open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਅਮਰਜੀਤ ਗਰੇਵਾਲ

thumb
thumb|ਅਮਰਜੀਤ ਗਰੇਵਾਲ
**ਅਮਰਜੀਤ ਗਰੇਵਾਲ** (ਜਨਮ 13 ਅਪਰੈਲ 1952) ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹਨ।

## ਜੀਵਨੀ
## ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ” (ਆਲੋਚਨਾ)
**ਚੂਹੇ ਦੌੜ* (ਨਾਟਕ)
**ਵਾਪਸੀ* (ਨਾਟਕ)
**ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਭਵਿੱਖ * ਵਾਰਤਿਕ
**ਸੱਚ ਦੀ ਸਿਆਸਤ* 
**ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ*
**ਪ੍ਰਸੰਗ ਕੌਰਵ ਸਭਾ*
**ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ''

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪਲਾਜ਼ਮਾ

**ਪਲਾਜ਼ਮਾ** (ਯੂਨਾਨੀ πλάσμα, "ਕੋਈ ਵੀ ਬਣੀ ਚੀਜ਼" ਤੋਂ) ਪਦਾਰਥ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਮੂਲ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ (ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਠੋਸ, ਤਰਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਹਨ)। ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਜਾਂ ਗੈਸ ਨੂੰ ਆਇਨਨੁਮਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਧਾਤਾਂ ਵਰਗੇ ਬਿਜਲਈ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲ਼ਾ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚਲੀ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰਭੂਰ ਹਾਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤੇ ਤਾਰੇ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਕੋਂਸਤਵੋਗਨ ਸਜੁ ਓਲਵਾਰ

**ਕੋਂਸਤਵੋਗਨ ਸਜੁ ਓਲਵਾਰ** ਉੱਤਰੀ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਵੈਸਟਰਬਾਟਨ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਰਾਹ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਈ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਰਾਹ 35 ਮੀਲ ਦਾ ਹੈ।

## ਵਰਣਨ
ਸੈਵਨ ਰਿਵਰਜ਼ ਆਰਟ ਊਮਿਓ ਬੰਦਰਗਾਹ, ਹੋਮਸੰਡ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਲੈਪਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬੋਰਗਾਫ਼ਜਾਲ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਊਮਿਓ, ਅਤੇ ਦੋਰੋਤਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਕੇ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। 1997 ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਰਾਹ ਉੱਤੇ 13 ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਹ 35 ਮੀਲ ਲੰਬਾ ਹੈ 7 ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਿੰਦੇਲੋਵੇਨ, ਊਮੇ, ਓਰੇਓਲਵੇਨ, ਲੋਗਦਿਓਲਵੇਨ, ਗਿਦਿਓਲਵੇਨ, ਅੰਗੇਰਮਾਨੋਲਵੇਨ ਅਤੇ ਸਾਕਸੋਲਵੇਨ।

## ਮੂਰਤੀਆਂ
* * Location North 63 degrees 40.8 minutes east 20 degrees 20.6 minutes * by Mats Caldeborg, galvanized steel, Umeå port 
* *8 11* av Fredrik Wretman, 1998, Baggböle 
**8:11 a.m.* by Frederick Wretman, 1998, Baggböle  
**Hägring* av Kent Karlsson, 1999, mitt emellan Vännäs och Bjurholm   
**Eldsoffa* by Ulf Rollof, brick, west of the intersection E12/Riksväg 92, at the eastern entrance to the Vännäsvägen   
**Mirage* by Kent Karlsson, 1999, between Vännäsvägen and Bjurholm  { { Coor| 63| 55| 9| N| 19| 31| 1| E| display = inline } } 
**Oh you lovely country* by Mattias Baudin and Linda Baudin, 2011, Balsjö, 5&nbsp;km west of Bjurholm
**Vägabstraktion* by Jacob Dahlgren, 2011, at Lögdeälven, 23&nbsp;km west of Bjurholm
**Poem imaginary river* of Sigurdur Gudmundsson, bronze, in the reservoir Skinnmuddselet in Gideälven, 6 kilometers west of Frederica  
**A charged space* by Michael Richter, on a bog 7&nbsp;km west of Åsele and just west of the village Hammar  
**Heaven* Peace of Solfrid Mortensen, concrete, on a hill, 55 kilometers west of Dorothea and 5 kilometers west of the village of Highland   
**Light Phenomenon* by Olov Tällström, piles and headlights, slope at Little- Arksjön, 62&nbsp;km west of Dorotea and 1.5 kilometers west of the village Storbäck  
**Nybyggarkvinnan* by Anne-Karin Furunes, 2003, former summer pasture area at the village Varpsjö, 32&nbsp;km west of Åsele  , marble, 2004, at the shop in the village Ormsjö, 30 kilometers west of Dorothea, is created in memory of the 14 log floaters who drowned at the so -called Ormsjöolyckan in 1936.  

## ਹਵਾਲੇ
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਿਵਸ

**ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦਿਵਸ** ਹਰ ਸਾਲ **18 ਮਈ** ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਇਸ ਗੱਲ 'ਚ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਪੱਤੀ ਦਾ ਭੰਡਾਰ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭੂਤਕਾਲ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਸਕੀਏ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ 129 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 40,000 ਅਜਾਇਬਘਰ ਹਨ।
## ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬਘਰ
*ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਅਜਾਇਬਘਰ, 
*ਚੇਨੱਈ ਅਜਾਇਬਘਰ, 
*ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵਾਸਤੂ ਅਜਾਇਬਘਰ, 
*ਇੰਡੀਅਨ ਅਜਾਇਬਘਰ, 
*ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮਜ਼, 
*ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਮੁੰਬਈ, ਬੰਗਲੁਰੂ, 
*ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 
*ਸਲਾਰਜੰਗ ਅਜਾਇਬਘਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, 
*ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਲ, ਕੋਲਕਾਤਾ, 
*ਅਜਾਇਬਘਰ ਸਾਰਨਾਥ, ਨਾਲੰਦਾ, ਕੋਨਾਰਕ,ਨਾਗਾਰੁਜਨ, ਕੌਂਡਾ ਅਤੇ 
*ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦੀਆਂ 40 ਹੋਰ ਥਾਂਵਾਂ। 
## ਸਾਲ ਮੁਤਾਬਕ ਥੀਮ
*2014 - ਅਜਾਇਬਘਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਸਬੰਧ
*2013 - ਅਜਾਇਬਘਰ (ਮੈਮਰੀ + ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ = ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ)
*2012 - ਇੱਕ ਬਦਲ ਰਹੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬਘਰ . ਨਵੀੰ ਚੁਣੌਤੀ, ਨਵੇਂ ਪਭਾਵ
*2011 - ਅਜਾਇਬਘਰ ਅਤੇ ਮੈਮਰੀ
*2010 - ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਲਈ ਅਜਾਇਬਘਰ
*2009 - ਅਜਾਇਬਘਰ ਅਤੇ ਸੈਰ
*2008 - ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਏਜੰਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬਘਰ
*2007 - ਅਜਾਇਬਘਰ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਵਿਰਾਸਤ
*2006 - ਅਜਾਇਬਘਰ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਲੋਕ
*2005 - ਅਜਾਇਬਘਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪੁਲ
*2004 - ਅਜਾਇਬਘਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ
*2003 - ਅਜਾਇਬਘਰ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ
*2002 - ਅਜਾਇਬਘਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ
*2001 - ਅਜਾਇਬਘਰ: ਬਿਲਡਿੰਗ ਭਾਈਚਾਰੇ
*2000 - ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਲਈ ਅਜਾਇਬਘਰ
*1999 - ਖੋਜ ਦੇ ਸੁਖ
*1998-1997 - ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਪੱਤੀ ਦੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਟਰੈਫਿਕ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਲੜਾਈ
*1996 - ਭਲਕੇ ਦੇ ਲਈ ਅੱਜ ਹੀ ਇੱਕਠੀ ਕਰੋ
*1995 - ਜਵਾਬ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ
*1994 - ਅਜਾਇਬਘਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਾਸਾ
*1993 - ਅਜਾਇਬਘਰ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਲੋਕ
*1992 - ਅਜਾਇਬਘਰ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਅਜਾਇਬਘਰ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ
ਮਾਰੀਹੈਮਸੋਂਗਾਰਨਾ

**ਮਾਰੀਹੈਮਸੋਂਗਾਰਨਾ** ਊਮਿਓ ਦਾ ਇੱਕ ਹਰਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜੋ ਮਾਰੀਹੈਮ ਅਤੇ ਸਤਾਦਸਲੀਦੇਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਲਾਅਨ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਪਾਰਕ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਨਦੀ ਵੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਤਲਾਬ ਵੀ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਤਖਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਊਮਿਓ ਦੇ ਪਾਰਕ
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਤਮਾਕੂ-ਰਹਿਤ ਦਿਹਾੜਾ

**ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਤੰਬਾਕੂਮੁਕਤ ਦਿਵਸ** ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 31 ਮਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ।ਇਸ ਦਿਨ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਬਾਕੂਨੋਸ਼ੀ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੰਬਾਕੂਨੋਸ਼ੀ ਕਾਰਨ ਕਈ ਨਾਮੁਰਾਦ ਅਤੇ ਲਾਇਲਾਜ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ, ਦਮਾ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਬੋਲਾਪਣ, ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਰੋਗ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਮਾਰੂ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ
ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ (ਭਾਰਤ)

**ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ (ਭਾਰਤ)** ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਮੇਸਾ ਹੀ ਅੰਦਰੁਨੀ ਜਾਂ ਬਾਹਰੀ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿਦਾ ਹੈ।
:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ
ਸਈਦਾ ਇਮਤਿਆਜ਼

**ਸਈਦਾ ਇਮਤਿਆਜ਼** () ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਇਮਤਿਆਜ਼ ਸਟੋਨੀ ਬਰੂਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਨਾਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਅੱਠ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਹਨ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨੇ 2013 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਫੋਟੋ ਸ਼ੂਟ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਇਸ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ,[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਹਾਲਾਂਕਿ 2018 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ, ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਕਪਤਾਨ: ਦਿ ਮੇਕਿੰਗ ਆਫ ਏ ਲੈਜੇਂਡ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਰਲਡ ਕੱਪ 1992 ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।

ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਵੇਦ ਸ਼ੇਖ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣਿਤ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਵਜੂਦ" ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਜੂਨ 2018 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਉਹ 18 ਫਰਵਰੀ 2012 ਦੇ ਏਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਏ.ਆਰ.ਵਾਈ. ਡਿਜੀਟਲ ਸਿਟਕਾੱਮ ਟਿੰਮੀ ਜੀ ਰੀਲੋਏਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 

## ਹਵਾਲੇ
ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲਿੱਟ

2016 ਮੌਕੇ]]

**ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲਿੱਟ** (15 ਅਪਰੈਲ 1947 - 18 ਜਨਵਰੀ 2018 ਉਹ ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਵਾਰਿਕ ਅੰਤਰਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਚਿਤੇਰੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਡਰਾਮਾ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲਿੱਟ ਦਾ ਜਨਮ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕਾ ਪਿੰਡ ਗੜ੍ਹੀ ਤਰਖਾਣਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 15 ਅਪਰੈਲ 1947 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਿੰਡ ਸਮਰਾਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਿਜਲੀਪੁਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜਥੇਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਗੁਰਬਚਨ ਕੌਰ ਹੈ।
 
## ਪੁਸਤਕਾਂ
### ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਮੁੱਠੀ ਵਿਚੋਂ ਕਿਰਦਾ ਮਾਰੂਥਲ* (1979)
**ਜਦ ਵੀ ਚਾਹੇਂ ਮਾਂ * (1989)
**ਇਕ ਹਾਦਸੇ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ* (1994)
**ਕੁਝ ਸਲੀਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ*
**ਦੁਰਗ ਟੁੱਟਦੇ ਨੇ* 
**ਇਕਬਾਲਨਾਮਾ* (ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) 
*ਇਹ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ (ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)

### ਹੋਰ
**ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਜਨਮੇਜੇ* (ਨਾਵਲ)
**ਬਾਗੀ ਸਰਦਾਰ* (ਨਾਟਕ)
**ਸਮਾਂ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ* (ਬੰਗਲਾ ਨਾਟਕ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ)
## ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀਆਂ
*ਇਕ ਸਟੀਲ ਫਰੇਮ
*ਨਹੀਂ
*ਇਹ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ
*ਰੇਪ ਕੇਸ
*ਹੋਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ
*ਮੁੱਠੀ ਵਿਚੋਂ ਕਿਰਦਾ ਮਾਰੂਥਲ
*ਕੋਠੇ
*ਫਾਲਤੂ
*ਇਕ ਹਾ
*ਜਦ ਵੀ ਚਾਹੇ— ਮਾਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਬੋਹੀਮੀਅਨਵਾਦ

**ਬੋਹੀਮੀਅਨਵਾਦ** ਦਾ ਮੰਤਵ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਅਕਸਰ ਸਮਾਨ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਉਹ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਹਿਤ, ਸੰਗੀਤ ਜਾਂ ਕਲਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹੀ ਸਥਾਈ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੋਹੇਮੀਅਨ ਲੋਕ ਘੁਮੱਕੜ, ਸਾਹਸੀ ਜਾਂ ਬਣਜਾਰੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਬੋਹੇਮੀਅਨ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀ ਅਤੇ ਸਲਾਵਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਬੋਹੇਮੀਆ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਹੈ, ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲਗਾ ਜੋ ਅਪਰੰਪਰਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਹੀਨਤਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਯੂਰਪੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਐਕਟਰ। ਬੋਹੇਮੀਅਨ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਹਟਕੇ, ਸੋਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਲੋਕ ਮੁਕਤ ਪ੍ਰੇਮ, ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਇੱਛਕ ਗਰੀਬੀ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ
ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ

thumb|ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ
**ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ** ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਕੇਂਦਰ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ ਹਨ। ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਉਹਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜੰਡਿਆਲਾ ਸਮਰਾਏ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।ਉਹਨਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ. ਗੁਰਦੀਪ  ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਹੈ।    
## ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਹੋਈ* (1990)
**ਮਨੋਵੇਗ* (2000)
**ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਸਰਗਮ* (2003)
**ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਇੱਕ ਸੰਵਾਦ* (2006)
**ਬਲੈਕ ਹੋਲ* (2009) 
**ਅਣਲਿਖੇ ਵਰਕੇ: ਕਾਵਿ ਨਿਬੰਧ* (2012)
**ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੰਸਦ* (160 ਦੋਹੇ, 20 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ15 ਗੀਤ) ਬਹਿਸ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ (ਕਵਿਤਾਵਾਂ)-2017.ਲਹੂ ਦੇ ਲਫ਼ਜ (ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ)2019.

## ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ

ਕਾਲਖ਼ ਦੀਆਂ ਸਲਾਈਆਂ ਫੜ ਕੇ
ਦੁਨੀਆ ਸੁਪਨੇ ਬੁਣਦੀ ਵੇਖੀ
ਝੂਠੀ ਸ਼ੋਹਰਤ, ਝੂਠੇ ਰੁਤਬੇ
ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਖੁਣਦੀ ਵੇਖੀ
ਰਿਸ਼ਤੇ, ਨਾਤੇ, ਪਿਆਰ-ਮੁਹੱਬਤ
ਗ਼ਰਜ਼ਾਂ ਥਾਣੀਂ ਪੁਣਦੀ ਵੇਖੀ
ਝੂਠੀ ਕਾਇਆ, ਝੂਠੀ ਮਾਇਆ
ਕਿੱਦਾਂ ਸਾਥ ਨਿਭਾਵਾਂ-ਜਾਵਾਂ।
 ਅਸੀਂ.. ਅਸੀਂ ਰੋਂਦੇ ਗ਼ੁਲਾਬ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਡਿਆਂ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਨੇ ਜੀਣ ਦਾ ਸਲੀਕਾ ਤਾਂ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਖ਼ੂਸ਼ਬੂ ਨੂੰ ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ

ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ (Hindi: भारतीय विदेश सेवा) (abbreviated as IFS) ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਕੀ ਰਾਜ੍ਦੂਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ A ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ B ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਹਨ .

ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੁਆਤ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਕਤੂਬਰ 1946 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ,ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਯੋਰਪੀਅਨ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿਵਸ 2011 ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ 9 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ

**ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ** ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸਨ।
## ਕਿਤਾਬਾਂ
### ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਅੱਗ ਦਾ ਰੰਗ* (1975)
* *ਮੋਹ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖ* (1990)
**ਇੱਥੇ ਹੀ ਕਿਤੇ* (1992)
**ਭੋਇੰ* (2000) 
**ਮਿੱਟੀ ਸਾਂਸ ਲੇਤੀ ਹੈ* (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ, 1993)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਲਾ ਬੈਲ ਦੈਮ ਸੌਂ ਮੈਰਸੀ

**ਲਾ ਬੈਲ ਦੈਮ ਸੌਂ ਮੈਰਸੀ** (ਫਰਾਂਸੀਸੀ: La Belle Dame sans Merci ਬੇਰਹਿਮ ਹਸੀਨਾ) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਜੌਨ ਕੀਟਸ ਦੁਆਰਾ 1819 ਵਿੱਚ ਲਿੱਖਿਆ ਇੱਕ ਬੈਲਡ ਹੈ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਕੀਟਸ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਵੀ ਐਲੇਨ ਛਾਰਤੀਏ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਲਿੱਤਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੋਨੋਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪਲਾਟ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੌਨ ਕੀਟਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੌਨ ਕੀਟਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਸ਼ਾਂਜ਼-ਏਲੀਜ਼ੇ

The **ਸ਼ਾਂਜ਼-ਏਲੀਜ਼ੇ ਦਾ ਛਾਂਦਾਰ ਮਾਰਗ**(; ) ਪੈਰਿਸ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਲੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ, ਕਾਹਵੇ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਐਸ਼ੋ-ਅਰਾਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਚੈਸਟਨੱਟ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਾਂਜ਼-ਏਲੀਜ਼ੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਲੀਆਂ 'ਚੋਂ ਅਤੇ ਮਲਕੀਅਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਕਈ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਮਾਰਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਿੱਤ ਦੀ ਡਾਟ ਅਤੇ ਪਲਾਸ ਦ ਲਾ ਕਨਕੋਰਡ ਵੀ ਇਸੇ ਗਲੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿਚਲੇ ਪੁਨੀਤ ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਇਲੀਜ਼ੀਆਈ ਮੈਦਾਨਾਂ ਲਈ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਤਾਰਾ ਚੰਦ

**ਤਾਰਾਚੰਦ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵਿਦ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸਨ। ਉਹ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ ਅਤੇ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਉਪਕੁਲਪਤੀ ਰਹੇ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ* (ਤਿੰਨ ਜਿਲਦਾਂ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ (ਕਵੀ)

thumb|ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ
thumb|ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ
thumb|ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ
thumb|ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ
**ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ** (ਜਨਮ 7 ਮਈ 1968) ਭਾਰਤੀ (ਪੰਜਾਬ) ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕਕਾਰ ਹੈ। 
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਮਈ 1968 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ (ਪੰਜਾਬ) ਦੇ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਹੁਣ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜ਼ੂਏਸ਼ਨ ਸਰਕਾਰੀ ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ, ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਫਤਰ  ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਫ਼ਸਰ ਮਾਨਸਾ ਵਿਖੇ  ਖੋਜ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
### ਕਾਵਿ
* *ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ* (1996) 
* *ਅਕਾਰਨ* (2001) 
**ਸਿਆਹੀ ਘੁਲ਼ੀ ਹੈ*
**ਸਮੇਂ ਦਾ ਦਰਿਆ* (ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਲਦ ਵਿੱਚ)
**ਓਕ * (2016)
*ਰਾਹਕ ( 2021)

### ਡਾਇਰੀ
* *ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ* (2020)
* ਵੀਹ ਗ੍ਰਾਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ( 2023)

### ਹੋਰ
**ਦੋ ਕੱਪ ਚਾਹ* (ਦੇਵਨੀਤ ਦਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਕਵਿਤਾ) - ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ
**ਦੂਰ ਦੇ ਪੰਛੀ* (ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅੱਠ ਕਵੀ) - ਅਨੁਵਾਦ

## ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ

**ਮਾਂ ਨੂੰ**

ਮੈਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ
ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ
ਕਿ ਉਸਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਮੈਨੂੰ
ਕਿ ਉਸਨੇ ਪਾਲਿਆ ਪੋਸਿਆ ਹੈ ਮੈਨੂੰ
ਇਸ ਕਰ ਕੇ
ਕਿ ਉਸਨੂੰ
ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਲਈ
ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਮੈਨੂੰ

## ਫੇਸਬੁੱਕ ਖਾਤਾ 
https://www.facebook.com/poetgurpreethttps://www.facebook.com/poetgurpreet
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਮੋਵਾਰ

**ਸਮੋਵਾਰ** (, ; ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ "ਸਵੈ-ਬਾਇਲਰ", ਫ਼ਾਰਸੀ: ਸਮਾਵਰ, ਤੁਰਕਿਸ਼: ਸੇਮਾਵਰ) ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਉਬਾਲਣ ਵਾਲਾ ਧਾਤ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੂਸ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੱਧ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ, ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ​​ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਜੋ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚਾਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮੋਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਮਨੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਰਿੰਗ-ਨੁਮਾ ਹਿਸਾ () ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਚਾਹ ਵਾਲੀ ਕੇਤਲੀ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਮਾਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਲੋਮੋਨੋਸੋਵ ਮਾਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** (, *Moskóvskiy gosudárstvennyy universitét ímeni M. V. Lomonósova*), ਪਹਿਲਾਂ **ਲੋਮੋਨੋਸੋਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** ਜਾਂ **ਐਮਐਸਯੂ** ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ (, *Universitét Lomonósova*; , *MGU*), ਰੂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ, ਜੋ 1755 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਾਮ 1940 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦੇ ਬਾਨੀ, ਮਿਖਾਇਲ ਲੋਮੋਨੋਸੋਵ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਹਿਤ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਤਾਰਪੂੰਝਾ

**ਤਾਰਪੂੰਝਾ** ਅਬਾਬੀਲ, ਹਿਰੁਨਡੀਨੀਡੇਈ ਖਾਨਦਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਚਿੜੀ ਹੈ। ਤਾਰਪੂੰਝਾ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਛ ’ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਪਿਆ। ਇਸ ਦੀਆਂ 83 ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਹਨ ਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਭਾਰਤ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ 'ਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੱੜੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ, ਛੱਪੜਾਂ, ਨਹਿਰਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਛੰਭਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਡਦੀਆਂ-ਉੱਡਦੀਆਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੋਮੇ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

## ਬਣਤਰ
ਇਸ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਗਰਦਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੰਭ ਲੰਮੇ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਛ ਦੋਫਾੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੂਛ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕ ਅਤੇ ਤਾਰ ਵਰਗਾ ਲੰਮਾ ਖੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਲੰਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉੱਪਰੋਂ ਕਾਲੀ ਭਾਹ ਵਾਲੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਢਿੱਡ ਵਾਲਾ ਪਾਸਾ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਭਾਹ ਵਾਲੀ ਚਾਕਲੇਟੀ ਟੋਪੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਪੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 14 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰ ਕੋਈ 20 ਗ੍ਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ
ਮਾਦਾ, ਨਰਾਂ ਦੇ ਗਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਪੂਛ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਾਥੀ ਚੁਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਚੱਟਾਨਾਂ, ਪੁਲਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਹੇਠ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਚੁੰਝ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਚੀਕਣੀ ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਕਿਸੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕੋਲੇ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਚੱਟਾਨ ਜਾਂ ਕੰਧ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਦਾ 4 ਤੋਂ 5 ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਰ ਆਲ੍ਹਣੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕੱਲੀ ਮਾਦਾ 14-16 ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਅੰਡੇ ਸੇਕ ਕੇ ਬੱਚੇ ਕੱਢ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਬੱਚੇ ਗੰਜੇ ਤੇ ਬੰਦ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਖੰਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 10 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ 10 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣ ਯੋਗ ਹੋੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਤੱਕ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Cliff swallow - *Petrochelidon pyrrhonota* - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* Cliff swallow Species Account - Cornell Lab of Ornithology

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਸਨਮਾਨ

**ਵਿਸ਼ਵ ਫੁਟਬਾਲ ਕੱਪ** ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਿਖਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਦਾਗ਼ ਕੇ **ਗੋਲਡਨ ਬਾਲ ਜਾਂ ਸੁਨਿਹਰੀ ਗੇਂਦ ਤੇ ਗੋਲਡਨ ਬੂਟ ਜਾਂ ਸੁਨਿਹਰੀ ਜੁਤਾ** ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਲਡਨ ਬਾਲ ਤੇ ਗੋਲਡਨ ਬੂਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਫੁਟਬਾਲ ਦੀ ਸਿਖਰਲੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ‘ਫੀਫਾ’ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ (33 ਸਾਲ) ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ ਫਰਾਂਸ ‘ਜੂਲਿਸ ਰੀਮੇ’ ਨੂੰ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੀਫਾ ਵਲੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਖੇਡੇ ਗਏ 19 ਆਲਮੀ ਫੁਟਬਾਲ ਕੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹਨਾਂ ਫੁਟਬਾਲਰਾਂ ਨੂੰ **ਗੋਲਡਨ ਬਾਲ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਬੂਟ** ਨਾਲ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਹ
## ਸੁਨਿਰਹੀ ਗੇਂਦ
### ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ
ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ

**ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਕੀ ਸੇਵਾ** (; *ਇੰਡੀਅਨ ਐਡਮਿਨਿਸਟਰੇਟਿਵ ਸਰਵਿਸ*/ਆਈ ਏ ਐੱਸ) ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ. ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ, ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ​​ਪਬਲਿਕ-ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਕਾਡਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ। ਸੰਨ 1920 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤਿਆਰ ਹੋਈ; ਪਹਿਲਾ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ, ਦੂਜਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਇਮਤਿਹਾਨ, ਤੀਜਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਜਾਤ ਨੂੰ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੇਣ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ, ਚੌਥਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਣ ਤੇ ਪੰਜਵਾ ਵਕੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ। ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 5 ਜਨਵਰੀ 1966 ਨੂੰ ਮੁਰਾਰਜੀ ਡਿਸਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੁਧਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਤਾ ਕਿ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। ਹਰ ਹੇਠਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਲਈ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ-ਤਰੀਕਾ ਜ਼ਰੂਰ ਰਵਾਇਤ ਜਾਂ ਨਿਯਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ ਪਰ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਅਸੀਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਤਜਰਬਾ ਚੀਨ ਅੰਦਰ 206 ਤੋਂ 220 ਬੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਨਕਲ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਕੋਹਰਾ

alt=ਧੁੰਦ |thumb|ਧੁੰਦ
**ਧੁੰਦ ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Fog) ਅਕਸਰ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਰਮ ਹਵਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਜਿਆਦਾ ਨਮੀ ਲੈਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਨਮੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਬੱਦਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਬੱਦਲ ਦਾ ਉਹ ਭਾਗ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਉੱਪਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਠਹਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਧੁੰਦ ਨਹੀਂ ਕਹਾਉਂਦਾ ਸਗੋਂ ਬੱਦਲ ਦਾ ਉਹ ਭਾਗ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਧੁੰਦ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਧੁੰਦ ਕਈ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼

ਯੂਨਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਪੈਰਾਡਾਈਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਆਦਮ ਅਤੇ ਹੱਵਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਇੱਕ ਬਾਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੈਰਾਡਾਈਜ ਅਤੇ ਅਦਨ ਬਾਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਥੇ ਆਦਮ ਤੇ ਹਵਾ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਾਪ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰਾਡਾਇਜ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਰਥਾਤ‌ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੁਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਖੋਹ ਬੈਠੇ। ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਮਸੀਹ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਲਈ ਪੈਰਾਡਾਈਜ ਫਿਰ ਖੋਲ ਦੇਵੇਗਾ ਅਰਥਾਤ‌ ਉਹ ਸੁਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤ ਕਰ ਦੇਣਗੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਰਾਡਾਈਜ ਸਵਰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਸਾਹਿਤ
ਬਾਗਬੋਲ ਜਗੀਰ

**ਬਾਗੋਬੋਲ ਮੇਨਰ** () ਊਮੇ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਬਾਗੋਬੋਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਜਮੀਂਦਾਰੀ ਮਕਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਊਮਿਓ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇਮਾਰਤ 1846 ਵਿੱਚ ਬਾਗੋਬੋਲ ਸੌ-ਮਿਲ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਇਮਾਰਤ 1846 ਵਿੱਚ ਬਾਗੋਬੋਲ ਸੌ-ਮਿਲ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਤਾਂਕਿ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਲੱਗੇ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ 500 ਮੀਟਰ/ਵਰਗ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹਲੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਾਰਡਨ ਅਤੇ ਇਸ ਘਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਾਂਭੀਆਂ ਜਾ ਸਕੀਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ, ਤਬੇਲਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੁਰੇਂਦਰ ਮੋਹੰਤੀ

**ਸੁਰੇਂਦਰ ਮੋਹੰਤੀ** ਓੜੀਆ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਕਥਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਅਲੰਕਾਰਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਇਸ ਕਥਾਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1920 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ 1992 ਵਿੱਚ। ਅਨੇਕ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ ਸੁਰੇਂਦਰ ਮੋਹੰਤੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾਨਾਵਲ, ਸਫਰਨਾਮਾ, ਆਲੋਚਨਾ, ਰੂਪਕ ਅਤੇ ਜੀਵਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ 50 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਮਹਾਨਗਰੀਰ ਰਾਤ (ਮਹਾਂਨਗਰ ਦੀ ਰਾਤ), ਮਾਲਾਰੇਰ ਮੌਤ (ਹੰਸ ਦੀ ਮੌਤ), ਅੰਧ ਦਿਗੰਤ (ਅੰਧਕਾਰ ਰੁਖ) ਅਤੇ ਮਹਾਨਿਬਾਨ (ਮੁਕਤੀ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੀਲਸ਼ਿਲਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹਨ ਯਦੁਬੰਸ਼ ਓਉ ਹੋਰ ਗਲਪ (ਯਦੁਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਨੀਆਂ), ਰਾਜਧਾਨੀ ਓਉ ਹੋਰ ਗਲਪ (ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਨੀਆਂ), ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੂਡ (ਮਿਊਰਪੰਖ) ਅਤੇ ਰੂਟੀ ਓਊ ਚੰਦਰ। 4 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਵਿਜੈਦਸ਼ਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਸਥਾਪਤ ਸੰਬਾਦ ਨਾਮਕ ਉੜਿਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯੇ ਸਮਾਚਰਪਤਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸੁਰੇਂਦਰ ਮੋਹੰਤੀ ਹੀ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਬਣੇ।
ਤੇਲਗੂ ਦੇਸਮ ਪਾਰਟੀ

*ਉੱਤੇਲਗੂ ਦੇਸਮ ਪਾਰਟੀ*' (ਤੇਲਗੂ: తెలుగు దేశం పార్టీ) ਟੀ.ਡੀ.ਪੀ. ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ 29 ਮਾਰਚ 1982 ਨੂੰ ਐਨ. ਟੀ. ਰਾਮਾ ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 1995 ਲੈ ਕੇ, ਪਾਰਟੀ ਚੰਦਰਬਾਬੂ ਨਾਇਡੂ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਐਨਟੀਆਰ ਭਵਨ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਖੇਤਰੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ
ਸਮੂਹਿਕ ਅਵਚੇਤਨ

ਦੀ* ਡਿਵਾਈਨ ਕਾਮੇਡੀ* ਅਨੁਸਾਰ ਨਰਕ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦੀ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ: ਸਾਂਦਰੋ ਬੋਟੀਸੇਲੀ (1480 ਜਾਂ 1495)। ਕਾਰਲ ਗੁਸਤਾਵ ਜੁੰਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਰਕ, ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਮੂਹਕ ਅਵਚੇਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਪਹਿਲੂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।]]
**ਸਮੂਹਿਕ ਅਵਚੇਤਨ** ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਘੜਨ ਵਾਲੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਕਾਰਲ ਜੁੰਗ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਫੈਂਟਿਸੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਅਕਤਿਕ ਸਿਮ੍ਰਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਸ਼ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਤਦ ਸਾਨੂੰ ਅਵਚੇਤਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਿਆਦਾ ਡੂੰਘੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਦੀ ਛਾਣਬੀਨ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਦਿਮ ਬਿੰਬ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖ-ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿੰਬਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਂ ਨੂੰ ਆਰਕਟਾਈਪ ਅਤੇ ਅਵਚੇਤਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ।"

ਯੁੰਗ ਨੇ ਅਵਚੇਤਨ ਮਨ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਦੱਸੇ ਹਨ: ਨਿਜੀ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਮਿਥਕ, ਪ੍ਰਤੀਕ, ਸਾਮੂਹਕ ਆਸਥਾਵਾਂ, ਕਰਮਕਾਂਡ ਆਦਿ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਅਵਚੇਤਨ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਤਲ ਹੈ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਅਵਚੇਤਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਅਮਾਨਤ ਸੰਕਲਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਤੈਹਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂ ਜੀਵਨ, ਆਦਿ ਮਨੁੱਖ, ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਸਮੂਹ, ਰਾਸ਼ਟਰ, ਕੁਲ, ਪਰਵਾਰ ਆਦਿ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਸਿਮਰਤੀ ਨਿਰਮਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। 
ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿਜੀ ਅਵਚੇਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਿਕ ਅਵਚੇਤਨ ਸਾਰਵਭੌਮਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੂਹਿਕ ਅਵਚੇਤਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਨਿਜੀ ਅਵਚੇਤਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਦਰਅਸਲ, ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ, ਆਤਮਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਨਾ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ

**ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਨਾ ਦ੍ਰਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ** (**ਏ. ਆਈ. ਡੀ. ਐੱਮ. ਕੇ.**) ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਪਾਂਡੀਚਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਬਾਨੀ ਐਮ. ਜੀ. ਰਾਮਾਚੰਦਰ ਸਨ। 1972 ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਦ੍ਰਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ ਜਾਂ ਡੀ.ਐਮ. ਕੇ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਚੇਨੱਈ ਵਿਖੇ ਹੈ। 1989 ਤੋਂ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੁਮਾਰੀ ਜੇ. ਜੈਲਲਤਾ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੁ 'ਚ ਛੇ ਵਾਰੀ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ
ਡਾ. ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ

**ਡਾ. ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ** (29 ਨਵੰਬਰ 1917 - 8 ਅਗਸਤ 1990) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ ਸਨ। 
## ਜੀਵਨੀ
ਡਾ. ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਨਵੰਬਰ 1917 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਪਛਮ ਉੱਤਰੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਰਾਏ ਨਿਆਮਤ ਖ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਸ. ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਦੇਈ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਐਮ.ਏ. ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੀ-ਐਚ.ਡੀ. ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਉਹ ਗਾਰਡਨ ਕਾਲਜ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗੇ।

1962 ਈ. ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਏ। ਫਿਰ 1970 ਤੋਂ 1976 ਤਕ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਅਤੇ ਕੈਰਿਬੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਦੂਤ ਰਹੇ। 1980 ਤੋਂ 1984 ਤਕ ਇਹ ਘਟ ਗਿਣਤੀਆਂ, ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ। ਗੋਆ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੈਫ਼. ਗਵਰਨਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਰਹੇ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕਾਂ
*ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ
*ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ (1958) 
*ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦੀ ਸਿੱਖ ਪੀਪਲ
*ਦੀ ਰਿਲਿਜਨ ਆਫ਼ ਦੀ ਸਿੱਖਸ 
### ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਦੀ ਅਨਸਟਰੱਕ ਮੈਲੋਡੀ
*ਦੀ ਮੈਨ ਹੂ ਨੈਵਰ ਡਾਈਡ
### ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਝਨਾ (1943)
*ਹਨੇਰੇ ਸਵੇਰੇ (1950)
*ਅਨਹਦ ਨਾਦ (1964)
*ਚਾਨਣ ਦਾ ਪਹਾੜ (1976)
### ਹੋਰ ਕੰਮ
*ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (1944) 
*ਰੋਮਾਂਚਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ (1938) 
*ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪਰਖ (1953)ਹੋਏ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਪਿਘਲਣ ਦਰਜਾ

**ਪਿਘਲਣ ਅੰਕ** ਜਿਸ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਠੋਸ ਪਿਘਲ ਕੇ ਤਰਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦਾ **ਪਿਘਲਣ ਅੰਕ** ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਠੋਸ ਦਾ ਪਿਘਲਣ ਅੰਕ ਉਸ ਦੇ ਕਣਾਂ ਵਿਚਲੇ ਅਕਰਸ਼ਣਬਲ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਰਫ਼ ਦਾ ਪਿਘਲਣ ਦਰਜਾ **273.16 ਕੈਲਵਿਨ** ਜਾਂ **0&nbsp;°C** ਹੈ। ਪਿਘਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਭਾਵ ਠੋਸ ਤੋਂ ਤਰਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਪਿਘਲਣ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਠੋਸ ਦੇ ਪਿਘਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਮੇਂ ਤਾਪਮਾਨ ਸਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਤਾਪ ਉਰਜਾ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਤਾਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਟੈਕੋ ਬਰਾਹੇ

in Prague]]

**ਟੈਕੋ ਓਟੋਸੇਨ ਬਰਾਹੇ**  (14 ਦਸੰਬਰ 546 24 ਅਕਤੂਬਰ 1601), ਜਨਮ **ਟੈਕੋ ਓਟੋਸੇਨ ਬਰਾਹੇ**, ਇੱਕ ਡੈਨਿਸ਼ ਨੋਬਲਮੈਨ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਸਰਬੰਗੀ ਪੁਲਾੜ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰੇਖਣਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ

**ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ** (ਜੁੰਗੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ) ਸਵਿਸ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਕਾਰਲ ਜੁੰਗ ਦੀ ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਗਮੰਡ ਫ਼ਰਾਇਡ ਦੇ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਖਾਸ ਫੋਕਸ ਨਾਲ ਅਰਥਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਨਿੱਗਰ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਣ

**ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਣ** ਉਬਾਲ ਦਰਜਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਦ੍ਰਵਾਂ ਦੇ ਵਾਸ਼ਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ **ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਣ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਕਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਰੁਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਗੈਸ, ਦ੍ਰਵ ਦੇ ਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਗਤਿਜ ਊਰਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਦ੍ਰਵ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਕਣਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਤਿਜ ਉਰਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੂਜੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਅਕਰਸ਼ਣ ਬਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
## ਕਾਰਕ
*ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ।
*ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਵਧਣ ਨਾਲ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਦਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
*ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਗਤਿਜ ਊਰਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਦਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
*ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਮੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਣ ਦੀ ਦਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
*ਹਵਾ ਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਣ ਦੀ ਦਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਨਿਲੰਬਨ

**ਨਿਲੰਬਨ** (suspension): ਬਿਖ਼ਮਅੰਗੀ ਘੋਲ ਜੋ ਠੋਸ, ਦ੍ਰਵ ਵਿੱਚ ਖਿੱਲਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ **ਨਿਲੰਬਨ** (suspension) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਿਲੰਬਨ ਇੱਕ ਬਿਖ਼ਮਅੰਗੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੁਲਿਤ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਕਣ ਘੁਲਦੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਣ ਪੂਰੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਲੰਬਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਿਲੰਬਤ ਕਣ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕਣਾਂ ਦਾ ਅਕਾਰ **1 ਮਾਈਕ੍ਰੋਮੀਟਰ** ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

## ਉਦਾਰਹਣ
ਮਿੱਟੀ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਆਟੇ ਦਾ ਘੋਲ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ।
## ਗੁਣ
#ਨਿਲੰਬਨ ਇੱਕ ਬਿਖ਼ਮਅੰਗੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ।
#ਇਹ ਕਣ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
#ਇਹ ਨਿਲੰਬਿਤ ਕਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
#ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਕਣ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਟਰੀਕਰਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀ ਇਸ ਦੇ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਕੋਲਾਇਡ

**ਕੋਲਾਇਡਲ** ਦੇ ਕਣ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਅਕਾਰ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਮਅੰਗੀ ਮਿਸਰਣ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਕਣ ਨੂੰ ਅੱਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖ਼ਿਲਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਨੂੰ ਟਿੰਡਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਛੇਕ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਬੀਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਟਿੰਡਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।ਇਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਅਤੇ ਕਰਬਨ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਗੁਣ
*ਇਹ ਇੱਕ ਬਿਖ਼ਮਅੰਗੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ।
*ਇਸ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਅਕਾਰ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ।
*ਇਹ ਕਣ ਇੰਨ੍ਹੇ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਬੀਮ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸਟੀਗੋਚਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
*ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਕਣ ਤਲ ਤੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੇ ਭਾਵ ਇਹ ਸਥਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
*ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਣਾ ਨੂੰ ਫਿਲਟਰੀਕਰਣ ਵਿੱਧੀ ਰਾਹੀ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਇਹ ਕਣ ਅਪਕੇਂਦਰੀਕਰਣ ਵਿੱਧੀ ਰਾਹੀ ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
## ਉਦਾਹਰਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਬੀਜੂ ਜਨਤਾ ਦਲ

**ਬੀਜੂ ਜਨਤਾ ਦਲ** (ਬੀ. ਜੇ. ਡੀ.) ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨਵੀਨ ਪਟਨਾਇਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬੀ. ਜੇ. ਡੀ. ਨੇ ਸਾਲ 2009 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 103 ਸੀਟਾਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਂਦਿਆਂ ਬੀ. ਜੇ. ਡੀ. ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 147 ਵਿਚੋਂ 119 ਸੀਟਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 16 ਸੀਟਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਬੀ. ਜੇ. ਡੀ. ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ
ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਹਠ

***ਯਾਦਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਹਠ*** (; ) ਸਾਲਵਾਦੋਰ ਦਾਲੀ ਦੀ 1931 ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ।
ਧਾਤ

**ਧਾਤ** ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਤੱਤ, ਯੋਗਿਕ ਜਾਂ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਸਖ਼ਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਪ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸੁਚਾਲਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਵਰਤੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ 91 ਤੋਂ 118 ਤੱਕ ਦੇ ਤੱਤ ਧਾਤਾਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋ ਕੁਝ ਦੋਨੋਂ ਧਾਤਾਂ ਅਤੇ ਅਧਾਤਾਂ ਹਨ।
## ਗੁਣ
#ਇਹ ਸਖ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ, ਅਤੇ ਸੋਡੀਅਮ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ।
#ਇਹ ਠੋਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਪਾਰਾ ਧਾਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਤਰਲ ਹੈ
#ਇਹ ਚਮਕੀਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
#ਇਹ ਤਾਪ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਿਆਂ ਸੁਚਾਲਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
#ਇਹ ਖਿੱਚਣਯੋਗ ਮਤਲਵ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
#ਇਹ ਕੁਟੀਣਯੋਗ ਮਤਲਵ ਕੁੱਟ ਕੇ ਪਤਲੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
#ਇਹ ਅਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਪੁੰਜ ਸੁਰੱਖਿਅਣ ਦਾ ਨਿਯਮ

**ਪੁੰਜ ਸੁਰੱਖਿਅਣ ਦਾ ਨਿਯਮ** ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਰਸਾਇਣਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪੁੰਜ ਦਾ ਨਾ ਤਾਂ ਸਿਰਜਨ (ਪੈਦਾ) ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਵਿਨਾਸ਼। ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਸਾਇਣਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪੁੰਜ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾਵਾਂ

**ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾਵਾਂ** ਜਾਂ ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ., ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲ 1948 'ਚ ਭਾਰਤੀ (ਇੰਪੀਰੀਅਲ) ਪੁਲਿਸ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ 17 ਅਗਸਤ 1865 ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲਾਅ ਅਤੇ ਆਰਡਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ,ਅਪਰਾਧ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਿਕਮਾ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ
ਉਬਾਲ ਦਰਜਾ

**ਉਬਾਲ ਦਰਜਾ**, ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ ਦਬਾਅ ਤੇ ਜਿਸ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਦ੍ਰਵ ਉਬਲਣ ਲਗਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਦਰਜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਉਬਾਲ ਦਰਜਾ 373 °K ਜਾਂ 100&nbsp;°C ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਬਾਲ ਦਰਜਾ ਹੀਲੀਅਮ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿ ਕਿ 4.22 °K ਕੈਲਵਿਨ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੀਨੀਅਮ ਜੋ ਕਿ 5869 °K ਹੈ ਅਤੇ ਟੰਗਸਟਨ ਜਿਸ ਦਾ ਉਬਾਲ ਦਰਜਾ 5828 °K ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਲਕਸ਼ਮੀ ਕੁਮਾਰੀ ਚੂੜਾਵਤ

**ਲਕਸ਼ਮੀ ਕੁਮਾਰੀ ਚੂੜਾਵਤ** (24 ਜੂਨ 1916 – 24 ਮਈ 2014) ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਸਨ। 
## ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਜੂਨ 1916 ਨੂੰ ਮੇਵਾੜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

## ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ
ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਗੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ 1962 ਵਲੋਂ 1971 ਤੱਕ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1972 ਤੋਂ 1978 ਤੱਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ। ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੀ।

## ਇਨਾਮ
ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1984 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮਸ਼ਰੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਮਹਮਹੋਪਾਧਿਆਏ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਤਨ ਸਿਟਰੀ ਗੋਲਡ ਅਵਾਰਡ, ਮਹਾਰਾਨਾ ਕੁੰਭਾ ਇਨਾਮ, ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਅਵਾਰਡ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵੀ ਪੁਰਸਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੁਮਲ, ਦੇਵਨਾਰਾਇਣ ਬਗੜਾਵਤ ਮਹਾਗਾਥਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ, ਅੰਤਰਧਵਨੀ, ਲੇਨਿਨ ਰੀ ਜੀਵਨੀ, ਹਿੰਦੁਕੁਸ਼ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੁੰਘਾ ਜੁੰਗ

**ਸੁੰਘਾ ਜੁੰਗ** ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਸੁੰਘਾ ਜੁੰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਗਿਟਾਰ ਵਜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਆਨੋ ਸਿੱਖਿਆ ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾ ਬਣੀ ਬਲਕਿ ਉਸਨੂੰ ਗਿਟਾਰ ਹੀ ਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਟਾਰ ਸਿਖਾਇਆ। ਗਿਟਾਰ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਨਿਯਮ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਸੁਣਕੇ ਵਜਾਉਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ

**ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: **Sukhmani Sahib**), ਜਿਸਨੂੰ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ **ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ** ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਿਸ ਗੌਰੀ ਰਾਗ ਸੰਗੀਤਕ ਮਾਪ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, ਇਹ 192 ਪਦਾਂ (10 ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਪਉੜੀਆਂ) ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਅੰਗ 262 ਤੋਂ ਅੰਗ 296 (ਲਗਭਗ 35 ਗਿਣਤੀ) ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ (ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਲਿਖਤ) 5ਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ (1563–1606) ਦੁਆਰਾ ਲਗਭਗ 1602 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਸੀ। 

## ਬਾਣੀ ਬਾਰੇ 
ਇਹ ਰਚਨਾ ਸਿਮਰਨ (ਆਮ ਧਿਆਨ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਅਭੇਦ ਹੋਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਅਤੇ ਨਾਮ ਜਪਣਾ (ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ), ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਧ ਸੰਗਤ (ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਤ) ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਨਾ, ਮਨ ਦਾ ਸੁਭਾਅ, ਨਿੰਦਿਆ ਦੀ ਬੁਰਾਈ, ਬ੍ਰਹਮਵਿਦਿਆ, ਅਦਵੈਤ, ਸਰਗੁਣ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ, ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਮੌਤ, ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। 

ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸੰਰਚਾਤਮਕ ਏਕਤਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੇ 24 ਸਲੋਕ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 8 ਛੰਦ ਹਨ ਤੇ ਹਰੇਕ ਛੰਦ ਦੀਆਂ ਦਸ ਸਤਰਾਂ ਹਨ। ਤਾਂ ਆਓ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਖੋਖਲੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ ਜੋ ਹਰ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਆਕਤੀ ਉਪਰੋਕਤ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਲੋਕੁ ॥ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰ੍ਸਾਦਿ ॥ 
ਆਦਿ ਗੁਰਏ ਨਮਹ ॥ 
ਜੁਗਾਦਿ ਗੁਰਏ ਨਮਹ ॥
ਸਤਿਗੁਰਏ ਨਮਹ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰਦੇਵਏ ਨਮਹ ॥੧॥

ਅਰਥ:- (ਮੇਰੀ) ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ (ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ (ਸਭ ਦਾ) ਮੁੱਢ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਜੁਗਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੂੰ (ਮੇਰੀ) ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ (ਮੇਰੀ) ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।੧।

### ਪਾਠ 
ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਕਸਰ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਣੀਆਂ (ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ (ਗੁਰਦੁਆਰਾ) ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 60 ਤੋਂ 90 ਮਿੰਟ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੋਈ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

### ਰੂਪ 
ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਰਾਗ ਗੌਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸ਼ੁੱਧ। ਸੁਖਮਨੀ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸੁਖ (ਸ਼ਾਂਤੀ) ਅਤੇ ਮਨੀ (ਮਨ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਗਹਿਣਾ)। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਟਕਾ ਰੂਪ (ਛੋਟੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਪੁਸਤਕ) ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਬਣਤਰ 
ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ 24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ (ਭਾਗ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠ (ਅਸ਼ਟ) ਛੰਦਬੱਧ ਪੈਰ (ਪਾੜੀ) ਹਨ। ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰੇਕ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਪਦੇ 10 ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਪਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖੀ ਅਧਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਬਾਣੀ
ਭੰਵਰੀ ਦੇਵੀ

**ਭੰਵਰੀ ਦੇਵੀ** ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਹੈ, 1992 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਤੋਂ ਗੁੱਸੇ ਉਚੇਰੀ-ਜਾਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਬਰੀ ਹੋ ਜਾਣ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪਧਰ ਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਘਟਨਾ ਬਣ ਗਈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਭੰਵਰੀ ਕੁਮਹਾਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਭਾਟੇਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ 55 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (34 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਦੁਧਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਗੁਰਜਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭੰਵਰੀ ਦੀ ਜਾਤ ਨਾਲੋਂ ਜਾਤੀ ਦਰਜੇਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਹੈ। 1990 ਤੋਂ ਹੁਣ ਵੀ ਪਿੰਡ 'ਚ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਆਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਭੰਵਾਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤ ਨਾਲ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਜ-ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਅੱਠ ਜਾਂ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ , ਭਟੇਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਦੋ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਵੱਡੀ ਧੀ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਹੀਂ ਗਈ; ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਿਰਾਲਾ

**ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਿਰਾਲਾ** (10 ਅਕਤੂਬਰ 1945

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ

**ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ** (12 ਜੂਨ 1956 - 9 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025) ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਵਾਸਿੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਦੀ ਸੁਹਣੀ ਕਦਰ ਪਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਆਰਟਿਸਟ ਐਪਿਕ ਆਰਟਿਸਟ ਸੀ ਪਰ ਉਹ 'ਸਟਿਲ ਲਾਈਫ' ਦਾ। ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਿਤਰਕਲਾ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਲਈ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਸਭ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਵਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ।

## ਜੀਵਨ
ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ੀਰਾ, ਜ੍ਹਿਲਾ ਫਿਰੋਜਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 12 ਜੂਨ 1956 ਨੂੰ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਜਿਸਟਰੀ ਅਤੇ ਇਕਨਾਿਮਕਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੀ ਏ ਕੀਤੀ। ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਿਆ। ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।

## ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਇਸ ਕਲਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਲਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਸਰਦਾਰ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਵੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸਨ ਜੋ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤਾਂ ਬਾਰੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਿਆਂ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਹੁਨਰ ਸਿੱਖਿਆ।

ਸੰਨ 1975 ਤੋਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਲਾਨਾ ਨੁਮਾਇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲੱਗਾ। ਸੰਨ 1979 ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਲਲਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ। ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ ਐੱਸ ਐੱਸ ਭੱਟੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਥੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਇਤਿਹਾਸਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੋਰਟ੍ਰੇਟ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਇਕ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ "ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ" ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਸੰਨ 2014 ਵਿੱਚ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ (ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ) ਇਕ ਕਿਤਾਬ, "ਏ ਜਰਨੀ ਵਿਦ ਦੀ ਐਂਡਲੈੱਸ ਆਈ: ਸਟੋਰੀਜ਼ ਆਫ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਇਨਸੀਡੈਂਟ" ਛਪੀ ਹੈ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਸ ਦੇ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

## ਇਨਾਮ
:ਪੰਜਾਬ ਲਲਿਤ ਅਖੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ (1979, 1980)
:ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਬਰ ਆਫ ਕੌਮਰਸਮ, ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਲੋੰ, ਅਚੀਵਰ ਅਵਾਰਡ (2001)
:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਰਟਿਸਟਸ ਵਲੋਂ, ਡੇਨੀਅਲ ਪੀ ਇਜ਼ਰਡ ਮੈਡਲ (2002)
:ਸਰੀ ਦੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬੈਨਰ ਿਡਜ਼ਾਿੲਨ (2003)
:ਸਰੀ ਵਲੋਂ, "ਸਰੀ ਸਿਵਿਕ ਟ੍ਰੈਜ਼ਰ" ਅਵਾਰਡ (2008)
:ਸਰੀ ਵਲੋਂ, "ਲਾਇਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੰਟ" ਅਵਾਰਡ (2008)

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕਸ
:https://jarnailarts.wordpress.com/jarnail-singh/
:https://www.saatchiart.com/Jarnailarts
:http://www.vancouversun.com/entertainment/Contemporary+Komagata+Maru+with+photos/9719341/story.html:https
:http://www.youtube.com/watch?v=c2M0SjjgoWA&feature=relmfu
:https://www.youtube.com/watch?v=1h8i4q7vhXY
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਰਸਾਇਣਕ ਸੰਕੇਤ

**ਰਸਾਇਣਕ ਸੰਕੇਤ** ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਾ ਅੱਖਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਅੱਖਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ **H** ਹੈ। ਜਿਵੇ ਕਲੋਰੀਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ **Cl** ਅਤੇ ਜਿੰਕ ਦਾ ਸੰਕੇਤ **Zn**। ਕੁਝ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈਟਿਨ, ਜਰਮਨੀ ਜਾਂ ਗਰੀਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇ ਲੋਹਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ **Fe** ਹੈ ਜਿ ਉਸ ਦੇ ਲੈਟਿਨ ਨਾਂ ਫੈਰਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋਡੀਅਮ ਦਾ ਨਾਮ **Na** ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ਿਅਮ ਦਾ ਨਾਮ **K** ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨੈਟ੍ਰਿਅਮ ਅਤੇ ਕੈਲਿਅਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਜਾਨ ਡਾਲਟਨ ਅਜਿਹੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤਿਅੰਤ ਵਿਸ਼ਿਸਟ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਤੱਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਮਾਣੂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਬਰਜ਼ੀਲਿਅਸ ਨੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਸੰਕੇਤਾ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਉਂਤਪਤਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਤਾਂਬਾਕਾੱਪਰ ਦਾ ਨਾਂ ਸਾਉਪ੍ਰਸ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ। 
ਅੱਜ ਕਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ ਆੱਫ ਪਿਓਰ ਅੈਂਡ ਅਪਲਾਈਡ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ
 
## ਨਿਯਮ
*ਪਰਮਾਣੂ ਪੁੰਜਾ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਕਿਤ ਕਰ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ **14N**
*ਪਰਮਾਣੂ ਅੰਕ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਨਿਮਨ ਲਿਖਤ ਕਰ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ **64Gd**
*ਸੰਯੋਜਕਤਾ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਉੱਪਰ ਅੰਕਿਤ ਕਰ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ **Ca2+**
*ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੋਗਿਕ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਨਿਮਨ ਲਿਖਤ ਕਰ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ **N2** ਜਾਂ **Fe2O3**
*ਆਇਨ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ **Cl·**

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਯੋਗਿਕ
ਆਨੰਦ ਗਾਂਧੀ

**ਆਨੰਦ ਗਾਂਧੀ** (ਜਨਮ **ਆਨੰਦ ਮੋਦੀ**; 26 ਸਤੰਬਰ 1980) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੰਗ-ਮੰਚ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਇਸਨੇ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ 2003 ਵਿੱਚ 30 ਮਿੰਟ ਦੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਰਾਈਟ ਹੇਅਰ ਰਾਈਟ ਨਾਓ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ। 2006 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮ ਕੋਂਟੀਨਮ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ, ਮੌਤ, ਪਿਆਰ ਆਦਿ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼ਿਪ ਆਫ਼ ਥੇਸੀਅਸ ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ। 61ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਰਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਫਿਲਮਾਂ
* ਰਾਈਟ ਹੇਅਰ ਰਾਈਟ ਨਾਓ (2003)
* ਕੋਂਟੀਨਮ (2006)
* ਸ਼ਿਪ ਆਫ਼ ਥੇਸੀਅਸ (2012)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸਨਲ ਏਡਾਮਾਰਕੂ

**ਸਨਲ ਏਡਾਮਾਰਕੂ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਉਹ ਰੈਸ਼ਨਲਿਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦਾ ਬਾਨੀ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ, ਇੰਡੀਅਨ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ 25 ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਈਸ਼ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਆਰੋਪਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਕੇ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ। ਫਿਲਹਾਲ ਉਹ ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਵੈਜਲਵਤਨੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਤੇਲੰਗਾਨਾ

**ਤੇਲੰਗਾਣਾ** ਜਾਂ **ਤੇਲੰਗਾਨਾ** (ਤੇਲਗੂ: తెలంగాణ) ਭਾਰਤ ਦਾ 29 ਰਾਜ ਹੈ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਦਸ ਸਾਲ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਸਾਂਝੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਰਹਿਗਾ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ 5 ਦਸੰਬਰ, 2013 ਦੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਜ ਦੇ ਖਰੜੇ ਦੇ ਬਿੱਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਫਰਵਰੀ 18, 2014 ਤੇਲੰਗਾਣਾ ਬਿੱਲ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਲੰਗਾਣਾ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਤੇਲੰਗਾਣਾ ਭਾਰਤ ਦਾ 29 ਰਾਜ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੇਲੰਗਾਣਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੁਣ 10 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ। ਸੂਬੇ 'ਚ 294 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ 'ਚ ਤੇਲੰਗਾਣਾ ਖੇਤਰ ਨੂੰ 119 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ੳਤੇ 42 ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਹਨ। 2 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ 29 ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ।

ਤੇਲੰਗਾਣਾ ਰਾਜ ਲਈ ਪੰਜ ਦਹਾਕੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਉਦੋਂ 2009 ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਸੁਰਖੀਆਂ 'ਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਿਤੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਕੇ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖ਼ਰ ਰਾਉ ਨੇ 10 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਵਰਤ ਰਖਿਆ ਸੀ। ਦਸੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜ ਦਾ ਗਠਨ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਕੁੱਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈ ਕਿਉੁਂਕਿ ਦੂਜੇ ਦੋ ਖਿੱਤਿਆਂ ਤੱਟਵਰਤੀ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਇਲਸੀਮਾ 'ਚ ਹਿੰਸਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਆਂਧਰਾ 'ਚ 42 ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ਹਨ। ਕੇਂਦਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਇਲਸੀਮਾ ਦੇ ਦੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਲੰਗਾਣਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇ।

## ਘੋਲ
ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਲਗਾਤਾਰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਨ1946 ਤੋਂ 1951 ਤੱਕ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਲਈ ਲੰਮਾ ਘੋਲ ਲੜਿਆ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਪਰੰਤ ਤੇਲਗੂ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਖਿੱਤੇ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋਈ। ਸੰਨ 1953 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਹੱਦਬੰਦੀ ਸਬੰਧੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੇਂਦਰ ਨੇ 1956 ਵਿੱਚ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਨੂੰ ਆਂਧਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1968-69 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵੱਖਰੇ ਤੇਲੰਗਾਣਾ ਰਾਜ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤਕ 42 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਵੱਖਰੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਜ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਾਅਦੇ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਵਾਅਦੇ ਕਦੇ ਵਫ਼ਾ ਨਾ ਹੋਏ। ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਤੈਲਗੂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਿਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੇ.ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖ਼ਰ ਰਾਓ ਨੇ ਇਸ ਮੰਗ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਮਰਨ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਪਾਰਟੀ ਮੀਟਿੰਗ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੀ.ਚਿਦੰਬਰਮ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਖਰੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਜ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਅਦੇ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਓ ਨੇ ਮਰਨ ਵਰਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਐਲਾਨ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਮੰਗ ਨੂੰ ਵੱਟੇ-ਖਾਤੇ ਪਾਉਣ ਲਈ 3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2010 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪੰਜ-ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਗਠਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਉੱਤਰੀ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

**ਪਹਾੜੀ** (पहाड़ी (ਦੇਵਨਾਗਰੀ) ਪਹਾੜ ਤੋਂ) ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਉਤਰਾਖੰਡ, ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਵਿਵਾਦਿਤ ਇਲਾਕਿਆਂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਮੁਰੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਅੱਗੋਂ ਕਈ ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਨੇਵਾਰੀ ਜਾਂ ਨੇਪਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਪਹਾੜੀ ਬੋਲੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ।
ਚੀਨੀ-ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ

**ਚੀਨੀ-ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ** (ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: :en: Sino-Tibetan family) ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਿਆਮੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਬਰਮੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਮੇਤੈ, ਗਾਰਾਂ, ਨਾਗਾ, ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਪਰਵਾਰ ਦੀਆਂ ਲੱਗਪਗ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਹੀ ਅੱਖਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਵਾਂਗ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਅਕਸਰ ਅਣਹੋਂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ਬਗ ਆਜਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਮਤਲਬ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਐਸੀ ਚੀਨੀ-ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ-ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ
ਰੋਜ਼ੇ ਗਾਰੋਦੀ

**ਰੋਜ਼ੇ ਗਾਰੋਦੀ** ਜਾਂ **ਰਜਾ ਗਾਰੋਦੀ** (17 ਜੁਲਾਈ 1913 &ndash; 13 ਜੂਨ 2012) ਇੱਕ ਫਰੈਂਚ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਘੁਲਾਟੀਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ 1982 ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਫ਼ਾਰੂਕ ਅਬਦੁੱਲਾ

**ਡਾ. ਫਾਰੂਕ ਅਬਦੁੱਲਾ** (1937 -) ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1982 - 1984 ਤੱਕ, ਦੂਜੀ ਵਾਰ 1986 - 1990 ਤੱਕ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ 1996 - 2002 ਤੱਕ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਪਰੰਤ ਬਣੇ।

ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉਮਰ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਫਾਰੂਕ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬੜੇ ਹੰਢੇ-ਵਰਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀਵੇਤਾ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੇ ਆਗੂ ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁੱਲਾ ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਅਕਬਰ ਜਹਾਂ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। . ਉਸ ਨੇ ਟਿੰਡੇਲ ਬਿਸਕੋਏ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਐਸ ਐਮ ਐਸ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਬਾਟਲਾ ਹਾਉਸ ਐਨਕਾਊਂਟਰ

**ਬਾਟਲਾ ਹਾਉਸ ਐਨਕਾਊਂਟਰ** ਜਿਸਨੂੰ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਾਟਲਾ ਹਾਉਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 19 ਸਤੰਬਰ, 2008 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਜਾਮਿਆ ਨਗਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਦੇ ਸ਼ੱਕੀ ਆਤੰਕਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੁੱਠਭੇੜ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸ਼ੱਕੀ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਆਤੀਫ ਅਮੀਨ ਅਤੇ ਮੋਹੰਮਦ ਸਾਜਿਦ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਦੋ ਹੋਰ ਸ਼ੱਕੀ ਸੈਫ ਮੋਹੰਮਦ ਅਤੇ ਆਰਿਜ ਖਾਨ ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਅਤੇ ਆਰੋਪੀ ਜੀਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੁੱਠਭੇੜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ, ਐਨਕਾਉਂਟਰ ਮਾਹਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨਿਰੀਖਕ ਮੋਹਨ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਮੁੱਠਭੇੜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਕਾਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਹੋਈ, ਜਿਸਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਨੇਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲਾਂ, ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਿਖਿਅਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਵਿਆਪਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ (ਸਪਾ) ਅਤੇ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ (ਬਸਪਾ) ਵਰਗੇ ਕਈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਮੁੱਠਭੇੜ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਚੁੱਕੀ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਠਭੇੜ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸੰਸਕਰਨ ਦਿਖਾਏ ਜਾਣਹੋਣ ਲੱਗੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਏ ਜੀ ਨੂਰਾਨੀ

**ਅਬਦੁਲ ਗਫ਼ੂਰ ਅਬਦੁਲ ਮਜੀਦ ਨੂਰਾਨੀ** ਆਮ ਪਛਾਣ **ਏ. ਜੀ. ਨੂਰਾਨੀ** (16 ਸਤੰਬਰ 1930 - 29 ਅਗਸਤ 2024), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ​​ਲੇਖਕ ਸੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
* *ਦ ਡਸਟਰਕਸ਼ਨ ਆਫ ਹੈਦਰਾਬਾਦ* (2014), ISBN 9781849044394
* *ਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਡਿਸਪਿਊਟ 1947-2012*, 2 ਜਿਲਦੀ ਸੈੱਟ (ਸੰਪਾਦਕ, 2013), ISBN 9789382381198, ISBN 9789382381204
* *ਇਸਲਾਮ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਐਂਡ ਕੋਲਡ ਵਾਰ* (2012)
* *ਆਰਟੀਕਲ 370: ਏ ਕੰਨਸਟੀਟਿਊਸ਼ਨਲ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ ਜੰਮੂ ਐਂਡ ਕਸ਼ਮੀਰ* (2011)
* *ਜਿਨਾਹ ਐਂਡ ਤਿਲਕ: ਕਾਮਰੇਡਜ਼ ਇਨ ਦ ਫਰੀਡਮ ਸਟਰਗਲ* (2010)
**ਇੰਡੀਆ ਚਾਈਨਾ ਬਾਊਂਡਰੀ ਪ੍ਰਾਬਲਮ 1846-1947 ਹਿਸਟਰੀ ਐਂਡ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ*
**ਦਾ ਟਰਾਇਲ ਆਫ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ* 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ
ਸੰਯੋਜਕਤਾ

**ਸੰਯੋਜਕਤਾ** ਕਿਸੇ ਪਰਮਾਣੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਸ਼ੈੱਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾੱਨਾ ਨੂੰ ਸੰਯੋਜਕਤਾ-ਇਲੈਕਟ੍ਰਾੱਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨੀਲ ਬੋਹਰ-ਬਰੀ ਸਕੀਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਰਮਾਣੂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ੈਲ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 8 ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ੈਲ ਪੂਰਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਸਾਇਣਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਯੋਜਕਤਾ ਸਿਫਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀਲੀਅਮ, ਆਰਗਨ ਆਦਿ। ਅੱਠ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ੈਲ ਨੂੰ ਅਸ਼ਟਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਣੂ ਆਪਣੇ ਅੰਤਿਮ ਸ਼ੈਲ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਟਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕਰਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਜਾਂ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਣੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ੈਲ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਾਂ ਦੇ ਅਸ਼ਟਕ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਜਿੰਨੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਜਾਂ ਸਥਾਨ ਅੰਤਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਤੱਤ ਦੀ ਸੰਯੋਜਕਤਾ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਸੰਯੋਜਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਹੀਲੀਅਮ ਹਰੇਕ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ੈਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਯੋਜਕਤ ਇੱਕ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਦੋ ਸੰਯੋਜਕਤਾ ਅਤੇ ਐਲੁਮੀਨੀਅਮ ਦੀ ਸੰਯੋਜਕਤਾ ਤਿੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 
ਫਲੋਰੀਨ, ਕਲੋਰੀਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ੈਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ੈਲ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਟਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਸੌਖਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਯੋਜਕਤਾ ਅਸ਼ਟਕ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਘਟਾ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਫਲੋਰੀਨ ਅਤੇ ਕਲੋਰੀਨ ਦੀ ਸੰਯੋਜਕਤਾ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਵੇ ਹੀ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਸੰਯੋਜਕਤਾ ਦੋ ਹੈ ਨਾਂ ਕਿ ਛੇ।

## ਸਾਂਝੀ ਸੰਯੋਜਕਤਾ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਸਥਿਰ ਅਨੁਪਾਤ ਦਾ ਨਿਯਮ

**ਸਥਿਰ ਅਨੁਪਾਤ ਦਾ ਨਿਯਮ** ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਸਾਇਣਿਕ ਯੋਗਯੋਗਿਕ ਵਿੱਚ ਤੱਤ ਹਮੇਸਾਂ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੁੰਜ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਯੋਗਿਕ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਮਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਯੋਗਿਕ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਚਾਹੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਨੁਪਾਤ ਦਾ ਨਿਯਮ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। 1798 ਅਤੇ 1804 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੋਰਾਨ ਫ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋਸਫ ਪ੍ਰੋਸਟ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਤਜਰਬਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।
## ਉਦਾਹਰਨ
ਯੋਗਿਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ **1:8** ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਅਮੋਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਪੁੰਜਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਹਮੇਸ਼ਾ **14:3** ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਤ੍ਰੈਲੋਚਨ ਲੋਚੀ

thumb|ਤ੍ਰੈਲੋਚਨ ਲੋਚੀ
**ਤ੍ਰੈਲੋਚਨ ਲੋਚੀ** ਦਾ ਜਨਮ 14 ਜਨਵਰੀ 1965 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਸਾਇਰ ਹੈ ਗੁਲਕੰਦ ਵਿੱਚ 1960-2015 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਚਨ ਲੋਚੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਜਮਪਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਨਾਥ, ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਅਤੇ ਰਾਜਵੀਰ ਕੌਰ ਜਿਹੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਉਸਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲੀ। 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਦਾ ਵਾਹ ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ ਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਵਰਗੇ ਕਵੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਿਖਣ ਤੇ ਤਰੁੰਨਮ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋਇਆ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
* *ਦਿਲ ਦਰਵਾਜੇ*
## ਨਮੂਨਾ ਸ਼ਾਇਰੀ

ਝੀਲਾਂ ਤਰਦੇ ਨਦੀਆਂ ਤਰਦੇ, ਡੂੰਘੇ ਸਾਗਰ ਤਰਦੇ ਲੋਕ।
ਐਪਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਹੜੇ, ਪੈਰ ਕਦੇ ਨਾ ਧਰਦੇ ਲੋਕ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਆਸ ਕਰੇਂ ਤੂੰ, ਤੇਰੀ ਪੀੜ ਪਛਾਣਨਗੇ,
ਘਰ ਨੂੰ ਬਲਦਾ ਤਕ ਕੇ ਜਿਹੜੇ, ਹੌਕਾ ਵੀ ਨਾ ਭਰਦੇ ਲੋਕ।

ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀ ਅਜੀਬ ਹੈ ਉਹ,
ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤਾਂ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਅਗਨ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦੇ ਲੋਕ।

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦਾਂ, ਸਿਜਦਾ ਕਰਦਾਂ ਘੜੀ-ਮੁੜੀ,
ਰਾਤ ਹਨੇਰੀ ਤਲੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਦੀਵੇ ਨੇ ਜੋ ਧਰਦੇ ਲੋਕ।

ਇਹ ਇਕਲਾਪਾ, ਚੁੱਪ ਦਾ ਮੌਸਮ, ਗ਼ੁੰਬਦ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚੀ ਚੀਖ਼,
ਮੇਰੇ ਸਾਹਾਂ ਦੇ ਹਮਜੋਲੀ, ਇਹ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਦੇ ਲੋਕ।

ਲਿਖਦਾ ਰਹੀਂ ਤੂੰ 'ਲੋਚੀ' ਇਹਨਾਂ, ਗੀਤਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਨਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ,
ਤੂੰ ਹੀ ਦਿਲ ਦੇ ਵਰਕੇ ਫ਼ੋਲੇਂ, ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਪਰਦੇ ਲੋਕ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਜਾਲਮ ਕਹਿਣ ਬਲਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਕੁੜੀਆਂ ਤਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ