open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸਰਾਇਕੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ

ਸ਼ਰਾਇਕੀ ਵਿੱਕੀਪੀਡੀਆ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਲਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਹੁਣ ਸ਼ਰਾਇਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿੱਕੀਪੀਡੀਆ ਹੈ।
ਸਰਾਇਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਕਵੀ
 *ਖਵਾਜਾ ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ
 *ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਤਾਰਿਕ
 *ਅਕਬਰ ਮਖਮੂਰ
 *ਸ਼ਾਕਿਰ ਸ਼ੁਜਾ ਅਬਾਦੀ
 *ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ
 *ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਹਾਫੀ
 * ਜ਼ਹੀਰ ਮਹਾਰਵੀ
 *ਇਰਫਾਨ ਮੁਹੰਮਦ
 *ਅਸਗਰ ਗੁਰਮਨੀ
 *ਅਫਕਾਰ ਅਲਵੀ
 *ਮੋਮਿਨ ਮੋਲਾਈ
 *ਮੁਹੰਮਦ ਨਦੀਮ ਭਾਬਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਾਇਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼ਾਹ ਗਰਦੇਜ਼

**ਸ਼ਾਹ ਯੂਸਫ਼ ਗਰਦੇਜ਼** ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਸੀ ਜੋ 1088 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ, (ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ) ਆਇਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਸਾਇਆ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਮਤਕਾਰ ਕੀਤੇ।  ਉਹ ਅਜੋਕੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਕਤੀਆ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗਰਦੇਜ਼ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ।

## ਗੈਲਰੀ 

File:Tomb of Shah Yousuf Gardezi .jpg|ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ "ਆਇਨਾ ਕਾਰੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
File:Tomb_of_Shah_Yousuf_Gardezi_Amazing_View.jpg
File:MultanGhadMausolDet.jpg|ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਟਾਇਲ-ਵਰਕ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਮੁਲਤਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।
File:Tomb of Shah Yousuf Gardezi Multan.jpg|ਸ਼ਾਹ ਯੂਸਫ਼ ਗਰਦੇਜ਼ੀ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
File:Tomb_of_Hazrat_Shah_Yousuf_Gardezi_sb_Multan.JPG|ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਗਰਦੇਜ਼ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
File:Tomb_of_Hazrat_Shah_Yousuf_Gardezi_baba_sb_Multan.JPG|ਸ਼ਾਹ ਗਰਦੇਜ਼ ਮਕਬਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Tomb_of_Shah_Yousuf_Gardezi_Wallpaper.jpg

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ

alt=George Lohmann|thumb|ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 600 ਗੇਂਦਾਂ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਾਰਜ ਲੋਹਮੈਨ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ, 10.75 ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ **ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ** ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਕਟ ਲਈ ਗਈਆਂ ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ ਜਿੰਨੀ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗੀ, ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਓਨਾ ਹੀ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਕਈ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਦਰ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਰੇਟ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਨੇ ਸਿਰਫ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਹੀ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਚ ਜਾਂ ਨੀਵੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਜਾਂ ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ, ਯੋਗਤਾ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੌਰਜ ਲੋਹਮੈਨ ਨੇ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਔਸਤ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਕਟ 10.75 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 112 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਹਨ।

## ਗਣਨਾ 
ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕੇਟਰ ਦੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ ਦੀ ਗਣਨਾ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਵਿਕਟਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਈ, ਲੈੱਗ ਬਾਈਜ, ਜਾਂ ਪੈਨਲਟੀ ਦੌੜਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਦੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੁੱਲ ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਜੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦੌਰਾਨ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜਾਂ ਤਾਂ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ, ਕੈਚ, ਹਿੱਟ ਵਿਕਟ, ਵਿਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੈੱਗ ਜਾਂ ਸਟੰਪਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

\mathrm{Bowling~average} = \frac{\mathrm{Runs~conceded}}{\mathrm{Wickets~taken}}

ਅੰਕੜਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਨੇ ਕੋਈ ਵਿਕਟ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ੀਰੋ ਨਾਲ ਭਾਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ ਉਸ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਈ ਵਿਕਟ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਨ ਛੱਡਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਈ ਵਿਕਟ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਦੌੜਾਂ ਛੱਡੀਆਂ। ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ ਵੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਸਹੀ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਵਿਕਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ। ਆਪਣੇ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਤਰੀਕਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਾਲ ਵੈਨ ਸਟੈਡੇਨ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ:

ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਇੱਕ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਨੇ ਕੁੱਲ 80 ਗੇਂਦਾਂ ਸੁੱਟੀਆਂ ਹਨ, 60 ਦੌੜਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ 2 ਵਿਕਟਾਂ ਹੀ ਲਈਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ... [ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਔਸਤ] 30 ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਅਗਲੀ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਕਟ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ (ਜ਼ਾਹਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਦੌੜਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ), ਤਾਂ [ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਹੈ] 20। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਨ-ਡੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਲਈ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ (ਕ੍ਰਿਕਟ)

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)
ਨਾਸਿਰ ਅਦ-ਦੀਨ ਕਬਾਚਾ

**ਨਾਸਿਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਕਬਾਚਾ** ਜਾਂ **ਕਾਬਾ-ਚਾ** (    ) ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਮੁਸਲਿਮ ਗਵਰਨਰ ਸੀ,  ਜਿਸਨੂੰ 1203 ਵਿੱਚ ਗੌਰੀ ਸ਼ਾਸਕ ਮੁਹੰਮਦ ਗੋਰੀ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਗੋਰੀ ਦੀ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੁਰਕੀ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਗ਼ੁਲਾਮ ਗੌਰੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੇ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।

ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਨੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮਰਦ ਵਾਰਸ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੌਰੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ:"ਹੋਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਜਾਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਤੁਰਕੀ ਗੁਲਾਮ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਣਗੇ, ਅਤੇ, ਮੇਰੇ ਬਾਅਦ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਤਬੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਗੇ।  ਗੌਰੀ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਾਮਰਾਜ ਉਸਦੇ ਤੁਰਕੀ ਗੁਲਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ::

* ਕੁਤੁਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਐਬਕ 1206 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਹੁਕਮਰਾਨ ਬਣਿਆ, ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਮਲੂਕ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਕੀਤੀ 
* ਨਾਸਿਰ ਅਦ-ਦੀਨ ਕਬਾਚਾ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਹੁਕਮਰਾਨ ਬਣਿਆ
* ਤਾਜ ਅਲ-ਦੀਨ ਯਿਲਦੀਜ਼ ਗਜ਼ਨੀ ਦਾ ਹੁਕਮਰਾਨ ਬਣਿਆ
* ਮੁਹੰਮਦ ਬਖਤਿਆਰ ਖ਼ਿਲਜੀ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਹੁਕਮਰਾਨ ਬਣਿਆ
* ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਹੁਕਮਰਾਨ ਬਣਿਆ

ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ 1205 ਵਿਚ ਐਬਕ ਦੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ
ਸਰਾਇਕੀ

**ਸਰਾਇਕੀ**, **ਸਿਰਾਇਕੀ** ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ:

## ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 
* ਸਰਾਇਕੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ
* ਸਰਾਇਕੀ ਲੋਕ, ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੂਹ
ਸਟੰਪ ਆਊਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ)

[thumb|257x257px|Indian wicketkeeper [M. S. Dhoni appeals for a stumping against Australian batsman Matthew Hayden]]

**ਸਟੰਪਡ** ਜਾਂ **ਸਟੰਪ ਆਊਟ** ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਊਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਟ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਆਪਣਾ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੋਪਿੰਗ ਕ੍ਰੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪਿੱਚ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਹਿੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ)। **ਸਟੰਪਿੰਗ** ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਕਟਕੀਪਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜਾਇਜ਼ ਗੇਂਦ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੋ-ਬਾਲ ਨਹੀਂ) ਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਦੌੜ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਰਨ ਆਊਟ ਦਾ ਖਾਸ ਮਾਮਲਾ ਹੈ। 

"ਉਸ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ" ਹੋਣ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਬੱਲਾ ਕ੍ਰੀਜ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ - ਭਾਵ, ਜੇ ਉਸਦਾ ਬੱਲਾ ਕ੍ਰੀਜ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਫਰਸ਼ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇ ਉਸਦਾ ਪੈਰ ਹੈ। ਖੁਦ ਕ੍ਰੀਜ਼ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਊਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ (ਜੇਕਰ ਸਟੰਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)। ਫੀਲਡਿੰਗ ਟੀਮ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਕਟ ਕੀਪਰ ਖੁਦ) ਨੂੰ ਅੰਪਾਇਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਕੇ ਵਿਕਟ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਪੀਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਗ-ਲੇਗ ਅੰਪਾਇਰ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਪੀਲ 'ਤੇ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ।

## ਸਟੰਪਿੰਗ 
ਸਟੰਪਿੰਗ ਕੈਚ, ਬੋਲਡ, ਵਿਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੈਗ ਅਤੇ ਰਨ ਆਊਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਊਟ ਹੋਣ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਟਵੰਟੀ-20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਧੇਰੇ ਹਮਲਾਵਰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਕੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ 39 ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਈ ਗਦੇ ਗੀਤਾ ਪੂਰਨਮਾ ਅਰਸ਼ਾ ਪੁੱਤਰ

**ਈ ਗਦੇ ਗੀਤਾ ਪੂਰਨਮਾ ਅਰਸ਼ਾ ਪੁੱਤਰ**, **ਬਾਯੂ ਗੀਤਾ**, ਜਾਂ **ਗੀਤਾ ਪੂਰਨਮਾ** (ਬਾਲੀਨੀਜ਼ ਲਿਪੀ: ᬇ​ᬕᭂᬤᬾᬕᬶᬢ​ᬧᬸᬃᬦᬫᬅᬃᬲᬧᬸᬭ, 29 ਅਕਤੂਬਰ 1985 – 25 ਫਰਵਰੀ 2023) ਬਾਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਉਦਯਾਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਤੋਂ **ਪੂਰਨਮਾ** ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੌਸ਼ਨ ਰਹੇ। ਉਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਯੂ (ਵਾਯੂ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਨਾਮ ਉਸਨੂੰ ਦਾਈ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਚਾਰਮਾ ਚਿਤਰਾਵਤੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਨਪਸਾਰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਲੀਨੀਜ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਬਾਲੀਨੀ ਵਿਕੀਸੋਰਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ:

* ਇਕਲ ਵਿਦਿਆਕੁਮਾਰਾ ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ, ਸਿਦਕਾਰਿਆ
* SDN 4 Sesetan
* SMPN 6 Denpasar
* SMA Negeri 5 Denpasar
* S1 ਖੇਤਰੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਲੀ ਵਿਭਾਗ, ਉਦਯਾਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ।
* ਉਦਯਾਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ।

## ਸਾਹਿਤ 
ਉਹ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਵਿਤਾ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ। ਜੂਨੀਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ "ਤਿ*ਲਮ* " (ਨਵਾਂ ਚੰਨ) ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ, ਉਸ ਕਵਿਤਾ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ *ਤਿਲਮ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਬਾਲੀ ਖੇਤਰੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਭਾਗ, ਉਦਯਾਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਜਨ ਸੰਪਰਕ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ, ਬਾਲੀ ਖੇਤਰੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਘ ਦਾ ਚੇਅਰ, ਅਤੇ ਉਦਯਾਨਾ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸਭਾ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਸਥਾਨਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਣ ਇਕਾਗਰਤਾ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਧਿਐਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨੇਗੇਰੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਲਿਪੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਬਾਲੀਨੀਜ਼ ਲੈਂਗੂਏਜ ਕੇਅਰਿੰਗ ਅਲਾਇੰਸ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ 1000 ਬਾਲੀਨੀਜ਼ ਲੈਂਗੂਏਜ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023
ਕੋਟ ਰਾਜਪੂਤ

**ਕੋਟ ਰਾਜਪੂਤ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 31°9'0N 73°13'0E 'ਤੇ 173 ਮੀਟਰ (570 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।  ਗੁਆਂਢੀ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਤਰੂਵਾਲ ਅਤੇ ਭਾਗਥਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੋਬਿੰਦਪੁਰ, ਝਾਰਖੰਡ

**ਗੋਬਿੰਦਪੁਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਝਾਰਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਧਨਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਧਨਬਾਦ ਸਦਰ ਉਪਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦਪੁਰ ਸੀਡੀ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ
ਗੋਬਿੰਦਪੁਰ 23°50′19″N 86°31′7″E ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ 188 ਮੀਟਰ (616 ਫੁੱਟ) ਹੈ।

ਢਾਂਗੀ ਪਹਾੜੀਆਂ (ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ 385.57 ਮੀਟਰ) ਪ੍ਰਧਾਨ ਖੁੰਟਾ ਤੋਂ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਤੱਕ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਖੇਤਰ, ਧਨਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ) ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ 
ਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੋਵਿੰਦਪੁਰ ਸੀਡੀ ਬਲਾਕ (CD Block) ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਸੀਡੀ ਬਲਾਕ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ 
ਗੋਵਿੰਦਪੁਰ ਸੀਡੀ ਬਲਾਕ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਹਮਦਪੁਰ ਸੰਗਰੂਰ

thumb|ਪਿੰਡ ਮਾਹਮਦਪੁਰ
**ਮਹਮਦਪੁਰ** ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਲਗਦੇ ਪਿੰਡ ਅਲੀਪੁਰ ਖਾਲਸਾ, ਟਿੱਬਾ, ਬੜੀ, ਕੁਠਾਲਾ, ਰੜ, ਪੰਜਗਰਾਈਂਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਿੱਧਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿਹੌੜਾ

**ਸਿੱਧਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿਹੌੜਾ** ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਪਾਇਲ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਏਥੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸੇਵਕ ਬਾਬਾ ਸੀਹਾਂ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਝੱਲੀ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਅਤੇ ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ  ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਿਹੋੜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਇੱਥੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਹੈ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ

**ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ ਅਤੇ 1978 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਅਕਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਕੌਰ ਸਿੰਘ

**ਕੌਰ ਸਿੰਘ** (1948/1949 – 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023) ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ।   

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਖਨਾਲ ਖੁਰਦ ਦੇ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪ ਦਾ ਪਹਿਵਾਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਿਸਾਨ ਸੀ। ਉਹ 1973 ਵਿੱਚ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੌਲਦਾਰ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣਤੇ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਏ ਤੋਂ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਸੈਨਾ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ 
## ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਜੀਵਨ
1979 ਵਿੱਚ, ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 1983 ਤੱਕ ਚਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਦਾ ਧਾਰਕ ਰਿਹਾ 

1980 ਵਿੱਚ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ  ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਾਣ ਵਧਾਇਆ। 

1982 ਵਿੱਚ, ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਹੈਵੀਵੇਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੇਡ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।  

1983 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। 

ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਨੇ  ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1984 ਵਿੱਚ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦੋ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤੇ, ਪਰ ਤੀਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਏ। 

### ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ 
27 ਜਨਵਰੀ 1980 ਨੂੰ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਾਰ-ਗੇੜਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਵਿਰੁੱਧ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ।"ਉਸ ਦੇ ਮੁਕੇ ਬਹੂਤ ਹੀ ਦਮਦਾਰ ਸੀ (ਉਸ ਦੇ ਪੰਚਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ)। ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਉਹ ਜੱਬ ਯਾਦ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੱਬ। ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਪੰਚਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜਵਾਬੀ ਪੰਚ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਗਤੀ ਅਦਭੁਤ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਗੇੜਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਸਪੀਡ ਨਹੀਂ ਘਟੀ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੀ ਰਿੰਗ ਕਲਾ ਅਤੇ ਹਰਕਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,” ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ 

## ਮੌਤ 
ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਕੌਰ ਸਿੰਘ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਨੂੰ 74 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਸੂਬਾ

**ਮੁਲਤਾਨ ਸੂਬਾ** ਜਾਂ **ਮੁਲਤਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ** ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਬਾਰਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ, ਖੈਬਰ, ਮੱਧ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੰਧਾਰ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਸਫਾਵਿਦ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਇਸ  ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ। ਇਹ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 

## ਭੂਗੋਲ 
ਮੁਲਤਾਨ ਸੂਬਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸੂਬਾ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਫਾਵਿਦ ਸਾਮਰਾਜ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਾਬੁਲ ਸੂਬਾ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਜਮੇਰ ਸੂਬਾ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਸੂਬਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਠੱਟਾ ਸੂਬਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਸੁਬਾਹ 1580 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ  *ਆਈਨ-ਏ-ਅਕਬਰੀ* ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ  ਮੁਲਤਾਨ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। 

## ਆਰਥਿਕਤਾ 
ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਮੁਲਤਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ 200 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ *ਦਾਰ ਅਲ-* ( *"ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਘਰ"* ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਮੁਲਤਾਨ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।  ਮੁਲਤਾਨ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਮੁਦਰਾ ਖਣਿਜ ਬਣਾਉਣ, 
thumb| ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਈਦ ਗਾਹ ਮਸਜਿਦ 1735 ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮੁਗਲ ਯੁੱਗ ਦੇ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਤਾਰਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)

**ਤਾਰਾ** (ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1944 ਇੰਫਾਲ, ਮਣੀਪੁਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮੀ, ਮਨੀਪੁਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 1988 ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ *ਹਲੋਧੀਆ ਚੋਰਾਏ ਬੋਧਨ ਖਾਈ*, ਬਨਾਰਸ - ਏ ਮਿਸਟਿਕ ਲਵ ਸਟੋਰੀ, ਅਤੇ ਭੂਪੇਨ ਹਜ਼ਾਰਿਕਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 19 ਮਈ 2007 ਨੂੰ ਗੁਹਾਟੀ, ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
* *ਕਹਾਨੀ ਗੁੜੀਆ ਕੀ* (2007)
* *ਬਨਾਰਸ* (2006) ਜਾਂ ਬਨਾਰਸ: ਏ ਮਿਸਟਿਕ ਲਵ ਸਟੋਰੀ
* *ਜੀ ਆਯਾਨ ਨੂ* (2003)
* *ਮੀਮਾਂਕਸਾ* (1994) ਜਾਂ ਦ ਵਰਡਿਕਟ (ਭਾਰਤ: ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਰਲੇਖ)
* *ਈਸ਼ਾਨੋ* (1990) ਜਾਂ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ: ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਰਲੇਖ)
* *ਅਜਲਾ ਕੋਕਈ* (1989)
* *ਕੋਲਹਾਲ* (1988) ਜਾਂ ਦ ਟਰਮੋਇਲ (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ: ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਰਲੇਖ)
* *ਹਲੋਧੀਆ ਚੋਰਾਏ ਬੋਧਨ ਖਾਈ* (1987), ਦ ਕੈਟਾਸਟ੍ਰੋਫ ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਪੰਛੀ
* *ਸੰਧਿਆ ਰਾਗ* (1977)
* *ਅਰਣਿਆ* (1971)
* *ਅਪਰਾਜੇਆ* (1970) ਜਾਂ ਦ ਅਨਵੈਨਕੁਇਸ਼ਡ
* *ਡਾ: ਬੇਜ਼ਬਰੂਆ* (1969)
* *ਮਰਮ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ* (1968)
* *ਇਤੋ ਸੀਤੋ ਬਹੂਤੋ* (1963) ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ
* *ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ* (1961)
* *ਰੰਗਾ ਪੁਲਿਸ* (1958) ਜਾਂ ਰੈੱਡ-ਕੈਪਡ ਪੁਲਿਸ
* *ਮਾਕ ਅਰੂ ਮਰੋਮ* (10/05/1957) ਜਾਂ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਆਰ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944
ਜਲਾਲਾਬਾਦ, ਮੁਲਤਾਨ

**ਜਲਾਲਾਬਾਦ** (    ), ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ  ਤੋਂ 115 ਮੀਟਰ (380 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਨਾਲ 30°8'10N 71°21'0E 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।  2003 ਵਿੱਚ, ਪਿੰਡ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਘਰ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ
ਅਮਨਦੀਪ ਸੰਧੂ

**ਅਮਨਦੀਪ**    , ਜਨਮ 1973) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ *ਰੋਲ ਆਫ਼ ਆਨਰ* 2013 ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਗਲਪ ਲਈ ਹਿੰਦੂ ਲਿਟਰੇਰੀ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ 

## ਜੀਵਨੀ 
ਸੰਧੂ ਦਾ ਜਨਮ 1973 ਵਿੱਚ ਰੁੜਕੇਲਾ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।  ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। 

2013 ਵਿੱਚ, ਉਹ 2-ਸਾਲ ਦੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਸਕਲੌਸ ਸੋਲੀਟਿਊਡ, ਸਟਟਗਾਰਟ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।  2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2022-24 ਲਈ ਹੋਮੀ ਭਾਭਾ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।  

ਉਸ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲੇਖ ਦ ਕਾਰਾਵਾਨ￼￼  ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਹਨ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
### ਸੇਪੀਆ ਲੀਵਜ਼ (2008) 
### ਰੋਲ ਆਫ਼ ਆਨਰ (2012) 
### ਪੰਜਾਬ: ਫਾਲਟ ਲਾਈਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ (2019) 
### ਬ੍ਰਾਵਾਡੋ ਟੁ ਫੀਅਰ ਟੂ ਅਬੈਂਡਨਮੈਂਟ (2020) 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੇਖਕ
ਪਰਥਸ਼ਾਇਰ

**ਪਰਥਸ਼ਾਇਰ** ( ਸਥਾਨਕ :[ˈpɛrθʃər] ), ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਪਰਥ ਦੀ ਕਾਉਂਟੀ**, ਕੇਂਦਰੀ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਉਂਟੀ ਅਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਾਉਂਟੀ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੈਥਮੋਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਡਰੋਮੋਕਟਰ ਦੇ ਦਰੇ ਤੱਕ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਰੈਨੋਚ ਮੂਰ ਅਤੇ ਬੇਨ ਲੁਈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਐਬਰਫੋਇਲ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਇਨਵਰਨੇਸ-ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਐਬਰਡੀਨਸ਼ਾਇਰ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਐਂਗਸ, ਫਾਈਫ, ਕਿਨਰੋਸ-ਸ਼ਾਇਰ, ਕਲਾਕਮੈਨਨਸ਼ਾਇਰ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਟਰਲਿੰਗਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਡਨਬਰਟਨਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਰਗਿਲਸ਼ਾਇਰ ਦੀਆਂ ਕਾਉਂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ 1890 ਤੋਂ 1930 ਤੱਕ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਉਂਟੀ ਸੀ।

ਪਰਥਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ "ਵੱਡੀ ਕਾਉਂਟੀ", ਜਾਂ "ਦਿ ਸ਼ਾਇਰ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਸਦੀ ਗੋਲਾਈ ਅਤੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਉਂਟੀ ਵਜੋਂ ਇਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਟ੍ਰਥਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੱਖਣੀ ਹਾਈਲੈਂਡਜ਼ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੱਕ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats
ਹਮਦਰਦ ਨੌਨਿਹਾਲ

***ਹਮਦਰਦ ਨੌਨਿਹਾਲ*** (  ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ( ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ) ਮਾਸਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1953 ਵਿੱਚ ਮਸੂਦ ਅਹਿਮਦ ਬਰਕਤੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੇਠ, ਹਮਦਰਦ ਲੈਬਾਰਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਹਕੀਮ ਸੈਦ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਹ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸੈਕਸ਼ਨ "نونہال لغت", ਟਾਈਬਿਟ, ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਾਰਟੂਨ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਸਨਿੱਪਟ ਦੁਆਰਾ ਸਹੀ ਉਰਦੂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸਲੀਮ ਫਾਰੂਖੀ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸਾਦੀਆ ਰਸ਼ੀਦ (ਮਰਹੂਮ ਹਕੀਮ ਸਈਦ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਧੀ - ਇੱਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ) ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਟੀਮ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸੰਪਾਦਕ ਮਸੂਦ ਅਹਿਮਦ ਬਰਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਲੇਖ ਛਾਪ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਫਾਰਮੈਟ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਹੈ ਸਿਵਾਏ ਇੱਕ ਸੈਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣਾ ਸਿਖਾਉਣਾ ਹੈ, ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਨੌਨਿਹਾਲ ਨੂੰ 96 ਉਰਦੂ ਅਤੇ 64 ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੰਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਰਸਾਲੇ
ਔਲੂ

ਹਲਟ ਦੇ ਪਾੜਛੇ/ਨੁਸਾਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜਿਸ ਪੱਕੇ ਕੁੰਡ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਔਲੂ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਚੁਬੱਚਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਈਆਂ ਵਿਚ ਛੋਟਾ ਹੌਜ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਪਾੜਛੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਖਾਲ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਜਿਹੜੇ ਖੂਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੂਹਾਂ 'ਤੇ ਔਲੂ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਪਾਣੀ ਫੇਰ ਔਲੂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਖਾਲ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫੇਰ ਸਾਰੇ ਖੂਹਾਂ 'ਤੇ ਔਲੂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਚਲ ਪਿਆ।ਔਲੂ ਦੇ ਕਈ ਲਾਭ ਸਨ।ਔਲੂ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਖੂਹ ਨਹੀਂ ਵੀ ਚਲਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਔਲੂ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੰਗਲੀ ਪੰਛੀ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਚਲਦੇ ਖੂਹ ਸਮੇਂ ਔਲੂ ਦੀ ਕੰਧ ਉਪਰ ਬੈਠ ਕੇ ਜਨਾਨੀਆਂ ਘਰ ਦੇ ਭਾਰੇ ਕੱਪੜੇ ਜਿਵੇਂ ਦੁਪੱਟੇ, ਖੇਸ, ਦੌਲੇ, ਚੁਤਹੀਆਂ, ਦਰੀਆਂ ਆਦਿ ਧੋ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ।

ਔਲੂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮਾ, ਡੇਢ ਕੁ ਫੁੱਟ ਚੌੜਾ ਤੇ ਡੇਢ ਕੁ ਫੁੱਟ ਡੂੰਘਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਾੜਛੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜਿਸ ਥਾਂ ’ਤੇ ਆ ਕੇ ਡਿੱਗਦਾ ਸੀ,ਉਸ ਥਾਂ ਦੋ ਕੁ ਫੁੱਟ ਡੂੰਘਾ ਟੋਆ ਪੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਟੋਏ ਵਿਚ ਇੱਟਾਂ ਤੇ ਸੀਮਿੰਟ ਨਾਲ ਔਲੂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਔਲੂ ਦੀਆਂ ਉਪਰਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਲੂ ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ 7/8 ਕੁ ਇੰਚ ਉੱਚੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਾੜਛੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦਾ ਅਖੀਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਔਲੂ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਕੰਧ ਵਿਚ ਫਿੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਔਲੂ ਦੇ ਜਿਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਖਾਲ ਵਿਚ ਡਿੱਗਦਾ ਸੀ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਨੀਵਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਔਲੂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਖਾਲੇ ਵਿਚ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਲੂ ਉਸਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਹੁਣ ਖੂਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਇਸ ਲਈ ਔਲੂ ਕਿਥੋਂ ਰਹਿਣੇ ਸਨ ? ਹੁਣ ਤਾਂ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਦੇ ਔਲੂ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਖੂਹਾਂ ਦੇ ਔਲੂਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਮੇ, ਚੌੜੇ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸੱਬਰ ਕੱਤਾ

ਬੋਹਲ ਬਣਾਉਣ ਸਮੇਂ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ ਢੇਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਣੇ ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਨੂੰ ਸਬਰ ਕੱਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੜ (ਖੇਤ ਜਾਂ ਨਿਆਈ ਦੇ ਖਾਲੀ ਪਲਾਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਸਲ ਗਾਹਾਈ ਤੇ ਉਡਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਦਾਣੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਫੌਹੜੇ ਵਰਗਾ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਸੰਦ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਦਾਣੇ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਦਾਣਿਆ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਪਰਨਾਲੇ ਤੋਂ ਪਾਸੇ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਸੱਬਰ ਕੱਤੇ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ-ਕੱਲ ਦਾਣਾ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸੱਬਰ ਕੱਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸੱਬਰ ਕੱਤਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 4/5 ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀ ਬਾਂਸ ਦੀ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦੀ ਸੋਟੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੋਟੀ ਨੂੰ ਹੱਥਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਲੱਕੜ ਦਾ 18 ਕੁ ਇੰਚ ਲੰਬਾ 12 ਕੁ ਇੰਚ ਉਚਾ ਤੇ ਇਕ ਕੁ ਇੰਚ ਮੋਟਾ ਫੱਟਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਫੱਟੇ ਦੇ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ, ਪਰ ਉਪਰ ਤੋਂ 3 ਕੁ ਇੰਚ ਹੇਠਾਂ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਚੌਰਸ ਗਲੀ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਏਸ ਗਲੀ ਵਿਚ ਹੱਥਾ ਫਿੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੱਟੇ ਵਿਚ ਪਾਏ ਹੱਥੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਵਿਚ ਇਕ ਫਾਲ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਏਸ ਫਾਲ ਨੂੰ ਧਤੂਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਤੂਰੀ ਹੀ ਹੱਥੇ ਨੂੰ ਫੱਟੇ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਫੱਟੇ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲਾ ਪਾਸਾ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ 3 ਕੁ ਇੰਚ ਟੇਪਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਟੇਪਰ ਹੋਇਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਢੇਰ ਬੋਹਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੱਟੇ ਦੇ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਗੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ ਸਬਰ ਕੱਤੇ ਦੀ ਬਣਤਰ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸਲੰਘ

5 ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਹੱਥੇ ਵਿਚ 12/2 ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀਆਂ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ 2 ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਗੁਲਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਨੂੰ ਸਲੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸਲੰਘ ਨੂੰ ਸਾਂਗਾ, ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬਿਸਾਂਗੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਲੰਘ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਗੱਡਿਆ ਵਿਚ ਭਰਨ ਸਮੇਂ ਪਿੜਾਂ ਵਿਚ ਢੋਣ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਗੱਡੇ ਦੀ ਭਰਾਈ ਸਮੇਂ ਗੱਡੇ ਉੱਪਰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਲਾਂਗਾ ਸਿੱਟਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਕ ਬੰਦਾ ਸਲੰਘ ਵਿਚ ਲਾਂਗੇ ਦਾ ਧੱਬਾ ਫਸਾ ਕੇ ਗੱਡੇ ਉੱਪਰ ਸਿੱਟਦਾ ਸੀ। ਗੱਡੇ ਦੀ ਭਰਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਬੰਦਾ ਫੇਰ ਸਲੰਘ ਨਾਲ ਸਿੱਟੇ ਲਾਂਗੇ ਨੂੰ ਗੱਡੇ ਵਿਚ ਸੈਟ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਲੰਘ ਨਾਲ ਗੱਡੇ ਉਪਰ ਲਾਂਗਾ ਸਿੱਟ-ਸਿੱਟ ਕੇ ਗੱਡੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਭਰਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਲਾਂਗੇ ਦੋ ਭਰੇ ਗੱਡੇ ਨੂੰ ਸਲੰਘ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਖਾਲੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਗਾਹੁਣ ਲਈ ਲਾਂਗੇ ਦੀ ਪੈਲੀ ਵੀ ਸਲੰਘ ਤੇ ਜੱਟ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਲੰਘ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਲੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਫੋਲਿਆ (ਗਾਹੀ ਪੈਲੀ ਨੂੰ ਉਪਰ ਹੇਠ ਕਰਨਾ) ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਜਰਾ, ਜੁਆਰ, ਛੋਲੇ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਸਲੰਘ, ਸੋਟਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟ ਕੇ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਸਲੰਘ ਦੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸਿਰੇ ਦੀ 3 ਕੁ ਇੰਚ ਚੌੜਾਈ ਤੇ 12 ਕੁ ਇੰਚ ਮੋਟਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕਿਨਾਰੇ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਥੋੜ੍ਹੇ ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸੁੱਤਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਮੋਟਾਈ ਘਟਦੀ-ਘਟਦੀ ਅਖੀਰ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਤਿੱਖੀ ਨੋਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ ਸੁੱਤਾਂ ਦੇ ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਮੋਟਾਈ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਹੱਥੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਆਹਮੋ ਸਾਹਮਣੇ ਲਾ ਕੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੜੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਸੁੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ 4/5 ਕੁ ਇੰਚ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿੱਥ/ਦੂਰੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਲੰਘ ਬਣਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਲੰਘ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਹੁਣ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਕਢਾਈ ਹੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਭਨੀਤਾ ਦਾਸ

**ਭਨੀਤਾ ਦਾਸ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ 2017 ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਵਿਲੇਜ ਰੌਕਸਟਾਰਸ  ਵਿੱਚ ਧੂਨੂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਚਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇਨਾਮਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।  ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 91ਵੇਂ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਂਟਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਭਨੀਤਾ ਸਰਬੋਤਮ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਭਨੀਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਆਸਾਮ ਦੇ ਛਾਏਗਾਓਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਧਵਾ ਮਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਮ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਨੀਤਾ ਮੱਲਿਕਾ ਦਾਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ ਜੋ ਛਾਏਗਾਓਂ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਲੇਜ ਰੌਕਸਟਾਰਸ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰੀਮਾ ਦਾਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਪਿੰਡ ਰੌਕਸਟਾਰਜ਼ 
ਭਨੀਤਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਰੀਮਾ ਦਾਸ ਨੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਬੱਚੀ ਧੁੰਨੂੰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਗਿਟਾਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਰਾਕ ਬੈਂਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕੇ। 

## ਇਨਾਮ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Bhanita Das at IMDb
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ
ਹੱਥੀ

ਹਲ ਦੇ ਮੁੰਨੇ ਉਪਰ ਜੋ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲੱਕੜ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਹਾਲੀ ਹਲ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਹਲ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਹੱਥੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਜੰਘੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਵਿਚ ਥੀਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੱਥੀ ਇਕ ਕੁ ਫੁੱਟ ਦੀ ਗੁਲਾਈਦਾਰ ਲੱਕੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਇਕ ਸਿਰੇ ਵਿਚ ਚੂਲ ਪਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੁੰਨੇ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸੱਲ/ਛੇਕ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਨੇ ਦੇ ਛੇਕ ਵਿਚ ਹੱਥੀ ਦੀ ਚੂਲ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਫਿੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਸ, ਬਣ ਗਈ ਹੱਥੀ। ਹੁਣ ਬਲਦਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੋਈ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਹੀ ਹਲ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥੀ ਹਲ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਦਾਊਦ ਕਮਲ

**ਦਾਊਦ ਕਮਲ** (4 ਜਨਵਰੀ 1935 - 5 ਦਸੰਬਰ 1987) ( ਉਰਦੂ : داؤد کمال) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਚਨਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਚੀ।

ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਏਜ਼ਰਾ ਪਾਉਂਡ, ਡਬਲਯੂ ਬੀ ਯੀਟਸ ਅਤੇ ਟੀ ਐਸ ਐਲੀਅਟ ਵਰਗੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।

## ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
1935 ਵਿੱਚ ਐਬਟਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਚੌਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ,  ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ ਜਿਨਾਹ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰਨ ਹਾਲ ਐਬਟਾਬਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਸਨੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਟ੍ਰਾਈਪੋਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

29 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਮੌਤ 
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਾਊਦ ਕਮਲ ਦੀ ਮੌਤ 5 ਦਸੰਬਰ 1987 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 29 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਜੋ ਪਸ਼ਤੋ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1987
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਸੁਹਾਗੀ

ਸੁਹਾਗੀ, ਸੁਹਾਗੇ ਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਇਕ ਜੋੜੀ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਾਹੀ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਉੱਠੇ ਡਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਲਈ ਤੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਪੱਧਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਹਾਗੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਗਿਲ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਖੇਤ ਨੂੰ ਬੀਜਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸੁਹਾਗੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਹਾਗੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਬੀਜ ਵਧੀਆ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਸੁਹਾਗੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਮੋਟੇ ਫੱਟੇ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਫੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਹਾਗੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 6 ਕੁ ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਫੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ 3 ਕੁ ਇੰਚ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕੰਨੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁਜੰਨਿਆਂ ਦੇ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਫੱਟਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿਚ 3 ਕੁ ਇੰਚ ਦੀਆਂ ਵਿਰਲਾਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਡਲੇ ਫਸ ਕੇ ਟੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਸੁਹਾਗੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰਿਆਂ ਤੋਂ ਦੋ ਕੁ ਫੁੱਟ ਅੰਦਰ ਕਰ ਕੇ ਦੋ ਡੰਡੇ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਡੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਨੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੰਨੇ ਸੁਹਾਗੀ ਦੇ ਫੱਟੇ ਨਾਲੋਂ 6 ਕੁ ਇੰਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਵਾਢੇ ਪਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਢਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਦੇ ਗਲ ਪਾਈ ਪੰਜਾਲੀ ਦੇ ਰੱਸੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸੁਹਾਗੀ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਬੰਦਾ ਹੀ ਸੁਹਾਗੀ ਉਪਰ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਹਾਗੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਹੁਣ ਸਾਰੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਹਾਗੀ ਕਿਸੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਾੜੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਨੇ ਹੀ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਹਲਟੀ

ਲੋਹੇ ਦੀ ਉਸ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਕ ਬਲਦ ਜਾਂ ਇਕ ਕੱਟਾ ਜੋੜ ਕੇ ਜਾਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਗੇੜ ਕੇ ਖੂਹੀ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਲਟੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਸ ਨੂੰ ਹਰਟੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਲਟੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹਲਟੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਘਰ ਵਰਤਣ ਲਈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੋਕੀਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹਲਟੀ ’ਤੇ ਜਨਾਨੀਆਂ ਕੱਪੜੇ ਧੋਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਲਟੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾੜਛੇ ਵਿਚ ਡਿੱਗਦਾ ਸੀ। ਪਾੜਛੇ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਨਸਾਰ ਵਿਚ ਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੀਮਿੰਟ ਦੇ ਬਣੇ ਇਕ ਲੰਮੇ ਹੌਜ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੌਜ਼ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਟੂਟੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਇਕ ਪਾਸੇ ਜਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵਰਤਣ ਲਈ।ਹੌਜ਼ ਦੀਆਂ ਟੂਟੀਆਂ ਤੋਂ ਜਨਾਨੀਆਂ ਘਰ ਵਰਤਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਭਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਕੱਪੜੇ ਉਥੇ ਹੀ ਧੋ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਮਰਦ ਟੂਟੀਆਂ ਥੱਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਨਹਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।ਹੌਜ਼ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਪਾਣੀ ਹੋ ਕੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪੀਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਖੇਲ ਵਿਚ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਾਮ ਪਸ਼ੂ ਇਸ ਖੇਲ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਹਲਟੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਕਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਕਈ ਹਲਟੀਆਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਈ ਖੇਲਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।

ਹਲਟੀ ਇੰਨ-ਬਿੰਨ ਹਲਟ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਦੀ ਸੀ।(ਵੇਖੋ ਹਲਟ) ਫਰਕ ਸਿਰਫ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਹਲਟੀ ਦਾ ਹਰ ਅੰਗ/ਹਿੱਸਾ ਹਲਟ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਾਰਨ ਸੀ ਹਲਟ ਨੂੰ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਹਲਟੀ ਨੂੰ ਇਕ ਬਲਦ/ਝੋਟੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਲਟ ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਹਲਟੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਈ, ਨਹਾਉਣ ਲਈ, ਕੱਪੜੇ ਧੌਣ ਲਈ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਲਟੀ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰੀ ਜਲ ਘਰਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਲਕਿਆਂ ਉਪਰ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਮੋਟਰਾਂ ਲਾ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਸਮਰਸੀਬਲ ਪੰਪ ਲਾ ਲਏ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਕਚਾਵਾ

ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਬਣੇ ਹੋਏ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੋਤੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ’ਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ ਉਸ 'ਤੇ ਬਾਲਣ ਜਾਂ ਪੱਠੇ ਢੋਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਕਚਾਵਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਪੱਠੇ ਜਾਂ ਬਾਲਣ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਿਰ 'ਤੇ ਢੋਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਾਂ ਕਚਾਵਿਆਂ ਵਿਚ ਢੋਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਾਂ ਤਿੰਗੜ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਊਠਾਂ ਉਪਰ ਢੋਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਗੱਡੇ ਦੀ ਕਾਢ ਨਿਕਲੀ, ਫੇਰ ਗੱਡਿਆਂ 'ਤੇ ਢੋਏ ਜਾਣ ਲੱਗੇ।

ਕਚਾਵਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀਆਂ ਫੱਟੀਆਂ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੱਟੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਫਰੇਮ ਤਿੰਨ ਫੁੱਟ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਚੌੜਾਈ ਵਾਲੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਦੋ ਫਰੇਮ ਤਿੰਨ ਫੁੱਟ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਦੋ ਕੁ ਫੁੱਟ ਕੁ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵਾਲੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਰੇਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚ 9/10 ਕੁ ਇੰਚ ਦੀ ਵਿਥ ਛੱਡ ਕੇ ਫੱਟੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਫੇਰ ਤਿੰਨ ਫੁੱਟ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਚੌੜਾਈ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ ਫਰੇਮਾਂ ਨੂੰ ਤਿਰਛੇ ਲੋਟ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੋੜੇ ਫਰੇਮਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਫੇਰ ਛੋਟੇ ਫਰੋਮਾਂ ਨੂੰ 30 ਕੁ ਡਿਗਰੀ 'ਤੇ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਚਾਵਾ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਕਚਾਵਾ ਲੱਭੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਪਹਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਪਹਾੜੀ** (   'of the hills/mountains'; ) ਇੱਕ ਅਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੇਠਲੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ:

* ਉੱਤਰੀ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ "ਪਹਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸਮੂਹ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਦੀਆਂ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਸੰ.)

ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਸੰ.) {(Rajasthan Punjabi Association (S.)} ਰਾਜਸਥਾਨ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਕਟ ਆਫ 1958 ਅਧੀਨ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੰਜਾਬੀ  ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਸੰ.) **ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ** ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ  ਹੇਠ  06 ਨਵੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ । 

**ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਸੰ.) ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ :-**

· ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ  ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨਾ ।

· ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ।

· ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਖੋਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਦੇਣਾ ।

· ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧੀ ਇਕ ਐਸਾ ਮੰਚ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕੇ ।

· ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਵਿਧਵਾਨਾ,ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧਾਰਥੀਆਂ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ।

· ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਲਈ ਇਕ ਮੰਚ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ।

ਵੱਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ https://rajpunjabi.org.in/
ਨਈਮ ਬੇਗ

ਨਈਮ ਬੇਗ () (ਜਨਮ 1952) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਅਫਸਾਨਾਂ) ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ
ਕੁੱਤਾ (ਸੇਵੀਆਂ ਵੱਟਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ)

ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਇਕ ਕੁੱਤੇ ਬਾਰੇ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਤੇ ਘਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਕੋਈ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਨਸਲ ਤਾਂ ਚੋਰੀ, ਡਕੈਤੀ, ਕਾਤਲਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਸੂਹ ਕੱਢਣ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸੂਝ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਸਿਆਣੀ ਹੈ। ਬਾਈਸਾਈਕਲ ਦੇ ਇਕ ਪੁਰਜ਼ੇ ਨੂੰ, ਬੰਦੂਕ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ, ਸੇਵੀਆਂ ਵੱਟਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁੱਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਕੁੱਤੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗਿਆਂ ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਖੂਹ ਦੀ ਚੁਵੱਕਲੀ ਦੇ ਬੁੜੀਏ ਨਾਲ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਹਲਟ ਪੁੱਠੇ ਗੇੜ ਗਿੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਰੁਕਦਾ ਸੀ।

ਪਹਿਲਾਂ ਹਲਟ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕੁੱਤਾ ਵੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਿਰਫ ਟਿੰਡਾਂ ਮਿੱਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਫੇਰ ਹਲਟ ਦਾ ਧਰਤੀ ਵਿਚਲਾ ਹਿੱਸਾ (ਨੀਂਹ) ਦੇ ਮੁੰਨੇ ਇੱਟਾਂ ਤੇ ਸੀਮਿੰਟ ਦੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਹਲਟ ਲੋਹੇ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗਰਧਨ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ। ਹਲਟ ਦੀ ਚਵੱਕਲੀ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਜੋ ਨੀਂਹ ਦਾ ਸੀਮਿੰਟ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਸ ਵਿਚ ਦੋ ਕਾਬਲੇ ਗੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਹਿੱਸਾ ਫਿੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਅਗਲਾ ਹਿੱਸਾ ਚਵੱਕਲੀ ਦੇ ਬੂੜੀਆਂ ਉਪਰ ਲੱਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

ਕੁੱਤਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 8/9 ਕੁ ਇੰਚ ਲੰਮੀ ਦੋ ਕੁ ਇੰਚ ਚੌੜੀ ਤੇ ਅੱਧੀ ਕੁ ਇੰਚ ਮੋਟੀ ਪੱਤੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਪੱਤੀ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਦੋ ਕੁ ਇੰਚ ਹਿੱਸਾ ਅੱਧਾ ਕੱਟ ਕੇ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਠੋਕਦਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਇਕ ਕੁ ਇੰਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪੱਤੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਰਿਬਟ ਨਾਲ 3/4 ਕੁ ਇੰਚ ਲੰਮੀ ਮੋਟੀ ਪੱਤੀ ਜੜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਪੱਤੀ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਲੀਆਂ ਕੱਢੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਚਵੱਕਲੀ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਨੀਂਹ ਵਿਚ ਕਾਬਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਪਾ ਕੇ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਫਿੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਹਲਟ ਚਲਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕੁੱਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਚੜੱਕਲੀ ਦੇ ਬੂੜੀਆਂ ਉੱਪਰ ਲੱਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਬੂੜੀਆਂ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਲੱਗਦੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਟੱਕ-ਟੱਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਹਲਟ ਨੂੰ ਘੜਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕੁੱਤਾ ਬੂੜੀਏ ਵਿਚ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਲਟ ਪੁੱਠਾ ਗਿੜਨ ਤੋਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਤਾ ਹਲਟ ਦਾ ਬਰੇਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕੁੱਤੇ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਹਲਟ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਨਾ ਖੂਹ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਾ ਹਲਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਾ ਹੀ ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਹਲਟ ਦੇ ਕੁੱਤੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਕੁਹਾੜੀ

ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਢਣ ਲਈ, ਛਾਂਗਣ ਲਈ ਅਤੇ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾੜਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤੀ/ਘਰੇਲੂ ਸੰਦ ਨੂੰ ਕੁਹਾੜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਝਿੰਗਾਂ ਵੱਢ ਕੇ ਖੇਤਾਂ ਦੁਆਲੇ, ਵਾੜਿਆਂ ਦੁਆਲੇ ਵਾੜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਝਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਫਲ੍ਹੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਲੱਕੜਾਂ ਪਾੜ ਕੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ, ਚੂਰਾਂ ਅਤੇ ਮਠਿਆਈ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭੱਠੀਆਂ ਵਿਚ ਅੱਗ ਬਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਕੁਹਾੜੀ ਦਾ ਬੜਾ ਰੂਪ ਕੁਹਾੜਾ ਹੈ। ਜਦ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਪੱਟ ਕੇ, ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਵਾਹੀਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਹੀ, ਕੁਹਾੜੀ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜਾ ਮੁੱਖ ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਸਨ। ਕੁਹਾੜੀ ਦਾ ਹੱਥਾ/ਬਹਿਆ ਤਿੰਨ ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਹਾੜੀ ਕੁ ਦਾ ਪੀਨ ਤੇ ਪੱਤ ਇਕੱਠਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੁਹਾੜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਆਸ਼ਾ ਬੋਰਦੋਲੋਈ

**ਆਸ਼ਾ ਬੋਰਦੋਲੋਈ** ਅਸਾਮ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਅਸਾਮੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਅਸਾਮੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਫ਼ਿਲਮ ਕੋਥਾਨੋਦੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ *ਮਾਲਤੀ* ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।   

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਆਸ਼ਾ ਬੋਰਦੋਲੋਈ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਾਮ ਦੇ ਨਾਗਾਓਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਰਹਮਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ 
ਬੋਰਦੋਲੋਈ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਯੁਵਾ ਮੋਰਚਾ ਦੇ *ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ* ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।   

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

* *ਜੁਨਬਾਈ*
* *ਅਨੁਰਾਗ*
* *ਜਾਹੁ ਬੁਵਾਰਿ ॥*
* *ਉਮਲ ਬੁਕੁਰ ਜ਼ੇਜਰ ਕਹੀਨੀ*
* *ਸਬਦਾ*
* *ਜੀਵਨ ਡਾਟ ਕਾਮ*
* *ਮੁਖ*
* *ਅੰਜਲੀ*

### ਸਟੇਜ ਨਾਟਕ 
ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕ ਹਨ:

* *ਸਿਰਾਜ*

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਹਲੀਰੀ

ਛੋਟੇ ਹਲ ਨੂੰ ਹਲੀਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਲੀਰੀ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਗੀ ਫਸਲ ਵਿਚ ਤੰਗ ਓਰੇ ਕੱਢ ਕੇ ਹੋਰ ਫਸਲ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ-ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਹੀ ਆਬਾਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਹੀ ਫਸਲਾਂ ਬੀਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਖੇਤੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਰੀ ਮੀਹਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਕੋ ਖੇਤ ਵਿਚ ਕਈ ਫਸਲਾਂ ਬੀਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਇਕ ਬੀਜੀ ਫਸਲ ਉੱਗ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਉੱਗੀ ਫਸਲ ਵਿਚ ਹੀ ਹਲੀਰੀ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਫਸਲ ਬੀਜ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਪਹਿਲੀ ਬੀਜੀ ਫਸਲ ਸਿਰੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹੀ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਬੀਜੀ ਫਸਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਫਸਲ ਹੀ ਬੀਜੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਈ ਵੇਰ ਉਹ ਹਲੀਰੀ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕ ਆਦਮੀ ਖਿੱਚਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਹਲੀਰੀ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਛੋਟੇ ਹਲ ਦਾ ਇਕ ਢਾਂਚਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਹੋਰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਆਬਾਦ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਖੂਹ ਲੱਗ ਗਏ। ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਫੇਰ ਬਲਦਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਲੀਰੀਆਂ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਬੀਜੀਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਮੁੰਨਾ ਹਲ/ਦੇਸੀ ਹਲ (ਬਣਤਰ ਲਈ ਮੁੰਨਾ ਹਲ ਵੇਖੇ। ਜਦ ਚੱਲ-ਚੱਲ ਕੇ ਘਸ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਹਲ ਦੇ ਮੁੰਨੇ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇ ਚਊ ਘਸ ਕੇ ਪਤਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਘਸਾਈ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕਈ ਵੇਰ ਮੁੰਨਾ ਹਲ ਹਲੀਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਹਲੀਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬੀਜੀ ਹੋਈ ਫਸਲ ਵਿੱਚ ਸੌੜੇ ਓਰੇ ਕੱਢ ਕੇ ਬਿਜਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਛੋਟਾ ਹਲ। 

ਹੁਣ ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਖੇਤੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਕ ਖੇਤ ਵਿਚ ਇਕ ਹੀ ਫਸਲ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਲੀਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਕੇ ਕੇ ਆਗਾ

**ਮੁਹੰਮਦ ਕਰੀਮ ਖਾਨ ਆਗਾ**, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਕੇ.ਕੇ. ਆਗਾ** ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਿਆਂ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ 2015 ਤੋਂ ਸਿੰਧ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਜੱਜ ਹੈ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜਲਾਲਪੁਰ ਪੀਰਵਾਲਾ

**ਜਲਾਲਪੁਰ ਪੀਰਵਾਲਾ** (    ) ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਜਲਾਲਪੁਰ ਪੀਰਵਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ, ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ  ਦਾ ਹੈਡ ਕੁਆਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ&nbsp;ਮੁਲਤਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 90 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ। ਜਲਾਲਪੁਰ ਪੀਰਵਾਲਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਜਲਾਲੁੱਦੀਨ ਸੁਰਖ-ਪੋਸ਼ ਬੁਖਾਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2017 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 500,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪੀਰ ਕਾਤਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪਿਛੋਕੜ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਦਾਰੇ ਵੀ ਹਨ। ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਵਿਘਨ ਆਮਦਨ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ, ਓਮਾਨ, ਕਤਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪੈਸੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਸਹਾਰਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਲਾਲਪੁਰ ਪੀਰਵਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ 15 ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ਹਨ। ਜਲਾਲਪੁਰ ਪੀਰਵਾਲਾ ਹੁਣ ਲਾਹੌਰ-ਕਰਾਚੀ ਮੋਟਰਵੇ ਰਾਹੀਂ CPEC (ਚੀਨ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਰਥਿਕ ਗਲਿਆਰਾ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## ਉਘੇ ਵਸਨੀਕ 
* ਨਗਮਾ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਲੰਗ, ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਸਾਬਕਾ. ਸੂਬਾਈ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। 
* ਸਈਅਦ ਆਸ਼ਿਕ ਹੁਸੈਨ ਬੁਖਾਰੀ, ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। 

thumb| ਪੀਰ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਕਾਤਾਲ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
thumb| ਜਲਾਲਪੁਰ ਪੀਰਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ
thumb| ਜਲਾਲਪੁਰ ਪੀਰਵਾਲਾ ਦਾ ਬਾਈਪਾਸ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ
ਕੁਮਹਾਰ ਮੰਡੀ

**ਕੁਮਹਾਰ ਮੰਡੀ** (    ), ਮੁਲਤਾਨ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੌਕ ਡਬਲ ਫਾਟਕ ਤੋਂ ਚੌਕ ਨਾਗਸ਼ਾਹ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁਜਾਬਾਦ ਰੋਡ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਸਲਿਮ ਕਲੋਨੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ  ਦੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਸਰਾਇਕੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ। ਆਰਸਲਾਨ ਮਜੀਦ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਆਈਟੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਹੈ। ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਈਅਦ ਯੂਸਫ਼ ਰਜ਼ਾ ਗਿਲਾਨੀ ਨਾਮ ਦ ਫਲਾਈਓਵਰ ਸ਼ੁਜਾਬਾਦ ਰੋਡ ਦੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਇਸ ਫਲਾਈਓਵਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੈਰ ਜਾਂ ਕਸਰਤ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ
ਕਰਾਹ

ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਇਕ ਪੱਧਰ ਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਨੂੰ ਕਰਾਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਦ ਖੇਤੀ ਮੁੱਢਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤੇ ਸਾਰੀ ਖੇਤੀ ਬਾਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਚੀਆਂ ਨੀਵੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਫਸਲਾਂ ਬੀਜਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਖੂਹ ਲੱਗੇ, ਨਹਿਰਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਲੱਗੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਪੱਧਰ ਦੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਾਹ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ। ਕਰਾਹ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਬੜਾ ਕਰਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜੋੜੀਆਂ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋ ਬੰਦੇ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਛੋਟਾ ਕਰਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਇਕ ਜੋੜੀ ਖਿਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਬੰਦਾ ਹੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਾਹੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਕਰਾਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿੱਕਰ ਦੇ ਫੱਟਿਆਂ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਕਰਾਹ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 9 ਕੁ ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੌੜਾਈ ਦੋ ਕੁ ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਰਾਹ ਦੋ/ ਤਿੰਨ ਫੱਟੇ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਾਹ ਦੇ ਫੱਟਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਪਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਤੱਕ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਇਕ/ਦੋ ਕੁ ਇੰਚ ਚੌੜੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਰਾਹ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਫੱਟੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ 6 ਕੁ ਇੰਚ ਚੌੜੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਪੱਤੀ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਰਾਹ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਹੇਠ ਲੱਗੀ ਪੱਤੀ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਦੋ ਗੋਲ ਕੁੰਡੇ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਰਾਹ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ 3 ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੇ ਦੋ ਡੰਡੇ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਡੰਡਿਆਂ ਦਾ ਡੇਢ ਫੁੱਟ ਕੁ ਹਿੱਸਾ ਕਰਾਹ ਦੇ ਫੱਟਿਆਂ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਡੇਢ ਕੁ ਫੁੱਟ ਉਪਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਡੰਡਿਆਂ ਦੇ ਉਪਰ ਲੰਬਾਈ ਲੋਟ ਇਕ ਹੋਰ ਡੰਡਾ ਲਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਹੀ ਕਰਾਹ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੰਡਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਘੋੜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਰਾਹ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕੁੰਡਿਆਂ ਵਿਚ ਕਹਾਹ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਦੇ ਗਲ ਪਾਈ ਪੰਜਾਲੀ ਦੇ ਰੱਸੇ/ ਸੰਗਲ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਰਾਹ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ ਬੰਦੇ ਕਰਾਹ ਦੇ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਕਰਾਹ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਉੱਚੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਥ ਨਾਲ ਕਰਾਹ ’ਤੇ ਦਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਾਬ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕਰਾਹ ਦੇ ਹੇਠ ਲੱਗੀ ਪੱਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਉੱਚੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਧੂ ਕੇ ਨੀਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੀਵੇਂ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਰਾਹ ਨੂੰ ਫੇਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਉੱਚੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਾਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਇਕ ਜੋੜੀ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਰਾਹੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 4 ਕੁ ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਬਣਤਰ ਕਰਾਹ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਹੈ। ਪਰ ਕਰਾਹੀ ਦੀ ਅਨੁਪਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਾਰੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਬਲਦਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਕਰਾਹ ਤੇ ਕਰਾਹੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਟਰੈਕਟਰ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਕਰਾਹਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤਾਂ ਲੇਜਰ ਕਰਾਹ ਆ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਉੱਚੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਚੱਕ ਕੇ ਨੀਵੇਂ ਥਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ

**ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ** (  : মীর কাশিম

; ਮੌਤ 8 ਮਈ 1777) 1760 ਤੋਂ 1763 ਤੱਕ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਨਵਾਬ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਨਵਾਬ ਵਜੋਂ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਈ ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਆਖਰਕਾਰ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਚਿਨਸੁਰਾ ਵਿਖੇ ਡੱਚਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਦੀ ਥਾਂ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨੂੰ ਨਵਾਬ ਬਣਾਇਆ।  ਕਾਸਿਮ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਬਕਸਰ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਰ, ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣੀ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਵਾਬ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਕ
ਬਖਤਪੁਰ

**ਬਖਤਪੁਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਧਾਰ ਕਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ  ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16 ਮੀਲ), ਪਠਾਨਕੋਟ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6.2 ਮੀਲ), ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ 93 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (58 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 214 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (133 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਰੋੜਾਂਵਾਲੀ (1ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਸਰਸਪੁਰ (1ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਲੋਧੀਪੁਰ (2ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਅਲਾਵਲਪੁਰ (2ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਸਹਾਏਪੁਰ (2ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਬਖਤਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਬਖਤਪੁਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ ਤਹਿਸੀਲ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਾਦੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੋਰਾਂਗਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਕਾਦੀਆਂ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ, ਦੀਨਾਨਗਰ ਬਖਤਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲੋਹਾਰਾਂਵਾਲੀ

**ਲੁਹਾਰਾਂਵਾਲੀ** ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ  ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (7.5 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ 52 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (32 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸਭਾ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ।

## ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ
#ਅਬਦਾਲ
#ਰੱਤਾ
#ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਜਾਜਨ
#ਨਿੱਕੋ ਸਰੈ
#ਤਲਵੰਡੀ ਰਾਮਾ
#ਮਾਲੇਵਾਲ
#ਕੋਟਲੀ ਵੀਰਾਂ
#ਪਰਾਚਾ
#ਸਮਰਾਏ(ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ)
#ਸ਼ਰਫਕੋ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ
* ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੰਗੋਵਾਣੀ

**ਬੰਗੋਵਾਣੀ** ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਸਨੀਕ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਸਰਾਂ ਗੋਤ ਦੇ ਹਨ। ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਲਾਨਾਗਲ, ਸਾਹਰੀ ਅਤੇ ਵਿਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਉਪਰਬਾੜੀ ਨਹਿਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ 1400 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ।  ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਲੋਕ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ

**ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ** (ਜਨਮ 28 ਅਗਸਤ 1956) ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਵਕੀਲ ਹੈ ਜੋ 2021 ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ 30ਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ 1996 ਤੋਂ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਾਮਚੁਰਾਸੀ ਲਈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।

## References
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਕੋਹ

ਖੂਹ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਬਣੇ ਵੱਡੇ ਸਾਰੇ ਬੋਕੇ ਨੂੰ ਕੋਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਹ ਨਾਲ ਖੂਹ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢ ਕੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਸਿੰਜਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕੋਹ ਨੂੰ ਚਰਸ, ਬਾਰਾ ਤੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬੜਾ ਬਕਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕੋਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਊਠ ਦੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਖੂਹ/ਖੂਹੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਡੋਲ੍ਹ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਸਾਈਜ਼ ਡੋਲ੍ਹ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਬੜਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 80 ਕੁ ਕਿਲੋ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਗੋਲ ਜਿਹੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਲੋਹੇ ਦਾ ਕੜਾ ਫਿੱਟ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕੜੇ ਨੂੰ ਕੁੰਡਲ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕੜੇ/ਕੁੰਡਲ ਵਿਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੁੰਡੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕਈਆਂ ਵਿਚ ਲੋਹ ਦਾ ਡੰਡਾ ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੰਡਿਆਂ/ਡੰਡੇ ਵਿਚ ਰੱਸਾ ਪਾ ਕੇ ਕੋਹ ਨੂੰ ਖੂਹ ਵਿਚ ਲਮਕਾਉਂਦੇ ਸਨ।

ਕੋਹ ਨੂੰ ਖੂਹ ਵਿਚ ਲਮਕਾਉਣ ਲਈ ਖੂਹ ਦੀ ਮੌਣ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲੱਕੜਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਾਂ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦੋਸਾਂਗੜ ਲੱਕੜ ਗੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲੱਕੜਾਂ/ਦੋਸਾਂਗੜ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਇਕ ਲੋਹੇ ਦਾ ਮੋਟਾ ਸਰੀਆ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਰੀਏ ਵਿਚ ਭੌਣੀ ਪਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕੋਹ ਨੂੰ ਦੋ ਬੰਦੇ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਬੰਦਾ ਖੂਹ ਦੀ ਮੌਣ ਦੇ ਕੋਲੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਕੋਹ ਨੂੰ ਭੌਣੀ ਰਾਹੀਂ ਖੂਹ ਵਿਚ ਲਮਕਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਰੱਸੇ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਗਲ ਪਾਈ ਪੰਜਾਲੀ ਵਿਚ ਇਕ ਕੀਲੀ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਫੇਰ ਦੂਸਰਾ ਬੰਦਾ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਕੋਹ ਨੂੰ ਖੂਹ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਕੋਹ ਖੂਹ ਦੀ ਮੌਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪੰਜਾਲੀ ਵਿਚੋਂ ਰੱਸੇ ਦੀ ਕੀਲੀ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਮੌਣ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਪਹਿਲਾ ਬੰਦਾ ਕੋਹ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਮੌਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣੇ ਔਲੂ/ਚੁਬੱਚੇ ਵਿਚ ਉਲਟਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਔਲੂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਖਾਲ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਬੀਜੀ ਫਸਲ ਦੇ ਕਿਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਣਦਾ ਸੀ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਹ ਰਾਹੀਂ ਖੂਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢ ਕੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਸਿੰਜਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਕੋਹ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ?

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਰੂਪਾ ਫਾਰੂਕੀ

**ਰੂਪਾ ਫਾਰੂਕੀ** ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, *ਬਿਟਰ ਸਵੀਟਸ*, ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ 2007 ਵਾਲ਼ੇ ਔਰੇਂਜ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਫਾਰੂਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ   ਵਿੱਚ 1974 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਤ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ  ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮਰਹੂਮ ਨਾਸਿਰ ਅਹਿਮਦ ਫਾਰੂਕੀ ਸਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਨ ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਸਨ।  ਰੂਪਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ  ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ,  ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੀਨੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਨੀਲਫਰ, ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਮੂਲ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਇਰਾਕੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਰਿਹਾ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਕਿਰਨ ਸੀ, ਜੋ  ਵਕੀਲ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਘੁਲ਼-ਮਿਲ਼ ਜਾਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। 

ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਦਾ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮਲ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਸ ਸ਼ਰਤ 'ਤੇ ਉਹ ਏ-ਲੈਵਲ ' ਤੇ ਆਰਟਸ ਵਿਸ਼ੇ ਰੱਖੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਦੀ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਧਰੀ ਧਰਾਈ ਰਹਿ ਗਈ। 

ਰੂਪਾ ਨੇ ਨਿਊ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੀਪੀਈ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ,  ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਵਿੱਤ ਵਿੱਚ  (ਆਰਥਰ ਐਂਡਰਸਨ ਵਿਖੇ)  ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਪਨ ਖਾਤਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਸਾਚੀ ਐਂਡ ਸਾਚੀ ਅਤੇ ਜੇਡਬਲਯੂਟੀ ਵਿਖੇ) ਕੰਮ ਕੀਤਾ  2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਕੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ , ਸੇਂਟ ਜੌਰਜ, ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 

## ਨਾਵਲ 
ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, *ਬਿਟਰ ਸਵੀਟਸ*, ਆਪਣੇ  ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ, ਅਤੇ SW ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਿਆ। *ਬਿਟਰ ਸਵੀਟਸ* ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ 2007 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਨਵੇਂ ਲੇਖਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਔਰੇਂਜ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।   ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ, *ਕਾਰਨਰ ਸ਼ਾਪ*  ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਤੀਜਾ ਨਾਵਲ, *ਦ ਵੇ ਥਿੰਗਸ ਲੁੱਕ ਟੂ ਮੀ*, 2009 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 2009 ਦੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ 50 ਪੇਪਰਬੈਕਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਔਰੇਂਜ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ 2010 ਲਈ ਲੰਬੀ ਸੂਚੀ ਹੈ,  ਉਸਦਾ ਚੌਥਾ ਨਾਵਲ, *ਹਾਫ ਲਾਈਫ*, 2010 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ,   ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਵੀਕਲੀ (ਯੂ.ਐਸ.) ਨੇ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ "ਅਠਾਰਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 2 ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ   ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ" ।  ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੁਸਲਿਮ ਲੇਖਕ ਪੁਰਸਕਾਰ 2011 ਲਈ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਨਾਵਲ, *ਦ ਫਲਾਇੰਗ ਮੈਨ* ਜਨਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਔਰੇਂਜ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ 2012 ਲਈ ਲੰਮੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਛੇਵਾਂ ਨਾਵਲ, *ਦ ਗੁੱਡ ਚਿਲਡਰਨ*, 2014 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ ਫੋਰ ਓਪਨ ਬੁੱਕ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦਾ ਆਖਰੀ ਨਾਵਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।  ਫਾਰੂਕੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਗਲਪ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਫ਼ਾਰੂਕੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।  ਉਸਨੇ ਚੰਬਲ  ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਬਾਰੇ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ, ਅਤੇ ਜਣਨ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹਾਲੀਆ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਪਰਜਰ ਸਿੰਡਰੋਮ,  ਅਤੇ ਬਾਇਪੋਲਰ ਡਿਸਆਰਡਰ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਹਨ।

ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਕਿਰਨ ਦੀ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਰੂਪਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ; ਸਲਾਹ ਉਸਨੇ ਮੰਨੀ ਨਹੀਂ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ