open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਕ੍ਰਿਤੀਕਾ

**ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ** (ਛਕੜਾ ਜਾਂ ਕਇਬਚਿਆ) ਇੱਕ ਨਛੱਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਲੈਟਿਨ / ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ Pleiades ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਕੋਲ-ਕੋਲ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕ੍ਰਿਤਕਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾਪੁੰਜ ਹੈ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਰਿਸ਼ਕ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਿਖਾਈ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਰੀ ਅੱਖ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਜ਼ਰ ਪਾਉਣ ਉੱਤੇ ਇਸ ਪੁੰਜ ਦੇ ਤਾਰੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਵਲੋਂ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਿਚਪਿਚ ਵਿਖਾਈ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਕਿਚਪਿਚਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਵਲੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਜਾਂ ਸੱਤ ਤਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਖਾਈ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਤਾਰੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ  ਨੀਹਾਰਿਕਾ (Nebula) ਦੀ ਹੱਲਕੀ ਧੁੰਧ ਵੀ ਵਿਖਾਈ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰਾਪੁੰਜ ਵਿੱਚ 300 ਵਲੋਂ 500 ਤੱਕ ਤਾਰੇ ਹੋਣਗੇ ਜੋ 50 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਰਸ਼ ਦੇ ਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਬਿਖਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਘਨਤਵ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਚਮਕੀਲੇ ਤਾਰੇ ਵੀ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਹੀ ਕੋਲ ਹਨ। ਛਕੜਾ ਤਾਰਾਪੁੰਜ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਲਗਭਗ 500 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਰਸ਼ ਦੂਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਗੈਂਗਲੀਅਨ ਸਿਸਟ

thumb|ਗੈਂਗਲੀਅਨ ਸਿਸਟ (ਗੱਠ)

**ਨਾੜੀ ਗਰੰਥੀ ਪੁਟੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Ganglion cyst**) ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੋਜ (ਗੰਢ) ਹੈ ਜੋ ਹੱਥ ਜਾਂ ਪੈਰ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ਕੰਡਰਾਂ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾੜੀ ਗਰੰਥੀ ਪੁਟੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਲਾਈ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਭਾਗ ਜਾਂ ਉਂਗਲ ਉੱਤੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਈਬਲ ਬੰਪ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਜਮਾਣ ਦੇ ਇੱਕ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਉਪਚਾਰ ਵਲੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਟੀ ਉੱਤੇ ਬਾਈਬਲ ਜਾਂ ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਭਾਰੀ ਚੀਜ ਵਾਰ - ਵਾਰ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪੁਟੀ ਫੂਟਨੇ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।

## ਕਾਰਨ
ਨਾੜੀ ਗਰੰਥੀ ਪੁਟੀ ਅਗਿਆਤਹੇਤੁਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੋੜ ਜਾਂ ਮੋਟੀ ਨਸ ਆਵਰਣ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋੜੋਂ ਦੇ ਕੋਲ ਪੁਟੀਆਂ, ਜੋੜੋਂ ਵਲੋਂ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਚੇਕ ਵਾਲਵ ਬੰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੋੜੋਂ ਵਲੋਂ ਦਰਵ ਬਾਹਰ ਤਾਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦਾ। ਪੁਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਦਰਵ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਨੇਹਕ ਦਰਵ ਵਲੋਂ ਗਾੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਟੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਲਾਈ ਦੇ ਜੋੜੋਂ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਵਲੋਂ ਮਣਿਬੰਧ ਜੋੜ ਦੇ ਕੋਲ, ਨਾੜੀਗੰਥਿ ਪੁਟੀ ਦੇ ਕੁਲ ਮਾਮਲੀਆਂ ਵਿੱਚ 80 % ਮਾਮਲੇ ਇਸ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੈ।

## ਉਪਚਾਰ
ਜੇਕਰ ਜੋੜ ਦੇ ਕੈਪਸੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਰੋਧੀ ਵਾਲਵ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ਲਿਅ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਰੋਗ ਦੁਬਾਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਦਰ 5 ਵਲੋਂ 10 % ਤੱਕ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾੜੀ ਗਰੰਥੀ ਪੁਟੀ ਦੀ ਖੁੱਲੀ ਸ਼ਲਿਅਕਰਿਆ ਦੇ ਬਜਾਏ ਕਲਾਈ ਦੀ ਆਰਥਰੋਸਕੋਪੀ ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਨਾੜੀ ਗਰੰਥੀ ਪੁਟੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਭਾਰੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਗੱਠ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਗੱਠ ਫਟਕਰ ਉਸ ਦਾ ਦਰਵ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਊਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਰੀਬ ਘਰਾਂ ਤੱਕ ਵਿੱਚ ਬਾਈਬਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਨਾੜੀ ਗਰੰਥੀ ਪੁਟੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਿਲਿਅਨ ਲੰਪ, ਬਾਈਬਲ ਬੰਪ ਜਾਂ ਗਿਡੀਅਨ ਰੋਗ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਲਗਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ
ਖਾਣਜੋਗ ਸਮਾਨ ਦੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ

**ਖਾਣਜੋਗ ਸਮਾਨ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ** ਸੋਧਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ (ਗੁਣਵੱਤਾ, ਖਾਦਿਅਤਾ ਜਾਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਕਮੀ) ਦੀ ਉਸ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਖਮ ਜੀਵਾਣੁਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂ ਤੇਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੱਦਪਿ ਕੁੱਝ ਤਰੀਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੌੰਮਿਅ ਬੈਕਟੀਰੀਆ, ਜਿਵੇਂ ਖਮੀਰ ਜਾਂ ਕਵਕ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਬੜਾਏ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਖਾਦਿਅ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖਵਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ (ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਨੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ)। .ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ, ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਰਕਸ਼ਣ, ਖਾਦਿਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖਵਾਂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਆਸ਼ਰਿਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖਾਣ ਲਾਇਕ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਜੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
 
ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਪਰਿਕ੍ਰੀਆ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਕਵਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਣੁ ਦੀ ਵਾਧਾ ਨੂੰ ਰੋਕਨਾ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਸੜੀ ਹੋਈ ਦੁਰਗੰਧ ਪੈਦਾ ਕਰਣ ਵਾਲੀ ਚਰਬੀ ਦੇ ਆਕਸੀਕਰਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਕਰਣਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਰਿਕ੍ਰੀਆ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਮਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਪਰਿਪਕਵਨ ਅਤੇ ਵਿਵਰਣਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਾਵਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਟੇ ਹੋਏ ਸੇਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆ ਸਵਰੂਪ ਪਾਚਕਰਸ ਸੰਬੰਧੀ ਭੂਰਾਪਨ ਦਾ ਹੋਣਾ। ਕੁੱਝ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਦਿਅ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਉਪਚਾਰ ਦੇ ਬਾਦ ਸੀਲਬੰਦ ਕਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰਜੀਵਾਣੁਵਾਂਦੁਆਰਾ ਫੇਰ ਦੂਸਿ਼ਤ ਕਰਣ ਵਲੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ; ਹੋਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁਕਾਉਣਾ, ਖਾਦਿਅ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਬੂ ਦੇ ਸੰਗਰਹਿਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹੈ।

ਇਸਪ੍ਰਕਰਿਆਵਾਂਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਣ ਦੇ ਆਮ ਤਰੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਸੁਕਾਉਣਾ, ਸਪ੍ਰੇ ਡਰਾਇੰਗ, ਫਰੀਜ ਡਰਾਇੰਗ, ਪ੍ਰਸੀਤਨ, ਨਿਰਵਾਤ - ਪੈਕਿੰਗ, ਡਿੱਬਾਬੰਦੀ, ਸਿਰਪ, ਚੀਨੀ ਕਰਿਸਟਲੀਕਰਣ ਅਤੇ ਖਾਦਿਅ ਵਿਕਿਰਣ ਵਿੱਚ ਹਿਫਾਜ਼ਤ, ਅਤੇ ਪਰਿਕਸ਼ਕ ਜਾਂ ਅਕਰਮਕ ਗੈਸਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਾਰਬਨ ਡਾਇਆਕਸਾਇਡ ਮਿਲਾਣਾ। ਹੋਰ ਵਿਧੀਆਂ ਜੋ ਨਹੀਂ ਕੇਵਲ ਖਾਦਿਅ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਰਾਖਵਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਪਿਤੁ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਵਾਦ ਦੀ ਵੀ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਚਾਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਲੂਣ ਮਿਲਾਣਾ, ਧੁੰਆ ਦੇਣਾ, ਸਿਰਪ ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਖਵਾਂ ਕਰਣਾ, ਚੀਨੀ ਕਰਿਸਟਲੀਕਰਣ ਅਤੇ ਕਯੋਰਿੰਗ, ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ
ਕੇਸ਼ਵਰਾਵ ਬਲਿਰਾਮ ਹੇਡਗੇਵਾਰ

**ਕੇਸ਼ਵਰਾਵ ਬਲਿਰਾਮ ਹੇਡਗੇਵਾਰ** 
**केशव बळीराम हेडगेवार** 

 
 ਨਿਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ 
 ਜਨਮ 
 ਅਪ੍ਰੇਲ 1, 1889 ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ

 ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ 
 ਜੂਨ 21, 1940

 ਰਾਸ਼ਟ੍ਰੀਤਾ 
ਭਾਰਤੀ 

ਡਾ: ਕੇਸ਼ਵਰਾਵ ਬਲਿਰਾਮ ਹੇਡਗੇਵਾਰ (ਜਨਮ: 1 ਅਪਰੈਲ, 1889 - ਮੌਤ: 21 ਜੂਨ, 1940) ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਂਡ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹਿੰਦੂ ਸਾਲ ਏਕਮ ਦੇ ਦਿਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਦਿਨ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਗੁੜੀ ਪੜਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵ - ਸਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਲੋਂ ਕਲਕੱਤਾ ਗਏ ਤਾਂ ਸਨ ਡਾਕਟਰੀ ਪਢਨੇ ਪਰ ਵਾਪਸ ਆਏ ਉਗਰ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਬਣਕੇ। ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੇ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਗੁਪਤ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਅਨੁਸ਼ੀਲਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਬੰਨ ਗਏ। ਸੰਨ 1916 ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਵਰਤਮਾਨ ਯੂ0ਪੀ0) ਦੀ ਜਵਾਨ ਟੋਲੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪ੍ਰਜਾਤੰਤਰ ਸੰਘ (Hindustan Republican Association) ਵਲੋਂ ਵੀ ਜੁਡ ਗਏ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੇ ਛਦਮ ਨਾਮ ਵਲੋਂ 1925 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿੱਖਾਤ ਕਾਕੋਰੀ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਪਕਡੇ ਗਏ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕਾਂਗਰਸ ਵਲੋਂ ਮੋਹ ਭੰਗ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੰਘ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਪਾਈ। ਮ੍ਰਤਿਉੱਪਰਿਆੰਤ ਸੰਨ 1940 ਤੱਕ ਉਹ ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸਰਵੇਸਰਵਾ ਰਹੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1889
ਅਲੌਹ ਅਇਸਕ

**ਅਲੌਹ ਆਇਸਕ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Iron ores) ਉਹ ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਧਾਤਵੀ ਅਲੌਹ ਦਾ ਆਰਥਕ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਇਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਇਰਨ ਆਕਸਾਈਡਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਡੂੰਘੇ ਧੂਸਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਚਮਕੀਲਾ ਪੀਲਾ, ਗਹਿਰਾ ਬੈਂਗਨੀ, ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਰਗਾ ਲਾਲ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਲੌਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੈਗਨੇਟਾਈਟ (magnetite) (Fe3O4), ਹੈਮੇਟਾਈਟ (hematite)(Fe2O3), ਜੋਈਥਾਈਟ (goethite) (FeO (OH)), ਲਿਮੋਨਾਈਟ (limonite) (FeO (OH) . n (H2O)), ਜਾਂ ਸਿਡੇਰਾਈਟ (siderite) (FeCO3), ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੈਮੇਟਾਈਟ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਅਇਸਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਖਨਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਹੈਮੇਟਾਈਟ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਇਸਕੋਂ ਵਿੱਚ 66% ਅਲੌਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਲੌਹ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਲਾਸਟ ਫਰਨੇਂਸ (ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਭੱਟੀ ਜਿਸਦਾ ਵਰਤੋ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਲੌਹ ਅਇਸਕ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਪਿਗ ਆਇਰਨ (ਢਲਵਾਂ ਲੋਹਾ) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਪਾਤ (ਸਟੀਲ) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦਲੀਲ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਲੌਹ ਅਇਸਕ ਸ਼ਾਇਦ ਤੇਲ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਜਿਆਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਦ ਗੁੱਡ, ਦ ਬੈਡ ਐਂਡ ਦੀ ਅਗਲੀ

**ਦ ਗੁੱਡ, ਦ ਬੈਡ ਐਂਡ ਦ ਅਗਲੀ** (ਇਤਾਲਵੀ: Il buono, il brutto, il cattivo) 1966 ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਕਾਲਜਈ, ਪੱਛਮੀ ਸਪੇਗੇਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਸਰਜਿਓ ਲਿਉਨੇ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਿੰਟ ਈਸਟਵੁੱਡ, ਲੀ ਵੈਨ ਕਲੀਫ਼ ਅਤੇ ਏਲੀ ਵੈਲਾਚ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਏਜ ਅਤੇ ਸਕਾਰਪੇਲੀ, ਲੁਸਿਆਨੋ ਵਿਨਸੇਂਜੋਨੀ ਅਤੇ ਲਿਓਨ ਨੇ ਲਿਖੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੇ ਮੁੱਖ ਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਏਨਯੋ ਮੌਰਿਕੋਨ ਨੇ ਬਣਾਇਆ। *ਏ ਫਿਸਟਫੁਲ ਆਫ ਡਾਲਰਸ* (1964) ਅਤੇ *ਫ਼ਾੱਰ ਏ ਫ਼ਿਊ ਡਾਲਰਸ ਮੋਰ* (1965) ਦੇ ਬਾਅਦ ਡਾਲਰਸ ਤਕੋਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।

## ਕਹਾਣੀ
ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤਿੰਨ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹਤਿਆਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੈ ਜੋ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨਾਲ਼ ਪਏ ਘੜਮੱਸ, ਫ਼ਾਂਸ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ, ਅਮਰੀਕੀ ਗ੍ਰਹਿ ਯੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਸ਼ਿਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗੱਡੇ ਹੋਏ ਕਫੇਡਰੇਟ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਦ ਫਿੰਕਲਰ ਕਵੇਸ਼ਚਨ

**ਦ ਫਿੰਕਲਰ ਕਵੇਸ਼ਚਨ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:The Finkler Question)) ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੇਖਕ ਹਾਵਰਡ ਜੈਕਬਸਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 2010 ਦੇ ਮੈਨ ਬੁਕੇ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੈਕਬਸਨ ਦਾ ਇਹ ਉਪੰਨਿਆਸ ਸਕੂਲੀ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਟੀਚਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਚਕ ਤਰੀਕੇ ਵਲੋਂ ਪਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਕਥਾਨਕ
ਉਪੰਨਿਆਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਪੂਰਵ ਰੇਡੀਓ ਸੰਪਾਦਕ ਜੂਲਿਅਨ ਟਰੇਸਲਵ ਹੈ ਜੋ ਯਹੂਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਹੂਦੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਹੂਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਪਨਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਉਹ ਬਚਪਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਯਹੂਦੀ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਘਟਨਾਕਰਮ ਨੂੰ ਉਪੰਨਿਆਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੀ ਰੋਚਕ ਢੰਗ ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਟਿੱਪਣਿਆਂ
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪੰਜ ਮੁਨਸਫ਼ੀਆਂ ਦੀ ਜਿਊਰੀ ਨੇ 3 - 2 ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਵਲੋਂ ਬੁਕੇ ਦੇ ਲਏ ਚੁਣਿਆ। ਜਿਊਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ ਏੰਡਰਿਊ ਮੋਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦ ਫਿੰਕਲਰ ਕਵੇਸ਼ਚਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਉਪੰਨਿਆਸ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਇਵਸਤੁ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਹਲਕੇ ਫੁਲਕੇ ਅੰਦਾਜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਜਾਕਿਆ ਲਹਿਜੇ ਵਲੋਂ ਉੱਕਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦੀ ਦਿਮਾਗੀ ਕਲਾਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਖੂਬ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਡੇਵਿਡ ਕਾਪਰਫੀਲਡ (ਨਾਵਲ)

*
**ਡੇਵਿਡ ਕਾਪਰਫੀਲਡ*** ਜਾਂ ਬਲੰਡਰਸਟੋਨ ਦੀ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਡੇਵਿਡ ਕਾਪਰਫੀਲਡ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਇਤਹਾਸ, ਰੁਮਾਂਸ, ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆ ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਜ਼ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ)। ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1850 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤੱਤ ਡਿਕਨਜ਼ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਆਤਮਕਥਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। 1867 ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਜ਼ ਸੰਸਕਰਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਕਈ ਸ਼ੌਕੀਨ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਬੱਚਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਡੇਵਿਡ ਕਾਪਰਫੀਲਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਜ਼ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਅੰਡਰ ਦ ਬਨਿਅਨ ਟਰੀ ਐਂਡ ਅਦਰ ਸਟੋਰੀਜ

**ਅੰਡਰ ਦ ਬਨਿਅਨ ਟਰੀ ਐਂਡ ਅਦਰ ਸਟੋਰੀਜ** ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਕਲਨ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਏ ਟਾਈਗਰ ਫਾਰ ਮਾਲਗੁਡੀ

***ਏ ਟਾਈਗਰ ਫਾਰ ਮਾਲਗੁਡੀ*** ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ 1983 ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।

## ਪਲੌਟ 
ਇੱਕ ਬਾਘ ਆਪਣੇ ਫੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਚਪਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿਲਾ ਘੁੰਮਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਏਨ ਏਸਟਰੋਲੋਜਰਸ ਡੇ ਐਂਡ ਅਦਰ ਸਟੋਰੀਜ

**ਐਨ ਐਸਟਰੋਲਾਜਰਸ ਡੇ ਐਂਡ ਅਦਰ ਸਟੋਰੀਜ਼** ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਐਨੀਮਲ ਫ਼ਾਰਮ

**ਐਨੀਮਲ ਫ਼ਾਰਮ** (Animal Farm) ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ ਜਾਰਜ ਆਰਵੈੱਲ ਦੀ ਕਾਲਜਈ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ ਜਾਰਜ ਆਰਵੈੱਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਚਰਿੱਤਰ ਬਣਾ ਕੇ ਬੋਲਸ਼ਵਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਉੱਤੇ ਕਰਾਰਾ ਵਿਅੰਗ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਖੁਦ ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 17 ਅਗਸਤ 1945 ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਲਘੂ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਅੱਜ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਅਸਰਦਾਰ ਹੈ।

ਜਾਰਜ ਆਰਵੈੱਲ (1903-1950) ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜਨ‍ਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮੋਤੀਹਾਰੀ ਨਾਮਕ ਸ‍ਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਆਰਵੈੱਲ ਦਾ ਮੂਲ ਨਾਮ ਏਰਿਕ ਆਰਥਰ ਬਲੇਅਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜਨ‍ਮ ਦੇ ਸਾਲ ਭਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੰਗ‍ਲੈਂਡ ਚੱਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਪੰਨ ਹੋਈ।

## ਕਹਾਣੀ
ਐਨੀਮਲ ਫ਼ਾਰਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕੁੱਝ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ: ਮੇਨਰ ਫ਼ਾਰਮ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਆਪਣੇ ਮਾਲਿਕ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਸਭ ਤੋਂ ਚਲਾਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ‍ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਅਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਨਿਯਮ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਰਤੂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੂਅਰ ਆਦਮੀ ਦਾ ਹੀ ਰੰਗ - ਢੰਗ ਆਪਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ਅਤੇ ਐਸ਼ ਲਈ ਦੂਜੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਣ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਮਾਨੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੋੜ - ਮਰੋੜ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਸਲਨ ਨਿਯਮ ਸੀ – ALL ANIMALS ARE EQUAL (ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਬਰਾਬਰ ਹਨ) ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। : -
::ALL ANIMALS ARE EQUAL, BUT SOME ANIMALS ARE MORE EQUAL THAN OTHERS. (ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਬਰਾਬਰ ਹਨ ਪਰ ਕੁੱਝ ਜਾਨਵਰ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਆਰ. ਕੇ. ਨਰਾਇਣ

**ਆਰ. ਕੇ. ਨਰਾਇਣ** (10 ਅਕਤੂਬਰ 1906 -  13 ਮਈ 2001) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ *ਰਾਸੀਪੁਰਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਸਵਾਮੀ ਅਈਅਰ ਨਰਾਇਣ ਸਵਾਮੀ* ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਅਕਤੂਬਰ 1906 ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ (ਹੁਣ ਚੇਨੱਈ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਾਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਮਾਲਗੁੜੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਨਰਾਇਣ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਯਾਦਵ ਡਿੱਗੀ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆ ਤੱਕ ਰਿਹਾ। 1990 ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਉਹ ਚੇਨਈ ਹਿਜਰਤ ਕਰ ਗਿਆ।
'ਦ ਗਾਈਡ' ਰਚਨਾ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1958 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1980 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ *ਏ.ਸੀ. ਬੈਂਸਲ ਮੈਡਲ* ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।

## ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
### ਨਾਵਲ 
* ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਯਾਰ (1935)
* ਦ ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਆਰਟਸ (1937)
* ਦ ਡਾਰਕ ਰੂਮ (1938)
* ਦ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਟੀਚਰ (1945)
* ਸ਼੍ਰੀ ਸੰਪਤ - ਮਾਲਗੁੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਟਰ (1948)
* ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਐਕਸਪਰਟ (1952)
* ਵੇਟਿੰਗ ਫਾਰ ਮਹਾਤਮਾ (ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਉਡੀਕ) (1955)
* ਦ ਗਾਈਡ (1958)
* ਦ ਮੈਨ-ਈਟਰ ਆਫ਼ ਮਾਲਗੁੜੀ (1961)
* ਦ ਵੇੰਡਰ ਆਫ ਸਵੀਟਸ (1967)
* ਦ ਪੇਂਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਈਨਜ਼ (1977)
* ਏ ਟਾਈਗਰ ਫ਼ਾਰ ਮਾਲਗੁੜੀ (1983)
* ਟਾਕੀਟਿਵ ਮੈਨ (1986)
* ਦਾ ਵਰਲਡ ਆਫ਼ ਨਾਗਰਾਜ (1990)
* ਗ੍ਰੈਂਡਮਦਰ'ਸ ਟੇਲ (1992)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1906
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001
ਗਰੇਂਡਮਦਰਸ ਟੇਲ

**ਗਰੇਂਡਮਦਰਸ ਟੇਲ** ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਤੀ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਉਪੰਨਿਆਸ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਟਾਲਕੇਟਿਵ ਮੇਨ

ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਰਚਿਆ ਨਾਵਲ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲ
ਗਰੇਂਡਮਦਰਸ ਟੇਲ ਐਂਡ ਅਦਰ ਸਟੋਰੀਜ

**ਗਰੇਂਡਮਦਰਸ ਟੇਲ ਐਂਡ ਅਦਰ ਸਟੋਰੀਜ** ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇੱਕ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰ. ਕੇ. ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਦ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਟੀਚਰ

***ਦ ਇੰਗਲੀਸ਼ ਟੀਚਰ*** ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦਾ 1945 ਦਾ ਰਚਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ *ਸਵਾਮੀ ਐਂਡ ਫਰੈਂਡਜ* (1935) ਅਤੇ * ਦ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ* (1937) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੜੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਨਰਾਇਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਾਜਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਵੈਜੀਵਨੀਪਰਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਦਤ ਪੱਖੋਂ ਝੰਜੋੜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਗਲੀਸ਼ ਟੀਚਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਤਮ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਤਾਂਘ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਦ ਡਾਰਕ ਰੂਮ

**ਦ ਡਾਰਕ ਰੂਮ** ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਰਚਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਹ ਕੰਮ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੈਕਮਿਲਨ ਅਤੇ ਕੋ., ਲੰਡਨ ਦੁਆਰਾ 1938 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕਰਣ 1956 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। 
## ਰਿਲੀਜ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ
*1938, UK, Macmillan Publishers ISBN ?, Pub date ? ? 1938, hardback (first edition)
*1990, UK, Mandarin ISBN ?, Pub date ? ? 1990, paperback
*1994, UK, Minerva ISBN ?, Pub date ? ? 1994, paperback
*1994, U.S., University of Chicago Press , Pub date 1 September 1994, paperback
*2005, UK, Indian Thought Publications , Pub date ? ? 2005, paperback reissue

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲ
ਦ ਵਰਲਡ ਆਫ ਨਾਗਰਾਜ

**ਦ ਵਰਲਡ ਆਫ ਨਾਗਰਾਜ** ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਰਚਿਆ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਕਲਪਿਤ ਨਗਰ ਮਾਲਗੁੜੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਮਦਰਬੋਰਡ

thumb|right|250px|ਮਦਰਬੋਰਡ
thumb|right|350px| ਮਦਰਬੋਰਡ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਮਾਡਲ

**ਮਦਰਬੋਰਡ** ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਲੈਕਟਰਾਨਿਕ ਯੰਤਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਲੈਪਟਾਪ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਪ੍ਰਿੰਟਡ ਪਰਿਪਥ ਬੋਰਡ ਬੋਰਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ **ਮੇਨ ਬੋਰਡ**, **ਸਿਸਟਮ ਬੋਰਡ**, **ਪਲੇਨਰ ਬੋਰਡ** ਜਾਂ **ਲੌਜਿਕ ਬੋਰਡ**, ਜਾਂ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ, **ਮੋਬੋ** ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮਦਰਬੋਰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਰੋਬੋਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਲੈਕਟਰਾਨਿਕ ਜੁਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੰਤਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਵਇਵੋਂ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਛਤ ਬਿਜਲਈ ਸੰਪਰਕ ਵੀ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮਾਇਕਰੋਪ੍ਰੋਸੇਸਰ, ਮੇਨ ਮੇਮੋਰੀ ਅਤੇ ਮਦਰਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਕੰਪੋਨੇਂਟ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰੇਜ, ਵੀਡੀਓ ਡਿਸਪਲੇ ਅਤੇ ਆਵਾਜ ਨੂੰ ਨਿਅੰਤਰਿਤ ਕਰਣ ਲਈ ਕੰਟਰੋਲਰਸ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਅਤੇ ਯੁਕਤੀਆਂ ਕਨੇਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਮਦਰਬੋਰਡ ਵਲੋਂ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਮਦਰਬੋਰਡ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਇਸ ਦਾ ਚਿਪਸੇਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਿਪ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਲੋਂ ਹੀ ਮਦਰਬੋਰਡ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਦਰਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰੋਸੇਸਿੰਗ ਇਕਾਈ (ਸੀਪੀਊ), ਬਾਔਸ, ਸਿਮਰਤੀ (ਮੇਮੋਰੀ ਸਟੋਰੇਜ), ਸੀਰਿਅਲ ਪੋਰਟ ਅਤੇ ਕੀਬੋਰਡ ਅਤੇ ਡਿਸਕ ਡਰਾਇਵ ਲਈ ਕੰਟਰੋਲਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਮਦਰਬੋਰਡਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਵਲੋਂ ਘੱਟ ਇੱਕ ਸਾਕੇਟ ਜਾਂ ਸਲਾਟ ਹੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਮਾਇਕਰੋਪ੍ਰੋਸੇਸਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕ ਜਨਰੇਟਰ, ਇੱਕ ਚਿਪਸੇਟ, ਵਿਸਥਾਰ (ਏਕਸਪੇਂਸ਼ਨ) ਕਾਰਡ ਲਈ ਸਲਾਟ, ਬਿਜਲਈ ਆਪੂਰਤੀ (ਪਾਵਰ) ਕਨੇਕਟਰਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਭਾਗ ਲਈ ਇੱਕ ਸਲਾਟ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਰਟ ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਵਲੋਂ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਟੇਡ ਸਰਕਿਟ ਬੋਰਡ ਦੇ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੇਮੋਰੀ, ਸੀ.ਪੀ.ਯੂ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪੇਰੀਫੇਰਲ ਡਿਵਾਇਸੇਜ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। 1980 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਮਦਰਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪਰਿਪਥ (ਇੰਟਰੀਗਰੇਟੇਡ ਸਰਕਿਟ) ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਘੱਟ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਪੇਰੀਫੇਰਲ, ਜਿਵੇਂ ਦੀ - ਬੋਰਡ, ਮਾਉਸ, ਫਲਾਪੀ ਡਿਸਕ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਦਾ ਸੀ।

1990 ਵਿੱਚ ਮਦਰਬੋਰਡ ਫੁਲ ਰੇਂਜ ਦੇ ਆਡਯੋ, ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਪ੍ਰਕਾਰਿਆੋਂ ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭਾਗ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਾਰਡ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। 3ਡੀ ਗੇਮਿੰਗ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਗਰਾਫਿਕਸ ਲਈ ਵੱਖ ਵਲੋਂ ਕਾਰਡ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਇਕਰੋਨਿਕਸ, ਏਏਮਆਈ, ਡੀਟੀਕੇ, ਮਾਇਲੈਕਸ ਆਰਕਿਡ ਟੇਕਨੋਲਾਜੀ ਵਰਗੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਏੱਪਲ ਇੰਕਾ ਅਤੇ ਆਈ.ਬੀ.ਐਮ ਵਰਗੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਦਰਬੋਰਡ
ਦ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ

**ਦ ਬੇਚਲਰ ਆਫ ਆਰਟਸ** ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਵੈਨਕੂਵਰ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ

**ਵੈਂਕੂਵਰ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ** (**ਸਕੂਲ ਜਿਲਾ # 39**, **Vancouver School Board**) ਵੈਂਕੂਵਰ, ਬਰੀਟੀਸ਼ ਕੋਲੰਬਿਆ, ਕਨਾਡਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਜਿਲਾ ਹੈ। ਨੌਂ ਨਿਆਸੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੋਰਡ ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੈਂਕੂਵਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੰਦੋਬਸਤੀ ਭੂਮੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੈਨਕੂਵਰ ਸਕੂਲ ਜ਼ਿਲਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਬਹੁਸਾਂਸਕ੍ਰੀਤਕ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ ੫੬,੦੦੦ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਲ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਡ ੧੨ ਤਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ੩੦੦੦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਅਸਕ ਪ੍ਰੋਡ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ੪੦,੦੦੦ ਅਗੇਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
## ਸਕੂਲ 
## ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰੋਗਰਾਮ 
* ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੰਕਰਮਣ ਪਰੋਗਰਾਮ ਇੱਕ ਅਰੰਭਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਕਿ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਕੋਲੰਬਿਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਭ UBC ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ UBC ਆਈਡੀ ਕਾਰਡ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ।
* ਟਰੇਕ ਆਉਟਡੋਰ ਸਿੱਖਿਆ ਪਰੋਗਰਾਮ (TREK Outdoor Education Program)
* ਸਿਟੀ ਸਕੂਲ

## References 
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਰਲੇ ਪੇਜ 
* ਵੈਂਕੂਵਰ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ (EN)
** ਪੰਜਾਬੀ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸਕੂਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਪੀਲ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ

**ਪੀਲ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ** (**Peel District School Board**)
ਪੀਲਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ, ਪੀਲ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਨਗਰ ਦਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਕਨਾਡਾਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਬੋਰਡ, ਮਿੱਸਿੱਸਾਗਾ ਵਿੱਚ HJA ਬਰਾਉਨ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਮਿਸਿਸਾਗਾ, ਬ੍ਰਾਮਪਟਨ, ਅਤੇ ਕੇਲੇਡਨ ਓਂਟਾਰਯੋ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, 12 ਗਰੇਡ ਲਈ ਬਾਲਵਾੜੀ ਦੇ ਗਰੇਡ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
* ਪੀਲ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਨਗਰ ਦਾਈ
* ਬਰਾਂਪਟਨ
* ਕੈਲੇਡਨ
* ਮਿੱਸਿੱਸਾਗਾ

## ਬਾਰਲੇ ਪੇਜ 
* ਪੀਲ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ  (EN)
** Punjabi 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਂਟਾਰੀਓ ਦੇ ਸਕੂਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਸਾਧਨ

ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਸ਼ਬਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਢੰਗ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਹਿਕਾਇਤੀ ਪਰਬੰਧਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕੇ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ  ਅਤੇ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਕੜੀ ਨੂੰ ਸਿਆਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਉਦਯੋਗ / ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤਅਵਧਾਰਣਾਵਾਂਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦਰਭ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਘੱਟ ਵਲੋਂ ਘੱਟ ਦੋ ਸਬੰਧਤ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਮਤਲੱਬ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉੱਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਾਰੰਪਰਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਚਾਰ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਰਮਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਯੱਧਪਿ ਇਹ ਦ੍ਰਸ਼ਟਿਕੋਣ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਤਰੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਦੇ ਚਲਦੇ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਤਰੀਕਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਿਕਾਇਤੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਇਹ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ (ਜੋ ਉਸ ਫਰਮ ਜਾਂ ਏਜੇਂਸੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਲਈ, ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਜੋ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਣ, ਕੱਢਣੇ, ਅਧਿਆਪਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਦੂੱਜੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁੱਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨੂੰ ਸਾਧਾਰਣਤਯਾ: ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਪਰਬੰਧਨ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਦੋਨਾਂਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂਵਲੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੰਚਾਰ ਤਕਨੀਕੀ

ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਕਸਰ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕੀ ਦੇ ਪਰਿਆਇਵਾਚੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਿਆਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿੱਚ ਦੂਰਸੰਚਾਰ (ਟੇਲੀਫੋਨ ਲਾਈਨ ਅਤੇ ਵਾਇਰਲੇਸ ਸੰਕੇਤਾਂ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਈਸੀਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹਾਰਡਵੇਯਰ ਦੋਨਾਂ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਫਟਵੇਯਰ ਸਹਿਤ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂੱਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਈਸੀਟੀ (ICT) ਵਿੱਚ ਆਈਟੀ (IT) ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਦੂਰਭਾਸ਼ ਸੰਚਾਰ, ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੀਡਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਡਯੋ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਪ੍ਰਮਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਯੋਗ 1997 ਵਿੱਚ ਡੇਨਿਸ ਸਟੀਵੇਂਸਨ ਦੁਆਰਾ ਬਰੀਟੇਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ ਬਰੀਟੇਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੋਰਸ ਸਬੰਧੀ ਦਸਤਾਵੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਇਸਦਾ ਪ੍ਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਅਕਸਰ ਆਈਸੀਟੀ (ICT) ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਆਈਸੀਟੀ (ICT) ਰੋਡਮੈਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਰਸਤਾ ਨੂੰ ਸੂਚਤसौभाग्य ਕਰਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਗਠਨ ਆਪਣੀ ਆਈਸੀਟੀ (ICT) ਜਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਪਨਾਏਗਾ।

ਹੁਣ ਆਈਸੀਟੀ (ICT) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਟੇਲੀਫੋਨ ਨੇਟਵਰਕੋਂ ਦਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੇਟਵਰਕੋਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਏਕਲ ਕੇਬਲ ਜਾਂ ਲਿੰਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਲੋਂ ਸੰਿਉਗਮਨ (ਅਭਿਸਰਣ) ਕਰਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੇਲੀਫੋਨ ਨੇਟਵਰਕੋਂ ਦਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਿਉਗਮਨ ਕਰਣ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਆਰਥਕ ਮੁਨਾਫ਼ਾ (ਟੇਲੀਫੋਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਅੰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਾਰੀ ਲਾਗਤ ਬਚਤ) ਹਨ। ਵੀਓਆਈਪੀ (VOIP) ਵੇਖੋ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਟੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੋ ਨੈੱਟਵਰਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਸੰਿਉਗਮਨ ਕਰਣ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰੀਆ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਨੂੰ ਸੂਚਤसौभाग्य ਕਰਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੁਡਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ

**ਰੂਡਿਆਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ** (30 ਦਸੰਬਰ 1865 - 18 ਜਨਵਰੀ 1936) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਕਿਪਲਿੰਗ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ *ਦ ਜੰਗਲ ਬੁੱਕ* (1894) (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿੱਕੀ-ਟਿੱਕੀ-ਤਵੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ), *ਕਿਮ* 1901 (ਸਾਹਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ), *ਦ ਮੈਨ ਹੂ ਵੁਡ ਬੀ ਕਿੰਗ* (1888) ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਡਾਲਏ (1890), *ਗੰਗਾ ਦੀਨ* (1890), ਅਤੇ ਇਫ - (1910) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਢਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਿਕ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ।

19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਿਪਲਿੰਗ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਗਦ ਅਤੇ ਪਦ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਹੈ: ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਗਿਆਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਪਲਿੰਗ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ-ਪੂਰਨ ਵਿਅਕਤੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰਬੁੱਧਤਾ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਸੀ) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। 1907 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੇਖਕ ਬਣੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਵਾਨ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੋਇਟ ਲੌਰਿਏਟਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਾਇਟਹੁਡ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 
 
ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਕ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਪਲਿੰਗ ਦੀ ਉੱਤਰਵਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਬਦਲ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਪਰਿਣਾਮ ਸਰੂਪ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰ ਜਾਰੀ ਸੀ। ਜਵਾਨ ਜਾਰਜ ਓਰਵੇਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦਾ ਪੈਗੰਬਰ ਕਿਹਾ ਲੇਕਿਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਵਧਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਸਮੀਖਿਅਕ ਡਗਲਸ ਕੇੱਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਵੁਕ ਅਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਯੂਰਪੀ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਜੋੜ, ਭਾਵੇਂ ਵਿਵਾਦਿਤ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸਿਆਣਿਆ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਕਥਾ ਉਪਹਾਰ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਪਹਿਚਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
[ਰੁਡਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ(https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80_%E0%A8%9F%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%AC%E0%A8%BF%E0%A8%8A%E0%A8%A8) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਲੇਖ ]
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਜਾਵਾ (ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ)

*ਜਾਵਾ* ਦਾ ਸਬੰਧ **ਓਰੇਕਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ** ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ, ਸੰਨ ਮਾਈਕਰੋਸਿਸਟਮ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਉਤਪਾਦ ਮਿਲ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਬਣੌਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣ। ਜਾਵਾ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ

ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਤਬਦੀਲ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਵਾ ਛੋਟੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ, ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਰਵਰਾਂ ਅਤੇ

ਸੁਪਰ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਾਵਾ ਐਪਲੈਟਸ, ਵਰਲਡ ਵਾਇਡ ਵੈਬ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਿਅਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਜਾਵਾ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ) ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਦੋਂ ਕੰਪਾਇਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਜਾਵਾ *ਬਾਈਟ* ਕੋਡ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਵਾ ਦਾ ਆਪਨਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਯਾਨਿ ਕਿ ਜਾਵਾ ਵਰਚੁਅਲ ਮਸ਼ੀਨ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਓਦਾ ਹੈ। ਜਾਵਾ ਦਾ ਇਹੀ ਗੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ *ਨਿਰਭਰਤਾ ਰਹਿਤ* ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

**13 ਨਵੰਬਰ 2006** ਨੂੰ, ਸੰਨ ਮਾਈਕਰੋਸਿਸਟਮ ਨੇ ਆਪਨੇ ਜਾਵਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਨੂੰ **ਜੀ. ਐਨ. ਯੂ. ਜਨਰਲ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਸੈਂਸ** ਹੇਠ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।

## ਜਾਵਾ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ
**ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ** ਉਹਨਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੋਗਰਾਂਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ

ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਜਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਬਲ ਕਿ ਇਹ ਆਪਨੇ ਖੁਦ ਦੇ ਵਰਚੁਅਲ ਮਸ਼ੀਨ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ

ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### ਐਡੀਸ਼ਨਜ਼
***ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਐਡੀਸ਼ਨ** ਜਨਰਲ ਪਰਪਜ਼ ਡੈਸਕਟੋਪ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ, ਸਰਵਰਾਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਉਪਕਰਨਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
***ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਐਡੀਸ਼ਨ** ਜਾਵਾ ਸਟੈਂਡਰਡ ਐਡੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਏ. ਪੀ. ਆਈ., ਕਲਾਈਂਟ ਸਰਵਰ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਾਸਤੇ।
***ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਐਡੀਸ਼ਨ** ਅਜਿਹੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਲਈ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ, ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੈਮੋਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਨ ਮਾਈਕਰੋਸਿਸਟਮ ਤੇ ਦਸੰਬਰ 1990 ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਸੀ++ ਦੀ ਬਦਲੀ ਵਜੌਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ **ਜੇਮਸ ਗਾਸਲਿੰਗ** ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਸ਼ੁ੍ਰੂ

ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1992 ਤੱਕ ਉਹ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, **ਔਕ ਭਾਸ਼ਾ** (ਜਾਵਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ) ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 3 ਸਤੰਬਰ 1992 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ7

(ਪੀ. ਡੀ. ਏ) ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਇੰਟਰਫੇਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜਾਵਾ ਦੇ 1.1, 1.2, 1.3, 1.4, 1.5, 1.6 ਵਰਜ਼ਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਵਰਜ਼ਨ 1.7, ਜੁਲਾਈ 2011 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ
ਵੈਨਕੂਵਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ

language sign board at ਵੈਨਕੂਵਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]]
**ਵੈਨਕੂਵਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Vancouver International Airport) ਸਮੁੰਦਰ ਟਾਪੂ, ਰਿਚਮੰਡ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਡਾਊਨ ਟਾਊਨ, ਵੈਨਕੂਵਰ ਤੋਂ 12 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਆਵਾਜਾਈ (296,511) ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ (1.68 ਕਰੋੜ) ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ ਟੋਰਾਂਟੋ ਪੀਅਰਸਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇਮਗਰੋਂ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸਰੂਫ਼ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਬਿੰਦੂ ਹਵਾਈ ਉਡਾਨਾਂ ਏਸ਼ੀਆ, ਯੂਰੋਪ, ਓਸ਼ੇਨੀਆ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਉਡਾਣਾਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਾਈ ਅੱਡੇ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਵੈਨਕੂਵਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ (EN/FR)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ
ਏ ਹਾਰਸ ਐਂਡ ਟੂ ਗੋਟਸ

***ਏ ਹਾਰਸ ਐਂਡ ਟੂ ਗੋਟਸ*** ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਰਚਿਆ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ 1970 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਭਰਾ ਦੁਆਰਾ ਆਰ. ਕੇ. ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸਚਿਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੀ 420

**ਸ਼੍ਰੀ 420** 1955 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਕ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ।

## ਨੱਟਕਾਰ 
* ਨਰਗਿਸ
* ਨਾਦਿਰਾ-ਮਾਇਆ
* ਰਾਜ ਕਪੂਰ
* ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ
* ਏਮ ਕੁਮਾਰ
* ਹਰੀ ਸ਼ਿਵਦੇਸਾਨੀ
* ਨਾਨਾ ਪਾਲਸਿਕਰ
* ਰਮੇਸ਼ ਸਿੰਹਾ
* ਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸੀਰਵੀ ਸਮਾਜ

ਸੀਰਵੀ ਇੱਕ ਖੱਤਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਕ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਅੱਜ ਵਲੋਂ ਲਗਭਗ ੮੦੦ ਸਾਲ ਪੁਰਵ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਹੋਕੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮਾਰਵਾੜ ਅਤੇ ਗੌਡਵਾੜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਾਲਾਂਤਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਲੋਕ ਮੇਵਾੜ, ਮਾਲਵਾ, ਨਿੰਹਾੜ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੇਲਗਵਾਂ. ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੀਰਵੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮੱਧਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਗੁਜਰਾਤ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੋਵਾ, ਕਰਨਾਟਕ, ਆਂਧਰਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤਮਿਲਨਾਡੁ, ਕੇਰਲ, ਦਿੱਲੀ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਦਮਨ ਦੀਵ, ਪਾਂਡਚੇਰੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸੀਰਵੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਮਾਣ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਸਵ। ਮਾਸਟਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਸਿੰਹਜੀ ਚੋਇਲ ਭਾਵੀ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੋਧਪੁਰ) ਵਾਲੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੀਮਿਤ ਸੋਧਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁੱਝ ਵੀ ਸਚਾਈ ਜੁਟਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਖਾਰੜਿਆ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਜਾਲੋਰ ਉੱਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਕਾਂਹੜਦੇਵ ਚੁਹਾਨ ਵੰਸ਼ੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ 24 ਗੋਤੀ ਖਾਰੜਿਆ ਸੀਰਵੀ ਕਹਿਲਾਏ।

ਸੀਰਵੀਆਂ ਦੇ ਗੋਤ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: 
* ਰਾਠੌੜ 
* ਸੋਲੰਕੀ 
* ਗਹਲੋਤ 
* ਪੰਵਾਰ 
* ਕਾਗ 
* ਬਰਫਾ 
* ਦੇਵੜਾ 
* ਚੋਇਲ 
* ਭਾਇਲ 
* ਸੈਣਚਾ 
* ਆਗਲੇਚਾ 
* ਪੜਿਆਰ 
* ਹਾੰਬੜ 
* ਸਿੰਦੜਾ 
* ਚੌਹਾਨ 
* ਖੰਡਾਲਾ 
* ਸਾਤਪੁਰਾ 
* ਮੋਗਰੇਚਾ 
* ਪੜਿਆਰਿਆ 
* ਲਚੇਟਾ 
* ਭੂੰਭਾੜਿਆ 
* ਚਾਵੜਿਆ 
* ਮੁਲੇਵਾ 
* ਸੇਪਟਾ।
 
ਜਿਆਦਾਤਰ ਸੀਰਵੀ ਆਈਮਾਤਾ ਦੇ ਅਨੁਵਈਆਂ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਆਈਮਾਤਾ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬਿਲਾੜਾ ਕਸਬਾ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਭੌਤਿਕ ਮਾਤਰਾ

**ਭੌਤਿਕ ਮਾਤਰਾ** ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੌਤਿਕ ਗੁਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿਣਿਆ ਤੋਲਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਅਰਥਾਤ ਕੋਈ ਆਂਕਿਕ ਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੱਕੜੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ - ਭੌਤਿਕ ਮਾਤਰਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼, ਪਦਾਰਥ ਜਾਂ ਪਰਿਘਟਨਾ ਦਾ ਗੁਣ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਗੁਣ ਨੂੰ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਮਾਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਮਾਣਕ ਸੰਦਰਭ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਭੌਤਿਕ ਰਾਸ਼ੀ Q ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਮਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਕਾਈ (ਜਾਂ ਮਾਤਰਕ) ਦੇ ਗੁਣਨਫਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

;;Q = N x U

## ਜਿਵੇਂ
ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਤਾਪਮਾਨ, ਮਾਤਰਾ, ਦਬਾਅ, ਆਣਵਿਕ ਮਹੀਨਾ ਅਤੇ ਆਂਤਰਿਕ ਊਰਜਾ ਭੌਤਿਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੈਸ ਦੀ ਸੀਮਿਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੌਜੂਦਾ ਤੀਵਰਤਾ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਅਤੇ ਚੁੰਬਕੀ permittivity ਭੌਤਿਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਤੀਵਰਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇੱਕ solenoid ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮਾਤਰਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਵੱਖਰਾ ਭੌਤਿਕ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤੀਏ ਕਾਰਜ ਕਰਣ ਲਈ ਮਾਪ ਕਲਨ (quantity calculus) ਦਾ ਵਰਤੋ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਘੱਟ ਘਨਤਵ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਲੋਂ (ਘੱਟ ਵਲੋਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਵਾਯੁਮੰਡਲੀਏ ਦਬਾਅ) ਆਪਣੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਨੁਪਾਤੀਕ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਉਹ ਥਰਮਾਮੀਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ . ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗੈਸ ਏਕ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਗਲਾਸ ਆਪਣੀ ਟੋਪੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਲੋਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਕਟੋਰੀ (ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਕੇਸ਼ਿਕਾ ਟਿਊਬ ਪਾਰਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਭੱਜਣ ਵਲੋਂ ਗੈਸ ਸੀਮਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।

ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਸੇਲਸਿਅਸ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਸੇਲਸਿਅਸ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ:

ਕੱਚ ਦਾ ਕਟੋਰੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਾਰਿਆ ਡਰਾਪ ਦੀ ਕੇਸ਼ਿਕਾ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਾਰਕ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਸਮਰੱਥ ਬਰਫ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਹੈ . ਮਾਰਕ ਕੱਚ ਦਾ ਕਟੋਰੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਾਰਿਆ ਡਰਾਪ ਪੱਧਰ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉੱਬਲ਼ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਹੈ . ਇਸ ਅੰਕ ਵਲੋਂ ਉੱਤੇ ਪਿਛਲੇ ਜਾਵੇਗਾ . 100 ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਿਕਾ ਟਿਊਬ ਉੱਤੇ 2 ਚਿਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਾਲ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਵੰਡਿਆ ਅੰਤਰਾਲ ਜਾਂ ਡਿਵੀਜਨੋਂ ਦੂਰ। ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਸੇਲਸਿਅਸ ਹੁਣ ਜਾਂ ਡਿਗਰੀ ਸੇਲਸਿਅਸ ਡਿਗਰੀ ਸੇਲਸਿਅਸ ਜਾਂ 1 ਕਟੋਰਾ - ਸੀਮਿਤ ਗੈਸ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਕਿ ਪਾਰਿਆ ਡਰਾਪ ਵਾਧਾ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ . ਅਸੀਂ [ ਟੀ ] = 1 ° ਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਕਾਈ ਲਈ ਘੱਟ ਲਿਖਣ ਸੇਲਸਿਅਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹੈ . ਜੇਕਰ 30 ਪ੍ਰਭਾਗੋਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਰਿਆ ਡਰਾਪ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਪਮਾਨ 30 × 1 ਡਿਗਰੀ ਸੇਲਸਿਅਸ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ
ਇਸ ਉਦਾਹਰਣ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਭੌਤਿਕ ਮਾਤਰਾ ਕਿਊ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਮੁੱਲ () ਕਿਊ ਅਤੇ ਮਾਪ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕਾਈ [ ਕਿਊ ] ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

;;Q Q = () × (Q)

:ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਗੁਣਜੋਂ ਇਕਾਇਯੋਂ ਦੇ ਉਪਗੁਣਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੌਤਿਕ ਮਾਤਰਾ (equivalently) ਵਿਅਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ - ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਹੈ ਲੰਮਾਈ ਮੀਟਰ ਜਾਂ [ ਏਲ ] = 1 ਮੀ ਦੁਆਰਾ ਮਿਣਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ (ਕਿਮੀ) ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਿਲੀਮੀਟਰ (ਮਿਮੀ) ਇੱਕ submultiple, ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ 1 ਮੀ = 0, 001 ਕਿਮੀ = 1000 ਮਿਮੀ ਹੈ।

 
ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਫੁਟਬਾਲ ਦੀ ਗੇਂਦ ਦੇ ਵਿਆਸ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 0 . 3 ਮੀ = 0 . 3 × 1000 ਮਿਮੀ ਤਾਂ = 300 ਮਿਮੀ ਜੋ ਇੱਕ ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਇਕਾਇਯੋਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ . ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇਕਰ ਏਫਿਲ ਟਾਵਰ 324 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਹੈ ਤਾਂ 324 ਮੀਟਰ = 324 × 0, 001 ਕਿਮੀ = 0 . 324 ਕਿਮੀ ਹੈ।
ਦ ਫਾਇਨੇਂਸ਼ੀਇਲ ਏਕਸਪਰਟ

ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਰਚਿਆ ਨਾਵਲ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲ
ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਲੋਹ-ਥੰਮ੍ਹ

thumb|right|200px|ਅਲੌਹ ਖੰਭਾ

ਅਲੌਹ ਖੰਭਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਥੰਮ੍ਹ ਹੈ। ਇਹ ਅਪਨੇਆਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਧਾਤੁਕਰਮ ਦੀ ਪਰਾਕਾਸ਼ਠਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਵਿਕਰਮਾਦਿਤਿਅ (ਰਾਜ 375-413) ਵਲੋਂ ਉਸਾਰੀ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੁੱਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਹੋਸਕਦਾ ਏ 912 ਈਪੂ ਵਿੱਚ। ਖੰਭਾ ਦੀ ਉਂਚਾਈ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੂ ਵ ਜੈਨ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਅਲੌਹ-ਥੰਮ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਰੀਬ 98 % ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣੇ ਤੱਕ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਹੈ।

ਲਗਭਗ 16000 ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਾਲਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਖੁੱਲੇ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਾਰੇ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਚੱਲ ਖਡ਼ਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਇਸ ਖੰਭੇ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਇਹ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਥੰਮ੍ਹ ਉੱਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਖੁਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ ਧਵਜ ਖੰਭੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਡ਼ਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੰਦਰਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਮਿਤ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸਨੂੰ ਧਵਜ ਖੰਭੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਡ਼ਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਗਰੁੜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਣ ਹੇਤੁ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਗਰੁੜ ਖੰਭਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। 1050 ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੰਭਾ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਨੰਗਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ।

ਇਸ ਖੰਭਾ ਦੀ ਉਚਾਈ 735. 5 ਵਲੋਂ. ਮੀ. ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਲੋਂ 50 ਸੇਮੀ. ਹੇਠਾਂ ਹੈ। 45 ਵਲੋਂ. ਮੀ. ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ। ਇਸ ਖੰਭਾ ਦਾ ਘੇਰਾ 41. 6 ਵਲੋਂ. ਮੀ. ਹੇਠਾਂ ਹੈ ਅਤੇ 30. 4 ਵਲੋਂ. ਮੀ. ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉੱਤੇ ਗਰੁੜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਹੋਵੇਗੀ। ਖੰਭਾ ਦਾ ਕੁਲ ਭਾਰ 6096 ਕਿ. ਗਰਿਆ. ਹੈ। 1961 ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਲੋਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਇਹ ਖੰਭਾ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਇਸਪਾਤ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਇਸਪਾਤ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਸਾਇਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਡਾ. ਬੀ. ਬੀ. ਲਾਲ ਇਸ ਸਿੱਟਾ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਖੰਭਾ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਗਰਮ ਲੋਹੇ ਦੇ 20-30 ਕਿੱਲੋ ਨੂੰ ਟੁਕੜੋਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਲੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਥਕੇਵੇਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਥੰਮ੍ਹ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਹੋਈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਸੋਲਾਂਹ ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਗਰਮ ਲੋਹੇ ਦੇ ਟੁਕੜੋਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਉਕਤ ਤਕਨੀਕ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੂਰੇ ਅਲੌਹ ਥੰਮ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀ ਜੋੜ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਸੋਲਾਂਹ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਖੁੱਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸਦੇ ਉਂਜ ਦੇ ਉਂਜ ਬਣੇ ਰਹਿਣ (ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ) ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਫਾਸਫੋਰਸ ਦੀ ਜਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸਲਫਰ ਅਤੇ ਮੈਂਗਨੀਜ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਲਗ ਦੀ ਜਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਇਕੱਲੇ ਅਤੇ ਸਾਮੂਹਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਜੰਗ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ 50 ਵਲੋਂ 600 ਮਾਇਕਰੋਨ ਮੋਟੀ (ਇੱਕ ਮਾਇਕਰੋਨ ਯਾਨਿ 1 ਮਿ. ਮੀ. ਦਾ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰਵਾਂ ਹਿੱਸਾ) ਆਕਸਾਇਡ ਦੀ ਤਹਿ ਵੀ ਖੰਭਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਲੋਂ ਬਚਾਤੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ
ਮਹਿਰੌਲੀ

**ਮਹਿਰੌਲੀ** ਜਾਂ ਮਹਰੌਲੀ (ਹਿੰਦੀ: महरौली, ਉਰਦੂ: مہرؤلی‎) ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਾਊਥ ਵੈਸਟ ਜਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਮਹਰੌਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਮ ਮਿਹਿਰਾਵਲੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਰਾਜਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਗੁੱਜਰ ਸਮਰਾਟ ਮਿਹਿਰਭੋਜ ਨੇ ਕਰਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਰੌਲੀ
ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ

thumb|200px|ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮਰੇ ਸਹਿਤ ਨੌਂ ਵਰਗਾਕਾਰ ਕਮਰੇ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਮੁੱਖ ਕਕਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਬਾਕੀ ਅੱਠ ਦੁਮੰਜਿਲੇ ਕਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਖੁਲਦੇ ਹਨ।

**ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ** ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਹੈ। ਮਕਬਰੇ ਨੂੰ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਹਮੀਦਾ ਬਾਨੂ ਬੇਗਮ ਦੁਆਰਾ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਕਬਰ, ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ 'ਤੇ 1558 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੀਰਕ ਮਿਰਜ਼ਾ ਘੀਆਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ,ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਾਰਸੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸਨ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਾਗ਼-ਮਕਬਰਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਪੂਰਬ, ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਨਾ-ਪਨਾਹ ਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ 1533 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਬਣਤਰ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਮਕਬਰੇ ਨੂੰ 1993 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਬਹਾਲੀ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ 

File:Tomb of Humayun Delhi, India . 01.jpg|ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਦਿਸਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ (7 ਮਾਰਚ 2017)
File:The white marble dome and chhatris on the roof of Humayun's tomb. Delhi, India . 07.jpg|ਗੁੰਬਦ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Tomb of Humayun Delhi, India . 10.jpg|ਕਬਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮਕਬਰੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ 
Image:Humanyu.JPG|ਹੁਮਾਯੁੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਮੁਗਲ ਕਾਲੀਨ ਰਾਜਗੀਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਜੋੜ ਨਮੂਨਾ ਹੈ
Image:Isa Khan Niyazi's mausoleum, within Humayun's Tomb complex, Delhi.jpg|ਅਲੀ ਈਸਾ ਖਾਂ ਨਿਆਜੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
File:Details of Entrance portal into Humayuns Tomb, Delhi.jpg|ਮਕਬਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ
File:Entrance Gateway, Humayun's Tomb, Delhi.jpg|ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ ਅੰਦਰ ਵਲੋਂ
File:Fountain at the centre of the Charbagh, surrounding Humayun's Tomb.jpg|ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਫੱਵਾਰੇ 
File:HTSign.jpg|ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਉੱਤੇ ਬੇਗਮ ਦਾ ਚਰਚਾ
File:Humayun Delhi 2.jpg|ਹਮੀਦਾ ਬਾਨਾਂ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ
File:Isa Khan's mosque, built ca 1547 AD, near Humayun's tomb.jpg|ਈਸਾ ਖਾਂ ਮਸਜਦ, ੧੫੪੭ ਨਿਰਮਿਤ
File:Gateway into Arab Sarai, near Humayun's tomb complex, Delhi.jpg|ਅਰਬ ਸਰਾਏ ਦਾ ਦਵਾਰ
File:Afsarwala tomb, adjoining the Afsarwala mosque, near the Humayun's tomb.jpg|ਅਫਸਰਵਾਲਾ ਮਕਬਰਾ, ੧੫੬੬ ਈ:

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ

**ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਿਰੌਲੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇੱਟ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੀਨਾਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ 72.5 ਮੀਟਰ (237.86 ਫੁੱਟ) ਅਤੇ ਵਿਆਸ 14.3 ਮੀਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ 2.75 ਮੀਟਰ (9.02 ਫੁੱਟ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਤ ਮੰਜਿਲ ਦਾ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਹੁਣ ਇਹ ਪੰਜ ਮੰਜਿਲ ਦਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 379 ਪੋੜੀਆਂ ਹਨ। ਮੀਨਾਰ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬਣੇ ਆਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਕਈ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਨੇਕ ਇਸਦੇ ਉਸਾਰੀ ਕਾਲ ਸੰਨ 1193 ਜਾਂ ਪੂਰਵ ਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰਿਸਰ ਯੁਨੇਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਜੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ ਪੂਰਵ ਇੱਥੇ ਸੁੰਦਰ 20 ਜੈਨ ਮੰਦਰ ਬਣੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਵਸਤ ਕਰਕੇ ਉਸੀ ਸਾਮਗਰੀ ਨਾਲ ਵਰਤਮਾਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣੀ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਜਮ ਮੀਨਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ, ਨੇ ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸੰਨ 1193 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਈ, ਪਰ ਕੇਵਲ ਇਸਦਾ ਆਧਾਰ ਹੀ ਬਣਵਾ ਪਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਵਾਰਿਸ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਿਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ, ਅਤੇ ਸੰਨ 1368 ਵਿੱਚ ਫੀਰੋਜਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਪੰਜਵੀਂ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੀ ਮੰਜਿਲ ਬਣਵਾਈ। ਐਬਕ ਤੋਂ ਤੁਗਲਕ ਤੱਕ ਰਾਜਗੀਰੀ ਅਤੇ ਵਾਸਤੁ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ, ਇੱਥੇ ਸਪਸ਼ਟ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੀਨਾਰ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਫੁਲ ਬੇਲਾਂ ਦੀ ਬਰੀਕ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਪੁਰਾਤਨ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਢਿੱਲਿਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਿਲੇ ਲਾਲਕੋਟ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਢਿੱਲਿਕਾ ਅਖੀਰ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਮਰ ਅਤੇ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।
ਇਸ ਮੀਨਾਰ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੁਵੱਤ-ਉਲ-ਇਸਲਾਮ ਮਸਜਦ ਵਲੋਂ ਅਣਜਾਣ ਦੇਣ, ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਫਤਹਿ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣੀ।

## ਨਾਂ ਬਾਰੇ 
ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਵਾਦ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਰਕੀ ਸੁਲਤਾਨ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਪਇਆ, ਉਥੇ ਹੀ ਕੁੱਝ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਤ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਬਖਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਕਰਨ ਆਏ ਸਨ। ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਮਰੰਮਤ ਤਾਂ ਫਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਨੇ (1351–88) ਅਤੇ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਨੇ (1489–1517) ਕਰਵਾਈ। ਮੇਜਰ ਆਰ.ਸਮਿਥ ਨੇ ਇਸਦਾ ਸੁਧਾਰ 1829 ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।

## ਵਰਤਮਾਨ ਹਾਲਤ 
ਸੱਤ ਅਜੂਬਿਆਂ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਲਾਲੀ ਫਿੱਕੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਵਧਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਸ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ
ਕੁਤੁਬ ਪਰਿਸਰ

**ਕੁਤੁਬ ਪਰਿਸਰ** 
 قطب پرِسر

 
 ਦੇਸ਼  
 ਭਾਰਤ 

 ਥਾਂ  
 ਦਿੱਲੀ 

ਨੱਕਾਸ਼ੀ  
 ਭਾਰਤੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ  

ਕੁਤੁਬ ਇਮਾਰਤ ਸਮੂਹ ਇੱਕ ਸਮਾਰਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਿਰੌਲੀ, ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਮਾਰਤ ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਹੈ।

## ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ
ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਰੌਲੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇੱਟ ਵਲੋਂ ਬਣੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੀਨਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 72.5 ਮੀਟਰ (237. 86 ਫੀਟ) ਅਤੇ ਵਿਆਸ 14. 3 ਮੀਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ 2.75 ਮੀਟਰ (9.02 ਫੀਟ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਤੁਬਮੀਨਾਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਸੱਤ ਮੰਜਿਲ ਦਾ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਹੁਣ ਇਹ ਪੰਜ ਮੰਜਿਲ ਦਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 379 ਸੀਢੀਆਂ ਹਨ। ਮੀਨਾਰ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬਣੇ ਆਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਲੇ ਦੇ ਕਈ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਨੇਕ ਇਸ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਕਾਲ ਸੰਨ 1193 ਜਾਂ ਪੂਰਵ ਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰਿਸਰ ਯੁਨੇਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਜੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਅਲਾਇ ਮੀਨਾਰ
ਇਹ ਮੀਨਾਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮਹਰੌਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਤੁਬ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਨੇ ਇਹ ਮੀਨਾਰ ਉਸਾਰੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਮੀਨਾਰ ਵਲੋਂ ਦੁਗੁਨੀ ਉੱਚੀ ਬਣਨੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਉਸਾਰੀ 24। 5 ਮੀਟਰ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਜਿਲ ਉੱਤੇ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨੋਂ ਕਾਰਨਾਂ ਵਲੋਂ ਰੁਕ ਗਿਆ।

## ਕੁਵੱਤ-ਉਲ-ਇਸਲਾਮ ਮਸਜਦ
ਇਸ ਮਸਜਦ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਗੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਾਸਕ ਕੁਤੁਬ - ਉਦ - ਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ 1192 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਸਜਦ ਨੂੰ ਬਨਣ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲਗਾ। ਲੇਕਿਨ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਅਲਤਮਸ਼ ਨੇ 1230 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਨੇ 1351 ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਅਤੇ ਹਿੱਸੇ ਜੋਡ਼ੇ। ਇਹ ਮਸਜਦ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀਕ ਕਲਾ ਦਾ ਅੱਲਗ ਸੰਗਮ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਰਫ ਇਸ ਦੀ ਛੱਤ ਅਤੇ ਖੰਭਾ ਭਾਰਤੀ ਮੰਦਿਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਤੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਸ ਦੇ ਗੁੰਬਦ ਇਸਲਾਮੀਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਸਜਦ ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਦੀ (1488 - 1517) ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਸਜਦ ਦੇ ਇਮਾਮ ਰਹੇ ਇਮਾਮ ਜਮੀਮ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ - ਜਿਹਾ ਮਕਬਰਾ ਵੀ ਹੈ।

## ਅਲੌਹ ਖੰਭਾ
thumb|right|left|ਅਲੌਹ ਖੰਭਾ

ਅਲੌਹ ਖੰਭਾ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ (ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ) ਧਾਤੁ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ (ਰਾਜ 375 - 413) ਵਲੋਂ ਉਸਾਰੀ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੁੱਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਿਗਿਆਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸੰਭਵਤ: 912 ਈਪੂ ਵਿੱਚ| ਖੰਭਾ ਦੀ ਉਂਚਾਈ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੂ ਵ ਜੈਨ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ| ਤੇਰਹਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਕੇ ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ| ਅਲੌਹ - ਥੰਮ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਰੀਬ 98 % ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣੇ ਤੱਕ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਐਲੀਫ਼ੈਂਟਾ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ

250px|thumb
ਐਲੀਫ਼ੈਂਟਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗੇਟ ਉਹ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਲਾਤਮਕ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁਲ ਸੱਤ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ 26 ਖੰਭੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇਹ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਮੂਰਤੀਕਲਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਮ ਘਾਰਪੁਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਮੂਲ ਨਾਮ ਅਗਰਹਾਰਪੁਰੀ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਐਲੀਫ਼ੈਂਟਾ ਨਾਮ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਥੇ ਬਣੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੇਕ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਰਪਣ ਕਿ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਦਿਰ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟਕੇ ਬਨਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਨੌਂ ਵੱਡੀ - ਵੱਡੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇਕਰਿਆਵਾਂਨੂੰ ਵਿਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੈਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਤਰਿਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਰਤੀ 23 ਜਾਂ 24 ਫੀਟ ਲੰਬੀ ਅਤੇ 17 ਫੀਟ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਅਨੋਖਾ ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਿੱਖਦੀ ਹੈ।

ਦੂਜੀ ਮੂਰਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪੰਚਮੁਖੀ ਰੱਬ ਰੂਪ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੌੰਮਿਅਤਾ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੂਰਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੇ ਅੱਧੀ ਤੀਵੀਂ ਰੂਪ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਸੰਜੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਦੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਤਨਕੇ ਖੜੇ ਵਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਅਭਏ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਵਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਟਾ ਵਲੋਂ ਗੰਗਾ, ਜਮੁਨਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਤਰਿਧਾਰਾ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਚਿਤਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਚੌਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਗੋਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭੈਰਵ ਰੂਪ ਦਾ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਚਿਤਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਂਡਵ ਨਾਚ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ ਅਭਿਨਏ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਅਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਲੋਂ ਐਲੀਫ਼ੈਂਟਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨੀ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਬਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਚਿਤਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 1987 ਵਿੱਚ ਯੂਨੇਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਏਲੀਫੇਂਟਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਪਾਸ਼ਾਣ - ਸ਼ਿਲਪਿਤ ਮੰਦਿਰ ਸਮੂਹ ਲਗਭਗ 6, 000 ਵਰਗ ਫੀਟ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਕਸ਼, ਦੋ ਪਾਰਸ਼ਵ ਕਕਸ਼, ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਅਤੇ ਦੋ ਗੌਣ ਮੰਦਿਰ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਉਭਾਰਾਕ੍ਰਿਤੀਯਾਂ, ਸ਼ਿਲਪਾਕ੍ਰਿਤੀਯਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਿੰਦੂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਇੱਕ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਫਾਵਾਂ ਠੋਸ ਪਾਸ਼ਾਣ ਵਲੋਂ ਕੱਟ ਕਰ ਬਣਾਈ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਫਾਵਾਂ ਨੌਂਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਲੋਂ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੱਕ ਦੇ ਸਿਲਹਾਰਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ (8100–1260) ਦੇ ਰਾਜਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਬਤਾਈਂ ਜਾਤੀਂ ਹਨ। ਕਈ ਸ਼ਿਲਪਾਕ੍ਰਿਤੀਯਾਂ ਮਾਨਿਇਖੇਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੁਆਰਾ ਬਨਵਾਈਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। (ਵਰਤਮਾਨ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ)।
ਇਲੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ

ਏਲੋਰਾ ਜਾਂ ਏੱਲੋਰਾ (ਮੂਲ ਨਾਮ ਵੇਰੁਲ) ਇੱਕ ਪੁਰਾਸਾਰੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰੰਗਾਬਾਦ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ 30 ਕਿ: ਮੀ: (18.6ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਸਮਾਰਕ ਗੁਫਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਏਲੋਰਾ ਯੁਨੇਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਥਾਂ ਹੈ।

ਏਲੋਰਾ ਭਾਰਤੀ ਪਾਸ਼ਾਣ ਸ਼ਿਲਪ ਰਾਜਗੀਰੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਇੱਥੇ 34 ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਊਰਧਵਾਧਰ ਖੜੇ ਚਰਨਾਂਦਰੀ ਪਹਾੜ ਦਾ ਇੱਕ ਫਲਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ, ਬੋਧੀ ਅਤੇ ਜੈਨ ਗੁਫਾ ਮੰਦਰ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਵੀਂ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 12 ਬੋਧੀ ਗੁਫਾਵਾਂ (1-12), 17 ਹਿੰਦੂ ਗੁਫਾਵਾਂ (13 - 29) ਅਤੇ 5 ਜੈਨ ਗੁਫਾਵਾਂ (30-34) ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਲ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੌਹਾਰਦ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਏਲੋਰਾ ਦੇ 34 ਮੱਠ ਅਤੇ ਮੰਦਿਰ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ 2 ਕਿਮੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਬੇਸਾਲਟ ਦੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੁਰਗਮ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਏਲੋਰਾ 600 ਤੋਂ 1000 ਈਸਵੀ ਦੇ ਕਾਲ ਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੋਧੀ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਰਪਤ ਪਵਿਤਰ ਸਥਾਨ ਏਲੋਰਾ ਪਰਿਸਰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਅਦੁੱਤੀ ਕਲਾਤਮਕ ਸਿਰਜਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਧੀਰਜਵਾਨ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਨੇਸਕੋ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
## ਗੈਲਰੀ

Image:Kailash-pillar.jpg|**ਕੈਲਾਸ਼ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਥਰ ਘੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਥਮਲਾ।** 
Ellora cave16 003.jpg|**ਪਥਰ ਦਾ ਪੁਲ ਨੰਦੀ ਮੰਡਪ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਗੱਭ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।** 
Engravings in one of the pillars of Kailasa Cave.JPG|**ਕੈਲਾਸ਼ ਗੁਫਾ ਦੇ ਥਮਲੇ ਉੱਤੇ ਖੋਦੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ।**
Engravings in Ellora.JPG|ਏਲੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਦੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ।
Sita ki Nahani in Ellora.JPG|ਸੀਤਾ ਕੀ ਨਾਹਾਨੀ
Kylas Temple Ellora - Cyclopedia of India 1907.PNG|ਕੈਲਾਸ਼ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਭਰੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ
ਡੱਚ ਭਾਸ਼ਾ

**ਡੱਚ ਜਾਂ ਓਲੰਦੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ** (ਡੱਚ: Nederlands ਉੱਚਾਰਨ: ਨੇਡੇਰਲਾਂਡਸ) ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਦਫਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਜਰਮਨੀ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਨਿਮਨ ਜਰਮਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲਿਪੀ ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2.3 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਹੈ ਅਤੇ 50 ਲੱਖ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅੱਧੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਨਾਰਡ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਬਾਹਰ ਡਚ ਨਿਊਗਿਨੀ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕਨਾਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਡਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇਹ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕੀ ਯੂਨੀਅਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਚ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਡਚ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮਿਲਦੀ - ਜੁਲਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਇੱਕ ਆਜਾਦ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹਾਲੈਂਡ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਲਟਿਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜਰਮਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਕਾਮੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਜਾਦ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਫਲੈਂਡਰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿੱਤ ਸੀ ਪਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਡੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਚਾਰ ਵੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਸਪੇਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਲੈਂਡ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਡੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਲਗਾ। ਸਪੇਨੀ ਸੱਤਾ ਅਧੀਨ ਬਚੇ ਹੋਏ ਦੱਖਣ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਣਾਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ। ਡੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅੱਜ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਜਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲੈਂਡ ਦੀ ਬੋਲ - ਚਾਲ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਅੰਤਰ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੱਖਣ ਵਲੋਂ ਆਏ ਸ਼ਬਦਾਂਨਕਾਰਨ ਇਹ ਖਾਈ ਜਿਆਦਾ ਡੂੰਘੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। 
ਦੱਖਣ ਦੇ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ (ਪੱਛਮੀ ਫਲੈਂਡਰਸ, ਪੂਰਵੀ ਫਲੈਂਡਰਸ, ਏੰਟਵਰਪ, ਬਰੈਵੰਟ ਆਦਿ ਵਿੱਚ), ਜੋ ਹੁਣ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਅੱਜ ਦੀ ਕਈ ਬੋਲੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿੱਤ ਹਨ। ਇਸ ਸਭ ਦਾ ਸਮੂਹਕ ਨਾਮ ਫਲੈਮਿਸ਼ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਪੜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਾਮੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਰੂਸੇਲਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅੱਜ ਵੀ ਫਰੇਂਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਫਲੇਮਿਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਫਰੈਂਚ ਅਤੇ ਫਲੇਮਿਸ਼ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਵਰਤਮਾਨ ਹਾਲੈਂਡ ਰਾਜ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਹਾਲਤ ਓਨੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। 16ਵੀਆਂ ਅਤੇ 17ਵੀਆਂ ਸ਼ਤੀਯੋਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਵੇਂ - ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਾਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕ੍ਰਿਤਰਿਮ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਡਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਕੁੱਝ ਮਕਾਮੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਅਸਤੀਤਵ ਫਰੀਜਿਅਨ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਫਰੀਜਲੈਂਡ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਮਸਟਰਡਮ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ - ਜਿਵੇਂ ਅਸੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੱਲ ਚਲਦੇ ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਿਆਦਾ ਲਕਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਜਰਮਨ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਮ ਜਰਮਨ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ** ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੀ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀਅਤਨਾਮ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਬਸਤੀ ਸੀ ਤਦ ਇਹਨੂੰ ਅੰਨਾਮੀ (Annamese) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 7.6 ਕਰੋੜ ਲੋਕ (2009 ਤੱਕ) ਇਹ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੀਅਤਨਾਮੀ (ਕਿਨਹ) ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੀਆਂ ਕਈ ਨਸਲੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਹੈ। ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਪਰਵਾਸ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ। ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲਗਪਗ 30 ਲੱਖ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਯੂਐੱਸਏ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਸਟਰੋ-ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਬਦਰਾਸ਼ੀ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਉਂਜ ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੇ ਲੈਟਿਨ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸ਼ਬਦ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਹਨ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਅਮੂਰਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਉਧਾਰ ਲਏ ਹਨ। ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ (ਵਧਾਈ ਹੋਈ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ) ਪਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਲਿਖਾਈ ਪੱਧਤੀ ਵਿੱਚ ਲੈਟਿਨ ਵਰਨਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਢਾਲ ਕੇ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਡਾਇਆਕਰਿਟਿਕਸ (diacritics) ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਕੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦ ਚੀਨ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ - ਲਾਓਸ, ਕੰਬੋਡਿਆ, ਅਨਾਮ, ਕੋਚੀਨ ਚੀਨ ਅਤੇ ਟੋਂਟਿੰਗ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਨਾਮ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਤੀੱਬਤੀ - ਬਰਮੀ - ਵਰਗ ਪੂਰਵੀ ਸ਼ਾਖਾ (ਅਨਾਮੀ - ਮੁਆਂਗ) ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬੋਲਣਵਾਲੇ ਕੰਬੋਡਿਆ, ਸਿਆਮ ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਤੱਕ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੋਲੀ ਟੋਂਕਿਨੀ ਹੈ। ਕਈ ਦਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਲੜਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਭਾਂਡਾਰ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾਤੀਤ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਇਹ ਵੀ ਏਕਾਕਸ਼ਰ (ਚਿਤਰਲਿਪਿ), ਅਯੋਗਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਅਰਥਪ੍ਰੇਸ਼ਣ ਲਈ ਲਗਭਗ ਛੇ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਰਜਾ ਚੀਨੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਅਨਾਮੀ ਨੇ ਵੀ ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲਿਕ ਵੰਡ 
ਵਿਅਤਨਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਗਭਗ ਪੂਰੇ ਵਿਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ (ਮੁੱਖਤ: ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ) ਵਿਅਤਨਾਮੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਯੂਏਸਏ ਵਿੱਚ 10 ਲੱਖ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵਿਅਤਨਾਮੀ - ਭਾਸ਼ੀ ਲੋਕ ਹਨ। ਯੂਏਸਏ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੱਤਵੀਂ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਸਟਰੇਲਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਛਠੀ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਏਥਨਾਲਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੰਬੋਡਿਆ, ਚੀਨ, ਕਨਾਡਾ, ਚੇਕ ਲੋਕ-ਰਾਜ, ਫਿਨਲੈਂਡ, ਫ਼ਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਲਾਓਸ, ਮਾਰਟਿਨਕਿਊ, ਫਿਲੀਪਿੰਸ, ਥਾਇਲੈਂਡ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਅਤਨਾਮੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ