open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਜਸਟਿਸ ਕੇ. ਐਸ. ਪੂਤਸਵਾਮੀ (ਰਿਟਾ.) ਅਤੇ ਅੰਰ. ਬਨਾਮ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਓਰਸ.

***ਜਸਟਿਸ ਕੇ ਐਸ ਪੁਤਸਵਾਮੀ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ) ਅਤੇ ਅੰਰ. ਬਨਾਮ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਓਰਸ***, ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 14, 19 ਅਤੇ 21 ਦੇ ਤਹਿਤ ਇਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ।  

ਨੌ-ਜੱਜ ਅਦਾਲਤ ਜੇ.ਐਸ. ਖੈਹਰ, ਜੇ ਚੇਲਾਮੇਸ਼ਵਰ, ਐਸ ਏ ਬੋਬਡੇ, ਆਰ ਕੇ ਅਗਰਵਾਲ, ਆਰ ਐਫ਼ ਨਰੀਮਨ, ਏ ਐਮ ਸਪਰੇ, ਡਾ. ਡੀ ਵਾਈ ਚੰਦਰਚੋਦ , ਐਸ.ਕੇ. ਕੌਲ ਅਤੇ  ਐਸ ਏ ਨਜ਼ੀਰ ਦੀ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ "ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਆਰਟੀਕਲ 21 ਦੇ ਅਧੀਨ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਭਾਗ III ਦੁਆਰਾ ਗਾਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। "  , ਇਹ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਬਨਾਮ ਯੂ ਪੀ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਐਮ ਪੀ ਸ਼ਰਮਾ ਬਨਾਮ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਜੋ ਕਿ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ' ਤੇ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 

## ਬਾਅਦ ਵਿਚ 
ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਜੌਹਰ ਬਨਾਮ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ  (2018) ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਮਲਿੰਗਤਾ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜੋਸੇਫ ਸ਼ਾਈਨ ਬਨਾਮ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (27 ਸਤੰਬਰ 2018) ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਧੀਨ ਜ਼ਨਾਹ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।  

= ਹਵਾਲੇ =

* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2017 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ
ਗੁਰਦੀਪ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ

**ਗੁਰਦੀਪ** ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਹੈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਕ 15 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ  2023 ਵਿੱਚ "ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਸਾਹਿਤ ਗੌਰਵ ਸਨਮਾਨ" ਨਾਲ਼ 
ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ। 

ਗੁਰਦੀਪ ਪਿੰਡ ਰੇਸ਼ਮ ਮਾਜਰੀ, ਜ਼ਿਲਾ ਦੇਹਰਾਦੂਨ (ਉਤਰਾਖੰਡ) ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। 

## ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਆਪਣੇ ਪਲ*
*''ਵਸਲ 'ਤੇ ਹਿਜਰੋਂ ਪਰੇ*
**ਦਰਦ ਦਾਮਨ-ਦਾਮਨ*
**ਧੜਕਣਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤ*
**ਸ਼ੇਅਰ ਅਰਜ਼ ਹੈ*
**ਮਹਿਫਲ ਮਹਿਫਲ*
**ਬਾਕੀ ਫਿਰ*
**ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿਫਲ*
**ਰੰਗੀਨੀਆਂ''
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸਮਰਾ ਹਬੀਬ

**ਸਮਰਾ ਹਬੀਬ** ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ। ਉਹ *ਜਸਟ ਮੀ ਅਤੇ ਅੱਲ੍ਹਾ*  ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀਕਿਉ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਸੀ  ਅਤੇ 'ਵੀ ਹੇਵ ਅਲਵੇਜ਼ ਬਿਨ ਹੇਅਰ', ਜੋ 2019 ਵਿੱਚ ਪੇਂਗੁਇਨ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਕੈਨੇਡਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਖਾਲਸ-ਪਛਾਣ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਉਸਦੇ ਤਜ਼ੁਰਬੇ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਅਹਿਮਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਜੰਮਪਲ, ਹਬੀਬ 1991 ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੀ ਗਈ।  ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਈਰ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਲਈ ਧੱਕਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

'ਵੀ ਹੇਵ ਅਲਵੇਜ਼ ਬਿਨ ਹੇਅਰ' *ਕੈਨੇਡਾ ਰੀਡਜ਼*  ਦੇ 2020 ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਮੰਡਾ ਬਰੂਗਲ ਦੁਆਰਾ ਪੱਖ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਆਰ.ਬੀ.ਸੀ. ਟੇਲਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਵੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਸੀ,  ਅਤੇ ਇਸਨੇ 32 ਵੇਂ ਲਾਂਬੜਾ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਸਬੀਅਨ ਮੈਮੋਰੀ ਜਾਂ ਜੀਵਨੀ ਲਈ ਇੱਕ ਲੰਬੜਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਮੁਸਲਿਮ
ਸਾਈਬਰ-ਹਥਿਆਰ ਉਦਯੋਗ

**ਸਾਈਬਰ-ਹਥਿਆਰ ਉਦਯੋਗ**  ਓਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹਨ ਜੋ ਕੀ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਐਕਸਪਲੋਈਟ , ਜ਼ੀਰੋ-ਡੇਅ, ਸਾਈਬਰ ਹਥਿਆਰ, ਨਿਗਰਾਨੀ ਤਕਨੀਕ ,  ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਧਨ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਸਾਈਬਰਅਟੈਕ ਲਈ ਕਰਦੀ ਹੈ।  ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗ੍ਰੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੋਨਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇ ਇਹ ਬਜਾਰ  ਆਨਲਾਈਨ ਹੋਵੇ ਜਾ ਆਫਲਾਈਨ।

ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਡਾਰਕ ਵੈੱਬ ਦਾ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਬਜਾਰ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਖਾਸ ਅਤੇ ਜਾਨਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।  ਘੱਟੋ ਘੱਟ 2005 ਤੋਂ, ਅਮਰੀਕਾ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਰੂਸ,  ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਸਮੇਤ ਪੱਛਮੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਰੱਖਿਆ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਹੈਕਰਾਂ ਤੋਂ ਐਕਸਪਲੋਈਟ ਖਰੀਦ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।  ਜ਼ੀਰੋ ਡੇਅ ਐਕਸਪਲੋਈਟ ਲਈ ਇਹ ਜਾਇਜ਼ ਬਜਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ ਪਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਜਾਂ ਤੁਰੰਤ ਪਹੁੰਚ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਜ਼ੀਰੋ ਡੇਅ ਐਕਸਪਲੋਈਟ ਵੇਚਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ. 

## ਕੰਪਨੀਆਂ 
ਰਵਾਇਤੀ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਿਲਟਰੀ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀ.ਏ.ਈ ਸਿਸਟਮਸ, ਈ.ਏ.ਡੀ.ਐਸ, ਲਿਓਨਾਰਡੋ, ਜਨਰਲ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ, ਰੈਥਿਓਨ ਅਤੇ ਥੈਲੇਜ ਸਭ ਨੇ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਲੂ ਕੋਟ ਅਤੇ ਅਮੇਸਿਸ ਵਰਗੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਬਸ਼ਰ ਅਲ-ਅਸਦ ਅਤੇ ਲੀਬੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁਆਮਰ ਗੱਦਾਫੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਤਕਨੀਕਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਨ।

ਪੱਛਮੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਐਕਸਪਲੋਈਟ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਫਰਮ ਨੇਟਰਾਗਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ।

ਟ੍ਰੇਡ ਸ਼ੋਅ ਆਈ.ਐਸ.ਐਸ. ਵਰਲਡ ਜੋ ਹਰ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਦ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਹਥਿਆਰ  ਬਜ਼ਾਰ' ਅਤੇ 'ਵਾਇਰਟੈਪਰਸ ਬਾਲ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਹੈ। 

ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਾਈਬਰ ਹਥਿਆਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਿਵੇ ਐਂਡਗੇਮ, ਗਾਮਾ ਗਰੁੱਪ, ਐਨ.ਐਸ.ਓ.ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਐਬਿਲਿਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  ਇਹ, ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ 2014 ਵਿੱਚ ਐਨਐਸਓ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਅਭੇਦ ਹੋਏ ਸਨ। 

26 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ ਗੂਗਲ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਸਪਾਈਵੇਅਰ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਲਿਪਿਜ਼ਾਨ" ਰੱਖਿਆ। ਗੂਗਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,"ਲਿਪਿਜ਼ਾਨ ਦੇ ਕੋਡ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸਾਈਬਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਇਕਵਸ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਈਬਰ ਜ਼ੁਰਮ
ਕਲਿਪਰ ਚਿਪ

**ਕਲੀਪਰ ਚਿੱਪ** ਇਕ ਚਿਪਸੈੱਟ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿਕਿਓਰਟੀ ਏਜੰਸੀ  (ਐਨ.ਐਸ.ਏ) ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਡਿਵਾਈਸ ਵਜੋਂ "ਵੌਇਸ ਅਤੇ  ਡੇਟਾ ਮੈਸੇਜ"  ਨੂੰ ਬਿਲਟ-ਇਨ ਬੈਕਡੋਰ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਸੰਘੀ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਟਰਸਪਟੇਡ ਵੌਇਸ ਅਤੇ  ਡੇਟਾ ਟਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਡਿਕੋਡ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਤੀ ਜਾਵੇ "।   ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਲਈ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ।  1993 ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ 1996 ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 
thumb|MYK-78 "ਕਲੀਪਰ ਚਿੱਪ"

## ਕੁੰਜੀ ਏਸਕਰੋ 
ਕਲਿਪਰ ਚਿੱਪ ਇੱਕ ਡਾਟਾ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਐਲਗੋਰਿਥਮ ਸਕੀਪਜੈਕ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਡੈਫੀ ਹੈਲਮੈਨ ਕੀ ਐਸਚੰਜ ਐਲਗੋਰਿਥਮ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਟੋਕੀਸ ਨੂੰ ਪੀਅਰਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਲਾਇ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।  ਸਕੀਪਜੈਕ ਦੀ ਖੋਜ  ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਇਸ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੈਕਰੇਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਏਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਰਿਸਰਚ ਕਮਿਯੂਨਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਸੀ।  ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ 80-ਬਿੱਟ ਕੁੰਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਐਲਗੋਰਿਦਮਸੀਮੀਟ੍ਰਿਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਡੀ.ਈ.ਐਸ. ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ।  ਸਕੀਪਜੈਕ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਨੂੰ ਐਨ ਐਸ ਏ ਦੁਆਰਾ 24 ਜੂਨ 1998 ਨੂੰ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਚਿੱਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ $ 16 (ਅਨ-ਪਰੋਗ੍ਰਾਮਡ ) ਜਾਂ $ 26 (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਡ)ਤਕ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਤਰਕ ਮਾਈਕੋਟ੍ਰੌਨਕਸ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਵੀਐਲਐਸਆਈ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਇੰਕ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ (ਇਸ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰ ਉੱਤੇ ਵੀ.ਐਲ.ਐਸ.ਆਈ.  ਲੋਗੋ ਵੇਖੋ)। 

ਕੀ ਏਸਕਰੋ ਹੀ ਇਹਦਾ ਮੁਖ ਸੰਕਲਪ ਸੀ। ਫੈਕਟਰੀ ਵਿਚ, ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਟੈਲੀਫੋਨ ਜਾਂ ਇਕ ਹੋਰ ਡਿਵਾਈਸ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਲੀਪਰ ਚਿੱਪ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਸ  ਨੂੰ ਇਕ ਕ੍ਰਿਪੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੁੰਜੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏਗੀ, ਜੋ ਕਿ ਫਿਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਏਸਕਰੋ ਵਿਚ ਮੁਹੱਈਆ ਕੀਤੀ ਜਾਏਗੀ।  ਜੇ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ "ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ", ਤਾਂ ਕੁੰਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਜੋ ਉਸ ਖਾਸ ਟੈਲੀਫੋਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਰਿਤ ਸਾਰੇ ਡਾਟੇ ਨੂੰ ਡੀਕ੍ਰਿਪਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।  ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਫਰੰਟੀਅਰ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ "ਕੀ ਸੁਰੈਂਡਰ" ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਓਹਨਾ ਕਹਨਿ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣਾ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਕੰਪਿਉਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਹਨ ਜੋ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਯੋਗਤਾ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੈ ਚੁਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਸਰੋਤ , ਲਾਇਸੈਂਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ, ਇਹ ਹਨ:

# ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀਆਂ
# "ਵਿਕਰੇਤਾ" ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ (ਜਿਵੇ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾੱਫਟ, ਸਿਸਕੋ)
# ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਤੋ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ
# ਸਰਕਾਰੀ (ਜਾਂ ਅਰਧ ਸਰਕਾਰੀ) ਬਾਡੀ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੇ ਲਾਇਸੈਂਸ, ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ। 

ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਉੱਚ ਗੁਣ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾ ਜਿਵੇਂ, ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ, ਸੀ.ਆਈ.ਐਸ.ਐਸ.ਪੀ., ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾੱਫਟ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ  ਕਈ ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਸੂਚੀ ਤੱਕ, ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ  ਆਈਟੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰਾਂ  ਲਈ ਗੁਣਵਤਾ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। 

ਕੋਰਸਾਂ ਅਤੇ / ਜਾਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਪਾਸ ਕਰਕੇ (ਅਤੇ ਸੀ.ਆਈ.ਐਸ.ਪੀ ਅਤੇ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ, ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ / ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਨਾਲ ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਿਤੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਸਰਕਾਰ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਂ ਉਦਯੋਗ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਸਮੇਤ ਟੀਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਂਟੇਸਟ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 

ਸਕੋਪ ਨੋਟ: ਇਹ ਲੇਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣਾ ਬਾਰੇ ਹੈ।  ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨਾਂ ਜਾਂ ਕਲਾਸੀਫਾਈਡ ਕੰਪਿਉਟਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ, ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸੇਫਗਿਜੋਰਡਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆ।
ਨੈਟਗ੍ਰਿਡ

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਗ੍ਰੀਡ** ਜਾਂ **ਨੈਟਗ੍ਰੀਡ** ਇਕ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟੇਡ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਮਾਸਟਰ ਡਾਟਾਬੇਸ ਸਟ੍ਰਕਚਰ ਹੈ ਜੋ ਅੱਤਵਾਦ ਨੂੰ ਰੋਕਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਲਈ  ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਧੀਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ  ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੇ ਡੇਟਾਬੇਸ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 21 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਗਠਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਵਿਆਪਕ ਪੈਟਰਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ 24 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੈਟਗ੍ਰੀਡ 2008 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ 2016 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕ ਪਟਨਾਇਕ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਗ੍ਰੀਡ (ਨੈਟਗ੍ਰੀਡ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਸੀ.ਈ.ਓ.) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਨਿਯੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਪਟਨਾਇਕ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ 31 ਦਸੰਬਰ 2018 ਤੱਕ ਯੋਗ ਸੀ. 2019 ਤਕ, ਨੈਟਗ੍ਰੀਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ (ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ.) ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਗੁਪਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ 5 ਫਰਵਰੀ 2020 ਤੇ  ਵਿਚ ਐਲਾਨ ਸੰਸਦ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਸਰੀਰਕ ਆਧਾਰਭੂਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਢਿੱਲਮਠ ਮਾਰਚ 2020 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ। ਪੂਰਾ ਮਾਸਟਰ ਡਾਟਾਬੇਸ 31 ਦਸੰਬਰ 2020 ਤੱਕ ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।  ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਸ਼ੱਕੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਕੇਸ-ਟੂ-ਕੇਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਿਰਫ 10 ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਹੈ।  ਜਿਸ ਵੀਚ ਲਗਭਗ 70 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਹੈ। 

&#x5B; '''' &#x5D;

## ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਕਾਰਨ 
ਮੁੰਬਈ ਤੇ 26/11 ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੁਫੀਆ ਇਕੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿਚ ਕਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ। ਨੈਟਗ੍ਰੀਡ  ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਤੰਤਰ ਦੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੀ ਚਿਦੰਬਰਮ ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ ਏਜੰਸੀ (ਐਨ.ਆਈ.ਏ.) ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਊਂਟਰ ਟੈਰੋਰਿਜ਼ਮ ਸੈਂਟਰ (ਐਨ.ਸੀ.ਟੀ.ਸੀ.) ਦੋ ਸੰਗਠਨਾਂ ਹਨ ਜੋ 2008 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।  ਮੁੰਬਈ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤੋਇਬਾ (ਐਲ. ਟੀ. ) ਦਾ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਡੇਵਿਡ ਕੋਲਮੈਨ ਹੈਡਲੀ ਦਵਾਰ ਭਾਰਤ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 26/11 ਨੂੰ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਂ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਪਰਤਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਸਾਧਾਰਣ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਨੈਟਗ੍ਰਾਈਡ ਵਰਗਾ ਸਿਸਟਮ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਹੈਡਲੀ ਨੂੰ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੜ ਲਿਆਜਾਣਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਾਰਟੀ

**ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਾਰਟੀ** ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਇਸ ਨੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਕਰਕੇ 5 ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ 2017 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ । 

ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2017 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਪਾਰਟੀ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## 2017 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 
**ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਾਰਟੀ** ਨੇ  ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਾਇਆ।  ਅਤੇ  5 ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ 2017 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ। ਪਾਰਟੀ 5 ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ 2 ਸੀਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੀ। ਇਸ ਨੂੰ 5 ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ 26.46% ਵੋਟ ਮਿਲੇ ਪਰ ਕੁਲ ਵੋਟਾਂ ਦਾ 1.22% ਹਿੱਸਾ ਮਿਲਿਆ। ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਨੇ ਆਤਮ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

## 2019 ਆਮ ਚੋਣਾਂ 
2019 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣ ਪਾਰਟੀ ਪੰਜਾਬ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 3 ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ਉੱਤੇ ਚੋਣ ਲੜੇ ਪਰ ਕੋਈ ਸੀਟ ਜਿੱਤ ਨਾ ਸਕੀ।  ਜੋ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ : -

* ਸੰਗਰੂਰ
* ਲੁਧਿਆਣਾ
* ਫਤਿਹਗੜ ਸਾਹਿਬ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਖੇਤਰੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ
ਨਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪਾਰਟੀ

**ਨਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪਾਰਟੀ, ਪੰਜਾਬ,ਭਾਰਤ** ਵਿੱਚ ਇਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮਵੀਰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਪਟਿਆਲਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 11 ਮਾਰਚ 2019 ਤਕ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। 

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਧਰਮਵੀਰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬ ਫਰੰਟ ਬਣਾਇਆ ਸੀ । ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਫਰੰਟ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਸਰ ਵਿਖਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2019 ਵਿਚ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ **ਨਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪਾਰਟੀ** ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।

## 2019 ਆਮ ਚੋਣਾਂ 
ਨਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਧਰਮਵੀਰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਿਰਫ ਪਟਿਆਲਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ। 

ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪਾਰਟੀ ਹਾਰ ਗਈ ਅਤੇ ਧਰਮਵੀਰ ਗਾਂਧੀ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਸ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 1,61,645 ਵੋਟਾਂ ਅਤੇ 13.72% ਵੋਟ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਖੇਤਰੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ
ਫ਼ਤਾਲੀ ਖਾਨ (ਸ਼ਕੀ ਖਾਨ)

**ਫ਼ਤਾਲੀ ਖਾਨ** ( فتحعلی خان / Fətəli xan ) ਸ਼ਕੀ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਖਾਨ ਸੀ ।

## ਜੀਵਨੀ 
left|thumb|ਫ਼ਤਾਲੀ ਖਾਨ ਦਾ ਕਬਰ ਪੱਥਰ
ਉਹ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਤੇ ਅਰਸ਼ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਮਲਿਕ ਅਲੀ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਹ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਹਾਜੀ ਖ਼ਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਫੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਦਾ ਗਵਾਹ ਬਣਿਆ। 1785 ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾ ਮੁਹੰਮਦ ਹਸਨ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

1805 ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਸਥਾਨਕ ਰਿਆਸਤ ਦੁਆਰਾ ਖਾਨ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾ ਸਲੀਮ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।

ਉਸਨੇ ਸ਼ਕੀ ਉੱਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਇਵਾਨ ਗੁਡੋਵਿਚ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਇਸ ਵਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਾਮਡ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦਾ ਤਰਕ ਉਸ ਦੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ।  ਉਸ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਜ਼ਫ਼ਰ ਕੋਲੀ ਖਾਨ ਦੋਨਬੋਲੀ ਨਾਲ ਬਦਲੀ ਕਰ ਲਈ, ਜੋ 1806 ਵਿਚ ਤਬਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਖੋਏ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਮੌਤ 12 ਮਈ 1815 ਨੂੰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸ਼ਕੀ ਖਾਨ ਦੀ ਮਸਜਿਦ ਨੇੜੇ ਖਾਨ ਦੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਪਰਿਵਾਰ 
ਉਸਨੇ ਕਿਊਬਾ ਤੋਂ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨਮ ਮਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਬੇਟੇ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕਰੀਮ ਅਘਾ ਸ਼ਕੀਖਾਨੋਵ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ "ਬ੍ਰੀਫ਼ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ ਸ਼ਕੀ ਖਾਨਜ" ਲਿਖਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1815
ਇਸਮਤ ਗੇਈਬੋਵ

**ਇਸਮਤ ਇਸਮਾਈਲ ਓਗਲੂ ਗੇਈਬੋਵ** ( ) (1942 ਵਿਚ ਗਾਂਜਾ, ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿਚ) ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦਾ ਪਬਲਿਕ ਵਕੀਲ ਸੀ।  

ਉਹ ਇਕ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਰਮੇਨੀਅਨ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਨਾਗੋਰਨੋ-ਕਰਾਬਖ ਵਿਚ ਖੋਜਾਵਿੰਡ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕਰਾਂਡੇਂਡ ਪਿੰਡ ਨੇੜੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਾਦਸੇ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਗੇਈਬੋਵ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਇਲਜਾਮ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਅਰਮੀਨੀਅਨਾਂ ਨੇ ਬੰਧਕ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਗੇਈਬੋਵ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਬਾਕੂ ਦੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਓਨਜ਼ ਕਬਰਸਤਾਨ ਦੇ ਐਵੀਨਿਉ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।  ਬਾਕੂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਇੱਕ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰ, ਕਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* 1991 ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ ਮਿਲ ਐਮ -8 ਸ਼ੂਟਡਾਉਨ
* ਇਸਮਤ ਗਾਇਬੋਵ ਸਟੇਡੀਅਮ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1991
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਸਾਈਬਰਵੇਪਨ

**ਸਾਈਬਰਵੇਪਨ** ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਲਵੇਅਰ ਏਜੰਟ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਾਈਬਰ ਅਟੈਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਮਿਲਟਰੀ, ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ, ਜਾਂ ਫੇਰ ਕੋਈ ਖੁਫੀਆ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।  

## ਆਮ ਗੁਣ 
ਸ਼ਬਦ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਮਾਪਦੰਡ ਮਾਲਵੇਅਰ ਏਜੰਟ ਲਈ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ:

* ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਰਾਜ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.
* ਇੱਕ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਜਾਸੂਸੀ ਜਾਂ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.
* ਖਾਸ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ.

## ਸੰਭਾਵਤ ਸਾਈਬਰਵੈਪਨ 
ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਮਾਲਵੇਅਰ ਏਜੰਟ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਦਯੋਗ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਹਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਫੌਜ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

* ਡਯੁਕੁ 
* ਫਲੇਮ (ਮਾਲਵੇਅਰ)
* ਗ੍ਰੇਟ ਕੈਨਨ
* ਮੀਰਾਈ (ਮਾਲਵੇਅਰ)
* ਸਟਕਸਨੈੱਟ
* ਵਾਈਪਰ (ਮਾਲਵੇਅਰ)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਲਵੇਅਰ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਸਾਈਬਰ ਸਟਾਲਕਿੰਗ

ਸਾਈਬਰਸਟਾਲਕਿੰਗ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਜਾਂ ਹੋਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਡਾਂਕਣ ਜਾਂ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਇਸ ਵਿਚ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼, ਮਾਣਹਾਨੀ, ਨਿੰਦਿਆ ਅਤੇ ਹੱਤਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਪਛਾਣ ਦੀ ਚੋਰੀ, ਧਮਕੀਆਂ, ਸੈਕਸ ਲਈ ਬੇਨਤੀ, ਜਾਂ ਅਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਧਮਕੀ, ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।  

ਸਾਈਬਰਸਟਾਲਕਿੰਗ ਅਕਸਰ ਰੀਅਲ ਟਾਈਮ ਜਾਂ ਫੇਰ ਓਫਲਾਇਨ  ਸਟਾਲਕਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਵੱਡੇ ਅਪਰਾਧ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।   ਦੋਵੇਂ ਅਪਰਾਧ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਡਰਾਉਣ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  ਸਟਾਲਕਰ ਇੱਕ ਅਜਨਬੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਮਨਾਮ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਈਬਰ ਜ਼ੁਰਮ
ਓਪਨ ਸੋਰਸ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ

**ਓਪਨ-ਸੋਰਸ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ** (ਓ.ਐਸ.ਆਈ.ਐਨ.ਟੀ) ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਡਾਟੇ ਬਾਰੇ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਲਟੀ-ਤਰੀਕਿਆਂ (ਗੁਣਾਤਮਕ, ਮਾਤਰਾਤਮਕ) ਵਿਧੀ ਹੈ। ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ , ਸ਼ਬਦ "ਓਪਨ" , ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਸਰੋਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਪਤ ਜਾਂ ਗੁਪਤ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਓਪਨ ਸੋਰਸ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਜਾਂ ਬੁੱਕੋਲੈਕਟਿਵ ਇੰਟੈਲਿਜੇੰਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

OSINT ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਤਕਾਲ ਸੰਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ, ਜਨਤਕ, ਗੈਰ-ਕਲਾਸੀਫਾਈਡ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਕਾਰਵਾਈਯੋਗ ਅਤੇ ਪਰੇਡਿਕਟੀਵੇ ਇੰਟੇਲਿਜੇੰਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੌਦਾ ਹੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 

## ਓਪਨ ਸੋਰਸ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ 
OSINT ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਮਲਟੀਪਲ ਸਰਚ ਇੰਜਣਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਟੈਲਟੈਕਨਿਕਸ ਜਾਂ ਸਰਚ ਇੰਜਣਾਂ ਦੀ ਪੁੱਛਤਾਛ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਓਪਨ ਸੋਰਸ ਟੂਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਅਲੱਗ ਤੌਰ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਆਲ ਇਨ ਵਨ ਜਾਂ ਫੇਰ ਡੱਕਡੱਕਗੋ। ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਰਚ ਇੰਜਣ ਅਤੇ ਡੋਮੇਨ ਦੇ ਸਰਚ ਇੰਜਣਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਪਲ.ਕਾੱਮ (Pipl.com), ਹੂਇਸ.ਨੈਟ (Whois.net), ਵੈੱਬਸਾਈਟ.ਇੰਨਫੋਰਮਰ (website.informer) ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। OSINT ਦੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਬਿਗ ਡੇਟਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੇਟਾਵਾਲਕ ਜੋ ਅਗਲੇਰੀ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਸਥਾਨਕ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਡੇਟਾ ਨਾਲ OSINT ਇਨਸਾਈਟ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਲਿੰਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

### ਸੰਦ 
ਓਪਨ ਸੋਰਸ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਨੂੰ ਇੱਕਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਸੰਦ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਹਨ :

* ਹੂਈਸ (Whois)
* ਐੱਨ ਐੱਸ ਲੂਕ ਅਪ (Nslookup)
* FOCA  
* ਹਰਵੈਸਟਰ (theHarvester)
* ਸ਼ੋਦਾਨ (Shodan)
* ਮਾਲਟੇਗੋ (Maltego)
* ਰੀਕਨ-ਐਨਜੀ (Recon-ng)
* ਸੈਂਸੀਸ  (Censys)
* ਯੂਜ਼ਰ ਸਰਚ  (UserSearch )

## ਹਵਾਲੇ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਸੁੱਰਖਿਆ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮਹੀਨਾ

ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ **ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਸੁੱਰਖਿਆ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮਹੀਨਾ** (ਐਨਸੀਐਸਐਮ) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਹੋਮਲੈਂਡ ਸਿਕਿਉਰਿਟੀ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮਹੀਨਾ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2004 ਵਿਚ, ਹੋਮਲੈਂਡ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਈਬਰ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਅਲਾਇੰਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀਾਂ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਤਨ ਵਜੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮਹੀਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਵਾਇਰਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਸਾਲ 2009 ਤੋਂ, ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੀ ਥੀਮ, "ਸਾਡੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ" ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਥੀਮ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮਹੀਨਾ, ਹੋਮਲੈਂਡ ਸੁਰੱਖਿਆ
* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮਹੀਨਾ , ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਲਾਇੰਸ
* ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮਹੀਨਾ 2020 ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼
ਹੈਕਿੰਗ ਟੀਮ

**ਹੈਕਿੰਗਟੀਮ**  ਇੱਕ ਮਿਲਾਨ ਅਧਾਰਤ ਸੂਚਨਾ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਘੁਸਪੈਠ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੇਚਦੀ ਹੈ।    ਇਹ "*ਰਿਮੋਟ ਕੰਟਰੋਲ ਸਿਸਟਮ* " ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਟ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਐਨਕ੍ਰਿਪਟਿਡ ਫਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਈਮੇਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਸਕਾਈਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਇਸ ਓਵਰ ਆਈਪੀ ਸੰਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਰਿਮੋਟ ਵਾਲੇ  ਮਾਈਕ੍ਰੋਫੋਨ ਅਤੇ ਕੈਮਰਾ ਨੂੰ ਟੀਚੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਰਗਰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੈਕਿੰਗ ਟੀਮ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਨੂੰ ਅਯੋਗ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਨੈਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਟਲੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 

ਹੈਕਿੰਗ ਟੀਮ ਇਸ ਦੇ ਇਤਾਲਵੀ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਤਕਰੀਬਨ 40 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਨਾਪੋਲਿਸ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀਸੀ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਬਰਾਂਚਾਂ ਹਨ।  ਇਸਦੇ ਉਤਪਾਦ ਛੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੇ ਦਰਜਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

= ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਨੀਂਹ =
ਹੈਕਿੰਗ ਟੀਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2003 ਵਿਚ ਦੋ ਇਟਲੀ ਉੱਦਮੀਆਂ: ਡੇਵਿਡ ਵਿੰਸੇਨਜ਼ੈਟੀ ਅਤੇ ਵੈਲੇਰੀਆਨੋ ਬੇਦੇਸੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।  2007 ਵਿਚ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਦੋ ਇਟਲੀ ਦੇ ਵੀਸੀ: ਫੋਂਡੋ ਨੈਕਸਟ ਅਤੇ ਇਨੋਗੇਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਮਿਲਾਨ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ।  ਇਟਾਲੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਜਾਸੂਸੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਕਾਈਪ ਕਾਲਾਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਸੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿਚ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਵਿਨਜ਼ਨੇਟੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਤਰਹਾ ਹੈਕਿੰਗ ਟੀਮ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਹੈਕਿੰਗ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਕਰੇਤਾ ਬਣ ਗਿਆ.

ਸਾਬਕਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਐਲਬਰਟੋ ਪੇਲਿਕਸੀਓਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੰਪਨੀ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਪੇਨੀਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਟੈਸਟਿੰਗ, ਆਡਿਟਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਚਾਅ ਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।ਪੇਲਸੀਕਾਈਓਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਮਾਲਵੇਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਪਰਾਧਕ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਲੀਏ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਲਈ ਹਿਸਾਬ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸੰਗਠਨ ਵਧੇਰੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।  ਪੇਲਸਕਾਈਓਨ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਥੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਇਕੋ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ - ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਐਂਡਰਾਇਡਐਸਪਲੋਇਤ  ਅਤੇ ਪੇਲੋਡ - ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ, ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਵਿਚ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਤਕਰਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।  

5 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ, ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਦੇ ਡੇਟਾ, ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਕੋਡ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਈ-ਮੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਡਾਟਾ ਉਲੰਘਣਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 

2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਨੂੰ ਹੈਕਿੰਗ ਟੀਮ ਨੂੰ  ਦਸਾਈਬਰ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਮਮੈਂਟੋ ਲੈਬਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* 
* ਹੈਕਿੰਗਟੈਮ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ - ਦਿ ਸਿਟੀਜਨ ਲੈਬ ਦੁਆਰਾ ਛਾਪੀ ਗਈ ਜਾਂਚ ਰਿਪੋਰਟਾਂ
* ਵਿਕੀਲੀਕਸ: *ਹੈਕਿੰਗਟੈਮ ਪੁਰਾਲੇਖ*  - 1 ਮਿਲੀਅਨ ਅੰਦਰੂਨੀ ਈਮੇਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਯੋਗ ਡੇਟਾਬੇਸ
* ਵਿਕੀਲੀਕਸ " *ਜਾਸੂਸੀ ਫਾਈਲਾਂ* " ਵਿੱਚ ਹੈਕਿੰਗਟਿਮ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ
ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ

**ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ** ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਹੈ ਜੋ ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮੀਡੀਆ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ, ਫਲਾਪੀ ਡਿਸਕ, ਜਾਂ USB ਡਿਵਾਈਸ)ਉੱਤੇ ਸਟੋਰ ਕੀਤੇ ਡਾਟੇ ਦੀ ਗੁਪਤਤਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।  

ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ (ਓਐਸ) ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ, ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਗੁਪਤਤਾ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਓਐਸ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਜੇ ਡਾਟਾ ਸਿੱਧਾ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਤੋਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੇ ਓਐਸ ਦੁਆਰਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕ੍ਰਿਪਟੂ-ਕਟਣਾ ਡਿਸਕ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਡਾਟਾ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਥੋਕ ਏਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਖੰਡ ਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾ, ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।  ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਾਈਲ-ਲੈਵਲ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇ ਇਕੋ ਫਾਈਲ ਜਾਂ ਫਾਈਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ' ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਐਨਕ੍ਰਿਪਟ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਡਿਸਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਡਾਇਰੈਕਟਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਤਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧੀ ਕੋਈ ਵੀ ਫਾਈਲ ਦਾ ਸੰਖੇਪ, ਨਾਮ ਜਾਂ ਅਕਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।  ਇਹ ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੈਪਟਾਪ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੇ ਡ੍ਰਾਈਵਜ਼ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੈ ਜੋ ਖ਼ਾਸਕਰ ਗੁੰਮ ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਜੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਗੁੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਉਪਕਰਣ ਲੱਭਣ ਵਾਲਾ ਅਸਲ ਡੇਟਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਜਾਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਥਿ .ਰੀ 
* ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਹਾਰਡਵੇਅਰ 
* ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ 
* ਡਾਟਾ ਰੀਮੇਨੈਂਸ 
* ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ 
* ਫਲਾਈ-ਆਨ-ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ 
* ਕੋਲਡ ਬੂਟ ਹਮਲਾ 
* ਸਿੰਗਲ ਸਾਈਨ-ਆਨ 
* *ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵੀ.* ਬਾਊਚਰ    

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*  
* Infoanarchy.org 'ਤੇ ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ' ਤੇ ਵਿੱਕੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਲੇਖ 
* ਨੈਟਬੀਐਸਡੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੀਜੀਡੀ  
* ਫੁੱਲ ਡਿਸਕ ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਲਈ ਖਰੀਦਦਾਰ ਦੀ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ - ਪੂਰੀ ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਝਾਤ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਫਾਈਲ-ਲੈਵਲ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ — ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੁੱਲ-ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ.
ਡਾਰਕ ਵੈੱਬ

**ਡਾਰਕ ਵੈੱਬ** ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਡਾਰਕਨੇਟਸ, ਓਵਰਲੇ ਨੈਟਵਰਕਸ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਖਾਸ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ, ਕੌਨਫਿਗਰੇਸ਼ਨ ਜਾ ਖਾਸ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡਾਰਕ ਵੈੱਬ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਟ੍ਰਾਫੈਨਜਰ ਨੈਟਵਰਕ ਬਿਨਾਂ ਕੌਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੇ, ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।   ਡਾਰਕ ਵੈੱਬ ਡੀਪ ਵੈੱਬ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵੈੱਬ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਬ ਸਰਚ ਇੰਜਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੰਡੈਕਸ (ਮਤਲਬ ਦਿਖਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ) ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਡੀਪ  ਵੈੱਬ ਨੂੰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਡਾਰਕ ਵੈੱਬ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਡਾਰਕਨੇਟਸ ਜੋ ਕਿ ਡਾਰਕ ਵੈੱਬ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ, ਫਰੈਂਡ-ਟੂ-ਫਰੈਂਡ ਪੀਅਰ-ਟੂ-ਪੀਅਰ ਨੈਟਵਰਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਡੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੈਟਵਰਕ ਜਿਵੇਂ ਟੋਰ, ਫਰੀਨੇਟ, ਆਈ 2 ਪੀ, ਅਤੇ ਰਿਫਲ ਜਨਤਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।  ਡਾਰਕ ਵੈੱਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਮ ਵੈੱਬ ਨੂੰ ਕਲੀਅਰਨੈਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।  ਟੋਰ ਡਾਰਕ ਵੈੱਬ ਜਾਂ **ਓਨਿਓਂਨਲੈਂਡ**  ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਅਨਾਮੀਕਰਣ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 
ਡਾਰਕ ਵੈੱਬ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡੀਪ ਵੈੱਬ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੈੱਬ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਸਰਚ ਇੰਜਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੰਡੈਕਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ (ਖੋਜਣ ਯੋਗ)। ਡਾਰਕ ਵੈੱਬ ਡੀਪ ਵੈੱਬ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਸ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਲਝਣ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 2009 ਤੋਂਹ ਚਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।  ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਸਿਲਕ ਰੋਡ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਵੇਲੇ, ਦੋਨੋ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਕਸਰ ਉਲਝੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ,  ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।  

## ਪੱਤਰਕਾਰੀ 
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਵਿਕਲਪਿਕ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਸਿੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਡਾਰਕਨੇਟ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਡੀਆਰਡੀਓ ਐਨਟੀਆਰਓ

ਐਨਟੀਆਰਓ (ਨੈੱਟਵਰਕ ਟਰੈਫਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਰੋਬੋਟਿਕਸ (ਸੀਏਆਈਆਰ) ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ (ਡੀਆਰਡੀਓ) ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਹੈ ,ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਇੱਕ ਸਾਫਟਵੇਅਰ  ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ , , ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਬਿਊਰੋ ਅਤੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੰਗ(ਰਾਵ) ਵਲੋਂ ਇੰਟਰਨੈਟ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।  ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਪਰਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2014 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚ ਜਲਦੀ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ।  

## ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 
ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿਸਟਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧੀ ਅਨਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡੇਟਾ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਖਤਰੇ ਕਾਰਨ ਇੰਟਰਨੈਟ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਲੈਕਬੇਰੀ, ਸਕਾਈਪ ਅਤੇ ਜੀਮੇਲ ਵਰਗੇ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਸੀ।  ਅਜਿਹੇ ਦੋ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਇੱਕ ਡੀਆਰਡੀਓ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੈਕਨੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਐਨਟੀਆਰਓ) ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ ਹੈ।

ਦੋਵਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਕ ਇੰਟਰਨੈਟ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ, ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ, ਆਈਟੀ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਕ ਅੰਤਰ-ਮੰਤਰੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।  

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਨਿਗਰਾਨੀ
* ਨੈਟਗ੍ਰਾਈਡ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੁਫੀਆ ਗਰਿੱਡ।
* ਕੇਂਦਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
* ਟੈਲੀਕਾਮ ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਐਕਸਚੇਂਜ ਆਫ ਇੰਡੀਆ

## ਹਵਾਲੇ
ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਗਰੂਕਤਾ

**ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਇਸ** ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਪਭੋਗਤਾ ਆਪਣੇ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖ਼ਤਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋਖਮ ਬਾਰੇ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲਿੰਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਨੈਟਵਰਕ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਫੰਡ ਅਲਾਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਇਕ ਵੱਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹਨ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਢੰਗ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹਨ: ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੂੰ ਹਰ ਖਤਰੇ  ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।  

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਧਮਕੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਏਜੰਟ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੈਟਵਰਕ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ ਢੰਗ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਅਕਸਰ ਮਨੁੱਖੀ ਤੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਖਾਸ ਹਮਲੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਤਾ ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇ ਦੇਵੇ । ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਮਲਾ ਹੈ ,ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਈਮੇਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਲਿੰਕ ਤੇ ਕਲਿਕ ਕਰਨ ਲਈ ਭਰਮਾਉਣਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵੇਅਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਈਮੇਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਪੀਅਰ ਫਿਸ਼ਿੰਗ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਹਮਲੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੀ ਪੁਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਸਕੇ । 

ਬਰਛੀ ਫਿਸ਼ਿੰਗ ਇੱਕ ਈਮੇਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਜਾਇਜ਼ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।  ਸਧਾਰਣ ਫਿਸ਼ਿੰਗ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਥੋਕ ਪਹੁੰਚ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪੀੜਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾ ਕੇ, ਬਰਛੀ ਫਿਸ਼ਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਪੱਕਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਵੈਚਾਲਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਬੀਤੇ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਐਡਰੈਸ ਕਿਤਾਬ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਫਿਸ਼ਿੰਗ ਹਮਲੇ ਭੇਜ ਕੇ; ਇੱਕ ਪਿਛਲੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਮਾੜੇ ਨਕਲਾਂ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ, ਅਧਿਕਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਾਸਵਰਡਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਇੱਕ  ਉਪਭੋਗਤਾ ਜੋ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ  **ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਗਰੂਕਤਾ**  ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 

## ਸਿਖਲਾਈ 
ਵੱਡੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਖਤਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਣਾ ਹੈ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਇੱਕ ਅਸਾਨ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਪੋਸਟਰਾਂ, ਗਾਈਡਾਂ ਜਾਂ ਸੁਝਾਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਿਖਲਾਈ ਆਨਲਾਈਨ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਨਾ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਨਤਕ ਨਿਗਰਾਨੀ

ਇਕ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  **ਭਾਰਤ** ਵਿਚ ਪੂੰਜੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਨਿਗਰਾਨੀ, ਟੈਲੀਫੋਨ ਟੈਪਿੰਗ, ਖੁੱਲਾ ਸਰੋਤ ਬੁੱਧੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਕਾਵਟ, ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਐਕਟ, 1885 ਅਧੀਨ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਆਦਿ । 

## ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ 
ਭਾਰਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਨਤਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

### ਕੇਂਦਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸਿਸਟਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 
ਕੇਂਦਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇੱਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਹੈ। ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਟੇਲੀਮੈਟਿਕਸ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

### ਡੀਆਰਡੀਓ ਨੇਤਰਾ 
ਡੀਆਰਡੀਓ ਨੇਤਰਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਡਿਫੈਂਸ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਐਂਡ ਰੋਬੋਟਿਕਸ (ਸੀ.ਏ.ਆਈ.ਆਰ.) ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਸਟਮ ਈਮੇਲਾਂ, ਤਤਕਾਲ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ, ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਪਡੇਟਾਂ ਅਤੇ ਟਵੀਟਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ “ਬੰਬ”, “ਬਲਾਸਟ”, “ਹਮਲਾ” ਜਾਂ “ਮਾਰ” ਵਰਗੇ ਚੋਣਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਸਟਮ ਸਕਾਈਪ ਅਤੇ ਗੂਗਲ ਟਾਕ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਵੌਇਸ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇਗਾ।  ਡੀਆਰਡੀਓ ਨੈਟਰਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਲੈਕ ਨਾਈਟ ਨੂੰ 2013 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਇਰਲ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਜੋਖਮ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।  

### ਕਾਨੂੰਨੀ ਇੰਟਰਸੇਪ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 
ਐਲਆਈਐਮ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੌਫਲ ਇੰਟਰਸੈਪਟ ਐਂਡ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ, ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਜਨਤਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਜੋ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਟੇਲਮੇਟਿਕਸ (ਸੀ-ਡੀਓਟੀ) ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲਾ ਦੂਰ ਸੰਚਾਰ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਆਵਾਜ਼, ਐਸ ਐਮ ਐਸ, ਜੀਪੀਆਰਐਸ ਡਾਟਾ, ਕਿਸੇ ਗ੍ਰਾਹਕ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਰੀਚਾਰਜ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਕਾਲ ਡਿਟੇਲ ਰਿਕਾਰਡ (ਸੀ ਡੀ ਆਰ) ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਟ੍ਰੈਫਿਕ, ਈਮੇਲਾਂ, ਵੈੱਬ ਬਰਾਊਜ਼ਿੰਗ, ਸਕਾਈਪ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਐਲਆਈਐਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ. ਮੋਬਾਈਲ ਆਪਰੇਟਰ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਐਲਆਈਐਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਈ ਟੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ 419 (ਏ) ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 5 (2) ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, "ਉੱਚਿਤ ਅਧਿਕਾਰ" ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਐਲਆਈਐਮ ਸਿਸਟਮ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਆਈਐਸਪੀਜ਼ (ਆਈਐਸਪੀਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਟ ਐਜ ਰਾterਟਰ (ਪੀਈ) ਅਤੇ ਕੋਰ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ) ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੇਟਵੇਅ ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੂਰੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਆਈ.ਐਸ.ਪਿਸ ਲਈ ਅਣਜਾਣ ਹੈ। 

### ਐਨ.ਸੀ.ਸੀ.ਸੀ. 
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਤਾਲਮੇਲ ਕੇਂਦਰ (ਐਨਸੀਸੀਸੀ) ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਈ-ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਹੈ।  ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੰਚਾਰ ਮੈਟਾਡੇਟਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।   ਐਨ.ਸੀ.ਸੀ.ਸੀ. ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜਤਾ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ-ਅਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। 

### ਟੈਲੀਕਾਮ ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 
ਟੈਲੀਕਾਮ ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਰਿਸੋਰਸ ਐਂਡ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ (ਟੀਈਆਰਐਮ), ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਟੈਲੀਕਾਮ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ (ਵੀਟੀਐਮ) ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਭਾਰਤੀ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ (ਡੀਓਟੀ) ਦੀ ਚੌਕਸੀ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੰਗ ਹੈ। ਟੀਈਆਰਐਮ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ ਚੌਕਸੀ, ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਨ. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਟੀਈਆਰਐਮ ਸੈੱਲ ਕੇਂਦਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਗਰਾਨੀ
* ਭਾਰਤੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਮਲਟੀ ਏਜੰਸੀ ਕੇਂਦਰ (ਭਾਰਤ)
* NATGRID
* ਟੈਲੀਕਾਮ ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਧੋਖਾਧੜੀ

**ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਧੋਖਾਧੜੀ** ਇੱਕ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਡੇਟਾ ਲੈਣ ਜਾਂ ਬਦਲਣ ਲਈ, ਜਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਜਾਂ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਵਰਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਘੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

* ਛਾਪ ਈਮੇਲ ਵੰਡਣਾ
* ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ
* ਸਪਾਈਵੇਅਰ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਡਾਟਾ ਮਾਈਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ
* ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿਚ ਹੈਕਿੰਗ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ lyੰਗ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਨੰਬਰ
* ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਜਾਂ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਜਾਂ ਵਿਗਾੜਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਾਇਰਸ ਜਾਂ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜਣਾ.

ਫਿਸ਼ਿੰਗ, ਸੋਸ਼ਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਵਾਇਰਸ ਅਤੇ ਡੀ ਡਾਓਸ ਹਮਲੇ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਨੈਟਵਰਕ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਹਨ। 

## ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਘਟਨਾਵਾਂ 
; ਮੇਲਿਸਾ ਵਾਇਰਸ / ਕੀੜਾ

26 ਮਾਰਚ 1999 ਨੂੰ ਮੇਲਿਸਾ ਵਾਇਰਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਈਮੇਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਇਹ ਹਰ ਮੌਕੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਾਥੀ ਜਾਂ ਦੋਸਤ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਇਰਸ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਈਕਰੋਸੌਫਟ ਆਉਟਲੁੱਕ ਐਡਰੈਸ ਕਿਤਾਬ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ 50 ਈਮੇਲ ਪਤਿਆਂ' ਤੇ ਇਕ ਸੰਕਰਮਿਤ ਈਮੇਲ ਭੇਜਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਹਰੇਕ ਲਾਗ ਵਾਲਾ ਕੰਪਿਊਟਰ 50 ਵਾਧੂ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਰਮਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ 50 ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਰਮਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਰਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਿਆ, ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਰੁਕਾਵਟ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੰਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਸਟਮ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੋਂ ਡਿਸਕਨੈਕਟ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾੱਫਟ, ਇੰਟੇਲ, ਲਾੱਕਹੀਡ ਮਾਰਟਿਨ ਅਤੇ ਲੂਸੈਂਟ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਈਮੇਲ ਗੇਟਵੇ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਇਰਸ  ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਈਮੇਲਾਂ  ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। 

ਮੇਲਿਸਾ ਵਾਇਰਸ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਪ੍ਰਕੋਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ 400 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।  ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੇਲਿਸਾ ਵਾਇਰਸ / ਕੀੜਾ 32 ਸਾਲਾ ਨਿਊ ਜਰਸੀ  ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਰ ਡੇਵਿਡ ਐਲ. ਸਮਿਥ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਮਿਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਇਰਸ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 20 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਫੈਡਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ $ 5,000 ਦਾ ਜ਼ੁਰਮਾਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਜਾਂਚ
* ਕਾਰਨੇਲ ਲਾਅ: ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਧੋਖਾਧੜੀ
ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਕਸੈਸ ਕੰਟਰੋਲ

ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਚ , ਆਮ ਪਹੁੰਚ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿਚ ਪਛਾਣ, ਅਧਿਕਾਰ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ, ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ, ਅਤੇ ਆਡਿਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਐਕਸੈਸ ਕੰਟਰੋਲ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੌਖੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਿਰਫ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰੇਗੀ, ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਸਿਸਟਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਐਕਸੈਸ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਜਾਂ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕਿ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਐਕਸੈਸ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕੀ ਹੈ| ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਅਤੇ ਐਕਸੈਸ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਕੋ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਹੁੰਚ ਸਫਲ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਜਾਂ ਅਗਿਆਤ ਪਹੁੰਚ ਟੋਕਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਜਾਏ. ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਟੋਕਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਸਵਰਡ, ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸਕੈਨ, ਸਰੀਰਕ ਕੁੰਜੀਆਂ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਕੁੰਜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣ, ਲੁਕਵੇਂ ਮਾਰਗ, ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਕਾਵਟਾਂ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਵੈਚਾਲਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਵੀ ਐਕਸੈਸ-ਕੰਟਰੋਲ ਮਾੱਡਲ ਵਿਚ, ਉਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜੋ ਸਿਸਟਮ ਤੇ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਨੂੰ *ਵਿਸ਼ੇ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰੋਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਕਸੈਸ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਆਬਜੈਕਟ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਇਕਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ: ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਿਰਫ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਇਕਾਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਸਟਮ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਸਿਸਟਮ *ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇ*  ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ*&nbsp;ਆਈਡੀ*, ਤਾਂ ਕਿ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਡਿਫੌਲਟ ਰੂਪ ਨਾਲ ਅਰੰਭੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਿਯੰਤਰਣ ਦਾ ਇਹ ਪੱਧਰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿਚ ਮਾਲਵੇਅਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਆਬਜੈਕਟ-ਸਮਰੱਥਾ ਮਾਡਲ, ਕੋਈ ਵੀ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਇਕਾਈ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਆਬਜੈਕਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। 

* ਇਕ ਸਮਰੱਥਾ-ਅਧਾਰਤ ਮਾਡਲ ਵਿਚ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਸਮਰਥ-ਯੋਗ ਸੰਦਰਭ ਜਾਂ *ਸਮਰੱਥਾ* ਰੱਖਣਾ ਵਸਤੂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਲਗਭਗ ਇਕਸਾਰ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਚਾਬੀ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ); ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਚੈਨਲ ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਕੇ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

* ਏਸੀਐਲ-ਅਧਾਰਤ ਮਾਡਲ ਵਿਚ, ਇਕ ਵਸਤੂ ਤਕ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਇਕਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਕ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਲਗਭਗ ਇਕ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਬਾਊਂਸਰ  ਇਕ ਆਈ. ਡੀ. ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਿ ਕੀ ਮਹਿਮਾਨ' ਤੇ ਕੋਈ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ|); ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਕੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| (ਏਸੀਐਲ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਸੂਚੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਲਈ ਕੌਣ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|) ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ-ਅਧਾਰਤ ਅਤੇ ਏਸੀਐਲ-ਅਧਾਰਤ ਮਾਡਲਾਂ ਕੋਲ ਐਕਸੈਸ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ *ਸਮੂਹ* ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ (ਅਕਸਰ ਸਮੂਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਮਾਡਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)|

## ਸੇਵਾਵਾਂ 
ਐਕਸੈਸ ਕੰਟਰੋਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ *ਅਧਿਕਾਰਤਾ*, *ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ* ( *ਆਈ. ਐਂਡ. ਏ.* ), *ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ*, ਅਤੇ *ਜਵਾਬਦੇਹੀ* ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

* ਅਧਿਕਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ
* ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ ਜਾਇਜ਼ ਵਿਸ਼ੇ ਹੀ ਸਿਸਟਮ ਤੇ ਲੌਗਇਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ
* ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਜਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
* ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ (ਜਾਂ ਇੱਕ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ) ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ
ਜ਼ੀਰੋ-ਡੇਅ ਕਾਰਨਾਮੇ ਲਈ ਮਾਰਕਿਟ

**ਜ਼ੀਰੋ-ਡੇਅ ਕਾਰਨਾਮੇ ਲਈ ਮਾਰਕਿਟ**  ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ।

ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ " ਕਾਰਨਾਮੇ " ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਰਿਮੋਟ ਐਕਸੈਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਇੱਕੋ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਏਕਾਅਧਿਕਾਰਕ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇ ਲੱਖਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਅਪਰਾਧੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਮੈਕਾਫੀ ਦੀ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਟ੍ਰੈਟਿਕਜ ਐਂਡ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੀ ਸਾਲ 2014 ਦੀ ਇਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿਚ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਜਾਸੂਸੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ $ 160 ਬਿਲੀਅਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਜਨਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ' ਤੇ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਿੱਤ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣਗੇ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਦੋਵੇਂ ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧੀ ਦੋਵਾਂ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿਕਾਸਕਾਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਜ਼ੀਰੋ-ਡੇਅ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਜ਼ੀਰੋ-ਡੇਅ ਕਾਰਨਾਮੇ ਦੇ ਨਿਯਮ ਬਾਰੇ ਅਕਾਦਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ. ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਸੇ ਸਹਿਮਤੀ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ੀਰੋ-ਡੇਅ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹਨ ਜਾਂ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਾਲਵੇਅਰ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੋਜ਼  ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਹੈ ਜੋ ਇਕ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ੀਰੋ-ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸੰਚਾਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ - ਜੋ ਕਿ ਜਨਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ - ਦੋਵਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਲਈ ਅਣਜਾਣ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਅਤਿ ਸਰੋਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੇਕ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਪਰਾਧਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਸਮੇਤ ਕੋਈ ਵੀ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਉਸੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਿਰਫ ਉਪਭੋਗਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਫਰਮਾਂ ਕੋਲ ਜ਼ੀਰੋ-ਡੇਅ ਕਾਰਨਾਮੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੋਖਮਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਹਨ; ਸਾਬਕਾ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਅਤੇ ਡੇਟਾ ਉਲੰਘਣਾ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ. ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਜਾਂ "ਪੈਚ" ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਘਾਟੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਅਬਲੋਨ, ਲਿਬਿਕੀ ਅਤੇ ਗੋਲੇ ਨੇ ਜ਼ੀਰੋ-ਡੇਅ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤਕ ਸਮਝਾਇਆ। ਮੁੱਖ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹੇਠਾਂ ਫੈਲਾਏ ਜਾਣਗੇ: ਵਸਤੂ, ਕਰੰਸੀ, ਮਾਰਕੀਟ ਪਲੇਸ, ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਮੰਗ. ਇਹ ਭਾਗ ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਸੀਂ ਮੰਗ ਭਾਗ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਵਾਂਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ (ਭਾਵ ਚਿੱਟੇ, ਸਲੇਟੀ ਅਤੇ ਕਾਲੇ) ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਿਯਮ ਜਾਂ ਇਸਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਈਬਰ ਜ਼ੁਰਮ
ਡੀਪ ਵੈੱਬ

**ਡੀਪ  ਵੈੱਬ**, **ਅਦਿੱਖ ਵੈੱਬ**, ਜਾਂ **ਲੁਕਵੀਂ ਵੈੱਬ**  ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ ਦੇ ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਵੈੱਬ ਸਰਚ ਇੰਜਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ - ਗੂਗਲ, ਬਿੰਗ ਆਦਿ) ਦੁਆਰਾ ਸੂਚੀਬੱਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਡੀਪ ਵੈੱਬ ਦਾ ਵਿਪਰੀਤ ਸ਼ਬਦ " ਸਰਫੇਸ ਵੈਬ " ਹੈ, ਜੋ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰੇਕ / ਹਰੇਕ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ| ਕੰਪਿਊਟਰ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਮਾਈਕਲ ਕੇ. ਬਰਗਮੈਨ ਨੇ 2001 ਵਿਚ *ਡੂੰਘੀ ਵੈੱਬ*  ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਭਾਲ ਇਕ ਖੋਜ ਇੰਡੈਕਸਿੰਗ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ| 

ਡੀਪ ਵੈੱਬ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਐਚ. ਟੀ. ਟੀ. ਪੀ. ਫਾਰਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਵੈੱਬ ਮੇਲ, ਔਨਲਾਈਨ  ਬੈਂਕਿੰਗ, ਨਿਜੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬੰਧਿਤ ਐਕਸੈਸ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਮੀਡੀਆ ਪੇਜਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲਾਂ, ਕੁਝ ਵੈਬ ਫੋਰਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਕੁਝ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪੇਅਵੌਲਜ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੰਗ ਤੇ ਵਿਡੀਓ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ|

ਡੀਪ ਵੈੱਬ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਯੂਆਰਐਲ ਜਾਂ ਆਈ ਪੀ ਐਡਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਤਕ-ਵੈਬਸਾਈਟ ਪੇਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਾਸਵਰਡ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਲਾਜ਼ਮੀ  ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ|

" ਡਾਰਕ ਵੈੱਬ" ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦ "ਡੀਪ ਵੈੱਬ" ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਟਕਰਾਅ 2009 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਡੀਪ ਵੈਬ ਸਰਚ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਾਰੇ ਫ੍ਰੀਨੇਟ ਅਤੇ ਡਾਰਕਨੇਟ  'ਤੇ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.|ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਪਰਾਧਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਪਾਸਵਰਡ, ਝੂਠੇ ਪਛਾਣ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਫਾਇਰ ਗਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ|

ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਰਤਣ ਬਾਅਦ ਸਿਲਕ  ਰੋਡ, ਮੀਡੀਆ ਨੇ  'ਡੀਪ  ਵੈੱਬ' ਨੂੰ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ| *ਵਾਇਰਡ*  ਰਿਪੋਰਟਰ ਕਿਮ ਜ਼ੇਟਰ ਅਤੇ ਐਂਡੀ ਗ੍ਰੀਨਬਰਗ  ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਵੱਖ ਵੱਖ ਫੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਡੀਪ ਵੈਬ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਈਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਸਰਚ ਇੰਜਨ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਡਾਰਕ ਵੈੱਬ ਡੀਪ  ਵੈੱਬ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬ੍ਰਾਉਜ਼ਰ ਅਤੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ|
ਪੈਟ ਲੇ ਪੌਲਮੀਅਰ

**ਪੈਟ ਲੇ ਪੌਲਮੀਅਰ** ਇਕ ਗਲੋਬਲ ਟਰੈਵਲ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਸ਼ਾਟਾਂ ਲਈ ਵਦੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਈ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਓਹ ਇੱਕ ਜੱਜਿੰਗ ਪੈਨਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਰਿਹੇ.

## ਸ੍ਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ
ਲਕੀਰ (ਰਸਾਲਾ)

***ਲਕੀਰ*** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਸਕ ਪੱਤਰ ਹੈ।  

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲੇ
ਰਾਮਪੁਰ ਗ੍ਰੇਹਾਊਂਡ

**ਰਾਮਪੁਰ** **ਗ੍ਰੇਹਾਊਂਡ** ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਮਪੁਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਾਇਟਹਾਊਂਡ- ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਨਸਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਬਰੇਲੀ ਦਰਮਿਆਨ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਪੁਰ ਗ੍ਰੇਹਾਊਂਡ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਫ਼ਗਾਨ ਹਾਊਂਡ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਰਾਮਪੁਰ ਗ੍ਰੇਹਾਊਂਡ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਇਟਹਾਊਂਡ ਹੈ ਜੋ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਲੋਫੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁੱਤੇ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਕੁੱਤੇ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਕੇਨਲ ਕਲੱਬ ਆਫ ਇੰਡੀਆ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ
ਜੈਯੰਤਾ ਮੇਹਰ

**ਜੈਯੰਤਾ ਮੇਹਰ** (ਜਨਮ-13 ਜੂਨ 1986 ਨੂੰ ਹੋਇਆ), ਉੜੀਸਾ ਪੱਤਾਚਿੱਤਰਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਓਡਿਸ਼ਾ ਦੇ ਬੋਲਾਨਗੀਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ 
ਜੈਯੰਤਾ ਮੇਹਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਕੈਲਾਸ਼ ਚੰਦਰਾ ਮੇਹਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਉਹ 10 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇਹ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਸਿੱਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ 2001 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਕਰਾਫਟਸਮੈਨ **ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ** ਸੀ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ

**ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ** ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਹੈ ਜੋ ਸੂਚਨਾ ਨੂੰ ਨਾ-ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਕੋਡ ਵਿਚ ਬਦਲ ਕੇ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।  ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਹਰ ਬਿਟ  ਨੂੰ ਇਨਕ੍ਰਿਪਟ ਕਰਨ ਲਈ ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਜਾਂ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਡਿਸਕ ਜਾਂ ਡਿਸਕ ਵਾਲੀਅਮ ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਡੇਟਾ ਸਟੋਰੇਜ ਤੱਕ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  

ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ਼ਨ *ਫੁੱਲ ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ (ਐਫ. ਡੀ.ਈ.)* ਜਾਂ *ਪੂਰੀ ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਇਹ*  ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਡਿਸਕ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ    ਇਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਸਟਰ ਬੂਟ ਰਿਕਾਰਡ (ਐਮ. ਬੀ. ਆਰ.), ਜਿਸ ਨਾਲ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਲੋਡਿੰਗ ਕ੍ਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।  ਕੁਝ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਅਧਾਰਤ ਫੁੱਲ ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਐਮ. ਬੀ. ਆਰ. ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਬੂਟ ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਇੰਕ੍ਰਿਪਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।  

## ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ 
**ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ** ਅਤੇ **ਆਨ-ਦਿ - ਫਲਾਈ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਤਰੀਕਾ  ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  "ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ" ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾਟਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਨਕ੍ਰਿਪਟ ਜਾਂ ਡੀਕ੍ਰਿਪਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਲੋਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  

ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਕੁੰਜੀ ਮੁਹੱਈਆ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਹੀ  ਫਾਈਲਾਂ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਵਾਲੀਅਮ  ਖਾਸ ਤੌਰ ' ਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਮਾਊਂਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਇਕ ਭੌਤਿਕ ਡਰਾਈਵ ਹੈ। ਐਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਵਾਲੀਅਮ 'ਤੇ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਕੋਈ ਵੀ ਡਾਟਾ ਸਹੀ ਪਾਸਵਰਡ  ਜਾਂ ਸਹੀ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਕੁੰਜੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਡੀਕ੍ਰਿਪਟਡ) ,ਵਾਲੀਅਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫਾਇਲ ਸਿਸਟਮ ਏਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਹੈ (ਫਾਈਲ ਦੇ ਨਾਮ, ਫੋਲਡਰ ਦੇ ਨਾਮ, ਫਾਈਲ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੈਟਾ ਡੇਟਾ ਸਮੇਤ ). 

ਆਖਰੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਤੋਂ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੋਣ ਲਈ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਡਿਵਾਈਸ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਡਰਾਈਵਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਟਰ ਐਕਸੈਸ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਐਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਵਾਲੀਅਮ ਆਮ ਤੌਰ' ਤੇ ਆਮ ਉਪਭੋਗਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। 

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਹਰ ਤਰੀਕਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਲਿਖਣ' ਤੇ ਐਨਕ੍ਰਿਪਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਡੀਕ੍ਰਿਪਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਪਭੋਗਤਾ ਅਤੇ / ਜਾਂ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।  

## ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਬਨਾਮ ਫਾਇਲ ਸਿਸਟਮ-ਪੱਧਰ ਦੀ ਇਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ 
ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸਾਰੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਾਈਲ ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ| ਕਈ ਵਾਰ ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਾਪਨਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਫਾਈਲ ਸਿਸਟਮ-ਪੱਧਰ ਦੇ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ  ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਕਿਉਕਿ ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੀ ਡ੍ਰਾਇਵ ਨੂੰ ਏਨਕ੍ਰਿਪਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹੀ  ਕੁੰਜੀ  (ਕੀ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਿਸਟਮ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਡਾਟਾ ਡਿਕ੍ਰਿਪਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਦੇ ਹੱਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ  ਨੂੰ ਏਨਕ੍ਰਿਪਟ ਕਰਨ ਲਈ ਮਲਟੀਪਲ ਕੁੰਜੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ| ਜੇ ਹਮਲਾਵਰ ਰਨ-ਟਾਈਮ ਦੌਰਾਨ ਕੰਪਿਊਟਰ  ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਮਲਾਵਰ ਕੋਲ ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਰਸਮੀ ਫਾਈਲ ਅਤੇ ਫੋਲਡਰ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਡਿਸਕ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੁੰਜੀਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ| ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਮਲਾਵਰ ਅਜੇ ਵੀ ਇਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਫਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਫੋਲਡਰਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦਾ|
ਕੰਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ

**ਕੰਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ** (ਜਨਮ 1960) ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਖੋਜਾਰਥੀ ਹੈ। ਕੰਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਿਆ ਹੈ। 

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਕੰਵਲ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਲੋਟ ਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਲਾ ਵਿਦਿਆਲੇ ਤੋਂ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ 1982-84 ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਐਡਵਾਂਸਡ ਡਿਪਲੋਮਾ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਸਥਾਨ, ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਯੂਜੀਸੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ `ਤੇ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅੰਗਰਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸੰਸਥਾਨ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ 1987-90 ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2002 ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਆਰਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਈਸਟ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂਕੇ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।  

ਅਧਿਆਪਨ: ਕੰਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ 1985-1996 ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲੇ *ਹੁਣ* ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਲੇਖ 
#*ਡੇਰਾਵਾਦ* (2014)
#*ਤਰਕ ਬਨਾਮ ਆਸਥਾ* (2015)
#*ਨਸਲਵਾਦ-ਖ਼ਾਲਸ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਿਰਾਸਤ* (2018)
#*ਮਰਜਾਣੀ ਜਾਂ ਜਿਉਣਜੋਗੀ* (2019)
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਰਸਾਲੇ 'तर्क शील भारत' (2018) ਵਿੱਚ ਕੰਵਲ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖ हिन्दू क्या है ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

### ਅਨੁਵਾਦ
**ਵੋਲਗਾ ਤੋਂ ਗੰਗਾ* - (ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ, ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ) 
**ਲਹੂ ਲੁਹਾਣ, ਵੰਡਿਆ, ਵੱਢਿਆ-ਟੁੱਕਿਆ ਪੰਜਾਬ – 1947 ਦੀ ਤਰਾਸਦੀ* (ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ਼ ਕੇ ਇਸ਼ਤਿਆਕ ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ) 
**ਇਉਂ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਗਏ* (ਸੰਪਾਦਨ)
* *ਮੇਰੀ ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ* (ਜਿਲਦ ਪਹਿਲੀ) – ਰਾਹਲੁ ਸਾਾਂਲਕਤਰਯਾਯਨ ਦੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ, ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ ਬਰਗਾੜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ- 2021
### ਖੋਜ ਕਾਰਜ
*A Structural Approach to Paṅjābī as a Foreign Language- A concise guide to structure and functioning of Paṅjābī language in Gurmukhi script, published by Autumn Art Publishers- November 2022.

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Being an Artist from Punjab By Kanwal Dhaliwal

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਨੁਵਾਦਕ
ਬੋਮਕਈ ਸਾੜ੍ਹੀ

right|thumb|180x180px|ਬੋਮਕਈ ਸਾੜੀ ਜਾਂ ਸੋਨਪੁਰੀ ਸਾੜੀ
**ਬੋਮਕਈ ਸਾੜ੍ਹੀ** ( **ਸੋਨੇਪੁਰੀ ਸਾੜ੍ਹੀ** ਵੀ ) ਓਡੀਸ਼ਾ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਹੈਂਡਲੂਮ ਸਾੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਮਕਈ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਬਰਨਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਭੁਲਿਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੋਮਕਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਛਾਣੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਸੋਨਪੁਰ ਹੈਂਡਲੂਮ ਸਾੜ੍ਹੀਆਂ, ਸੋਨਪੁਰੀ ਪਤਾਸ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਸਾੜ੍ਹੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਈਟਮਾਂ ਹਨ।

## ਵੇਰਵਾ 
ਬੋਮਕਈ - ਰਵਾਇਤੀ ਤਿਨਗੇ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੋਮਕਈ ਸੂਤੀ ਸਾੜ੍ਹੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀਆਂ ਸਾੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਾਗਮਾਂ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
thumb|ਬੋਮਕਈ ਸਾੜੀ
ਬੋਮਕਈ ਸਾੜੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਗੰਜਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੋਮਕਈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।  ਪਟਨੇ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਮਈ ਦੇਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸੋਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ। 

## ਤ੍ਰਿਵੀਆ 
ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਨੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬੋਮਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੀ ਸਾੜੀ ਪਹਿਨੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ " *ਰਾਧਾਕੁੰਜ* " ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਚਤੁਰਭੁਜ ਮੇਹਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ ਸਾੜੀਆਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਰਾਜ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨਾਲ ਡੀਲ ਕੀਤੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਰਾਵਾ