open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਕਲਪਨਾ ਮੋਰਪਰਿਆ

**ਕਲਪਨਾ ਮੋਰਪਰਿਆ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ ਬੈਂਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਜੇ.ਪੀ. ਮੋਰਗਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੀ 2.1 ਖਰਬ ਡਾਲਰ ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਐਕਸ਼ਟੈਂਸ਼ਨ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਮੁਖੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਬੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਲਪਨਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਗਠਿਤ ਕਈ ਕਮੇਟੀਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਾਰਚਯੂਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪੰਜਾਹ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਕਲਪਨਾ ਮੋਰਪਾਰੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਮਈ 1949 ਨੂੰ ਭਵੰਡਸ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀਬੇਨ ਤੰਨਾ ਦੇ ਲੋਹਾਨਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੋਫੀਆ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਵਿੱਚ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਦਾਖਿਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ 1970 ਵਿੱਚ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਨਾਲ ਬੀ.ਐੱਸ.ਸੀ. ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲਾਅ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਪਰ 11-12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਪਾਰੂਲ ਠੱਕਰ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੀ ਫਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਜੈ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1974 ਵਿੱਚ ਮਟੂਭਾਈ ਜਮੀਆਤਰਾਮ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਅ ਫਰਮ ਅਤੇ ਮੈਡਨ, ਜੋ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਤਨਖਾਹ ਤੇ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਫਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ।

1975 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ. ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਸੌਂਪਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। 1991 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀ ਬਜ਼ਾਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਭੇਜਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਨਿਊ-ਯਾਰਕ ਦੇ ਡੇਵਿਡ ਪੋਲਕ ਅਤੇ ਵਾਰਡਵੈਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਉਹ ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ. ਬੈਂਕ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਨਿਊ-ਯਾਰਕ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ. ਦੇ ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ. ਬੈਂਕ ਦੇ ਅਭੇਦ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।

## ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਉੱਨਤੀ
ਕਲਪਨਾ ਨੇ 1975 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ. ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1996 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨੀ, ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਖਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਇੰਚਾਰਜ ਸੀ। 1998 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ. ਦੀ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਈ 2001 ਵਿੱਚ ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ. ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ।

ਮਈ 2002 ਵਿੱਚ ਬੋਰਡ ਨੇ ਮੋਰਪਾਰੀਆ ਨੂੰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਦੁਬਾਰਾ ਫਿਰ 2006 ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਪ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੌਦੇ, ਪਰਚੂਨ, ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕਿੰਗ, ਕਾਰਜਨੀਤੀ, ਜੋਖਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਪਾਲਣਾ, ਆਡਿਟ, ਕਾਨੂੰਨੀ, ਵਿੱਤ, ਖਜ਼ਾਨਾ, ਸੈਕਟਰੀਅਲ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। 1 ਜੂਨ 2007 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ, ਉਹ ਮੁੱਖ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਮੁਜ਼ਤਰ ਖ਼ੈਰਾਬਾਦੀ

**ਇਫਤੀਖਾਰ ਹੁਸੈਨ**, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਮੀ ਨਾਮ **ਮੁਜ਼ਤਰ ਖ਼ੈਰਾਬਾਦੀ** (ਉਰਦੂ,ਨਸਤਾਲੀਕ:**مضطر خیرآبادی**) (ਜਨਮ 1862–ਮੌਤ 1927), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ  ਕਵੀ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਜਨ ਨਿਸਾਰ ਅਖਤਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਾਵੇਦ ਅਖਤਰ ਅਤੇ ਸਲਮਾਨ ਅਖਤਰ ਦੇ ਦਾਦਾ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਪੜਪੋਤੀਆਂ ਵਿੱਚਫਰਹਾਨ ਅਖਤਰ, ਜ਼ੋਯਾਅਖਤਰ, ਕਬੀਰ ਅਖਤਰ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਤ ਅਖਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਜੀਵਨੀ 
### ਪੁਸਤਕਾਂ 
ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
* *ਨਜ਼ਰ-ਏ-ਖ਼ੁਦਾ*  (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
* *ਮੀਲਾਦ-ਏ-ਮੁਸਤਫਾ *(ਨਾਅਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
* *ਬਹਰ-ਏ-ਤਵੀਲ*, ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ 
* *ਮਰਗ-ਏ-ਗ਼ਲਤ ਕੀ  ਫਰਯਾਦ*, ਇੱਕ ਗ਼ਜ਼ਲ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1862
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1927
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਪਰੀਥਾ ਰੈਡੀ

**ਪਰੀਥਾ ਰੈਡੀ** ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀ "ਮੈਡਟ੍ਰੋਨਿਕ" ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

## ਸਿੱਖਿਆ
ਇਸਨੇ ਬੀ.ਐੱਸਸੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਐਡਮਨਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਅੰਨਾਮਲਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਅੰਨਾਮਾਲਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਬਲਿਕ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਸ਼ੋਬਾਨਾ ਦੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ, ਸੁਨੀਤਾ ਰੈੱਡੀ, ਸੰਗੀਤਾ ਰੈੱਡੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੋਬਾਨਾ ਕਮੀਨੇਨੀ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਪ੍ਰਤਾਪ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਅਪੋਲੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਜੇ ਵੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ 34 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਰੈੱਡੀ 1989 ਵਿੱਚ ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। ਉਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ, ਹਸਪਤਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

2012 ਵਿੱਚ, ਰੈੱਡੀ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀ ਮੇਡਟ੍ਰੋਨਿਕ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਬੋਰਡ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਰੈੱਡੀ ਨੇ ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਉਪ-ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
* ਈਟੀ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਦੀ ਸਾਲ ਦੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ
* ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਪਰਸਨੈਲਿਟੀ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957
ਮੁਘਨੀ ਅੱਬਾਸੀ

**ਮੁਘਨੀ ਅੱਬਾਸੀ** (21 ਮਾਰਚ 1921 – 22 ਅਕਤੂਬਰ 2000) ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਅਬਦੁਲ ਮੁਘਨੀ ਅੱਬਾਸੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਮਰੋਹਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਦੇ ਇੱਕ ਰਈਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਮੁਢਲੀ ਜੁਆਨੀ ਬਤੀਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਝਬੁਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ  ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਪਤਲਾਵਾਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਰੀਤੂ ਕੁਮਾਰ

[thumb|ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਫਲੈਗਸ਼ਿਪ ਸਟੋਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੌਕੇ [ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਕੁਮਾਰ (ਖੱਬੇ)]]
**ਰੀਤੂ ਕੁਮਾਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡੀਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ 1944 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਿਮਲਾ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲੋਰੇਤੋ ਕੋਨਵੇਂਟ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲੇਡੀ ਇਰਵਿਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਲਿੱਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਕਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਦੇ ਬ੍ਰਾਈਅਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲ ਗਈ। ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਇਸਨੇ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਟ ਤੋਂ ਮਯੂਸੀਓਲੋਜੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਿੱਤੀ।

## ਡਿਜ਼ਾਈਨ
ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੁਦਰਤੀ ਫੈਬਰਿਕ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਬੁਣਾਈ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਤੱਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾੜੀ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਪਾ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਡਾਇਨਾ, ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ, ਲਾਰਾ ਦੱਤਾ, ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੁਕੋਣ, ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇਨੇ, ਮਧੁਰ ਜਾਫਰੀ, ਕਲਕੀ ਕੋਈਚਲਿਨ, ਦੀਆ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਸੋਹਾ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਜਮਾਈਮਾ ਸੁਨਿਆਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944
ਅਫਸਰ ਮੌਦੂਦੀ

**ਸਈਅਦ ਮਹਿਮੂਦ ਹੁਸੈਨ ਅਫਸਰ ਮੌਦੂਦੀ** (1874-1948) ਸੀ, ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਜੁਨਾਨੀ ਵੈਦ ਸੀ। ਉਹ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਉਰਦੂ ਕਵੀ  ਅਹਿਮਦ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਿਦਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।  ਫ਼ਿਦਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚਲੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਔਲਾਦ 
ਪੋਤਾ - ਸਈਅਦ ਵਾਜਿਦ ਹੁਸੈਨ

ਪੜਪੋਤੇ - ਸਈਅਦ ਅਕਬਰ ਅਲੀ, ਸਈਅਦ ਹੈਦਰ ਅਲੀ, ਸਈਅਦ ਮਹਿਬੂਬ ਅਲੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1874
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1948
ਟਾਈਗਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

**ਟਾਈਗਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 1919) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਕਿੰਗ ਕਾਂਗ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਸਰਬ ਏਸ਼ੀਆ ਟੈਗ ਟੀਮ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1990
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਤਲਣਾ

**ਤਲਣਾ** ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਤੇਲ ਜਾਂ ਘੇ ਵਿੱਚ ਪਕਾਉਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ
ਕਲਿਖੋ ਪੁਲ

**ਕਲਿਖੋ ਪੁਲ** (20 ਜੁਲਾਈ 1969 – 9 ਅਗਸਤ 2016) (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Kalikho Pul), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 8ਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸੀ।
ਇਹ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਉਸ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2016 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2016 ਤਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। 13 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਆਰਡਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੁਲ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। 9 ਅਗਸਤ 2016 ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ  ਤੇ ਈਟਾਨਗਰ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਕਲਿਖੋ ਪੁੱਲ ਅਰੁਣਾਚਲ ਦੇ ਕਮਾਨ ਮਿਸ਼ਮੀ ਜਾਤੀ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਸੀ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਭਾਰਤ - ਚੀਨ ਸੀਮਾ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਤਰਫ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਲਿਖੋ ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ ਢਾਈ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਮਾਂ ਚੱਲ ਵੱਸੀ। 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਖੋਹ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਬੇਹੱਦ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਧੁੜੋਂ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਿਆ। ਕਲਿਖੋ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਆਂਟੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਲੇ-ਵਧੇ। ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਲੱਕੜੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਕਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਖੋ ਨੇ ਬੜਈ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਨਖਾਹ ਰੋਜਾਨਾ ਡੇਢ ਰੁਪਏ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਬਦਲੇ ਇਸ ਨੂੰ 212 ਰੁਪਏ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਠੇਕੇ ਉੱਤੇ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। 9ਵੀਂ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਆਉਂਦੇ ਇਹ 4 ਪੁਰਾਣੇ ਟਰੱਕ ਖਰੀਦਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। ਪੁੱਲ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀਏ ਕੀਤੀ। ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਤੀਸਰੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਲਿਖੋ ਨੇ 2.73 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਘਰ ਬਣਾਇਆ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਫਿਰ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਦੀ ਟਿਕਟ ਦਿੱਤੀ।

## ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ 
ਕਲਿਖੋ ਸਾਲ 2003 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2007 ਤੱਕ ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ ਗੇਗਾਂਗ ਅਪਾਂਗ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਲੇਖਨੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਸੰਬਰ  2015 ਵਿੱਚ ਤਦ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ 47 ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 21 ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਨਬਾਮ ਟੁਕੀ ਦੀ ਅਗੁਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਅਲਪ ਮਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। 26 ਜਨਵਰੀ  2016 ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 16 ਫਰਵਰੀ, 2016 ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀਮੰਡਲ ਨੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਹਟਾਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਾਜਪਾਲ ਜੇ ਪੀ ਰਾਜਖੋਵਾ ਨੇ ਈਟਾਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ-ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਆਜੋਜਿਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪਦ ਅਤੇ ਗੁਪਤਤਾ ਦੀ ਸਹੁੰ ਦਵਾਈ। ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ ਕਲਿਖੋ ਪੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ 19 ਬਾਗੀ, ਬੀਜੇਪੀ ਦੇ 11 ਅਤੇ ਦੋ ਨਿਰਦਲੀ ਵਿਧਾਇਕ ਸਨ। ਕਾਲਿਖੋ ਪੁੱਲ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਛੱਡਣੀ ਪਈ ਸੀ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਤਾ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਕਲੇਸ਼  ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

## ਜਵਾਬ 
ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਵ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨਬਾਮ ਤੁਕੀ ਨੇ ਕਲਿਖੋ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖਬਰ ਉੱਤੇ ਅਫਸੋਸ ਜਤਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਦੁਖਦ ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਭਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਲਿਖੋ ਪੁੱਲ ਵਰਗੇ  ਜਵਾਨ ਨੇਤਾ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਾਜਪਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤਾਪਰ ਗੋਅਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੈ...... ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਨੇਤਾ ਸਨ। ਆਜ ਦੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇਤਾ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਆਰੋਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਕਿਊੰ ਹੋਇਆ ਅਜਿਹਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਪਤਾ ਚੱਲੇਗਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਅਰੁਨਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 8ਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਖ਼ਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ

**ਗਨੀ ਖਾਨ** (Pashto: غني خان) (1914-1996) ਬੀਹਵੀੰ ਸਦੀ ਦਾ  ਪਸ਼ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ, **ਕਲਾਕਾਰ**, **ਲੇਖਕ**, **ਸਿਆਸਤਦਾਨ** ਅਤੇ **ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ** ਸੀ। ਉਹ ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗੱਫਾਰ ਖਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਵਲੀ ਖਾਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਖ਼ਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ  ਇੰਤਜ਼ਾਮੀ ਤਕਸੀਮ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੂਬਾ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਕਸਬਾ ਹਸ਼ਤ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਪਿੰਡ ਅਤਮਾਨਜ਼ਈ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਚਾਰਸੱਦਾ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਖ਼ੁਦਾਈ ਖ਼ਿਦਮਤਗਾਰ ਤਹਿਰੀਕ ਦੇ ਬਾਨੀ ਖ਼ਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗ਼ੱਫ਼ਾਰ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਤੇ ਅਵਾਮੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੰਤਖ਼ਬ ਸਦਰ ਖ਼ਾਨ ਅਬਦੁਲ ਵਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਬੜਾ ਭਾਈ ਸੀ। ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਾਰਸੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਤਾਅਲੁੱਕ ਰੱਖਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਰੁਸਤਮ ਜੰਗ ਦੀ ਬੇਟੀ ਸੀ। ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਰਾਬਿੰਦਰਾ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਤੇ ਬੁੱਤਸਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੰਤਹਾਈ ਕਾਬਲ ਫ਼ਨਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਦੀ ਅਗਲੇਰੀ ਤਰਬੀਅਤ ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਾਲਿਦ ਦੀ ਹਿਦਾਇਤ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਤਖ਼ਤ ਭਾਈ ਸ਼ੂਗਰ ਮਿੱਲ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਆਪਣੇ ਵਾਲਿਦ ਦੀ ਤਹਿਰੀਕ ਤੋਂ ਇੰਤਹਾਈ ਮੁਤਾਸਿਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਖ਼ੁਦਾਈ ਖ਼ਿਦਮਤਗਾਰ ਤਹਿਰੀਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੂਨਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਅਲੰਬਰਦਾਰ ਰਿਹਾ। ਭਾਵੇਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ  ਖ਼ੈਰ ਬਾਦ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ  ਲੇਕਿਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹਕੂਮਤ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਲਿਦ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।ਉਹ 1954 ਤੱਕ ਮੁਲਕ ਦੀਆਂ ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਜੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਰਿਹਾ। ਕੈਦ ਦੇ ਇਸੇ ਦੂਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ-ਏ-ਜ਼ਮਾਨਾ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ *ਦਾ ਪਿੰਜਰੇ ਚਾਗ਼ਰ* ਤਹਿਰੀਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੁੱਲ ਸਰਮਾਇਆ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੇ ਅਦਬ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਮੁਕਾਮ ਅਤਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਰੰਭਿਕ ਕਲਾਮ ਛਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਐਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ। 23 ਮਾਰਚ, 1980 ਨੂੰ ਸਦਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਨਰਲ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਨੇ ਪਸ਼ਤੋ ਅਦਬ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਿਤਾਰਾ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਚੜ੍ਹਦੀ ਜੁਆਨੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ, ਗਨੀ ਖਾਨ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਂਗ ਹੀ  ਗੈਰ-ਸਿਆਸੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਫ਼ਾਨੂਸ, ਪਲੋਸ਼ੈ, ਦਾ ਪਿੰਜਰੇ ਚਾਗ਼ਰ, ਕੁਲੀਆਤ ਅਤੇ ਲਤੂਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ *ਪਠਾਣ*  (Pathans,1947)। ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਖਾਨ ਸਾਹਿਬ (1994) ਸੀ।  

ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਪਸ਼ਤੋ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਸਬਤਨ ਅੱਡਰਾ ਰੰਗ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਉਸਦੀ ਕਾਵਿਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬਦੇਸ਼ੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਅਲੀ ਖਾਨ
* ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਬਹਰਾਮ ਖਾਨ
* ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗੱਫਾਰ ਖਾਨ
* ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਵਲੀ ਖਾਨ
* ਬਹਰਾਮ ਖਾਨ ਪਰਿਵਾਰ
* ਕਬੀਰ ਸਤੋਰੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਸਰੋਤ 
* Mohammad Arif Khattak: Ghani Khan – A Poet of Social Reality,।SBN 978-3-639-32391-7

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Ghani Khan  - interviews, images, and poems
* Harappa - Audio and video interviews
* Ghani Khan - The Man in the Poet
* Ghani Khan - Poetry 
* Life & Works of Ghani Khan

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ
ਰਮਨ

**ਰਮਨ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹੈ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਮੋਰਚੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ*
**ਬੂੰਦ ਬੂੰਦ ਬਰਸਾਤ*
**ਪੁਲਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ*
**ਇਕਤਾਰੇ ਤਾਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਖੋਵਾਰ ਭਾਸ਼ਾ

thumb|ਖੋਵਾਰ ਅੱਖਰ ਜੀਮ
**ਖੋਵਾਰ**, ਜਿਸਨੂੰ  **ਚਿਤਰਾਲੀ, ਕ਼ਾਸ਼ਕ਼ਾਰੀ **ਅਤੇ ਅਰਨੀਆ** **ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾਰਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਇਕ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੈਬਰ-ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਸੂਬੇ ਦੇ ਚਿਤਰਾਲ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤੀਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਗੁਆਂਢੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਪੱਗ ੪ ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦਾਰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਸ਼ੀਨਾ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਕੋਹਿਸਤਾਨੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਦਾਰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕ਼ਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਖੋਵਾਰ ਉੱਤੇ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਤੱਤ ਘੱਟ ਹਨ।  ਖੋਵਾਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁਦਾਏ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੋਵਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਰਬੀ-ਫਾਰਸੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਨਸਤਾਲੀਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਚਿਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਬਾਨ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਜ਼ਬਾਨ ਨੇ ਚਿਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਰ ਛੱਡੇ ਹਨ। ਚਿਤਰਾਲ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਜ਼ਬਾਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚਿਤਰਾਲ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਅੱਸੀ ਫੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੀ ਇਹ ਮਾਦਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਹੈ। ਖਵਾਰ ਅਕੈਡਮੀ ਨੇ ਚਿਤਰਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਪ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖਵਾਰ ਜ਼ਬਾਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਹੁਕੂਮਤੀ ਪਧਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਸੁਸਤੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ। ਅਤੇ ਚਿਤਰਾਲੀ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਇਮਤਿਆਜ਼ੀ ਸੁਲੂਕ ਦੀ ਜ਼ੱਦ ਵਿੱਚ ਹਨ।

### ਸਵਰ 
### ਵਿਅੰਜਨ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸਾਰੰਗ ਲੋਕ

**ਸਾਰੰਗ ਲੋਕ**, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਗੈਰ ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਨਿਯਮਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਲੇਖਕਾ ਰਮਾ ਰਤਨ ਹਨ। 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
http://saranglok.org/ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਂਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸਾਇਮਾ ਅਲਮਾਸ ਮਸਰੂਰ

**ਸਾਇਮਾ ਅਲਮਾਸ ਮਸਰੂਰ** ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। 

‘ਕੌਣ ਕਹਾਵੇ ਦੋ’ ਨਾਮ ਹੇਠ ਸਾਇਮਾ ਅਲਮਾਸ ਮਸਰੂਰ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ 
### ਗ਼ਜ਼ਲ

ਚੁੰਨੀ ਦਾ ਮੈਂ ਜਾਲ ਬਣਾ ਕੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਏ
ਉਹਦੇ ਸੌ ਸੌ ਤਰਲੇ ਪਾ ਕੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਏ

ਉਹਦੀ ਕੰਡ ਸੀ ਨਾਲੇ ਹਾਸੇ ਡੁਲ੍ਹਦੇ ਸਨ
ਮੈਂ ਵੀ ਕੱਚੇ ਘੜੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਏ

ਜਿੰਨ, ਚੁੜੇਲ ਤੇ ਭੂਤ ਡਰਾਮਾ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ
ਰੌਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਚੰਮ ਲੁਹਾ ਕੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਏ

ਪੋਹ ਦੇ ਚੰਨ ਨੂੰ ਤੱਕਣਾ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਤੇ ਨਹੀਂ
ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਏ

ਲੀਕੋ ਲੀਕੀ ਮੱਥਾ ਖੱਪਾਂ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਏ
ਚੁੱਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭੇਦ ਲੁਕਾ ਕੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਏ

ਉੱਚੀ ਬੋਲਿਆਂ ਲੋਕੀਂ ਪਾਗ਼ਲ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ
ਧੜਕਣ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਾ ਕੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਏ

ਮੇਰੇ ਤੇ ਅਲਮਾਸ ਬਸ਼ਾਰਤ ਉਤਰੇਗੀ
ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਯਾਰ ਵਸਾ ਕੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਏ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ (ਪੱਤਰਕਾਰ)

**ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ** (1931 - 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। 

ਕੌਰ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਅਤੇ ਕੈਂਪ ਕਾਲਜ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ, ਬੀ.ਟੀ. (ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਟੀਚਿੰਗ) ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ  ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ। ਉਹ 1958-59 ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ "ਪਰਭਾਤ" ਅਤੇ ਮਾਸਿਕ "ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ" ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ  ਮਹਿਲਾ ਵਿੰਗ, ਇਸਤਰੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1978 ਵਿੱਚ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਰਵਰੀ 1989 ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਲੇਖਕਾਂਵਾਂ
ਮੱਖਣ ਕ੍ਰਾਂਤੀ

**ਮੱਖਣ ਕ੍ਰਾਂਤੀ** ਪ੍ਰਗਤੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਲਾਂਦੜਾ ਦਾ ਨਾਟਕਰਮੀ ਸੀ। ‘ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ’ ਅਤੇ ‘ਧੀ-ਧਿਆਣੀ’ ਕੋਰੀਊਗ੍ਰਾਫੀਆਂ, ਨਾਟਕ ‘ਜਿੰਦਗੀ ਜਿੰਦਾਬਾਦ’ ਅਤੇ ‘ਸ੍ਰ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ’ ਤੇ ‘ਭੀਮ ਮਹਾਨ’ ਉਪੇਰਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸੋਢੀ ਰਾਣਾ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਊ ਰਾਮ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੰਗਕਰਮੀ
ਕਜਰੀ

**ਕਜਰੀ** (ਹਿੰਦੀ:कजरी),  ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਬਦ *ਕਜਰਾ*, ਜਾਂ ਕੋਹਲ ਤੋਂ ਲਿਆ, ਇੱਕ ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਕੰਨਿਆ ਦੀ, ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਕਾਲੇ ਮੌਨਸੂਨ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਘਿਰ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਚਾਹਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਖਾਸਕਰ ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨਮੂਨਾ ਗੀਤ  
ਹੇਠਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਜਰੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦਃ

### ਬੋਲ 
* ਕਾਰੀ ਬਦਰੀਆ ਬਰਸੇ ਰੇ, ਸਯੀਆਂ ਪਰਦੇਸ ਗਏ 

 ਕਾਗਾ ਲੇ ਜਾ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾ 

 ਹਮਾਰੀ ਅਟਾਰੀਆ ਆਏ ਸਾਵਨ ਕੇ ਝੂਲਾ ਝੂਲੇ

  ਦਿਲਵਾ ਮੋਰਾ ਰੋਏ

 ਪਿਆ ਬਿਨਾ ਜੀਆਰਾ ਜਾਰੇ, ਕੈਸੇ ਸਾਵਨ ਸੋਏ" ""

### ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ 
" ਹੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਮੇਰਾ ਮਹਿਬੂਬ ਪਰਾਏ ਦੇਸ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਕਾਂ, ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ, ਮੇਰੀ ਅਟਰਿਆ ਵਿੱਚ ਆਓ ਸਾਵਨ ਦੇ ਝੂਲੇ ਝੂਟੋ , ਪਰ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਰੋਂਦਾ ਹੈ ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਜਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਮਾਨਸੂਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਸੌਂ ਸਕਦੀ  ਹਾਂ? ""

ਇਹ ਗੀਤ ਕਜਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਡੂੰਘਾਈ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਕਾਵਾਂ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਰੂਪ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ
ਅਸਗਰ ਫ਼ਰਹਾਦੀ

**ਅਸਗਰ ਫ਼ਰਹਾਦੀ** (, ; ਜਨਮ 7 ਮਈ 1972) ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਫਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ. ਹੋਰ ਅਵਾਰਡਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਗਲੋਬ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦੋ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ  ਵਧੀਆ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫਿਲਮ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ  ਹਨ. ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ 2012 ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ **ਨਾਦਿਰ ਦੀ ਸੀਮੀਨ ਤੋਂ ਜੁਦਾਈ** ਅਤੇ *ਸੇਲਸਮੈਨ* ਲਈ ਮਿਲੇ. 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ *ਟਾਈਮ* ਰਸਾਲੇ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ.

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਨੇਹਲਤਾ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ

**ਸਨੇਹਲਤਾ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ** (ਜਨਮ 18 ਸਤੰਬਰ, 1957) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. (ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸਰਵਿਸਿਜ਼) ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬੂਆ 1982 ਬੈਚ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕੇਡਰ ਹੈ। ਸਨੇਹਲਤਾ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਧੀਕ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਨੇਹਲਤਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਫ਼ਾਰ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਐਂਡ ਰੂਰਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ (ਨਾਬਾਰਡ), ਭਾਰਤ, ਜਨਵਰੀ 2013 ਤੋਂ ਆਈ.ਡੀ.ਬੀ.ਆਈ ਬੈਂਕ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਨੌਮੀਨੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2013 ਤੋਂ ਆਈ.ਡੀ.ਐਫ.ਸੀ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਜਨਰਲ ਇੰਸ਼ੋਰੈੰਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957
ਐਲੀ ਲਰਟਰ

**ਐਲੀਸਨ ਏਲਿਜ਼ਬੇਤ "ਅਲੀ" ਲਰਟਰ** (ਜਨਮ 28 ਫਰਵਰੀ, 1976)ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਏਨ.ਬੀ.ਸੀ. ਟੀ ਵੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਡਰਾਮਾ ਹੀਰੋ ਵਿੱਚ ਨਿਕੀ ਸਾਂਦਰਸ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਸੀ ਸਟ੍ਰਾਸ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਬਾਊਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ 1990 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਾਲਿਨੀ ਅਵਸਥੀ

**ਮਾਲਿਨੀ ਅਵਸਥੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਅਵਧੀ, ਬੁੰਦੇਲਖੰਡੀ ਅਤੇ ਭੋਜਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਠੁਮਰੀ ਅਤੇ ਕਜਰੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਮਾਲਿਨੀ ਅਵਸਥੀ ਕਨੌਜ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਾਤਖੰਡੇ ਸੰਗੀਤ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬਨਾਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ, ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਗੰਡਾ ਬਾਂਧ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਹੈ। ਉਹ ਸੀਨੀਅਰ ਆਈਏਐਸ ਅਫਸਰ, ਅਵਿਨੇਸ਼ ਅਵਸਥੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੈ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਮਾਲਿਨੀ ਅਵਸਥੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰ, ਜਹਾਂ-ਏ-ਖੁਸ਼ਸਰੂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰ-ਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਪਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਥੁਮਰੀ, ਥਾਰੇ ਰਹਿਓ ਬਾਂਕੀਓ ਸ਼ਿਆਮ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਉਸ ਨੇ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਇਮੈਜਨ ਦੇ ਜੁਨੂਨ ਲਈ ਟੀ.ਵੀ. 'ਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯੂ.ਪੀ. ਚੋਣਾਂ 2012 ਅਤੇ 2014 ਲਈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ 2015 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦਮ ਲਗਾ ਕੇ ਹਇਸ਼ਾ' ਵਿੱਚ *ਸੁੰਦਰ ਸੁਸ਼ੀਲ* ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੂ ਮਲਿਕ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

### ਅਕਾਦਮਿਕ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ
* ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਧਿਕਾਰ ਕੇਂਦਰ ਲਈ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਚੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ।

## ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ
### ਰਾਸ਼ਟਰੀ
* ਉੱਤਰ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ, ਥੁਮਰੀ-ਉਤਸਵ ਅਤੇ ਰਾਗ-ਰੰਗ-ਉਤਸਵ, ਤਾਜ-ਮਹਾਂਉਤਸਵ, ਗੰਗਾ-ਮਹਾਂਉਤਸਵ, ਲਖਨਊ-ਉਤਸਵ, ਬੁਧ-ਮਹਾਂ-ਉਤਸਵ, ਰਮਾਇਣ-ਮੇਲਾ, ਕਾਜਰੀ-ਮੇਲਾ, ਕਬੀਰ-ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ।
* ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਰੂਤੀ-ਮੰਡਲ-ਸਮਾਰੋਹ, ਕੁੰਭਲ-ਗਾਰਧ-ਫੈਸਟੀਵਲ, ਤੇਜ- ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ।
* ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਯਾਨਾ ਦੇ ਸੂਰਜਕੁੰਡ-ਕਰਾਫਟ-ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਹੈਰੀਟੇਜ-ਫੈਸਟੀਵਲ-ਪਿੰਜੌਰ ਵਿੱਚ।

### ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ
* ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਦਿਵਸ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ, 2017
* ਮਾਰੀਟਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, 2015
* ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ.ਆਰ. 40ਵਾਂ, ਫਿਜੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਰੋਹ, 2011 
* ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਸੈਲੀਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹਿਸਟਨ, ਯੂ.ਐਸ.ਏ., 2004
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ; 2007
* ਸਾਊਥ ਬੈਂਕ ਸੈਂਟਰ, ਲੰਡਨ, ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, 2011
* ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਤਿਉਹਾਰ ਸੈਲੀਬ੍ਰੇਸ਼ਨ: 2002, 2003, 2015 ਅਤੇ 2016
* ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਪੁਰੀ ਸੰਮੇਲਨ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ; 2000, 2004, 2016
* ਫਿਲਡੇਲੀ ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਰੋਹ; 2016

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ
* *ਜੈ ਹੋ  ਛਠ ਮਈਆ*- ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਸਿੰਘ, ਮਾਲਿਨੀ ਅਵਸਥੀ
* ਭੋਲੇ ਸਿਵ# ਸ਼ੰਕਰ
* ਬਮ ਬਮ ਬੋਲੇ
* ਏਜੰਟ ਵਿਨੋਦ
* ਦਮ ਲਗਾਕੇ ਹਈਸ਼ਾ
* ਚਾਰਫੁਟੀਆ ਛੋਕਰੇ (2014) ਫਿਲਮ

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ (2016)
* *ਸਹਾਰਾ* ਅਵਧ ਸਨਮਾਨ (2003)
* ਯਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਯੂਪੀ ਸਰਕਾਰ 2006
* ਨਾਰੀ ਗੌਰਵ 2000
* ਕਾਲੀਦਾਸ ਸਨਮਾਨ 2014
* ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ 
* ਨੇਸ਼ਨ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਸਾਈਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ
ਕੋਟਾਲਾ

**ਕੋਟਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼ੀਲਾ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼

thumb|ਸ਼ੀਲਾ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼
**ਸ਼ੀਲਾ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼** ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਲਪਾ ਆਰਕੀਟੈਕਟਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ 35 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ 1200 ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀ ਸੰਸਥਾਪਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵਪਾਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਗੁਰਮਿਹਰ ਕੌਰ

**ਗੁਰਮਿਹਰ ਕੌਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਟਿਊਡੈੱਟ ਐਕਟਿਵਿਸਟ ਹੈ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਿਸਟੀ ਦੇ ਲੇਡੀ ਸਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਹ ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਿਸਟੀ ਦੇ ਰਾਮਜਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਖਾਲਿਦ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਲਾ ਰਸ਼ੀਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ੲੇਬੀਵੀਪੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸਖਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਗੁਰਮਿਹਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਉੱਪਰ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ੲੇਬੀਵੀਪੀ ਪਾਰਟੀ ਖਿਲਾਫ ਬੇਬਾਕ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਵੀਡੀਓ ਦੇ ਚਰਚਿਤ ਹੁੰਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਗੁਰਮਿਹਰ ਨੂੰ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਦੇਸ਼ਧਰੋਹੀ ਹੋਣ ਦੇ ਆਰੋਪ ਲੱਗਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਇਸ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਗੁਰਮੇਹਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 'ਨੈਕਸਟ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਲੀਡਰਜ਼-2017' ਦੀ ਸੂਚੀ 'ਚ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਗੁਰਮਿਹਰ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਥਲਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਅਫਸਰ ਸਨ ਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, 6 ਅਗਸਤ 1999 ਨੂੰ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਈਫਲ ਕੈਂਪ ਉੱਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਵੇਰੇ 1:15 ਵਜੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੱਤ ਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਗੁਰਮਿਹਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ।

ਕੌਰ ਨੇ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੋਮਰਵਿਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਮਾਡਰਨ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 
ਗੁਰਮਿਹਰ ਨੇ ਅਪਰੈਲ 2016 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸੁਖਾਵੇਂ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਪਾਈ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਏ.ਬੀ.ਵੀ.ਪੀ. ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਪਾਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀਡੀਓ ਕਾਰਨ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਕਿਰਨ ਰਿਜਿਜੂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਤਿੱਖਾ ਸ਼ਬਦੀ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ਧਰੋਹੀ ਕਿਹਾ। ਕੁਝ ਚਰਚਿਤ ਹਸਤੀਆਂ ਵਰਿੰਦਰ ਸਹਿਵਾਗ ਅਤੇ ਰਣਦੀਪ ਹੁੱਡਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਾਇਰ ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ ਨੇ ਗੁਰਮਿਹਰ ਕੌਰ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਰਨ ਰਿਜਿਜੂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਖਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਕੌਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਗੁਰਮਿਹਰ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ "ਵੀਡੀਓ 'ਚ ਉਸ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੱਡੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਯੁੱਧ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਬਾਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖੇ। ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ। ਸਥਿਤੀਆਂ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ।"

## ਡੀ.ਯੂ. ਬਚਾਓ ਮੁਹਿੰਮ 
ਉਸ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਏ.ਬੀ.ਵੀ.ਪੀ. ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਚਾਓ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਏ.ਬੀ.ਵੀ.ਪੀ. ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਾਰਨ ਉਮਰ ਖਾਲਿਦ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਿਦ ਸ਼ੋਰਾ ਦੇ ਲੈਕਚਰ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮਜਸ ਕਾਲਜ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਭੜਕੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਅਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੁਹਿੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
* Small Acts of Freedom (2018), Penguin Random House
* The Young and the Restless (Youth and Politics in India) (2019), Penguin Books

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਜਿਊਣ ਦਾ ਸਲੀਕਾ

**ਜਿਊਣ ਦਾ ਸਲੀਕਾ** ਭਾਰਤ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 27 ਨਿਬੰਧ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਰਤਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡ

**ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡ** ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਬੰਧ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ।

## ਲਿਖਤਾਂ
**ਹਾਸ਼ਮ ਦੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰੀ*
**ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਜੋਗੀਆ ਝੂਠ ਬੋਲੇਂ*	
**ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਸੱਚ*
**ਆਓ ਬੱਚਿਓ ਬਾਤ ਸੁਣਾਵਾਂ*
**ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ*
**ਕਿੱਸਾਕਾਰੀ ਹਾਸ਼ਮ*
**ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ*
**ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ*
**ਸੁੱਚੀਆਂ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਗੱਲਾਂ*
**ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ*
**ਜਿਊਣ ਦਾ ਸਲੀਕਾ*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ (ਡੋਗਰਾ ਜਨਰਲ)

**ਜ਼ਰਨੈਲ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ** (1785-1841) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਕਾਂਗੜਾ ਘਾਟੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਨਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਜਰਨਲ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਰਨਲ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਤਿਬੱਤ ਤੱਕ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਫੈਲਾਇਆ। ਤੇ ਜਦੋ ਜਰਨਲ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਤਿਬੱਤ ਫਤਹਿ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਿਹੇ ਸੀ ਤਾ ਪਿੱਛੋਂ ਤਿਬੱਤੀ ਫੌਜ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਰਨਲ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਏਨੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜੇ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਹੋਈ ਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਆਉਂਦੀ ਆ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪੱਟ ਵਿੱਚ ਵੱਜਦੀ ਆ ਤੇ ਇਹ ਜ਼ਖਮੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੜਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨੀ ਹੋਈ ਕੀ ਇਹਨਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਕੇ ਲੜ ਸਕੇ। ਦੂਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਬੈਠਾ ਇੱਕ ਤਿੱਬਤੀ ਫੌਜੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਰਛਾ ਮਾਰਦੇ ਜੋ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਠ ਤੇ ਵੱਜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਆਰ ਲਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨੀ ਹੋਈ ਕੀ ਕੋਈ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇ। ਤੇ ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਘੰਟਿਆਂ ਲੜਾਈ ਹੁੰਦੀ ਐ ਤੇ ਅਖੀਰ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕੇ ਜੋ ਵੀ ਲਾਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਲਾਉਗਾ ਲਾਸ਼ ਉਸਦੀ। ਦੋ ਕਬੀਲਿਆਂ ਚ ਲਾਸ਼ ਵੰਡ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਐ। ਤੇ ਫੇਰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਮਾਸ ਉਤਾਰ ਕੇ ਟੁੱਕੜੇ ਟੁੱਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਫੌਜੀ ਰੇਸ ਮਹਾਨ ਸੂਰਮੇ ਦੇ ਮਾਸ ਦੇ ਟੁੱਕੜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਵਾ ਤੇ ਬੰਨੀ ਫਿਰਦੇ ਸੀ। (ਤਿਬੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਮਾਸ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਤੇ ਬੰਨੇ ਜਾ ਘਰੇ ਰੱਖੇ ਤਾ ਉਹਨਾ ਦੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਬਹਾਦਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ) ਉਹ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਜਿਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਹ ਯੋਧਾ ਲੜਿਆ ਐ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਏਸ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਔਕਾਤ ਐ। ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਇੱਕ ਵਾਲ(ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਵਾਲ ) ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਏ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਵੱਡ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਚ ਗੱਡ ਦਿੱਤਾਂ ਗਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਮੱਠ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਸਿੰਗਲਾਪਾ ਚੋਟਲ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਜਿਸਦਾ ਮੱਤਲੱਬ ਅੱਸੂ ਕੇ ਇਥੇ ਸ਼ੇਰ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਐ। ਤਿਬੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਰਹੀ ਐ ਕੇ ਜਦੋ ਵੀ ਏਥੇ ਕੋਈ ਬੀਬੀ ਗਰਵਬਤੀ ਹੁੰਦੀ ਐ ਤਾ ਉਸਨੂੰ ਢੋਲ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਮੱਠ ਤੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਮੱਠ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਤਾ ਜੋ ਉਸਦਾ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਇਸ ਵਰਗਾ ਬਹਾਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਤੋ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ।  ਪਰ ਇਸ ਸੂਰਮੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਿਸਦੇ ਮਾਸ ਦੀ ਬੋਟੀ ਬੋਟੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਸਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾ ਨੇ ਪਾਈ ਹੋਵੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1786
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1841
ਸੁਨੀਲ ਮਿੱਤਲ

**ਸੁਨੀਲ ਭਾਰਤੀ ਮਿਤਲ** (ਜਨਮ 23 ਅਕਤੂਬਰ 1957) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਸਮਾਜਸੇਵੀ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਇੰਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਟੈਲੀਕਾਮ, ਇੰਸ਼੍ਯੋਰੇੰਸ, ਰਿਯਲ ਸਟੇਟ, ਮੌਲ, ਹੋਸਪੇਟੇਲਿਟੀ, ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਉਦਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜ਼ੂਦ, ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਏ ਹਨ I ਭਾਰਤੀ ਏਅਰਟੈਲ, ਜੋਕਿ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਫਲੈਗਸ਼ਿਪ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਟੈਲੀਕਾਮ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ 18 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 350 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾ੍ਹਕਾਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੈ I ਭਾਰਤੀ ਏਅਰਟੈਲ ਨੇ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 14.75 ਅਰਬ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਆਮਦਨ ਕੀਤੀ I ਸੁਨੀਲ ਮਿਤਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਠਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਹਨ ਤੇ ਫ਼ੋਰਬਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁੱਲ ਸੰਪਤੀ $7 ਅਰਬ ਹੈ I

ਸਾਲ 2007 ਵਿੱਚ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੁਸ਼ਣ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ, ਜੋਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਰਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਹੈ I ਜੂਨ 15, 2016, ਨੂੰ ਆਪਜੀ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੇਸ਼ਨਲ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰ੍ਸ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ I

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸੁਨੀਲ ਮਿਤਲ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਅਗਰਵਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸੀ I ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਸਤਪਾਲ ਮਿਤਲ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਮੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ, ਰਾਜਯ ਸਬਾ (ਇੰਡਿਯਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ) ਰਹਿ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਦੋ ਵਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ (1976& 1982) ਅਤੇ ਰਾਜਯ ਸਬਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਏ (1988) I ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਸੂਰੀ ਦੇ ਵਿਨਬਰਗ ਐਲੇਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲਾ ਲਿਆ,[9] ਪਰ ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਵਾਲਿਯਰ ਦੇ ਸੈਕਇੰਡੀਆ ਸਕੂਲ ਚਲੇ, ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਲ 1976 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਰਿਆ ਕਾਲੇਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ, (ਜੋਕਿ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ) ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਗੈ੍ਜੁਏਟ ਹੋਏ I ਸਾਲ 1992 ਵਿੱਚ, ਹਾਰਟਾਅਟੈਕ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ I

ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਸੁਨੀਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਪਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 1976 ਨੂੰ, 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, 20,000 ਰੁਪਏ (ਯੂਐਸ $300) ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਉਧਾਰੇ ਲਏ ਸੀ I ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਪਾਰ ਲੋਕਲ ਬਾਈਸਾਈਕਲ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਕੈ੍ਂਸ਼ਾਫਟ ਬਣਾ ਕੇ ਕੀਤਾ I

ਸਾਲ 1980 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਇੰਪੋਰਟ ਇੰਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਰੱਖਿਆ I ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਈਸਾਈਕਲ ਦੇ ਪੁਰਜੇ ਅਤੇ ਧਾਗੇ ਦੀਆਂ ਫ਼ੈਕਟਰੀਆਂ ਬੇਚੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਮਬਈ ਚਲੇ ਗਏ I ਸਾਲ 1981 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਐਕਸਪੋਰਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਇੰਮਪੋਰਟਿੰਡ ਲਾਇਸੈਂਸ ਖਰੀਦਿਆ I ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਪਾਨ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੀ ਸਯੂਕੀ ਮੋਟਰਾਂ ਦੇ ਪੋਰਟੇਬਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰ ਪਾਵਰ ਜੈਨਰੇਟਰ ਮੰਗਵਾਏ I ਜੈਨਰੇਟਰ ਦੇ ਇੰਮਪੋਰਟ ਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋ ਇਕਦਮ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ I

ਸਾਲ 1984, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਸ਼ ਬਟਨ ਫ਼ੋਨ ਬਣਾਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਜੋਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਇਵਾਨ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਕਿੰਗਟੈਲ, ਜਿਸਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤਰੀਕੇ, ਭਾਰੇ ਰੋਟਰੀ ਫ਼ੋਨਾਂ ਦੀ ਜਗਾਹ ਲੈ ਲਈ ਜੋਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ I ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਕਾਮ ਲਿਮਿਟੇਡ (ਬੀਟੀਐਲ) ਦਾ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਸਾਇਮੈਨਸ ਏਜੀ ਨਾਲ ਇਲੈਕ੍ਟ੍ਰਾਨਿਕ ਪੂਸ਼ ਬਟਨ ਫ਼ੋਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਕਰਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ I 1990 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਸੁਨੀਲ ਫੈਕਸ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਕੋਡਲੈਸ ਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਲੀਕਾਮ ਗਿਯਰ ਬਣਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸੀ I ਸੁਨੀਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,”ਸਾਲ 1983 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜੈਨਸੈਟਾਂ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ I”

## ਹਵਾਲੇ-
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957
ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ (ਲੇਖਕ)

**ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 1921) ਹਿੰਦੀ/ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਜੱਗਾ ਲਹੌਰ ਸੇ* (1944)
**ਤਾਰ ਬ ਪੂਦ* (1946)
**ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਹਮਾਰਾ* (1947)
**ਸੁਨਹਿਰਾ ਦੇਸ਼* (1949)
**ਪਹਿਲਾ ਪਥਰ* (1953)
* *ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ*
* *ਆਬਗੀਨਾ* (ਨਵਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਤਰਤੀਬ ਤੇ ਤਹਿਕੀਕ: ਡਾਕਟਰ ਜਮੀਲ ਅਖ਼ਤਰ)
### ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 
* ਪੰਜਾਬ ਕੀ ਕਹਾਨੀਆਂ
* ਚਿਲਮਨ
* ਪਹਿਲਾ ਪੱਥਰ
* ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਆ ਕਹਾਨੀਆਂ
* ਦੇਵਤਾ ਕਾ ਜਹੰਨਮ
* ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਕਹਾਨੀਆਂ
* ਬਣਬਾਸ ਤਥਾ ਅੰਨਯ ਕਹਾਨੀਆਂ
* ਐਲੀ ਐਲੀ
* ਮੇਰੀ ਤੈਂਤੀਸ ਕਹਾਨੀਆਂ
* ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਰਉਓਂਗੀ 
### ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ 
**ਚੱਕ ਪੀਰਾਂ ਕਾ ਜੱਸਾ* 
* *ਰਾਤ, ਚੋਰ ਔਰ ਚਾਂਦ*
* *ਕਾਲੇ ਕੋਸ*

### ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ 
* ਰਾਵੀ ਬਿਆਸ
* ਸਾਹਿਬ-ਏ-ਆਲਮ
* ਸੁੰਨਾ ਆਸਮਾਨ
* ਦੋ ਅਕਲ ਗੜ੍ਹ
* ਆਗ ਕੀ ਕਲੀਆਂ
* ਬਾਸੀ ਫੂਲ
* ਫਿਰ ਸੁਬ੍ਹਾ ਹੋਗੀ
* ਰਾਕਾ ਕੀ ਮੰਜ਼ਿਲ

### ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਿਟ 
* ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਲੜਕੀ
* ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਬਸ਼ਾਰ
* ਅਹਿਦ-ਏ-ਨਵ ਮੇਂ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਕੇ ਤੀਸ ਮਹੀਨੇ

### ਇੰਤਖ਼ਾਬ 
ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਫ਼ਸਾਨੇ, ਤਰਤੀਬ, ਤਹਿਕੀਕ ਵ ਮੁਕੱਦਮਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ, ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਭਾਰਤ, 1995

### ਕੁਲੀਆਤ 
* ਕੁਲੀਆਤ-ਏ-ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ (ਅੱਠ ਜਿਲਦਾਂ) ਤਰਤੀਬ ਤੇ ਤਦਵੀਨ: ਡਾਕਟਰ ਜਮੀਲ ਅਖ਼ਤਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸਨਾ ਮੀਰ

**ਸਨਾ ਮੀਰ** (ਜਨਮ 5 ਜਨਵਰੀ 1986) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਸਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਟਵੰਟੀ20 ਟੀਮ ਦੀ ਵੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੇਦਬਾਜੀ ਪੱਖੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। = ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਈਸੀਸੀ ਵਨਡੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 1 ਰੈਂਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ 2010 ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਦਿਵਾਏ। ਉਸ ਨੂੰ 2008 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਸੀ ਪਲੇਅਰ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਵਨਡੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 9 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟੌਪ 20 ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ| ਉਸ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ 8 ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਈਸੀਸੀ ਦੀ ਸਿਖਰਲੀ 20 ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਮੀਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ 100 ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ। ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲਵੇਗੀ।

25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮੀਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹਜ਼ਾਰਾ ਖੇਤਰ ਦੇ **ੲੇਬਟਾਬਾਦ** ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ| ਉਸਨੇ ਸਟੇਟਟਿਕਸ ਅਤੇ ਇਕਨੋਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ| ਵਕਾਰ ਯੂਨਿਸ, ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਜੋਂਟੀ ਰੋਡਸ ਉਸਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹਨ|

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ

**ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ** (8 ਮਈ 1929 - 24 ਅਕਤੂਬਰ 2017) ਸੇਨੀਆ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਸਬ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਨ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਠੁਮਰੀ ਗਾਉਣ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ। **ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ** 2016 ਵਿੱਚਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਅਤੇ 198। ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ, ਦਾ ਜਨਮ 8 ਮਈ 1929 ਨੂੰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮੀਹਾਰ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਰਾਮਦੇਵ ਰਾਏ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਬਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਇਆ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ  ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਤਪਾ ਗਾਉਣ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ. 'ਤੇ ਨੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਹੈ, ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਫਿਲਮ, ਹਨ, ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਿਲ ਛੱਡ ਗਏ ਤੇ misra ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਟਾਈਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ.

## ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਗਿਰਿਜਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਗਾਇਨ ਦੀ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਆਲ ਇੰਡਿਆ ਰੇਡੀਓ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤੇ 1949 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਦਾਦੀ ਵਲੋਂ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਉੱਚ ਵਰਗ ਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਗਾਇਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। 1946 1946 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਗਿਰਿਜਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਲਈ ਨਿਜੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ 1951 ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਪਰੋਗਰਾਮ ਦਿੱਤਾ।[1] ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਕੋਲੋਂ 1960 (ਮੌਤ ਪੂਰਵ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਦੀ ਰਹੀ।  ਲਈ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਅੰਗ ਠੁਮਰੀ (ਜਿਸ ਦਾ ਦਰਜਾ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਤੱਰਕੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ) ਸ਼ੈਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਟਾਈਲ ਕਜਰੀ, ਚੈਤੀ ਅਤੇ ਹੋਲੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਖ਼ਯਾਲ, ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ, ਅਤੇ ਟੱਪਾ ਵੀ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ. ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਿਊ ਗ੍ਰੋਵ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ ਆਪਣੀ ਗਾਇਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕੀ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਠੁਮਰੀ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ 'ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ' ਦੀ ਬਾਨੀ,ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਮਮਤਾ ਭਾਰਗਵ, ਜਿਸ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਪਾਈ ਹੈ,ਦੀ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ (1972)
* ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ (1989)
* ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ(2016)&nbsp; 
* ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ (1977)
* ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ (2010)
* ਮਹਾਂ ਸੰਗੀਤ ਸਨਮਾਨ ਇਨਾਮ (2012)
*ਸੰਗੀਤ ਸਨਮਾਨ ਇਨਾਮ (ਡੋਵਰ ਲੇਨ ਸੰਗੀਤ ਸਮੇਲਨ) 
* GIMA ਇਨਾਮ 2012 (ਲਾਇਫਟਾਇਮ ਅਚੀਵਮੇਂਟ) 
* ਤਨਾਰਰੀ ਇਨਾਮ

## ਹਵਾਲਾ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 errors: invalid parameter value
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 errors: dates

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਗਿਰਿਜਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਮਈ 1929 ਨੂੰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੀਂਦਾਰ ਰਾਮਦੇਵ ਰਾਏ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਵਜਾਉਨਾ  ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਗਿਰਿਜਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸਾਰੰਗੀ ਵਾਦਕ ਸਰਜੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਤੋਂ *ਖਿਆਲ* ਅਤੇ *ਟੱਪਾ* ਗਾਉਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ "*ਯਾਦ ਰਹੇ "* ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚੰਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।
ਮਾਲੂਮਾ

**ਮਾਲੂਮਾ ਮਿੰਤ ਅਲ ਮੈਦਾਹ**(ਅਰਬੀ: المعلومة منت الميداح, ਜਾਂ ਸਿਰਫ **ਮਾਲੂਮਾ **(pronunciation: /mɑːloʊmɑː/); ਜਨਮ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1960) ਇੱਕ ਮੌਰੀਤਾਨੀਆਈ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਮੌਰੀਤਾਨੀਆ ਦੇ ਦੱਖਣੀ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਾਪੇ ਰਵਾਇਤੀ ਮੌਰੀਤਾਨੀਆਈ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਚੰਗੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦ ਇਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਇਕੱਲੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਨਸਰਟ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੀਤ "ਹਬੀਬੀ ਹਾਬੇਤੂ" ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਗੀਤ ਤੁਰੰਤ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਰਵਾਇਤੀ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਜਮਾਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਨਾਖੁਸ਼ ਹੋਈਆਂ। ਇਸਨੂੰ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1986 ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਗਾਇਕੀ ਛੱਡਣੀ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਬਲੂਜ਼, ਜੈਜ਼, ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਸਦੇ ਇਸਦੇ ਗੀਤ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੌਰੀਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸੈਂਸਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਪਰ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਸਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਬੈਨ ਚੱਕਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਸਨੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇਗਾਉਣ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ। ਇਸਦੀ ਚੌਥੀ ਐਲਬਮ, *"ਨੋ " Knou* (2014), ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਬੋਲ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਾਰੇ ਇਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਮਾਲੂਮਾ ਮਿੰਤ ਮੋਕਤਰ ਊਲਦ ਮੈਦਾਹ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1960 ਨੂੰ ਮੈਦੇਰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮੌਰੀਤਾਨੀਆ ਦੇ ਦੱਖਣੀ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਾਲ ਹੀ ਮੌਰੀਤਾਨੀਆ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਗਰੀਓ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮੈਦੇਰਦਰਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਚਾਰਾਤ ਨਾਮੀ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਮਾਰੂਥਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਇਸਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ, ਤਿਦੀਨੇਟ ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਦਾਦਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਯਾਹਯਾ ਊਲਦ ਬੂਬੇਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਤਿਦੀਨੇਟ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਪਰੰਪਰਕ ਗਾਇਕ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖੜੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮਾਲੂਮਾ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਰਦੀਨ ਨਾਂ ਦਾ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿਖਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
### ਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬਾਂ
*
*
*
*
*
*
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਨੂੰਹ

***ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਨੂੰਹ***  ਵੀਨਾ ਵਰਮਾ ਦਾ 2002 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ 15 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਪੰਨੇ 295 ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ

**ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ *ਐਸ ਪੀ ਦੇ ਰੈਂਕ ਵਰਗੀ*, *ਦੁਬਈ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਖ*, *ਸੂਟ* ਆਦਿ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ (ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1992, ਬਟਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਨਿਮਰਤਪਾਲ ਕੌਰ ਖਹਿਰਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਡੀ. ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਐਚ. ਐਮ. ਵੀ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵਾਇਸ ਆਫ ਪੰਜਾਬ ਸੀਜਨ-3 ਦੀ ਵਿਜੇਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਆਪਣੇ ਗੀਤ "ਇਸ਼ਕ ਕਚਹਿਰੀ" ਰਾਹੀਂ ਬਣੀ। ਇਸ ਨੇ ਬਠਿੰਡੇ ਵਿੱਚ 2016 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸਰਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।

ਨਿਮਰਤ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਮਿਰਚੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2017 ਵਿੱਚ ਲਹੌਰੀਏ ਫਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਉਹ ਵਾਇਸ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ-3 ਦੀ ਜੇਤੂ ਰਹੀ ਹੈ।. ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੰਗਲ "ਇਸ਼ਕ ਕਚਹਿਰੀ" ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸਰਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ ਨਾਲ ਰੇਡੀਓ ਮਿਰਚੀ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ ਨਾਲ ਰੇਡੀਓ ਮਿਰਚੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡਸ ਦੇ ਤੀਜੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਗਾਣੇ "ਰੱਬ ਕਰਕੇ" ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ 24 ਸਤੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਭੁੱਲਰ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ਪਜ-ਆਬ ਰਿਕਾਰਡਸ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਦੋ ਗਾਣਿਆਂ "ਇਸ਼ਕ ਕਚਹਿਰੀ" ਅਤੇ "ਐਸ.ਪੀ ਦੇ ਰੈਂਕ ਵਰਗੀ" ਨੂੰ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ "ਸਲੂਟ ਵੱਜਦੇ" ਵਰਗੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਗਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ "ਰੋਹਬ ਰੱਖਦੀ", "ਦੁਬਈ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਖ", "ਸੂਟ" ਅਤੇ "ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ" ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੰਜੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਜੋੜੀ "ਦੁਬਈ ਵਾਲਾ ਸ਼ੇਖ" ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਗਾਇਕਾ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਫੇਅਰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੀਪ ਜੰਡੂ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਉਸ ਦਾ ਗਾਣਾ "ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ" 'ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ "ਜ਼ਵੀਰੇਕ" ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਲਿਕ ਸਾਬਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਵਿਵਾਦ
2017 ਵਿੱਚ ਆਏ ਇਸ ਦੇ ਗੀਤ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਨੂੰ ਯੂਟਿਊਬ ਤੋਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ZWirekBeats ਨੇ ਗੀਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀਪ ਜੰਡੂ 'ਤੇ 'ਨਾਇਟ ਇਨ ਦੁਬਈ' ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ।

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2017 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰੀਏ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਿੱਕਰ (ਅਮ੍ਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ) ਦੀ ਭੈਣ ਹਰਲੀਨ ਕੌਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਅਫਸਰ' 5 ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਫਿਲਮ 'ਚ ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਡੈਬਿਊ ਫਿਲਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ ਨੇ ਤਰਸੇਮ ਜੱਸੜ ਨਾਲ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਹਰਮਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਜੋੜੀ' ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਜੋ ਕਿ ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ ਦੀ ਸਹਿ-ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੀ ਹੈ। ਲਾਹੌਰੀਏ (2017) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਿਦਮ ਬੁਇਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਨਾਲ ਇਹ ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਕੰਮ ਹੈ।

## ਫਿਲਮਾਂ
*ਲਹੌਰੀਏ
*ਅਫ਼ਸਰ
*ਜੋੜੀ

## ਗੀਤ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਰਾਧੀਕਾ ਰੌਯੇ

**ਰਾਧੀਕਾ ਰੌਯ** ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀ ਦਿੱਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।ਪ੍ਰਿੰਟ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਦਸ ਸਾਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ  ਬਾਅਦ, ਇਸਨੇ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਚੈਨਲ ਦੀ 1987 ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਜੀਵਨ
ਰੌਯ ਪ੍ਰਿੰਟ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।1988 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਨੋਯ ਰੌਯ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ 1988 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ ਦੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ 29 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਬੀਨਾ ਅਗਰਵਾਲ

**ਬੀਨਾ ਅਗਰਵਾਲ**, ਇੱਕ ਦਿੱਲੀ  ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ  ਅਰਥਸਾਸ਼ਤਰੀ, ਅਰਥਸਾਸ਼ਤਰ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ, ਰੋਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਹੱਕਾਂ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ, ਕਨੂੰਨੀ ਤਬਦੀਲੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਤੀ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਖ਼ੂਬ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਕਿਤਾਬ “ਏ ਫੀਲਡ ਆਫ਼ ਵਨਸ ਓਨ: ਜੈਂਡਰ ਐਂਡ ਲੈਂਡ ਰਾਇਟਸ ਇਨ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ” ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਮੋਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਐਨ.ਜੀ.ਓਜ਼, ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਤੇ ਤਕੜਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਨੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ  ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ  ਖੋਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਬੀਨਾ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ  ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਤੋਂ ਇਕਨਾਮਿਕਸ, ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਖੋਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਮੇਕੇਨਾਇਜੇਸ਼ਨ : ਇੱਕ ਇਕਾਨੋਮੀਟਰਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀਏ ਅਤੇ ਐਮਏ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ, ਹਾਰਵਰਡ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ, ਮਿਨੀਸੋਟਾ, ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਰਵਰਡ ਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਦਾਨੀਏਲ ਇੰਗਾਲ਼ਸ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ।ਅਗਰਵਾਲ ਈਕੋਲੌਜਿਕਲ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਲਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ,  ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇਕਨਾਮਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਲਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ।ਗਲੋਬਲ ਵਿਕਾਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਬੋਰਡ ਤੇ ਅਤੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਜੋਸਿਫ ਸਟਾਈਲਿਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਾਲੇ ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਮਾਪ ਲਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਇੱਕੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਨੀਤੀ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਕਮੇਟੀ (ਨਿਊਯਾਰਕ) ਅਤੇ UNRISD (ਜਿਨੀਵਾ) ਵਿਖੇ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ  ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿਚ ਸੋਸ਼ਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿਚ ਆਨਟਵੇਰਪ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਵੀ ਹਨ।

## References 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੀਤਾ ਦੇਵੀ (ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ)

**ਸੀਤਾ ਦੇਵੀ** (1915—2002), ਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਕਰਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਆਕਰਸ਼ਕ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਉਹ ਕਾਸ਼ੀਪੁਰ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।
ਤੇਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਕਾਫੀ ਸਮਝ ਸੀ। ਉਨ੍ਹੀਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੋਗ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ *ਨਿਰਪੱਖ ਦੇਵੀ* ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਦ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲੁੱਕ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪੰਜ ਬੇਹਤਰੀਨ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉਹ ਸਮਕਾਲੀ ਗਹਿਣੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਹਨੂਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਾਦੀ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2002
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਣੀਆਂ
ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼

**ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼** (18 ਜੁਲਾਈ 1991 ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
### 2009
ਉਹ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਸੀ।
### 2010
ਮਾਰੂਫ਼ ਦੀ ਚੋਣ 2010 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ESPN Cricinfo
* Cricket archive

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਰਸੂਲਨ ਬਾਈ

**ਰਸੂਲਨ ਬਾਈ** (1902 &#x2013; 15 ਦਸੰਬਰ 1974) ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਭਾਰਤੀਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵੋਕਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ  ਠੁਮਰੀ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਅੰਗ ਤੇ ਟੱਪਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ 
ਰਸੂਲਨ ਬਾਈ ਦਾ ਜਨਮ 1902 ਵਿੱਚ  ਕਛਵਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ,  ਮਿਰਜਾਪੁਰ,  ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਵਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ,  ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਲੀ ਸੀ,  ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੱਮਝ ਦਿਖਾਉਣ ਲੱਗੀ ਸੀ ।  ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣ ਕੇ ਉਸਨੂੰ  ਸੰਗੀਤ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਮੂ ਖਾਨ   ਦੇ ਕੋਲ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੰਗੀ ਵਾਦਕ ਆਸ਼ਿਕ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਨੱਜੂ ਖਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ 
ਰਸੂਲਨ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ 1902 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਦੇ ਕੱਛਵਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ  ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਲਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਗਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਮਜਬੂਤ ਪਕੜ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ੰਮੂ ਖਾਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੰਗੀਆ (ਸਾਰੰਗੀ ਵਾਦਕ ਆਸ਼ਿਕ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਨਜਜੂ ਖਾਨ) ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਕੈਰੀਅਰ 
ਰਸੂਲਨ ਬਾਈ ਟੱਪਾ ਗਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਅੰਗ, ਠੁਮਰੀ, ਇਲਾਵਾ, ਦਾਦਰ, ਪੂਰਬੀ ਗੀਤ, ਹੋਰੀ, ਕਜਰੀ ਅਤੇ ਚੈਤੀ ਦੀ ਵੀ ਮਾਹਿਰ ਬਣ ਗਈ।  ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਧਨੰਜਯ ਗੜ੍ਹ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਿਆਂ ਕੋਲੋਂ  ਸੱਦੇ ਮਿਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣਾ ਦੀ ਨੱਕੜਦਾਦੀ ਬਣ ਗਈ। 1948 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਮੁਜਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੋਠੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ ਵਾਰਾਣਸੀ (Banaras) ਦੀ ਇੱਕ ਬੀਹੀ ਵਿੱਚ ਰਹਾਇਸ਼ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਬਨਾਰਸੀ ਸਾੜੀ ਡੀਲਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।

## ਅਵਾਰਡ 
* 1957: Sangeet Natak Akademi Award:  Vocal 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Rasoolan Bai Biography and Music at Last.fm
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1902
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1974
ਨੋਜ਼ੀਜ਼ਵੇ ਮਾਦਲਾਲਾ-ਰੂਟਲੇਜ

**ਨੋਜ਼ੀਜ਼ਵੇ ਸ਼ਾਰਲਟ ਮਾਦਲਾਲਾ-ਰੂਟਲੇਜ ** (ਉਚਾਰਨ: /nɔːziːzwɛ/ /ˈʃɑːlਲਈਟੀ//mɑːdθlæθlɑː/-/ˈraʊਟੀਐਲɛdʒ/) (ਜਨਮ 29 ਜੂਨ 1952) ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ 1999 ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2004 ਤੱਕ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਉਪ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਅਪਰੈਲ 2004 ਤੋਂ ਅਗਸਤ 2007 ਤੱਕ ਉੱਪ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਥਾਬੋ ਮਬੇਕੀ  ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਤੋਂ 8 ਅਗਸਤ 2007 ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਹਿ। 25 ਸਤੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਬਣੀ ਅਤੇ ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਸੰਸਦ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ 1984 ਤੋਂ ਸਾਊਥ ਅਫਰੀਕਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

ਮਦਲਾਲਾ-ਰੂਟਲੇਜ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਏਡਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ ਏਡਜ਼ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਿਕਲਪਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।

ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਮਦਲਾਲਾ-ਰੂਟਲੇਜ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਨਿਆਥੇਲੋ: ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਤਰੱਕੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2015 ਇਸੇ ਨੇ ਬੋਰਡ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Nozizwe Madlala-Routledge's profile on LinkedIn

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜਯਾਤੀ ਘੋਸ਼

**ਜਯਾਤੀ ਘੋਸ਼** (ਜਨਮ 1955) ਇੱਕ ਵਿਕਾਸ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ।  

ਉਹ ਹੁਣ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਸੱਟਡੀਜ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾ ਸਕੂਲ ਲਈ ਅਰਥਸਾਸਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਪੈਸ਼ਲਟੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿੱਤ, ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਟਰਨ, ਮੈਕਰੋ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਜੈਂਡਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਮੁੱਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਘੋਸ਼ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀਐੱਚਡੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਵਾਲਾ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੇ ਥੀਸਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਗੈਰ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕਿਰਾਇਆ': ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ  ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਾਮਲਾ" ਸੀ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨ ਡਾ ਟੀ ਬਿਰੇਸ ਸੀ।
 
## ਵਿਵਾਦ 
ਉਸ ਨੇ ਯੂਨੀਅਨ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਜੇਐਨਯੂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ 9 ਫਰਵਰੀ, 2016 ਦੀ ਘਟਨਾ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ/ਸਾਬੋਤਾਜ ਕਰਨ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ, ਜਿੱਥੇ  ਕੌਮ-ਵਿਰੋਧੀ ਨਾਅਰੇ ਅਤੇ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਈਵੈਂਟ "ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਬਿਨਾ ਪੋਸਟਆਫ਼ਿਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨਾਅਰੇ ਲੱਗੇ ਸਨ।

5 ਮਾਰਚ 2016 ਨੂੰ ਜੇਐਨਯੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ ਬੋਲਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਆਦਮੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ 'ਵਿਰੋਧੀ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ' ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਏ ਸਨ ਉਹ ਆਈ ਬੀ ਤੋਂ ਸਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਇਕਨਾਮਿਕਸ
* ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Faculty profile at Jawaharlal Nehru University
* Profile  at National Knowledge Commission
* Column archive  at *The Asian Age*
* Column archive at *The Guardian*
* 
* AP implements Jayati Ghosh suggestions, *The Hindu Business Line*, 23 September 2006
* Jayati Ghosh awarded।LO prize , *The Hindu*, 12 February 2011
* Videos on YouTube

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ