open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਮਿਲਖੀ ਰਾਮ ਮਿਲਖੀ

**ਮਿਲਖੀ ਰਾਮ ਮਿਲਖੀ** (1919-2013) ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੇਡੀਓ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪਾਸ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਵੰਡ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਏਧਰ ਆਉਣਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਆਡੀਸ਼ਨ ਮੌਕੇ ਉਸ ਨੇ ‘ਹੀਰ’ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵੰਡ ਮਗਰੋਂ ਏਧਰ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਬਸਤੀ ਸ਼ੇਖ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੁੜ ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਤੇ ਰੇਡੀਓ ’ਤੇ ਮੁੜ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ, ‘ਮਿਰਜ਼ਾ’ ਗਾਇਆ ਤੇ ‘ਪਾਸ’ ਦਾ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਬਸ ਫੇਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ। ਲਗਾਤਾਰ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਕੰਮ ਮਿਲਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਚਰਚਾ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮਿਲਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਨਜ਼ਾਤਮ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪਲਾਟ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
## ਪਰਿਵਾਰ
ਮਿਲਖੀ ਰਾਮ ਮਿਲਖੀ ਦਾ ਕਮਲਾਵੰਤੀ ਨਾਲ ਸਾਦੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ। ਇੱਕ ਪੁੱਤ, ਜਿਹੜਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੀ, ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਲਾਲ, ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਿਲਖੀ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਸਦਮਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਪੁੱਤ ’ਤੇ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਮਾਣ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ, ਉਹੀ ਉਸ ਦੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਂਜ ਪੋਤਿਆਂ-ਪੜਪੋਤਿਆਂ, ਦੋਹਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਾਲੇ ਮਿਲਖੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਜਾਪਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਹਸਰਤ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਏ।
## ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈ
ਗਾ-ਗਾ ਮਿਲਖੀ ਰਾਮ ਮਿਲਖੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਮਾਇਆ ਪਰ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਵੱਲ ਬਹੁਤਾ ਧਿਆਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਸਿਰਫ਼ ਇਕੋ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਇਆ ‘ਚੜ੍ਹਿਆ ਦਿਨ ਜਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਇਆ’ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਬੁਲਾਵੇ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।’’ ਉਸ ਮੁਤਾਬਕ ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ ਨੇ ਵੀ ਬੜੀ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ **ਮਿਲਖੀ ਜੀ**, ਕੁਝ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਾ ਲਵੋ, ਪਛਾਣ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ, ਰਾਇਲਟੀ ਆਈ ਜਾਏਗੀ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਿਨਾਂ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਦੇ ਉਸ ਕੋਲ ਏਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਸੀ ਕਿ ਪੁੱਛੋ ਕੁਝ ਨਾ। ਪੰਜਾਬੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਕਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਕਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕਦੇ ਦਿੱਲੀ, ਕਦੇ ਹਰਿਆਣੇ, ਗਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ-ਕਮਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਨਿਆਣੇ ਪਾਲਦਾ ਰਿਹਾ।
## ਗੀਤ
ਉਸ ਨੇ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਨਿੱਠ ਕੇ ਗਾਈਆਂ, ‘ਪੂਰਨ ਭਗਤ’, ‘ਕੀਮਾ ਮਲਕੀ’, ‘ਢੋਲ ਸੰਮੀ’, ‘ਰਾਜਾ ਹਰੀਸ਼ ਚੰਦਰ’ ਤੇ ਦੇਸ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮਨਚਲੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਮਿਲਖੀ ਰਾਮ ਮਿਲਖੀ ਤੇ ਅਲਗੋਜ਼ਾਵਾਦਕ ਬੇਲੀ ਰਾਮ ਦੀ ਬੜੀ ਨੇੜਤਾ ਸੀ। ਬੇਲੀ ਰਾਮ ਨੇ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਵਜਾਉਣੇ ਤੇ ਮਿਲਖੀ ਨੇ ਗਾਉਣਾ। ਖ਼ੂਬ ਨਿਭੀ ਦੋਵਾਂ ਦੀ। ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਾਹ ਬਣ ਵਿਚਰੇ ਪਰ ਜਦੋਂ ਬੇਲੀ ਰਾਮ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮਿਲਖੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਸੱਟ ਵੱਜੀ ਤੇ ਸੋਚ ਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਗਾਉਣਾ। ਚੁੱਪ ਵੱਟ ਲਈ ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਨੇੜਲਿਆਂ ਦੇ ਬੁਲਾਵਿਆਂ ’ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
## ਸਨਮਾਨ
ਉਸ ਦੇ ਦੱਸਣ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ-ਦੋ ਵਾਰ ਸਨਮਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ-ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮਿਲਖੀ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਜਵਾਨੀ ਵੇਲ਼ੇ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਮੈਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਜੁੱਸੇ ਦਾ ਏਨਾ ਤਕੜਾ ਬੰਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮੁੱਠ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੈ ਤੇ ਇਸ ਜਹਾਨ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਜਾਂਦਾ।
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ
* ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ
* ਬੱਬੂ ਮਾਨ
*ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼ਿਵ ਥਾਪਾ

**ਸ਼ਿਵ ਥਾਪਾ** (ਅਸਾਮੀ: শিৱ থাপা, ਨੇਪਾਲੀ: शिव थापा) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ ਹੈ। ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਓਲੰਪਿਕ ਕਵਾਲੀਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਜਿੱਤ ਕੇ ਲੰਦਨ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪੱਕੀ ਕੀਤੀ।

ਜਾਰਡਨ ਵਿਖੇ ਅਜੋਜਿਤ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਯੁਵਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ ਸ਼ਿਵ ਥਾਪਾ ਨੇ 56 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਪਦਕ ਹਾਸਲ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅੰਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਜਾ ਰਹੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਹਾਸਲ ਕੇ ਥਾਪਾ ਇਹ ਉਪਲਬਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਯੁਵਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2012 ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਕਵਾਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਕੇਬਾਜ਼
ਸੋਨੂੰ ਨਿਗਮ

**ਸੋਨੂੰ ਨਿਗਮ** (ਜਨਮ: 30 ਜੁਲਾਈ, 1973, ਫਰੀਦਾਬਾਦ, ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ) ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਹਨ। ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੰਨੜ, ਉੜੀਆ, ਤਮਿਲ, ਆਸਾਮੀਜ, ਪੰਜਾਬੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਤੇਲੁਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇੰਡੀ-ਪੌਪ ਐਲਬਮ ਬਣਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਸੋਨੂੰ ਨਿਗਮ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਗਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੰਚ ’ਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਦਾ ਗੀਤ 'ਕਿਆ ਹੁਆ ਤੇਰਾ ਵਾਅਦਾ' ਗਾਇਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਕੁੱਝ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ’ਤੇ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲੱਗੇ। ੧੯ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਇਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੇਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਖਾਨ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਪਿੰਗਲੇ

**ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਪਿੰਗਲੇ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਹ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਲਾਹੌਰ ਸਾਜਿਸ਼ ਕੇਸ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ-ਜਰਮਨ ਸਾਜਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨ ੧੯੧੫ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
## ਜੀਵਨ 
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਜਨਵਰੀ 1888 ਨੂੰ ਪੂਨਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤਲੇਗਾਂਵ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸੰਨ 1911 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਪੁੱਜੇ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਆਟਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਉੱਥੇ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਵਰਗੇ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਿਆ। ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀਵਾਦੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਦਰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਸੁਨਹਰੀ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਬਾਕੀ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਪਰਤੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਚਿੰਦਰ ਨਾਥ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਚਲੇ ਆਏ। ਉਸ ਵਕਤ ਪੰਜਾਬ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇੱਕ ਗ਼ਦਾਰ ਦੀ ਗ਼ਦਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਰੀ ਯੋਜਨਾ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪਿੰਗਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਦਿਰ ਖਾਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਦਸ ਬੰਬ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 16 ਨਵੰਬਰ 1915 ਨੂੰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਪਿੰਗਲੇ
* ਗ਼ਦਰ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵੱਲ... - ਗੁਰਮੀਤ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888
ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ

thumb|ਇੰਡੀਅਨ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲੀਗ ਦੀਆਂ ਮਲਾਇਆ ਬਰਾਂਚਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ( 28.02.42)
**ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ** (ਬੰਗਾਲੀ: রাসবিহারী বসু, 25 ਮਈ, 1886 - 21 ਜਨਵਰੀ, 1945) ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨੇਤਾ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਤੰਤਰਤਾ ਦਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨਭਰ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਚਾਰਲਸ ਹਾਰਡਿੰਗ ਤੇ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ, ਗਦਰ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਜਾ ਕੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਡੀਪੈਂਡੰਸ ਲੀਗ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਤੰਤਰ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਹ ਉਪਰਾਲੇ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਏ, ਤਦ ਵੀ ਸਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਰਾਸਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਮਈ, 1886 ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬਰਧਮਾਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੁਬਾਲਦਹ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਆਰੰਭਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਚੰਦਨਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਿਨੋਦ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਨਿਯੁਕਤ ਸਨ। ਰਾਸਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਸਪਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘਾ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰਾਸਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਨੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਹੈੱਡ ਕਲਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਜਤਿਨ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਯੁਗਾਂਤਰ ਨਾਮਕ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅਮਰੇਂਦਰ ਚਟਰਜੀ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਰਬਿੰਦੋ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪੈਰੋਕਾਰ ਜਤੀਂਦਰਨਾਥ ਬਨਰਜੀ ਉਰਫ ਨਿਰਾਲੰਬ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ, (ਵਰਤਮਾਨ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਰਿਆ ਸਮਾਜੀ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆਏ। 

ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਪੰਚਮ ਦੇ 12 ਦਸੰਬਰ 1911 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰੀ ਕੱਢੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ੋਭਾਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਉੱਤੇ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰਾਸਬਿਹਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਮਰੇਂਦਰ ਚਟਰਜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਚੇਲਾ ਬਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬੰਬ ਸੁੱਟਿਆ ਲੇਕਿਨ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਖੁੰਝ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਰਾਸਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਲਈ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਰੇਲਗਾਡੀ ਫੜਕੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਖਿਸਕ ਗਏ ਅਤੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਝ ਹੋਇਆ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਭਾ ਬੁਲਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰਗਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਭੋਰਾ ਭਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। 1913 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਸਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਜਤਿਨ ਮੁਖਰਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਜੋਸ਼ ਭਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਰਾਸਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦੁਗਣੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਫਿਰ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਏ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਤੰਤਰ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਗਦਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਫਰਵਰੀ ੧੯੧੫ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1886
ਜਟਾਮਾਂਸੀ

**ਜਟਾਮਾਂਸੀ** (ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ: Nardostachys jatamansi) ਹਿਮਾਲਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਗਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਪੁਸ਼ਪੀ ਔਸ਼ਧੀ ਪਾਦਪ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਤੀਖਣ ਦੁਰਗੰਧ ਵਾਲਾ ਇਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਜਟਾਮਾਂਸੀ ਇਸਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਟਾ (ਬਾਲ) ਵਰਗੇ ਤੰਤੂ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਜਟਾਮਾਸੀ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਮਿਹਤ ਸੰਭਾਲ - ਰੋਜਨਾ ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ
ਖੰਡਾ

thumb|308x308px|ਖੰਡਾ
**ਖੰਡਾ** ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚਿਨ੍ਹ ਹੈ। 

ਖੰਡਾ 3 ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ:

* ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕਧਾਰੀ ਖੰਡਾ (ਤਲਵਾਰ)

* ਇੱਕ ਚੱਕਰ (ਚੱਕਰ)
* ਦੋ ਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਪਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਖੰਡੇ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਖੱਬੀ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਸੱਜੀ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪੀਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ
* ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ

## ਹਵਾਲੇ
ਦ ਗੁੱਡ ਰੋਡ

***ਦ ਗੁੱਡ ਰੋਡ *** ਗਿਆਨ ਕੋਰਿਆ ਦੀ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। 60ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਇਸ ਗੁਜਰਾਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ 86ਵੇਂ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਅਨੇਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਕਛ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਦਿਹਾਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਇੱਕ ਸੜਕ ਹੈ ਆਸਕਰ ਲਈ ਨਾਮਜਦ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।
## ਪਲਾਟ
ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਛੜਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਜਣਿਆਂ ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨੋਂ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਰਣ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਹਾਈਵੇ ਉੱਤੇ ਸਫਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। 16 ਮੈਬਰਾਂ ਵਾਲੀ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੌਤਮ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, "ਦਿ ਗੁਡ ਰੋਡ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲੇਕਿਨ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਮਸ਼ੁਦਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਅਣਦੇਖੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਡੋਸਾ

**ਡੋਸਾ** ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਡੋਸਾ ਪਕਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਫਲੈਟ, ਪਤਲਾ ਅਤੇ ਪੱਧਰਾ ਚਾਵਲ ਦਾ ਘੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਫਰਮੈਂਟ ਘੋਲ ਤੌਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਤਲੇ ਪੈਨਕੇਕ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਚਾਵਲ, ਕਾਲੇ ਛੋਲੇ ਅਤੇ 1/8 ਚਮਚ ਲੂਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਨਿਰਵਿਘਨ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਡੋਸਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਆਹਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਡੋਸਾ ਸਾਂਮਬਰ ਅਤੇ ਚਟਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰਮ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਇਡਲੀ ਅਤੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਊਡਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸੇਵਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕਰਨਾਟਕ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਕੇਰਲ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਪਕਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਭਾਗਾਂ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ, ਮਾਰੀਸੀਅਸ, ਮਿਆਂਮਾਰ, ਨੇਪਾਲ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੜਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ
ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ

**ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ** ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਇਹ ਕਪਾਹ ਜਾਂ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਧਿਕਤਰ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਦੀ ਮੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਝੰਡੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਅੱਗੇ ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਝੰਡੇ ਦੇ ਡੰਡੇ ਉੱਤੇ ਕੱਪੜਾ ਲਪੇਟਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੋਲ੍ਹਾ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਤੀਰ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲੱਗਿਆ ਹੋਏ ਤੇ ਦੂਰ ਤੋਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਸਾਖੀ ’ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਲਾਹ ਕੇ ਨਵੇਂ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰੰਗ ਸਫੇਦ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਨੀਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1609 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ’ਤੇ ਲਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Nishan sahib golden temple.jpg|ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ
ਤਸਵੀਰ:Nishan Sahib in blue, at Baba Phoola Singh di Burj in Amritsar.jpg|ਨੀਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ, ਬਾਬਾ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੁਰਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਨਿਹੰਗ ਗੁਰਦੁਆਰਾ
ਤਸਵੀਰ:Flagge Sikhism.svg|ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਝੰਡਾ
ਤਸਵੀਰ:Khanda.png|ਖੰਡਾ

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ 
* ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਮਨਮੱਤ ਨਹੀਂ ਹੈ !! 
* ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਹਾਂਨਤਾ 

## ਹਵਾਲੇ
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾਮਧਾਰੀ

**ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਮਧਾਰੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੱਗ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਵਿਨਸੈਂਟ ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੀ ਮੌਤ

]]
20ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ 'ਤੇ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ **ਵਿੰਸੇਂਟ ਵੈਨ ਗਾਗ ਦੀ ਮੌਤ ** 29 ਜੁਲਾਈ 1890 ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਫ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਔਵਰਜ-ਸੁਰ-ਓਇਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਔਵੇਰਜ ਰੇਵਾਉਕਸ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਭਵਨ ਦੇ ਐਨ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਵੱਜੀ ਸੀ। ਆਮ ਖਬਰ ਇਹ ਫੈਲ ਗਈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਹਿੱਕ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਲਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਨਸੈਂਟ ਵਾਨ ਗਾਗ
ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ

**ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Imperialism) ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਸਾਧਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘੁਸਪੈਠ ਸਿਆਸੀ, ਆਰਥਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਕਿਸੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਕਰ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੱਲੇ ਹੋਏ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬਸਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਜਾਂ ਮੁਲਕ (Nation State) ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲੈਨਿਨ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਇੱਕ-ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦ, ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਰਬਉੱਚ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਹਾਲਤ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਉੱਥੇ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਨੂੰ ਹੀ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।

ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਅਜਿਹਾ ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਮੁਲਕ ਦਾ ਜਿੱਤ, ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਰਾਜਕੀ ਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਦੂਜੇ ’ਤੇ ਦਮਨ ਤੇ ਦਬਕਾ ਠੋਸਦਾ ਹੈ। ਸੀਸਲ ਰੋਡਜ਼ ਅਤੇ ਕੇਪ-ਕਾਇਰੋ ਰੇਲਵੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ. ਰੋਡਜ਼ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਨਕਸ਼ੇ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇਣਾ" 

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ 
ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਸ਼ਬਦ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ ਇੰਪੀਰੀਅਮ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਰਵ ਸ਼ਕਤੀ, "ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ" ਜਾਂ ਸਿੱਧਾ "ਨਿਯਮ"। ਸੰਨ 1870 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦਾ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭਾਵ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫੌਜੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਤੀਜਾ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਰੇਈਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ (ਮਾਰਕਸਵਾਦ)

**ਰੇਈਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ** (, ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ: "ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦੇਣਾ " (cf. ਲਾਤੀਨੀ "res" ਮਤਲਬ "ਵਸਤੂ") ਜਾਂ *Versachlichung*, ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਵਜੋਂ "ਵਸਤੂਕਰਨ"; ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਸਮਝਣਾ)। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਰੇਈਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ ਸਮਾਜਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਉਸ ਹੱਦ ਤੱਕ *ਵਸਤੂਕਰਨ* ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਣਜੀ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਿਰਤ ਅਮੂਰਤ ਤੋਂ ਸਮੂਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਯਾਨੀ ਜਿਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੂਲ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਤੋਂ ਜਾਂ ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੇਈਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਚਿੱਬਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦ
ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ

**ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ** ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਅਤੇ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਆਉਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਹਰ ਸਾਲ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਸਮੇਂ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸਟਰਪਤੀ ਹਰ ਸਾਲ ਮਾਰਚ ਜਾਂ ਅਪਰੈਲ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
## ਇਤਿਹਾਸ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਤਪਤੀ ਨੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ 2 ਜਨਵਰੀ 1954 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵਮ ਸ਼ੈਟੀ ਮਨੋਹਰ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹਨ। 2013 ਵਿੱਚ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿਤਾ ਸੀ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲੇਟ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ।

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ (1954-59)
*ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ (1960-69)
*ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ (1970-79)
*ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ (1980-89)
*ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ (1990-99)
*ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ (200-09)
*ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ (2010-19)
*ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ
*ਭਾਰਤ ਰਤਨ
*ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*
*
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਨਾਮ
ਐਨਾਬੈੱਲ ਲੀ

"**ਐਨਾਬੇਲ ਲੀ**" ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ ਦੀ ਆਖਰੀ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਪੋ ਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਹਣੀ ਔਰਤ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਥੀਮ ਘੋਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਦੀ ਜੁਆਨੀ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਐਨਾਬੇਲ ਲੀ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਏਨੀ ਮੁਹੱਬਤ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਖਾਰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਵਾਦ ਹੈ ਕਿ "ਐਨਾਬੇਲ ਲੀ" ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕੌਣ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਝਾਏ ਗਏ, ਪੋ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਿਰਜੀਨਿਆ ਅਲਿਜ਼ਾ ਕਲੈਮ ਪੋ ਦਾ ਨਾਂ ਵਧੇਰੇ ਮੰਨਣਯੋਗ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ 1849 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪੋ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਸਾਲ ਛਪੀ ਸੀ।

## ਕਾਵਿ ਬਣਤਰ 
"ਅੰਨਾਬਲ ਲੀ" ਛੇ ਪਉੜੀਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਛੇ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਸੱਤ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦੋ ਅੱਠਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਥੋੜਾ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੰਜਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪੋ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਹਾ। ਇੱਕ ਗਾਣੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਵਿਤਾ ਇਸਦੇ ਸੋਗ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਨਾਬੇਲ ਲੀ ਨਾਮ "ਐਲ" ਅੱਖਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੋ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਯੂਲਾਲੀ", "ਲੇਨੋਰ", ਅਤੇ "ਯੂਲਾਯੂਮ" ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਉਪਕਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵਿਤਾ
ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ

**ਡਾਕਟਰ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ** (ਜਾਂ **ਚੁਹਾਨ**) ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ

**ਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ** ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਭਾਗ ਬੁੱਧ ਦੇ ਜੀਵਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਜਾਂ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸਾਖਾ ਥੇਰਵਾਦ ਨਾਲ ਹੈ।
ਦ ਮੇਕਿੰਗ ਆਫ਼ ਦ ਮਹਾਤਮਾ

***ਦ ਮੇਕਿੰਗ ਆਫ਼ ਦ ਮਹਾਤਮਾ*** (1996) ਭਾਰਤੀ - ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕੀ, ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ (ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ) ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ 21 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ, ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਮੀਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ *ਇੱਕ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਸਾਗਿਰਦੀ ਦੇ ਦਿਨ*, ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਲਿਖੇ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਕੋਫ਼ੀ ਅਵੂਨੋਰ

**ਕੋਫ਼ੀ ਅਵੂਨੋਰ** (13 ਮਾਰਚ 1935 – 21 ਸਤੰਬਰ 2013) ਘਾਨਾਵੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੌਰ ਦੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਚਿਤਰਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਘਰਵਾਸੀ ਈਵ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ- ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਸੁਮੇਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ **ਜਾਰਜ ਅਵੂਨੋਰ-ਵਿਲੀਅਮਜ** ਨਾਮ ਤੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕੋਫ਼ੀ ਅਵੂਨੋਰ ਸਤੰਬਰ 2013 ਨੈਰੋਬੀ ਦੇ ਵੈਸਟਗੇਟ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਦੌਰਾਨ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘਾਨਾ ਦੇ ਕਵੀ
ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ (1954-59)

'''ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ ਦੀ 1954-59 ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੂਚੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ
## 1954
## 1955
## 1956
## 1957
## 1958
## 1959
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*ਭਾਰਤ ਰਤਨ
*ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ
*ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ
*ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ
ਦ ਕਾਈਟ ਰਨਰ

**ਦ ਕਾਈਟ ਰਨਰ** ਅਫਗਾਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਖਾਲਿਦ ਹੋਸੈਨੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 2003 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਜੂਜੁਤਸੂ

right|thumb|300px|ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1920 ਵਿੱਚ ਜੂਜੁਤਸੂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਨ
**ਜੂਜੁਤਸੂ** (;  , ) ਜਾਪਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੈਨੀ ਕਲਾ (martial art) ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ਕਵਚ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਤਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਹਥਿਆਰ ਕੋਲ ਲੜ ਕੇ ਪਰਾਜਿੱਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੈਨੀ ਕਲਾ
ਇਲਾਚੀ

**ਇਲਾਚੀ** ਦਾ ਸੇਵਨ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੁੱਖ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਅਤੇ ਮਸਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ- ਹਰੀ ਜਾਂ ਛੋਟੀ ਇਲਾਚੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਇਲਾਚੀ। ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੀ ਇਲਾਚੀ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਲਜੀਜ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਸਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਹਰੀ ਇਲਾਚੀ ਮਿਠਾਈਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਉਭਗਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਲਾਚੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਕੇਵਲ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਔਸ਼ਧੀ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਖਾਨ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ "ਐਲਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਤਰਣ 
thumb|right|ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਇਲਾਚੀ
ਇਲਾਚੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਤਰਣ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:-

* *ਅਲਟੇਰੀਆ*, ਜਿਸਨੂੰ ਹਰੀ ਜਾਂ ਛੋਟੀ ਇਲਾਚੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਤੱਕ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
* *ਐਮੋਮਮ*, ਜਿਸਨੂੰ ਵੱਡੀ ਇਲਾਚੀ, ਕਾਲੀ ਇਲਾਚੀ, ਭੂਰੀ ਇਲਾਚੀ, ਨੇਪਾਲੀ ਇਲਾਚੀ, ਬੰਗਾਲ ਇਲਾਚੀ ਜਾਂ ਲਾਲ ਇਲਾਚੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਚਿੱਤਰ ਦੀਰਘਾ 

Image:Cardamom-Dried-Seeds01.jpg |ਇਲਾਚੀ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਬੀਜ
Image:Elettaria cardamomum Capsules and seeds.jpg|ਹਰੀ ਇਲਾਚੀ ਦੀ ਫਲੀ ਅਤੇ ਬੀਜ
Image:Green Cardamom.JPG| ਹਰੀ ਇਲਾਚੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਰਤਬਾਨ
ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ

**ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ** (ਜਨਮ 18 ਮਾਰਚ 1937 ਉਚੇਰੀ ਵਿੱਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਭੁੱਲਰ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਪਰ ਅਧਿਆਪਕ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਕਾਰਨ ਦਸ ਕੁ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡਣੀ ਪੈ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਦੂਤਾਵਾਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਕੁਲਵਕਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* *ਓਪਰਾ ਮਰਦ* (1967)
* *ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਬਲਦੀ ਅੱਖ* (2010)
* *ਮੈਂ ਗਜਨਵੀ ਨਹੀਂ* 
* *51 ਕਹਾਣੀਆਂ*
* *ਅਗਨੀ ਕਲਸ* 
* *ਬਚਨ ਬਿਲਾਸ*
* *ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ* 
* *ਬਾਰਾਂ ਰੰਗ* 
* *ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ*
* *ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ* 
* *ਕਬਰ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਜੀਵੇ ਹੂ* 
* *ਕਲਮ ਕਟਾਰ*
* *ਮੈਂ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨਹੀਂ*
* *ਮੌਨ ਕਹਾਣੀ*
* *ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਕੋਸ਼*
* *ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਯਾਤਰਾ*
* *ਸਾਡੇ ਵਿਗਿਆਨੀ* 
* *ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ* 
* *ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ* 
* *ਸੂਹੇ ਫੁੱਲ* (ਅਜਰਬਾਈਜਾਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ) 
* *ਤਿੰਨ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਮੰਦਰ* 
* *ਵਖਤਾਂ ਮਾਰੇ*
**ਇਕ ਅਮਰੀਕਾ ਇਹ ਵੀ*
**ਅੱਖਰ ਅੱਖਰ ਬੋਲਦਾ*
**ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਕੌਲ-ਫੁੱਲ*
**ਅਸਾਂ ਮਰਨਾ ਨਾਹੀਂ*
*
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937
ਇਬਰਾਹੀਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ

**ਇਬਰਾਹੀਮ ਅਲਕਾਜੀ** (18 ਅਕਤੂਬਰ 1925 - 4 ਅਗਸਤ 2020)20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਰੰਗ ਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (1962–1977) ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਆਰਟ ਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ ਨੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ ਦਾ ਤੁਗਲਕ, ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼ ਦਾ *ਆਸ਼ਾੜ ਕਾ ਏਕ ਦਿਨ* ਅਤੇ ਧਰਮਵੀਰ ਭਾਰਤੀ ਦਾ *ਅੰਧਾ ਯੁੱਗ*

ਅਲਕਾਜੀ ਨੂੰ 1966 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, 1991 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਐਨਐਸਡੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ5 ਆਰਟ ਹੈਰੀਟੇਜ ਨਾਂ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਲਰੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਕਲਾ, ਫੋਟੋਆਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਸੀ।

## ਇਨਾਮ
* ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ (1962) (ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ)
* ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਇਨਾਮ (2004) 
* ਪਦਮਸ਼ਰੀ
* ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ
* ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ
ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨੀ

**ਖਾਲਿਦ ਹੋਸੈਨੀ** (, ਜਨਮ 4 ਮਾਰਚ 1965) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦਾ ਜਨਮ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਡਾਕਟਰ ਬਣ ਗਿਆ ਪਰ 2003 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ ਦ ਕਾਈਟ ਰਨਰ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਇਸਨੇ ਡਾਕਟਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਲਿਖਣ ਵੱਲ ਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਖ਼ਾਲਿਦ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਨੀਤੀਵਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਫਰਾਂਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਖੋਲਣ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਦੇ ਹੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਏ। ਖ਼ਾਲਿਦ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ 38 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਪ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਵਾਂਗੂ ਜਾਪਿਆ।

## ਆਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ
ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਮਾਰਚ, 1965 ਵਿੱਚ ਕਾਬੁਲ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜੋ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਬ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਹੇਰਾਤ ਤੋਂ ਸਨ

1970 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇਰਾਨ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ '**ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੂਤਾਵਾਸ**' ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1973 ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਪਿਸ ਕਾਬੁਲ ਲੌਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਿਦ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। 1976 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇਹ 11 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੰਮ ਲਈ ਪੈਰਿਸ, ਫਰਾਂਸ, ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਲਈ ਗਏ।

## ਕੈਰੀਅਰ
1984 ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨੀ ਨੇ ਸਾਨ ਹੋਜ਼ੇ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੇ ਇੰਡੀਪੇਨਡੇੰਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੈਂਟਾ ਕਲਾਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1993 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ, ਸੇਨ ਡਿਏਗੋ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਿਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਔਸ਼ਧੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਣ ਮਗਰੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ਦ ਕਾਈਟ ਰਨਰ, ਲਿੱਖਿਆ।

## ਨਾਵਲ
* ਦ ਕਾਈਟ ਰਨਰ (2003)
* ਅ ਥਾਊਜੈਂਡ ਸਪਲੈਨਡਿਡ ਸਨਜ਼ (2007)
* ਐਂਡ ਦ ਮਾਊਂਟੇਨਜ਼ ਇਕੋਡ (2013)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਲਾਲ ਕਿਤਾਬ (ਜੁੰਗ)

***ਦ ਰੈੱਡ ਬੁੱਕ***, ਮੂਲ ਨਾਮ ***Liber Novus*** (ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ *ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ*), 205-ਪੰਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖਰੜਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਵਿਸ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਕਾਰਲ ਗੁਸਤਫ਼ ਜੁੰਗ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ 1914 ਅਤੇ 1930 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਫਿਲੇਮੋਨ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਛਪਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਡਬਲਿਊ. ਡਬਲਿਊ. ਨਾਰਟੋਨ ਐਂਡ ਕੰ. ਨੇ 7 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਕੀਤਾ। 2001 ਤੱਕ ਜੁੰਗ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਵਰਤਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੱਤੀ। ਜੁੰਗ ਨੇ ਇਹ ਲਿਖਤ ਸਿਗਮੰਡ ਫ਼ਰਾਇਡ ਨਾਲ ਝਗੜੇ ਦੇ ਬਾਅਦ 1913 ਟਵਿੱਚ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਨਾਮ *Liber Novus* (ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ *ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ*) ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ *ਲਾਲ ਕਿਤਾਬ* (The Red Book) ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਤੇ ਛਪੀ। 
## ਪਰਸੰਗ ਅਤੇ ਰਚਨਾ 
ਜੁੰਗ 1907 ਤੋਂ  ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਲਗਭਗ ਛੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅਰਸੇ ਲਈ ਫ਼ਰਾਇਡ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨਾਖ਼ੁਸ਼ਗਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਜਦ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਫਾਈਨਲ ਬ੍ਰੇਕ 1913 ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜੰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੱਛੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਜੋਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮਾਰਗ ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ।  ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀ 1913 ਤੋਂ 1917 ਦੇ ਇਸ ਅਰਸੇ ਵਿਚ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਲ ਜੁੰਗ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ

**ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ** ਜਾਂ **ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ** (1918 - 1984) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਹ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਬੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਨਵੇਲੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ 'ਹਮਦਰਦ' ਤਖੱਲਸ ਲਾਉਂਦਾ ਸੀ।

###### ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ  
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਸ ਪਰਸਿੱਧ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਪੱਦੀ ਮੱਟ ਵਾਲੀ ,ਤਹਸੀਲ ਬੰਗਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਚੌਧਰੀ ਲਭੂ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਸੰਨ 1918 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਹਿਲ ਗਹਲਾ ਤੋਂ ਮਿੱਡਲ ਤੇ ਬੰਗਾ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਫੱਸ ਕੀਤੀ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਐਮ. ਏ. , ਐਲ. ਐਲ. ਬੀ. ਕੀਤੀ। ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀ. ਐਚ. ਡੀ. ਡਯੂ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ।

## ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ 
ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਤੇ ਕੌਮੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਰੁਚੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਾਲਾਂ ਜੀਵਨ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਉਹ 'ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਟ੍ਰਸਟ ' ਦਾ ਬਾਨੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ 'ਵਿਹਾਰ ਸੁਧਾਰ','ਖਾਲਸਾ ਐਂਡ ਖਾਲਸਾ','ਐਡਵੋਕੇਟ',*ਹਫਤਾਵਾਰ ਅਜੀਤ* ਅਤੇ *ਰੋਜਾਨਾ ਅਜੀਤ* ਦਾ ਉਪ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਲੰਧਰ ਆ ਕੇ 'ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ' ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ । ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕੰਮ ਕਰਨ ਬਦਲੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ।

## ਸਹਿਤਕਾਰੀ 
## ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਵਜੋਂ ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਵਾਦੀ ਮੋੜ ਦੇਣ ਲਈ ਚੌਧਰੀ ਸ਼ੇਰ ਜੰਗ ਦੇ ਯੁੱਗ ਪਲਟਾਊ ਦਲ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਦਲ ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਰਹਾਲਾ ਖੁਰਦ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ 1939-40 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਗਿਰਫਤਾਰੀ ਅਤੇ ਕੈਦ ਦੇ ਬਾਅਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੰਗ ਦੀ ਜਿੰਮੇਦਾਰੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਗ਼ਜ਼ਲ* (1963)
**ਅੱਖੀਂ ਡਿਠਾ ਰੂਸ* (1971)
* *ਰੰਗ ਸੁਗੰਧ* (1974)
**ਗੰਧਰਵ ਵਿਆਹ* (1982) 
**ਵਾਸ ਸੁਵਾਸ *
**ਭਾਂਬੜ ਮਚਦਾ ਰਿਹਾ *
**ਕਿੰਨਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਇਨਸਾਨ *
**ਜ਼ੀਨਤ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ *
**ਟੱਕਰ*
**ਅਣਖ*
**ਮੇਕ ਅਪ*

## ਅਜੀਤ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1984
ਐਮਿਲ ਜ਼ੋਲਾ

**ਐਮਿਲ ਐਡੂਆਰਦ ਚਾਰਲਸ ਐਨਟੋਨੀ ਜ਼ੋਲਾ** (; 2 ਅਪਰੈਲ 1840 – 29 ਸਤੰਬਰ 1902) ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦ ਨਾਮ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਜਨਕ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰੀਕਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭਿਆਲ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਜੋਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਪਰੈਲ 1840 ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ, ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸੀ, ਪਰ ਪਿਤਾ ਮਿਸ਼ਰਤ ਇਤਾਲਵੀ ਅਤੇ ਗਰੀਕ ਨਸਲ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਇੰਜਿਨੀਅਰ ਸੀ। 1847ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਉਪਰਾਂਤ ਜੋਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਆਰਥਕ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਫੰਸ ਗਏ। ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਜੋਲਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੀ। 1858 ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਪੈਰਿਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜੋਲਾ ਨੇ ਬਾਲ-ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਵਿਖਾਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ ਚਪੜਾਸੀ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਬਣਾਉਣਾ। ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜੋਲਾ ਨੇ ਕਲਰਕ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਜੋਲਾ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਈ ਲੇਖ ਲਿਖਦਾ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਲਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੀਸਰੇ ਲਈ ਸਮੀਖਿਆ। ਜੋਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣ ਦੇ ਵੱਲ ਖਿਚਿਆ ਗਿਆ।

## ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ
* *Contes à Ninon* (1864)
* *La Confession de Claude* (1865)
* *Les Mystères de Marseille* (1867)
* *Thérèse Raquin* (1867)
* *Madeleine Férat* (1868)
* *Nouveaux Contes à Ninon* (1874)
* *Le Roman Experimental* (1880)
* *Jacques Damour et autres nouvelles* (1880)
* ''L'Attaque du moulin" (1877), ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਜੋ *Les Soirées de Médan* ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।
* ''L'Inondation* (*ਹੜ੍ਹ*) ਛੋਟਾ ਨਾਵਲ (1880)
* *Les Rougon-Macquart*
** *La Fortune des Rougon* (1871)
** *La Curée* (1871–72)
** *Le Ventre de Paris* (1873)
** *La Conquête de Plassans* (1874)
** *La Faute de l'Abbé Mouret* (1875)
** *Son Excellence Eugène Rougon* (1876)
** *L'Assommoir* (1877)
** *Une Page d'amour* (1878)
** *Nana* (1880)
** *Pot-Bouille* (1882)
** *Au Bonheur des Dames* (1883)
** *La Joie de vivre* (1884)
** *Germinal* (1885)
** *L'Œuvre* (1886)
** *La Terre* (1887)
** *Le Rêve* (1888)
** *La Bête humaine* (1890)
** *L'Argent* (1891)
** *La Débâcle* (1892)
** *Le Docteur Pascal* (1893)
* *Les Trois Villes*
** *Lourdes* (1894)
** *Rome* (1896)
** *Paris* (1898)
* *Les Quatre Évangiles*
** *Fécondité* (1899)
** *Travail* (1901)
** *Vérité* (1903, ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ)
** *Justice'' (ਅਧੂਰਾ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ

**ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ। 
## ਇਤਿਹਾਸ 
ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ 1665 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 19 ਜੂਨ 1665 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਭੋਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਕੇ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣ ਉਪਰੰਤ 1665 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ 9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਮਾਖੋਵਾਲ ਸੀ। ਦੰਦਕਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਥੇ ਮਾਖੋ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਡਾਕੂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੱਸਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਜਨੀਕ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਨਾਮੀ ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਤਾਂ ਮਾਖੋ ਡਾਕੂ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਨੇ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਤੋਰਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

## ਕਿਲ੍ਹੇ
ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਬੌਧਿਕਤਾ, ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਵਕਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣਾ ਲਈ ਪੰਜ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਆਨੰਦਗੜ੍ਹ, ਲੋਹਗੜ੍ਹ, ਹੋਲਗੜ੍ਹ, ਤਾਰਾਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪੰਜ ਕਿਲੇ ਉਸਾਰੇ। ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੰਨ 1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। 
*ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਆਨੰਦਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਉਸਾਰਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅਪਰੈਲ 1689 ਵਿੱਚ ਬਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 
*ਕਿਲ੍ਹਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਖ਼ਾਸ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸੀ।
*ਤੀਜੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਹੋਲਗੜ੍ਹ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਸਦਾ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 
*ਚੌਥਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 
*ਪੰਜਵਾਂ ਕਿਲ੍ਹਾ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਤਾਰਾਗੜ੍ਹ ਵੀ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਭਗਤੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੀ ਜਾਚ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
## ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਆਵਾਗਮਨ 
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ।

## ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ 
ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ ਦੋ ਸਬਦਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਹੋਲਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਮਲਾ ਕਰਣਾ। ਮਹੱਲਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਹਮਲਾ ਕਰਣਾ ਹੈ। ਹੋਲਾ-ਮਹੱਲਾ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦਾ ਨਿਆਰੇਪਨ ਦਾ ਪਰਤੀਤ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਤੇ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਟੋਲਾ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਬੋਲਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਲੀਆਂ ਤੇ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹੋਲਾ। ਹੋਲਾ-ਮਹੱਲਾ 1700ਈ. ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਆਨੰਦਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਕੇ ਹੋਲਗੜ੍ਹ ਸਮਾਪਤ ਹੋਂਦਾ ਹੈ।.......
ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਤੀਰਥ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਦ ਕੈਚਰ ਇਨ ਦ ਰਾਈ

***ਦ ਕੈਚਰ ਇਨ ਦ ਰਾਈ***(1951) ਜੇ ਡੀ ਸੇਲਿੰਗਰ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਜਲਦ ਹੀ ਇਹ ਪੁੰਗਰਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਜਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਚਰਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਜੋ ਇਹ ਇਸ ਉਮਰੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਬੇਚੈਨੀ, ਬੇਗਾਨਗੀ ਅਤੇ ਬਿਹਬਲਤਾ ਦੇ ਥੀਮ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਲੱਗਪਗ ਸਭਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਗਪਗ 250,000 ਕਾਪੀਆਂ ਵਿੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਲ 65 ਮਿਲੀਅਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਅਨਾਇਕ, ਹੋਲਡੇਨ ਕਾਲਫੀਲਡ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਯੁਵਕ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੇਵਲ 220 ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਵਾਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰੌਚਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਲਡੇਨ ਕਾਲਫੀਲਡ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਯੁਵਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਫੇਲ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਸਕੂਲੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲੋਂ ਘਰ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੱਡਬੀਤੀ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰਲ ਕਥਾਨਕ ਵਿੱਚ ਬੁਣੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਬੇਸਿਰਪੈਰ ਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 2A (ਭਾਰਤ)

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 2A (ਭਾਰਤ)** ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਕੰਦਕ ਨੂੰ ਭੋਗਨੀਪੁਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਸਿਰਫ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਰਗ ਤੇ ਰਾਜਪੁਰ, ਜੈਨਪੁਰ, ਜਾਲਾਪੁਰ, ਅਫਸਰੀਆ, ਜਹਾਂਗੀਰਪੁਰ, ਚੱਕ ਮੋਨੀਆ, ਰਾਏਗਾਵਾ ਕਸਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ
ਲੂਸੀ ਗਰੇ

***ਲੂਸੀ ਗਰੇ***, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਕਵੀ ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ‎ ਦੀ 1799 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਅਤੇ *ਲਿਰੀਕਲ ਬੈਲਡਸ* ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੁਆਨ ਹੋ ਰਹੀ ਕੁੜੀ ਲੂਸੀ ਗਰੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਲਟੇਨ ਲੈ ਕੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲੀ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਤੂਫਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਧਰੇ ਗੁੰਮ ਗਈ ਤੇ ਮੁੜ ਘਰ ਨਾ ਆਈ।
## ਪਿਛੋਕੜ
ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਤੂਫਾਨ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਡੋਰੋਥੀ ਦੀ ਦੱਸੀ ਹੇਲੀਫੈਕਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਅਸਲ ਬੀਤੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇਰਿਤ ਹੋਕੇ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ। ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ‎ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "1799 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਗਲੋਸਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਦੀ ਦੱਸੀ ਇੱਕ ਬੱਚੀ ਨਾਲ ਬੀਤੀ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਯਾਰਕਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਹੇਲੀਫੈਕਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਤੂਫਾਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਗਈ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਹਦੀ ਪੈੜ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇੱਕ ਨਹਿਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਪੁਲ ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ। ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਉਹਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਸਨ ਮਿਲੇ। ਆਖਰ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲਾਸ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ।" *ਲੂਸੀ ਗਰੇ*ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ *ਲਿਰੀਕਲ ਬੈਲਡਸ * ਦੇ 1800 ਵਾਲੇ ਅਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਜਿਲਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ‎ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਨਾਬਰ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਨਾਬਰ*** ਰਾਜੀਵ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, ਖੇਤਰੀ ਕੈਟਾਗਰੀ ਦਾ 60ਵਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਜਸਬੀਰ ਡੇਰੇਵਾਲ ਹੈ। 
## ਪਲਾਟ
ਵਰਤਮਾਨ ਆਰਥਿਕ ਕੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਇੱਛਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਆਮ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਕਰਮੇ (ਨਿਸ਼ਾਨ ਭੁੱਲਰ) ਨੂੰ ਟਰੈਵਲ ਏਜੰਟ ਇੰਗਲੈਂਡ ਭੇਜਣ ਦਾ ਝਾਂਸਾ ਦੇ ਕੇ ਮੁੰਬਈ ਬੁਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪੈਸੇ ਬਟੋਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ (ਹਰਦੀਪ ਗਿੱਲ) ਭਾਣਾ ਮੰਨ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕਾਤਲਾਂ ਦੀ ਜੁੰਡਲੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਨਿਆਂ ਲਈ ਲੜਾਈ ਲੜਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਬੂਟ ਪਾਲਿਸ਼ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਬੂਟ ਪਾਲਿਸ਼*** 1954 ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਿਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਰੋੜਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਹਨ। ਇਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਰਤਨ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।

## ਪਲਾਟ 
ਭੋਲਾ (ਰਤਨ ਕੁਮਾਰ) ਅਤੇ ਬੇਲੂ (ਨਾਜ਼) ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਦੁਸ਼ਟ ਮਾਸੀ ਕਮਲਾ (ਚਾਂਦ ਬੁਰਕੇ), ਇੱਕ ਵੇਸਵਾ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕੁੱਟਦੀ ਹੈ।

ਕਮਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਬੂਟਲੇਗਰ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ, ਜੌਨ (ਡੇਵਿਡ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਬੱਚੇ ਕਮਲਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਦੇ ਕੇ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਪੈਸੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਜੁੱਤੀ-ਪਾਲਿਸ਼ ਵਾਲੀ ਕਿੱਟ ਖਰੀਦ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਚਮਕਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਜੁੱਤੀ-ਪਾਲਿਸ਼ ਕਿੱਟ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਮਲਾ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਜੌਨ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਬੇਲੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਫਰੌਕ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਲਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਮੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕਪੜੇ ਫਟੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਬੇਲੂ ਅਤੇ ਭੋਲਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੌਨ ਨੇ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਸ਼ਰਾਬ ਵੇਚਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ. ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਜੁੱਤੇ ਪਾਲਿਸ਼ ਕਰਨੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭੁੱਖੇ ਮਰਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭੋਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੇ ਭੀਖ ਨਾ ਮੰਗੇ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਵੱਲ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਸਿੱਕੇ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੇਲੂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੋਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਥੱਪੜ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਬੇਲੂ ਰੇਲਗੱਡੀ 'ਤੇ ਫਰਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਭੋਲਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੇਲਗੱਡੀ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਬੇਲੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਗੋਦ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਉਦਾਸ ਹੈ।

ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੋਲਾ ਬੇਲੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ। ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਭੁੱਖਮਰੀ ਵਿੱਚ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਭੀਖ ਮੰਗਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਬੇਲੂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੇਲੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਗੋਦ ਲਿਆ ਪਰਿਵਾਰ ਛੁੱਟੀਆਂ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਰੇਲਗੱਡੀ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਹੋ ਕੇ, ਭੋਲਾ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੌਨ ਵੀ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿਣ ਲਈ ਸਟੇਸ਼ਨ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਭੋਲਾ ਦੌੜਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਲੂ ਅਤੇ ਭੋਲਾ ਦੁਬਾਰਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਭੋਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਗੋਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਕਾਸਟ 
* ਰਤਨ ਕੁਮਾਰ ਭੋਲਾ ਵਜੋਂ
* ਬੇਲੂ ਵਜੋਂ ਨਾਜ਼
* ਜੌਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ
* ਚੰਦ ਬੁਰਕੇ ਕਮਲਾ ਵਜੋਂ
* ਭੂਡੋ ਅਡਵਾਨੀ ਪੇਡਰੋ ਵਜੋਂ
* ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਖੁਦ

## ਇਨਾਮ
;1955 ਕਨਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਇੱਕ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਜ਼ਿਕਰ - ਨਾਜ਼

;ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਵਧੀਆ ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫਰ - ਤਾਰਾ ਦੱਤ
* ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫ਼ਿਲਮ - ਰਾਜ ਕਪੂਰ 
* ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ - ਡੇਵਿਡ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*
* Boot Polish (1954) on YouTube
* Review Essay in Visual Anthropology: Virtue Ethics of *Boot Polish* and *Dosti*, as Compared with *Slumdog Millionaire*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼

***ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼***, ਜੋ 2001 ਤੱਕ **ਗਿਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਜ਼** ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਛਪਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਰੌਚਿਕ ਕਿੱਸਾ
ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਇੱਕ ਰੌਚਿਕ ਕਿੱਸਾ ਹੈ। ਹੋਇਆ ਇਉਂ ਕਿ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਧਨਾਢ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਸਰ ਡਿਊ ਬੀਪਰ। 1951 ‘ਚ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ‘ਚ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ‘ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਉੱਡਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਦਰਜਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਫਰੋਲਣੀਆਂ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ‘ਚ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਕਾਸ਼! ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਤਾਬ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਸ ‘ਚ ਅਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ। ਸਰ ਡਿਊ ਬੀਪਰ ਦੇ ਇਸ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾਉਣ ਦਾ ਬੀੜਾ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਨੋਰਸ ਅਤੇ ਭਰਾ ਰਾਕ ਮੈਕ ਵਿਸਟਰ ਨੇ ਚੁੱਕਿਆ। ਉਹ ਲੰਡਨ ‘ਚ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਇੱਕ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ 1955 ‘ਚ ਗਿੰਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਛਪ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
## ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਕਤਾ
ਜਿੱਥੋਂ ਤਕ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ‘ਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਕਤਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਇਹ ਯਕੀਨਨ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੂਚਨਾਵਾਂ, ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਕਤਾ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਜਾਂਚਣ-ਪਰਖਣ ਲਈ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਆਪਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ।
## ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਰੇ 
ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ, ਜਾਣਕਾਰਾਂ, ਪ੍ਰੋਰਫੈਸ਼ਨਲ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਅਨੋਖੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਖ਼ੁਦ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ‘ਚ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਂਜ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
ਗਿੰਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ 26 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ‘ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ‘ਚ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ‘ਚ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਸੰਨ 1974 ‘ਚ ਉਦੋਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਦੇਖਦਿਆਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ 2 ਕਰੋੜ 39 ਲੱਖ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਵੀ ਬੜੇ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਈ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਲਾ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 4 (ਭਾਰਤ)

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 4 (ਭਾਰਤ)** ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਹੈ ਜੋ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁੰਬਈ, ਪੁਣੇ, ਬੰਗਲੌਰ ਅਤੇ ਚੇਨੱਈ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 1235 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕਾ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।
## ਰੂਟ
ਇਸ ਸਕੜ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿਸੇ ਨੂੰ ਪੁਣੇ-ਬੰਗਲੋਰੂ ਸੜਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿਸੇ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ-ਪੁਣੇ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੜਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੁਝਿਆ ਹੋਇਆ ਖਟਰਾ ਘਾਟ ਨੂੰ ਸਰੂਗ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਰ ਇੱਕ ਘੱਟੇ ਦਾ ਸਫਰ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਵੇ
**ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ**:
*ਮੁੰਬਈ
*ਪਣਵਲ
*ਪੁਣੇ
*ਸਤਾਰਾ
*ਕਰਦ
*ਸੰਗਲੀ-ਮਿਰਾਜ 
*Iਚਲਕਰਨਜੀ
*ਕੋਹਲਾਪੁਰ

**ਕਰਨਾਟਕਾ**:
*ਨਿਪਾਨੀ
*ਸੰਕੇਸ਼ਵਰ
*ਗੋਕਕ ਜੋ ਹਿਦਕਲ ਡੈਮ ਤੋਂ ਹਿਕਰਗੀ ਰਾਹੀ ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
*ਬੈਲਗਾਉ
*ਹੁਬਲੀ-ਧਾਰਵਾੜ
*ਹਵੇਰੀ
*ਰਣਵੇਨੂਰ
*ਹਰੀਹਰ
*ਦੇਵਨਗਾਰੇ
*ਚਿੱਤਰਦੁਰਗਾ
*ਹਿਰਿਯੁਰ
*ਸਿਰਾ
*ਤੰਕੁਰ
*ਬੰਗਲੌਰ
*ਕੋਲਰ

**ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼**:
*ਚਿਤੋੜ

**ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ**:
*ਰਾਨੀਪੱਟ
*ਵਾਲਜਪੱਟ
*ਚੇਨੱਈ

## Gallery

Image:Pune bypass Soham Pablo.jpg| ਪੁਣੇ ਦਾ ਬਾਈਪਾਸ ਜੋ ਇਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਦਾ ਹਿਸਾ ਹੈ
Image:NH4-KR-Puram-Hanging-Bridge.jpg| ਪੁਰਾਣੀ ਮਦਰਾਸ ਸੜਕ ਦਾ ਲਟਕ ਦਾ ਪੁੱਲ 
Image:NH4-Thiruvalam.jpg| ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਥੀਰੂਵੇਲਮ, ਵਿਲੋਰ ਦੀ ਸੜਕ
File:NBTPL-Jalahalli-Cross.jpg| ਬੰਗਲੌਰ ਦਾ ਟੋਲ ਸੜਕ 
NH4 Kalamboli.jpg| ਕਲੰਬੋਲੀ ਦਾ ਹਿਸਾ
File:Service-lane-Tumkur-Road-Dasanapura.jpg| ਬੰਗਲੌਰ-ਤੰਕੁਲ ਸੜਕ
File:Old-Madras-Road-Benniganahalli.jpg| ਬੰਗਲੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਦਰਾਸ ਸੜਕ
File:Lanco-Hosakote-Highway-Old-Madras-Road.jpg| ਪੁਰਾਣੀ ਮਦਰਾਸ ਸੜਕ
File:MEP-Pennalur-Toll-Plaza.JPG| ਪੇਨਅਲੋਰ ਦਾ ਟੋਲ ਪਲਾਜ਼ਾ
File:NBTPL-Arasinakunte.jpg| ਅਰਸਿਨਕੁੰਟੇ ਫਲਾਈਉਵਰ
File:NBTPL-Variable-Board.jpg| ਬੰਗਲੌਰ-ਤੁੰਕੁਰ ਹਾਈਵੇ

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*NH 4 on Google Maps
*Map of NH4 from the National Highways Authority of India 
*NH 4 on MapsofIndia

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ
ਗਿਆਨ ਮੀਮਾਂਸਾ

**ਗਿਆਨ ਮੀਮਾਂਸਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Epistemology) ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਉਹ ਸਾਖਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ *ਗਿਆਨ-ਸਿਧਾਂਤ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਰਮਨ

**ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਰਮਨ** (; ਜਨਮ 21 ਜੁਲਾਈ 1973) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ-ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਰਮਨ ਨੇ 2001 ਤੋਂ ਪੰਜ ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 2006 ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਵਰਲਡ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਮਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ * ਸਾਲਟ ਰੇਨ * ਨੂੰ 2001 ਦੇ ਮਰਕਰੀ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਭਗਤੀਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਊਰਜਾਤਮਕ, ਜੀਵੰਤ, ਸਮਕਾਲੀ, ਅਤੇ ਜੀਵੰਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰੀਅਲ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਸ ਦੇ ਸੈਮ ਮਿੱਲਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ 
### ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਾਂ 
ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਰਮਨ ਦੇ ਮਾਪੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜੋ ਸੱਠਵਿਆਂ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ, ਯੂ.ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਰਮਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਲਈ ਰਵਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਸਾਡੀ ਤਾਮਿਲ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ।" ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਬੈਂਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਹੋਰ ਬਲੂਜ਼ ਅਤੇ ਜੈਜ਼-ਅਧਾਰਤ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ "ਫੰਕ ਐਂਡ ਰੌਕ ਐਂਡ ਰੋਲ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੱਖਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ 1995 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਹੋਰ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੋਜਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਗਈ।

### ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ 
1997 ਵਿੱਚ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ, ਗਿਟਾਰਿਸਟ/ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੈਮ ਮਿਲਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਪਬਨ ਦਾਸ ਬਾਉਲ ਨਾਮ ਦੇ ਬੰਗਾਲੀ ਗਾਇਕ ਨਾਲ "ਰੀਅਲ ਸ਼ੂਗਰ" ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਰਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਅਧਾਰ ਲੱਭੇ।" 1999 ਵਿੱਚ, ਰਮਨ ਨੇ ਜੋਈ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ "ਵਨ ਐਂਡ ਵਨ ਇਜ਼ ਵਨ" ਵਿਚਲੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਹਿ-ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ ਜੋ "ਏਸ਼ੀਅਨ ਵਾਈਬਜ਼" ਟਰੈਕ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਿਲਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮੂਹ ਟਾਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਪਰਕ ਬਿੰਦੂ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।

## ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ
* *ਸਾਲਟ ਰੇਨ* (2001) ਨੰ. 29 ਐਫਆਰਏ
* *ਲਵ ਟਰੈਪ* (2003) ਨੰ. 32 ਐਫਆਰਏ
* *ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਫਾਰ ਕ੍ਰੋਕੋਡਾਇਲਸ* (2005) ਨੰ. 51 ਐਫਆਰਏ
* *33* (2007) ਨੰ. 120 ਐਫਆਰਏ
* *ਵੇਲ* (2011)
* *ਕੁਈਨ ਬੀਟਵੀਨ* (2014)
* *ਗੋਸਟ ਸੇਮਲੈਨ* (2018)
* *ਜਿਪਸੀ* (2020)

## ਵੀਡੀਓ 
* "ਵੋਡੂ ਚਾਇਲਡ"
* "ਯੂ ਡੂ ਰਾਇਟ / ਬੋਲੋ ਬੋਲੋ"
*  ‘ਗਣਪਤੀ’ (2001)
* ‘ਸਾਲਟ ਰੇਨ’ (2001)
* ‘ਮਾਇਆ’ (2002)

## ਕਥਨ 
ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨਣ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ.'ਸ ਮਾਊਂਨਟੇਨਸ ਆਫ਼ ਦ ਮੌਨਸੂਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ-ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ (1980-89)

**ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ** ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਸੂਚੀ
### 1980-1989
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*ਭਾਰਤ ਰਤਨ
*ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ
*ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ
* Padma Awards at Government of India website
*
*
*
*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ (1970-79)

**ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ** ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਸੂਚੀ
### 1970-1979
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*ਭਾਰਤ ਰਤਨ
*ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ
*ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਹਫ਼ੀਜ਼ ਜਲੰਧਰੀ

ਅਬੂ ਅਲ-ਅਸਰ **ਹਫ਼ੀਜ਼ ਜਲੰਧਰੀ** () (ਜਨਮ 14 ਜਨਵਰੀ 1900 - ਮੌਤ 21 ਦਸੰਬਰ 1982) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਕੌਮੀ ਤਰਾਨਾ ਲਿਖਿਆ। ਇਸਨੂੰ "ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ ਇਸਲਾਮ" ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਹਫ਼ੀਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਜਨਵਰੀ 1900 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਦਾ ਪਿਤਾ ਸ਼ਮਸੁੱਦੀਨ ਇੱਕ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਦਰੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ 7ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਵੀ
ਇਬਨ ਸੀਨਾ

**ਇਬਨ ਸੀਨਾ** ਜਾਂ **ਪੂਰ-ਏ ਸੀਨਾ** (ਫ਼ਾਰਸੀ ابن سینا ਜਾਂ ابو علی‌ سینا ਜਾਂ پور سينا *Pur-e Sina*;  "ਸਿਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ";(ਤਕਰੀਬਨ 980 - ਜੂਨ 1037), ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ **ਇਬਨ ਸਿਨਾ**, ਜਾਂ ਅਰਬੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ **ਅਬੂ ਅਲੀ ਅਲ-ਹਸੈਨ ਇਬਨ ਅਬਦੁੱਲਾ ਇਬਨ ਸੀਨਾ** (ਅਰਬੀ أبو علي الحسين بن عبد الله بن سينا) ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ਨਾਮ **ਐਵੇਸਿਨਾ**, ਇੱਕ ਇਰਾਨੀ ਪੋਲੀਮੈਥ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਲੱਗਪਗ 450 ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਗਪਗ 240 ਬਚੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 150 ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਅਤੇ 40 ਮੈਡੀਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਹਨ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
### ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਇਬਨ ਸਿਨਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਸਿਰਫ ਉਸਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਿਰਨਾ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਸਹੀ ਹੈ,ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਗਲਤ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਸਿਧਾਂਤ (ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵੇ ਅਤੇ ਅਰਸਤੂਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਵੇ) ਨੂੰ ਪਰਚਾਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸਬੂਤ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਸਿਨਾ ਦੇ ਦਾਹਵਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਇਬਨ ਸਿਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 980 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਫਾਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਅਫ਼ਨਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਬਾਪ ਬਲਖ਼ (ਹੁਣ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ) ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਬੁਖ਼ਾਰਾ (ਹੁਣ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ) ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂਹ ਬਿਨ ਮਨਸੂਰ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਦੀ ਗਵਰਨਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। ਬੁਖ਼ਾਰਾ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੁਰਆਨ ਖ਼ਤਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫ਼ਿਕਹ, ਅਦਬ, ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂਹ ਬਿਨ ਮੰਸੂਰ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮਰਜ਼ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਵੈਦ ਹਕੀਮ ਹਥ ਖੜੇ ਕਰ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਕੇ ਇਨਾਮ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਖੋਲ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਉਹ ਬੁਖ਼ਾਰਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਖ਼ਵਾਰਿਜ਼ਮ ਚਲੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੋਈ ਦਸ ਸਾਲ (392 - 402 ਹਿਜਰੀ) ਰਿਹਾ। ਖ਼ਵਾਰਿਜ਼ਮ ਤੋਂ ਜਰਜਾਨ ਫਿਰ ਅਲਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਮਜ਼ਾਨ ਮੁੰਤਕਿਲ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸਫਿਹਾਨ ਵਿੱਚ ਇਲਿਆ-ਏ-ਅਲਦ ਵਿਲੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹਮਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਬਾਨ 427 ਹਿਜਰੀ (1037 ਈਸਵੀ) ਨੂੰ ਹੋਈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖ਼ਿਰੀ ਪੜਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੂਲੰਜ ਦੀ ਮਰਜ਼ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਕ਼ਰੀਬ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਗ਼ੁਸਲ ਕਰਕੇ ਤੌਬਾ ਕੀਤੀ, ਆਪਣਾ ਮਾਲ ਗਰੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ
ਦ ਕਾਈਟ ਰਨਰ (ਫ਼ਿਲਮ)

**ਦ ਕਾਈਟ ਰਨਰ** 2007 ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਖਾਲਿਦ ਹੋਸੈਨੀ ਦੇ ਇਸੀ ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਮੱਖਣ

thumbnail|ਬੱਟਰ (ਮੱਖਣ) ਕਰਲਸ (ਕੁੰਡਲ਼ਾਂ)**ਮੱਖਣ** ਇੱਕ ਦੁੱਧ-ਉਤਪਾਦ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਦਹੀ, ਤਾਜਾ ਜਾਂ ਖਮੀਰੀਕ੍ਰਤ ਕ੍ਰੀਮ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਰਿੜਕ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਖਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਘਟਕ ਚਰਬੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਰੋਟੀ, ਡਬਲਰੋਟੀ, ਪਰੌਠੇ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਲੱਗਿਆ ਕੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਭੋਜਨ ਪਕਾਉਣ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਧਿਅਮ ਵੱਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੌਸ ਬਣਾਉਣ, ਅਤੇ ਤਲਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਭੇਡਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਜੱਕਾਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਵੀ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਲੂਣ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੇਅਰੀ ਲੂਣ), ਸੁਆਦ (ਜਿਵੇਂ ਲਸਣ) ਅਤੇ ਰੱਖਿਅਕ ਕਈ ਵਾਰ ਮੱਖਣ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਮੱਖਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਘੋਲ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ, ਸਪਸ਼ਟ ਮੱਖਣ ਜਾਂ ਘਿਓ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੱਖਣ ਹੈ.

## ਸ਼ਬਦ 
ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਬਦ "ਮੱਖਣ" ਫੈਲਣ ਵਾਲੇ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਯੋਗ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਬੀਜ ਅਤੇ ਅਖਰੋਟ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੇ ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਬਦਾਮ ਦੇ ਮੱਖਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਹ ਅਕਸਰ ਫਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਬ ਦੇ ਮੱਖਣ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਚਰਬੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਕੋ ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਸ਼ੀਆ ਮੱਖਣ ਜੋ ਕਮਰੇ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਠੋਸ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਨੂੰ "ਬਟਰਜ਼" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.

## ਹੋਰ 
ਕਾੜ੍ਹਨੀ ਵਿਚ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਪਤੀਲੇ ਵਿਚ ਉਬਾਲੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਚਾਟੀ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ, ਜਾਗ ਲਾ ਕੇ ਬਣਾਏ ਦਹੀ ਨੂੰ ਮਧਾਣੀ ਨਾਲ ਰਿੜਕ ਕੇ ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦਾ ਖਾਣ ਪਦਾਰਥ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਖਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਵੇਰ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਰੋਟੀ, ਜਿਹੜੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿੱਸੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਮੱਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਸਾਗ ਤਾਂ ਮੱਖਣ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਧ ਸੁਆਦ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਵੇਚਣ ਨੂੰ ਪੁੱਤ ਵੇਚਣ ਸਮਾਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਦੁੱਧ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੱਖਣ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਮੱਖਣ ਦੀ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਧੀਆ ਸਿਹਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਹੁਣ ਦੁੱਧ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਘਰ ਦੁੱਧ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੁਣ ਦੁੱਧ ਘੱਟ ਰਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੱਖਣ ਵੀ ਘੱਟ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਸੰਤਾਨ ਮੱਖਣ ਖਾਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁੱਧ-ਉਤਪਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ (1960-69)

**ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ** ਸਨਮਾ ਦੀ ਸਾਲ 1960-1969 ਦੀ ਸੂਚੀ
## 1960-69
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*ਭਾਰਤ ਰਤਨ
*ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ
*ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ (1960-69)

**ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ**
ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
## 1960
## 1961
## 1962
## 1963
## 1964
## 1965
## 1966
## 1967
## 1968
## 1969
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*ਭਾਰਤ ਰਤਨ
*ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ
*ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ
*ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ

## ਹਵਾਲੇ