ਚੰਪਾਵਤੀ

**ਚੰਪਾਵਤੀ** (ਚੰਪਵਤੀ, ਕੰਪਾਵਤੀ ਜਾਂ *ਚੰਪਬਤੀ*) ਇੱਕ ਅਸਾਮੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਥ ਬੇਜਬਰੂਆ ਦੁਆਰਾ '*ਬੁਰਹੀ ਏਅਰ ਸਾਧੂ*' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਅਸਾਮੀ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਵਿਦਵਾਨ ਪ੍ਰਫੁੱਲਾਦੱਤਾ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ "ਉੱਤਰੀ ਲਖੀਮਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ" ਹੈ।

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਲਾੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਇਕਾ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਪਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਦਮੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਨਾਇਕਾ ਇੱਕ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੜਕੀ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਜਾਨਵਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਰੂਪ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅਤੇ ਅਰਬ/ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹਨ।

## ਸੰਖੇਪ 
ਪ੍ਰਫੁੱਲਾਦੱਤਾ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, *ਚੰਪਾਵਤੀ* ਦੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ।

### ਬੇਜਬਰੋਆ ਦਾ ਰੂਪ 
ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ (ਆਦਮੀ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ-ਲਾਗੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਏਲਾਏਜੀ) ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਪਤਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਚੰਪਾਵਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਚਾਵਲ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਪਾਵਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸੱਪ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਾੜੀ ਵਜੋਂ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸੱਪ ਅਤੇ ਚੰਪਾਵਤੀ ਰਾਤ ਇਕੱਠੇ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਉਹ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ, ਲੜਕੀ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਈਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਧੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਗਏ ਸੱਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੱਪ ਨੂੰ ਲੜਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ-ਜੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੁਣ ਰਹੀ ਹੈ-ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਗੁੰਝਲੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਮਾਂ ਇਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸੱਪ ਪਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਲੜਕੀ ਮਰ ਗਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ *ਏਲਾਗੀ* (ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ) ਅਤੇ ਚੰਪਾਵਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਜਗਰ ਦੋਵਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਗਰ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਚੰਪਾਵਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੰਪਾਵਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਿਖਾਰੀ ਔਰਤ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਸੱਪ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਪ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਦੂਰ ਹੈ। ਚੰਪਾਵਤੀ ਭਿਖਾਰੀ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਉਹੀ ਭਿਖਾਰੀ ਔਰਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਨ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਪਾਵਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਖਾਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਸੁਝਾਅ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਖਾਂਦੀ ਹੈ-ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਪਿੰਡ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਦੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦਿਖਾਏ। ਉਹ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸਤੋਂ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਭੂਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਗੂਠੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਨਰਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਲਾੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਦਿਖਾਏ।

ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਅੰਗੂਠੀ ਚੰਪਾਵਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ 6 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਲੱਭਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੱਸ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਪਾਵਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭੂਤ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਚੰਪਾਵਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਚਿੱਠੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਨੁੱਖੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ