open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਅੰਗਕੋਰ ਵਾਤ

**ਅੰਗਕੋਰ ਵਾਤ** ਜਾਂ **ਅੰਗਕੋਰ ਮੰਦਰ** ਜੋ ਕਿ ਕੰਬੋਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵੱਲੋਂ ਸਾਲ 1992 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਖੋਜੀ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਹੈਨਰੀ ਮਹੁਤ ਨੇ ਸੰਨ 1860 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਹਲਾ ਦਰਜੇ ਦੇ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। 
## ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਦਰ
ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਹੀ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਕੰਬੋਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ‘‘ਅੰਗਕੋਰਵਾਟ’’ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਰਾਜਾ ਸੂਰਜਵਰਮਨ ਨੇ 1131 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮੰਦਰ 81 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਉੱਕਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਕੰਬੋਡੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਨੋਮ ਪੇਨ ਤੋਂ 192 ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੰਬੂ ਨੇ 100 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਫੁਨਾਨ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰੀ ਵਸਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਸੂਰਜਵਰਮਨ ਨੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਇਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਗਏ ਤਾਂ ਮੰਦਰ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਿਹਾ। ਸੰਨ 1860 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਲੱਭ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਦਰ
ਮਹੂਆ

***ਮਧੁਕਾ ਲੋਂਗਫੋਲੀਆ***, ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ **ਮਹੂਆ** (ਹਿੰਦੀ: महुआ, ਤੇਲਗੂ: విప్ప పువ్వు చెట్టు, ਬੰਗਾਲੀ: মহুয়া, ਤਮਿਲ: இலுப்பை) ਭਾਰਤੀ ਉਸ਼ਣਕਟੀਬੰਧੀ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਧੁਕਾ ਲੋਂਗਫੋਲੀਆ ਇਸ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਇਹ ਇੱਕ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਹੈ ਜੋ ਲੱਗਪਗ 20 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਤੱਕ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਲ ਭਰ ਹਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਸਪੋਟੇਸੀ ਪਰਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਰਾਸਤੀ ਰੁੱਖ
ਸਿਬਤੇ ਹਸਨ

**ਸਯਦ ਸਿਬਤੇ ਹਸਨ** (31 ਜੁਲਾਈ 1916 - 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986) (ਉਰਦੂ: **سید سبط حسن**) ਇੱਕ ਉਘੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ​​ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਾ ਮੋਢੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਪ੍ਰੋਗੈਸਿਵ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਰੂਹੇ ਰਵਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ 
ਸਿਬਤੇ ਹਸਨ ਅੰਬਰੀ ਆਜ਼ਮਗੜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 31 ਜੁਲਾਈ 1917 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। 1942 ਵਿੱਚ, ਸਿਬਤੇ ਹਸਨ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਮਾਈਗਰੇਟ ਕਰ ਗਿਆ। 20 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1986 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ. ਉਸ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ.

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਮੂਸਾ ਸੇ ਮਾਰਕਸ ਤੱਕ*
** ਸ਼ੇਹਰ-ਏ-ਨਿਗਾਰਾਂ*
** ਮਾਜ਼ੀ ਕੇ ਮਜ਼ਾਰ*
** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੇਂ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਕਾ ਇਰਤਕਾ*
** ਇਨਕਲਾਬ-ਏ-ਈਰਾਨ*
** ਨਵੀਦ-ਏ-ਫ਼ਿਕਰ*
** ਅਫਕਾਰ-ਏ-ਤਾਜ਼ਾ*
** ਅਦਬ ਔਰ ਰੋਸ਼ਨ ਖਿਆਲੀ*
** ਸੁਖਨ ਦਰ ਸੁਖਨ*
** The Battle of Ideas in Pakistan*
** ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਔਰ ਉਸਕੇ ਸਾਥੀ*
** ਮਾਰਕਸ ਔਰ ਮਸ਼ਰਿਕ*

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*The Daily Dawn remembers Sibte Hasan
ਭਾਈ ਲਾਲੋ

**ਭਾਈ ਲਾਲੋ** ਸੱਚੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1452 ਵਿੱਚ ਸੈਦਪੁਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਏਮਨਾਬਾਦ {ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ} ਵਿੱਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਸੱਚੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਰਖਾਨ ਸਨ। ਆਪਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਜਗਤ ਰਾਮ ਘਟੌੜਾ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਨ ਜੋ ਤਰਖਾਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪੇਟ ਪਾਲਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦਸਾਂ ਨੌਂਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਛਕਾਉਦੇ ਸਨ।

## ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਾਲ ਮੇਲ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ ਦੌਰਾਨ ਸੰਨ 1507 ਤੋਂ 1516 ਤੱਕ ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਨਿਕਲੇ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਸੈਦਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਕੁਝ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ। ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੇ ਘਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਛਕਦੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਆਰਾਮ ਵੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਤਿੰਨ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ‘ਕਿਰਤ ਕਰੋ, ਵੰਡ ਛਕੋ, ਨਾਮ ਜਪੋ’ ਵਿਚੋਂ ਧਰਮੀ, ਮਿਹਨਤੀ ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਕਿਰਤ ਦਾ ਮੁਜੱਸਮਾ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 
## ਹੰਕਾਰੀ ਮਲਿਕ ਭਾਗੋ
ਸੈਦਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰਈਸ ਮਲਿਕ ਭਾਗੋ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਸਰਾਧ ਕੀਤਾ, ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ‘ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਵੱਲੋਂ ਮਲਿਕ ਭਾਗੋ ਦੇ ਘਰ ਸਰਾਧ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੱਕੇ ਪਕਵਾਨ ਖਾਣ ਜਾਣ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਮਲਿਕ ਭਾਗੋ ਦੀ ਅਮੀਰਤ ਜਾਂ ਹੰਕਾਰ ਭਰੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਨ ਅਤੇ ਭਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਮਾਈ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੈ। ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਮਨ ਜੋੜ ਸਕਾਂਗਾ ਸਗੋਂ ਉਸ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ‘ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣਾ ਵੀ ਸੀ। ਰਹੀ ਗੱਲ ਖਾਣੇ ਦੀ, ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੀ ਰੋਟੀ ਵਿਚੋਂ ਸਾਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੱਕ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਬਰਨ ਧੋਖੇ, ਫ਼ਰੇਬਾਂ ਅਤੇ ਛਲ-ਕਪਟ ਨਾਲ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਪਕਵਾਨ ਭਲੇ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਲਪਟਾਂ ਛੱਡਦੇ ਹੋਣ ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਝਲਕਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਰੂਹਾਨੀ ਸ਼ਬਦੀ-ਬਾਣ ਮਲਿਕ ਭਾਗੋ ਦੀ ਹੰਕਾਰੀ ਬਿਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁੱਲ ਗਏ। ਚਰਨੀਂ ਢਹਿ ਪਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸੇਵਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1452
ਟਾਮਸ﻿ ਮਾਨ

**ਪਾਲ ਟਾਮਸ﻿ ਮਾਨ** (; 6 ਜੂਨ 1875 - 12 ਅਗਸਤ 1955) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਆਲੋਚਕ, ਮਾਨਵਸੇਵਕ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਸੋਚ ਗੋਇਟੇ, ਨੀਤਸ਼ੇ ਤੇ ਸ਼ੋਪਨਹਾਵਰ ਤੋਂ ਮੁਤਾਸਿਰ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ 1929 ਉੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਸਿੰਗਰਾਵੇਲੂ ਚੇਟਿਆਰ

**ਸਿੰਗਰਾਵੇਲੂ ਚੇਟਿਆਰ** (18 ਫਰਵਰੀ 1860 - 11 ਫਰਵਰੀ 1946), ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਇਨੀਅਰ ਸੀ। 1918 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1 ਮਈ 1923 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਈ ਦਿਵਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਸਿੰਗਰਾਵੇਲੂ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਭਰਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। 1925 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਇੱਕ ਕਰੋੜਪਤੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਰ

**ਇੱਕ ਕਰੋੜਪਤੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਰ** (ਹੰਗੁਲ: 백만장자의 첫사랑) 2006 ਦੀ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਿਊਨ ਬੀਨ ਅਤੇ ਲੀ ਯਿਓਨ-ਹੀ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਯਹੂਦੀ ਘੱਲੂਘਾਰਾ

**ਯਹੂਦੀ ਘੱਲੂਘਾਰਾ** ਜਾਂ **ਹੋਲੋਕਾਸਟ** (ਯੂਨਾਨੀ  ''* ਤੋਂ: *hólos*, "ਸਮੁੱਚਾ" ਅਤੇ *kaustós*, "ਝੁਲਸਿਆ") ਜਿਹਨੂੰ **ਸ਼ੋਆਹ** (ਹਿਬਰੂ: , *ਹਾਸ਼ੋਆਹ*, "ਆਫ਼ਤ"; ਯਿੱਦੀ: , *ਚੁਰਬਨ* ਜਾਂ *ਹੁਰਬਨ'', "ਤਬਾਹੀ" ਲਈ ਹਿਬਰੂ ਸ਼ਬਦ) ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ ਸੱਠ ਲੱਖ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਕਤਲੇਆਮ ਸੀ। ਇਹ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਅਡੋਲਫ਼ ਹਿਟਲਰ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਹੇਠਲੇ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਰਾਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ-ਪ੍ਰਾਪਤ, ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸੀ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਰਮਨ ਰਾਈਸ਼ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਿਆ।

ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਨੱਬੇ ਲੱਖ ਯਹੂਦੀਆਂ 'ਚੋਂ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਸ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਹੂਦੀ ਬੱਚੇ, ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਲੱਖ ਯਹੂਦੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਤੀਹ ਲੱਖ ਯਹੂਦੀ ਮਰਦ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਹੇਠਲੇ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ, ਰੋਕੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਮਾਰਨ ਵਾਸਤੇ 40,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਤਰਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੋਮਨੀ ਅਤੇ ਅਪੰਗ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਇਸ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਆਮ ਨਾਂਵ "ਘੱਲੂਘਾਰਾ" (ਹੋਲੋਕਾਸਟ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਹੋਰ ਕਤਲੇਆਮਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀਆਂ, ਪੋਲੈਂਡੀ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮਲਿੰਗੀਆਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ। ਹਾਲੀਆ ਅੰਦਾਜ਼ੇ, ਜੋ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਮਗਰੋਂ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ, ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਇਹ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੜਾਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਸਮਾਜ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਕਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਘੇ 1935 ਦੇ ਨੂਰਮਬਰਗ ਕਨੂੰਨ ਹਨ। ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪ ਥਾਪੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਕੈਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਵਗਾਰ ਥੱਪੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਸੱਖਣੇਪਣ ਜਾਂ ਰੋਗ ਨਾਲ਼ ਮਰ ਨਾ ਜਾਣ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਇਲਾਕੇ ਸਰ ਕੀਤੇ ਉੱਥੇ *ਆਈਨਜ਼ਾਟਸਗਰੂਪਨ* ਨਾਮਕ ਖ਼ਾਸ ਨੀਮ-ਫ਼ੌਜੀ ਦਲਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਕਾਂਡ ਕਰ-ਕਰ ਕੇ ਦਸ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰੋਧੀ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ।

ਕਬਜ਼ਦਾਰ, ਯਹੂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਰੋਮਾਨੀਆਂ ਨੂੰ, ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਝੁੱਗੀਨੁਮਾ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਜਿੱਥੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲਗੱਡੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਕੈਂਪਾਂ ਵੱਲ ਢੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਗੈਸਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ਾਖਾ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਤੀਜੇ ਰਾਈਸ਼ ਨੇ ਇੱਕ "ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਮੁਲਕ" ਦਾ ਰੂਪ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ  ਘੱਲੂਘਾਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਯੁੱਧ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ (ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ)

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ** () ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀ ਸੀ। ਇਹ 1915 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸੀ ਅਤੇ 4 ਜੂਨ 1948 ਤੋਂ 9 ਮਈ 1994 ਤੱਕ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਰੰਗ ਭੇਦ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹਨੂੰ ਦੇਸ ਦੀ ਬਰਕਰਾਰ ਨੀਤੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਰਾਨੀਕੋਟ ਕਿਲ੍ਹਾ

**ਰਾਨੀਕੋਟ ਫੋਰਟ** (, ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਲਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸਿੰਧ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੰਧ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਿਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਘੇਰਾ 26 ਕਿਮੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਟਕਲਾਂ ਹਨ ਮਗਰ ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਕਿ ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਨੀਕੋਟ ਦੀ ਨੀਂਹ ਕਿਸਨੇ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਰੱਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੁਸ਼ਮਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਫਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਸ਼ਾਇਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇ ਲਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੁਰਾਤੱਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਹਜਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੀ ਚਰਚਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਮੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੀਰਪੁਰ ਮੀਰ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਤਾਲਪੋਰ ਨੇ ਅਠਾਰਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੀ ਮਰੰਮਤ ਕਰਵਾਈ।

## ਚਿੱਤਰ

File:Ranikot Fort 3.JPG|
Image:Rani Kot2.jpg|
Image:Rani Kot48a.jpg|
Image:Rani Kot27a.jpg |
Image:Ranikot6.JPG|
Image:Rani Kot4.jpg|

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ

**ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ** (25 ਦਸੰਬਰ 1898– 2 ਮਾਰਚ 1969)ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ **ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ  ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ** ਸਨ। ਆਪ ਨੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜ੍ਹਾਈ, ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਆਪ ਦਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ’ਚ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। 
## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
**ਜਥੇਦਾਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ** ਦਾ ਜਨਮ 25 ਦਸੰਬਰ 1898 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ  ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ  ਤੇ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਨਾਗੋਕੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਚ ਹੋਇਆ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ  ਵਿੱਦਿਆ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹਾਸਲ  ਕੀਤੀ।  ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜੀਏਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਡੀ.ਸੀ. ਦਫ਼ਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕਲਰਕ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।
## ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ
ਜਲਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਹਤਿਆਕਾਂਡ ਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖ਼ੂਨੀ ਸਾਕੇ ਨੇ ਜਥੇਦਾਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਨ  ਨੂੰ  ਗਹਿਰੀ ਠੇਸ  ਪਹੁੰਚਾਈ।  ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਲੀ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕਾਲੀ ਦਸਤਾਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ’ਚ, ਅਕਾਲੀ ਰੋਹ ਤੇ ਰੋਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਜਥੇਦਾਰ ਨਾਗੋਕੇ 21ਫਰਵਰੀ 1924 ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥੇ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਗੰਗਸਰ ਜੈਤੋ ਪਹੁੰਚੇ,ਜਿੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥੇ ’ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਬੁਛਾੜ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੇ  ਕੁਝ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਜਥੇਦਾਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੀ ਲੱਤ ’ਚ ਗੋਲੀ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ।  ਸਿਹਤ ’ਚ ਸੁਧਾਰ ਆਉਣ ’ਤੇ ਉਹ ਚੌਥੇ ਜਥੇ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਤਕਰੀਬਨ ਸਵਾ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਏ।
## ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ
ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਸਮੇਂ  ਨਿਭਾਈ ਭੂਮਿਕਾ ਕਾਰਨ ਜੂਨ,1926 ’ਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੰਥਕ ਹੱਥਾਂ ’ਚ ਆਉਣ ’ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖਤਾਰੇ-ਆਮ ਭਰਤੀ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਟੈਂਡੈਂਟ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਪਦ-ਉਨੱਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ’ਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਦਵੀ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਲੈ12 ਮਾਰਚ 1930 ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਨਾ-ਫੁਰਮਾਨੀ ਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਲਹਿਰ ਤਹਿਤ ਲਾਹੌਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਅਟਕ ਤੇ ਬਰੈਸਟਲ ਜੇਲ੍ਹ ’ਚ ਬੰਦੀ ਬਣਨਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ।
## ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਥੇਦਾਰ
ਸੰਨ1931’ਚ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਨਾਲ ਮੀਤ ਜਥੇਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ 10 ਮਾਰਚ 1938 ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਜ਼ਵੀਜ਼ ’ਤੇ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ’ਨਾਗੋਕੇ’ ਨੂੰ  ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਥੇਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੇਵਾ 1952 ਤਕ ਨਿਭਾ ਕੇ ਨਵਾਂ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਜਥੇਦਾਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ ਨੇ ਕਿਰਪਾਨ ਮੋਰਚੇ ਸਮੇਂ 100 ਸਿੰਘਾਂ ਸਮੇਤ ਪਹਿਲੇ ਜਥੇ ’ਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ  ਸਮੇਂ  ਤਾਮੀਰ ਹੋਈ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ  ਵੱਲੋਂ 9 ਨਵੰਬਰ 1938 ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਬਿਲ ਬਾਰੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗੁਰਮਤਾ ਜਥੇਦਾਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਾਈਦ ’ਤੇ ਪਾਸ ਹੋਇਆ। ਜਥੇਦਾਰ ਨਾਗੋਕੇ 1941 ਦੌਰਾਨ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ’ਚ ਤਰਮੀਮਾਂ ਸੁਝਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾਈ 7 ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ  ਦੇ  ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 19 ਨਵੰਬਰ, 1944 ਸਰਬ-ਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ 1948 ਤੱਕ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਅਤੇ  ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ  ਰਹੇ।
## ਮੌਤ
**ਜਥੇਦਾਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ**  ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਨਾੜੀ ਫਟਣ ਕਾਰਨ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਮਾਰ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 3 ਮਾਰਚ, 1969 ਨੂੰ  ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ’ਚ ਸ਼ੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1898
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1969
ਰੋਡਾ ਜਲਾਲੀ

**ਰੋਡਾ ਜਲਾਲੀ** ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਰਤਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ 'ਲਾਲ ਸਿੰਙੀ' ਵਿਖੇ ਵਾਪਰੀ। ਰੋਡਾ ਜਲਾਲੀ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਪ੍ਰੀਤ ਕਹਾਣੀ
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਰੋਡਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਲਖ ਬੁਖਾਰੇ ਦਾ ਵਾਸੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਭੇਸ ਚ ਰੋਡਾ ਪਾਕਪਟਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚਿਆ।

ਬਲਖ਼ ਬੁਖਾਰੇ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਫਕੀਰ ਬਣਿਆ **ਰੋਡਾ** ਪਾਕਪਟਣੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ‘ਲਾਲ ਸਿੰਙੀ’ ਆਣ ਪੁੱਜਾ। ਫਕੀਰ ਇੱਕੀ ਬਾਈ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਸੁਨੱਖਾ ਜੁਆਨ ਸੀ। ਗੇਰੂਏ ਕੱਪੜੇ ਉਹਦੇ ਸਿਓ ਜਿਹੇ ਦਗ਼ ਦਗ਼ ਕਰਦੇ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਬਣ ਬਣ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। ਰੂਪ ਉਹਦਾ ਝੱਲਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਕ ਅਨੋਖਾ ਜਲਾਲ ਉਹਦੇ ਮੱਥੇ ’ਤੇ ਟਪਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਖੀਆਂ ਰੱਜ-ਰੱਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੁਹਾਰਾਂ ਦੀ ਧੀ **ਜਲਾਲੀ** ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਬੜੀ ਚਰਚਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਗੱਭਰੂ ਅਜੇ ਤੀਕ ਉਹਨੂੰ ਜਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੱਕ ਥੱਲੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਆਉਂਦੀ। ਸਾਰੇ ਜਲਾਲੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸੱਦਦੇ ਸਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਪਰੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਦੇਂਦੇ ਸਨ | ਉਕਤ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

## ਕਿਸੇ
**ਅਹਿਮਦਯਾਰ** ਨੇ ਉਕਤ ਕਿੱੱਸੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤ-ਕਥਾਵਾਂ
ਖਾਲਿਦ ਚੌਧਰੀ

**ਖਾਲਿਦ ਚੌਧਰੀ** (20 ਦਸੰਬਰ 1919 – 30 ਅਪਰੈਲ 2014) ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਰੰਗਕਰਮੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਭੂ ਮਿੱਤਰ, ਤਰਿਪਤੀ ਮਿਤਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮਾਨੰਦ ਜਾਲਾਨ ਸਹਿਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜੀਵਨਭਰ ਕੰਵਾਰੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। 30 ਅਪਰੈਲ 2014 ਨੂੰ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਧਨ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014
ਅਜਾਇਬ ਘਰ

ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ]]
**ਅਜਾਇਬਘਰ** ਜਾਂ **ਅਜਾਇਬਖ਼ਾਨਾ** ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ, ਕਲਾਤਮਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਪੱਕੀ ਜਾਂ ਕੱਚੀ ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਕਲ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਵੀ ਅਜਾਇਬਘਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਖੋਜੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 55,000 ਅਜਾਇਬਘਰ ਹਨ।

## ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬਘਰ
*ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਅਜਾਇਬਘਰ, 
*ਚੇਨੱਈ ਅਜਾਇਬਘਰ, 
*ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵਾਸਤੂ ਅਜਾਇਬਘਰ, 
*ਇੰਡੀਅਨ ਅਜਾਇਬਘਰ, 
*ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮਜ਼, 
*ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਮੁੰਬਈ, ਬੰਗਲੁਰੂ, 
*ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 
*ਸਲਾਰਜੰਗ ਅਜਾਇਬਘਰ ਹੈਦਰਾਬਾਨ, 
*ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਲ, ਕੋਲਕਾਤਾ, 
*ਅਜਾਇਬਘਰ ਸਾਰਨਾਥ, ਨਾਲੰਦਾ, ਕੋਨਾਰਕ,ਨਾਗਾਰੁਜਨ, ਕੌਂਡਾ ਅਤੇ 
*ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ 40 ਹੋਰ ਥਾਂਵਾਂ।

## ਵਿਉਂਤਪਤੀ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ "ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ" ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ "ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ" (ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ, "ਮਿਊਜ਼ੀਆ") ਵਜੋਂ ਬਹੁਵਚਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ Μουσεῖον (Mouseion) ਤੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਿਊਜ਼ (ਕਲਾ ਦੇ ਗ੍ਰੀਕ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦੇਵਤਿਆਂ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ,ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਲਈ ਅਲੱਗ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ,[4] ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਵਿਖੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਲਈ ਅਜਾਇਬ ਘਰ (ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ), ਟਾਲਮੀ ਪਹਿਲੇ ਸੋਟਰ ਦੇ ਅਧੀਨ 280 ਈ.ਪੂ.ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦਿਵਸ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ
ਸਾਰਸ (ਰੋਗ)

**ਸਿਵੀਅਰ ਅਕਿਊਟ ਰੈਸਪੀਰੇਟਰੀ ਸਿੰਡਰੋਮ** (**ਭਾਵ**) **ਘੋਰ ਤੀਬਰ ਸਾਹ ਰੋਗ** ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਇੱਕ ਸਾਹ-ਸਬੰਧੀ ਰੋਗ ਹੈ ਜੀਹਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸਾਰਸ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ (SARS-CoV) ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ ੨੦੦੨ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ੨੦੦੩ ਦੇ ਵਿੱਚ-ਵਿੱਚ ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਭੜਕਣ ਨਾਲ਼ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ੮,੨੭੩ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ੭੭੫ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਕੇਸ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਤੋਂ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਐਜ਼ਰਾ ਪਾਊਂਡ

thumb

**ਐਜ਼ਰਾ ਵੈਸਟਨ ਲੂਮਿਸ ਪਾਊਂਡ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Ezra Weston Loomis Pound) (30 ਅਕਤੂਬਰ 1885 – 1 ਨਵੰਬਰ 1972) ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਸੀ।

ਉਸਨੇ 1906 ਵਿੱਚ ਪੇਂਸਿਲਵਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮਏ ਕੀਤੀ। 1907 ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਇੰਗਲਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਓਥੇ ਉਸਨੇ 1912 ਤੱਕ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪਵਾਏ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੰਗੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਉਸਨੇ ਚੀਨੀ, ਜਾਪਾਨੀ ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ  ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਕੇਂਟੋ ਜੋ 1925 ਤੋਂ ਛਪ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਤੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੇ ਅਸਲ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੀਮ ਦਾਸਤਾਨਾਂ, ਲੋਕ ਗੀਤ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੁਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 1924 ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਡ ਇਟਲੀ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸੋਲੇਨੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਸ਼ਿਜ਼ਮ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਰਾਂ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤੀਆਂ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ
ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਈਬਾ

**ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਈਬਾ** (; ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ *ਸਦਾਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ*, ਤਰਜਮਾ *ਇਮਾਨਦਾਰਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ*, ਜਾਂ *ਪਾਕ-ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ* ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਅੱਤਵਾਦੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਈਬਾ
ਕਸ਼ਮੀਰ ਬਖੇੜਾ

**ਕਸ਼ਮੀਰ ਬਖੇੜਾ** ( — ,  — ) ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਆਕੀ ਦਸਤੇ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਇੱਕ ਰਾਜਖੇਤਰੀ ਝੇੜਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਜੀ ਬਹਿਸ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1947) ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਰੀ ਹੈ ਪਰ 2002 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਆਕੀਆਂ (ਕੁਝ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਰਲਣ ਵੱਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੀ ਮੰਗ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਪੂਰਨ ਖ਼ਲਾਸੀ) ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਵਾਦ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਬਖੇੜੇ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
## ਰਾਜਨੀਤਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ 
ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਰੁਕਣ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੀ। ਨਿੱਤ ਦਿਹਾੜੇ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉੱਪਰੋਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਲੱਗੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰ ਮਸਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੱਖਵਾਦ
ਮਲਿਕਾ ਪੁਖਰਾਜ

**ਮਲਿਕਾ ਪੁਖਰਾਜ** () (ਜ. 1912 - 2004) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਮਲਿਕਾ" ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਫੀਜ਼ ਜਲੰਧਰੀ ਦੇ ਗੀਤ *ਅਭੀ ਤੋ ਮੈਂ ਜਵਾਨ ਹੂੰ* ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ, ਬਲਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਨੰਦ ਲਿਆ।

## ਜੀਵਨੀ
ਮਲਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ ਜੰਮੂ ਤੋਂ 16 ਕਿਮੀ ਦੂਰ ਅਖਨੂਰ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਸੇ ਪਿੰਡ ਮੀਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਜੰਮੂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ। ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ ਉਸ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਅੱਲ੍ਹਾ ਬਖ਼ਸ਼ (ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ) ਤੋਂ ਲਈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਈਦ ਸ਼ੱਬੀਰ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਰ ਬੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣੀ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਤਾਹਿਰਾ ਸਈਦ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਈ। ਮਲਿਕਾ ਪੁਖਰਾਜ ਦੀ 4 ਫਰਵਰੀ 2004 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਗਾਇਕੀ 
ਮਲਿਕਾ ਪੁਖਰਾਜ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕਦੀਮੀਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1912 ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਤਮਾਮ ਉਮਰ ਲਾਹੌਰ ਹੀ ਰਹੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਉਹ ਮਝੈਲਾਂ ਵਾਲੀ ਬੋਲਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਰਬੀਅਤ ਕਲਾਸਿਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਧਰੁਪਦ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਦਕਾ ਉਸ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਰਾਈ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਤਵੇ 1930ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1940ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟ ’ਚ ਆਏ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਹਾਤ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ, ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚਲਾਈ ਸੀ, ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਤਵੇ ਭਰੇ ਹਨ ਜੋ 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਮਲਿਕਾ ਪੁਖਰਾਜ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ਬੀਰ ਹੁਸੈਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਛੇ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਹਿਰਾ ਸਈਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕਾ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1912 ਜਨਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2004 ਮੌਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ
ਸਵਰਾਜ

**ਸਵਰਾਜ** ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ - ‘ਸਵੈ ਸ਼ਾਸਨ’ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ। ਇਹ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਹੋਮ ਰੂਲ ਦਾ ਸਮਅਰਥੀ ਸੀ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਤਮ-ਨਿਰਣੇ ਅਤੇ ਸਵਾਧੀਨਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਉੱਤੇ ਜੋਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਅਰੰਭਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ (ਉਦਾਰਵਾਦੀਆਂ) ਨੇ ਸਵਾਧੀਨਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰਗਾਮੀ ਲਕਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ‘ਸਵਸ਼ਾਸਨ’ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ‘ਚੰਗੀ ਸਰਕਾਰ’ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ) ਦੇ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਗਰਵਾਦੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ ਨੇ ਇਹ ਨਾਅਰਾ ਲਾਇਆ ਕਿ ‘‘ਸਵਰਾਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਿੱਧ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਹਾਗਾਂ।’’ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1920 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘‘ਮੇਰਾ ਸਵਰਾਜ ਭਾਰਤ ਲਈ ਸੰਸਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਲਗ ਮਤ ਅਧਿਕਾਰ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਮਤ ਸੀ ਸਵਰਾਜ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਜਨਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਅਜਿਹੀ ਵਿਵਸਥਾ ਜੋ ਜਨ - ਜਰੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਜਨ - ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ।’’ ਵਾਕਈ: ਗਾਂਧੀ-ਜੀ ਦਾ ਸਵਰਾਜ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਕ, ਆਰਥਕ, ਬਿਊਰੋਕਰੈਟਿਕ, ਕਾਨੂੰਨੀ, ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
ਜਾਨ ਸਟੁਅਰਟ ਮਿੱਲ

**ਜਾਨ ਸਟੁਅਰਟ ਮਿੱਲ** (20 ਮਈ 1806 – 8 ਮਈ 1873) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਰਥਕ, ਸਮਾਜਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ "19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ " ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਿੱਲ ਦੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੇ ਬੇਅੰਤ ਰਾਜਕੀ ਕੰਟਰੋਲ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਜਾਇਜ ਠਹਿਰਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1806 ਜਨਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1873 ਮੌਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਾਸਤਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼ਰੀਅਤ

ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਲਈ **ਸ਼ਰੀਆ** (*ਸ਼ਰੀਆਹ*, ''ਸ਼ਰੀ'ਆ*, *ਸ਼ਰੀʿਅਹ*; , , ""), ਜਿਸਨੂੰ *'' () ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਮਤਲਬ ਕਿਸੇ ਅਗੰਮੀ ਜਾਂ ਪੈਗ਼ੰਬਰੀ ਧਰਮ ਦਾ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਾਬਤਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਨੂੰਨ ਹੈ। ਆਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ "ਸ਼ਰੀਆ" ਇਸਤਲਾਹ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਲਾਮ ਨਾਲ਼ ਇੱਕਮਿੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼ਰੀਅਤ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਵਿਆਹ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ, ਵਪਾਰ ਨਿਯਮ, ਧਰਮ ਦੇ ਨੁਸਖੇ, ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧ, ਸਫਾਈ, ਖ਼ੁਰਾਕ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਲੀਕਾ ਅਤੇ ਵਰਤ ਵਰਗੇ ਨਿੱਜੀ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸ਼ਰੀਅਤ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਧਰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਖਤ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਅਤ ਨੂੰ ਅੱਲਾ ਦੇ ਅਟੱਲ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ‘ਸ਼ਰੀਅਤ’ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਦੋ ਮੁੱਢਲੇ ਸਰੋਤ ਹਨ: ਕੁਰਆਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹਦੀਸ। ਕੁਰਆਨ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ
‘ਕਲਾਮ’ (ਰੱਬੀ ਬਾਣੀ) ਹੈ ਅਤੇ ਹਦੀਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਰੱਬ ਦੇ ਰਸੂਲ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਹਨ।

ਕਲਾਸੀਕਲ ਸ਼ਰੀਆ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੰਭੀਰ ਉਲੰਘਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਅਨਾਤੋਲੇ ਫ਼ਰਾਂਸ

**﻿ਅਨਾਤੋਲੇ ਫ਼ਰਾਂਸ** (; ਜਨਮ ਸਮੇਂ **François-Anatole Thibault**, ; 16 ਅਪਰੈਲ 1844 – 12 ਅਕਤੂਬਰ 1924) ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਾਇਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ​​ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ 1921 ਉੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1844
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1924
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਹੱਜ

***ਹੱਜ*** ( '''' "") ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ਮੱਕੇ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪੰਜ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨੂੰ ਹਰੇਕ ਨਰੋਏ-ਤਕੜੇ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਜਿਹਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਵਾਰਾ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੱਜ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਲੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ *ਇਸਤੀਤਾ* ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੂੰ *ਮੁਸਤਤੀ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਜ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕਜੁੱਟਤਾ ਅਤੇ ਰੱਬ (ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾ) ਦੀ ਤਾਬੇਦਾਰੀ ਦਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਤੀਰਥਯਾਤਰਾ ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੇਂਡਰ ਦੇ 12 ਉਹ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਮਹੀਨੇ ਧੂ ਅਲ ਹਿੱਜਾਹ ਦੀ 8ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਤੱਕ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੇਂਡਰ ਇੱਕ ਚੰਦਰ ਕੈਲੇਂਡਰ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ, ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗਰੇਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੇਂਡਰ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਦਿਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਗਰੇਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੇਂਡਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੱਜ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਰਮ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਹਾਨੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੱਜ ਦੌਰਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

7ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੋਂ ਹੱਜ ਇਸਲਾਮੀ ਪਿਆਮਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੱਕੇ ਦਾ ਹੱਜ ਦੀ ਇਹ ਰਸਮ ਹੱਜਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਯਾਨੀ ਕਿ ਇਬ੍ਰਾਹੀਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੁਲੂਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਹੱਜ ਦੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਮੱਕਾ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਥੇ ਕਈ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ: ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਘਣਾਕਾਰ ਇਮਾਰਤ ਕਾਬੇ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉਲਟ ਘੜੀ ਚਾਲ (ਜੋ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਹੈ) ਸੱਤ ਵਾਰ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਲ ਸਫਾ ਅਤੇ ਅਲ ਮਾਰਵਾਹ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਜਮਜਮ ਦੇ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਚੌਕਸੀ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਣ ਲਈ ਅਰਾਫਾਤ ਪਹਾੜ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਹਾਜੀ ਆਪਣੇ ਸਰ ਮੁੰਨਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਸ਼ੁ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਈਦ ਉਲ-ਅਧਾ ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਸੰਸਾਰਿਕ ਉਤਸਵ ਮਨਾਂਦੇ ਹਨ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਕਿਊਬਾਈ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸੰਕਟ

**ਕਿਊਬਾਈ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸੰਕਟ** (ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ ਸੰਕਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸੀਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ, ਕਿਊਬਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਕਰਾਓ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 1962 ਵਿੱਚ, ਕਿਊਬਾ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਚੋਰੀ-ਛਿਪੇ ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੀਪੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਗਾਂ ਤੇ ਮਾਰ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀਆਂ ਅਨੇਕ ਮੱਧ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਖੇਪਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ (MRBMs ਅਤੇ IRBMs) ਲਗਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। 1958 ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ (UK) ਵਿੱਚ ਥੋਰ ਆਈਆਰਬੀਐਮ (IRBM) ਅਤੇ 1961 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਜੁਪੀਟਰ ਆਈਆਰਬੀਐਮ (IRBM) - ਮਾਸਕੋ ਤੇ ਨਾਭਿਕੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸ 100 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਮਰੀਕਾ-ਨਿਰਮਿਤ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੀ ਤੈਨਾਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਿਆ ਵਜੋਂ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। 14 ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂ-2 ਫੋਟੋਆਵਿਕਸ਼ਣ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣਾਧੀਨ ਸੋਵੀਅਤ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਦੇ ਫੋਟੋਗਰਾਫਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਜਮਾਂ ਕੀਤੇ।ਸੋਵੀਅਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਊਬਾ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਅਮਰੀਕਾ ਫੋਜੀ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦੀ ਵਿਓਂਤ ਬਣਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸੰਭਵ ਹੈ |ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੇਣ ਲਈ ਉਜਬੇਕੇਸਤਾਨ ਦੇ ਪਾਰਟੀ ਸੈਕਟਰੀ ਸ਼ਰਫ ਰਸ਼ਿਦੋਵ ਤੇ ਯੁਧਨੀਤਕ ਰੋਕਟ ਫੋਜਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਸਰਗੇਈ ਬਿਰ੍ਯੁਜ਼ੋਵ ਨੂੰ ਉਚੇਚਾ ਕਿਊਬਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ|ਪਹਿਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਊਬਾ ਵਲੋਂ ਫੀਡਲ ਕਾਸਤਰੋ ਤੇ ਰਾਹੁਲ ਕਾਸਤਰੋ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ|ਸੋਵੀਅਤ ਆਗੂਆਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਪੁਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕਿ ਅਜੇਹੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਵੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟਰੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਹੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਸਰਕਾਰ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰੇ ਕਿ ਕਿਊਬਾ ਤੇ ਹਮਲਾ,ਸੋਵੀਅਤ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਹਮਲਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇਗਾ|ਸੋਵੀਅਤ ਆਗੂਆ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿਰਫ ਬਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਰਣਾ,ਇਸ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ|ਇਸ ਲਈ ਦੂਰ ਮਾਰ ਕਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਮਿਜਾਇਲਾ ਦਾ ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਤੈਨਾਤ ਕਰਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ|ਕਾਸਟਰੋ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਦੂਜੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਚੀ-ਗਵੇਰਾ,ਬ੍ਲਾਸ-ਰੋਕਾ,ਡੋਰਤੀਕੋਸ ਤੇ ਕਾਰਲਸ ਰਾਇਫ਼ਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਤੇ ਇਸ ਅਹਿਮ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਜਾਇਲਾ ਦੀ ਤੈਨਾਤੀ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ|੨੬ ਅਕਤੂਬਰ ੧੯੬੨ ਨੂੰ ਫੀਡਲ ਕਾਸਤਰੋ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਆਗੂ ਕਾਮਰੇਡ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿੱਖ ਕੇ ਸੰਕਟ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਦੱਸੇ ਸਨ |

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਠੰਢੀ ਜੰਗ
ਸ੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ

**ਸ੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੇਨੱਈ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ੮੦ ਕਿ.ਮੀ. (੫੦ ਮੀਲ) ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਤਟ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਬੰਜਰ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਕਟ ਘੱਲਣ ਵਾਲ਼ਾ ਪੈਡ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਦੋ ਪੈਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪੈਡ ਤਿਰਵੰਦਰਮ ਵਿਖੇ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਇਸਰੋ ਧਰੁਵੀ ਉੱਪਗ੍ਰਹਿ ਠੇਲ੍ਹ ਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਭੂ-ਸਥਿਰ ਉੱਪਗ੍ਰਹਿ ਠੇਲ੍ਹ ਸਵਾਰੀ ਵਰਗੇ ਬਹੁਪਿੜੀ ਰਾਕਟਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਉੱਪਗ੍ਰਹਿ ਛੱਡਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪੁਲੀਕਾਤ ਝੀਲ

**ਪੁਲੀਕਾਤ ਝੀਲ (**ਤਾਮਿਲ: *Pazhaverkaadu Eri* பழவேற்காடு ஏரி, ਤੇਲਗੂ: *ਪੁਲੀਕਾਤ ਸਰਾਸੂ* పులికాట్ సరస్సు) ਭਾਰਤ ਵਿਚਲਾ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੂਣੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲ਼ੀ ਝੀਲ ਜਾਂ ਲੈਗੂਨ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਪੁਲੀਕਾਤ ਝੀਲ ਪੰਖੇਰੂ ਰੱਖ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹਨੁਮਾ ਟਾਪੂ ਇਹਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਅੱਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਏਰੀਥ੍ਰੀਅਨ ਸਾਗਰ ਦਾ ਪੇਰੀਪਲੱਸ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਅਗਿਆਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਪੋਡੂਕੇ (ਪੁਲੀਕੇਟ) ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ। ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਟਾਲਮੀ ਦੀ ਇਸ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੋਡੂਕੇ ਐਂਪੋਰੀਅਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।

13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਅਰਬਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਖਲੀਫ਼ਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਮੱਕਾ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਅਰਬੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਖੰਡਿਤ ਚਿਣਾਈ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਗੁੰਨਾਰ ਮਿਰਦਲ

**ਕਾਰਲ ਗੁੰਨਾਰ ਮਿਅਰਦਲ** (; 6 ਦਸੰਬਰ 1898 - 17 ਮਈ 1987) ਇੱਕ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਨ। 1974 ਵਿੱਚ, ਫਰੈਡਰਿਕ ਹਾਏਕ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਵਿਚਲਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਗੂ ਕੰਮ ਅਤੇ ਆਰਥਕ, ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਲਈ ਘਟਨਾ ਦੇ ਤੀਖਣ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1898
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1987
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹਿਦ

**ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹਿਦ** ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ 'ਚ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਹੀ ਥਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1980 ਮਾਸਕੋ, 1984 ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, 1988 ਸਿਓਲ ਉਲੰਪਿਕ ਹਾਕੀ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਹਾਕੀ, ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ 'ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ।
## ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਹਾਕੀ
**ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹਿਦ** 14 ਅਪਰੈਲ 1960 ਨੂੰ ਵਾਰਾਨਸੀ ਵਿਖੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਛੇਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ। ਸਪੋਰਟਸ ਹੋਸਟਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ 'ਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। 1979 'ਚ ਆਗਾ ਖਾਨ ਕੱਪ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ 'ਚ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹਿਦ ਸਪੋਰਟਸ ਹੋਸਟਲ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡੇ। ਹਾਕੀ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਆਸ ਮੰਨਿਆ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਜੂਨੀਅਰ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਕਲਾ ਹੋਰ ਚਮਕੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ 'ਚ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ।
## ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ
1980 ਵਾਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ 'ਇਨਸਾਈਡ ਲੈਫਟ ਫਾਰਵਰਡ' ਖਿਡਾਰੀ 'ਚ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਹਮਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਝੋਲੀ 'ਚ ਜਾਂ ਤਾਂ ਗੋਲ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਜਾਂ ਪਲੈਨਟੀ ਕਾਰਨਰ ਜਾਂ ਸਟਰੋਕ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। 
## ਖੇਡ ਕੈਰੀਅਰ
*1980 ਮਾਸਕੋ, 1984 ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, 1988 ਸਿਓਲ ਉਲੰਪਿਕ ਹਾਕੀ
*1986 'ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹਾਕੀ ਲੜੀ ਦੀ ਜਿੱਤ, 
*1985 'ਚ ਸੁਲਤਾਨ ਅਜਲਾਨ ਸ਼ਾਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਜਿੱਤ,
*ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਸਰੋਦ

**ਸਰੋਦ** () ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਾਜ਼ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਾਜ਼

## ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਰੋਦ ਵਾਦਕ 
### ਮ੍ਰਿਤਕ. 
* ਮੁਹੰਮਦ ਅਮੀਰ ਖਾਨ (1873-1934), ਦਰਭੰਗਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ

[thumb|[ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ|ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ]]

* ਅਲਾਊਦੀਨ ਖਾਨ (1862-1972) 
* ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ (1888-1972) 
* ਰਾਧਿਕਾ ਮੋਹਨ ਮੈਤਰਾ (1917-1981) 
* ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ (1922-2009) 
* ਜੋਤੀਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ (1926-2016) 
* ਬਹਾਦੁਰ ਖਾਨ (1931-1989) 
* ਬੁੱਧਦੇਵ ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ (1933-2018) 
* ਧਿਆਨੇਸ਼ ਖਾਨ (1942-1990) 
* ਕਲਿਆਣ ਮੁਖਰਜੀ (1943-2010) 
* ਸਖਾਵਤ ਹੁਸੈਨ (1877-1955) 
* ਸ਼ਰਨ ਰਾਣੀ ਬੈਕਲੀਵਾਲ (1929-2008) 
* ਵਸੰਤ ਰਾਏ (1942-1985) 
* ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ (1932-2024) 
* ਸ਼ਹਾਦਤ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ (1958-2020) 
* ਆਸ਼ੀਸ਼ ਖਾਨ (1939-2024) 

### ਜਿਉਂਦੇ 
* ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖਾਨ (1945) 
* ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਰਾਇਣ (ਜਨਮ 1952) 
* ਨਰਿੰਦਰ ਨਾਥ ਧਾਰ (ਅ. 1954) 
* ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ (ਜਨਮ 1956) 
* ਵਿਕਾਸ ਮਹਾਰਾਜ (1957) 
* ਤੇਜੇਂਦਰ ਮਜੂਮਦਾਰ (ਜਨਮ 1961) 
* ਅਮਾਨ ਅਲੀ ਖਾਨ (ਜਨਮ 1977) 
* ਅਯਾਨ ਅਲੀ ਖਾਨ (ਜਨਮ 1979) 
* ਜੋਏਦੀਪ ਮੁਖਰਜੀ (ਸੰਨ 1982) https://dainikbhaskarup.com/harmonious-journey-of-pandit-joydeep-mukherjee/
* ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਹਿਰੀ (ਜਨਮ 1983) 
* ਵਜਾਹਤ ਖਾਨ
* ਅਰਨਬ ਚੱਕਰਵਰਤੀ (ਜਨਮ 1980) 
* ਸੌਮਿਕ ਦੱਤਾ (ਜਨਮ 1983) 
* ਆਯੂਸ਼ ਮੋਹਨ (ਜਨਮ 1995) 
* ਅਪਰਾਤਿਮ ਮਜੂਮਦਾਰ
* ਕੌਸ਼ਿਕ ਮੁਖਰਜੀ
* ਸੁਰਾਰੰਜਨ ਮੁਖਰਜੀ
* ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਾਰਾਜ (1986) 
* ਰਜੀਬ ਚੱਕਰਵਰਤੀ (1963) 
* ਸ਼ੀਰਾਜ਼ ਅਲੀ ਖਾਨ
ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ

**ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ** ਜਾਂ **ਏਸ਼ੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ** ਜਾਂ **ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫ਼ਿਕ** (ਛੋਟੇ ਰੂਪ **ਏਸ਼ੀਆ-ਪੈਕ**, **ਐਸਪੈਕ**, **ਏਪੈਕ**, **ਏ.ਪੀ.ਜੇ.**, **ਜਾਪਾ** ਜਾਂ **ਜਪੈਕ** ਹਨ) ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿਚਲਾ ਜਾਂ ਨੇੜਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੰਗ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਅਕਾਰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ, ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

### ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਦੇਸ਼
#### ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

#### ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਓਸ਼ੇਨੀਆ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ, ਮੇਲਾਨੇਸ਼ੀਆ)
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

#### ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* APEC
* ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸੰਸਥਾ
* ਏਸ਼ੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦੇਸੀ ਯੂਥ ਨੈੱਟਵਰਕ (APIYN)
* ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ। ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ 
* ਏ.ਬੀ.ਸੀ। ਰੇਡੀਓ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਏਸ਼ੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ
* ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੈੱਟਵਰਕ (ਪਹਿਲੋਂ "ਏ.ਬੀ.ਸੀ। ਏਸ਼ੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ")
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਂਦੀਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਂਸਾਗਰ
ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ

**ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ** () (14 ਅਪਰੈਲ 1922 &ndash; 18 ਜੂਨ 2009) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਸਰੋਦਵਾਦਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿਧ ਵਾਯਲਿਨਿਸਟ ਯੇਹੂਦੀ ਮੇਨੂਇਨ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇਦਾ9/ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ]
## ਜੀਵਨੀ
ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ 1922 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕੋਮਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ (ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਹੁਣ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ) ਦੇ ਕਸਬੇ ਸ਼ੁਭਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਮੌਸੀਕੀ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਆਪਣੇ ਵਾਲਿਦ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਕਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਭੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਲਿਦ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸਨ। ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 18 ਘੰਟੇ ਦਾ ਰਿਆਜ਼ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਖਤ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੇਹਰ ਘਰਾਨੇ ਨਾਲ ਸੀ | ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਮਕਬੂਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ | ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਿਤਾਰਵਾਦਕ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। 1956 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਸੰਗੀਤ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਾਲੇਜ ਅੱਜਕਲ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸਾਨ ਰਾਫ਼ੇਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਚ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਬਾਸੇਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ। ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਨੇ ਸਾਂਤਾ ਕਰੂਜ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਵਾਲਿਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ ਕੋਲੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਹ 1955 ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਨ ਵਾਦਕ ਯੇਹੂਦੀ ਮੈਨੁਹਿਨ ਦੇ ਸੱਦੇ ’ਤੇ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਈ ਠਿਕਾਣਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਖ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਗ੍ਰਾਮੀ ਐਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1989 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿਵਲੀਅਨ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਕਾਰਥਰ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਕੌਮੀ ਵਿਰਾਸਤ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।

ਖਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 18 ਜੂਨ 2009 ਵਾਲੇ ਦਿਨ 87 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ

**ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ** (ਉਰਦੂ: علا الدین خان , **ਬਾਬਾ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ**) ਵੀ, (ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1862 – 6 ਸਤੰਬਰ 1972) ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਕੰਪੋਜ਼ਰ, ਸਾਹਿਨਾਈਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸਰੋਦਵਾਦਕ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਾਮਵਰ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ   
ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਬਾਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਿਬਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ,ਸਬਦਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ, ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਖਾਨ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਫਕੀਰ ਆਫ਼ਤਾਬੂਦੀਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਲਈ। ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਇੱਕ ਜਾਤ੍ਰਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਘਰ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਰੀ, ਸਰੀ, ਬਾਉਲ, ਭਾਟਿਯਾਲੀ , ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਪੰਚਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਜਾਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ । ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਰਗਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਪਥੇਰ ਪਾਂਚਾਲੀ (ਨਾਵਲ)

***ਪਥੇਰ ਪਾਂਚਾਲੀ*** (ਬੰਗਾਲੀ পথের পাঁচালী, Pôther Pãchali, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ: ***Song of the Road***) ਬਿਭੂਤੀਭੂਸ਼ਨ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰਾਏ ਨੇ ਇਸ ਤੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲ
ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ, ਜੈਪੁਰ

**ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ**, ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਚੰਦਰਮਹਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਖਗੋਲੀ ਯੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਜਟਿਲ ਗਣਿਤੀ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਜੋਤੀਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖਗੋਲੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਟੀਕ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਸ ਵੇਧਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜੈਪੁਰ ਨਗਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਆਮੇਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸਵਾਈ ਜੈ ਸਿੰਘ (ਦੂਸਰਾ) ਨੇ 1728 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਿਜੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ 1734 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਵਾਈ ਜੈ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬ ਡਿਸਕਵਰੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਭਾਰਤ: ਇੱਕ ਖੋਜ) ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ
ਨੀਲ ਰਾਬਰਟਸਨ (ਸਨੂਕਰ ਖਿਡਾਰੀ)

**ਨੀਲ ਰਾਬਰਟਸਨ** (ਜਨਮ 11 ਫਰਵਰੀ 1982) ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਸਨੂਕਰ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨੂਕਰ ਖਿਡਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਨੂਕਰ ਖਿਡਾਰੀ
ਨਾਟੋ

**ਨਾਰਥ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਟਰੀਟੀ ਆਰਗਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ** (**ਨਾਟੋ**; ; ), ਜਿਹਨੂੰ (**ਉੱਤਰੀ**) **ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਗੱਠਜੋੜ** ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅੰਤਰਸਰਕਾਰੀ ਜੰਗੀ ਗੱਠਜੋੜ ਹੈ ਜੋ 4 ਅਪਰੈਲ 1949 ਨੂੰ ਦਸਖ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਨਾਰਥ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਜੀਹਦੇ ਤਹਿਤ ਉਹ ਬਾਹਰੀ ਧੜੇ ਵੱਲੋਂ ਹਮਲਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਆਪਸੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਰਜ਼ਾਮੰਦ ਹਨ। ਨਾਟੋ ਦਾ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਬ੍ਰਸਲਜ਼, ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿਖੇ ਹੈ ਜੋ ਇਹਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿਚਲੇ 28 ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਮੈਂਬਰ ਅਲਬਾਨੀਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ ਹਨ ਜੋ ਅਪਰੈਲ 2009 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 22 ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਨਾਟੋ ਦੇ ਅਮਨ ਲਈ ਸਾਂਝ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 15 ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਸਥਾਨਕ ਗੱਲਬਾਤੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਨਾਟੋ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਲਸ਼ਕਰੀ ਖ਼ਰਚਾ ਕੁੱਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਦਾ 70% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗੀ ਗੁੱਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਮਿਊਨਿਸਟ-ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਗਠਨ
ਧੰਦਾ

**ਧੰਦਾ** ਕੰਮ-ਕਾਜ, ਕਿਤਾ, ਪੇਸ਼ਾ ਆਦਿ, **ਰੋਟੀ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੰਮ ਨੂੰ ਧੰਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।**
## ਕਿਸਮਾਂ
ਅਕਾਦਿਮਕ, ਲੇਖਾਕਾਰ, ਐਕਚੁਅਰੀਸ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਕੰਟਰੋਲਰ, ਆਰਕੀਟੈਕਟ, ਆਡਿਆਲੋਜਿਸਟ, ਪਾਦਰੀ, ਦੰਦਾ ਦਾ ਡਾਕਟਰ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ, ਕਨੂੰਨਾ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਫਸਰ, ਵਕੀਲ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ, ਨਰਸ, ਫਾਰਮਾਸਿਸਟ, ਡਾਕਟਰ, ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰਾਪਿਸਟਸ, ਸਾਈਕੋਲਾੱਖਜਸਿਜ, ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਪਾਇਲਟਸ, ਵਿਗਿਆਨੀ, ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰ, ਸਪੀਚ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਅੰਕੜਾ ਮਾਹਰ, ਸਰਜਨ, ਸਰਵੇਅਰ, ਅਧਿਆਪਕ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਕਾਰ, ਕਿਸਾਨ, ਮਕੈਨਿਕ ਆਦਿ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿੱਤੇ
ਇੱਕਤਾਰਾ

**ਇੱਕਤਾਰਾ** (, ਅਰਥਾਤ "ਇੱਕ ਤਾਰ ਵਾਲਾ", ਜਿਸ ਨੂੰ **ਇਕਤਾਰ**, **ਏਕਤਾਰਾ**, **ਯੱਕਤਾਰੋ** **ਗੋਪੀਚੰਦ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ, ਮਿਸਰ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਬੜਾ ਸਧਾਰਨ ਜਿਹਾ ਸਾਜ਼ ਹੈ।
 
## ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ
ਇਕ ਤਾਰਾ ਵਜਦਾ ਵੇ ਰਾਂਝਣਾ
ਨੂਰ ਮਹਿਲ ਦੀ ਮੋਰੀ
ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਭਰਮਾਵੇਂ ਵੇ
ਨਿਹੁੰ ਨਾ ਲਗਦੇ ਜੋਰੀਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਾਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਵੀਅਤਨਾਮ ਜੰਗ

**ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੀ ਲਾਮ**, ਜਿਹਨੂੰ **ਦੂਜੀ  ਹਿੰਦਚਿਨਾ ਲਾਮ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1 ਨਵੰਬਰ 1955 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 3੦ ਅਪ੍ਰੈਲ 1975 ਨੂੰ ਵਾਪਰੀ ਸਾਈਗਾਨ ਦੀ ਸਪੁਰਦਗੀ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਠੰਡੀ ਲਾਮ ਦੇ ਦੌਰ ਵੇਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲੜੀ ਗਈ ਜੰਗ ਸੀ। ਇਹ ਲਾਮ ਪਹਿਲੀ ਇੰਡੋਚਾਈਨਾ ਜੰਗ ਮਗਰੋਂ ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ (ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਮਵਾਦੀ ਹਿਮਾਇਤੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਹਾਇਤਾ) ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੀ ਹਕੂਮਤ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਮਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਹਾਇਤਾ) ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਵੀਅਤ ਕਾਂਗ (ਜਿਹਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮੋਰਚਾ ਜਾਂ ਐੱਨ.ਐੱਲ.ਐੱਫ਼. ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਜੋ ਕਿ ਉੱਤਰ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਹੇਠ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਸਾਮਵਾਦੀ ਸਾਂਝਾ ਮੋਰਚਾ ਸੀ, ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚਲੇ ਸਾਮਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਛਾਪਾਮਾਰ ਜੰਗ ਲੜੀ। ਪੀਪਲਜ਼ ਆਰਮੀ ਆਫ਼ ਵੀਅਤਨਾਮ (ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਫ਼ੌਜ ਜਾਂ ਐੱਨ.ਵੀ.ਏ. ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਵਧੇਰੀ ਰਵਾਇਤੀ ਜੰਗ ਲੜੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦਸਤੇ ਘੱਲੇ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਲਾਮ ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਵੀਅਤ ਕਾਂਗ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਘਟਦੀ ਗਈ ਜਦਕਿ ਐੱਨ.ਵੀ.ਏ. ਦਾ ਰੋਲ ਹੋਰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਖ਼ਾਸ ਹਵਾਈ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਅਸਲੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ *ਭਾਲ਼ ਅਤੇ ਤਬਾਹੀ* ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉਤਲੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ, ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਗੋਲ਼ਾਬਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਲਾਮ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਜੰਗਨੀਤਕ ਗੋਲ਼ਾਬਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਰਾਖੀ ਵਾਲ਼ੇ ਅਸਮਾਨ ਬਣ ਗਏ ਸਨ।
:ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਬਸਤੀ ’ਚ ਸਿੱਧੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ। ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਾਯਾਬ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਵੀਅਤਨਾਮ ਜੰਗ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਭੱਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ। ਵੀਅਤਨਾਮ, ਕੰਬੋਡੀਆ ਅਤੇ ਲਾਉਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਬਸਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ ਅਤੇ ਗੋਰੀ ਨਸਲ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਦੇ ਭਰਮ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦੀਅਨ ਬਿਨ ਫੂ ਵਿੱਚ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਕੇ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗਾਂ
ਬਲਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ

thumb|ਬਲਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ 2024 ਵਿੱਚ।
thumb|ਬਲਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ 2024 ਵਿੱਚ।
**ਬਲਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ** (ਜਨਮ 25 ਮਈ 1960) ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਬਲਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਮਈ 1960 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਖੰਨਾ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਬੂਥਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇੱਕ ਆਮ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੀ।

## ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਯੁੱਧ ਖੇਤਰ* (2004)
**ਇਕ ਘਰ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦਾ* (2015)
* *ਸੂਰਜ ਦੀ ਕੋਈ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ* (2019)
* *ਡਬੋਲ਼ੀਆ* (2021)

## ਇਨਾਮ/ਸਨਮਾਨ
* ਬਲਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ ਨੂੰ 2022 ਵਿੱਚ ਉਸ  ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਡੁਬੋਲ਼ੀਆ’ ਲਈ ਢਾਹਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਵੰਝਲੀ

**ਵੰਝਲੀ** ਜਾਂ **ਬੰਸਰੀ** ਇੱਕ ਹਵਾ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਂਸ ਦੇ ਇੱਕ ਇਕੱਲੇ ਖੋਖਲੇ ਕਾਨੇ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਬਾਂਸੁਰੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਾਂਸੁਰੀ ਵਾਦਕ ਦੁਆਰਾ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੀ  ਅਤੇ ਰਿੰਗ ਉਂਗਲਾਂ ਬਾਹਰੀ ਫਿੰਗਰਹੋਲ ਨੂੰ ਢੱਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਉਹੀ ਉਂਗਲਾਂ ਬਾਕੀ ਨੂੰ ਢੰਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਂਸੁਰੀ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਵਾ ਦਾ ਛੇਕ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਤੀ ਨਾਲ ਹਵਾ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਅੱਖਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੱਤ-ਛੇਦਾਂ ਵਾਲੀ ਬਾਂਸੁਰੀ ਲਈ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ (ਪਿੰਕੀ) ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
thumb|ਬਾਂਸੁਰੀ ਲਈ ਉਂਗਲ਼ੀਆਂ ਦਾ ਚਾਰਟ
ਹੋਰ ਹਵਾ-ਰੀਡ਼ ਵਾਲੇ ਹਵਾ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, *ਬਾਂਸੁਰੀ* ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਵਾ ਦੇ ਕਾਲਮ ਦੀ ਗੂੰਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਲਮ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਛੇਕ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਛੱਡ ਕੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਧਾ-ਛੇਦ ਅੱਧਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫਲੈਟ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਸੁਰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਸਾ' (ਭਾਰਤੀ ਸਰਗਮ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਓਕਟੇਵ ਨੋਟ ਉੱਤੇ ਬਰਾਬਰ 'ਡੂ' ਫੁਆਉਣ ਵਾਲੇ-ਹੋਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਹੋਲ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਕਟੇਵਜ਼ ਕਿਸੇ ਦੇ ਐਂਬੂਚਰ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਡਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਕੇ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਸੁਝਾਅ ਜਾਂ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਪੈਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਂਸੁਰੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਟੈਪ ਦੇ ਛੇਕ ਨੂੰ ਅੰਸ਼ਕ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਬੰਸਰੀ 'ਤੇ ਡਾਇਟੋਨਿਕ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਵਜਾਉਣ ਲਈ, ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ  ਕਿੱਥੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ,ਬੰਸਰੀ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਸਾ ਜਾਂ ਟੌਨਿਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਛੇਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ C ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਕ ਉਂਗਲੀ ਸੰਕੇਤ ਬਣਾ ਕੇ ਸ਼ੀਟ ਸੰਗੀਤ ਚਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬੰਸਰੀਵਾਦਕ ਸਾਹ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਹੌਲੀ, ਤੇਜ਼ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਛੇਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ/ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਰਾਗ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪਹਿਲੂਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਈਕ੍ਰੋਟੋਨਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ, ਸਜਾਵਟ ਅਤੇ ਗਲਿਸੈਂਡੋ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।.

## ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਨਣ
ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੀ ਬੰਸਰੀ ਬਜਾਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਵਿੱਚ ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਵੀ ਵੰਝਲੀ ਬਜਾਈ ਸੀ। ਰੋਮ ਜੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨੀਰੁ ਬੰਸਰੀ ਬਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਾਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਮਹੁਕੇ

**ਮਹੁਕੇ** ਸਖਤ ਮੋਟੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਉੱਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੀ ਲਟਕਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਈਰਲ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਪੀਲੋਸਾ ਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਣੂ ਕਰ ਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ-ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਵਧਦੇ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਮੋਟੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
## ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸਥਾਨ
ਇਹ ਪੈਰ, ਬਾਹਾਂ, ਹੱਥ, ਕੰਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹੁਕੇ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਕਈਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਮਹੁਕੇ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
## ਕਾਰਨ
ਇਹ ਮਹੁਕੇ ਵਾਲੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਜੀਵਾਣੂ ਦਾ ਸਿੱਧੇ ਬਿਨਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਵਿਆਕਤੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਫੈਲਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਮੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤਲਾਅ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਮਾਹਰ ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਮਸ਼ਵਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਕਾਉਂਟਰ ਕਲਚਰ

**ਕਾਉਂਟਰ ਕਲਚਰ** ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ
*ਕਾਉਂਟਰ ਕਲਚਰ* ਪਦ ਨੂੰ ਥੀਓਡਰ ਰੋਜੈਕ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੋਮਾਲੀ ਖ਼ਾਨਾਜੰਗੀ

**ਸੋਮਾਲੀ ਖ਼ਾਨਾਜੰਗੀ** ਸੋਮਾਲੀਆ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਲੜਾਈ ਹੈ। ਇਹ ੧੯੮੦ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਿਆਦ ਬਾਰੇ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਟਾਕਰੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ੧੯੮੮-੯੦ ਤੱਕ ਸੋਮਾਲੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿਚਲੇ ਸੋਮਾਲੀ ਮੁਕਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਮੋਰਚਾ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿਚਲੇ ਸੋਮਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਹਿਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਆਕੀ ਦਸਤਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਲੜਨਾ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਫ਼ਿਰਕਾ-ਅਧਾਰਤ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਰੋਧੀ ਧੜਾਂ ਨੇ ਏਕੇ ਸਦਕਾ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ੧੯੯੧ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਦਾਰਫ਼ੂਰ

**ਦਾਰਫ਼ੂਰ** ਜਾਂ **ਦਾਰਫ਼ਰ** (ਅਰਬੀ: دار فور '''') ਪੱਛਮੀ ਸੁਡਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਕਈ ਸਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਸਲਤਨਤ ਸੀ ਪਰ 1916 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਮਿਸਰੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਸੁਡਾਨ ਵਿੱਚ ਰਲ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਪੰਜ ਸੰਘੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ:: ਕੇਂਦਰੀ ਦਾਰਫ਼ੂਰ, ਪੂਰਬੀ ਦਾਰਫ਼ੂਰ, ਉੱਤਰੀ ਦਾਰਫ਼ੂਰ, ਦੱਖਣੀ ਦਾਰਫ਼ੂਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦਾਰਫ਼ੂਰ। ਸੁਡਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਅਤੇ ਇਲਾਕਾਈ ਅਬਾਦੀ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਦਾਰਫ਼ੂਰ ਦੀ ਜੰਗ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਇਲਾਕਾ 2003 ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕਟ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਦਾਰਫ਼ੂਰ ਦੀ ਜੰਗ

**ਦਾਰਫ਼ੂਰ ਦੀ ਜੰਗ** ਜਾਂ **ਦਾਰਫ਼ਰ ਦੀ ਜੰਗ** ਸੁਡਾਨ ਦੇ ਦਾਰਫ਼ੂਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਇੱਕ ਡਾਢਾ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟਾਕਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਰਵਰੀ 2003 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਸੁਡਾਨ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ/ਫ਼ੌਜ (ਐਲ.ਐਲ.ਐੱਮ./ਏ.) ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰਤਾ ਲਹਿਰ (ਜੇ.ਈ.ਐੱਮ.) ਨਾਮਕ ਆਕੀ ਢਾਣੀਆਂ ਨੇ ਸੁਡਾਨ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਲਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਦਾਰਫ਼ੂਰ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਅਰਬ ਅਬਾਦੀ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਮੜ੍ਹਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜੁਆਬੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦਾਰਫ਼ੂਰ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਅਰਬਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਲੋਕ ਹਲਾਕ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਜਰਮ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਸੁਡਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਓਮਾਰ ਅਲ-ਬਸ਼ੀਰ ਉੱਤੇ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੁਰਮਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕਰਨਲ ਨਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ

**ਕਰਨਲ ਨਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 1922/23 -) ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1976 ਵਿੱਚ *ਬਾ ਮੁਲਾਹਜ਼ਾ ਹੋਸ਼ਿਆਰ* ਦੇ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।

## ਜੀਵਨੀ
ਨਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ), ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਇਲਪੁਰ ਵਿੱਚ 1922/23 ਨੂੰ ਕਾਮਾ ਬੰਗਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 1942 ਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਫਸਰ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ 1972 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ 1962-66 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਮਿਲਟਰੀ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਨਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਨਾਵਲੀ ਚਿਤਰਣ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

## ਨਾਵਲ
**ਮਲਾਹ 1948*
**ਸ਼ਕਤੀ*
**ਤ੍ਰਿਆ ਜਾਲ* 
**ਅਮਨ ਦੇ ਰਾਹ*
**ਇਕ ਰਾਹ, ਇੱਕ ਪੜਾ* 
**ਸੈਨਾਪਤੀ* 
**ਉਨਤਾਲੀ ਵਰ੍ਹੇ* 
**ਖੰਨਿਓ ਤਿੱਖੀ* 
**ਵਾਲੋਂ ਨਿੱਕੀ* 
**ਏਤਿ ਮਾਰਗ ਜਾਣਾ*
**ਟਾਪੂ*
**ਬਾ ਮੁਲਾਹਜ਼ਾ ਹੋਸ਼ਿਆਰ* (1975)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
1960ਵਿਆਂ ਦਾ ਕਾਉਂਟਰ ਕਲਚਰ

**ਕਾਉਂਟਰ ਕਲਚਰ** 1960 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਇੱਕ  ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਪਦ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ 1960ਵਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ 1970ਵਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰਲੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਹੋਰ ਜੋਰ ਫੜ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਵਲ ਰਾਈਟਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ  ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਫੌਜੀ ਦਖਲ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਸਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਥੀਓਡਰ ਰੋਜੈਕ (ਵਿਦਵਾਨ)

**ਥੀਓਡਰ ਰੋਜੈਕ** (Theodore Roszak) (15 ਨਵੰਬਰ 1933 – 5 ਜੁਲਾਈ 2011) ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਈਸਟ ਬੇ ਵਿੱਚ ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ। ਸੰਨ 1969 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ *ਦ ਮੇਕਿੰਗ ਆਫ ਕਾਉਂਟਰ ਕਲਚਰ* (The Making of a Counter Culture) ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਸਤਾਦ ਦੇਬੂ

**ਅਸਤਾਦ ਦੇਬੂ** (आस्ताद देबू; ਜਨਮ 1947) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਕੱਥਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਥਾਕਲੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਨਾਚ ਫਾਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਚ ਦੇ ਪਾਇਨੀਅਰ ਬਣੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947
ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ

**ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ** ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਕਾਦਮੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖਿਆਲਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਈਟਾਨਗਰ

**ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਸਟੇਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ** ਜਾਂ **ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ** ਸਟੇਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਈਟਾਨਗਰ ਵਿਖੇ 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲਿਸਟ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ

**ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲਿਸਟ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ** (ਆਈ.ਡੀ.ਪੀ.) ਭਾਰਤੀ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਜੋ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ 1986 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾ ਆਰ ਪੀ ਸਰਾਫ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਆਈ ਡੀ ਖਜੂਰੀਆ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜਖੇਪਲ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ
ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ

**ਤਾਰਾਸ ਹਰੀਹੋਰੋਵਿਚ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ** ( – ) ਇੱਕ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਕਲਾਕਾਰ, ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲੋਕਧਾਰਾ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੇ ਨਸਲਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ।

## ਗੈਲਰੀ

Image:Taras Shevchenko spb old monument 1918-1926.jpg|

|
|
|

File:Taras Shevchenko Monument - Winnipeg, Manitoba.png|
File:Taras Shevchenko Memorial - Church of the Pilgrims.JPG|
|
File:Taras Shevchenko Encarnación.jpg|
File:Vladimir_Putin_22_December_2000-5.jpg|
File:Tarasz Sevcsenko ukran kolto PB010340-1000.jpg|
File:Bustul lui Taras Şevcenko din Negostina1.jpg|
File:TarasShevchenko-Skopje.JPG|
File:Pomnik T. Szewczenki Warszawa 2.JPG|

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1814
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1861
ਚੰਦਾਮਾਮਾ (ਬਾਲ ਪਤ੍ਰਿਕਾ)

***ਚੰਦਾਮਾਮਾ*** ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਯੁਵਕਾਂ ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਇੱਕ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਮਾਸਿਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਕਥਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 1947 ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਮਚੀਨ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬੀ ਨਾਗੀ ਰੇੱਡੀ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਚਕਰਪਾਣੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣੇ। 1975 ਤੋਂ ਨਾਗੀ ਰੇੱਡੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਇਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਾਰਚ 2007 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਸਥਿਤ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਕੰਪਨੀ ਜੀਓਡੇਸਿਕ ਨੇ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਸਮੂਹ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਲੈ ਲਈ। ਜੁਲਾਈ 2008 ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੇਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਹਿੰਦੀ, ਤਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੁ ਵਿੱਚ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਕ ਪਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਰਸਾਲੇ
ਸੰਜੇ ਕਾਕ

**ਸੰਜੇ ਕਾਕ** (ਜਨਮ 1958) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਟਾਕਰੇ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹੈ। ਕਾਕ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪੇ ਸਿੱਖਿਆ ਫਿਲਮਸਾਜ਼ ਹੈ।

ਸੰਜੈ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਘਾਟੀ ਪਰਯੋਜਨਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਬਹੁਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਫਿਲਮ *ਵਰਡ‌ਸ ਆਨ ਵਾਟਰ* ਬਣਾਈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ *ਇਨ ਦ ਫਾਰੈਸਟ ਹੈਂਗਸ ਅ ਬ੍ਰਿਜ*, ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਬਾਰੇ *ਵਨ ਵੈਪਨ* ਅਤੇ *ਹਾਰਵੈਸਟ ਆਫ ਰੇਨ* ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੇ *ਜਸ਼ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ* ਨਾਮਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਹੈ।

## ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਕਾਕ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁੱਲ ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਾਕ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ "ਸਵੈ-ਸਿਖਿਅਤ" ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ ਜੋ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਵਿਰੁੱਧ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਰਿਸਸਟੈਂਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗਰਾਫੀ
* *ਪੰਜਾਬ: ਦੂਸਰਾ ਅਧਿਆਏ* (1986)
* *ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ* (1987)
* *ਅੰਗਕੋਰ ਰੀਮੈਂਬਰਡ* (1990)
* *ਦਿਸ ਲੈਂਡ, ਮਾਈ ਲੈਂਡ, ਇੰਗ-ਲੈਂਡ* (1993)
* *ਅ ਹਾਊਸ ਐਂਡ ਅ ਹੋਮ* (1993)
* *ਹਾਰਵੈਸਟ ਆਫ ਰੇਨ* (1995)
* *ਵਨ ਵੈਪਨ* (1997)
* *ਇਨ ਦ ਫਾਰੇਸਟ ਹੈਂਗਸ ਅ ਬ੍ਰਿਜ* (1999)
* *ਵਰਡ‌ਸ ਆਨ ਵਾਟਰ* (2002)
* '**ਜਸ਼ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ**' (2007)
* *ਰੈੱਡ ਐਂਟ ਡਰੀਮ* (2013)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ