ਮੈਤਰੀ (ਮਿਜ਼ਾਈਲ)

**ਮੈਤਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Maitri;** ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਰਥ: 'ਦੋਸਤੀ') ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਤੇਜ਼-ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ (QRSAM) ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ~100% ਮਾਰ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਦੂਰੀ (25-30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਵਾ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ QRSAM ਅਤੇ VL-SRSAM ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਗਈ।

ਮੈਤਰੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਲੋ-ਲੈਵਲ ਕਵਿੱਕ ਰਿਐਕਸ਼ਨ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸਿਸਟਮ (LLQRM) ਦੀ ਸਮਾਨ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਾਲ ਉਲਝਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਪੁਆਇੰਟ ਡਿਫੈਂਸ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫ੍ਰੈਂਚ ਮੀਕਾ ਅਤੇ DRDO ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਮੈਤਰੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ DRDO ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮ 'ਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰੇਗੀ, MBDA ਤੋਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਭਰੇਗੀ।

## ਵਿਕਾਸ 
15 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ, ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 4 ਜੂਨ, 2010 ਨੂੰ *ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ* ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ, "ਰੂਸ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟ ਰੇਂਜ ਸਰਫੇਸ ਟੂ ਏਅਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ (SRSAM) ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰੇਂਜ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਫਰਾਂਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸਹਿ-ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।" 2007-2010 ਤੱਕ, MBDA ਅਤੇ DRDO ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਫਰਾਂਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਜੋੜੇਗਾ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਮੈਤਰੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ ( DRDO ) ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੀ ਇਕਾਈ ਭਾਰਤ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਲਿਮਟਿਡ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ (DRDL), DRDO ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। 500 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਜਟ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ ਮਈ 2007 ਵਿੱਚ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।

14 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਫ੍ਰਾਂਸਵਾ ਓਲਾਂਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ 6 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਦੂਰੀ ਵਾਲੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਵਾ ਵਾਲੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤੀ।

30 ਮਾਰਚ 2015 ਨੂੰ, ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੁਆਇੰਟ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮ ਲਈ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਡੀਆਰਡੀਓ, ਐਮਬੀਡੀਏ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, 9 ਛੋਟੀ ਦੂਰੀ ਵਾਲੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਵਾ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਐਸ.ਆਰ.ਐਸ.ਏ.ਐਮ.) ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ 40 ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਹਨ। ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ।

2020 ਤੱਕ, ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੱਦ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ DRDO ਨੇ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੋਂ ਲਈ Astra Mk1 ਏਅਰ-ਟੂ-ਏਅਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਲਈ QRSAM ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ VL-SRSAM ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

## ਰਾਡਾਰ 
ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਰਾਡਾਰ ਵਿਕਾਸ ਸਥਾਪਨਾ (LRDE), ਬੰਗਲੌਰ, ਮੈਤਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਦੋ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਰਾਡਾਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਸੈਂਟਰਲ ਐਕਵਿਜ਼ੀਸ਼ਨ ਰਾਡਾਰ (3D-CAR) ਦੇ ਨਵੇਂ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ 200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ 150 ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਨੇਵਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਰੇਵਤੀ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਰੋਹਿਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ।

## ਕਿਸਮਾਂ 
ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ:

* ਜਲ ਸੈਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼-ਅਧਾਰਤ ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਸੰਸਕਰਣ
* ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਪਹੀਏ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਟਰੈਕ ਕੀਤਾ ਸਿਸਟਮ।

ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:

* ਜਲ ਸੈਨਾ ਲਈ ਜਲ ਸੈਨਾ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਮੈਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
* ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਲਈ ਰੋਹਿਣੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮੈਤਰੀ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਜ਼ਾਇਲਾਂ