open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਕੁਐਸ਼

ਸਕੁਐਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ  ਮਨੋਰੰਜਕ ਖੇਡ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀ ਖੇਡ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੁਐਸ਼ ਰੈਕੇਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸਕੁਐਸ਼ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਡ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫੌਜੀ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਫਸਰਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਸਕੁਐਸ਼ ਕੋਰਟ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਫੌਜੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਕੁਐਸ਼ ਖੇਡਣ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਸੀ ਜੋ ਫੌਜ ਤੋਂ ਸਨ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਕਲੱਬਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।

## ਮੌਜੂਦਾ ਦਰਜਾਬੰਦੀ 
### ਮਰਦਾਨਾ 
### ਔਰਤਾਂ ਦੀ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਕੁਐਸ਼ ਰੈਕੇਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ
* ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਰਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੁਐਸ਼ ਟੀਮ
* ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੁਐਸ਼ ਟੀਮ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਮੇਈਤੇਈ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ

[thumb| [ਇੰਫਾਲ ਦੇ ਕਾਂਗਲਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਖਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿਯਾਂਗ ਤੰਨਬਾ]]
thumb| ਮਾਰਜਿੰਗ ਪੋਲੋ ਮੂਰਤੀ, ਇੱਕ ਪੋਲੋ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੂਰਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਗੋਲ ਕਾਂਗਜੇਈ (ਰਵਾਇਤੀ ਮੀਤੇਈ ਪੋਲੋ) ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
**ਮੇਈਤੇਈ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਖੇਡਾਂ** ਜਾਂ **ਮੀਤੇਈ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਖੇਡਾਂ** ਮਨੀਪੁਰ, ਅਸਾਮ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਮੀਤੇਈ ਲੋਕਾਂ ( ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੀਪੁਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਨ। ਇਹ ਮੀਤੇਈ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ, ਹੁਨਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਚੁਸਤੀ, ਟੀਮ ਵਰਕ, ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਸਮਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਏਕਤਾ, ਆਪਣੇਪਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਬਹੁ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ 
### ਅਰੰਬਾਈ ਹੁਨਬਾ 
thumb| ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੀਤੇਈ ਘੋੜਸਵਾਰ ਸਿਪਾਹੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਰੰਬਾਈ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ (ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵੱਲ)
ਅਰੰਬਾਈ ਹੁਨਬਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਮੇਈਤੇਈ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੱਟੂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ। ਛੋਟੇ ਮੁੰਡੇ ਬਿਨਾਂ ਕਾਠੀ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਲਗਾਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਰੱਸੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅਰਾਮਬਾਈ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਨੇ ਅਰਾਮਬਾਈ ਫੋਰਸ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਜੋ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।

## ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਨੇ 
* ਮੀਤੇਈ ਰਵਾਇਤੀ ਹਥਿਆਰ
* ਮੀਤੇਈ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ
* ਮੀਤੇਈ ਤਿਉਹਾਰ
* ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੀਤੇਈ ਲੋਕ
* ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਮੀਤੇਈ ਲੋਕ
* ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ
* ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ
* ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ
* ਭਾਰਤੀ ਭੌਤਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
* ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਖੇਡ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੇਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ

**ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 1989 ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ  ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ। ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਬਾਲੀ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਭਾਰਤੀ ਓਲੰਪਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਅਥਾਰਟੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਖੇਡ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, IHAI ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ *ਬਿਟਗਿਵਿੰਗ*  'ਤੇ ਇੱਕ ਭੀੜ ਫੰਡਿੰਗ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਹੈਸ਼ਟੈਗ #SupportIceHockey ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈਂਡ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਨੂੰ ਮਹਿੰਦਰਾ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਸੌਦਾ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੁਖੀ ਆਨੰਦ ਮਹਿੰਦਰਾ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਐਥਲੀਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।'

IHAI ਦੁਆਰਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਫੌਜੀ ਇਕਾਈਆਂ ਅਤੇ ਰੈਜੀਮੈਂਟਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਲੱਬਾਂ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। IHAI ਨੇ ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਲਰਨ ਟੂ ਪਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਲੱਦਾਖ, ਕਾਰਗਿਲ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬਾਹਰੀ ਆਈਸ ਰਿੰਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਜਾ ਰਹੀ ਮੌਜੂਦਾ ਇਨ-ਲਾਈਨ ਹਾਕੀ 'ਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਨ-ਲਾਈਨ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। 2015 ਵਿੱਚ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ECHL ਦੇ ਬ੍ਰੈਂਪਟਨ ਬੀਸਟ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਮੈਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਕੈਨੇਡਾ ਭੇਜਿਆ। ਟੀਮ ਦੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਐਡਮ ਸ਼ੇਰਲਿਪ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਨੇ CWHL ਦੇ ਕੈਲਗਰੀ ਇਨਫਰਨੋ ਨਾਲ ਵੀ ਖੇਡਿਆ।

## ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮਾਂ 
### ਮਰਦਾਨਾ 
* ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਰਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਟੀਮ
* ਭਾਰਤ ਪੁਰਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੂਨੀਅਰ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਟੀਮ
* ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਰਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-18 ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਟੀਮ

### ਔਰਤਾਂ ਦੀ 
* ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਟੀਮ
* ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੂਨੀਅਰ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਟੀਮ
* ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-18 ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਟੀਮ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* IIHF.com 'ਤੇ ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਕਰੀ ਪਫ

**ਕਰੀ ਪਫ** ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੂਲ ਦਾ ਸਨੈਕ ਹੈ।  ਇਹ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਪਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੀ,  ਚਿਕਨ ਅਤੇ ਆਲੂ, ਇੱਕ ਤਲੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਬੇਕ ਕੀਤੇ ਪੇਸਟਰੀ ਸ਼ੈੱਲ ਵਿੱਚ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਰੀ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਮੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਸਨੈਕ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਨਿਕਲੇ। *ਪੈਪ* ਜਾਂ *ਪਫ* ਫੁਜੀਅਨ ਚੀਨੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਬੁਲਬੁਲਾ, ਛਾਲੇ, ਫੁੱਲਿਆ ਹੋਇਆ'। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਾਲੇਈ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਨ। ਇਸ ਸਨੈਕਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨੈਕਸ ਭੋਜਨ ਹੈ।

## ਭਾਰਤ 
ਭਾਰਤੀ ਭੋਜਨ ਬੇਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਕਰੀ ਪਫ ਮਿਲਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਲੂ, ਗਾਜਰ ਅਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਵੈਜ ਪਫ' ਵਜੋਂ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ 
thumb| ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ  ਅੰਦਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਬੀਫ ਦੇ ਨਾਲ
ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰੀ ਪਫ ਨੂੰ *ਪੇਸਟਲ* ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੇਸਟਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਕਰੀ ਪਾਊਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

## ਥਾਈਲੈਂਡ 
[thumb| [ਥਾਈ ਪਕਵਾਨ|ਥਾਈ '''' ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਚਿਕਨ, ਆਲੂ, ਪਿਆਜ਼ ਅਤੇ ਕਰੀ ਪਾਊਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ]]
ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਕਰੀ ਪਫ ਨੂੰ  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੁਰਤਗਾਲੀ *ਪੇਸਟਲ* ਤੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਨਾਰਾਈ (1633–1688) ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਅਯੁਥਾਇਆ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੁਰਤਗਾਲੀ-ਜਾਪਾਨੀ-ਬੰਗਾਲੀ ਰਸੋਈਏ ਮਾਰੀਆ ਗਯੋਮਰ ਡੀ ਪਿੰਹਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਿਠਾਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਥੌਂਗ ਯਿਪ, ਥੌਂਗ ਯੋਟ, ਫੋਈ ਥੌਂਗ ਅਤੇ ਲੁਕ ਚੁਪ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰ ਜਿੱਥੇ '''' ਮੱਧ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਐਂਫੋ ਮੁਆਕ ਲੇਕ ਅਤੇ ਸਾਰਾਬੁਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਡੁਰੀਅਨ ਫਿਲਿੰਗ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਚਿਕਨ ਅਤੇ ਵੇਫਲਜ਼

**ਚਿਕਨ ਅਤੇ ਵੈਫਲਜ਼** ਅਮਰੀਕੀ ਪਕਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਵੈਫਲਜ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸੋਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਡੱਚ ਪਕਵਾਨ ਅਤੇ ਸੋਲ ਫੂਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦੇ ਡੱਚ ਭੋਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਦੱਖਣੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

## ਵੇਰਵਾ 
ਚਿਕਨ ਅਤੇ ਵੈਫਲਜ਼ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 1600 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਡੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਸਨ।

ਤਲੇ ਹੋਏ ਚਿਕਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਅਮਰੀਕੀ ਦੱਖਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 1938 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਹਾਰਲੇਮ ਵਿੱਚ ਵੈੱਲਜ਼ ਸਪਰ ਕਲੱਬ ਦੇ ਖੁੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਿਕਨ ਅਤੇ ਵੈਫਲਜ਼ ਦੇ ਸੋਲ ਫੂਡ ਵਰਜ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਧੀ। ਵੈਫਲ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਸ਼ਰਬਤ ਵਰਗੇ ਮਸਾਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਇਹ ਸੰਸਕਰਣ ਬਾਲਟੀਮੋਰ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਰਿਵਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
thumb|230x230px| ਤਲੇ ਹੋਏ ਚਿਕਨ ਅਤੇ ਵੈਫਲਜ਼
ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਣਜਾਣ ਹੈ। ਵੈਫਲਜ਼ 1600 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 1789 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥਾਮਸ ਜੇਫਰਸਨ ਦੁਆਰਾ ਐਮਸਟਰਡਮ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵੈਫਲ ਆਇਰਨ ਖਰੀਦਣ ਨਾਲ ਇਸ ਭੋਜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਚਿਕਨਕੋਨ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼ਿਦਜ਼ੁਏ ਕਟੋ

ਸ਼ਿਦਜ਼ੁਏ ਕਾਟੋ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ ; 2 ਮਾਰਚ 1897-22 ਦਸੰਬਰ 2001) 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਜਪਾਨੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਜਨਮ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ "ਜਪਾਨ ਦੀ ਮਾਰਗਰੇਟ ਸੈਂਗਰ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਸ਼ਿਦਜ਼ੁਏ ਕਾਟੋ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਮਾਰਚ 1897 ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਸਾਬਕਾ ਸਮੁਰਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਹਿਰੋਟਾ ਰਿਟਾਰੋ  ਇੱਕ ਸਫਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੋਕੀਓ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[ja] ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਸੁਰੂਮੀ ਤੋਸ਼ੀਕੋ, ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪਡ਼੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ਼ਿਮੋਤੋ ਸ਼ਿਨਰੋਕੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

## ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨ 
ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਕਾਟੋ (ਫਿਰ ਇਸ਼ਿਮੋਤੋ) ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਕਿਊਸ਼ੂ ਦੇ ਮੀਕੇ ਕੋਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਦੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਾਟੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗਡ਼ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਜੋਡ਼ੇ ਨੂੰ 1919 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਬੈਰਨ ਇਸ਼ਿਮੋਤੋ ਨੇ ਈਸਾਈ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕੱਟਡ਼ਪੰਥੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਥਿਤੀ ਵੱਲ ਝੁਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਟੋ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਸੁਤੰਤਰ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਿਰਤ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਵਫਦ ਲਈ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਦੁਭਾਸ਼ੀਏ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ. ਸੀ. ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕਾਟੋ ਇੱਕ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਕੱਤਰੇਤ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਾਟੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਜਾਣੂਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮਾਰਗਰੇਟ ਸੈਂਗਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਸੈਂਗਰ ਨਾਲ ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਟੋ ਦੇ ਜਪਾਨ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਜਨਮ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅੰਦੋਲਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਪਾਨੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1897
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text
ਚਿਕਨ ਟੈਂਡਰ

[thumb| ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਚੇਨ ਤੋਂ ਚਿਕਨ ਫਿੰਗਰ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [ਫ੍ਰੈਂਚ ਫ੍ਰਾਈਜ਼|ਫ੍ਰੈਂਚ ਫਰਾਈਜ਼ ਅਤੇ ਪਸੰਦ ਦੀ ਸਾਸ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]]
**ਚਿਕਨ ਟੈਂਡਰ** ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿਕਨ ਗੌਜੋਨ, **ਟੈਂਡੀਜ਼**, **ਚਿਕਨ ਸਟ੍ਰਿਪਸ**, **ਚਿਕਨ ਫਿੰਗਰਜ਼**, ਜਾਂ **ਚਿਕਨ ਫਿਲਲੇਟਸ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਛੀ ਦੇ ਪੈਕਟੋਰਾਲਿਸ ਮਾਈਨਰ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੁਰਗੀ ਦਾ ਮਾਸ ਹੈ। ਚਿੱਟੇ ਮਾਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਪੱਟੀਆਂ ਛਾਤੀ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ, ਛਾਤੀ ਦੇ ਮਾਸ (ਪੈਕਟੋਰਾਲਿਸ ਮੇਜਰ) ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਿਕਨ ਦੇ ਮਾਸ ਤੋਂ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਸਮਾਨ ਆਕਾਰ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛਾਤੀ, ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਪੀਸਿਆ ਹੋਇਆ ਚਿਕਨ ਦਾ ਮਾਸ।

ਚਿਕਨ ਟੈਂਡਰ ਚਿਕਨ ਮੀਟ ਨੂੰ ਬ੍ਰੈੱਡਿੰਗ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਲੇਪ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਤਲ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਕਨਿਟਜ਼ਲ ਦੀ ਤਿਆਰੀ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨੈਕ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਕੋਰਸ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਚਿਕਨ ਟੈਂਡਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਾਸਟ-ਫੂਡ ਸਨੈਕ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਾਸਟ-ਫੂਡ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਜੋ ਚਿਕਨ ਟੈਂਡਰ ਵੇਚਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਕੇਨ'ਜ਼ ਚਿਕਨ ਫਿੰਗਰਜ਼, ਚਿਕ-ਫਿਲ-ਏ, ਚਰਚ'ਜ਼ ਚਿਕਨ, ਕੇਐਫਸੀ, ਪੋਪੀਏਜ਼, ਜ਼ੈਕਸਬੀ'ਜ਼ ਅਤੇ ਕਲਵਰ'ਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
thumb|230x230px| ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਚੀਨੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸਿਆ ਗਿਆ ਬੈਟਰ-ਕੋਟੇਡ ਡੀਪ-ਫ੍ਰਾਈਡ ਗੋਲਡਨ ਫਿੰਗਰਸ ਡਿਪਿੰਗ ਸਾਸ ਦੇ ਨਾਲ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭੋਜਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿਕਨ
* ਚਿਕਨ ਅਤੇ ਚਿਪਸ
* ਚਿਕਨ ਨਗੇਟਸ
* ਭੋਜਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿਕਨ ਵਿੰਗ
* ਮੱਛੀ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ
* ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ ਕੰਮ 
* 
* 

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
*

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਚਿਕਨ ਫਰਾਂਸਿਸ

**ਚਿਕਨ ਫ੍ਰਾਂਸੀਜ਼**, **ਚਿਕਨ ਫ੍ਰਾਂਸੀਜ਼**, ਚਿਕਨ ਫ੍ਰਾਂਸੋਇਸ ਜਾਂ **ਚਿਕਨ ਫ੍ਰੈਂਚ** ਇਤਾਲਵੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਪਕਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਆਟੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਏ ਹੋਏ, ਨਿੰਬੂ-ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਸ਼ੈਰੀ ਜਾਂ ਚਿੱਟੀ ਵਾਈਨ ਸਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਚਿਕਨ ਕਟਲੇਟ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਡਿਸ਼ ਰੋਚੈਸਟਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਚਿਕਨ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਡਿਸ਼ ਨੂੰ ਚਿਕਨ ਰੋਚੈਸਟਰ ਕਿਹਾ ਹੈ।

## ਮੂਲ 
ਇਤਾਲਵੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਕਵਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪਕਵਾਨ ਜਾਂ ਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਲਿਖਤੀ ਪਕਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀਲ ਪਿਕਾਟਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਮੇਲ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।

## ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ 
ਆਰਟੀਚੋਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਇੱਕ ਆਮ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਿਕਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਰਟੀਚੋਕ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਰਟੀਚੋਕਸ ਫ੍ਰੈਂਚ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਭੁੱਖ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਇਤਾਲਵੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਪਕਵਾਨ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਚਿਕਨ ਕਰੀ

**ਚਿਕਨ ਕਰੀ** ਜਾਂ  **ਕਰੀਡ** **ਚਿਕਨ** ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਕਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੈਰੇਬੀਅਨ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਇੱਕ ਆਮ ਕਰੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ਼ ਅਤੇ ਟਮਾਟਰ-ਅਧਾਰਤ ਚਟਣੀ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਚਿਕਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਰਕ, ਲਸਣ, ਟਮਾਟਰ ਪਿਊਰੀ, ਮਿਰਚਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਸਾਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਹਲਦੀ, ਜੀਰਾ, ਧਨੀਆ, ਦਾਲਚੀਨੀ ਅਤੇ ਇਲਾਇਚੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਚਿਕਨ ਕਰੀ ਅਕਸਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਮਸਾਲੇ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਰੀ ਪਾਊਡਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਖੇਤਰੀ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ 

ਤਸਵੀਰ:Aesthetic_Chicken_Curry.jpg|alt=Chicken curry of Tamil Nadu, India| ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ (ਭਾਰਤ) ਦੀ ਚਿਕਨ ਕਰੀ
ਤਸਵੀਰ:Philippine_Chicken_curry.jpg|alt=Filipino chicken curry from Baliuag, Bulacan| ਬਲਿਯੁਗ, ਬੁਲਾਕਨ ਤੋਂ ਫਿਲੀਪੀਨੋ ਚਿਕਨ ਕਰੀ
ਤਸਵੀਰ:North_Korea_-_Chicken_(6146530155).jpg|alt=Chicken curry with rice from Rason, North Korea| ਰਾਸਨ (ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ) ਤੋਂ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਿਕਨ ਕਰੀ
ਤਸਵੀਰ:Chicken_Dry_Curry_-_Howrah_2015-04-26_8515.JPG|alt=Chicken kasha is a dry chicken curry from Bengal| ਚਿਕਨ ਕਸ਼ਾ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁੱਕੀ ਚਿਕਨ ਕਰੀ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ:IndianChickenCurry.jpg|alt=A pot of Punjabi-style chicken curry| ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਚਿਕਨ ਕਰੀ
ਤਸਵੀਰ:Curry_chicken_in_a_big_bread.jpg|alt=Curry chicken in a big bread provided by a Macao restaurant| ਮਕਾਓ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਬਰੈੱਡ ਵਿੱਚ ਕਰੀ ਚਿਕਨ

### ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ 
ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੀ ਚਿਕਨ ਕਰੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਨ ਕਰੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਿਆਜ਼, ਅਦਰਕ, ਲਸਣ, ਅਤੇ ਟਮਾਟਰ, ਅਤੇ ਪਾਊਡਰ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਚਟਣੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਹੱਡੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚਿਕਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਸਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੱਕ ਜਾਣ ਤੱਕ ਉਬਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਨਾਰੀਅਲ ਅਤੇ ਕੜੀ ਪੱਤੇ ਵੀ ਆਮ ਸਮੱਗਰੀ ਹਨ। ਚਿਕਨ ਕਰੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਨੀਏ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਜਾਂ ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥਾੲੀ ਕਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਚਿਕਨ ਫਿਲਟ ਰੋਲ

**ਚਿਕਨ ਫਿਲਟ ਰੋਲ** ਜਿਸ ਨੂੰ **ਗਰਮ ਚਿਕਨ ਰੋਲ** ਜਾਂ **ਚਿਕਨ ਰੋਲ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਹ ਬੈਗੁਏਟ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਚਿਕਨ ਦੇ ਫਿਲਲੇਟ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਡੇਲੀ ਆਈਟਮ ਹੈ। ਜੋ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਟਾਂ, ਸੁਪਰਮਾਰਕੀਟਾਂ, ਪੈਟਰੋਲ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ, ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਡੇਲੀ ਭੋਜਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਹੈਂਗਓਵਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਿਕਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ, ਮੇਅਨੀਜ਼, ਹੋਰ ਮਸਾਲੇ, ਸਲਾਦ, ਪਿਆਜ਼, ਪਨੀਰ, ਸਟਫਿੰਗ, ਜਾਂ ਆਲੂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਟੈਕੋ ਸਾਸ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚਿਕਨ ਫਿਲਲੇਟ ਰੋਲ 'ਤੇ ਖਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਅਨੀਜ਼-ਅਧਾਰਤ ਸਾਸ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੈਚੱਪ, ਮੇਅਨੀਜ਼, ਸਰ੍ਹੋਂ ਅਤੇ ਸੀਜ਼ਨਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਡੇਲੀ ਅਕਸਰ ਚਿਕਨ ਫਿਲਲੇਟ ਬ੍ਰੈੱਡਿੰਗ ਦੀ ਚੋਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਦਾ, ਮਸਾਲੇਦਾਰ, ਜਾਂ ਦੱਖਣੀ-ਤਲਿਆ ਹੋਇਆ। 2021 ਤੋਂ ਵੀਗਨ ਚਿਕਨ ਫਿਲਲੇਟ ਰੋਲ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜੋ ਕਿ ਚਿਕਨ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਪੌਦੇ-ਅਧਾਰਤ ਮੀਟ ਦੇ ਬਦਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
thumb| ਇੱਕ ਚਿਕਨ ਫਿਲਲੇਟ ਰੋਲ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ
ਇਚਿਕਾਵਾ ਫੂਸੇ

alt=|thumb|ਇਚਿਕਾਵਾ ਫੂਸੇ (1953)
ਇਚਿਕਾਵਾ ਫੂਸੇ  ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵੋਟ ਅਧਿਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਆਗੂ ਸੀ। ਇਚਿਕਾਵਾ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵੋਟ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਰਥਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ 1945 ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
1893 ਵਿੱਚ ਬਿਸਾਈ, ਆਇਚੀ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਇਚਿਕਾਵਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਸਿੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਗਵਾਹ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਆਇਚੀ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1910 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। 1917 ਵਿੱਚ ਆਇਚੀ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦਿਆਂ, ਉਹ ਨਾਗੋਆ ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣ ਗਈ।

thumb|13 ਦਸੰਬਰ, 1926 ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਸਫ਼ਰਾਜ ਲੀਗ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਫਰੰਟ ਕਤਾਰ, ਖੱਬੇ ਤੋਂਃ ਫੂਸੇ ਇਚਿਕਾਵਾ, ਸ਼ਿਗੇਰੀ ਕਾਨੇਕੋ, ਏਟਸੁਕੋ ਓਹਿਰਾ। ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਕਤਾਰ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇਃ ਕੀਕੋ ਯਾਗੀਹਾਸ਼ੀ, ਓਚੀਮੀ ਕੁਬੂਸ਼ਿਰੋ, ਮਾਕੋ ਓਗੀਹਾਰਾ। ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਕਤਾਰ, ਖੱਬੇ ਤੋਂਃ ਯੋਸ਼ੀਕੋ ਤਨਾਕਾ, ਸ਼ਿਗੇਯੋ ਟੇਕੁਚੀ, ਕਿਓਕੋ ਓਕਾਡਾ।

ਇਚੀਕਾਵਾ ਦੇ ਯਤਨਾਂ, ਪੋਟਸਡੈਮ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵੰਬਰ 1945 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪੂਰਾ ਵੋਟ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1893
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ ਰਾਗ

ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ (ਬੋਲ ਚਾਲ ਵਿੱਚ *ਰੇਵਾਗੁਪਟੀ*) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ (ਔਡਵ ਰਾਗਮ) ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ ਹੈ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੇਲ) ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਨਹੀਂ ਪੰਜ ਸੁਰ (ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਸ) ਲਗਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਵੇਰ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ  ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ *ਰੀਵਾ* ਅਤੇ *ਬਿਭਾਸ*  ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰਾਗ ਹਨ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ ਰਾਗ
ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ ਇੱਕ ਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਮੱਧਮਮ* ਜਾਂ *ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਮਿਤੀ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ (ਔਡਵ-ਔਡਵ ਰਾਗਮ) ਹੈ-ਔਡਵ ਭਾਵ '5' ਦਾ। &nbsp;ਇਸ ਦੇ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ (ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ)ਬਣਤਰ) ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ

* ਆਰੋਹਣਃ   ਸ ਰੇ1 ਗ3 ਪ ਧ1 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਧ1 ਪ ਗ3 ਰੇ1 ਸ [ਬੀ]

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ *ਸ਼ਡਜਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਪੰਚਮ* ਅਤੇ *ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ* ਹਨ, ਜੋ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ *ਸੁਰਾਂ*  ਦੇ ਕਾਇਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ ਨੂੰ 15ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ, ਮਾਇਆਮਲਾਵਾਗੌਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ *ਮੱਧਮਮ* ਅਤੇ *ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ 5 ਹੋਰ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਗਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇੱਥੇ ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਕੁਝ ਗੀਤ ਹਨ।

* ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕ੍ਰਿਤੀ *ਗੋਪਾਲਕਾ ਪਾਹੀਮਮ* ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਰਾਗ ਭੂਪਲਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਗ੍ਰੀਹਾ ਬਾਲਾ ਮੀਮੀ
* *ਸਦਾ ਵਿਨਤਾ ਸਦਰ* ਅਤੇ *ਸ਼ਰਵਣ ਭਵ ਗੁਰੂਗਾਮ* ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
* ਅੰਨਾਮਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ *ਨੀ ਵੇਰਾ ਗੰਨੀਧੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮੂਦਾ*
* *ਸੀਤਾ ਰਮਨ* ਦੁਆਰਾ ਵਰਨਮ-ਅਰਵਿੰਦਾ ਮਲਾਰਕੰਨਾ
* *ਪੱਲਵੀ ਸੁੱਬਈਆ ਭਾਗਵਤਰ* ਦੁਆਰਾ *ਵਰਨਮ-ਸਵੇਅਮ ਵਾਰੇਨੀਅਮ*
* *ਐੱਨ. ਰਵੀਕਿਰਨ ਦੁਆਰਾ* 'ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ਵਰ'

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 
* ਭੂਪਾਲਮ ਰਾਗ ਰੇਵਗੁਪਤੀ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ *ਗੰਧਾਰਮ*  ਕਰਕੇ  ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਸਰਾਗ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ ਲਗਦਾ  ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ : ਸ ਰੇ1 ਗ2 ਪ ਧ1 ਸੰ - ਸੰ ਧ1 ਪ ਗ2 ਰੇ1 ਸ ਹੈ। 
* *ਭੌਲੀ* ਰਾਗਮ ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਧੂ *ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ : ਸ ਰੇ1 ਗ3 ਪ ਧ1 ਸੰ - ਸੰ ਨੀ3 ਧ1 ਪ ਗ3 ਰੇ1 ਸ ਹੈ। 
* ਕਰਨਾਟਕੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਵੇਰੀ ਰਾਗਮ ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ ਦੇ ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ ਦੀ ਥਾਂ *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ : ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ ਧ1 ਸੰ - ਸੰ  ਧ1 ਪ ਮ1 ਰੇ1 ਸ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ
ਸ਼ੂਲੀਨੀ ਰਾਗ

ਸ਼ੁਲਿਨੀ (ਬੋਲ ਚਾਲ 'ਚ  ਸ਼ੂਲਿਨੀ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 35ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਲਿਨੀ, *ਸ਼ੂਲਿਨੀ* ਜਾਂ ਸੁਲਿਨੀ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂ ਬੋਲੀਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲਾਦੇਸ਼ਿਸ਼ੀ ਜਾਂ *ਸ਼ੈਲਾਦੇਸ਼ੀ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ ਸ਼ੁਲਿਨੀ ਰਾਗ
ਇਹ ਛੇਵੇਂ ਚੱ*ਚੱਕਰ ਰੂਤੂ* ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ ਰੁਤੂ-ਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਸਾ ਰੂ ਗੁ ਮਾ ਪਾ ਧੀ ਨੂ ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ3 ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ2 ਨੀ3 ਸੰ [a]
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ2 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ3 ਸ [b]

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਹਨ ਸ਼ਤਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੋਸਲਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ* ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 71ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਸ਼ੁਲਿਨੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸ਼ੁਲਿਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਕੇਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਸ਼ੁਲਿਨੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲਈ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨਃ

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ*
* ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਪਰਮੁਕਮਾਦੇਨੋ*ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ *ਨਲਿਨਨਾਰਾਇਣੀ*
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ *ਪਾਲਿਆਸ਼ੁਮਾਮ ਸ਼ੁਲਿਨੀ*

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਲਿਨੀ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ 3 ਹੋਰ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ, ਸ਼ੰਮੁਖਪ੍ਰਿਆ, ਢੇਨੁਕਾ ਅਤੇ ਚਿੱ*ਚਿੱਤਰਮਬਾਡ਼ੀ* *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਸੁਰ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਸ਼ੰਮੁਖਪ੍ਰਿਆ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

## ਨੋਟਸ 
## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਣ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਾਦਜਮ* ਨਾਲ ਸ਼ੁਲਿਨੀ ਸਕੇਲ
ਇਹ ਛੇਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਰੂਤੂ* ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ ਰੁਤੂ-ਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਸਾ ਰੂ ਗੁ ਮਾ ਪਾ ਧੀ ਨੂ ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ3 ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ2 ਨੀ3 ਸੰ [ਏ] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ2 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ3 ਸ[ਬੀ] 

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਸ਼ਤਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਰਾਗ ਹੈ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਸੁਰ ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ  ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੋਸਲਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ* ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 71ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ

**ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ** ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਡਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕੁਝ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁਣ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਲਾਹੌਰ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ), ਦਿੱਲੀ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਪਟਿਆਲਾ, ਮਦਰਾਸ, ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
### ਭਾਰਤੀ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ (ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ) 
1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਲਹਿਰ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਆਏ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ 1920 ਦੇ ਐਂਟਵਰਪ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ 1924 ਤੱਕ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਭਾਰਤੀ ਓਲੰਪਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (IOA) ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ। 1924 ਦੇ ਪੈਰਿਸ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਫਰਵਰੀ 1924 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਈਓਏ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਡਾ. ਨੋਹਰੇਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ: "ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਐਥਲੈਟਿਕ ਕਾਰਨੀਵਲ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਇਕੱਠ ਹੈ, ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ... ਸੱਤਰ ਐਥਲੀਟਾਂ ਜੋ ਕਿ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਅਤੇ ਸਿੰਹਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਨੇ ਇੱਕੋ ਮੇਜ਼ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੰਗ ਅਤੇ ਅਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੇੜਿਓਂ ਰਲ ਗਏ।"

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡ
* ਖੇਲੋ ਇੰਡੀਆ
* ਖੇਲੋ ਇੰਡੀਆ ਯੂਥ ਗੇਮਜ਼
* ਖੇਲੋ ਇੰਡੀਆ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ
* ਖੇਲੋ ਇੰਡੀਆ ਪੈਰਾ ਗੇਮਜ਼
* ਖੇਲੋ ਇੰਡੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਖੇਡਾਂ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਕੇਰਲ 2015 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ 
* ਭਾਰਤ ਦੇ 34ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ, ਝਾਰਖੰਡ ਦਾ ਸ਼ਡਿਊਲ 
* ਵਿੰਟਰ ਗੇਮਜ਼ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਸਾਈਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਮੈਰੀ ਕੋਂਡੋ

ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਹੈ।[1]

ਕੋਂਡੋ ਨੇ ਸੰਗਠਨ 'ਤੇ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਜਾਪਾਨੀ ਤੋਂ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦ ਲਾਈਫ-ਚੇਂਜਿੰਗ ਮੈਜਿਕ ਆਫ਼ ਟਾਈਡਿੰਗ ਅਪ (2011) 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਜਪਾਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਸਟ-ਸੈਲਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 2014 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

2015 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਈਮ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ, ਕੋਂਡੋ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਦੀ ਲਡ਼ੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਮੈਰੀ ਕੋਂਡੋ ਨਾਲ ਟਾਈਡਿੰਗ ਅਪ, 2019 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਂਡੋ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਸਲੀਅਤ ਜਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਆਉਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਹੋਸਟ ਲਈ ਪ੍ਰਾਈਮਟਾਈਮ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਕੋਂਡੋ ਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਕੋਨਮਾਰੀ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਨਲਾਈਨ ਸਟੋਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਅਗਸਤ 2021 ਵਿੱਚ, ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਨੇ ਇੱਕ ਫਾਲੋ-ਅਪ ਸ਼ੋਅ, ਸਪਾਰਕਿੰਗ ਜੋਏ ਵਿਦ ਮੈਰੀ ਕੋਂਡੋ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਕੋਂਡੋ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਨੂੰ ਓਸਾਕਾ, ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ।

ਕੋਂਡੋ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਅਧਿਐਨ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ *ਫੇਂਗ ਸ਼ੁਈ* ਟੋਕੀਓ, ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਰੁਝਾਨ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਇਸ ਦੇ ਜਾਪਾਨੀ ਬਰਾਬਰ ਨੂੰ ਫੁਸੁਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ "ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ [ਕੋਂਡੋ ਦੀ] ਅੱਖ ਲਈ, ਘਰ ਇੰਨਾ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਫੈਂਗ ਸ਼ੁਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕੇ"।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕਵੇਕਰ ਸਕੂਲ ਫਰੈਂਡਜ਼ ਗਰਲਜ਼ ਜੂਨੀਅਰ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਮੀਤਾ, ਮਿਨਾਟੋ, ਟੋਕਿਓ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਲਾਸ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਕਲਾਸ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਜਾਂ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ ਫੀਡਰ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁੱਕਸ਼ੈਲਫ ਮੈਨੇਜਰ ਬਣਨ ਲਈ ਤਰਸਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾਃ "ਮੈਂ ਕੀ ਸੁੱਟ ਸਕਦਾ ਸੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਜਨੂੰਨ ਸੀ. ਇੱਕ ਦਿਵਸ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ ਟੁੱਟ ਗਈ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ. ਮੈਂ ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਸੀ. ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਈ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਦੇਵਤਾ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨੇਡ਼ਿਓਂ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ. ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆਃ ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਲੱਭ ਰਹੀ ਸੀ. ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੱਭਣਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਇਹ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ।ਉਸਨੇ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੰਗਠਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਟੋਕੀਓ ਵੂਮੈਨ'ਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ।[1] ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਪਸਟੋਨ ਥੀਸਿਸ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ "ਟਾਈਡੀਇੰਗ ਅਪ ਐਜ਼ ਸੀਨ ਫਰਾਮ ਦ ਪਰਸਪੈਕਟਿਵ ਆਫ਼ ਲਿੰਗ"।[2]

ਉਸਨੇ ਸ਼ਿੰਤੋ  ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਸੇਵਾਦਾਰ ਵਜੋਂ ਬਿਤਾਏ।[1]

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text
ਚੀਕੀ ਮੁਕਾਈ

ਚੀਆਕੀ ਮੁਕਾਈ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀਃ ; ਜਨਮ 6 ਮਈ 1952) ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਜੈਕਸਾ ਪੁਲਾਡ਼ ਯਾਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਲਾਡ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਜਾਪਾਨੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਦੋ ਪੁਲਾਡ਼ ਉਡਾਨਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਜਾਪਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੁਲਾਡ਼ ਵਿਚ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਔਰਤ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਪੁਲਾਡ਼ ਸ਼ਟਲ ਮਿਸ਼ਨ ਸਨ-ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜੁਲਾਈ 1994 ਵਿੱਚ ਸਪੇਸ ਸ਼ਟਲ *ਕੋਲੰਬੀਆ* ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਐਸਟੀਐਸ-65 ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਪੇਸਲਾਬ ਮਿਸ਼ਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੁਲਾਡ਼ ਉਡਾਣ 1998 ਵਿੱਚ ਸਪੇਸ ਸ਼ਟਲ ਡਿਸਕਵਰੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਐੱਸਟੀਐੱਸ-95 ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 23 ਦਿਨ ਪੁਲਾਡ਼ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਹਨ।

ਮੁਕਾਈ ਨੂੰ 1985 ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾਡ਼ ਏਜੰਸੀ ਨਾਸਡਾ (ਹੁਣ ਜੈਕਸਾ) ਦੁਆਰਾ ਪੁਲਾਡ਼ ਯਾਤਰੀ ਬਣਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਜਪਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਡੀਓਵੈਸਕੁਲਰ ਸਰਜਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਟੋਕੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਜੈਕਸਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਮੁਕਾਈ 2009 ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪੇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੀ।
thumb|ਐਡਵਾਂਸਡ ਕਰੂ ਐਸਕੇਪ ਸੂਟ ਵਿੱਚ ਚਿਆਕੀ ਮੁਕਾਈ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text
ਨਾਦ ਕਲਿਆਣੀ ਰਾਗ

**ਨਾਦ ਕਲਿਆਣੀ** ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈI ਇਹ ਰਾਗ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੱਗੀਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਗ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਨਾਦ ਕਲਿਆਣੀ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 65ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਮੇਚਾਕਲਿਆਨੀ ਦਾ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ।

ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਲਿਡੀਅਨ ਢੰਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਪਰ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਨੋਟ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਾਦ ਕਲਿਆਣ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
thumb|300x300px|ਅਵਰੋਹ *ਕਲਿਆਣੀ* ਸਕੇਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਸੀ 'ਤੇ ਹੈ।
ਨਾਦ ਕਲਿਆਣੀ ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਰਮ ਅਤੇ ਧੈਵਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗਮ ਜਾਂ ਔਡਵ ਰਾਗਮ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਸਕੇਲ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ  ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।

* ਆਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ2 ਮ2 ਪ ਨੀ3 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ2 ਪ ਮ2 ਗ3 ਰੇ2 ਸ  [b] 

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਹਨ ਸ਼ਡਜਮ, ਚਤੁਰੂਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਪੰਚਮ, ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਿੱਚ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ ਅਤੇ ਚਤੁਰੂਤੀ ਧੈਵਤਮ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ

**ਅਚਯੁਤਮ ਕੇਸ਼ਵਮ**-ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਿਨੀ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ 

## ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 
ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

**ਅਚਯੁਤਮ ਕੇਸ਼ਵਮ**-ਇਸ ਬੰਦਿਸ਼ ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਿਨੀ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ
ਨਵਨੀਤਮ ਰਾਗ

**ਨਵਨੀਤਮ** (ਬੋਲ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਨਵਨੀਤਮ, ਭਾਵ *ਸਦੀਵੀ ਨਵਾਂ* ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 40ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ (ਮੂਲ ਸਕੇਲ) ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਨਬੋਮਾਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਨਵਨੀਤਮ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਾਜ਼ਾ ਮੱਖਣ। 'ਨਵਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਾਜ਼ਾ (ਨਿਊ) ਅਤੇ 'ਨੀਤਮ' ਦਾ ਅਰਥ ਮੱਖਣ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ *ਨਵਨੀਤਮ*  ਰਾਗ
ਇਹ 7ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਰਿਸ਼ੀ* ਦਾ ਚੌਥਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਰਿਸ਼ੀ-ਭੂ* ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰਾ ਗਾ ਮੀ ਪਾ ਧੀ ਨੀ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ1 ਗ1 ਮ2 ਪ ਧ2 ਨੀ2 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਮ2 ਗ1 ਰੇ1 ਸ [b] 

(ਇਹ ਪੈਮਾਨਾ *ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ, ਕੈਸੀਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ *ਵਣਸਪਤੀ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਚੌਥਾ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਨਵਨੀਤਮ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਸਕੇਲ) ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਨਯ ਸਕੇਲਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯਾ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਨਵਨੀਤਮ* ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁੱਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨਃ

* ਉਮਾਪਤੀ ਫਾਈ ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ
* ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਲੈਮਿਡੇਲਪਾ ਪੇਦਾਵਾਰੂ*
* ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਸਾਮੀ ਆਈਡ ਨੱਲਾ ਸਮਯਮ*ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹਿਮਤਜੇ ਸੰਤਤਮ ਪਾਹਿਮਾਮ

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨਵਨੀਤਮ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਰਿਸ਼ੀ ਚੱਕਰ* ਦੇ ਸਾਰੇ 6 ਰਾਗ (ਸਲਾਗਮ, ਜਲਾਰਨਵਮ, ਝਾਲਾਵਰਾਲੀ, ਪਵਨੀ ਅਤੇ *ਰਘੂਪ੍ਰਿਆ* ਹੋਰ 5 ਰਾਗ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਇਹਨਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਜੀ1 ਤੋਂ ਐਮ2 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 3 ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਿਹਾ ਅੰਤਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
 

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਨਵਨੀਤਮ*  ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁੱਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨਃ

* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ ਰਚਨਾ ਉਮਾਪਤੀ ਫਾਈ 
* ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਰਚਨਾ *ਲੈਮਿਡੇਲਪਾ ਪੇਦਾਵਾਰੂ*
* ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਰਚਨਾ *ਸਾਮੀ ਆਈਡ ਨੱਲਾ ਸਮਯਮ*
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ ਰਚਨਾ ਹਿਮਤਜੇ ਸੰਤਤਮ ਪਾਹਿਮਾਮ
ਸੁਚਰਿਤਰਾ ਰਾਗ

**ਸੁਚਰਿਤਰਾ** ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 67ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਕਰਸ਼ਕ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ **ਸੰਤਾਨਾ ਮੰਜਰੀ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ ਸੁਚਰਿਤਰਾ ਰਾਗ
ਇਹ 12ਵੇਂ ਚੱਕਰ ਆਦਿੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ  ਨਾਮ *ਆਦਿੱਤਿਆ-ਪਾ* ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰੂ ਗੁ ਮੀ ਪਾ ਧਾ ਨਾ* ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ3 ਗ3 ਮ2 ਪ ਧ1 ਨੀ1 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ1 ਧ1 ਪ ਮ2  ਗ3 ਰੇ3 ਸ [b] 

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਰੂਥੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੁਚਰਿਤਰਾ, ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ  ਰਾਗਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ, ਯਗਪ੍ਰਿਆ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 31ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਇਸ ਵੇਲੇ ਸੁਚਰਿਤਰ ਕੋਲ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕੋਈ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੋਰ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਸੁਚਰਿਤਰ ਸਕੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈਃ

* ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਹਰੀਨਾਮਦਾ ਅਰਾਗਿਨੀਯੂਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ
* *ਚਿੰਤਯਾਮੀ ਸੰਤਤਮ* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ
* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਵੇਲੂ ਮਯਿਲ*
* *ਸੰਤਾਨਾ ਮੰਜਰੀ*-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੁਚਰਿਤਰਾ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਾਦਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ।

## ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 
ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਚਰਿਤਰ ਰਗਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈਃ

* ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਹਰਿਨਾਮਦਾ ਅਰਾਗਿਨਿਅਉ
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਚਿਨਤਯਾਮੀ ਸੰਤਾਤਮ
* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ  ਵੇਲੂ ਮੇਇਲ
* ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਸੰਤਨਾ ਮੰਜਰੀ
ਸ਼ਾਮਲੰਗੀ ਰਾਗ

**ਸ਼ਾਮਲੰਗੀ** ਜਾਂ **ਸ਼ਿਆਮਲੰਗੀ** (ਬੋਲ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮਲੰਗਿ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72 ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 55ਵਾਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਧਾ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਾਲਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਾਦਜਮ* ਨਾਲ *ਸ਼ਮਲੰਗੀ*  ਰਾਗ
ਸ਼ਮਲੰਗ 10ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਦੀਸੀ* ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ ਡਿਸੀ-ਪਾ ਹੈ, ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਵਾਕੰਸ਼ *ਸਾ ਰੀ ਗੀ ਮੀ ਪਾ ਧਾ ਨਾ* ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣ:   ਸ ਰੇ2 ਗ2 ਮ2 ਪ ਧ1 ਨੀ1 ਸੰ [a]
* ਅਵਰੋਹਣ: ਸੰ ਨੀ1 ਧ1 ਪ ਮ2 ਗ2 ਰੇ2 ਸ [b]

*ਸ਼ਾਮਲੰਗੀ ਦੇ ਸੁਰ*  ਹਨ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਾਰਨ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਰਾਗ ਹੈ ਮਤਲਬ ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ)  ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ *ਝੰਕਾਰਾਧਵਾਨੀ* ਦੇ *ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 19ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਸ਼ਾਮਲੰਗੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ  ਹੋਏ ਹਨ (ਵੇਖੋ ਜਨਯ ਰਾਗਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ) ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਸ਼ਾਮਲੰਗੀ ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨਃ

* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਵੀਰਾ ਰਾਘਵ
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ *ਸ਼ਿਆਮਲੰਗੀ*
* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ *ਨਮੋ ਨਮਸਤੇ ਗਰਵਾਨੀ*
* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ *ਸ਼ਿਆਮਲੰਗੀ ਮਾਤੰਗੀ*

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਮਲੰਗੀ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਛੋਟੇ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਮ ਮਿਲਦੇ ਹਨਃ ਗਣਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੰਬਰੀ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸੁਰ  ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਗਣਮੂਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## Compositions 
ਸ਼ਾਮਲੰਗੀ ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨਃ

* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਵੀਰਾ ਰਾਘਵ
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ *ਸ਼ਿਆਮਲੰਗੀ*
* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ *ਨਮੋ ਨਮਸਤੇ ਗੀਰਵਾਨੀ*
* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ *ਸ਼ਿਆਮਲੰਗੀ ਮਾਤੰਗੀ*
ਗਮਨਾਸ਼ਰਮ ਰਾਗ

ਗਮਨਾਸ਼ਰਮ (ਬੋਲ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਗਮਨਸ਼੍ਰਮ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72 ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 53ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ ਹੈ।

ਗਮਾਨਾਸ਼ਰਮ 17ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਸੂਰਿਆਕਾਂਤਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਗਮਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਦੇ ਨਾਲ ਗਮਨਾਸ਼ਰਮ ਰਾਗ
ਇਹ 9ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਬ੍ਰਹਮਾ* ਵਿੱਚ 5ਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਬ੍ਰਹਮਾ-ਮਾ* ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰਾ ਗੁ ਮੀ ਪਾ ਧੀ ਨੂੰ* ਹੈ।  ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ *ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ* ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ   ਸ ਰੇ1 ਗ3 ਮ2 ਪ ਧ2 ਨੀ3 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ2 ਪ ਮ2 ਗ3 ਰੇ1 ਸ [b]

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਸ਼ਡਜਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਪੰਚਮ, ਚੱਤੂਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ ਸੂਰਯਾਕਾਂਤਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 17ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਗਮਾਨਾਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਜਨਯ ਰਾਗ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ *ਹਮਸਾਨੰਦੀ* ਅਤੇ ਪੂਰਵੀਕਲਿਆਨੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਗਮਨਾਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ  ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਗਮਨਾਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨਃ

* *ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਮੇਮੁਦਮ* ਅਤੇ ਏਕਮਰਾਨਾਥਮ ਭਜੇਹਮ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ (ਪੂਰਵਿਕਲਿਆਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ ਗਿਆ) 
* *ਸ੍ਰੀ ਚੱਕਰਪੁਰਾ ਵਾਸਿਨੀ*-ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ
* ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੁਦੇਵਾਚਰ ਦੁਆਰਾ *ਈਦੂ ਨੀਕੂ ਨਿਆਯਾਮਾ*ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਚਾਰ
* ਵੀਨੇ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾ ਦੁਆਰਾ *ਉਭਾਇਆ ਕਵੇਰੀ*
* ਇਹਾਮੇ ਸੁਖਮੂ-ਕੋਟਿਸ਼ਵਰਾ ਅਈਅਰ
* ਐਨੀ ਮਾਰੂਲੂ ਨੇ ਵਿੰਨਾ-ਮੰਗਲਮਪੱਲੀ ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ
* ਗੋਪੀ ਗੋਪਾਲ ਲਾਲ (ਸੰਤ ਸੂਰਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਅਭੰਗ) 

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
### ਜਨ੍ਯਾਃ ਪੂਰਵੀ ਕਲਿਆਣੀ ਰਾਗਮ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗਮਨਾਸ਼ਰਮ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ 2 ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਰਾਗਮ, ਅਰਥਾਤ, *ਝੰਕਰਾਧਵਾਨੀ* ਅਤੇ ਰਤਨਾਗੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਸੁਰ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਰਤਨਾਗੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

## ਸੰਰਚਣਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਣ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਦੇ ਨਾਲ ਗਮਨਾਸ਼ਰਮ ਸਕੇਲ
ਇਹ 9ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਬ੍ਰਹਮਾ* ਵਿੱਚ 5ਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ *ਬ੍ਰਹਮਾ-ਮਾ* ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰਾ ਗੁ ਮੀ ਪਾ ਧੀ ਨੂੰ* ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ  ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ *ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ* ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ1 ਗ3 ਮ2 ਪ ਧ2 ਨੀ3 ਸੰ[ਏ] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ2 ਪ ਮ2 ਗ3 ਰੇ1 ਸ[ਬੀ 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਸ਼ਡਜਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, *ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ*, ਪੰਚਮ, ਚੱਥੂਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ ਸੂਰਯਾਕਾਂਤਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 17ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਕਲਿਆਣਵਸੰਤਮ ਰਾਗ

ਕਲਿਆਣਵਸੰਤਮ (ਕਲਿਆਣਵਾਸੰਤਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ ਹੈ (21ਵੇਂ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ *ਕੀਰਵਾਨੀ* ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਰਗਮ)। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ  ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਅਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ (ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਸ)   ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਰਾਗ *ਚੰਦਰਕਾਊਂਸ* ਅਤੇ *ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ* *ਕੀਰਵਾਨੀ* ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਦੇ ਨਾਲ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਪੈਮਾਨਾ, ਜੋ ਕਿ ਚੰਦਰਕਾਉਂਸ ਰਾਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਦੇ ਨਾਲ ਉਤਰਦਾ ਪੈਮਾਨਾ, ਜੋ ਕਿ *ਕੀਰਵਾਨੀ*  ਰਾਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ
ਕਲਿਆਣਵਸੰਤਮ ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ(ਚਡ਼੍ਹਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ *ਰਿਸ਼ਭਮ* ਜਾਂ *ਪੰਚਮ* ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਨ ਰਾਗਮ (ਜਾਂ ਔਡਵ ਰਾਗਮ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਸਕੇਲ) ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ

* ਅਰੋਹਣ:   ਸ ਗ2  ਮ1 ਧ1 ਨੀ3 ਸੰ [a]  
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ1 ਪ ਮ1 ਗ2 ਰੇ2 ਸ [b]  

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਹਨ ਸ਼ਡਜਮ, ਸਾਧਾਰਨ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ, ਸ਼ੁੱਧਾ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਪੰਚਮ* ਅਤੇ ਚਥੁਸ੍ਰੁਥੀ ਰਿਸ਼ਭਮ ਅਵਰੋਹੀ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ, ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਕਲਿਆਣਵਸੰਤਮ ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਲਿਆਣਵਸੰਤਮ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ *ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ* ਹਨ।

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਨਡਾਲੋਲੁਦਾਈ ਅਤੇ ਕਨੂਲੂ ਤਕਾਨੀ
* *ਸਾਗਰਸੂਥਮ ਅਰਾਧਿਆਏ* ਕਲਿਆਣੀ ਵਰਦਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
* ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ *ਇਨੋਦਿਆ ਬਾਰਡੇ*
* ਜੈਚਾਮਰਾਜਾ ਵੋਡੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰੀ ਰੰਗਨਾਥ ਪਾਹਿਮਮ
* ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ *ਗਨਾਮਾਲਿੰਚੀ*
* ਭਾਰਤੀਦਾਸਨ ਦੁਆਰਾ *ਵਾਨੀਨ ਮਜ਼ਹਾਈ ਨੀਏ*
* *ਦੇਵ ਜਗਨਨਾਥ* ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਾਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਮਲਿਆਲਮ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 
* *ਚੰਦਰਕਾਊਂਸ* ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਮਿਤੀ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਕਲਿਆਣਵਾਸੰਥਮ* ਦੇ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਸਕੇਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨੋਟ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ  ਬਣਤਰ ਸ ਗ2 ਮ1 ਧ1 ਨੀ3 ਸੰ - ਸੰ ਨੀ3 ਧ1 ਮ1 ਗ2 ਸ ਹੈ। 

## ਨੋਟਸ 
## ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 
ਕਲਿਆਣਵਸੰਤਮ ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। 

* ਅੰਨਾਲਿਨ ਅਨਾਇ (ਏ. ਐਸ. ਪੰਚਪਕੀਆ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਤਨਵਰਨਮ) 

ਕਲਿਆਣਵਸੰਤਮ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਨਡਾਲੋਲੁਦਾਈ ਅਤੇ ਕਨੂਲੂ ਤਕਾਨੀ
* *ਸਾਗਰਸੂਥਮ ਅਰਾਧਿਆਏ* ਕਲਿਆਣੀ ਵਰਦਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
* ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ *ਇਨੋਦਿਆ ਬਾਰਡੇ*
* ਜੈਚਾਮਰਾਜਾ ਵੋਡੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰੀ ਰੰਗਨਾਥ ਪਾਹਿਮਮ
* ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ *ਗਨਾਮਾਲਿੰਚੀ*
* ਭਾਰਤੀਦਾਸਨ ਦੁਆਰਾ *ਵਾਨੀਨ ਮਜ਼ਹਾਈ ਨੀਏ*
* *ਦੇਵ ਜਗਨਨਾਥ* ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਾਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
* ਤਾਰਾ ਨਟਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ *ਪਰਾਸ਼ਕਤੀਏ*
* ਮਹਾਰਾਣੀਅਮ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਰਲੀਧਰਾ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਉੱ*ਉੱਨਈ ਪਦਧਾ*
## ਹਵਾਲੇ
ਡਾ. ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਜੋਸ਼ੀਃ ਪਸੰਦ, ਟਿੱਪਣੀ, ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ

***ਡਾ. ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਜੋਸ਼ੀ*** 2017 ਦਾ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦਾ ਨਾਟਕ ਹੈ ਜੋ ਆਨੰਦੀ ਬਾਈ ਜੋਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਡਾਕਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਗੀਤਾ ਮਾਨੇਕ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੋਜ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੀ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 2 ਦਸੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਇਸ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਸਟੇਜ ਡਰਾਮਾ ਫੈਸਟੀਵਲ 2017 ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹੋਰ ਇੱਕ-ਆਦਮੀ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਪਿਛੋਕਡ਼ 
ਗੀਤਾ ਮਾਨੇਕ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲਾ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਾਲਮ *ਕੋਈ ਗੋਰੀ ਕੋਈ ਸਾਂਵਰੀ* ਲਈ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 2 ਦਸੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਇਸ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਸਟੇਜ ਡਰਾਮਾ ਫੈਸਟੀਵਲ 2017 ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਮਾਨਸੀ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਟਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਮਰਾਠੀ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 4 ਮਈ 2018 ਨੂੰ ਏ. ਐਨ. ਭਾਲੇਰਾਓ ਨਾਟਯਗ੍ਰਹਿ ਮੰਗਲਵਾਡ਼ੀ ਵਿਖੇ ਦਾਮੂ ਕੇਨਕਰੇ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਹ ਨਾਟਕ ਅਰਧ-ਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਨਾਟਕ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਸਵਾਲ ਖਡ਼੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ 
ਇਹ ਨਾਟਕ ਥੀਏਟਰ ਓਲੰਪਿਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ।

ਉਤਪਲ ਭਯਾਨੀ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ, ਰੋਸ਼ਨੀ, ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ, ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਅਤੇ ਢੁਕਵੀਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿੱਚ "ਪਸੰਦ, ਟਿੱਪਣੀ, ਸਾਂਝਾ" ਨੂੰ ਇੱਕ "ਚਾਲ" ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੀਡ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ "ਬੇਲੋਡ਼ਾ" ਅਤੇ "ਨਕਲੀ" ਪਾਇਆ।

ਦੀਪਾ ਗਹਿਲੋਤ ਨੇ "10 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਬੰਧਤ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼" ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਟਕ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਉਸਨੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ "ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ" ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਧਤੂਵਰਧਨੀ ਰਾਗਮ

**ਧਤੂਵਰਧਨੀ** (ਬੋਲ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਧਤੂਵਰਧਾਨੀ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। *ਧਤੂਵਰਧਨੀ* ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 69ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ **ਧੌਤਪਨਚਮਮ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਦੇ ਨਾਲ *ਧਤੂਵਰਧਨੀ* ਸਕੇਲ
*ਧਤੂਵਰਧਨੀ* 12ਵੇਂ ਚੱਕਰ ਆਦਿੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ ਆਦਿੱਤਿਆ-ਗੋ ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਵਾਕੰਸ਼ ਸਾ ਰੂ ਗੁ ਮੀ ਪਾ ਧਾ ਨੁ ਹੈ।  ਧਤੂਵਰਧਨੀ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ  ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ *ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ* ਵੇਖੋਃ

* ਅਰੋਹਣਃ   ਸ ਰੇ3 ਗ3 ਮ2 ਪ ਧ1 ਨੀ3 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ1 ਪ ਮ2 ਗ3 ਰੇ3 ਸ [b] 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਨੋਟ ਸ਼ਤਰੂਥੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਧਤੂਵਰਧਨੀ*  ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ,ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ *ਗੰਗੇਯਭੂਸ਼ਨੀ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 33ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) *ਧਤੂਵਰਦਾਨੀ* ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। *ਧਤੂਵਰਧਨੀ* ਅਤੇ ਹੋਰ 71 ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਧਤੂਵਰਧਨੀ* ਲਈ ਕੁਝ ਆਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨਃ

* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਸੁੱਖਾ ਕਾਰਾ*
* *ਮਹੇਸ਼ਮ ਭਵਯਮ* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਧਤੂਵਰਧਨੀ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ *ਗਾਇਕਾਪ੍ਰਿਆ*, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਸੁਰ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਗਾਇਕਾਪ੍ਰਿਆ ਬਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

## ਨੋਟਸ 
## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਣ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਦੇ ਨਾਲ *ਧਤੂਵਰਧਨੀ* ਸਕੇਲ
*ਧਤੂਵਰਧਨੀ* 12ਵੇਂ ਚੱਕਰ ਆਦਿੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ ਆਦਿੱਤਿਆ-ਗੋ ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਸਾ ਰੂ ਗੁ ਮੀ ਪਾ ਧਾ ਨੁ ਹੈ। ਧਤੂਵਰਧਨੀ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ *ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ* ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ3 ਗ3 ਮ2 ਪ ਧ1 ਨੀ3 ਸੰ [ਏ] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ1 ਪ ਮ2 ਗ3 ਰੇ3 ਸ [ਬੀ] 

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਸ਼ਤਰੂਥੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਧਤੂਵਰਧਨੀ* ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ (ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ 7 ਨੋਟ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਲਗਦੇ  ਹਨ। ਇਹ *ਗੰਗੇਯਭੂਸ਼ਨੀ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 33ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ

**ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ (**ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਚਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਓਹ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ  ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਗ ਕਦੰਬਕਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਤਾਲਮਾਲਿਕਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ  ਸੈੱਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਗਤਾਲਾਮਾਲਿਕਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਲ ਹਨ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨਃ

* *ਮਾਨਸ ਵੇਰੂਤਾਰੁਲਾ, ਸ਼ਿਵਮੋਹਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੰਨੂ, ਸਮਾਜਗਮਨ ਨਿੰਨੂ ਕੋਰਿਨਾਦਿਰਾ,* ਅਤੇ ਅਸ਼ਤੋਤਰਸ਼ਾਤ ਰਾਗਤਾਲਾਮਾਲਿਕਾ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ 
* ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਮ ਭਜੇਹਮ, ਮਾਧੋ ਮੰਪਟੂ, ਸਿਮਹਾਸਨਸਥੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨਾਚੰਦਰਬਿੰਬਾ ਵਡਾਨੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ 
* *ਭਵਯਾਮੀ* ਅਤੇ *ਕਮਲਾਜਸਿਆ*, ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ 

## ਹਵਾਲੇ
ਬੀ. ਕੇ. ਚਿਕਨ ਫ੍ਰਾਈਜ਼

**ਬੀਕੇ ਚਿਕਨ ਫਰਾਈਜ਼** ਤਲੇ ਹੋਏ ਚਿਕਨ ਉਤਪਾਦ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਾਸਟ-ਫੂਡ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਚੇਨ ਬਰਗਰ ਕਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 2005 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਚਿਕਨ ਫਰਾਈਜ਼ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬਾਲਗ-ਮੁਖੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਮੀਨੂ ਆਈਟਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਤਪਾਦ ਨੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨੈਕਿੰਗ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਭੋਜਨ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਕੱਪ ਹੋਲਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਣਾ ਅਤੇ ਫਿੱਟ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਸੀ। ਇਹ ਉਤਪਾਦ ਉਤਪਾਦ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਬਰਗਰ ਕਿੰਗ ਦੇ ਮੀਨੂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਵਧੀਆ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਉਤਪਾਦ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 24 ਤੋਂ 36 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮੀਨੂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਵਧੇਰੇ ਅਮੀਰ ਬਾਲਗ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜੋ ਬਿਹਤਰ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦਾਂ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਖਰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਣਗੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਟਲੀ। ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਮਤ-ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ (LTO) ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਾਰਚ 2015 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਨੂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।

### ਪੈਕੇਜਿੰਗ 
alt=Burger King product packaging|left|thumb| ਫਰਾਈਪੌਡ ਅਤੇ ਬੀਕੇ ਚਿਕਨ ਫਰਾਈਜ਼ ਉਤਪਾਦ, ਬਰਗਰ ਕਿੰਗ ਦੀ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦੀਆਂ ਦੋ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਜੋ ਕੱਪ ਹੋਲਡਰ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਬਰਗਰ ਕਿੰਗ ਚਿਕਨ ਨਗੇਟਸ
* ਚਿਕਨ ਮੈਕਨਗੇਟਸ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਮਾਈਸਪੇਸ 'ਤੇ ਕੋਕ ਰੌਕ
* ਵੀਮਿਓ 'ਤੇ ਬੌਬ ਯੂਅਰ ਹੈੱਡ ਵੀਡੀਓ
* ਵੀਮਿਓ 'ਤੇ ਕਰਾਸ ਦ ਰੋਡ ਵੀਡੀਓ
* chickenfries.com – ਗਲੋਰੀਆ ਦ ਚਿਕਨ ਵੈੱਬ ਪੇਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਮਲਯਾਮਰੁਤਮ ਰਾਗਮ

**ਮਲਯਾਮਰੁਤਮ** ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ ਹੈ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੇਲ) ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ (ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਸ) ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਗ  ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਦੇ ਨਾਲ *ਮਲਯਾਮਰੁਤਮ* ਰਾਗ
*ਮਲਯਾਮਰੁਤਮ* ਇੱਕ ਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਮੱਧਮਮ* ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈਕਸਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ (ਸ਼ਾਡਵ-ਸ਼ਾਡਵ ਰਾਗਮ) ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ1 ਗ3 ਪ ਧ2 ਨੀ2 ਸੰ [a]  
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਗ3 ਰੇ1 ਸ [b]  

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਹਨ ਸ਼ਡਜਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਪੰਚਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ ਕੈਸਿਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਹਨ। *ਮਲਯਾਮਰੁਤਮ* ਨੂੰ 16ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ *ਚੱਕਰਵਾਕਮ* ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੇਕਰ ਰਾਗ ਰਾਮਪ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ *ਮੱਧਮਮ* ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਈਏ ਤਾਂ ਓਹ *ਮਲਯਾਮਰੁਤਮ* ਰਾਗਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਮਲਯਾਮਰੁਤਮ* ਇੱਕ ਮਨਮੋਹਣਾ ਰਾਗ  ਹੈ, ਪਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ *ਮਲਯਾਮਰੁਤਮ* ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ *ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ* ਹਨ।

* ਪਟਨਾਮ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ "ਧਨਿਆਦੇਵੂਡੋ"
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਮਾਨਸ ਏਟੁਲੋਥੂਨੇ*
* ਪਾਪਾਨਸਮ ਸਿਵਨ ਦੁਆਰਾ *ਕਰਪਾਗਾ ਮਨੋਹਰਾ*ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ
* *ਕਰੁਣਾਨਿਦੀਏ ਈਸ਼ਾ* ਅਤੇ *ਸਮਰੇਨ ਓਂਡੇ* ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ
* ਅਰੁਣਾਚਲ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ *ਅਨੁਮਾਨੇ ਸਾਮੀਕਿੰਧਾ*
* ਮਯੂਰਾਮ ਵੇਦਾਨਯਗਮਪਿਲਈ ਦੁਆਰਾ ਦਇਆਈ ਪੁਰੀਆ
* ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਭਾਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਚੰਦੀਰਨ ਓਲੀ
* ਕਲਿਆਣੀ ਵਰਦਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ *ਨਵਰਤਨ ਵਿਲਾਸ*
* ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤ-ਊਸ਼ਾ ਕਿਰਾਨੰਗਲ (ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਕੇਸਵਨ-ਜੀ ਦੇਵਰਾਜਨ ਮਾਸਟਰ) 
* ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਗੀਤਃ ਪੁਲਾਰਕਲਾ ਸੁੰਦਰਾ (ਓਰੂ ਮਯਮਾਸਾ ਪੁਲਾਰੀਇਲ) 

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 
* ਵਲਾਜੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਮਲਯਾਮਰੁਤਮ* ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੋਵਾਂ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ *ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ* ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ: ਸ ਗ3 ਪ ਧ2 ਨੀ2 ਸੰ - ਸੰ  ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਗ3 ਸ ਹੈ। 
* ਰਸੀਕਰੰਜਨੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਲੇਆਮਾਰੁਤਮ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਅਰੋਹਣ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹਣ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ