open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਅਸਗਰ ਅਲੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ

**ਅਸਗਰ ਅਲੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ** (10 ਮਾਰਚ 1939 – 14 ਮਈ 2013) "ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਟਡੀ ਆਫ ਸੋਸਾਇਟੀ ਐਂਡ ਸੈਕਿਊਲਰਿਜਮ" ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਐਕਟਿਵਿਸਟ ਸਨ।
ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਧਰਮ ਸਾਸ਼ਤਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ,'ਅਸਗਰ ਅਲੀ ਨੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਦਾਊਦੀ ਬੋਹਰਾ ਲਹਿਰ ਦੀ ਰਹੀਨੁਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਇਕਾਗਰ ਹੋਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਅਮਨ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਸਾਂਝ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਲੈਕਚਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ "ਦ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟਡੀਜ" ਅਤੇ "ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਟਡੀ ਆਫ ਸੋਸਾਇਟੀ ਐਂਡ ਸੈਕਿਊਲਰਿਜਮ" ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1980 ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
## ਜੀਵਨੀ
ਅਸਗਰ ਅਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਮਾਰਚ 1939 ਨੂੰ ਸਲੁਮਬਾਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੋਹਰਾ ਪੁਜਾਰੀ, ਸੇਖ ਕੁਰਬਾਨ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੁਰਾਨ ਤਫਸੀਰ ਅਤੇ ਤਵੀਲ ਦੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਕ਼ਾ (ਇਸਲਾਮੀ ਨਿਆਂ ਸਾਸ਼ਤਰ) ਅਤੇ ਹਦੀਸ਼ ਦੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਉਜੈਨ ਸਥਿਤ ਵਿਕਰਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੀ ਐੱਸ ਸੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੀਹ ਸਾਲ ਮੁੰਬਈ ਮਹਾਨਗਰਪਾਲਿਕਾ (ਬੀ ਐਮ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ ਸਵੈਇੱਛਤ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਲੈਕੇ ਬੋਹਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। 1980 ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ‘ਇਸਲਾਮਿਕ ਪਰਿਪੇਖ’ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
### ਸਨਮਾਨ
1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਸਗਰ ਅਲੀ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ ਉੱਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲੜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ 'ਯੂ ਐੱਸ ਏ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੂਡੈਂਟ ਅਸੰਬਲੀ' ਅਤੇ 'ਯੂ ਐੱਸ ਏ ਇੰਟਰਨੇਸ਼ਨਲ ਸਟੂਡੈਂਟ ਅਸੰਬਲੀ' ਵਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1987 ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਧਾਰਮਿਕ ਅਮਨ ਚੈਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ ਡਾਲਮੀਆ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਡਾ. ਅਸਗਰ ਅਲੀ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਤਿੰਨ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਵਾਜਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੀਬ 52 ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਨਿਰਪੱਖ ਪੱਤਰ - ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਸਹਿਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ ਸੋਸਲਿਜਮ’ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਸਿਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ, ‘ਇਸਲਾਮ ਐਂਡ ਮਾਰਡਨ ਏਜ’ ਦਾ ਵੀ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੰਤਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013
ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ

**ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ** (12 ਜੂਨ 1935 - 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਹਿਤ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰਮਸ਼ੀਲ ਹਨ। 2015 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਆਪਣੇ ਸਮੁੱਚੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸਦਕਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਜਾਣ-ਪਛਾਣ 
ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਜੂਨ 1935 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਮਾਦਪੁਰ, ਤਹਿਸੀਲ ਸਮਰਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਦਿਆ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਬੇਬੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਜਸਪਾਲੋਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੇ ਬੀ ਟੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਐਮ ਏ ਕਰ ਲਈ। 1978 ਤੱਕ ਅਧਿਆਪਕੀ ਦੇ ਲੰਮੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਜਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਲੋਕ-ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਮਾਹਿਰ (ਪੰਜਾਬੀ) ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਰਸਾਲਿਆਂ 'ਪੰਖੜੀਆਂ' ਅਤੇ 'ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ 1993 ਤੱਕ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। 1993 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸ਼ੌਕ, ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕਮਨ ਹੋ ਜੁਟਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਅਖੌਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਲੋਕਗੀਤ:**

ਗਾਉਂਦਾ ਪੰਜਾਬ (1959), ਫੁੱਲਾਂ ਭਰੀ ਚੰਗੇਰ (1979), ਖੰਡ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੀਆਂ ਡਲੀਆਂ (2002), ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਆਖਿਆ(2003), ਨੈਂਣੀ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ(2004), ਕਿੱਕਲੀ ਕਬੀਰ ਦੀ (2008), ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲੇ (2008), ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਪਾਵਾਂ ਬੰਗਲਾ (2009), ਕੱਲਰ ਦੀਵਾ ਮੱਚਦਾ (2010), ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦੀ ਕੂਲ੍ਹਾਂ (2012)।

* ਬੁਝਾਰਤਾਂ (1956)
* ਜ਼ਰੀ ਦਾ ਟੋਟਾ [ਸੰਪਾਦਨ] (1957)
* ਪਰਾਇਆ ਧਨ (ਨਾਟਕ)
* ਗਾਉਂਦਾ ਪੰਜਾਬ (ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ) [ਸੰਪਾਦਨ] (1959)
* ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੂਲ੍ਹਾਂ: ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ
* ਕੱਲਰ ਦੀਵਾ ਮੱਚਦਾ: ਲੋਕ ਦੋਹੇ ਤੇ ਮਾਹੀਆ 
* ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ: ਸੋਮੇ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ
*ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ
*ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ

## ਸਨਮਾਨ
* ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 'ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ
* ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ 'ਦਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਮਿਲਿਆ
* ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੁਆਰਾ 'ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

## ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਅਮਰਾਵਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਅਮਰਾਵਤੀ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।

ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਅਮਰਾਵਤੀ ਹੈ।

ਖੇਤਰਫਲ- 12,210 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ.

ਜਨਸੰਖਿਆ- 26,07,160 (2001 ਜਨਗਣਨਾ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਅਹਿਮਦਨਗਰ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।

ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਹੈ।

ਖੇਤਰਫਲ- ੧੭,੪੧੩ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ.

ਜਨਸੰਖਿਆ- ੪੫,੪੩ ,੦੮੦ (੨੦੧੧ ਜਨਗਣਨਾ)

## ਸੰਦਰਭ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਅਕੋਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
**ਅਕੋਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** (ਮਰਾਠੀ ਉਚਾਰਨ: [əkolaː] ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਅਕੋਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਅਕੋਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਮਰਾਵਤੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਬੇਰਾਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਸੀ।

ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 5,428 ਹੈ&nbsp;km 2 ਇਹ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਮਰਾਵਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਾਸ਼ਿਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਬੁਲਢਾਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਾਸ਼ਿਮ ਪਹਿਲਾਂ 1999 ਤੱਕ ਅਕੋਲਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਅਕੋਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਤਾਲੁਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਅਕੋਲਾ, ਅਕੋਟ, ਟੇਲਹਾਰਾ, ਬਾਲਾਪੁਰ, ਬਰਸ਼ੀਟਾਕਲੀ, ਮੁਰਤਿਜਾਪੁਰ ਅਤੇ ਪਤੂਰ ਹਨ।

## ਅਧਿਕਾਰੀ 
### ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ 
* **ਸੰਜੇ ਧੋਤਰੇ** ( ਭਾਜਪਾ )- ਅਕੋਲਾ

## ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 
ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ 70.39% ਆਬਾਦੀ ਮਰਾਠੀ, 17.33% ਉਰਦੂ, 6.30% ਹਿੰਦੀ, 2.04% ਲੰਬਾੜੀ ਅਤੇ 0.93% ਮਾਰਵਾੜੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ।

ਮਰਾਠੀ ਦੀ ਵਰਹਾਦੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਅਕੋਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਦਕਨੀ ਉਰਦੂ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਮੇਕ ਇਨ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਵਾਂਦਰੇ ਉਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਬੀਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਬੀਡ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜਿਲਾ ਹੈ ।

ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਬੀਡ ਹੈ।

ਖੇਤਰਫਲ  -  ਵਰਗ ਕਿ . ਮੀ .

ਜਨਸੰਖਿਆ  - (2001 ਜਨਗਣਨਾ)

ਸਾਕਸ਼ਰਤਾ  -

ਏਸ.ਟੀ .ਡੀ (STD) ਕੋਡ  - 02442

ਜਿਲਾਧਿਕਾਰੀ  - (ਸਤੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ)

ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਵੱਲ ਉਚਾਈ  -

ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ - ਉੱਤਰ

ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ - ਪੂਰਬ

ਔਸਤ ਵਰਖਾ - ਮਿ.ਮੀ.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ

**ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ** (BJP - ਬੀ॰ਜੇ॰ਪੀ) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 6 ਅਪਰੈਲ 1980 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਲ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਯੁਵਾ ਮੋਰਚਾ ਇਸ ਦਲ ਦਾ ਯੁਵਾ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। 2004 ਦੇ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਲ ਨੂੰ 85 866 593 ਮਤ (22 %, 138 ਸੀਟਾਂ) ਮਿਲੇ ਸਨ। ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਮੁੱਖਪੱਤਰ ਕਮਲ ਸੰਦੇਸ਼  ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਪ੍ਰਭਾਤ ਝਾ ਹੈ।

## ਸਿਆਸੀ ਰੁਝਾਨ 
2014 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਤੱਕ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪਰਚਮ ਲਹਿਰਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਸ ਨੇ 90 ਫ਼ੀਸਦ ਸੀਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। 2017 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਫੌਰੀ ਬਾਅਦ ਮੋਦੀ ਲਹਿਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਨਾਮੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 403 ਮੈਂਬਰੀ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 312 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ
ਡੀ.ਡੀ.ਟੀ.

**ਡੀਡੀਟੀ** (**ਡਾ**ਈਕਲੋਰੋ**ਡਾ**ਈਫ਼ਿਨਾਈਲ**ਟ**ਰਾਈਕਲੋਰੋਈਥੇਨ) ਇੱਕ ਕਾਰਬਨ-ਯੁਕਤ ਕਲੋਰੀਨ ਕੀੜੇਮਾਰ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰੰਗਹੀਣ, ਰਵੇਦਾਰ ਠੋਸ, ਸੁਆਦਹੀਣ ਅਤੇ ਕਰੀਬ-ਕਰੀਬ ਗੰਧਹੀਣ ਰਸਾਇਣਕ ਸੰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਡੀਡੀਟੀ ਨੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ਾਈਲੀਨ ਜਾਂ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਕਸ਼ੀਦਾਂ, ਕੁੱਕਰਿਆਂ, ਏਰੋਸੋਲ, ਧੂੰਏ ਵਾਲੀਆਂ ਮੋਮ-ਬੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਸ਼ਨ ਆਦਿ।

## ਹਵਾਲੇ
ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ

**ਔਰੰਗਾਬਾਦ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।

ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਹੈ।

ਖੇਤਰਫਲ- 10,106 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ.

ਜਨਸੰਖਿਆ- 28,97,013 (2001 ਜਨਗਣਨਾ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ
ਯਿਨ ਅਤੇ ਯਾਂਗ

ਚੀਨੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਯਿਨ-ਯਾਂਗ ਦਾ ਸੰਕਲਪ (ਸਰਲੀਕ੍ਰਿਤ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ: 阴阳; ਪਿਨਯਿਨ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ: 陰陽; ਯਿਨਯਾਂਗ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਯਿਨ ਅਤੇ ਯਾਂਗ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਧਰੁਵੀ ਵਿਪਰੀਤ ਜਾਂ ਵਿਪਰੀਤ ਬਲ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਘੁਲਦੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੇ ਹਨ। ਅਨੇਕ ਕੁਦਰਤੀ ਦਵੈਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ, ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਨੀਵਾਂ, ਗਰਮ ਅਤੇ ਠੰਡਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਗ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ, ਬਗੈਰਾ ਬਗੈਰਾ) ਨੂੰ ਯਿਨ-ਯਾਂਗ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਕਲਾਸਕੀ ਚੀਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਸਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ ਚਿਕਿਤਸਾ (ਮੈਡੀਸ਼ਨ) ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸੇਧ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚੀਨੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਅਤੇ ਕਸਰਤਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਧਾਂਤ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* ਚੀਨੀ ਵਿੱਚ ਯਿਨ-ਯਾਙ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿੱਖਿਅਕ ਵੀਡੀਓ
* ਯਿਨ ਅਤੇ ਯਾਙ , goldenelixir.com
* ਯਿਨ, ਯਾਙ ਅਤੇ ਹੋਰ 
* "Precelestial and Postcelestial Yin and Yang", by Liu Yiming (1734-1821)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਦਰਸ਼ਨ
ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਪਰਆਕਸਾਈਡ

**ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਪਰਆਕਸਾਈਡ** (H2O2) ਸਭ ਤੋਂ ਸਧਾਰਨ ਪਰਆਕਸਾਈਡ (ਇੱਕ ਆਕਸੀਜਨ-ਆਕਸੀਜਨ ਇਕਹਿਰੇ ਜੋੜ ਵਾਲਾ ਯੋਜਕ) ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਆਕਸੀਕਰਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਦਰਵ ਜਿਹਦੀ ਲੇਸ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਤਲੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੰਗਹੀਣ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਕਸੀਕਰਨ ਲੱਛਣਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹਨੂੰ ਬਲੀਚ ਜਾਂ ਸਫ਼ਾਈ-ਕਰਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਅਮੀਬਾ

***ਅਮੀਬਾ*** ਪ੍ਰੋਟੋਜ਼ੋਆ ਦੀ ਇੱਕ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਿਨਸ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਕਾਰਹੀਣ ਇੱਕ-ਕੋਸ਼ਕੀ ਜੀਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਮੀਬਾ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਕੁੱਝ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ 1/2 ਮਿ ਮੀ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵਿਆਸ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੰਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰੋਟੋਪਲਾਜਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਥੋਬੇ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਆਕਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੈਲਲੋਜ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਅਤਿਅੰਤ ਸੂਖਮ ਪਲਾਜਮਾਲੇਮਾ ਦੇ ਕਵਰ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਸੈਲਲੋਜ ਦੇ ਦੋ ਸਪਸ਼ਟ ਪੱਧਰ ਪਹਿਚਾਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ - ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਦਾ ਸਵੱਛ, ਕਣਰਹਿਤ, ਕੱਚ ਵਰਗਾ, ਗਾੜਾ ਬਾਹਰਲਾ ਰਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਜਿਆਦਾ ਤਰਲ, ਭੂਰਾ, ਕਣਯੁਕਤ ਭਾਗ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਂਤਰ ਰਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਂਤਰ ਰਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਨਿਊਕਲੀ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਪੂਰਣ ਆਂਤਰ ਰਸ ਅਨੇਕ ਛੋਟੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੰਨਦਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਸੰਕੋਚੀ ਰਸਦਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਅੰਨਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪਾਚਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਕੋਚੀ ਰਸਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
## ਵੀਡੀਓ ਗੈਲਰੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਖ਼ਮਜੀਵ
ਡੈਮੋਕਰੀਤਸ

**ਡੇਮੋਕਰੀਟਸ** (, "ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ") (ਅੰਦਾਜ਼ਨ 460 – ਅੰਦਾਜ਼ਨ 370 ਈਪੂ) ਅਬਡੇਰਾ, ਥਰੇਸ, ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਕਰਾਤ-ਪੂਰਵ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਸਤਾਖਰ ਸੀ ਅਤੇ ਲਿਊਸੀਪਸ ਦਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਸਿਧਾਂਤ ਸੂਤਰਬਧ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕ
ਪਾਈਥਾਗੋਰਸ

**ਸਾਮੋਸ ਦਾ ਪਾਈਥਾਗੋਰਸ** (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ: Πυθαγόρας ὁ Σάμιος, ਜਾਂ ਸਿਰਫ **ਪਾਈਥਾਗੋਰਸ**; ਜਨਮ: ਲਗਪਗ 570 – ਮੌਤ ਲਗਪਗ 495 ਈ.ਪੂ.) ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਹਿਸਾਬਦਾਨ, ਅਤੇ ਪਾਈਥਾਗੋਰੀਅਨ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੋਢੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗਣਿਤਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਹਿਸਾਬ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿੰਤੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੀਰੋਡੋਟਸ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

## ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਪਾਇਥਾਗੋਰਸ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਮਹਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਗਣਿਤ, ਨੀਤੀਸ਼ਾਸਤਰ, ਆਤਮਤੱਤ ਸ਼ਾਸਤਰ (ਮੈਟਾ ਫਿਜ਼ਿਕਸ), ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਰੁਚੀ ਸੀ। ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਵਡਮੁੱਲੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯਾਤਰੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਸਰ, ਅਰਬੀਆ, ਬੇਬੀਲੋਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਆਦਿ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ
ਪਾਇਥਾਗੋਰਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਸਬੰਧ ਗਣਿਤ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਲੈਅ ਤਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਵੀ ਗਣਿਤ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਾਇਥਾਗੋਰਸ ਲੋਹਾ ਕੁੱਟ ਰਹੇ ਲੁਹਾਰ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ| ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੀ ਕੁਟਾਈ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚੋਂ ਸੰਗੀਤਮਈ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਲੁਹਾਰ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸ ਲੈਅ ਤਾਲ ਜਾਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਗਣਿਤ ਜ਼ਰੂਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਉਸ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਸ ਠਕ-ਠਕ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੰਗੀਤ ਅਹਿਰਣ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੇਸ਼ੋ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪੈਥਾਗੋਰਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਆਵਾਜ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਰੇਸ਼ੋ ਸਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ੋਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਮਤ ਸੀ ਕਿ ਇਕੋ ਮੋਟਾਈ ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਤ ਅਨੁਪਾਤ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜੇ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਕੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸੰਗੀਤ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।
 
## ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ
ਪਾਇਥਾਗੋਰਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਣਿਤ ਬਿਨਾਂ ਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਅਧੂਰੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਾਹੇ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਤਾਰੇ ਦਾ ਭਾਰ ਕੱਢਣਾ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਦੂਰੀ ਮਾਪਣੀ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਗਣਿਤ ਹੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।  

## ਪਾਇਥਗੋਰਸ ਥਿਉਰਮ
ਪਾਇਥਾਗੋਰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਦੇਣ ਇੱਕ ਥਿਊਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਇਥਾਗੋਰਸ ਦੀ ਥਿਊਰਮ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਸਮਕੋਣ ਤਿਕੋਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੀ ਭੁਜਾ (ਕਰਣ) 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਵਰਗ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਬਾਕੀ ਦੋਵਾਂ ਭੁਜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕਸ਼ਟ ਵੀ ਝੱਲਣੇ ਪਏ ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਉਂਦੇ। 

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*ਪਾਈਥਾਗੋਰਸ ਥਿਊਰਮ
*ਪਾਈਥਾਗੋਰਸ ਸੂਤਰ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕ
ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ

**ਕੌਮੀਅਤ** ਅਤੇ **ਜਾਤੀ ਸਮੂਹ** (*ethnicity* ਅਤੇ *ethnic group*) ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਾਰ ਸਾਂਝਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਜਾਂ ਕੌਮੀਅਤ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਾਂਝੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਵੰਸ਼ਕਰਮ, ਇਤਹਾਸ, ਲਹੂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ, ਧਰਮ, ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਂਝੇ ਖੇਤਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ ਜਾਂ ਭੌਤਿਕ ਰੰਗ-ਰੂਪ (ਯਾਨੀ ਸ਼ਕਲ - ਸੂਰਤ) ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਮਗਰ ਇਹ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਣਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਜਾਤੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਸਮੂਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਡਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ
ਪੋਰਤੋ

**ਪੋਰਤੋ** (), ਜਿਹਨੂੰ **ਓਪੋਰਤੋ** ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਿਸਬਨ ਮਗਰੋਂ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਾ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੱਦਾਂ ਵਿਚਲੀ ਅਬਾਦੀ 237,584 ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਇਖਲਾਕ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੀ ਰੂਹ

***ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਇਖਲਾਕ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੀ ਰੂਹ***(ਜਰਮਨ:Die protestantische Ethik und der 'Geist' des Kapitalismus) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਸਮਾਜਸਾਸ਼ਤਰੀ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਰਥਸਾਸ਼ਤਰੀ ਮੈਕਸ ਵੈਬਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਲੇਖ ਲੜੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਮੂਲ ਜਰਮਨ ਪੁਸਤਕ 1904 ਅਤੇ 1905 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1930 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਟਾਲਕੋਟ ਪਾਰਸਨਜ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਰਥਿਕ ਸਮਾਜਸਾਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਆਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਸਾਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਰਾਜਾ ਰਾਓ

thumb
**ਰਾਜਾ ਰਾਓ** (ਕੰਨੜ: ರಾಜ ರಾವ್) (8 ਨਵੰਬਰ 1908 – 8 ਜੁਲਾਈ 2006) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਮੂਲਕ ਨਾਵਲ  *ਦ ਸਰਪੈਂਟ ਐਂਡ ਦ ਰੋਪ* (1960) ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ੈਲੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰੀ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 1964 ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਵਾਇਆ।
## ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ 
### ਗਲਪ 
#### ਨਾਵਲ
* *Kanthapura* (1938)
* *The Serpent and the Rope* (1960)
* *The Cat and Shakespeare: A Tale of India* (1965) 
* *Comrade Kirillov* (1976)
* *The Chessmaster and His Moves* (1988)

#### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
** "The Cow of the Barricades(1947)"
** *The Policeman and the Rose* (1978)
** "The True Story of Kanakapala, Protector of Gold"
** "In Khandesh"
** "Companions"
** "The Cow of the Barricades"
** "Akkayya"
** "The Little Gram Shop"
** "Javni"
** "Nimka"
** "India—A Fable"
** "The Policeman and the Rose"
** *On the Ganga Ghat* (1989)

### ਗੈਰ-ਗਲਪ
* *Changing India: An Anthology* (ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ) (1939)
* *Tomorrow* (ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ) (1943–44)
* *Whither India?* (ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ) (1948)
* *The Meaning of India*, ਨਿਬੰਧ (1996)
* *The Great Indian Way: A Life of Mahatma Gandhi*, ਜੀਵਨੀ (1998)

## ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1964)
* ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ (1969)
* ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਨਿਉਸਤਾਦਤ (Neustadt) (1988)
* ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ (2007)

## ਹਵਾਲੇ
ਬਾਰਬੀ

**ਬਾਰਬੀ** ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਡੌਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ 'ਮੈਟਲ ਇੰਕ' ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਖਿਡੌਣਾ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1959 ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਲੌਂਚ ਕੀਤਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਬਿਜਨਸਵੋਮੈਨ ਰੂਥ ਹੈਂਡਲਰ ਨੇ ਜਰਮਨ ਡੌਲ ਬਿਲਡ ਲਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕੀਤੀ।
## ਇਤਹਾਸ
ਰੂਥ ਹੈਂਡਲਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ 'ਬਾਰਬਰਾ' ਤੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਲਾਡਲਾ ਨਾਂ 'ਬਾਰਬੀ' ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਜਦੋਂ ਰੂਥ ਦਫਤਰੋਂ ਘਰ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਆਈ ਤਾਂ ਬਾਰਬਰਾ ਕਾਗਜ਼ ਦੀਆਂ ਗੁੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁੱਡੇ ਗੁੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਲਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰੋਲ ਦੇ ਕੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਖਿਡੌਣੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਰੂਥ ਨੂੰ ਫੁਰਨਾ ਫੁਰਿਆ ਕਿ ਕਿਉਂ ਨਾ ਮੰਡੀ 'ਚ ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਬਣੀ ਤੇਜ਼-ਤਰਾਰ ਗੁੱਡੀ ਸੁੱਟੀ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਖਿਆਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਈਲੀਅਟ ਹੈਂਡਲਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਉਹ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਹੋਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਉਤਸਾਹਿਤ ਨਾ ਹੋਏ। 
ਗੱਲ 1956 ਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰੂਥ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਯੂਰਪ ਦੇ ਟੂਰ ਤੇ ਗਈ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਲਡ ਲਿੱਲੀ ਨਾਂ ਦੀ ਜਰਮਨ ਡੌਲ ਦੇਖੀ ਜੋ ਐਨ ਉਹਦੀ ਕਲਪਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਲਗ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਖਰੀਦ ਲਈਆਂ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਆਪਣੀ ਖਿਡੌਣਾ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਰੱਖ ਲਈਆਂ। ਲਿੱਲੀ ਇੱਕ ਅਖਬਾਰ 'ਬਿਲਡ ਜੇਟੁੰਗ' ਵਿੱਚ ਛਪਦੇ ਹਾਸਰਸੀ ਸਟ੍ਰਿਪ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੈਸ਼ਨ ਖਿਡਾਉਣੇ
ਹਾਈਡਰੋਕਲੋਰਿਕ ਤਿਜ਼ਾਬ

**ਲੂਣ ਦਾ ਤਿਜ਼ਾਬ** ਜਾਂ **ਹਾਈਡਰੋਕਲੋਰਿਕ ਐਸਿਡ** ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਕਲੋਰਾਈਡ (H Cl) ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਫ਼, ਰੰਗਹੀਣ ਘੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੋਰਨ ਵਾਲਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਧਾਤ-ਤਿਜ਼ਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਉਦਯੋਗਕ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਿਹਦੇ ਦੇ ਤਿਜ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲੋਰਾਈਡ
ਜੌਨ ਬਰੈਂਡੀ

**ਜੌਨ ਬਰੈਂਡੀ** (ਜਨਮ: 11 ਮਈ 1943) 1960 ਵਿਆਂ ਦੇ ਬੀਟ ਜੈਨਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮਗਰਲੇ ਦੌਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਸਾਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਜੈਕ ਹਿਰਸਮਾਨ ਬਰੈਂਡੀ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: “ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਉਹ ਸੜਕ ਸਵਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਅਗਵਾਨੂੰਆਂ - ਵਿੱਟਮੈਨ ਅਤੇ ਨਰੂਦਾ ਵਾਂਗ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਤੋਂ ਨਿੱਕੇ ਵੇਰਵੇ ਤੱਕ … ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਹਿਮਦਿਲ, ਸਰਾਰਤੀ, ਪਿਆਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖਰੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਓਤਪੋਤ ਕਰਕੇ ਸੰਭਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨਿੱਗਰ ਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ 1960 ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਤ੍ਤਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚੋਂ ਉਦਭਵ ਹੋਈਆਂ ਹਨ .”
ਮੌਤ ਦੀ ਘਾਟੀ

**ਮੌਤ ਦੀ ਘਾਟੀ** ਜਾਂ **ਡੈਥ ਵੈਲੀ** ਪੂਰਬੀ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਰੂਥਲੀ ਘਾਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਹਾਵੇ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉਤਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ ਦੀ ਘਾਟੀ
ਦਿਮਾਗ਼

ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼]]

**ਦਿਮਾਗ਼** ਸਾਰੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਬਿਨਰੀੜ੍ਹੇ ਜੀਵ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਪੰਜ, ਜੈਲੀਫ਼ਿਸ਼, ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਤੀਰ੍ਹੀ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਮੱਛੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਭਾਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੱਲਰਵਾਂ ਨਸ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਗ੍ਹਾ, ਸੁਆਦ, ਛੋਹ, ਸੁਣਵਾਈ ਅਤੇ ਗੰਧ ਆਦਿ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਰੀੜ੍ਹਦਾਰ ਜੀਵ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਉਹਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਟਿਲ ਅੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

:ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁੰਗੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਦਿਮਾਗ 10 ਗੁਣਾ ਛੋਟਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਪਿਛਲੇ 10 ਕੁ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਮਿਲੇ ਪਥਰਾਟ (ਫਾਸਿਲਜ਼) ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦਾਅਵੇ ਹੋਰ ਵੀ ਪੁਖ਼ਤਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੁੱਸੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਛੋਟੇ ਹੋਣ ਦੇ ਠੋਸ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਆਦਿ ਮਨੁੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੁਦ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮੌਤ ਦਰ ਵੀ ਵੱਧ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਿਸ਼ਟ-ਪੁਸ਼ਟ ਹੀ ਬਚਦੇ ਸਨ। ਨਰੋਏ ਜਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰੋਏ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਖੁਰਾਕਾਂ ਸੀਮਤ ਹੋਣ ਤੇ ਕਸਰਤ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖਾ ਨਸਲ ਬੌਣੇਪਣ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰ ਪਈ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਨੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਦਿਮਾਗ ’ਤੇ ਉਲਟ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁੰਗੜਣ ਦੀ ਖੋਜ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਮਾਨਵੀ ਪਥਰਾਟ (ਫਾਸਿਲਜ਼) ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਮਾਨਵੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾ.ਮਾਰਟਾ ਲਾਹਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਨਵੀ ਫਾਸਿਲਜ਼ ਦੋ ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਇਸਰਾਈਲੀ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੇ ਪਥਾਰਟ 1.20 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਆਕਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਖੋਜ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪੁਰਖ਼ਿਆਂ ਦਾ ਲੰਮ-ਸੁਲੰਮੇ ਤੇ ਪੱਠੇਦਾਰ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸੁੰਗੜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਕੋ ਥਾਏਂ ਬੈਠ ਕੇ ਖੇਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਆ ਗਈ। ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ 1500 ਘਣ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਸੀ ਜਦੋਂਕਿ ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਔਸਤਨ ਆਕਾਰ ਕੇਵਲ 1380 ਘਣ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿਮਾਗ
ਮੌਨਸੂਨ

, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਬੱਦਲ।]]
**ਮੌਨਸੂਨ**( **ਮਾਨਸੂਨ** ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)  ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਸਮੀ ਪਰਤਾਅ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹਦੀ ਵਰਤੋਂ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੇਮੇਲ ਤਪਣ ਕਰ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ ਗੇੜ੍ਹ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 

## ਨਿਰੁਕਤੀ 
ਮੌਨਸੂਨ ਸ਼ਬਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ *monsoon* ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜੋ ਅੱਗੋਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀ *monção* ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ *ਮੌਸਿਮ* (موسم "ਰੁੱਤ"), ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਗੇਤਰੀ ਆਧੁਨਿਕ ਡੱਚ *monsun* ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।

## ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਅਤੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵੱਲ ਆਉਂਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਦੱਖਣੀ ਤੱਟ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਉਸ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਖਾਸ ਕਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਾਨਸੂਨ ਜੂਨ ਦੇ ਅਾਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਜਾਂ ਜੁਲਾੲੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਅਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ 28-29 ਜੂਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦਾਖਲ ਹੋੲੀ।

## ਕਿਸਮਾਂ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਮੌਨਸੂਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ-ਪੱਛਮੀ ਮੌਨਸੂਨ। ਪੂਰਬੀ ਮੌਨਸੂਨ ਨੂੰ *ਸੀਤ ਮੌਨਸੂਨ* ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਵਰਖਾ ਦੱਖਣੀ ਪੱਛਮੀ ਮੌਨਸੂਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 

## ਅਸਰ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਕਰਕ ਰੇਖਾ ਨਿਕਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਤੇ ਸਿਧਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀ, ਸਰਦੀ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਨੂੰ ਮੌਨਸੂਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਆਉਂਣ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਨਮੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਕਾਲੀਆਂ ਘਟਾਵਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਨੀਵੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਲੈ ਕਿ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਹੜ੍ਹ ਰੋਕੂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ 
ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਜਿੰਨੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਹੜ੍ਹ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਜਾਂ ਹੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਅਤੇ ਆਧਾਰੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ’ਤੇ ਖ਼ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਸਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਰਸ਼
ਇਸ਼ਕਪੇਚਾ

**ਇਸ਼ਕਪੇਚਾ** (Ipomoea quamoclit) ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਬੇਲ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਸੂਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਰੀਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲਗਦੇ ਹਨ।
## ਇਸ਼ਕਪੇਚਾ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾਮ
* ਆਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ: কুঞ্জলতা ਕੁੰਜਲਤਾ
* ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: American jasmine, bed jasmine, cardinal creeper, China creeper, cupid flower, Cypress vine, hummingbird vine, Indian forget-me-not, Indian pink, Sitas hairs, star glory, star of bethlehem, sweet-willy 
* ਉਰਦੂ: عشق پيچا ਇਸ਼ਕ ਪੇਚਾ
* ਉੜੀਆ: ਤੁਰੂਲਤਾ 
* ਕੰਨੜ: ಕಾಮ ಲತೆ ਕੰਮ ਲਦੇ, ಕೆಂಪು ಮಲ್ಲಿಗೆ ਕੇਂਪੁ ਮੱਲਿਗੇ
* ਗੁਜਰਾਤੀ: કામલતા ਕਾਮਲਤਾ, કામિની ਕਾਮਨੀ
* ਤਾਮਿਲ: காசிரத்னம் ਕਾਸ਼ੀਰਤਨਮ, கெம்புமல்லிகை ਕੇਂਪੁ ਮੱਲਿਕੈ, மயிர்மாணிக்கம் ਮਾਇਰ ਮਣਿੱਕਮ
* ਤੇਲੁਗੂ: కాశిరత్నము ਕਸ਼ੀਰਤਨਮੂ
* ਬੰਗਾਲੀ: কামলতা ਕਾਮਲਤਾ
* ਮਣੀਪੁਰੀ: কামলতা ਕਾਮਲਤਾ
* ਮਰਾਠੀ: ਆਕਾਸ਼ਵੇਲ, ਗਣੇਸ਼ਵੇਲ, ਇਸ਼ਕਪੇਂਚ 
* ਮਲਿਆਲੀ: ആകാശമുല്ല ਆਕਾਸ਼ਮੂਲ, ഈശ്വരമുല്ല ਈਸ਼ਵਰਮੂਲ
* ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: ਕਾਮਲਤਾ 
* ਹਿੰਦੀ: ਕਾਮਲਤਾ, ਸੀਤਾਕੇਸ਼

## ਗੈਲਰੀ

File:Ipomoea Quamoclit.jpg|ਫੁੱਲ
File:Cyprus vine.jpg|ਫੁੱਲ ਤੇ ਪੱਤੇ
Image:IpomoeaQuamoclitSeeds.jpg|ਬੀਜ
File:유홍초.JPG|ਵੇਲ ਸ਼ਕਲ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਨਸਪਤੀ
ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ

**ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ** (ਜਿਹਨੂੰ **ਮੁਸਕੋਵੀ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ** ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ  (ਰੂਸੀ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ) ਜਾਂ, ਯੂਨਾਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ) 1547 ਵਿੱਚ ਇਵਾਨ ਛੇਵੇਂ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਾਰ ਪਦਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1721 ਵਿੱਚ ਪੀਟਰ ਮਹਾਨ ਵੱਲੋਂ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਰੂਸੀ ਮੁਲਕ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ

**ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ** () ਡੈੱਨਮਾਰਕ (ਜਾਂ 1814 ਤੱਕ ਡੈੱਨਮਾਰਕ-ਨਾਰਵੇ) ਵੱਲੋਂ 1536 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1945 ਤੱਕ ਕਬਜ਼ੇ 'ਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ ਚਾਰ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ (ਯੂਰਪ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ) ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1800 ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 3,000,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ

**ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ** (ਅਫ਼ਰੀਕਾਂਸ: *Suidwes-Afrika*; ਜਰਮਨ: *Südwestafrika*) ਅਜੋਕੇ ਨਮੀਬੀਆ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹਦੇ ਉੱਤੇ ਜਰਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਮਲੂ

**ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਮਲੂ** (, *Ahmade Šāmlū* , ਕਲਮੀ ਨਾਮ **ਏ. ਬਾਮਦਾਦ** () (ਜਨਮ: 12 ਦਸੰਬਰ 1925 ਅਤੇ ਮੌਤ: 24 ਜੁਲਾਈ 2000) ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਾਇਰ, ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਸ਼ਾਮਲੂ ਆਧੁਨਿਕ ਇਰਾਨ ਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਉਹਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਉੱਤੇ ਨੀਮਾ ਯੂਸ਼ਿਜ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਸ਼ਾਮਲੂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਜਟਿਲ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਬਿੰਬਾਵਲੀ ਬੇਹੱਦ ਸਰਲ ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਉਹਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਤੀਖਣਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਬੁਨਿਆਦ ਵਜੋਂ ਉਹ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਅਤੇ ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ ਵਰਗੇ ਉਸਤਾਦਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸਦਕਾ ਇਰਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੀ ਪਛਾਣੀ ਬਿੰਬਾਵਲੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
### ਮੁਢਲਾ ਕੰਮ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ
ਨੀਮਾ ਯੂਸ਼ਿਜ

**ਨੀਮਾ ਯੂਸ਼ਿਜ** () (ਜਨਮ: 12 ਨਵੰਬਰ 1896 – ਮੌਤ: 6 ਜਨਵਰੀ 1960) **ਨਿਮਾ** () ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਨਮ ਸਮੇਂ **ਅਲੀ ਅਸਫੰਦਯਾਰੀ** (), ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਤਾਬਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ *ਸ਼ੇਅਰ ਏ ਨੌ* (, "ਨਵੀਂ ਸ਼ਾਇਰੀ") ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ''ਸ਼ੇਅਰ ਏ ਨਿਮਾ'ਈ'' (, "ਨੀਮਾਈ ਸ਼ਾਇਰੀ") ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1960
ਸਮਦ ਬਹਿਰੰਗੀ

**ਸਮਦ ਬਹਿਰੰਗੀ** (, , ; 24 ਜੂਨ 1939 - 31 ਅਗਸਤ 1967) ਅਜ਼ੇਰੀ ਮੂਲ ਦਾ ਇਰਾਨੀ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਆਲੋਚਕ, ਲੋਕਧਾਰਾ-ਸਾਸ਼ਤਰੀ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਲ ਲਿਖਤਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਦੇ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਈਰਾਨੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਲ ਲਿਖਤਾਂ ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਚਿਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਹ ਤਬਰੀਜ਼, ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੇਠਲੇ-ਵਰਗ ਦੇ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ-ਸਿਖਲਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1957 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਿਰੇ ਲਾਇਆ। ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੇਂਡੂ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਤਬਰੀਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
*[The Little Black Fish ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ(https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%9B%E0%A9%8B%E0%A8%9F%E0%A9%80_%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A8%BC%E0%A9%80_%E0%A8%AE%E0%A9%B1%E0%A8%9B%E0%A9%80)]
*ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਮਦ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 
*ਸਮਦ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ: The Little Black Fish
*ਸਮਦ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ: 24 Restless Hours
*ਸਮਦ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ: The Little Sugar Beet Vendor
*ਸਮਦ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ: The Tale of Love
*ਸਮਦ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ: Talkhun
*ਸਮਦ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ: In Search of Faith
*ਸਮਦ ਬਹਿਰੰਗੀ ਦਾ ਜੀਵਨ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਇਰਾਜ ਬਸ਼ੀਰੀ, ਮੀਨੀਸੋਟਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਜੀਵਨੀ।
* /  ਸਮਦ ਸਾਈਟ 
* /  ਸਮਦ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ 
* ਸਮਦ ਬਹਿਰੰਗੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਦੁਰਘਟਨਾ - ਹਮਜ਼ੇ ਫਰਹਾਤੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਪੋਂਪੇਈ

**ਪੋਂਪੇਈ** ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਰੋਮਨ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜੋ ਪੋਂਪੇਈ ਪਰਗਣੇ ਦੇ ਰਾਜਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਤਾਲਵੀ ਖੇਤਰ ਕਾਂਪਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਜੋਕੇ ਨੇਪਲਜ਼ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਹਰਕੂਲੇਨੀਅਮ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਪੋਂਪੇਈ 79 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਵਿਸੂਵੀਅਸ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਫਟਣ ਨਾਲ 4 ਤੋਂ 6 ਮੀਟਰ ਉੱਚੇ ਸੁਆਹ ਅਤੇ ਝਾਵੇਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਹੇਠ ਦੱਬ ਕੇ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ
ਨਾਜ਼ੀਵਾਦ

**ਨਾਜ਼ੀਵਾਦ**, ਜਾਂ **ਨਾਤਸੀਵਾਦ** ਜਾਂ **ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਜਵਾਦ** (, ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ "ਨਾਤਸੀ" ਜਾਂ "ਨਾਜ਼ੀ" ਉੱਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਨਾਜ਼ੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਦੀਆਂ ਸਬੰਧਤ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ (ਅੰਧਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ) ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਸਲਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ-ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸਰਬ-ਜਰਮਨਵਾਦ, ਸੱਜੀ ਸਿਆਸਤ ਜਰਮਨ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਮਗਰੋਂ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਨਾਲ਼ ਲੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ-ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਅਸਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ।
ਇਹਦਾ ਮਕਸਦ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਲਿਜਾਣਾ ਅਤੇ ਅੰਧਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੇ ਟੇਟੇ ਚਾੜ੍ਹਨਾ ਸੀ।
ਨਾਜ਼ੀਵਾਦ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤਿ-ਸੱਜੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਜ ਉੱਤੇ ਅਖੌਤੀ ਉੱਚੀ ਨਸਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗਲਬਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਘਟੀਆ ਐਲਾਨ ਕੀਤੀ ਨਸਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਪਾਕ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਜੂਦ ਲਈ ਘਾਤਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਨਾਜ਼ੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੀ-ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਰਿਆਸਤ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਫਿਊਹਰਰ ਸਿਧਾਂਤ ("ਆਗੂ ਸਿਧਾਂਤ"), ਪਿਰਾਮਿਡੀ ਪਾਰਟੀ ਢਾਂਚਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਫਿਊਹਰਰ* - ਅਡੋਲਫ ਹਿਟਲਰ - ਟੀਸੀ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਥੱਲੇ ਵਾਲੇ ਹਰ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਆਗੂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਹੁਕਮ ਸਰਬ ਉੱਚ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਜ਼ੀਵਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਸਲਵਾਦ
ਪ੍ਰਣਾਲੀ

**ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਸਿਸਟਮ)** ਕਿਸੇ ਅੰਤਰ-ਨਿਰਭਰ ਅੰਤਰ-ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸੰਗਠਿਤ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅੰਗ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਇਕ ਪੂਰਨ ਇਕਾਈ ਹੈ ਇਹ ਅੰਗਾ ਜਾ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ ਇਹ ਅੰਗ ਜਾ ਭਾਗ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ
ਪਾਪੂਆ ਅਤੇ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਦਾ ਰਾਜਖੇਤਰ

**ਪਾਪੂਆ ਅਤੇ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਦਾ ਰਾਜਖੇਤਰ** ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1949 ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ-ਪ੍ਰਬੰਧਤ ਪਾਪੂਆ ਅਤੇ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਦੇ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਏਕੀਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਬਣੇ ਸੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1972 ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਾਜਖੇਤਰ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ "ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ" ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਦਾ ਅਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ

**ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ** (22 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1732 – 14 ਦਸੰਬਰ, 1799) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨੇ 1789 ਤੋ 1797 ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯੁੱਧ ਮੌਕੇ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਫੌਜ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਕਮਾਂਡਰ ਸਨ। ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਪਿਤਾ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਬਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ, ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ ਡੀ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਵਾਂਗ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋ ਮਹਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀਸੀ ਦਾ ਨਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮੇਰੀ ਬੌਲ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਔਗਸਟੀਨ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ।
ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਪਰ ਝੂਠੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚੈਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦਰਖ਼ਤ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਕੱਟਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਕਿੰਨੇ ਈਮਾਨਦਾਰ ਸਨ। ਪਰ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਈਮਾਨਦਾਰ (ਸੱਚ) ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਾਰਸਨ ਵੀਮਸ ਨੇ ਘੜੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1732
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1799
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸਿਲੀਕਾਨ ਘਾਟੀ

, ਜਿਹਨੂੰ "ਸਿਲੀਕੌਨ ਘਾਟੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]]

**ਸਿਲੀਕੌਨ ਘਾਟੀ** ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਖਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ, ਜਿਹਦਾ ਨਾਂ ਸੈਂਟਾ ਕਲਾਰਾ ਘਾਟੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਕੇਂਦਰਤ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਿਗਮ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਛੋਟੇ ਆਰੰਭਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਥਿਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ
ਆਤਸ਼ੀ ਚਟਾਨ

**ਆਤਸ਼ੀ ਚਟਾਨ** ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਟਾਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਦੋ ਗਾਦ-ਭਰੀ ਚਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰਕ ਚਟਾਨਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਚਟਾਨਾਂ ਤਰਲ ਮਾਦੇ ਜਾਂ ਲਾਵਾ ਦੇ ਠੰਡੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੰਮਣ ਕਰ ਕੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਵੇਦਾਰ ਜਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਰਵੇਦਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਜਾਂ ਤਾ ਇਹ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਉੱਤੇ ਦਖ਼ਲੀ (ਪਲੂਟੋਨੀ) ਚਟਾਨਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਨਿਕਾਸੀ (ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ) ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ। ਇਹ ਲਾਵਾ ਜਾਂ ਮਾਦਾ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਮੈਂਟਲ ਜਾਂ ਪੇਪੜੀ ਵਿਚਲੀਆਂ ਪਹਿਲੋਂ ਮੌਜੂਦ ਚਟਾਨਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ਕ ਪਿਘਲਾਅ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਿਘਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਨਾਲੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ: ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਘਾਟਾ ਜਾਂ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ। 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਆਤਸ਼ੀ ਚਟਾਨਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਤ ਹੇਠ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਜੂਲੀਆ ਕ੍ਰਿਸਤੇਵਾ

**ਜੂਲੀਆ ਕ੍ਰਿਸਤੇਵਾ** (; ਜਨਮ: 24 ਜੂਨ 1941) ਫਰਾਂਸੀਸੀ/ਬੁਲਗਾਰੀਅਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਚਿੰਨ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ, ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ, ਸਮਾਜ ਸਾਸ਼ਤਰੀ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ, ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਮਧ-1960ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੈਰਸ ਦਿਦਰੋ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। 1969 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ *ਸੈਮਿਓਤਿਕੇ* (Semeiotikè) ਦੇ ਛਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਿਸਤੇਵਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਦੀਆਂ ਢੇਰ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ, ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਸਵੈਜੀਵਨੀ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਲਾ ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਟੈਕਸੁਅਲਿਟੀ, ਸੈਮਿਓਟਿਕ, ਅਤੇ ਅਬਜੈਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹਨ। ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ, ਤਜ਼ਵੇਤਾਨ ਤੋਦੋਰੋਵ, ਲੂਸੀਅਨ ਗੋਲਡਮਾਨ, ਜੇਰਾਰਡ ਜੇਨੇ, ਕਲਾਡ ਲੇਵੀ ਸਟ੍ਰਾਸ, ਜੈਕ ਲਕਾਂ, ਗ੍ਰੇਮਾਸ, ਅਤੇ ਅਲਥੂਜਰ ਸਮੇਤ ਉਹ ਮੋਹਰੀ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਹੈ।

ਉਹ ਸਿਮੋਨ ਦੀ ਬੋਵੂਆ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਨਾਮ 9 ਜਨਵਰੀ, 2008 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਹੜੇ ਲਿੰਗ-ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਹਨ।
## ਪੁਸਤਕਾਂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਜਾਰਜ ਫੌਕਸ

**ਜਾਰਜ ਫੌਕਸ** (ਜੁਲਾਈ 1624 – 13 ਜਨਵਰੀ 1691) ਅਗਰੇਜ਼ ਵਿਦਰੋਹੀ ਅਤੇ ਰਿਲੀਜੀਅਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੈਂਡਜ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਐਕਰਜ਼ ਜਾਂ ਫ੍ਰੈਂਡਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਬਾਨੀ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਜਜ਼ੀਆ

ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ, **ਜਜ਼ੀਆ** ( '''' ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਵਿਅਕਤੀ ਕਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੇ ਗੈਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪੁਰੱਖ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁੱਝ ਮਾਨਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਰ ਉਹਨਾਂ ਗੈਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲਾਇਕ ਜਾਂ ਤੰਦੁਰੁਸਤ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਬਾਲਉਮਰ ਪੁਰੱਖਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂਦੀ ਉਮਰ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਵਹਿਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਕੁੱਝ ਅਪਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਗੈਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਰਤ ਦੇ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਸਮਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਵੀ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਧਿੱਮੀ
* ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ
* ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ
* ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਜਜ਼ੀਆ ਦੀ ਵਾਪਸੀ 
* Aurangzeb, as he was according to Mughal Records
* Taliban’s Jizya on Sikhs - Taqaza eMagazine
* Jizya - Encyclopædia Britannica
* The Fair Logic of Jizyah  - Jasser Auda

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਵਾਧੀਕਾਰ
ਯੂਰੇਨੀਅਮ

**ਯੂਰੇਨੀਅਮ** ਕਾਲਕ ਸਾਰਨੀ ਦੀ ਐਕਟੀਨਾਈਡ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ-ਚਿੱਟ ਰੰਗਾ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ **U** ਅਤੇ ਐਟਮੀ ਸੰਖਿਆ&nbsp;92 ਹੈ। ਇੱਕ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਐਟਮ ਵਿੱਚ 92 ਪ੍ਰੋਟੋਨ ਅਤੇ 92 ਬਿਜਲਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 6 ਸੰਯੋਜਕਤਾ ਬਿਜਲਾਣੂ ਹਨ। ਇਹ ਤੱਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਿਕਿਰਨਕ (ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ) ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਦੇ ਸਾਰੇ ਆਈਸੋਟੋਪ ਅਸਥਾਈ ਹਹ। ਇਹਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਆਈਸੋਟੋਪ ਯੂਰੇਨੀਅਮ-238 (ਜਿਸ ਵਿੱਚ 146 ਨਿਊਟਰਾਨ ਹਨ) ਅਤੇ ਯੂਰੇਨੀਅਮ-235 (143 ਨਿਊਟਰਾਨਾਂ ਵਾਲਾ) ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਟੰਗਸਟੰਨ

**ਟੰਗਸਟਨ**, ਜਿਹਨੂੰ **ਵੁਲਫ਼ਰੰਮ** ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ **W** ਹੈ ਅਤੇ ਐਟਮੀ ਸੰਖਿਆ 74 ਹੈ। *ਟੰਗ ਸਟੰਨ* ਸਵੀਡਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ *tung sten* ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਸਿੱਧਾ ਤਰਜਮਾ *ਭਾਰੀ ਪੱਥਰ* ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਯੂਰਪੀਅਮ

**ਯੂਰਪੀਅਮ** ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ **Eu** ਅਤੇ ਐਟਮੀ ਸੰਖਿਆ 63 ਹੈ। ਇਹਦਾਂ ਨਾਂ ਯੂਰਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਮਗਰੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਧਮ ਜਿਹੀ ਸਖ਼ਤ, ਚਾਂਦੀ-ਰੰਗੀ ਧਾਤ ਹੈ ਜੋ ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਆਕਸੀਕਿਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਜ਼ੀਨੌਨ

**ਜ਼ੀਨੌਨ** ਜਾਂ **ਜ਼ੀਨਾਨ** ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ **Xe** ਅਤੇ ਐਟਮੀ ਸੰਖਿਆ 54 ਹੈ। ਇਹ ਰੰਗਹੀਣ, ਭਾਰੀ, ਗੰਧਹੀਣ ਨੋਬਲ ਗੈਸ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਅਕਿਰਿਆਤਮਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਕੁਝ ਰਸਾਇਣਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ੀਨਾਨ ਹੈਕਸਾਫ਼ਲੋਰੋਪਲੈਟੀਨੇਟ ਦੇ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਨੋਬਲ ਗੈਸ ਦਾ ਯੋਜਕ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ੀਨਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਗੈਸਾਂ
ਗੰਧਕ ਦਾ ਤਿਜ਼ਾਬ

**ਗੰਧਕ ਦਾ ਤਿਜ਼ਾਬ** ਜਾਂ **ਸਲਫ਼ਿਊਰਿਕ ਐਸਿਡ** ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਾਟਵਾਂ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਤੂ ਤਿਜ਼ਾਬ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਅਣਵਿਕ ਸੂਤਰ H2SO4 ਹੈ। ਇਹ ਚੁਭਵਾਂ, ਹੌਲਾ, ਰੰਗਹੀਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਲਕਾ ਪੀਲਾ ਲੇਸਲਾ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲਣਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਦਯੋਗੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਖਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਇਹਨੂੰ ਗੂੜ੍ਹਾ ਭੂਰਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੇਜਾਬ ਦਾ ਇਤਹਾਸਕ ਨਾਮ **ਆਇਲ ਆਫ ਵਿਟਰੀਓਲ** ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਫਰੀਦਉੱਦੀਨ ਅੱਤਾਰ

**ਅਬੂ ਹਮੀਦ ਬਿਨ ਅਬੂ ਬਕਰ ਇਬਰਾਹਿਮ** (1145-1146 - ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1221; ), ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ ਨਾਵਾਂ **ਫਰੀਦਉੱਦੀਨ ** (**فریدالدین**) ਅਤੇ **ਅੱਤਾਰ** (**عطار** - "ਇੱਤਰ ਵਾਲਾ") ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਨੀਸ਼ਾਪੁਰ ਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਇਰ, ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ, ਅਤੇ ਸਾਖੀਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਪਾਇਦਾਰ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਸੀ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੇਰਵੇ
ਅੱਤਾਰ ਆਪਣੇ ਦੌਰ ਦੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਕਈ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮਲੂਮ ਇਤਹਾਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦਉੱਦੀਨ ਅੱਤਾਰ ਨੇ ਫਾਰਮੇਸੀ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲੀਨਿਕ ਦੀ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਤਾਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ, ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਅਤੇ ਦਰਪੇਸ਼ ਜਿਸਮਾਨੀ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਤਕਲੀਫਾਂ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ ਕੇ ਦੱਸਦੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਏਨਾ ਗਹਿਰਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਲੀਨਿਕ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੂਰ ਦਰਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਗ਼ਦਾਦ, ਬਸਰਾ, ਕੁਫ਼ਾ, ਮੱਕਾ, ਮਦੀਨਾ, ਦਮਿਸ਼ਕ, ਖ਼ਵਾਰਜ਼ਮ, ਤੁਰਕਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸ਼ੇਖਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਬਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸ਼ੇਖਾਂ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਢਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦਉੱਦੀਨ ਅੱਤਾਰ ਦਾ ਸੂਫ਼ੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਅਤੇ ਪੁਖਤਾ ਜ਼ਹਨੀ ਸਾਖ਼ਤ ਦਾ ਹਾਮਿਲ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੱਤਾਰ ਦੇ ਉਸਤਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ ਮੁਜੱਦਿਦਉੱਦੀਨ ਬਗ਼ਦਾਦੀ ਵਾਹਿਦ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸਰੋਕਾਰ ਅੱਤਾਰ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੀ ਅੱਕਾਸੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਾਹਿਦ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅੱਤਾਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਬਿਆਨ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕ਼ਾਤ ਹੋਈ।
ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦਉੱਦੀਨ ਦਾ ਇੰਤਕਾਲ ਅਪ੍ਰੈਲ 1221 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਮੰਗੋਲਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਸੱਤਰ ਬਰਸ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਰ ਨੀਸ਼ਾਬੋਰ ਵਿੱਚ ਵਾਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਲਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਲੀ ਸ਼ੇਰ ਨਵਾਈ ਨੇ ਤਾਮੀਰ ਕਰਵਾਇਆ।
## ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਕਾਨਫਰੰਸ
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪੰਛੀ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕੌਣ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਆਣਾ,ਚੱਕੀਰਾਹਾ, ਸੁਝਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੰਤ ਕਥਾਈ ਸੀਮੁਰਗ਼ (ਮਿਥਹਾਸਕ ਪਰਸੀਅਨ ਪਰਿੰਦਾ ਜੋ ਮੌਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਫੋਏਨਿਕਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਤਲਾਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚੱਕੀਰਾਹਾ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖੀ ਨੁਕਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦਿੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਅਖੀਰ ਤੀਹ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਸੀਮੁਰਗ਼ ਦੀ ਬਸਤੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਬੱਸ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣਾ ਅਕਸ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕਵਿਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ - ਸੀਮੁਰਗ਼ (ਮਿਥਹਾਸਕ ਪਰਸੀਅਨ ਪਰਿੰਦਾ) ਅਤੇ ਸੀ ਮੁਰਗ਼ (ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਅਰਥ ਬਣਿਆ ਤੀਹ ਪਰਿੰਦੇ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਚਲਾਕੀ ਵਾਲੀ ਖੇਲ ਉੱਤੇ ਮੁਨੱਸਰ ਹੈ।

ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਅੱਤਾਰ ਨੇ ਰੂਹਾਨੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸੱਤ ਵਾਦੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ:
**ਵਾਦੀ ਏ ਤਲਬ
**ਵਾਦੀ ਏ ਇਸ਼ਕ
**ਵਾਦੀ ਏ ਮਾਰਫ਼ਤ
**ਵਾਦੀ ਏ ਤੌਹੀਦ
**ਵਾਦੀ ਏ ਅਸਤਗ਼ਨਾ-ਏ
**ਵਾਦੀ ਏ ਹੈਰਤ
**ਵਾਦੀ ਏ ਫ਼ਕ਼ਰ ਹਕੀਕੀ ਓ ਫ਼ਨਾਏ ਅਸਲੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ
ਆਨੰਦ ਪਟਵਰਧਨ

**ਅਨੰਦ ਪਟਵਰਧਨ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫਿਲਮ ਮੇਕਰ ਹੈ। ਉਹ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਝੋਪੜੀਵਾਸੀਆਂ, ਪਰਮਾਣੁ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਦੌੜ, ਨਾਗਰਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। 
## ਅਨੰਦ ਪਟਵਰਧਨ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ
ਉਹ 14 ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾ ਰਸਮੀ ਫਿਲਮ ਸਫਰ 1971 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ-ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ‘ਵੇਵਜ਼ ਆਫ ਰੈਵੋਲੂਸ਼ਨ’ (ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ) ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਅੜਿਕੇ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਐਕਸ਼ਨ ਭੁਗਤ ਕੇ ਰਿਲੀਜ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਦੀ ਫਿਲਮ *ਹਮਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬੰਬੇ (Bombay Our City) * (1985) ਚਾਰ ਸਾਲ ਮੁਕੱਦਮਾ ਲੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੀ ਵੀ ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ। 
ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀ ਮੇਰੀ ਟਾਈਟਰ ਬਾਰੇ *ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਬੰਦੀ*, ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਬਾਰੇ *ਉੱਠਣ ਦਾ ਵੇਲਾ* (1981), ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਬਾਰੇ *ਰਾਮ ਕੇ ਨਾਮ* (1992), ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ ‘ਬਾਰੇ “ਉਹਨਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਪਿਆਰੀ”, **ਨਰਮਦਾ ਡਾਇਰੀ**, ''ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਔਰ 'ਧਰਮਯੁੱਧ* (*Pitr, Putr aur Dharmayuddha*) (1995) ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚਰਚਿਤ ਫਿਲਮਾਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਿੰਦੂਤਵ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਤੇ ਸੋਸ਼ਣ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲਗਾਤਾਰ ਅਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਚਰਚਿਤ ਫਿਲਮ “ਜੰਗ ਤੇ ਅਮਨ” (*War and Peace*)(2002) ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈਣ ਲਈ 21 ਵਾਰ ਐਡਿਟ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਹਦੀ ਨਵੀਂ ਫਿਲਮ * ਜੈ ਭੀਮ ਕਾਮਰੇਡ'' (2011) 1997 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਦੇ ਰਮਾਬਾਈ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਦਲਿਤਾਂ ਉੱਤੇ ਪੁਲਸ ਫਾਇਰਿੰਗ ਦੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੋਜ

**ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੋਜ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Discovery of India) ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਇਤਹਾਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਪਰੈਲ - ਸਤੰਬਰ 1944 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸ‍ਤਕ ਨੂੰ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੋਜ ਪੁਸ‍ਤਕ ਨੂੰ ਕ‍ਲਾਸਿਕ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸ‍ਵਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ 1944 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕੈਦ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਹ 1946 ਵਿੱਚ ਪੁਸ‍ਤਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਲਈ ਲੜਦੇ ਇੱਕ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ, ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਪੁਸ‍ਤਕ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਸਿੱਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੱਕ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਠਿਨ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੇਲ੍ਹ ਲਿਖਤਾਂ
ਤਾਇਫ਼

**ਤਾਇਫ਼** (ਅਰਬੀ الطائف ) ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਮੱਕਾ ਸੂਬੇ ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਸਰਾਵਤ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਾਲਾਂ ਉੱਤੇ 1,879 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹਦੀ 2004 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਅਬਾਦੀ 521,273 ਸੀ। ਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਊਦੀ ਸਰਕਾਰ ਤਾਪ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਰਿਆਧ ਤੋਂ ਤਾਇਫ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਗੂਰ, ਗੁਲਾਬ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਦਮਾਮ

**ਦਮਾਮ** ( '''') ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੇਲ-ਭਰਪੂਰ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਸੂਬੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਿਆਧ, ਜੱਦਾ, ਮੱਕਾ ਅਤੇ ਮਦੀਨਾ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਪ੍ਰਮਿੰਦਰਜੀਤ

**ਪ੍ਰਮਿੰਦਰਜੀਤ** (1 ਜਨਵਰੀ 1946 - 23 ਮਾਰਚ 2015) ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਨਿਰੰਤਰ ਮੌਲਿਕ ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਰਿਕਾ 'ਅੱਖਰ' ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।

## ਜੀਵਨ
ਪ੍ਰਮਿੰਦਰਜੀਤ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਜਨਵਰੀ 1946 ਨੂੰ ਜੌੜਾ ਵਿਖੇ ਸਃ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਗੁਰਦਿਆਲ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਚੇਟਕ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਘਰ ਦੀਆਂ ਤੰਗੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਵਿੱਦਿਆ ਅਧੂਰੀ ਰਹਿ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰੋਕਾਰ ਜੋਰ ਫੜਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ ਪੰਜ ਮੌਲਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਉਹ 23 ਮਾਰਚ 2015 ਨੂੰ ਲਗਪਗ 69 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਹੰਢਾ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਿਆ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ
* *ਸੁਪਨੀਂਦੇ* (2014)
* *ਕੋਲਾਜ ਕਿਤਾਬ*
* *ਮੇਰੀ ਮਾਰਫ਼ਤ* (2000)
* *ਲਿਖਤੁਮ ਪ੍ਰਮਿੰਦਰਜੀਤ* (2003)
* *ਬਚਪਨ ਘਰ ਤੇ ਮੈਂ* (2005)
* *ਮੇਰੇ ਕੁੱਝ ਹਾਸਿਲ* (2007)
* *ਤਨ ਤਕੀਆ* (2010)

## *ਅੱਖਰ* ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ
ਪ੍ਰਮਿੰਦਰਜੀਤ ਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ‘ਅੱਖਰ’ ਰਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1979 ਵਿੱਚ ‘ਅੱਖਰ’ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ‘ਲੋਅ’ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ‘ਅੱਖਰ’ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਨਿਰੰਤਰ, ਨਿਰਵਿਘਨ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਹੁਣ ‘ਅੱਖਰ’ ਤੇ ਪ੍ਰਮਿੰਦਰਜੀਤ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਅੱਖਰ’ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤਾ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਇਆ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਨਿਰੋਲ ‘ਕਾਵਿ-ਰਸਾਲਾ’ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ‘ਅੱਖਰ’ ਦਾ ‘ਕਹਾਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ’, ਨਾਟਕ, ਲੇਖ,ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵੰਨ ਵੰਨ ਦੀਆਂ ਅਨੁਵਾਦ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਅਨੁਵਾਦਕ ਵਜੋਂ
ਉਸਨੇ 'ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਮੰਟੋ' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਵੀ ਲਿਖਿਆ।  ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਏ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਰਫਿਊ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਉਸਨੇ ਤੇਜਿੰਦਰ ਬਾਵਾ ਨਾਲ ਰਲ਼ ਕੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਸੀਤਾਕਾਂਤ ਮਹਾਂਪਾਤਰਾ ਦੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ 'ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ਃ ਵਰ੍ਹਦੇ ਹਨ ਤਾਰੇ ਜਿਹੜੀ ਮਿੱਟੀ ਤੇ' ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਸੂਬੇ

ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੂੰ ੧੩ ਸੂਬਿਆਂ (; *ਮਨਾਤਿਕ ਇਦਾਰੀਆ*, ਇੱਕ-ਵਚਨ. منطقة إدارية; *ਮਿਨਤਕਾਹ ਇਦਾਰਿਆ*) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਸੂਬਾ ਰਾਜਪਾਲੀਆਂ (; *ਮੁਹਾਫ਼ਜ਼ਾਤ*, sing. محافظة; *ਮੁਹਾਫ਼ਜ਼ਾਹ*) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ੧੧੮ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ (*ਅਮਾਨਾਹ*) ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਮੇਅਰ (*ਅਮੀਨ*) ਹਨ। ਇਹ ਰਾਜਪਾਲੀਆਂ ਅੱਗੋਂ ਉਪ-ਰਾਜਪਾਲੀਆਂ (ਮਰਕੀਜ਼, ਇੱਕ-ਵਚਨ ਮਰਕਜ਼) ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ
ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸੂਬੇ

ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਨੂੰ ਨੌਂ (09) ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 1994 ਦੀਆਂ ਸਧਾਰਨ ਚੋਣਾਂ ਮੌਕੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਪੂਰਵਲੀਆਂ ਮਾਤ-ਭੂਮੀਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਤੂਸਤਾਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਮੁੜ-ਏਕੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਚਾਰ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਨੌਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ, ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸੋਧਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ। 

ਇਹ ਸੂਬੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:

**ਪਗਨੋਟ:**
: * ਗੌਟੇਂਗ ਅਪ੍ਰੈਲ 1994 ਵਿੱਚ ਪੀਟਰਸਬਰਗ-ਵਿਟਵਾਟਰਸੈਂਡ-ਵੇਰੀਨਿੰਗ (ਪੀਡਬਲਯੂਵੀ) ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1994 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
: ** ਲਿਮਪੋਪੋ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ 1994 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਟ੍ਰਾਂਸਵਾਲ ਅਤੇ ਫਿਰ 1995 ਤੋਂ 2003 ਤੱਕ ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
: *** ਐਮਪੁਮਲੰਗਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 1994 ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਟ੍ਰਾਂਸਵਾਲ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਗਸਤ 1995 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
: † ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ, ਉਪ-ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਖੇਤਰ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਕੇਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ।
: ‡ ਪੀਟਰਮੈਰਿਟਜ਼ਬਰਗ ਅਤੇ ਉਲੁੰਡੀ 1994 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਕਵਾਜ਼ੁਲੂ-ਨਟਾਲ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਓਲੰਪੀਅਨ

**ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਓਲੰਪੀਅਨ** ਜਾਂ ਸੀਨੀਅਰ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਜਨਵਰੀ 1919 ਨੂੰ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਗੰਡੀਵਿੰਡ ਢੱਟਲਾਂ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। 
## ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ
ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ ’ਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਾਕੀ ਖੇਡਣ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ’ਚ ਪੈਰ ਧਰਿਆ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਚੱਲ ਸੋ ਚੱਲ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲੋਂ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਾਕੀ ਖੇਡਿਆ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ’ਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹਾਕੀ ਕੋਚ ਹਰਬੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਡ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਡਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੱਲੇ ਆਖ਼ਰ ਤੱਕ ਜਿੱਤਾਂ ਦੀ ਖ਼ੈਰ ਪੈਂਦੀ ਰਹੀ। 1943 ਤੋਂ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਚਾਰ ਸਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਖੇਡਿਆ। 17 ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਕੌਮੀ ਹਾਕੀ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਕਈ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਕਲਿਆਣ ਮਿੱਲਜ਼ ਇੰਦੌਰ, ਕਮਲਾ ਹਾਕੀ ਕਲੱਬ ਲਖਨਊ ਅਤੇ ਸੂਰਤ ਦੀ ਮਾਨਵਾਦਾਰ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਹਾਕੀ ਖੇਡੀ।
## ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਹੇਲੰਸਿਕੀ 1952 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਦਾ ਸੋਨ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਕਾਬਲੇਗੌਰ ਹੈ ਕਿ ਟੋਕੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ’ਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਿਸ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਨ ਦਾ ਮਾਣ ਮਿਲਿਆ, ਉਸ ਟੀਮ ਦਾ ਹਾਕੀ ਕੋਚ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਓਲੰਪੀਅਨ ਜਾਂ ਸੀਨੀਅਰ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੀ ਆਲਮੀ ਜੰਗ ਲੱਗੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ 1940 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ 1952 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। 1948 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਸਮੇਂ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ। ਜੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ’ਚ ਚੁਣਿਆ ਜਾਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓਲੰਪਿਕ ਹਾਕੀ ਦੇ ਚਾਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖੇਡਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਓਲੰਪੀਅਨ ਬਣਦਾ।
## ਨੋਕਰੀ ਅਤੇ ਅਹੁਦੇ
27 ਜਨਵਰੀ, 1949 ਨੂੰ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ’ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 12 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। 1961 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ’ਤੇ ਆ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਬਤੌਰ ਹਾਕੀ ਕੋਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੀਨੀਅਰ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਪਦਉੱਨਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਉੱਪਰੰਤ 1968 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ 31 ਜਨਵਰੀ, 1977 ਨੂੰ ਚੀਫ਼ ਹਾਕੀ ਕੋਚ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ।
## ਕੋਚਿੰਗ
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਕੀ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਚਿੰਗ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1963 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਅਤੇ 1978 ਤੋਂ 1980 ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਸੰਘ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1964 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਜੋ ਟੋਕੀਓ ਵਿਖੇ ਸਨ ਦਾ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਚੀਫ਼ ਕੋਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਟੋਕੀਓ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 1-0 ਗੋਲ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ‘ਗੁਰਮੀਤ ਯਾਦਗਾਰੀ ਹਾਕੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ’ ਨੂੰ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਓਲੰਪੀਅਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਦੇਣ ਹੈ। 
## ਮੌਤ
ਧਰਮ ਸਿੰਘ 82 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 5 ਦਸੰਬਰ, 2001 ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੋ ਗਏ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001
ਬੁਣਾਈ

ਧਾਗੇ ਜਾਂ ਸੂਤ ਨਾਲ ਕੱਪੜਾ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਉਨ ਨਾਲ ਸਵੈਟਰ ਆਦਿ ਬਣਾਉਣ ਨੂੰ ਬੁਣਾਈ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: knitting, ਨਿਟਿੰਗ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਫੰਦੇ (ਲੂਪ) ਲਗਾਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਕਤਾਰ ਦੇ ਫੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਵੇਂ ਫੰਦੇ ਕੱਢਕੇ ਨਵੀਂ ਕਤਾਰ ਤਿਆਰ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਗਰਮ ਫੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਲਾਈ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਵਿਗੜਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਕੇ ਨਵੇਂ ਫੰਦੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਲਾਈ ਕੱਢ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਆਖੀਰ ਕੱਪੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੁਣਾਈ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣਾਈ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸਤਕਾਰੀ
ਪੀ ਸੀ ਮਹਾਲਨੋਬਿਸ

**ਪ੍ਰਸਾਂਤ ਚੰਦਰ ਮਹਾਲਨੋਬਿਸ** ਓ ਬੀ ਈ, ਐਫ ਐਨ ਏ, FASc, FRS

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਮਹਾਲਨੋਬਿਸ ਬਿਕਰਮਪੁਰ (ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਜ਼ਿੰਮੀਦਾਰ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਾ ਗੁਰਚਰਨ (1833-1916) 1854 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1860 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਸਟ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਗੁਰਚਰਨ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਕਵੀ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਬੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ (1817-1905) ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਗੁਰਚਰਨ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ। 210 ਕੋਰਨਵਾਲਿਸ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਗੁਰਚਰਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਕਦਮ ਸੀ।

ਗੁਰਚਰਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਬੋਧਚੰਦਰ (1867-1953), ਐਡਿਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿੱਖਿਅਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਐਡਿਨਬਰਗ ਦੀ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਫੈਲੋ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। https://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp2.pdf  ਉਹ ਕਾਰਡਿਫ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਫਿਜ਼ੀਓਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ) ਸੀ। 1900 ਵਿਚ, ਸੁਬੋਧਚੰਦਰ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਫਿਜ਼ੀਓਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸੁਬੋਧਚੰਦਰ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਬਣਿਆ।

ਗੁਰਚਰਨ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਬੋਧ ਚੰਦਰ (1869-1942) ਮਹਾਲਨੋਬਿਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ। 210 ਕੋਨਵਾਲੀਲਿਸ ਸਟਰੀਟ ਵਿਖੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਾਲਨੋਬਿਸ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਰੇਡਾਨ

**ਰੇਡਾਨ** ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ&nbsp;**Rn** ਅਤੇ ਐਟਮੀ ਸੰਖਿਆ&nbsp;86 ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਿਰਨਕ, ਰੰਗਹੀਣ, ਗੰਧਹੀਣ, ਸੁਆਦਹੀਣ ਨੋਬਲ ਗੈਸ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਜਾਂ ਥੋਰੀਅਮ ਦੇ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗਲਣ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਥਿਰ ਆਈਸੋਟੋਪ 222Rn, ਦੀ ਅੱਧ-ਉਮਰ 3.8 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘਣੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਗੈਸਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੇਡਾਨ
1997 ਰਮਾਬਾਈ ਅੰਬੇਡਕਰ ਘਟਨਾ

**1997 ਰਮਾਬਾਈ ਅੰਬੇਡਕਰ ਘਟਨਾ** ਮਹਾਨਗਰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਦਲਿੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਰਵਾਈ ਹੈ। 11 ਜੁਲਾਈ 1997 ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਦੇ ਰਮਾਬਾਈ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਬੁੱਤ ਉੱਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਜੋਂ ਸਥਾਨਕ ਦਲਿਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਆਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਜਰਵ ਪੁਲਸ ਬਲ (SRPF) ਵਲੋਂ ਫਾਇਰਿੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ 10 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 26 ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
## ਪੁਲਸ ਫਾਇਰਿੰਗ
ਰਮਾਬਾਈ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨਗਰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਲਿਤ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਲੋਨੀ ਹੈ। 11 ਜੁਲਾਈ 1997 ਨੂੰ, ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਬੁੱਤ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਪਾਇਆ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਵਾਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸੀ। ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੁੱਤ ਤੋਂ 10 ਫੁੱਟ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਮਕਾਮੀ ਵਿੱਠ ਨੰਬਰ 5, ਪੰਤਨਗਰ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਤਨਗਰ ਪੁਲਿਸ ਥਾਣੇ ਜਾਣ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਸਵੇਰ ਦੇ 7 ਕੁ ਬਜੇ ਤੱਕ ਵੱਧ ਰਹੀ ਭੀੜ ਨੇ ਨਾਰੇਬਾਜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਲੋਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਰਬੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
ਮਿੰਟ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਜਰਵ ਪੁਲਸ ਬਲ (SRPF) ਦੇ ਮੈਬਰ ਕਲੋਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੁੱਤ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 100 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜੇ। ਪੁਲਸੀਆਂ ਨੇ ਕਲੋਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਪੈਦਲ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਲੋਨੀ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚਲੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਫਾਇਰਿੰਗ ਦਸ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਅਤੇ 10 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਪੀੜਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕਮਰ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਦੁਖੀਏ (ਨਾਵਲ)

**ਦੁਖੀਏ** ਮੂਲ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ***Les Misérables*** (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ (, ) 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲਿਖਾਰੀ ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇਤਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1862 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਨਾਵਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੂਲ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਮ 'ਲਾ ਮਿਜਰੇਬਲਸ' ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਐਨ ਢੁਕਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ 'ਦੁਖੀਏ' ਹੈ ਜੋ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਐਮ.ਏ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੈਰਸ ਵਿੱਚ 1815 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਅਤੇ 1832 ਦੇ ਜੂਨ ਵਿਦਰੋਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕੈਦੀ ਜੀਨ ਵਲਾਜੀਨ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧੁਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਅਨੇਕ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮੋਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਣੀ ਦੀ ਨਾਟਕੀਅਤਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਜੀਨ ਵਲਾਜੀਨ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਖੁਲਾਸੀ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਰੀਨੀਅਮ

**ਰੀਨੀਅਮ** ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ **Re** ਅਤੇ ਐਟਮੀ ਸੰਖਿਆ 75 ਹੈ। ਇਹ ਚਾਂਦੀ-ਰੰਗੀ ਚਿੱਟੀ, ਭਾਰੀ, ਤੀਜੀ ਕਤਾਰ ਵਾਲੀ ਰੂਪਾਂਤਰਕ ਧਾਤ ਹੈ ਜੋ ਕਾਲਕ ਸਾਰਨੀ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਪਿਘਲਨ-ਅੰਕ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਉਬਾਲ ਅੰਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੀਨੀਅਮ