਜੋਮੋੰਤੇ ਸੁਵੀਸ਼ੇਸ਼ੰਗਲ* ਅਤੇ ਦੁਲਕਰ ਸਲਮਾਨ ਨੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਪੋਥਿਨੇਨੀ ਦੇ ਨਾਲ *ਵੁੰਨਾਧੀ ਓਕੇਟੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ* ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਰੀਲਾਪਾਕਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਰਜੁਨ ਯੁੱਧਮ ਵਿੱਚ ਨਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਏ. ਕਰੁਣਾਕਰਨ ਦੀ *ਤੇਜ ਆਈ ਲਵ ਯੂ* ਵਿੱਚ ਸਾਈ ਧਰਮ ਤੇਜ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ *ਹੈਲੋ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰੇਮਾ ਕੋਸਾਮੇ* ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਪੋਥਿਨੇਨੀ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜੋਡ਼ਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2019 ਵਿੱਚ, ਅਨੁਪਮਾ ਨੇ ਪੁਨੀਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਨਡ਼ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਨਤਾਸ਼ਾਰਵਭੋਮਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ *ਰਕਸ਼ਾਸੂਡੂ* ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਥੱਲੀ ਪੋਗਥੇ ਵਿੱਚ ਅਥਰਵ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਉਡੀ ਬੁਆਏਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ''*ਕਾਰਤੀਕੇਆ* 2* ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜੋ ਕਾਰਤੀਕੇਯਾ (2014) ਦੀ ਅਗਲੀ ਕਡ਼ੀ ਸੀ।

ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ, ਅਨੁਪਮਾ ਨੇ 29 ਮਾਰਚ 2024 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਸਿੱਧੂ ਜੋਨਲਾਗੱਡਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, *ਟਿੱਲੂ'' ਦੀ ਅਗਲੀ ਕਡ਼ੀ, ਟਿੱਲੂ ਸਕੁਏਅਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996
ਐਸਥਰ ਅਨਿਲ

**ਐਸਥਰ ਅਨਿਲ** (ਜਨਮ 27 ਅਗਸਤ 2001  ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ *ਨੱਲਵਨ* ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਐਸਥਰ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਕੇਰਲ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਰੀਮੇਕ, *ਦ੍ਰਿਸ਼ਯਮ* ਅਤੇ *ਪਾਪਨਾਸਮ* (2015) ਵਿੱਚ *ਦ੍ਰਿਸ਼ਯਮ* ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ।  ਉਸ ਨੇ ਅਣਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ *ਕੁਜ਼ਲੀ* ਵਿੱਚ ਹੀਰੋਇਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ *ਜੌਹਰ* ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊਟੈਂਟ ਸਨ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫ਼ਿਲਮ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ 
## ਅਵਾਰਡ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2001
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖੁੱਡੀ

**ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖੁੱਡੀ** (ਜਨਮ 2 ਸਤੰਬਰ 1968) ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਕਸਬਾ ਹੰਡਿਆਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਲੱਬ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਜੁਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ।https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrurbarnala-gurjit-singh-khuddi-became-the-chairman-of-press-club-handiaya-9235012.html

## ਜੀਵਨ
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਖੁੱਡੀ ਸਰਦਾਰ ਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ, ਮਾਤਾ ਅਜਮੇਰ ਕੌਰ ਦੀ ਸੁਲੱਖਣੀ ਕੁੱਖੋ ਇਕ ਕਿਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਘਰ ਇਕ ਧੀ ਦਮਨਦੀਪ ਕੌਰ, ਪੁੱਤਰ ਗੁਰਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ।

## ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿੱਤਾ
ਆਪ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਖੁੱਡੀ ਖ਼ੁਰਦ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਸਕੂਲ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਆਪ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਦੀ 
ਵਿਦਿਆ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਹੰਡਿਆਇਆ ਤੋਂ ਤੇ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੇ 1990 ਤੋਂ ਮੈਡੀਕਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸੰਨ 2006 ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ’ਚ ‘ਅਜੀਤ’ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

## ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ
* ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਹੰਡਿਆਇਆ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹਨ। 
* ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੁੱਧਤਾ ਲਈ ਬੂਟੇ ਲਾਉਣ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ। 
* ਬਿਜਲੀ-ਪਾਣੀ ਬੱਚਤ , ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਆਪਣਾ ਮੁੱਢਲਾ ਫਰਜ਼ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 
* ਲੋੜਵੰਦ ਵਰਗ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੈਂਕਾਂ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ਾ (ਲੋਨ) ਸਬਸਿਡੀ ਦਿਵਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਸਿਰ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨਾ। 
* ਇਸਤਰੀ ਸਸਕਤੀਕਰਨ ਲਈ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਟਰੇਨਿੰਗ ਲਗਾਉਣਾ ਤੇ ਸਿਲਾਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦਿਵਾਉਣੀਆਂ। * ਬੁਢਾਪਾ, ਵਿਧਵਾ, ਆਸਰਿਤਾ ਨੂੰ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਲਗਾਉਣੀਆਂ। 
* ਗ਼ਰੀਬ ਵਰਗ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ  ਵਰਗੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਸਾਹਿਤਕ
ਆਪ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖ ਲਿਖਣੇ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਚ ਬਾਰਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਈ। ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਤਰਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜਲਗਾਓਂ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ

**ਜਲਗਾਓਂ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸੂਬੇ  ਦੇ ਜਲਗਾਓਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜਲਗਾਓਂ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ  ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ 1853 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਠਾਣੇ ਤੱਕ ਗਈ ਸੀ। ਮਈ 1854 ਤੱਕ, ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਪੈਨੀਨਸੁਲਾ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਬੰਬਈ-ਠਾਣੇ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭੁਸਾਵਲ ਤੱਕ ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਸਾਲ 1860 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

### ਬਿਜਲੀਕਰਨ 
ਜਲਗਾਓਂ-ਭੁਸਾਵਲ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸਾਲ 1968-69 ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਸਹੂਲਤਾਂ 
ਜਲਗਾਓਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰਾਈਜ਼ਡ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਦਫ਼ਤਰ, ਏ. ਟੀ. ਐੱਮ. ਮਸ਼ੀਨ, ਆਟੋ ਸਟੈਂਡ, ਰਿਟਾਇਰਿੰਗ ਰੂਮ ਅਤੇ ਐਲੀਵੇਟਰ, ਐਸਕੇਲੇਟਰ, ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਖਾਣਾ ਰਿਫਰੈਸ਼ਮੈਂਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਘਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

## ਹੋਰ 
ਅਜੰਤਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਜਲਗਾਓਂ ਤੋਂ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (31 ਮੀਲ) ਦੂਰੀ ਤੇ ਹਨ। ਅਜੰਤਾ ਜਾਣ ਲਈ ਜਲਗਾਓਂ ਤੋਂ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀਆਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਜਲਗਾਓਂ ਵਿਖੇ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲਗਾਓਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਜਿਨਭਦਰਾ

**ਜਿਨਭਦਰਾ** ਜਾਂ **ਵਚਨਚਾਰੀਆ ਜਿਨਭਦਰਗਨੀ ਕਸ਼ਮਾਸ੍ਰਮਣ** ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਜੈਨ ਤਪੱਸਵੀ ਲੇਖਕ ਸਨ।

## ਜੀਵਨ 
ਜਿਨਭਦਰਾ ਛੇਵੀਂ-ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੀ ਨਿਰਵਰਤੀਕੁਲਾ ਸ਼ਾਖਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਭਿਖਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ।ਉਹ 609 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮੈਤਰਕ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਲਾਦਿੱਤਿਆ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਵੱਲਭੀ ਵਿਖੇ ਸੀ।  ਉਸ ਨੂੰ ਜੈਨ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਰ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ  ਸੀ।

## ਕੰਮ 
ਉਸ ਨੇ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਗ੍ਰੰਥ, *ਮਹਾਨੀਸ਼ਿਤਾ* ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖੇ-*ਬ੍ਰਿਹਤਸੰਗਰਹਾਨੀ*, *ਬ੍ਰਿਹਰਕਸ਼ੇਤਰਸਮਸਾ*, *ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਨਾਵਤੀ*, ਵਿਸ਼ਸ਼ਵਾਸ਼ਯਕਾ ਭਾਸ਼ਾ, ਧਿਆਨਸ਼ਟਕ, ਜਿਤਕਲਪ ਸੂਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ। *ਵਿਸ਼ਸ਼ਵਾਸ਼ਯਕਾ* ਬਾਰੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਟਿੱਪਣੀ ਅਧੂਰੀ ਰਹੀ।

ਜਿਨਭਦਰਾ ਨੇ *ਗਣਧਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹਿਸ* ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਇਕ *ਅਵਾਸਯਾਕਾਸੁਤਰਾ* ਬਾਰੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਅਰਧ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਠ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੌਤਮ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਬਲੀਦਾਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ  ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਮਵਾਸਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਡ ਗਏ ਸਨ । ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮ ਨੇ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਵੀਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਸ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੋਰਡਮੇਕਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਰਬ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦੁਆਰਾ ਅਧਾਰਤ ਸੀ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
* 
* 

## ਹੋਰ ਪੜੋ 
* ਜਿਨਭਦਰਾ। *ਗੰਨਾਧਰਾਵਦਾ*, ਐਡੀ. ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸ. ਈ. ਏ. ਸੋਲੋਮਨ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, 1966.
* ਜਿਨਭਦਰਾ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਵਾਸ਼ਯਕਾਭਾਸ਼ਯ, ਐਡੀ. ਡੀ. ਮਾਲਵਾਨੀਆ, 3 ਖੰਡ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, 1966-8।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ
ਪੂਜਾਪਾਡਾ

**ਆਚਾਰੀਆ ਪੂਜਾਪਾਡਾ** ਜੈਨ ਦੀ ਦਿਗੰਬਰ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਚਾਰੀਆ (ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਭਿਕਸ਼ੂ) ਸੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਪੂਜਿਆਪਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਗੰਗਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੁਰਵਿਨਿਤਾ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਜਾਪਾਡਾ 510 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 600 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਮਾਧਵ ਭੱਟਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇਵਨੰਦੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਦਿਗੰਬਰ ਭਿਕਸ਼ੂ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਯੋਗੀ, ਰਹੱਸਵਾਦੀ, ਕਵੀ, ਵਿਦਵਾਨ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦਾ ਮਾਸਟਰ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਦੇਵ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਾਪਾਡ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਜਿਵੇਂ *ਆਚਾਰੀਆ* ਕੁੰਡਕੁੰਡ ਅਤੇ *ਆਚਾਰੀਆ* ਸਾਮੰਤਭਦਰ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੈਨ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਮਾਸਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪੋਂਟੀਫੀਕਲ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵੰਸ਼ ਸੀ।  ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ, ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਨੰਦੀ ਸੰਘ ਦਾ ਪਾਦਰੀ ਸੀ, ਜੋ *ਆਚਾਰੀਆ* ਕੁੰਡਕੁੰਡ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਹ ਨੰਦੀ ਸੰਘ ਦੇ ਪੋਂਟੀਫੀਕਲ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਜੈਨ ਸੰਤ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਬਲਕਿ ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਆਕਰਣ ਵਰਗੇ ਗੈਰ-ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। *ਆਚਾਰੀਆ*  ਪੂਜਾਪਾਡਾ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਜਿਨਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਕ ਵਿਆਕਰਣਵਾਦੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿਕਸ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸਨ।

ਪੂਜਾਪਾਡਾ ਨੇ *ਸਰਵਰਥਸਿੱਧੀ* ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਲਾਭ ਲਈ ਇੱਕ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੇ ਕੰਮ ਵਜੋਂ *ਦਾਨ* (ਚਤੁਰਿਤੀ) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ।

## ਕੰਮ 
left|thumb|222x222px|ਇਸਤੋਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਪੁਸਤਕ ਕਵਰ

* *ਜੈਨਭਿਸ਼ਕਾ* (ਜੈਨ ਮਸਹ ਕਰਨਾ-ਜੈਨ ਰਸਮਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰਚਨਾ।
* ਚੰਦਾਸ਼ਾਸਤਰ (ਪ੍ਰੋਸੋਡੀ 'ਤੇ ਇਲਾਜ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸੰਸਕਰਣ' ਤੇ ਇੱਕ ਕੰਮ।

## ਹਵਾਲੇ 
### ਹਵਾਲੇ 
### ਸਰੋਤ 
* 
* 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ
ਅਪਰਾਜਿਤਾ (ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ)

**ਅਪਰਾਜਿਤਾ** ਅੱਠਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ *ਦਿਗੰਬਰ ਭਿਕਸ਼ੂ* ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਅੱਠਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ *ਦਿਗੰਬਰ ਭਿਕਸ਼ੂ* ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਨੰਗੇ ਹੋਣ ਦੀ ਦਿਗੰਬਰ ਭਿਖਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੇ ਸ਼ਵੇਤੰਬਰ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਸਾਧਵੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਤੱਕ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ *ਦਿਗੰਬਰ* ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਨਗਨ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ", ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਦਾ ਡਰ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ
ਰਾਂਚੀ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ

**ਰਾਂਚੀ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ** ਨੂੰ ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ, ਰਾਂਚੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਆਦ੍ਰਾ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2012 ਤੱਕ ਰਾਂਚੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਅਤੇ ਜੈਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਰਾਂਚੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਰਾਂਚੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਟਰਲੌਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।

ਰਾਂਚੀ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਧਨਬਾਦ, ਵਾਰਾਣਸੀ, ਰਾਉਰਕੇਲਾ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਬੰਗਲੌਰ, ਮੁੰਬਈ, ਪੁਣੇ, ਚੇਨਈ, ਕਮੱਖਿਆ, ਦਿਓਘਰ, ਭਾਗਲਪੁਰ, ਜੰਮੂ, ਸੂਰਤ,ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਲਈ ਰੇਲਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ।ੱਖ ਰੇਲਵੇ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ। ਰਾਂਚੀ ਜੰਕਸ਼ਨ, ਹਟੀਆ, ਤਾਤੀਸਿਲਵਾਈ ਅਤੇ ਨਾਮਕੋਨ। ਇਹ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸੌ ਬੁਕਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਰਾਂਚੀ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 120 ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਨਵੰਬਰ 1907 ਵਿੱਚ ਰਾਂਚੀ ਨੂੰ ਪੁਰੁਲੀਆ-ਰਾਂਚੀ ਨੈਰੋ-ਗੇਜ ਲਾਈਨ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਨਕਸ਼ੇ ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1907 ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੁਰੂਲੀਆ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਚੱਲੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਹਰ ਰੋਜ਼ 60 ਹਜ਼ਾਰ ਯਾਤਰੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਤੇ 1911 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਹਰਦਗਾ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ, ਰਾਂਚੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਆਦ੍ਰਾ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਰਾਂਚੀ ਜੰਕਸ਼ਨ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਹਨ
* ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਰਾਂਚੀ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ  
* ਗਯਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ 179 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (111 ਮੀਲ) 
* ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਪਟਨਾ 420 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (260 ਮੀਲ) 
* ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਕੋਲਕਾਤਾ 365 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 
* ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਦੁਰਗਾਪੁਰ 243 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
* ਦਿਓਘਰ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਦਿਓਘਰ 247 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 
* ਸੋਨਾਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ 122 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (75.8 ਮੀਲ)
* ਬੋਕਾਰੋ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਬੋਕਾਰੋ ਸਟੀਲ ਸਿਟੀ 105 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (65.2 ਮੀਲ)

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਰਾਂਚੀ
* ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਰਾਂਚੀ ਜੰਕਸ਼ਨ ਨਕਸ਼ਾ
* ਰਾਂਚੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਝਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਜਟਾਸਿਮਹਾਨੰਦੀ

**ਜਟਾਸਿਮਹਾਨੰਦੀ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਜਟਾਸਿੰਹਨੰਦੀ) ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਟਾਸਿਮਹਾ ਨੰਦੀ ਜਾਂ ਜਟਿਲਾ ਮੁਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਟਾਸਿਮਹਾਨੰਦੀ ਇੱਕ ਜੈਨ ਸੰਸਕਰਿਤ ਕਵੀ ਸੀ ਜੋ 6ਵੀਂ-9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

ਜਟਾਸਿਮਹਾਨੰਦੀ ਕਈ *ਕਾਵਿਆ* ਕਾਵਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਰੰਗਾਚਰਿਤ ਦਾ ਸਾਹਸੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਨਿਰਣਾਇਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੈਲੀਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸ਼ਵਘੋਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬੱਪਭੱਤੀਸੂਰੀ

**ਵੈਦਿਕਵੀ ਆਚਾਰੀਆ ਬੱਪਭੱਤੀਸੂਰੀ ਮਹਾਰਾਜ ਸਾਹਿਬ** 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ ਜੈਨ ਤਪੱਸਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਕਵੀ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਸੁਧਾਰਕ, ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬਹਿਸਾਂ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ ਸੰਪਰਦਾ ਦੁਆਰਾ ਬੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
**ਬੱਪਭੱਤੀਸੂਰੀ**  ਦਾ ਜਨਮ ਸੁਰਪਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 743 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਬਨਾਸਕੰਠਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਦੁਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਸਵਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬੱਪਾ (ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭੱਟੀ) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ 
ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ **ਬੱਪਭੱਤੀਸੂਰੀ**  ਨੇ 52 ਤੋਂ ਵੱਧ *ਪ੍ਰਬੰਧ* (ਅਨੁਵਾਦ.  ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਾਰਾਗਣ) ਲਿਖੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਦੋ ਹੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਅਰਥਾਤ *ਅਨੁਭਵ ਸਿੱਧ ਸਰਸਵਤੀ ਸਤਵ* ਅਤੇ *ਚਤੁਰਵਿਨਸ਼ਤੀ ਸਤੂਤੀ*  ਬਾਕੀ ਗੁਆਚੇ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ 

## ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ 
95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ,**ਬੱਪਭੱਤੀਸੂਰੀ**  ਸੰਥਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਕਈ ਮੱਧਕਾਲੀ ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਪੱਸਵੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਜੀਵਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਗ੍ਰੰਥ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਗ੍ਰੰਥ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:-

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ
ਜਿਨਸੇਨਾ II

**ਆਚਾਰੀਆ ਜਿਨਸੇਨਾ II** (ਅੰ. 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ) ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੀ *ਦਿਗੰਬਰ* ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਿਕਸ਼ੂ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ।

## ਕੰਮ 
ਉਹਨਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਆਦਿਪੁਰਾਣਾ ਲਿਖਿਆ। ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰਪੁਰਾਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗੁਣਭੱਦਰ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮਹਾਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ ਜੋ ਕਾਰਲ ਸਾਗਨ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਹਰਿਵਮਸਾ ਪੁਰਾਣ

## ਹਵਾਲੇ 
### ਹਵਾਲੇ 
### ਸਰੋਤ 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ਹੋਰ ਪੜੋ 
* ਜਿਨਸੇਨਾ. *ਆਦਿਪੁਰਾਣਾ*, ਐਡੀ. ਪੰਨਾਲਾਲ ਜੈਨ, 2 ਖੰਡ, ਕਾਸ਼ੀ, 1964 ਅਤੇ 1965।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ
ਵਿਦਿਆਨੰਦ

**ਵਿਦਿਆਨੰਦ** ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ *ਦਿਗੰਬਰ* ਤਰਕਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ ਸੀ। ਉਹ 750 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ ਅਤੇ 800 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼*ਅਸ਼ਟਾਸਾਹਸਰੀ* ਲਿਖੀ ਜੋ ਸਾਮੰਤਭਦਰ ਦੇ ਦੇਵਗਮਸਤੋਤਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮਧਵਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਵਿਦਿਆਾਨੰਦ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ *ਦਿਗੰਬਰ* ਆਚਾਰੀਆ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਸਰੋਤ 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ
ਭੂਤਬਲੀ

**ਆਚਾਰੀਆ ਭੂਤਬਲੀ** (ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ) ਇੱਕ ਦਿਗੰਬਰ ਭਿਕਸ਼ੂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਚਾਰੀਆ ਪੁਸ਼ਪੰਦਾਂਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜੈਨ ਗ੍ਰੰਥ, ਸਤਖੰਡਗਾਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। 

## ਵਿਰਾਸਤ 
*ਸ਼ਰੁਤ ਪੰਚਮੀ* (ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੰਜਵਾਂ) ਜੈਨ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਮਈ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਪੰਤ ਅਤੇ ਭੂਤਬਲੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ
ਪੁਸ਼ਪੰਡਤਾ (ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ)

ਆਚਾਰੀਆ ਪੁਸ਼ਪੰਡਤਾ (ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ) ਇੱਕ ਦਿਗੰਬਰ ਆਚਾਰੀਆ (ਮੱਠਵਾਦੀ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਮੁਖੀ) ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ *ਆਚਾਰੀਆ ਭੂਤਬਲੀ* ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜੈਨ ਗ੍ਰੰਥ ਸਤਖੰਡਗਾਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਵਿਰਾਸਤ 
*ਸ਼ਰੁਤ ਪੰਚਮੀ* (ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੰਜਵਾਂ) ਜੈਨ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਮਈ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਪੰਤ ਅਤੇ ਭੂਤਬਲੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ
ਵੱਟਕੇਰਾ

**ਵੱਟਕੇਰਾ** ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਦਿਗੰਬਰ ਜੈਨ ਆਚਾਰੀਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 150 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਮੁਲਾਚਾਰਾ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
* 

## ਹੋਰ ਪੜੋ 
* ਵਾਕਟੈਕਰਾ. ਮੂਲਕਾਰਾ, ਐਡੀ. ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਜੇ. ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਪੀ. ਜੈਨ, 2 ਖੰਡ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 1984 ਅਤੇ 1986।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ
ਧਰਸੇਨਾ

*ਆਚਾਰੀਆ* ਧਰਸੇਨਾ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦਾ ਇੱਕ *ਦਿਗੰਬਰ ਭਿਕਸ਼ੂ* ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
*ਆਚਾਰੀਆ* ਧਰਸੇਨਾ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਦੋ *ਆਚਾਰੀਆ* *ਆਚਾਰੀਆ*  ਪੁਸ਼ਪਦਾਂਤ ਅਤੇ *ਆਚਾਰੀਆ* ਭੂਤਬਲੀ ਨੂੰ ਮਹਾਵੀਰ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ। ਦੋਵਾਂ *ਆਚਾਰੀਆ* ਨੇ ਖਜੂਰ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ *ਦਿਗੰਬਰ* ਜੈਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਸੱਤਖੰਡਗਾਮ ਲਿਖਿਆ। ਦਿਗੰਬਰ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਵੀਰ ਦੇ *ਨਿਰਵਾਣ* ਤੋਂ 683 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਗੌਤਮ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ 33ਵਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ
ਇਲਾਂਗੋ ਐਡੀਗਲ

thumb|ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਇਲਾਂਗੋ ਐਡੀਗਲ
[thumb|ਮਰੀਨਾ ਬੀਚ, [ਚੇਨਈ|ਚੇਨਈ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਇਲਾਂਗੋ ਅਡਿਗਲ ਦੀ ਮੂਰਤੀ।]]
**ਇਲਾਂਗੋ ਐਡੀਗਲ** ਇੱਕ ਭਿਕਸ਼ੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਈ ਵਾਰ ਚੇਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤਮਿਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਿਲੱਪਟੀਕਰਮ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਇਸ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਇਲਾਂਗੋ ਅਦਿਕਲ ਮਿਥਿਹਾਸ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1968 ਦੇ ਇੱਕ ਨੋਟ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਿਲ ਜ਼ਵੇਲੇਬਿਲ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ, "ਇਹ  ਥੋੜਾ ਕਾਵਿਕ ਕਲਪਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਚੇਰਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ [5 ਵੀਂ ਜਾਂ 6 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਪਿਛਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ [ਦੂਜੀ ਜਾਂ ਤੀਜੀ ਸਦੀ] ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ
ਹਿੱਪੋ (ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ)

**ਹਿੱਪੋ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Hippo** ਯੂਨਾਨੀ: φππων, 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਬੀ. ਸੀ.) ਇੱਕ ਪੂਰਵ-ਸੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰੀਜੀਅਮ, ਮੈਟਾਪੋਂਟਮ, ਸਾਮੋਸ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਟਨ, ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਨ। 

ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ, ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਪੂਰਵ-ਸੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ "ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਸੀ". ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਹਿੱਪੋ ਉੱਤੇ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਕਿ ਕਿਉਂ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਾਮਿਕ ਕਵੀ ਕ੍ਰੈਟਿਨਸ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪੈਨੋਪਟੇ ਵਿੱਚ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਦੇ ਕਲੇਮੈਂਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਿੱਪੋ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਜੋਡ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਬਰ ਉੱਤੇ ਉੱਕਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀਃ 

*"ਹਿੱਪੋ ਦੀ ਕਬਰ ਵੇਖੋ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੌਤ ਵਿੱਚ*

*ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ"*

ਹਿੱਪੋਲੀਟਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਿੱਪੋ ਨੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਮੁਢਲੇ ਤੱਤ ਮੰਨਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਿਮਪਲੀਸੀਅਸ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੱਪੋ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪਾਣੀ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਢੁਕਵਾਂ ਪੱਧਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨਮੀ ਸੰਤੁਲਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਸੀ। ਅਰਿਸਟੋਫੇਨੇਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮੱਧਕਾਲੀ ਵਿਦਵਤਾ ਕਲਾਉਡਸ ਹਿੱਪੋ ਨੂੰ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਾਸ਼ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਵਾਲੇ ਓਵਨ ਦੇ ਗੁੰਬਦ (ਗੁੰਬਦ) ਵਰਗੇ ਸਨ।

## ਨੋਟਸ
ਆਮਾ

ਆਮਾ ਇੱਕ ਮੱਧਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ 8ਵੀਂ ਅਤੇ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਕੰਨੌਜ ਅਤੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੈਨ ਇਤਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਯਸ਼ੋਵਰਮਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ।

## ਜੈਨ ਖਾਤਾ 
ਜੈਨ ਇਤਹਾਸ *ਬੱਪਭੱਤੀ-ਸੂਰੀ-ਚਰਿਤ* ਜੈਨ ਤਪੱਸਵੀ ਬੱਪਭਟ੍ਟੀਸੁਰੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਯਸ਼ੋਵਰਮਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਸੁਯਾਸ਼ਾ ਨੇ ਰਾਮਸੈਨਿਆ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੌਰਾਨ ਆਮਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਯਸ਼ੋਦੇਵੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਆਮਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ ਸਿੱਧ ਸੇਨਾ ਨੇ ਮੋਧੇਰਾਕਾਪੁਰਾ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਹੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਮਾ ਇੱਕ ਖਰਚ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਯਸ਼ੋਵਰਮਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਫਾਇਤੀ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਮਾ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਈ। ਜੋ ਮੋਧੇਰਕਾਪੁਰਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਯਸ਼ੋਵਰਮਨ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕੰਨੌਜ ਵਿੱਚ ਆਮਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰਾਜਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। *ਪ੍ਰਭਾਵਕ ਚਰਿਤ* ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੋਸ਼ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਮ 749-753 ਸੀਈ (ID1) ਵੀ. ਐਸ. ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ।

*ਪ੍ਰਭਾਵਕ-ਚਰਿਤ* ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਮ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਨਾਗ (ਨਾਗ) ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਗਹਿਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ ਬੱਪਭੱਤੀਸੂਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਨਾਗਵਾਲੋਕਾ" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ।

ਆਮਾ ਨੇ ਰਾਜਗ੍ਰਹਿ (ਮਗਧ) ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੁੰਦਰਸੇਨ ਅਤੇ ਗੌੜ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ। *ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੋਸ਼ਾ* ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਵੀ ਵਕਪਤੀ ਨੇ *ਮਦਰ-ਮਾਹੀ-ਵਿਜੈ* (ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਮਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।*ਪ੍ਰਭਾਵਕ ਚਰਿਤ* ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਾਠ ਮਧੂ-ਮਠ-ਵਿਜੈ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਆਮਾ ਨੇ ਕੰਨੌਜ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੋਪਗਿਰੀ (ਆਧੁਨਿਕ ਗਵਾਲੀਅਰ) ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਜੈਨ ਧਰਮ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। *ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੋਸ਼ਾ* ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਗੋਪਗਿਰੀ (ਆਧੁਨਿਕ ਗਵਾਲੀਅਰ) ਵਿੱਚ ਮਹਾਵੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਜੈਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁੰਡੁਕਾ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਗੱਦੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਮਗਧ-ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 832-833 ਸੀਈ (890 ਵੀ. ਐਸ.) ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

ਦੁੰਡੁਕਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੋਜਾ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭੋਜ ਦੇ ਉੱਤਰਾ-ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

### ਨਾਗਭੱਟ II ਨਾਲ ਪਛਾਣ 
ਜੈਨ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਨਾਗਵਲੋਕਾ ਨੂੰ 'ਆਮਾ' ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। "ਨਾਗਵਲੋਕਾ" ਦੀ "ਨਾਗਭੱਟ" ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕਈ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ 'ਆਮ' ਦੀ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਰਾਜਾ ਨਾਗਭੱਟਾ II ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਐੱਫ. ਕਿਲਹੋਰਨ, ਜੀ. ਐੱਚ. ਓਝਾ, ਡੀ. ਆਰ. ਭੰਡਾਰਕਰ, ਕੇ. ਐੱਮ. ਮੁਨਸ਼ੀ, ਦਸ਼ਰਥ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਬੀ. ਐੱਨ. ਪੁਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਇਹ ਪਛਾਣ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ- 

* ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਨੌਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 833 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
* ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਗਵਾਲੋਕਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
* ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਭੋਜਾ ਨਾਮ ਦੇ ਪੋਤੇ ਸਨ।
* ਦੋਵੇਂ ਗੌਡ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਧਰਮ [ਪਾਲ] ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ।

ਸ਼ਿਆਮ ਮਨੋਹਰ ਮਿਸ਼ਰਾ (1977) ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। 

### ਹੋਰ ਪਛਾਣਾਂ 
9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕੰਨੌਜ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ-ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਐੱਸ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ ਅਯੰਗਰ ਨੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਵਜਰਯੁੱਧ ਅਤੇ ਇੰਦਰਯੁੱਧ ਆਮ ਦੇ ਬਦਲਵੇਂ ਨਾਮ ਸਨ। ਪਰ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਜੈਨ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਲਟ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਬੁੱਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਆਮਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਵੰਤੀਵਰਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਨੋਦ ਵਿਖੇ ਮਿਲੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਪਤਕ

**ਸਪਤਕ ਦਾ** ਅਰਥ ਹੈ "ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ"। ਇਹ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਡਜ (ਸ), ਰਿਸ਼ਭ (ਰੇ), ਗੰਧਾਰ (ਗ), ਮੱਧਯਮ (ਮ), ਪੰਚਮ (ਪ), ਧੈਵਤ (ਧ), ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨੀ), ਸ਼ਡਜ (ਸ) ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪੈਮਾਨਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ, ਸਪਤਕ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਸੱਤ ਸ਼ਾਮਲ" ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ *ਸਪਤ* ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸੱਤ"। ਸਪਤਕ ਵਿੱਚ ਸਪਤ ਸੁਰ, ਭਾਵ ਸੱਤ ਸੁਰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੱਤ ਸੁਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਮੂਲ ਸਪਤਕ ਨੂੰ **ਮੱਧ ਸਪਤਕ** (ਦੇਵਨਾਗਰੀ : मध्य सप्तक) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਥਿਰਕਣ(ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ) ਵਾਲੇ ਸੁਰਾਂ  ਲਈ, ਕਲਾਕਾਰ **ਮੰਦ੍ਰ ਸਪਤਕ** (ਦੇਵਨਾਗਰੀ : मंद्र सप्तक)' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੱਧ ਸਪਤਕ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਸ਼ਟਕ ਹੈ। ਉੱਚ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਵਾਲੇ ਨੋਟਾਂ ਲਈ, **ਤਾਰ ਸਪਤਕ** ( ਦੇਵਨਾਗਰੀ : तार सप्तक), ਜੋ ਕਿ ਮੱਧ ਸਪਤਕ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਅਸ਼ਟਕ ਹੈ, ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਆਮ ਪੈਮਾਨਾ ਮੱਧ ਸਪਤਕ ਵਿੱਚ ਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਚ, ਤਾਰਾ ਸਪਤਕ ਵਿੱਚ ਸ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਚ ਸਪਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨੋਟ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਰੇਕ ਸਪਤਕ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅੱਠ ਨੋਟ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਪਤਕਾਂ ਦੇ ਨੋਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇਠਲੇ ਸਪਤਕ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ (ਜਾਂ ਨੋਟ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਬਿੰਦੀ) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਅਪੋਸਟ੍ਰੋਫ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਸਪਤਕ ਵਿੱਚ ਨੋਟਸ ਨੋਟ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ (ਜਾਂ ਨੋਟ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਬਿੰਦੀ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਅਪੋਸਟ੍ਰੋਫ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

* ਮੰਦ੍ਰ ਸਪਤਕ : ਸ ਜਾਂ 'ਸ
* ਮੱਧ ਸਪਤਕ : ਸ
* ਤਾਰ ਸਪਤਕ : ਸੰ

ਸੱਤੇ  ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਥਿਰਕਣ(ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ) ਅੱਡ-ਅੱਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਦਰਸ਼ਾਈ ਗਈ ਹੈ
**ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਧਾ ਨੀ**

**ਮੰਦਰਾ ਸਪਤਕ: 120 Hz, 135 Hz, 144 Hz, 160 Hz, 180 Hz, 202.5 Hz, 216 Hz.** **}**

**ਮੱਧ ਸਪਤਕ: 240 Hz, 270 Hz, 288 Hz, 320 Hz, 360 Hz, 405 Hz, 432 Hz.** **}** 

**ਤਾਰ ਸਪਤਕ: 480 Hz, 540 Hz, 576 Hz, 640 Hz, 720 Hz, 810 Hz, 864 Hz।}**

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ
ਖਮਾਜ (ਥਾਟ)

thumb|*ਕਾਮੋਦ ਰਾਗਿਨੀ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ ਜਾਂ ਦਖਣੀ ਭਿੱਤੀ ਚਿੱਤਰ*, c.1620-40
**ਖਮਾਜ** ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦਸ ਥਾਟਾਂ (ਮਾਪਿਕ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਰਾਗ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਹੈ। 

ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦੁਆਰਾ ਬਿਲਾਵਲ ਦੇ ਸ਼ੁਧ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਕੇ ਖਮਾਜ ਤੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਟ ਦੇ ਰਾਗ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਰਸ (ਰੋਮਾਂਟਿਕ) ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਰਾਗ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਲਕੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਠੁਮਰੀ, ਟੱਪਾ, ਹੋਰੀ, ਕਜਰੀ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਚਿਤ੍ਰਿਤ ਵਰਣਨ ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਜਟੱਪਾ ਵੀ ਰਾਗ ਖਮਾਜ ਹਨ। ਇੱਕ ਚਾਲੂ 'ਫਲਰਟ' ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜੋ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ, ਖਾਮਜ ਪੈਮਾਨੇ ਨੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਚੀਨ ਦੇ ਚ'ਇਨ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭਿਆ ਸੀ।

## ਵਰਣਨ" 
ਖਮਾਜ ਥਾਟ ਵਿੱਚ ਸਰਗਮ ਸੰਕੇਤ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਖਮਾਜ ਦੇ ਮੂਲ-ਪੈਮਾਨੇ ਜਾਂ ਥਾਟ ਦੀ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਬਣਤਰ ਹੈ:"ਸਾ ਰੇ ਗ ਮ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ '।

ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਟੌਨਿਕ (ਸਾ) ਨੂੰ C ਤੇ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਪੈਮਾਨਾ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ: CDEFGA B- ਫਲੈਟ C।

ਖਮਾਜ ਥਾਟ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਿਕਸੋਲਿਡੀਅਨ ਮੋਡ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਖਮਾਜ ਥਾਟ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ *ਹਰੀਕੰਭੋਜੀ* ਹੈ, 28ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ।

## ਰਾਗਾਂ 
ਖਮਾਜ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

* ਖਮਾਜ
* ਰਾਗੇਸ਼੍ਰੀ
* ਝਿੰਝੋਟੀ
* ਦੇਸ਼
* ਸੋਰਠ
* ਮੰਝ ਖਮਾਜ
* ਤਿਲੰਗ
* ਗਾਰਾ
* ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ
* ਜੈਜੈਵੰਤੀ
* ਖੰਬਾਵਤੀ
* ਕਲਾਵਤੀ
* ਖੋਖਰ
* ਖੰਬੋਜੀ
* ਚੰਪਕ
* ਦੀਪਕ
* ਗਾਵਤੀ
* ਜਨਸੰਮੋਹਿਨੀ

## ਰਾਗ  
ਖਮਾਜ ਥਾਟ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਹੋਏ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ-.

* ਖਮਾਜ
* ਰਗੇਸ਼੍ਰੀ
* ਝਿੰਝੌਟੀ
* ਦੇਸ਼
* ਸੋਰਠ
* ਮੰਜ ਖਮਾਜ
* ਤਿਲੰਗ
* ਗਾਰਾ
* ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ
* ਜੈਜੈਵੰਤੀ
* ਖੰਬਾਵਤੀ
* ਕਲਾਵਤੀ
* ਖੋਖਰ
* ਖੰਬੋਜੀ
* ਚੰਪਾਕ
* ਦੀਪਕ
* ਗਾਵਤੀ
* ਜਨਸਮੋਹਿਨੀ
ਫਸੁਲੁਨ ਫਾਈ ਅਦੀਨਿਲ ਹਿੰਦ

'**ਫਸੁਲੁਨ ਫਾਈ ਅਦੀਨਿਲ ਹਿੰਦ, ਅਲ-ਹਿੰਦੁਸੀਆਤੁ ਵਾਲਬੁਜ਼ੀਆਤੁ, ਵਾਲਜਿਨਿਆਤੁ, ਵਾਲਸੇਖਯਾਤੁ ਵਾ ਇਲਾਕਾਤੂ ਅਲ ਤਸਾਵੁਫ ਬਿਹਾ**' (ਅਰਥ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਅਧਿਆਏ: ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ, ਜੈਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੂਫੀਵਾਦ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਜ਼ਿਆਉਰ ਰਹਿਮਾਨ ਆਜ਼ਮੀ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ 'ਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਦਾਰੁਲ ਬੁਖਾਰੀ, ਮਦੀਨਾਹ ਮੁਨਾਵਾਰਾ ਤੋਂ 1997 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2002 ਵਿੱਚ ਮਕਤਾਬੁਰ ਰਸ਼ਦ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ 1997 ਵਿੱਚ ਦਾਰੁਲ ਬੁਖਾਰੀ, ਮਦੀਨਾਹ ਮੁਨਾਵਰਾ ਤੋਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2002 ਵਿੱਚ ਮਕਤਾਬੁਰ ਰਸ਼ਦ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜੋ ਮਦੀਨਾਹ ਇਸਲਾਮਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ "ਮੈਗਜਲਤ ਅਲ ਜਮੀਅਤ ਅਲ-ਇਸਲਾਮੀਆ ਬਿਲ ਮਦੀਨਾਹ ਅਲ ਮੁਨਾਵਾਰਾ (ਮਦੀਨਾਹ ਇਸਲਾਮਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ)" ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। 
ਹੁਣ ਇਹ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ "ਧਰਮ" ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ "ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਈਸਾਈਅਤ" (دراست في اليهودية و عديان النسرانية) ਅਤੇ "ਭਾਰਤ ਦਾ ਧਰਮ", ਜੋ ਕਿ ਦਿਰਾਸਤ ਫਿਲ ਯਹੂਦੀਅਤ ਵਾਲ ਮਸੀਹੀਅਤ ਵਾਲ ਅਦਯਾਨਿਲ ਹਿੰਦ (در) ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।  است في اليهودية و الكشرينية و عديان الحند, ਸਟੱਡੀਜ਼ ਇਨ ਯਹੂਦੀ, ਈਸਾਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ), ਜਿਸ ਵਿੱਚ 784 ਪੰਨੇ ਹਨ,  ਸੰਸਥਾ ਹਰ ਸਾਲ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਇਸਲਾਮਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। 
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਆਰੀਅਨ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਸਿੰਧੂ (ਸਿੰਧ) ਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੂ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।   ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਰੀਅਨਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਢਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਵੈਦਿਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ।   ਆਜ਼ਮੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਰੀਅਨ ਯੂਰਪੀਅਨ ਫਾਰਸੀ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਆਰੀਅਨ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਇੱਕੋ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।   ਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ।

ਆਜ਼ਮੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,

ਆਜ਼ਮੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ,

## ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ
ਅਬੂਬਕਰ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਕਰੀਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ "ਹਿੰਦੂਸੀਅਤ ਵਾ ਤਸੂਰ ਬਾਦ ਅਲ-ਫਿਰਾਕ ਅਲ-ਇਸਲਾਮੀਅਤ ਬਿਹਾ" () (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਕਬੀਲੇ) ਵਿੱਚ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਥੀਸਿਸ ਵਜੋਂ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜ਼ਿਆਉਰ ਰਹਿਮਾਨ ਆਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਮੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਮਦਦ ਲਈ।  "ਫਸੁਲੁਨ ਫੀ ਅਦਯਾਨਿਲ ਹਿੰਦ" ਨੇ ਵੀ ਨੇੜਿਓਂ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਆਰੀਅਨ ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਥਿਊਰੀ
* ਹਦੂਰ ਦੁਰਗਾ
* ਅਘੋਰ ਸੰਪਰਦਾ
* ਰੁਕੀਆਹ ਸ਼ਰੀਅਤ
* ਵਹਿਦਤ ਅਲ-ਉਜੂਦ

## ਹਵਾਲਾ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* [ਇਸਲਾਮਹਾਉਸ ਡਾਟ ਕਾਮ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਾਹਿਤ(https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%B8%E0%A8%BC%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%87%E0%A8%A3%E0%A9%80:%E0%A8%87%E0%A8%B8%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%AE%E0%A8%BF%E0%A8%95_%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%A4)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਚਿਤਰਣ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ
ਵਿਸ਼ਵ ਸਤਨਪਾਨ ਹਫ਼ਤਾ

**ਵਿਸ਼ਵ ਸਤਨਪਾਨ ਹਫ਼ਤਾ** ( **WBW** ) ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਦਿਹਾੜਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ 1 ਤੋਂ 7 ਅਗਸਤ ਤੱਕ 120 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। *WBW* ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੇ 26 ਅਗਸਤ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, *ਵਿਸ਼ਵ ਸਤਨਪਾਨ ਹਫ਼ਤਾ 2010* ਲਈ 488 ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ 406,620 ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 79 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ 540 ਈਵੈਂਟ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਤਨਪਾਨ
ਸਾਮੰਤਭਦਰ (ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ)

**ਸਾਮੰਤਭਦਰ (ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ)**  ਇੱਕ ਦਿਗੰਬਰ ਆਚਾਰੀਆ  ਸੀ। 

## ਜੀਵਨ 
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਮੰਤਭਦਰ 150 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 250 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਕਵੀ, ਤਰਕਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਧਰਮ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਕੰਮ 
left|thumb|ਚੰਪਤ ਰਾਏ ਜੈਨ ਦੁਆਰਾ *ਰਤਨਾਕਰੰਦ ਸ਼੍ਰਵਕਚਾਰ* (1917) ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ
*ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਮੰਤਭਦਰ* ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਜੈਨ ਗ੍ਰੰਥ ਹਨ: 

## ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ 
ਜਿਨਸੇਨਾ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੰਮ ਵਿੱਚ, ਆਦਿ ਪੁਰਾਣ ਨੇ ਸਾਮੰਤਭਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
### ਹਵਾਲੇ 
### ਸਰੋਤ 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ
ਉਮਾਸਵਤੀ

**ਉਮਾਸਵਤੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਅਤੇ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੈਨ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜੈਨ ਪਾਠ ਤੱਤਵਰਥ ਸੂਤਰ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 'ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ', ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੱਤਵਾਰਥਧੀਗਾਮਾ ਸੂਤਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਲਿਖਿਆ। ਉਮਾਸਵਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਜੈਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪਾਠ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਆਪਕ ਜੈਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਪਾਠ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਜੈਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਾਠ ਦਾ ਜੈਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚੋਂ *ਵੇਦਾਂਤ ਸੂਤਰ* ਅਤੇ *ਯੋਗਾਸੁਤਰਾ* ਦਾ ਹੈ।

## ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ 
thumb|ਤੱਤਵਰਥਸੂਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮ੍ਯਕ ਦਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਚਾਰਟ

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਸਾਮੰਤਭਦਰ
* ਸਤੁਲਭਦਰ
* ਹੇਮਚੰਦਰ

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪੁਰਾਲੇਖ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਮਾਸਵਤੀ
* ਆਚਾਰੀਆ ਉਮਾਸਵਾਮੀ ਦੇ ਤੱਤਵਰਥ ਸੂਤਰ ਤੋਂ ਚੋਣ*ਤਤਵਰਥ ਸੂਤਰ*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ
ਸੇਨਕੱਟੁਵਨ

**ਚੇਰਨ** ਸੇਨਕੱਟੁਵਨ (ਅੰ. 2 ਸਦੀ ਈਸਵੀ) ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 'ਆਕਰਸ਼ਕ ਕੁੱਟੁਵਨ ਚੇਰਾ' ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ **ਕਤਾਲ ਪਿਰਾਕੋਟੀਆ** ਵੇਲ ਕੇਜ਼ੂ ਕੁੱਟਵਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚੇਰਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ।[1]

## ਹਵਾਲੇ 
### ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ 
* 
*
ਵਿਮਲਸੁਰੀ

**ਵਿਮਲਸੁਰੀ** ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ ਮੂਰਤੀਪੁਜਕ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਇੱਕ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ *"ਪੌਮਾਚਾਰੀਅਮ"* ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਜੈਨ ਸੰਸਕਰਣ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉਸ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

## ਸਰੋਤ 
* ਪੌਮਚਾਰੀਅਮ ਭਾਗ 1 ਮੁਨੀ ਪੁਨਯਵਿਜੈ ਅਤੇ ਡਾ. ਹਰਮਨ ਜੈਕੋਬੀ ਦੁਆਰਾ, 2005 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
* ਪੌਮਚਾਰੀਅਮ ਭਾਗ 2 ਮੁਨੀ ਪੁਨਯਵਿਜੈ ਅਤੇ ਡਾ. ਹਰਮਨ ਜੈਕੋਬੀ ਦੁਆਰਾ, 2005 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
* ਭਾਰਤੀ ਜਯੋਤੀਆਸੱਤਰ (ਪੰਨਾ 139,511) ਐਸ. ਬੀ. ਦੀਕਸ਼ਿਤ, ਆਰਿਆਭੂਸਪ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਪੂਨਾ, 1931&nbsp;
* ਜੈਨ ਸਾਹਿਤ ਔਰਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਦੂਜਾ ਸੰਸਕਰਣ, 1956: ਪਦਮਚਰਿਤ ਔਰਾ ਪਾਇਮਚਾਰੀਆ, ਪੰਨੇ. 89-91&nbsp;

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ
ਸੈਂਟਰਲ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ

**ਸੈਂਟਰਲ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ** (**ਸੀਬੀਆਈ**) ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਬੈਂਕ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੈਂਟਰਲ (ਕੇਂਦਰੀ) ਬੈਂਕ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਸਰੋਤ
*Turnell, Sean (2009) *Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinnance in Burma*. (NAIS Press).
ਹਿੰਡੋਲ

**ਹਿੰਡੋਲ** ਕਲਿਆਣ ਥਾਟ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ *ਰਾਗ* ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਿੰਡੋਲ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਰਾਗ ਹਿੰਡੋਲ** ਦਾ ਸੰਖੇਪ 'ਚ ਵਰਣਨ:- 

**ਰਾਗ ਹਿੰਡੋਲ** ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਕਲਿਆਣ ਥਾਟ ਤੋਂ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ **ਰਿਸ਼ਭ (ਰੇ) ਅਤੇ ਪੰਚਮ (ਪ)** ਵਰਜਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਜਾਤੀ **ਔਡਵ-ਔਡਵ ਵਕ੍ਰ**  ਹੈ।ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ **ਮਧ੍ਯਮ(ਮ) ਤੀਵ੍ਰ** ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਧੈਵਤ(ਧ) ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ ਗੰਧਾਰ(ਗ) ਹੈ।ਇਸ ਦੇ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਹੈ।

**ਰਾਗ ਹਿੰਡੋਲ**  **ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ:-**
* ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਗੀਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ 'ਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
* ਰਾਗ-ਰਾਗਿਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਚ ਭਰਤ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ **ਰਾਗ ਹਿੰਡੋਲ** ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਛੇ ਰਾਗਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
* ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਮੂਲ ਸੁਰ ਤੀਵ੍ਰ ਮਧ੍ਯਮ(ਮ) ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਲੇ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
* **ਰਾਗ ਹਿੰਡੋਲ **'ਚ ਗਮਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਂਦੋਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ **ਤੀਵ੍ਰ ਮ** ਅਤੇ **ਧ** ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਆਂਦੋਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਬਨਾਵਟ ਇੱਕ ਝੂਲੇ ਵਾਂਗ ਨਜਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਵਿੱਚ ਝੂਲੇ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ "ਹਿੰਡੋਲਾ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ   ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਨਾਮ "ਹਿੰਡੋਲ" ਹੈ।
* **ਰਾਗ ਹਿੰਡੋਲ** ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ।ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਲਈ ਬਹਤ ਹੀ ਰਿਆਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
* ਇਹ ਰਾਗ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
* ਇਸ ਰਾਗ 'ਚ ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨੀ) ਵਕ੍ਰ ਰੂਪ 'ਚ ਤੇ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ 'ਚ ਆਓਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਰਾਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਰਾਗ ਦਾ ਇਹ ਅਸੂਲ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਗ 'ਚ ਘਟੋਘਟ ਪੰਜ ਸੁਰ ਜਰੂਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਮੰਨਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।
* **ਰਾਗ ਹਿੰਡੋਲ** ਗੰਭੀਰ ਸੁਭਾ ਵਾਲਾ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਧ੍ਰੁਪਦ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਗ ਸੁਰ ਤੋਂ ਸ ਸੁਰ ਤੇ ਅਤੇ ਸ ਸੁਰ ਤੋਂ ਗ ਸੁਰ ਲੈਂਦੇ ਵਕ਼ਤ ਮੀੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
* **ਰਾਗ ਹਿੰਡੋਲ** ਉੱਤਰਾਂਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸਦਾ ਚਲਣ ਮੱਧ ਜਾਂ ਤਾਰ ਸਪਤਕ'ਚ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ 'ਚ **ਰਾਗ ਹਿੰਡੋਲ** ਦਾ ਸਰੂਪ ਨਿਖਰ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਆਓਂਦਾ ਹੈ:-

ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਧ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ; ਗ ਸ ;ਧ ,ਧ, ਸ; ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਮ(ਤੀਵ੍ਰ ਤੇ ਮੰਦਰ) ਧ ਸ ;ਸ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਧ; ਗ ਮ ਗ ;ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਧ ਸ ;ਨੀ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਧ;ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ; ਧ,ਧ,ਸ 

## ਸਮਾਂ (ਰਾਗ ਦਾ ਸਮਾਂ) 
ਦਿਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਗ ਨੂੰ ਵੀਣਾ, *ਸਿਤਾਰ*, ਸ਼ਹਨਾਈ, ਬੰਸਰੀ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ