open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਮੋਲ (ਇਕਾਈ)

**ਮੋਲ ਇਕਾਈ** ਕਿਸੇ ਸਪੀਸਿਜ਼ (ਪਰਮਾਣੂ, ਅਣੂ, ਆਇਨ ਜਾਂ ਕਣ) ਦੇ ਇੱਕ ਮੋਲ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਉਹ ਸੰਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਰਮਾਣੁ ਜਾਂ ਅਣੂਵੀਂ ਪੁੰਜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਇੱਕ ਮੋਲ ਵਿੱਚ ਕਣਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਨ **6.022×1023** ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 12 ਗ੍ਰਾਮ ਕਾਰਬਨ-12 ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਵੋਗਾਦਰੋ ਸਥਿਰ ਅੰਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ **No** ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1896 ਵਿੱਚ ਵਿਲਹੇਲਮ ਉਸਟਵਾਲਡ ਨੇ **ਮੋਲ** ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਲੈਟਿਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਮੋਲਸ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਢੇਰ। ਸੰਨ 1967 ਵਿੱਚ ਮੋਲ ਇਕਾਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ ਗਈ।
## ਉਦਾਹਰਨ
*ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦਾ ਪੁੰਜ 1 ਗਰਾਮ ਹੈ ਇਸ ਲਈ 1 ਗਰਾਮ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਵਿੱਚ **6.022×1023** ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹੋਣਗੇ।
*ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਪੁੰਜ 16 ਹੈ ਇਸ ਲਈ 16 ਗਰਾਮ ਅਾਕਸੀਜਨ ਵਿੱਚ **6.022×1023** ਅਾਕਸੀਜਨ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹੋਣਗੇ।
*ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੁੰਜ 18 ਇਕਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ 18 ਗਰਾਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ **6.022×1023** ਪਾਣੀ ਦੇ ਅਣੂ ਹੋਣਗੇ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਇਕਬਾਲ ਬਾਨੋ

**ਇਕਬਾਲ ਬਾਨੋ** (), PP (1935, ਦਿੱਲੀ - 21 ਅਪਰੈਲ 2009, ਲਹੌਰ)। "ਉਸਤਾਦ ਚਾਂਦ ਖ਼ਾਨ" ਇਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਫੈਜ਼, ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਤੇ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਿਜਾਮੀ ਗੰਜਵੀ ਨੂੰ ਇਸਨੇ ਅਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਲੇਕਿਨ 1952 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕਾ
ਗੋਪੀਨਾਥ ਮੁੰਡੇ

**ਗੋਪੀਨਾਥ ਪਾਂਡੂਰੰਗ ਮੁੰਡੇ** (12 ਦਸੰਬਰ 1949 – 3 ਜੂਨ 2014) ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ ਮੋਦੀ ਦੇ ਮੰਤਰੀਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ 1980-1985 ਅਤੇ 1990-2009 ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਾਰ ਐਮ ਐਲ ਏ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 1992-1995 ਤੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਧੀਰ ਦਾ ਆਗੂ ਅਤੇ 1995-1999 ਤੱਕ ਡਿਪਟੀ ਚੀਫ਼ ਮਨਿਸਟਰ ਰਿਹਾ। 2009 ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਲੀਡਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਮੰਤਰੀਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੌਰਾਨ ਦਿਲ ਰੁਕ ਜਾਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
## ਨਿਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਜਨਮ ਪਰਾਲੀ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਵਿੱਚ 12 ਦਸੰਬਰ 1949, ਵਨਜਾਰੀ ਜਾਤ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਾਂਡੂਰੰਗ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਲਿੰਬਾਬਾਈ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਹ ਮਰਹੂਮ ਭਾਜਪਾ ਆਗੂ, ਪ੍ਰਮੋਦ ਮਹਾਜਨ ਦਾ ਭਣੋਈਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਹਰਮਹਿੰਦਰ ਚਹਿਲ

**ਹਰਮਹਿੰਦਰ ਚਹਿਲ** (ਜਨਮ 27 ਮਾਰਚ 1957) ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।
## ਜੀਵਨੀ
ਹਰਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਹਿਲ ਦਾ ਜਨਮ, 27 ਮਾਰਚ 1957 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਆਲਮਪੁਰ ਮੰਦਰਾਂ, ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ ਮਾਤਾ ਰਾਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਣ ਕ੍ਰਿਸਾਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 
ਮਿਡਲ ਪਿੰਡੋਂ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ 'ਗੌਰਮਿੰਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਬੋਹਾ' ਤੋਂ ਅਤੇ 1988 ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਰਮੇਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ

**ਰਮੇਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ** (ਜਨਮ 1 ਮਾਰਚ 1942) ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਐਮ.ਏ., ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਰਮੇਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸ ਕੁ ਸਾਲ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਤੀਹ ਸਾਲ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਤ੍ਰੈਮਾਸਿਕ ਹਿੰਦੀ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ *ਕਥਨ* ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। 
## ਲਿਖਤਾਂ
### ਕਹਾਣੀ  ਸੰਗ੍ਰਿਹ
*ਜਮੀ ਹੁਈ ਝੀਲ (1969)
*ਸ਼ੇਸ਼ ਇਤਿਹਾਸ (1973)
*ਨਦੀ ਕੇ ਸਾਥ (1976)
*ਚਤੁਰਦਿਕ (1980)
*ਬਦਲਾਵ ਸੇ ਪਹਿਲੇ (1981)
*ਪੈਦਲ ਅੰਧੇਰੇ ਮੇਂ (1981)
*ਰਾਜਮਾਰਗ (1984)
*ਕਿਸੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਂ (1987)
*ਕਹਾਂ ਹੋ ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ (1991)
*ਚਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ (1995)
*ਅਰਥਤੰਤਰ ਤਥਾ ਅਨਯ ਕਹਾਣੀਆਂ (1996)
*ਦਸ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਹਾਣੀਆਂ (2003)
*ਡਾੱਕਯੂਡਰਾਮਾ ਤਥਾ ਅਨਯ ਕਹਾਣੀਆਂ (2006) 
### ਨਾਵਲਕਾਰ
*ਚੱਕਰਬੱਧ (1967)
*ਦੰਡ-ਦੀਪ (1970)
* ਸਵਪਨਜੀਵੀ (1971)
*ਹਰੇ ਫੂਲ ਕੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ (1991)

### ਨਾਟਕ
*ਸਫਾਈ ਚਾਲੂ ਹੈ (1967)
*ਪੇਪਰਵੇਟ (1981)
*ਬੱਚੋਂ ਕੀ ਅਦਾਲਤ (1981)
*ਭਾਰਤ-ਭਾਗਯ-ਵਿਧਾਤਾ (1990)
### ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ
*ਗਿਰਗਿਟ
*ਹਰਿਜਨ-ਦਹਨ
*ਰਾਜਾ ਕੀ ਰਸੋਈ
*ਹਿੰਸਾ ਪਰਮੋਂ ਧਰਮ
*ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਵਾਂਗ
*ਸਧੁਆ
### ਆਲੋਚਨਾ
*ਹਮਾਰੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਔਰ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਸਰੋਕਾਰ (1996)
*ਆਜ ਕਾ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਔਰ ਉਸਕਾ ਉਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ (1999)
*ਕਹਾਣੀ ਕੀ ਸਮਾਜਸ਼ਸਤਰੀਯ ਸਮੀਕਸ਼ਾ (1999)
### ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸ
*ਜਨਵਾਦੀ ਕਹਾਣੀ : ਪਰਿਸ਼ਠਭੂਮਿ ਸੇ ਪੁਨਰਵਿਚਾਰ ਤਕ (2000)
### ਅਨੁਵਾਦ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ)
*ਜਨਤਾ ਕਾ ਨਯਾ ਸਾਹਿਤਯ (1983)
*ਕਲਾ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ (1990)
* ਉਤਪੀੜਿਤੋਂ ਕਾ ਸ਼ਿਕਸ਼ਾਸ਼ਾਸਤਰ (1996)
*ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ : ਏਕ ਜੀਵਨੀ (1998)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਸਰਵ-ਵਿਅਾਪੀ ਨਿਯਮ

**ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਨਿਯਮ** ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਵਸਤੂ ਹਰ ਦੂਸਰੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਲ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੰਜਾਂ ਦੇ ਗੁਣਨਫਲ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਪਾਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ ਦੇ ਵਰਗ ਦੇ ਉਲਟ ਅਨੁਪਾਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਲ ਸਦਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਰੇਖਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਮੰਨ ਲਉ, **M** ਅਤੇ **m** ਪੁੰਜ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਵਸਤੂਆਂ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਤੋਂ **r** ਦੂਰੀ ਤੇ ਹਨ। ਮੰਨ ਲਉ ਦੋਨਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਕਰਸ਼ਣ ਬਲ **F** ਹੈ। 
:ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਨਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਬਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੰਜਾਂ ਦੇ ਗੁਣਨਫਲ ਦੇ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਪਤੀ ਹੈ। ਅਰਥਾਰ
:F \propto M×m
ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੱਗਣ ਵਾਲ ਬਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਵਰਗ ਦੇ ਉਲਟ-ਅਨੁਪਾਤੀ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ
:F \propto1/r^2 
:ਦੋਨੋ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ

ਇੱਥੇ G ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਸਥਿਰ ਅੰਕ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਨ  ਹੈ।
## ਬਲ
ਧਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਚੰਨ ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਬਲ ਕਿਨਾ ਹੈ?

ਧਰਤੀ ਦਾ ਪੁੰਜ **m**1=

ਚੰਨ ਦਾ ਪੁੰਜ **m**2 =

ਧਰਤੀ ਤੇ ਚੰਨ ਦੀ ਦੂਰੀ **r** =
;;;;;=
;;;;; G =
 
ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ
F = G \frac{m_1 m_2}{r^2}\ 

ਸਮੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਮੁੱਲ ਭਰਨ ਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੈ:

ਧਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਚੰਨ ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਬਲ F=''''''
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ
ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਗਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮ

''.]]
** ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਗਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮ** ਗਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ।
## ਗਤੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਯਮ
**ਗਤੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਯਮ** ਹਰੇਕ ਵਸਤੂ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸਰਲ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਗਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਬਲ ਉਸ ਦੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। 
**ਗਤੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਿਯਮ** ਨੂੰ **ਜੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਨਿਯਮ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੋਟਰ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਚਲਦੀ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਡਰਾਈਵਰ ਬਰੇਕ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗਤੀ ਜੜ੍ਹਤਾ ਦੇ ਕਰਨ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਜਦੋਂ ਵਿਰਾਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਡਰਾਈਵਰ ਅਚਾਨਕ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵਿਰਾਮ ਜੜ੍ਹਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਡਿੱਗਦੇ ਹਾਂ। 
:ਵਸਤੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਮ ਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਗਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਰਗੜ ਬਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## **ਗਤੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਿਯਮ**
**ਗਤੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਿਯਮ**:- ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਬਲ ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵੇਗ ਦੇ ਗੁਣਨਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

:ਜੇ ਵਸਤੂ ਤੇ F ਬਲ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਜ m ਅਤੇ ਪ੍ਰਵੇਗ a ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ 
F= ma

:ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੇ ਸੰਵੇਗ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਦਰ ਵਸਤੂ ਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਬਲ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤੀ ਅਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਬਲ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਦਾ ਸੰਵੇਗ p ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਜ m ਅਤੇ ਵੇਗ v ਦਾ ਗੁਣਨਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਉਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
p=mv
## ਗਤੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਨਿਯਮ
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਦੂਜੀ ਵਸਤੂ ’ਤੇ ਬਲ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਵਸਤੂ ਵੀ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬਲ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਬਲ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਰਾਬਰ ਪਰੰਤੂ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 
ਹਰੇਕ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਉਲਟ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤੂਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
:ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸੜਕ ’ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸੜਕ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਧੱਕਾ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ। ਸੜਕ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਉਲਟ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਬਲ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ’ਤੇ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਨਜ਼ੀਰ ਅੱਬਾਸੀ

**ਨਜ਼ੀਰ ਅੱਬਾਸੀ** (ਸਿੰਧੀ نذير عباسى;ਅਪਰੈਲ 10, 1952 — 9 ਅਗਸਤ 1980) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 9 ਅਗਸਤ, 1980 ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫੌਜ ਦੇ ਫ਼ੀਲਡ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਯੂਨਿਟ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਉਦੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼

**ਉਦੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼** (ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1952) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ, ਵਿਦਵਾਨ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਜਰਮਨ, ਜਾਪਾਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਟ ਰੂਪਾਂਤਰ ਅਤੇ ਸਫਲ ਮੰਚਨ ਹੋਏ ਹਨ। *ਉੱਪਰਾਂਤ* ਅਤੇ *ਮੋਹਨ ਦਾਸ* ਦੇ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਦੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਪ ਵੀ ਕਈ ਟੀ ਵੀ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਪਟਕਥਾਕਾਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਕਥਾਕਾਰ ਵਿਜੈਦਾਨ ਦੇਥਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਬਹੁ ਚਰਚਿਤ ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ ਪ੍ਰਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਬਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪੰਦਰਾਂ ਕੜੀਆਂ ਦਾ ਸੀਰਿਅਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ=ਕਥਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਨਲ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
### ਪਿਛੋਕੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1952, ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, 1974 ਵਿੱਚ ਸੌਗਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਸੁਨੋ ਕਾਰੀਗਰ*
**ਅਬੂਤਰ-ਕਬੂਤਰ*
**ਰਾਤ ਮੇਂ ਹਰਮੋਨੀਅਮ*
* *ਏਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੁਆ ਕਰਤੀ ਹੈ*
* *ਕਵੀ ਨੇ ਕਹਾ*

### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਦਰਿਆਈ ਘੋੜਾ*
**ਤਿਰਿਛ*
**ਔਰ ਅੰਤ ਮੇਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ*
**ਪਾੱਲਗੋਮਰਾ ਕਾ ਸਕੂਟਰ*
* *ਅਰੇਬਾ*
* *ਪਰੇਬਾ*
* *ਮੋਹਨ ਦਾਸ**
** ਮੈਂਗੋਸਿਲ
* *ਪੀਲੀ ਛਤਰੀ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ*
### ਨਿਬੰਧ ਤੇ ਅਲੋਚਨਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਈਸ਼ਵਰ ਕੀ ਆਂਚ*
* *ਨਯੀ ਸਦੀ ਕਾ ਪੰਚਤੰਤ੍ਰ*
### ਨਾਵਲਿੱਟ
**ਪੀਲੀ ਛਤਰੀ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ*
### ਅਨੁਵਾਦ
**ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਕੀ ਆਖ਼ਿਰੀ ਲੜਾਈ*
* *ਕਲਾ ਅਨੁਭਵ*
* *ਲਾਲ ਘਾਸ ਪਰ ਨੀਲੇ ਘੋੜੇ* 
* *ਰੋਮਾਂ ਰੋਲਾਂ ਕਾ ਭਾਰਤ*

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫੀ ਕੁਝ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
### ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਵਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ
#### ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ
* *Short Shorts Long Shots* 
* *Rage Revelry and Romance* 
* *The Girl with Golden Parasol* 
* *Mohan Das* 
#### ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ
* *Das Maedchen mit dem gelben Schirm* 
* *Und am Ende ein Gebet* 
* *Der golden Gurtel*

## ਸਨਮਾਨ
*ਭਾਰਤਭੂਸ਼ਣ ਅਗ੍ਰਵਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ
*ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਨਮਾਨ
*ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਵਰਮਾ ਪੁਰਸਕਾਰ
*ਮੁਕਤਿਬੋਧ ਸਨਮਾਨ
*ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨਮਾਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ

**ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ** ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਵਿਗਿਆਨ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ) ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਅਤੇ ਤਾਰਕਿਕ ਸੰਕਲਪ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਨੀਂਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਵਾਲ ਹਨ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ, ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ
ਵਿਜੇ ਵਿਵੇਕ

**ਵਿਜੇ ਵਿਵੇਕ** (ਜਨਮ 15 ਜੂਨ 1957) ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਵਾਸੀ ਹੈ। ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਕੁਝ ਕੁ ਨਵੇਂ ਨਾਂ ਉਭਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇ ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ "ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਸਗੋਂ ਸੁੱਤੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਚ ਪਰੋ ਕੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੀ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।"
### ਗਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਚੱਪਾ ਕੁ ਪੂਰਬ*
## ਨਮੂਨਾ ਸ਼ਾਇਰੀ

ਬਿਗਾਨੇ ਰਾਹ ਨੇ ਤੇ ਵੀਰਾਨ ਜੂਹਾਂ,
ਭਟਕਦੀ ਬੇਖ਼ੁਦੀ ਨੂੰ ਵਰਜਿਆ ਕਰ।
ਤਿਰਾ ਹਾਂ ਜਿਸਮ ਤੋਂ ਰੂਹ ਤੀਕ ਤੇਰਾ,
ਕਦੀ ਤਾਂ ਮਿੱਠਾ-ਮਿੱਠਾ ਝਿੜਕਿਆ ਕਰ।

ਇਹ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਹੋ ਗਏ,
ਬਦਨ ਤਾਂ ਕੀ ਲਹੂ ਤੱਕ ਸੀਤ ਹੋ ਗਏ,
ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਗੇ ਤੇਰੀ ਪੀੜ ਬੰਦੇ,
ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਕੋਲ਼ ਬਹਿ ਕੇ ਰੋ ਲਿਆ ਕਰ।

ਇਹ ਤੇਰਾ ਹਾਣ, ਤੇਰੀ ਰੂਹ ਇਹੋ ਨੇ,
ਹਵਾ, ਧੁੱਪ, ਰੌਸ਼ਨੀ, ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਇਹੋ ਨੇ,
ਸਿਮਟ ਜਾਵਣ ਤਾਂ ਫਿਰ ਖਿੜਦੇ ਨਹੀਂ ਇਹ,
ਕਦੀ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨਾ ਸਿਮਟਣ ਦਿਆ ਕਰ।

ਕਿਸੇ ਨੀਲੇ ਗਗਨ ਉੱਤੇ ਨੀਝ ਵੀ ਹੈ,
ਉਡਾਰੀ ਦੀ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੀਝ ਵੀ ਹੈ,
ਅਜੇ ਪਰਵਾਜ਼ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਪਰਾਂ ਵਿਚ,
ਅਜੇ ਉੱਡਣ ਲਈ ਨਾ ਆਖਿਆ ਕਰ।

ਬੁਝੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਹੁਣ ਨਜ਼ਰਾਂ ਹਟਾ ਲੈ,
ਕਿਤੇ ਚੱਪਾ ਕੁ ਥਾਂ ਪੂਰਬ ਬਚਾ ਲੈ,
ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਧੁਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਹੀ ਬਣ ਗਈ,
ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਨਾ ਏਨਾ ਸੋਚਿਆ ਕਰ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957
ਬਿਜਲਾਣੂ ਤਰਤੀਬ

**ਬਿਜਲਾਣੂ ਤਰਤੀਬ** ਜਾਂ **ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਤਰਤੀਬ** ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬੋਹਰ-ਬਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸੁਝਾਇਆ। 
:ਨਿਓਨ ਦੀ ਤਰਤੀਬ 1s2 2s2 2p6.
## ਨਿਯਮ
*ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਰਬਿਟ ਜਾਂ ਪੰਧ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ 2n^2 ਸੂਤਰ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ **n** ਪੰਧ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਊਰਜਾ ਪੱਧਰ ਹੈ। 
*ਇਸ ਲਈ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਖਿਆ ਪਹਿਲੇ ਪੰਧ ਅਰਥਾਤ (**K**) ਵਿੱਚ 2 \times 1^2=2 ਹੋਵੇਗੀ।
*ਦੂਜੀ ਪੰਧ ਵਿੱਚ ਜਾਂ (**L**) ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 2 \times 2^2=8 ਹੋਵੇਗੀ।
*ਤੀਜੀ ਪੰਧ (**M**)ਵਿੱਚ 2 \times 3^2=18 ਹੋਵੇਗੀ।
*ਚੌਥੀ ਪੰਧ (**N**) ਵਿੱਚ 2 \times 4^2=32 ਹੋਵੇਗੀ।
*ਪੰਜਵੀਂ ਪੰਧ (**O**) ਵਿੱਚ 2 \times 5^2=50 ਹੋਵੇਗੀ।
*ਛੇਵੀਂ ਪੰਧ (**P**) ਵਿੱਚ 2 \times 6^2=72 ਹੋਵੇਗੀ।
*ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਪੰਧ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ **8** ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
*ਕਿਸੇ ਪਰਮਾਣੂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪੱਧ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਪੰਧਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ
। 
## ਸਬ ਪੰਧ ਜਾਂ ਸੈੱਲ
ਹਰੇ ਪੱਥ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਬ-ਸੈੱਲ ਜਾਂ ਸਬ-ਪੰਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ **s, p, d, f** ਅਤੇ **g** ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਮਵਾਰ **2, 6, 10, 14** ਅਤੇ **18** ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਊਰਜਾ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੇਠਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
:1s, 2s, 2p, 3s, 3p, 4s, 3d, 4p, 5s, 4d, 5p, 6s, 4f, 5d, 6p, 7s, 5f, 6d, 7p, (8s, 5g, 6f, 7d, 8p, and 9s
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੜਤਾਲ ਦੇ ਮਾਡਲ

ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੜਤਾਲ ਦੇ ਮਾਡਲ ਦੇ ਦੋ ਫੰਕਸ਼ਨ ਹਨ: ਪਹਿਲਾ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੇਰਵਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨਾ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੜਤਾਲ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ, ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਵੇਰਵਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨਾ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੜਤਾਲ ਕਿਵੇਂ ਖਰੇ ਗਿਆਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ
ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ

ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਮੇਤ ਵਿਗਿਆਨ, ਸੂਡੋ ਵਿਗਿਆਨ, ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਅਕੀਦਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਵੇਗ

**ਵੇਗ** ;ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਹਿ ਕੀਤੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਵੇਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵੇਗ ਵਸਤੂ ਦੀ ਚਾਲ, ਗਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਜਾਂ ਦੋਨੋਂ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਗ ਦੀ ਇਕਾਈ m/s ਜਾਂ m.s−1 ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਵੇਗ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਔਸਤ ਵੇਗ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਮੁਢਲੇ ਵੇਗ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਵੇਗ ਦਾ ਔਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
:ਔਸਤ ਵੇਗ={ਮੁੱਢਲਾ ਵੇਗ+ਅੰਤਿਮ ਵੇਗ}/2
:\mathbf{v_{av}} = \frac {u-v}{t}
:\mathbf{v_{av}}ਔਸਤ ਵੇਗ
:u ਮੁੱਢਲਾ ਵੇਗ
:v ਅੰਤਿਮ ਵੇਗ
:t ਸਮਾਂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਰਾਜਦੀਪ ਸਰਦੇਸਾਈ

**ਰਾਜਦੀਪ ਸਰਦੇਸਾਈ** (ਜਨਮ 24 ਮਈ 1965) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਚਾਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤਕਰਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਆਈਬੀਐਨ18 ਨੈੱਟਵਰਕ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਐਨਐਨ-ਆਈਬੀਐਨ, ਆਈਬੀਐਨ7 ਅਤੇ ਆਈਬੀਐਨ-ਲੋਕਮੱਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ 

## ਜੀਵਨ
ਰਾਜਦੀਪ ਸਰਦੇਸਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੋਵਨਪਿਤਾ ਦਲੀਪ ਸਰਦੇਸਾਈ ਪੂਰਵ ਭਾਰਤੀ ਕਰਿਕਟਰ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀਅਨ ਮਾਤਾ ਨੰਦਿਨੀ ਸਰਦੇਸਾਈ, ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜੇਵੀਅਰਸ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪੂਰਵ ਵਿਭਾਗ ਅਧਿਅਕਸ਼ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਬਰਖਾ ਦੱਤ

**ਬਰਖਾ ਦੱਤ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਹੈ। ਉਹ ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਤੇ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਦੱਤ ਨੇ ਕਾਰਗਿਲ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਖੱਟੀ। ਦੱਤ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਨਾਮ, ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਦੱਤ ਰਾਡੀਆ ਟੇਪ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਟੇਪ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ " ਟੇਪ ਘੋਟਾਲੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ" ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਬਰਖਾ ਦੱਤ ਦਾ ਜਨਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ. ਐਸ.ਪੀ. ਦੱਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾ ਦੱਤ, ਜੋ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਪ੍ਰਮੰਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ, ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਰਖਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਸਿਹਰਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਇਨੀਅਰ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰਭਾ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾ ਦੱਤ ਦੀ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਨਸ ਫੱਟ ਜਾਂ ਨਾਲ 1984 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਬਰਖਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਬਹਾਰ ਦੱਤ ਵੀ ਸੀਐਨਐਨ ਆਈਬੀਐਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ
ਸੰਵੇਗ

**ਸੰਵੇਗ** ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੇ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਵੇਗ ਦੇ ਗੁਣਨਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਪੁੰਜ (m) ਅਤੇ ਵੇਗ (v) ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੰਵੇਗ (p) ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭਾਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
:p=mv
:ਸੰਵੇਗ ਦੇ ਪਰਿਮਾਣ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਉਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵੇਗ ਦੀ ਹੁੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਇਕਾਈ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸੈਕਿੰਡ ਜਾਂ kgm/s ਜਾਂ kg.ms-1 ਹੈ।

:ਦੋ ਵਸਤੂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਵੇਗ ਦਾ ਜੋੜ ਅਤੇ ਦੋ ਵਸਤੂ ਦਾ ਟਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸੰਵੇਗ ਦਾ ਜੋੜ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਬਲ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਨੂੰ **ਸੰਵੇਗ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਣ ਦਾ ਨਿਯਮ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।

ਨਿਉੇੇਟਨ ਦਾ ਗਤੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਿਯਮ ਇਸੀ ਸੰਵੇਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਭਾਲ ਕਾਨੂੰਨ
ਆਈਸੋਟੋਪ

**ਸਮਸਥਾਨਕ** ਜਿਹਨਾਂ ਤੱਤਾ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਦੀ ਪਰਮਾਣੂ ਸੰਖਿਆ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪੁੰਜ ਸੰਖਿਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ **ਸਮਸਥਾਨਕ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਮਸਥਾਨਕ ਰੇਡੀਓ ਐਕਟਿਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
## ਉਦਾਹਰਨ
*ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਤਿੰਂਨ ਪਰਮਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰੋਟੀਅਮ **11H**, ਡਿਊਟੀਰੀਅਮ **12H** ਜਾਂ **D**ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਟੀਅਮ **13H** ਜਾਂ **T**। ਹਰੇਕ ਦੀ ਪਰਮਾਣੂ ਸੰਖਿਆ ਸਮਾਨ ਹੈ ਪਰ ਪੁੰਜ ਸੰਖਿਆ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1, 2 ਅਤੇ 3 ਹੈ।
*ਕਲੋਰੀਨ ਦੇ ਦੋ ਸਮਸਥਾਨਕ ਦੋ ਹੁੰਦੇ ਹਨ **1735Cl**ਅਤੇ **1737Cl**
*ਕਾਰਬਨ ਦੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਸਮਸਥਾਨਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। **612C**, **613C** ਅਤੇ **614C** 
*ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦੇ ਦੋ ਸਮਸਥਾਨਕ ਹੁੰਦੇ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 92235**U** ਅਤੇ 92237**U** ਹਨ।
## ਲਾਭ
ਕੁਝ ਸਮਸਥਾਨਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
*ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਸਥਾਨਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਰਮਾਣੂ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਬਾਲਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
*ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਬਾਲਟ ਦੇ ਸਮਸਥਾਨਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
*ਥਾਇਰਾੱਈਡ ਰੋਗ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਆਇਓਡੀਨ ਦੇ ਸਮਸਥਾਨਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਰੇਖਿਕ ਗਤੀ

**ਸਰਲ ਰੇਖੀ ਗਤੀ** ਇੱਕ ਸਰਲ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਤਹਿ ਕੀਤੀ ਗਤੀ ਹੈ।

**ਵਿਸਥਾਪਨ** ਵਸਤੂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਮਾਪੀ ਗਈ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਵਸਤੂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਪਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

**ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਗਤੀ** ਜਦੋਂ ਵਸਤੂ ਬਰਾਬਰ ਸਮੇਂ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ **ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਗਤੀ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

\mathbf{v_{av}} = \frac {\Delta x}{\Delta t} = \frac {x_2 - x_1}{t_2 - t_1} 

ਜਿਥੇ:
:ਜਦੋਂ ਵਸਤੂ  x_1 ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਾਂ  t_1  ਹੈ

:ਜਦੋਂ ਵਸਤੂ  x_2 ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਾਂ  t_2  ਹੈ

## ਗਤੀ-ਸਮਾਂ ਸਮੀਕਰਣ
:\mathbf{v} = \mathbf{u} + \mathbf{a} \mathbf{t}\;\!
:\mathbf{s} = \mathbf{u} \mathbf{t} + \begin{matrix}\frac{1}{2}\end{matrix} \mathbf{a} \mathbf{t}^2 
:{\mathbf{v}}^2 = {\mathbf{u}}^2 + 2 {\mathbf{a}} \mathbf{s}
:\mathbf{s} = \tfrac{1}{2} \left(\mathbf{v} + \mathbf{u}\right) \mathbf{t}

ਇੱਥੇ,
 \mathbf{u}  ਮੁੱਢਲਾ ਵੇਗ ਹੈ
 \mathbf{v}  ਅੰਤਿਮ ਵੇਗ ਹੈ
 \mathbf{a}  ਪ੍ਰਵੇਗ 
 \mathbf{s}  ਵਿਸਥਾਪਨ
 \mathbf{t}  ਸਮਾਂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਜੈਫਰੀ ਆਰਚਰ

**ਜੈਫਰੀ ਆਰਚਰ** ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਰਚਰ ਸੰਸਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1969–74) ਸੀ ਪਰ ਇੱਕ ਘੋਟਾਲੇ ਦੇ ਕਰ ਕੇ ਇਸਨੇ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 25 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਹਰਾ ਮੱਖੀ-ਖਾਣਾ

**ਹਰਾ ਮੱਖੀ-ਖਾਣਾ** (*Merops orientalis*) (ਕਈ ਵਾਰ **ਛੋਟਾ ਹਰਾ ਮੱਖੀ-ਖਾਣਾ**) ਮੱਖੀ-ਖਾਣਾ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਚਿੜੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਦ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਖਾਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਮੱਖੀ ਖਾਣਾ ਪਤਰੰਗਾ’ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਸ਼ਹਿਦ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਭੂੰਡ ਹਨ। ਇਹ ਤੇਜ਼ ਉਡਾਰੂ ਹਨ ਇਹ 40 ਤੋਂ 45 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਉੱਡ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ **ਟਿਟ-ਟਿਟ-ਟਿਟ** ਅਤੇ **ਟਰੀ-ਟਰੀ-ਟਰੀ** ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਹੈ।
## ਹੁਲੀਆ
ਇਸ ਦਾ ਕੱਦ 16 ਤੋਂ 18 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ, ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਖੰਭਾਂ ਦਾ ਪਸਾਰ 29 ਤੋਂ 30 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰ 15 ਤੋਂ 20 ਗ੍ਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਚਮਕਦਾਰ ਨੀਲੀ ਭਾਹ ਵਾਲਾ ਹਰਾ, ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਠੋਡੀ ਉੱਤੇ ਨੀਲੀ ਭਾਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖੰਭਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਖੀ ਹਰਾ, ਸਿਰ ਤੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੋਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਲਾਖੀ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ। ਚੁੰਝ ਲੰਮੀ ਪਤਲੀ ਕਾਲੀ ਤੇ ਅੱਗਿਓਂ ਥੱਲੇ ਨੂੰ ਮੁੜੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਰਦਨ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਪਤਲਾ ਕਾਲਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੂਛ ਲੰਮੀ ਉੱਤੇ ਦੋ ਤਿੱਲਿਆਂ ਵਰਗੇ ਖੰਭ ਬਾਕੀ ਦੀ ਪੂਛ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਉਂਗਲਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਦੂਰ ਤਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੂੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ
ਇਹਨਾਂ ਤੇ ਬਹਾਰ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਜੂਨ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਰਲ ਕੇ ਰੇਤੀਲੇ ਟਿੱਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੇਟਵੇਂ ਰੁਖ਼ 5 ਫੁੱਟ ਲੰਮੀ ਸੁਰੰਗਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ 3 ਤੋਂ 5 ਗੋਲ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿੱਟੇ ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਅਤੇ ਨਰ ਰਲ ਕੇ ਅੰਡੇ ਸੇਕ ਕੇ 14 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 15 ਸਾਲ ਤਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

===ਗੈਲਰੀ==

File:Green Bee-eater - Merops orientalis.ogv
File:Green Bee-eaters (Merops orientalis) at Sindhrot near Vadodara, Gujrat Pix 254.jpg
Green Bee-eater (Merops orientalis) @ Madayippara.jpg

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਮੁਹੰਮਦ ਉਸਮਾਨ

**ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਮੁਹੰਮਦ ਉਸਮਾਨ** (15 ਜੁਲਾਈ 1912 – 3 ਜੁਲਾਈ 1948) ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦਾ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਓਹ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਦੋਰਾਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫ਼ੋਜ ਦੀ ਥਾਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੋਜ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠੀਇਆ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ **ਨੋਸ਼ਿਹਰਾ ਦਾ ਸ਼ੇਰ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਬਦਲ ਫਾਤਹ ਅਲ-ਸੀਸੀ

**ਅਬਦਲ ਫਾਤਹ ਸਈਦ ਹੁੱਸੈਨ ਖਲੀਲ ਅਲ-ਸੀਸੀ** (ਅਰਬੀ: عبد الفتاح سعيد حسين خليل السيسي‎ ‘Abd al-Fattāḥ Sa‘īd Ḥusayn Khalīl as-Sīsī) ਮਿਸਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੈ। ਉਹ 12 ਅਗਸਤ 2012 ਤੋਂ 26 ਮਾਰਚ 2014 ਤਕ ਮਿਸਰ ਦੀ ਫ਼ੋਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਕਸੂਦ ਸਾਕਿਬ

**ਮਕ਼ਸੂਦ ਸਾਕਿਬ** (ਜਨਮ 4 ਅਪਰੈਲ 1955) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ 'ਮਾਂ ਬੋਲੀ' ਨਾਮ ਦੇ ਪਰਚੇ ਦਾ (1986 ਤੋਂ 1997 ਤੱਕ) ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਵਿੱਚ 'ਪੰਚਮ' (1998 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ) ਨਾਂ ਦੇ ਮਾਸਿਕ ਪਰਚੇ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
## ਕੈਰੀਅਰ
ਮਕ਼ਸੂਦ ਸਾਕਿਬ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ 1970ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਜਮ ਹੁਸੈਨ ਸਈਦ, ਜੋ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਸਿਫ ਖਾਨ ਅਤੇ ਅਲੀ ਅੱਬਾਸ ਜਲਾਲਪੁਰੀ, ਜੋ ਉਥੇ ਪਾਰਟ ਟਾਈਮ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤਕ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਲਈ ਕੁੱਲਵਕਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਇਹ ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਸੀ, ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਲੋਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਬੜਾ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕੰਮ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ, ਸੱਠ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ 14ਵੀਂ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੋਲੀ ਪਈ ਹੈ। ਸਾਕਿਬ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕਮਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 40 ਸਾਲ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਨਿਰੰਤਰ ਕੰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਦੋਨਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਖੂਬ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਸਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲੇ, "ਮਾਂ ਬੋਲੀ" ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਮੁਨੀਰਉੱਦੀਨ ਖਾਲਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ 1987 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੁਨੀਰ ਨੇ ਨੱਬੇਬਿਆਂ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਰਸਾਲੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। "ਮਾਂ ਬੋਲੀ" ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਧੀਆ ਰਸਾਲੇ ਲਈ 1990 ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ **ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ** ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਦੋਂ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। 
## ਲਿਖਤਾਂ
**ਕਹਾਣੀਆਂ*
**ਸੁਚਾ ਤਿੱਲਾ* (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)
**ਪੰਖ ਮੁਕਟ* (ਬਦੇਸ਼ੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਤਰਜੁਮੇ)
**ਸੁਰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਹੀਰੇ*
**ਸ਼ਾਹ ਮੋਹਰੇ* 
**ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰਦਿਆਂ* (ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ ਦੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜੁਮਾ)
**ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ* (ਇੰਟਰਵਿਊ ਅਤੇ ਮਜ਼ਮੂਨ)
**ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਲੋਕ ਵਿਹਾਰ* (ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਤੇ 82 ਮਜ਼ਮੂਨ)
**ਪੁੱਛਾਂ ਦੱਸਾਂ* (ਬੁਧੀਜੀਵੀ, ਲੇਖਕ, ਖੋਜਕਾਰ, ਸ਼ਾਇਰ, ਥੀਏਟਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਇੰਟਰਵਿਊ)

## ਕਹਾਣੀਆਂ 
ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ

ਪਾਣ ਸਿਰੜ ਦੀ

ਹਾਕਰ

ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ
*ਸਾਕਿਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ
ਕਾਨੂੰਨ

**ਕਾਨੂੰਨ** ਜਾਂ **ਵਿਧਾਨ** ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਉਹ ਇਕੱਠ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤੋਂ-ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਪਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਜੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ ਇਹਨਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਇਹਨਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਾਈਵੇਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਟਰੈਕਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਨੂੰਨ ਸਮਾਜ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਅਰਥਚਾਰਾ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਨੂੰਨ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਹੁਣ ਵੀ ਕਈ ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਸ਼ਰੀਆ ਕਨੂੰਨ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ।

ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਜੈ ਹਿੰਦ

ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੇ ਬੁੱਤ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਜੈ ਹਿੰਦ" ਰੋਮਨ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਸਕਰਿਪਟ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।]]
**ਜੈ ਹਿੰਦ** ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਨਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦੇਸਭਗਤੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹਿੰਦ ਦੀ ਫਤਹਿ ਜਾਂ "ਹਿੰਦ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ" ਹੈ। ਇਹ ਨਾਰਾ ਭਾਰਤੀ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਡਾ. ਚੰਪਕਰਮਣ ਪਿੱਲੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਖੋਜਕਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਦੇ ਮੇਜਰ ਆਬਿਦ ਹਸਨ ਸਫਰਾਨੀ ਨੇ *ਜੈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕੀ* ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਵਰਜਨ ਵਜੋਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੁਆਰਾ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੇ ਯੁੱਧ ਘੋਸ਼ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਸੁਭਾਸ਼ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਗਵਾਲਰ (ਵਰਤਮਾਨ ਨਾਮ ਗਵਾਲੀਅਰ), ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਮਚੰਦਰ ਮੋਰੇਸ਼ਵਰ ਕਰਕਰੇ ਨੇ ਤਥਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦਾ ਡਰਾਮਾ *ਜੈ ਹਿੰਦ* ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ *ਜੈ ਹਿੰਦ* ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਦ ਰਾਮਚੰਦਰ ਕਰਕਰੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਸਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
ਨਾਸਿਰ ਕਾਜ਼ਮੀ

**ਸੱਈਅਦ ਨਾਸਿਰ ਰਜ਼ਾ ਕਾਜ਼ਮੀ** (, 8 ਦਸੰਬਰ 1925 - 2 ਮਾਰਚ 1972) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ। ਉਹ ਖ਼ਾਸਕਰ ਇਸਤਾਰੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਬਹਿਰ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਜ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਦਸੰਬਰ 1925 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।

ਕਾਜ਼ਮੀ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਵਿੱਚ ਸਾਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਿਵੇਂ "ਚੰਦ", "ਰਾਤ", "ਬਾਰਿਸ਼", "ਮੌਸਮ", "ਯਾਦ", "ਤਨਹਾਈ", "ਦਰਿਆ" ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਪਾ ਦਿੰਦੇ।

## ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਰੀ 
ਕਾਜ਼ਮੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅੰਬਾਲੇ, ਸ਼ਿਮਲੇ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ, ਲਹੌਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। 1947 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਲਹੌਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ *ਔਰਾਕ-ਏ-ਨੌ* ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1952 ਵਿੱਚ *ਹਮਾਂਯੂ* ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਏ।

ਕਾਜ਼ਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 1940 ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਤਰ ਸ਼ੇਰਾਨੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਫ਼ੀਜ਼ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰੀ ਦੀ ਰਹਿਬਰੀ ਹੇਠ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਸਨ। ਕਾਜ਼ਮੀ ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਨ।

ਕਾਜ਼ਮੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰ-ਮੁਹੱਬਤ, ਦੁੱਖ, ਉਦਾਸੀ ਆਦਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਪੀੜ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਤਜਰਬੇ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਹੈ ਜੋ 1947 ਵੇਲ਼ੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਝੱਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਖ਼ਰੀ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛਪੀਆਂ।

## ਮੌਤ 
2 ਮਾਰਚ 1972 ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਹੌਰ ਦੇ ਮੋਮਿਨਪੁਰਾ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਲਿਖਤਾਂ 
**ਪਹਿਲੀ ਬਾਰਿਸ਼*
**ਬਰਾਗ ਨੇ*
**ਨਿਸ਼ਾਤ ਖ਼ਾਬ*
**ਸਿਰ ਕੀ ਛਾਇਆ* - ਡਰਾਮਾ
**ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਚਸ਼ਮੇ ਕੇ ਕਿਨਾਰੇ* - ਨਸਰ
**ਇੰਤਖ਼ਾਬ ਮੇਰ*
**ਇੰਤਖ਼ਾਬ ਨਜ਼ੀਰ**
**ਇੰਤਖ਼ਾਬ ਵਲੀ ਦਕਨੀ
**ਇੰਤਖ਼ਾਬ ਇਨਸ਼ਾ*

## ਡਾਕ ਟਿਕਟ 
2 ਮਾਰਚ 2013 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਡਾਕ ਨੇ ਨਾਸਿਰ ਦੀ ਬਰਸੀ ਮੌਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰ ਸਮੇਤ 15 ਰੁਪਏ ਦੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਵੀ
ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ

**ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ** (ਜਨਮ 1959) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਖਯਾਲ, ਠੁਮਰੀ, ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਪਾਪ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਕਾ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਗੈਰ - ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ *ਅਮ੍ਰਿਤ ਬੀਜ* ਲਈ, 1998 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਹੇਤੁ ਗੋਲਡ ਪਲਾਕ ਅਵਾਰਡ, and SAHMAT.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ

**ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ** ਜਾਂ **ਪੌਪ ਮਿਊਜ਼ਿਕ**(ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਪੂਲਰ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ) ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੁਵਕਾਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਅਤੇ ਵਿਵਸਾਇਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਗਾਣੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਕੇ ਮੌਜੂਦਾ ਧੁਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜੋ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਯੁਨਾਈਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਡੇਵਿਡ ਹੈਚ ਅਤੇ ਸਟੀਫਨ ਮਿਲਗਾਰ ਨੇ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ "ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ" ਕਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਜ਼ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।ਪੀਟ ਸੀਗਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ "ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸੰਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਆਰਟਸ ਸੰਗੀਤ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।ਸ਼ਬਦ "ਪੌਪ ਗੀਤ" ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1926 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੈਚ ਐਂਡ ਮਿਲਵਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗੂਵ ਸੰਗੀਤ ਔਨਲਾਈਨ ਨਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਗਰੋਵ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਅਨੁਸਾਰ, "ਪੋਟ ਸੰਗੀਤ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਚਰਚ ਅਤੇ ਰੋਲ ਲਈ ਨਵੇਂ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਸੰਗੀਤ ਸਟਾਈਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।. 
## ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਫ੍ਰੀਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਬਜਾਏ,ਇੱਕ ਆਮ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ "ਕਲਾਤਮਕ" ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਾਰੀਗਰੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਤਿਮੋਥਿਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੋਪ ਵਿੱਚ,ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ, ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੌਜੂਦਾ ਰੁਝਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨਾਚ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਡਾਂਸ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਲਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਾਧਿਅਮ ਗਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਾਣੇ ਦੀ ਅਕਸਰ ਦੋ ਤੋਂ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਡੇਢ ਮਿੰਟ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਅਤੇ ਧਿਆਨਯੋਗ ਤਾਲ ਵਾਲੇ ਤੱਤ, ਮੁੱਖ ਸਟ੍ਰੀਮ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਟ੍ਰਕਚਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਪੌਪ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਧਾਰਨ ਸਰੂਪਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੋਪ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1960 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗਈ: ਗਿਟਾਰ, ਡ੍ਰਮ ਅਤੇ ਬਾਸ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਗਾਇਕ ਜੋ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। 
## ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰ
ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਉੱਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਰੂਪ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਕੁਝ ਗੈਰ-ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਾਪਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੱਛਮੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਹੈ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਪਾਨ ਨੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਪੱਛਮੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀਕਰਨ, ਸਮਕਾਲੀਕਰਨ, ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਵਿਧੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ, ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਲੜਕਿਆਂ ਦੇ ਬੈਂਡਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੋਪ ਸੰਗੀਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਡਾਂਸ ਸੰਗੀਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਜਕਿਰੁੱਦੀਨ ਜਕੀ

**ਜਕਿਰੁੱਦੀਨ ਜਕੀ** ਭੋਪਾਲ ਰਿਆਸਤ, (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸਨ।
## ਜੀਵਨੀ 
ਜਕਿਰੁੱਦੀਨ ਜਕੀ 1859 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭੋਪਾਲ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਸਰਵੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਦਾ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਤੀ ਖੂਬ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਤੀਜਾਰਾ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਗੁਰੂਤਾ-ਪ੍ਰਵੇਗ

**ਗੁਰੂਤਾ-ਪ੍ਰਵੇਗ** ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਸਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਡਿਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਗ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂਤਾ-ਪ੍ਰਵੇਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅੱਖਰ **g** ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਇਕਾਈ (ਸੰਕੇਤਕ, m/s2 or m·s−2) ਹੈ। (**g** =9.80665&nbsp;m/s2 (about 32.1740&nbsp;ft/s2)

ਗਤੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵੇਗ ਦਾ ਗੁਣਨਫਲ ਬਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

;ਗਤੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, *F* = *ma*, 
;ਇੱਥੇ **a** ਪ੍ਰਵੇਗ ਹੈ, ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਬਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਡਿੱਗਦੀ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਬਲ ਦਾ ਮਾਨ ਗੁਰੂਤਾ-ਪ੍ਰਵੇਗ **g** ਅਤੇ ਪੁੰਜ **M** ਦੇ ਗੁਣਨਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ
;F = mg
;ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ
:F = G \frac{M m}{r^2}
:ਦੋਨੋ ਸਮੀਕਰਣ ਤੋਂ
:mg = G \frac{M m}{r^2}
;ਜਾਂ
;:g = G \frac{M}{r^2}
ਜਿੱਥੇ **M** ਧਰਤੀ ਦਾ ਪੁੰਜ **r** ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ ਹੈ।
ਮੰਨ ਲਈ ਵਸਤੂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਤਾਂ **r** ਦਾ ਮੁੱਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਵਿਆਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗੀ।
## **g** ਦਾ ਮਾਨ
;g = G \frac{M}{r^2}
ਧਰਤੀ ਦਾ ਪੁੰਜ **M**=
;ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਸਥਿਰ ਅੰਕ *G*, 
;ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਵਿਆਸ (ਮੀਟਰ), *r*, 
;*g* ਦਾ ਮਾਨ:
:=G \frac {M}{r^2}=(6.6742 \times 10^{-11}) \frac{5.9736 \times 10^{24}}{(6.37101 \times 10^6)^2}=9.822 \mbox{m} \cdot \mbox{s}^{-2}

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਰੰਗ ਦ੍ਰਿਸ਼

[thumb|upright|[ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ]]
**ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ** ਦਾ ਸਬੰਧ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਰੇਂਜ ਨਾਲ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਬਣਦਾ ਹੈ।) ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਹਰ ਰੰਗ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਫਰੀਕਵੈਂਸੀ। ਪੰਜ-ਸੱਤ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਪਰਿਜ਼ਮ ਰਾਹੀਂ ਤੋੜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦੇ ਹਰ ਰੰਗ ਦੀ ਫਰੀਕਵੈਂਸੀ ਜ਼ਾਮਨੀ ਤੋਂ ਲਾਲ ਤਕ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਅੱਖ ਇਸ ਵਿਚਲੀਆਂ ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਛਾਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਸ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਣਗੀਆਂ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੀ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਬਣੀ ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਜਾਂ ਰੇਨਬੋ ਜਾਂ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।
## ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਸੈੱਲ ਫੋਨ, ਜੀ.ਪੀ. ਸਿਸਟਮ, ਸੰਚਾਰ ਤਰੰਗਾਂ ਆਪਣੀ ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੂਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਕਰਨ ਯੋਗ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਤਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਗੜਬੜੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਝਗੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਟੈਲੀ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਯੂਨੀਅਨ ਹੈ। ਹਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਨਿਸਟਰੀ ਆਫ ਟੈਲੀਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਹ ਕੌਮੀ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੰਚਾਰ ਹੁਣ ਬਿਨਾਂ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ।
## ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦੀ ਮੰਗ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਤਰੰਗ ਪੱਟੀ (ਬੈਂਡ ਵਿਡਥ) ਦੀ ਮੰਗ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਬਹੁਤ ਵਧ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਮੋਬਾਈਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ 400, 800 ਅਤੇ 1900 ਮੈਗਾ ਹਰਟਜ਼ ਉੱਤੇ ਤਰੰਗ ਪੱਟੀਆਂ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਦੇਸ਼ 2100 ਮੈਗਾ ਹਰਟਜ਼ ਵੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਮੋਬਾਈਲਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਕਰਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਇੰਨੇ ਨਾਲ ਸਰੀ ਜਾਂਦਾ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਮੋਬਾਈਲਾਂ ਉੱਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤਕ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਸੇਜ ਭੇਜਦੇ ਹਨ, ਫੋਟੋਆਂ ਤੇ ਗਾਣੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵਧੇਰੇ ਚੌੜੇ ਫਰੀਕਵੈਂਸੀ ਬੈਂਡ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2008 ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵੇਚੇ।
## 2ਜੀ ਅਤੇ 3ਜੀ
ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਟੂ-ਜੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਸੰਚਾਰ। ਫਸਟ ਜੈਨਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸੈਕਿੰਡ ਜੈਨਰੇਸ਼ਨ ਤਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਚਾਰ ਐਨਾਲਾਰੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਰਤਦੇ ਸਨ। 2-ਜੀ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਸੰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 2-ਜੀ ਲਈ ਤੀਹ ਤੋਂ ਦੋ ਸੌ ਕਿਲੋ ਹਰਟਜ਼ ਦੀ ਬੈਂਡ-ਵਿਡਥ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 3-ਜੀ ਵਿੱਚ 15 ਤੋਂ ਵੀਹ ਮੈਗਾ ਹਰਟਜ਼ ਦੀ ਬੈਂਡ ਵਿਡਥ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
## 2ਜੀ ਘੁਟਾਲਾ
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤਰੰਗਾਂ/ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਵਰਤਨ ਦਾ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਬੈਂਡ ਵਿਡਥ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਜਾਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 1996 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਟੈਂਡਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਦੋਂ ਆਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹੋਈ। 2-ਜੀ ਘੁਟਾਲੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਾਇਸੈਂਸ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਸਰਕਾਰ ਪੈਸੇ ਮਿਲੇ। 2-ਜੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਘਾਲੇ-ਮਾਲੇ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟੋਟਾ ਹੀ ਵੇਚ ਕੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਤਾਹਠ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਿੰਨੇ ਕਿਸ ਨੇ ਖਾਧੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ

ਦੇ ਟਰਮੀਨਲ ਨੰਬਰ 3 ਦਾ ਹਿੱਸਾ]]

**ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ** ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼, ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਅਤੇ ਉੱਡਣ ਖਟੋਲੇ ਚੜ੍ਹਦੇ-ਉੱਤਰਦੇ ਹਨ। ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵਿਖੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵਿਖੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ-ਉੱਤਰਨ ਲਈ ਦੌੜ-ਪੱਟੀ, ਹੈਲੀਪੈਡ ਵਰਗਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਮੈਦਾਨੀ ਤਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਵੀ ਇਹ ਕੰਮ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ
ਪੁਲ

ਵਿਚਲਾ ਅਕਾਸ਼ੀ ਕਾਈਕਿਓ ਪੁਲ ਜੀਹਦਾ ਲਮਕਾਅ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।]]

**ਪੁਲ** ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਿੰਡ, ਘਾਟੀ ਜਾਂ ਸੜਕ ਵਰਗੇ ਅੜਿੱਕਿਆਂ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਉਸਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਅੜਿੱਕੇ ਉੱਤੋਂ ਲਾਂਘਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਰੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕੰਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲ
ਹਸਪਤਾਲ

, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼]]

**ਹਸਪਤਾਲ** ਜਾਂ **ਸਫ਼ਾਖ਼ਾਨਾ** ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿਹਤ-ਸੰਭਾਲ ਅਦਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਮਲੇ ਅਤੇ ਸਾਜੋ-ਸਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਸਪਤਾਲ
ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਾ

ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਆਵੇਈਰੋ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਾ]]

**ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਾ** ਜਾਂ **ਚਾਨਣ ਘਰ** ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਬੁਰਜ, ਇਮਾਰਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਲਾਲਟਣਾਂ ਅਤੇ ਲੈਨਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ਼ ਚਾਨਣ ਛੱਡਣ ਲਈ ਉਸਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਲ-ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨਾਂ ਜਾਂ ਮਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇੜੇ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰੇ
ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ

**ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ** ਜਾਂ **ਮੂਲ ਢਾਂਚਾ** ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਸਨਅਤ ਦੇ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਮੂਲ ਪਦਾਰਥਕ ਅਤੇ ਜੱਥੇਬੰਦਕ ਘਾੜਤਾਂ ਜਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਅਰਥਚਾਰਾ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਬਣਤਰੀ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਵੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ਾ ਖ਼ਾਕਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਇਸਤਲਾਹ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਉਸਾਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ‘ਮਨੁੱਖੀ ਸਰਮਾਏ’ ਦਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨ, ਵਿਉਂਤਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੀਮਿੰਟ ਬਜਰੀ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਤੱਕ। ਕੋਈ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ-ਸਿਖਲਾਈਯਾਫ਼ਤਾ ਸ਼ਖ਼ਸ ਵੱਧ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕਤਾ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ ਅਤੇ ਲੇਖਾ ਪ੍ਰੀਖਿਅਕ

**ਸੰਚਾਲਕ ਅਤੇ ਲੇਖਾ ਪ੍ਰੀਖਿਅਕ** ਜਾਂ ਕੈਗ, ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਚੈਪਟਰ (V) ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 148 – 151 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ, ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਖਰਚੇ ਦੇ ਲੇਖੇ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਲੇਖਾ ਵੀ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 58 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਦਫਤਰ 9, ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਉਪਾਧਿਆਏ ਮਾਰਗ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਖੇ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੇਵਾਕਾਲ 6 ਸਾਲ ਜਾਂ 65 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਪੂ੍ਰੀ ਹੋਣ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਜਾਂਚ
*ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ 2 ਜੀ ਘੁਟਾਲਾ
*ਚਾਰਾ ਘੁਟਾਲਾ
*ਕੋਲੇ ਦੀਆਂ ਖਾਨਾ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਘੁਟਾਲਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ
ਐਡਵਰਡ ਗਿਬਨ

**ਐਡਵਰਡ ਗਿਬਨ** (8 ਮਈ 173716 ਜਨਵਰੀ 1794) ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪਾਰਲਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ *ਦੀ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ ਦ ਡਿਕਲਾਈਨ ਐਂਡ ਫਾਲ ਆਫ ਰੋਮਨ ਇੰਪਾਇਰ* ਨਾਮਕ ਰਚਨਾ 1776 ਤੋਂ 1788 ਦੇ ਵਿੱਚ ਛੇ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਅੰਕਿਤਾ ਲੋਖੰਡੇ

**ਅੰਕਿਤਾ ਲੋਖੰਡੇ** () ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਐਕਟਰੈਸ ਹੈ। 2009 ਤੋਂ ਉਹ ਪਵਿਤਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾਮਕ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਅਰਚਨਾ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਹੂਣ

, 1870s engraving after a drawing by Johann Nepomuk Geiger (1805–1880).]]
**ਹੂਨ** ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਅਤੇ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ, ਕਾਕੇਸਸ, ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਲੋਕ ਸਨ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੋਲਗਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੂਰਬ ਦੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿਥੀਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਟੈਸੀਟਸ ਨੇ ਹੂਨੋਈ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 91 ਈ ਵਿੱਚ, ਹੂਨ ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਲਗਪਗ 150 ਈ ਨੇੜੇ ਕਾਕੇਸਸ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਾਈਗਰੇਟ ਕਰ ਗਏ ਸੀ। 370 ਈ ਤੱਕ, ਹੂਨਾਂ ਨੇ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਚਿਰ ਲਈ ਹੀ ਸਹੀ, ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹੂਨਿਕ ਸਾਮਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।ਹੰਸ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਐਟਿਲਾ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਪੂਰਬੀ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਉੱਤੇ ਅਕਸਰ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੋਲਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿਥਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ; ਹੰਸ ਦੀ ਆਮਦ ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਲੋਕ, ਅਲਾਨ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। 370ਏ.ਡੀ. ਤਕ, ਹੰਸ ਵੋਲਗਾ ਤੇ ਆ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ 3030० ਦੁਆਰਾ ਹੰਸ ਨੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਗੋਥਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਰਮਨ ਲੋਕ ਰੋਮਨ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਰੋਮਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਐਟਿਲਾ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਪੂਰਬੀ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਉੱਤੇ ਅਕਸਰ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। 451 ਵਿਚ, ਹੰਸਜ਼ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਰੋਮਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਗੌਲ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਟਾਲੂਨਿਅਨ ਫੀਲਡਜ਼ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਖੇ ਰੋਮਨ ਅਤੇ ਵਿਜੀਗੋਥਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਲੜੀ, ਅਤੇ 452 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਟਲੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। 345ਏ.ਡੀ. ਵਿੱਚ ਐਟੀਲਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੰਸ ਰੋਮ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਹਟ ਗਏ ਅਤੇ ਨੇਦਾਓ ਦੀ ਲੜਾਈ (4 454?) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਾਮਰਾਜ ਗੁਆ ਬੈਠੇ। ਹੂਣ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਜਾਂ ਸਮਾਨ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਦੱਖਣ, ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੀਆਂ ਗੁਆਢੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ 4 ਤੋਂ 6 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।ਹੂਣ ਨਾਮ ਦੇ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ 8 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੱਕ ਕਾਕੇਸਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।

18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿਦਵਾਨ ਜੋਸੇਫ ਡੀ ਗਗਨੇਸ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਗੁਆਂਢੀ ਸਨ, ਹੂਣ ਅਤੇ ਜ਼ੀਓਨਗਨੂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣਿਆ।ਗੁਇਨੀਜ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਣ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਮਸਲਾ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਰਿਹਾ। ਦੂਸਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਰਾਨੀ ਹੰਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਵੀ ਹਨ।ਹੂਣੀਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਵਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੂਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੱਤਲ ਦੀਆਂ ਕੜਾਹੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ  ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਐਟੀਲਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੂਣੀਕ ਧਰਮ ਦਾ ਕੋਈ ਵੇਰਵਾ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਅਭਿਆਸਾਂ ਜਿਵੇਂ  ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ  ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੂਣ ਲੋਕ
ਭਾਈ ਲਾਲ ਜੀ

**ਭਾਈ ਲਾਲ ਮੁਹੰਮਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀ ** ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ, ਅਨਮੋਲ ਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਕਿਸਮ ਦਾ ਅਣਮੁੱਲਾ ਲਾਲ, ਬਹੁ-ਗੁਣੀ, ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਫ਼ਨਕਾਰਾਂ ਦਾ ਫ਼ਨਕਾਰ ਸਨ। ਭਾਈ ਲਾਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਥੰਮ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਜਾਂ ਤੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ।
## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ
**ਭਾਈ ਲਾਲ ਜੀ** ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1887 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ’ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪ ਦਾ ਸਬੰਧ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀਏ ਰਬਾਬੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਸੰਨ 1919-20 ’ਚ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਮਹਿਬੂਬ ਅਲੀ ਸਿਤਾਰ ਨਿਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਸਤਾਦ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਭਾਈ ਲਾਲ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਖਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿਰਕੱਢ ਉਸਤਾਦ ਪੰਡਤ ਭਾਸਕਰ ਰਾਉ ਪਾਸ ਲੈ ਗਈ।
## ਦਰਬਾਰੀ ਕੀਰਤਨੀਏ
ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਨੂੰ ਉਮੜ ਪੈਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਈ ਲਾਲ ਦੇ ਰੂਹਾਨੀ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਣ ਲਈ। ਭਾਈ ਲਾਲ ਦੀ ਕੀਰਤਨ ਸ਼ੈਲੀ ਤੇ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਹੂਕ ਤੇ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦੀਆਂ ਅਮੁੱਕ ਲਹਿਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਹਰ ਸਰੋਤੇ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹਿ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰ ਮਜ੍ਹਬ ਦਾ ਹੀ ਸਰੋਤਾ ਕੀ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ, ਇਸਾਈ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅੱਛ-ਅੱਛ ਕਰਦੇ ਸਨ।
## ਸਨਮਾਨ
ਆਪ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਮਿਆਰੀ ਖਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਧਰਵ ਗਾਇਕ]], [ਨਾਇਕ, ਗੁਣੀ, ਪੰਡਤ ਆਦਿ ਦਾ ਖਿਤਾਬ। ਸੰਨ 1927 ’ਚ ਭਾਈ ਲਾਲ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਸਮੇਂ ਸੰਗੀਤ ਸਾਗਰ ਦਾ ਵਕਾਰੀ ਐਵਾਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਲਾਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਵੱਡੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਤ ਪਦਵੀ ’ਤੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਉਹੀ ਪਦਵੀ ਤੇ ਗੱਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਕਦੇ [ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਜੀ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜੀ ਸ਼ਸੋਭਤ ਰਹੇ ਹਨ।
## ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ
ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਬਹੁ-ਅਣਮੁੱਲਾ ਲਾਲ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੋਰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਲਮ ’ਚ ਘਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਸਰਦਣਾ ਉੱਤੇ ਸਿਰ ਪਟਕ-ਪਟਕ ਕੇ ਲਹੂੁ ਲੂਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ 27 ਅਪਰੈਲ 1962 ਵਿੱਚ ਅੱਲਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1887
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1962
ਬੰਨ੍ਹ

ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਭੂ-ਡਾਟ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚਲੀ ਮੀਡ ਝੀਲ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।]]

**ਬੰਨ੍ਹ** ਜਾਂ **ਡੈਮ** ਜਾਂ **ਬੰਧ** ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਰੋਕ ਜਾਂ ਵਾੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਤਲਾ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਜਮੀਨ ਹੇਠਲੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਮੋਘੇ ਅਤੇ ਧੁੱਸੀ ਬੰਨ੍ਹ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਢਾਂਚੇ ਖ਼ਾਸ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਅਤੇ ਸਾਂਭਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਨ੍ਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਾਜ
ਕਬੀਰੁੱਦੀਨ ਕਲੀਮ

**ਕਬੀਰੁੱਦੀਨ ਕਲੀਮ** (1870 - 1952) ਭੋਪਾਲ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਉਰਦੂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਇਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸਨ। ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਜਕਿਰੁੱਦੀਨ ਜਕੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1952 ਵਿੱਚ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਪਿਆਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ

**ਪਿਆਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ**ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਆਸਤਕ ਨਾਸਤਕ

**ਆਸਤਕ ਨਾਸਤਕ** ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਨੀਸ਼ਾ ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਯੂਟਿਊਬ https://youtube.com/playlist?list=PLnNaeR8HKWV-BH-aDUjpAL8WI4NWk6YUs 'ਤੇ ਆਡੀਓਬੁੱਕ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ
16ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 2014 ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ
## ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
## ਪੰਜਾਬ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਆਦਮ ਖੋਰ (ਨਾਵਲ)

**ਆਦਮਖੋਰ**, ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 1951 ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਪੁਸਤਕਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਛਾਪਿਆ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ; ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰ ਉੱਪਰੋਂ ਪਾਜ ਉਘਾੜਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਪਰਣਾਏ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਤਰ 'ਭਾਰਤੀ' ਰਾਹੀਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਅਲਾਮਤਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰੇ ਦਾ ਰਸਤਾ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬੇਪਤੀ ਉੱਪਰ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਯਾਂ ਦ ਲਾ ਫੋਂਤੈਨ

**ਯਾਂ ਦ ਲਾ ਫੋਂਤੈਨ** (8 ਜੁਲਾਈ 1621 – 13 ਅਪਰੈਲ 1695) 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜਨੌਰ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਗੁਸਤਾਵ ਫਲੌਬੈਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕਤੋਰ ਊਗੋ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਵੀ ਜੋ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਉਸਤਾਦ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਵੀ
ਮਸੂਰੀ

**ਮਸੂਰੀ**, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਖੇਤਰ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਰਫ਼ਾਂ ਲੱਦੇ ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਮਸੂਰੀ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਪਰ ਵੱਸਿਆ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਮੌਸਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੁਸ਼ਗਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਬਰਫ਼ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਚੜ੍ਹਦਾ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦਾ ਸੂਰਜ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਦੇਖਣਯੋਗ ਸਥਾਨ
ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਜਵਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੰਸਥਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦੇਖਣਯੋਗ ਮੰਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਕੂਲਾਂ ਹਨ। ਮਸੂਰੀ ਦਾ ਮਾਲ ਰੋਡ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਕਸਰ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਸੂਰੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅੱਗੇ ਕੈਂਪਟੀ ਫਾਲ ਨਾਂ ਦਾ ਝਰਨਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸੁਭਾਸ਼ ਕਾਕ

thumb|ਡਾ. ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦ੍ਰ ਕਾਕ

**ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦ੍ਰ ਕਾਕ** (, , ; ਜਨਮ 26 ਮਾਰਚ 1947) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਗ੍ਰੰਥ, ਇਤਿਹਾਸ, ਵਿੱਗਿਆਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਅਧਿਆਪਕ ਹੈ।

ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸ੍ਰੀਨਗਰ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕਾਕ ਅਤੇ ਸਰੋਜਿਨੀ ਕਾਕ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ
ਬਲੱਡ ਮਨੀ

**ਬਲੱਡ ਮਨੀ** ਜਾਂ **ਦੀਆ** ਜਾਂ **ਕਿਆਸ** ਉਹ ਰਕਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਕਤੂਲ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਾਤਲ ਤੋਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਵਜ਼ ’ਚ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਆਮ ਹੈ। ਯੂ.ਏ.ਈ. ’ਚ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰਦ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2,00,000 ਦਿਰਹਾਮ ਤੇ ਔਰਤ ਲਈ 100,000 ਦਿਰਹਾਮ ਹੈ। ਉਂਜ ਦੋਸ਼ੀ ਦੀ ਪੈਸੇ ਦੇ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਇਹ ਰਾਸ਼ੀ ਵਧ ਵੀ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਕਤੂਲ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਥੁੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਹੀ **ਬਲੱਡ ਮਨੀ** ਕਬੂਲਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਈ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ ਬਦਲੇ ਮੁਆਵਜ਼ਾ (ਬਲੱਡ ਮਨੀ) ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਖਹਿੜਾ ਛੁਡਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਜ਼ਾਯਾਫਤਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁਆਫੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਦਲੇ ’ਚ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰ ‘ਬਲੱਡ ਮਨੀ’ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਾਗੂ ਹੈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਬਲਕੇ ਪੰਚਾਇਤ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਆਦਮੀ ਰੱਲ ਕੇ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਦਿਵਾਕੇ ਮੁਕਦਮਾ ਖਤਮ ਕਰਵਾ ਦਿੱਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਦਾਲਤਾਂ
ਕੈਂਪਟੀ ਝਰਨਾ

**ਕੈਂਪਟੀ ਝਰਨਾ** ਉੱਤਰਾਖੰਡਾ ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿੱਚ ਮਸੂਰੀ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖੁਬਸੂਰਤ ਝਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਝਰਨਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ 1364 ਮੀਟਰ ਦੇ ਉੱਚਾਈ ਤੇ ਅਤੇ 78°-02’ ਪੂਰਬ ਅਤੇ 30° -29’ ਉੱਤਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਝਰਨਾ 4500 ਫੁੱਟ ਉਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰਮਨੀਕ ਸਥਾਨ ਹਰੇਵਾਈ ਨਾਲ ਲਿਸਲਿਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਝਰਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਖੋਜ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਫਸਰ ਜਾਨ ਮੇਕੀਨਨ ਨੇ 1835 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਹ ਪਾਰਟੀ 'camp-tea' ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸ ਝਰਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਕੈਪ-ਟੀ ਅਤੇ ਕੈਂਪਟੀ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੇ ਸੈਰ ਲਈ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਅਗਸਤ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਾੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਝਰਨਾ
ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2014

**ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ** ਫੁੱਟਬਾਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਹੈ ਜੋ ਮਿਤੀ 12 ਜੂਨ 2014 ਤੋਂ 13 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਨੇ 64 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਕੱਪ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ 32 ਟੀਮਾਂ ਦੇ 736 ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ 32 ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ 4-4 ਦੇ 8 ਗਰੁੱਪਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 64 ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਗਏ। ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ 35 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰਾਸ਼ੀ ਮਿਲੀ, ਜਦਕਿ ਉਪ ਜੇਤੂ ਨੂੰ 25 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ। ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 22 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੇ 20 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ ਹਾਸਲ ਹੋਈ। ਭਾਰਤ 'ਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਰਾਤ 9.30 ਵਜੇ, 12.30 ਵਜੇ, 1.30 ਵਜੇ, ਸਵੇਰੇ 3.30 ਵਜੇ ਤੇ ਸਵੇਰੇ 6.30 ਵਜੇ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 'ਚ ਤਕਨੀਕ ਨੇ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ 'ਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ 'ਬ੍ਰਾਜੂਕਾ' ਨਾਮੀ ਫੁੱਟਬਾਲ 'ਚ 6 ਐੱਚ. ਡੀ. ਕੈਮਰੇ ਫਿੱਟ ਹੋਣਗੇ, ਜੀਹਨੇ ਮੈਦਾਨੀ ਐਕਸ਼ਨ ਦੇ 360 ਕੋਣ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਰਸਾਏ। ਇਸ ਬਾਲ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ 'ਚ ਨੀਲੇ, ਸੰਤਰੀ ਤੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਫੀਫਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ 'ਚ 'ਗੋਲ ਲਾਈਨ ਤਕਨੀਕ' ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨੇ ਸ਼ੱਕੀ ਗੋਲਾਂ ਬਾਰੇ ਗਲਤਫਿਹਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 'ਚ ਗੋਲ ਲਾਈਨ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਇਆ।
## ਪੂਲ A 
## ਪੂਲ B
## ਪੂਲ C
## ਪੂਲ D
## ਪੂਲ E
## ਪੂਲ F
## ਪੂਲ G
## ਪੂਲ H
## ਨੌਕ ਆਉਟ
## ਸਟੇਡੀਅਮ
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*ਫੀਫਾ
*ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ
*ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਸਨਮਾਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁਟਬਾਲ
ਯਾਕ ਪਰੇਵੈਰ

**ਯਾਕ ਪਰੇਵੈਰ** (4 ਫਰਵਰੀ 190011 ਅਪਰੈਲ 1977) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਜੰਨਤ ਦੇ ਬੱਚੇ (ਫ਼ਿਲਮ) ਹੈ। 

## ਜੀਵਨ
ਯਾਕ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਊਲੀ-ਸੁਰ-ਸੀਏਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਬੋਨ ਮਾਰਛੇ ਨਾਂ ਦੇ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਵੀ
ਲਵਲੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਲਵਲੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੇਤਰਫਲ ਜੋ ਕਿ 600+ ਏਕੜ, ਅਤੇ ਇਕੋ ਹੀ ਕੈਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1 (ਭਾਰਤ) ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਫਗਵਾੜਾ ਵਿੱਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 28 ਰਾਜ ਅਤੇ 26 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 25,000 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਟ ਕਮਿਸ਼ਨ ਐਕਟ 1956 ਦੇ ਸ਼ੈਕਸਨ 2(f) ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਨਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਤਿਕਰੀਤ

**ਤਿਕਰੀਤ** ( ਹੋਰ ਨਾਂ *ਤਕਰੀਤ* ਜਾਂ 'ਉੱਤੇਕਰੀਤ'' ਵੀ ਹਨ,  ) ਇਰਾਕ ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਦਜਲਾ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਵਸੇ ਬਗਦਾਦ ਤੋਂ 140 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਸਬਾ, ਜੀਹਦੀ 2002 ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਅਬਾਦੀ 260,000 ਹੈ, ਸਲਾਹੁੱਦੀਨ ਰਾਜਪਾਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪਾਸ਼ਾ

]]
**ਪਾਸ਼ਾ** (ਉਸਮਾਨੀਆ ਤੁਰਕੀ: پاشا,) ਸਲਤਨਤ ਉਸਮਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਪਦ ਸੀ। ਇਹ ਪਦ ਗਵਰਨਰਾਂ, ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਚਪਦਧਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਪਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ *ਪਾਸ਼ਾ* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਦ ਲਾਰਡ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਵ-ਗਣਤੰਤਰਵਾਦੀ ਮਿਸਰ ਦਾ ਉੱਚਾ ਪਦ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ਾਮ (ਇਲਾਕਾ)

**ਸ਼ਾਮ** ਜਾਂ **ਅਸ਼-ਸ਼ਾਮ** ਜਾਂ **ਲਿਵਾਂਤ** (), ਜਿਹਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਆਨਾਤੋਲੀਆ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਵਿਚਲੇ ਪੂਰਬੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ ਦੇ ਤੱਟਨੁਮਾ ਇਲਾਕੇ" ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਸ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਸਾਈਪ੍ਰਸ, ਇਜ਼ਰਾਇਲ, ਜਾਰਡਨ, ਲਿਬਨਾਨ, ਸੀਰੀਆ, ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ (ਪਹਿਲੋਂ ਦੀ ਹਲਬ ਵਿਲਾਇਤ) ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਚੱਕ ਮੁਗਲਾਣੀ

**ਚੱਕ ਮੁਗਲਾਣੀ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਕੋਦਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਕਬਰਪੁਰ ਕਲਾਂ

''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਨਕੋਦਰ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
 ਇਹ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਹਕੋਟ-ਮਹੀਤਪੁਰ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। 

## ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਅਕਬਰਪੁਰ ਕਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਕੋਦਰ ਬਲਾਕ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਨਕੋਦਰ ਤੋਂ 11.3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (7.0 mi) ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਦਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਿੰਡੋਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ 36.8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (22.9 ਮੀ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਨਕੋਦਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਦੂਰੀ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 182 ਘਰ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸੂਚੀ ਨੰਬਰ 9029979 ਹੈ।

## ਆਬਾਦੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਕੜੇ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ
ਪਿੰਡ ਦੇ 89 ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਥਾਵਾਂ
### ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ
### ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਥਾਵਾਂ
### ਸਹਿਕਾਰੀ ਥਾਵਾਂ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰੋਹ
## ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਮੁੱਖ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ
## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ
## ਪਹੁੰਚ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ