ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ

**ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ** (, ) ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਸਪੇਸ ਵਿਭਾਗ (DOS) ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ISRO ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ DOS ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ISRO ਪੁਲਾੜ-ਅਧਾਰਿਤ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ, ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਛੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਪੂਰੀ ਲਾਂਚ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਕ੍ਰਾਇਓਜੇਨਿਕ ਇੰਜਣ ਤਾਇਨਾਤ ਹਨ, ਬਾਹਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮਿਸ਼ਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੇੜੇ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮੇਟੀ ਫ਼ਾਰ ਸਪੇਸ ਰਿਸਰਚ (INCOSPAR) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੁਆਰਾ 1962 ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਵਿਭਾਗ (DAE) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਕ੍ਰਮ ਅੰਬਾਲਾਲ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। INCOSPAR DAE ਦੇ ਅੰਦਰ, 1969 ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ISRO ਬਣ ਗਿਆ। 1972 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਸਪੇਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਡੀਓਐਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇਸਰੋ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਅਧੀਨ ਲਿਆਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਰੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ DOS ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਸਰੋ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਪਗ੍ਰਹਿ, ਆਰੀਆਭੱਟ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੁਆਰਾ 1975 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ, ਇਸਰੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ SLV-3 ਉੱਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ RS-1 ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਭਾਰਤ ਔਰਬਿਟਲ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੱਤਵਾਂ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ। SLV-3 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ASLV, ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੱਧਮ-ਲਿਫਟ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨਾਂ, ਰਾਕੇਟ ਇੰਜਣਾਂ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੁਆਰਾ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡੂੰਘੇ ਪੁਲਾੜ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

ਇਸਰੋ ਕੋਲ ਰਿਮੋਟ-ਸੈਂਸਿੰਗ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਗਗਨ ਅਤੇ ਨੈਵਿਕ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਚੰਦਰਮਾ 'ਤੇ ਦੋ ਅਤੇ ਮੰਗਲ 'ਤੇ ਇਕ ਮਿਸ਼ਨ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।

ਨੇੜ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਫਲੀਟ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨਾ, ਚੰਦਰਮਾ 'ਤੇ ਰੋਵਰ ਉਤਾਰਨਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣਾ, ਅਰਧ-ਕਾਇਓਜੈਨਿਕ ਇੰਜਣ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਮੰਗਲ, ਸ਼ੁੱਕਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਲਈ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਕਾਰਵਾਈ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਣਾ ਅਤੇ ਆਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਪੇਸ ਟੈਲੀਸਕੋਪਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸੋਲਰ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ ਪਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵਰਤਾਰੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸਪੇਸ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰੋ। ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਲਾਂਚਰਾਂ, ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਪਰ ਹੈਵੀ ਲਾਂਚਰ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਇੱਕ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ, ਜੁਪੀਟਰ, ਯੁਰੇਨਸ, ਨੈਪਚਿਊਨ ਅਤੇ ਐਸਟੋਰਾਇਡਜ਼ ਵਰਗੇ ਬਾਹਰੀ ਗ੍ਰਹਿਾਂ ਲਈ ਖੋਜ ਮਿਸ਼ਨ ਭੇਜਣਾ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਲਈ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਇਸਰੋ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਟੈਲੀਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਡੋਮੇਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਰੋ ਦੀਆਂ ਸਪਿਨ ਆਫ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਉਦਯੋਗਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਢਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ 
1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 1960-1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਦੇਸ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਊਂਡਿੰਗ ਰਾਕੇਟ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ, ਖੋਜ ਨੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ-3 ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਔਗਮੈਂਟੇਡ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ (ਏ.ਐੱਸ.ਐੱਲ.ਵੀ.), ਸੰਚਾਲਨ ਸਹਾਇਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।

### ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ 
ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ (SLV-3 ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਹਿਲਾ ਪੁਲਾੜ ਰਾਕਟ ਸੀ। 1979 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਾਂਚ ਇੱਕ ਅਸਫਲਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਲਾਂਚ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਔਰਬਿਟਲ ਲਾਂਚ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਦੇਸ਼ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੇ ਰਾਕੇਟਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

PSLV ਲਾਂਚਾਂ ਦਾ ਦਹਾਕਾ-ਵਾਰ ਸੰਖੇਪ:

### ਜਿਓਸਿੰਕਰੋਨਸ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ (GSLV) 
 into geostationary transfer orbit (2018).|none]]
ਜਿਓਸਿੰਕਰੋਨਸ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ ਦੀ ਕਲਪਨਾ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੇਲੋਡਸ ਨੂੰ ਭੂ-ਸਥਿਰ ਔਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਰੋ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ GSLV ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ CE-7.5 ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਰੂਸ ਤੋਂ ਕ੍ਰਾਇਓਜੇਨਿਕ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਕ੍ਰਾਇਓਜੇਨਿਕ ਇੰਜਣ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। LVM3 ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।

GSLV ਮਾਰਕ III ਲਾਂਚ ਦਾ ਦਹਾਕੇ-ਵਾਰ ਸੰਖੇਪ:

### ਸਮਾਲ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ (SSLV) 
ਸਮਾਲ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ (SSLV) ਇੱਕ ਛੋਟੀ-ਲਿਫਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ ਹੈ ਜੋ ਇਸਰੋ ਦੁਆਰਾ 500 ਕਿਲੋ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਔਰਬਿਟ (500 kmi (1,600,000 fft)) ਜਾਂ 300 ਕਿਲੋ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਪੇਲੋਡ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੂਰਜ-ਸਮਕਾਲੀ ਔਰਬਿਟ (500 ਕਿਮੀ (1,600,000 ਫੁੱਟ))   ਛੋਟੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ, ਮਲਟੀਪਲ ਔਰਬਿਟਲ ਡਰਾਪ-ਆਫਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨਾਲ।

SSLV ਲਾਂਚਾਂ ਦਾ ਦਹਾਕੇ-ਵਾਰ ਸੰਖੇਪ:

## ਟੀਚੇ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ 
alt=ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ, INCOSPAR ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ, ਇਸਰੋ ਦੀ ਪੂਰਵਜ ਸੰਸਥਾ|thumb|ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ, INCOSPAR ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ, ਇਸਰੋ ਦੀ ਪੂਰਵਜ ਸੰਸਥਾ
ISRO ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ ਹੈ ਜੋ ਪੁਲਾੜ-ਅਧਾਰਿਤ ਸਾਰੀਆਂ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੋਜ, ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਲਾੜ ਰਾਕੇਟ, ਉਪਗ੍ਰਹਿ, ਉਪਰਲੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਰੋ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਪੁਲਾੜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੇ 1969 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ:ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਲਾੜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਲਈ, ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਚੰਦਰਮਾ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਪੁਲਾੜ-ਉਡਾਣ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਨਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਰਥਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਅਸਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਲਈ ਉੱਨਤ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਖ਼ਤ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪੀ ਗਈ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਹੈ।ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਡੀਆਰਡੀਓ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ:ਮਾਈਓਪਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਪੁਲਾੜ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੇ ਮਕਸਦ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬਹੁਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ: ਜੇਕਰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਰਥਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਲ-ਜੀਵਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਉੱਨਤ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾਉਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੁਲਾੜ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਹੈ। 2008 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ 11 ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 9 ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਕੇਟ 'ਤੇ 10 ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸਰੋ ਨੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਸੰਚਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸਿਸਟਮ (INSAT), ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (IRS) ਸੈਟੇਲਾਈਟ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ