ਮੁਝ ਸੇ ਪਹਿਲੀ ਸੀ ਮੁਹੱਬਤ ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ ਨਾ ਮਾਂਗ

**"ਮੁਝ ਸੇ ਪਹਿਲੀ ਸੀ ਮੁਹੱਬਤ ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ ਨਾ ਮਾਂਗ"** (ਅਨੁਵਾਦ "ਮੇਰੇ  ਪਿਆਰੇ , ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲ਼  ਪਿਆਰ ਨਾ ਮੰਗ ") ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼ ਦੀ ਇਹ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ। ਗਾਇਕਾ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਹੋਰ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫੈਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਜ਼ਮ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪਰਿਪੱਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਕਸ਼-ਏ-ਫ਼ਰੀਆਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ 1943 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਫੈਜ਼ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ ਅਤੇ "ਮੁਝੇ ਸੇ ਪਹਿਲੀ ਸੀ ਮੁਹੱਬਤ ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ ਨਾ ਮਾਂਗ" ਉਸ ਦੀ 'ਰਵਾਇਤੀ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ, ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ' ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਥੀਮ 
ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾ ਮੰਗੇ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੁਲਮ, ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵੇਖੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ 'ਤੇ ਬਣੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਬੇਰਹਿਮੀ ਸੱਚਾਈਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਬਦਤਮੀਜ਼ੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਭਿੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿਕ ਵਿਸ਼ਾ ਇੱਕ ਅਣਚਾਹੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਫੈਜ਼ ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫੈਜ਼ ਨੇ ਖੁਦ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕੰਮ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪਰਿਪੱਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ 'ਸੀਮਾ' ਦੱਸਿਆ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਫੈਜ਼ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਈ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ 1962 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ *ਕਾਇਦੀ* ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫੈਜ਼ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਪੈਰੋਡੀ ਖਾਲਿਦ ਅਖ਼ਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ 'ਬੀਸ ਸੌ ਗਿਆਰਾਹ' (1950) ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਈਨ, "ਤੇਰੀ ਆਂਖੇਂ ਕੇ ਸਿਵਾ ਦੂਨੀਆ ਮੇਂ ਰਖਾ ਕਿਆ ਹੈ", ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਚਿਰਾਗ (1969) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਵਿਤਾ ਵਜੋਂ ਮਜਰੁਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਗੀਤ "ਤੁਮ ਮੁਝੇ ਭੂਲ ਭੀ ਜਾਓ ਤੋ ਯੇ ਹੱਕ ਹੈ ਤੁਮਕੋ" (1959) ਦੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ਦੀਦੀ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਥੀਮ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੀਤ ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 10 ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ 03 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੁਮੈਰਾ ਚੰਨਾ ਅਤੇ ਨਬੀਲ ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ ਨੇ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਜ਼ੋਹਰਾ ਸਹਿਗਲ ਦੁਆਰਾ 2012 ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਜ਼ੋਹਰਾ ਸਹਿਗਲਃ ਐਨ ਇੰਟਰਵਿਊ ਐਮ. ਕੇ. ਰੈਨਾ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਪਡ਼੍ਹਨਾ ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੇ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਗਿਆ। 2016 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਐ ਦਿਲ ਹੈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ* ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਮ ਦਾ ਇੱਕ ਐਬਸਟਰੈਕਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ 

Oh my love, don't ask me for the love I once gave you
I thought that life will shine eternally only if I had you

I had your sorrows then the sorrow fights of this world mean nothing to me
Spring becomes long lasting in this world only because of your face

Except your eyes, nothing is there in this world to see
If I found you, my fate would bow before me

This was not how I wanted, wished to happen
Not only grief of love, the world is full of other sorrows, heartaches

There is happiness other than the joy of union
The dark magic of uncountable dark years

Woven in satin, silk and brocade
In every lane, bodies flesh is sold in market

Covered in dust, bathed in blood
Bodies retrieved from the furnace of diseases

Pus discharge flowing from their rotten ulcers
What can I do sometimes my eyes look in that direction also

Even now your beauty is magical tantalizing but what can be done
Not only grief of love, the world is full of other sorrows, heartaches

There is happiness other than the joy of union
Oh my love, don't ask me for the love I once gave you

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ