open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਤ੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸਵੱਯੇ

Tav Prasad Swaiye Sahib 
***ਤ੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸਵੱਯੇ*** 10 ਸਵੱਯਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਨਿੱਕੇ ਅਕਾਰ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉੱਤਮ ਰਚਨਾ 'ਅਕਾਲ ਉਸਤਤਿ' ਭਾਵ 'ਰੱਬ ਦੀ ਉਸਤਤ' ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਸਵੱਯੇ ਦੀ ਆਖਰੀ ਤੁਕ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉੱਚਾਰਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਜੋ ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਖਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਅਕਾਲ-ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ'।
ਇਹ ਬਾਣੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪੰਨੇ 13 ਤੋਂ 15 ਉੱਪਰ ਦਰਜ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Read Tav Prasad Savaye online
* Read more about the Sri Dasam Granth 
* You can also read "Tav Prasad Swaiye" Bani here.
Shri Wahe Guru Ji Ka Khalsa Sri Wahe Guru Ji ki Fateh

## ਤ੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸਵੱਯੇ ਕੜੀਆਂ 
*Tav Prasad Savaiye  
*Tav Prasad Savaiye with Full English Translation  

## ਆਡੀਓ 
*Avtar Singh Ragi - Gurbani Kirtan - Jin Prem Kiyo Tin Hi Prabh Paeo (Tavprasad Savaia, Bani Guru Gobind Singh)
*[Harbans Singh (Jagadhari Wale) - Nitnem - Tav Prasad Savaiye](http://sikhsangeet.com/albumid228-Harbans-Singh-(Jagadhari-Wale)-Nitnem.html)
*Rajnarind Kaur - Bani Pro 1

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਬਾਣੀ
ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ

**ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ** (ਪੂਰਾ ਨਾਂ, **ਲਾ ਨੁਏਵਾ ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਦੇ ਲਾ ਆਸੁੰਸੀਓਨ**; ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ** ਜਾਂ **ਗੁਆਤੇ**), ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 1,075,000 ਸੀ। ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਵੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੱਧ-ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਏਰਮੀਤਾ ਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ  ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮਾਪੂਤੋ

**ਮਾਪੂਤੋ**, ਪਹਿਲੋਂ **ਲਾਰੈਂਸੋ ਮਾਰਕੇਸ**, ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਗਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਕਰ ਕੇ *ਕਿੱਕਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ* ਅਤੇ *ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦਾ ਮੋਤੀ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਇਮਾਰਤ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ "ਇਹ ਪੁਰਤਗਾਲ ਹੈ" ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੈ। 2007 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 1,766,184 ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਰਯਾਤ ਕਪਾਹ, ਖੰਡ, ਕ੍ਰੋਮੇਟ, ਸੀਸਲ (ਰੱਸੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰੇਸ਼ਾ), ਖੋਪਾ ਅਤੇ ਲੱਕੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੀਮੈਂਟ, ਕੁੰਭਕਾਰੀ, ਫ਼ਰਨੀਚਰ, ਜੁੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਬੜ ਆਦਿ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਾਪੂਤੋ ਸੂਬੇ ਨਾਲ਼ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਖ਼ੁਦ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਸੂਬਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਪਦਮਾਵਤ

thumb|"ਕੌਣ ਵਧ ਸੁਹਣੀ, ਮੈਂ ਜਾਂ ਪਦਮਾਵਤੀ? ਰਾਣੀ ਨਾਗਮਤੀ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, ਔਰ ਇਹ ਨਾਪਸੰਦ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।.."; *ਪਦਮਾਵਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਚਿਤਰ ਖਰੜਾ*, 1750
**ਪਦਮਾਵਤ** ਅਵਧੀ ਵਿੱਚ ਮਲਿਕ ਮੁਹੰਮਦ ਜਾਇਸੀ ਦੁਆਰਾ 1540 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ (1486–1545) ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੋਹਾ ਅਤੇ ਚੌਪਈ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਹੈ। ਇਹ ਅਵਧੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਅਹਿਮ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਿਤੌੜ ਦੇ ਰਾਣਾ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਪਦਮਨੀ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿਤੌੜ ਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦਾ ਹਾਲ ਦੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਠੇਠ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੀ ਕੋਈ ਅਰਬੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਵਧੀ ਸਾਹਿਤ
ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ

**ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ** ਜਾਂ **ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ**, ਜਿਸਨੂੰ **ਆਸਕਰ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਕਲਾਤਮਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ (AMPAS) ਦੁਆਰਾ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਵੋਟਿੰਗ ਸਦੱਸਤਾ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਕਾਰੀ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਸਕਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਆਰਟ ਡੇਕੋ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਨਾਈਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਇੱਕ ਲਾਈਵ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਰਵਰੀ ਜਾਂ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਹੈ। 1930 ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਮਾਰੋਹ ਰੇਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਸਮਾਰੋਹ ਸੀ, ਅਤੇ 1953 ਦਾ ਸਮਾਰੋਹ ਪਹਿਲਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀ।

## ਨੋਟ
## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ
* Brokaw, Lauren (2010). "Wanna see an Academy Awards invite? We got it along with all the major annual events surrounding the Oscars". Los Angeles: *The Daily Truffle*.
* 
*  
* 
* 
* Wright, Jon (2007). ''The Lunacy of Oscar: The Problems with Hollywood's Biggest Night''. Thomas Publishing, Inc.

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
* 
* 
* 
* Official Academy Awards Database (searchable)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਨਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ
ਸਾਣੋਦਾ

**ਸਾਣੋਦਾ** (ਗੁਜਰਾਤੀ: સાણોદા (તા.દહેગામ)) ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁੱਲ 4 (ਚਾਰ) ਤਾਲੁਕੋ ਵਿੱਚ ਦਹੇਗਾਮ ਤਾਲੁਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਖੇਤੀ, ਖੇਤਮਜਦੂਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੁਪਾਲਨ ਸਾਣੋਦਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕੋ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ਾ ਹਨ। ਸਾਣੋਦਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਣਕ, ਬਾਜਰਾ, ਕਪਾਸ, ਅਰੰਡੀ ਅਤੇ ਸਬਜੀਆਂ ਦੀ ਫਸਲ ਉਗਾਂਈਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਣੋਦਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ, ਮਿਡਲ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ, ਉੱਚਤਰ ਮਿਡਲ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ, ਸਾਣੋਦਾ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਪੰਚਾਇਤਘਰ, ਆਂਗਨਵਾਡੀ, ਮੁਢਲੀ ਤੰਦਰੁਸਤ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਡੇਰੀ ਵਰਗੀ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੇਵਾ ਮੰਡਲ, ਸਾਣੋਦਾ ਭਗਤ ਸੇਵਾ ਸਮਾਜ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ।

ਸਾਣੋਦਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਨਜਦੀਕ ਖਾਰੀ ਨਦੀ ਹੈ।
]]

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
੨੦੦੧ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਣੋਦਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ੫,੦੭੮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ੨,੬੩੧ ਮਰਦ ਅਤੇ ੨,੪੪੭ ਔਰਤਾਂ ਹਨ।

## ਸਕੂਲ 
* ਪਟੇਲ ਐੱਮ. ਜੇ. ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸਾਣੋਦਾ (गुजराती माध्यम स्कूल)

* ਸਾਣੋਦਾ ਮੀਡੀਅਮ ਸਕੂਲ(गुजराती अते ईन्ग्लिश माध्यमिक स्कूल)

* ਕਾਲਜ (ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਮੀਡੀਅਮ ਕਾਲਜ )

## ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ 
* ਮਹਾਦੇਵ ਮੰਦਰ
* ਮਹਾਕਾਲੀ ਮਾਤਾਜੀ ਮੰਦਰ
* ਆਸ਼ਾਪੂਰੀ ਮਾਤਾਜੀ ਮੰਦਰ
* ਚਮੁੰਡਾ ਮਾਤਾਜੀ ਮੰਦਰ
* ਦਸ਼ਾ ਮਾਤਾਜੀ ਮੰਦਰ

## ਵੇਖਣਯੋਗ ਥਾਵਾਂ 
* ਖਾਰੀ ਨਦੀ

## ਸੰਦਰਭ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ
ਅੱਛਰੂ ਸਿੰਘ

**ਪ੍ਰੋ. ਅੱਛਰੂ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ: 1 ਜਨਵਰੀ1949) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ (ਹੁਣ ਸੇਵਾ ਨਵਿਰਤ) ਅਨੁਵਾਦਕ ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਹ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਿਆਨ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ 
ਪ੍ਰੋ: ਅੱਛਰੂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1949 ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਸ: ਹੰਸਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਪ੍ਰਸਿੰਨ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਮਾਨਸਾ ਮੰਡੀ ਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਐਮ. ਏ. ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਮਾਨਸਾ ਵਿਖੇ 36 ਸਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਈ 2006 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਵਿਰਤ ਹੋਣ ਉੱਪਰੰਤ ਪ੍ਰੋ: ਅੱਛਰੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ (ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਖੇ ਮੁੜ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਉਹਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਅਨਿੱਖੜ ਅੰਗ ਹਨ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ
* ਕੀਟਾ ਆਈ ਰੀਸ
### ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੰਗ
### ਅਨੁਵਾਦ
* ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ 10 ਦੁਖਾਂਤ ਅਤੇ 12 ਸੁਖਾਂਤ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਰੂਪ 
* ਹਿੰਟਸ ਫਾਰ ਸੈਲਫ਼ ਕਲਚਰ (ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ)
* ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਮੈਨ ਐਂਡ ਵੋਮੈਨ ਇਨ ਮਾਈ ਲਾਈਫ' ਅਤੇ 'ਸੈਕਸ, ਸਕਾਚ ਐਂਡ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ'
* ਦੀ ਓਲਡ ਮੈਨ ਐਂਡ ਦੀ ਸੀ (ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ ਦਾ ਨਾਵਲ)
* ਐਨੀਮਲ ਫਾਰਮ(ਜਾਰਜ ਆਰਵੈਲ ਦਾ ਨਾਵਲ)
* ਦਿ ਮੇਅਰ ਆਫ਼ ਕੈਸਟਰਬ੍ਰਿਜ਼ (ਥਾਮਸ ਹਾਰਡੀ ਦਾ ਨਾਵਲ)
* ਪਰਾਇਡ ਐਂਡ ਪਰੈਜੂਡਿਸ (ਜੇਨ ਆਸਟਿਨ ਦਾ ਨਾਵਲ)

## ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੌਲਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ 
* ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਗਰਾਮਰ ਐਂਡ ਵੋਕੈਵੁਲਰੀ ਸਟੱਡੀ
* ਪਰਸਨੈਲਿਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸੋਫਟ ਸਕਿਲਜ਼

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਨੁਵਾਦਕ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਮਾਨਯੋਗ **ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ** ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
## ਮਾਨਯੋਗ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ
ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ

**ਡਾਕਟਰ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ** (8 ਫਰਵਰੀ 1897 - 3 ਮਈ 1969) ਦਾ ਜਨਮ ਯੂ. ਪੀ. 'ਚ ਫਾਰੂਖਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕਾਇਮਗੰਜ 'ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੀਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਮੌਤ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਰੋਜ਼ ਗਾਰਡਨ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਇੱਕ ਅਫਰੀਦੀ ਪਸ਼ਤੂਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਇਟਾਵਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦਨ ਐਂਗਲੋ-ਓਰੀਐਂਟਲ ਕਾਲਜ, ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਬਰਲਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ, ਹੁਸੈਨ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਜੋ ਅਸਹਿਯੋਗ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1926 ਤੋਂ 1948 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1937 ਵਿੱਚ, ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਬੇਸਿਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵਿਦਿਅਕ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਜਿਸਨੂੰ ਨਈ ਤਾਲਿਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਵੋਟਰਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ, 1946 ਵਿੱਚ, ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਤਰਿਮ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਵੀਟੋ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ 
ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ 1897 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਫਰੀਦੀ ਪਸ਼ਤੂਨ ਮੂਲ ਦਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਆਧੁਨਿਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਫਰੂਖਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕਾਇਮਗੰਜ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਫਿਦਾ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ, ਦੱਕਨ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1892 ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਸੈਨ ਫਿਦਾ ਖਾਨ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ਨੀਨ ਬੇਗਮ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੁਰਾਨ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1907 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਪਸ ਕਾਇਮਗੰਜ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਟਾਵਾ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। 1911 ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਪਲੇਗ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1897
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1969
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਈਸਟਰ ਟਾਪੂ

**ਈਸਟਰ ਟਾਪੂ** (, ) ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆਈ ਤਿਕੋਣ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆਈ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਹ ਚਿਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ 1888 ਵਿੱਚ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 887 ਮਾਓਈ ਨਾਮਕ ਬੁੱਤਾਂ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਪਾਨੂਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਯੁਨੈਸਕੋ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਰਾਪਾ ਨੂਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਰਾਡਾ ਅਬਾਦ ਟਾਪੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਗੁਆਡਲੂਪ

**ਗੁਆਡਲੂਪ** (; ; ਐਂਟੀਲਿਆਈ ਕ੍ਰਿਓਲੇ: *Gwadloup*) ਲੈੱਸਰ ਐਂਟਿਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਵਾਰਡ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ 'ਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਟਾਪੂ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 1,628 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ 400,000 ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਭਾਗੀ ਅੰਕ "971" ਹੈ। ਇਹ ਬਾਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਾਂਗ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ। ਗੁਆਡਲੂਪ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀ-ਗਲਾਂਤ, ਦੇਜ਼ੀਰਾਦ ਅਤੇ ਸੰਤ ਆਦਿ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਖੇਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਬੋਨੇਅਰ

**ਬੋਨੇਅਰ** (, ਪਾਪੀਆਮੈਂਤੂ: *Boneiru*) ਇੱਕ ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਟਾਪੂ ਹੈ, ਜੋ ਕਲੀਨ ਬੋਨੇਅਰ, ਇਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਅਬਾਦ ਟਾਪੂ ਸਮੇਤ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ (ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ *ਲੋਕ ਪਿੰਡ*) ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਰੂਬਾ ਅਤੇ ਕੁਰਾਸਾਓ ਸਮੇਤ ਇਹ ਲੀਵਾਰਡ ਐਂਟੀਲਜ਼ ਦੇ ਅਬਸ ਟਾਪੂ (ABC Islands) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੈੱਸਰ ਐਂਟੀਲਜ਼ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਟਾਪੂ-ਲੜੀ ਹੈ। ਬੋਨੇਅਰ ਨਾਂ ਕਾਕੇਤੀਓ ਸ਼ਬਦ 'ਬੋਨੇ' (Bonay) ਤੋਂ ਆਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਪੇਨੀ ਅਤੇ ਡੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਹਿੱਜੇ ਬਦਲ ਕੇ Bojnaj ਅਤੇ Bonaire ਭਾਵ "ਚੰਗੀ ਹਵਾ" ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕ੍ਰਾਲਨਦਿਜਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਵਾਲਟ ਵਿਟਮੈਨ

**ਵਾਲਟ ਵਿਟਮੈਨ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Walt Whitman, 31 ਮਈ 1819 – 26 ਮਾਰਚ 1892) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਤਰਗਿਆਨਵਾਦ (transcendentalism) ਤੋਂ ਯਥਾਰਥਵਾਦ (realism) ਦੇ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਰੁਝਾਨ ਉਹਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮਦਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1855 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ 'ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ' ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਐਮਰਸਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ “ਅੱਜ ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਾਲ ਦਾ ਅਕਲ ਤੇ ਸਿਆਣਪ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗ ” ਕਿਹਾ ਸੀ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
* *Franklin Evans* (1842)
* *ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ* (*Leaves of Grass*) (1855)
* *Drum-Taps* (1865)
* *Memoranda During the War*
* *Specimen Days*
* *Democratic Vistas* (1871)
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ
ਰੇਊਨੀਓਂ

**ਰੇਊਨੀਓਂ** ਜਾਂ **ਰੇਯੂਨੀਅਨ** (, ; ਪਹਿਲਾਂ *ਬੂਰਬੋਂ ਟਾਪੂ*) ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ 800,000 ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਦਾਗਾਸਕਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੇ ਟਾਪੂ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਤੋਂ 200 ਕਿ.ਮੀ. ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਹੈ। ਹੋਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ 27 ਖੇਤਰਾਂ (ਇਹ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੋਂ-ਪਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਦਰਜਾ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਖੇਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਵਿਭਾਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ

**ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ:विक्रमादित्य (102 ਈ ਪੂ ਤੋਂ 15 ਈਸਵੀ ਤੱਕ) ਉੱਜੈਨ, ਭਾਰਤ, ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਮਰਾਟ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਬੁੱਧੀ, ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਭਵਿਸ਼੍ਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਸ੍ਰਗ ਪਰਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਪਰਮਾਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਉੱਜੈਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਗੰਧਰਵਸੈਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਭਾਰਤੀ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖਣੀ ਹਨ ਗੁਪਤ ਸਮਰਾਟ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਸਮਰਾਟ ਹੇਮਚੰਦਰ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ (ਜੋ ਹੇਮੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ)। ਰਾਜਾ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਨਾਮ, ਵਿਕਰਮ ਯਾਨੀ ਸੂਰਮਗਤੀ ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆ, ਯਾਨੀ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਸਹਿਤ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ। ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਦੇਵਤਾ ਸੂਰਜ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੂਰਜ, ਯਾਨੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬਹਾਦਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਰਮ ਜਾਂ ਵਿਕਰਮਾਰਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਅਰਕ ਦਾ ਅਰਥ ਸੂਰਜ ਹੈ)।

ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਥਾ ਸਰਿਤਸਾਗਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਉੱਜੈਨ ਪਰਮਾਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਮਹੇਂਦਰਾਦਿੱਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਚਰਚਾ ਲੱਗਭਗ 12 ਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤੁਅਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਪੂਰਵਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ˌˈ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜੇ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ

**ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ** (ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ**, **ਯੂ.ਐੱਸ. ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ** ਜਾਂ **ਅਮਰੀਕੀ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ**) ਕੈਰੀਬਿਅਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਟਾਪੂ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਅਤੇ ਲੈੱਸਰ ਐਂਟੀਲਜ਼ ਦੇ ਲੀਵਾਰਡ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਤੁਰਕ ਅਤੇ ਕੇਕੋਸ ਟਾਪੂ

**ਤੁਰਕ ਅਤੇ ਕੇਕੋਸ ਟਾਪੂ** ( ਅਤੇ  ਜਾਂ ; **TCI**) ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਮੁੰਦਰੋਂ-ਪਾਰ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ **ਕੇਕੋਸ ਟਾਪੂ** ਅਤੇ ਛੋਟੇ **ਤੁਰਕ ਟਾਪੂ** ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਦੋ ਤਪਤ ਖੰਡੀ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਅਤੇ ਤਟਵਰਤੀ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਸਹਿਰਾਵੀ ਅਰਬ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ

**ਸਹਿਰਾਵੀ ਅਰਬ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ** (**SADR**) ( *ਅਲ-ਜਮਹੂਰੀਆਹ ਅਲ-`ਅਰਬੀਆਹ ਅਸ-ਸਹਿਰਾਵੀਆਹ ਅਦ-ਦੀਮੂਕ੍ਰਾਤੀਆ*; ਸਪੇਨੀ: *República Árabe Saharaui Democrática* ਜਾਂ **RASD**) ਇੱਕ ਅੰਸ਼-ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਪੱਛਮੀ ਸਹਾਰਾ, ਇੱਕ ਪੂਰਵਲੀ ਸਪੇਨੀ ਬਸਤੀ, 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਐਲਾਨ ੨੭ ਫ਼ਰਵਰੀ ੧੯੭੬ ਨੂੰ ਬੀਰ ਲਹਿਲੂ, ਪੱਛਮੀ ਸਹਾਰਾ ਵਿੱਚ ਪੋਲੀਸਾਰੀਓ ਫ਼ਰੰਟ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਦੀ ਸਰਕਾਰ ਘੋਸ਼ਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ੨੦-੨੫% ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠਲੇ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਰਾਜਖੇਤਰ ਜਾਂ ਅਜ਼ਾਦ ਜੋਨ ਆਖਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਤਕਰਾਰੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਦੱਖਣੀ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੋਰਾਕੋ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਕੁਰਾਸਾਓ

**ਕੁਰਾਸਾਓ** (; ਪਾਪੀਆਮੈਂਤੂ: *Kòrsou*) ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲੀ ਤਟ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਹੈ। **ਕੁਰਾਸਾਓ ਦੀ ਧਰਤੀ** (ਡੱਚ: *Land Curaçao*, ਪਾਪੀਆਮੈਂਤੂ: *Pais Kòrsou*), ਜੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਛੋਟੇ ਗ਼ੈਰ-ਅਬਾਦ ਟਾਪੂ ਕਲੀਨ ਕੁਰਾਸਾਓ (Klein Curaçao ਭਾਵ "ਛੋਟਾ ਕੁਰਾਸਾਓ"), ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿਲਮਸਤਾਦ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਨਾਰਫ਼ੋਕ ਟਾਪੂ

**ਨਾਰਫ਼ੋਕ ਟਾਪੂ** (; ਨੋਰਫ਼ੂਕ: *Norfuk Ailen*) ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿਊ ਕੈਲੇਡੋਨੀਆ (ਫ਼ਰਾਂਸ) ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਟਾਪੂ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ-ਦੀਪੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਈਵਾਨ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ 1,412 ਕਿ.ਮੀ. ਸਿੱਧਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਤੇ ਲਾਰਡ ਹੋਵੇ ਟਾਪੂ ਤੋਂ 900 ਕਿ.ਮੀ. (560 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਟਾਪੂ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਵੈ-ਸਰਕਾਰੀ ਹੱਕ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਦੋ ਗੁਆਂਢੀ ਟਾਪੂਆਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਨੀਤਸ਼ੇ

**ਫ਼ਰੀਡਰਿਕ ਵਿਲਹੈਮ ਨੀਤਸ਼ੇ ** ( ਜਾਂ ; ) (ਜਰਮਨ: Friedrich Wilhelm Nietzsche; 15 ਅਕਤੂਬਰ 1844 – 25 ਅਗਸਤ 1900) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਕਵੀ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਲੋਚਕ ਸੀ।
ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ "ਰੱਬ ਦੀ ਮੌਤ" ਅਤੇ "ਮਹਾਂਮਾਨਵ ਦਾ ਜਨਮ" ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
﻿
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਨੀਤਸ਼ੇ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1844 ਨੂੰ ਪਰੂਸੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਰੂਸ਼ੀਆ ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਲਿਹਾਜ਼ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਰਿਆਸਤ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਸਟਰੀਆ ਨੂੰ ਉਹ ਜਰਮਨ ਮੁਆਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਅਲਿਹਦਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। 1871 ਵਿੱਚ ਪਰੂਸ਼ੀਆ ਨੇ ਨਿਪੋਲੀਅਨ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੂੰ ਬਦਤਰੀਨ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦਿੱਤੀ ਔਰ ਵਰਸਾਈ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਤਮਾਮ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਜਰਮਨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਜਰਮਨ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ। ਨੀਤਸ਼ੇ ਇਸ ਉਭਰਦੀ ਹੋਈ ਤਾਕਤਵਰ ਜਰਮਨ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1844
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1900
ਕੋਕੋਸ (ਕੀਲਿੰਗ) ਟਾਪੂ

**ਕੋਕੋਸ (ਕੀਲਿੰਗ) ਟਾਪੂ**, ਜਾਂ **ਕੋਕੋਸ ਟਾਪੂ** ਅਤੇ **ਕੀਲਿੰਗ ਟਾਪੂ** ਵੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹਨ ਜੋ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਲਗਭਗ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।

ਇਸ ਰਾਜਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੂੰਗਾ-ਚਟਾਨਾਂ (ਅਟੋਲ) ਅਤੇ 27 ਮੂੰਗਾ ਪਹਾੜੀ (ਕੋਰਲ) ਟਾਪੂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ, ਪੱਛਮੀ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਹੋਮ ਟਾਪੂ, ਲਗਭਗ 600 ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ ਅਬਾਦ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਕੇਮਨ ਟਾਪੂ

**ਕੇਮਨ ਟਾਪੂ** ( ਜਾਂ ) ਪੱਛਮੀ ਕੈਰੀਬਿਅਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜ-ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਕੇਮਨ, ਕੇਮਨ ਬਰਾਕ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਕੇਮਨ ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਜਮੈਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੱਛਮੀ ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਜ਼ੋਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਟਰ ਐਂਟੀਲਜ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਖੇਤਰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੱਟਵਰਤੀ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਗਾਡ ਸੇਵ ਦ ਕਵੀਨ

"**ਗਾਡ ਸੇਵ ਦ ਕਵੀਨ**" ਭਾਵ **ਰੱਬ ਰਾਣੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ** (ਜਾਂ "**ਗੌਡ ਸੇਵ ਦ ਕਿੰਗ**") ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਰ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਮੁਕਟ ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਰਤਮਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਲਿੰਗ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਕਵੀਨ" ਦੀ ਥਾਂ "ਕਿੰਗ", "ਸ਼ੀ" ਦੀ ਥਾਂ "ਹੀ" ਆਦਿ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਸਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਲੇਖਕ ਨਾਮਲੂਮ ਹੈ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ 1619 ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਬੁੱਲ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਰਚਨਾਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆ

**ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆ** (; , ; ) ਫ਼ਰਾਂਸ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੋਂ-ਪਾਰ ਦੇਸ਼ ('''') ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆਈ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੋਸਾਇਟੀ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿਚਲਾ ਤਹੀਤੀ ਨਾਮਕ ਟਾਪੂ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਪੀਤੇ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ 2007 ਤੱਕ ਕਲਿੱਪਰਟਨ ਟਾਪੂ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਹੁੰਦ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਗਰਨਜ਼ੇ

**ਗਰਨਜ਼ੇ** (), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਗਰਨਜ਼ੇ ਦੀ ਕੁਰਕ-ਅਮੀਨੀ** (, ), ਨਾਰਮਾਂਡੀ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਤਟ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਮੁਕਟ ਅਧੀਨ-ਰਾਜ ਹੈ। ਇੱਕ ਕੁਰਕ-ਅਮੀਨੀ ਵਜੋਂ ਗਰਨਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਗਰਨਜ਼ੇ ਦੇ ਟਾਪੂ ਦੇ ਦਸ ਪਾਦਰੀ ਸੂਬੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਆਲਡਰਨੀ ਅਤੇ ਸਾਰਕ ਦੇ ਟਾਪੂਦੋਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੰਸਦ ਹੈਅਤੇ ਹਰਮ, ਜਥੂ ਅਤੇ ਲੀਹੂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕੁਰਕ-ਅਮੀਨੀ, ਆਮ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਉਲਟ, ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ (ਮੁਕਟ) ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸਫ਼ਰੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇਸ ਸੰਘ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਖੇਤਰ
ਜਲਮੰਡਲ

**ਜਲਮੰਡਲ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Hydrosphere, ਇਹ ਦੋ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ὕδωρ - hudōr, "ਜਲ" ਅਤੇ σφαῖρα - sphaira, "ਮੰਡਲ" ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ) ਦਾ ਅਰਥ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਕੁੱਲ ਜਲ ਪੁੰਜ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਚਾਹੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਥੱਲੇ, ਅੰਦਰ, ਉੱਤੇ ਕਿੱਤੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਇਹ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ, ਝੀਲਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਲਾਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਕੁਲ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਲਗਭਗ 75 % ਭਾਗ (ਲਗਭਗ 36.1 ਕਰੋੜ ਵ ਕਿ) ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੇ ਜਲਮੰਡਲ ਦਾ ਕੁੱਲ ਪੁੰਜ ਲਗਭਗ 1.4 × 1018 ਟਨ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੇ ਕੁੱਲ ਪੁੰਜ ਦਾ ਲਗਭਗ 0.023% ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 20 × 1012 ਟਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਹੈ (ਇੱਕ ਟਨ ਪਾਣੀ ਦਾ ਆਇਤਨ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਘਣ ਮੀਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਜੀਨ

**ਜੀਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Gene**) ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੀ ਐਨ ਏ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਉਹ ਅਤਿ ਸੂਖਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਾਂਤਰਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅਰਥ ਹਨ ‘ਉਪਜਾਉਣ ਦੇ’। ਮੈਂਡਲ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਦਰਸਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਵਿਰਸੇ ’ਚ ਮਿਲ ਰਹੇ ਜੀਨ, ਸੰਤਾਨ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, **ਜੀਨ** ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੋ ਅਰਥ ਹਨ। ਮੈਂਡੇਲੀਅਨ ਜੀਨ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਢਲੀ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਅਣੂ ਜੀਨ ਡੀ.ਐਨ.ਏ ਵਿੱਚ ਨਿਊਕਲੀਓਟਾਈਡਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕ੍ਰਮ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਆਰ.ਐਨ.ਏ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਪੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਣੂ ਜੀਨ ਹਨ: ਪ੍ਰੋਟੀਨ-ਕੋਡਿੰਗ ਜੀਨ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਕੋਡਿੰਗ ਜੀਨ। ਜੀਨ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ (ਜੀਨ ਤੋਂ ਆਰਐਨਏ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ) ਦੌਰਾਨ, ਡੀ.ਐਨ.ਏ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਰ.ਐਨ.ਏ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਰ.ਐਨ.ਏ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਟੈਂਪਲੇਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਕੋਈ 2500 ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਕਰਾਤ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ  ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਇਸ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ’ਚ ਤਦ ਉਪਜੀ, ਜਦੋਂ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਇਸਾਈ ਮੱਠ ’ਚ ਗਰੈਗਰ ਮੈਂਡਲ ਨੇ ਇਹ ਜਾਨਣ ਲਈ ਖੋਜ ਆਰੰਭੀ ਕਿ ਇੱਕ ਜੀਵ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਉਹ ਕਿਉਂ ਹੈ? 1822 ’ਚ ਜਨਮਿਆ ਮੈਂਡਲ ਸੀ ਤਾਂ ਪਾਦਰੀ, ਪਰ ਉਹ ਵੀਏਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ’ਚ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। 1843 ’ਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸਾਈ ਮੱਠ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ’ਚ ਯੂਰੋਪ ਵਿਖੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਨ ਵੀ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ’ਚ ਭਾਗ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੈਂਡਲ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਹਟਵੀਂ ਵਿਹਲ ਦਾ ਖੋਜ ਦੁਆਰਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਮੱਠ ਦੇ ਬਗ਼ੀਚੇ ’ਚ ਮਹਿਕਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮਟਰ ਉਗਾਉਣੇ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਮਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁਸ਼ਤਾਂਬੱਧੀ ਹੋ ਰਹੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹੇ ਰੱਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ 30,000 ਬੂਟੇ ਉਗਾਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਨਿਯਮ ਉਲੀਕੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਹਰ ਇੱਕ ਰੁੱਖ-ਬੂਟਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂਡਲ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਜਾਣਿਆਂ **ਜੀਨ** ਲੱਭ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਠੋਸ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇਕਾਈ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ‘ਫੈਕਟਰ’ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਿਸ ਲਈ ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੁਹੈਨਸਨ ਨੇ 1909 ’ਚ **ਜੀਨ** ਨਾਮ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਇਹੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture

__TOC__
## ਵਰਤੋਂ 
The layout design for these subpages is at ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/ਖ਼ਾਕਾ.
# Add a new Featured picture to the next available subpage.
# Update "max=" to new total for its  on the main page.

## ਚੁਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/1

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/2

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/3

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/4

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/5

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/6

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/7

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/8

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/9

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/10

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/11

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/12

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/13

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/14

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/15

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/16

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/17

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/18

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/19

----
ਫ਼ਾਟਕ:ਭੂਗੋਲ/Featured picture/20

----

## ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ 
#ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ ਫ਼ਾਟਕ|]]
ਵਾਲਿਸ ਅਤੇ ਫ਼ੁਤੂਨਾ

**ਵਾਲਿਸ ਅਤੇ ਫ਼ੁਤੂਨਾ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਵਾਲਿਸ ਅਤੇ ਫ਼ੁਤੂਨਾ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਰਾਜਖੇਤਰ** ( ਜਾਂ '**, ਫ਼ਾਕਾਊਵਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਾਕਾਫ਼ੁਤੂਨਾ: **'), ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਤੁਵਾਲੂ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਫ਼ਿਜੀ ਦਾ ਰੋਤੂਮਾ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਫਿ਼ਜੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਟੋਂਗਾ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਮੋਆ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ-ਸਬੰਧਤ ਰਾਜਖੇਤਰ ਤੋਕੇਲਾਓ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਿਰੀਬਾਸ ਦੇ ਫ਼ੀਨਿਕਸ ਟਾਪੂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ਿਆ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਲਿਸ ਅਤੇ ਫ਼ੁਤੂਨਾ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟੇ ਪੱਛਮੀ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਭੀਮ ਸੈਨ ਸੱਚਰ

**ਭੀਮ ਸੈਨ ਸੱਚਰ** (1 ਦਸੰਬਰ 1894 -18 ਜਨਵਰੀ 1978) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ।

## ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਆਪ ਦੋ ਵਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 13 ਅਪਰੈਲ 1949 ਤੋਂ 18 ਅਕਤੂਬਰ 1949 ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ 17 ਅਪਰੈਲ 1952 ਤੋਂ 23 ਜਨਵਰੀ 1956। ਆਪ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ, 1921 ਵਿੱਚ ਆਪ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਚੁਣੇ ਗਏ।

## ਗਵਰਨਰ
ਆਪ 1956 ਤੋਂ 1957 ਤੱਕ ਉਡੀਸਾ ਪ੍ਰਾਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਰਹੇ ਅਤੇ 1957 ਤੋਂ 1962 ਤੱਕ ਆਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਰਹੇ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਲਮ ਨਵੀਸ ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦਮਾਦ ਹਨ। ਆਪ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸੱਚਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਰਹੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ

**ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ Gopi Chand Bhargava) (8 ਮਾਰਚ 1889 – 1966) ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਆਪ ਤਿਨ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਤੋਂ 13 ਅਪਰੈਲ 1949 ਦੁਜੀ ਵਾਰ 18 ਅਕਤੂਬਰ 1949 ਤੋਂ 20 ਜੂਨ 1951 ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ 21 ਜੂਨ 1964 ਤੋਂ 6 ਜੁਲਾਈ 1964 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ।
ਆਪ ਨੇ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਕਤਲਾਮ ਦਾ ਸਮਾਰਗ ਬਣਵਾਇਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ

**ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ** (10 ਫਰਵਰੀ 1916 — 10 ਮਾਰਚ 1990) ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਜੰਡਿਆਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਜਿਮੀਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਨੀ ਵਿਦਿਆ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜ਼ੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। ਉਹ 1942 ਤੋਂ 1945 ਅਤੇ ਦੁਆਰਾ ਫਿਰ 1946 ਵਿੱਚ ਜ਼ੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਬੰਦ ਰਹੇ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਰਫੂਜੀ ਕੈੱਚ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ 
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਕਾਗਰਸ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ(1946–1950) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਰਨਲ ਸੈਕਟਰੀ ਦੇ ਅਹੁੰਦੇ ਤੇ ਰਹੇ।1953–56) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਰਗਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਜਰਨਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ 1957-1964.ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ।

## ਅਹੁਦੇ 
#ਉਹ 1952–69 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। 
#ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਚ  ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ, ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ।
#1954 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਕਾਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ 
#1962 ਵਿੱਚ ਕਾਗਰਸ ਵਰਕਿਗ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ 1990 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਰਹੇ।
#ਉਹ 1971 ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀ ਸੀਟ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। 
#ਉਹ 1971 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਕਾਗਰਸ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਲੀਡਰ ਵੀ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ  1975 ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਕ ਅਕਾਉਟ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
#1980 ਵਿੱਚ ਆਪ ਨਕੋਦਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਚੁਣ ਕੇ ਆਏ ਤਾਂ ਆਪ ਨੂੰ  17 ਫਰਵਰੀ 1980 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 
#1984 ਵਿੱਚ ਆਪ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣ ਲਏ ਗਏ। 
#1986 ਤੋਂ ਆਪ ਹਾਉਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ।
ਆਪ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੋਰਾਨ ਖਾੜਕੁਬਾਦ ਨੇ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਸਿਰ ਚੁਕ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੋਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮਾਲਕ ਲਾਲਾ ਜਗਤ ਨਰਾਇਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡੀ.ਆਈ ਜੀ ਸ਼੍ਰੀ  ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿਤਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਸਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ  356 ਅਧੀਨ 6 ਜੂਨ 1983.ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਲਗਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ 10 ਮਾਰਚ 1990 ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ

**ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ** (15 ਜਨਵਰੀ 1899 - 18 ਜਨਵਰੀ 1976) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 1978 ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ *ਉਰਵਾਰ ਪਾਰ* ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਆਕਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਯੋਗ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।

ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬਾਗ ਅਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖੂਨੀ ਸਾਕਿਆਂ ਨੇ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਝੰਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। 1922 ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਏ। 1922 ਵਿੱਚ 'ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼' ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਉੱਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ 1949 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ 1952 ਤੋਂ 1966 ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਜਿੱਤੇ। 1968 ਤੋਂ 1976 ਤੱਕ ਦੋ ਵਾਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਨਾਂਅ ਦੇ ਨਾਲ ਤਖ਼ੱਲਸ ਵਜੋਂ 'ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ' ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 
ਉਹ ਸਿਆਸਤ ਨਾਲੋਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਰਹੇ। 
## ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ
### ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੌਂ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ 
#ਸਬਰ ਦੇ ਬਾਣ
#ਪ੍ਰੇਮ-ਬਾਣ
#ਜੀਵਨ-ਪੰਧ
#ਮੁਸਾਫ਼ਰੀਆਂ
#ਟੁੱਟੇ ਖੰਭ
#ਕਾਵਿ-ਸੁਨੇਹੇ
#ਸਹਿਜ ਸੇਤੀ
#ਵਖਰਾ ਵਖਰਾ ਕਤਰਾ ਕਤਰਾ
#ਦੂਰ ਨੇੜੇ

### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਵੱਖਰੀ ਦੁਨੀਆਂ 1946
*ਆਹਲਣੇ ਦੇ ਬੋਟ1955
*ਕੰਧਾਂ ਬੋਲ ਪਈਆਂ1960
*ਸਤਾਈ ਜਨਵਰੀ
*ਅੱਲਾ ਵਾਲੇ
*ਗੁਟਾਰ
*ਸਭ ਹੱਛਾ1949
*ਸਸਤਾ ਤਮਾਸ਼ਾ1956
* ਉਰਵਾਰ ਪਾਰ (ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1978) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ)

### ਜੀਵਨੀ ਸਾਹਿਤ
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਤਿੰਨ ਜੀਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਵੱਕਾਰੀ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਮਿਲੇ। ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਮੌਤ
ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 18 ਜਨਵਰੀ 1976 ਨੂੰ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1899
ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ

**ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ 25 ਨਵੰਬਰ 1967 ਤੋਂ 23 ਅਗਸਤ 1968 ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਜਸਟਿਸ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਡਿਗ ਪਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦਿਨ ਦਾ ਹਫਤਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। 
## ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਮਗਰੋਂ ਫ਼ਰਵਰੀ, 1967 ਵਿਚ, ਅਸੈਂਬਲੀ ਤੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲਾਂ ਨੇ 24.69% ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 37.46% ਵੋਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ 48, ਅਕਾਲੀ ਦਲ 26 (ਸੰਤ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ 24, ਮਾਸਟਰ  2), ਸੀ. ਪੀ. ਆਈ. 5, ਸੀ. ਪੀ. ਐਮ. 3, ਜਨਸੰਘ  9, ਪੀ. ਐਸ. ਪੀ. 1, ਐਸ. ਐਸ. ਪੀ 3 ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ 9 ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਏ। 8 ਮਾਰਚ, 1967 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਕਾਇਮ ਹੋ ਗਈ। ਜਸਟਿਸ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਵਜ਼ਾਰਤ ਵਿਚ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਪੈਰੋ, ਡਾਕਟਰ ਬਲਦੇਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪਿਆਰਾ ਰਾਮ ਧੈਨੋਵਾਲੀ ਪਹਿਲੇ ਵਜ਼ੀਰ ਬਣੇ। ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸੂਬਾ ਬਣਿਆ ਸੀ ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਨਸੰਘ (ਹੁਣ ਭਾਜਪਾ) ਪੰਜਾਬੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੀ। 23 ਮਈ, 1967 ਨੂੰ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਹੁਡਿਆਰਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਸਕੱਤਰੇਤ ਪੱਧਰ ਤਕ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਛੱਡਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿਤੀ। 13 ਅਗੱਸਤ, 1967 ਨੂੰ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਗਲੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਦਫ਼ਤਰੀ ਬੋਲੀ ਬਣਾਉਣ ਸਬੰਧੀ ਬਿਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ। 4 ਨਵੰਬਰ, 1967 ਨੂੰ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਿਰ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਜਨਵਰੀ, 1968 ਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਦੀ ਆਗੂ ਬਿਮਲਾ ਡਾਂਗ ਵਿਰੁਧ ਇਕ ਬਿਆਨ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਵਿਚ ਖੜਕ ਪਈ। ਤੀਜੇ ਪਾਸੇ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਕਾਰਨ ਹੀ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਣਿਆ ਸੀ ਪਰ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ। ਅਖ਼ੀਰ ਉਹ (ਗਿੱਲ) 16 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ 'ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ' ਬਣਾ ਲਈ ਅਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਗ਼ੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹੋ ਗਈ। 22 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿਤਾ। ਉਧਰ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ, ਵਜ਼ਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਗਿੱਲ ਨੇ 25 ਨਵੰਬਰ, 1967 ਦੇ ਦਿਨ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਹਲਫ਼ ਲੈ ਲਿਆ।
## ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੰਮ
*ਸੰਨ 1967 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਕੋਠਾਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਗਰੇਡ ਮਿਲ ਗਏ। ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਰੇਡ 
*ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਸ. ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਕਰਵਾਇਆ। 
*ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਪੈਟਰਨ ’ਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਭੱਤਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਸ. ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
*ਗਿਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਪਿੰਡ ਮਿੱਟੀ ਪਾਵੇਗਾ, ਸਰਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਬਣਾਏਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਆਧੁਨਿਕ ਟ੍ਰੈਫ਼ਿਕ ਲਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਉੱਥੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਕ ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਜੋ ਜਾਲ ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਛਿਆ ਹੈ, ਵੀ ਅਾਪ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਸੀ।
*ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੰਮ - ਸ:ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਟਰੈਕਟਰ ਟਰਾਲੀ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਕਿ ਕਾਗਜ ਦਿਖਾ।. ਤੀਂ ਓਧਰੋਂ ਸਰਦਾਰ ਲਛਮਣ ਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੱਡੀ ਰੋਕ ਕੇ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਕਿਓਂ ਰੋਕਿਆ ਆ ?  ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਜੀ ਇਸ ਕੋਲ ਟਰੈਕਟਰ ਦੇ ਕਾਗਜ ਨਹੀਂ ਹਨ......ਤਾਂ ਸਰਦਾਰ ਗਿੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਟਰੈਕਟਰ ਜੱਟ ਦਾ ਗੱਡਾ ਆ, ਇਸਦੇ ਕਾਗਜ ਹਰ ਵੇਲੇ ਕਿਵੇਂ ਨਾਲ ਚੱਕੀ ਫਿਰਨ......ਖਬਰਦਾਰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੁੜਕੇ ਕੋਈ ਟਰੈਕਟਰ ਘੇਰਿਆ ਤਾਂ.........ਸਰਦਾਰ ਗਿੱਲ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕੋਈ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਾ ਜੱਟ ਦੇ ਟਰੈਕਟਰ ਦੇ ਕਾਗਜ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸਾਗਰ

ਵਿੱਚ ਲਾ ਜੋਲਾ ਵਿਖੇ ਸਮੁੰਦਰ]]

**ਸਮੁੰਦਰ** ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੂਣੀ ਝੀਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ, ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਵਾਂਗ, ਕੋਈ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ *ਸਮੁੰਦਰ* ਅਤੇ *ਮਹਾਂਸਾਗਰ* ਸ਼ਬਦ ਸਮਾਨਰਥੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ "ਸਮੁੰਦਰੀ ਬਰਫ਼" ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਿਘਲਨ ਅੰਕ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ—ਲਗਭਗ −੧.੮ °C (੨੮.੮ °F 'ਤੇ) ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
 ਵਿੱਚ ਫ਼ੀਨਿਸੀਆਈ (ਪੀਲਾ) ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ (ਲਾਲ) ਬਸਤੀਆਂ]]

ਮਾਨਵ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਗਾਹਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ੋਏਨੀਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਭੂਮਧ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਦਕਿ ਹਾਨੂ ਪਹਿਲਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੋਜੀ ਸੀ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਫੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਭਦ ਹੈ। ਉਹ ਲਾਲਾ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚੀਂ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਆਖਰ ਲੱਗਪਗ 2750 ਈ ਪੂ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਤੱਟ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

## ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
### ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ
#### ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ
#### ਹੋਰ
* ਅਰਜਨਟੀਨ ਸਾਗਰ
* ਬਿਸਕੇ ਦੀ ਖਾੜੀ
* ਕੰਪੇਚ ਦੀ ਖਾੜੀ
* ਫ਼ੁੰਡੀ ਦੀ ਖਾੜੀ
* ਕਾਲਾ ਸਾਗਰ
* ਕੈਰੇਬੀਆਈ ਸਾਗਰ
* ਕੈਲਟਿਕ ਸਾਗਰ

* ਚੇਸਪੀਕ ਖਾੜੀ
* ਡੇਵਿਸ ਪਣਜੋੜ
* ਡੈੱਨਮਾਰਕ ਪਣਜੋੜ
* ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਖਾੜੀ
* ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ
* ਮੇਨ ਦੀ ਖਾੜੀ

* ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਖਾੜੀ
* ਸੇਂਟ ਲਾਰੰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ
* ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੀ ਖਾੜੀ
* ਆਇਰਲੈਂਡੀ ਸਾਗਰ
* ਲਾਬਰਾਡੋਰ ਸਾਗਰ
* ਮਰਮਾਰਾ ਸਾਗਰ

* ਉੱਤਰੀ ਸਾਗਰ
* ਨਾਰਵੇਈ ਸਾਗਰ
* ਸਰਗਾਸੋ ਸਾਗਰ
* ਅਜ਼ੋਵ ਸਾਗਰ
* ਹੈਬਰੀਡ ਦਾ ਸਾਗਰ
* ਵਾਡਨ ਸਾਗਰ

### ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ
* ਅਮੰਡਸਨ ਖਾੜੀ
* ਬੈਫ਼ਿਨ ਖਾੜੀ
* ਬਰੰਟਸ ਸਾਗਰ
* ਬੋਫ਼ੋਰ ਸਾਗਰ
* ਚੁਕਚੀ ਸਾਗਰ
* ਪੂਰਬੀ ਸਾਈਬੇਰੀਆਈ ਸਾਗਰ

* ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਸਾਗਰ
* ਹਡਸਨ ਖਾੜੀ
* ਜੇਮਜ਼ ਖਾੜੀ
* ਕਾਰਾ ਸਾਗਰ
* ਕਾਰਾ ਪਣਜੋੜ

* ਲਾਪਤੇਵ ਸਾਗਰ
* ਲਿੰਕਨ ਸਾਗਰ
* ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਗੁਸਤਾਵ ਅਡੋਲਫ਼ ਸਾਗਰ
* ਪਿਚੋਰਾ ਸਾਗਰ
* ਚਿੱਟਾ ਸਾਗਰ

### ਦੱਖਣੀ ਮਹਾਂਸਾਗਰ
* ਅਮੰਡਸਨ ਸਾਗਰ
* ਬਾਸ ਪਣਜੋੜ
* ਬੈਲਿੰਗਜ਼ਹਾਊਜ਼ਨ ਸਾਗਰ
* ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਸਾਗਰ
* ਕਾਸਮੋਨਾਟ ਸਾਗਰ

* ਡੇਵਿਸ ਸਾਗਰ
* ਡਰਵਿਲ ਸਾਗਰ
* ਡਰੇਕ ਲਾਂਘਾ
* ਮਹਾਨ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਖਾੜੀ
* ਸੇਂਟ ਵਿਨਸੈਂਟ ਖਾੜੀ

* ਮਹਾਰਾਜਾ ਹਾਕੋਨ VII ਸਾਗਰ
* ਮਜ਼ਰੇਵ ਸਾਗਰ
* ਮਾਸਨ ਸਾਗਰ
* ਰੀਜ਼ਰ-ਲਾਰਸਨ ਸਾਗਰ
* ਰਾਸ ਸਾਗਰ

* ਸਕੋਸ਼ਾ ਸਾਗਰ
* ਸੋਮੋਵ ਸਾਗਰ
* ਸਪੈਂਸਰ ਖਾੜੀ
* ਵੈਡਲ ਸਾਗਰ

### ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ
* ਅੰਡੇਮਾਨ ਸਾਗਰ
* ਅਰਬ ਸਾਗਰ
* ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ

* ਅਦਨ ਦੀ ਖਾੜੀ
* ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ

* ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਸਾਗਰ
* ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ ਖਾੜੀ
* ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾੜੀ

* ਲਾਲ ਸਾਗਰ
* ਤਿਮੋਰ ਸਾਗਰ

### ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ
* ਅਰਫ਼ੂਰਾ ਸਾਗਰ
* ਬੰਦਾ ਸਾਗਰ
* ਬੈਰਿੰਗ ਸਾਗਰ
* ਬਿਸਮਾਰਕ ਸਾਗਰ
* ਬੋਹਾਈ ਸਾਗਰ
* ਬੋਹੋਲ ਸਾਗਰ (ਮਿੰਡਾਨਾਓ ਸਾਗਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)
* ਕਾਮੋਤੇਸ ਸਾਗਰ
* ਸੈਲੇਬੇਸ ਸਾਗਰ
* ਸਿਰਾਮ ਸਾਗਰ

* ਚਿਲੀਆਈ ਸਾਗਰ
* ਚਿਲੋਏ ਸਾਗਰ
* ਮੂੰਗਾ-ਚਟਾਨੀ ਸਾਗਰ
* ਪੂਰਬੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ
* ਫ਼ਲੋਰਸ ਸਾਗਰ
* ਅਲਾਸਕਾ ਦੀ ਖਾੜੀ
* ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੀ ਖਾੜੀ (ਕੋਰਤੇਸ ਸਾਗਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)
* ਕਾਰਪੈਂਟਰੀਆ ਦੀ ਖਾਟੜੀ
* ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ

* ਹਲਮਾਹੇਰਾ ਸਾਗਰ
* ਜਾਵਾ ਸਾਗਰ
* ਕੋਰੋ ਸਾਗਰ
* ਮਲੱਕਾ ਸਾਗਰ
* ਫ਼ਿਲਪੀਨ ਸਾਗਰ
* ਸਾਲਿਸ਼ ਸਾਗਰ
* ਸਾਵੂ ਸਾਗਰ
* ਜਪਾਨ ਦਾ ਸਾਗਰ
* ਓਖੋਤਸਕ ਦਾ ਸਾਗਰ

* ਸੇਤੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਗਰ
* ਸਿਬੂਈ ਸਾਗਰ
* ਸੋਲੋਮਨ ਸਾਗਰ
* ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ
* ਸੁਲੂ ਸਾਗਰ
* ਤਸਮਾਨ ਸਾਗਰ
* ਵਿਸਾਈ ਸਾਗਰ
* ਪੀਲਾ ਸਾਗਰ

### ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਮੁੰਦਰ
ਕੁਝ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਰੀਆਂ, "ਸਮੁੰਦਰ" ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

* ਅਰਾਲ ਸਾਗਰ
* ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ
* ਮੁਰਦਾ ਸਾਗਰ

* ਗਰੇਟ ਸਾਲਟ ਸਾਗਰ
* ਸਾਲਟਨ ਸਾਗਰ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* 
* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਾਂਸਾਗਰੀ ਅਤੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਗਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਂਸਾਗਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲ ਸਮੂਹ
ਬਘਿਆੜ

**ਬਘਿਆੜ** ਇੱਕ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਨਸਲ ਦਾ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜਰੀਏ ਤੋਂ ਬਘਿਆੜ ਕੈਨਿਡਾਈ (canidae) ਪਸ਼ੂ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਬਘਿਆੜ ਪੂਰੇ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ, ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਲੇਕਿਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬਘਿਆੜਾਂ ਅਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਸਲ ਬਘਿਆੜਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਕੁੱਝ ਬਘਿਆੜਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।

## ਵਿਸ਼ੇਸ਼
# ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਬਘਿਆੜਾਂ ਦੇ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਬਘਿਆੜਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮੂਹ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ, ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।
# ਬਘਿਆੜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਨੇਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ। 
# ਬਘਿਆੜ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾਦਾ ਬਘਿਆੜ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲੜਦੇ। 
# ਜਦੋਂ ਬਘਿਆੜ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬਘਿਆੜ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ।
# ਬਘਿਆੜਾਂ ਦੀ ਗੰਧ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਦੋ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਯਕੀਨਨ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕੋਗੇ।
# ਬਘਿਆੜ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ, ਇਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਨਹੀਂ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ
ਵਿਪਸ਼ਅਨਾ

**ਵਿਪਾਸਨਾ** (ਪਾਲੀ: विपासना) ਜਾਂ **ਵਿਪਸ਼ਅਨਾ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: विपश्यना) ਆਤਮਨਿਰੀਖਣ ਦੁਆਰਾ ਆਤਮਸ਼ੁੱਧੀ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਪੁਰਾਤਨ ਸਾਧਨਾ-ਵਿਧੀ ਹੈ। ਬੋਧੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਠੀਕ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਵੇਖਣਾ - ਸਮਝਣਾ ਵਿਪਸ਼ਅਨਾ ਹੈ। 
 ਲਗਭਗ 2500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਵਾਨ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੇ ਲੁਪਤ ਹੋਈ ਇਸ ਪੱਧਤੀ ਦੀ ਮੁੜ ਖੋਜ ਕਰ ਇਸਨੂੰ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਰੋਗ ਦੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਇਲਾਜ, ਜੀਵਨ ਜੀਣ ਦੀ ਕਲਾ, ਵਜੋਂ ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਬਣਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ

thumb|**ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ**

**ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ** (ਜਨਮ 16 ਅਗਸਤ 1968) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਹਨ। ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ 7ਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 2013 ਤੋਂ 2014 ਅਤੇ 2015 ਤੋਂ 2024 ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। 28 ਦਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਵੇਨਿਊ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਰਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ, 2005 ਜਾਂ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰ ਅਰਥਾਤ ਸੂਚਨਾ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸਰਗਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਵਾਬਦੇਹ ਬਣਾ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਸਮਰਥ ਬਣਾਉਣ ਹੇਤੁ ਸਮਾਜਕ ਅੰਦੋਲਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2015
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਹੂੰਝਾ-ਫੇਰ ਜਿੱਤ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 70 ਵਿੱਚੋਂ 67 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ ਸੀ।ਪਰ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਨਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੀ ਅਸਫਲਤਾ ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਉਲਝਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਦੀ ਲੈਫ ਗਵਰਨਰ ਜੰਗ ਨਾਲ। ਉਹਨਾੰ ਦੇ ਕਈ ਵਿਧਾਇਕ ਭਿ੍ਸਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸਾੰ ਨਾਲ ਉਲਝ ਰਹੇ ਹਨ।

### ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ 
ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਦੋਸ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਕਿ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਲਈ ਜਨਤਕ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸੀਬੀਆਈ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੇ ਹਾਊਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ 'ਤੇ ਖਰਚੇ ਗਏ 52.71 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪਰਦੇ ਦੀ ਲਾਗਤ 7.94 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਵਿਭਾਗ ਇਸ ਸਮੇਂ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

### ਮੀਡੀਆ ਫਿਕਸਿੰਗ 
ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਪੁੰਨਿਆ ਪ੍ਰਸੂਨ ਬਾਜਪਾਈ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਇੱਕ ਲੀਕ ਹੋਏ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ, ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤੀਫੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਲੀਦਾਨ ਨਾਲ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ 'ਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਾਜਪਾਈ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਧ-ਵਰਗ ਵਿਰੋਧੀ ਚਿਤਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪੁਣਯ ਪ੍ਰਸੂਨ ਬਾਜਪਾਈ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੀਡੀਆ ਫਿਕਸਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਚੋਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968
ਕੇਲਾ

ਵਿੱਚ ਕੇਲਾ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਕੇਲੇ ਦਾ ਪੌਦਾ।]]

**ਕੇਲਾ**, *ਮੂਸਾ* (Musa) ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਸੰਬੰਧੀ ਫੁੱਲਦਾਈ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਕਿਸਮਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਇੱਕ ਖਾਣਯੋਗ ਫਲ ਹੈ। ਇਹ ਫਲ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਅਕਾਰ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਪਕਿਆਈ ਵਾਲ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਲੰਮਾ ਉੱਤੇ ਵਿੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਗੁੱਦਾ ਨਰਮ, ਚਿਕਨਾ ਅਤੇ ਨਸ਼ਾਸਤੇ (ਸਟਾਰਚ) ਨਾਲ਼ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਇਹ ਪੀਲੇ, ਬੈਂਗਣੀ ਜਾਂ ਪੱਕ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਛਿੱਲੜ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਲ ਪੌਦੇ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਲਮਕਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਖਾਣਯੋਗ (ਬੀਜ-ਮੁਕਤ) ਕੇਲੇ ਦੋ ਜੰਗਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ – *ਮੂਸਾ ਆਕੂਮਿਨਾਤਾ* ਅਤੇ *ਮੂਸਾ ਬਾਲਬੀਸਿਆਨਾ*. ਕੇਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਂ '***ਮੂਸਾ ਆਕੂਮਿਨਾਤਾ***, ***ਮੂਸਾ ਬਾਲਬੀਸਿਆਨਾ*** ਅਤੇ *ਮੂਸਾ ਆਕੂਮਿਨਾਤਾ* × *ਬਾਲਬੀਸਿਆਨਾ* ਪਿਓਂਦ ਲਈ '''*ਮੂਸਾ* × *ਪਾਰਾਦਿਸੀਆਕਾ*'* ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਜੀਵ-ਅਣੂ ਬਣਤਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਂ *ਮੂਸਾ ਸੇਪੀਐਂਤਮ'' ਹੁਣ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।

### ਵਪਾਰ
#### **External links** 
* banana benefits 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ
ਤੋਕਲੌ

**ਤੋਕਲੌ** () ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਪਤ ਖੰਡੀ ਮੂੰਗਾ-ਚਟਾਨੀ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 10 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 1,400 ਹੈ। ਇਹ ਮੂੰਗਾ ਚਟਾਨਾਂ ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਤੁਵਾਲੂ ਦੇ ਪੂਰਬ, ਫ਼ਿਨੀਕਸ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ, ਹੋਰ ਦੁਰਾਡੇ ਲਾਈਨ ਟਾਪੂਆਂ (ਦੋਵੇਂ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਕਿਰੀਬਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ) ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਤੇ ਕੁੱਕ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਸਟਰਾਬਰੀ

'''*ਫ਼ਰਾਗਾਰੀਆ* × *ਅਨਾਨਾਸਾ***, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਸਟਰਾਬਰੀ** ( or ) ਜਾਂ **ਬਗੀਚਾ ਸਟਰਾਬਰੀ'*, ਇੱਕ ਪਿਓਂਦੀ ਨਸਲ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਕਾਰਨ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਫਲ (ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਨਸਪਤੀ ਬੇਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਫਲ ਹੈ) ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ, ਭੜਕੀਲੇ ਲਾਲ ਰੰਗ, ਰਸਦਾਰ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਮਿਠਾਸ ਕਰ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਖਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਤਾਜ਼ੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਤਿਆਰ ਖੁਰਾਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆਤਮਕ ਮਸਲਿਆਂ, ਜੂਸਾਂ, ਕਚੌਰੀਆਂ (ਪਾਈ), ਆਈਸ-ਕਰੀਮਾਂ, ਮਿਲਕ-ਸ਼ੇਕਾਂ ਅਤੇ ਚਾਕਲੇਟਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ। ਬਨਾਵਟੀ ਸਟਰਾਬਰੀ ਸੁਗੰਧ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਉਦਯੋਗੀ ਖੁਰਾਕ ਉਤਪਾਦਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

 ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਕਿਸਮ *ਫ਼ਰਾਗਾਰੀਆ* × *ਅਨਾਨਾਸਾ'' 'ਗਾਰੀਗੈਤ']]

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ
ਹਦਵਾਣਾ

**ਹਦਵਾਣਾ** ਜਾਂ **ਤਰਬੂਜ** ਜਾਂ **ਮਤੀਰਾ** (***Citrullus lanatus***, ਕੁੱਲ: Cucurbitaceae) ਇੱਕ ਵੇਲ ਵਰਗਾ ਫੁੱਲਦਾਈ ਪੌਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੂਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਜਿਸ ਨੂੰ *ਹਦਵਾਣਾ* ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪੇਪੋ, ਉਹ ਬੇਰ ਜਿਸਦਾ ਛਿੱਲੜ ਮੋਟਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲਾ ਗੁੱਦੇਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੇਪੋ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੁਕੁਰਬੀਤਾਸੀਏ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਤਰਬੂਜ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਢਿੱਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਰਬੂਜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕੁਕੁਮਿਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ - ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਲਾਇਮ ਬਾਹਰੀ ਛਿੱਲੜ (ਹਰਾ, ਪੀਲਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਚਿੱਟਾ) ਅਤੇ ਰਸਦਾਰ, ਮਿੱਠਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁੱਦਾ (ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਲ ਜਾਂ ਗੁਲਾਬੀ ਪਰ ਕੁਝ ਵਾਰ ਸੰਗਤਰੀ, ਪੀਲਾ ਜਾਂ ਹਰਾ ਵੀ ਜੇਕਰ ਪੱਕਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉਪਰ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਵੇਲ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਲੰਬੂਤਰੇ ਫਲ ਨੂੰ ਮਤੀਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਮਤੀਰੇ ਨੂੰ ਹਦਵਾਣਾ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਵਿਚ ਤਰਬੂਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਫਲ ਰੇਤਲੀ ਮਾਰੂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਦ ਪਿੰਡ ਆਬਾਦ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਟਿੱਬੇ ਅਤੇ ਰੇਤਲੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਖੇਤੀ ਸਾਰੀ ਬਾਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਤੀਰੇ ਆਮ ਬੀਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮਤੀਰਾ ਜਦ ਪੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਹਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਤੀਰੇ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਗਜ਼ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਤੀਰੇ ਦਾ ਰਸ ਬਹੁਤ ਠੰਢਾ, ਗੁੱਦਾ ਰਸਦਾਰ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਮਤੀਰੇ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਨਦੀ ਨਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਮਤੀਰੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਨੀਲ ਘਾਟੀ 'ਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਯੂਰਪੀਨ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਹਦਵਾਣੇ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਚੋਰਸ, ਲੰਬੇ, ਆਦਿ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਇਸ ਦੇ ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 
## ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤ
ਹਦਵਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤ ਵੀ ਪਾਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਨੂੰ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਚੁਸਤੀ-ਫੁਰਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਊਰਜਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਰੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਹੋਰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪੌਸ਼ਕ ਤੱਤ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਸੇਵਨ ਜਿਥੇ ਵੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਕਰ ਕੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਹਦਵਾਣਾ ਹੀ ਖਰੀਦਿਆ ਤੇ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਏ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਪਪੀਤਾ

**ਪਪੀਤਾ** (ਸਪੇਨੀ ਰਾਹੀਂ ਕੈਰੀਬ ਤੋਂ) '***ਕਾਰੀਕਾ ਪਾਪਾਇਆ*** ਨਾਮਕ ਪੌਦੇ ਦੇ ਫਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਰੀਕਾਸੀਏ ਪੌਦਾ ਕੁਲ ਦੇ ਕਾਰੀਕਾ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਵਾਸੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਦੱਖਣੀ ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਹੀ-ਖੇਤੀ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਮੇਸੋਅਮਰੀਕੀ ਸੱਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਮੋਰ

**ਮੋਰ** ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੂਲਸਥਾਨ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਖੁੱਲੇ ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨੀਲਾ ਮੋਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਿਰੀਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਨਰ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਰੰਗ - ਬਿਰੰਗੀ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਪੂਛ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਖੋਲਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਗਟਾ ਲਈ ਨੱਚਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਪ ਵਲੋਂ ਬਸੰਤ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ। ਮੋਰ ਦੀ ਮਾਦਾ ਨੂੰ ਮੋਰਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਜਾਣ ਪਛਾਣ 
ਮੋਰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਾਮੱਤਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਵਰਖਾ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਸੰਘਣੇ ਬੱਦਲ ਛਾਉਣ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਪੰਖ ਫੈਲਾ ਕੇ ਨੱਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਸਨੇ ਕੋਈ ਹੀਰਿਆਂ ਜੜੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦੇ ਇਸੇ ਰੂਪ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਤਾਜ ਵਰਗੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਲਗੀ, ਇਸ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਨੁਭੁਤੀ (perception) ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਮੋਰ ਦੀ ਇਸ ਵਿਲੱਖਣ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1963 ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਮਯਾਂਮਾਰ (Berma) ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਹੈ। 'ਫੇਸਿਆਨਿਡਾਈ' ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੀਅ (Member) ਮੋਰ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਾਮ 'ਪਾਵੋ ਕ੍ਰਿਸਟੇਟਸ' ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 'ਬਲੂ ਪਿਫਾਉਲ' ਭਾਵ ਪੀਕਾਕ (Peacock) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 'ਮਯੂਰ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵਰਤਾਉ 
ਮੋਰ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਪੰਛੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਬਨਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਿੱਤਰ ਤਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਟਿਕਾਣਾ ਜਾਂ ਆਰਾਮ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਥਲੀ ਅਤੇ ਚੋਗਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਹੈ। ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੋਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੋੜੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁ- ਵਿਵਾਹਿਤ (Polygamous) ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਦਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਵਾ ਦੇ ਹਰੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮੋਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਤਨੀਵਰਤਾ (Monogamous) ਜੀਵ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਨੀਲੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਹਨ।
## ਪ੍ਰਜਣਨ
ਪ੍ਰਜਣਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਆਪਣੇ ਖੰਭਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪੱਖੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੰਭਾ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੈਲ ਪਾਉਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੈਲ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ ਖੰਭਾਂ ਤੋਂ ਇਨਫਰਾਸੋਨਿਕ ਤਰੰਗਾਂ ਜਾਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਦੂਰ ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਮੋਰਨੀਆਂ, ਮੋਰ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੋਰਨੀ ਇੱਕ ਮੋਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਮੋਰ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾ ਸਕੇ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਮੋਰ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਮੋਰਨੀ ਜਿਸ ਮੋਰ ਦੇ ਖੰਭ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਖੰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਮੋਰ ਨੂੰ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਸਾਥੀ ਚੁਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। 

## ਖੁਰਾਕ ਸੰਬੰਧੀ ਆਦਤਾਂ 
ਮੋਰ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਮਸਲੇ ਵਿੱਚ ਸਰਬ- ਆਹਾਰੀ (Omnivorous) ਸੁਭਾਉ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹਨ।
ਇਹ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਭਾਗ: ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਖੜੀਆਂ, ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ, ਕੀੜੇ ਮਕੌੜੇ, 
ਖੰਡ ਆਕਾਰੀ ਜੀਵਾਂ (arthropods) ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ (reptiles) ਅਤੇ ਜਲਥਲੀ ਜੀਵਾਂ ਆਦਿ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਖਾ ਲੇਂਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ

File:ਨਿੱਸਰੀ ਕਣਕ ਦੀ ਵੱਟ ਤੇ ਮੋਰ.jpg|ਨਿੱਸਰੀ ਕਣਕ ਦੀ ਵੱਟ ਤੇ ਮੋਰ
File:Peacocks, the endangered birds.jpg|ਮੋਰ
File:Peacock on a brass chariot of Searsole Rajbari, West Bengal, India.jpg|thumb|ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਸੀਅਰਸੋਲ ਰਾਜਬਾੜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਮੋਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਘਰੇਲੂ ਰਸੋਈ ਗੈਸ

**ਘਰੇਲੂ ਰਸੋਈ ਗੈਸ** (Liquefied petroleum gas) (LPG) ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰੋਪੇਨ (C3H8) ਅਤੇ ਬਿਉਟੇਨ (C4H10) ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਹੈ। ਉਕਤ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਹਾਈਡਰੋਕਾਰਬਨ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਬਲਣਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਹਾਜਾਂ ਅਤੇ ਫਰਿਜਾਂ 'ਚ ਵੀ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਓਜੋਨ ਦੀ ਪਰਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਦੋਨੋਂ ਗੈਸ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਮੋਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੋਸਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਪੇਨ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮੋਸਮ ਵਿੱਚ ਬਿਉਟੇਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੈਸ ਦੀ ਲੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਈਥੇਨਥਿਉਲ ਦੀ ਮਾਤਰ ਮਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

## ਗੈਸ ਤੋਂ ਤਿਆਰ
LPG ਨੂੰ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਗੈਸ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪਥਰਾਹਟਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤਿਆਰੀ 1910 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਵਾਲਟਰ ਸਨੇਲਇੰਗ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਵੱਲੇ ਪੱਧਰ ਤੇ 1912 ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। LPG ਦਾ ਕਲੋਰੀਮਾਨ ਮੁੱਲ 46.1 MJ/kg ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਰਜ਼ਾ ਦੀ ਘਣਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਆਈਤਨ 26 MJ/L ਹੈ। LPG ਹਵਾ ਨਾਲੋਂ ਭਾਰੀ ਹੈ ਇਸ ਕਾਰ ਲੀਕ ਹੋਣ ਹੋਣ ਇਹ ਫਰਸ਼ ਦੇ ਹੋਠਲੇ ਪਾਸੇ ਇਕੱਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੈਸ ਦੀ ਦੋ ਮੁੱਖ ਖ਼ਤਰੇ ਹਨ।

## ਮੁੱਖ ਖ਼ਤਰੇ
#ਜੇ ਗੈਸ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਸਹੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜਲਾਣਸੀਲ ਪਦਾਰਤ ਹੋਵੇ ਤੇ ਇਹ ਗੈਸ ਬਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
#ਇਹ ਭਾਰੀ ਹੈ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲ ਘੁਟਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲਣ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ