open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ

## ਅਲੰਕਾਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ:- 
ਕਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀਆਂ, ਸ਼ਬਦਾਂ, ਵਾਕਾਂ, ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ‌‌‌ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਲੰਕਾਰ‌ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਰੀ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਇੱਕ - ਦੋ ਢੁਕਵੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ ਪ੍ਰੋ.ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਬੰਦ ਹੈ-

 ਚਿੱਟੇ ਚਾਨਣ ਦਾ ਦੁੱਧ ਡੁਲ੍ਹਿਆ

ਤੇ ਮਟਕੀ ਭੱਜੀ ਹਨੇਰੇ ਦੀ।

ਛੱਡ ਰਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਹਕਾਇਤਾ ਨੂੰ

ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰ ਨਵੇਂ ਸਵੇਰੇ ਦੀ।"

ਇਸ ਕਾਵਿ-ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਹਣੇ ਅਲੰਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋ.ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾ "ਆਵਾਜ਼ਾਂ" ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 'ਸਵੇਰ, ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੰਦ ਹੈ-

ਲੋਪ ਹੋ ਗੲਈ ਚੰਨ ਦੀ ਦਾਤੀ

ਵਾਢੀ ਕਰਕੇ ਨੇਰ੍ਹੇ ਦੀ।

ਪੂਰਬ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਨੈੈਂ ਉੱਤੇ

ਕੇਸਰ - ਤੁਰੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਨੇ।‌

ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।

ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤਮੁਨੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਗ੍ਰੰਥ "ਨਾਟ ਸ਼ਸਤ੍ਰ" ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵ ਵੀ ਹਨ।

1.ਅਲੰਕਾਰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।

2. ਅਲੰਕਾਰ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਚਮਤਕਾਰੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

3. ਅਲੰਕਾਰ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

4.ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸੁਆਦਲਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਭਾਮਹ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ, "ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਮੁਟਿਆਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੋਹਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸਰਸ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਕਾਵਿਗਤ ਉਪਮਾ ਆਦਿ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"

## ਅਲੰਕਾਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੌਂ ਕੁੱਝ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। 
## ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ 
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ--"ਜਦ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਸਮਾਨ ਵਰਨਾਂ, ਅੱਖਰਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਓ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਲੈਅ, ਵਜ਼ਨ ਤੇ ਤੋਲ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ‌"

ਵਿਆਖਿਆ--ਅਨੁਪਾਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਓ।ਇਹ ਦੁਹਰਾਓ ਜਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂਸ਼ਆਂ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਇਹ ਇੱਕੋ ਤੁਕ, ਕਾਵਿ-ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ਕਾਵਿ-ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।

ਉਦਾਹਰਣ:-ਫਿਰ ਰੂਪ, ਸਰੂਪ, ਅਨੂਪ ਦਿਸੇ,

ਫਿਰ ਜਿੰਦ ਦੀਵਾਨੀ ਝਲੀ ਝਲੀ।

ਫਿਰ ਹੋਸ਼, ਬੇਹੋਸ਼, ਮਦਹੋਸ਼ ਹੋਈ

,

ਫਿਰ ਪਤ ਰੁਲੇਂਦੀ ਗਲੀ-ਗਲੀ। (ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ: ਆਵਾਜ਼ਾਂ)

ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੂਪ, ਸਰੂਪ, ਅਨੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ "ਉਪ" ਅੱਖਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਸ਼, ਬੇਹੋਸ਼, ਮਦਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ 'ਹੋਸ਼' ਸ਼ਬਦਾਂਸ਼ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਹਰਾਓ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਲੈਅ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ।

ਅਨੁਪਾ੍ਸ ਸ਼ਬਦ ਅਨੁ+ਪ੍+ਆਸ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦੇ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ  ਅੱਖਰਾਂ ਅਰਥਾਤ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਸ੍ਵਰਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਨਾ। ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਕਟ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ ਪੰਜ ਭੇਦ ਹਨ:- 
# ਛੇਕ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ
# ਵ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ
# ਸ਼ੁਰਤੀ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ
# ਲਾਟ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ
# ਅੰਤ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸਪੇਸ ਰਨ

ਸਪੇਸ ਰਨ ਇੱਕ ਟਾਵਰ ਰੱਖਿਆ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਾਸਟੈਕ ਗੇਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਫੋਕਸ ਹੋਮ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਈਕਰੋਸੌਫਟ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਲਈ 13 ਜੂਨ, 2014 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਐਸ ਐਕਸ ਅਤੇ ਲੀਨਕਸ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਕਾਰਗੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਪਾਇਲਟ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮਾਡਿਊਲ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਗੇਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀਆਂ-ਜੁਲੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਸੀਕੁਅਲ ਮਾਰਚ 2016 ਵਿੱਚ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਗੇਮਪਲੇਅ 
ਖਿਡਾਰੀ ਕਾਰਗੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਲਈ ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਇੱਕ ਹੈਕਸਾਗੋਨਲ ਟਾਈਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਫਲੈਟ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ। ਖਿਡਾਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਅਤੇ ਖਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਟਾਇਲਸ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਮੋਡੀਊਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਢਾਂਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਲੇਸਮੈਂਟ ਦੀਆਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਾਈਲ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਥਿਆਰ ਖਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲਾਗਲੇ ਪਾਵਰ ਸਰੋਤ ਦੁਆਰਾ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਮੈਡਿਊਲ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਲੱਗ ਗਿਰੀ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੋਤ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਅਰਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਟੀਚੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰਸਰ ਨੂੰ ਮੂਵ ਕਰ ਕੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕਾਰਗੋ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਸਧਾਰਨ ਕਾਰਗੋ ਕਰੇਟਸ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਮਕੈਨਿਕ ਮੋਡੀਊਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਧੇਰੇ ਕਾਰਗੋ ਕਰੇਟ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਇਨਾਮ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਯਾਤਰੀ ਮਾਡਿਊਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਹਰੇਕ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦੋ ਬਾਇਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚੀ ਹੋਈ ਕਾਰਗੋ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਵੱਕਾਰ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ, ਇਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਿਡਾਰੀ ਕਾਰਗੋ ਜਾਂ ਸਮਾਂ ਥ੍ਰੈਸ਼ੋਲਡ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੁਲਾੜ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਡਿਊਲਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਬਲੀਅਤ ਅਤੇ ਬੋਨਸ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਣ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਮੋਡੀਊਲ ਦਾ ਤਾਲਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੈ।

## ਪਲਾਟ 
ਖਿਡਾਰੀ ਬੱਕ ਮਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਇੱਕ ਪੁਲਾੜ ਰਨਰ ਹੈ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀ ਪਾਇਲਟ ਅਤੇ ਰੇਸਰ, ਬਕ ਵੱਡੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਪੈਸਾ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਂਡਰਾਇਡ, ਅਦਾਮ -12 ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਡੇ ਕਾਰਗੋ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸਧਾਰਨ ਮਾਲ-ਡੱਬਾ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਨੌਕਰੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਟਾਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਉਸ ਕੋਲ ਪਰਮਾਣੂ ਕੂੜਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਗਈ. ਕਈ ਦੌੜਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੱਕ ਮਾਨ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂ ਬ੍ਰਾਊਨ ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਕਪਤਾਨ ਬਲੈਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਤੰਗ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਵਧੇਰੇ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਮੁਨਾਫਾਕਾਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਵਿਕਾਸ 
ਸਪੇਸ ਰਨ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਲਿਓਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਮੈਨ ਸਟੂਡੀਓ ਪਾਸਟੇਚ ਗੇਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਰ ਸਿਲਵੈਨ ਪਾਸੋਟ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਸਟੂਡੀਓ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ. []7] 8 ਪਾਸੋਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਰਨ ਗਲੈਕਸੀ ਟਰੱਕਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਲਾਡਾ ਚਵਾਟਿਲ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਬੋਰਡ ਗੇਮ, ਨਾਲ ਹੀ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਖੇਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੌਦੇ ਬਨਾਮ ਜੂਮਬੀਸ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਭਿਆਨਕ ਰਸ

ਕਿਸੇ ਭਿਅੰਕਰ ਸ਼ੈਅ ਨੂੰ ਵੇਖਣ, ਸੁਣਨ ਕਰਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਭਯ (ਭੈ) ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਬਲ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਪੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਦੋਂ ਭਿਆਨਕ ਰਸ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭੈ ਇਸਦਾ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਹੈ। ਭੈ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚਿੱਤ ਦੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਤੋ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮਨ ਦੀ ਡਾਵਾਂ-ਡੋਲਤਾ (ਅਸਥਿਰਤਾ) ਭੈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਡਰਾਵਨੇ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਦੇਖ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣ-ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ "ਭੈ" ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ 'ਭਿਆਨਕ' ਰਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ, ਸੱਪ ਆਦਿਕ ਮਾਰ-ਖੰਡੇ ਜਾਨਵਰ, ਘੋਰ ਜੰਗਲ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਦੁਸ਼ਮਣ, ਭੂਤਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਇਸ ਦੇ ਆਲਬੰਨ ਵਿਭਾਵ ਹਨ; ਮਾਰ-ਖੰਡੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆ ਹਰਕਤਾਂ, ਦੁਸ਼ਮਣਾ ਦਾ ਭੈ-ਦਾਇਕ ਵਿਵਹਾਰ, ਭਿਆਨਕ ਸਥਾਨ ਦੀ ਇਕਾਂਤ, ਡਰਾਉਣੇ ਜੈਕਾਰੇ ਇਸਦੇ ਉੱਦੀਪਨ ਵਿਭਾਵ ਹਨ। ਰੋਮਾਂਚ, ਕੰਬਣੀ, ਪਸੀਨਾ, ਰੰਗਬਿਰੰਗਾ ਹੋਣਾ, ਰੋਣਾ, ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਉਣਾ, ਦਿਲ ਪਿਘਲਾਊ ਬਚਨ ਆਦਿ ਇਸਦੇ ਅਨੁਭਾਵ ਹਨ; ਸ਼ੰਕਾ, ਮੂਰਛਾ, ਦੀਨਤਾ, ਡੋਰ-ਭੋਰ ਹੋਣਾ, ਯਾਦ, ਮਿਰਗੀ ਆਦਿ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਹਨ।

ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤ ਨੇ-ਵਿਆਜਜਨਯ-ਭ੍ਰਾਂਤਿ ਤੌਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਡਰ (ਅੰਧੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਸਮਝਣਾ); ਅਪਰਾਧਜਨਯ-(ਕਾਲਪਨਿਕ)-(ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧ ਜਾਂ ਗਲਤ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਅਨਿਸ਼ਟ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਡਰ) ਅਤੇ ਵਿਤ੍ਰਾਸਿਕ (ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੇ਼ਰ, ਸੱਪ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦੇਖ ਕੇ) ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਡਰ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਭਯਾਨਕ ਰਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।

**ਉਦਾਹਰਣ:-**

ਲਾਗਿ ਲਾਗਿ ਆਗਿ ਭਾਗਿ ਚਲੇ ਜਹਾਂ ਤਹਾਂ

ਬੀਯ ਕੋ ਨ ਮਾਂਯ ਬਾਪ ਪੂਤ ਨ ਸੰਭਾਰਹੀ।

ਛੁਟੇ ਬਾਰ ਬਸਨ ਉਘਾਰੇ ਧੁਮ ਧੁੰਧ ਅੰਧ

ਕਹੈ ਬਾਰੇ ਬੂਢੇ ਬਾਰਿ ਬਾਰਿ ਬਾਰ ਬਾਰ ਹੀ।

ਹਯ ਹਿਨਹਿਨਾਤ ਭਾਗੇ ਜਾਤ ਬਹਰਾਤ ਗਜ,

ਭਾਰੀ ਭੀਰ ਠੇਲਿ ਰੌਦਿ ਰੌਦਿ ਡਾਰਹੀ।

ਨਾਮ ਲੈ ਚਿਲਾਤ ਚਿਲਲਾਤ ਅਕੁਲਾਤ ਅਤਿ,

ਤਾਤ ਤਾਤ ਤੌਸਿਯਤ ਝੌਸਿਅਤ ਝਾਰਹੀ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਆਲੰਬਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋ ਲੰਕਾਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਦਾ ਘੋਰ ਕੰਮ ਉਦੀਪਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਏਧਰ-ਉਧਰ ਭੱਜਣਾ, ਕੁਰਲਾਉਣਾ, ਰੋਣਾ ਆਦਿ ਅਨੁਭਾਵ ਹਨ, ਡਰ, ਦੀਨਤਾ ਆਦਿ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੁਕੰਨਿਆ

ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, **ਸੁਕੰਨਿਆ** (Sanskrit:सुकन्या) ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਰਯਤੀ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚਯਵਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। 

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਮਦਾ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਐਨ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਰੀਅਰ

**ਐਨ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਰੀਅਰ** (1916–1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਵਿਦਵਾਨ, ਅਕਾਦਮੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਕ ਸੀ। ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ, ਵਾਰੀਅਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ, ਨਾਟਕ, ਯਾਤਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਅਨੁਵਾਦ, ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ। ਕੇਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1986 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਨੇਰੁਕਾਵ ਵਰਿਆਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਰੀਅਰ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਮਈ, 1916 ਨੂੰ ਪਦਿਕਪਰਮਾਮੁ ਵਾਰੀਆਤ ਅਛੂਤਾ ਵਾਰੀਅਰ ਅਤੇ ਮਾਧਵੀ ਵਾਰਸਯਾਰ ਦੇ ਘਰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਸਨ, ਸ਼ੰਕਰ ਵਾਰੀਅਰ ਅਤੇ ਅਛੂਤਾ ਵਾਰੀਅਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ, ਇੱਕਾਲਿਕੁੱਟੀ ਵਰਾਇਸਰ। ਉਸਦੀ ਮੁਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਵਲਾਚੀਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੇਰੂਵਨਮ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਦੋ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮੇਲਤ ਰਾਘਵਨ ਨੰਬੀਆਰ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵਾਨ ਇਲਿਆਤੂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਵਿਆਕਰਣ ਭੂਸ਼ਨਮ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਸ਼ਿਰਮਣੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਤ੍ਰਿਪਿਨੀਥੁਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਕੂਲ (ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਲਜ, ਤ੍ਰਿਪਿਨੀਥੁਰਾ) ਦੇ ਸੰਕਰਣਾਰਾਯਣ  ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਸ਼ਰਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।

ਵਾਰੀਅਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਲਜ, ਤ੍ਰਿਪਿਨੀਥੁਰਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਪਰੰਤੂ ਜਲਦ ਹੀ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮੂਲਾਨਾਗਰਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਨਦੋਦਯਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਕੂਲ, ਕਲਾਡੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਕੋਡਕਰਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1948 ਵਿਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਰਲਾ ਵਰਮਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਸਮਾਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  1975 ਵਿਚ, ਮਾਤਰਭੂਮੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਫਿਰ 1968 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਭਾਸਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1975 ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਾਤਰਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸਨੇ *ਕੁੰਕੁਮਮ* ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1989
ਕਾਵਿ ਦੀਆਂ ਸਬਦ ਸਕਤੀਆ

= ਕਾਵਿ ਦੀਆਂ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀਆਂ =

### ਸ਼ਬਦ,ਅਰਥ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਦਾ ਸੰਬਧ:- 
ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਸਾਡੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਾਹਕ ਹੈ।ਜਿਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਅਥਵਾ ਕਵੀ ਆਪਣੇਸ਼ ਅੰਤਹਕਰਣ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦਯ,ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾ ਲਈ ਅਨੂਭੂਤੀ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ 'ਚ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਅਨੂਭੂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਕਰ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ।ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਤ ਨੂੰ 'ਸ਼ਬਦਸ਼ਕਤੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਕੁੱਝ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਾ ਅਭਿਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਮੰੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ:-

ਅਰਥ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਵਿਅੰਗ ਅਰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਇਹ ਅਰਥ ਪ੍ਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਅੰਜਕ ਸ਼ਬਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਬਦ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ

(ੳ) ਅਭਿਧਾ ਸ਼ਕਤੀ

(ਅ) ਵਿਅੰਜਨਾ ਸ਼ਕਤੀ

(ੲ)ਲਕਸ਼ਣਾ ਸ਼ਕਤੀ

ਜਗਨਨਾਥ ਅਨੁਸਾਰ:-

ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਹੋਣ 'ਵਾਲ਼ਾ ਗਿਆਨ।ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਪੱਧਰਾਸ਼ ਤੋ ਦੇੇਖਿਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ,ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਬਦਾ ਦੇ ਸਮੂਹ (ਵਾਕ,ਆਦਿ)ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਗਿਆਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਾਾ ਅਰਥ ਗਿਆਨ ਬਿਲਕੁਲ਼

ਸੌਖਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬਖੇੜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਮੰਨ ਲਓ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋ

'ਚੰਦਰ'ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਿਆ।ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਨ ਤੋ ਬਾਅਦ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ 'ਚੰਦਰ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਅਭਿਧਾ) ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇਗਾ।

ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ:-

ਕਾਵਿ ਕਲਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਕਲਾ ਹੈ।ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ, ਚਿੰਤ੍ਕਤਾ ਆਦਿਕ ਦੇ ਜਿੱਥੇ ਸੁਰ,ਰੰਗ ਆਦਿ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਕਾਵਿ ਜਾ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਕੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੰਦਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਜਿਹੜੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੁਆਰਾ ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਅੱਖਰ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ ਲਿਖਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾ ਸ਼ਬਦ ਹਨ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਤੋ ਕਇਆ ਅਰਥਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈਆਂ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਝਾਵਲਾ ਪੈਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਤੋ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਅਰਥਾਂ ਗਿਆਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤਿੰਨ ਹਨ।

(ੳ)ਅਭਿਧਾ ਸ਼ਕਤੀ

(ਅ)ਲਕਸ਼ਣਾ ਸ਼ਕਤੀ

(ੲ) ਵਿਅੰਜਨਾ ਸ਼ਕਤੀ

ਅਭਿਧਾ ਸ਼ਕਤੀ :-

'ਅਭਿਧਾ ਸ਼ਕਤੀ'ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਸ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਇਸ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਅਭਿਧਾ ਆਖਿਆ ਹੈ।ਅਭਿਧਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਉਦਭਾਵਨਾ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ:-

(ੳ) ਰੂੜੀ ਅਭਿਧਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ

(ਅ)ਯੋਗਿਕੀ ਅਭਿਧਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ

(ੲ)ਯੋਗ-ਰੂੜੀ ਅਭਿਧਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ

ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਸ਼ਕਤੀ:-

ਜਿਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਅਰਥ ਤੋ ਇਲਾਵਾ,ਲਕਸ਼ਣਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਅਰਥ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਲਕਸ਼ਕ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਲੱੱਖਣਾਰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ:- ਮੁੱਖ ਅਰਥ ਦੇ ਰੁਕਣ ਤੇ ਰੂੜੀ (ਰੀਤ)ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਿਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਮੁੱਖ - ਅਰਥ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਰਥ ਨਿਕਲਦਾ ਹੋਵੇ ਉਥੇ ਲੱਖਣਾ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

ਵਿਅੰਜਨਾ ਸ਼ਕਤੀ:-

" ਜਿੱਥੇ ਅਭਿਧਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਣਾ ਆਪੋ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਣ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਤੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਅਭਿਧਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਣਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਵਿਅੰਜਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਅਰਥ ਵਿੱਚੋ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਭੇਦ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਓਲੱਪਮੰਨ

**ਓਲੱਪਮੰਨ ਮਨੱਕਲ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਨਮਬੂਦਰੀਪਾਦ** (1923-2000), ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਮ, **ਓਲੱਪਮੰਨ** ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਹੈ, ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਕੇਰਲਾ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ 20 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸਮਾਜਕ ਭਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਦਰਾਸ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਵਿਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਓਡਕੁੜਲ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਐਨ ਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰਮ, ਆਸਨ ਸਮਾਰਕ ਕਵਿਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰਮ ਅਤੇ ਅੱਲੂਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਰਗੇ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਮਿਲੇ।

## ਜੀਵਨੀ 
left|thumb| ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਾਲਜ ਪਲੱਕੜ, ਓਲੱਪਮੰਨਾ ਦਾ ਅਲਮਾ ਮਾਤਰ
ਓਲੱਪਮੰਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਜਨਵਰੀ 1923 ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਦੇ ਪਲੱਕੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵੇਲਨੇੜੀ ਵਿੱਚ, ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।  ਉਹ ਨੀਲਕੰਤਨ ਨਮਬੂਤਿਰੀਪਾਦ ਅਤੇ ਦੇਵਸੇਨਾ ਅੰਤਰਜਨਮ ਦੇ ਅੱਠ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 1944 ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਓਟੱਪਲਮ ਸਕੂਲ, ਪੀ.ਐੱਮ.ਜੀ. ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਪਲੱਕੜ ਅਤੇ ਬੀ.ਈ.ਐਮ. ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਪਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਾਲਜ, ਪਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਹ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਰਬੜ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ, 1950 ਤੋਂ 1964 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਰਾਕੜ ਪੰਚਾਇਤ ਅਤੇ ਕੋਟੋਪੱਧਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ।

ਓਲੱਪਮੰਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2000 ਨੂੰ 77 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਕਵੀ ਓ ਐਮ ਅਨੁਜਨ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਜਦ ਕਿ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ ਲੀਲਾ ਨਮਬੂਤਿਰੀਪਾਦ, ਉਸਦੀ ਭਤੀਜੀ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਦਵਾਨ ਓ ਐਮ ਸੀ ਨਾਰਾਇਣਨ ਨਮਬੂਤਿਰੀਪਾਦ, ਉਸਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ।

## ਵਿਰਾਸਤ 
left|thumb| ਕੇਰਲ ਕਲਾਮੰਡਲਮ
ਓਲੱਪਮੰਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ 1942 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ 21 ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ *ਕਥਾਕਾਵਿਤਕਾਲ* ਅਤੇ *ਨਿਰਲਾਣਾ* ਵਰਗੀਆਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੀਤੈਲਮ, ਪੰਚਾਲੀ ਅਤੇ ਨੰਗੇਮਕੁੱਟੀ ਖੰਡ ਕਾਵਿ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਬਾ  ਇੱਕ ਅਟਕਥਾਹੈ। ਓਰਕੁਕਾ ਵਾਲਾਪੱਛੁਮ, 2009 ਦੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਓਲੱਪਮੰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਐਮ ਜੈਚੰਦਰਨ ਨੇ ਇੱਕ ਗਾਣੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ  ਸੁਜਾਤਾ ਮੋਹਨ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923
ਸੁਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਜੀ

**ਸੁਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ** ਜੀ ਵਰਤਮਾਨ ਅਵਸਰਪਿਣੀ ਕਾਲ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਸਨ |
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਨ ਧਰਮ
ਚੰਦਾਪ੍ਰਭੁ ਜੀ

ਚੰਦਰਪ੍ਰਭ ਜੀ  ਵਰਤਮਾਨ ਅਵਸਰਪਿਣੀ ਕਾਲ  ਦੇ ਅਠਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਹੈ |
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਨ ਧਰਮ
ਸੁਵਿਧਿਨਾਥ

ਤੀਰਥੰਕਰ ਸੁਵਿਧਿਨਾਥ,  ਜੋ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ  ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜਾਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,  ਵਰਤਮਾਨ ਅਵਸਰਪਿਣੀ ਕਾਲ  ਦੇ ੯ਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਹਨ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮਗਰ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਨ ਧਰਮ
ਸ਼ਰੇਯਾਂਸਨਾਥ

**ਸ਼ਰੇਯਾਂਸਨਾਥ**,  ਜੈਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਅਵਸਰਪਿਣੀ ਕਾਲ  ਦੇ ੧੧ਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਸਨ।  ਸ਼ਰੇਯਾਂਸਨਾਥ ਜੀ   ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਵੇਣੁਦੇਵੀ ਸੀ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੰਮਸਥਾਨ ਸਿੰਹਪੁਰ  (ਸਾਰਨਾਥ)  ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣਸਥਾਨ ਸੰਮੇਦਸ਼ਿਖਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਗੈਂਡਾ ਹੈ।  ਸ਼ਰੇਯਾਂਸਨਾਥ  ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਧਰਮ  ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਚਲ ਨਾਮ  ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬਲਰਾਮ,  ਤਰਿਪ੍ਰਸ਼ਠ ਨਾਮ  ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਗਰੀਵ ਨਾਮ  ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਤੀਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਨ ਧਰਮ
ਸੁਨੀਲ ਪੀ ਇਲਿਆਦੋਮ

**ਸੁਨੀਲ ਪੀ ਇਲਿਆਦੋਮ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਸਾਹਿਤ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। 

## ਜੀਵਨੀ 
left|thumb| ਮਹਾਰਾਜਸ ਕਾਲਜ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ
ਸੁਨੀਲ ਪੀ ਇਲਿਆਦੋਮ, 1968 ਵਿਚ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਵਿਚ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਪੈਂਦੇ ਇਕ ਕੋਟੂਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਐਮਸੀ ਪੰਕਜਾਖਸ਼ਨ ਇਲਿਆਦੋਮ ਅਤੇ ਰਮਾਨੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅੱਪਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਚੇਰਾਈ ਵਿਚ ਰਾਮ ਵਰਮਾ ਯੂਨੀਅਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।  ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਗਲਮ ਕਾਲਜ, ਮਾਲੀਆਂਕਰ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾਲਜ, ਪਰਾਵਰ ਵਿਖੇ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਦੇਸਭਿਮਾਨੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸਬ-ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼੍ਰੀਸੰਕਰਾਚਾਰਿਆ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ।  ਉਸਨੇ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਲੋਚਨਾ, ਇਤਿਹਾਸ, ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ  ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ *ਕੰਨਵਜ਼ੀਕਲ, ਕਾੜਚਵਤੰਗਲ*,  *ਉਰੀਯੱਟਮ*,  *ਅਨੁਭੂਤਿਕਲੁਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਜੀਵਿਤਮ*  ਅਤੇ *ਨਾਨਾਰਤੰਗਲ: ਸਮੂਹਮ, ਚਰਿਤਰਮ, ਸਮਸਕਰਮ* ਹਨ।  ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ *ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ* ਬਾਰੇ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਣ ਲੜੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।  

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਇਲਿਆਦੋਮ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੀਨਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਜਾਨਕੀ ਅਤੇ ਮਾਧਵਨ ਹਨ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੋਟੂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।  ਉਹ ਨਾਸਤਿਕ ਹੈ। 

## ਅਵਾਰਡ 
## ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਰੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ 
ਕੇਰਲਾ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਰਵੀਸੰਕਰ ਐਸ. ਨਾਇਰ ਨੇ *ਸਾਹਿਤ ਵਿਮਰਸ਼ਮ* ਦੇ ਨਵੰਬਰ-ਦਸੰਬਰ (2018) ਦੇ ਅੰਕ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਲਿਆਦੋਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ *ਅਨੁਭੂਤਿਕਲੁਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਜੀਵਿਤਮ* ਦੇ ਇਕ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਤਕਰੀਬਨ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਸਹੀ *ਢੰਗ* ਨਾਲ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਹ *ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ* *: ਏ ਰੀਡਰ* (2012, ਐਡੀ. ਦਵੇਸ਼ ਸੋਨੇਜੀ) ਦੀ ਇੱਕ ਨਕਲ ਹੈ। ਐਪਰ ਇਹ ਦੋਸ਼ 16 ਨਾਮਵਰ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਖਾਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਲਿਆਦੋਮ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।  
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968
ਵਾਸੁਪੂਜ ਜੀ

**ਵਾਸੁਪੂਜ** ਜੀ ਬਾਰਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਹਨ।  

## ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ 
ਦਿਗੰਬਰ ਮਾਨਤਾਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਪੰਜੋ ਕਲਿਆਣਕ ਚੰਪਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਨ ਧਰਮ
ਅਨੰਤਨਾਥ ਜੀ

**ਅਨੰਤਨਾਥ** ਵਰਤਮਾਨ ਅਵਸਰਪਿਣੀ ਕਾਲ ਦਾ ਚੌਦਹਵਾਂ ਜੈਨ ਤੀਰਥੰਕਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਨ ਧਰਮ
ਵਿਕੀਵਰਸਿਟੀ

ਵਿਕੀਵਰਸਟੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਫ਼ਤ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਮੁਫ਼ਤ ਸਿੱਖਿਆ ਸੋਮੇ ਅਤੇ ਸਕੂਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਡਾ ਮਕਸਦ ਹੋਰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲਜੋਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿਕਾਸਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਜਰਮਨ, ਸਪੈਨਿਸ਼, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਇਟਾਲੀਅਨ, ਗ੍ਰੀਕ, ਜਪਾਨੀ, ਕੋਰੀਅਨ, ਪੋਰਤਗੀਜ਼, ਜ਼ੇਹ, ਫਿੱਨਿਸ਼ and ਰਸ਼ੀਅਨ, ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
ਵਿਕੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*https://web.archive.org/web/*/http://wikiversity.org Wikiversity annual activity
*https://web.archive.org/web/*/http://en.wikiversity.org English Wikiversity annual activity
* The Wikiversity multilingual portal&nbsp;– with links to all Wikiversity sites.
* The English language Wikiversity (in beta phase)
* "Resources for Professional Development" Prepared for the Fall conference of the Missouri Juvenile Justice Association, October—2006, Office of State Courts Administrator, Division of Judicial Education P48.
* "Conference Review" by Peter Mulholland; Journal of Emergency Primary Health Care; Vol.4, Issue 4, 2006. (pdf version)
* Topps, D. "Sharing medical educational resources using free and open-source software." in 7th Annual WONCA Rural Health Conference&nbsp;– Transforming Rural Practice Through Education. 2006. Seattle, WA, USA.
* "Access to Global Learning: A Matter of Will" by Steven R. Van Hook; Education Resources Information Center; (ERIC Document No. ED492804); April 27, 2006.
* "Using Wiki to Promote Collaborative Learning in Statistics Education" by Dani Ben-Zvi; Technology Innovations in Statistics Education; Volume 1, Issue 1, 2007, Article 4; Page 4. (pdf version )
* "Bootstrapping a Semantic Wiki Application for Learning Mathematics" by Claus Zinn.
* "Beyond Difference: Reconfiguring Education for the User-Led Age" by Axel Bruns; Proceedings ICE 3: Ideas, Cyberspace, Education.
* "The Challenges and Successes of Wikibookian Experts and Wikibook Novices: Classroom and Community Collaborative Experiences" by Suthiporn Sajjapanroj, Curt Bonk, Mimi Lee and Meng-Fen Grace Lin.
* 
* "New-Media Art Education and Its Discontents" by Trebor Scholz.
* "Wikiversity; or education meets the free culture movement: An ethnographic investigation" by Norm Friesen, Janet Hopkins.
* Wikiversity (beta)
* ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਵਰਸਿਟੀ
ਐੱਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼

thumb|250x250px| ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ (ਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ)।
**ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **National Institute of Technology Arunachal Pradesh;** ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ: **ਐੱਨ.ਆਈ.ਟੀ.** **ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼**) ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਭਾਰਤ ਦੇ 31 ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮਹੱਤਤਾ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।

## ਟਿਕਾਣਾ 
thumb|ਯੂਪੀਆ ਵਿੱਚ ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ
ਯੂਪੀਆ ਨਾਹਰਲਾਗੁਨ ਤੋਂ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੋਹਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਹਾਟੀ ਤੋਂ ਅਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਸੈੱਸ ਉਪਲਬਧ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨਾਹਰਲਾਗੁਨ ਤੋਂ 400 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ' ਤੇ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, 1959 ਅਤੇ 1965 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 14 RECs ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ 'ਤੇ ਭੋਪਾਲ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਕਾਲੀਕਟ, ਦੁਰਗਾਪੁਰ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ, ਜੈਪੁਰ, ਨਾਗਪੁਰ, ਰੁੜਕੇਲਾ, ਸ੍ਰੀਨਗਰ, ਕਰਨਾਟਕ, ਸੂਰਤ, ਤਿਰੁਚਿਰਾਪੱਲੀ, ਅਤੇ ਵਾਰੰਗਲ)। ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ 1967 ਵਿੱਚ ਸਿਲਚਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ਹਮੀਰਪੁਰ ਅਤੇ 1987 ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ।

ਆਰ.ਈ.ਸੀਜ਼ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਰ.ਈ.ਸੀ. ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੋਰਸਾਂ ਲਈ ਗੈਰ-ਆਵਰਤੀ ਖਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਖਰਚਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਕੋਰਸਾਂ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਬਰਾਬਰ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।

ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਸ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ.) ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਖਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਕਾਰਨ, 2002 ਵਿੱਚ ਐਮ.ਐਚ.ਆਰ.ਡੀ. ਮੰਤਰੀ ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਆਰ.ਈ.ਸੀ. ਨੂੰ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ "ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ" (ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ.) ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਐਨਆਈਟੀਜ਼ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਫੰਡ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। 2003 ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਆਰਈਸੀ ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਬਣ ਗਏ।

2004 ਵਿੱਚ, ਐਮ.ਐਚ.ਆਰ.ਡੀ. ਨੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਕਾਲਜਾਂ ਨੂੰ ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਪਟਨਾ (ਬਿਹਾਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ - ਇੱਕ 110 ਸਾਲਾ ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਲਜ), ਰਾਏਪੁਰ (ਸਰਕਾਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ), ਅਤੇ ਅਗਰਤਲਾ (ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ) ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕਤਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਸਿਰਜੇ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। 21 ਵੀਂ (ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ) ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੰਫਾਲ ਲਈ ਰੁਪਏ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੀਮਤ 500 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੈ। ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਕੀ ਰਾਜਾਂ / ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਨਵੇਂ ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰ ਰਾਜ ਦੀ ਆਪਣੀ ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਹੋਵੇਗੀ।

## ਫੰਕਸ਼ਨਿੰਗ 
ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਅਰੁਣਾਚਲ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਮ.ਐਚ.ਆਰ.ਡੀ. ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਵਿਭਾਗ 
* ਬੇਸਿਕ ਅਤੇ ਅਪਲਾਈਡ ਸਾਇੰਸ ਵਿਭਾਗ 
* ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ 
* ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ 
* ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ 
* ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ 
* ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ 
* ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ 
* ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ 
* ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਭਾਗ

## ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ 
ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ ਈ.ਈ.ਈ. ਨੇ ਐਨਆਈਟੀ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ 
* ਐਨਆਈਟੀ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਬਾਰੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੇਘਾਲਿਆ

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੇਘਾਲਿਆ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **National Institute of Technology Meghalaya;** ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ: **ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੇਘਾਲਿਆ**) ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੀਲੌਂਗ, ਮੇਘਾਲਿਆ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕਲਾਸਾਂ 2010 ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭਭਾਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਭਾਰਤ ਦੇ 31 ਐਨਆਈਟੀਜ਼ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਫੰਡਿੰਗ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 

ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਐਨਆਈਟੀ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚੈਰਾਪੰਜੀ (ਸੋਹਰਾ) ਵਿਖੇ ਐਨਆਈਟੀ ਮੇਘਾਲਿਆ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਆਈ ਟੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। 

## ਦਰਜਾਬੰਦੀ 
ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੇਘਾਲਿਆ ਨੂੰ ਸਾਲ 2019 ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਫਰੇਮਵਰਕ (ਐਨਆਈਆਰਐਫ) ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿਚ 67 ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। 

### ਇਮਾਰਤਾਂ 
* 25,000 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਦੀ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਇਮਾਰਤਾਂ 
* 1500 ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਲਈ ਲੜਕੇ ਹੋਸਟਲ 
* 400 ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਲਈ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਹੋਸਟਲ 
* ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ 120 ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ 
* 100-ਕਮਰਾ ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ 
* ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ 
* 1500 ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲਾ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ 
* ਇਨਡੋਰ ਸਟੇਡੀਅਮ 

### ਸਹੂਲਤ 
* ਪਾਵਰ ਸਬ ਸਟੇਸ਼ਨ 
* ਬਰਸਾਤੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਭੰਡਾਰ 
* ਜਲ ਸਪਲਾਈ ਨੈੱਟਵਰਕ 
* ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਨਾਲੀਆਂ 
* ਮੁਢਲਾ ਲੈਂਡਸਕੇਪਿੰਗ 

ਫੇਜ਼ -1 ਵਿਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਖਰਚਾ ਲਗਭਗ 300 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੈ। 

## ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ 
ਐਨਆਈਟੀ ਮੇਘਾਲਿਆ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਕਾਲਜ ਮੇਲੇ- ਕੌਗਨੀਟੀਆ, ਤਕਨੀਕੀ ਮੇਲਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੇਲਾ - ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਾਲਜ ਖੇਡ ਮੇਲੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

## ਵਿਦਿਅਕ 
ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਜੁਲਾਈ, 2010 ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਬੀ.ਟੈਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਬੈਚਾਂ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2012 ਤਕ ਐੱਸ.ਵੀ.ਐਨ.ਆਈ.ਐੱਸ. ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੇਘਾਲਿਆ ਵਿਚ ਸੰਸਥਾ ਦੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿਚ ਤੀਸਰੇ ਬੈਚ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਿਜਨੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਚ ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ। 

ਬੀ.ਟੈਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਦਾਖਲੇ ਜੇ.ਈ.ਈ. (ਮੇਨ) 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ, ਜੋ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ (ਸੀ.ਬੀ.ਐੱਸ.ਈ.) ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸੀਟ ਅਲਾਕੇਸ਼ਨ ਬੋਰਡ (ਸੀ.ਐੱਸ.ਬੀ.) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। 

ਐਮ.ਟੈਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2014 ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ (ਪੀਐਚਡੀ) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਕੇਂਦਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ 
ਸੈਂਟਰਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਨਾਲ ਅਮੀਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਵਿਗਿਆਨ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿਰਲੇਖ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 13,000 ਪਾਠ ਅਤੇ ਸੰਦਰਭ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ACM, IEEE ਅਤੇ ASME ਦੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। 

## ਹੋਸਟਲ 
ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੇਘਾਲਿਆ ਇਸਦੇ ਬਾਹਰੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਲਈ ਮੁੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਹੋਸਟਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੋਸਟਲ ਨੂੰ ਮੁਢਲੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਹੋਸਟਲ ਵਿਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਹੈ. ਹੋਸਟਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਬੱਸ ਸਹੂਲਤ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮਾਲਵੀਆ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਜੈਪੁਰ 
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮਨੀਪੁਰ 
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਪਟਨਾ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ
ਕਾੱਕਨਾਦਨ

thumb|ਕਾੱਕਨਾਦਨ
**ਜਾਰਜ ਵਰਗੀਜ਼ ਕਾੱਕਨਦਾਨ** (23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1935 - 19 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਕਾੱਕਨਦਾਨ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਵ-ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ ਜਿਸ ਨੇ 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
### ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ 
ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਜੋਰਜ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਅਤੇ ਰੋਸਮਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿਰੂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਜਾਰਜ ਵਰਗੀਜ਼ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਕੋਲਾਮ ਅਤੇ ਕੋਟਕੜਕੱਰਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਭਾਵੇਂ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਦਾ ਪਿਤਾ ਚਰਚ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਹਮਦਰਦ ਸੀ। ਕੋਟਕੜਕਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾਵਾਂ ਲਈ ਪਨਾਹਗਾਹ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੋਲਾਮ ਦੇ ਐਸ ਐਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀਐਸਸੀ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1957 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। 1961 ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ 1967 ਤਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਧ ਵਿਚਾਲੇ ਛੱਡ ਕੇ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁੱਲਵਕਤੀ ਲੇਖਕ ਬਣਨ ਲਈ ਕੇਰਲਾ ਵਸ ਗਿਆ। ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਨੇ ਐਸ ਕੇ ਨਾਇਰ ਦੇ *ਮਲਿਆਲਾਨਾਡੂ* ਹਫਤਾਵਾਰੀ 1971 ਅਤੇ 1973 ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

### ਪਰਿਵਾਰ 
thumb|Kakkanadan ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਬਿਸ਼ਪ Benziger ਹਸਪਤਾਲ, 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕੋਲਮ
ਕਲਾਕਾਰ ਰਾਜਨ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਥੰਪੀ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਅਤੇ ਜੀ. ਇਗਨਾਤੀਅਸ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਇਗਨਾਤੀਅਸ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ *ਜਨਯੁਗਮ* ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਰਸਾਲੇ *ਸੋਵੀਅਤ ਨਾਡੂ ਦਾ* ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਭਾਸ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਹਿਤ ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਦਕਰ ਅਤੇ ਅਮਰਤਿਆ ਸੇਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਥੰਪੀ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਵੀ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ - *ਕਲਾਪਥੀਨਤੇ ਓਰਮਾ* ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਅਮਿੰਨੀ, ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਪੀ ਏ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਐਨੀ ਵੀ ਹਨ। ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਅੰਮੀਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ: ਰਾਧਾ, ਰਾਜਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਓ. ਵੀ. ਵਿਜਯਨ

**ਓਟੂਪੂਲਕਲ ਵੇਲੁਕੁਟੀ ਵਿਜਯਨ** (2 ਜੁਲਾਈ 1930 - 30 ਮਾਰਚ 2005), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਓ ਵੀ ਵਿਜਯਨ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸੀ, ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ *ਖਸਕੀਨਤੇ ਇਤਹਾਸਮ* (1969) ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਜਯਨ ਛੇ ਨਾਵਲ, ਨੌ ਛੋਟੀਆਂ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ, ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ।

1930 ਵਿੱਚ ਪਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਵਿਜਯਨ ਨੇ ਪਲੱਕੜ ਦੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ, "ਟੈੱਲ ਫਾਦਰ ਗੌਨਸਾਲਵਜ਼" 1953 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਸੀ। *ਵਿਜਯਨ* ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ *ਖ਼ਾਸਕੀਨ ਇਤਿਹਾਸਮ* ( *ਖਸਕ* *ਦੀ ਦੰਤਕਥਾ* ) 1969 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਗਲਪ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੂਰਵ-ਖਸਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਖਸਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।*ਖਸਕੀਂਤੇ ਇਤੀਹਾਸਮ* ਇੱਕ ਗੁੱਸੈਲ ਨੌਜਵਾਨ ਵਜੋਂ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, *ਗੁਰੂਸਾਗਰਮ* (*ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਅਨੰਤਤਾ* ), *ਪ੍ਰਵਾਚਕੰਤੇ ਵਾਜ਼ੀ* (*ਪੈਗੰਬਰ ਦਾ ਮਾਰਗ* ) ਅਤੇ *ਤਲਮੂਰਕਲ* (*ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ* ) ਨੇ ਇੱਕ ਪਰਿਪੱਕ ਟ੍ਰਾਂਸੈਂਡਲਿਸਟ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਵਿਜਯਨ ਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਿਖੇ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਾਸਰਸੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਾਲਤਾਂ, ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਜਯਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮਲਿਆਲਮ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨਿਰੀਖਕ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ *ਦ ਸਟੇਟਸਮੈਨ* ਅਤੇ *ਦਿ ਹਿੰਦੂ* ਸਮੇਤ ਸਮਾਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
left|thumb|204x204px| ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਓ ਵੀ ਵਿਜਯਨ
ਓ ਵੀ ਵਿਜਯਨ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਜੁਲਾਈ 1930 ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਪਲੱਕੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿਲਾਯਨਚਤਨੂਰ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੱਤਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਅਚਨਚੇਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਿਜਯਨ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਬਿਮਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਓ. ਵੇਲੂਕੁੱਟੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਮਲਾਬਾਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਓ ਵੀ ਉਸ਼ਾ ਮਲਿਆਲਮ ਦੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਵਿਜਯਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਸਮੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਕੋਟੱਕਲ, ਮਲਾਬਾਰ ਵਿਚ, ਸਿੱਧਾ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੀ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਵੇਲੂਕੁੱਟੀ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਵਿਜਯਨ ਪਲੱਕੜ ਦੇ ਕੋਡੂਵਾਯੁਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਪਲੱਕੜ ਦੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਵਿਜਯਨ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਲਾਬਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਕਾਲੀਕੱਟ, ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।
 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2005
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930
ਵੀ. ਕੇ. ਐਨ.

**ਵਡੱਕੀ ਕੁਟੱਲ ਨਾਰਾਇਣਨਕੁੱਟੀ ਨਾਇਰ**, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਕੇ **ਐਨ** (7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1929 - 25 ਜਨਵਰੀ 2004) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਲਿਆਲਮ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਾਵਲ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਬਹੁ-ਮੁਖੀ ਹਾਸਰਸ, ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੀ ਸਖਤ ਅਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮਰੋੜਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਾਦੂ ਦੀ ਛੂਹ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕ, ਵੀ ਕੇ ਐਨ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1929 ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਚੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਹੁਣ ਤ੍ਰਿਸੂਰ) ਦੇ ਤਿਰੂਵਿਲਵਾਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। (ਸੀ ਪੀ ਨਾਇਰ, ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੀ ਕੇ ਐਨ ਦੀ ਸਹੀ ਜਨਮ ਤਰੀਕ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1929 ਹੈ।) ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਲਾਬਾਰ ਦੇਵਸੋਮ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਲੱਗ ਗਏ ਅਤੇ 9 ਸਾਲ ਉਥੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਓ ਵੀ ਵਿਜਯਾਨ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਮਲਿਆਲਮ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੀ ਕੇ ਐਨ ਨੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (1959 ਤੋਂ 1969 ਤੱਕ) ਬਿਤਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਜੋ ਤਜਰਬੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਝਲਕ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, *ਪਿਤਾਮਹਾਨ* (ਮਹਾਨ ਦਾਦਾ) ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

## ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ 
ਵੀ ਕੇ ਐਨ ਦੀ ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੋਰਨਾਂ ਕਈਆਂ ਵਾਂਗ, ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਰ ਕਵਿਤਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ, ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇਸ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਦੀ ਤਾਂਘ ਉਸ ਅੰਦਰ ਮਘਦੀ ਰਹੀ। ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਘਸੰਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਰਾਮਾਇਣਮ ਚੰਬੂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਨੀ ਜਲਦੀ ਅਤੇ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜਿੰਨੀ ਨਾਲ ਉਹ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕਵੀ ਤੋਂ। ਇਹ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਕੇਵਲ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਆਮ ਸੀ। ਸਮਕਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਾਦੂਗਰੀ ਤੱਕ, ਆਧੁਨਿਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਾਣਕਿਆ ਦੇ ਆਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਦਾਸ ਕੈਪੀਟਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਾਮਸੂਤਰ ਤਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਲਈ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰੀ ਉਪਕਰਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932
ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼

**ਭੋਜਰਾਜ**

ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਭੋਜਰਾਜ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਭੋਜਰਾਜ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਦਾਰ, ਦਾਨੀੇਲ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਪ੍ਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਿਤੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਮਤਭੇਦ ਹਨ ਪਰ ਭੋਜਰਾਜ ਇੱਕ ਪ੍ਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਸੰਸਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਦਾਨ-ਪੱਤਰ, ਤਾਮਰ-ਪੱਤਰ, ਪ੍ਸੰਸਾ-ਪੱਤਰ, ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਸਮਾਂ 1005 ਤੋਂ1062 ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਮੱਤਭੇਦ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ਼੍ਰਿਗਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼**

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਰਾਜ ਰਚਿਤ ਸਿ੍ਗਾਰ ਪ੍ਕਾਸ਼ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਭੋਜਰਾਜ ਦੀ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਰਸ ਸੰਬੰਧੀ ਨਵੇਕਲੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਾਵਿ ਹੈ।   ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਉਲੇਖ ਵਿਦਯਾਧਰ, ਕੁਮਾਰਸਵਾਮੀ, ਮੁਕੁਟ ਸਰਵਾਨੰਦ ਅਤੇ ਮੇਹਾਦ੍ਰੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਪ੍ਤੀ ਮੁਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਪ੍ਕਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਡਾ਼ ਰਾਘਵਨ ਨੇ ਇਸਦੇ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਏ ਪਰ ਸਾਰਾ ਗ੍ਰੰਥ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵੀ ਪ੍ਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। 

**ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਬਾਰੇ ਮਤਭੇਦ**
 ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਿ੍ਗਾਰ ਪ੍ਕਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਰਚੈਤਾ ਸੰਬੰਧੀ ਮਤਭੇਦ ਪ੍ਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿਤਪ ਨਾਂ ਦੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਭੋਜਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜ ਕਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿ੍ਗਾਰ ਪ੍ਕਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਚਿਤਪ ਕਵੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਸਿਰਫ਼ 'ਸਦਉਕਤੀਕਰਣਾਅਮਿ੍ਤ' ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਿ੍ਗਾਰ ਪ੍ਕਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਭੋਜ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਰਸ ਦੇ ਪ੍ਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿ੍ਗਾਰ ਪ੍ਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭੋਜਰਾਜ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਰਦਾਤਨਯ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ 'ਭਾਵਪ੍ਕਾਸ਼' ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਭੋਜਰਾਜ ਦੇ ਸਿ੍ਗਾਰ ਪ੍ਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਉਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
 ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ 36ਪ੍ਕਾਸ਼ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਡਾ਼ ਰਾਘਵਨ ਨੇ ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। 
 1.ਪ੍ਰਕਿਤਯਾਦਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 
2.ਪ੍ਰਾਤਿਪਦਿਕਾਦਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼
 3.ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਕਯਾਦਿਸ਼ਬਦ 
4.ਕ੍ਰਿਯਾਦਿ ਅਰਥਚਤੁਸਟ ਯਪ੍ਰਕਾਸ਼ 5.ਓਪਾਧਿਅਰਥਚਤੁਸਟਯਪ੍ਕਾਸ਼ 6.ਵਿਭਕਤਿ ਅਰਥਾਦਿਚਤੁਸਟਯਪ੍ਰਕਾਸ਼
 7.ਕੇਵਲਸ਼ਬਦ ਸਬੰਧਸਕਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 
8.ਸਾਪੇਕਸ਼ ਸ਼ਬਦਸ਼ਕਤੀਪ੍ਰਕਾਸ਼ 9. ਦੋਸਹਾਨਗੁਣੋਪਾਦਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 10.ਅਲੰਕਾਰਯੋਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 11.ਰਸਾਵਿਯੋਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 12.ਪ੍ਰਬੰਧਾਗਚਤੁਸਟੀਚਤੁਸਟ਼ਯਪ੍ਰਕਾਸ਼ 13 ਰਤੀਪ੍ਰਕਾਸ਼ 14.ਹਰਸਾਦਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ 15.ਰਤਯਾਲੰਭਨਵਿਭਾਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ 16.ਉਦੀਪਨਵਿਭਾਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 17.ਅਨੁਭਾਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ 18.ਧਰਮ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 19.ਅਰਥਸ਼ਿੰਗਾਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ 20.ਕਾਮਸ਼ਿੰਗਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 21.ਮੋਕਸ਼ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 22.ਅਨੁਰਾਗਸਥਾਪਨੵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 23.ਵਿਪ੍ਰਲੰਭਸੇਭੋਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 24.ਵਿਪ੍ਰਲੰਭ ਅਨੁਵਰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 25.ਪੂਰਵਾਨੁਪਾਗਵਿਪ੍ਰਵੰਭਪ੍ਰਕਾਸ਼ 26.ਅਭਿਯੋਗਵਿਧਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ 27.ਅਭਿਯੋਗਵਿਧਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ 28.ਦੂਤਵਿਸ਼ੇਸ_ਦੂਤਕਰਮੋਪਵਰਣਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 29.ਦੂਤਸੰਮਪ੍ਰੇਸ਼ਣਾਦਿ ਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 30.ਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 31.ਪ੍ਰਣਾਸੋਪਵਰਣਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 32.ਕਰੁਣਨਿਰਣੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ 33.ਸੰਭੋਗਸ਼ਬਦਾਪਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 34. ਪ੍ਰਥਮਾਨੁਰਾਗਾਨਤਰਸੰਭੋਗਪ੍ਰਕਾਸ਼ 35. ਮਾਨਾਠ ਅਨੰਤਰ ਸੰਭੋਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 36.ਸੰਭੋਗਾਵਸਥਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੈਰਾਟ

***ਸੈਰਾਟ*** 2016 ਦੀ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ- ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੋਮਾਂਸ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਨਾਗਰਾਜ ਮੰਜੁਲੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੈਨਰ ਆਟਪਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਐਸਲ ਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਅਤੇ ਜ਼ੀ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਖੁਦ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਰਿੰਕੂ ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਥੋਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਕਾਲਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਟਕਰਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਨਾਗਰਾਜ ਮੰਜੁਲੇ ਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ 2009 ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਬੋਰਿੰਗ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। *ਫੈਂਡਰੀ* (2013) ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਇਸ ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਸਕ੍ਰੀਨ ਪਲੇਅ ਮਨਜੁਲੇ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਭਰਤ ਨੇ ਸੰਵਾਦ ਲਿਖੇ। ਫ਼ਿਲਮ ਮਨਜੁਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ, ਜੀਉਰ, ਕਰਮਲਾ ਤਾਲੁਕਾ ਦੇ ਸ਼ੋਲਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸੁਧਾਕਰ ਰੈੱਡੀ ਯਕੰਤੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਤੁਬ ਇਨਾਮਦਾਰ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ।

*ਸੈਰਾਟ ਦਾ* ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 66 ਵੇਂ ਬਰਲਿਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ 29 ਅਪਰੈਲ, 2016 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਲੋਚਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ। ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 63 ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਿਆ। ਸੈਰਾਟ ਨੂੰ 2017 ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਮਰਾਠੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ 'ਤੇ 11 ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ, ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਮੰਜੂਲੇ), ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਰਾਜਗੁਰੂ) ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਥੋਸਰ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ *ਧੜਕ* (2018), ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ *ਨੂਰ ਜਹਾਂ* (2018), ਕੰਨੜ ਵਿ੍ਚ *ਮਨਸੂ ਮੱਲੀਗੇ* (2017), ਉੜੀਆ ਵਿੱਚ *ਲੈਲਾ ਹੇ ਲੈਲਾ* (2017) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ *ਚੰਨਾ ਮੇਰਿਆ* (2017) ਵਜੋਂ ਰੀਮੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਚੇਨਈ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ

***ਚੇਨਈ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ*** 2013 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ- ਭਾਸ਼ਾਈ ਐਕਸ਼ਨ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਰੋਹਿਤ ਸ਼ੈੱਟੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਅਤੇ ਸਾਜਿਦ-ਫਰਹਾਦ ਅਤੇ ਯੂਨਸ ਸਾਜਵਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਗੌਰੀ ਖਾਨ, ਕਰੀਮ ਮੋਰਾਨੀ, ਰੌਨੀ ਸਕਰੀਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਿਧਾਰਥ ਰਾਏ ਕਪੂਰ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ, ਜਿਸਨੇ ਰਾਹੁਲ ਮਿਠਾਈਵਾਲਾ ਦਾ ਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਗਲਤ ਰੇਲਗੱਡੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰਮ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਵੀੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਡੌਨ ਦੀ ਧੀ,ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੁਕੋਣ, ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।*ਚੇਨਈ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ* ਵਿੱਚ ਨਿਕਿਤਿਨ ਧੀਰ ਅਤੇ ਸਤਿਆਰਾਜ ਸਹਿਯੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸਨੂੰ ਇੰਗਲਿਸ਼, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਸਪੈਨਿਸ਼, ਅਰਬੀ, ਜਰਮਨ, ਹਿਬਰੂ, ਡੱਚ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਮਾਲੇ ਦੇ ਉਪਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਅਤੇ ਰੋਹਿਤ ਸ਼ੈੱਟੀ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹਿਲਾਂ *ਅੰਗੂਰ* (1982) ਦੇ ਰੀਮੇਕ 'ਤੇ ਯੋਜਨਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। *ਚੇਨਈ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ* ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਲਈ ਬੈਕਅਪ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਜੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਅੰਗੂਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾਅਸਲ ਨਾਮ *ਰੈਡੀ ਸਟੈਡੀ ਪੋ ਸੀ*। ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ ਮਹਿਬੂਬ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਈ 2013 ਤਕ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਊਟੀ ਵਿੱਚ ਸੈਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੈਟਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। *ਚੇਨਈ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ* ਲਈ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਸ਼ੇਖਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਅੰਕ ਅਮਰ ਮੋਹਿਲੇ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਟੀਵੀ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਸ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।

*ਚੇਨਈ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ* ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 8 ਅਗਸਤ 2013 ਨੂੰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ  1 ਬਿਲੀਅਨ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ। ਫ਼ਿਲਮ *3 ਇਡੀਅਟਸ* ਨੂੰ ਪਛਾੜਦਿਆਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ। ਮਾਰਚ 2018 ਤੱਕ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*  
*  
*  
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਭੱਟ ਨਾਇਕ

ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਚਾਰੀਆ **ਭੱਟ ਨਾਇਕ** ਦਾ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।'ਨਾਟਯਸ਼ਾਸ਼ਤਰ'ਵਿੱਚ ਅਚਾਰੀਆ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ੍ਰੰਥ 'ਰਸਸੂਤਰ'ਦੇ ਚਾਰ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰਾ ਵਿਚੋਂ ਅਚਾਰੀਆ ਭੱੱਟ ਨਾਇਕ ਦਾ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।ਇਹਨਾਂਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮਤਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਸਿਧਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਨ।ਉੱਤਰੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਤਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜ਼ਾਂਂਦੀ ਹੈ।ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਦੇ ਧੁੁੁਨੀ ਸਿਧਾਂਂਤ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਅਲੰੰਕਾਰਵਾਦੀ ਅਚਾਰੀਆ ਵਿਚੋਂ ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਲੰਕਾਰਵਾਦਾਰੀ ਅਚਾਰੀਆ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ ਕਾਲ 
ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀੰ ਹੁੰਦੀ।ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜੋ ਵੀ ਸਮੱਗਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਨ।ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ੮੫੦-੯੮੦ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜ਼ਾਂਂਦਾ ਹੈ।ਭਾਵ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਹੈ।ਭੱੱਟ ਨਾਇਕ ਨੇੇ ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਦੇ ਧੁੁਨੀ ਸਬੰਧੀ ਮਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਭਿਨਵ ਗੁਪਤ ਨੇ ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਦੇ ਮਤ ਦਾ ਖੰੰਡਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੱੱਟ ਨਾਇਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨਵ ਗੁੁੁਪਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਸੀ।

## ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ 
ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਧੁਨੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਕੱਟੜ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ।ਇਹਨਾਂ ਨੇ 'ਹਿ੍ਦਯਦਰਪਣ' ਨਾਮਕ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।ਧੁਨੀਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਰਸ ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਾਸੀਅਤਾ ਹਨ।ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਿਧਾਂਤ ਹੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਦੀ ਨਵੀਨ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ।ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭੱੱਟ ਨਾਇਕ ਨੇ 'ਧਵਨਯਲੋਕ' ਦਾ ਖੰਡਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੂਖਮਤਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨਪੂਰਵਕ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਿ੍ਦਯਦਰਪਣ ਗ੍ਰੰਥ 
ਭੱੱਟ ਨਾਇਕ ਦਾ ਇਹ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ।ਭੱੱਟ ਨਾਇਕ ਦਾ ਇਹ ਗ੍ੰੰਥ ਧੁੁੁਨੀਵਿਰੋੋਧੀ ਅਤੇ ਰਸ ਨਿਸ਼ਪੱੱਤੀ ਦੇ ਸਿਧਾਤਾਂਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜ਼ਾਂਦਾ ਹੈ।

### ੨.ਭਾਵਕਤਾ 
ਭਾਵਕਤਾ ਰਾਹੀਂ ਵਿਭਾਵ ਅਤੇ ਰਤੀ ਆਦਿ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਸਾਂਝੇ ਬਣ ਕੇ ਰਸਿਕਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਣਦੇ ਹਨ।

### ੩.ਭੋਗ ਜਾਂ ਭੁਕਤੀ 
ਭੋਗ ਪਾਠਕ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਜਾਂ ਪਾਠਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਜੋਗੁਣ ਅਤੇ ਤਮੋਗੁਣ ਬਿਲਕੁਲ ਦਬ ਜ਼ਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਤੋਗੁਣ ਦੀ ਹੀ ਬਹੁਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਸਤੋਗੁਣ ਦੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਨਾਟਕ ਜਾਂ ਕਾਵਿ ਵਿਚੋਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਗੁਰਦੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ

**ਕਿਡਨੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਯੂਰੋਲੀਥੀਆਸਿਸ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੂਤਰ ਦੇ ਟ੍ਰੈਕਟ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਠੋਸ ਟੁਕੜਾ (ਕਿਡਨੀ ਸਟੋਨ) ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਗੁਰਦੇ ਪੱਥਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਚ ਬਣਦੇ ਹਨ ਗੁਰਦੇ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਸਟਰੀਮ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ | ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪੱਥਰ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਗੈਰ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਜੇ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਵੱਧ ਕੇ , ਇਹ ਗਰੱਭਾਸ਼ਯ ਦੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ | ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੇਠਲੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਜਾਂ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪਿਸ਼ਾਬ, ਉਲਟੀਆਂ, ਜਾਂ ਦਰਦਨਾਕ ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਡਨੀ ਸਟੋਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਦਾ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਦੂਜਾ ਹੋਵੇਗਾ |

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੱਥਰ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ | ਜੋਖਮ ਦੇ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਿਤ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੇ ਪੱਧਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ; ਮੋਟਾਪਾ ; ਕੁਝ ਭੋਜਨ; ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ; ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਪੂਰਕ ; ਹਾਈਪਰਪੈਥੀਰੋਇਡਿਜ਼ਮ ; ਗਾਉਟ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਤਰਲ ਨਹੀਂ ਪੀ ਰਹੇ | ਪੱਥਰ ਗੁਰਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਖਣਿਜ ਵਧੇਰੇ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਨਿਦਾਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੱਛਣਾਂ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਇਮੇਜਿੰਗ ' ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਖੂਨ ਦੇ ਟੈਸਟ ਵੀ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਸਟੋਨਸ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ: nephrolithiasis (ਗੁਰਦਾ ਵਿਚ), ureterolithiasis (ਵਿਚ ureter), cystolithiasis (ਵਿਚ ਬਲੈਡਰ), ਜ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ oxalate, uric ਐਸਿਡ, struvite, cystine).

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੀਬਰ ਦਰਦ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਤੀਕ ਪ੍ਬੰਧ

**ਜਾਣ ਪਛਾਣ:**-ਪ੍ਤੀਕ ਪ੍ਬੰਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਗ੍ਹਹਿਣ ਕਰਨ ਦਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਤ- ਦਰ- ਪੁਸ਼ਤ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਦਾ ਮੈਕਾਨਿਜ਼ਮ ਇਹ ਪ੍ਤੀਕ ਹਨ। ਪ੍ਤੀਕ ਬੋਧਾਤਮਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਧ ਹੀ ਕਰਾਉਦੇਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਗਟਾ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੱਛਣ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਤੀਕ ਪ੍ਣਾਲੀ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕਾਂ ਉਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜੀ ਪ੍ਤੀਕ ਪ੍ਣਾਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਸਕਣਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਦੀ ਹੈ। 
ਪ੍ਤੀਕ ਪ੍ਬੰਧ:-ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਪ੍ਬੰਧ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਉਪੱਰ ਆਧਾਰਿਤ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਸਕਣਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੰਤਨ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਵਸਤਾਂ, ਵਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਨਿਖੇੜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਹਰ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਵਜੋਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੱਪ ਉੱਡਦਾ ਹੈ ਖਿਆਲ ਉਡਾਰੀ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਗਟਾਉ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥੋੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਗਟਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

**ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਮੰਤਵ:-**

ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਮੰਤਵ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਤੀਕ ਘੜਣਾ ਨਹੀਂ। ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਪਰੋਕਤ ਪ੍ਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਵਸਤ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਰਤ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕਾਂ ਉਪੱਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।ਪਰ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੀ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਖਾਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਉਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਪਹਿਲਾ ਮੰਤਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪਹਿਲੀ ਮੰਤਵ ਸੰਚਾਰ ਨਹੀ, ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੇਤ ਦੂਜੇ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨਾ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

**ਪ੍ਤੀਕ ਪ੍ਬੰਧ:-**

ਅੱਜ ਕੱਲ੍ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਉਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਸਕਣਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਸੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੰਤਨ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਵਸਤਾਂ, ਵਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਨਿਖੇੜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕਾਤਮਕ- ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਸਗੋਂ ਹਰ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਵਜੋਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੱਪ ਉਡਦਾ ਹੈ, ਖਿਆਲ ਉਡਾਰੀ ਲਾਉਦਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਗਟਾਓ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥੋੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਗਟਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਤਸਵੀਰ:ਮਿਸਾਲ.jpg|ਸਿਰਲੇਖ੧
ਤਸਵੀਰ:ਮਿਸਾਲ.jpg|ਸਿਰਲੇਖ੨

#ਰੀਡਿਰੈਕਟ 
ਤਸਵੀਰ:ਨਿਸ਼ਾਨਾਨੁਮਾ ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਨਾਂ
ਕਾਵਿ ਦੀ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ

## ਕਾਵਿ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ 
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੇਖੀਏ ਸਾਫ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਆਧਾਰ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਹੀ ਆਧਾਰ ਹਨ – ਕਲਾ ਤੇ ਵਸਤੂ। ਕਲਾ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਾਵਿ ਦਾ ਬਾਹਰਲਾ ਰੂਪ, ਸ਼ਿਲਪ ਹੈ ਉਹ ਮਸਾਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਾਵਿ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ ਦੀ ਦੇਹ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਵਸਤੂ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਵਸਤੂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸੋ ਵਸਤੂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਾਠਕ ਜਾਂ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਅਨੁਭਵ ਹੀ ਵਸਤੂ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਰਗ ਮਿੱਥੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਇੱਕ ਹੈ ਦੇਹਵਾਦੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹੈ ਆਤਮਵਾਦੀ ਵਰਗ।

ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ - **“** ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਸਹਿਭਾਵ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।**”**

ਦੰਡੀ – **“**ਮਨ ਭਾਉਂਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਦਾਵਲੀ ਹੀ ਕਾਵਿ ਸਰੀਰ ਹੈ।**”**

ਆਨੰਦਵਰਧਨ – **“**ਕਾਵਿ ਕੀ ਹੈ, ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ।**”**

ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ– **“**ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਉਹ ਸੰਜੁਗਤ ਰੂਪ ਜਿਹੜਾ ਦੋਸ਼ਾਂ (ਨੁਕਸਾਂ) ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਗੁਣਾ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਭਾਂਵੇ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਸਪਸ਼ਟ ਨਾ ਵੀ ਹੋਣ, ਕਾਵਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। **”**

ਕੁੰਤਕ – **“**ਅਜੇਹਾ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਕਾਵਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਕ੍ਰਤਾ (ਟੇਡਾਪਣ) ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਰਸੀਏ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਮਾਦਕ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ।**”**

ਅਚਾਰਿਆ ਵਾਮਨ ਅਨੁਸਾਰ – **“** ਕਾਵਿ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ-ਯੋਗ ਕਿਉਂਕਿ ਅਲੰਕਾਰ ਹੀ ਸੌਂਦਰਯ ਹੈ।**”** ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹਤ ਕਰਕੇ ਕਾਵਿਕ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ।

ਜਗਨਨਾਥ – **“**ਰਮਣੀਯਾਰਥ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕਹ ਸ਼ਬਦਹ ਕਾਵਯੰ**”** ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਮਣੀਕ, ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕ (ਲਖਾਇਕ) ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਕਾਵਿ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ – **“**ਵਾਕਯੰ ਰਸਾਤਮਕੰ ਕਾਵਯੰ **”**। ਸਪਸ਼ਟ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਸਮਈ ਵਾਕ ਹੀ ਕਾਵਿ ਹੈ। ਇਥੇ ਰਸਾਤਮਕ ਜਾਂ ਰਸਮਈ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਫਿਲਾਸਫੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਨਿਚੋੜ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਦਵਾਨਾ ਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਿੱਟੇ ਤੇ ਪੁੱਜਦੇ ਹਾਂ ਕਿ **“**ਕਾਵਿ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਉਹ ਸਾਹਿਤ-ਭਾਵ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ, ਗੁਣਾ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਸਹਿਤ ਹੈ, ਸੁਝਾਊ ਵਿਅੰਗਮਈ, ਰਮਜ ਦਰਸੌਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁਹਜ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।**”**

### ਕਾਵਿ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ 
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਨਿਚੋੜ ਵਜੋਂ ਕਾਵਿ ਦੇ ਲੱਛਣ ਤੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਰੌਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ**:**

#### **1.  ** ਕਲਾ ਸੌਂਦਰਯ 
ਕਲਾ- ਸੌਂਦਰਯ ਕਾਵਿ ਦੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਰਚਨਾ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਫਲ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰਹੱਸ ਤੋਂ ਭਲੀਭਾਂਤ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ (ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ) ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਸ਼ਬਦ-ਗੁਣਾ, ਸ਼ਬਦ-ਅਲੰਕਾਰਾਂ, ਸ਼ਬਦ ਰੀਤੀਆਂ, ਸ਼ਬਦ-ਵਕ੍ਰਤਾਵਾਂ (ਵਕ੍ਰੋਕਤੀਆਂ) ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਸੁਸੱਜਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜਾਦੂ-ਛੋਹ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਰਥ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਵਾਹਨ ਬਣਾਇਆ।

#### **2.  ** ਰਸਾਤਮਕ ਅਨੁਭਵ 
ਕਾਵਿ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਰਸਮਈ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਇਹੋ ਮਿਆਰ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ ਪਰ ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਰਸਮਈ ਹੋਵੇ, ਚਮਤਕਾਰੀ ਦ੍ਰਵੀਭੂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।

### ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਵਤਸਲ ਰਸ

ਚਾਹੇ ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤ ਦੇ ‘ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ’ ਚ ‘ਵਤਸਲ’ ਰਸ ਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਅਤੇ ਮੰਮਟ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਰਤੀ (ਸਨੇਹ) ਭਾਵ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ’ਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ: ਪਰੰਤੂ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ‘ਵਤਸਲ’ ਰਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ ਮੁਨੀ-ਸੰਮਤ ‘ਰਸ’ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ “ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਵਤਸਲ ਰਸ ਦੇ ਆਲੰਬਨ ਵਿਭਖਾਵ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀਆੰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਚਕਾਨੀਆਂ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਕਥਨ ਉੱਦੀਪਨ ਵਿਭਾਵ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਚੁੰਮਣਾ, ਗਲੇ ਲਗਾਉਣਾ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਦੇਖਣਾ, ਲਾਡ-ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਆਉਣਾ ਆਦਿ ਅਨੁਭਾਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨਿਸ਼ਟ ਦੀ ਸ਼ੰਕਾ, ਖੁਸ਼ੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ’ਤੇ ਗਰਵ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਵਿਅਭਿਚਾਰਿਭਾਵ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਪੰਨ ‘ਵਾਤਸਲਯ’ ਜਾਂ ‘ਵਤਸਲਤਾ’ ਰੂਪ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਹੀ ‘ਵਤਸਲ’ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਅਸਲ ’ਚ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਅਥਵਾ ਬੜਿਆਂ ਦਾ ਛੋਟਿਆਂ ਲਈ ਭਾਵੁਕਤਾਪੂਰਣ ਪਿਆਰ ਹੀ ‘ਵਤਸਲ’ ਰਸ ਹੈ।
ਭਕਤੀ ਰਸ

ਰੱਬ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਜਾਂ ਆਸਥਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ‘ਭਕਤੀ’ ਨੂੰ ਵੀ ਰਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ’ਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਮੰਮਟ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ‘ਭਕਤੀ’ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਾ ਸੰਬੰਧੀ ‘ਰਤੀ’ ’ਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਪਰੰਤੂ ਆਚਾਰੀਆ ਰੂਪਗੋ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ‘ਭਕਤੀ’ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਰਸ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ, “ਭਗਵਾਨ ਭਕਤੀ ਰਸ ਦਾ ਆਲੰਬਨ ਵਿਭਾਵ; ਤੁਲਸੀ, ਚੰਦਨ, ਧੂਪ ਆਦਿ ਉੱਦੀਪਨ ਵਿਭਾਵ: ਵਿਭਾਵ: (ਭਕਤੀ ’ਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ) ਨੱਚਣਾ, ਭਜਨ ਗਾਉਣਾ, ਹੁੰਝੂ ਗਿਰਾਨਾ, ਰੋਮਾਂਚ ਆਦਿ ਅਨੁਭਾਵ; ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਆਦਿ ਵਿਅਭਿਚਾਰਿਭਾਵ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਭਗਵਾਨਸੰਬੰਧੀ ‘ਰਤੀ’ ਰੂਪ ਸਥਾਈਭਾਵ ਹੀ ‘ਭਕਤੀ’ ਰਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਰਮ-ਆਨੰਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਗਿਆਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।