ਟੀ. ਐਨ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ

**ਤ੍ਰਿਪੁਨਿਥੁਰਾ ਨਾਰਾਇਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ** (6 ਅਕਤੂਬਰ 1928-2 ਨਵੰਬਰ 2020) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਸੀ। ਲਾਲਗੁਡ਼ੀ ਜੈ ਰਮਨ ਅਤੇ ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਾਇਲਿਨ-ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਨਿਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1992 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1973 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੰਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਸਨ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1928 ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਦੇ ਤ੍ਰਿਪੁਨਿਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਏ. ਨਾਰਾਇਣ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ਅੰਮੀਨੀ ਅੰਮਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1939 ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਇਲਿਨ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਪਡ਼੍ਹਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕੱਛੇਰੀਆਂ, ਜਾਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ  ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ "ਮੰਦਰਾਂ, ਜਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਜਾਂ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1939 ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਾਇਲਿਨ ਸਮਾਰੋਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕੱਛੇਰੀਆਂ, ਜਾਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ "ਮੰਦਰਾਂ, ਜਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਜਾਂ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।
## ਕੈਰੀਅਰ 
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਰਿਆਕੁਡੀ ਰਾਮਾਨੁਜਾ ਅਯੰਗਰ, ਚੈਂਬਾਈ ਵੈਦਿਆਨਾਥ ਭਾਗਵਤਾਰ, ਮੁਸਿਰੀ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਅਈਅਰ, ਅਲਾਥੁਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਐੱਮ. ਡੀ. ਰਾਮਨਾਥਨ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਪੁਰਮ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਅਈਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1939 ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੋਲੋ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੋਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1942 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਸੇਮਨਗੁਡੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਈਅਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਆਰ. ਅਯਾਦੁਰਾਈ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਅਯਾਦੁਰਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਥੰਗਮ ਅਯਾਦੁਰਾਈ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।

ਲਾਲਗੁਡ਼ੀ ਜੈ ਰਮਨ ਅਤੇ ਐਮ. ਐਸ. ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਾਇਲਿਨ-ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਨੇ ਉਸ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਸੰਜਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਾਲ 2004 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦ *ਹਿੰਦੂ* ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਸਾਜ਼ ਵਾਦਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਯੁੱਗ ਦਾ ਇੱਕ ਉਦਾਸੀਨ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ *ਮਾਰਗਾਜ਼ੀ* ਸੰਗੀਤ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਦੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਸਵੇਰ ਦਾ ਸਲੋਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਟੂਰਾਂ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ 
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੂੰ 1974 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਸੰਨ 1980 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਾਨਿਧੀ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਸੀਖਾਮਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ *ਅਸਥਾਨਾ ਵਿਦਵਾਨ* (ਅਨੁਵਾਦ. ਤਿਰੂਪਤੀ ਦੇਵਸਤਾਨਮ ਵਿਖੇ ਕੋਰਟ ਸਕਾਲਰ) ਵੀ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਮਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ, ਵਿਜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਟਰਾਜਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਸਨ। ਵਿਜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਟਰਾਜਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਐੱਨ. ਰਾਜਮ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਹੈ।
* ਸੰਗੀਤ ਸੰਗੀਤ ਹੈ-ਜੁਗਲਬੰਦੀ (ਉਸਤਾਦ ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨਾਲ (1991) 
* *ਸ੍ਰੂਤੀ ਸੰਧਿਆ 2* (ਟੀ. ਐਸ. ਨੰਦਕੁਮਾਰ ਨਾਲ 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ