open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਭਟਨੂਰਾ ਲੁਬਾਣਾ

**ਭਟਨੂਰਾ-ਲੁਬਾਣਾ** ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਬਲਾਕ ਭੋਗਪੁਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਇਹ ਭੋਗਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਭੁਲੱਥ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਤੋਂ ਇੱਕ ਫਰਲਾਂਗ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਲੱਗਣ ਕਰ ਕੇ ਭਟਨੂਰਾ ਲੁਬਾਣਾ ਤਿੰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੜੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੁਬਾਣਾ ਬਰਾਦਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਬਰਾਦਰੀਆਂ ਵੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਪਿੰਡ ਕਈ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਭੱਟ ਬਰਾਦਰੀ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਰਾਜਿਆਂ, ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਜਸ ਇਹ ਭੱਟ ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਰਮੇਜਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਿੰਡ ਜ਼ਹੂਰਾ ਵਿਖੇ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਅਥਾਹ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨੂਰਾਂ ਨਾਂ ਦੀ ਭਟਣੀ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਜਰਮੇਜਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ ਤੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਭਟਣੀ ਨੂਰਾਂ ਨੂੰ ਜਗੀਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਭਟਣੀ ਨੂਰਾ ਨੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਵਸਾਉਣਾ ਸ਼ਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਂ ‘ਭਟਣੀ ਦਾ ਖੇੜਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਪਿੰਡ ਭੱਟ+ਨੂਰਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਭਟਨੂਰਾ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਲੁਬਾਣਾ ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਿੰਡ ਵਪਾਰਕ ਪੱਖੋਂ ਵਧੀਆ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਭਟਨੂਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੁਬਾਣਾ ਬਰਾਦਰੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਧਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਭੱਟ ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਲੁਬਾਣਾ ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਪਿੰਡ ਭਟਨੂਰਾ ਦੇ ਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਲੁਬਾਣਾ ਸ਼ਬਦ ਲੱਗ ਜਾਣ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਪਿੰਡ ਭਟਨੂਰਾ-ਲੁਬਾਣਾ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
## ਸਨਮਾਨ ਯੋਗ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ 85 ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਹਨਾਂ ’ਚੋਂ 7 ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚੀਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ’ਚ ਲਿਖਣ ਯੋਗ ਹੈ। 
ਪਿੰਡ ਭਟਨੂਰਾ-ਲੁਬਾਣਾ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ’ਚ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਹਲਕਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਬਰ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵੀਰ ਚੱਕਰ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਜੱਜ, ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਏ.ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ., ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਬੀ.ਡੀ.ਪੀ.ਓ., ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਏ.ਈ.ਟੀ.ਸੀ. ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਹਨ। 
## ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ’ਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀਆ ਹਨ।
ਸੰਤ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਭਟਨੂਰਾ-ਲੁਬਾਣਾ, 
ਅਮਨਦੀਪ ਪਬਲਿਕ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਭਟਨੂਰਾ-ਲੁਬਾਣਾ, 
ਸੰਤ ਮਾਝਾ ਸਿੰਘ ਕਰਮਜੋਤ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਭਟਨੂਰਾ-ਲੁਬਾਣਾ ਅਤੇ 
ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਭਟਨੂਰਾ-ਲੁਬਾਣਾ 
## ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਣ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਹੈ ਜਿਸ ’ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਵਾਸਨਾ

**ਵਾਸਨਾ** ਮਨ ਦੀ ਉਹ ਤਰੰਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਮਵਾਸਨਾ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਕਾਮ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਭੋਗ-ਵਾਸ਼ਨਾ ਇੰਨੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜਿੰਨੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਾਮ-ਵਾਸ਼ਨਾ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੁਨਿਆਵੀ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦਨਿਆਵੀ ਕੰਮ 'ਚ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਕਾਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੋਭੀ, ਵੈਲੀ, ਈਰਖਾਲੂ, ਕਪਟੀ, ਧੋਖ਼ੇਵਾਜ਼, ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਨਿਰਦਈ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਕਾਇਆ ਕਉ ਗਾਲੈ॥ 
ਜਿਉ ਕੰਚਨ ਸੋਹਾਗਾ ਢਾਲੈ॥ ... ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅੰਗ 932

## ਇੰਦਰੀਆਂ 'ਚ ਵਾਸਨਾ
# ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ: ਅਸ਼ਲੀਲ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਭੜਕੀਲੇ ਤੇ ਨੰਗੇਜ਼ ਪਹਿਰਾਵਾ, ਸਰੀਰਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਆਦਿ ਨਾਲ।
#ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ: ਅਸ਼ਲੀਲ ਗਾਣੇ, ਬੋਲੀਆਂ ਗੁਣਨ ਨਾਲ।
#ਨੱਕ ਨਾਲ: ਕਾਮ ਵਾਸ਼ਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ।
#ਜੀਭ ਰਸ: ਸੁਆਦਾਂ ਨਾਲ, ਜ਼ਬਾਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ਲੀਲ ਗਾਣੇ, ਗੀਤ, ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ।
#ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਪਰਸ਼: ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਕਾਮ ਵਾਸ਼ਨਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
# ਕ੍ਰੋਧ
# ਲੋਭ
# ਮੋਹ
# ਹੰਕਾਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਲਵਲੇ
ਡੂਡਲ4ਗੂਗਲ

**ਡੂਡਲ4ਗੂਗਲ** ਜਾਂ **ਡੂਡਲ 4 ਗੂਗਲ** ਗੂਗਲ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਲੋਗੋ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਲੋਗੋ ਗੂਗਲ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ
## ਹਵਾਲੇ
ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ

**ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਿਸਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਡੈਮ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਬੱਦੀ-ਕੁਰਾਲੀ ਸੜਕ  ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਨੀਵਾਂ ਡੈਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਉਚਾਈ 24 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ 950 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਪਾਣੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 

## ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ
ਇਸ ਡੈਮ ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਰਗਾਬੀਆਂ (lesser whistling ducks), ਜਲ ਕਾਂ (Cormorants) ਆਦਿ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾਵਾਂ 
ਇਹ ਖੇਤਰ ਸੁਖ਼ਨਾ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਵੱਡੀ ਜਲਗਾਹ ਵੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕਾਫੀ ਸੰਭਵਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਸਨੂੰ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।

## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

ਤਸਵੀਰ:Siswan dam lake.jpg|ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ
ਤਸਵੀਰ:Siswan dam lake.jpg|ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ
File:Migratory birds at Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 02.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ
File:Migratory birds at Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 03.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ
File:Migratory birds at Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 04.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ
File:Migratory birds at Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 05.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ
File:Migratory birds at Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 06.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ
File:Migratory birds at Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 07.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ
File:Migratory birds at Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 08.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ
File:Migratory birds a Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 10.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ
File:Migratory birds at Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 09.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ

 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡੈਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਡੈਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੈਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਜਲਗਾਹਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਜਲਥਾਵਾਂ
ਪਿਆਰ ਵਿਆਹ

**ਪਿਆਰ ਵਿਆਹ** ਉਸ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲੈਣ। ਪਿਆਰ ਵਿਆਹ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
 

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੇਕਰ ਲੜਕੇ ਤੇ ਲੜਕੀ 'ਚ ਪਿਆਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪਿਆਰ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਜਾਤੀ
ਪਿਆਰ ਵਿਆਹ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਅੰਤਰ ਜਾਤੀ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰ ਵਿਆਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕੋਈ ਕੋਈ ਹੀ ਪਿਆਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਦਾ ਹੈ।

## ਪਿਆਰ ਵਿਆਹ: ਸਫ਼ਲ ਤੇ ਅਸਫ਼ਲ
ਪਿਆਰ ਵਿਆਹ ਬਹੁਤੇ ਸਫਲ ਵੀ ਨੀ ਰਹਿੰਦੇ। ਤੋੜ ਤੱਕ,ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਨਿਬਦੇ ਹਨ। ਦੂਸਰੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤਾ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਘੱਟ ਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ਼, ਵਰਤ ਵਿਹਾਰ, ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ, ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤਾ ਤਾ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਵਿਆਹ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਪਸਾਰ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਪਿਆਰ 
ਵਿਆਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ।

## ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਪਿਆਰ ਵਿਆਹ ਤੇ ਨਜ਼ਰੀਆ
ਪਿਆਰ ਵਿਆਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 1970 ਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। 2012 ਵਿੱਚ ***ਏਨ ਡੀ ਟੀਵੀ*** ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇ ਵਿੱਚ 74% ਲੋਕ ਪਿਆਰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ।

## ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕ
''**ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼**'

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਗਿਰਾਲਡ ਅਰਲੀ

**ਗਿਰਾਲਡ ਅਰਲੀ** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਆਲੋਚਕ ਹਨ। ਉਹ ਹੁਣ ਮਸੂਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਅਫਰੀਕਨ ਅਧਿਐਨ, ਅਫਰੀਕਨ ਅਮਰੀਕਨ ਅਧਿਐਨ, ਅਮਰੀਕਨ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੇੱਸਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ।

ਉਹ ਕੈਨ ਬਰਨਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬੇਸਬਾਲ, ਜੈਜ਼, ਅਨਫਾਰਗਿਵੇਬਲ ਬਲੈਕਨੈਸ: ਦਾ ਰਾਈਸ ਐਂਡ ਫਾਲ ਆਫ ਜੈਕ ਜਾਨਸਨ ਅਤੇ ਦਾ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਕ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਫ੍ਰੈਸ਼ ਏਅਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜਾਨਾ ਦੇ ਕਮੈਂਟੇਟਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਲੇਖ ਬੈਸਟ ਅਮਰੀਕਨ ਐਸੇਸ ਲੜੀ ਦੇ ਕਈ ਅੰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੱਲਗ ਅੱਲਗ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਮਰੀਕਨ ਸਾਹਿਤ, ਕੋਰੀਅਨ ਜੰਗ, ਅਫਰੀਕਨ ਅਮਰੀਕਨ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਅਫਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕਨ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਗੈਰ-ਗਲਪੀ ਵਾਰਤਕ, ਬੇਸਬਾਲ, ਜੈਜ਼, ਪ੍ਰਾਇਜ਼ਫਾਇਟਿੰਗ, ਮੋਟੋਨ, ਮਾਇਲਸ ਡੇਵਿਸ, ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਅਤੇ ਸੈਮੀ ਡੇਵਿਸ ਜੂਨੀਅਰ ਮੁੱਖ ਹਨ।

## ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਗਿਰਾਲਡ ਅਰਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਅਪਰੈਲ 1952 ਫ਼ਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈਨਰੀ ਅਰਲੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਫਲੋਰੈਂਸ ਫਰਨਾਈਂਡਸ ਓਗਲੇਸਬੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦ ਉਹ ਸਿਰਫ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੈਂਸਿਲਵੀਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਗਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਢਲੇ ਵਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਮੀਰੀ ਬਰਾਕਾ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਹਦੇ ਪਰਭਾਵ ਹੇਠ ਹੀ ਉਹ ਖੁਦ ਇੱਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਬਣਿਆ। ਅਰਲੀ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨਿਜੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁਧਾਰਿਆ। ਇਹਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਹੀ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਕਤਲ-ਕੇਸ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਲੇਖ ਸੀ।

ਬੀ. ਏ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਫ਼ਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ ਵਾਪਿਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਥੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬਲੈਕ ਸਟਡੀਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਆਪਨ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। 1990 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕਨ ਵਿਭਾਗ, ਦੋਹਾਂ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲ ਗਈ।

## ਲਿਖਤਾਂ
**ਟਕਸੀਡੋ ਜੰਕਸ਼ਨ: ਐਸੇਸ ਆਨ ਅਮਰੀਕਨ ਕਲਚਰ* (1989)
**ਲਾਈਫ ਵਿਦ ਡਾਟਰਸ: ਵਾਚਿੰਗ ਮਿਸ ਅਮਰੀਕਾ ਪੀਜੇਂਟ (1990)
**ਦਾ ਕਲਚਰ ਆਫ ਬਰੂਸਿੰਗ: ਐਸੇਸ ਆਨ ਪ੍ਰਾਇਜ਼ਫਾਈਟਿੰਗ, ਲਿਟਰੇਚਰ ਐਂਡ ਮਾਡਰਨ ਅਮਰੀਕਨ ਕਲਚਰ * (1994)
**ਡਾਟਰਸ: ਆਨ ਫੈਮਿਲੀ ਐਂਡ ਫਾਦਰਹੁੱਡ* (1994) (ਸੰਸਮਰਨ)
**ਵਨ ਨੈਸ਼ਨ ਅੰਡਰ ਅ ਗਰੂਵ: ਮੋਟੋਨ ਐਂਡ ਅਮਰੀਕਨ ਕਲਚਰ* (1994) (ਸੰਗੀਤ ਇਤਿਹਾਸ)
**ਹਾਓ ਦਾ ਵਾਰ ਇਨ ਦਾ ਸਟਰੀਸ ਇਸ ਵੌਨ: ਪੋਇਮਸ ਆਨ ਦਾ ਕੁਇਸਟਸ ਆਫ ਲਵ ਐਂਡ ਫੇਥ* (ਟਾਈਮ ਬੀ’ਅੰਗ ਬੁਕਸ, 1995) (poetry)
**ਯੇਸ ਆਈ ਕੈਨ! ਦਾ ਸੈਮੀ ਡੇਵਿਸ ਜੂਨੀਅਰ ਸਟੋਰੀ* (2001) ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਬੈਸਟ ਐਲਬਮ ਨੋਟਸ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ
**ਰਾਫਸੋਡੀਸ: ਮਿਉਸਿਕ ਐਂਡ ਵਰਡਸ ਫ੍ਰੌਮ ਦਾ ਹਾਰਲੇਮ ਰੈਨਿਸਾਂ* (2002) ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਬੈਸਟ ਐਲਬਮ ਨੋਟਸ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ
## ਸੰਪਾਦਿਤ ਲਿਖਤਾਂ
**ਲਿਉਰ ਐਂਡ ਲੋਥਿੰਗ: ਐਸੇਸ ਆਨ ਰੇਸ, ਆਈਡੈਂਟਿਟੀ ਐਂਡ ਦਾ ਅੰਬੀਵਲੈਂਸ ਆਫ ਅਸੀਮਿਲੇਸ਼ਨ* (1993)
**ਐਮਨ’ਟ ਬਟ ਅ ਪਲੇਸ: ਐਨ ਐਂਥੋਲੌਜੀ ਆਫ ਅਫਰੀਕਨ ਰਾਈਟਿੰਗਸ ਅਬਾਊਟ ਸੇਂਟ ਲੁਇਸ* (1998)
**ਬੌਡੀ ਲੈਂਗੁਏਜ: ਰਾਈਟਰਸ ਆਨ ਸਪੋਰਟ* (1998)
**ਦਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਰੀਡਰ* (1998)
**ਮਾਇਲਸ ਡੇਵਿਸ ਐਂਡ ਅਮਰੀਕਨ ਕਲਚਰ* (2001)
**ਦਾ ਸੈਮੀ ਡੇਵਿਸ, ਜੂਨੀਅਰ ਰੀਡਰ* (2001)
**ਬਲੈਕ ਅਮਰੀਕਾ ਇਨ 1960' (2003)
**ਮਾਈ ਸੋਲ ਹਾਈ ਸੌਂਗ: ਦਾ ਕਲੈਕਟਿਡ ਰਾਈਟਿੰਗਸ ਆਫ ਕਾਉਂਟੀ ਕੂਲੀਨ*(1991)
**ਸਪੀਚ ਐਂਡ ਪਾਵਰ: ਦਾ ਅਫਰੀਕਨ-ਅਮਰੀਕਨ ਐਸੇਸ ਇਨ ਇਟਸ ਕਲਚਰਲ ਕੰਟੈਂਟ*(1993)
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
*Washington University Faculty Page 
*Gerald Early. What Is African-American Literature? America. gov. 05 February 2009 
*Extensive interview 
*Profile at The Whiting Foundation

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੁਰਚੇਨ ਲੋਕ

thumb|337x337px|ਇੱਕ ਜੁਰਚੇਨ ਯੋਧਾ
**ਜੁਰਚੇਨ ਲੋਕ** (ਜੁਰਚੇਨੀ: ਜੁਸ਼ੇਨ ; ਚੀਨੀ: 女真, ਨੁਝੇਨ) ਜਵਾਬ - ਪੂਰਵੀ ਚੀਨ ਦੇ ਮੰਚੂਰਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਸਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਤੁਂਗੁਸੀ ਜਾਤੀ ਸੀ। ਉਂਜ ਇਹ ਵਿਲੁਪਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਲੇਕਿਨ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਂਛੂ ਲੋਕ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬੰਨ ਗਈ। ਜੁਰਚੇਨੋਂ ਨੇ ਜਿਹਨਾਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹੇ ਚੀਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਸੰਨ 1115 ਵਲੋਂ 1234 ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਲੇਕਿਨ ਜਿਨੂੰ ਸੰਨ 1234 ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲ ਆਕਰਮਣਾਂ ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਪ੍ਰਾਚੀਨਕਾਲ ਦੇ ਮੰਚੂਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਹੇ ਨਾਮਕ ਤੁਂਗੁਸੀ ਜਾਤੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਰਿਆ ਦੇ ਬਾਲਹੇ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲੜਾਈ - ਲੜਾਈ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਜੋ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਜੁਰਚੇਨ ਇੰਹੀ ਮੋਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਜੁਰਚੇਨ ਖਿਤਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਿਆਓ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਸੰਨ 1115 ਵਿੱਚ ਜੁਰਚੇਨੋਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕਰੀਏ ਨੇਤਾ ਉੱਭਰਿਆ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵਨਇਨ ਅਗੁਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜੁਰਚੇਨੋਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਕੇ ਜਿਹਨਾਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ (1115–1234) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਸੋਨੇ-ਰੰਗਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਵਨਇਨ ਅਗੁਦਾ ਆਪਣਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰਵਾ ਕਰ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਨਾਮ ਸਮਰਾਟ ਤਾਈਜੁ ਰੱਖਿਆ। ਜੁਰਚੇਨ ਹੁਣ ਖਿਤਾਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਜਾਦ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਨ ਚੀਨੀਆਂ ਦੇ ਸੋਂਗ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖਦੇੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭੂਭਾਗ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ। ਸੋਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੱਖਣ ਇਲਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਸੋਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਟਿਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜੁਰਚੇਨੋਂ ਵਿੱਚ ਝੜਪੇਂ ਚੱਲਦੀ ਰਹੇ। ਸੰਨ 1189 ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਿਹਨਾਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੋ - ਤਰਫਾ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਫੰਸ ਗਿਆ - ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸੋਂਗ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਉਹ ਥਕਨੇ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਸੰਨ 1234 ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਪਾਇਆ।

## ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਾਂਛੂ ਪਹਿਚਾਣ 
ਸੰਨ 1586 ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਤੀਹ ਸਾਲ ਦੇ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਨੁਰਹਾਚੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਜੁਰਚੇਨ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਜੁਰਚੇਨ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵਲੋਂ ਏਕਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਬੰਧਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ (ਹੁੰਗ ਤਾਈਜੀ) ਨੇ ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਇਸ ਸਮੁਦਾਏ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਂਛੁ ਰੱਖਿਆ। ਇਹੀ ਨੀਵ ਸੀ ਜਿਸਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਲਕੇਮਾਂਛੁਵਾਂਨੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਚਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਜਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ (1115–1234) 
* ਮਾਂਛੂ ਲੋਕ 
* ਤੁੰਗੁਸੀ ਲੋਕ 
* ਨੁਰਹਾਚੀ 
* ਲਿਆਓ ਰਾਜਵੰਸ਼

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਲੋਕ ਜਨਸ਼ਕਤੀ ਪਾਰਟੀ

**ਲੋਕ ਜਨਸ਼ਕਤੀ ਪਾਰਟੀ** ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਰਾਮਵਿਲਾਸ ਪਾਸਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਜਨਤਾ ਦਲ (ਯੁਨਾਈਟਡ) ਤੋਂ 2000 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਕਿ ਬਣੀ। ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦਲਿਤ ਪਾਰਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅੱਜ ਕੱਲ ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2015 ਵਿੱਚ 40 ਸੀਟਾਂ ਤੇ ਚੋਣ ਲੜੀ ਤੇ ਸਿਰਫ ਦੋ ਸੀਟਾਂ ਤੇ ਹੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ
ਬਫ਼ਰ ਰਾਜ

**ਬਫ਼ਰ ਰਾਜ**
ਇੱਕ ਬਫ਼ਰ ਰਾਜ ਦੇ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਜਾਂ ਸੰਭਾਵੀ ਦੇਸਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਈ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਰਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਫਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਆਪਸੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਫੌਜ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਨਾ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਾਸੇਨਿਕ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੋ ਵੱਡੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਆ ਖੇਤਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਇੱਕ ਬਫਰ ਰਾਜ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
## ਬਫ਼ਰ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਕਲਪ
ਬਫ਼ਰ ਰਾਜ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ 17 ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਰਣਨੀਤਕ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਸੋਚ ਕਰਕੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੈਰ- ਵਤਨ ਇਲਾਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇੱਕ ਸੱਚ ਬਫਰ ਰਾਜ ਦੇ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਪਾਸੇ ਕਿਸੇ ਸਥਿਤੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਕੀ ਬਫ਼ਰ ਸਟੇਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਬਫ਼ਰ ਸਟੇਟ
* ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ, [[ਪੀਪਲਜ਼ ਚੀਨ] ਕੋਰੀਆ] ਦੇ ਫੌਜੀ ਬਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬਫਰ ਰਾਜ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਾਊਥ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ 
* ਇਸੇ ਦੇ ਸਲਤਨਤ, ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬਫਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸੁਮਾਤਰਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ 'ਤੇ ਸਥਿਤ, ਦੇ ਆਗੂ ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ, ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਮਲਾਇਆ। 
* Siam & mdash; Siam ਦੇ ਰਾਜੇ | ਅਤੇ ਕੰਬੋਡੀਆ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਦੇਣ ਤੱਕ (ਹੁਣ ਸਿੰਗਾਪੋਰ) [ਲਾਓਸ] [ਲਾਓਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ] ਵੱਧ ਉਸ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਚੌਧਰ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀ, ਫਰਾਂਸ ਨੂੰ ਉਹਨਾ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬਫਰ ਰਾਜ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰਖਣ ਲਈ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਫ੍ਰੇਂਚ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
* ਦੂਰ ਪੂਰਬੀ ਗਣਰਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਜਪਾਨ ਬੋਲਸ਼ਵਿਕ ਰੂਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬਫਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
* ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬਫਰ ਰਾਜ ਸੀ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਰੂਸੀ ਅਪਵਾਦ Wakhan ਕਾਰੀਡੋਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਬਫਰ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ 19 ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ, ਬਫ਼ਰ ਸਟੇਟ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
* ਨੇਪਾਲ, ਭੂਟਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਕਮ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ, ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਫਰ-ਰਾਜ, ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਰਾਸ਼ਟਰ 1962 ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਗ ਦੋ ਖੇਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨੇਪਾਲ ਭਾਰਤ ਲਈ ਬਫ਼ਰ ਸਟੇਟ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਮੋਨ ਭਾਸ਼ਾ

thumb
** ਮੋਨ ਭਾਸ਼ਾ** (ਮੋਨ: ဘာသာမန်; ) ਇੱਕ ਆਸਟਰੋਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਮੋਨ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਕੀ ਆਸਟਰੋਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖਮੇਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਂਗੂੰ ਹੀ ਸੁਰਾਤਮਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੁਲਾਰੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ। ਕਈ ਨਸਲੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੋਨ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਬਰਮੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੁਲਾਰੇ ਮੋਨ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਨੀਂਥਾਰਾਈ ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਕਾਇਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਮੋਨ ਲਿਪੀ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਬਰਮੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮੋਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਇਹ ਇਰਾਵਤੀ ਘਾਟੀ ਅਤੇ ਬਮਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਗਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਮ ਬੋਲ ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ। 1057 ਵਿੱਚ ਥਾਟੋਨ ਦੇ ਮੋਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੋਨ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਪਾਗਾਨ ਰਾਜਾ ਕਿਆਨਸਿੰਥ ਮੋਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੋਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕੀਤੀ। ਬਰਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਮੋਨ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਇਸਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।

ਕਿਆਨਸਿੰਥ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੋਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਆਮ ਬੋਲ ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬਰਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ।

## ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 
ਬਰਮਾ ਦੀਆਂ 3 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ; ਕੇਂਦਰੀ, ਬਾਗੋ ਅਤੇ ਯੇ। ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਥਾਈ ਮੋਨ ਦੇ ਵੀ ਮੋਨ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਵਖਰੇਵੇਂ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਲਿਪੀ 
ਪੁਰਾਣੀ ਮੋਨ ਲਿਪੀ ਦਾ ਸਮਾਂ 6 ਸਦੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਨਾਖੋਨ ਪਾਥੋਮ ਅਤੇ ਸਾਰਾਬੂਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਨ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਲੈਪਸ ਦੀ ਨੀਤੀ

**ਲੈਪਸ ਦੀ ਨੀਤੀ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: The Doctrine of Lapse, 1848 - 1856) ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿੱਬੜਨ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜੀ ਦੁਆਰਾ 1848 ਅਤੇ 1856 ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਨੁਸਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮ ਸੱਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਉਪਸਿੱਧਾਂਤ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਗਰੇਟ ਬਰੀਟੇਨ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦਵੀਪ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਧੀਨਸਥ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੇ ਵਿਵਸਥਾਪਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਹੇਲੀਓਂ ਕੀ ਬਾੜੀ

**ਸਹੇਲੀਓਂ ਕੀ ਬਾੜੀ** ਇੱਕ ਬਗੀਚਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਉਦੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਾੜੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ *ਬਾਗ਼* ਜਾਂ *ਬਗ਼ੀਚਾ*। ਇਸ ਬਗ਼ੀਚੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਮਹਾਰਾਣਾ ਸੰਗਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ 1710 ਈ. ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਕਰਵਾਇਆ। ਇੱਥੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਫੁਹਾਰੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਨਜ਼ਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾੜੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਿਆ ਸਾਵਣ ਭਾਦੋਂ ਫੁਹਾਰਾ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮੋਹਲੇਧਾਰ ਵਰਖਾ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੇ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਣੀਏ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇੱਥੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ, ਉਦੈਪੁਰ
* ਸੁਖਾਦੀਆ ਸਰਕਲ
* ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ
* ਜਗ ਮੰਦਿਰ
* ਜਗਦੀਸ਼ ਮੰਦਿਰ
* ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ
* ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ
* ਮਾਨਸੂਨ ਪੈਲੇਸ
* ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਆਸਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦੈਪੁਰ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਏਵੇਂਕ ਲੋਕ

thumb|230x230px|ਏਵੇਂਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
thumb|230x230px|ਇੱਕ ਹਿਕਾਇਤੀ ਏਵੇਂਕ ਓਝਾ (ਜੋ ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਹਕੀਮ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਸੀ) ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ
**ਏਵੇਂਕ ਲੋਕ** (ਰੂਸੀ: Эвенки, ਏਵੇਂਕੀ; ਮੰਗੋਲ: Хамниган, ਖਾਮਨਿਗਨ; ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ: Evenk) ਪੂਰਵੋੱਤਰੀ ਏਸ਼ਿਆ ਦੇ ਸਾਇਬੇਰਿਆ, ਮੰਚੂਰਿਆ ਅਤੇ ਮੰਗੋਲਿਆ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਤੁੰਗੁਸੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਰੂਸ ਦੇ ਸਾਇਬੇਰਿਆ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੰਨ ੨੦੦੨ ਵਿੱਚ ੩੫,੫੨੭ ਏਵੇਂਕੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਉੱਤਰੀ ਰੂਸ ਦੀ ਮੂਲ ਜਨਜਾਤੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਏਵੇਂਕੀਆਂ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦੀ ੫੬ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਨ ੨੦੦੨ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ੩੦, ੫੦੫ ਸੀ। ਮੰਗੋਲਿਆ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਮਨਿਗਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੀ ਸੰਨ ੨੦੧੦ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਿਰਫ ੫੩੫ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਏਵੇਂਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਛੱਡਕੇ ਮੰਗੋਲ ਭਾਸ਼ਾ ਅਪਣਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਏਵੇਂਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਸਾਇਬੇਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬਈਕਾਲ ਝੀਲ ਅਤੇ ਅਮੂਰ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਏਵੇਂਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੁਂਗੁਸੀ ਭਾਸ਼ਾ - ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਇਬੇਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਏਵੇਨ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨੇਗਿਦਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਮਿਲਦੀ - ਜੁਲਦੀ ਹੈ। ੧੬੦੦ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸਾਇਬੇਰਿਆ ਦੇ ਏਵੇਂਕੀਆਂ ਨੇ ਰੇਨਡਿਅਰ (ਉੱਤਰੀ ਬਰਫੀਲੇ ਇਲਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਹਿਰਣੋਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਸਲ) ਦਾ ਪਾਲਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੰਗੋਲਿਆ ਦੇ ਏਵੇਂਕੀਆਂ ਨੇ ਮੰਗੋਲ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਘੋੜੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੀਖ ਲਿਆ ਸੀ। ੧੭ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਵਲੋਂ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਪੂਰਵੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸਾਇਬੇਰਿਆ ਵਿੱਚ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਲਗਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਏਵੇਂਕੀਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਰੰਪਰਕ ਕੋਸਾਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਫੌਜੀ ਇੱਥੇ ਭੇਜੋ ਅਤੇ ਏਵੇਂਕੀਆਂ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲਗਾਨ ਦੇਣ ਉੱਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਕੁੱਝ ਏਵੇਂਕੀਆਂ ਨੇ ਰੂਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਕੁੱਝ ਏਵੇਂਕੀ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਹ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਏਵੇਂਕੀ ਰੂਸੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬੰਨ ਗਏ। ਕੁੱਝ ਏਵੇਂਕੀ ਭੱਜਕੇ ਸਾਖਾਲਿਨ ਟਾਪੂ, ਮੰਗੋਲਿਆ ਅਤੇ ਮੰਚੂਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬਸ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹੁਣੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਧਰਮ 
ਹਿਕਾਇਤੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਏਵੇਂਕ ਲੋਕ ਕੁਦਰਤ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਜਿਨੂੰ ਸਰਵਾਤਮਵਾਦ ਜਾਂ ਐਨੀਮਿਜਮ (animism) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਤਹਿਤ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਓਝਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਿਰਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ - ਉਹ ਪੰਡਿਤ - ਪੁਜਾਰੀ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੜੀ - ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵੈਦ ਵੀ। ਇਹ ਓਝਾ ਪੁਰਖ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਰੇਨਡਿਅਰ ਦੀ ਖਾਲ ਵਲੋਂ ਬਣੀ ਇੱਕ ਡਫਲੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਹ ਕਮਲਨ ਨਾਮ ਦੇ ਪੂਜੇ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਫਲੀ ਵਜਾ ਕੇ ਮਦਦਗਾਰ ਰੂਹਾਂ - ਦੇਵਤਰਪਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਬਣ ਦੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬੀਮਾਰ ਜਾਂ ਜਖਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਭਲਾ ਕਰਣ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗਦਾ ਸੀ। ਮੰਗੋਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤਾਂ ਨੇ ਤੀੱਬਤੀ ਲਹਿਜੇ ਦਾ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਲੋਂ ਕੁੱਝ ਨੇ ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਵੀ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਤੁੰਗੁਸੀ ਲੋਕ 
* ਸਾਇਬੇਰਿਆ 
* ਸਾਖਾਲਿਨ ਟਾਪੂ 
* ਮਾਂਛੂ ਲੋਕ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਸਿੱਖੀ

**ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਸਿੱਖੀ** ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਖੇ ਅੱਠ-ਮੰਜ਼ਿਲੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀਆਂ 8 ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ 8 ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੰਜ ਕੋਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। 18 ਅਪਰੈਲ, 2004 ਨੂੰ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 500 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗੁਰਪੁਰਬ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਸਿੱਖੀ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ (ਰਜਿ) ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ’ ਵੱਲੋਂ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੰਜ-ਭੁਜ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਇਮਾਰਤ ਲਗਪਗ 5 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਮਾਰਤ ਮੂਹਰੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਲੈਂਡਸਕੇਪਿੰਗ ਤੇ ਹਰਿਆ-ਭਰਿਆ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਲੋਕਿਕ ਤੇ ਦਿਲ-ਟੁੰਬਵਾਂ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ (ਬੇਸਮੈਂਟ) ਵਿੱਚ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੋਸ਼ਟੀਆਂ ’ਤੇ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਉੱਪਰ ਸਵਾਗਤੀ ਦਫ਼ਤਰ, ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਹਾਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉੱਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ’ਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਖ਼ੇਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸੌਫ਼ਟਵੇਅਰ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਉੱਪਰ ਕੌਮ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਲੀਹਾਂ ’ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸੁਖਾਦੀਆ ਸਰਕਲ

thumb|ਸੁਖਾਦੀਆ ਸਰਕਲ, ਉਦੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ
**ਸੁਖਾਦੀਆ ਸਰਕਲ** ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਾਣਕਪੁਰ ਅਤੇ ਮਾਉਂਟ ਆਬੂ ਦੇ ਨਾਲ ਫੈਲੀ ਪੰਚਵਟੀ ਨਾਲ ਜਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਫਾਸਟ-ਫੂਡ, ਊਂਠ-ਸਵਾਰੀ, ਘੋੜ-ਸਵਾਰੀ, ਕਿਸ਼ਤੀ-ਸੈਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾਰਕ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। 
## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਸੁਖਾਦੀਆ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੌਂਡ ਹੈ। ਅੰਦਰ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਇੱਕ 21 ਫੁੱਟ ਦਾ ਤਿੰਨ-ਮੰਜ਼ਿਲੀ ਫਵਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਹੇਠਾਂ ਚਿੱਟਾ ਸੰਗਮਰਮਰ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਣਕ ਨਾਲ ਬਣੇ ਇੱਕ ਕੰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕਣਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਪੌਂਡ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ-ਸੈਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਊਂਠ-ਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਘੋੜ-ਸਵਾਰੀ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਖੇਡ-ਸਥਾਨ ਵੀ ਬਣੇ ਹਨ।
## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ 1968 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1970 ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਖੁੱਲ ਗਿਆ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ-ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਜੰਮਪਲ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਸੁਖਾਦੀਆ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਹੈ।
## ਪਹੁੰਚ
ਸੁਖਾਦੀਆ ਸਰਕਲ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫਰ ਬੜਾ ਰਮਣੀਕ ਹੈ। ਉਦੈਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਇਹ 4.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਆਟੋ-ਰਿਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੈਰ ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਰਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਊਂਠ-ਸਵਾਰੀ, ਘੋੜ-ਸਵਾਰੀ, ਕਿਸ਼ਤੀ-ਸੈਰ ਦੇ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਵਾਜਿਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 
## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਸਹੇਲੀਓਂ ਕੀ ਬਾੜੀ
* ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ, ਉਦੈਪੁਰ
* ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ
* ਜਗ ਮੰਦਿਰ
* ਜਗਦੀਸ਼ ਮੰਦਿਰ
* ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ 
* ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ
* ਮਾਨਸੂਨ ਪੈਲੇਸ
* ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਆਸਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦੈਪੁਰ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ
ਕੁਲੀਨਵਰਗ

thumb|240px|1750 - 1760 ਕਾਲ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਠੌੜ ਕੁਲੀਨਵਰਗੀ ਪੁਰਖ 
*ਕੁਲੀਨਵਰਗ* (Nobility) ਉਸ ਸਮਾਜਕ ਵਰਗ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹੋਰ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰੀ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਇਸ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਪਾਧੀਆਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਜਾ, ਡਿਊਕ, ਕੁੰਵਰ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਖਾਤੂਨ, ਇਤਆਦਿ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਲੀਨਵਰਗ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕੁਲੀਨਵਰਗੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਆਪ ਵੀ ਕੁਲੀਨਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਲੀਨਵਰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਰੇਣੀਕਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਉਪਵਰਗ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੂਰਾ ਕੁਲੀਨਵਰਗ ਹੀ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਵਰਗਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਲੀਨਵਰਗ ਅੰਦਰ ਸਰਬਉਚ ਸਥਾਨ ਹਾਕਮ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮਰਾਟ, ਮਹਾਰਾਣੀ, ਵਗੈਰਾ। ਭਾਰਤ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਲੰਕਾ ਵਰਗੇ ਆਧੁਨਿਕ ਗਣਤੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ - ਆਦਰਯੋਗ ਕੁਲੀਨਵਰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਲੇਕਿਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਸਉਦੀ ਅਰਬ ਵਰਗੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਗ
ਸਖ਼ਾਲਿਨ

thumb|220x220px|
thumb|220x220px|
**ਸਖ਼ਾਲਿਨ** ਜਾਂ ਸਖ਼ਾਲਿਨ ਟਾਪੂ (ਰੂਸੀ: Сахалин), ਜਿਹਨੂੰ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਾਫ਼ੁਤੋ (樺太) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਨੀਤਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਰੂਸ ਦੇ ਸਾਖਾਲਿਨ ਓਬਲਾਸਟ (ਪ੍ਰਾਂਤ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਇਬੇਰਿਆ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਹੋੱਕਾਇਡੋ ਟਾਪੂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਹੈ। 19ਵੀ ਅਤੇ 20ਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਕਾਬੂ ਉੱਤੇ ਝਡਪੇਂ ਹੁੰਦੀ ਸਨ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਮੂਲਤ: ਆਇਨੂ, ਓਰੋਕ ਅਤੇ ਨਿਵਖ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਰਿਹਾ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਹੁਣ ਜਿਆਦਾਤਰ ਰੂਸੀ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਨ 1905 - 1945 ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ।

## ਵਿਵਰਨ 
ਸਾਖਾਲਿਨ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 72, 492 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਲਗਭਗ ਭਾਰਤ ਦੇ ਝਾਰਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ।ਇਹ ਰੂਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਸੰਨ 2005 ਵਿੱਚ 5, 80, 000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਦੋ - ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਦੱਖਣ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਦੋ ਪਹਾੜਸ਼੍ਰੰਖਲਾਵਾਂਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਵੀ ਸਾਖਾਲਿਨ ਸ਼੍ਰੰਖਲਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਸਾਖਾਲਿਨ ਸ਼੍ਰੰਖਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਡੱਗਾ - ਪੋਰਾਂ ਨਾਇਸਕਾਇਆ ਘਾਟੀ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਸਾਖਾਲਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਦਲਦਲੀ ਮੈਦਾਨ ਵੀ ਹੈ।

ਸਾਖਾਲਿਨ ਦਾ ਮੌਸਮ ਕਾਫ਼ੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ - 15 . 9° ਸੇਂਟੀਗਰੇਡ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ 16 . 1° ਸੇਂਟੀਗਰੇਡ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਫਬਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਭੁਰਜ ਅਤੇ ਚੀੜ (ਪਾਇਨ) ਦੇ ਜੰਗਲ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸਾਖਾਲਿਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨੀ ਕੇਂਦਰ ਯੁਝਨੋ - ਸਾਖਾਲਿੰਸਕ (Ю́жно - Сахали́нск) ਨਾਮਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਉਚਾਰਨ ਸਹਾਇਤਾ 
* ਸਾਖਾਲਿਨ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਦਾ х ਅੱਖਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਖ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਰਹੇ ਕਿ ਖ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਖ ਵਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਭਿੰਨ ਹੈ। 
* ਯੁਝਨੋ - ਸਾਖਾਲਿੰਸਕ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਦਾ ж ਅੱਖਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਝ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਝ ਦਾ ਠੀਕ ਉਚਾਰਣ ਝ ਅਤੇ ਜ ਦੋਨਾਂ ਵਲੋਂ ਜਰਾ ਭਿੰਨ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰੂਸ 
* ਆਇਨੂ ਲੋਕ
* ਨਿਵਖ ਲੋਕ

## ਹ੍ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਮਾਨਸੂਨ ਪੈਲੇਸ

**ਮੌਨਸੂਨ ਪੈਲੇਸ** (ਇਸਨੂੰ ਸੱਜਣਗੜ੍ਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਸਥਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਤੋਂ ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ ਦਿਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਮੇਵਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ (1874-1884) ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਪਰ ਪਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਇਹ ਭਵਨ 1884 ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਭਵਨ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਤੋਂ ਝੀਲ, ਬਾਕੀ ਹੋਰ ਭਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦਿਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਿਲ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਾਨਸੂਨ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਲਈ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਂ *ਮਾਨਸੂਨ ਪੈਲੇਸ* ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਇਸ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਜੱਦੀ ਨਿਵਾਸ ਚਿਤੌੜ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਜਕੱਲ ਇਹ ਨਿਵਾਸ ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਸ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇ ਛਿਪਣ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਬੜਾ ਮਨਮੋਹਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
 
## ਕਿਲੇ ਬਾਰੇ
ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਟੀਸੀ ’ਤੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੱਜਣਗੜ੍ਹ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮੌਨਸੂਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ਗਾਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਪਹਾੜੀ ’ਤੇ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਵੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਆਏ ਸੈਲਾਨੀ ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ ਛਿਪਣ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖ ਕੇ ਅਸ਼-ਅਸ਼ ਕਰ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਉਦੈਪੁਰ ਦਾ ਸਨਸੈੱਟ ਪੁਆਇੰਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਇਤਿਹਾਸ
## ਬਣਤਰ
## ਹੋਰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਕੇਂਦਰ
## ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤੋਂ
## ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੀਏ
ਮਾਨਸੂਨ ਪੈਲੇਸ ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਡੇ ਹੈ। ਮਾਨਸੂਨ ਪੈਲੇਸ ਅਤੇ ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕਿਧਰੋਂ ਵੀ ਆਟੋ-ਰਿਕਸ਼ਾ ਜਾਂ ਟੈਕਸੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। 
## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਸਹੇਲੀਓਂ ਕੀ ਬਾੜੀ
* ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ, ਉਦੈਪੁਰ
* ਸੁਖਾਦੀਆ ਸਰਕਲ
* ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ
* ਜਗ ਮੰਦਿਰ
* ਜਗਦੀਸ਼ ਮੰਦਿਰ
* ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ
* ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ
* ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*www.rajasthantourism.com 
*Sajjangarh 
*Flickr images

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਆਸਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦੈਪੁਰ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਲਿਪੀ ਵਿਗਿਆਨ

**ਲਿਪੀ ਵਿਗਿਆਨ** (orthography) ੳੁਸ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਲਿਪੀ ਦੇ ਲਿਪਾਂਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ, ਤਰਤੀਬ, ਵਿਚਰਨ, ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕਲਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਤੁੰਗੁਸੀ ਲੋਕ

thumb|230x230px|ਮਾਂਛੂ ਲੋਕ
thumb|230x230px|ਤੁੰਗੁਸੀ  ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਫੈਲਾਵ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
ਤੁਂਗੁਸੀ ਲੋਕ ਉੱਤਰ - ਪੂਰਵੀ ਏਸ਼ਿਆ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਤੁਂਗੁਸੀ ਭਾਸ਼ਾ - ਪਰਵਾਰ ਦੀਆਂ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ।ਇਹ ਲੋਕ ਸਾਇਬੇਰਿਆ, ਮੰਚੂਰਿਆ, ਕੋਰਿਆ ਅਤੇ ਮੰਗੋਲਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁੱਝ ਤੁਂਗੁਸੀ ਸਮੁਦਾਏ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਲੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਇਬੇਰਿਆ ਦੇ ਤੁੰਗੁਸਕਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਇਲਾਕੇ ਵਲੋਂ ਪਿਆ ਹੈ।
 ਤੁੰਗੁਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਗਰੁੱਪ 10 ਲੱਖ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਂਛੂ ਲੋਕ ਹਨ।ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੰਚੁਰਿਆ ਮੂਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਚੀਨ ਹੈ।ਪਰ 17 ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜਿੱਤ ਹੇਠ, ਉਹ ਚੀਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਹਾਨ ਚੀਨੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਲੀਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ 20 ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। Xibe ਲੋਕ ਇੱਕ ਮਾਂਛੂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਬਗਰੁਪ ਹਨ।

## ਜਾਤੀਆਂ 
ਤੁੰਗੁਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੁੱਝ ਜਾਤੀਆਂ ਇਹ ਹਨ:
* ਏਵੇਂਕ ਲੋਕ 
* ਏਵੇਨ ਲੋਕ 
* ਕੋਰਿਆਈ ਲੋਕ 
* ਜੁਰਚੇਨ ਲੋਕ (ਜੋ ਮਾਂਛੁ ਲੋਕਾਂ ਦਾ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਮ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ) 
* ਮਾਂਛੂ ਲੋਕ 
* ਨੇਗਿਦਾਲ ਲੋਕ 
* ਨਾਨੀ ਲੋਕ 
* ਓਰੋਚ ਲੋਕ 
* ਓਰੋਚੇਨ ਲੋਕ 
* ਉਦੇਖੇ ਲੋਕ (ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਦੇਗੇ ਲੋਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) 
* ਉਲਚ ਲੋਕ 
* ਸ਼ਿਬੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਸ਼ਿਨਜਿਆੰਗ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵਸਨ ਵਾਲੀ ਮਾਂਛੂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ

## ਗੈਲਰੀ 

File:Manchuguard.jpg|ਇੱਕ ਮਾਂਛੂ ਪਿਹਰੀ
File:Evenkshome.jpg|ਇੱਕ ਏਬੇਕ ਘਰ
File: Lansdell-1885-p211-Sibo-military-colonists.jpg|ਸ਼ਿਨਜਿਆੰਗ ਵਿੱਚ ਵਸਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਬੇ ਫੌਜੀ
File:Udege_Family.jpg|ਇੱਕ ਉਦੇਗੇ ਪਰਵਾਰ
File:P270a Drunken Tungus at Vorogovo.jpg|1914 ਵਿੱਚ ਵੋਰੋਗੋਵੋ,ਸਾਇਬੇਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੁੰਗੁਸ ਆਦਮੀ
File:A Manchu young man dressed in traditional clothes.jpg|ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਂਚੂ ਪੁਰਖ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਤੁੰਗੁਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
* ਮਾਂਛੂ ਲੋਕ
* ਏਵੇਂਕ ਲੋਕ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ

**ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ** ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਦੈਪੁਰ ਦੀ ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਡੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਪਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਘੋੜੇ ਚੇਤਕ ਉੱਪਰ ਸਵਾਰ ਸਿਲਵਰ ਦਾ ਬੁੱਤ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਲ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। 
[right|thumb|[ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ|ਮਾਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦਾ ਬੁੱਤ]]

## ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ 
ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ ਕੋਲ ਬਣਿਆ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਮਾਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਯਾਦਗਾਰ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਮਾਹਾਰਾਣਾ ਭਾਗਵਤ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾੜ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਫੰਡ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਸਹੇਲੀਓਂ ਕੀ ਬਾੜੀ
* ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ, ਉਦੈਪੁਰ
* ਸੁਖਾਦੀਆ ਸਰਕਲ
* ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ
* ਜਗ ਮੰਦਿਰ
* ਜਗਦੀਸ਼ ਮੰਦਿਰ
* ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ
* ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ
* ਮਾਨਸੂਨ ਪੈਲੇਸ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਆਸਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦੈਪੁਰ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ

thumb|350x350px|ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ
**ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ** (ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ **ਜੱਗ ਨਿਵਾਸ**) ਇੱਕ ਉੱਚ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਟਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 83 ਕਮਰੇ ਹਨ। ਹਰ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਦਾਂ ਸਮਾਨ, ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੀਵਾਰਾਂ ਉੱਪਰ ਚਿੱਟਾ ਮਾਰਬਲ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਦੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਲੇਕ ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ ਦੇ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ  ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਟਲ ਵਲੋਂ ਕਿਸਤੀ ਰਾਹੀ ਮਹਿਮਾਨਾ ਨੂੰ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋ ਪੈਲੇਸ ਤੱਕ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋ ਵੱਧ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ.

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ1743 ਤੋ 1746  ਵਿਰਾਸ਼ਤੀ ਰਾਜੇ ਇਸ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਬਾਗ, ਫਬਾਰੇ, ਥੰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦਰਬਾਰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉੱਪਰ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਗੋਲਾਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਘੇਰਾ 21 ਫੁੱਟ। ਅਤੇ 75 ਹੋਰ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਜਮਸ਼ਯਦ ਡੀ.ਏਫ. ਲਾਮ ਤਾਜ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਜੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।  2000 ਈ. ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ "ਸ਼ਾਹੀ ਲੋਕ" ਮੂਲ ਮਹਿਲ ਮਾਲਿਕਾਂ ਦੇ ਹੀ ਵਾਰਿਸ ਹਨ।
left|thumb|340x340px
thumb|212x212px|Lily Pond at Lake Palace, Udaipur

## ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 
## ਸਾਹਿਤ
* Crump, Vivien; Toh, Irene (1996). *Rajasthan* (hardback). London: Everyman Guides. pp.&nbsp;400 pages. ISBN&nbsp;1-85715-887-3.&nbsp;
* Crites, Mitchell Shelby; Nanji, Ameeta (2007). *India Sublime – Princely Palace Hotels of Rajasthan* (hardback). New York: Rizzoli. pp.&nbsp;272 pages. ISBN&nbsp;978-0-8478-2979-8.&nbsp;
* Badhwar, Inderjit; Leong, Susan. *India Chic*. Singapore: Bolding Books. p.&nbsp;240. ISBN&nbsp;981-4155-57-8.&nbsp;
* Michell, George, Martinelli, Antonio (2005). *The Palaces of Rajasthan*. London: Frances Lincoln. pp.&nbsp;271 pages. ISBN&nbsp;978-0-7112-2505-3.&nbsp;
* Preston, Diana & Michael (2007). *A Teardrop on the Cheek of Time* (Hardback) (First ed.). London: Doubleday. pp.&nbsp;354 pages. ISBN&nbsp;978-0-385-60947-0.&nbsp;
* Tillotson, G.H.R (1987). *The Rajput Palaces - The Development of an Architectural Style* (Hardback) (First ed.). New Haven and London: Yale University Press. pp.&nbsp;224 pages. ISBN&nbsp;0-300-03738-4.&nbsp;
* William Warren, Jill Gocher (2007). ''Asia's Legendary Hotels: The Romance of Travel'' (hardback). Singapore: Periplus Editions. ISBN&nbsp;978-0-7946-0174-4.&nbsp;
centre|thumb|800x800px|Lake Palace Hotel
## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਸਹੇਲੀਓਂ ਕੀ ਬਾੜੀ
* ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ, ਉਦੈਪੁਰ
* ਸੁਖਾਦੀਆ ਸਰਕਲ
* ਜਗ ਮੰਦਿਰ
* ਜਗਦੀਸ਼ ਮੰਦਿਰ
* ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ
* ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ
* ਮਾਨਸੂਨ ਪੈਲੇਸ
* ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*
* (English) http://www.thetoursindia.com/best-of-india/lakepalace.html 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਆਸਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦੈਪੁਰ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਜਗਦੀਸ਼ ਮੰਦਿਰ

**ਜਗਦੀਸ਼ ਮੰਦਿਰ** ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੰਦਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਕਾਰ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਇੱਥੇ ਆਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਸੈਲਾਨੀ ਲਈ ਇਹ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜਗਨਨਾਥ ਰਾਏ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਜਗਦੀਸ਼-ਜੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਿਰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾਈ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 1651 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੰਡਪ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੰਡਪ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ ਜੋ ਪਿਰਾਮਿਡ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 1651 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣਾ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1651 ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਮਰੁ-ਗੁਰਜਰਾ ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।
## ਦਿੱਖ
ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਮਹਿਜ਼ 150 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਜਗਦੀਸ਼ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਮਹਾਰਾਣਾ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1651 ਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਸਿਧਾਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਮੰਦਿਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ’ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨਜ਼ਰਵੱਟੂ ਜਾਂ ਮਖੌਟੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ (ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ), ਫਿਰ ਪਰਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਧੰਦੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ  ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਪਰ ਵਾਲਾ ਗੁੰਬਦ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਅਲੌਕਿਕ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਗਵਾਨ ਜਗਦੀਸ਼ ਦੀ ਕਾਲੇ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੂਰਤੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਜਗਨਨਾਥ ਪੁਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Udaipur-Jagdish-Tempel-06-2018-gje.jpg|
Udaipur-Jagdish-Tempel-16-2018-gje.jpg|
Udaipur-Jagdish-Tempel-22-2018-gje.jpg|
Udaipur-Jagdish-Tempel-30-2018-gje.jpg|
Udaipur-Jagdish-Tempel-34-2018-gje.jpg|
Udaipur-Jagdish-Tempel-36-Streifenhoernchen-2018-gje.jpg|
Udaipur-Jagdish-Tempel-42-2018-gje.jpg|
Udaipur-Jagdish-Tempel-44-2018-gje.jpg|

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਸਹੇਲੀਓਂ ਕੀ ਬਾੜੀ
* ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ, ਉਦੈਪੁਰ
* ਸੁਖਾਦੀਆ ਸਰਕਲ
* ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ
* ਜਗ ਮੰਦਿਰ
* ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ
* ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ
* ਮਾਨਸੂਨ ਪੈਲੇਸ
* ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਆਸਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦੈਪੁਰ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਨੀਲ ਪੋਸਟਮੈਨ

**ਨੀਲ ਪੋਸਟਮੈਨ** (8 ਮਾਰਚ 1931 – 5 ਅਕਤੂਬਰ 2003) ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਲੋਚਕ ਸੀ। ਨੀਲ ਪੋਸਟਮੈਨ 40 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਾਲ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ। ਨੀਲ ਪੋਸਟਮੈਨ ਦੀ ਮੌਤ 2003 ਵਿੱਚ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਹੋਈ।

### ਜੀਵਨ
**ਨੀਲ ਪੋਸਟਮੈਨ** ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ 8 ਮਾਰਚ 1931 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਇਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਿਆਦਾ ਜਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕੀਤੀ। 1953 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜ਼ੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਰਿਹਾ।

### ਟੈਕਨੋਪੌਲੀ
1992 ਵਿੱਚ ਨੀਲ ਪੋਸਟਮੈਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ Technopoly: the Surrender of Culture to Technology ਪਬਲਿਸ਼ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟੈਕਨੋਪੌਲੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੋਸਟਮੈਨ ਟੈਕਨੋਪੌਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਰਤਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕੀ ਤਕਨੀਕੀ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਹਰ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਤੇ ਨਿਯੋਯਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪੋਸਟਮੈਨ ਤਰਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕੀ ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟ ਇਕੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਟੈਕਨੋਪੌਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਾਆਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਟੈਕਨੋਪੌਲੀ ਦਾ ਹੜ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਤਕਾਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਪੱਧਰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ ਕਿ ਟੈਕਨੋਪੌਲੀ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।

### Technopoly: the Surrender of Culture to Technology (ਨੀਲ ਪੋਸਟਮੈਨ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬ)
ਨੀਲ ਪੋਸਟਮੈਨ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਟੈਕਨੋਪੌਲੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਟੈਕਨੋਪੌਲੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ-
#ਟੂਲ ਯੂਜ਼ਿੰਗ ਕਲਚਰ 
#ਟੈਕਨੋਕਰੈਸੀਜ 
#ਟੈਕਨੋਪੌਲੀ
ਨੀਲ ਪੋਸਟਮੈਨ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾ ਕਿਸਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੜਾਅ ਸਹਿ ਪੜਾਅ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਜਗ ਮੰਦਿਰ

**ਜਗ ਮੰਦਿਰ** ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ ਉੱਪਰਲੇ ਟਾਪੂ ਉੱਪਰ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਮੰਦਿਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ *ਗਾਰਡਨ ਪੈਲੇਸ ਝੀਲ* ਅਤੇ *ਸੁਨਿਹਰੀ ਬਾਗ ਵਾਲਾ ਭਵਨ* ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਵਨ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮੇਵਾੜ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਿਸੋਦੀਆ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੇ ਕਾਰਵਾਈ ਸੀ। ਉਸਾਰੀ 1551 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਹਾਰਾਣਾ ਕਰਨ ਸਿੰਘ (1620-1628) ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਜਗਤ ਸਿੰਘ (1628–1652) ਨੇ ਪੂਰੀ ਕਾਰਵਾਈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ *ਜਗਤ ਮੰਦਿਰ* ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਭਵਨ ਨੂੰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਉਤਸਵ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਭਵਨ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸਮੇਂ ਉੱਪਰ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਪਨਾਹ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਵੀ ਬਣਿਆ। ਤੋਂ ਜਗ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼. ca. 1873]]right|thumb|ਗੁਲ ਮਹਿਲ, ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋ ਪੁਰਾਣਾ ਢਾਂਚਾ
thumb|ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੁਆਰ ਉੱਪਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
;

;

## ਗੈਲਰੀ 

File:Jugmandir Water Palace, -Udaipur-.jpg|An aerial view of Jag Mandir
File:Palace of Jugmundur in Oodipoor Lake.jpg|Engraving of the Jag Mandir palace, 1829
File:Island palace Jagmandir, Udaipur 101214.jpg|Full View of Island palace Jagmandir, 1910
File:Island palace Jagmandir, Udaipur 101213.jpg|Closer view of the Jagmandir with the Gul Mahal at the back
File:Jag Mandir Palace from above, on Lake Pichola, Udaipur.jpg|Jag Mandir Palace from above, on Lake Pichola, Udaipur.

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਸਹੇਲੀਓਂ ਕੀ ਬਾੜੀ
* ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ, ਉਦੈਪੁਰ
* ਸੁਖਾਦੀਆ ਸਰਕਲ
* ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ
* ਜਗਦੀਸ਼ ਮੰਦਿਰ
* ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ
* ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ
* ਮਾਨਸੂਨ ਪੈਲੇਸ
* ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਆਸਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦੈਪੁਰ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ, ਉਦੈਪੁਰ

right|thumb|260x260px|Full view of the City Palace complex
right|thumb|260x260px|Close-up of the Palace
thumb|260x260px|Part of Badi Mahal in City Palace, Udaipur
**ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ **ਇੱਕ ਭਵਨ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਜ ਤੋਂ 400 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਰਾਣਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦੂਜਾ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ 1559 ਤੱਕ ਸਿਸੋਦੀਆ ਰਾਜਪੂਤ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਚਿਤੌੜ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਭਵਨ ਵੀ ਉਸਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਦੈਪੁਰ ਮੇਵਾੜ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਤੱਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।
## ਭਵਨ ਬਾਰੇ
ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਭਵਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹਨ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਜ਼ਨਾਨਾ ਮਹਿਲ। ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਹਿਲ, ਮਦਨ ਵਿਲਾਸ, ਕੱਚ ਦਾ ਬੁਰਜ, ਮੋਤੀ ਮਹਿਲ, ਮਾਣਕ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਮਯੂਰ ਚੌਕ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰਮਣੀਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂਕਿ ਜ਼ਨਾਨਾ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਬਾਦਲ ਮਹਿਲ, ਰੰਗ ਮਹਿਲ, ਵਿੰਟੇਜ ਮੋਟਰ ਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤੋਪਾਂ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹਨ। ਸਿਲਹਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਅਸ਼ਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਮਹਿਲ ਦਾ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ 150 ਰੁਪਏ ਦੀ ਟਿਕਟ ਲੈ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ 64ਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਮਹਾਰਾਣਾ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਅਰਵਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਠਾਠ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਹੋਟਲ ਬਿਜ਼ਨਸ ਹੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
left|thumb|200x200px|Royal Angan the first structure built by Maharana uday Singh

## ਲੇਜ਼ੈਂਡ 
## ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ 
; ਜਲਵਾਯੂ

## ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ 
## ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੇਲਿਵਿਜਨ ਲਈ ਵਰਤੋ 
## ਗੈਲਰੀ 

File: Udaipur-citypalace.jpg|Palace View of courtyards towards Lake Pichola
File:View across courtyards in the City Palace looking towards the Pichola Lake, with the Jag Niwas (Lake Palace) in the foreground, Udaipur.jpg|Exterior view of corner of the palace
File:Exterior view of corner pavilions of the City Palace, Udaipur.jpg|Rear View of the Palace
File:Palace (Rear view), -Udaipur-.jpg|Elephant carvings on Jagdish Mandir
File:Carved elephants on the walls of Jagdish Mandir.jpg|Inside view of City Palace, Udaipur.
File:Inside view of City Palace, Udaipur.jpg|Rajasthani painting of Lord Ganesha, City Palace.
File:City Palace Udaipur Rajasthan.jpg|Royal Swing inside the Palace
File:Udaipur 224.jpg|King's Lavatory
File:Udaipur 232.jpg|Aerial Photography in India
File:City Palace Aerial View by Pranshu Dubey.jpg|

## ਹੋਰ ਸਰੋਤ 
## ਨੋਟਸ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਸਹੇਲੀਓਂ ਕੀ ਬਾੜੀ
* ਸੁਖਾਦੀਆ ਸਰਕਲ
* ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ
* ਜਗ ਮੰਦਿਰ
* ਜਗਦੀਸ਼ ਮੰਦਿਰ
* ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ
* ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ
* ਮਾਨਸੂਨ ਪੈਲੇਸ
* ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* The City Palace Museum-Eternal Mewar
* City Palace Udaipur – Explore the Royal Landmark of Udaipur 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਆਸਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦੈਪੁਰ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
1813

**1813** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1810 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
*18 ਅਕਤੂਬਰ&ndash; ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਨੂੰ ਲਾਇਪਜ਼ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਆਇਨੂ ਲੋਕ

thumb|235x235px|ਇੱਕ ਆਇਨੂ ਪਰਿਵਾਰ
thumb|278x278px|ਇੱਕ ਆਇਨੂ ਆਦਮੀ
ਆਇਨੂ (ਜਾਪਾਨੀ: アイヌ) ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਪੂਰਵੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਸਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਜਨਜਾਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੋੱਕਾਇਡੋ ਟਾਪੂ, ਕੁਰਿਲ ਦਵੀਪਸਮੂਹ ਅਤੇ ਸਾਖਾਲਿਨ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਇੰਹੋਨੇ ਜਾਪਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਕਰ ਲੈਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਰਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਜ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਠੀਕ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾ ਪਾਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਅਂਦਾਜਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 25, 000 ਵਲੋਂ 2, 00, 000 ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਇਨੂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਆਇਨੂ ਲੋਕ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ 
ਆਇਨੁਓਂ ਦਾ ਰੰਗ ਹੋਰ ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਗੋਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਬਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਪੁਰਾਣੇ ਜਮਾਣ ਵਿੱਚ ਆਇਨੂ ਪੁਰਖ ਅਕਸਰ ਘਨੀ ਦਾੜੀਆਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ)। ਇਸ ਕਾਰਨ ਵਲੋਂ ਕੁੱਝ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਦੇ ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਆਨੁਵੰਸ਼ਿਕੀ (ਯਾਨੀ ਜਨਟਿਕਸ) ਦੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਲੋਂ ਪਤਾ ਚਲਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੂਰੋਪੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਜਰਿਏ ਵਲੋਂ ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਡੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੇਵਲ ਤੀੱਬਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਡਮਾਨ ਦਵੀਪਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਾਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂਆਇਨੂਵਾਂਵਿੱਚ ਮਾਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਵਾਇ, ਮਾਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਡੀ, ਮਾਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਏਮ7ਏ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਜੀ1 ਮਿਲਦੇ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੂਰਵੀ ਏਸ਼ਿਆ, ਵਿਚਕਾਰ ਏਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਵਾਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਇਨੂ ਲੋਕ ਪੂਰਵੀ ਏਸ਼ਿਆ ਦੇ ਹੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਭਾਸ਼ਾ 
ਆਇਨੂਆਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮੁਦਾਏ ਆਇਨੂ ਭਾਸ਼ਾਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵੱਖਰਾਭਾਸ਼ਾਵਾਂਬੋਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸਭਾਸ਼ਾਵਾਂਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਢਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ 100 ਵਲੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਲੋਕ ਆਇਨੂਭਾਸ਼ਾਵਾਂਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਇਨੂਭਾਸ਼ਾਵਾਂਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਲੁਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬ ਹਨ।

## ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ 
ਹਿਕਾਇਤੀ ਆਇਨੂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਜਾਪਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਖ ਸੀ। ਪੁਰਖ ਇੱਕ ਉਮਰ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਦੇ ਵੀ ਦਾੜੀ ਨਹੀਂ ਕੱਟਦੇ ਸਨ। ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦ ਦੋਨਾਂ ਆਪਣੇ ਬਾਲ ਕੰਧਾਂ ਤੱਕ ਲੰਬੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁਲੀਆਂ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਗੁਦਵਾਕਰ (ਯਾਨੀ ਟੈਟੂ ਕਰ ਦੇ) ਰੰਗਣੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਭੂਰਜ ਦੀ ਛਾਲ ਜਲਾਕੇ ਮਿਲੀ ਕਾਲਿਖ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਏਲਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਛਾਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੋਂ ਵਲੋਂ ਬਣੇ ਵੱਡੇ ਲਪੇਟਣ ਵਾਲੇ ਚੋਗ਼ੇ ਪਾਓਂਦੇ ਸਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਜਪਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
* ਜਪਾਨ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ

**ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਉਦੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਤਾਜੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1363 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਿਛੋਲੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੋਲ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਛੋਲੀ ਝੀਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਝੀਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੈਮ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਸਕੇ। ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਜੱਗ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਜਨ ਨਿਵਾਸ ਦੋ ਟਾਪੂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਨਹਾਂ ਤੋ ਝੀਲ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਝੀਲ ਉੱਪਰ ਚਾਰ ਟਾਪੂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ:
* ਜੱਗ ਨਿਵਾਸ, ਜਿੱਥੇ ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ ਬਣਿਆ ਹੋਈਆ ਹੈ। 
* ਜੱਗ ਮੰਦਿਰ, ਜਿੱਥੇ ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ ਬਣਿਆ ਹੋਈਆ ਹੈ।.
* ਮੋਹਨ ਮੰਦਿਰ ਜਿਥੋਂ ਗਨਗੌਰ ਸਲਾਨਾ ਮੇਲੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
* ਅਰਸੀ ਵਿਲਾਸ ਟਾਪੂ ਤੋ ਛਿਪਦੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਬੜਾ ਸੁੰਦਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

## ਪਹੁੰਚ 
ਉਦੈਪੁਰ ਤੋ ਲੋਕਲ ਬੱਸ, ਟਾਂਗੀਆ, ਆਟੋਰਿਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀਆਂ ਰਾਹੀ ਝੀਲ ਪਿਛੋਲਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦੈਪੁਰ ਯਾਤਾਜਾਤ ਗੋਲਡਨ ਕੁਆਡਰੀਲੇਟਰਲ ਰੋਡ ਨੇਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਨੇਸ਼ਨਲ ਹਾਇਵੇ ਦੂਰੀ 650 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜੈਪੁਰ ਦੀ ਰੋਡ ਰਾਹੀ ਦੂਰੀ 6 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਅਹਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਉਦੈਪੁਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 3.5 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਰਾਜਸਥਨ ਟੁਰਿਜਮ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਬਸ ਸੁਵਿਧਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਝੀਲ ਤੋਂ 25 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤੇ ਦਬੋਕ ਏਅਰਪੋਰਟ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਦੈਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਬਸ ਸਟੈੰਡ ਦੋਵੇ ਹੀ ਝੀਲ ਤੋਂ 3 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹਨ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਮਹਾਰਾਣਾ ਲੱਖਾ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਅਨਾਜ ਢੋਹਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਣਜਾਰੇ ਨੇ 1362 ਏਡੀ ਵਿੱਚ ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨੇ ਹਰੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਡੇ ਉਦੈਪੁਰ ਨਗਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਝੀਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬਾਡੀਪੋਲ ਡੇਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਝੀਲ ਦੀ ਖੇਤਰ ਸੀਮਾ ਹੋਰ ਵੱਧ ਗਈ।

### ਨਤੀਨੀ ਚਬੂਤਰਾ 
## ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਵੇਰਵਾ 
centre|thumb|800x800px|Udaipur Panorama with dried Lake Pichola

## ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 
## ਝੀਲ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ 
## ਝੀਲ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ 
## ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
* ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 

## ਗੈਲਰੀ 

File:City Palace of Udaipur.jpg|ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ ਤੇ ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ
File:Udaipur.jpg|ਝੀਲ ਤੇ ਘਾਟ 
File:Jagmandir Palace.jpg|ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ ਤੇ ਜਗ ਮੰਦਿਰ
File:Taj Lake Palace in Pichola Lake, Udaipur.jpg|ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Pichola lake sunset.JPG|ਪਾਨੀਕੋ ਝੀਲ ਤੇ ਸੂਰਜਡੁੱਬਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਕਰਨੀ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਸਹੇਲੀਓਂ ਕੀ ਬਾੜੀ
* ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ, ਉਦੈਪੁਰ
* ਸੁਖਾਦੀਆ ਸਰਕਲ
* ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ
* ਜਗ ਮੰਦਿਰ
* ਜਗਦੀਸ਼ ਮੰਦਿਰ
* ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ
* ਮਾਨਸੂਨ ਪੈਲੇਸ
* ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*http://lakepichola.com/ 
*https://web.archive.org/web/20100819233456/http://udaipur.nic.in/lake.htm
*http://www.rajasthantourism.gov.in/destinations/udaipur/udaipursiteseeing-lakepichola.htm 
*The Mewar Encyclopedia

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਆਸਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦੈਪੁਰ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ
ਨਿਰਮੋਹਗੜ੍ਹ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ

**ਨਿਰਮੋਹਗੜ੍ਹ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ** ਜੋ 12 ਅਕਤੂਬਰ, 1700 ਦੇ ਦਿਨ (ਕਈ ਥਾਈਂ ਇਹ ਤਾਰੀਖ਼ 13 ਅਕਤੂਬਰ ਲਿਖੀ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ), ਰੁਸਤਮ ਖ਼ਾਨ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਨਾਸਰ ਖ਼ਾਨ ਅਲੀ ਨੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਚਾੜ੍ਹ ਲਿਆਂਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਨਿਰਮੋਹਗੜ੍ਹ ਦੀ ਟਿੱਬੀ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਟਿੱਬੀ (ਸਿਆਹੀ ਟਿੱਬੀ) ਉੱਤੇ ਮੋਰਚੇ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਏ। ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾਸਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਲ ਤੋਪ ਦਾ ਗੋਲਾ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਗੋਲੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਚੌਰ-ਬਰਦਾਰ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ਿਸਤ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਐਸਾ ਤੀਰ ਮਾਰਿਆ ਕਿ ਰੁਸਤਮ ਖ਼ਾਨ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਭਾਈ ਉਦੇ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਨਾਸਰ ਖ਼ਾਨ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹੱਟੀਆਂ ਤੇ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਜੰਗ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਅਖ਼ੀਰ ਹੰਭ ਕੇ, ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਸਰਹੰਦ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਈ ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪਾ ਗਏ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਅਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗਾਂ
1492

**1492** 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1490 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
*12 ਅਕਤੂਬਰ&ndash; ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਨਿਕਲੇ ਕਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਕੋਲੰਬਸ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਹਾਮਾ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜੇ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1664

**1664** 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1660 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
*12 ਅਕਤੂਬਰ&ndash; ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ, ਦੀਵਾਨ ਦਰਗਹ ਮੱਲ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਦਰਬਾਰੀ ਸਿੱਖ, ਕੀਰਤਪੁਰ ਪੁੱਜੇ।
*22 ਨਵੰਬਰ&ndash; ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ (ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ) ਪੁੱਜੇ|
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਪੰਡਿਤ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੀਦਾਸ

**ਪੰਡਿਤ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੀਦਾਸ** (1865-1944) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਹੈ।

## ਜਨਮ
ਇਸਦਾ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁੁ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 13 ਅਕਤੂਬਰ 1865 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਪੰਡਿਤ ਜੈ ਦਿਆਲ ਸੀ ਉਹ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਇਸਦਾ ਪਿਤਾ ਪੰਡਿਤ ਜੈ ਦਿਆਲ ਮਾਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਅਹਿਲਕਾਰ ਤੇ ਪਰੋਹਿਤ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਗੋਪੀ ਨਾਥ ਵੀ ਚੰਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਅੱਧਖੜ ਉੁੁਮਰ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ ਦਾਸ ਸੰਤ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਥੱਲੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਕਾਲੀ ਦਾਸ ਹੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆਂ। ਉਸ ਦੀ 1944  ਵਿੱਚ ਮੋਤ ਹੋਈ।

## ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ
ਕਾਲੀ ਦਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੁੂੰ ਉਸ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਨੇ ਲਿਸ਼ਕਾਇਆ ਹੈ। ਕਾਲੀ ਦਾਸ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਫ਼ਿਰ ਮਹੱਲੇ ਦੀ ਮਸੀਤ ਦੇ ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਤੋ ਊਰਦੂ ਫਾਰਸੀ ਪੜੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਗੂੜਾ ਗਿਆਨ ਸੀ। ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਯੋਗ,ਸੰਨਿਆਸ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬੜੀ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਆ ਤੇ ਪੁਰਾਨਾ ਦਾ ਵੀ ਕਾਫੀ ਗਿਆਨ ਸੀ।

### ਪੰਡਤਾਈ ਗਿਆਨ
ਇਸ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਮੰਦਰ,ਅਖਾੜੇ ਤੇ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੀ ਸਨ। ਕਾਲੀ ਦਾਸ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਾ ਤੋ ਚੰਗੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਵੀ ਡੂੰਘੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ।

### ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ
ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਇਕ,ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ,ਪੁਰਨ ਭਗਤ,ਰੁਪ ਬਸੰਤ,ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ,ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਭਗਤ ਆਦਿ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਮਹਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾ ਦੀਆ ਕਥਾਵਾਂ ਲੋਕਾ ਵਿੱਚ ਆਮ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹਨ। ਕਾਲੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ।

### ਕਿੱਸਾ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ
ਕਾਲੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੇ ਜਾਦੇਂ ਕਿਸਿਆਂ ਦਾ ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਕਿਸਾਕਾਰਾਂ ਤੋ ਬਹੁਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਕਾਲੀ ਦਾਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆ।
*ਪੂਰਨ ਭਗਤ 1898 ਈ:
*ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਤੇ ਰਾਜਾ ਭਰਥਰੀ 1901 ਈ:
*ਰੂਪ ਬਸੰਤ ਤੇ ਦੁਰਗਾ ਉਸਤਤੀ 1905 ਈ:
*ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ ਧਰਮੀ 1906 ਈ:
*ਚਰਖਾ ਨਾਮ 1908 ਈ:
*ਰਾਜਾ ਮਰਯਾਲ ਤੇ ਭਵਰਾ ਕਲੀ 1919 ਈ:
*ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਭਗਤ 1924 ਈ:
*ਰਾਜਾ ਹਰੀਸ਼ ਚੰਦ 1928 ਈ:
*ਰਾਮਾਇਣ 1931 ਈ:
*ਗੁਰੁ ਕੀਆ ਸਤਿ ਸਾਖੀਆਂ 1931-37
*ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ 1933 ਈ:
*ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਸਲੋਕ 1935 ਈ:
*ਜੀਵਨ ਮੁਕਤੀ

## ਕਿੱਸਾ ਕਲਾ
ਕਾਲੀ ਦਾਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪਰੀਵਰਤਨ ਲਿਆਂਦਾ।ਇਸ ਪਰੀਵਰਤਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੱਖ ਹਨ:-
*ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਪਰੀਵਰਤਨ।
*ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਕਥਾ-ਆਧਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰੀਵਰਤਨ।
*ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਤੇ ਬੋਲੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਪਰੀਵਰਤਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1865
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ