open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਕੁੱਲੂ ਮਨਾਲੀ ਸਰਕਟ

thumb| ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 21
**ਕੁੱਲੂ ਮਨਾਲੀ ਸਰਕਟ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਕੁੱਲੂ ਮਨਾਲੀ ਸਰਕਟ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਐਂਟਰੀ ਪੁਆਇੰਟ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਠਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਨੰਬਰ 21 'ਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਾਈਵੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨਾਲੀ ਜਾ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਮਨਾਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ ਨੰਬਰ 21 ਹੈ। ਸਰਕਟ ਨੂੰ 4 ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: -

* **ਸਤਲੁਜ ਟਰੇਲ**
* **ਬਿਆਸ ਟ੍ਰੇਲ**
* **ਕੁੱਲੂ ਵੈਲੀ ਟ੍ਰੇਲ**
* **ਰੋਹਤਾਂਗ ਦੱਰੇ ਦੇ ਪਾਰ** 

## ਤਸਵੀਰ ਗੈਲਰੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹਿਮਾਚਲ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ ਕੰ.
ਆਈਟੀਓ ਬੈਰਾਜ

thumb| ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਈ.ਟੀ.ਓ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦਾ ਲੈਂਡਸਕੇਪ (ਸੀ. 2010)
**ਆਈਟੀਓ ਬੈਰਾਜ**, **ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਬੈਰਾਜ**  ਅਤੇ **ਆਈਟੀਓ ਬ੍ਰਿਜ**,  ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ 'ਤੇ ਇੱਕ 552 ਮੀਟਰ ਦਾ ਬੈਰਾਜ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਖਰ ਪਹਾੜਗੰਜ - ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਵਿਕਾਸ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਪੁਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਯਮੁਨਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 48 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਬੈਰਾਜ ਤੋਂ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।    ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਈਟੀਓ ਬੈਰਾਜ ਤੋਂ ਅੱਪਸਟਰੀਮ ਬੈਰਾਜ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਬੈਰਾਜ (ਉੱਤਰ) ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਊਨਸਟ੍ਰੀਮ ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ (ਦੱਖਣੀ) ਹੈ।   ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੁੱਲ 6 ਬੈਰਾਜ ਹਨ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਤੱਕ, ਡਾਕਪੱਥਰ ਬੈਰਾਜ (ਉਤਰਾਖੰਡ), ਹਥਨੀ ਕੁੰਡ ਬੈਰਾਜ ( ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਮੂਲ ਤੋਂ 172 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਬੰਦ ਹੋਏ ਤਾਜੇਵਾਲਾ ਬੈਰਾਜ ਦੀ ਥਾਂ), ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਬੈਰਾਜ (ਹਾਥਨੀਕੰਡ ਉੱਤਰ ਤੋਂ 244 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਦਿੱਲੀ), ਆਈਟੀਓ ਬੈਰਾਜ (ਮੱਧ ਦਿੱਲੀ), ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ (ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, "ਨਿਊ ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ" ਬਾਅਦ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦਾ ਨਵਾਂ ਬੈਰਾਜ ਹੈ) ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਬੈਰਾਜ (ਗੋਕੁਲ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ)।    

ਇਹ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਬੈਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਯੂਪੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

1988 ਵਿੱਚ, ਲੋਡ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਲਈ ITO ਬੈਰਾਜ ਪੁਲ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲੇ ਪੁਲਾਂ ਲਈ ਵਿਸਤਾਰ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਗੋਕੁਲ ਬੈਰਾਜ
* ਮਸਾਣੀ ਬੈਰਾਜ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਨਿਊ ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ

**ਨਿਊ ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ** ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪਾੜਾ ਹੈ।

1874 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਅਸਲੀ ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਮਨੂ ਨਦੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਆਪਣੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਨਦੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਾਟਰ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੇ ਆਊਟਫਲੋ ਦੁਆਰਾ ਖੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਊ ਓਕਲਾ ਬੈਰਾਜ 1987 ਵਿੱਚ ਚਾਲੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਵਾਰ ਹੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਬੈਰਾਜ
** ਹਥਨੀ ਕੁੰਡ ਬੈਰਾਜ
** ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ
** ਮਸਾਣੀ ਬੈਰਾਜ
** ਤਾਜੇਵਾਲਾ ਬੈਰਾਜ

* ਵੈਟਲੈਂਡਸ
** ਬਸਾਈ ਵੈਟਲੈਂਡ
** ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ ਬਰਡ ਸੈਂਚੁਰੀ
** ਸਾਹਿਬੀ ਨਦੀ
** ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ

thumb| ਬੈਰਾਜ ਤੋਂ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
**ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ** ( **ਓਖਲਾ ਵੀਅਰ** ਅਤੇ **ਓਖਲਾ ਪੁਲ** ) ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ 1874 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ 791 ਮੀਟਰ  ਜਾਂ ਲਗਭਗ 800-ਗਜ਼ ਲੰਬਾ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਜ ਓਖਲਾ ਬਰਡ ਸੈਂਚੂਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਓਖਲਾ ਵਿਖੇ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਪੁਲ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ, ਜਿੱਥੇ ਆਗਰਾ ਨਹਿਰ ਇਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਬੈਰਾਜ ਦਾ ਸਿਖਰ ਕਾਲਿੰਦੀ ਕੁੰਜ - ਮਿਠਾਪੁਰ ਰੋਡ ਦੇ ਦਿੱਲੀ - ਨੋਇਡਾ ਕੈਰੇਜਵੇਅ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੇੜਲੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦਾ **ਨਵਾਂ ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ** 554 ਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਹੈ। 

ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ ਹੁਣ ਓਖਲਾ ਬਰਡ ਸੈਂਚੂਰੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਗਰਾ ਨਹਿਰ 'ਤੇ ਡਾਊਨਸਟ੍ਰੀਮ ਵੀ ਕੀਥਮ ਝੀਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਰਡ ਸੈਂਚੂਰੀ ਹੈ।

ਇਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਧੀਨ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਬੈਰਾਜ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਨਹਿਰ ਨੂੰ 1874 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਗੁੜਗਾਓਂ, ਮਥੁਰਾ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਭਰਤਪੁਰ ਰਾਜ ਤੱਕ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1904 ਵਿੱਚ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ।  ਇਹ ਨਦੀ ਦੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਭਾਰਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ (1961-66) ਦੌਰਾਨ ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ ਤੋਂ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਹੁਣ ਫਰੀਦਾਬਾਦ) ਤੱਕ ਇੱਕ ਨਹਿਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਊਨਸਟ੍ਰੀਮ ਪੱਲਾ ਬੈਰਾਜ ਹੈ।
[thumb| ਨੋਇਡਾ ਨੇੜੇ [ਓਖਲਾ ਬਰਡ ਸੈਂਚੂਰੀ|ਓਖਲਾ ਬਰਡ ਸੈਂਚੁਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਗੇਟ।]]

* ਦਿੱਲੀ-ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਯਮਨਾ ਜਲ ਮਾਰਗ, ਉੱਤਰੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਬੈਰਾਜ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਦੇ ਪੱਲਾ ਬੈਰਾਜ ਤੱਕ ITO ਬੈਰਾਜ ਅਤੇ ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ ਦੁਆਰਾ।
* ਦਿੱਲੀ-ਆਗਰਾ ਯਮੁਨਾ ਨਹਿਰ ਜਲ ਮਾਰਗ, ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ ਤੋਂ ਆਗਰਾ ਨਹਿਰ ਰਾਹੀਂ ਆਗਰਾ ਤੱਕ, ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ (ਸੀ. ਫਰਵਰੀ 2017)।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮਥੁਰਾ ਬੈਰਾਜ
* ਮਸਾਣੀ ਬੈਰਾਜ
* ਨਿਊ ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਬੈਰਾਜ

**ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਬੈਰਾਜ** ਜਾਂ **ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਪੁਲ**,  1959 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪੁਲ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਪਾੜ ।   ਆਈਟੀਓ ਬੈਰਾਜ ਅਤੇ ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 2 ਡਾਊਨਸਟ੍ਰੀਮ ਬੈਰਾਜ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਯੂਪੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,      ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਬੈਰਾਜ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਧੀਨ ਹੈ।

ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ ਬਰਡ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੈ। ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ ( ਮਿਰਜ਼ਾ ਨਜਫ ਖਾਨ 1723-82 ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ) ਧਨਸਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਬੈਰਾਜ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹੇਠਾਂ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ, ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੀਚਾਰਜ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਵੈਟਲੈਂਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ।   

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ 1959 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਵਾਇਆ  ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੁਖ ਸਰੋਤ ਸੀ । 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਬਸਾਈ ਵੈਟਲੈਂਡ
* ਹਥਨੀ ਕੁੰਡ ਬੈਰਾਜ
* ਤਾਜੇਵਾਲਾ ਬੈਰਾਜ
* ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ ਬਰਡ ਸੈਂਚੁਰੀ
* ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸੰਜੇ ਝੀਲ

**ਸੰਜੇ ਝੀਲ** ਇੱਕ ਬਨਾਵਟੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ (DDA) ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਲੋਕਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ,  ਮਯੂਰ ਵਿਹਾਰ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।  ਇਹ ਝੀਲ  ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਭਗ  ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਜੇ ਲੇਕ ਪਾਰਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਸੰਜੇ ਝੀਲ ਨੂੰ 1970  ਵਿੱਚ ਡੀਡੀਏ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1982 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ   ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸੀ ਰੁੱਖ ਹਨ।  ਸੈਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਫਿਟਨੈਸ ਟਰੈਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਸੰਜੇ ਝੀਲ ਪਾਰਕ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਝੀਲ, ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਕਲਿਆਣਪੁਰੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕਪੁਰੀ ਦੀਆਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਲੋਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਮਯੂਰ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।   ਸੰਜੇ ਝੀਲ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ, ਪਿੱਛਲੀ ਵਗਦੀ ਯਮੁਨਾ ਦੁਆਰਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਹਿੰਡਨ ਨਦੀ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਮਿਲਿਆ।

## ਭੂਗੋਲ 
left|thumb| ਸੰਜੇ ਲੇਕ ਪਾਰਕ, ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਤਖਾਂ
ਹਰ ਸਾਲ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।  ਸਥਾਨਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਝੀਲ 90 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।  ਸ਼ਵੇਲਰ, ਪਿਨਟੇਲ, ਕਾਮਨ ਪੋਚਾਰਡ, ਟੂਫਟਡ ਪੋਚਾਰਡ, ਕਾਮਨ ਟੀਲ, ਇੰਡੀਅਨ ਸਪਾਟ-ਬਿਲਡ ਡਕ, ਪੀਲੇ ਹੈੱਡਡ ਵੈਗਟੇਲ ਅਤੇ ਪਾਈਡ ਵੈਗਟੇਲ ਕੁਝ ਪੰਛੀ ਹਨ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਝੀਲ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ।  ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਝੀਲ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਡੂੰਘਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਮਨੁੱਖੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ। 

thumb| ਸੰਜੇ ਝੀਲ ਪਾਰਕ ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਗੇਟ
center|thumb|820x820px| ਸੰਜੇ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਦਾ ਮੈਦਾਨ

## ਹਵਾਲੇ 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸੰਜੇ ਝੀਲ ਵਿਕੀਮਪਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਬਸਾਈ ਵੈਟਲੈਂਡ

**ਬਸਾਈ ਵੈਟਲੈਂਡ**, ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁੜਗਾਓਂ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਗੁੜਗਾਓਂ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਬਸਾਈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ , ਇੱਕ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਖੇਤਰਾਂ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੰਭਾਲ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਈ ਖ਼ਤਰੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਬਰਡਲਾਈਫ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੁਆਰਾ ਬਸਾਈ ਵੈਟਲੈਂਡਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੰਛੀ ਖੇਤਰ (ਆਈਬੀਏ) ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਸਮੇਤ 280 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ 20,000 ਪੰਛੀ ਹਨ, ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵੈਟਲੈਂਡ ਘੋਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

ਬਸਾਈ ਵੈਟਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।  ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਗੁੜਗਾਉਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੁੜਗਾਉਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ੨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। 

## ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ 
right|thumb| ਵਾਟਰ ਹਾਈਕਿੰਥ ਦੇ ਨਾਲ ਬਸਾਈ ਵੈਟਲੈਂਡ, ਬੱਤਖਾਂ ਵਾਲਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ
right|thumb
right|thumb| ਸਮੁੱਚੀ ਵੈਟਲੈਂਡ ਹੁਣ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੈਟਲੈਂਡ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ

## ਪੰਛੀ ਜੀਵਨ 
right|thumb| ਬਸੀਆ ਵਿਖੇ ਪੰਛੀ ਬਹੁਤ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ।
ਵੈਟਲੈਂਡ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਉੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 239 ਕਿਸਮਾਂ 2001 ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।  ਵੈਟਲੈਂਡ ਨੂੰ ਮਈ 2017 ਤੱਕ 282 ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਈ-ਬਰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਹੌਟਸਪੌਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ  ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਨੁਸਾਰ,  

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ 
ਬਸਾਈ ਵੈਟਲੈਂਡ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਅਵੀਬੇਸ ਚੈਕਲਿਸਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੀਆਂਂ ਝੀਲਾਂ
ਬਡਖਲ ਝੀਲ

**ਬਡਖਲ ਝੀਲ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਡਖਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਝੀਲ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 32 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਅਰਾਵਲੀ ਰੇਂਜ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਬੰਨ੍ਹ ਸੀ। ਗੁਆਂਢੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਰੋਕ ਮਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਝੀਲ ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁੱਕਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹਰਿਆਣਾ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਇਦ ਫਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ *ਬੇਦਾਖਲ* ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ। ਬਡਖਲ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੋਰ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਅਰਾਵਲੀ ਚੀਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਕੋਰੀਡੋਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਸਰਿਸਕਾ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੂਰਜਕੁੰਡ ਸਰੋਵਰ (15)&nbsp;ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ) ਅਤੇ ਅਨੰਗਪੁਰ ਡੈਮ (16&nbsp;ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ), ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕ ਗਈ ਦਮਦਮਾ ਝੀਲ, ਤੁਗਲਕਾਬਾਦ ਕਿਲਾ, ਆਦਿਲਾਬਾਦ ਦੇ ਖੰਡਰ ਅਤੇ ਛਤਰਪੁਰ ਮੰਦਰ ।  ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਛੱਡੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਟੋਇਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਰਜਨ ਝੀਲਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। 

2009 ਤੋਂ, ਝੀਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕਿਆ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਘਾਹ ਵਾਲਾ ਇਲਾਕਾ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਝੀਲ ਨੂੰ 1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਰਨ-ਆਫ ਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਲਈ ਦੋ ਨੀਵੀਆਂ ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1972 ਵਿੱਚ, ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ 30 ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਿਜ਼ੋਰਟ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ, ਬੋਟਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਵੀ ਝੀਲ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। 

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਮਾਈਨਿੰਗ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਚਲਾਇਆ। ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਖੱਡਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ, ਝੀਲ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਰੁਕਾਵਟ ਆਈ, ਸਗੋਂ ਜਲ-ਜਲ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨੇ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬੋਰਵੈੱਲ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਿਗੜਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਝੀਲ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ ਹੋ ਗਈ। ਕਈ ਮਿਨਰਲ ਵਾਟਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਝੀਲ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਕੱਢਿਆ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸੂਰਜਕੁੰਡ
* ਫਰੀਦਾਬਾਦ
* ਦਮਦਮਾ ਝੀਲ
* ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੈੰਕਚੁਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੀਆਂਂ ਝੀਲਾਂ
ਬੁੱਲੋਵਾਲ

**ਬੁੱਲੋਵਾਲ** ਪਿੰਡ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਬਟਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ  ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸਰਪੰਚ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਬਟਾਲਾ (ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦਫ਼ਤਰ) ਤੋਂ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੋਂ 42 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਬੁੱਲੋਵਾਲ - ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ: ਬੁੱਲੋਵਾਲ

ਬਲਾਕ/ਤਹਿਸੀਲ: ਬਟਾਲਾ

ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ: ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ

ਰਾਜ: ਪੰਜਾਬ

ਪਿੰਨ ਕੋਡ : 143507

ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ: ਬਟਾਲਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲੇਕ ਓਫ ਨੋ ਰਿਟਰਨ

ਕੋਈ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਝੀਲਲੇਕ ਓਫ ਨੋ ਰਿਟਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ।**ਲੇਕ ਆਫ਼ ਨੋ ਰਿਟਰਨ** ( ਤਾਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ **ਨੌਂਗ ਯਾਂਗ** ) ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਗਸੌ (ਜਿਸ ਨੂੰ *ਪੈਨਸੌਂਗ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਮਿਆਂਮਾਰ ਸਰਹੱਦ ' ਤੇ ਪੰਗਸੌ ਪਾਸ (3727') ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ।  ਇਹ ਸੜਕ ਪੱਛਮੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ 1942 ਵਿੱਚ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ-ਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਚੀਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਤਾਂਗਸਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਝੀਲ ਨੇੜਲੀ ਭਾਰਤੀ ਚਾਂਗਲਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਆਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਿਆਂਮਾਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

## ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ 
ਝੀਲ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਹ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਚਾਂਗਲਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ) 'ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ ('ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ ਹੰਪ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ) ਜੋ ਕਿ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਸੀ,  ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੈਸ  ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਗਲਪ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਈ ਗਈ ਸੀ।  ਅਮਰੀਕੀ ਸਰੋਤ ਉਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਬ੍ਰੈਂਡਨ ਆਈ. ਕੋਅਰਨਰ ਦੀ 2008 ਦੀ ਕਿਤਾਬ, *ਨਾਓ ਦ ਹੈਲ ਵਿਲ ਸਟਾਰਟ: ਵਨ ਸੋਲਜਰਜ਼ ਫਲਾਇਟ ਫਰੌਮ ਦ ਗ੍ਰੇਟੈਸਟ ਮੈਨਹੰਟ ਆਫ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ*, ਹਰਮਨ ਪੈਰੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ, ਜੋ ਕਿ ਲੇਡੋ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੇਵਾਦਾਰ ਹੈ। ਸੜਕ ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਈ ਅਤੇ ਨਾਗਾ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ (ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਟਾਂਗਸਾ ਇੱਕ ਉਪ ਸਮੂਹ ਹੈ): "ਅਮਰੀਕਨ ਇਸਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਕਰੈਸ਼ ਹੋਏ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਨੋ ਰਿਟਰਨ ਝੀਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।" 

ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਜਾਪਾਨੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਝੀਲ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਮਲੇਰੀਆ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਮਰ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਨੋ ਰਿਟਰਨ ਝੀਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੇਡੋ ਰੋਡ ' ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਝੀਲ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ  ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।  ਇੱਕ ਚੌਥੀ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ "'ਨੋ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਝੀਲ' ਹੈ [ਕਿਉਂਕਿ] 1942 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਗਏ ਸਨ।"  ਦੰਤਕਥਾ ਵਿੱਚ ਮਿੱਥ ਜੋੜਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਦਸ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ 'ਤੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

ਝੀਲ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਾਖ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ; ਭਾਰਤੀ ਅਖਬਾਰ *ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ* ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਲੇਡੋ ਰੋਡ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਮੁੜ ਖੋਲ੍ਹਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ "[ਪੈਨਸੌਂਗ] ਦੇ ਨੇੜੇ ਨੋ ਰਿਟਰਨ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ - ਸਥਾਨਕ ਬਰਮੂਡਾ ਤਿਕੋਣ । ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।"  ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਦੀ ਸਾਖ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: "ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, 'ਭਾਰਤੀ' ਬਰਮੂਡਾ ਤਿਕੋਣ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਅਗਲਾ ਸੈਲਾਨੀ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।" 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਲੇਡੋ ਰੋਡ (ਸਟਿਲਵੈਲ ਰੋਡ)
* ਪੰਗਸੌ ਪਾਸ
* Hukawng ਵੈਲੀ
* 
* 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਨੋ ਰਿਟਰਨ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਦੀ ਝੀਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਬਲੂ ਬਰਡ ਝੀਲ

**ਬਲੂ ਬਰਡ ਲੇਕ, ਹਿਸਾਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਹਿਸਾਰ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਸਨੀਕ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਵੈਟਲੈਂਡ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਝੀਲ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਤਰ ਹੈ।  

ਬਲੂ ਬਰਡ ਝੀਲ ਹਿਸਾਰ, ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ NH-9 ' ਤੇ ਹਿਸਾਰ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਸਾਰ ਪਾਰਕ, ਹਿਸਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਵਰ ਵਾਟਿਕਾ ਹਰਬਲ ਪਾਰਕ, ਹਿਸਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ, ਹਰਿਆਣਾ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ 
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 10,000 ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 1,800 ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਲਗਭਗ 370 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 175 ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਵਾਸ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ ਫਲਾਈਵੇਅ ਰੂਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ,   ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,   ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੁਪਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ।

ਝੀਲ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਲਈ ਵੀ ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਆਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ 
ਝੀਲ ਅਤੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ  ਦੇ ਵੈੱਟਲੈਂਡ ਅਤੇ ਪਾਰਕ 52 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਝੀਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ 20 ਏਕੜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੀਵਨ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਫਲੋਟੇਸ਼ਨ ਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਰਾਏ ਲਈ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬੋਟਰਾਂ ਲਈ ਫਲੋਟਿੰਗ ਪੋਂਟੂਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਘਾਟ ਹਨ । ਲਾਈਸੈਂਸਿੰਗ ਫੀਸ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਨਾਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ। ਲੈਂਡਸਕੇਪਡ ਪਾਰਕ, ਦੇਖਣ ਲਈ ਸੈਰ ਕਰਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਜੌਗਿੰਗ ਟ੍ਰੈਕ, ਓਵਰ-ਵਾਟਰ ਬ੍ਰਿਜ, ਝਾੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਝੂਲੇ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਵਿਜ਼ਿਟਰਜ਼ ਕਾਰ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਟਾਇਲਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਦਾਖਲਾ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਬਲੂ ਬਰਡ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ "ਬਲੂ ਬਰਡ ਟੂਰਿਸਟ ਰਿਜੋਰਟ" ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮਰੇ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਹਾਲ, ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਬਾਰ ਹਨ।  

## ਨੇੜਲੇ ਆਕਰਸ਼ਣ 
 
ਸ਼ਤਾਵਰ ਵਾਟਿਕਾ ਹਰਬਲ ਪਾਰਕ, ​​ਹਿਸਾਰ ਧਨਸੂ ਰੋਡ 'ਤੇ ਡੀਅਰ ਪਾਰਕ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹੈ
 ਕੰਵਾੜੀ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਦਾ ਟਿੱਲਾ ਕੰਵਾੜੀ ਵਿਖੇ
 ਤੋਸ਼ਾਮ ਵਿਖੇ ਤੋਸ਼ਾਮ ਰਾਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ
 ਹਾਂਸੀ ਵਿਖੇ ਅਸੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਕਿਲਾ
 ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਪੈਲੇਸ ਕੰਪਲੈਕਸ
 ਹਿਸਾਰ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਾਣਪੀਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸਮਾਧ
 ਮਹਾਬੀਰ ਸਟੇਡੀਅਮ
 ਡੀਅਰ ਪਾਰਕ, ​​ਹਿਸਾਰ
 ਹਰਿਆਣਾ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੀਆਂਂ ਝੀਲਾਂ
ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਭੀਮ ਕੁੰਡ

**ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਭੀਮ ਕੁੰਡ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਪਿੰਚੋਖੜਾ ਝੋੜ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੁੜਗਾਓਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭੀਮ ਨਗਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 10 ਏਕੜ ਦਾ ਵੈਟਲੈੰਡ ਹੈ ।

## ਲੋਕਧਾਰਾ 
ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਇਹ ਤਾਲਾਬ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰ ਦੇ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਛੀ ਦੀ ਅੱਖ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨਾਮ ਭਰਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਸੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ 10 ਏਕੜ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਭੀਮ ਕੁੰਡ (ਭੀਮ ਦਾ ਤਾਲਾਬ) ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਭੀਮ ਨਗਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦ੍ਰੋਣ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਦਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

**ਏਕਲਵਯ ਮੰਦਰ**

ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੈਕਟਰ 37 ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਭਾਰਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਏਕਲਵਯ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਏਕਲਵਯ ਮੰਦਰ (ਹਿੰਦੀ: एकलव्य मंदिर) ਹੈ। ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਏਕਲਵਯ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਏਕਲਵਯ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅੰਗੂਠਾ ਕੱਟ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਏਕਲਵਯ ਦੇ ਸਨਮਾਨ 'ਚ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਸਰਕਟ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰੇ।   

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਬਸਾਈ ਵੈਟਲੈਂਡ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਏਕਲਵਿਆ ਦੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਚ ਯਾਤਰੀ ਆਕਰਸ਼ਣ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੀਆਂਂ ਝੀਲਾਂ
ਹਥਨੀ ਕੁੰਡ

**ਹਥਨੀ ਕੁੰਡ,** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਯਮੁਨਾ ਨਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੜ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਿਆ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਦੀ ਆਖਰੀ ਗੋਦ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਯਮੁਨਾ ਨਹਿਰ ਦਾ ਪਾਣੀ  ਤਾਜੇਵਾਲਾ ਬੈਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਥਨੀ ਕੁੰਡ ਤੋਂ, ਪਰ ਇਹ ਕਾਰਜ ਹੁਣ ਨਵੇਂ ਹਥਨੀ ਕੁੰਡ ਬੈਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

ਇਹ ਸਥਾਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਜ਼ਟਰ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਸਾਹਸੀ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਟ੍ਰੈਕਟ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਫਟਿੰਗ, ਕੈਂਪਿੰਗ ਅਤੇ ਬਾਡੀ ਸਰਫਿੰਗ ਲਈ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਹਨ।

## ਟਿਕਾਣਾ 
ਹਥਨੀ ਕੁੰਡ ਯਮੁਨਾ ਨਗਰ ਦੇ ਕਸਬੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਸਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਾਲੇਸਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਦੇ ਸਾਲ ਫੋਰੈਸਟ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।

ਹਥਨੀ ਕੁੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੈਪਿਡਜ਼ ਮੱਧਮ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਫਟਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
 
ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਭੀਮ ਕੁੰਡ (ਹਿੰਦੀ: गुरुग्राम भीम कुंड), ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿੰਚੋਖੜਾ ਝੋੜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
 ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ
 ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ
 ਭਾਰਤੀ ਨਦੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਲਿੰਕ
 ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਆਵਾਜਾਈ
 ਗੰਗਾ ਨਹਿਰ
 ਗੰਗਾ ਨਹਿਰ (ਰਾਜਸਥਾਨ)
 ਅੱਪਰ ਗੰਗਾ ਨਹਿਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੀਆਂਂ ਝੀਲਾਂ
ਕਰਣ ਝੀਲ

**ਕਰਨਾਲ ਝੀਲ** ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਨਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ।  ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਤਰ ਕਰਨਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਇਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇੰਦਰ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਗੌਡਫਾਦਰ, ਕਰਨ ਦੇ ਕੱਟੜ-ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸ਼ਸਤਰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ *ਕਰਨਾਲ* ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨਾਲ ਝੀਲ ਹੈ। ਕਰਨਾਲ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ *ਕਰਨਾਲ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ* ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਇਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕਰਨਾ ਝੀਲ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਹਰਿਆਣਾ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੀਆਂਂ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਲ
ਅਜਾਸਰ

**ਅਜਾਸਰ** ( ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) : ਅਜਾਸਰ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫਲੋਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

**ਅਜਾਸਰ** ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਲੇਸਰ

**ਬਾਲੇਸਰ ਸ਼ਤਾਨ**  ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ  ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੰਚਾਇਤ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲੇਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਬਾਲੇਸਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 230 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਜੋਧਪੁਰ ਅਤੇ ਜੈਸਲਮੇਰ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 125 ' ਤੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੋਲੂ (ਰਾਜਸਥਾਨ)

**ਕੋਲੂ** ਜਾਂ **ਕੋਲੂ ਪਬੂਜੀ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ  ਦੀ ਫਲੋਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਦੇਵਤਾ ਪਾਬੂਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

ਕੋਲੂ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਿੰਡ ਡੇਚੂ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਫਲੋਦੀ ਤੋਂ  27.1 ਦੂਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਦਮਦਮਾ ਝੀਲ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੋਹਨਾ ਵਿੱਚ **ਦਮਦਾ** ਜਲ ਭੰਡਾਰ।  ਦਮਦਮਾ ਝੀਲ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਝੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦੋਂ ਬਣੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ  ਝੀਲ, ਇੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਖੁਰਦ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਖੁਆਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਝੀਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਪਾਂਸਰਡ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। 

ਇਹ ਸਰਿਸਕਾ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਉੱਤਰੀ ਅਰਾਵਲੀ ਚੀਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਕੋਰੀਡੋਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਬਡਖਲ ਝੀਲ, 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੂਰਜਕੁੰਡ ਜਲ ਭੰਡਾਰ (15&nbsp;ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ) ਅਤੇ ਅਨੰਗਪੁਰ ਡੈਮ (16&nbsp;ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ), ਤੁਗਲਕਾਬਾਦ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਆਦਿਲਾਬਾਦ ਦੇ ਖੰਡਰ (ਦੋਵੇਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ), ਛਤਰਪੁਰ ਮੰਦਰ (ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ)।  ਇਹ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਾਲੀ, ਧੌਜ ਅਤੇ ਕੋਟ  ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੌਸਮੀ ਝਰਨੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਲਾਕੇ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਛੱਡੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਟੋਇਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਰਜਨ ਝੀਲਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

### ਗਰਮ ਚਸ਼ਮੇ 
ਸੋਹਨਾ ਦਾ ਸਲਫਰ ਹੌਟ ਸਪਰਿੰਗ ਸੋਹਨਾ ਵਿਖੇ ਸਲਫਰ ਹੌਟ ਸਪਰਿੰਗ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਔਸ਼ਧੀ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ।   ਇੱਕ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਪਾਂਡਵ, ਅਰਜੁਨ, ਨੇ ਇਹ ਖੂਹ ਉਦੋਂ ਪੁੱਟਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਿਆਸ ਸੀ।

ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਸੋਹਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਭਰਤਪੁਰ/ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰ ਸਾਲ ਸ਼ਿਵ ਚੌਦਸ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਰਾਤਰੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਸੋਹਾਣਾ ਨਿਵਾਸੀ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜਿਆਂ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਂ ਭਗਵਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਅਸੋਲਾ ਭੱਟੀ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੁਰੀ
* ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੈੰਕਚੁਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਭੰਡਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੀਆਂਂ ਝੀਲਾਂ
ਖੀਚਨ

**ਖੀਚਨ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫਲੋਦੀ ਤਹਿਸੀਲ   ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਡੈਮੋਇਸੇਲ ਕੂੰਜਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਸਾਲਾਨਾ ਪਰਵਾਸ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸੌ ਕੂੰਜਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਜੋੜੇ ਨੇ ਕਬੂਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚੋਗਾ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 2014 ਤੱਕ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਖੀਚਨ ਹੁਣ ਹਰ ਸਾਲ ਅਗਸਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮਾਰਚ ਤੱਕ 30,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੈਮੋਇਸੇਲ ਕੂੰਜਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
left|thumb| ਖੀਚਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝਰੋਖਾ
ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 7025 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 3729 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 3296 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1190 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 

ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਰਵਾੜੀ ਜੈਨ ਪਰਿਵਾਰ ਹਨ। ਸਥਾਨਕਵਾਸੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਚੰਦ (ਗਿਆਨ ਗੁਚ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਆਗੂ) ਅਤੇ ਉੱਤਮਚੰਦ ਜੀ (ਸਮਰਥ ਗੁਚ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਆਗੂ) ਦਾ  ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮ  ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭਿੰਡਾਵਾਸ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੁਰੀ

**ਭਿੰਡਾਵਾਸ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੁਰੀ** ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ ਝੱਜਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਝੱਜਰ ਤੋਂ  15 ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ।  3 ਜੂਨ 2009 ਨੂੰ, ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ । 

ਇਹ ਸਾਹਿਬੀ ਨਦੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਗਲਿਆਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਯਮੁਨਾ ਤੱਕ ਮਸਾਨੀ ਬੈਰਾਜ, ਮਤਨਹੇਲ ਜੰਗਲ, ਛੁਛਕਵਾਸ-ਗੋਧਾਰੀ, ਖਾਪਰਵਾਸ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈੰਕਚੂਰੀ, ਭਿੰਡਵਾਸ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈੰਕਚੁਅਰੀ, ਭਿੰਡਵਾਸ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈੰਕਚੁਅਰੀ,, ਆਊਟਫਾਲ ਡਰੇਨ ਨੰਬਰ 8 (ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਨ ਨਦੀ ਦਾ ਨਹਿਰੀ ਹਿੱਸਾ ਜੋ ਸਾਹਿਬੀ ਨਦੀ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ), ਸਰਬਸ਼ੀਰਪੁਰ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ, ਬਸਾਈ ਵੈਟਲੈਂਡ ਅਤੇ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਲੌਸਟ ਲੇਕ। ਇਹ ਭਿੰਡਵਾਸ ਬਰਡ ਸੈਂਚੁਰੇ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਤੋਂ 46 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਸਥਿਤ ਹੈ।
thumb| ਛੋਟਾ ਕਾਲਾ ਪੰਛੀ
[thumb| ਭਿੰਡਵਾਸ ਵਿਖੇ *[ਪਿੱਦਾ|ਸੈਕਸੀਕੋਲੋਇਡਜ਼ ਫੁਲੀਕੇਟਸ*]]

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਨੇ 5 ਜੁਲਾਈ 1985 ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ 411.55 ਹੈਕਟੇਅਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਅਧਿਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ।

ਬਰਸਾਤੀ ਪਾਣੀ, ਜੇਐਲਐਨ ਫੀਡਰ ਨਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਬਚਣ ਵਾਲਾ ਚੈਨਲ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹਨ।

## ਨੇੜਲੇ ਆਕਰਸ਼ਣ 
* ਖਾਪਰਵਾਸ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੁਰੀ - 1.5&nbsp;*ਭਿੰਡਵਾਸ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੁਰੀ* ਤੋਂ ਕਿ.ਮੀ.

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਭਿਆਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਹਰਿਆਣਾ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ
* ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਹਰਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ
* ਓਖਲਾ ਸੈੰਕਚੂਰੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ
* ਨੇੜੇ ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ ਬਰਡ ਸੈਂਚੁਰੀ, ਦਿੱਲੀ
* ਨਜਫ਼ਗੜ੍ਹ ਝੀਲ ਜਾਂ ਨਜਫ਼ਗੜ੍ਹ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ (ਹੁਣ ਨਜਫ਼ਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਿਕਾਸ)
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਜ਼ੂਲੋਜੀਕਲ ਪਾਰਕ ਦਿੱਲੀ
* ਅਸੋਲਾ ਭੱਟੀ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੁਰੀ, ਦਿੱਲੀ
* ਭਲਸਵਾ ਘੋੜਸਵਾਰ ਝੀਲ, ਦਿੱਲੀ
* ਬਲੈਕ ਫਰੈਂਕੋਲਿਨ, ਹਰਿਆਣਾ ਸਟੇਟ ਬਰਡ (राज्य पक्षी हरियाणा-काला तीतर)

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੀਆਂਂ ਝੀਲਾਂ
ਨਾਥੜਾਊ

**ਨਾਥੜਾਊ** ਜਾਂ **ਨਾਥੜੋ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ  ਦੀ ਬਲੇਸਰ  ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ । ਨਾਥੜਾਊ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਹਨ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੈ। ਦੇਵਾਤੂ, ਦੇਚੂ, ਗਿਲਕੋਰ, ਲੋਰਤਾ, ਪੀਲਵਾ ਅਤੇ ਠਾਡੀਆ ਆਦਿ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਹਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ।

ਨਥਰੂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪੱਟੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਏਡਨ ਮਾਰਕਰਮ

**ਏਡੇਨ ਕਾਈਲ ਮਾਰਕਰਮ** (ਜਨਮ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1994) ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ ਜੋ ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਕਪਤਾਨ ਹੈ। ਅਤੇ 2014 ਆਈਸੀਸੀ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਉਸਨੇ  ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।    
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਖ਼ਾਤੂਨ ਸ਼ੇਰਵਾਨੀ

**ਜ਼ੇ ਖ਼ੇ ਸ਼ੀਨ** (ਜਨਮ **ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਖ਼ਾਤੂਨ ਸ਼ੇਰਵਾਨੀ** ; 18 ਦਸੰਬਰ 1894 – 2 ਫਰਵਰੀ 1922; ਕਈ ਵਾਰੀ **ਜ਼ੈ ਖਾਏ ਸ਼ੀਨ ਦੀ** ਸਪੈਲਿੰਗ ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਜ਼ੈ ਖਾਏ ਸ਼ੀਨ ਅਤੇ **ਨੁਜ਼ਹਤ** ਦੇ ਉਪਨਾਮਾਂ ਹੇਠ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਜ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਸ਼ੇਰਵਾਨੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1894
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲਿਖਤ ਵਰਤੇ ਹਨ
ਮਿਸਿਜ਼ ਚੈਟਰਜੀ ਵਰਸਿਸ ਨਾਰਵੇ

***ਮਿਸਿਜ਼ ਚੈਟਰਜੀ ਵਰਸਿਸ ਨਾਰਵੇ,*** 2023 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਆਸ਼ਿਮਾ ਛਿੱਬਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਮੁਖਰਜੀ, ਅਨਿਰਬਾਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ, ਨੀਨਾ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਜਿਮ ਸਰਬ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।  ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜੋੜੇ ਦੀ ਅਸਲ-ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਖੋਹ ਕੇ ਅੱਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ   ਇਹ ਥੀਏਟਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ 17 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ 

## ਪਲਾਟ 
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਬੀਕਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਨਿਰੁਧ, ਬੇਟੇ ਸ਼ੁਭਾ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਬੇਟੀ ਸ਼ੁਚੀ ਨਾਲ ਸਟਵੇਂਗਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਨਾਰਵੇਈ ਬਾਲ ਕਲਿਆਣ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਪਿਛਲੀ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੁਭਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚੀ ਨੂੰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੈਟਰਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਸਟਡੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੇਬਿਕਾ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਸਟਡੀ ਵਾਪਸ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ 
* ਦੇਬਿਕਾ ਚੈਟਰਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਮੁਖਰਜੀ
* ਦੇਬਿਕਾ ਦੇ ਪਤੀ ਅਨਿਰੁੱਧ ਚੈਟਰਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨਿਰਬਾਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ
* ਡੈਨੀਅਲ ਸਿੰਘ ਸਿਉਪੇਕ, ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਜਿਮ ਸਰਬ
* ਨੀਨਾ ਗੁਪਤਾ ਵਸੁਧਾ ਕਾਮਤ, ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ( ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਿਰਦਾਰ) 
* ਕਰਤ ਤਮਜਾਰਵ ਸਿਆ
* ਬ੍ਰਿਟਾ ਸੋਲ ਮਾਟਿਲਡਾ ਵਜੋਂ
* ਕੋਲਕਾਤਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਅਭਿਜੀਤ ਦੱਤਾ ਵਜੋਂ ਬਰੁਣ ਚੰਦਾ
* ਬਾਲਾਜੀ ਗੌਰੀ ਬਤੌਰ ਐਡਵੋਕੇਟ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਪ੍ਰਤਾਪ
* ਮਿੱਠੂ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ
* ਸੌਮਿਆ ਮੁਖਰਜੀ ਅਨੁਰਾਗ ਚੈਟਰਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਦਾ ਭਰਾ
* ਦੇਬਿਕਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਬੋਧੀਸਤਵਾ ਮਜੂਮਦਾਰ
* ਦੇਬਿਕਾ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਸਸਵਤੀ ਗੁਹਾ ਠਾਕੁਰਤਾ
* ਵਰੁਣ ਵਜ਼ੀਰ ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਚਾਰੂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੰਦਿਨੀ ਵਜੋਂ
* ਰੂਪੰਗੀ ਵਣਵਾਰੀ ਰਾਬੀਆ ਵਜੋਂ
* ਬੇਰੀਟ ਹੈਨਸਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸੌਲੀ, ਵੇਲਫ੍ਰੇਡ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ
* ਯੁਵਾਨ ਵਨਵਾਰੀ ਸ਼ੁਭਾ ਚੈਟਰਜੀ, ਦੇਬਿਕਾ ਅਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ
* ਬਾਲਾਜੀ ਗੌਰੀ ਬਤੌਰ ਐਡਵੋਕੇਟ ਸੁਨੈਨਾ ਪ੍ਰਤਾਪ
* ਕ੍ਰਿਸਟਜਨ ਸਰਵ ਲਾਰਸ ਕ੍ਰਿਸਟੀਅਨਸਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਵੈਲਫ੍ਰੇਡ ਤੋਂ ਅਧਿਕਾਰਤ)

### ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ 
ਮੁੱਖ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਗਸਤ 2021 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ  ਪਹਿਲਾ ਉਤਪਾਦਨ ਅਨੁਸੂਚੀ ਐਸਟੋਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 21 ਸਤੰਬਰ 2021 ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ  ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 18 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ ਸਮੇਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ  

## ਰੀਲਿਜ਼ 
### ਥੀਏਟਰਿਕ 
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 17 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂੰ ਥੀਏਟਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ 

## ਸੰਗੀਤ 
ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਅਮਿਤ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਕੌਸਰ ਮੁਨੀਰ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। 

 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Mrs Chatterjee vs Norway at Bollywood Hungama
* Mrs Chatterjee vs Norway at IMDb
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਹੰਟਰ ਗ੍ਰੈਚਸ

" **ਦ ਹੰਟਰ ਗ੍ਰੈਚਸ** " (ਜਰਮਨ:"Der Jäger Gracchus") ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ  ਹੈ ਜੋ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਹੰਟਰ ਗ੍ਰੈਚਸ ਨੂੰ ਲਈ ਫਿਰਦੀ ਇੱਕ ਬੰਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਰੀਵਾ ਦਾ ਮੇਅਰ ਗ੍ਰੈਚੁਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰਾਂ `ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਭਟਕਣ ਉਸਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਟੁਕੜਾ ਗ੍ਰੈਚਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਨਾਮ ਇੰਟਰਵਿਊਰ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਸੇ ਮੇਅਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੰਵਾਦ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

1917 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ *ਬੀਮ ਬਾਉ ਡੇਰ ਚੀਨੀਸਚੇਨ ਮਾਉਰ* ( ਬਰਲਿਨ, 1931) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਵਿਲਾ ਅਤੇ ਐਡਵਿਨ ਮੁਇਰ ਵਾਲ਼ਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ 1933 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰਟਿਨ ਸੇਕਰ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ  ਸੀ। ਇਹ *ਚੀਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।* *ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ* ( ਨਿਊਯਾਰਕ : ਸ਼ੌਕਨ ਬੁੱਕਸ, 1946)।  ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਟੁਕੜਾ ਦੋਵੇਂ *ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ* ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਦੇ ਹਨ। 

6 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1917 ਦੀ ਇੱਕ ਡਾਇਰੀ ਐਂਟਰੀ ਵਿੱਚ, ਕਾਫਕਾ ਬੰਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੰਟਰ ਗ੍ਰੈਚਸ ਦੀ ਹੈ। 

## ਨੋਟ 
 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ

" **ਦਿ ਵਿਲੇਜ ਸਕੂਲਮਾਸਟਰ** ", ਜਾਂ " **ਦਿ ਜਾਇੰਟ ਮੋਲ** " ("ਡੇਰ ਡੋਰਫਸਚੁਲੇਰਰ" ਜਾਂ "ਡੇਰ ਰਾਈਸਨਮਾਉਲਵਰਫ") ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਧੂਰੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 1914 ਅਤੇ 1915 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਕਹਾਣੀ ਕਾਫਕਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ *Beim Bau der Chinesischen Mauer* ( ਬਰਲਿਨ, 1931) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਿਲਾ ਅਤੇ ਐਡਵਿਨ ਮੁਇਰ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ 1933 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰਟਿਨ ਸੇਕਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ *ਚੀਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।* *ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ* ( ਨਿਊਯਾਰਕ : ਸ਼ੌਕਨ ਬੁੱਕਸ, 1946)। 

## ਪਲਾਟ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ 
ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਇੱਕ ਦੂਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ੁਰਕਣੀ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਸਿਰਫ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਮਜ਼ਾਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ, ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ੁਰਕਨੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ, ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਣ-ਨਿਰਧਾਰਤ ਫੈਲਾਅ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ, ਹੋਰ ਵੀ ਅਸਫਲ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਕੁੜੱਤਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸਮਿਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ। ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਖੜੋਤ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਅਚਾਨਕ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 
ਕਾਫਕਾ ਨੇ 19 ਦਸੰਬਰ 1914 ਦੀ ਇੱਕ ਡਾਇਰੀ ਐਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ:ਕੱਲ੍ਹ "ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ" ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਪੌਣੇ ਦੋ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਸੀ; ਡਰ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮੈਂ ਸੌਂ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਹਾਲ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ। ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਝਿੜਕਾਂ: 'ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪਾਸੇ ਲਾ ਲਿਆ ਸੀ।' ਫਿਰ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕਸੂਰਵਾਰ ਹੋਣਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੇਰਾ ਕਸੂਰ ਓਨਾ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਜਿੰਨਾ ਪਿਤਾ ਜੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। 6 ਜਨਵਰੀ, 1915 ਵਾਲ਼ੀ ਐਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫਕਾ ਕਹਾਣੀ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹਫੀਜ਼ ਤਾਹਿਰ

**ਹਫ਼ੀਜ਼ ਤਾਹਿਰ** (    ) (ਜਨਮ 2 ਸਤੰਬਰ 1947) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ 'ਐਨਕ ਵਾਲਾ ਜਿਨ' (1993) ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।

ਉਸਨੂੰ 23 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਪੀਟੀਵੀ ਲਈ ਅਸਾਧਾਰਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਤਮਗ਼ਾ ਹੁਸਨ ਕਾਰਕਰਦਗੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਹਫ਼ੀਜ਼ ਤਾਹਿਰ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਸਤੰਬਰ 1947 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ ਰੇਲਵੇ ਰੋਡ,  ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ ਸਿਵਲ ਲਾਈਨਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ 1967 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਾਨੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
* *ਆਠਵਾਂ ਰੰਗ* (1980)
* *ਜ਼ੇਰ-ਏ-ਜ਼ਮੀਨ* (1993)
* *ਮੰਜ਼ਿਲ ਮੰਜ਼ਿਲ* (2017)

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਨਿਰਮਾਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947
ਤੂਫ਼ਾਨ

**ਤੂਫ਼ਾਨ** ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਜਾਂ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਗਾੜ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਸਥਿਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ, ਤੂਫ਼ਾਨ, ਗੜੇ, ਗਰਜ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ (ਗਰਜ), ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ (ਬਰਫ਼ ਦਾ ਤੂਫ਼ਾਨ, ਮੀਂਹ ਦਾ ਤੂਫ਼ਾਨ), ਭਾਰੀ ਠੰਢਕ ਵਾਲਾ ਮੀਂਹ ( ਬਰਫ਼ ਦਾ ਤੂਫ਼ਾਨ ), ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ( ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਚੱਕਰਵਾਤ, ਹਵਾਈ ਤੂਫਾਨ ), ਹਵਾ ਕੁਝ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਰਾਹੀਂ ਉਡਾ ਲਿਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਧੂੜ ਦੇ ਤੂਫਾਨ ਵਿੱਚ, ਗੰਭੀਰ ਮੌਸਮ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ।
ਕਰਮ ਚੰਦ, ਲਾਲਾ

**ਕਰਮ ਚੰਦ** ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਇਕ ਜਾਗੀਰਦਾਰ, ਦੀਵਾਨ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਪਿੰਡ ਪਾਇਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ  ਆ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ।

ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਚੇ ਅਹੁਦਿਆਂ`ਤੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇਕ ਮੈਂਬਰ ਲਾਲਾ ਜਵਾਲਾ ਨਾਥ ਸ਼ੁਕਰਚਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਕੋਲ਼ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੋਲ ਮੁਨਸ਼ੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

ਲਾਲਾ ਕਰਮ ਚੰਦ, ਲਾਲਾ ਜਵਾਲਾ ਨਾਥ ਦਾ ਲੜਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਇਤਬਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸ. ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਨੌਕਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1813 ਵਿਚ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਲਾਲਾ ਕਰਮ ਚੰਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਚੇ ਅਹੁਦਿਆਂ `ਤੇ ਰਿਹਾ।

ਸੰਨ 1805 ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਚੁਪਚੁਪੀਤੇ ਹੀ ਹਰਿਦੁਆਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਰਮਚੰਦ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪਿੰਕੂ ਕਪੂਰ

**ਪਿੰਚੂ ਕਪੂਰ** (1927 – 28 ਅਪ੍ਰੈਲ1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ ਜੋ 1927 ਵਿੱਚ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਅਨੇਕਾਂ  ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ  ਦਾ ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ 1969 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਉਸਨੂੰ *ਡੌਨ*, *ਰੋਟੀ*, *ਅਵਤਾਰ* ਅਤੇ *ਖ਼ੁਦ-ਦਾਰ* ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਪੂਰ ਦੀ ਮੌਤ 62 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1989 ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1989
ਜਮੀਲਾ ਹਾਸ਼ਮੀ

**ਜਮੀਲਾ ਹਾਸ਼ਮੀ** (1929/1934 – 1988) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ  ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਆਤਿ*ਸ਼-ਏ-ਰਫ਼ਤਾ* ਲਿਖਿਆ ਜੋ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ *ਤਲਾਸ਼-ਏ-ਬਹਾਰਾਂ* ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਦਮਜੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ *ਰੰਗ ਭੂਮ*, ਅਤੇ *ਆਪ ਬੀਤੀ-ਜੁਗ ਬੀਤੀ* ਵਰਗੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਵਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਅਪਨਾ ਅਪਨਾ ਜਹਨੁਮ* ਅਤੇ *ਰੋਹੀ* ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਵਾਰਤਕ ਗਲਪ ਵੀ ਲਿਖਿਆ। 

ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1934 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1929 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1947 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸਾਹੀਵਾਲ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਫੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸਰਦਾਰ ਅਹਿਮਦ ਅਵੈਸੀ  ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਆਇਸ਼ਾ ਸਿੱਦੀਕਾ ਹੈ। 

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜੋ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇਹਨ। ਉਸਨੇ *ਸ਼ੈਰੀ* ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼ੀਮਾ ਕਰਮਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਅਲਹਮਰਾ ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਦਸ਼ਤ-ਏ-ਸੂਸ*, *ਚੇਹਰਾ ਬਾ ਚੇਹਰਾ ਰੂ-ਬਾ-ਰੂ*, *ਤਲਾਸ਼-ਏ-ਬਹਾਰਾਂ*  ਉਸ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਬਾਰੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਜਿਸਦਾ *ਸਿਰਲੇਖ* ਸੀ, ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਕੁੜੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਰੇਖਤਾ 'ਤੇ ਜਮੀਲਾ ਹਾਸ਼ਮੀ ਦੀ ਲਿਖਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1988
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਅਜਮਲ ਖਟਕ

**ਅਜਮਲ ਖਾਨ ਖਟਕ** (ਪਸ਼ਤੋ: اجمل خټک, ਉਰਦੂ: اجمل خٹک; 15 ਸਤੰਬਰ 1925 – 7 ਫਰਵਰੀ 2010) ਇੱਕ ਪਸ਼ਤੂਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੋ ਕਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਅਵਾਮੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਵਲੀ ਖਾਨ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤ ਸੀ।

ਉਸਦਾ ਮੁਢਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਰਗਰਮ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਖੁਦਾਈ ਖਿਦਮਤਗਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਪਸ਼ਤੋ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 1947 ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਬਦੁਲ ਵਲੀ ਖਾਨ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਿਆ।

ਉਸਨੇ 1969-1973 ਤੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1970 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਬਦੁਲ ਹੱਕ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਜਮਲ ਖਟਕ ਕਾਬੁਲ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1989 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਵਲੀ ਖਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਅਵਾਮੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 12 ਮਈ 2012 ਨੂੰ ਅਕੋੜਾ ਖਟਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅਣਪਛਾਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖੱਟਕ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ
ਬਾਰੂ, ਰਾਜਸਥਾਨ

**ਬਾਰੂ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਾਪ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।      ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਬਾਰੂ  " ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਲੋਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਬਰੂ" ਨਾਮ ਕਹਿੰਦੇ  ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਡੂੰਘੇ ਖੂਹ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੰਦਿਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਲਦੇਵੀ  ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ "ਖਿੰਵੰਜ ਮਾਤਾ " ਹੈ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਆਨੰਦਪੁਰ ਕਾਲੂ

**ਆਨੰਦਪੁਰ ਕਾਲੂ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਪਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜੈਤਾਰਨ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਆਨੰਦਪੁਰ ਕਾਲੂ  ਗੁਣਕਾਂ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ 307 ਮੀਟਰ (1007 ਫੁੱਟ) ਹੈ।
ਆਲਮਗੀਰ ਹਾਸ਼ਮੀ

**ਆਲਮਗੀਰ ਹਾਸ਼ਮੀ** (ਉਰਦੂ: **عالمگیر ہاشمی**), ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ **ਆਲਮਗੀਰ ਹਾਸ਼ਮੀ** (ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ 1951) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਹੈ।

ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ "ਤੁਲਨਾਤਮਕ" ਸੁਹਜ ਦੀ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਏ ਅਤੇ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸੁਭਾਅ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਉਪਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਮ ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੈਕਚਰ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਲੜੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਆਧੁਨਿਕ ਪੱਤਰ") ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
* ਸਿੱਖਿਆ: ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ, ਐਮ.ਏ. 1972
* ਲੁਈਸਵਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੈਂਟਕੀ, ਐੱਮ.ਏ. 1977

## ਕਵਿਤਾਵਾਂ 
## ਅਵਾਰਡ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ
ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਹ ਜਮਾਲ

**ਸਈਅਦ ਸ਼ਾਹ ਜਮਾਲ ਉਦੀਨ ਨਕਵੀ ਬੁਖਾਰੀ** (ਉਰਦੂ :  ; 1588–1671) **ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਹ ਜਮਾਲ** ਕਰਕੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਸੈਨੀ ਸਈਦ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਵਾਰਸ 
ਸੱਯਦ ਸ਼ਾਹ ਜਮਾਲ ਮਖਦੂਮ ਸੱਯਦ ਸਦਰੁੱਦੀਨ ਰਾਜਨ ਕਤਾਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ, ਜੋ ਮਖਦੂਮ ਸਈਅਦ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਕਬੀਰ ਬਿਨ ਮਖਦੂਮ ਸਯਦ ਜਲਾਲੂਦੀਨ ਸੁਰਖ-ਪੋਸ਼ ਬੁਖਾਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।  ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ।  

## ਮਕਬਰਾ 
ਜਮਾਲ ਦੀ ਮੌਤ 1671 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸਦਾ ਮਕਬਰਾ ਸ਼ਾਹ ਜਮਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਟਾਊਨ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਫੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ (ਐਫਸੀ) ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।  ਉੱਥੇ ਹਰ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।  ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਿੱਸਾ ਮਰਹੂਮ ਪੱਪੂ ਸੈਨ ਸੀ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਢੋਲ ਵੀ ਵਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। 

## ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਸਜਾਦਾ ਨਸ਼ੀਨ 
ਉਸਦਾ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਨਸ਼ੀਨ ਗੱਦੀ ਨਸ਼ੀਨ ਪੀਰ ਡਾਕਟਰ ਸਈਅਦ ਅਲੀ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਹ ਨਕਵੀ ਅਲ ਬੁਖ਼ਾਰੀ ਹੁਸੈਨੀ ਹੈ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ
ਬਿਜੈਨਗਰ

**ਬਿਜੈਨਗਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਅਜਮੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਿਜੈਨਗਰ ਤਹਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1919 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮਸੂਦਾ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਓ ਸਾਹਿਬ ਵਿਜੇ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਜਮੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖਾਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਹੈ। ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
### ਕਾਲਜ 
* ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਗਿਆ ਕਾਲਜ, ਪੀ.ਜੀ

ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ, ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਕਾਮਰਸ 

* ਸੰਜੀਵਨੀ ਕਾਲਜ, ਬਿਜੈਨਗਰ

* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਰਮਾ ਦੇਵੀ ਬੀ.ਐੱਡ. ਕਾਲਜ 

## ਹਵਾਲੇ
ਕਰਮ ਇਲਾਹੀ

**ਕਰਮ ਇਲਾਹੀ ਕਾਦਰੀ** ਉਰਫ਼ ਹਜ਼ਰਤ ਕਰਮ ਇਲਾਹੀ ਹਜ਼ਰਤ ਕਾਂਵਾਂ ਵਲੀ ਸਰਕਾਰ ( ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ : کرم الہیٰ سرکار المعروف کانواں والیکار)  ਮਲਾਮਤੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਦੁਰਵੇਸ਼ ਸੀ ਜੋ * ਗੁਜਰਾਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕਾਦਰੀਆ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸੂਫ਼ੀ ਸੀ।   ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1838 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਈਂ ਕਾਂਵਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਮ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਂ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਹਰ ਸਮੇਂ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।  ਉਹ 20 ਜੁਲਾਈ 1930 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ।    

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਵਿਹਾਨ ਸੰਮਤ

**ਵਿਹਾਨ ਸੰਮਤ** (ਜਨਮ 9 ਮਾਰਚ 1996) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਈਟਰਨਲੀ ਕੰਫਿਊਜ਼ਡ ਐਂਡ ਏਗਰ ਫਾਰ ਲਵ ਅਤੇ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਮਿਸਮੈਚਡ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਵਿਹਾਨ ਸੰਮਤ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਮਾਰਚ 1996 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਰੀਆ ਵਿਦਿਆ ਮੰਦਰ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਧੀਰੂਭਾਈ ਅੰਬਾਨੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮੈਥਡ ਐਕਟਿੰਗ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2018 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਟਿਸ਼ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਅਲੀ ਗੁਲ ਸੰਗੀ

**ਅਲੀ ਗੁਲ ਸੰਗੀ** (14 ਸਤੰਬਰ 1952 – 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014) ਇੱਕ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਕੁਨ, ਅਤੇ ਸਿੰਧ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਮਹਿਨਾਜ਼, ਉਸਤਾਦ ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸਫ਼, ਮੰਜ਼ੂਰ ਸਖਰਾਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਅਲੀ ਗੁਲ ਸੰਗੀ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1952 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੋਦਈ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੜਕਾਣਾ, ਸਿੰਧ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਰੋਸ਼ਨ ਅਲੀ ਸੰਗੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ 11 ਸਤੰਬਰ 1983 ਨੂੰ ਸਿੰਧੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਸਿਆਸੀ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਗੂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਲੁਕਾ ਕੌਂਸਲ ਲੜਕਾਣਾ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਦੋਦਾਈ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਫਤਿਹਪੁਰ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਨਾਜ਼ਿਮ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਫੰਕਸ਼ਨਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਉਹ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਡੇਲੀ ਮਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 11 ਸਾਲ ਤੱਕ ਲੜਕਾਣਾ ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ।

ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸਨੇ 18-19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਵੀਆਂ ਜਾਫਰ ਫਕੀਰ ਪੰਹਵਰ ਅਤੇ ਮੇਨਹਲ ਫਕੀਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਵਿਤਾ ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਪਰ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ। ਮਹਿਨਾਜ਼, ਉਸਤਾਦ ਮਨਜ਼ੂਰ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਉਸਤਾਦ ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸਫ, ਸਰਮਦ ਸਿੰਧੀ ਅਤੇ ਮੰਜ਼ੂਰ ਸਖੀਰਾਨੀ ਸਮੇਤ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਗਾਈ ਹੈ।

ਅਲੀ ਗੁਲ ਸੰਗੀ ਦੀ ਮੌਤ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧ ਦੇ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014
ਮਸਾਣੀ ਬੈਰਾਜ

**ਮਸਾਣੀ ਬੈਰਾਜ**, **ਮਸਾਨੀ ਪੁਲ** ਵੀ, 1989 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਮੌਸਮੀ ਸਾਹਿਬੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬੈਰਾਜ,  ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਰੇਵਾੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਸਾਣੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।   ਮਸਾਨੀ ਬੈਰਾਜ NH 919 ' ਤੇ ਇੱਕ ਪੁਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।  50 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਕਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2017 ਵਿੱਚ ਬੈਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਟੋਰੇਜ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਹ ਬੈਰਾਜ ਸਾਹਿਬੀ ਨਦੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਗਲਿਆਰੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਯਮੁਨਾ ਤੱਕ ਮਾਤਨਹੇਲ ਜੰਗਲ, ਛੁਛਕਵਾਸ-ਗੋਧਾਰੀ, ਖਾਪਰਵਾਸ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੁਰੀ, ਭਿੰਡਵਾਸ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੂਰੀ, ਭਿੰਡਵਾਸ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਸੈਂਚੂਰੀ, ਆਊਟਫਲਟਪੁਰ, ਨੰਬਰਪੁਰ, ਆਊਟਫਲਪੁਰ, ਨੈਸ਼ਨਲ 6. ਪਾਰਕ, ਬਸਾਈ ਅਤੇ ਦਿ ਲੌਸਟ ਲੇਕ (ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ)।

ਮਸਾਨੀ ਬੈਰਾਜ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ NH 919 (ਸਾਬਕਾ ਨਾਮ NH 71B) 'ਤੇ ਪੁਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਬੈਰਾਜ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ NH 48 (ਸਾਬਕਾ ਨਾਮ NH 8) (ਦਿੱਲੀ-ਜੈਪੁਰ-ਮੁੰਬਈ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਸਾਣੀ ਬੈਰਾਜ ਸੜਕ ਨੂੰ ਚਾਰ-ਮਾਰਗੀ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ (ਸੀ. ਅਗਸਤ 2017)। 

thumb| ਮਸਾਣੀ ਦੇਵੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਇੱਕ  ਅਵਤਾਰ, ਨੇ ਮਸਾਣੀ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਬੈਰਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਦਿੱਲੀ ਰਿਜ
* ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਚੀਤੇ
* ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਚੀਤਾ ਅਤੇ ਹਿਰਨ ਸਫਾਰੀ
* ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
* ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਡੈਮਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਭਿਆਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਕੋਟਲਾ ਅਤੇ ਨੂਹ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਸਿਸਟਮ
* ਧੋਸੀ ਪਹਾੜੀ
* ਸਰਿਸਕਾ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ
* ਮਸਾਨੀ ਅੱਮਾਨ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ
* ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਡੈਮਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* WWF ਦੁਆਰਾ ਹਰਿਆਣਾ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਚ ਯਾਤਰੀ ਆਕਰਸ਼ਣ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੀਆਂਂ ਝੀਲਾਂ
ਪਥਰਾਲਾ ਬੈਰਾਜ

**ਪਥਰਾਲਾ ਬੈਰਾਜ** (ਹਿੰਦੀ: **पथराला बांध** ) ਸੋਮ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਇੱਕ ਬੈਰਾਜ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਯਮੁਨਾ ਨਹਿਰ ਲਗਭਗ  ਹਥਨੀਕੁੰਡ ਬੈਰਾਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡਾਕਪਾਥਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਦੂਨ ਵੈਲੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ। ਨਹਿਰਾਂ ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲੇ, ਕਰਨਾਲ ਜ਼ਿਲੇ, ਸੋਨੀਪਤ ਜ਼ਿਲੇ, ਰੋਹਤਕ ਜ਼ਿਲੇ, ਜੀਂਦ ਜ਼ਿਲੇ, ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲੇ ਅਤੇ ਭਿਵਾਨੀ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਪੱਛਮੀ ਯਮੁਨਾ ਨਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ 1335 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਬਣਵਾਈ  ਸੀ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿਲਟਿੰਗ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ 1750 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਵਗਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਗਰੁੱਪ ਨੇ  1817 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ, 1832-33 ਵਿੱਚ ਯਮਨਾ ਵਿਖੇ ਤਾਜੇਵਾਲਾ ਬੈਰਾਜ ਡੈਮ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, 1875-76 ਵਿੱਚ ਦਾਦੂਪੁਰ ਵਿਖੇ ਪਥਰਾਲਾ ਬੈਰਾਜ ਅਤੇ ਨਹਿਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸੋਮ ਨਦੀ ਡੈਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, 1889-95 ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਦੀ *ਸਿਰਸਾ ਬ੍ਰਾਂਚ* ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬ੍ਰਾਂਚ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਆਧੁਨਿਕ ਹਥਨੀ ਕੁੰਡ ਬੈਰਾਜ 1999 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਤਾਜੇਵਾਲਾ ਬੈਰਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਸਿਲਟਿੰਗ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
 
ਬਲੂ ਬਰਡ ਝੀਲ, ਹਿਸਾਰ (ਸ਼ਹਿਰ)
 ਪਿੰਜੌਰ ਵਿੱਚ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਡੈਮ
 ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ
 ਹਥਨੀ ਕੁੰਡ ਬੈਰਾਜ
 ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ - ਪੱਛਮੀ ਯਮੁਨਾ ਨਹਿਰ ਇੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
 ਸੂਰਜਕੁੰਡ
 ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ
 ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ
 ਭਾਰਤੀ ਨਦੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਲਿੰਕ
 ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਲ ਮਾਰਗ
 ਗੰਗਾ ਨਹਿਰ
 ਗੰਗਾ ਨਹਿਰ (ਰਾਜਸਥਾਨ)
 ਅੱਪਰ ਗੰਗਾ ਨਹਿਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ
 ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
 ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਡੈਮਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੀਆਂਂ ਝੀਲਾਂ
ਗਜ਼ਟ

ਇੱਕ **ਗਜ਼ਟ** ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਸਾਲਾ, ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ *ਗਜ਼ਟ* ਨਾਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਅੱਜ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮ *ਗਜ਼ਟ* ਹੈ।

## ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ
ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, *ਦ ਆਕਸਫੋਰਡ ਗਜ਼ਟ* (ਜੋ *ਲੰਡਨ ਗਜ਼ਟ* ਬਣ ਗਿਆ) ਦੀ 1700 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਜ਼ਟ ਸ਼ਬਦ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਰਸਾਲੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਆਇਆ; ਅੱਜ, ਅਜਿਹੇ ਰਸਾਲੇ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਰਕਾਰਾਂ ਲਈ, ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੋੜ ਸੀ ਜਾਂ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। *ਰਾਇਲ ਥਾਈ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਗਜ਼ਟ* (ਲਗਭਗ 1858), ਅਤੇ *ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਜ਼ਟ* (ਲਗਭਗ 1950) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਮਾਮਲਾ ਹੈ।

ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। *ਐਡਿਨਬਰਗ ਗਜ਼ਟ*, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ, ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 1699 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ *ਡਬਲਿਨ ਗਜ਼ਟ* 1705 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਪਰ 1922 ਵਿੱਚ ਆਇਰਿਸ਼ ਫ੍ਰੀ ਸਟੇਟ ਦੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ; *ਆਈਰਿਸ ਓਫਿਗਿਯੂਲ* (ਆਇਰਿਸ਼: ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ) ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ *ਬੇਲਫਾਸਟ ਗਜ਼ਟ* ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ 1921 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਜ਼ਟ
ਰਸਿਕਬਿਲ

thumb| ਰਸਿਕਬੀਲ ਵਿਖੇ ਵਾਚ ਟਾਵਰ
**ਰਸਿਕਬੀਲ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਰਸਿਕ ਬਿਲ** ਜਾਂ **ਰਸਿਕਬੀਲ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ  ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਮਾਖਿਆਗੁੜੀ ਹੈ। 

ਰਸਿਕਬਿਲ ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਜ਼ਿਲੇ, ਤੁਫਾਨਗੰਜ ਉਪਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਮਾਖਿਆਗੁੜੀ । ਕਾਮਾਖਿਆਗੁੜੀ ਤੋਂ, ਇਹ ਲਗਭਗ  ਹੈ ਦੂਰ. ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕਾਮਾਖਿਆਗੁੜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਕਾਰਾਂ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

ਇਹ ਝੀਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਝੀਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰਮੋਰੈਂਟਸ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਟੌਰਕਸ, ਆਈਬਿਸ, ਸਪੂਨਬਿਲ, ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ, ਤੋਤੇ, ਉੱਲੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਝੀਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਹਿਰਨ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਗਰਮੱਛ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

## ਜੀਵ 
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਚੀਤੇ ਦਾ ਘਰ, ਅਜਗਰ ਘਰ, ਪਿੰਜਰਾ ਅਤੇ ਕੱਛੂਆਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਇੰਦਰਾਜ਼ ਵੀ ਹੈ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸੀਟੀ ਵਾਲੀ ਬਤਖ, ਯੂਰੇਸ਼ੀਅਨ ਟੀਲ, ਫਰੂਜਿਨਸ ਡਕ, ਲਾਲ-ਕਰੈਸਟਡ ਪੋਚਾਰਡ, ਉੱਤਰੀ ਸ਼ੋਵਲਰ, ਉੱਤਰੀ ਪਿਨਟੇਲ, ਯੂਰੇਸ਼ੀਅਨ ਵਿਜਿਅਨ, ਗ੍ਰੇ-ਹੈੱਡਡ ਲੈਪਵਿੰਗ, ਉੱਤਰੀ ਲੈਪਵਿੰਗ, ਪਾਈਡ ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ, ਕਾਮਨ ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ, ਲਿਟਲ ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਚਮਕਦਾਰ, ਮਹਾਨ ਕੋਰਮੋਰੈਂਟ, ਅਤੇ ਗਡਵਾਲ .

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸੰਨੀਹਿਤ ਸਰੋਵਰ

**ਸੰਨੀਹਿਤ ਸਰੋਵਰ** ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦਿਆਂ ਦੇ  ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  *ਸਰੋਵਰ*, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਮਾਵਸਿਆ (ਪੂਰੀ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਰਾਤ) ਦੇ ਦਿਨ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ *ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ* ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ *ਸਰੋਵਰ* ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭਟਕਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਅਤੇ *ਪਿਂਡ ਦਾਨ*, ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਸੇਵਾ, ਇੱਥੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹਿੰਦੂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਧਰੁਵ ਨਰਾਇਣ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਾਇਣ, ਧਰੁਵ ਭਗਤ, ਸ਼੍ਰੀ ਹਨੂੰਮਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਅਸਥਾਨ ਹਨ। ਸੰਨੀਹਿਤ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸਰੋਵਰ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ 48 ਕੋਸ ਪਰਿਕਰਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਸੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਸਵਤੀ ( ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ) ਨਦਿਆਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰੋਵਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਮਾਵਸਿਆ (ਪੂਰੀ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਰਾਤ) ਦੇ ਦਿਨ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਵ੍ਰਜਾ ਪਰਿਕਰਮਾ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Kurukshetra.nic.in

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਭੰਡਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੀਆਂਂ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ