open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸਰਾਲ ਝੀਲ

**ਸਰਾਲ ਝੀਲ**  ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨੀਲਮ ਅਤੇ ਕਾਘਨ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ।  ਝੀਲ ਸ਼ਾਰਦਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜੀਪਯੋਗ ਟ੍ਰੇਕ ਕਰਕੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ ਜੋ ਗੁਮੋਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
[thumb| ਸਰਾਲ ਝੀਲ, [ਨੀਲਮ ਵਾਦੀ|ਨੀਲਮ ਵੈਲੀ]]

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਚਿਤ ਕਥਾ ਝੀਲ
* ਰੱਤੀ ਗਲੀ ਝੀਲ
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਅਮਿਤਾਵ ਘੋਸ਼ (ਬੈਂਕਰ)

**ਅਮਿਤਾਵ ਘੋਸ਼** (1930–16 ਸਤੰਬਰ 2020) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ 16ਵੇਂ ਗਵਰਨਰ ਵਜੋਂ 15 ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ 4 ਫਰਵਰੀ 1985 ਤੱਕ 20 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਸੀ। 90 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਿਤਾਵ ਨੂੰ ਆਰਬੀਆਈ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਬੈਂਕ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ IDBI ਬੈਂਕ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਬੈਂਕ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦੀ ਗਵਰਨਿੰਗ ਬਾਡੀ ਵਿੱਚ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930
17ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ

17ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ 2019 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਤੋਂ 19 ਮਈ 2019 ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਸੱਤ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। 23 ਮਈ 2019 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਿਣਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।

ਓਮ ਬਿਰਲਾ ਨੂੰ ਸਦਨ ਦਾ ਸਪੀਕਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਕੋਲ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ 10% ਸੀਟਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਕੋਈ ਨੇਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਧੀਰ ਰੰਜਨ ਚੌਧਰੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹਨ, ਜੋ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ।

17ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 14 ਫ਼ੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਹਨ। 267 ਮੈਂਬਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। 233 ਮੈਂਬਰਾਂ (43 ਫੀਸਦੀ) ਖਿਲਾਫ ਅਪਰਾਧਿਕ ਦੋਸ਼ ਹਨ। 475 ਮੈਂਬਰਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਜਾਇਦਾਦ  ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ; ਔਸਤ ਜਾਇਦਾਦ  ਸੀ। ਲਗਭਗ 39 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਮੈਂਬਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਨੋਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

## ਮੈਂਬਰ 
* **ਸਪੀਕਰ:** ਓਮ ਬਿਰਲਾ, ਬੀਜੇਪੀ
* **ਉਪ ਸਪੀਕਰ:** ਖਾਲੀ
* **ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ:** ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ, ਬੀਜੇਪੀ 
* **ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ: ** ਖਾਲੀ
* **ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ:** ਉਤਪਲ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ

## ਨੋਟ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Official website of the Election Commission of India

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:17ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ
ਸ਼ੌਂਟਰ ਝੀਲ

**ਸ਼ੌਂਟਰ ਝੀਲ**  ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ, ਨੀਲਮ ਵੈਲੀ, ਆਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਉਪ ਘਾਟੀ, ਸ਼ੌਂਟਰ ਵੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਝੀਲ ਹੈ। ।   ਝੀਲ ਨਾਲ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਝੀਲ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹਰੀ ਘਾਹ ਦੀ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ *ਆਈਰਿਸ ਹੂਕੇਰੀਆਨਾ* ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਝੀਲ ਨੀਲਮ ਵੈਲੀ ਦੇ ਕੇਲ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜੀਪ ਰਾਹੀਂ  ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰੱਤੀ ਗਲੀ ਝੀਲ
* ਸਰਲ ਝੀਲ
* ਮਹੋਦੰਦ ਝੀਲ
* ਲਲੂਸਰ ਝੀਲ
* ਚਿਤ ਕਥਾ ਝੀਲ
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸਰੁਕਾਈ ਜਗਨਾਥਨ

**ਸਰੁਕਾਈ ਜਗਨਾਥਨ** (18 ਮਈ 1914 – 1996) 16 ਜੂਨ 1970 ਤੋਂ 19 ਮਈ 1975 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਗਵਰਨਰ ਸੀ।

ਜਗਨਾਥਨ ਸਰੁਕਾਈ ਨੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਕੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।

1970 ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਗਰਮ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੜ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਿੰਗ ਦਫਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਗਾਰੰਟੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਬੈਂਕਰ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ15x15px 20 ਅਤੇ15x15px 50 ਸੰਪਰਦਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸਦੇ ਦਸਤਖਤ ਸਨ।

ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1996
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ
ਸੁਬਰੀ ਝੀਲ

**ਸੁਬਰੀ ਝੀਲ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਲੰਗਰਪੁਰਾ ਝੀਲ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਜ਼ੱਫਰਾਬਾਦ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 'ਤੇ ਝੀਲ ਉਸ ਥਾਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜੇਹਲਮ ਨਦੀ ਚੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਝੀਲ 'ਤੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰਾਬਾਦ-ਚਕੋਠੀ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਰਘਬੀਰ ਲਾਲ

**ਰਘਬੀਰ ਲਾਲ ਸ਼ਰਮਾ** (ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ 1929) ਇੱਕ ਉਘਾ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
* ਡਾਟਾਬੇਸ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਰਘਬੀਰ ਲਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Raghbir Lal at Olympedia 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929
ਅਮੀਰ ਕੁਮਾਰ

**ਅਮੀਰ ਚੰਦ ਕੁਮਾਰ** (10 ਅਗਸਤ, 1923 &#x2013; 25 ਜਨਵਰੀ, 1980) ਇੱਕ ਉਘਾ ਭਾਰਤੀ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1948 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਅਤੇ 1956 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1980
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923
ਸਵੈਕ ਝੀਲ

**ਸਵੈਕ ਝੀਲ** (ਜਿਸ ਨੂੰ: **ਖੰਡੋਵਾ ਝੀਲ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) (    ) ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਕੱਲਰ ਕਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ M2 ਮੋਟਰਵੇਅ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਝੀਲ 'ਤੇ ਇੱਕ ਝਰਨਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ ਅਤੇ ਤੈਰਾਕੀ ਅਤੇ ਗੋਤਾਖੋਰੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਝੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਝਰਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕਈ ਸੈਲਾਨੀ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਕੰਡੋਲ ਝੀਲ

**ਕੰਡੋਲ  ਝੀਲ** (    ) ਜਿਸਨੂੰ *ਕੰਡੋਲ  ਡੰਡ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਵਾਤ ਘਾਟੀ, ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ  ਉਤਰੋਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਲਾਮ ਤੋਂ 21 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੀਲ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰਾਤ, ਝੀਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਟੋਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਦੂਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਕਟੋਰੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਛੂਹਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੰਡੋਲ  ਝੀਲ ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਪਰਬਤ ਦੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਝਰਨੇ ਪਿਘਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਾਤ ਨਦੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੱਜੇ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ, ਉਟਰੋਰ ਖਵਾਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੰਡੋਲ  ਝੀਲ ਸਿਰਫ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ; ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਕਾਰਨ ਸੜਕਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਲਾਮ ਤੋਂ ਉਤਰੌਰ ਤੱਕ ਇੱਕ ਚਾਰ ਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੱਚੀ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਲਿੰਕ ਸੜਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਲੱਡੂ ਨਾਮਕ ਹਰੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੱਡੂ ਤੋਂ ਝੀਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਤੋਂ ਛੇ ਘੰਟੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਛੋਟੀ ਘਾਟੀ ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਉੱਚੇ ਦਿਆਰ ਅਤੇ ਪਾਈਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਝੀਲ ਤੱਕ ਟ੍ਰੇਲ 
thumb| ਕੰਡੋਲ  ਝੀਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ

ਕੰਡੋਲ  ਝੀਲ (9,950 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। Utror ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੱਡੂ ਤੋਂ ਝੀਲ ਤੱਕ ਦਾ ਰਸਤਾ ਆਸਾਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਝੀਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਧਾਰਾ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਾਮ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਵਾਤ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਝੀਲ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹਰੇ ਭਰੇ ਜੰਗਲ, ਮਨਮੋਹਕ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਝਰਨੇ ਵਾਲੇ ਝਰਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਬਨਸਪਤੀ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਝੀਲ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੰਡੋਲ  ਝੀਲ ਦੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਟ੍ਰੈਕਰਾਂ ਲਈ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਕੈਂਪਿੰਗ ਸਾਈਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸੈਫੁਲ ਮੁਲੁਕ ਝੀਲ - *ਕਾਘਨ ਘਾਟੀ*
* ਡੁਡੀਪਤਸਰ ਝੀਲ - *ਕਾਘਨ ਘਾਟੀ*
* ਕਟੋਰਾ ਝੀਲ - *ਕੁਮਰਾਤ ਘਾਟੀ*
* ਮਹੋਦੰਦ ਝੀਲ - *ਕਲਾਮ ਘਾਟੀ*
* ਦਰਾਲ ਝੀਲ - *ਸਵਾਤ ਘਾਟੀ*
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ ਕੰਡੋਲ  ਝੀਲ ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖੋ : https://www.youtube.com/watch?v=W7EsBwiXNIY
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲਿਖਤ ਵਰਤੇ ਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਮਹਿੰਦਰ ਲਾਲ

**ਮਹਿੰਦਰ ਲਾਲ** (1 ਜੂਨ, 1936 &#x2013; 1 ਜੁਲਾਈ, 2004) ਇੱਕ ਉਘਾ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936
ਦੁਦੀਪਤਸਰ ਝੀਲ

**ਦੁਦੀਪਤਸਰ ਝੀਲ** (    ), ਜਿਸ ਨੂੰ **ਦੁਦੀਪਤ ਝੀਲ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੁਲੁਸਰ-ਦੁਡੀਪਤਸਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਉੱਤਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮਾਨਸੇਹਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਾਗਨ ਘਾਟੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਸਿਰੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਉੱਤਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 2005 ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ ਨੇ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 2006 ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਾਘਾਨ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਭੂਗੋਲ 
thumb|264x264px| ਦੁਦੀਪਤਸਰ ਦਾ ਆਊਟਲੈੱਟ
 ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹਰੇ-ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਠੰਡਾ ਹੈ। । ਆਸੇ ਪਾਸੇ  ਦੇ ਪਹਾੜ, ਔਸਤਨ  ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਵਾਸ ਪੱਛਮੀ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਐਲਪਾਈਨ ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਲੁਲੁਸਰ ਝੀਲ, ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ, ਕੁੰਹਾਰ ਨਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਹੈਡਵਾਟਰ ਹੈ। ਸੈਫੁਲ ਮੁਲੁਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ, ਸੈਫ ਉਲ ਮਲੂਕ ਝੀਲ ਦੇ ਨਾਲ,  ਵਿੱਚ ਹੈ। ਲੰਬਾ ਕਾਘਾਨ ਘਾਟੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਪਾਰਕ ਇਕੱਠੇ  ਵਿੱਚ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਯਾਲਾ ਝੀਲ
* ਦੁਦੀਪਤਸਰ ਟ੍ਰੇਲ
* ਬਾਬੂਸਰ ਪਾਸ
* ਕਾਘਨ ਵੈਲੀ
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸਿਰੀ ਝੀਲ

**ਸਿਰੀ ਝੀਲ** (    ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਾਗਨ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪਾਯੀ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ, ਸਿਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਗਰਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ  ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਝੀਲ ਇੱਕ ਜੀਪ ਟ੍ਰੈਕ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੋਗਰਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਕੀਵਾਈ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਝੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਰੋਂ ਲੋਕ ਇਸਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇਖਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸ਼ੋਗਰਾਨ
* ਪੇਈ ਝੀਲ
* ਪਯਾਲਾ ਝੀਲ
* ਬਟਾਕੁੰਡੀ
* ਨਾਰਨ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸਿਰੀ ਝੀਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਕਿੰਝਰ ਝੀਲ

**ਕਿੰਝਰ ਝੀਲ** ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਮਲਿਕ ਝੀਲ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਦੇ ਥੱਟਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ  ਠੱਟਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਥੱਟਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨਾਲ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਝੀਲ ਦੋ ਝੀਲਾਂ: ਸਨੇਹਰੀ ਅਤੇ ਕਿੰਝਰ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸੀ। 

ਕਿੰਝਰ ਝੀਲ ਨੂੰ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਤਖਾਂ, ਗੀਜ਼, ਫਲੇਮਿੰਗੋਜ਼, ਕੋਰਮੋਰੈਂਟਸ, ਵੇਡਰ, ਬਗਲੇ, ਈਗਰੇਟਸ, ਆਈਬਿਸ, ਟੇਰਨ, ਕੂਟਸ ਅਤੇ ਗੁੱਲ ਦਾ ਅਨੁਕੂਲ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਲੇ-ਤਾਜ ਵਾਲੇ ਰਾਤ ਦੇ ਬਗਲੇ, ਸੂਤੀ ਪਿਗਮੀ ਹੰਸ, ਜਾਮਨੀ ਸਵੈਂਫ਼ਨ, ਅਤੇ ਤਿੱਤਰ-ਪੂਛ ਵਾਲੇ ਜੈਕਾਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕਿੰਝਰ ਝੀਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕਰਾਚੀ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਠੱਟਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪਿਕਨਿਕ, ਤੈਰਾਕੀ, ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਅਤੇ ਬੋਟਿੰਗ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਨੂਰੀ ਜਾਮ ਤਮਾਚੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਜੋ ਮਛੇਰੇ ਸੀ, ਝੀਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।  ਨੂਰੀ ਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਝੀਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਡੈਮਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਕਰਾਚੀ ਬਲਕ ਵਾਟਰ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ
* ਸਿੰਧ ਬੇਸਿਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਕਾਲਰੀ ਝੀਲ ਵਾਟਰ ਸਪੋਰਟਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ
* ਵਿਕੀਵੋਏਜ ਤੋਂ  

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ

**ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ** (IAST: ) ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਮਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸੰਸਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਦਫਤਰ ਧਾਰਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇ ਉਹ ਚੈਂਬਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਦਨ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

## ਸਦਨ ਦਾ ਉਪ ਨੇਤਾ 
* ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ - 26 ਮਈ 2014 ਤੋਂ
 
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਪੀਕਰ
*ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਉਪ ਸਪੀਕਰ
*ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ
*ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ
*ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ
*ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ

## ਨੋਟ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਭਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਨੇਤਾ
ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ

**ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ** (IAST: ) ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ ਵਿਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸੰਸਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿਚ 1969 ਤੱਕ, ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਮਾਨਤਾ, ਰੁਤਬਾ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਐਕਟ, 1977 ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਭੱਤੇ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ,

# ਉਸਨੂੰ ਸਦਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
# ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ
# ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ

ਦਸੰਬਰ 1969 ਵਿਚ, ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ (ਓ) ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਸ਼ਿਆਮ ਨੰਦਨ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਐਮ ਐਸ ਗੁਰੂਪਦਾਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸ਼ਿਆਮ ਨੰਦਨ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗੁਰੂਪਦਾਸਵਾਮੀ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਸਭਾਪਤੀ)
*ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਉਪ ਸਭਾਪਤੀ
*ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ
*ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ
*ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ
*ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ

## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
*
ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ

**ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ** (IAST: ) ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਮੰਤਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਫ਼ਤਰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਸਭਾਪਤੀ)
*ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਉਪ ਸਭਾਪਤੀ
*ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ
*ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ
*ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ
*ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Leaders of the House
ਬੰਜੋਸਾ ਝੀਲ

**ਬੰਜੋਸਾ ਝੀਲ** (    ) ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਝੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੁੰਛ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਾਵਲਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ। ਇਹ  ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਇਹ ਝੀਲ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ 160 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।   

ਝੀਲ ਸੰਘਣੇ ਪਾਈਨ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਰਾਵਲਾਕੋਟ ਤੋਂ ਧਾਤੂ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਝੀਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਇਸ 'ਤੇ ਸੈਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ 'ਤੇ ਟਪਕਦੇ ਹਨ। 

ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਮੌਸਮ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਢਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਡ ਦਾ ਮੌਸਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਠੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਬਰਫਬਾਰੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ -5 ਤੱਕ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਤਾਪਮਾਨ  ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੋਂ  ਤੱਕ । 

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ( ਪੀਡਬਲਯੂਡੀ ) ਅਤੇ ਪਰਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁਝ ਆਰਾਮ ਘਰ ਅਤੇ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੁਝ ਹੋਟਲ, ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟ  ਛੋਟਾ ਗਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਬੰਜੋਸਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰ। ਇਸ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। 
thumb|250x250px| ਬੰਜੋਸਾ ਝੀਲ 'ਤੇ ਰਿਜ਼ੋਰਟਜ਼

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਤੋਲੀ ਪੀਰ
* ਰਾਵਲਕੋਟ
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਉਛਾਲੀ ਝੀਲ

**ਉਛਾਲੀ ਝੀਲ** (    ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਸਾਲਟ ਰੇਂਜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਸਾਕਾਸੇਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਝੀਲ ਬਣੀ ਹੈ।

ਸਾਕਾਸੇਰ, ਸਾਲਟ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ  ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜੀ, ਝੀਲ ਤੋਂ ਦਿਖਦੀ ਹੈ। 

ਇਸ ਦੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਝੀਲ ਬੇਜਾਨ ਹੈ ਪਰ ਮਨਮੋਹਕ ਨਜ਼ਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਖਬੀਕੀ ਝੀਲ
* ਉਚਾਲੀ ਕੰਪਲੈਕਸ

## ਹਵਾਲੇ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲਿਖਤ ਵਰਤੇ ਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ

**ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ** ਰਾਜ ਸਭਾ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ (ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਕੈਬਨਿਟ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਹੈ।

## ਭੂਮਿਕਾ 
ਰਾਜ ਸਭਾ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਮੁਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਤਾਕਤ, ਭਰਤੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਵਿੱਤੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਜਟ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਨੂੰ ਸਕੱਤਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਧੀਨ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਹਰੇਕ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਤਲਬ ਕਰਨਾ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ, ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ ਗੇਟ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਹਾਲ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਹਰ ਦਿਨ ਲਈ ਕੰਮਕਾਜ ਦੀ ਸੂਚੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਰਾਜ ਸਭਾ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਦਨ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲਈ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਜਾਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਹਾਇਕ ਰਿਟਰਨਿੰਗ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਟਰਨਿੰਗ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਸਦ
* ਰਾਜ ਸਭਾ
* ਰਾਜ ਸਭਾ ਸਕੱਤਰੇਤ
* ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ
* ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਉਪ ਚੇਅਰਮੈਨ
* ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ
* ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ
* ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜ ਸਭਾ
ਸ. ਸੋਜ਼

**ਸ. ਸੋਜ਼** (1939 - 2008) ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ। ਅਸਲ ਨਾਂ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀ ਪਰ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਐੱਸ.ਸੋਜ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਗਿਆਰਾਂ ਨਾਵਲ, ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਦੋ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਰੇਖਾ ਚਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵੱਡੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। 

ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਉਬਰਾਇ ਦੇ ਘਰ 1939 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਰਿਹਾ।  
 
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਾਵਲ
* ਮਰਸੀਆ
* ਕੋਲਾਜ
* ਊਣੇ ਸੱਖਣੇ
* ਇਕ ਮਕਾਨ ਖਾਲੀ ਜਿਹਾ
* ਪਾਤਰ ਵਿਪਾਤਰ 
* ਊਣੇ ਸੱਖਣੇ
* ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ
* ਹੈਲੋ
* ਨਾਵਲ
* ਅੱਖਰ ਹਰਫ਼ ਕਿਤਾਬ
* ਬਾਤ ਇਕ ਬਿਰਖ ਦੀ  
* ਦੇਸ ਬਿਗਾਨਾ ਹੈ

### ਆਲੋਚਨਾ
*ਵਾਰ-ਨਜਾਬਤ
*ਮੌਟੇ ਕਰਿਸਟੋ (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲ) 
*ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ 
*ਗਲਪ-ਸਮਰਾਟ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ
*ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ
*ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ 
*ਸ਼ੈਲੀਕਾਰ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ
*ਇਕਾਂਗੀਕਾਰ ਗਾਰਗੀ
*ਪੱਛਮੀ ਆਲੋਚਨਾ ਸਿਧਾਂਤ
*ਭਾਰਤੀ ਨਾਟ ਪ੍ਰੰਪਰਾ
*ਸਾਹਿਤ ਵਿਚਾਰ
*ਨਾਵਲਕਾਰ ਨਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ
*ਕਿੰਗ ਲੀਅਰ
*ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ
*ਹਾਰਡੀ ਤੇ ਟੈੱਸ
*ਗੱਦ ਅਧਿਅਨ
*ਨਾਟ-ਵਿਵੇਚਨ
*ਆਲੋਚਨਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
*ਟਾਪੂ

### ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* ਦਿਲ ਪੱਥਰਾਂ 'ਚ
* ਦਵੰਦ

### ਅਨੁਵਾਦ
*ਡਿਸਕਵਰੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸਤਕ। 
 
## ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ
*ਖ਼ਾਕੇ 
*ਆਦਮੀ ਅਬਰਕ ਦੇ 
*ਧੀਆਂ ਵਾਰਿਸ ਦੀਆਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਬੀਂਡੀ 1

ਹਲਟ, ਹਲ, ਘੁਲਾੜੀ ਤੇ ਖਰਾਸ ਤੇ ਜੋੜਨ ਸਮੇਂ ਊਠ ਦੀ ਢੂਹੀ ਉਪਰ ਲੱਕੜ, ਨੁਮਾਰ ਅਤੇ ਰੱਸਿਆਂ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਢਾਂਚਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੀਂਡੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬੀਂਡੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 20 ਕੁ ਇੰਚ ਲੰਮੀਆਂ ਦੋ ਕੁ ਇੰਚ ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਡੇਢ ਕੁ ਇੰਚ ਮੋਟੀਆਂ ਨੌ ਫੱਟੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਫੇਰ ਦੋ ਦੋ ਫੱਟੀਆਂ ਵਿਚ 15 ਕੁ ਇੰਚ ਦੀ ਦੂਰੀ ਰੱਖ ਕੇ 15 ਇੰਚ ਤੇ ਦੋ-ਦੋ ਫੱਟੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੱਟੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਫਰੇਮ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਫਰੇਮਾਂ ਨੂੰ 25 ਕੁ ਇੰਚ ਦੀ ਦੂਰੀ ਰੱਖ ਕੇ ਤਿਰਛਾ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਤਿਰਛੇ ਜੋੜੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਇਕ ਫੱਟੀ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਣੇ ਇਸ ਫਰੇਮ ਨੂੰ ਘੋੜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਘੋੜੀ ਉਠ ਦੀ ਬੰਨ੍ਹ/ਘੁਆਂਟ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਘੋੜੀ ਹੇਠ ਗੱਦੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਘੋੜੀ ਚੁਭੇ ਨਾ।

ਘੋੜੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਊਠ ਦੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਮੋਟੀ ਰੱਸੀਆਂ ਦੀ ਬਣੀ ਨੁਮਾਰ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੁਮਾਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰਿਅੰ ’ਤੇ ਲੰਮੇ ਰੱਸੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਘੋੜੀ ਦੇ ਉਪਰੋਂ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਰੱਸਾ ਪਾ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਰੱਸੀਆਂ ਦੀ ਬਣੀ ਨੁਮਾਰ ਉਠ ਦੇ ਢਿੱਡ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਲੰਘਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੁਮਾਰ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ ਪਿਛੇ ਫੇਰ ਇਕ ਨੁਮਾਰ ਹੋਰ ਪਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੱਸਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕ ਡੰਡਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਡੰਡੇ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਇਕ ਲੋਹੇ ਦਾ ਕੁੰਡਾ ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕੁੰਡੇ ਨੂੰ ਔਕੜ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਔਕੜ ਵਿਚ ਮੋਟਾ ਰੱਸਾ ਪਾ ਕੇ ਹਲਟ, ਘੁਲ੍ਹਾੜੀ, ਖਰਾਸ ਦੀ ਗਰਧਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਊਠ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਊਠ ਨੂੰ ਹਲ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਸਮੇਂ ਕੁੰਡੇ ਵਿਚ ਹਰਨਾਲੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਹੁਣ ਊਠ ਸਾਡੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਚੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਾਲ ਹੀ ਬੀਂਡੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਟਾਂਡਾ ਡੈਮ

thumb| ਟਾਂਡਾ ਝੀਲ
**ਟਾਂਡਾ ਡੈਮ** ਜਾਂ **ਟਾਂਡਾ ਝੀਲ** ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਡੈਮ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕੋਹਾਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਡੈਮ ਟਾਂਡਾ ਝੀਲ ਤੋਂ ਨਹਿਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਝੁਰਮਾ, ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਅਤੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਟਾਂਡਾ ਝੀਲ ਰਾਮਸਰ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਾਨ ਹੈ,  ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਜੋ ਕਿ ਗਿੱਲੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਉਪਯੋਗਤਾ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 23 ਜੁਲਾਈ 1976 ਨੂੰ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਝੀਲ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਅਤੇ ਕੈਸਪੀਅਨ ਦੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

**ਪਾਕਿਸਤਾਨ** ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਮੰਚਰ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ 260 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (100 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਪਾਰਿਸਤਾਨ ਝੀਲ ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਲ ਝੀਲ ਹਨ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ 4,755 ਮੀਟਰ (15,600 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਝੀਲ ਕਰੰਬਰ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ  ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।, ਦੁਨੀਆ ਦੀ 33ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਗੂਗਲ ਮੈਪ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚਿਤਰਾਲ ਖੇਤਰ) ਵਿੱਚ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਬੇਨਾਮ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਵੀ ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਹਨ।

## Notes 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* List of lakes in Pakistan  at 
* Lakes in Pakistan
ਬੂਜਲੀ

ਖੂਹ ਅਤੇ ਖੂਹੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਜੋ ਨਾਲ ਹੇਠਲੇ ਪੱਤਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉਪਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਨੂੰ ਬੁਜਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਖੂਹ ਨੂੰ ਚੱਕ ਉਪਰ ਉਸਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਪਾਡੋ ਦੀ ਤਹਿ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਲ ਪਹਿਲਿਆ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਕੜ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆ ਨੂੰ ਘੜ ਤਰਾਸ਼ ਕੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬੂਜਲੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਲਗਾਤਾਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਤਹਿ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਖੂਹ/ਖੂਹੀਆਂ ਵਿਚ ਭਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਖੂਹ/ਖੂਹੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਉਸਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਖੂਹ/ਖੂਹੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 6/7 ਕੁ ਇੰਚ ਦੀ ਗੁਲਾਈ ਵਾਲੀ ਬੂਜਲੀ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬੂਜਲੀ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਕੱਲ ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਨਲਕਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਬੂਜਲੀ ਨੂੰ ਹੇਠਲੇ ਪੱਤਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਰੇਤੇ ਵਾਲੀ ਤਹਿ ਤੱਕ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਰੇਤੇ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜਦ ਲੋਹੇ ਦੀ ਧੁਰ ਗੱਡੇ ਦੀ ਨਾਭ ਵਿਚ ਚਲ ਚਲ ਕੇ ਨਾਭ ਦੀ ਮੋਰੀ ਨੂੰ ਮੋਕਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਗੋਲ ਮੋਰੀ ਵਿਚ ਲਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੌਰਸ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਜਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਨਾ ਖੂਹ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਖੂਹੀਆਂ ? ਇਸ ਲਈ ਬੂਜਲੀਆਂ ਕਿੱਥੋਂ ਰਹਿਣੀਆਂ ਹਨ ? ਨਾ ਹੀ ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬੂਜਲੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ?

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਚੋਟਿਆਰੀ ਡੈਮ

**ਚੋਟਿਆਰੀ ਡੈਮ** (    ) ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਸੰਘਰ ਜ਼ਿਲੇ, ਸਿੰਧ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਘਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ । ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਦਸੰਬਰ 2002 ਵਿੱਚ 6 ਬਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਡੈਮ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਆਊਟਫਾਲ ਡਰੇਨ (ਐਲਬੀਓਡੀ) ਦੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਹੈ। ਡੈਮ ਨੂੰ  ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ  ਦੀ ਸਟੋਰੇਜ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। 

ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਸਥਾਨ ਕੁਝ ਕੁਦਰਤੀ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਰਾ ਨਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ, ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਗਿੱਲਾ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਆਊਟਫਾਲ ਡਰੇਨ (ਐਲਬੀਓਡੀ) ਦੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਕਾਰਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।

 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਡੈਮ
ਹੱਬ ਡੈਮ

thumb|240x240px| ਹੱਬ ਡੈਮ ਦਾ ਸਪਿਲਵੇਅ
**ਹਬ ਡੈਮ** (    ) ਹੱਬ ਨਦੀ ' ਤੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਕਰਾਚੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਹੱਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ 56 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਡੈਮ 857000 ਏਕੜ ਫੁੱਟ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸਟੋਰੇਜ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨਾਲ 24300 ਏਕੜ ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡੈਮ ਹੈ (ਸਰੋਤ? ). ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹੈ ਜੋ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਸ਼ਹਿਰ ਕਰਾਚੀ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

1974 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਧ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਡੈਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਆਕਾਰ ਲਗਭਗ 27219 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। ਇਹ ਕ੍ਰੇਨਾਂ, ਪੈਲੀਕਨ, ਬੱਤਖਾਂ ਅਤੇ ਵੇਡਰਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਡੈਮ ਨੂੰ 1 ਮਈ 2001 ਨੂੰ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ ਵਜੋਂ ਮਨੋਨੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਡੈਮ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ 27 ਅਗਸਤ 2020 ਨੂੰ ਲਗਭਗ 13 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 340 ਫੁੱਟ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਡੈਮ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ 18 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਧਿਕਤਮ ਸਮਰੱਥਾ 335 ਫੁੱਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ

ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ, ਵਪਡਾ ਨੇ ਹੱਬ ਡੈਮ ਦੀ ਸਟੋਰੇਜ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਡੈਮ 'ਤੇ ਛੋਟੇ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਗਸਤ 2020 ਤੱਕ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਡੈਮਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਕਰਾਚੀ ਬਲਕ ਵਾਟਰ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ
* ਹੱਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
* ਹੱਬ ਨਦੀ
* ਹੱਬ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ
* ਹੱਬ ਤਹਿਸੀਲ
* ਹੱਬ ਡੈਮ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੂਰੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਈਕੋ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਬੀਂਡੀ 2

ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਰੇਤੇ ਵਾਲੇ ਰਾਹਾਂ, ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਾਹਾਂ, ਉੱਚੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਵਾਲੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਜਦ ਲਾਣ ਨਾਲ ਭਰੇ ਭਾਰੇ ਗੱਡੇ ਨੂੰ, ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੂੜੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਜਿਣਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਭਾਰੇ ਗੱਡੇ ਨੂੰ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਖਿੱਚਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਗੱਡੇ ਦੀ ਜੋੜੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾਂ ਇਕ ਬਲਦ ਜਾਂ ਊਠ ਜਾਂ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਜੋੜੀ ਜੋੜਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਭਰੇ ਭਾਰੇ ਗੱਡੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਇਕ ਬਲਦ, ਊਠ ਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਜੋ ਭਰੇ ਭਾਰੇ ਗੱਡੇ ਅੱਗੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੀਂਡੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।

ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਆਸਤੀ ਰਾਜ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮਰੱਬੇਬੰਦੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਹ ਕੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਿਹੜੇ ਰਾਹ ਪੱਧਰੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਥੋਂ ਤਾਂ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਗੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਰਾਹ ਰੇਤੇ ਵਾਲੇ, ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਉੱਚੇਨੀਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚ ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਭਰੇ ਭਾਰੇ ਗੱਡੇ ਖਿੱਚਣੇ ਔਖੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬੀਂਡੀ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਰੱਬੇਬੰਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਹਨ। ਪੱਧਰੇ ਹਨ। ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਹੀ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਲਿੰਕ ਸੜਕਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਖੇਤੀ ਦਾ ਹੁਣ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਗੱਡਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਬੀਂਡੀ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਲੱਭਣੇ ਪਿਆ ਕਰਨਗੇ ?

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਭਾਰਤ)

ਭਾਰਤ ਦਾ **ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ** (IAST: ) ਉਹ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਵਿਧਾਨਕ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਧਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਭੱਤੇ, 1977 ਦੁਆਰਾ ਵਿਧਾਨਿਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਜੋ "ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ" ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਲੋਕ ਸਭਾ ਜਾਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਉਸ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ, ਜੋ ਫਿਲਹਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਸ ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜਾਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਪੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। 

ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਐਕਟ, 1977 ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਭੱਤੇ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਅਹੁਦੇ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨਕ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਬਹੁਮਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸਦਨਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਪੀਕਰ ਅਤੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੇਸ ਹੋਵੇ। ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਐਕਟ, 2003 ਦੀ ਧਾਰਾ 4, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਕੋਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨੇਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਉਪ ਨੇਤਾ 
ਸੰਸਦੀ ਵਿਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਦੂਜੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨੂੰ ਉਪ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੋਸਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਇਸ ਪੋਸਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਸੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
                 
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ 
*ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ
ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ

**ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ** ਇੱਕ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ। ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਪਹਿਲੇ ਮੰਤਰੀ, ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਕਲਪਕ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ੈਡੋ ਕੈਬਨਿਟ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਫਰੰਟ ਬੈਂਚ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸ਼ਬਦ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ, ਸੂਬਾਈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

#### ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਸਿਸਟਮ
* ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਭਾਰਤ)
** **ਸੰਘੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ**
*** ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਉਪਰਲਾ ਸਦਨ)
*** ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ)
** **ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਆਗੂ**
*** ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)
*** ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਦਿੱਲੀ)     
*** ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਗੁਜਰਾਤ)
*** ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਝਾਰਖੰਡ)
*** ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਕਰਨਾਟਕ)
*** ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਕੇਰਲ)
*** ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)
*** ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ)                         
*** ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਪੰਜਾਬ)
*** ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ)
*** ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਤੇਲੰਗਾਨਾ)
*** ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਉੱਤਰਾਖੰਡ)
*** ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)
*** ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ (ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ)
ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਕੱਤਰੇਤ

**ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਕੱਤਰੇਤ** ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਆਪਣੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ, ਲੋਕ ਸਭਾ, (ਜਿਸ ਦਾ ਤਨਖਾਹ ਸਕੇਲ, ਅਹੁਦਾ ਅਤੇ ਰੁਤਬਾ ਆਦਿ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ) ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਾਵ ਕੈਬਨਿਟ ਸਕੱਤਰ), ਵਧੀਕ ਸਕੱਤਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੇ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਟਾਫ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ।

ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਚਰਚਾ ਜਾਂ ਆਲੋਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਤਰਫੋਂ, ਉਹ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਲਈ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬਿੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਭਾ
ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ

**ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ** (IAST: ) ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸੰਸਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ (ਬਸ਼ਰਤੇ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਕੋਲ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10% ਸੀਟਾਂ ਹੋਣ)। ਇਹ ਅਹੁਦਾ 26 ਮਈ 2014 ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਕੋਲ 10% ਸੀਟਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 1969 ਤੱਕ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਮਾਨਤਾ, ਰੁਤਬਾ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਐਕਟ, 1977 ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਭੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ,

# ਉਸਨੂੰ ਸਦਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
# ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ
# ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ

ਦਸੰਬਰ 1969 ਵਿੱਚ, ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ (ਓ) ਨੂੰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸਦੇ ਨੇਤਾ, ਰਾਮ ਸੁਭਾਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਸਭਾਪਤੀ)
* ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਉਪ ਸਭਾਪਤੀ
* ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ
* ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ
* ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ
* ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ

## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ (ਭਾਰਤ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀਆਂ
ਬੈੜ

ਹਲਟ ਦੇ ਉਸ ਚੱਕਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਉਪਰ ਮਾਲ੍ਹ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਬੈੜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬੈੜ ਉਪਰ ਦੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਰੀ ਹੋਈ ਮਾਲ੍ਹ ਚੱਲ ਕੇ ਖੂਹ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਦੀ ਹੈ। ਬੈੜ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮੋਟੀ ਪੱਤੀ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਤੀ ਦੇ 4 ਕੁ ਫੁੱਟ ਵਿਆਸ ਦੇ ਦੋ ਚੱਕਰ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਚੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਕੁ ਫੁੱਟ ਦੀ ਦੂਰੀ ਰੱਖ ਕੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਇਕ ਕੁ ਫੁੱਟ ਚਪਟੇ ਡੰਡੇ ਲਾ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਬੈੜ ਦੇ ਇਹ 17 ਕੁ ਡੰਡੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਡੰਡਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੰਘੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਘੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਟੇਪਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੰਘੀ ਜਿਥੇ ਡੰਡੇ ਉੱਤੇ ਫਿੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ 32 ਕੁ ਇੰਚ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ ਇਹ 3 ਕੁ ਇੰਚ ਦੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਕੁ ਇੰਚ ਦੀ ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬਣੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ/ਕੇਂਦਰ ਤੱਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 7 ਮੋਟੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਚਪਟੇ ਡੰਡੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਡੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਗਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਧ ਤੱਕ ਲੱਗੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡੰਡਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮੋਟੀ ਲੱਠ ਲੰਘਾਉਣ ਜੋਗੀ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਗਜ਼ਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤਾਲੂਏ ਲਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈੜ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਹਲਟ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਖੂਹ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਟਿੰਡਾਂ ਦੀ ਮਾਲ੍ਹ ਇਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬੈੜ ਉਪਰ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪਾੜਛੇ ਵਿਚ ਉਲੱਦ ਕੇ/ਖਾਲੀ ਕਰ ਕੇ ਮਾਲ੍ਹ ਬੇੜ ' ਰਾਹੀਂ ਦੁਬਾਰਾ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈੜ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਹੁਣ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹਲਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬੈੜ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋਣੇ ਹਨ ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ

**ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ** ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਹੈ।

## ਭੂਮਿਕਾ 
ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਮਦਦ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, (ਜਿਸਦਾ ਤਨਖਾਹ ਸਕੇਲ, ਅਹੁਦਾ ਅਤੇ ਰੁਤਬਾ ਆਦਿ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਭਾਵ ਕੈਬਨਿਟ ਸਕੱਤਰ), ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਵਧੀਕ ਸਕੱਤਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੇ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਟਾਫ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ।

ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਨੂੰ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਸਿਰਫ਼ ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੈ; ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਕਾਰਵਾਈਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਜਾਂ ਆਲੋਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਤਰਫੋਂ, ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਹਰੇਕ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਲਈ ਤਲਬ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਬਿੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਸਪੀਕਰ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਪਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੌਂਪੇ ਗਏ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ
* ਲੋਕ ਸਭਾ
* ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਕੱਤਰੇਤ
* ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਪੀਕਰ
* ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ
* ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ
* ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ
* ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਭਾ
ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ

**ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ** ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ, ਨਾਟਕ, ਗਲਪ, ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1975 ਦੇ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ਼ ਨਵਾਜਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਰੋਦੀ ਗੀਤ, ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ, ਇਕਾਂਗੀ, ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਜੀਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੋਪ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ‘ਦੀ ਰੇਪ ਆੱਫ਼ ਦੀ ਲਾਕ’ ਦਾ ਕਾਵਿ ਅਨੁਵਾਦ ‘ਗੁਤਨੀ ਹਰਨ’ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ, 1917 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।  ਉਸ ਨੇ ਐੱਮਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਐੱਮਏ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1964 ਵਿੱਚ ਪੀ. ਐੱਚ. ਡੀ. ਵੀ ਕੀਤੀ। 1947 ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਅਫ਼ਸਰ,   1954 ਵਿਚ ਸੂਚਨਾ ਅਫ਼ਸਰ ਪੈਪਸੂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਲੈਕਚਰਾਰ, ਫਿਰ 1966 ਵਿਚ ਰੀਡਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ, ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਹਾ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦਾ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਿਹਾ।

### ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 
* ਅਗਨਾਰਵਿੰਦ
* ਤਿਖਾਵੰਤ
* ਗੀਤ ਮੇਰੇ ਗੀਤ
* ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੰਧੂਰ (ਮਹਾਂਕਾਵਿ)
* ਤਿੰਨ ਅੰਗੀ
* ਗੁਰਚਰਨ ਗਜ਼ਲ ਘਰ
* ਖੰਡੇ ਦੀ ਬੇਲਾ
* ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਾਰ
* ਬੈਂਤਾਂ ਊਧਮ ਸਿੰਘ

### ਨਾਵਲ 
* ਵਗਦੀ ਸੀ ਰਾਵੀ
 
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 
* ਵਣ ਤੇ ਕਰੀਰ
* ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਗੱਲ
* ਕੱਚੀਆਂ ਅੰਬੀਆਂ
* ਗਊ ਦਾ ਜਾਇਆ

### ਨਾਟਕ 
* ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਵਾ
* ਸਰਗਮ
* ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ

### ਆਲੋਚਨਾ 
* ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
* ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪਕਾਰ
* ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ
* ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਦਾ ਵਿਕਾਸ
* ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
* ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ
* ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਕਲਾ ਪੱਖ
* ਸਾਹਿਤ ਸਮੱਸਿਆ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤ
* ਸਾਹਿਤ ਖੋਜ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ
* ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ
 
### ਜੀਵਨੀ 
* ਮਹਾਂ ਬਲੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ
* ਸੁਨਾਮ ਦਾ ਸੂਰਮਾ ਸ. ਊਧਮ ਸਿੰਘ

### ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ 
* ਹਿਸਟਰੀ ਆੱਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਡਰਾਮਾ
* ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਐਂਡ ਹਿਜ਼ ਮਿਸ਼ਨ
* ਪਿਲਗ੍ਰਿਮਜ਼ ਪ੍ਰਾੱਗ੍ਰੈਸ ਟੂ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕਕਾਰ
ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸੀ

**ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸੀ** ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ। 

## ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ* (ਦਿੱਲੀ: ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ)
**ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆ* (ਨਵਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਦਿੱਲੀ, 1993)
**ਰੀਪਬਲਿਕ* (ਪਲੈਟੋ ਦੇ ਗਰੰਥ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ)
**ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ* (ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਗਪਗ ਸੌ ਬਾਤਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ)  
**ਰਵੀ ਚੇਤਨਾ* (ਸੰਪਾਦਨ, 1991)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਚੱਕ ਵੱਸਣ

**ਚੱਕ ਵੱਸਣ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਟਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸਰਪੰਚ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਬਟਾਲਾ ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੋਂ 32 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 143515 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ

**ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ** (27 ਅਗਸਤ 1925-2001) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਸੀ।  

ਬੀਰ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਰਤਨ ਕੌਰ ਪਿਤਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਚਤਾਲਾ, ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਪਰਮਜੀਤ ਪਰਮ ਨੇ ਬੀਰ ਦੀਆਂ ਪੰਜੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

### ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ 
* ਝਾਂਜਰ ਛਣਕ ਪਈ (1954)
* ਡੁੱਬਦੇ ਪੱਥਰ ਤਾਰੇ (1972)
* ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹਾਂ (1983)
* ਅਸੀਂ ਕੌਣ ਹਾਂ (1987)
* ਸਿਫ਼ਤ ਸਲਾਹ (1995)
* ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਕਾਵਿ ਰੰਗ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸੇਖਲਾ

**ਸੇਖਲਾ** ( **ਸ਼ੇਖਲਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸ਼ੇਰਗੜ੍ਹ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਹੈ।   

ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ ਨੰਬਰ 114 ਸੇਖਲਾ ਪਿੰਡ  ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਧੂਹੜ

**ਧੂਹੜ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਪਾਤੜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਪਿੰਡ ਬਰਾਸ, ਦਫ਼ਤਰੀਵਾਲਾ, ਦੁਗਾਲ ਅਤੇ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਸਬਾ ਘੱਗਾ ਹੈ। ਜੋਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

## ਆਬਾਦੀ
ਧੂਹੜ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 0-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 282 ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 9.97% ਬਣਦੀ ਹੈ। ਧੂਹੜ ਪਿੰਡ ਦਾ ਔਸਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 873 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 895 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧੁਰ ਲਈ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 880 ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਔਸਤ 846 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
https://villageinfo.in/punjab/patiala/patran/dhur.html
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚੱਕਾਂਵਾਲੀ

**ਚੱਕਾਂਵਾਲੀ** ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਤੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੋਂ 43 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸਰਪੰਚ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 143604 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚੀੜ

**ਪਾਈਨ** ***ਪਿਨਾਸੀ*** ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਿਨਸ (  )  ਜੀਨਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕੋਨਿਫਰ ਦਾ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਝਾੜੀ ਹੈ। *ਪਿਨਸ* ਉਪ-ਪਰਿਵਾਰ **Pinoideae** ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਜੀਨਸ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਇਲ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ, ਕੇਵ ਅਤੇ ਮਿਸੂਰੀ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਮਰੀਕਨ ਕੋਨੀਫਰ ਸੁਸਾਇਟੀ (ACS) ਅਨੁਸਾਰ, ਵਰਲਡ ਫਲੋਰਾ ਔਨਲਾਈਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਈਨ ਦੀਆਂ 187 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ  ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਇਲ ਬਾਗਬਾਨੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਚੀੜ ਦੀਆਂ 121 ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਾਈਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਿਸਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। *ਪਾਈਨ* ਵੀ ਪਾਈਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਲੱਕੜ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਾਈਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਨਿਫਰ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ACS ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ 818 ਨਾਮਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਨੋਮੀਅਲ ) ਹਨ।

## ਵਰਣਨ 
ਪਾਈਨ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਸਦਾਬਹਾਰ, ਕੋਨੀਫੇਰਸ ਰੇਜ਼ਿਨਸ ਦਰੱਖਤ ਘੱਟ ਹੀ, ਝਾੜੀਆਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ  ਤੱਕ ਉੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਸਮਾਂ  ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਾਈਬੇਰੀਅਨ ਡਵਾਰਫ ਪਾਈਨ ਅਤੇ ਪੋਟੋਸੀ ਪਿਨਯੋਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ  ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲਾ ਪੋਂਡੇਰੋਸਾ ਪਾਈਨ ਦੱਖਣੀ ਓਰੇਗਨ ਦੇ ਰੋਗ ਰਿਵਰ-ਸਿਸਕੀਯੂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੋਰੈਸਟ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੁਰਪੁਰਾ

**ਸੁਰਪੁਰਾ** ,  ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ  ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ ਤਾਲੁਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਅ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜੋਧਪੁਰ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕਮੇਟੀ (LAAC) ਨੇ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਗੋਦ ਲਿਆ ਸੀ   ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੁਰਪੁਰਾ ਡੈਮ ਨਾਂ ਦਾ ਡੈਮ ਹੈ।  ਪਿਨਕੋਡ 342304 ਵਾਲਾ ਸੁਰਪੁਰਾ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਸੁਰਪੁਰਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਢੰਡਿਆਲ

**ਢੰਡਿਆਲ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਪਾਤੜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਪਾਤੜਾਂ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 4-5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ

ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ **ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ** (4 ਮਈ, 1911 &#x2013; 7 ਫਰਵਰੀ, 1949) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1936 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।

1936 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੋਨ ਤਮਗ਼ਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੀਲਡ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇਕ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
* ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਫਰਵਰੀ 11, 1949, ਪੰਨਾ 7
* ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Gurcharan Singh Grewal at databaseOlympics.com (archived)
* Gurcharan Singh Grewal at Olympedia 
* Gurcharan Singh Grewal at Olympics at Sports-Reference.com (archived) 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1949
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911
ਗੋਰਧਾ

**ਗੋਰਧਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਅਜਮੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕੇਕਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

ਗੋਰਧਾ ਅਜਮੇਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਭੀਲਵਾੜਾ ਤੋਂ ਸਰਹੱਦ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਚਿਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਅਜਮੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨੰਬਰ 2 ਡੈਮ ਗੋਰਧਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਡੈਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਸੁੱਖਾਦੀਆ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਗੋਰਧਾ ਵਿੱਚ ਨਾਦੀਓ (ਛੋਟਾ ਡੈਮ) ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜਮੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੇਤਰਾਵਾ

**ਸੇਤਰਾਵਾ** ਤਹਿਸੀਲ ਜੋਧਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ। ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਜੋਧਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ  ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ  ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ  ਸੇਤਰਾਵਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਸੇਤਰਾਵਾ ਪੰਚਾਇਤ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ  ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਯੋਧਿਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਬੀਐਸਐਫ ਲਈ ਇੱਕ ਨਰਸਰੀ ਹੈ।

ਸੇਤਰਾਵਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ ਹਨ: ਸੇਤਰਾਵਾ, ਖਨੋਰੀ ਅਤੇ ਜੈਤਸਰ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰ

**ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ** ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। 1910 ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਕੇਵਲ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਕਰਦੇ ਸਾਰ 1926 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਪੇਂਟਰ ਤੋਂ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਆਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਆਰਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਆਰ ਐਨ ਮਲਹੋਤਰਾ

**ਰਾਮ ਨਰਾਇਣ ਮਲਹੋਤਰਾ** (1926  - 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1997) ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (ਆਰਬੀਆਈ) ਦਾ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਗਵਰਨਰ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ **ਆਰ.ਐਨ. ਮਲਹੋਤਰਾ** ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ 4 ਫਰਵਰੀ 1985 ਤੋਂ 22 ਦਸੰਬਰ 1990 ਤੱਕ ਨਿਭਾਈਆਂ।

ਰਾਮ ਮਲਹੋਤਰਾ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿੱਤ ਸਕੱਤਰ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 500 ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੋਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 8hq A 50 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ 1986 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ। 1990 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਅੰਨਾ ਰਾਜਮ ਮਲਹੋਤਰਾ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1997
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926
ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਸਦ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ

**ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਸਦ ਭਵਨ**, ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਦਨ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 18 ਜਨਵਰੀ 1927 ਅਤੇ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਸੀਟ, 15 ਅਗਸਤ 1947 ਅਤੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਅਤੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਅਤੇ 18 ਸਤੰਬਰ 2023 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਸੀਟ ਸੀ। 73 ਸਾਲਾਂ ਲਈ। , ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੋ ਸਦਨ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ (ਹੇਠਲੇ ਅਤੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ) ਰੱਖਦਾ ਸੀ।

ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਐਡਵਿਨ ਲੁਟੀਅਨਜ਼ ਅਤੇ ਹਰਬਰਟ ਬੇਕਰ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 1921 ਅਤੇ 1927 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 1927 ਵਿੱਚ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਸੀਟ ਵਜੋਂ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਗਣਤੰਤਰ ਬਣਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

2020 ਤੋਂ 2023 ਤੱਕ ਤਿਕੋਣੀ ਪਲਾਟ 'ਤੇ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਣੇ ਨਵੇਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 28 ਮਈ 2023 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸਟਾ ਪੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸਨੂੰ ਐਡਵਰਡ ਲੁਟੇਅਨਸ ਅਤੇ ਹਰਬਰਟ ਬੇਕਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ 1912-1913ਈ. ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1921ਈ. ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸਦਾ ਸਵਾਗਤੀ ਸਮਾਰੋਹ 18 ਜਨਵਰੀ 1927ਈ. ਨੂੰ ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ, ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## 2001 ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਤੇ ਹਮਲਾ
13 ਦਸੰਬਰ 2001 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਤੇ ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਾਇਬਾ ਅਤੇ ਜੈਸ਼-ਏ-ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ 5 ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਨੇ ਇਸਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਹਮਲੇ ਕਰਕੇ 7 ਬੰਦੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ 18 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ
ਏਬੀ ਝੀਲ

**ਏਬੀ ਝੀਲ** ( ਮੰਗੋਲੀਆਈ : Ev nuur, ਮੱਧ ਮੰਗੋਲੀਆਈ : Ebi;     ) ਕਜ਼ਾਖਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਉਇਗਰ ਆਟੋਨੋਮਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਫਟ ਝੀਲ ਹੈ। ਡਜ਼ੰਗੇਰੀਅਨ ਗੇਟ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਏਬੀ ਝੀਲ ਜ਼ਜ਼ੰਗੇਰੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਕੈਚਮੈਂਟ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਝੀਲ ਪਹਿਲਾਂ 2 ਮੀਟਰ (6.5 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੀ ਔਸਤ ਡੂੰਘਾਈ ਦੇ ਨਾਲ 1000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2 (400 ਮੀਲ 2 ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਵਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਗਸਤ 2007 ਵਿੱਚ, ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਬੀ ਝੀਲ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਵੈਟਲੈਂਡ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁਦਰਤ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਜੋਂ ਮਨੋਨੀਤ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉੱਚ ਲੂਣ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ (87 g/L) ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਇਸਦੇ ਸਰੋਤ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸਥਾਨ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ - ਏਬੀ ਨੂਰ (ਏਬੀ ਝੀਲ; ਆਈਬੀ ਝੀਲ)
* Ebi ਝੀਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਬਾਕੀ ਸਿੱਦੀਕੀ

**ਬਾਕੀ ਸਿੱਦੀਕੀ** (1905 - 1972) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ, ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਗ਼ਜ਼ਲ, "*ਦਾਗ ਏ ਦਿਲ ਹਮਕੋ ਯਾਦ ਆਨੇ ਲਾਗੇ*" ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਬਾਕੀ ਸਿੱਦੀਕੀ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਦਸੰਬਰ 1905 ਨੂੰ *ਮੁਹੰਮਦ ਅਫਜ਼ਲ* ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਕਰ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਕੀ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1932 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੰਬਈ (ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ) ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1940 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਗੀਤ ਲਿਖੇ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਬਾਕੀ ਨੇ ਕਦੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਭੈਣ ਅਸਗ਼ਰੀ ਖਾਨੁਮ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
* ਜਾਮ ਏ ਜਮ (1944) (ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
* ਦਾਰ ਓ ਰਸਨ (1951)
* ਜ਼ਖਮ ਏ ਬਹਾਰ (1961) (ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

## ਮੌਤ 
ਬਾਕੀ ਦੀ ਮੌਤ 8 ਜਨਵਰੀ, 1972 ਨੂੰ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1905
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1972
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਜੈਂਟਲ

**ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਜੈਂਟਲ** (22 ਸਤੰਬਰ, 1922 &#x2013; 25 ਸਤੰਬਰ, 1981) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕੋਚ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1948 ਤੋਂ 1956 ਤੱਕ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਸੋਨ ਵਾਰ ਤਮਗ਼ੇ ਜਿੱਤੇ ਸਨ। ਜੈਂਟਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੋਨ ਤਮਗ਼ੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। 

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਜੈਂਟਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ, 1952 ਵਿੱਚ ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ ਮੈਲਬੌਰਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਖੇਡਿਆ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੀਗ ਪੜਾਅ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਕਪਤਾਨ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਨੀਅਰ ਦੇ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਮੈਲਬੋਰਨ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਜੈਂਟਲ ਨੇ ਛੇ ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਜਿੱਤ ਦਾ ਗੋਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਨੇ 1-0 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 38ਵੇਂ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਰਟ ਕਾਰਨਰ ਨੂੰ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਰਤ ਨੇ 36 ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਕ ਵੀ ਗੋਲ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ। 

ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਪੂਰਬੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1954 ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ XI (IHF XI) ਟੀਮ ਦਾ ਉਪ-ਕਪਤਾਨ ਸੀ। 

ਉਹ 1973 ਅਤੇ 1978 ਦੇ ਹਾਕੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ  ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਅਤੇ 1972 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਯੂਗਾਂਡਾ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੋਚ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਕਪਤਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ

The **Fédération Internationale des Traducteurs**  ( ਪੰਜਾਬੀ : ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ, ਦੁਭਾਸ਼ੀਏ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੂਹ ਹੈ। 55 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 80,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀਆਂ, 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸੰਗਠਨ  ਯੂਨੈਸਕੋ ਨਾਲ਼ ਸੰਚਾਲਨ ਸੰਬੰਧ  ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦਿਵਸ  ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* List of translators and interpreters associations

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* FIT ਵੈੱਬਸਾਈਟ
ਘੁਲਾੜੀ

**ਘੁਲਾੜੀ** ਜਾਂ **ਵੇਲਣਾ**  ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਗੰਨਾ ਪੀੜ ਕੇ ਉਸਦਾ ਰਸ ਕਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਉਸ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਕਢਣ ਤੋੰਜ ਲੈ ਕੇ ਗੁੜ, ਸ਼ੱਕਰ, ਖੰਡ ਆਦਿ ਬਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਮੇਲਜੋਲ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀ ਦੇ ਸੰਦ
ਬਾਏਯਾਂਗ ਝੀਲ

**ਬਾਏਯਾਂਗ ਝੀਲ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਲੇਕ ਬਾਇਯਾਂਗਡੀਅਨ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੀਨ ਦੇ ਹੇਬੇਈ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰ-ਪੱਧਰ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਬਾਓਡਿੰਗ ਦੇ ਜ਼ਿਓਂਗਆਨ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ  ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਦਾ ਗੁਰਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਝੀਲ ਲਗਭਗ 50 ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਹੰਸ, ਬਤਖ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਝੀਲ ਅਤੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਪਾਰਕ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਲ, ਕਾਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹਨ। ਝੀਲ ਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੋਂ, ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਵਾਤਾਵਰਣ 
ਸੋਕੇ ਅਤੇ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਬਾਏਯਾਂਗ ਝੀਲ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਟੈਸਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਬਾਓਡਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ। 8 ਬਿਲੀਅਨ ਯੂਆਨ (ਸਾਲ 2006) ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ।

right|thumb| ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਕਾਨੇ

## ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ 
ਬਾਈਯਾਂਗਡੀਅਨ ਚੀਨੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਲਿਟਲ ਸੋਲਜਰ ਝਾਂਗ ਗਾ ਦੀ ਜ਼ੂ ਗੁਆਂਗਯਾਓ ਦੀ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਫ਼ੀਲਡ ਹਾਕੀ)

**ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੁਲਾਰ** (1 ਜਨਵਰੀ 1944 – 16 ਨਵੰਬਰ 2010) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਫ਼ੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1964 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ, 1966 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ 1968 ਦੀਆਂ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Jagjit Singh at Olympics at Sports-Reference.com (archived) 
* Jagjit Singh at Olympedia 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944
ਰੂਪ ਸਿੰਘ

**ਰੂਪ ਸਿੰਘ** **ਬੈਸ** (8 ਸਤੰਬਰ 1908 – 16 ਦਸੰਬਰ 1977) ਇੱਕ ਉਘਾ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੀਲਡ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1932 ਅਤੇ 1936 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਘੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਸੀ। 

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਕੈਰੀਅਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ 1932 ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦਸ ਗੋਲ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। &#x5D;

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਸਿੰਘ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ।  ਭਾਰਤ ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ 1932 ਅਤੇ 1936 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਸੀ।

ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੈਸ ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਗਵਾਲੀਅਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਫ਼ੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖੇਡੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੋਤਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਵੀ ਹਾਕੀ ਖੇਡਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਸਮੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਸਿੰਘ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੀ।

## ਮਾਨਤਾ 
ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਕੈਪਟਨ ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1988 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਹਾਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਸੀ  ਜਰਮਨ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1936 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਉੱਤਮ ਕਾਰਕਰਦਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਊਨਿਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲ਼ੀ ਇੱਕ ਗਲੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਨਕਸ਼ਾ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।  ਉਹ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਬਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਅਤੇ ਲੈਸਲੀ ਕਲੌਡੀਅਸ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2012 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਟਿਊਬ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਿਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Roop Singh at Olympedia 
* Profile at Sports Reference
* Profile at *databaseOlympics.com*
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1908
ਧਰਮ ਸਿੰਘ (ਫ਼ੀਲਡ ਹਾਕੀ)

**ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ** (19 ਜਨਵਰੀ 1919 ਗੰਡੀਵਿੰਡ ਵਿੱਚ &#x2013; 5 ਦਸੰਬਰ 2001 ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਉਘਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਜੋ 1952 ਦੀਆਂ ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਰਾਈਟ ਬੈਕ ਵਜੋਂ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Dharam Singh at Olympedia 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919