open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਗਿਆਨੀ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਭੀਖੀ

thumb| ਗਿਆਨੀ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਭੀਖੀ
**ਗਿਆਨੀ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭੀਖੀ** (25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1881 ਤੋਂ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1974) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ  ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਭੀਖੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ, ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਝੋਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਂਦੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ। ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ  ਸਪੀਕਰ  ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ । ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਹ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ , ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਤ ਯਾਨੀ ਕਾਲੜਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ 'ਭੀਖੀ' ਜੋੜ ਲਿਆ।  ਉਹ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ, ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ ਦਾ ਮੋਰਚਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ, ਰੇਲ ਰੋਕੋ ਅੰਦੋਲਨ, ਚਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮੋਰਚਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਲੇਖ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੜਾ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੜਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ।

ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ

(1) *ਕਰਤੂਤ ਬੇਮੁਖਾਂ ਦੀ*

(2) *ਸਚੀਆਂ ਬਾਤਾਂ*

(3) *ਨਵਾਂ ਕਿੱਸਾ* ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ. ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ *ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ* ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ  ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਲਈ *ਤਾਮਰ ਪੱਤਰ* ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ **ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)** ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ **ਵੀ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ** ।

29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1974 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1974
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1881
ਸੀ. ਆਰ. ਰਾਓ

**ਕਲਿਆਮਪੁੜੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਓ**, (ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1920), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਸੀ. ਆਰ. ਰਾਓ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਗਣਿਤ -ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ।  ਰਾਓ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਕਾਰਡੀਓਵੈਸਕੁਲਰ ਰੋਗ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਹਾਰਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਕੜਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। 

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਉਸਨੇ ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ. ਐਸ. ਸੀ. ਅਤੇ 1943 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ.  ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਆਰਏ ਫਿਸ਼ਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਤੋਂ ਡੀ. ਐਸ. ਸੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ।
## ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਮੈਡਲ
* ਰੋਇਲ ਅੰਕੜਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ(2011)
* ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਸਾਇੰਸ ਸਨਮਾਨ 2010
* ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਾਲੈਨੋਬਿਸ ਸਨਮਾਨ(2003)
* ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਪਦਕ(2003)
* ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਲਾਇਫ ਟਾਇਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਸਨਮਾਨ (2014)  
* ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਰਜ ਬੁਸ਼ ਨੇ 12 ਜੂਨ 2002, ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਸਾਇੰਸ ਪਦਕ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
* ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ (2001)
* ਮਹਾਲਾਨੋਬਿਸ ਸੈਨੇਟਰੀ ਸੋਨ ਤਗਮਾ (1993?)
* ਵਿਕਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਨਮਾਨ (1989) ਅਮਰੀਕੀ ਅੰਕੜਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ
* ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ (1968) 
* ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ 2023 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਨਾਮ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਬਰਨਾ ਬੁਆਏ

**ਦਾਮਿਨੀ ਇਬੂਨੋਲੁਵਾ ਓਗੁਲੂ** (ਜਨਮ 2 ਜੁਲਾਈ 1991), ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਬਰਨਾ ਬੁਆਏ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਨਾਈਜੀਰੀਅਨ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ L.I.F.E (2013) ਤੋਂ ਲੀਡ ਸਿੰਗਲ "ਲਾਈਕ ਟੂ ਪਾਰਟੀ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2012 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਡਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। 2017 ਵਿੱਚ, ਬਰਨਾ ਬੁਆਏ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੈਡ ਹੈਬਿਟ/ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਰਿਕਾਰਡਸ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਾਰਨਰ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੀ ਤੀਜੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ਆਊਟਸਾਈਡ (2018) ਨੇ ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ-ਲੇਬਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।   

2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2019 ਬੀਈਟੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਕਟ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਐਪਲ ਸੰਗੀਤ ਅੱਪ ਨੈਕਸਟ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਚੌਥੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਅਫਰੀਕਨ ਜਾਇੰਟ ਹੈ, ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੇ 2019 ਦੇ ਆਲ ਅਫਰੀਕਾ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀ ਐਲਬਮ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ 62ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ 2020 ਘਾਨਾ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕਨ ਆਰਟਿਸਟ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਰਨਾ ਬੁਆਏ ਨੇ ਅਗਸਤ 2020 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ਟੂ ਵਾਰ ਐਜ਼ ਟਾਲ, ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ 63ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ ਜਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ 2021 ਬੀਈਟੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਕਟ ਜਿੱਤਿਆ।  

ਬਰਨਾ ਬੁਆਏ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ਲਵ, ਦਾਮਿਨੀ, ਜੁਲਾਈ 2022 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਿਲਬੋਰਡ 200 ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਫਰੀਕੀ ਐਲਬਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਾਰਟਡ ਅਫਰੀਕਨ ਐਲਬਮ ਵੀ ਬਣ ਗਈ। ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ, ਬਰਨਾ ਬੁਆਏ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਫੈਡਰਲ ਰੀਪਬਲਿਕ ਪਲੇਕ ਦੇ ਆਰਡਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2023 ਵਿੱਚ, ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 200 ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 197ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*
ਏਆਰ ਪੈਸਲੇ

**ਏਆਰ ਪੈਸਲੇ** (1997 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਿਹਾਲ ਦਾ ਜਨਮ) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਰੈਪਰ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਪੈਸਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2017 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ "ਸਕ੍ਰੂਫੇਸ" ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਐਲਬਮ "ਟਾਈਮਲੇਸ" 2019 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਐਲਬਮ "AR Paisley Vs AR Money" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਡਾਕ੍ਰਿਸ ਅਤੇ 50 ਸੈਂ. , ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲੇਟ ਟੂਪੈਕ ਸ਼ਕੂਰ ਅਤੇ ਬਿਗੀ ਸਮਾਲਜ਼। XXL ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "Jay-Z ਅਤੇ Ludacris ਦਾ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ" ਕਿਹਾ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿਡੂਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2021 ਵਿੱਚ ਲੱਭਣ ਲਈ ਚੋਟੀ ਦੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਗੀਤ "23 ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ" ਕੰਪਲੈਕਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ ਜਨਵਰੀ 2021 ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਗੀਤ "ਸਟਿਲ ਗ੍ਰੇਟਫੁੱਲ" 5 ਦਸੰਬਰ, 2020 ਨੂੰ ਦਿਨ ਦਾ ਹਿਪਹੌਪ ਕੈਨੇਡਾ ਗੀਤ ਸੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਸਦਾ ਦਾਅਵਾ ਉਦੋਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੋਰਾਂਟੋ ਮੀਮ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਕਾਉਂਟ @6ixbuzztv ਨੇ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦਰਜੇ ਦੇ ਰੈਪਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੁਰੰਤ ਏਆਰ ਪੈਸਲੇ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਟਿਓਨ ਵੇਨ

**ਡੇਨਿਸ ਜੂਨੀਅਰ ਓਡੁਨਵੋ** (ਜਨਮ 1 ਸਤੰਬਰ 1992), ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੀਓਨ ਵੇਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਨਾਈਜੀਰੀਅਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੈਪਰ ਅਤੇ ਐਡਮੰਟਨ, ਉੱਤਰੀ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਡੀਜੇ ਹੈ।

ਉਹ ਯੂਕੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਚੋਟੀ ਦੇ-10 ਸਿੰਗਲਜ਼ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ - NSG ਦੇ "ਵਿਕਲਪਾਂ", "Keisha & Becky" with Russ Millions ਅਤੇ KSI ਦਾ ਟਰੈਕ "Houdini" - "I ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿਖਰ 10 ਹਿੱਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਡੰਨੋ" ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੱਚਵੇਲੀ ਅਤੇ ਸਟੋਰਮਜ਼ੀ, ਜੋ ਕਿ 7ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਰੂਸ ਮਿਲੀਅਨਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ "ਬਾਡੀ" ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨੰਬਰ 1 ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

## ਨੋਟ
## ਹਵਾਲੇ
ਮੌਰਿਸਨ (ਰੈਪਰ)

**ਮੌਰਿਸਨ** (ਜਨਮ 1990) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੈਪਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਸਿੰਗਲਜ਼ 2020-21 ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ ਉੱਤੇ ਚਾਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ, UK R&B ਸਿੰਗਲ ਚਾਰਟ ਦੇ ਸਿਖਰ 40 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ। ਉਸਦਾ 2021 ਯੂਕੇ ਗੈਰੇਜ ਸਿੰਗਲ, "ਹਾਊਸ ਐਂਡ ਗੈਰਾਜ", ਨੰਬਰ 46 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਰੈਪਰ ਏਚ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਮੌਰਿਸਨ ਨੇ ਸਟੀਲ ਬੈਂਗਲਜ਼, ਟਿਓਨ ਵੇਨ, ਲੋਸਕੀ, ਜੌਰਡਨ, ਹੈਡੀ ਵਨ, ਬਗਜ਼ੀ ਮੈਲੋਨ, ਕੈਲੀ ਕਿਆਰਾ, ਹੈਰੀ ਜੇਮਸ, ਕ੍ਰੈਪਟ ਐਂਡ ਕੋਨਨ, ਐਮ1ਲੀਅਨਜ਼ ਅਤੇ ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨਾਲ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਨਵੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਮੋਰੀਸਨ ਇੱਕ ਅਮੀਰਾਤ ਦੀ ਫਲਾਈਟ ਵਿੱਚ ਟਿਓਨ ਵੇਨ ਅਤੇ ਹੇਡੀ ਵਨ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* *Guilty* EP review on GRM Daily
* Morrisson's channel on YouTube

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪਯਾਲਾ ਝੀਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ

**ਪਯਾਲਾ ਝੀਲ** ਜਾਲਖੰਡ, ਕਾਗ਼ਾਨ ਘਾਟੀ, ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ ਦੇ ਮਾਨਸੇਹਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਲ ਝੀਲ ਹੈ।    ਇਹ ਨਾਰਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਯਾਲਾ ਝੀਲ ਗਾਜ਼ੀ ਘਾਟ
* ਅੰਸੂ ਝੀਲ
* ਲਲੂਸਰ ਝੀਲ
* ਕਾਗ਼ਾਨ ਵੈਲੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ

**ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ** (1918 - 1982) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ, ਲੇਖਕ,  ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਵਕੀਲ  ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਸੀ।   ਉਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 1969 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ  ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 

## ਜੀਵਨੀ 
ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1918 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਧਾਈ ਚੀਮਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂਐਸਏ ਤੋਂ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।  ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕ (IBRD) ਤੇ ਰਿਹਾ।

ਚੀਮਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੰਗ ਫਾਰਮਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਪੀਵਾਈਐਫਏ) (1952),  ਦਿ ਰੂਰਲ ਯੂਥ ਵਲੰਟੀਅਰਜ਼ ਕੋਰ,  ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।  ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ  ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ,   ਰੱਖੜਾ, 

ਚੀਮਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ।  ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਪੁੱਤਰ ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ  ਡਾ. ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ।  ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ, ਬੂਨਾ ਚੀਮਾ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਲੀਡਰ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਲਈ ਬਿਲਡਿੰਗ ਓਪਰਚਿਊਨਿਟੀਜ਼ (BOSS), ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਮਾਣ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। 

ਚੀਮਾ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ, *ਗੀਤਾ ਐਂਡ ਦ ਯੂਥ ਟੂਡੇ*, *ਨਮਯੋਗ*, *ਸਪਿਰਚੁਅਲ*  ਸੋਸ਼ਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ *ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ ਆਨ ਕੋਆਪਆਰੇਟਿਵਜ  ਇਨ ਆਈਏਡੀਪੀ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਲੁਧਿਆਣਾ (ਪੰਜਾਬ) ਅਤੇ  ਰੋਲ ਆਫ਼ ਕੋਆਪਆਰੇਟਿਵਜ  ਇਨ ਪੈਕੇਜ ਅਪ੍ਰੋਚ  ।*  1969 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ,  ਚੀਮਾ ਦੀ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਵਿੱਚ 18 ਜੁਲਾਈ 1982 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋਈ।  

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1982
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼
ਕਾਗ਼ਾਨ ਘਾਟੀ

**ਕਾਗ਼ਾਨ ਵੈਲੀ** (    ) ਇੱਕ ਅਲਪਾਈਨ ਘਾਟੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ ਦੇ ਮਾਨਸੇਹਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।    ਘਾਟੀ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 155 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (96 ਮੀਲ)  ਦੀ ਦੂਰੀ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 650 ਮੀਟਰ (2,134 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਬਾਬੂਸਰ ਦੱਰੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 4,170 ਮੀਟਰ (13,690 ਫੁੱਟ) ਤੱਕ ਵਧਦੀ ਹੈ। 2005 ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਭੂਚਾਲ ਕਾਰਨ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ ਕਾਰਨ ਘਾਟੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਏ। ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਗ਼ਾਨ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਅਸਥਾਨ ਹੈ।   

## ਭੂਗੋਲ 
ਕਾਗ਼ਾਨ ਘਾਟੀ ਖੈਬਰ ਪਖ਼ਤੂਨਖ਼ਵਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। 155-ਕਿਲੋਮੀਟਰ-ਲੰਬੀ ਘਾਟੀ ਹੇਠਲੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਲਪਾਈਨ ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਪਾਈਨ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਅਲਪਾਈਨ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ।  ਕੁੰਹਾਰ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਦੇ ਨਾਲ, ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਝੀਲਾਂ, ਝਰਨੇ ਅਤੇ ਠੰਡੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਮਿਲ਼ਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਗ਼ਾਨ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਰਿਜੋਰਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।  

## ਪਹੁੰਚ 
ਕਾਗ਼ਾਨ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਮਾਨਸੇਹਰਾ ਅਤੇ ਐਬਟਾਬਾਦ ਰਾਹੀਂ ਬਾਲਾਕੋਟ ਹੋ ਕੇ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਾਲਾਕੋਟ ਵਿੱਚ, ਜਨਤਕ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਾਗ਼ਾਨ ਘਾਟੀ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਤੋਂ ਐਬਟਾਬਾਦ ਜਾਂ ਮਾਨਸੇਹਰਾ ਲਈ ਕਾਰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਸੈਲਾਨੀ ਫਿਰ ਘਾਟੀ ਵਿਚ ਜਾਣ ਲਈ ਟੈਕਸੀ ਜਾਂ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਹੋਰ ਮਿਲ਼ਦੇ ਸਾਧਨ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਘਾਟੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਬੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕਾਗ਼ਾਨ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਰਵਰੀ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਬਾਬੂਸਰ ਦੱਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਈ ਵਿੱਚ, ਤਾਪਮਾਨ  ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ  ਤੱਕ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕੁਮਰਾਤ ਵੈਲੀ
* ਨਲਤਾਰ ਘਾਟੀ
* ਨੀਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
* ਸਵਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ

**ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ** (1895-1947), ਜਾਂ ਬਾਬੂ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਸੀ, ਦਾ ਜਨਮ 1895 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਕਵੇਟਾ ਵਿਖੇ ਬਿਤਾਈ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕੀਤੀ। 1914 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਕਲਰਕੀ   ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ **ਬਾਬੂ ਲਾਭ ਸਿੰਘ** ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 20 ਫਰਵਰੀ 1921 ਨੂੰ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਗਿਆ।

## ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1922 ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1924 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਜੈਤੋ ਵਿਖੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਨਾਭਾ ਜੇਲ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਰਿਹਾ। 1925 ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੇ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਕਾਲੀ ਕੈਦੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1926 ਵਿਚ ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਅਕਾਲੀ ਜਥੇ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਇਕਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਿਆ। 1928 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ 1930 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ 100 ਸਿੱਖ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੱਥਾ ਲੈਕੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਚਲਾਏ ਸਿਵਲ ਨਾਫਰਮਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ 1931 ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ-ਇਰਵਿਨ ਸਮਝੌਤੇ  ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਡਿਫੈਂਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ 25 ਤੋਂ 27 ਨਵੰਬਰ 1944 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜੰਡਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿੱਖ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। 1945 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਉਹ 9 ਮਾਰਚ 1947 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਰਿਹਾ। 

## ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ  
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਆਗੂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਲਾਭ ਸਿੰਘ, ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੇ ਬੰਦੀਆਂ ਲਈ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀਆਂ (ਪੀਓਡਬਲਯੂ) ਦੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ 

ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ ਗੜਬੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਾਰਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਨੇ ਨਰਿੰਦਰ ਨਾਥ ਖੰਨਾ, NF 169, ਕਿਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਕੂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ  ਸੀ। ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਰੈਣਕ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਿੱਖ ਧਰਮ
* ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਸੈਣੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਇਟਾ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1895
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1947
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਮਹਿਤਾ

**ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਮਹਿਤਾ**, ਆਪਣੇ ਕਲਮ ਨਾਮ **ਗੁਲਸ਼ਨ ਬਾਵਰਾ** (ਸ਼ਾਬਦਿਕ: "ਗੁਲਸ਼ਨ ਪਾਗਲ")  (12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1937 – 7 ਅਗਸਤ 2009), ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ। 42 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ 240 ਗੀਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕਿਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਆਰ ਡੀ ਬਰਮਨ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ *ਖੇਲ ਖੇਲ ਮੇਂ* (1975), *ਕਸਮੇ ਵਾਦੇ* (1978) ਅਤੇ *ਸੱਤੇ ਪੇ ਸੱਤਾ* (1982) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਗੀਤਾਂ ਲਿਖੇ। ਆਰ ਡੀ ਬਰਮਨ ਦੇ ਹਿੱਟ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੂੰ *ਉਪਕਾਰ* (1968) ਵਿੱਚ ' ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਕੀ ਧਰਤੀ ' ਅਤੇ *ਜ਼ੰਜੀਰ* (1974) ਵਿੱਚ "ਯਾਰੀ ਹੈ ਇਮਾਨ ਮੇਰੀ" ਵਰਗੇ  ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ   ਬਾਅਦ ਵਿਚ 1973 ਦੀ ਬਿਨਾਕਾ ਗੀਤਮਾਲਾ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸੀ। ਇੱਕ ਚਰਿੱਤਰ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਕੁਝ  ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਇਆ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ  
ਗੁਲਸ਼ਨ ਬਾਵਰਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਨਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ  ਰੂਪ ਲਾਲ ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ ਚਮਨ ਲਾਲ ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਲਾਭ ਚੰਦ ਮਹਿਤਾ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਸੀ।  ਇਤਫਾਕਨ ਉਹ ਦੋਵੇਂ  ਵੰਡ ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਤਲ ਹੁੰਦੇ  ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਜੈਪੁਰ ਵਿਖੇ ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। ਭਰਾ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009
ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਸੈਣੀ

ਰਾਏ ਬਹਾਦਰ **ਚੌਧਰੀ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਸੈਣੀ, **  (1887-ਅਗਿਆਤ) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ  ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ       ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਪਰਾਧਿਕ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ।

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਚੌਧਰੀ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਸੈਣੀ ਚੰਬਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ *ਵਜ਼ੀਰ* (ਮੰਤਰੀ) ਚੌਧਰੀ ਫਤਿਹ ਚੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਲਾਲਾ ਰਾਮ ਸ਼ਰਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਜੋ ਚੌਧਰੀ ਫਤਿਹ ਚੰਦ ਦੇ *ਪੱਗਵੱਟ* ਮਿੱਤਰ ਸਨ। ਦੋਵਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਦਸਤਾਰਾਂ ਬਦਲੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।

ਲਾਲਾ ਰਾਮ ਸ਼ਰਨ ਚੰਦ ਨੂੰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਚੰਦ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਚੁਣਿਆ। 1915 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਬੀਬੀ ਅੱਛਰਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਚੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਅਟਾਰਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਕੈਰੀਅਰ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਹਾਈ ਕੋਰਟ (ਲਾਹੌਰ) ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਮਵਰ ਵਕੀਲ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇਸਦੀ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਬਾਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਉਹ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਵਿਧਾਇਕ ਵਜੋਂ ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਤਰਫ਼ੋਂ ਆਪਣੀ ਵਕਾਲਤ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 

## ਮਾਨ ਸਨਮਾਨ 
ਚੰਦ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰਨੇ ਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਏ ਬਹਾਦੁਰ   ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਆਰਡਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।  ਉਸਨੇ ਸੈਣੀ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।  । ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੈਣੀ ਸਭਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।

ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਮੁਰੱਬਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵੀ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸੈਣੀ ਸਾਧੂ ਰਾਮ ਚੌਧਰੀ, ਓਬੀਈ - ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਉਦੋਂ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਰਾਜ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ
* ਸੁਮੇਧ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ - ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1887
ਸ਼ਕੂਰ ਝੀਲ

**ਸ਼ਕੂਰ ਝੀਲ** ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ  300 ਕਿਮੀ 2  ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਝੀਲ ਦਾ ਲਗਭਗ 90 ਕਿਮੀ2  ਹਿੱਸਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਭਾਵ 210 ਕਿਮੀ2  ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ। ਭਾਰਤੀ-ਨਿਰਮਿਤ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਬਾਰਡਰ ਰੋਡ ਸ਼ਕੂਰ ਝੀਲ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼  ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਝੀਲ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਕੰਜਰਕੋਟ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ GJ SH 45 ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

2010 ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਵੇਲ਼ੇ, ਸਿੰਧ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਮੰਤਰੀ, ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ,  ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਆਊਟਫਾਲ ਡਰੇਨ (LBOD) ਬਦੀਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ'ਤੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਕੂਰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। 

## ਮੁੱਢ 
thumb|260x260px| 1819 ਦੇ ਭੁਚਾਲ ਨਾਲ਼ ਬਣੀ ਝੀਲ (ਗ੍ਰੀਨਫ, 1855)
thumb|260x260px| ਅੱਲ੍ਹਾ ਬੰਦ  ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਫੋਟੋ
ਇਹ ਝੀਲ 1819 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੂਚਾਲ ਆਉਣ ਵੇਲ਼ੇ ਨਾਰਾ ਨਦੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਨਦੀ ਜਾਂ ਕੋਰੀ ਨਦੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਬੰਦ ਦੇ ਉਭਰਨ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਸੀ। ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਆਉਣ ਵੇਲ਼ੇ, ਸ਼ਕੂਰ ਝੀਲ ਅੱਲ੍ਹਾ ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਪੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੋਰੀ ਕ੍ਰੀਕ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਕੱਢ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ਦੀ ਝੀਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੰਦਰੀ ਝੀਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,  ਗੁਣਕਾਂ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਭੂਚਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉੱਚੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੋਂ, ਸ਼ਕੂਰ ਝੀਲ ਕੱਛ ਦੇ ਸਰਹੱਦ-ਪਾਰ ਰਣ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੌਸਮੀ ਲੂਣੀ ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ 200 ਈਕੋਰੀਜਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ 
ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੱਛ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਲੂਣ ਕੱਢਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਵਾਤਾਵਰਣ 'ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ  ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਾ  ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਕੁਦਰਤੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਘਟਣਾ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂਗਰੋਵਜ਼  ਦਾ ਸੁੱਕਣਾ ਅਤੇ ਕੱਟਣਾ, ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਕੂਰ ਝੀਲ 'ਚ ਲੂਣ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਮੁੱਖ ਦੋਸ਼ੀ ਸਮਝੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਮੋਨੀਸ਼ਾ ਅਰਸ਼ਕ

**ਮੋਨੀਸ਼ਾ ਅਰਸ਼ਕ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ *ਮੰਜੂਰੁਕੁਮ ਕਾਲਮ* ਰਾਹੀਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਮੋਨੀਸ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਸਤੰਬਰ 1990 ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਬਥੇਰੀ, ਵਾਇਨਾਡ ਵਿਖੇ ਪੀਕੇ ਸ਼ਾਜੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਥ੍ਰੀਪੁਨਿਥੁਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਾਲਾਬਾਰ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਕਾਲੀਕਟ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਟੇਰੇਸਾ ਕਾਲਜ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਤੋਂ ਬੀ.ਐੱਡ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਮਿਧੁਨ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਮਾਣਕ ਸ਼ਾਹ ਹਨ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਰਸ਼ਕ ਨਾਥ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
; ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ

#### ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990
ਨਵਾਜ਼ ਦਿਓਬੰਦੀ

**ਮੁਹੰਮਦ ਨਵਾਜ਼ ਖਾਨ** (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਨਵਾਜ਼ ਦਿਓਬੰਦੀ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਨਮ 16 ਜੂਨ 1956) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ।   ਉਹ ਇੱਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗਾਇਕ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਾਈਆਂ ਹਨ।    

## ਸਿੱਖਿਆ 
* ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਡੀ.ਲਿਟ ਜਾਮੀਆ ਉਰਦੂ ਅਲੀਗੜ੍ਹ
* ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਉਰਦੂ ( ਸੀਸੀਐਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮੇਰਠ)
* ਐਮਏ ਉਰਦੂ (ਸੀਸੀਐਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮੇਰਠ)
* ਬੀ.ਕਾਮ (ਸੀਸੀਐਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮੇਰਠ)
* ਅਦੀਬ ਕਾਮਿਲ (ਜਾਮੀਆ ਉਰਦੂ ਅਲੀਗੜ੍ਹ)
* ਮੁਅਲਿਮ ਉਰਦੂ (ਜਾਮੀਆ ਉਰਦੂ ਅਲੀਗੜ੍ਹ)

## ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ 
ਨਵਾਜ਼ ਦੇਵਬੰਦੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 5000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਸ਼ਾਇਰਿਆਂ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੰਮੇਲਨਾਂ  ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਕੇ, ਯੂਏਈ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਕੇਐਸਏ, ਕੁਵੈਤ, ਕਤਰ, ਬਹਿਰੀਨ, ਓਮਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ,  ਆਦਿ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।       

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
* ਪਹਲਾ ਅਸਮਾਨ 
* ਸਾਵਨੇਹ ਉਲਮਾ-ਏ-ਦੇਵਬੰਦ  

## ਅਵਾਰਡ 
* ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼  ਸਰਕਾਰ ਦਾ  ਯਸ਼ ਭਾਰਤੀ-2016   

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਜ਼ਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਬਹਿਰ (ਕਵਿਤਾ)

thumb| ਅਰਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਖਰੜਾ, 1841 ਵਿੱਚ (1)
thumb| ਅਰਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ, 184jp1 (2) ਵਿੱਚ
***ਬਹਿਰ*** ( ਅਰਬੀ / ਫ਼ਾਰਸੀ / ਉਰਦੂ : بحر) ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ *ਸ਼ਿਅਰ*  ਦਾ ਮੀਟਰ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, *ਬਹਿਰ* ਇੱਕ ਖਾਸ ਪੈਟਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਅਰੂਜ਼ ਦੇ *ਅਰਕਾਨਾਂ*  ਦੀ ਸਕੀਮ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ *ਸ਼ਿਅਰ*  ਦੀ "ਲੰਬਾਈ" ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ *ਬਹਿਰ ਨੂੰ* *ਗ਼ਜ਼ਲ* ਦੇ *ਸ਼ਿਅਰ*  ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਛੋਟੀ, ਦਰਮਿਆਨੀ, ਲੰਮੀ।

ਇੱਕ *ਗ਼ਜ਼ਲ* ਵਿੱਚ, ਕਿਉਂਜੋ ਸਾਰੇ *ਸ਼ੇਰ* ਇੱਕੋ *ਬਹੇਰ* ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ *ਸ਼ੇਰ* (ਜਾਂ *ਸ਼ੇਰ* ਦੇ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰੇ) ਦੀ *ਬਹਿਰ ਨੂੰ* ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਾਰੀ *ਗ਼ਜ਼ਲ* ਦੀ *ਬਹਿਰ* ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਇਸ *ਗ਼ਜ਼ਲ* ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਅਰਾਂ  ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਮੀਟਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਤਕ਼ਤੀਹ ਦੀ ਯੂਰਪੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੀਟਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਜਿੱਥੇ "x" = ਲੰਬਾ ਜਾਂ ਛੋਟਾ, "u" = ਛੋਟਾ, "–" = ਲੰਮਾ, " uu " = ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਜਾਂ ਦੋ ਛੋਟੇ ਉਚਾਰ-ਖੰਡ):

: xu – – u – u – uu –

: *ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਬਰ ਨਹੀਂ ਆਤੀ*
: *ਕੋਈ ਸੂਰਤ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਤੀ ॥*

: *ਆਗੇ ਆਤੀ ਥੀ ਹਾਲ-ਏ-ਦਿਲ ਪੇ ਹਾਂਸੀ*
: *ਅਬ ਕਿਸੀ ਬਾਤ ਪਰ ਨਹੀਂ ਆਤੀ*

: *ਜਾਨਤਾ ਹੂੰ ਸਵਾਬ-ਏ-ਤਾਅਤ-ਓ-ਜ਼ਾਹਦ*
: *ਪਾਰ ਤਬੀਯਤ ਇਧਰ ਨਹੀਂ ਆਤੀ*

: *ਹੈ ਕੁਛ ਐਸੀ ਹੀ ਬਾਤ ਜੋ ਚੁਪ ਹੂੰ*
: *ਵਰਨਾ ਕਯਾ ਬਾਤ ਕਰ ਨਹੀਂ ਆਤੀ॥*

: *ਕਾਅਬਾ ਕਿਸ ਮੂੰਹ ਸੇ ਜਾਓਗੇ "ਗ਼ਾਲਿਬ"*
: *ਸ਼ਰਮ ਤੁਮ ੧ ਕੋ ਮਗਰ ਨਹੀਂ ਆਤੀ*

ਉਪਰੋਕਤ ਗ਼ਜ਼ਲ ਜਿਸ ਬਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: *ਖ਼ਫ਼ੀਫ਼ ਮੁਸੱਦਸ ਮਖ਼ਬੂਨ ਮਹਜ਼ੂਫ ਮਕਤੂ* (ਮੀਟਰ G8)।  ਇਹ ਦਸ-ਉਚਾਰ-ਖੰਡਾਂ ਵਾਲੀ ਬਹੇਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, *ਛੋਟੀ* ਬਹੇਰ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤਕ਼ਤੀਹ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਉਚਾਰ-ਖੰਡ ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਮੀਦ* ਜਾਂ *ਬਾਤ* ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਸਵਰ ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸਵਰ ਅਤੇ ਦੋ ਵਿਅੰਜਨ ਜਾਂ *ਸ਼ਰਮ*, "ਓਵਰਲੌਂਗ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਉਚਾਰ-ਖੰਡ + ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਵਜੋਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਉਰਦੂ ਅਰੂਜ਼ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਉਲਟ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੰਤਮ ਲੰਬੇ ਸਵਰ ਨੂੰ ਮੀਟਰ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਛੋਟਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ,  ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਉਪਰੋਕਤ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿੱਚ *ਕਾਅਬਾ*  ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ।

## ਬਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ 
ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਹਿਰਾਂ ਮਿਲ਼ਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ  ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 19 ਬਹਿਰਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।  ਇਹ ਬਹਿਰਾਂ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਮ ਹਨ:

* ਬਹਿਰ-ਏ-ਰਜਜ਼
* ਬਹਿਰ-ਏ-ਰਮਲ
* ਬਹਿਰ-ਏ-ਬਸੀਤ
* ਬਹਿਰ-ਏ-ਤਵੀਲ
* ਬਹਿਰ-ਏ-ਕਾਮਿਲ
* ਬਹਿਰ-ਏ-ਮੁਤਦਾਰਿਕ
* ਬਹਿਰ-ਏ-ਹਜ਼ਜ
* ਬਹਿਰ-ਏ-ਮੁਸ਼ਾਕਿਲ
* ਬਹਿਰ-ਏ-ਮਦੀਦ
* ਬਹਿਰ-ਏ-ਮੁਤਕ਼ਾਰਿਬ
* ਬਹਿਰ-ਏ-ਮੁਜਤਸ
* ਬਹਿਰ-ਏ-ਮੁਜ਼ਾਰਾ
* ਬਹਿਰ-ਏ-ਮੁਨਸਾਰਿਹ
* ਬਹਿਰ-ਏ-ਵਾਫ਼ਿਰ
* ਬਹਿਰ-ਏ-ਕ਼ਰੀਬ
* ਬਹਿਰ-ਏ-ਸਰੀਅ
* ਬਹਿਰ-ਏ-*ਖ਼ਫ਼ੀਫ਼*
* ਬਹਿਰ-ਏ-ਜਦੀਦ
* ਬਹਿਰ-ਏ-ਮੁਕਤਜ਼ਬ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੰਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਜ਼ਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਇਰੀ
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ

**ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ**, ਜਾਂ **ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ**, ਜਾਂ **ਸਾਸਨਾ ਸਭਾ**, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। 28 ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ 3 ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਦਨ ਵਾਲੀ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਇੱਕਮਾਤਰ ਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਅਤੇ 6 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ-ਸਦਨੀ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਪਰਲਾ ਸਦਨ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਹੈ। 5 ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਹਰੇਕ ਮੈਂਬਰ (ਐਮ.ਐਲ.ਏ.) ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੰਗਲ-ਮੈਂਬਰ ਹਲਕਿਆਂ ਦੁਆਰਾ 5-ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 60 ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਤੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੋਆ, ਸਿੱਕਮ, ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਾਂਗ ਸੰਸਦ ਦੇ ਇੱਕ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਪਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਡੂਚੇਰੀ ਜਿਸ ਦੇ 60 ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਭੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇਕਰ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਪਾਰਟੀ ਜਾਂ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ 
ਰਾਜ ਦੀ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਚੋਣ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਕੋਲ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ, ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵਿਧਾਨਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਬਿੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ:

* ਰਾਜ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਦਾ ਮਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਪਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
* ਮਨੀ ਬਿੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੁਵੱਲੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 14 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
* ਸਾਧਾਰਨ ਬਿੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 4 ਮਹੀਨੇ (ਪਹਿਲੀ ਫੇਰੀ ਵਿੱਚ 3 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਬਿੱਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦੌਰੇ ਵਿੱਚ 1 ਮਹੀਨੇ) ਦੀ ਦੇਰੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
* ਰਾਜ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਅਤੇ ਵੋਟਿੰਗ ਦੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ
* ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ
* ਲੋਕ ਸਭਾ
* ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
* ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ
* ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Legislative Bodies in India website
* Laws of India website to download laws made by different states
ਰਾਜ ਨਿਵਾਸ

**ਰਾਜ ਨਿਵਾਸ**, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਿਵਾਸਾਂ ਦਾ ਆਮ ਨਾਮ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਰਾਜ ਭਵਨ
* ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ
ਰਾਜ ਭਵਨ

**ਰਾਜ ਭਵਨ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਮ ਨਾਮ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਰਾਜ ਨਿਵਾਸ
* ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ
ਡਬੋਲੀਆ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

**ਡਬੋਲੀਆ** (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀ 2022 ਦਾ ਢਾਹਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਲੰਬੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਕਹਾਣੀਆਂ
#*ਜੰਗਲ-1*
#*ਜੰਗਲ-2* 
#*ਪੰਡਤ ਜੀ ਉਰਫ਼ ਪਰਸਰਾਮ ਚੌਕੀਦਾਰ*
#*ਡਬੋਲੀਆ*
#*ਹਰਿਆ ਬੂਟ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਜ਼ਨਾਨੀ ਪੌਦ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

***ਜ਼ਨਾਨੀ ਪੌਦ*** (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ ਦੀ ਢਾਹਾਂ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਵੀਣਾ ਵਿਨੋਦ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ

***ਵੀਣਾ ਵਿਨੋਦ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ*** ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। 

## ਕਹਾਣੀਆਂ
#*ਵੀਣਾ ਵਿਨੋਦ*
#*ਭੁੱਖੀ ਆਤਮਾ*
#*ਐਵੇਂ ਦਿਲੋਂ ਉੱਠੀਆਂ ਸੋਚਾਂ*
#*ਪ੍ਰੀਖਿਆ*
#*ਅਨੋਖਾ ਨਾਸਤਕ*
#*ਵਿਆਹ, ਧਨ ਜਾਂ ਪਿਆਰ ਲਈ*
#*ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਾਮੇ*
#*ਪਿਆਰ-ਤ੍ਰਾਟਾਂ*
 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਵੀਣਾ ਵਿਨੋਦ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਸਾਈਕਾ (ਨਾਵਲ)

**ਸਾਈਕਾ** ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ ਰਜ਼ੀਆ ਬੱਟ ਦਾ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਕੁੜੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ "ਘਿਣਾਉਣੀ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਸਾਰ 
ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਾਈਕਾ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਜੋ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ, ਮਾਸੀ ਅਤੇ ਦਾਦੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਅਪਮਾਣਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਰੇਹਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮ ਅਨੁਕੂਲਨ 
ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ *ਸਾਈਕਾ (ਫ਼ਿਲਮ)* (1972) ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ *ਸਾਈਕਾ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)* (2009) ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ
ਜ਼ਮੀਨ (ਨਾਵਲ)

**ਜ਼ਮੀਨ** ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਖਾਦੀਜਾ ਮਸਤੂਰ ਦਾ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ 1983 ਵਿੱਚ ਇਦਾਰਾ-ਏ-ਫ਼ਰੋਗ-ਏ-ਉਰਦੂ ਦੁਆਰਾ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੇਜ਼ੀ ਰੌਕਵੈਲ, ਪੀਐਚਡੀ, ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ *ਏ ਪ੍ਰੋਮਿਸਡ ਲੈਂਡ* ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। *ਜ਼ਮੀਨ* ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਮਸਤੂਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ *ਆਂਗਨ* - ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਵਾਲਟਨ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਦਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਇਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ *ਆਂਗਨ* ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰੌਕਵੈਲ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਲੜੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਥੀਮੈਟਿਕ ਫਾਲੋ-ਅੱਪ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਰੂਪਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਔਰਤ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਗੁਡਰੇਡਜ਼ ਵਿਖੇ *ਜ਼ਮੀਨ*
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲਿਖਤ ਵਰਤੇ ਹਨ
ਸ਼ਾਹੀਨ (ਨਾਵਲ)

***ਸ਼ਾਹੀਨ*** (ਉਰਦੂ: شاہین) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਇਸਲਾਮੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨਸੀਮ ਹਜਾਜ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਹੈ।

ਇਹ 1492 ਵਿਚ ਗ੍ਰੇਨਾਡਾ ਵਿਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਪੇਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਨਾਵਲ ਗ੍ਰੇਨਾਡਾ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਨਸੀਮ ਹਿਜਾਜ਼ੀ ਦੇ *ਸ਼ਾਹੀਨ* ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਆਨਲਾਈਨ ਉਪਲਬਧ ਹਨ
* ''ਵੱਟਪੈਡ 'ਤੇ ਸ਼ਾਹੀਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ)*
* *Scribd 'ਤੇ ਸ਼ਾਹੀਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ)'' 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ
ਚਲਤਾ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ

**ਚਲਤਾ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ**  ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਅਲਤਾਫ਼ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1981 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, ਇਹ ਨਾਵਲ 1940 ਤੋਂ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ- ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ
ਆਂਗਨ (ਨਾਵਲ)

***ਆਂਗਨ***  (ਉਰਦੂ:آنگن ਯਾਨੀ ਵਿਹੜਾ) 1962 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਲਪਕਾਰ ਖ਼ਦੀਜਾ ਮਸਤੂਰ ਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   ਇਸਨੇ ਮਸਤੂਰ ਲਈ ਉਰਦੂ ਵਾਰਤਕ ਦਾ 1963 ਦਾ ਆਦਮਜੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਇਹ 13 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਡੇਜ਼ੀ ਰੌਕਵੈਲ ਦੁਆਰਾ *ਇਨਰ ਕੋਰਟਯਾਰਡ* ਅਤੇ *ਦ ਵੂਮੈਨ`ਜ਼ ਕੋਰਟਯਾਰਡ* ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 2000 ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸੀ।   ਮਾਵਰਾ ਹੋਕੇਨ, ਅਹਦ ਰਜ਼ਾ ਮੀਰ, ਅਹਿਸਾਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਸਜਲ ਅਲੀ ਅਭਿਨੀਤ ਨਾਵਲ ਦੀ ਰੂਪਾਂਤਰ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ 2018 ਤੋਂ 2019 ਤੱਕ ਹਮ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ  ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿਲਚਸਪੀ ਕਾਰਨ ਇਹ 2019 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਬੈਸਟ ਸੈਲਰ ਬਣ ਗਿਆ 

## ਰੂਪਾਂਤਰ 
ਮਾਵਰਾ ਹੋਕੇਨ, ਅਹਦ ਰਜ਼ਾ ਮੀਰ, ਅਹਿਸਾਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਸਜਲ ਅਲੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ 2018 ਤੋਂ 2019 ਤੱਕ ਹਮ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ 

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਨਾਵਲ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਡੀਡੀ ਉਰਦੂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 2018 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ  

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਹਾਜਰਾ ਮਸਰੂਰ
* *ਪੀਰ-ਏ-ਕਾਮਿਲ*
* *ਸ਼ਹਾਬ ਨਾਮਾ*

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲਿਖਤ ਵਰਤੇ ਹਨ
ਬਲਵੀਰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ

thumb
**ਬਲਵੀਰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ** (Balvir Longowal, ਜਨਮ 14 ਦਸੰਬਰ 1966) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 7 ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ 19 ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ 12 ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਮੈਗਜੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਪੱਥ ਹਿੰਦੀ ਵੀ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜਿਆਦਤਰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ, ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਆਗੂਆਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। 

## **ਜੀਵਨ** 
ਬਲਵੀਰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਲਵੀਰ ਚੰਦ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਦਿਸੰਬਰ 1966 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਬਲਵੀਰ ਦੀ ਵਿਦਿਆਕ ਯੋਗਤਾ ਐਮ ਏ ਅੰਗਰੇਜੀ, ਇਕਨੋਮੈਕਸ਼ ਬੀ ਐਡ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੂਏਟ ਹੈ. ਕਿਤੇ ਵਜੋਂ  ਸਰਕਾਰੀ ਸ ਸ ਸਕੂਲ ਨਮੋਲ ਲੈਕਚਰਾਰ (ਅੰਗਰੇਜੀ) ਵਿਖੇ ਹਨ. ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਵਿਖੇ ਬਣਾਈ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਹਨ. ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਡੀ ਟੀ ਐਫ ਦੇ ਸੂਬਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਹਨ.

## ਕਿਤਾਬਾਂ
### ਮੌਲਿਕ
**ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀਆਂ ਇਬਾਰਤਾਂ*https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrur-balvir-longowals-book-kranti-diyan-ibaratan-released-8982155.html
**ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ* 
**ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ* 
**ਜੀਵਨੀ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਲੌਗੋਵਾਲੀਆ* 
**ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਕਾਮਰੇਡ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਚਮਕ* 
*''ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ 'ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਬਹਾਦਰ'* 
**ਚਾਨਣ ਦੇ ਕਾਤਿਲ (ਨਾਵਲ)* 
**ਧੁਆਂਖੇ ਪਲ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)* 

### ਅਨੁਵਾਦ
**ਪਿੱਪਲ ਵਾਲਾ ਭੂਤ* (ਹਰੀ ਕਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵਸਰੇ) 
**ਬਾਬਾ ਡਮਰੂ ਵਾਲਾ* (ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਛਬੀਲਾ) 
**ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਭੈਰੋਨਾਥ (ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵਸਰੇ) ਬਾਲ ਨਾਵਲ* 
**ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਚਿਹਰਾ* 
**ਗਾਂਧੀ ਬੇਨਕਾਬ* 
**ਮੇਰੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਪਸ ਕਰੋ (ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)* 
**ਬਾਗੀ ਬੋਲ (ਰਮਣਿਕਾ ਗੁਪਤਾ)* 
**ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਬਾਰੇ ਅੰਬੇਦਕਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ* 
**ਗਠੜੀ ਚੋਰ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਗਾਇਕਵਾੜ(ਸਵੈ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਾਵਲ)* 
**ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਹਮਸ਼ਫਰ (ਸੁਧੀਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ)* 
**ਕਾਕੋਰੀ ਸ਼ਹੀਦ- ਸ਼ਹੀਦ ਅਸ਼ਫਾਕ ਉਲਾ ਖਾਂ (ਸੁਧੀਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ)* 
**ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ (ਸ਼ਚਿੰਦਰ ਨਾਥ ਸਾਨਿਆਲ)* 
**ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਥੀ (ਅਜੈ ਘੋਸ਼)* 
**ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਬੁਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ (ਸੁਧੀਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ)* 
**ਚੌਰੀ ਚੌਰਾ (ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਕੁਸ਼ਵਾਹਾ)* 
**ਸਾਵਰਕਰ (ਝੂਠ ਅਤੇ ਸੱਚ) ਸ਼ਮਸੁਲ ਇਸਲਾਮ* 
**ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀਆਂ ਇਬਾਰਤਾਂ (ਸੁਧੀਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ)* 
**ਸ਼ਹੀਦ ਖੁਦੀ ਰਾਮ ਬੋਸ (ਸਤਯ ਨਰਾਇਣ ਸ਼ਰਮਾ)* 

### ਸੰਪਾਦਿਤ
**ਓਪਰੀ ਕਸਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ*
**ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦਾ ਜ਼ਾਂਬਾਜ਼-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਲੌਗੋਵਾਲੀਆ (ਅਭਿਨੰਦਨ ਗ੍ਰੰਥ)*
**ਬਰਤਾਨਵੀ, ਰਿਆਸਤੀ ਅਤੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਜ਼ਬਰ ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰਾਂ*
**ਗ਼ਦਰੀ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ ਬਖਸ਼ੀਵਾਲਾ*
**ਦੂਹਰੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਖਾਤਮਾ*
**ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਲੋਅ (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)*
**ਸੱਜਰੀਆਂ ਪੈੜਾਂ (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)*
**ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ (ਬਾਲ ਕਾਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)*
**ਓਪਰੀ ਕਸਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)*
**ਪੈਪਸੂ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਘੋਲ- ਛੱਜੂ ਮੱਲ ਵੈਦ*
**ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਚੇਤਨਾ*

### **ਸਹਿ ਸੰਪਾਦਿਤ** 
**ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ, ਜਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਔਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਚੇਤਨਾ (ਹਿੰਦੀ)*
**ਸਰਫਰੋਸ਼ੀ ਦੀ ਤਮੰਨਾ (ਸ਼ਹੀਦ ਰਾਮ ਬਿਸਮਿਲ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਕੋਠੜੀ 'ਚ ਲਿਖੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ*
**ਡਾਇਰੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਬਾਬਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਉਸਮਾਨ*
**ਲੋਕ ਘੋਲਾਂ ਦਾ ਨਿਧੜਕ ਜਰਨੈਲ- ਕਾਮਰੇਡ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਤਰਕ*
**ਤਰਕ-ਕਾਵਿ (ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਤਰਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)''  

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਗਰ

**ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਗਰ** [ **विष्णु नागर** ] (ਜਨਮ : ਜੂਨ 14, 1950 ) ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। 
 

ਨਾਗਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ਾਜਾਪੁਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।  ਉਹ 1971 ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰੀ। ਨਵਭਾਰਤ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਤੇ ਦੈਨਿਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ, ਕਾਦੰਬਨੀ, ਨਈ ਦੁਨੀਆ, ਅਤੇ 'ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ' ਸਮਾਚਾਰ ਸਪਤਾਹਿਕ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 1982 ਤੋਂ 1984 ਤੱਕ ਜਰਮਨ ਰੇਡੀਓ ‘ਡੋਇਚੇ ਵੈਲੇ’ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੈਸ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੰਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵਰਧਾ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ  ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਲਿਖਣਾ ਜਾਰੀ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ 
**ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ**

* ਆਜ ਕਾ ਦਿਨ (1981, ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
* ਆਦਮੀ ਕੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ (1988, ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
* ਕੁਛ ਦੂਰ (1994, ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
* ਈਸ਼ਵਰ ਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ (1997, ਰਾਜਕਮਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
* ਬਿਰਤਾਂਤ (2000, ਵਾਣੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
* ਬੱਚਾ ਔਰ ਗੇਂਦ (2005, ਇਤਿਹਾਸਬੋਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
* ਰਾਤ-ਦਿਨ (2008, ਰਾਜਕਮਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
* ਪਾਪਾ ਮੈਂ ਗਰੀਬ ਬਨੂੰਗਾ (2015, ਸਾਹਿਤਯ ਭੰਡਾਰ)

**ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ** 

* ਮੈਂ ਫਿਰ ਕਹਤਾ ਹੂੰ ਚਿੜੀਆ (1974, ਪਹਿਚਾਨ ਲੜੀ)
* ਤਾਲਾਬ ਮੇਂ ਡੂਬੀ ਛਹ ਲੜਕੀਆਂ (1980, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸੰਸਥਾਨ)
* ਸੰਸਾਰ ਬਦਲ ਜਾਏਗਾ (1985, ਸੰਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
* ਬੱਚੇ, ਪਿਤਾ ਔਰ ਮਾਂ (1992, ਅਪੂਰਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
* ਕੁਛ ਚੀਜੇਂ ਕਭੀ ਖੋਈ ਨਹੀਂ (2001, ਮੇਧਾ ਬੁੱਕਸ)
* ਹੰਸਨੇ ਕੀ ਤਰਹ ਰੋਨਾ (2006, ਮੇਧਾ ਬੁੱਕਸ)
* 'ਕਵੀ ਨੇ ਕਹਾ':  ਚੋਣਵੀਂ ਕਵਿਤਾ (2008, ਕਿਤਾਬਘਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
* ਘਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਘਰ (2010, ਅੰਤਿਕਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
* ਜੀਵਨ ਭੀ ਕਵਿਤਾ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ (2014, ਅੰਤਿਕਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)

**ਵਿਅੰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ**

* ਜੀਵ-ਜੰਤੁ ਪੁਰਾਣ (1994, ਵਾਣੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
* ਘੋੜਾ ਔਰ ਘਾਸ (ਪ੍ਰਵੀਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 1996)
* ਨਈ ਜਨਤਾ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ (2003, ਸ਼ਿਲਪਾਇਨ)
* ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਕਾ ਧੰਦਾ (2006, ਰਾਜਕਮਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਕ (2008, ਰਾਜਕਮਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
* ਛੋਟਾ ਸਾ ਬ੍ਰੇਕ,, (2010, ਕਿਤਾਬਘਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
* ਭਾਰਤ ਏਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ (2011, ਰਾਜਕਮਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
* ਈਸ਼੍ਵਰ  ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ (2013, ਰਾਜਕਮਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)
* ਸਦੀ ਕਾ ਸਬ ਸੇ ਬੜਾ ਡਰਾਮੇਬਾਜ਼ (2017, ਸਾਹਿਤਕ ਉਪਕਰਮ)

**ਨਾਵਲ**

* ਆਦਮੀ ਸਵਰਗ ਮੇਂ; (2004, ਸਾਮਯਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)

**ਆਲੋਚਨਾ**

* ਕਵਿਤਾ ਕੇ ਸਾਥ ਸਾਥ (2004, ਮੇਧਾ ਬੁੱਕਸ)

**ਜੀਵਨੀ**

* ਅਸਹਿਮਤੀ ਮੇਂ ਉਠਾ ਏਕ ਹਾਥ : ਰਘੁਵੀਰ ਸਹਾਏ ਕੀ ਜੀਵਨੀ  (2019, ਰਾਜਕਮਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ)

**ਬੱਚਿਆਂ  ਲਈ**

* ਅਕਬਰ (2017, ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨਪੀਠ)
* ਕਬੀਰ (2017, ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨਪੀਠ)
* ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ (2017, ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨਪੀਠ)
* ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ (2017, ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨਪੀਠ)

## ਸਨਮਾਨ 
* ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀਯ ਕਥਾ ਅਵਾਰਡ, 1996 
* ਸ਼ਿਖਰ ਸਨਮਾਨ, 2001 (ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ)
* ਸਾਹਿਤ ਸਨਮਾਨ (ਦਿੱਲੀ ਹਿੰਦੀ ਅਕਾਦਮੀ)
* ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਨਮਾਨ, 2003 
* ਵਿਅੰਗ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2008 
* ਪਰੰਪਰਾ ਰਿਤੂਰਾਜ ਸਨਮਾਨ, 2010 
* ਰਾਮਨਾਥ ਗੋਇਨਕਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2014 
* ਰਾਹੀ ਮਾਸੂਮ ਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2017 
* ਜਨਕਵੀ ਮੁਕੁਟ ਬਿਹਾਰੀ ਸਰੋਜ ਸਨਮਾਨ, 2020 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਤਾਹਿਰਾ ਇਕਬਾਲ

**ਤਾਹਿਰਾ ਇਕਬਾਲ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ'ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ'ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਗਿਰਾਂ* (ਨਾਵਲ)
**ਮਿੱਟੀ ਕੀ ਸਾਂਝ*  
**ਮੰਟੋ ਕਾ ਉਸਲੂਬ*
**ਰੇਖ਼ਤ*
**ਸੰਗ ਬਸਤਾ* 
**ਗੰਜੀ ਬਾਰ* (ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਨਾਵਲ)
**ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ ਅਫ਼ਸਾਨਾ*
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਓਮਕਾਰ ਸੂਦ ਬਹੋਨਾ

**ਓਮਕਾਰ ਸੂਦ ਬਹੋਨਾ** (ਜਨਮ 12 ਅਗਸਤ 1963) ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ।  

ਬਹੋਨਾ ਦਾ ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਾਂ ਉਮਕਾਰ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੂਦ ਦੇ ਘਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੋਗਾਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਹੋਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਫ਼ਰੀਦਾਬਾਦ (ਹਰਿਆਣਾ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਏ., ਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲਾ ਸਿੱਖ-ਧਰਮ ਅਧਿਐਨ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਅੰਨ੍ਹਾ ਗੁਲੇਲਚੀ* (ਬਾਲ-ਕਹਾਣੀਆਂ, 2001)
**ਸਮੇਂ ਦਾ ਫੇਰ* (ਬਾਲ-ਨਾਵਲ, 2004) 
**ਹਰਿਆਣੇ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ* (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2006)
**ਦੀਪੂ ਕੀ ਵਾਪਸੀ* (ਹਿੰਦੀ ਬਾਲ-ਨਾਵਲ, 2010) 
**ਚਾਨਣ ਦੇ ਕਤਰੇ* (ਬਾਲ-ਕਵਿਤਾਵਾਂ, 2012) 
**ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਸੌਗ਼ਾਤਾਂ* (ਬਾਲ-ਕਵਿਤਾਵਾਂ, 2018)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਏਕ ਦਿਨ

ਬਾਨੋ ਕੁਦਸੀਆ ਦਾ ***ਇੱਕ ਦਿਨ*** (ਉਰਦੂ: **ایک دن**) ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ ਹੈ।  ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ 'ਏਕ ਦਿਨ' ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ 'ਵਨ ਡੇ' ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਇੱਕ ਸਮਾਜ  ਸੁਧਾਰਕ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜੋ ਕਲਾਸਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲੀਅਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ
ਹਰਦੇਵ ਬਾਹਰੀ

**ਹਰਦੇਵ ਬਾਹਰੀ** (ਪੰਜਾਬੀ: ਹਰਦੇਵ ਬਾਹਰੀ, ਹਿੰਦੀ:हरदेव बाहरी; 1907–2000) 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ, ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਤ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਰਾਜਪਾਲ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਆਮ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇੱਕ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਕੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ। 

## ਜੀਵਨ 
ਬਾਹਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1907 ਨੂੰ ਅਟਕ ਨੇੜੇ ਤਾਲਾਗਾਂਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,   ਜੋ ਉਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ  ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।   ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ 1959 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ *ਹਿੰਦੀ ਅਰਥ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ* ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। 

31 ਮਾਰਚ 2000 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
* (1947) ਹਿੰਦੀ ਕੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ੈਲੀਓਂ ਕਾ ਵਿਕਾਸ (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ)
* (1952) ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਔਰ ਉਸਕਾ ਸਾਹਿਤ੍ਯ (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ)
* (1955) ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੀ ਰੂਪਰੇਖਾ (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ)
* (1957) ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੋਸ਼ (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ)
* (1958) ਪ੍ਰਸਾਦ ਕਾਵਿਆ ਵਿਵੇਕਨ (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ)
* (1958) ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਧੀ (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ)
* (1959) Hindi Semantics (Thesis). Allahabad: Bharati Press Publications.
* (1960) Persian influence on Hindi. Bharati Press Publications.
* (1962) Lahndi Phonology (With special reference to Awáṇkárí). Allahabad.
* (1965) ਹਿੰਦੀ: ਉਦਭਵ, ਵਿਕਾਸ, ਔਰ ਰੂਪ (ਇਲਾਹਾਬਾਦ: ਕਿਤਾਬ ਮਹਿਲ)
* (1966) ਹਿੰਦੀ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਬੋਲੀਆਂ (ਇਲਾਹਾਬਾਦ: ਕਿਤਾਬ ਮਹਿਲ)
* (1969) ਬ੍ਰਹਤ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ-ਹਿੰਦੀ ਕੋਸ਼ 
* (1981) ਭੋਜਪੁਰੀ ਸ਼ਬਦ-ਸੰਪਦਾ
* (1982) ਅਵਧੀ ਸ਼ਬਦ-ਸੰਪਦਾ
* (1989) ਸਿਕਸ਼ਾਰਥੀ ਹਿੰਦੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ (ਦਿੱਲੀ: ਰਾਜਪਾਲ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼)
* (2011) Teach yourself Panjabi.(ਪਟਿਆਲਾ: ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907
ਮੋਹੀਉੱਦੀਨ ਨਵਾਬ

**ਮੋਹੀਉੱਦੀਨ ਨਵਾਬ** (    ) (4 ਸਤੰਬਰ 1930 – 6 ਫਰਵਰੀ 2016) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ ਲੜੀ, " ਦੇਵਤਾ " ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਜੋ ਫਰਵਰੀ 1977 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 2010 ਤੱਕ ਸਸਪੈਂਸ ਡਾਇਜੈਸਟ ਵਿੱਚ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੇਵਤਾ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਚਰਿੱਤਰ, *ਫਰਹਾਦ ਅਲੀ ਤੈਮੂਰ* ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਟੈਲੀਪੈਥੀ ਦਾ ਉਸਤਾਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜ਼ਨਾਨੀਬਾਜ਼ ਹੈ।*ਦੇਵਤਾ* ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, *ਨਵਾਬ ਨੇ* ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਇਜੈਸਟ, ਜਾਸੂਸੀ ਡਾਇਜੈਸਟ, ਅਤੇ ਸਸਪੈਂਸ ਡਾਇਜੈਸਟ ਲਈ ਲਗਭਗ 600 ਰੋਮਾਂਟਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਜਾਸੂਸੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਛੋਟੀਆਂ/ਨਾਵਲ-ਲੰਬਾਈ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ *ਕਚਰਾ ਘਰ*, *ਇਮਾਨ ਕਾ ਸਫ਼ਰ*, *ਖਲੀ ਸੀਪ*, ਅਤੇ *ਅੱਧਾ ਚੇਹਰਾ* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਦੋ ਤਾਰਾ" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। *ਨਵਾਬ ਨੇ* " ਜੋ ਡਰ ਗਿਆ ਵੋ ਮਰ ਗਿਆ " (1995) ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ।

## ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ 
*ਮੋਹੀਉਦੀਨ ਨਵਾਬ ਦਾ* ਜਨਮ 4 ਸਤੰਬਰ 1930 ਨੂੰ ਖੜਗਪੁਰ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। *ਨਵਾਬ ਨੇ* ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਖੜਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਢਾਕਾ, ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ) ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, 1971 ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਫਿਰ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ  ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਇੱਕ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡੈਕੋਰੇਟਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਰੇਲਵੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੇਂਟਰ । ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੌਰਾਨ, *ਨਵਾਬ* ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਵਜੋਂ ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲਾਂ ਲਈ ਬੈਨਰ ਅਤੇ ਹੋਰਡਿੰਗ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।    

## ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ 
*ਨਵਾਬ ਨੇ* ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ।  1970 ਦੇ ਨੇੜੇ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ, "ਏਕ ਦੀਵਾਰ, ਏਕ ਸ਼ਗਫ" ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, "*ਰੋਮਨ* " ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਸਪੈਂਸ ਡਾਇਜੈਸਟ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ, *ਮਰਜ ਰਸੂਲ* ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਅਗਲੇ 40 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਸਪੈਂਸ ਅਤੇ ਜਾਸੂਸੀ ਡਾਇਜੈਸਟ ਲਈ ਬਾਕਾਇਦਾ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਿਆ।*ਨਵਾਬ* ਕਵੀ ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਖੋਜਕਾਰ ਰਈਸ ਅਮਰੋਹਵੀ ਦਾ ਦੋਸਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਟੈਲੀਪੈਥੀ ਅਤੇ ਹਿਪਨੋਟਿਜ਼ਮ ਬਾਰੇ ਰਈਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਾਤਰ, *ਫਰਹਾਦ ਅਲੀ ਤੈਮੂਰ* ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ ਉਸਨੇ ਫਰਵਰੀ 1977 ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਾਇਜੈਸਟ ਕਹਾਣੀ ਬਣ ਗਈ। ਪਾਠਕ ਇਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਐਪੀਸੋਡ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਸਨ। *ਦੇਵਤਾ ਨੇ* ਸਸਪੈਂਸ ਡਾਈਜੈਸਟ ਦੀ ਮਾਸਿਕ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਰੋਧੀ ਡਾਇਜੈਸਟ ਨਾਲੋਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ *ਨਵਾਬ* ਉਸ ਯੁੱਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਿਆ। *ਦੇਵਤਾ* ਨਾਵਲ ਲਗਾਤਾਰ 33 ਸਾਲ ਛਪਦਾ ਰਿਹਾ, 396 ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ 53 ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 11,206,310 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।*ਨਵਾਬ ਨੇ* 600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ , ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਸਪੈਂਸ ਡਾਇਜੈਸਟ ਲਈ ਲਿਖੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 200 ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।    

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਨਵਾਬ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ 13 ਬੱਚੇ ਸਨ। 

## ਮੌਤ 
6 ਫਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ *ਨਵਾਬ ਦੀ* ਮੌਤ  ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930
ਬਿਨ ਰੋਏ ਆਂਸੂ (ਨਾਵਲ)

***ਬਿਨ ਰੋਏ ਆਂਸੂ*** (ਉਰਦੂ:بن روے آنسو) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਫਰਹਤ ਇਸ਼ਤਿਆਕ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜੋ 2010 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। *ਬਿਨ ਰੋਏ ਆਂਸੂ* ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ *ਖਵਾਤੀਨ ਡਾਇਜੈਸਟ* ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਨਾਵਲ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2010 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇਲਮ-ਓ-ਇਰਫਾਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਪਲਾਟ  ਸਾਰ 
ਕਹਾਣੀ ਸਬਾ ਸ਼ਫ਼ੀਕ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਇਰਤਜ਼ਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਰਤਜ਼ਾ ਫਿਰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਮਨ ਸ਼ਫੀਕ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਮਨ ਸਬਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮਾਮਾ ਅਤੇ ਮਾਮੀ ਨੇ ਗੋਦ ਲਿਓ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਮਨ ਦੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਰਮਨੀ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਰਤਜ਼ਾ ਉਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਸਬਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਫ਼ਰਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਰਤਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮਨ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸਦਮੇ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸਬਾ ਸੋਚਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਸ਼ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਸਮਨ ਦੀ ਉਸਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਰ ਗਈ ਹੁੰਦੀ।

ਸਮਨ ਅਤੇ ਇਰਤਜ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇਰਤਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮਨ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਮਾਜ਼ ਨਾਲ ਕਰਾਚੀ  ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਜ਼ ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ 'ਤੇ, ਸਮਨ  ਜਨਮਦਿਨ ਦਾ ਕੇਕ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਫੁੱਲ ਲੈਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।  ਦੁਖਾਂਤ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਮਨ ਨੂੰ ਸਬਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਬੱਸ ਟੱਕਰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਰਤਜ਼ਾ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਮਨ ਦੀ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਜ਼ ਨੁੰ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਲੋੜ  ਹੈ, ਇਰਤਜ਼ਾ ਸਬਾ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਬਾ ਨੇ ਸਫ਼ੀਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਬਾ ਨੂੰ ਸਫੀਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਬਾ ਨੇ ਸਫ਼ੀਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਰੇ ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਰਤਜ਼ਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਫ਼ੀਰ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਬਾ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਪਤਾ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਸਬਾ ਨਾਲ਼ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰੋਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਲਾਕ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਰਤਜ਼ਾ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ  ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਦਮੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ  ਸਬਾ ਦਾ ਸਫ਼ੀਰ ਨਾਲ਼ ਤਲਾਕ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਬਾ ਦੀ ਮਰ ਰਹੀ ਮਾਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਬਾ ਅਤੇ ਇਰਤਜ਼ਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲੈਣ। ਉਹ ਮਰ ਰਹੀ ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਬਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਆਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਦਮੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਝਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਮੋੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਰਤਜ਼ਾ ਨੂੰ ਅੰਤ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ, ਉਸ ਲਈ ਸਬਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਡਾਂਗੇ

**ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਡਾਂਗੇ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਜਿਆਦਾਤਰ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ *ਅਪ੍ਰੈਲ ਫੂਲ* ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਡਾਂਗੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਕਿਨ ਦੀ *ਯੁਧਮ ਸੇਈ* (2011) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਥ੍ਰਿਲਰ *ਮੇਘਾ* ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਟਾਈਟਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀਆਂ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਡਾਰਲਿੰਗ*, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫ਼ਿਲਮ *ਏਨਾਕੁਲ ਓਰੂਵਨ* ਅਤੇ *ਪੂ* ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

2016 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਚਾਰ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ: *ਧਰਮਾ ਦੁਰਈ*, ਵਿਜੇ ਵਸੰਤ ਦੀ *ਅਚਮਿੰਦਰੀ*, ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ *ਨਵਰਾਸਾ ਥਿਲਗਾਮ*, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਸੇਨਥੀਰਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ *ਵਿਲ ਅੰਬੂ* ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ *1971: ਬਿਓਂਡ ਬਾਰਡਰਜ਼* ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Srushti Dange at IMDb
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਮਹਿਰਾਣਾ

**ਮਹਿਰਾਣਾ**, ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅਬੋਹਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨਰੰਗ

ਨਰੰਗ ਪਿੰਡ ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਡੱਬਵਾਲੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਡੱਬਵਾਲੀ ਤੋਂ 28 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸਿਰਸਾ ਤੋਂ 57 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੱਦ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਹੈ।

##  ਰਕਬਾ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ 
ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਫਲ 1141 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। ਸਾਲ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਰੰਗ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 2,217 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1,189 ਹੈ ਜਦਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1,028 ਹੈ। ਨੌਰੰਗ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 54.71% ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 60.05% ਮਰਦ ਅਤੇ 48.54% ਔਰਤਾਂ ਸਾਖਰ ਹਨ। ਨਰੰਗ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 406 ਘਰ ਹਨ। ਨਰੰਗ ਪਿੰਡ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 125104 ਹੈ।
##  ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 
ਨਰੰਗ ਪਿੰਡ ਡੱਬਵਾਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਸਿਰਸਾ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮਾਂ ਮੰਡੀ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਨਰੰਗ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਏਕ ਮਮਨੁਆ ਮੁਹੱਬਤ ਕੀ ਕਹਾਨੀ

***ਏਕ ਮਮਨੂਆ ਮੁਹੱਬਤ ਕੀ ਕਹਾਨੀ*** (ਇੱਕ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਰਜਿਤ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ) *ਰਹਿਮਾਨ ਅੱਬਾਸ* ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2009 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਪੀਸ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ (ਔਰੰਗਾਬਾਦ) ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ *ਸਾਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨਾਵਲ*  ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੁਰਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਪਲਾਟ ਅਤੇ ਮੋਟਿਫ਼ 
ਇਹ ਨਾਵਲ ਇੱਕ 15 ਸਾਲ ਦੇ ਲੜਕੇ-ਅਬਦੁਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਆਹੁਤਾ ਔਰਤ-ਸਕੀਨਾ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਮਰਿਆਦਾ ਨਾਲ਼ ਟਕਰਾਉਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਯੂਸਫ਼ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਹਾਣੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਯੂਸਫ਼ ਨੇ ਅਬਦੁਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਨਾਲ਼ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਸੰਬੰਧ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਯੂਸਫ਼ ਨੂੰ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਖਮੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2009 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ