ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ **ਸਿੱਖੀ** **ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ** ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ:

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਸਰਬ-ਈਸ਼ਵਰਵਾਦੀ ਜਾਂ ਇੱਕ-ਈਸ਼ਵਰਵਾਦੀ ਧਰਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ - ਜੋ ਕਿ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਨਿਰਸਵਾਰਥਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ - ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਦਸ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਗਠਿਤ ਧਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਰਵ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਨਾ ਹੈ, ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ: "ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਜੋ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾ ਸਕਣਗੇ।"

## ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ 
### ਗਰੰਥ 
* ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਗੁਰੂ
** ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ - ਸਵੇਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ 24 ਪਉੜੀਆਂ
** ਭੱਟਨ ਦੇ ਸਵਈਏ
** ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ - ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 8 ਪੰਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ ਭਜਨ ਹਨ।
** ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ
** ਲਾਵਾਂ - ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ (ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ) ਦੇ ਚਾਰ ਭਜਨ
** ਮੂਲ ਮੰਤਰ - ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ਬਦ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਮੂਲ ਕਥਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ।
** ਰਹਿਰਾਸ - ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ
** ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ('ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਭਜਨ') - ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਭਜਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮੂਹ, 24 ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
** ਰਾਗਮਾਲਾ
* ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ
** 33 ਸਵਾਈਏ
** ਬੈਂਟੀ ਚੌਪਈ
** ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ
** ਜਾਪ ਸਾਹਿਬ - ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਲੋਕ, 38 ਪਉੜੀਆਂ ( ਪੌੜੀਆਂ ), ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਪਤੀ ਸਲੋਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
** ਤਵ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਵਈਏ (ਜਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਵਈਏ) - ਨਿਤਨੇਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ 10 ਪਉੜੀਆਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਰਚਨਾ
* ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ - ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗ੍ਰੰਥ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 6,500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਵਿਕ ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ — 40 ਵਾਰਾਂ (ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ) ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਾਮ ਜੋ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਕਲਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ 
* ਗੁਰੂ ਮਾਨਿਓ ਗ੍ਰੰਥ — ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਆਨ
* ਜਨਮਸਾਖੀ — ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸ
** ਬਾਲਾ ਜਨਮਸਾਖੀ  — ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)।
** ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜਨਮਸਾਖੀ  ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ — ਆਖਰੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ।
** ਮਿਹਰਬਾਨ ਜਨਮਸਾਖੀ  — ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ।
** ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮਸਾਖੀ — ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ।
* ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ — ਗੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ
* ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ — ਗੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ
* ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ - ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ

### ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 
* ਅਰਦਾਸ
* ਭਗਤ ਬਾਣੀ - ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੋਈ ਵੀ ਲਿਖਤ ਜੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ ਗਈ।
* ਗੁਰਬਾਣੀ (ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ) — ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ ਆਮ ਸ਼ਬਦ
* ਗੁਟਕਾ - ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਬ੍ਰੀਵੀਅਰੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਪੁਸਤਕ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਭਜਨ (ਬਾਣੀਆਂ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
* ਨਿੱਤਨੇਮ — ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਠ
* ਪਾਠ
* ਸਵਈਆ — ਕਿਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਆਇਤ ਇੱਕ ਆਮ ਆਇਤ ਦੇ 1/4 ਗੁਣਾ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
* ਸ਼ਬਦ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਭਜਨ।
* ਸਲੋਕ - 'ਪੰਛੀ'; ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਛੰਦ ਜੋ 32 ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ: 16 ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ 2 ਲਾਈਨਾਂ ਦੀਆਂ ਛੰਦਾਂ ਜਾਂ 8 ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ 4 ਅਰਧ-ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ।

## ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ 
* ਵਾਹਿਗੁਰੂ - ਪਰਮਾਤਮਾ
** ਅਕਾਲ
** ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ
** ਇੱਕ ਓਂਕਾਰ (ਜਾਂ ਇੱਕ ਓਂਕਾਰ)
** ਇੱਕਵਾਦ
** ਨਿਰਗੁਣ
** ਨਿਰਭਉ, ਨਿਰਵੈਰ — ਬਿਨਾਂ ਡਰ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ
** ਸਾਰਾਵ ਵਿਆਪਕ
** ਸਰਗੁਣਾ
** ਸਤਿਗੁਰੂ - 'ਸੱਚਾ ਪਰਮਾਤਮਾ'
** ਸਤਨਾਮ - '[ਰੱਬ ਦਾ] ਨਾਮ ਸੱਚ ਹੈ'
* ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ 3 ਥੰਮ੍ਹ
** ਨਾਮ ਜਪੋ - ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ
** ਕਿਰਤ ਕਰੋ — ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਜਾਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣਾ
** ਵੰਡ ਛਕੋ — ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ; ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ
* 5 ਗੁਣ
** ਸਤਿ - 'ਸੱਚ'
** ਸੰਤੋਖ - 'ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ'
** ਦਯਾ - 'ਦਇਆ, ਦਿਆਲਤਾ'
** ਨਿਮਰਤਾ - 'ਨਿਮਰਤਾ, ਦਿਆਲਤਾ'
** ਪਿਆਰ - 'ਪਿਆਰ'
* ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ
* ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ - ਸਦੀਵੀ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ।
* ਪੰਜ ਚੋਰ
** ਕਾਮ - 'ਕਾਮ'
** ਕ੍ਰੋਧ - 'ਗੁੱਸਾ, ਕ੍ਰੋਧ'
** ਲੋਭ - 'ਲਾਲਚ'
** ਮੋਹ - ' ਲਗਾਵ '
** ਹੰਕਾਰ - 'ਅਹੰਕਾਰ, ਹੰਕਾਰ'
* ਗੁਰਮਤਿ
* ਹੁਕਮ
* ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ
* ਖਾਲਸਾ - 'ਸ਼ੁੱਧ'
* ਨਿਰਗੁਣੀ ਭਗਤੀ
* ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ ਖਾਲਸਾ
* ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭੱਲਾ *- ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ (ਸਰਬੱਤ* *)*
* ਸੇਵਾ - ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ
* ਸ਼ਕਤੀ
* ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ &#x2013; ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ
* ਸਿਮਰਨ - ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਯਾਦ।

### ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ 
* ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ
* ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ
* ਜੈਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ

## ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ 
* ਅੰਮ੍ਰਿਤ - ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ; ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਖੰਡ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬਦਲ। ਇਸਨੂੰ ਦੋਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕਟੋਰੇ ਵਿੱਚ ਹਿਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਪੰਜ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਦਸਵੰਧ - ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਿੱਖ ਦਸਵੰਧ ; ਆਪਣੀ ਫ਼ਸਲ ਦਾ 10% ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਜ, ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾ (ਭਾਵ, ਸੇਵਾ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ।
* ਪੰਜ ਕ - ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ, ਜਾਂ *ਖ਼ਾਲਸਾ*, ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਪੰਜ ਵਸਤੂਆਂ:
** ਕੇਸ਼ - ਅਣਕੱਟੇ ਵਾਲ
** ਕੰਘਾ - ਇੱਕ ਕੰਘੀ
** ਕਾਰਾ — ਇੱਕ ਗੋਲਾਕਾਰ ਲੋਹੇ ਦਾ ਬਰੇਸਲੇਟ
** ਕਿਰਪਾਨ - ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਖੰਜਰ
** ਕਚੇਰਾ — ਖਾਸ ਅੰਡਰਵੀਅਰ ਛੋਟਾ
* ਕੀਰਤਨ - ਸੰਗੀਤਕ ਪਾਠ
* ਲੰਗਰ — ਸਾਂਝੀ ਰਸੋਈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਭੋਜਨ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
** ਪੰਗਤ
* ਨਾਮ ਜਪੋ - ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ
** ਜਾਪ - 'ਪਾਠ'
* ਮਨਾਹੀ (ਕੁਰਹਿਤ ਕੁਰਾਹਤ), ਸਮੇਤ:
** ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਕੱਟਣਾ, ਕੱਟਣਾ, ਹਜਾਮਤ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਹਟਾਉਣਾ — ਸਿੱਖ *ਕੇਸ* ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
** ਨਸ਼ਾ
** ਜਾਤੀਵਾਦ
** ਕੁਠਾ ਮਾਸ - ਰਸਮੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਮਾਸ ਖਾਣਾ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਲਾਲ ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਰ ਮਾਸ), ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਸ ਜਿੱਥੇ ਲੰਗਰ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ( *ਜਟਖਾ* ਮਾਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ)।
* ਸੇਵਾ - ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ
** ਸੇਵਾਦਾਰ - ਉਹ ਜੋ ਸਵੈ-ਸੇਵਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
** ਕਾਰ ਸੇਵਾ
** ਕਾਰ ਸੇਵਕ
* ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ - ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ

### ਸਿੱਖ ਰਸਮਾਂ 
* ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ('ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਮੇਲ, ਖੁਸ਼ੀ ਭਰਿਆ ਮੇਲ') — ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
* ਅਖੰਡ ਪਾਠ — ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਪਾਠ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਮੌਕੇ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ। ਅਖੰਡ ਪਾਠ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਜਨਮ/ਜਨਮਦਿਨ, ਵਿਆਹ/ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ, ਡਾਕਟਰੀ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣ, ਮੌਤ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੌਕੇ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ; ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਜਾਂ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਟੀਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ; ਜਾਂ ਬੁਰੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰਾਪਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਲਈ, ਆਦਿ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
* ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ - ਖਾਲਸਾ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣਾ
* ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ - ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ
* ਨਾਮ ਕਰਨ - ਬੱਚੇ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਦੀ ਰਸਮ
* ਸਧਾਰਨ ਪਾਠ

### ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ 
* ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ - ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਜਸ਼ਨ
* ਗੁਰਪੁਰਬ - ਗੁਰੂ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਵਸ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਦਾ ਜਸ਼ਨ।
* ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ ਰੇ ਦਿਵਸ
* ਮੇਲਾ ਮਾਘੀ
* ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ
* ਵਸਾਖੀ - ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ

### ਆਮ ਸਿੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰ 
* ਦਸਤਾਰ - ਪੱਗ (ਪਗੜੀ); ਸਿੱਖ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਇੱਕ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
* ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਖੁਰਾਕ
* ਗੱਤਕਾ - ਸਿੱਖ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ
* ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ
* ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ
* ਖੰਡਾ - ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਦੋਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਉੱਡਦਾ ਹੈ।
* ਕੀਰਤਨ - ਸੰਗੀਤਕ ਪਾਠ
* ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੈਲੰਡਰ
*# ਚੇਤ
*# ਵੈਸਾਖ
*# ਜੇਠ
*# ਹਾਰਹ
*# ਸਾਵਨ
*# ਭਾਦੋਂ
*# ਅੱਸੂ
*# ਕਟਕ
*# ਮਗਹਰ
*# ਪੋਹ
*# ਮਾਘ
*# ਫੱਗਣ
* ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ
** ਗੁਰਮੁਖੀ — ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ (ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ) ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਇਸਲਾਮੀ ਲਿਪੀ ਹੈ (ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)।
** ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ
* ਰਾਗੀ - ਸਿੱਖ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੋ ਭਜਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ
* ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਰੁਝਾਨ

## ਸਿੱਖ ਭੂਗੋਲ 
 ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸੀ।]]
[thumb|[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ), 1909]]
[thumb|ਰਾਤ ਨੂੰ [ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ), ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ]]

* ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ('ਅਨਾਦੀ ਤਖਤ') - ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਈ/ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮਾਤਰ ਸਥਾਨ।
* ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ 1.5 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਘਰ।
** ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਜਾਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ) - ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ; ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ।
* ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ - ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ
** ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖਾਲਸਾ - ਆਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
* ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ
* ਕਰਤਾਰਪੁਰ - ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸੀਟ।
* ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ - ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ
* ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ
* ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧੀ - ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਾਸਕ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਕਲਸ਼ ਹਨ।
* ਤਖ਼ਤ

### ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ 
* ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ
* ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ
* ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ
* ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ
* ਫਿਜੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ
* ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ
* ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ
* ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ
* ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ
* ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ
* ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ

### ਗੁਰਦੁਆਰੇ 
[right|thumb|260x260px|[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ]]
[thumb|[ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ]]

#### ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 
ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਜਾਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ) ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ; ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (SGPC) ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

* ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ
* ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ
* ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ

#### ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 
* ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਫ੍ਰੀਮੋਂਟ
* ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ - ਸੈਨ ਹੋਜ਼ੇ
* ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਜ ਸ਼ਿਕਾਗੋ

#### ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ 
* ਕਰਤਾਰਪੁਰ - ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸੀਟ।
* ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ - ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ।

#### ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ 
* ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
* ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸਿੱਖ ਮੰਦਰ (ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ)
* ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਕਲੰਗ (ਮਲੇਸ਼ੀਆ)
* ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖ ਮੰਦਰ — ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ
* ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਾਊਥਾਲ (ਲੰਡਨ)

### ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ 
* ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ
* ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
* ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਕਾਮਰਸ
* ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
* ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ
* ਸਤਨਾਮ ਟਰੱਸਟ
* ਸਿੱਖ ਅਮਰੀਕਨ ਲੀਗਲ ਡਿਫੈਂਸ ਐਂਡ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਫੰਡ
* ਸਿੱਖ ਫੁਲਵਾੜੀ
* ਸਿੱਖ ਰੈਫਰੈਂਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ
* ਥਾਈ ਸਿੱਖ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ

## ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 
### ਸੰਸਥਾਵਾਂ 
[thumb|[ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ|ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਝੰਡਾ]]

* ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ
* ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ
* ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
* ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਅਕਾਲੀ ਦਲ
* ਪੰਜਾਬ ਜਨਤਾ ਮੋਰਚਾ
* ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ
** ਸਰਬ ਹਿੰਦ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ
** ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)
** ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਿੱਲੀ
** ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਜਮਹੂਰੀ)
** ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਲੌਂਗੋਵਾਲ)
** ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਪੰਥਿਕ)
* ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (SGPC) — ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੰਸਥਾ।
* ਸਿੱਖ ਮੰਜੀ - ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਇਕਾਈ
* ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਿੱਖਸ
* ਵਿਸ਼ਵ ਸਿੱਖ ਸੰਗਠਨ

### ਫੌਜ 
* ਮਿਸਲ
* ਪੀਰੀ ਸਿਸਟਮ
* ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ
* ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ
* ਸਿੱਖ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ
* ਸਿੱਖ ਲਾਈਟ ਇਨਫੈਂਟਰੀ
* ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ

### ਅੰਦੋਲਨ 
* ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ
* ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ
* ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ
* ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ - ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਹੋਮਲੈਂਡ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਵਾਦੀ ਲਹਿਰ, ਅਕਸਰ *ਖਾਲਿਸਤਾਨ* ( ਪੰਜਾਬੀ: ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ, ਹਿੰਦੀ: ख़ालिस्तान, 'ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਧਰਤੀ'), ਜੋ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।
* ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ

## ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 
* 1469-1539 - ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਸਮਾਂ
* 1606 - ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਜੰਗਜੂ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
* 1675 – ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
* 1699 — ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਦਿਵਸ
* 1708 – ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ ਬਣੇ
* 1710-1715 - ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਾਜ
* 1716 &#x2013; 1799 — ਸਿੱਖ ਸੰਘ
** 1752–1801 — ਸ਼ੁਕਰਚਕੀਆ
* 1746 — ਛੋਟਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ('ਛੋਟਾ ਕਤਲੇਆਮ') — ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਸਪਤ ਰਾਏ ਦੇ ਭਰਾ ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਨੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲਗਭਗ 7,000 ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
* 1762 — ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ('ਵੱਡਾ ਕਤਲੇਆਮ') — ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਅਫ਼ਗਾਨ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਹੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹਿਕ ਕਤਲੇਆਮ।
* 1799–1849 — ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ
** 1845–46 — ਪਹਿਲਾ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ
** 1848–49 — ਦੂਜਾ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ
* 1897 — ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਲੜਾਈ — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਆਖਰੀ ਲੜਾਈ।
* 1919 13 ਅਪ੍ਰੈਲ — ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਕਤਲੇਆਮ (ਜਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕਤਲੇਆਮ)
* 1920–25 — ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ
* 1984 ਜੂਨ 1-8 — ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ — ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ
* 1984 ਨਵੰਬਰ - 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗੇ
* 2012 5 ਅਗਸਤ — ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਬਾਰੀ।

### ਲੜਾਈਆਂ 
* 1621 — ਰੋਹਿਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1634 — ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1634 — ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1634)
* 1635 — ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1686 ਸਤੰਬਰ – ਭੰਗਾਣੀ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1691 — ਨਾਦੌਣ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1696 — ਗੁਲੇਰ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1700 — ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1700)
* 1700 — ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ।
* 1701 — ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1701)
* 1702 — ਬਸੋਲੀ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1702 — ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ । 
* 1704 — ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ (1704)
* 1704 ਦਸੰਬਰ – ਸਰਸਾ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1704 6 ਦਸੰਬਰ — ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ । 
* 1705 ਦਸੰਬਰ 29 – ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1709 — ਸੋਨੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1709 — ਸਮਾਨਾ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1710 — ਸਢੌਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1710 — ਰਾਹੋਨ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1710 — ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1710 ਮਈ – ਚੱਪੜਚਿੜੀ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1710 ਦਸੰਬਰ - ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1712 — ਜੰਮੂ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1715 — ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ
* 1715 ਅਪ੍ਰੈਲ – ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1757 — ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1757)
* 1761 — ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੀ ਲੜਾਈ (1761)
* 1761 — ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1761 — ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖ ਕਬਜ਼ਾ 
* 1762 — ਹਰਨੌਲਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1762 5 ਫਰਵਰੀ — ਕੁਪ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1763 — ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੀ ਲੜਾਈ (1763)
* 1764 — ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1783 — ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ।
* 1809 ਮਾਰਚ-ਅਗਸਤ - ਗੋਰਖਾ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ
* 1813 13 ਜੁਲਾਈ — ਅਟਕ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1818 ਮਾਰਚ-ਜੂਨ - ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1819 3 ਜੁਲਾਈ — ਸ਼ੋਪੀਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1834 — ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1837 — ਜਮਰੌਦ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1841–42 — ਚੀਨ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ
* 1845 ਦਸੰਬਰ — ਮੁਦਕੀ ਦੀ ਲੜਾਈ
* ਦਸੰਬਰ 1845 – ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1846 — ਬੱਦੋਵਾਲ ਦੀ ਲੜਾਈ  
* 1846 ਜਨਵਰੀ - ਅਲੀਵਾਲ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1846 ਫਰਵਰੀ - ਸੋਬਰਾਓਂ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1848 ਨਵੰਬਰ – ਰਾਮਨਗਰ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1848 ਅਪ੍ਰੈਲ–1849 ਜਨਵਰੀ — ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ
* 1849 ਜਨਵਰੀ - ਚਿੱਲੀਆਂਵਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1849 — ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਲੜਾਈ
* 1897 — ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਲੜਾਈ

## ਲੋਕ 
thumb|ਦਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਸਿੱਖ ਆਦਮੀ
ਸਿੱਖ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਸੰਗਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਇਕੱਠ ਹੈ।

### ਸਿਰਲੇਖ ਅਤੇ ਲੇਬਲ 
* ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ - ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ; ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੋਈ ਵੀ ਜਿਸਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਵਿੱਚ ਦੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
* ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ - ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਪਰਮ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
* ਗ੍ਰੰਥੀ - ਉਹ ਸਿੱਖ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ
* ਗੁਰਮੁਖ - ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਵਾਲ ਜਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਗੁਰਮੁਖ ਇੱਕ ਮਨਮੁਖ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ।
* ਗੁਰਸਿੱਖ
* ਗਿਆਨੀ
* ਜਥੇਦਾਰ
** ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ
* ਕਾਰ ਸੇਵਕ
* ਮਨਮੁਖ — ਇੱਕ ਸਵੈ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਵਿਅਕਤੀ, ਗੁਰਮੁਖ ਦੇ ਉਲਟ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਉਲਟ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
* ਨਿਹੰਗ - ਇੱਕ ਯੋਧਾ ਸਿੱਖ
* ਨਿਰੰਕਾਰੀ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ
* ਪਤਿਤ - ਧਰਮ-ਤਿਆਗੀ
* ਸਹਿਜਧਾਰੀ - ਅਬਪਤਿਸਮਾ-ਰਹਿਤ ਸਿੱਖ।
* ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ
* ਸਰਦਾਰ - ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਸਮਕਾਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਅਤੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸਨ।
* ਸੇਵਾਦਾਰ - ਉਹ ਜੋ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ
* ਸ਼ਹੀਦ - ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਵਜੋਂ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਖਿਤਾਬ।
** ਸਾਕਾ ਸਰਹਿੰਦ
* ਸਿੱਖ ਨਾਮ
** ਕੌਰ ('ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ') — ਸਿੱਖ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਨਾਮ ਜਾਂ ਉਪਨਾਮ।
** ਸਿੰਘ ('ਸ਼ੇਰ') — ਸਿੱਖ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਨਾਮ ਜਾਂ ਉਪਨਾਮ।
* ਉਦਾਸੀ — ਤਪੱਸਵੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪੰਥ ਜੋ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਦਾਸੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਿੰਦੂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।

### ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ 
* ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ - ਰਵਾਇਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕੱਤਕ ਅਕਤੂਬਰ/ਨਵੰਬਰ 1469 ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਅਕਤੂਬਰ/ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1925 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਅਵਤਾਰ ਮਿਤੀ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1469 ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਇੱਕ ਆਤਮਾ ਸੀ।
* ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ (1504–52) - ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ।
* ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ (1479-1574) - ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜੇ।
* ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ (1534–81) - ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੇ।
* ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ (1563–1605) — ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਵੇਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1605 ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
* ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ (1596–1638) - ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਵੇਂ।
* ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ (1630–61) - ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਅਤੇ ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤਵੇਂ।
* ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (1656-64) - ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠਵਾਂ।
* ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ (1621–75) — ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਅਤੇ ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੌਵੇਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
* ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ (1666–1708) — ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸਵੇਂ। ਉਸਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।
* ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ । 

### ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ 
* 1400 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
** ਜੈਦੇਵ - ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਵੀ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭਜਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।
* 1400–1499
** ਭਗਤ ਬੇਣੀ
** ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ - ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਥਾਈ ਮੁਸਲਿਮ ਸਾਥੀ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ।
** ਭਾਈ ਲਾਲੋ
** ਬੀਬੀ ਨਾਨਕੀ - ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੇਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
** ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ - ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁੱਢਲੇ ਸਿੱਖ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ।
* 1500–1599
** ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ - ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਿੱਖ ਸੰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਕਈ ਮੁੱਢਲੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ।
** ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ - ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਿੱਖ ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ।
** ਭਾਈ ਬਾਲਾ
** ਮੀਆਂ ਮੀਰ
* 1600–1699
** ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ (ਜਾਂ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ; ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ') - ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ 30 ਮਾਰਚ 1699 ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਖਿਤਾਬ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ *ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ* (ਭਾਵ ਦੋਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਰਸਮ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਜਥੇ ਵਜੋਂ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਪੰਜ ਸਿੱਖ ਸਨ:
*** ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ
*** ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ
*** ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ
*** ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ
*** ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ
** ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ
** ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ
** ਪੀਰ ਬੁੱਢਣ ਸ਼ਾਹ
** ਬਾਬਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ
** ਭਾਈ ਕਨ੍ਹਈਆ
** ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ
* 1700–1799
** ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ
** ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ
** ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ
** ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਾਨ
** ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ
** ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ
* 1800–1899
** ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ
** ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ
** ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
** ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ
** ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ
** ਪੰਡਿਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ
* 1900–1999
** ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ
** ਜੀ.ਬੀ. ਸਿੰਘ
** ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ
** ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ
** ਐੱਚਐੱਸ ਫੂਲਕਾ
** ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ
** ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ
** ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ
** ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ
** ਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਮਸਕੀਨ
** ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ

## ਆਮ ਧਾਰਨਾਵਾਂ 
* ਬ੍ਰਹਮਵਿਦਿਆ - ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ
* ਵੰਦ ਛਕੋ - ਦਾਨ (ਜਾਂ *ਦਾਨ* );  ਅਤੇ *ਇਸ਼ਨਾਨ* ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਬੇਨਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ।
* ਦਸਵੰਦ — ਕਮਾਈ ਦਾ 10% ਘੱਟ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਗੁਰਬਾਣੀ (ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ *ਬਾਣੀ* ) - ਛੰਦ; ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੂਹਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
* ਗੁਰਦੁਆਰਾ (ਜਾਂ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ; ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਰੱਬ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਰੱਬ ਦਾ ਸਥਾਨ') - ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ
* ਇਕ ਓਂਕਾਰ (ਜਾਂ ਏਕ ਓਂਕਾਰ) - ਇਕ ਨਿਰਾਕਾਰ, ਲਿੰਗ ਰਹਿਤ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਹਗੁਰੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਇਸ਼ਨਾਨ - ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ;  ਅਤੇ *ਦਾਨ* ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਬੇਨਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ।
* ਜਾਪ - ਪਾਠ ਕਰਨਾ।
* ਕਿਰਤ ਕਰੋ — ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਜਾਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣਾ
* ਲਾਵਾਂ
* ਨਾਮ - ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਮ ਦੀ ਯਾਦ
** ਨਾਮ ਜਪੋ - ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ
* ਤਖ਼ਤ
* ਤਨਖਾਹ - ਸਮਾਜਿਕ ਅਪਰਾਧ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਾਜ ਦੇਣਾ, ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ, ਕਬਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਧਰਮ-ਤਿਆਗੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਨਾ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ 
* ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ: ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਉਭਾਰ
* ਸਰਬਲੋਹ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ — ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਗੇਮ
* ਕੇਸਰੀ (2019 ਫ਼ਿਲਮ)
* ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ
* ਸਿੰਘ ਇਜ਼ ਕਿੰਗ (2008)
* ਸਿੰਘ ਇਜ਼ ਬਲਿੰਗ (2015)

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ (ਵਰਣਮਾਲਾ ਅਨੁਸਾਰ)
* ਅੰਤਰ-ਧਰਮ ਸੰਵਾਦ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸਿੱਖ ਫਿਲਾਸਫੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਸਿੱਖ ਚਰਚਾ ਮੰਚ
* ਸਿੱਖ-ਵਿਰਸਾ.ਕੋ.ਯੂ.ਕੇ.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪ-ਰੇਖਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ