ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਬਾਲਾਰਾਮ

**ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਬਾਲਾਰਾਮ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: Tulsidas Balaram; ਜਨਮ 30 ਨਵੰਬਰ 1936), ਜਿਸ ਨੂੰ **ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਬਲਰਾਮਣ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਸਮੇਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਬਾਲਰਾਮ ਨੇ ਈਸਟ ਬੰਗਾਲ ਐਫਸੀ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਲਈ ਫੁਟਬਾਲ ਖੇਡਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਉਹ 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਖੇਡਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਇਕ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰਵਰਡ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਵਿੰਗਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। 

## ਕਰੀਅਰ 
### ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ 
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਲਰਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੋਈ ਕਮਾਲ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ 1962 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗੋਲਡ ਜੇਤੂ ਟੀਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹਰ ਇਕ ਖੇਡ ਖੇਡੀ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੋਲ ਕੀਤੇ। 

ਬਲਰਾਮ ਰੋਮ ਓਲੰਪਿਕ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੋਰ 2-1 ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਹੰਗਰੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਪਰ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਲਰਾਮ ਫਿਰ ਤੋਂ ਰੋਕੇ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿਚ 1-0 ਦੀ ਬੜ੍ਹਤ 'ਤੇ ਸੀ। ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਬਹਾਦੁਰ ਦੀ ਇਕ ਗਲਤੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਨਾਕਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 

ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਈ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਖੇਡ 1958 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਈ ਸੀ। ਮੈਚ ਆਮ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਕੋਰ 2-2 ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ, ਦੋ ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਗੋਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ 5-2 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ। 

ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਜੈ ਬਾਸੂ ਨੇ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦੱਸਿਆ। ਬਾਸੂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਤਰੱਕੀ, ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਕਰਲਿੰਗ ਸ਼ਾਟ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੁੰਨੀ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਰੌਣਕ ਸੀ, ਬਲਰਾਮ ਵਿਚ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਸੀ। 

ਸਾਬਕਾ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਡਿਫੈਂਡਰ ਅਰੁਣ ਘੋਸ਼ ਨੇ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਇਕ ਆਦਮੀ ਦੱਸਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਸਨ - ਉਸ ਦੀ ਗੇਂਦ ਦੀ ਵੰਡ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਵੀ ਸੀ, ਹਰ ਹਮਲਾਵਰ ਹਰਕਤ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। 

1961 ਵਿਚ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ - ਉਸਨੇ ਮੋਰਚੇ ਤੋਂ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀਜ਼ਨ ਖੇਡਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 23 ਗੋਲ ਕੀਤੇ, ਲੀਗ ਦਾ ਸਰਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਲੱਬ ਨੂੰ ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ 'ਤੇ ਦੋਹਰਾ ਓਵਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਰੈੱਡ ਐਂਡ ਗੋਲਡਜ਼ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ। 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਦੇ ਧੀਰਨ ਡੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬੱਲਾਰਾਮ ਨੂੰ ਕਲੱਬ ਲਈ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। 

ਬਲਰਾਮ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਸਲਿਆਂ ਕਾਰਨ 1963 ਵਿਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੱਪ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। 

ਇਕ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਲਈ ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਖੇਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਖੇਡਣ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਯੋਗ ਹੋਇਆ। 

### ਕੋਚ ਵਜੋਂ 
ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਕੋਅਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਮੇਅਰ ਦੇ ਇਲੈਵਨ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਬਾਸੂਦੇਵ ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਸੰਗਰਾਮ ਮੁਖਰਜੀ ਵਰਗੇ ਖਿਡਾਰੀ ਲਿਆਉਣ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਕਦਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕੋਚਿੰਗ ਅਧੀਨ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਖੇਡਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵੀਜ਼ਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਿਯਰੰਜਨ ਦਾਸਮੂਨਸ਼ੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਏ.ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ. ਨੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਆਪਣਾ ਵੀਜ਼ਾ ਕਲੀਅਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਦੀ ਟੀਮ ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਖੇਡਿਆ, ਚਾਰ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤੂ ਰਿਹਾ। 2001 ਵਿਚ *ਆਨੰਦਬਾਜ਼ਾਰ ਪੱਤਰਕਾ* ਵਿਚ ਛਪੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਕਲੱਬ ਤੋਂ ਕੁਝ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ