open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਲਹੂ ਨਾੜ

**ਲਹੂ ਨਾੜਾਂ** ਲਹੂ-ਦੌਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਜੋ ਪੂਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਗੇੜਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਧਮਣੀਆਂ, ਜੋ ਲਹੂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਵਾਲ਼-ਰੂਪ ਨਾੜਾਂ, ਜੋ ਲਹੂ ਅਤੇ ਪੁਲੰਦਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਰਾਵਾਂ ਜਾਂ ਨਾੜਾਂ, ਜੋ ਲਹੂ ਨੂੰ ਵਾਲ਼-ਰੂਪ ਨਾੜਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਦਿਲ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਰਮ ਪੁਲੰਦਾ
ਲਾਲ ਸਿੰਘ (ਗੁੰਝਲ-ਖੋਲ੍ਹ)

**ਲਾਲ ਸਿੰਘ** ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਸੀ।

**ਲਾਲ ਸਿੰਘ** ਦਾ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ:
*ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ
*ਲਾਲ ਸਿੰਘ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)
*ਲਾਲ ਸਿੰਘ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)
*ਲਾਲ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)
*ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ
* ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਚੱਢਾ
ਕਸਤੂਰੀ ਵਾਲਾ ਮਿਰਗ

***ਕਸਤੂਰੀ ਵਾਲਾ ਮਿਰਗ*** ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਤਾਇਆ ਜੀ ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਇੱਕਾ-ਦੁੱਕਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਰਲਾ ਪਾਉਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਿਆ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ, ਸਰਦਾਰ ਉਤਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਅਸਲੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਤਾਇਆ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਹੀ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ

**ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ** (, ; 13 ਫਰਵਰੀ 1835 – 26 ਮਈ 1908) ਮੁਸਲਿਮ ਜਮਾਤੇ ਅਹਿਮਦੀਆ ਦਾ ਬਾਨੀ ਸੀ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਬੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ ਬਣਿਆ। ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਮਸੀਹ ਅਤੇ ਮਾਹਦੀ ਹੋਣਾ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ 
ਅਹਿਮਦੀਏ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਈਸਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੂਲੀ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਸਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਈਸਾ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਮਸੀਹਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਬਾਨੀ
ਅਹਿਮਦੀਆ

, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ * ਅਹਿਮਦੀਆ ਝੰਡੇ* ਵਾਲੀ ਚਿੱਟੀ ਮੀਨਾਰ। ਅਹਿਮਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੇ ਲਈ, ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਮਸੀਹਾ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ]]
**ਅਹਿਮਦੀਆ** ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਮਾਤ, ਧਾਰਮਿਕ ਤਹਿਰੀਕ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ੨੩ ਮਾਰਚ ੧੮੮੯ ਨੂੰ ਹਜ਼ਰਤ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਕਾਦੀਆਨੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਸਬਾ ਕਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਅੰਗਰੇਜ਼

**ਅੰਗਰੇਜ਼** ਇੱਕ ਕੌਮ ਆ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਵਲੈਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਆ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੀ ਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕਰੀਹਾ

**ਕਰੀਹਾ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬੰਗੇ ਦੇ ਐਨ ਕੋਲ ਬੰਗਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਧਮਣੀ

**ਧਮਣੀਆਂ** () ਉਹ ਲਹੂ ਨਾੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਲਹੂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਧਮਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ-ਭਰਿਆ ਲਹੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਦੋ ਧਮਣੀਆਂ, ਫੇਫੜੇ ਵਾਲ਼ੀ ਅਤੇ ਧੁੰਨੀ ਵਾਲ਼ੀ, ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* ਮਨੁੱਖੀ ਧਮਣੀ ਪ੍ਰਬੰਧ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਮਣੀਆਂ
ਆਈਸੋਟੋਨ

**ਆਇਸੋਟੌਨ**
ਜਦ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਜਾਂਦਾ ਨਿਊਕਲਾਈਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਊਟਰਾਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੋਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਰਾਬਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਓੁਹਨਾ ਨੂੰ ਆਈਸੋਟੋਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਵੇ ਕਿ, ਟਾਂਕਣ (ਬੋਰੌਨ)-12 ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ-13, ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ 7 ਨਿਊਟਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਈਸੋਟੋਨ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ, ਗੰਧਕ (ਸਲਫਰ (S,36)), ਕਲੋਰੀਨ (Cl,37), ਆਰਗਨ (Ar,38), ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ (K,39), ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ (Ca,40), ਸਬ 20 ਦੇ ਆਈਸੋਟੋਨ ਹਨ ਕਿਓਂਕਿ ਇਹਨਾਂ 'ਚ 20 ਨਿਊਟਰਾਨ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਮਨਜੀਤਪਾਲ ਕੌਰ

**ਮਨਜੀਤਪਾਲ ਕੌਰ** (19 ਅਪਰੈਲ 1948 - 30 ਅਕਤੂਬਰ 2019) ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟ-ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਨਾਟ-ਲੇਖਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤ ਦੇ ਮਸਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ ਡਾ. ਤੇਜਵੰਤ ਗਿੱਲ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਸੀ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਕਾਵਿ-ਨਾਟ* 
**ਸਾਹਿਬਾਂ* (1966) 
**ਬੰਧਨ ਤੇ ਸਰਾਪ* (1988) 
**ਸੁੰਦਰਾਂ* (1994)
**ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ	*	
**ਰੇਤ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ*
**ਸਬਾ* (ਨਾਟਕ)
**ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ* (1989)
**ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ* (1993)
**ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ* (1996)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਲੰਗੇਰੀ

**ਲੰਗੇਰੀ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਡਾਕ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਬਹਿਰਾਮ ਤੋਂ 6.4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (4.0 ਮੀਲ), ਬੰਗਾ ਤੋਂ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (5.0 ਮੀਲ), ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਤੋਂ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (12 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 112 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (70 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਰਪੰਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
2011 ਤੱਕ, ਲੰਗੇਰੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 331 ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ ਅਤੇ 1526 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 793 ਮਰਦ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ 733 ਔਰਤਾਂ ਹਨ, 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਲੰਗੇਰੀ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 77.44% ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਔਸਤ 75.84% 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 161 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲੰਗੇਰੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 10.55% ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 846 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਲਗਭਗ 917 ਹੈ।

2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੰਗੇਰੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ 458 ਲੋਕ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 422 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 36 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਨਗਣਨਾ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਪੋਰਟ 2011 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 41.70% ਕਾਮੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 58.30% ਕਾਮੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੀਮਾਂਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ  ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1944 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਭਾਰਤੀ ਮਿਡ-ਡੇ ਮੀਲ ਸਕੀਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਡ-ਡੇ-ਮੀਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁਫਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਕੂਲ 6 ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਮੁਕੰਦਪੁਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਬੰਗਾ ਨੇੜਲੇ ਕਾਲਜ ਹਨ।

## ਆਵਾਜਾਈ 
ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 37 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (23 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਘਰੇਲੂ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ ਜੋ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 87 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (54 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ  ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 149 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (93 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Tourism of Punjab
* Census of Punjab
* Locality Based PINCode

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਤੂੰ ਨਿਹਾਲਾ ਨਾ ਬਣੀਂ

***ਤੂੰ ਨਿਹਾਲਾ ਨਾ ਬਣੀਂ*** ਸਾਂਵਲ ਧਾਮੀ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਰਡਜ਼ (ਅਮਰੀਕੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ)

***ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਰਡਜ਼*** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸੀ ਨਾਟਕ ਵਾਲ਼ਾ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਬੋ ਵਿਲੀਮਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਈਕਲ ਡੌਬਜ਼ ਦੇ ਨਾਵਲ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੀਜ਼ਨ 14 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* 
* 
* 
* 
* *House of Cards* at Emmys.com
ਸ਼ਿਰਾ

ਲਹੂ-ਦੌਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ **ਨਾੜਾਂ** ਜਾਂ **ਨਾੜੀਆਂ** ਜਾਂ **ਸ਼ਿਰਾਵਾਂ** ਉਹ ਲਹੂ ਨਾੜਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਲਹੂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੇਫੜੇ ਅਤੇ ਧੁੰਨੀ ਵਾਲ਼ੀ ਨਾੜਾਂ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਸਾਰੀਆਂ ਨਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ-ਵਿਹੂਣਾ ਲਹੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾੜਾਂ ਧਮਣੀਆਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਘੱਟ ਪੱਠੇਦਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਹੂ ਦਾ ਪੁੱਠਾ ਗੇੜ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਲਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* Merck Manual article on veins
* ਅਮਰੀਕੀ ਨਾੜ ਫੋਰਮ
* American College of Phlebology 
* American Board of Phlebology 
* American College of Phlebology Foundation 
* Australasian College of Phlebology Information from the Australasian College of Phlebology Website
* In economics: Arterial and venous industries 
* Animated Venous Access tutorials 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਰਾਵਾਂ
ਬ੍ਰੇਸਲੈਟ

**ਬ੍ਰੇਸਲੈਟ** ਹੱਥ ਦਾ ਇੱਕ ਗਹਿਣਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਹਿਣੇ
ਲੋਥਲ

**ਲੋਥਲ** ਹੜੱਪਾ ਸਭਿਅਤਾ ਸਮੇਂ, 3700&nbsp; ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਨਗਰ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਸੀ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 1954 ਵਿੱਚ ਖੋਜੇ, ਲੋਥਲ ਦੀ 13 ਫਰਵਰੀ 1955 ਤੋਂ 19 ਮਈ 1960 ਤੱਕ  ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ (ਏ.ਐਸ.ਆਈ.), ਨੇ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ
ਪਿੰਡੀ ਭੱਟੀਆਂ

**ਪਿੰਡੀ ਭੱਟੀਆਂ** ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਾਫਿਜ਼ਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਭੰਗੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਪਿੰਡੀ ਭੱਟੀਆਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਅਦਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Pindi Bhattian at Google Maps
* Pindi Bhattian at WikiMapia
ਹਾਫ਼ਿਜ਼ਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਹਾਫਿਜ਼ਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹਾ** (ਉਰਦੂ: ضلع حافظ آباد ‎) ਪੰਜਾਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਾਫਿਜ਼ਾਬਾਦ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਗਇਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ  ਇਹ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਤਹਿਸੀਲ ਸੀ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਚੋਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਹਾਫਿਜ਼ਾਬਾਦ ਨੂੰ *ਸ਼ਿਰਾਜ਼-ਏ-ਹਿੰਦ* (ਸ਼ਿਰਾਜ਼) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਰਿਫ਼ ਸਹਾਰਨੀ ਅਤੇ ਹਨੀਫ਼ ਸਾਕ਼ੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਗੁਲੂਕੋਸ

**ਗੁਲੂਕੋਸ** ਜਾਂ **ਗਲੂਕੋਜ਼** ( ਜਾਂ , ਜਿਸਨੂੰ **ਅੰਗੂਰਾਂ ਦੀ ਖੰਡ** ਜਾਂ **ਡੈਕਸਟਰੋਜ਼** ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਸਾਦਾ ਐਲਡੋਜ਼ੀ ਇੱਕ-ਸ਼ੱਕਰੀ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਚਾਉਣ ਵੇਲੇ ਇਸਨੂੰ ਲਹੂ ਦੀ ਧਾਰ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਜਜ਼ਬ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਕੋਸ਼ਾਣੂ ਊਰਜਾ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਉਪਜਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* Glucose MS Spectrum

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਲੂਕੋਸ
ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਜੋੜ

ਦੇ ਅਣੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਨਮੂਨਾ]]

**ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਜੋੜ** ਜਾਂ **ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਬਾਂਡ** ਇੱਕ ਇਲੈਕਟਰੋਨੈਗੇਟਿਵ ਪਰਮਾਣੂ ਅਤੇ ਨਾਈਟਰੋਜਨ, ਆਕਸੀਜਨ ਜਾਂ ਫ਼ਲੋਰੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਪਰਮਾਣੁ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੁਧਰੁਵ-ਦੁਧਰੁਵ ਖਿੱਚ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਇਡਰੋਜਨ ਬੰਧਨ ਦੀ ਊਰਜਾ (ਲਗਭਗ 5 ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋ ਜੂਲ/ਮੋਲ) ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਹਿਯੋਜਕੀ (ਕੋਵੈਲੇਂਟ) ਜੋੜ (155 ਕਿਲੋ ਜੂਲ/ਮੋਲ) ਨਾਲ ਤੁਲਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ

**ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ** ਵਿਹਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਉਹ ਅਧਿਐਨ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਬੋਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਖਾਸ ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬੋਲੀ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਜੈਨਡਰਲੈਕਟ(genderlect) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਅਧਿਐਨ 1975 'ਚ ਲਿਖੀ ਰੋਬਿਨ ਲਕੋਫ਼ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਮਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਚੋਖੇਰ ਬਾਲੀ (ਨਾਵਲ)

***ਚੋਖੇਰ ਬਾਲੀ*** (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ: "ਅੱਖ ਦੀ ਰੜਕ"; ) 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।
## ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ
*ਅੱਖ ਦੀ ਰੜਕ* ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਅਮਰ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਦਿੱਲੀ ਨੇ 1961 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਬਿਨੋਦਿਨੀ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਵਿਧਵਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਕੱਲ ਅਤੇ ਵੀਰਾਨਗੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੈ। ਬਿਨੋਦਿਨੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਵਿਦਵਾਨ ਨਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਗੰਦੇ ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆਕੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਹਾਲਤ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਉੱਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਰਿਤੁਪਰਣੋ ਘੋਸ਼ ਨੇ ਫਿਲਮ ਚੋਖੇਰ ਬਾਲੀ: ਅ ਪੈਸ਼ਨ ਪਲੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਸਹਿਯੋਜਕੀ ਜੋੜ

ਐਟਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੋ ਬਿਜਲਾਣੂ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ 'ਤੇ ਬਣੇ ਸਹਿਯੋਜਕੀ ਜੋੜ ਸਦਕਾ ਬਣਿਆ H2 (ਸੱਜੇ)]]

**ਸਹਿਯੋਜਕੀ ਜੋੜ** ਉਹ ਰਸਾਇਣਕ ਜੋੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਟਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਜਲਾਣੂਆਂ ਦੇ ਜੋਟੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਬਿਜਲਾਣੂ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਐਟਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖਿੱਚਵੇਂ ਅਤੇ ਧਕੱਲਵੇਂ ਜ਼ੋਰਾਂ ਦੇ ਟਿਕਾਊ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਜਕੀ ਜੋੜ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਅਣੂਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲਾਣੂ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਹਰੇਕ ਪਰਮਾਣੂ ਆਪਣੀ ਬਾਹਰਲੇ ਖ਼ੋਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਟਿਕਾਊ ਬਿਜਲਾਣਵੀ ਬਣਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* ਸਹਿਯੋਜਕੀ ਜੋੜ ਅਤੇ ਅਣਵੀ ਢਾਂਚਾ 
* ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਜੋੜ—ਸਹਿਯੋਜਕੀ ਜੋੜ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਜੋੜ
ਅੰਤਮ ਨਿਆਂ (ਮੀਕੇਲਾਂਜਲੋ)

***ਅੰਤਮ ਨਿਆਂ***, ***(The Last Judgement)*** (), ਇਤਾਲਵੀ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਮੀਕੇਲਾਂਜਲੋ ਦਾ ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਿਸਟੀਨ ਚੈਪਲ ਦੀ ਵੇਦੀ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਫ਼ਰੇਸਕੋ ਚਿੱਤਰ ਹੈ। 
## ਵੇਰਵਾ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਕੇਲਾਂਜਲੋ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੇਸਕੋ ਚਿੱਤਰ
ਰਾਵੀ ਪਾਰ

**ਰਾਵੀ ਪਾਰ** ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦਾ 1997 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
ਨੈੱਟ ਨਿਰਪੱਖਤਾ

**ਨੈੱਟ ਨਿਰਪੱਖਤਾ** (**ਨੈੱਟ ਅਪੱਖਤਾ**, **ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨਿਰਪੱਖਤਾ** ਜਾਂ **ਨੈੱਟ ਬਰਾਬਰੀ**) ਉਹ ਅਸੂਲ ਹੈ ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸੇਵਾ ਪੂਰਕਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਉਤਲੇ ਸਾਰੇ ਡੈਟਾ ਨਾਲ਼ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਲੂਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਵਰਤੋਂਕਾਰ, ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ, ਸਾਈਟ, ਮੰਚ, ਐਪ, ਸਾਜ਼ੋ-ਸਮਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮ ਜਾਂ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਵਿਕਤਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂ ਅੱਡੋ-ਅੱਡ ਰਕਮ ਵਸੂਲਿਆਂ। ਇਹ ਇਸਤਲਾਹ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਟਿਮ ਵੂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਪਾਂਡੀ ਨਾਮਕ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਵਾਧੇ ਵਜੋਂ 2003 ਵਿੱਚ ਇਜਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* ਟੈਕਨੋਲਾਜੀ ਅਪੱਖਤਾ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਇਕਾਤਮਕਤਾ
* Why Consumers Should Be Worried About Net Neutrality
* Internet Policy: Who's Pulling the Strings  against network neutrality in the United States
* The Network Neutrality Squad 
* Net Neutrality 
* Network Neutrality Information GuideFrom Middletown Thrall Library
* *La Quadrature du Net*Complex dossier and links about net neutrality''

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈੱਟ ਨਿਰਪੱਖਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਪਹੁੰਚ
ਫ਼ਿਫ਼ਟੀ ਸ਼ੇਡਜ਼ ਔਫ਼ ਗ੍ਰੇ

**ਫ਼ਿਫ਼ਟੀ ਸ਼ੇਡਜ਼ ਔਫ਼ ਗ੍ਰੇ** 2011 'ਚ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਕਾਮੁਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਈ.ਐਲ. ਜੇਮਜ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਟਰਿਲਅਜਿ(ਇੱਕੋ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਲੇਖ ਜਾਂ ਗ੍ਰੰਥ) ਦਾ ਪਿਹਲਾ ਭਾਗ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਗਰੈਜੁਅਟ(graduate), ਐਨਾਸਟਾਸੀਆ ਸਟੀਲ (Anastasia Steele) ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ, ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਗ੍ਰੇ (Christian Grey) ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਹੁੰਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਮੁਕ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿਨਾਂ 'ਚ ਜਿਨਸੀ ਆਚਾਰ, ਜਿਂਵੇ ਕਿ ਬੰਦਸ਼/ਨੇਮ-ਪਾਲਣ (bondage/discipline) ਪ੍ਰਬਲਤਾ/ਅਧੀਨਗੀ(dominance/submission), ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। 
ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਭਾਗ, ਫ਼ਿਫ਼ਟੀ ਸ਼ੇਡਜ਼ ਡਾਰਕਰ (Fifty Shades Darker) ਅਤੇ ਫ਼ਿਫ਼ਟੀ ਸ਼ੇਡਜ਼ ਫ਼ਰੀਡ (Fifty Shades Freed), 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ (ਪਬਲਿਸ਼) ਕੀਤੇ ਗਏ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2011 ਦੇ ਨਾਵਲ
ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲਾ (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ)

ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।]]
**ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲਾ** ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਪ੍ਰਗਤੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1972 ਵਿੱਚ 18 ਮਾਰਚ ਤੋਂ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲਾ ਫਰਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰਸਟ(NBT) ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੇਲਾ 14 ਤੋਂ 22 ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਲੱਗੇਗਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਮੇਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲੇ
ਝੰਡੇਰ ਕਲਾਂ

**ਝੰਡੇਰ ਕਲਾਂ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬੰਗੇ ਦੇ ਕੋਲ, ਬੰਗਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੁੰਜਾਹ

**ਕੁੰਜਾਹ** (ਉਰਦੂ/ਪੰਜਾਬੀ: کنجاہ) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ *ਕੁੰਜਾਹੀ* ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
## ਇਤਿਹਾਸ 
ਵੱਖ ਵੱਖ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਮੁਢ ਦੀ ਮਿਤੀ ਸਕੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਪੂ ਤੋਂ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਦੱਸੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕੁੰਜਾਹ ਦਾ ਨਾਂ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਕੁੰਜਪਾਲ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਨੀ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਉਮਾਇਦ ਖਲੀਫਿਆਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੌਰਾਨ ਆਇਆਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਧਰਮ ਬੁੱਧ ਮੱਤ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਸੀ। ਕੁੰਜਾਹ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ 9ਵੀਂ ਅਤੇ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਰੌਬਿਨ ਲੇਕੌਫ਼

**ਰੌਬਿਨ ਲੇਕੌਫ਼** ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਿਤਾਬ *ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ* 1975 'ਚ ਲਿਖੀ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਚਿਨਮਈ

**ਚਿਨਮਈ ਸ੍ਰੀਪਾਡਾ** () ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਨਅਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਵਾਜ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਜਾਕੀ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਰਜਮਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੀ ਕੰਪਨੀ ਬਲੂ ਐਲੀਫ਼ੈਂਨ ਦੀ ਥਾਪਕ ਅਤੇ CEO ਵੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕੌਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਫ਼ਿਲਮ ਕੰਨਾਥਿਲ ਮੁਥਾਮਿੱਤਲ ਵਿਚਲੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤ "ਓਰੂ ਧੀਵਮ ਥੰਥਾ ਪੂਵਏ" ਨਾਲ਼ ਅਸਲੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਹਾਸਲ ਹੋਈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਆਪਣੀ iOS ਐਪ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਚਿਨਮਈ ਨੂੰ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਯੰਗ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਲਈ ਸੀ.ਸੀ.ਆਰ.ਟੀ. ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਈ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸਿਲਵਰ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸ ਮੂਲਰ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਵੈੱਬ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਐਨ.ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ ਅਤੇ ਐਸ.ਐਸ.ਆਈ ਤੋਂ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਸਕੂਲੀ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਸਿਫ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ-ਸੰਕਲਪ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਚਿਨਮਈ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਪੱਖੀ ਡਾਂਸਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਓਡੀਸੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਤਾਮਿਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ, ਮਰਾਠੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਤੇਲਗੂ, ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹੈ।

ਚਿਨਮਈ ਦਾ ਵਿਆਹ 5 ਮਈ, 2014 ਨੂੰ ਰਾਹੁਲ ਰਵਿੰਦਰਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਸਤੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ, ਟਵਿੱਟਰ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਚਿਨਮਈ ਦੀ ਮਾਂ ਪਦਮਾਸਿਨੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਚਿਨਮਈ ਰਾਹੁਲ ਰਵੀਂਦਰਨ ਨਾਲ ਕੁੜਮਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਚਿਨਮਈ ਅਤੇ ਰਾਹੁਲ ਦੋਸਤ, ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੂਨ 2013 ਤੱਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਡੇਟਿੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 5 ਮਈ 2014 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਸਰਗਰਮੀ
ਆਪਣੇ ਟਵਿੱਟਰ ਅਕਾਉਂਟ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਚਿਨਮਈ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੀ ਟੂ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਰਾਮੁਥੂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਓ.ਐਸ. ਤਿਆਗਾਰਾਜਨ, ਰਘੂ ਦੀਕਸ਼ਿਤ, ਮੈਂਡੋਲਿਨ ਯੂ ਰਾਜੇਸ਼, ਕਾਰਤਿਕ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਕਤਲੇਆਮ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦਾਅਵਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ।

## ਉੱਦਮ
ਚਿਨਮਈ "ਬਲੂ ਐਲੀਫੈਂਟ", ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕੰਪਨੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੇ ਅਗਸਤ 2005 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਦੀ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਸਕੋਪ ਈ ਗਿਆਨ, ਫੋਰਡ, ਡੈਲ, ਅਸ਼ੋਕ ਲੇਲੈਂਡ, ਰਿਲਾਇੰਸ ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ, ਸਾਰਕ ਚੈਂਬਰ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਐਂਟਰਪ੍ਰਨਯਰਸ਼ਿਪ ਫਾਰ ਐਕਸੀਲੈਂਸ, ਬਲੂ ਐਲੀਫੈਂਟ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀ ਬਣ ਗਈ ਜੋ ਵੱਕਾਰੀ ਫਾਰਚੂਨ/ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਵੂਮੈਨ ਮਟਰਸਿੰਗ ਭਾਈਵਾਲੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲ਼ ਗਾਇਕ
ਇਸਲਾਮੋਫ਼ੋਬੀਆ

**ਇਸਲਾਮੋਫ਼ੋਬੀਆ** ਜਾਂ **ਇਸਲਾਮੀ ਹਊਆ** ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਇੱਕ ਹਊਏ ਅਧੀਨ ਫੈਲਿਆ ਵਿਰੋਧ ਹੈ।1980ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਹੈ।ਇਸ ਜਜ਼ਬੇ ਅਧੀਨ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਇਸਲਾਮੋਫ਼ੋਬੀਆ ਹੈ।ਅਵਾਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਫ਼ਿਕਰ ਤੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਧੜਾਧੜ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਤਨੀ ਵੱਧ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ ਉਥੋਂ ਦੇ ਗੋਰੇ ਵਸਨੀਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਜਾਣਗੇ।ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੋਰੇ ਇਸਾਈਆਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਟਕਰਾਅ ਹੈ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਪੱਛੜੇ ਹੋਏ, ਵਹਿਸ਼ੀ, ਜ਼ਾਲਮ, ਹਿੰਸਕ ਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਜਹਾਦ ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਮਲੀਆਮੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਤਿਆਦਿ ਕਰਕੇ,ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟਾਪ ਇਸਲਾਮੇਲਾਈਜੇਸ਼ਨ ਆਫ ਅਮੈਰਿਕਾ ( ਐ ਆਈ ਓ ਏ) ਤੇ ਅਮੈਰਿਕਾ ਡਿਫੈਂਸ ਇਨੀਅਸ਼ਏਟਵ ( ਏ ਡੀ ਆਈ ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਯੂਰੋਪ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿਰੋਧੀ ਤਅੱਸਬੀ ਪ੍ਰਚਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹਾਲੀਆਂ ਵਾਪਰੀ ਹਿੰਸਾ ਜਿਹੇ ਹਾਦਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਹਮਲਾਵਰ ਗ਼ੈਰ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਬਾਹਰੀ ( ਪਰਵਾਸੀ ) ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰਨ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਹਮਲਾਵਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਗੋਰਿਆਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖ ਕੇ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ ਹੱਤਿਆ ਕਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।ਅਜਿਹੇ ਹਊਏ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਨ।

ਇਸਲਾਮ ਤੇ ਗ਼ੈਰ ਗੋਰਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਸਾਈ ਤੇ ਯਹੂਦੀ ਹੁਣ ਇਕੱਠੇ ਹਨ।ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਖੋਹਣ ਦਾ ਹਊਆ ਹੋਰ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ।ਇਹੋ ਜਹੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਫ਼ਰਤੀ ਜੁਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾਜ਼ੀਵਾਦ ਦੇ ਉਭਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਦਾ ਯਹੂਦੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਇਸਲਾਮ ਵਿਰੋਧ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਤੇ ਅਵਾਮ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਕੂੜ ਪ੍ਰਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

 ਇਸਲਾਮੋਫ਼ੋਬੀਆ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ: (ਇਸਲਾਮੋ+ਫੋਬੀਆ), ਜਿਸਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਭਉ। ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 1997 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੁੰਨੀਮੇਡੇ ਟਰੱਸਟ ਨੇ ਇਸਲਾਮੋਫੋਬੀਆ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਰਥਕ, ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਹੋਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਮੁੱਲ ਸਾਂਝਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪੱਛਮ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲੋਂ ਘਟੀਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹਿੰਸਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਕੁਬਤੀ ਲੋਕ

**ਕੁਬਤੀ** ਜਾਂ **ਕਿਬਤੀ** ਜਾਂ **ਕੌਪਟਿਕ** ਲੋਕ ਮਿਸਰ ਦੇ ਜੱਦੀ ਇਸਾਈ ਲੋਕ ( ''''; , ) ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਸਾਈ ਫ਼ਿਰਕਾ ਹਨ। 400-800 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਇਸਾਈਅਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਸਰੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਹੱਲੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੱਕ ਕਾਫ਼ੀ ਲੋਕ ਇਸ ਧਰਮ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਕਬੂਲ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਤਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਕੁਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ ਜੋ ਰੋਮਨ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਦਿਮੋਤੀ ਮਿਸਰੀ ਦੇ ਬੰਸ 'ਚੋਂ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਬੋਲੀ ਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀਂ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹਿਤ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਅਰਬੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ
* Capuani, Massimo et al. *Christian Egypt: Coptic Art and Monuments Through Two Millennia* (2002) excerpt and text search
* Courbage, Youssef and Phillipe Fargues. Judy Mabro (Translator) *Christians and Jews Under।slam*, 1997.
*।brahim, Vivian. *The Copts of Egypt: The Challenges of Modernisation and।dentity* (I.B. Tauris, distributed by Palgrave Macmillan; 2011) 258 pages; examines historical relations between Coptic Christians and the Egyptian state and describes factionalism and activism in the community.
* Kamil, Jill. *Coptic Egypt: History and a Guide.* Revised Ed. American University in Cairo Press, 1990.
* Meinardus, Otto Friedrich August. *Two Thousand Years of Coptic Christianity* (2010)
* Tadros, Samuel. *Motherland Lost: The Egyptian and Coptic Quest for Modernity* (2013) excerpt and text search
* 
* Van Doorn-Harder, Nelly. "Finding a Platform: Studying the Copts in the 19th and 20th Centuries" *International Journal of Middle East Studies* (Aug 2010) 42#3 pp 479–482. Historiography

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* The Coptic Calendar by Bishoy K. R. Dawood  (1.29MB pdf file – historical development and technical discussion)
* An introduction to the Coptic calendar (Gregorian equivalents are valid only between 1900 and 2099)
* The Orthodox Ecclesiastical Calendar 
* Ancient Egyptian Calendar and Coptic Calendar 
* Coptic Orthodox Church Network
* Copts
* Copts United
* Free Copts 
* American Coptic Association 
* European Coptic Association 
* Coptic Book
* Coptic Cairo
* France-copte.net France Copte 
* Coptic Museum 
* Search of the Lost Egyptian।dentity
* Egypt's Copts After Kosheh
* Egypt: Minorities and the State
* Religious Freedom Report: Egypt
* United Copts of Great Britain
* Coptic Orthodox Church French texts
* Coptic Christians of Egypt – German Site 
* Coptic texts and manuscripts at Leiden University Library 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਬਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ
ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ

**ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ** ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੀ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸ਼ਰੀਅਤ (ਇਸਲਾਮੀ ਕਨੂੰਨ) ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਰਾਜਕੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਹਾਕਮ ਹੋਵੇ। ਪਿਆਮਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ 632 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਪੂਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨੇਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਖ਼ਲੀਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸਮਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਨਾਲ1925 ਵਿੱਚ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ।
## ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਖਲੀਫ਼ੇ
# ਅਬੁ ਬਕਰ
# ਉਮਰ
# ਉਸਮਾਨ
# ਅਲੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟ

**ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟ** ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਰਮਿੰਘਮ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅਮਾਨਉੱਲਾ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮਕਬੂਲ ਭੱਟ ਦੁਆਰਾ 29 ਮਈ 1977 ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1994 ਤੱਕ ਇਹ ਇੱਕ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਸੀ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਯੂਰਪ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। 1982 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ 1987 ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਖੋਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਦਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਇਸਲਾਮੀ ਸੰਗਠਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣਾ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Jammu Kashmir Liberation Front 
*Website of Jammu Kashmir Liberation Front (JKLF Website, Amanullah Khan) 
*Jammu Kashmir Liberation Front (JKLF Website, UK Zone) 
*(Malik Fired) 
*(JKLF Website)
*List of incidents attributed to the Jammu and Kashmir Liberation Front on the START database
ਮਨਵੀਨ ਸੰਧੂ

**ਮਨਵੀਨ ਸੰਧੂ** (1962–2009) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਮਨ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਹ *ਪੁਨਰਜੋਤ *, ਨਾਮ ਦੀ ਐਨਜੀਓ ਦੀ ਸਿਰਜਕ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੇਲਜੋਲ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ *ਸਾਂਝ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਲਾਹੌਰ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ* ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ

ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਕਲਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਕਲਪਨਾ ਚਾਵਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਲੇਖਕਾਂਵਾਂ
ਸ਼ਮਾ ਜੈਦੀ

**ਸ਼ਮਾ ਜੈਦੀ** (ਜਨਮ 25 ਸਤੰਬਰ 1938), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਿਕਾ, ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜਾਇਨਰ, ਕਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਾਟਕਰਮੀ, ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਬਰਿਤਚਿਤਰ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ।
## ਫਿਲਮੋਗਰਾਫੀ
**ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ ਚੰਦ੍ਰ ਬੋਸ: ਦ ਫਾਰਗੋਟਨ ਹੀਰੋ* (2005) 
**ਦੇਵੀ ਅਹਿਲਿਆ ਬਾਈ* (2002) 
**ਮੰਮੋ* (2001) 
**ਸੂਰਜ ਕਾ ਸਾਤਵਾਂ ਘੋੜਾ* (1993) 983
**ਅਰੋਹਨ* (1983)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ

**ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਬਰਕਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਨੀਂਹ 1868 ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਲਜਾਂ ਨੂੰ ਰਲ਼ਾ ਕੇ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 6651 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸਾਨਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵੱਲ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। 35800 ਤੋਂ ਵਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇੱਥੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
2014 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮੁਲੰਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,ਬਰਕਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ ਦੀ ਵਧੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।
।t is the most selective – and highest ranked in *U.S. News* and *ARWU*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਸੈਕਸ ਆਨ ਦ ਬੀਚ

**ਸੈਕਸ ਆਨ ਦ ਬੀਚ** ਇੱਕ ਕਾਕਟੇਲ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਬਹੁਤ ਵਿਕਾਰ ਹਨ।

## ਸਧਾਰਨ ਕਿਸਮਾਂ
ਇਸ ਕਾਕਟੇਲ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਧਾਰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ:
• ਇਸਦੀ ਪਿਹਲੀ ਕਿਸਮ ਵੋਦਕਾ, ਆੜੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ, ਸੰਤਰੇ ਦਾ ਰਸ, ਕਰੈਨਬੇਰੀ ਦਾ ਰਸ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਰਟੈਂਡਰ ਸਭਾ ਦੀ ਅ'ਫ਼ਿਸ਼ਲ ਕਾਕਟੇਲ ਹੈ।
• ਇਸਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਵੋਦਕਾ, ਰਸਭਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ, ਅਨਾਨਾਸ ਦਾ ਰਸ, ਕਰੈਨਬੇਰੀ ਦਾ ਰਸ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
ਇਸ ਕਾਕਟੇਲ ਨੂੰ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਹਾਈਬਾਲ ਗਲਾਸ 'ਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਤਰੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* IBA official cocktail recipe
ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਕੈਡਮੀ

**ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਕੈਡਮੀ **() ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਹਕੀਮ ਅਬਦੁਲ ਹਮੀਦ ਨੇ 1969 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਹਕੀਮ ਅਬਦੁਲ ਹਮੀਦ ਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਕੈਡਮੀ ਨਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਿਜ਼ਾਮੁਦੀਨ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਮਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਲੈ ਲਈ ਗਈ। 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 1969 ਨੂੰ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਾਲਿਬ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਬਿਰਿਆਨੀ

**ਬਿਰਿਆਨੀ** ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚਾਵਲ, ਸਬਜੀਆ ਅਤੇ ਮਾਸ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤੋ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਅੰਜਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦੁਨਿਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਅਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਗਲ-ਯੁੱਗ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਸਹੀ ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰਣਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਚਾਵਲ ਲਈ ਉਪਯੁਕਤ “ਬ੍ਰਿੰਜ” ਸ਼ਬਦ ਤੋ ਹੋਈ ਹੈ।) ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ (ਮੱਛੀ, ਝੀਂਗਾ) ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਵਰਤਨ ਬਿਰਿਆਨੀ ਵਿੱਚ ਕਾਜੂ, ਸੁਲਤਾਨਾ (ਕਿਸ਼ਮਿਸ਼) ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ, ਅਮੀਰ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਬ ਅਤੇ ਅਨਾਨਾਸ ਵਰਗੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਰਚ, ਲੌਂਗ,

ਬਿਰਿਆਨੀ ਨੂੰ ਰਾਇਤਾ (ਖੀਰਾ, ਟਮਾਟਰ, ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ ਦਹੀਂ), ਤਲੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਕਰੀ ਕੀਤੇ ਬੈਂਗਣ (ਬੈਂਗਣ), ਸਲਾਦ, ਜਾਂ ਕਰੀ ਕੀਤੇ ਸਾਈਡ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੰਡੇ ਕਾ ਸਲਾਨ (ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਆਂਡੇ ਦੇ ਨਾਲ) ਜਾਂ ਮਿਰਚੀ ਕਾ ਸਲਾਨ (ਮਿਰਚਾਂ ਦੇ ਨਾਲ) ਦੇ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਡੇ, ਆਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪਨੀਰ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੂ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਬਿਰਿਆਨੀ, ਜਿਸਦੀ ਖੋਜ ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 1850 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਆਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ
ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖ਼ਯਾਮ

**ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ "ਖਯਾਮ" ਹਾਸ਼ਮੀ** (18 ਫਰਵਰੀ 1927 - 19 ਅਗਸਤ 2019) **ਖ਼ਯਾਮ** ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ (1953–1990) ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ ਹਨ: 1977 ਵਿੱਚ * ਕਭੀ ਕਭੀ* ਲਈ ਅਤੇ 1982 ਵਿੱਚ *ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ* ਲਈ, ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਉਮਰ-ਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ। ਉਸ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ, ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਕਾਦਮੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਵਲੋਂ ਕਰੀਏਟਿਵ ਮਿਊਜ਼ਕ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਲ 2011 ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

 ਦੁਆਰਾ 'ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।]]

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਖ਼ਯਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਰਾਹੋਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਤਹਿਸੀਲ ਸੀ। ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਖ਼ਯਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਸਆਦਤ ਹੁਸੈਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖਯਾਮ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਖ਼ਯਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਬਾ ਚਿਸ਼ਤੀ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਫ਼ਿਲਮ ਵੇਖਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਦਾਕਾਰ ਬਣਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਖ਼ਯਾਮ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਘਰ ਦਿੱਲੀ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਖ਼ਯਾਮ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਕਦਮ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੰਡਿਤ ਅਮਰ ਨਾਥ ਕੋਲੋਂ ਲਈ। ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ

## Early life 
ਖਯਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 18 ਫਰਵਰੀ 1927 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਹੋਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਓਹ ਅਜੇ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਘਰੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ  ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪੰਡਿਤ ਅਮਰਨਾਥ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਰਾਮਸੇਤੂ

**ਰਾਮਸੇਤੂ** (Tamil: இராமர் பாலம் ਰਾਮਰ ਪਾਲਮ, Sanskrit: ਰਾਮਸੇਤੂ) ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰਮ ਦੀਪਸਮੂਹ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪਛਮੀ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਮੱਨਾਰ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੱਕ ਬਣਿਆ ਚੂਨੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਲ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੱਥਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੁੱਲ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ *ਆਦਮ ਦਾ ਪੁੱਲ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਪੁੱਲ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਨਾਰ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਪਾਕ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ 1 ਮੀਟਰ ਤੋਂ 10 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਜਹਾਜਰਾਨੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ 1480ਈ. ਵਿੱਚ ਚਕਰਵਾਤ ਆਉਣ ਤੱਕ ਇਹ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸੀ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਚਕਰਵਾਤਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਮਾਇਣ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਵਿਚ ਵਰਣਿਤ ਥਾਵਾਂ
ਮੂਨ ਦੀ ਅੱਖ

**ਮੂਨ ਦੀ ਅੱਖ** ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

## ਪਾਤਰ
* ਮੈਂ ਪਾਤਰ
* ਮੇਜਰ ਵੀ ਕੇ ਮਲਹੋਤਰਾ
* ਪੀ ਆਰ ਦੁਬੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਮੂਨ ਦੀ ਅੱਖ ਕਹਾਣੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸੋਮਨਾਥ ਦਾ ਮੰਦਰ

**ਸੋਮਨਾਥ ਦਾ ਮੰਦਰ** ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

## ਪਾਤਰ
* ਮਾਸਟਰ ਅਰਜਨ ਦੇਵ 
* ਉਸਦੀ ਧੀ 
* ਬਸ ਕੰਡਕਟਰ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਸੁਣੋ ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀ `ਸੋਮਨਾਥ ਦਾ ਮੰਦਰ`

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਪਾਰਵਤੀ

**ਪਾਰਵਤੀ** (ਦੇਵਨਾਗਰੀ: , IAST: Pārvatī) ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਮਾਲਾ ਦੀ ਪਿਆਰ, ਪੈਦਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਗੁਣ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਗੁਣ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਡ ਅੱਡ (100 ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ) ਨਾਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਰਬੋਤਮ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਆਦਿ ਪਰਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵੀ-ਮੁਖੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਪਹਿਲੂ ਹਨ। ਪਾਰਵਤੀ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੈਵ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਖਵਾਲਾ, ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਤੀ ਦੀ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਯਜਨਾ ਦੌਰਾਨ ਮਰ ਗਈ ਸੀ। ਪਾਰਵਤੀ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਾ ਹਿਮਾਵਨ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਮੀਨਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਪਾਰਵਤੀ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਰਤੀਕੇਯ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਦੀ ਦੇਵੀ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦੇਵਤਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭੈਣ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਾਰਟਾ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਪੂਜਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੰਜ ਬਰਾਬਰ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ।

ਪਾਰਵਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ।

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਨਾਮਕਰਨ
ਪਾਰਵਤਾ (ਪਹਾੜ) "ਪਹਾੜ" ਲਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ; "ਪਾਰਵਤੀ" ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਰਾਜਾ ਹਿਮਾਵਨ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿਮਾਵਤ, ਪਾਰਵਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਮਾਂ ਮਯਨਾਵਤੀ ਦੀ ਧੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਪਰਵਤ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ"। ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਪਾਰਵਤੀ ਸ਼ਬਦ ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਅੰਬਿਕਾ, ਰੁਦਰਾਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਵਾਕ ਵਿਚ ਸਯਾਨਾ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ, ਪਰ, ਕੇਨੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਿਚ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਪਨੀਸ਼ਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਮਾ ਅਤੇ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਵਉੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਬੇਨਿਸਤਾਰਾਵਾਦ

ਮਗਰੋਂ ਅਲਸਾਸ-ਲੋਰੈਨ ਦੇ "ਗੁਆਚੇ/ਹਾਰੇ" ਹੋਏ ਸੂਬੇ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਕਾਲ਼ੇ ਰੰਗ ਨਾਲ਼ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।]]

**ਬੇਨਿਸਤਾਰਾਵਾਦ** ਅਜਿਹੀ ਸਿਆਸੀ ਜਾਂ ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਗੁਆਚੀ ਜਾਂ ਖੋਹੀ ਗਈ ਮਾਂ-ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਛੁਡਵਾਉਣਾ ਜਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਲੋਚਦੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਇਤਿਹਾਸਕ (ਸੱਚੇ ਜਾਂ ਗਲਪੀ) ਅਤੇ/ਜਾਂ ਨਸਲੀ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਉੱਤੇ ਇਲਾਕਾਈ ਹੱਕ ਜਤਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੇਨਿਸਤਾਰਾਵਾਦ
ਮਮੇ ਖ਼ਾਨ

**ਮਮੇ ਖ਼ਾਨ** ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੰਗਨਿਆਰ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਘਰਾਣੇ ਦੀ 14ਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਘਰਾਣਾ ਅੱਗੇ ਤੋਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਮਮੇ ਖ਼ਾਨ ਉਸਤਾਦ ਰਾਣਾ ਖਾਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਜੈਸਲਮੇਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੱਤੋ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੰਗਨਿਆਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸਦੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼ੇਨ ਕੂਆ

**ਸ਼ੇਨ ਕੂਆ** ਜਾਂ **ਸ਼ੇਨ ਗੂਆ** () (1031–1095), courtesy name **Cunzhong** (存中) and pseudonym **Mengqi** (now usually given as **Mengxi**) **Weng** (夢溪翁), ਚੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਪੱਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸੌਂਗ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਗ਼ਲਤ ਮਲਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

**ਗ਼ਲਤ ਮਲਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ** ਪਰਗਟ ਸਤੌਜ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਨਾਵਲ **ਭਾਗੂ** ਅਤੇ **ਤੀਵੀਂਆਂ** ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ **ਤੀਵੀਂਆਂ** ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

## ਕਹਾਣੀ ਵੇਰਵਾ
ਹੇਠਾਂ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਨਾਮ-ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ:

## ਹਵਾਲੇ
ਗ਼ਰਾਰਾ

(centre), dressed in a traditional *gharara*, 1950]]
**ਗਰਾਰਾ** ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਲਖਨਵੀ ਲਿਬਾਸ ਹੈ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File: Lucknow Women 1.jpg| ਗਰਾਰਾ ਪਹਿਨੇ ਲਖਨਵੀ ਔਰਤ
File:Lucknow Women 2.jpg| ਗਰਾਰਾ ਪਹਿਨੇ ਲਖਨਵੀ ਔਰਤ
File:Lucknow Women 3.jpg| ਗਰਾਰਾ ਪਹਿਨੇ ਔਰਤਾਂ
File:Lucknow women 5.jpg| ਗਰਾਰਾ ਪਹਿਨੇ ਔਰਤਾਂ
File:Lucknow women 6.jpg| ਗਰਾਰਾ ਪਹਿਨੇ ਔਰਤਾਂ
File:Lucknow Girl.jpg| ਗਰਾਰਾ ਪਹਿਨੇ ਕੁੜੀ
File:Lucknow Wedding.jpg| ਲਖਨਊ ਵਿਆਹ
File:Lucknow women.jpg| ਗਰਾਰਾ ਪਹਿਨੇ ਔਰਤਾਂ 
File:Lucknow singer.JPG| ਗਰਾਰਾ ਪਹਿਨੇ ਲਖਨਊ ਦੀ ਗਾਇਕਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਰਾਵਾ
ਦੁਪੱਟਾ

, India wearing salwar kameez and dupatta ]]
**ਦੁਪੱਟਾ** ਜਾਂ **ਚੁੰਨੀ** ਭਾਰਤੀ ਵਸਤਰ ਸਲਵਾਰ ਕਮੀਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ। ਸਲਵਾਰ ਕਮੀਜ਼ ਦੇ ਤੀਸਰੇ ਬਸਤਰ ਨੂੰ ਦੁਪੱਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਪੱਟਾ, ਚੁੰਨੀ, ਓੜਨੀ, ਸ਼ਾਲ, ਡੋਰੀਆ, ਚੁਨਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਮਾਂ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਪੱਟੇ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਲੋਂ ਘਘਰੇ, ਸਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਸਲਵਾਰ ਸੂਟ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੁਪੱਟੇ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਕਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਭਾਗ ਦੁਪੱਟੇ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਰਹੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਦੁਪੱਟਾ (ਦੋ ਪੱਟਾ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਤਿੰਨ ਗਜ਼ ਲੰਬਾ ਤੇ ਡੇਢ ਗਜ਼ ਚੌੜਾ) ਜਾਂ ਫੁਲਕਾਰੀ ਉੱਤੇ ਬਾਰੀਕ ਮਲਮਲ ਦਾ ਦੁਪੱਟਾ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦੋ ਪੱਟ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਿਉਤੇ ਹੋਏ ਕਪੜੇ ਨੂੰ ਦੁਪੱਟਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਟ ਕਪੜੇ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਕਪੜੇ ਖੱਦਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੱਦਰ ਦੇ ਚੌੜਾਈ ਲੋਟ ਜੋੜ ਕੇ ਜੋ ਦੋ ਕਪੜੇ ਸਿਉਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੀ ਅਸਲ ਦੁਪੱਟਾ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਂਜ ਦੁਪੱਟੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਹੌਲੀ ਚਾਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਪੱਟਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਨਾਨੀਆਂ ਜੋ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਕਪੜਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਪੱਟਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਪੁਰਸ਼ ਜੋ ਦੋ ਕੁ ਮੀਟਰ ਦਾ ਕਪੜਾ ਮੋਢੇ ਉੱਪਰ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਪੱਟਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੱਦਰ ਦੇ ਦੋ ਪੱਟ ਜੋੜ ਕੇ ਸੀਤੇ ਹੋਏ ਦੁਪੱਟੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗਿਆ ਹਾਂ।

ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਉੱਪਰ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਹੇਠਾਂ ਵਿਛਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਗਦੈਲੇ ਰਜਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੱਪੜੇ ਖੱਦਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਖੱਦਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੁਲਾਹੇ ਖੱਡੀ ਉੱਪਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਖੱਡੀ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਪੜੇ ਵੀ ਘੱਟ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਬਣਦੇ ਸਨ। ਜਿਹੜੇ ਕੱਪੜੇ ਚੌੜਾਈ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾ ਚਾਹੀਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਦੋ ਚੌੜਾਈਆਂ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਚੌੜਾਈਆਂ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਦੁਪੱਟੇ ਦੋ ਚੌੜਾਈਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਦੇ ਸਨ। ਦੁਪੱਟੇ ਚਿੱਟੇ ਵੀ ਬਣਦੇ ਸਨ। ਦੁਪੱਟੇ ਦੋ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਡੱਬੀਦਾਰ ਵੀ ਬਣਦੇ ਸਨ। ਖਾਖੀ ਕਪਾਹ ਦੇ ਖਾਖੀ ਦੁਪੱਟੇ ਬਣਦੇ ਸਨ। ਦੁਪੱਟੇ ਜਿਆਦਾ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਉੱਤੇ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਦੁਪੱਟੇ ਉੱਪਰ ਰੁਪੈ ਰੱਖ ਕੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣਿਆਂ ਦੇ ਆਦਰ ਲਈ ਭੇਂਟ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਲਗਪਗ ਖ਼ਤਮ ਹੀ ਹੋ

ਹੁਣ ਖੱਡੀ ਉੱਪਰ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਗਿਆ ਹੈ।ਉਂਜ ਵੀ ਸੂਤ ਕੱਤ ਕੇ ਤੇ ਖੱਡੀ ਤੇ ਕੱਪੜੇ ਬਣਾਉਣੇ ਮਹਿੰਗੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਦੁਪੱਟਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਭੁਰੀਆਂ/ਲੋਈਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ 
"ਬੁੱਕਲ ਮਾਰੋ ਖੇਸ ਦੀ ਵਾਹੁੱਟੀ ਆਈ ਲਾੜੇ ਦੇ ਮੇਚ ਦੀ

ਚੁੰਨੀ ਰੰਗਦੇ ਲਲਾਰੀਆ ਮੇਰੀ ਆਲਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ"

## ਹਵਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮੋਰਾਂ ਸਰਕਾਰ

**ਮੋਰਾਂ ਸਰਕਾਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਲਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ-ਦੇ-ਸ਼ੇਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1802 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਹ ਰਚਾਇਆ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਰਾਂ ਸਰਕਾਰ ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼ ਸੀ, ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਨਿਕਾਹ ਰਚਾਉਣ ਬਦਲੇ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਥੇਦਾਰ ਹੋਰਾਂ ਨੇ, ਤਨਖ਼ਾਹ (ਸਜ਼ਾ) ਲਗਾਉਣ ਲਈ, ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਾਂ ਬੰਨੀਆਂ ਸਨ।
ਇਹ ਗ਼ਲਤ ਸੂਚਨਾ ਹੈ । ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਸਾਖੀ ਮਾਈ ਮੋਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਕਾਹ ਕਰਵਾਉਣ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਹ ਸਾਖੀ ਪੰਥਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪਿੱਛੋਂ ਗੁਲ ਬਦਨ ਨਾਚੀ ਨਾਲ ਨਿਕਾਹ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1819 ਵਿੱਚ ਘੜੀ ਹੈ । ਮਾਈ ਮੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਿਕਾਹ 1802 ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

## ਜੀਵਨ
ਲਹੌਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚਕਾਰ ਮਖਣਪੁਰ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮੋਰਾਂ (ਮੋਰਨੀ ਜਿਹੀ) ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਨਾਚ-ਗਾਣਾ ਇਸ ਟੱਬਰ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਸ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਥੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਵੰਡਦੀ ਰੇਖਾ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ-ਏ-ਰਕਸ ਲਈ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਜਿਸ ਬਾਰਾਦਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਐਨ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਥਾਨ ਪੁਲ-ਕੰਜਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਪੁਲ-ਮੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਖਰ ਜਵਾਨੀ, 21ਵੇਂ ਵਰੇ "ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ" ਵਜੋਂ ਤਖ਼ਤਪੋਸ਼ੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹੀ ਸਾਲ ਜਦੋਂ ਮੋਰਾਂ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਰਚਾਇਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਦਰਬਾਰੀ ਤੌਰ ਉੱਪਰ "ਮਹਾਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾ" ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਕਾ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾ ਨੂੰ ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਤਸਲੀਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਪਜੀ ਦੇ ਨਰਮ ਦਿਲ ਦਾ ਉੱਚਾ ਨਾਮ ਸੀ, ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਗਰੀਬ-ਗੁਰਬੇ ਦੀ ਇਮਦਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਅਣਗੋਲੇ ਝੰਝਟਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਤਹਿਤ-ਏ-ਤਵੱਜੋ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।

ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਦਰਖ਼ਾਸਿਤ ਉੱਪਰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸੀਤ ਤਾਮੀਰ ਕਰਵਾਈ, 'ਮਸਜਿਦ-ਏ-ਤਵਾਇਫ਼' ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ; 1998 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ "ਮਾਈ ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਮਸਜਿਦ" ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਇਲਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਜੁੱਤੀ

thumb|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਰੀਗਰ
**ਜੁੱਤੀ** ਜਾਂ **ਪੰਜਾਬੀ ਜੁੱਤੀ** ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਜੁੱਤੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮੜੇ ਤੇ ਅਸਲੀ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਕਢਾਈ ਕਰ ਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਜ ਕੱਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਜੁੱਤੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ​​ਕਿ ਬਦਲਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੁੱਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ, ਰਸਮੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਕਢਾਈ ਵਾਲੀ ਜੁੱਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਸਾਨ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਜਲਸਾ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁੱਤੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ, *ਜੁੱਤੀ ਕਸੂਰੀ ਪੈਰੀ ਨਾ ਪੂਰੀ ਹਾਏ ਰੱਬਾ ਵੇ ਸਾਨੂੰ ਤੁਰਨਾ ਪਿਆ* ਅਤੇ *ਜੁੱਤੀ ਲੱਗਦੀ ਵੈਰੀਆ ਮੇਰੇ*।

ਚਮ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਣੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਜੁੱਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੁੱਤੀ ਨੂੰ ਜੋੜਾ, ਚਰਨਦਾਸੀ, ਖੌਸੜਾ ਆਦਿ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੁੱਤੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਮਜਬੂਤ ਜੁੱਤੀ ਥੌੜੀ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਠਾਂ ਤੇ ਮੱਝ ਦੇ ਚੰਮ ਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧੌੜੀ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਦੀ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਦੁਖੱਲੀ ਜੁੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਖੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਲਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੱਕਰੇ ਦੀ ਖੱਲ ਦੀ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਬਣੀ ਜੁੱਤੀ ਨੂੰ ਨਰੀ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਿੱਲੇਦਾਰ ਕਢਾਈ ਵਾਲੀ ਜੁੱਤੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਲੱਕੀ ਜੁੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੁੱਤੀ ਦੀ ਇਕ ਕਿਸਮ ਕੁੱਸਾ ਹੈ। ਇਕ ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਜੁੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਕਸੂਰੀ ਜੁੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਦੇਸੀ ਜੁੱਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹਲਕੀ ਜੁੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਵਾਲੀ ਜੁੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਖ਼ਾਸ-ਖ਼ਾਸ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਹੀ ਜੁੱਤੀ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਕ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਜੁੱਤੀ ਦੀ ਅੱਡੀ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੁੱਤੀ ਘਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੂਹਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਉੱਦੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁੱਤੀ ਦੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਛਿੱਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਢਿੱਡੇ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਛਿੱਤਰ ਤੋਂ ਲੋਕੀ ਫੇਰ ਨਜ਼ਰ ਬਿੱਟੂ ਦਾ ਕੰਮ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਨਵੇਂ ਬਣੇ, ਘਰ ਦੇ ਬਨੇਰੇ ਨਾਲ, ਨਵੇਂ ਲਏ ਟਰੱਕ ਦੇ ਬੰਪਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ।

ਜੁੱਤੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਤਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਤਲਾ ਮੱਝ ਦੇ ਚੰਮ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਜੁੱਤੀ ਦੇ ਉਤਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਛੱਪਰ/ਪੰਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਨੇ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਕੌਰ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਡੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਸੇ ਜਿੱਥੇ ਪੰਨਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪਾਲਕੀ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਾਰੇਮੀਰੇ ਦੀ ਖਲ, ਸੂਤ ਦੀ ਡੋਰ, ਸੂਈ, ਆਰ, ਕੰਡਿਆਰੀ, ਬਲਖੀ, ਖਬੀਲ, ਰੰਬੀ, ਕਲਬੂਤ ਦੇਣ ਲਈ ਫਰਮੇ, ਸਿਲ, ਕੁੰਡੀ, ਕੈਂਚੀ, ਸੰਨ੍ਹੀ, ਕੁੰਡ, ਮੋਗਰਾ, ਫਲੀ, ਫਾਨਾ, ਚਾੜ ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਕਢਾਈ ਵਾਲੀ ਹਲਕੀ ਜੁੱਤੀ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੁੱਤੀਆਂ ਹੁਣ ਫਰ, ਲੈਦਰ ਤੇ ਸਾਫਟੀ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਹੁਣ ਵੈਲੀ ਸਟਾਈਲ, ਗੋਲ ਪੰਜੇ ਵਾਲੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੁੱਤੀਆਂ ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਕਤਸਰ, ਕੋਟਕਪੂਰਾ, ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਅਤੇ ਅਬੋਹਰ ਵਿਚ ਹੀ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਗੁਰਗਾਬੀ, ਚੱਪਲਾਂ, ਸੈਂਡਲਾਂ ਅਤੇ ਬੂਟਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ
thumb|ਜੁੱਤੀ ਦਾ ਮਾਡਲ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੁੱਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਚਾਰਲਸ ਬੂਕੋਵਸਕੀ

**ਚਾਰਲਸ ਬੂਕੋਵਸਕੀ** (ਜਨਮ: **ਈਨਰਿਕ ਕਾਰਲ ਬੂਕੋਵਸਕੀ**; 16 ਅਗਸਤ 1920 – 9 ਮਾਰਚ 1994) ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵੀ, ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਸੀ।

ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਗਰੀਬ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਲਿਖਣ ਦੀ ਕਲਾ, ਸ਼ਰਾਬ, ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਇਸਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਸੈਂਕੜੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਛੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਨੀਲਾ ਪੰਛੀ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਵਿਤਾ ਹੈ।

1986 ਵਿੱਚ *ਟਾਈਮ* ਰਸਾਲੇ ਨੇ ਬੂਕੋਵਸਕੀ ਨੂੰ "ਨੀਚ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ" ਕਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਪਿੱਛਲਝਾਤ (ਬਿਰਤਾਂਤ)

**ਪਿੱਛਲਝਾਤ** ਚੱਲ ਰਹੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰੀ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਅੱਗਲਝਾਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਜੁਗਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਹੱਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਪਾਤਰ ਚਿਤਰਣ ਅਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਬਹੁ-ਪਾਸਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ, **ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਿੱਛਲਝਾਤ** ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਵਿੱਚਲੀ ਕਿਸੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵੱਲ ਪਿੱਛਲਝਾਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ **ਬਾਹਰੀ ਪਿੱਛਲਝਾਤ** ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਵੱਲ ਪਿੱਛਲਝਾਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਜੁਗਤਾਂ
ਟਕ – ਦਾ ਲਾਈਟਰ ਸਾਈਡ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ਼

**ਟਕ – ਦਾ ਲਾਈਟਰ ਸਾਈਡ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ਼** ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਵਾਲ ਪੁਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਮਾਹਿਰਾ ਖਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਅਲੀ ਜ਼ਾਫ਼ਰ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਫ਼ਵਾਦ ਖ਼ਾਨ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਆਏ ਸਨ।

## ਐਪੀਸੋਡ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ
ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼

**ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਾਪਣ ਵਾਲ਼ਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ
ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹੇਠ ਕਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ-
### ਨਾਟਕ
*ਲੋਹਾ ਕੁੱਟ (ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ)
*ਸੈਲ ਪੱਥਰ (ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ)
*ਕਣਕ ਦੀ ਬੱਲੀ (ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ)
*ਸੁਲਤਾਨ ਰਜ਼ੀਆ (ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ)
*ਧੂਣੀ ਦੀ ਅੱਗ(ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ) 
*ਬਿਸਵੇਦਾਰ (ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ)
*ਕੇਸਰੋ (ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ)
*ਨਵਾਂ ਮੁੱਢ (ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ) 
*ਘੁੱਗੀ(ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ)
*ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ (ਨਾਟਕ)(ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ)

## ਸ਼੍ਰੇਣੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਨਵਾਂ ਮੁੱਢ

**ਨਵਾਂ ਮੁੱਢ** ਨਾਟਕ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਤੇਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ

ਤੇਜ ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਬਰਡਮੈਨ

***ਬਰਡਮੈਨ ਜਾਂ (ਦੀ ਅਨਇਕਸਪੈਕਟਿਡ ਵਰਚੂ ਆਫ਼ ਇਗਨੋਰੈਂਸ)***, ਜਿਹਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ਼ ***ਬਰਡਮੈਨ*** ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 2014 ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗੂੜ੍ਹ ਸੁਖਾਂਤ ਵਾਲ਼ੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਸਹਿ-ਲਿਖਾਰੀ, ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਆਲੇਖ਼ਾਂਦਰੋ ਗੌਨਸਾਲਿਸ ਇਞਾਰੀਤੂ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਮਾਈਕਲ ਕੀਟਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰੋਲ ਜ਼ੈਕ ਗੈਲੀਫ਼ੀਐਨਾਕਿਸ, ਐਡਵਰਡ ਨੌਰਟਨ, ਐਂਡਰੀਆ ਰਾਈਜ਼ਬੌਰੋ, ਏਮੀ ਰਾਇਨ, ਐਮਾ ਸਟੋਨ ਅਤੇ ਨਾਉਮੀ ਵਾਟਸ ਨੇ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਔਸਕਰ ਇਨਾਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* 
* 
* 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2014 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਪ੍ਰੇਮ ਗੋਰਖੀ

**ਪ੍ਰੇਮ ਗੋਰਖੀ** (15 ਜੂਨ 1947 - 25 ਅਪਰੈਲ 2021 

## ਜੀਵਨ ਬਿਓਰਾ
ਪ੍ਰੇਮ ਗੋਰਖੀ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਕਾ ਪਿੰਡ ਲਾਡੋਵਾਲੀ ਅਤੇ ਨਾਨਕਾ ਪਿੰਡ ਬਹਾਨੀ (ਜ਼ਿਲਾ ਕਪੂਰਥਲਾ) ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਰਜਨ ਦਾਸ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਚਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕੱਲਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਤੋਂ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਰਹਿ ਰਿਹਾਂ ਹਾਂ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਬੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਦਾ ਬਾਪ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ
**ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੇ ਲੋਕ*
**ਜੀਣ ਮਰਨ*
**ਅਰਜਨ ਸਫੈਦੀ ਵਾਲਾ*
**ਧਰਤੀ ਪੁੱਤਰ*

### ਨਾਵਲੈਟ
*ਤਿੱਤਰ ਖੰਭੀ ਜੂਹ
*ਵਣਵੇਲਾ
*ਬੁੱਢੀ ਰਾਤ ਅਤੇ ਸੂਰਜ
*ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਗੁਨਾਹ

### ਸਵੈਜੀਵਨੀ
*ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਿਰ ਆਦਮੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021
ਕੁਦਰਤੀ ਛਾਂਟ

**ਕੁਦਰਤੀ ਛਾਂਟ** ਜਾਂ **ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ** ਇੱਕ ਦਰਜੇਵਾਰ ਜਾਂ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਅਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ, ਵਾਤਵਰਨ ਨਾਲ਼ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਸੰਤਾਨ-ਪੈਸਾਇਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਕਾਮਯਾਬੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੇ, ਅਸਰ ਸਦਕਾ ਕਿਸੇ ਅਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਸਤਯੋਗ ਜੀਵ-ਲੱਛਣ ਜਾਂ ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ/ਆਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਘੱਟ। ਇਹ ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। "ਕੁਦਰਤੀ ਛਾਂਟ" ਇਸਤਲਾਹ ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਇਹਨੂੰ ਬਣਾਉਟੀ ਛਾਂਟ, ਜਿਹਨੂੰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਛਾਂਟਵਾਂ ਪਾਲਣ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੋਂ ਉਲਟ ਦੱਸਣ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਸੀ।

## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ
* ਤਕਨੀਕੀ ਪਾਠਕਾਂ ਵਾਸਤੇ
** 
** 
** Popper, Karl (1978) *Natural selection and the emergence of mind.* Dialectica 32:339-55. See http://mertsahinoglu.com/research/karl-popper-on-the-scientific-status-of-darwins-theory-of-evolution/ 
** Sammut-Bonnici, Tanya and Robin Wensley (2002)) ‘Darwinism, Probability and Complexity: Transformation and Change Explained through the Theories of Evolution’, *International Journal of Management Reviews*, 4(3) pp.&nbsp;291–315.
** Sober, Elliott (1984) *The Nature of Selection: Evolutionary Theory in Philosophical Focus.* University of Chicago Press.
** Williams, George C. (1966) *Adaptation and Natural Selection: A Critique of Some Current Evolutionary Thought.* Oxford University Press.
** Williams, George C. (1992) *Natural Selection: Domains, Levels and Challenges.* Oxford University Press.
* ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਵਾਸਤੇ
** Dawkins, Richard (1996) *Climbing Mount।mprobable.* Penguin Books,।SBN 0-670-85018-7.
** Dennett, Daniel (1995) ''Darwin's Dangerous।dea: Evolution and the Meanings of Life.* Simon & Schuster।SBN 0-684-82471-X.
** Gould, Stephen Jay (1997) *Ever Since Darwin: Reflections in Natural History.* Norton,।SBN 0-393-06425-5.
** Jones, Steve (2001) *Darwin's Ghost: The Origin of Species Updated.* Ballantine Books।SBN 0-345-42277-5. Also published in Britain under the title *Almost Like a Whale: The Origin of Species Updated.* Doubleday.।SBN 1-86230-025-9.
**Lewontin, Richard (1978) *Adaptation.* Scientific American 239:212-30
**Mayr, Ernst (2001) *What Evolution।s*. Weidenfeld & Nicolson, London.।SBN 0-297-60741-3
**Weiner, Jonathan (1994) *The Beak of the Finch: A Story of Evolution in Our Time.* Vintage Books,।SBN 0-679-73337-X.
* ਇਤਿਹਾਸਕ
** 
** Kohm M (2004) *A Reason for Everything: Natural Selection and the English।magination.* London: Faber and Faber.।SBN 0-571-22392-3. For review, see http://human-nature.com/nibbs/05/wyhe.html van Wyhe J (2005) *Human Nature Review* 5:1-4

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* *On the Origin of Species'' by Charles Darwin  – Chapter 4, Natural Selection
* Natural Selection - Modelling for Understanding in Science Education, University of Wisconsin
* Natural Selection  from University of Berkeley education website
* T. Ryan Gregory: Understanding Natural Selection: Essential Concepts and Common Misconceptions Evolution: Education and Outreach
* ENCODE threads explorer।mpact of functional information on understanding variation. Nature (journal)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛਾਂਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਮਾਈ ਹਾਰਟ ਲੀਪਸ ਅੱਪ

"**ਮਾਈ ਹਰਟ ਲੀਪਸ ਅੱਪ**", ਹੋਰ ਨਾਂ "**ਦ ਰੇਨਬੋ**", ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਵੀ ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਸਾਦਗੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਤਰੰਗੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਦੱਸ ਕੇ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਬਚਪਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਢਾਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਿ "ਬੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ," ਕਵਿਤਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਗੁਰੂ ਕੀ ਮਸੀਤ

**ਗੁਰੂ ਕੀ ਮਸੀਤ** ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਤਹਾਸਿਕ ਮਸੀਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਸੀਤ ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਬਣਵਾਈ ਸੀ। ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਬਿਆਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟਿਕਾਣੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ undp-unv ਦੇ ਪਰੋਜੈਕਟਅ

ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਿਖ ਫਾਂਊਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮਾਲੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਸ ਸਾਈਟ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਾਈਟ ਵਜੋਂ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਦਸੰਬਰ 1634 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਰਿਆ ਬਿਆਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਸੀ। ਗਿਣਤੀ ਬੇਹਦ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਠਹਿਰਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਵਸੋਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬਸਤੀ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। (ਪੁਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਪਿਛੇਤਰ ਵਜੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਮੁਕਾਮ ਦੇ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਿਤੀ
1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਕਰਕੇ ਵਸੋਂ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਕਾਰਣ ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਅਣਗੌਲੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਖਸਤਾ ਹੋ ਗਈ। ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਅਤੇ ਦੇਖ ਰੇਖ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਕੋਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰੀ ਰੱਖਿਆ।
8 ਫਰਵਰੀ 2001 ਨੂੰ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਤਰਨਾ ਦਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸ.ਕੀਰਤਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ, ਜੋ ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸਨ,ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਮੁੜ ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਨਮਾਜ਼ ਪੜਨ ਲੱਗੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਕ ਡਾ. ਰਿਜ਼ਵਾਨੁਲ ਹੱਕ ਨੇ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਕਿ " ਇਹ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ ਸਦਭਾਵਨਾ ਕਾਇਮ ਰਖਣ ਦਾ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ
ਅ ਬਿਊਟੀਫ਼ੁਲ ਮਾਈਂਡ

***ਅ ਬਿਊਟੀਫ਼ੁਲ ਮਾਈਂਡ*** 2001 ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਜੀਵਨੀ-ਸਬੰਧਤ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਜੌਨ ਨੈਸ਼, ਇੱਕ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਰੌਨ ਹਾਉਵਡ ਅਤੇ ਸਕਰੀਨਦਾਤਾ ਅਕੀਵਾ ਗੋਲਡਜ਼ਮਨ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜੌਨ ਨੈਸ਼ ਨਾਮਕ ਨਿੱਕੀ ਉਮਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਅਗਲੇਰੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ ਸਵੈਭਰਮੀ ਦੁਫਾੜ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਸ ਹਾਲਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹਦੀ ਘਰਵਾਲ਼ੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣੇ ਪੈ ਰਹੇ ਬੋਝ ਅਤੇ ਖਸਾਰੇ ਨੂੰ ਦਰਦ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਣ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਵਹਿਮ-ਭਰਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਝੱਲਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* ਅਕੀਵਾ ਗੋਲਡਜ਼ਮਨ। *ਅ ਬਿਊਟੀਫ਼ੁਲ ਮਾਈਂਡ: ਸਕਰੀਨਪਲੇਅ ਅਤੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ*। ਨਿਊਯਾਰਕ, ਨਿਊਯਾਰਕ: ਨਿਊਮਾਰਕਿਟ ਪ੍ਰੈੱਸ, 2002। ISBN 1-55704-526-7।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *A Beautiful Mind*  at MSN Movies 
* *ਅ ਬਿਊਟੀਫ਼ੁਲ ਮਾਈਂਡ*  ਫ਼ਿਲਮ ਇਨਸਾਈਟ ਉੱਤੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2001 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ