open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਬਿਨਾਂ ਵਾਹੀ ਵਾਲੀ ਖੇਤੀ (ਜ਼ੀਰੋ-ਟਿੱਲ ਫਾਰਮਿੰਗ)

**ਨੋ-ਟਿੱਲ ਫਾਰਮਿੰਗ** (ਜਿਸਨੂੰ **ਜ਼ੀਰੋ ਟਿਲੇਜ** ਜਾਂ **ਡਾਇਰੈਕਟ ਡ੍ਰਿਲਿੰਗ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜੋ ਵਾਹੀ ਰਾਹੀਂ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਫਸਲਾਂ ਉਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੋ-ਟਿਲ ਫਾਰਮਿੰਗ ਕੁਝ ਮਿੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਢਲਾਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਰੇਤਲੀ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਟੌਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਾਹੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਸੰਭਾਵਿਤ ਲਾਭਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਧਾਰਨ, ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਨੋ-ਟਿਲੇਜ ਸਿਸਟਮ ਨਦੀਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੈਵਿਕ ਸਿਸਟਮ ਨਦੀਨਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਵਰ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਮਲਚ ਵਜੋਂ ਲਗਾਉਣਾ।

ਨੋ-ਟਿਲ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। "ਸੋਡ ਸੀਡਿੰਗ" ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਬੀਜਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਵਰ ਫਸਲ 'ਤੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਸੋਡ ਵਿੱਚ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਸ ਬਨਸਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ)। "ਸਿੱਧੀ ਬੀਜਣ" ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੀ ਫਸਲ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਸਤਹੀ ਬੀਜਣ" ਜਾਂ "ਸਿੱਧੀ ਬੀਜਣ" ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬੀਜ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਮਤਲ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਕਿ ਨੋ-ਟਿੱਲ ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਪਿਤ ਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਵਕਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਵੇਂ ਉਪਕਰਣ ਖਰੀਦਣੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਖੇਤ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਨਾਜ ਲਈ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਹੁਣ ਮਕੈਨੀਕਲ ਕੀਟ ਅਤੇ ਨਦੀਨਾਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਜੋ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਦੱਬਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੋ-ਟਿੱਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਸਾਇਣਾਂ, ਜੈਵਿਕ ਕੀਟ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਕਵਰ ਫਸਲਿੰਗ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਤੀਬਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਵਾਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਨੋ-ਟਿਲ ਤਰੀਕੇ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਵਾਹੀ ਜਾਂ "ਘੱਟ-ਟਿਲ" ਤਰੀਕੇ ਟਿਲ ਅਤੇ ਨੋ-ਟਿਲ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਕੁਝ ਤਰੀਕੇ ਘੱਟ ਖੇਤੀ (ਭਾਵ ਡਿਸਕ ਹੈਰੋ ਦੀ ਵਰਤੋਂ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੋਈ ਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਜਾਂ ਸਟ੍ਰਿਪ ਟਿਲੇਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਲੱਜਾ ਰਾਮ ਤੋਮਰ

**ਲੱਜਾ ਰਾਮ ਤੋਮਰ** ਜਾਂ **ਲੱਜਾਰਾਮ ਤੋਮਰ** ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ 1979 ਤੋਂ 2004 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (RSS) ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੰਗ, ਵਿਦਿਆ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਤੋਮਰ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਜੁਲਾਈ 1930 ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਗਰਾ ਦੇ ਬੈਪਟਿਸਟ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਵਜੋਂ ਆਰਐਸਐਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਮਏ ਅਤੇ ਬੀ.ਐੱਡ. ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ 

1957 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1961 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਰਐਸਐਸ ਸਕੂਲ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, *ਸਰਸਵਤੀ ਵਿਦਿਆ ਮੰਦਰ ਦੀ* ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਕੂਲ ਨੈਟਵਰਕ, ਜਿਸਨੂੰ *ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਨ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ 1977 ਵਿੱਚ ਆਰਐਸਐਸ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣੇ ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਸਕੂਲ ਨੈਟਵਰਕ, ਵਿਦਿਆ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

1990 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਭਾਰਤੀ ਦੇ *ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ* (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਾਈਡ) ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਨਾਨਾਥ ਬੱਤਰਾ ਨੇ ਸੰਗਠਨ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਨਵੀਂ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ *ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਭਵਨ* ਤੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਵਿਚਾਰ 
### "ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਿੰਦੂ ਗਿਆਨ" ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ 
*"ਵਿਦਿਆ ਭਾਰਤੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਮਾਰਗ"* ਵਿੱਚ, ਤੋਮਰ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਿੰਦੂ ਗਿਆਨ ਪੱਛਮੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੱਕੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਸੀ; ਕਿ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਗਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਂਖਯ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ 2 ਅਰਬ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਿਖਤ ਲਿਖੀ ਹੈ।  

### ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ 
ਤੋਮਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਕਸ਼ੈ ਬਕਾਇਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ:

ਬਕਾਇਆ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ:

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
* *ਵਿਦਿਆ ਭਾਰਤੀ ਚਿੰਤਨ ਕੀ ਦਿਸ਼ਾ* (ਵਿਦਿਆ ਭਾਰਤੀ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਮਾਰਗ, 2001), ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ: ਵਿਦਿਆ ਭਾਰਤੀ। 
* *ਪ੍ਰਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਧਤੀ* (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਧੀਆਂ, 2014), ਸੁਰੂਚੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ,  .
* *ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇ ਮੂਲ ਤੱਤ* (ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, 2014), ਸੁਰੂਚੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ,  .

## ਹਵਾਲੇ 
 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਰਲਵੀਂ ਖੇਤੀ (ਮਿਕਸ ਫਾਰਮਿੰਗ)

right|thumb|166x166px|ਘਾਹ ਨਾਲ ਲੱਦਿਆ ਇੱਕ ਹੂਗਕਰ
**ਮਿਸ਼ਰਤ ਖੇਤੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Mixed farming**) ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਉਗਾਉਣ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਖੇਤੀ ਪੂਰੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਚੀਨ, ਮੱਧ ਯੂਰਪ, ਨੋਰਡਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ  ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਖਪਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।

ਮਾਸ, ਆਂਡੇ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਲਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਮਿਸ਼ਰਤ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਫਾਰਮ ਕਣਕ ਜਾਂ ਰਾਈ ਵਰਗੀਆਂ ਅਨਾਜ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਉਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ, ਭੇਡਾਂ, ਸੂਰ ਜਾਂ ਮੁਰਗੀਆਂ ਵੀ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਗੋਬਰ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਖਾਦ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਝ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਚਾਰੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਜਿਹੇ ਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮਾਸ ਲਈ ਵਾਧੂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਵੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਪੁੰਸਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੱਡੀ ਅਤੇ ਹਲ ਢੋਣ ਲਈ ਬਲਦਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ 
* ਨਕਦੀ ਫਸਲ
* ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ
* ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਫ਼ਸਲ
* ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਜਾਨਵਰ ਉਤਪਾਦ
* ਪੌਲੀਕਲਚਰ

## ਸਰੋਤ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਬਲਰਾਮ ਦਾਸ ਟੰਡਨ

**ਬਲਰਾਮ ਦਾਸ ਟੰਡਨ** (1 ਨਵੰਬਰ 1927 – 14 ਅਗਸਤ 2018) ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਪਾਲ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (RSS) ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
ਉਹ 1969-70 ਵਿੱਚ ਜਸਟਿਸ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ) ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ ਦਲ - ਜਨ ਸੰਘ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977-79 ਵਿੱਚ ਅਤੇ 1997-2002 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਟੰਡਨ 1951 ਵਿੱਚ ਜਨ ਸੰਘ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਅਤੇ 1951 ਤੋਂ 1957 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਜਨ ਸੰਘ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ 1995 ਤੋਂ 1997 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਛੇ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ - ਪੰਜ ਵਾਰ 1960, 1962, 1967, 1969 ਅਤੇ 1977 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ 1997 ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੁਰਾ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੁਰਾ ਸੀਟ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ, ਪਰ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਰਾਜ ਖੁਰਾਨਾ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ 19 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 14 ਜੁਲਾਈ 2014 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਅਗਲਾ ਰਾਜਪਾਲ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ 
ਟੰਡਨ ਨੇ 1958 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਜਪਾਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਵੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਅਲਕਾ ਕਵਾਤਰਾ ਅਤੇ ਪੂਨਮ ਬੱਤਰਾ, ਜੋ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਜੇ ਟੰਡਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਜਪਾ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਨ

**ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਨ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹਨ, ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986
ਦੇਵੇਂਦਰ ਸਵਰੂਪ

**ਦੇਵੇਂਦਰ ਸਵਰੂਪ** (1926 &#x2013; 14 ਜਨਵਰੀ 2019) ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਆਰਐਸਐਸ ਵਿਚਾਰਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੌਤ 
ਦੇਵੇਂਦਰ ਸਵਰੂਪ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 14 ਜਨਵਰੀ 2019 ਨੂੰ 93 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
 

* ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ (2010–2019)

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਰੁਪਾਲੀ ਚੱਕੰਕਰ

ਰੂਪਾਲੀ ਚਾਕੰਕਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਸੀ. ਡਬਲਿਊ.) ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। 2025 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ (ਐਨਸੀਪੀ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਜੀਤ ਪਵਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਧਡ਼ੇ ਵਿੱਚ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਬੱਕਰੀ ਪਾਲਣ

thumb|ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਲਤੂ ਬੱਕਰੀਆਂ
thumb|240x240px|ਬੋਅਰ ਬੱਕਰੀ, ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮੀਟ-ਨਸਲ
**ਬੱਕਰੀ ਪਾਲਣ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Goat farming**) ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਲੋਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਸ, ਦੁੱਧ, ਰੇਸ਼ੇ ਅਤੇ ਖੱਲ ਲਈ ਬੱਕਰੀਆਂ ਪਾਲਦੇ ਹਨ।

ਬੱਕਰੀ ਪਾਲਣ ਘੱਟ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਚਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਹੋਰ ਪਸ਼ੂਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ) ਦੇ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਢੁਕਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੱਕਰੀਆਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਘੱਟ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਚਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਚਰਬੀ ਵਾਲੇ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੱਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚਰਾਗਾਹ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਛੋਟੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਚਾਰਾਗਾਹ 
thumb|240x240px|ਬੱਕਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੁਸਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹੋਰ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਇੱਕ ਬੱਕਰੀ ਪਾਲਕ ਕਿੰਨੇ ਜਾਨਵਰ ਪਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਹ ਚਰਾਗਾਹ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਕਰੀਆਂ ਉਸ ਬਨਸਪਤੀ ਨੂੰ ਖਾਣਗੀਆਂ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੋਰ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵੀ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਬੱਕਰੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਘੱਟ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਬਨਸਪਤੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਪਤੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੱਕਰੀਆਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਅਤੇ ਘਾਹ ਨੂੰ ਵੀ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਲਟੀਫਲੋਰਾ ਰੋਜ਼, ਬ੍ਰੀਅਰ, ਆਇਰਨਵੀਡ, ਰੈਗਵੀਡ, ਸਪਾਈਨੀ ਅਮਰੈਂਥ, ਅਤੇ ਪਿਗਵੀਡ। ਉਹ ਟਾਲ ਫੇਸਕੂ, ਬਰਮੂਡਾ ਘਾਹ, ਆਰਚਰਡ ਘਾਹ, ਅਤੇ ਕਰੈਬ ਘਾਹ ਵਰਗੇ ਘਾਹ ਦੇ ਘੱਟ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹਨ।

## ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ 
2022 ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ। 2024 ਵਿੱਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਯਾਤਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਿਰਯਾਤਕ ਸੀ।

### ਅਮਰੀਕਾ 
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਟ ਬੱਕਰੀਆਂ ਪਾਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੀਟ ਬੱਕਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਟੈਕਸਾਸ ਮੀਟ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ 38% ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Susya_goat_farm.jpg|alt=Goat farm| ਬੱਕਰੀ ਫਾਰਮ
ਤਸਵੀਰ:Goat_milking_at_a_goat_farm.jpg|alt=Goat milking| ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੁਆਈ
ਤਸਵੀਰ:Pferch_-_pen_-_στάνη_20190709_DSC3703.jpg|alt=Pen for goats| ਬੱਕਰੀਆਂ ਲਈ ਵਾੜਾ
ਤਸਵੀਰ:Goat_rearing_Kaswa_Nakaseke_District.jpg|alt=Goat farming in Uganda| ਯੂਗਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਬੱਕਰੀ ਪਾਲਣ
ਤਸਵੀਰ:Parchment_from_goatskin.jpg|alt=Goatskin parchment on wooden frame| ਲੱਕੜ ਦੇ ਫਰੇਮ 'ਤੇ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਖੱਲ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਜੋਂ ਬੱਕਰੀਆਂ
* ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਧੰਦੇ
ਬੈਡ ਬੰਨੀ

**ਬੈਨੀਤੋ ਐਂਤੋਨਿਓ ਮਾਰਤੀਨੇਜ਼ ਓਕਾਸੀਓ** (; ਜਨਮ ੧੦ ਮਾਰਚ, ੧੯੯੪), ਉਰਫ਼ **ਬੈਡ ਬੰਨੀ**, ਇੱਕ ਪੁਏਰਤੋ ਰੀਕੀ ਰੈਪਰ, ਗਾਇਕ, ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਭਲਵਾਨ ਹੈ। “ਕਿੰਗ ਔਫ਼ ਲੈਟਿਨ ਟ੍ਰੈਪ” (ਪੰਜਾਬੀ: ਲਾਤੀਨੀ ਟ੍ਰੈਪ ਦਾ ਰਾਜਾ) ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਬੈਡ ਬੰਨੀ ਨੂੰ ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੈਪ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਤੀਨੀ ਰੈਪਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਬੈਨੀਤੋ ਐਂਤੋਨਿਓ ਮਾਰਤੀਨੇਜ਼ ਓਕਾਸੀਓ ਦਾ ਜਨਮ ੧੦ ਮਾਰਚ, ੧੯੯੪ ਨੂੰ ਬਾਯਾਮੋਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਲਵਰਿਸ਼ ਵੇਗਾ ਬਾਹਾ ਦੇ ਅਲਮਿਰਾਂਤੇ ਸੁਰ ਬਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਬੈਨੀਤੋ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਤੀਤੋ ਮਾਰਤੀਨੇਜ਼, ਇੱਕ ਟਰੱਕ ਚਾਲਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਿਸੌਰੀ ਓਕਾਸੀਓ, ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸਨ। ਬੈਨੀਤੋ ਦੇ ਦੋ ਨਿੱਕੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਬਰਨੀ ਅਤੇ ਬੇਸਲ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਾਲਸਾ, ਮੇਰੇਂਗੁਏ, ਅਤੇ ਪੌਪ ਬੈਲਡ ਸੁਣਦੇ ਸਨ।

## ਸੰਗੀਤ ਕਰੀਅਰ 
ਬੈਡ ਬੰਨੀ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਣਾ ੧੬-੧੭ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੋਏ ਪਿਓਰ, ਆਈ ਲਾਈਕ ਇਟ, ਅਤੇ ਮੀਆ ਵਰਗੇ ਗਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ੨੦੧੮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਬੇਹੱਦ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਪੇਨੀ ਸੰਗੀਤ-ਐਲਬਮਾਂ ਕੱਢੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਹਿਸਾਬੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜੇ, ਕਈ ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ੨੦੨੬ ਵਿੱਚ ਸੂਪਰ ਬੋਲ ਹਾਫ਼ਟਾਇਮ ਸ਼ੋਅ ‘ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਮੁੱਖ-ਪਰਫਾਰਮਰ ਲਾਤੀਨੋ ਬਣਿਆ।

## ਜਨਤਕ ਤਸਵੀਰ 
ਬੈਡ ਬੰਨੀ ਨੇ ਫੈਸ਼ਨ, ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਐਡਿਡਾਸ, ਗੂਚੀ, ਅਤੇ ਕੈਲਵਿਨ ਕਲੇਨ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬ੍ਰੈਂਡਾਂ ਨਾਲ਼ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਪੁਏਰਤੋ ਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤ, ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ, ਸੰਗੀਤ, ਅਤੇ ਗੁੱਡ ਬੰਨੀ ਮੁਹਿੰਮ ਜ਼ਰੀਏ, ਉਹ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ, ਯੂਵਾ-ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਏਰਤੋ ਰੀਕੋ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਬੈਡ ਬੰਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਕੁੱਝ ਗੱਲਾਂ ਜਨਤਕ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ੨੦੧੭-੨੦੨੨ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਗੈਬ੍ਰਿਐਲਾ ਬਰਲਿੰਗਰੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ੨੦੨੩-੨੦੨੪ ਤੱਕ ਮੌਡਲ ਕੈਂਡਲ ਜੈੱਨਰ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕੀਤਾ। ਬੈਡ ਬੰਨੀ ਦਾ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ “ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਯੌਨਿਕ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ” ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਹੈ। ੨੦੨੩ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਉੱਤੇ ੪੦ ਮਿਲੀਅਨ ਯੂ.ਐਸ. ਡਾਲਰਾਂ ਦਾ ਕੇਸ ਦਰਜ ਹੋਇਆ ਜੋ ਕਿ ਬਗੈਰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਇੱਕ ਵਾਇਸ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਸੀ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
ਬੈਡ ਬੰਨੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜੂੰ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਤੇ ਲਾਤਿਨ ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੀ ਉਸ ਦੀ DtMF  (ਪੰਜਾਬੀ: ਡੀਟੀਐੱਮਐੱਫ਼) ਐਲਬਮ ਦਾ “ਐਲਬਮ ਔਫ਼ ਦ ਯੀਅਰ” (ਪੰਜਾਬੀ: ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਐਲਬਮ) ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣਾ ਸੀ।

## ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ 
**ਐਲਬਮਾਂ**

* X 100pre (2018) (ਪੰਜਾਬੀ: ਐਕਸ ੧੦੦ਪ੍ਰੀ)
* YHLQMDLG (2020) (ਪੰਜਾਬੀ: ਵਾਈਐੱਚਐੱਲਕਿਯੂਐੱਮਡੀਐਲਜੀ)
* El Último Tour Del Mundo (2020) (ਪੰਜਾਬੀ: ਏਲ ਉਲਤੀਮੋ ਤੁਅਰ ਦੇਲ ਮੂੰਦੋ)
* Un Verano Sin Ti (2022) (ਪੰਜਾਬੀ: ਉਨ ਵੇਰਾਨੋ ਸਿਨ ਤੀ)
* Nadie Sabe Lo Que Va a Pasar Mañana (2023) (ਪੰਜਾਬੀ: ਨਾਦਿਏ ਸਾਬੇ ਲੋ ਕੁਏ ਵਾ ਅ ਪਾਸਰ ਮਾਨਿਆਨਾ)
* Debí Tirar Más Fotos (2025) (ਪੰਜਾਬੀ: ਦੇਬੀ ਤਿਰਾਰ ਮਾਸ ਫੋਤੋਸ)

## ਨੋਟ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994
ਚੁਕਰੀ ਪ੍ਰਥਾ

**ਚੁਕਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ** ਇੱਕ ਕਰਜ਼ਾ ਬੰਧਨ ਜਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਡਰਪੋਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਾਉਣ ਲਈ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਵਿੱਚ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਤਨਖਾਹ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵੇਸਵਾਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਭੋਜਨ, ਕੱਪੜੇ, ਮੇਕ-ਅੱਪ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਥਿਤ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਾਰਜਬਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲੈਣਦਾਰਾਂ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੈਕਸ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਜਾਂ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ-ਫੁੱਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਥੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਕ੍ਜ੍ਜ੍ਕਗ ਝਘ ਗਜਗ ਗ੍ਝ੍ਗ ਜਗਜ ਕ੍ਜ੍ਹਕ ਝ੍ਗ੍ਘ ਜ੍ਕ੍ਗ ਹ੍ਹ 

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਡਾਂਸ ਬਾਰ
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ
* ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ 
* ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ 
* ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ 
* ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
*  
* 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਕਲਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਬਰਨ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਨਿਕੋਲਾਸ ਮਾਦੂਰੋ

**ਨਿਕੋਲਾਸ ਮਾਦੂਰੋ ਮੋਰੋਸ** (ਸਪੇਨੀ - Nicolás Maduro Moros ; ਜਨਮ - ੨੩ ਨਵੰਬਰ, ੧੯੬੨) ਇੱਕ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ੨੦੧੩ ਤੋਂ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਨ। ੩ ਜਨਵਰੀ ੨੦੨੬ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਮਾਦੂਰੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਿਲਿਆ ਫ਼ਲੋਰੈੱਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਆਰੋਪ ਲਗਾਏ ਗਏ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੂਗੋ ਚਾਵੇਜ਼ ਅਧੀਨ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ
ਪਵਨ ਸੈਣੀ

**ਪਵਨ ਸੈਣੀ** (ਜਨਮ 20 ਫਰਵਰੀ 1971) ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲਾਡਵਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ 
ਸੈਣੀ ਦਾ ਜਨਮ 1971 ਵਿੱਚ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਹਾਦਰਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੈਣੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ਗੌਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਕਾਲਜ, ਰੋਹਤਕ ਤੋਂ ਬੀਏਐਮਐਸ (ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਮੈਡੀਸਨ ਐਂਡ ਸਰਜਰੀ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1995 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ "ਅਸ਼ੋਕ ਅਰੋਗਿਆ ਸਦਨ" ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਡਾਕਟਰੀ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸੈਣੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਉੱਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਏਬੀਵੀਪੀ) ਲਈ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਏਬੀਵੀਪੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਮੈਡੀਕਲ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੈਣੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਨਿਕੇਤਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨਾਮਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
1982 ਵਿੱਚ ਏਬੀਵੀਪੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਸੈਣੀ ਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਇੰਚਾਰਜ ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਗਠਨ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਦਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

### ਅਖਿਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਜਪਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੋ 
ਸੈਣੀ 1982 ਵਿੱਚ ਏਬੀਵੀਪੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਏਬੀਵੀਪੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਏਬੀਵੀਪੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡਾ. ਸੈਣੀ ਨੇ ਏਬੀਵੀਪੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ "ਐਸਈਆਈਐਲ-ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਅੰਤਰ-ਰਾਜੀ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ" ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। 11 ਸਤੰਬਰ 1990 ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 10000 ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਏਬੀਵੀਪੀ ਟੁਕੜੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਲਾਲ ਚੌਕ 'ਤੇ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।&#x5B; '''' &#x5D;

ਭਾਜਪਾ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਸੈਣੀ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ:

1. ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਕੋਸ਼ਠ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

2. ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੀਡੀਆ ਕਨਵੀਨਰ, ਭਾਜਪਾ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ

3. ਕਨਵੀਨਰ, ਮੈਡੀਕਲ ਸੈੱਲ, ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਭਾਜਪਾ

4. ਬੀਜੇਵਾਈਐਮ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ

ਸੈਣੀ ਨੇ ਰਾਮ ਸੇਤੂ, ਅਮਰਨਾਥ ਸਾਈਨ ਬੋਰਡ, ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਪੋਕੀਮੌਨ ਬਲੈਕ ਅਤੇ ਵਾਈਟ

**ਪੋਕੀਮੌਨ ਬਲੈਕ ਅਤੇ ਵਾਈਟ** ਨਿਨਟੈਂਡੋ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਇੱਕ 3-ਆਯਾਮੀ ਗੇਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨਿਨਟੈਂਡੋ 3-ਡੀ.ਐਸ ਅਤੇ 2-ਡੀ.ਐਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਗੇਮ 18 ਸਤੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੇਂ ਪੋਕੀਮੌਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਗੇਮ ਦਾ ਸਾਰਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਅਲੋਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੇਗਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਕੀਮੌਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਕੀਮੌਨ ਗੇਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਨਟੈਂਡੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਨਟੈਂਡੋ 3-ਡੀ.ਐਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਨਟੈਂਡੋ 2-ਡੀ.ਐਸ
ਪੰਕਜ ਕੁਮਾਰ

**ਪੰਕਜ ਕੁਮਾਰ**  (ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ) ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ ਜੋ 2016 ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ *ਦ੍ਰਿਸ਼ਮ 2* (2022 ਫਿਲਮ), *ਕਿਲ* (2023 ਫਿਲਮ) ਅਤੇ *ਗੁਮਰਾਹ (2023 ਫਿਲਮ)* ਵਰਗੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ
ਪੰਕਜ ਨੇ ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ:
* ਦ੍ਰਿਸ਼ਯਮ 2 - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਕਿਲ (ਫਿਲਮ) - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਗੁਮਰਾਹ (2023 ਫਿਲਮ) - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਸਿਟਾਡੇਲ: ਹਨੀ ਬਨੀ - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਬੈਡ ਕਾਪ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਅਪੂਰਵਾ (2023 ਫਿਲਮ) - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਸੁਖੀ - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਸੀਆ (ਫ਼ਿਲਮ) - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਐਕਟਿੰਗ ਦਾ ਭੂਤ - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਦੁਰੰਗਾ - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ
* ਹੀਰੋਪੰਤੀ 2 - ਵੀ.ਐਫ.ਐਕਸ ਸੰਪਾਦਕ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਪਾਦਨ
ਸੌਦਾਨ ਸਿੰਘ

**ਸੌਦਾਨ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 10 ਮਈ 1961) ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਤਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (ਆਰਐਸਐਸ) ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। 2021 ਤੱਕ ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸੌਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਗਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹੈ।&#x5B; '** &#x5D;

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ ਆਰਐਸਐਸ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਚਾਰਕ (ਪ੍ਰਚਾਰਕ) ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ:

* 1980-1982: ਨਗਰ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਭੋਪਾਲ
* 1982-1984: ਤਹਿਸੀਲ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਹਜ਼ੂਰ ਅਤੇ ਬਰੇਸ਼ੀਆ
* 1984-1986: ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਭੋਪਾਲ
* 1986-1989: ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਰਾਏਸਨ
* 1989-1992: ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਵਿਦਿਸ਼ਾ

ਉਹ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ:

* 1993-1995: ਬੈਤੁਲ, ਹੋਸ਼ੰਗਾਬਾਦ, ਹਰਦਾ ਅਤੇ ਭੋਪਾਲ ਲਈ ਸੰਗਠਨ ਮੰਤਰੀ
* 1995-2001: ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਸਮਭਾਗ ਸੰਗਠਨ ਮੰਤਰੀ
* 2001–2004: ਸੂਬਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ (ਸੰਗਠਨ), ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ
* 2004–2007: ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਲਈ ਜ਼ੋਨਲ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ (ਸੰਗਠਨ)
* 2007–2020: ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਝਾਰਖੰਡ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਮੇਤ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ (ਸੰਗਠਨ)
* 2021–ਵਰਤਮਾਨ: ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਹਰਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ

ਅਗਸਤ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਚੋਣ ਇੰਚਾਰਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਜਨਤਕ ਬਿਆਨ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 
ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਇਸਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਸਫਾਈ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਜਪਾ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ "ਸਵੱਛ ਤੀਰਥ" (ਸਵੱਛ ਯਾਤਰਾ) ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸੌਦਾਨ ਸਿੰਘ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਅਨਰਤ ਸਿੰਘ (ਜਿਸਨੂੰ ਅਨੁਰੁਧ ਸਿੰਘ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਬਾਈ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕਈ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਹੇਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। &#x5B; **' &#x5D;

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਡ੍ਰਾਫਟ:ਡਾ. ਵਿਨੋਦ ਕੁਮਾਰ

**ਡਾ. ਵਿਨੋਦ ਕੁਮਾਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਚਿਕਿਤਸਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸਿੱਖਿਆਕਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਕੁਦਰਤੀ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ 
ਡਾ. ਵਿਨੋਦ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਮਾਰਚ 1980 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿਹਤ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਿਹਤ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਅਗਸਤ 2005 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਕੁਦਰਤੀ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।  

ਜਨ-ਜਨ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰਿਕ Website ਤੇ YouTube ਚੈਨਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।  

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।

2022 ਵਿੱਚ, ਡਾ. ਵਿਨੋਦ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸੱਜਰੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ 100 Questions Root Cause Diagnostic System ਦੀ  ਖੋਜ ਕੀਤਾ। ਇਹ System ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਕੁਦਰਤੀ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੇਟੈਂਟ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Official website: https://pa.sdnhospital.com/
* Wikimedia Commons photo: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dr._Vinod_Kumar.jpg
* Google Play: https://play.google.com/store/info/name/Dr_Vinod_Kumar?id=11mvtym3t8&hl
* Wikidata: https://www.wikidata.org/wiki/Q138034718
* ORCID: https://orcid.org/0009-0000-2821-9336
* Internet Archive: https://archive.org/details/@dr_vinod_kumar

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨਿਕ
ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਮਾ

**ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਮਾ** (ਜਨਮ 5 ਦਸੰਬਰ 1962) ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ। ਉਹ 2014 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ( ਲੋਕ ਸਭਾ ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜੰਮੂ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ 2019 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 2024 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਵਰਕਰ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2002 ਵਿੱਚ ਨਗਰੋਟਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ, ਦੂਜੀ ਵਾਰ 2008 ਵਿੱਚ ਨਗਰੋਟਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ, ਜੰਮੂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਤੋਂ 3 ਵਾਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ -2014,2019,2024 (2 ਵਾਰ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ 3 ਵਾਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ), ਭਾਜਪਾ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਇਕਾਈ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2024–2029
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2019–2024
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼ਵੇਤ ਮਲਿਕ

**ਸ਼ਵੇਤ ਮਲਿਕ** (ਜਨਮ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1963) ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ। 10 ਮਾਰਚ 2016 ਨੂੰ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪਸੰਦ ਸਨ। 31 ਮਾਰਚ 2018 ਨੂੰ ਮਲਿਕ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਭਾਜਪਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਵੇਤ ਮਲਿਕ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਜਪਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸ਼ਵੇਤ ਮਲਿਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
2. http://www.uniindia.com/ashwini-sharma-takes-charge-as-new-punjab-bjp-chief/north/news/1857146.html
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਕਿਰਨ ਸਿੰਘ ਦਿਓ

**ਕਿਰਨ ਸਿੰਘ ਦਿਓ** (ਜਨਮ 17 ਸਤੰਬਰ 1962) ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਜਗਦਲਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਕਿਰਨ ਸਿੰਘ ਦਿਓ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਬਸਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਗਦਲਪੁਰ ਤੋਂ ਹਨ। ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਰਾਇਣ ਦਿਓ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਰਵੀਸ਼ੰਕਰ ਸ਼ੁਕਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਰਾਏਪੁਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਐਲਐਲਬੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਆਪਕਾ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਕਿਰਨ ਸਿੰਘ ਦਿਓ 2002 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ ਜਗਦਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਯੁਵਾ ਮੋਰਚਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ 2018 ਅਤੇ 2022 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਰਹੇ। ਉਹ 2009 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਜਗਦਲਪੁਰ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੇ ਮੇਅਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ।

ਉਹ 2023 ਦੀਆਂ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗਦਲਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਜਤਿਨ ਜੈਸਵਾਲ ਨੂੰ 29,834 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਬਲਦੇਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼

ਡਾ. **ਬਲਦੇਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼** (1922 &#x2013; 1992) ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ। ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ 6ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹ 1957 ਤੋਂ 1969 ਅਤੇ 1974-77 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਅਤੇ 1964 ਤੋਂ 1974 ਤੱਕ ਜਨ ਸੰਘ ਦੀ ਰਾਜ ਇਕਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1967 ਵਿੱਚ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਲਦੇਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1992
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਪੰਜੇੜੀ

**ਪੰਜੇਰੀ** (ਉਰਦੂ پنجيڑي)(ਪੰਜਾਬੀ: ਪੰਜੇੜੀ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਭਿੰਬਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 18,000 ਹੈ। ਇਹ ਭੀਮ੍ਬਰ ਅਤੇ ਮੀਰਪੁਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਧਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 39 ਉਪ-ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਹੈ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋਡ਼ੀਂਦਾ]
ਸੁਰਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਜਿਆਣੀ

**ਸੁਰਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਜਿਆਣੀ** ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਜਿਆਨੀ ਹਿੰਦੂ ਜਾਟ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਗੜੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਕਰਕੇ ਆਏ ਸਨ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1997 ਵਿੱਚ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। 2007 ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2012-2017
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2007-2012
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੀਤੂ ਵਘਾਨੀ

**ਜਤਿੰਦਰਭਾਈ ਸਾਵਜੀਭਾਈ ਵਾਘਾਨੀ** (ਜਨਮ 11 ਸਤੰਬਰ 1970) ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਗਰ ਪੱਛਮੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਸਤੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭੂਪੇਂਦਰ ਪਟੇਲ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
ਜੀਤੂ ਵਾਘਾਨੀ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਭਾਵਨਗਰ (ਦੱਖਣੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾ ਸ਼ਕਤੀ ਸਿੰਘ ਗੋਹਿਲ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਸਫਲ ਚੋਣ ਲੜ ਕੇ ਚੋਣ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਏ।

2012 ਵਿੱਚ ਵਾਘਾਨੀ ਨੇ ਭਾਵਨਗਰ (ਪੱਛਮੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਾਰ ਉਹ ਸਫਲ ਰਹੇ, ਪੂਰੇ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਰਕ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ। 2017 ਦੀਆਂ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ 27000 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਉਸੇ ਸੀਟ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ।

ਪਿਛਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਜੇ ਰੂਪਾਨੀ ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਗਸਤ 2016 ਵਿੱਚ ਵਾਘਾਨੀ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਇਕਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਘਾਨੀ ਦੀ ਥਾਂ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਰਘੂਨਾਥ ਪਾਟਿਲ ਨੇ 20 ਜੁਲਾਈ 2020 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਭਾਜਪਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। &#x5B; '''' &#x5D;

18 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ (ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ, ਸੈਕੰਡਰੀ, ਬਾਲਗ), ਉੱਚ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ।

## ਚੋਣ ਇਤਿਹਾਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਚੁੰਨੀ ਲਾਲ ਭਗਤ

**ਚੁੰਨੀ ਲਾਲ ਭਗਤ** ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ, ਕਿਰਤ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1932 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹਿੰਗਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਕਾਰੋਬਾਰ 
ਉਸਦਾ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੈ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ (ਜਲੰਧਰ) ਦੱਖਣੀ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ, ਪਰ ਚੋਣਾਂ ਹਾਰ ਗਏ। 1997 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਲੰਧਰ ਦੱਖਣੀ ਤੋਂ ਭਾਜਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਦੱਖਣੀ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ 2012 ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਦੱਖਣੀ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾਬੰਦੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਹਲਕੇ ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਤੋਂ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਸਤਪਾਲ ਗੋਸਾਈਂ ਦੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 2011 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦਾ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਹ 2012 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਵਿਧਾਇਕ ਦਲ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਲੜੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਵਰਗੀ ਸ਼ੀਲਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2012-2017
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2007-2012
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਨਵਰਾਹੀ ਘੁਗਿਆਣਵੀ

**ਨਵਰਾਹੀ ਘੁਗਿਆਣਵੀ** (11 ਅਗਸਤ 1937-18 ਫਰਵਰੀ 2026) ਦਾ ਜਨਮ 11 ਅਗਸਤ 1937 ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਪਿੰਡ ਘੁਗਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਤੇ ਕਰਤਾਰ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਸੀ। ਜਦਕਿ ਸਾਹਿਤਕ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਨਵਰਾਹੀ ਘੁਗਿਆਣਵੀ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਹ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਲੈਕ. ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਪੁੱਤਰ  ਇੰਜ. ਨਵਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ (ਗੋਲਡੀ), ਨੂੰਹ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਅਧਿਆਪਕਾ, ਪੋਤਰਾ ਇੰਜ. ਮਹਿਤਾਬ ਅਤੇ ਪੋਤਰੀ ਸੀਰਤ ਹਨ। 

ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ’ਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ (ਸੇਖੋਂ) ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ 1956 ’ਚ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੱਤਰਿਕਾ ‘ਸੈਨਿਕ ਸਮਾਚਾਰ’ ’ਚ ਛਪੀ। ਸਾਲ 1971 ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਘਾਲਣਾ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਥਲਾਂ ਦੀ ਰੇਤ’, ‘ਅੰਬੀਆਂ’, ‘ਛਹਿਬਰ’, ‘ਮਾਹੌਲ’ ਸਮੇਤ ਕਈ ਕਾਵਿ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕਥਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ। ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ’ਚ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੀਤ-ਕਾਵਿ, ਰੁਬਾਈ, ਮੁਕਤ ਛੰਦ ਕਵਿਤਾ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ’ਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ‘ਮਾਹੌਲ’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੂਸਤਕਾਂ ’ਚੋਂ ਇਕ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਿਕਾਵਾਂ ’ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਮਾਸਿਕ ਪੱਤਰ ਜੀਵਨ ਪਰੀਤੀ ਦੇ 1978 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਜਲੰਧਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਉ ਦੇ ਵੀ ਪਰਵਾਨਤ ਕਵੀ ਸਨ।

ਨਵੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਲਿਖਾਰੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਬਰਨਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਟਰੱਸਟ ਅਤੇ ਅਦਾਰਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਘਾਲਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਵਰਾਹੀ ਘੁਗਿਆਣਵੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾਤਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਗਿਆਰਾ ਹਜ਼ਾਰ ਨਕਦ ਰਾਸ਼ੀ, ਲੋਈਆਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਚਿੰਨ ਦੇ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗਪਗ 16 ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਵੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸਨ। ਨਵਰਾਹੀ ਘੁਗਿਆਣਵੀ ਦਾ 89 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 18 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ।
ਮਾਸਟਰ ਮੋਹਨ ਲਾਲ

**ਮਾਸਟਰ ਮੋਹਨ ਲਾਲ** ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਨੀਲ ਕੰਠ ਹੈ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪਠਾਨਕੋਟ ਤੋਂ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਉਹ 1997 ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1997 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲਾਤ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵੀ ਸੰਭਾਲਿਆ। 2007 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜਾਈ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2007-2012
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਦਿਆ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ

**ਦਿਆ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ** (1 ਫਰਵਰੀ 1925 - 15 ਜੁਲਾਈ 2011) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਫਰਵਰੀ 1925 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੁਟਾਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1991 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 1998 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੀ 15 ਜੁਲਾਈ 2011 ਨੂੰ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਹੁਕਮੀ ਦੀ ਹਵੇਲੀ

**ਹੁਕਮੀ ਦੀ ਹਵੇਲੀ** ਲੋਰਕਾ  ਦੇ ਸਪੇਨੀ ਨਾਟਕ ਬਰਨਾਰਡਾ ਅਲਬਾ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰੁਪਾਂਤਰਣ ਦਾ ਨਾਮ  ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਟਕ
ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ

**ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ** ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਬਰਾੜ ਨੇ 2007 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਲੰਧਰ ਛਾਉਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਡੀਸੀਸੀ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਹਨ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰਾੜ ਨੇ ਬਲਾਕ ਵਿਕਾਸ ਪੰਚਾਇਤ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਬੀਡੀਪੀਓ) ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਰਾੜ ਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਜਲ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨਿਗਮ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਬਰਾੜ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਪਟਿਆਲਾ ਚਲੇ ਗਏ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
ਬਰਾੜ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਬੀਡੀਪੀਓ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2007 ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਛਾਉਣੀ ਦੀ ਸੀਟ ਲੜੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਬਕਾ ਡੀਸੀਸੀ ਜਲੰਧਰ ਦਿਹਾਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਪੀਡਬਲਯੂਆਰਐਮਡੀਸੀ ਮੁਖੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਛਾਉਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ
* https://www.tribuneindia.com/mobi/news/jalandhar/jagbir-brar-is-pwrmdc-chief/825141.html
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਿੱਤਲ

**ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਿੱਤਲ** ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ ਦੇ ਆਗੂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਲਕੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਲਾਈ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੰਗਲ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਲਾਈਓਵਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਹਨ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
thumb|ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਿੱਤਲ 01 ਜੂਨ, 2015 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ (ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਰਜ), ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ (ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਰਜ) ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ, ਡਾ. ਮਹੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
ਉਹ 1977 ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਨੰਗਲ ਤੋਂ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੋਣ ਜਿੱਤੇ। 1997 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨੰਗਲ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ। 2012 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਉਹ ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ, ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਉਹ ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿੱਚ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2012-2017
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕਲਵਰ (ਜਾਤੀ)

thumb|ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਵੇਚਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ (ਕਲਵਾਰ, ਕੁਲਾਲ, ਕਲਾਲ, ਜਾਂ ਕਲਾਰ ca.1862-72
**ਕਲਵਾਰ,** **ਕਲਾਲ** **ਜਾਂ** **ਕਲਾਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜਾਤੀ ਹੈ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਤੀ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਲਵਾਰ ਜਾਤੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਨਵੀਂ  ਪਛਾਣ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਕਸੀਦਣ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾਪੁਰਖੀ ਕਿੱਤਾ ਬਦਨਾਮ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕਲਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਜਾਤੀ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨੀਵਾਂ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਉਦੋਂ ਬਦਲ ਗਈ ਜਦੋਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਲਾਲ ਮੁਖੀ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਾਜ ਦੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਭਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਕਲਾਲਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਕਸ਼ੀਦਣ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਉੱਤੇ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਰੋਕਣ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੱਕ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਲਾਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿੱਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤਹਿਤ ਖੱਤਰੀ ਜਾਂ ਰਾਜਪੂਤ ਮੂਲ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੁਸਲਿਮ ਕਲਾਲਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਾਕੇਜ਼ਈ ਪਸ਼ਤੂਨ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕਲਾਲ ਤੋਂ ਕਾਕੇਜ਼ਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1840 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਦੋਆਬ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸ਼ੇਖ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਰੁਤਬਾ ਹੋਰ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਕਲਾਲਾਂ ਨੇ ਵੀ ਖੱਤਰੀ ਜਾਂ ਰਾਜਪੂਤ ਮੂਲ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।

ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਕਲਵਾਰ 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਖੱਤਰੀ ਰੁਤਬੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਕਲਾਲਾਂ ਨੇ ਵਪਾਰ, ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ, ਫੌਜ ਦੀ ਸੇਵਾ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ) ਸਮੇਤ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਚੁੱਕੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸੰਤੋਖ

**ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸੰਤੋਖ** (28 ਅਗਸਤ 1938 - 2016)  ਇੰਗਲੈਂਡ (ਰੀਡਿੰਗ) ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ 10 ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਅਖੀਰਲੀ ਕਿਤਾਬ *ਮੋਹ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ*2016 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੰਤੋਖ 1963 ਵਿਚ ਸਾਊਥਾਲ ਵਿਚ ਬਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ
ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਜਨਮ ਉਸਦੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਬਿਲਗਾ ਵਿਖੇ 28 ਅਗਸਤ 1938 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਏ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੁਸਾਂਝ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋ ਭਰਾ ਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਦਾਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲੱਤ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਨਕਾਰਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਰੱਬੇ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਤੱਕ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਮਿਲ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਤੋਖ ਤੱਕ ਆਉਣੀ ਸੀ। 1919 ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਪੈਨਸ਼ਨ 15 ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਹੀ ਰਹੀ, ਇਸਲਈ ਸੰਤੋਖ ਨੇਕਲੇਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਚਾਰ ਜਮਾਤਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। 1962 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲਾ ਗਿਆ।  

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ  ਨਜ਼ਮ ਦੀਆਂ ਛੇ ਅਤੇ ਨਸਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਲਹੂ ਦੇ ਨਕਸ਼ (ਡਾ. ਜਗਤਾਰ) ਅਤੇ  ਤਨ-ਤਬੂੰਰ (ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ) ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਖਤ ਅਤੇ ਰੱਤਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕਾਲੇ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ।

### ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਉਜਲੇ ਹਨੇਰੇ (1968)
*ਰੰਗ ਰੂਪ (1972)
*ਲਾਲ-ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਲਾ ਚੌਕ (1978)
*ਯੋਧਾ (1987) 
*ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਪਿਆਸ (1998) 
*ਇਹ ਦਿਨ (2012) 
*ਲਹੂ ਦੇ ਨਕਸ਼, ਡਾਕਟਰ ਜਗਤਾਰ (ਸੰਪਾਦਤ)
*ਤੰਨ ਤੰਬੂਰ, ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ (ਸੰਪਾਦਤ)

### ਵਾਰਤਿਕ
*ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਖਤ (1987)
*ਰੱਤਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕਾਲੇ (ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ) 

*ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਪਿਆਸ* ਅਤੇ *ਰੱਤਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕਾਲੇ* ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪੇ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਅਲੀਵਾਲ

**ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਅਲੀਵਾਲ** ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਿੰਡ ਅਲੀਵਾਲ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਮਹੂਰੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1994 ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। 14 ਦਸੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜੀਵਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਕੈੱਚ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਇੰਦਰ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ

**ਇੰਦਰ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ** ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਘਰ ਅਟਵਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
ਅਟਵਾਲ 2002 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਮ ਕਲਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।    ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਅਸਫਲ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਸੰਤੋਖ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2023 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਜਲੰਧਰ (SC) ਸੀਟ ਤੋਂ ਉਪ ਚੋਣ ਅਸਫਲ ਲੜੀ। ਉਹ 'ਆਪ' ਦੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਰਿੰਕੂ ਤੋਂ 167,479 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2002-2007
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਮਹਿੰਦਰ ਭਗਤ

**ਮੋਹਿੰਦਰ ਭਗਤ** ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਤੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਵਿਧਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਮਹਿੰਦਰ ਨੇ 2024 ਦੀਆਂ ਉਪ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 55,17,000 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਇਹ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਾਬਕਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸ਼ੀਤਲ ਅੰਗੁਰਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਜੋ 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਜਪਾ ਦੁਆਰਾ ਧੋਖਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਹਾਰ ਹੋਈ। &#x5B; '''' &#x5D; ਭਗਤ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2017 ਅਤੇ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਕੇ. ਡੀ. ਭੰਡਾਰੀ

**ਕੇ.ਡੀ. ਭੰਡਾਰੀ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਤੋਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਬਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।

## ਪਰਿਵਾਰ 
ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਚਾਨਣ ਰਾਮ ਹੈ। ਉਸਦੇ 3 ਬੱਚੇ ਹਨ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਸਰਕਾਰ । [ ਅੱਪਡੇਟ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ]

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2007-2012
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2012-2017
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਬਲਦੇਵ ਰਾਜ ਚਾਵਲਾ

**ਬਲਦੇਵ ਰਾਜ ਚਾਵਲਾ** (17 ਜਨਵਰੀ 1938 - 17 ਜਨਵਰੀ 2024) ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਚਾਵਲਾ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਚਾਵਲਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 17 ਜਨਵਰੀ 2024 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 86ਵਾਂ ਜਨਮਦਿਨ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਲਵ ਕੁਮਾਰ ਗੋਲਡੀ

**ਲਵ ਕੁਮਾਰ ਗੋਲਡੀ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਧਾਇਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2017 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜੈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲੇਵਾਲ ਰਾਠਨ ਤੋਂ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ 2017 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੇ ਸਨ।

ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੀਐਲਸੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।

## ਚੋਣ ਨਤੀਜੇ 
### 2017 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2012-2017
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2007-2012
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2002-2007
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਤਪਾਲ ਗੋਸਾਈਂ

**ਸਤਪਾਲ ਗੋਸਾਈਂ** (1935 - 2 ਦਸੰਬਰ 2020)  ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਸਤਪਾਲ ਗੋਸਾਈਂ 2000 ਤੋਂ 2002 ਅਤੇ 2007 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2007-2012
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਜੈ ਭਗਵਾਨ ਗੋਇਲ

**ਜੈ ਭਗਵਾਨ ਗੋਇਲ** (ਜਨਮ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1959) ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਜੈ ਭਗਵਾਨ ਗੋਇਲ ਦਾ ਜਨਮ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੀ ਰਾਮ ਗੋਇਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਪਿਸਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਣੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
ਜੈ ਭਗਵਾਨ ਗੋਇਲ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਹ 1982 ਤੋਂ 1987 ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿੱਲੀ ਮੁਖੀ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਾਖਾ (1988 ਤੋਂ 1990) ਬਣੇ। ਜੈ ਭਗਵਾਨ ਗੋਇਲ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1990 (1990 ਤੋਂ 2008) ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2008 ਵਿੱਚ ਜੈ ਭਗਵਾਨ ਗੋਇਲ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਾਰਨ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ, ਜੈ ਭਗਵਾਨ ਗੋਇਲ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨਾਲ ਭਾਜਪਾ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਜੈ ਭਗਵਾਨ ਗੋਇਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਊਸ਼ਾ ਗੋਇਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹਨ...

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ

**ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ** (ਜਨਮ 4 ਫਰਵਰੀ 1936) ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ
ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੋਸ਼

**ਮੋਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੋਸ਼** ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ. ਅਰਜੁਨ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।

## ਚੋਣ ਹਲਕਾ 
ਜੋਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ 
ਉਹ 4 ਜੂਨ 2022 ਨੂੰ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਵੇਰਕਾ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗੜ, ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਾਮ ਅਰੋੜਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪਾਰਟੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।

## ਵਿਵਾਦ 
ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
* ਮੁੱਖ ਸੰਸਦੀ ਸਕੱਤਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਰਾਜ ਖੁਰਾਣਾ

**ਰਾਜ ਖੁਰਾਣਾ** (2 ਸਤੰਬਰ 1956 - 25 ਦਸੰਬਰ 2016) ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸੀ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਸਦੀ ਸਕੱਤਰ (ਵਿੱਤ) ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਵਿੱਤ ਵਿਭਾਗ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜਪੁਰਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਲਕੇ ਲਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਖੁਰਾਣਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕਾਰਜਕਾਲਾਂ ਲਈ ਰਾਜਪੁਰਾ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਕਈ ਟਰੱਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਵਲਪੁਰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਰਾਜ ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਕੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਰਾਜਪੁਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਐਸਏ ਜੈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ-ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜ ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ, ਰਾਜਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਖਾਦ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
ਰਾਜ ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੁਰਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਲੜੀ। 1997 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਬਲਰਾਮ ਦਾਸ ਟੰਡਨ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ ਪਰ 2002 ਵਿੱਚ ਟੰਡਨ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। 2006 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਮਤਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਟਿਕਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਿੱਤ ਗਏ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕੰਬੋਜ ਤੋਂ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ।

## ਵਿਵਾਦ 
ਰਾਜ ਖੁਰਾਣਾ ਨੂੰ ਮਈ 2011 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2007-2012
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਰੋਹਤਾਸ ਦੀ ਲੜਾਈ

**ਰੋਹਤਾਸ ਦੀ ਲੜਾਈ** (ਪਸ਼ਤੋ; ده روهتاس جګړه) ਦਸੰਬਰ 1779 ਵਿੱਚ ਤਿਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰ੍ਰਾਨੀ ਅਤੇ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ। ਤਿਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਕਈ ਯਤਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1775 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਫੈਜ਼ੁੱਲਾਹ ਖਾਨ ਵੱਲੋਂ ਬਗਾਵਤ ਹੋਈ। ਫੈਜ਼ੁੱਲਾਹ ਖਾਨ ਨੇ ਤਿਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1779 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਿਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਦੁਰ੍ਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੂਬੇ ਤਿਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਹਮਲਾਵਰ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟ ਸਾਬਤ ਹੋਏ। ਕਈ ਦੁਰ੍ਰਾਨੀ ਅਧੀਨ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸਦੀ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੰਧ, ਜਿੱਥੇ ਅਤੇ ਕਲਹੋਰਾ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਹਿ-ਯੁੱਧੀ ਹਾਲਤ ਕਾਰਨ ਖ਼ਿਰਾਜ਼ ਘੱਟ ਮਿਲਦਾ ਸੀ; ਨਸੀਰ ਖਾਨ ਬਲੋਚ (ਕਲਾਤ ਦਾ ਖਾਨ) ਨੇ ਵੀ ਅਫਗਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਅਥਾਰਟੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ; ਅਤੇ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਵੀ ਤਿਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਦਾ ਆਦਰ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਤਿਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕੂਟਨੀਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁਲਤਾਨ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਾਜੀ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੂੰ ਭੰਗੀ ਮੁਖੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਪਰ ਹਾਜੀ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੇ ਨਰਮੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ। ਭੰਗੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਰੱਖ਼ਤ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਣਤਿਆਰ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ। 30,000 ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ, 5,000 ਝੇਲਮ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ, 23,000 ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 2,000 ਦੂਜੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ।

## ਪਰਿਣਾਮ 
ਇਸ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 1780 ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਘੇਰਾਵ ਕਰਕੇ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੁਜ਼ਫ਼ਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਨਾਜ਼ਿਮ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖਾਨ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਨਾਇਬ ਬਣਾਇਆ। ਮੁਲਤਾਨ 1818 ਤੱਕ ਅਫਗਾਨ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ