open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਰੋਹਤਾਸਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ

**ਰੋਹਤਾਸਗੜ੍ਹ** ਜਾਂ **ਰੋਹਤਾਸ ਦਾ ਕਿਲਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਰੋਹਤਾਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਨਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਸਥਾਨ ਹੈ।

## ਸਥਿੱਤੀ 
ਰੋਹਤਾਸਗੜ੍ਹ ਸੋਨ ਨਦੀ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਪਾਸੇ, 24° 57′ N, 84° 2′E ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਾਸਾਰਾਮ ਤੋਂ ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਲਗਭਗ ਦੋ ਘੰਟੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਰੋਹਤਾਸ ਦਾ ਕਿਲਾ ਹੈ।  ਦੇਹਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਇਸ ਤੱਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸੜਕਾਂ ਹਨ। ਅਕਬਰਪੁਰ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਰੋਹਤਾਸ ਦੇ ਕਿਲੇ ਤੱਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹਾ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 1500 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹੈ।  ਚੂਨੇ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦੇ 2000 ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਪੌਡੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਨ। ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ, ਇਹ ਡੇਢ ਘੰਟੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ  ਥਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੀ ਹੈ।   

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਰੋਹਤਾਸ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੋਹਤਾਸ ਪਹਾੜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੋਹਤਾਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਖੰਡਰ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। 
left|thumb| ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਦੀ ਰੋਹਤਾਸ ਮੋਹਰ।
thumb| ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ, ਰੋਹਤਾਸਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ
ਸ਼੍ਰੀ ਸੱਤਿਆ ਸਾਈਂ ਸੈਂਟਰਲ ਟਰੱਸਟ

**ਸ੍ਰੀ ਸੱਤਿਆ ਸਾਈਂ ਕੇਂਦਰੀ ਟਰੱਸਟ** (**ਐਸਐਸਐਸਸੀਟੀ**), ਇੱਕ ਰਜਿਸਟਰਡ ਪਬਲਿਕ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1972 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਸੱਤਿਆ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਸਮੇਤ,  ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ।

ਪੁੱਟਪਰਥੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਸੱਤਿਆ ਸਾਈਂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਹਾਇਰ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ (SSSIHMS), ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੀ.ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਨਵੰਬਰ 1991 ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ SSSCT ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

2020 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਿਆ ਸਾਈਂ ਕੇਂਦਰੀ ਟਰੱਸਟ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, SSSCT ਨੂੰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ YSR ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਪੁੱਟਪਰਥੀ
* ਸੱਤਿਆ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੱਤਿਆ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ
ਰਾਮਦਾਸ

**ਰਾਮਦਾਸ**, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ  ਪੰਜਾਬ ਦਾ  ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ  ਸਥਿਤ ਹੈ। 

ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ - ਵੇਰਕਾ - ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ - ਰਾਮਦਾਸ - ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ - ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ) ਨਾਲ਼ ਅਤੇ  ਕੰਕਰੀਟ ਸੜਕ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ - ਅਜਨਾਲਾ - ਰਮਦਾਸ - ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ - ਮਜੀਠਾ - ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ - ਰਾਮਦਾਸ) ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ (ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਕੋਰੀਡੋਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਰਾਮਦਾਸ ਤੋਂ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਇੱਥੇ ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਦੋ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਮਾਧਾਂ।

## ਹਵਾਲੇ 
https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/257-amritsar-ii-amritsar-punjab.html
https://www.mapsofindia.com/villages/punjab/amritsar/
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਖ਼ਾਨਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ

**ਖਾਨਪੁਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (9.9 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖਾਨਪੁਰ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ
* ਕਪੂਰਥਲਾ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਵਾਰਡ

**ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਵਾਰਡ**, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਵਾਰਡ**, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨ ਹੈ ਜੋ ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਕੈਡਮੀ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ  ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ "ਵਧੀਆ ਯੋਗਦਾਨ" ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ  25,000 ਤੋਂ 50,000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦਾ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯਾਦ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ਼ਾਲਿਬ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਵਾਰਡ ਕਮੇਟੀ ਦੀ  ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਅਵਾਰਡ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਖਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਐਵਾਨ-ਏ-ਗਾਲਿਬ ਵਿਖੇ ਕਵੀਆਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸਨਮਾਨਿਤ ਹਸਤੀਆਂ 
* ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਕਾਸਮੀ, 2013।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਗਾਲਿਬ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
* ਗ਼ਾਲਿਬ ਕੀ ਹਵੇਲੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਾਲਿਬ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with citations having bare URLs
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with citations lacking titles
ਮਹਾਰਾਜਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ

**ਮਹਾਰਾਜਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਅਜਾਇਬ ਘਰ** ਵਡੋਦਰਾ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਿਲ ( ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਿਲਾਸ ਪੈਲੇਸ ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ  ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ। 

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
thumb| ਮਹਾਰਾਜਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਰਾਓ ਗਾਇਕਵਾੜ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ
ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਮਰਾਠਾ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ  ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਰ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਗਾਇਕਵਾੜ III ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਈ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀਆਂ ਕਲਾ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ  ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਰਵੀ ਵਰਮਾ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪੋਰਟਰੇਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਾਜਾ ਰਵੀ ਵਰਮਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਗ਼ਾਲਿਬ ਡੇਂਜਰ

***ਗ਼ਾਲਿਬ ਡੇਂਜਰ*** ਨੀਰਜ ਪਾਂਡੇ ਦਾ 2013 ਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜੋ ਫਿਲਮ '''ਏ ਵੇਡਨਡਸਡੇ' ਅਤੇ ਸਪੈਸ਼ਲ 26 ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।*  

## ਪਲਾਟ ਸੰਖੇਪ 
*ਗ਼ਾਲਿਬ ਡੇਂਜਰ'' ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਕਾਮਰਾਨ ਅਲੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਹੈ  ਵੱਡੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਦਨਾਮ ਅੰਡਰਵਰਲਡ ਡਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਆਪਣੀ ਛਤਰਸਾਇਆ ਹੇਠ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ  ਉਹ ਮਾਫੀਆ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਮਰਾਨ ਆਖਰਕਾਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਲਿਬ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਕਾਮਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖੌਫਨਾਕ ਡੌਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਗਾਲਿਬ ਡੇਂਜਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ 
* ਕਾਮਰਾਨ ਅਲੀ ਗਾਲਿਬ ਡੇਂਜਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਮਿਰਜ਼ਾ ਅੰਡਰਵਰਲਡ ਡੌਨ ਅਤੇ ਕਾਮਰਾਨ ਦੇ ਮੈਂਟਰ ਵਜੋਂ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਾਲਿਬ
ਖੇੜਾ ਬੇਟ

**ਖੇੜਾ ਬੇਟ,** ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (7.5 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖੇੜਾ ਬੇਟ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ  ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਖਿਜਰਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ

**ਖਿਜਰਪੁਰ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ
* ਕਪੂਰਥਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਧਰਮਕੋਟ, ਮੋਗਾ

**ਧਰਮਕੋਟ** (Dharamkot) ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ਼ਕ ਕਸਬਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੋਗਾ-ਜਲੰਧਰ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ 1854 ਤੱਕ ਤਹਿਸੀਲ ਸੀ ਤੇ 1854 ਵਿੱਚ  ਤਹਿਸੀਲ ਜ਼ੀਰਾ ਵਖੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ **ਕੁਤਬਪੁਰਾ** ਸੀ, ਪਰ 1760 ਈ. ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ ਨੇ ਇਸ ਥਾਂ ਉਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਕਿਲਾ ਬਣਵਾਇਆ (ਜੋ ਹੁਣ ਢਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਧਰਮਕੋਟ ਰੱਖਿਆ। ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਹਥਿਆ ਕੇ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਕਸਬਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਬੱਧਣੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਪਰ 1847 ਈ. ਵਿਚ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਟੁੱਟਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਥੇ 1867 ਈ. ਵਿੱਚ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ । ਜੀ. ਟੀ. ਰੋਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਇਕ ਉੱਘਾ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਇਹ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 

ਸੰਨ 1863 ਵਿਚ ਇਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਜੋ 1871 ਈ. ਵਿਚ ਮਿੱਡਲ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ । ਸੰਨ 1971 ਵਿਚ ਇਕ ਉੱਘੇ ਧਨੀ ਅਰਜਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇਥੇ ਇਕ ਸਾਂਝਾ ਵਿੱਦਿਆ ਕਾਲਜ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜੋ ਅਰਜਨ ਦਾਸ ਕਾਲਜ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ । ਇਥੇ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁੱਢਲਾ ਸੇਹਤ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ।

ਧਰਮਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਹਲਕਾ ਨੰ: 74 ਇਸਦਾ ਵਿਧਾਨਕ ਹਲਕਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* DISTRICT CENSUS HANDBOOK MOGA 2011 - VILLAGE AND TOWN WISE PRIMARY CENSUS ABSTRACT (PCA)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਖੇੜਾ, ਨੰਗਲ

**ਖੇੜਾ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫਗਵਾੜਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,  ਖੇੜਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,241 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਖੇੜਾ ਫਗਵਾੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨੰਗਲ, ਗੋਬਿੰਦਪੁਰਾ, ਭਾਣੋਕੀ, ਠੱਕਰਕੀ, ਮੌਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਖੇੜਾ ਰੋਡ ਫਗਵਾੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਖੇੜਾ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੰਗਲ ਦੇ ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਨੰਗਲ-ਖੇੜਾ ਦੇ ਨਾਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਖੇੜਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਘੁੱਦੂਵਾਲਾ

**ਘੁੱਦੂਵਾਲਾ** ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ:

* ਘੁੱਦੂਵਾਲਾ, ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ
* ਘੁੱਦੂਵਾਲਾ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ
* ਘੁੱਦੂਵਾਲ, ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਲੋਹੀਆ ਦਾ ਪਿੰਡ
ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ ਕਾਲਜ

**ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ ਕਾਲਜ (MGC)** (ਹਿੰਦੀ: मिर्जा गालिब कॉलेज  , ਉਰਦੂ: مرزا غالب کالج) ਗਯਾ, ਬਿਹਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਕਾਲਜ ਹੈ ਜੋ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ (ਕਲਾ, ਵਿਗਿਆਨ, ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ) ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ 1969 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਗਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੋਧ ਗਯਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਖ਼ਾਨ ਬਹਾਦੁਰ ਅਬਦੁਲ ਹਫੀਜ਼ (ਬਾਨੀ  ਪ੍ਰਧਾਨ) ਅਤੇ ਅਬਦੁਸ ਸਲਾਮ (ਬਾਨੀ  ਸਕੱਤਰ) ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ ਕਾਲਜ, ਗਯਾ ਮਗਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੋਧ-ਗਯਾ, ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੁਸਲਿਮ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਪੀਜੀ ਯੂਨਿਟ 1969 ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਇਹ ਸਾਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦਾ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਾਲ ਸੀ।  ਬਹਾਦੁਰ ਅਬਦੁਲ ਹਫੀਜ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉੱਤਰੀ ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਆਬਕਾਰੀ ਦਾ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸਨ। ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਟੌਡੀ ਸਰਵੇਖਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕੰਮ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਾਨ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ।

## ਵਿਭਾਗ 
* ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
* ਹਿੰਦੀ
* ਫਾਰਸੀ
* ਉਰਦੂ
* ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ
* ਰਸਾਇਣ
* ਗਣਿਤ
* ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
* ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
* ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ
* ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ
* ਭੂਗੋਲ
* ਇਤਿਹਾਸ
* ਫਿਲਾਸਫੀ
* ਸਿਆਸੀ ਵਿਗਿਆਨ
* ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
* ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ
* ਬੀ.ਬੀ.ਐਮ
* ਬੀ.ਸੀ.ਏ
* ਬਾਇਓ-ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਾਲਿਬ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲਿਖਤ ਵਰਤੇ ਹਨ
ਖੀਰਾਂਵਾਲੀ

**ਖੀਰਾਂਵਾਲੀ** ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ
* ਕਪੂਰਥਲਾ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਦਿਵਸ

**ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਦਿਵਸ** (*ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਥਾਨਕ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦਿਵਸ*) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ ਹੈ ਜੋ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲਾਨਾ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਨੂੰ 1993 ਦੇ 73ਵੇਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਬਿੱਲ 22 ਦਸੰਬਰ 1992 ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ 23 ਦਸੰਬਰ 1992 ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 17 ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੈਂਬਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1993। ਇਹ ਐਕਟ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1993 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਿਆ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਦਿਵਸ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (ਪੀ.ਆਰ.ਆਈ.) ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤਾਂ ਮਾਓਵਾਦੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਚੰਚਲ

**ਚੰਚਲ** ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਡਾਵਾਂਡੋਲ /ਚਲਾਇਮਾਨ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਬੋਲ-ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਭਾਵ 
**ਚੰਚਲ** ( ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ : चञ्चल) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ - 'ਵਿਵੇਕਹੀਣ', 'ਚਪਲ', 'ਡੋਲ ਰਿਹਾ', 'ਅਸਥਿਰ', 'ਚਲਣਹਾਰ', 'ਟਿਮਕਦਾ', 'ਚਲ ਰਿਹਾ', 'ਅਸਹਿਜ', 'ਕਿਸਮਤ', 'ਹਵਾ', 'ਲੰਬੀਮਿਰਚ'। 

## ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ 
*ਚੰਚਲਾ* ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਭਟਕਣ' ਲਈ ਚੰਗਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ; ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ *ਚੰਚਲਾਕਸ਼ੀ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਰਲੱਭ ਗੁਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਐਪਰ ਕੁਸਾਨ ਕਾਲ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਬੂਤ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, *ਚੰਚਲ* ਸ਼ਬਦ, *ਧੁਨੀ* ਅਤੇ *ਰੋਡੀਨੀ ਵਾਂਗ* ਮਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਜਾਂ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।  *ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ* (ਸਲੋਕ 6.26 ) ਵਿੱਚ *ਧਿਆਨ ਯੋਗ ਦੇ* ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ:

: यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् |
: ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वंश नयेत् ||

ਪਹਿਲੀ ਪੰਗਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਚੰਚਲ ਸ਼ਬਦ ਬੇਚੈਨ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰ ਮਨ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ ਜੋ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

*ਚੰਚਲਾ*, ਭਾਵ, 'ਚੰਚਲ ਕਿਸਮਤ', ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਕਈ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।  ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ *ਲਕਸ਼ਮੀ* ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

## ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ 
ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਾਂਗ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ (ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਮਿਤੀ 1684 ਈ.) ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ *ਚੰਚਲ* *ਰਗਣ*, *ਜਗਣ*, *ਰਗਣ* *ਜਗਣ* ਅਤੇ *ਲਘੂ*  ਵਾਲੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਚਾਰ-ਖੰਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ *ਛੰਦ* ਹੈ। ਇਸ ਛੰਦ ਨੂੰ *ਚਿੱਤਰ*, *ਬਿਰਜ ਅਤੇ* ਬ੍ਰਹਮਰੂਪਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ*, ਅਤੇ ਚੌਬੀਸ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। *

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਪਾਠ

**ਪਾਠ** ਜਾਂ **ਪਾਠ** , ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ पाठ (ਪਾਠ) ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨਾ। ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਜੋ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸਮਝਣਾ ਵਧੇਰੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਪਾਠ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚਾਰ/ਚਰਚਾ ਨਾਲੋਂ ਨੀਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਬਾਣੀਆਂ ਜਾਂ ਸਿਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਪਾਠ, ਇਕੱਲੇ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹਰ ਉਚਾਰ-ਖੰਡ  ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਸਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਨਾਦ, ਧੁਨੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕੇ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਸਿਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਕ ਸੂਤਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ। (ਸੂਤਰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਤਰ ਹੈ। ) ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਸੂਤਰ ਨੂੰ ਦੋ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ (//) ਨਾਲ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਲੈਅ ਅਤੇ ਧਿਆਨ-ਪੂਰਵਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਧਾਰਣ ਪਾਠ
* ਅਖੰਡ ਪਾਠ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਅਖੰਡ ਪਾਠ

**ਅਖੰਡ ਪਾਠ** ( ਉਚਾਰਨ: [əkʰəɳɖᵊ paːʈʱ] ) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਪਾਠ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।    

## ਅਰਥ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ 1430 ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ, ਪਾਠੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਿਰਧਾਰਿਤ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਨੇੜੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਇੱਕ ਬਰਤਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਾਰੀਅਲ ਕੇਸਰੀ ਜਾਂ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ ਵੀ ਜਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਠੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਠ ਦੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਤਸੱਲੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਠ ਦੇ ਦੌਰਾਨ  ਲੰਗਰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਾਠ
* ਸਧਾਰਣ ਪਾਠ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸੰਪਟ ਪਾਠ

**ਸੰਪਟ ਪਾਠ** ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਦਾ ਇੱਕ ਭਿੰਨ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਰੇਕ ਸੰਪੂਰਨ ਬਾਣੀ ਦੇ ਪਾਠ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪੂਰਵ-ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਸਲੋਕ  (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਲਿਆ) ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੇ ਪਾਠ ਦੌਰਾਨ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਠ ਇੱਕ ਪਰਦੇ ਵਾਲੇ ਕੈਬਿਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਕੈਬਿਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਪਰ ਪਾਠੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਸਰੋਤਿਆਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ। ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਮੰਤਰ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਅਤੇ ਪਿਛੇਤਰ ਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਸੰਪਟ ਮੰਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਸੰਪਟ ਇੱਕ ਸੰਦੂਕੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹਿੰਦੂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠਾਕੁਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਪਟ ਪਾਠ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਖੰਡ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਕਿਸ਼ਨਪੁਰਾ ਕਲਾਂ

**ਕਿਸ਼ਨਪੁਰਾ ਕਲਾਂ** ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਧਰਮਕੋਟ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਧਰਮਕੋਟ-ਸਿਧਵਾਂ ਬੇਟ ਸੜਕ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਧਰਮਕੋਟ ਤੋਂ ਸੜਕ ਰਸਤੇ ਦੀ ਦੂਰੀ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਟ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਹੈ।'ਮਾਲਵਾ ਇਤਿਹਾਸ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਸੰਤ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ ਵੀ ਹੈ। 

2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸੁਮਾਰੀ ਮੁਤਬਿਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 7,557 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਦਸੂਤੀ

***ਦਸੂਤੀ*** ( *ਦੋਸੂਤੀ, ਦੁਸੂਤੀ, ਸੂਤੀ ਦਸੁਤੀ, ਦੋਸੂਤੀ ਕਪਾਹ* ) ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੋਟੇ  ਖੱਦਰ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੱਡੀ ਤੇ ਬੁਣਿਆ ਕੱਪੜਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੱਦਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਸਨ। ਸਭ  ਨੂੰ  ਭਾਰ, ਮੋਟਾਈ ਅਤੇ ਧਾਗੇ (ਵਰਤੇ ਗਏ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ) ਨਾਲ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਸੂਤੀ ਖੱਦਰ ਦਾ ਉਹ ਕਪੜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਾਣੇ ਅਤੇ ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਧਾਗੇ ਚਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਦਾ ਨਾਮ *ਦੋ* *ਸੂਤੀ* (ਸੂਤ ਦੇ ਧਾਗੇ) ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ ਵਧੇਰੇ ਬਾਰੀਕ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਢਾਕਾ ਮਲਮਲ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਮੋਟੇ ਸੂਤੀ ਖੱਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਦਸੂਤੀ ਇੱਕ ਮੋਟਾ ਸੂਤੀ ਟੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਆਮ  ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੋਣਾ, ਪੋਚਾ, ਝੁੱਲ੍ਹ, ਦੋਲੇ ਬਗੈਰ । ਹੋਰ ਸਮਕਾਲੀ ਸੂਤੀ ਵਸਤਾਂ ਸਨ *ਇਕਸੂਤੀ*  *, ਤਿੰਨਸੁਤੀ*) *,* ਅਤੇ *ਚੌਸੂਤੀ*  ਆਦਿ।    

ਡੇਢ ਸੂਤੀ ਦਸੂਤੀ ਖਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਹੈ। ਡੇਢ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ  ਤਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਧਾਗੇ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਗਾ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਬਾਫਟਾ ਕੱਪੜਾ
* ਅਧੋਤਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਦਿ ਡਾਇਰੀ ਆਫ਼ ਏ ਸੋਸ਼ਲ ਬਟਰਫ਼ਲਾਈ

***ਦਿ ਡਾਇਰੀ ਆਫ਼ ਏ ਸੋਸ਼ਲ ਬਟਰਫ਼ਲਾਈ*** ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਿਕਾ ਮੋਨੀ ਮੋਹਸਿਨ ਦਾ 2008 ਦਾ ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਇੰਡੀਆ ਨੇ 12 ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਨੂੰ ਪੇਪਰਬੈਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ \ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਔਰਤ ਬਟਰਫਲਾਈ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ। 

ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ, ਮੋਹਸਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕਰਾਚੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।  ਡਿਜੀਟਲ ਕਿਤਾਬ 2011 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ 

ਕਰਾਚੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ 2014 ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ:

"ਹਾਸਰਸ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਗੁੱਸਾ ਵਿਅੰਗ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਫੜਦੇ ਹੋ।” 

ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ 'ਬਟਰਫਲਾਈ' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਉੱਚ-ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲ
ਮੇਹਰ ਅਬਦੁਲ ਹੱਕ

**ਮੇਹਰ ਅਬਦੁਲ ਹੱਕ** (ਉਰਦੂ: ); (1 ਜੂਨ 1915, ਲਯਾਹ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ -   ਮੁਲਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ )  ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਫਿਲੋਲੋਜਿਸਟ ਸੀ। 

ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1970 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ "ਮੁਲਤਾਨੀ ਜ਼ਬਾਨ ਕਾ ਉਰਦੂ ਸੇ ਤਾਲੁਕ" ਥੀਸਿਸ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਰਾਇਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਖੋਜ ਵਿਦਵਾਨ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਖਵਾਜਾ ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਦਾ ਵੀ ਮਾਹਿਰ ਸੀ।   

ਉਸਨੂੰ 1994 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਦਰ ਨੇ ਤਮਗ਼ਾ ਹੁਸਨ ਕਾਰਕਰਦਗੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
* *ਕੁਰਾਨ ਦਾ ਸਰਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ*
* *ਮੁਲਤਾਨੀ ਜ਼ਬਾਨ ਕਾ ਉਰਦੂ ਸੇ ਤਾਲੁਕ* (ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨੀ (ਸਰਾਇਕੀ) ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨਾ), 1967 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 
* *ਮਜ਼ੀਦ ਲਿਸਾਨੀ ਤਹਕੀਕਾਂ*  )
* *ਲੁਗ਼ਤ-ਏ-ਫ਼ਰੀਦੀ* ( ਖ਼ਵਾਜਾ ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਦਾ ਕੋਸ਼) (ਇੱਕ ਸਰਾਇਕੀ ਲੋਕ ਕਵੀ)
* *ਖ਼ਵਾਜਾ ਫਰੀਦ-ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ*
* *ਸਰਾਇਕੀ ਲੋਕ ਗੀਤ*  
* *ਲਾਲਰੀਆਂ* (ਸਰਾਇਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ)
* *ਹਿੰਦੂ ਸਾਂਮੀਅਤ* 
* *ਮੁਲਤਾਨ ਕੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਨਾਮਵਰ ਗਵਰਨਰ ਔਰ ਹਮਲਾ ਆਵਰ* 
* *ਸਰਾਇਕੀ ਜ਼ਬਾਨ ਔਰ ਉਸ ਕੀ ਹਮਸਾਇਆ ਇਲਾਕੀ ਜ਼ਬਾਨੇਂ*
* *ਸਰਾਇਕੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਕਾਇਦੇ, ਕਾਨੂੰਨ*  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1995
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915
ਲੰਗੜੀ

**ਲੰਗੜੀ** ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਸੀ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹਰਿਆਣਵੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਰਾਇਕੀ / ਮੁਲਤਾਨੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।  ਮੁਨੀਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਬੁੱਕਕੀਪਰ (ਹਿੰਦੀ:मुनीम   , ;ਉਰਦੂ:مُنیم), ਇਸ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। 

ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਲੰਗੜੀ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਲਈ ਮਹਾਜਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸਹੀ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ
ਮਹਾਜਨੀ

**ਮਹਾਜਨੀ** ਇੱਕ ਲੰਡਾ ਵਪਾਰਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਰਵਾੜੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲੇਖਾ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ  ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।  ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੱਬੇ-ਤੋਂ-ਸੱਜੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਜਨੀ 'ਬੈਂਕਰ' ਲਈ ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸਰਾਫੀ' ਜਾਂ 'ਕੋਠੀਵਾਲ' (ਵਪਾਰੀ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਮਹਾਜਨੀ ਨੂੰ ਮਾਰਵਾੜੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਲੇਖਾ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਮਹਾਜਨੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਈਮਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿੱਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਕਕੀਪਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੰਗੜੀ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੰਡੀ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਸਬੰਧ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਮਹਾਜਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੰਡਾ ਲਿਪੀਆਂ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਦੀ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ  ਸੀ। ਇਹ ਕੈਥੀ ਅਤੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। 

## ਅੱਖਰ 
ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸਵਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਕਲਪਿਕ ਹੈ। ਸਵਰ i ਅਤੇ u ਡਿਫਥੌਂਗ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਵਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਵਰ ਵਿਕਲਪਿਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਹਾਜਨੀ ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੁੜਵੇਂ-ਵਿਅੰਜਨ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਨਾਸਕੀ, ਜੇਕਰ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ' ਨਾ' ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੈਰਾਗ੍ਰਾਫ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਸਪੇਸਿੰਗ, ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ, ਵਿਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਅਤੇ ਸਪੇਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਲੇਖਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਅਤੇ ਪਾਠ ਸੰਗਠਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਹਨ। ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਮਹਾਜਨੀ ਗ੍ਰੰਥ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ, ਲੇਖਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਭੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਐਨਕੋਡਿੰਗ ਲਈ ਹੋਰ ਖੋਜ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠਾਂ 'ਤੇ  ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਰਗੀ ਬੇਸਲਾਈਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਬੇਸਲਾਈਨ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ। ਕੁਝ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਗਲਾਈਫਿਕ ਰੂਪ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੂਨੀਕੋਡ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
none|800x800px

### ਵਿਅੰਜਨ 
## ਯੂਨੀਕੋਡ 
ਮਹਾਜਨੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਰਣ 7.0 ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਯੂਨੀਕੋਡ ਸਟੈਂਡਰਡ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮਹਾਜਨੀ ਲਈ ਯੂਨੀਕੋਡ ਬਲਾਕ U+11150 &#x2013; U+1117F ਹੈ:

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਮੇਹਰ

**ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਮਹਿਰ** (13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1895 – 16 ਨਵੰਬਰ 1971) (غلام رسول مہر) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਫੂਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਮੇਹਰ ਨੇ ਖਾਂਬਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਫਿਰ ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ (ਲਾਹੌਰ) ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।

## ਕਰੀਅਰ
ਮੇਹਰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1895
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1971
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਮੋਹਸਿਨ ਮਘਿਆਣਾ

**ਡਾ. ਮੋਹਸਿਨ ਮਘਿਆਣਾ** (ਉਰਦੂ: ڈاکٹر محسن مگھیانہ) (ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1956) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਾਕਟਰ, ਲੇਖਕ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਅਤੇ ਹਾਸਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਹਾਸਰਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਝੰਗ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ **ਨਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਮਿਗਿਆਣਾ** (ਉਰਦੂ: **نیاز علی احمد خان مگھیانہ**) ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੋਹਸਿਨ (ਉਰਦੂ: **محسن**) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਤਖੱਲਸ ਜਾਂ ਕਲਮ ਨਾਮ ਚੁਣਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਾਇਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਿਆ ਪਰ ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹਸਿਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਨਿਆਜ਼ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਨਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਮੋਹਸਿਨ ਮਿਗਿਆਣਾ (ਉਰਦੂ: **نیاز علی محسن مگھیانہ**) ਬਣ ਗਿਆ। ਉਂਜ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ’ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ *ਡਾ: ਮੋਹਸੀਨ ਮਘਿਆਣਾ* ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
## ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ
## ਰਚਨਾਵਾਂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਤਿਹਾੜਾ

**ਤਿਹਾੜਾ** ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜਗਰਾਉਂ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜਗਰਾਉਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧਵਾਂ ਬੇਟ ਕਿਸ਼ਨਪੁਰਾ ਸੜਕ ਉੱਤੇ 22 ਕਿ. ਮੀ. ਅਤੇ ਧਰਮਕੋਟ  ਤੋਂ 14 ਕਿ. ਮੀ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ **ਮੰਡ ਤਿਹਾੜਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਸਤਲੁਜ ਦਾ ਬੇਟ ਕਿਨਾਰਾ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੁਆਧ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਪਾਸੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਹਾੜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਧਿਆੜਾ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਨੇ। ਸਲਤਨਤ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੜਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਤਿਹਾੜਾ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਸੰਨ 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਘੁਗ ਵਸਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਉਜੜ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹਾਨਤਾ ਵੀ ਗੁਆ ਬੈਠੀ। ਇਥੇ ਇਕ ਮਕਬਰਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਦੀਵਾਨ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਕਬਰੇ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ । ਇਥੇ ਇਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਹੈਲਥ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 193 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਰਾਹੀ

**ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਰਾਹੀ**, (1931–1986) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਨਵ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਉਰਦੂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਤਾਮ-ਝਾਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਬਿਰਲਾਸ ਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ

ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਰਾਹੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਸ੍ਤਾਦ - ਜਿਗਰ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ।

ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਦਿਲੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ:

* ਅਹਿਦ ਆਫਰੀਨ:  ਗ਼ਜ਼ਲ 
* ਜਿਗਰ ਨਾਮੇ: ਜਿਗਰ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ http://www.worldcatlibraries.org/oclc/9111319&referer=brief_results
* ਬਾਯਦ-ਏ-ਜਿਗਰ: ਜਿਗਰ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ http://www.worldcatlibraries.org/oclc/11900195&referer=brief_results
* ਬਕੌਲ-ਏ-ਜਿਗਰ: ਜਿਗਰ ਦੇ ਕਥਨ 
* ਜਿਗਰ ਹਮਾਰੀ ਨਜ਼ਰ ਮੇਂ: ਜਿਗਰ ਬਾਰੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ http://www.worldcatlibraries.org/oclc/15315271&referer=brief_results
* ਨਾਮੇ ਜੋ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਆਇ: ਨਜ਼ੀਰ ਸਿੱਦੀਕੀ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ http://www.worldcatlibraries.org/oclc/21597858&referer=brief_results
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1986 ਵਿੱਚ ਮਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931
ਰਸ਼ੀਦ ਤੁਰਾਬੀ

**ਰਜ਼ਾ ਹੁਸੈਨ ਜਿਸ** ਨੂੰ **ਅੱਲਾਮਾ ਰਸ਼ੀਦ ਤੁਰਾਬੀ** (1908 &#x2013; 1973) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ,  ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ, ਜਨਤਕ ਬੁਲਾਰਾ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 9 ਜੁਲਾਈ 1908 ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਇੱਕ ਰਈਸ ਮੌਲਵੀ ਸ਼ਰਾਫ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਇਸਲਾਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ, ਸ਼ੀਆ ਕਾਲਜ, ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ-ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ) ਤੋਂ ਬੀਏ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।  

ਉਸਨੇ 57 ਸਾਲਾਂ  ਵਿੱਚ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁੱਲ ਜੀਵਨ ਦੇ 65 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਹਿਲ ਅਲ-ਬੈਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਅੱਲਾਮਾ ਰਸ਼ੀਦ ਤੁਰਬੀ ਨੇ ਭਾਸ਼ਣ ਕਲਾ ਦੇ ਕਈ ਪਹਿਲੂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਰਦੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਾਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ  ਜਨਤਕ ਬੁਲਾਰਾ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭਾਸ਼ਣਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਦਸ ਦਿਨਾ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਖਲੀਫਾ ਅਬਦੁਲ ਹਕੀਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਫਿਲਾਸਫੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਆਪਣੀ ਰਸਮੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਵਿੱਚੋਂ ਰੱਜ ਕੇ ਰਸ ਪੀਤਾ। ਇਲਮ ਉਸਦਾ ਮੁੱਖ ਗੁਣ ਸੀ। 

ਅੱਲਾਮਾ ਰਸ਼ੀਦ ਤੁਰਬੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਵਾਬ ਬਹਾਦਰ ਯਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਮੀਰ ਉਸਮਾਨ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੇਟ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਕਾਇਦੇ ਆਜ਼ਮ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਟੇਟ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦਾ ਸੂਚਨਾ ਸਕੱਤਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਅੱਲਾਮਾ ਰਸ਼ੀਦ ਤੁਰਾਬੀ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਉਹ ਕਾਇਦੇ ਆਜ਼ਮ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ 1949 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਖਾਲਿਕ ਦੀਨਾ ਹਾਲ ਅਤੇ ਮਾਰਟਿਨ ਰੋਡ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੁਆਰਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਮਾਮਬਾਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਰਾਮ ਬਾਗ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਈਦ ਮਿਲਾਦ-ਉਨ-ਨਬੀ ਮੌਲੀਦ ਦੇ ਇਕੱਠਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।  ਇਸ ਨੇ ਸੁੰਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੀਆ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ  ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਤਰ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਇਮਾਮਬਾਰਗਾਹ ਹੁਸੈਨੀਆਂ ਈਰਾਨੀ ਖਰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਜਲਿਸਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਮ-ਏ-ਗਰੀਬਾਨ ਮਜਲਿਸ 1951 ਵਿਚ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਫੀਚਰ ਬਣ ਗਈ। ਆਖ਼ਰੀ ਮਜਲਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਖਾਲਿਕ ਦੀਨਾ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ 1971 ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1973 ਤੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿਸ਼ਤਰ ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਮਜਲਿਸਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

ਅੱਲਾਮਾ ਰਸ਼ੀਦ ਤੁਰਬੀ ਦੀ ਮੌਤ 18 ਦਸੰਬਰ 1973 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਨਾਜ਼ਿਮਾਬਾਦ, ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨਿਆ ਸਜਾਦੀਆ ਇਮਾਮਬਾਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।  

## ਨੋਟ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਗੁਫਤਾਰ-ਓ-ਅਸਰ-ਏ-ਤੁਰਬੀ ਡਾ. ਸਲਮਾਨ ਤੁਰਾਬੀ ਦੁਆਰਾ
* https://web.archive.org/web/20140424132151/http://www.in.com/allamah-rasheed-turabi/biography-15237.html
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1973
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1908
ਰਸਾ ਚੁਗਤਾਈ

**ਰਸਾ ਚੁਗਤਾਈ** (ਜਨਮ ਵੇਲ਼ੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੋਹਤਾਸ਼ਿਮ ਅਲੀ ਬੇਗ; 1928 – 2018) ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ ਸੀ ਜੋ *ਜ਼ੰਜੀਰ-ਏ-ਹਮਸਾਇਗੀ* ਅਤੇ *ਤੇਰੇ ਆਨੇ ਕਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਾਹਾ* ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਚੁਗਤਾਈ ਦਾ ਜਨਮ 1928 ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸਵਾਈ ਮਾਧੋਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1951 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ।  5 ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 

## ਲਿਖਤਾਂ 
ਉਹ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ:  

* *ਰੇਖ਼ਤਾ*
* *ਜੰਜੀਰ-ਏ-ਹਮਸਾਇਗੀ*
* *ਤੇਰੇ ਆਨੇ ਕਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹਾ*

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਤਾਰੀ ਖਾਨ

**ਅਬਦੁਲ ਸੱਤਾਰ ਖਾਨ**, ਜਿਸਨੂੰ **ਉਸਤਾਦ ਤਾਰੀ ਖਾਨ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਹੈ।   ਤਾਰੀ ਖਾਨ ਪੰਜਾਬ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਉਸਤਾਦ ਮੀਆਂ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਤਾਜ ਪੋਸ਼ੀ ਹਜ਼ਰਤ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਤਮਗ਼ਾ ਹੁਸਨ ਕਾਰਕਰਦਗੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਤਾਰੀ ਖਾਨ ਤਬਲਾ ਵਾਦਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਘਰਾਣੇ ਤੋਂ ਹੈ।  ਅੱਜ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ।  ਉਹਨਾਂ  ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਸਨ। ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਤਾਰੀ ਉਸਤਾਦ ਮੀਆਂ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਦੇ ਤਬਲਾ ਵਜਾਉਣ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਕਿ ਅਗਲੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਤਾਰੀ ਖਾਨ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਮੀਆ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੇਨ ਖਾਨ ਦਾ ਤਬਲਾ ਸੁਣਿਆ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਸਤਾਦ ਮੀਆਂ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਬਣ ਗਏ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਬਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਤਬਲਾ ਮਾਸਟਰ ਮੀਆਂ ਕਾਦਿਰ ਬਖਸ਼ ਦੀ ਬਰਸੀ 'ਤੇ 2 ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਗਏ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋਅ

*ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋਅ* ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਸੀਤਲ ਨੇ ਵਿਜੋਗਣ (ਨਾਵਲ), ਜੰਗ ਜਾਂ ਅਮਨ, ਪ੍ਰੀਤ ਤੇ ਪੈਸਾ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ (ਨਾਵਲ), ਤੁੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ, ਸਭੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲ ਸਦਾਇਨ (ਨਾਵਲ), ਮੁੱਲ ਤੇ ਮਾਸ, ਬਦਲਾ (ਨਾਵਲ), ਯੁਗ ਬਦਲ ਗਿਆ ਅਤੇ *ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋਅ*  ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ 22 ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ।1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲ਼ੇ ਦਾ ਹਾਲ ਇਸ ਨਾਵਲ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਪੜ੍ਹੋ: ਨਾਲ਼ੋਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋਅ  
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਤੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ

*ਤੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ*  ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿਰਵੈਰ

**ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿਰਵੈਰ** (1922 - 27 ਦਸੰਬਰ 2018) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦਸ ਕੁ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
 
## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਸਸਤਾ ਲਹੂ* (ਨਾਵਲ)
**ਸਾਗਰ ਭਰਾ ਲਹੂਕਾ* (ਪੈਂਫਲਟ)
**ਧਰਮ ਕੀ ਹੈ?* (ਪੈਂਫਲਟ)
**ਕਰਕ ਕਲੇਜੇ ਮਾਹਿ* (ਸਵੈਜੀਵਨੀ)
**ਕਲਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ* (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
**ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ* (ਨਾਵਲ)
**ਜਿਨ੍ਹ ਸੋਚ ਪੋਲੈ ਹੋਇ* (ਵਾਰਤਕ)
**ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਰਮਜ਼ਾਂ* (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
**ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰ*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਡਾ. ਮਹਿਲ ਸਿੰਘ

thumb
**ਡਾ. ਮਹਿਲ ਸਿੰਘ** ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀਵਨ, ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ* (ਸੰਪਾਦਨ)
**ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ: ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਗੌਰਵ* (ਸੰਪਾਦਨ)
**ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦਿਖ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ* (ਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ਼ ਕੇ ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕ)
**ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰੰਗ* (ਸੰਪਾਦਨ)
**ਦਲਿਤ ਸਰੋਕਾਰ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਵਿਹਾਰ* (ਕਮਲਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ਼ ਕੇ ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਜਬੀਰ ਰਜ਼ਾ

ਸੱਯਦ **ਜਾਬੀਰ ਰਜ਼ਾ** (ਜਨਮ 1 ਅਗਸਤ 1955)  ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਖੋਜਕਾਰ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ  ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਅਤੇ ਐਮ.ਫਿਲ  ਅਤੇ  ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.  ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੱਧਕਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹੈ।  
* ਮਾਰਸ਼ਲ ਜਾਟ: ਗਜ਼ਨਵੀ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ 
* ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗਜ਼ਨਵੀ ਮੂਲ 
* ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਦਫਤਰਾਂ ਲਈ ਐਪੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸਬੂਤ 

* ਪੂਰਵ-ਗ਼ੌਰੀ ਸਲਤਨਤਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਵ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ *ਇਕਤਾ* ਪ੍ਰਣਾਲੀ 
* ਅਫਗਾਨ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀਆਂ ਅਤੇ ਗ਼ੌਰੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ 
* ਕਨੌਜ ਤੱਕ ਸੁਲਤਾਨ ਮਹਿਮੂਦ ਦਾ ਫੌਜੀ ਰਸਤਾ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਿਖਣਸਰ ਸਾਹਿਬ

**ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਿਖਣਸਰ ਸਾਹਿਬ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ
* ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ
* ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੰਦਗੜ੍ਹ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੋਆ ਸਾਹਿਬ

thumb| ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ *ਬਾਉਲੀ ਦਾ* ਦ੍ਰਿਸ਼।
**ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੋਆ ਸਾਹਿਬ** (    ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜੇਹਲਮ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਰੋਹਤਾਸ ਕਿਲੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਵਾਇਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫਸੀਲ ਵਾਲਾ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨੇ 1541 ਵਿਚ ਹਿਮਾਯੂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ *ਤਲਕੀ* ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ*ਉਦਾਸੀ*  ਦੌਰਾਨ ਪਾਣੀ ਦਾ ਝਰਨਾ ਚਲਾਇਆ  ਸੀ। ਇਥੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ।   

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਕੇਂਦਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ (ਖਾਲਸਾ ਜਥਾ) ਲੰਡਨ

thumb| ਕੇਂਦਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ
**ਖਾਲਸਾ ਜਥਾ** ਲੰਡਨ ਦੇ ਨੌਟਿੰਗ ਹਿੱਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1908 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ,  ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। 1913 ਤੋਂ 1969 ਤੱਕ  ਧਰਮ-ਸਭਾਵਾਂ  79 ਸਿੰਕਲੇਅਰ ਰੋਡ, ਸ਼ੈਫਰਡ ਬੁਸ਼ ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1969 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਈਨਸਡੇਲ ਰੋਡ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੀਟਰ ਵਿਰਦੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇਇਮਾਰਤਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਵਾਈ ਸੀ।   ਇਹ ਗੁਰੂਘਰ ਸੰਗਤ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖੁੱਲਦਾ ਹੈ, ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਖਾਸ ਦੀਵਾਨ ਸਜਦੇ ਨੇ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵੀ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਦੇਸ ਰਾਜ ਛਾਜਲੀ

ਮਾਸਟਰ **ਦੇਸ ਰਾਜ ਛਾਜਲੀ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਵਜਾ ਕੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਅਕਸਰ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਮੰਡਲੀ ਛਾਜਲੀ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਅ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। 

ਦੇਸ ਰਾਜ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਛਾਜਲੀ ਦੇ ਗਰੀਬ ਦਲਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

## ਲਿਖਤਾਂ
**ਕਿੱਸਾ ਰਵੀਦਾਸ*
**ਉਪੇਰਾ ਊਧਮ ਸਿੰਘ,*
**ਗ਼ਦਰੀ ਕਥਾਵਾਂ*
**ਗ਼ਦਰੀ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ*
**ਬੱਘੜ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ*
**ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ*
* *ਜੰਗਨਾਮਾ- ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦਿਲੀ* 
**ਗ਼ਦਰੀ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ* (ਇਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਚਾਰ ਕਾਵਿ-ਨਾਟ ਬੀਬੀ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ, ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ, ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸੰਤ ਰਾਮ ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਲਾਲ ਫਰੇਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।)  
*ਕਿੱਸਾ ਮੌਜੋ (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਉਲਟਾਵਾਂ ਹਲ (ਇਕ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ)

right|250px
ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਵਾਹ ਕੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਮਿੱਟੀ ਉਲਟਾ ਕੇ ਸਿੱਟਣ ਵਾਲੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਇਕ ਪੱਖੇ ਵਾਲੇ ਹਲ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ ਉਲਟਾਵਾਂ ਹਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕਹਿਰਾ ਉਲਟਾਵਾਂ ਹਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਹਲ ਦੀ ਵਾਹੀ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਤਲੀ ਪਰਤ ਹੇਠਾਂ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇਠਲੀ ਪਰਤ ਉਪਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਫਸਲ ਦੇ ਵੱਢ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਫਸਲ ਬੀਜਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਹੀ ਉਲਟਾਵੇਂ ਹਲ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਇਹ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਫਸਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਚੇ, ਜੜਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰੀ ਖਾਦ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਰਲਾਉਣ ਲਈ, ਰੂੜੀ ਦੀ ਖਾਦ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਰਲਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਹਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਟਾਂ ਤੇ ਬੀਜੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਫਸਲ ਲਈ ਵੱਟਾਂ ਵੀ ਇਸ ਹਲ ਨਾਲ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ/ਹਨ। ਉਲਟਾਵੇਂ ਹਲ ਦਾ ਮੁੰਨਾ ਤਿੰਨ ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮਾ ਤੇ ਤਿੰਨ ਕੁ ਇੰਚ ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਮੁਟਾਈ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਨੇ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਹੱਥੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੁੰਨੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਨਾਲ ਕਾਬਲੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਨੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਣੇ ਪੱਖੇ ਵਾਲੇ ਹਲ ਨੂੰ ਕਾਬਲਿਆਂ ਨਾਲ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕਲਿੱਪ ਲ ਕੇ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਸ, ਇਹ ਹੀ ਉਲਟਾਵਾਂ ਹਲ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਾਰੀ ਵਾਹੀ ਟ੍ਰੈਕਟਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਲਟਾਵੇਂ ਹਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਵਿਸ਼ਵ ਮਲੇਰੀਆ ਦਿਵਸ

**ਵਿਸ਼ਵ ਮਲੇਰੀਆ ਦਿਵਸ** ਹਰ ਸਾਲ 25 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, 106 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 3.3 ਬਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਮਲੇਰੀਆ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। 2012 ਵਿੱਚ, ਮਲੇਰੀਆ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ 627,000 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਫਰੀਕੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਏਸ਼ੀਆ, ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। ਰਾਗੁਲ ਮੱਛਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ। 

ਵਿਸ਼ਵ ਮਲੇਰੀਆ ਦਿਵਸ **ਅਫਰੀਕਾ ਮਲੇਰੀਆ ਦਿਵਸ** ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਵਿਸ਼ਵ ਮਲੇਰੀਆ ਦਿਵਸ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਦਿਵਸ, ਵਿਸ਼ਵ ਖੂਨਦਾਨੀ ਦਿਵਸ, ਵਿਸ਼ਵ ਇਮਯੂਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਹਫ਼ਤਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੋਗਾਣੂਨਾਸ਼ਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹਫ਼ਤਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੋਗੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿਵਸ, ਵਿਸ਼ਵ ਤਪਦਿਕ ਦਿਵਸ, ਵਿਸ਼ਵ ਚਗਾਸ ਰੋਗ ਦਿਵਸ, ਵਿਸ਼ਵ ਤੰਬਾਕੂ ਰਹਿਤ ਦਿਵਸ, ਵਿਸ਼ਵ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਦਿਵਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਏਡਜ਼ ਦਿਵਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 11 ਅਧਿਕਾਰਤ ਗਲੋਬਲ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮਲੇਰੀਆ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2015 ਵਿੱਚ ਮਲੇਰੀਆ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਗਿਣਤੀ 429,000 ਮਲੇਰੀਆ ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ 212 ਮਿਲੀਅਨ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। 2010 ਅਤੇ 2015 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਦਰ 21 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ 29 ਤੱਕ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ। ਉਸੇ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ. ਉਪ-ਸਹਾਰਨ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਕੇਸਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 21 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ 31 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*World Malaria Day WHO website
*Roll Back Malaria Partnership - World Malaria Day
*MALARIA.com - World Malaria Day
*WHO Global Malaria Programme
*Malaria Awareness Day, 2007 Proclamation by U.S. President George W. Bush

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲੇਰੀਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਿਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ
ਉਲਟਾਵਾਂ ਹਲ (ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ)

ਜੋ ਲੋਹੇ ਦਾ ਦੋ ਪੱਖੇ ਵਾਲਾ ਹਲ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਵਾਹ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਉਲਟਾ ਕੇ ਸਿੱਟਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ ਉਲਟਾਵਾਂ ਹਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਦੂਹਰਾ ਉਲਟਾਵਾਂ ਹਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਲਟਾਵੇਂ ਹਲ ਦੀ ਵਾਹੀ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਉਤਲੀ ਪਰਤ ਹੇਠ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇਠਲੀ ਪਰਤ ਉਪਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਹੀ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਢੀ ਫਸਲ ਦੇ ਕਰਚੇ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠੋਂ ਨਿਕਲੇ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇਮਕੌੜੇ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਰੌਣੀ ਕਰਨ ਲਈ ਡੰਡੇ ਵੀ ਇਸ ਹਲ ਨਾਲ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਉਲਟਾਵੇ ਹਲ ਦਾ ਮੁੰਨਾ ਤਿੰਨ ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮਾ ਤੇ ਤਿੰਨ ਕੁ ਇੰਚ ਚਪਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਨੇ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਹੱਥੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਹੱਥੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਹੀ ਹਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਨੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਨਾਲ ਕਾਬਲੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਨੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਹੱਲ ਨਾਲ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਣੇ ਉਲਟਾਵੇਂ ਹਲ ਦੇ ਫਰੇਮ ਨੂੰ ਕਾਬਲੇ ਤੋਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕਲਿਪ ਲਾ ਕੇ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਟਾਵਾਂ ਹਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਾਰੀ ਵਾਹੀ ਟ੍ਰੈਕਟਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਘੱਟ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਗਰੀਬ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਕੋਲ ਹੀ ਉਲਟਾਵਾਂ ਹਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਭੂਰਾ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ

**ਭੂਰਾ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ** (ਜਨਮ 1954) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 14 ਅਗਸਤ, 2017 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ  ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 18 ਨਵੰਬਰ, 2020 ਨੂੰ ਆਪਣੇ  ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
[right|thumb|300x300px| ਡਾ. ਘੁੰਮਣ (ਲਾਲ ਪੱਗ ) [ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ 2016-17 ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੋਂ ਮਾਕਾ ਟਰਾਫੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।]]

## ਜੀਵਨੀ 
ਭੂਰਾ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੂਨ 1954 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਅੜਕਵਾਸ, (ਨੇੜੇ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਥਾਨਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।  ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਸੁਨਾਮ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਫਿਲ. ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਾਲ 1979 ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ  GNDU ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 

ਪ੍ਰੋ. ਘੁੰਮਣ ਨੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ: ਉਸਨੇ 38 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ  ਰਿਹਾ। ਘੁੰਮਣ ਕਈ ਨਾਮਵਰ ਖੋਜ ਰਸਾਲਿਆਂ  ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ ਅਤੇ 73 ਪੇਪਰ ਅਤੇ 3 ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।  ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ 2007 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ ਪੰਜਵੇਂ ਤਨਖਾਹ ਕਮਿਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਗਵਰਨੈਂਸ ਰਿਫਾਰਮਜ਼ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। 

## ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
ਉਹ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖੋਜਕਾਰ ਹੈ  ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲ ਐਚ. ਐਪਲਬੀ ਪੁਰਸਕਾਰ  ਮਿਲ਼ਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਹੋਰ ਇਨਾਮ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ  ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ
ਨਵਾਰ

alt=A wooden chair with a cotton niwar webbed back|thumb| ਲੱਕੜ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਢੋਹ ਵਿੱਚ  ਸੂਤੀ ਨਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਬੁਣੀ ਹੈ
**ਨਵਾਰ** (*ਨਿਵਾਰ*,  ਜਾਂ *ਨੁਵਾਰ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)   ਇੱਕ ਮੋਟੀ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਬੁਣੀ ਹੋਈ ਵਧਰੀ ਵਰਗੀ ਪੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸੂਤ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੰਜੇ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਬੁਣਨ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਨਵਾਰ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਉਤਪਾਦ ਹੈ ਜੋ ਟੇਪ ਲੂਮਾਂ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੰਗ-ਚੌੜਾਈ ਵਾਲੇ ਫੈਬਰਿਕ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।  ਬੈਡਨ ਹੈਨਰੀ ਪਾਵੇਲ ਨੇ ਇਸਨੂੰ "ਵਿਆਪਕ ਮੋਟੀ ਟੇਪ", ਜੇਲ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਇੱਕ ਉਤਪਾਦ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ *ਹੈਂਡਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਦ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਜ਼ ਐਂਡ ਆਰਟਸ ਆਫ਼ ਦਾ ਪੰਜਾਬ* ਵਿੱਚ, ਪਾਵੇਲ ਨੇ ਨਵਾਰ ਨੂੰ "ਟੇਪ, ਰੱਸੀਆਂ, ਅਤੇ ਫੁਟਕਲ ਸੂਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ" ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।  

## ਮਹੱਤਵ 
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਨੇ "ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਸਾਟਿਨ ਅਤੇ  ਨਵਾਰੀ ਬਿਸਤਰੇ" ਨੂੰ ਲਗਜ਼ਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।  ਸਿਰਫ਼ ਅਮੀਰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰੇ ਨੂੰ ਨਿਵਾਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗਰੀਬ ਘਾਹ ਦੀ ਰੱਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਗੇ। 

ਨਵਾਰ ਦੀ ਬੁਣਾਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਕਾਰੀਗਰਾਂ, ਪੇਂਡੂ ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗਾਂ,  ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦੀਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਸੀ।  

## ਉਤਪਾਦਨ 
ਭਾਵੇਂ ਪਾਵੇਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ,  ਨਿਵਾਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਗਜ਼ਟਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਰ ਬੁਣਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।   

### ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ 
17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬੁਣਕਰਾਂ ਨੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਦਰਾਂ, ਖੇਸ, ਰੱਸੇ, ਨਵਾਰ, ਦਰੀਆਂਅਤੇ ਫਰਨੀਚਰ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।  "ਆਮਦਨ ਲਈ ਦਰੀਆਂ ਬੁਣਨਾ" ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਜੀਵਨ ਗੁਜਰ  ਲਈ ਕਈ ਕੁਝ ਬੁਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਆਸਨ", "ਫੁੱਟ ਮੈਟ," "ਝੋਲੇ," ਅਤੇ "ਨਵਾਰ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

## ਵਰਤੋਂ 
alt=Niwar tape|thumb| ਨਵਾਰ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮੰਜਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ (ਨਾਵਲ)

*ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾ* ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਸੀਤਲ ਨੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋਅ, ਵਿਜੋਗਣ (ਨਾਵਲ), ਜੰਗ ਜਾਂ ਅਮਨ, ਪ੍ਰੀਤ ਤੇ ਪੈਸਾ,  ਤੁੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ, ਸਭੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲ ਸਦਾਇਨ (ਨਾਵਲ), ਮੁੱਲ ਤੇ ਮਾਸ, ਬਦਲਾ (ਨਾਵਲ), ਯੁਗ ਬਦਲ ਗਿਆ ਅਤੇ *ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾ* ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ 22 ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ।

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਣੀ ਤੱਕ, ਜਿੰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਉਹਨਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੇ ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਜਿੰਦਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ। ਜਿੰਦਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਖਮਈ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਤੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਰਾਜ-ਕਾਜ ਦੀ ਸਮਝ ਵੀ ਵਧਾਉਣ ਲੱਗੀ। 1838 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਮਹਾਰਾਣੀ" ਦਾ ਦਰਜਾ ਅਤੇ ਹੀਰੇ-ਜਵਾਹਰਾਤ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ੀਆਂ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵੀ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿੰਦਾ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਆਹਾਂ ਵੱਲ ਧੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਔਰਤ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਬਲਕਿ ਰਾਜ-ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਰਾਸਤ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਪੜ੍ਹਤ ਹੈ।
 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਰੇਣੂ ਸੈਕੀਆ

**ਰੇਣੂ ਸੈਕੀਆ** (10 ਦਸੰਬਰ 1934 – 17 ਨਵੰਬਰ 2011) ਅਸਾਮੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਰਿੱਤਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅਸਾਮੀ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਰਬੇਸ਼ਵਰ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ *ਮਨੀਰਾਮ ਦੀਵਾਨ* (1963), *ਡਾ. ਬੇਜ਼ਬਰੂਆ* (1968), ਬ੍ਰੋਜੇਨ ਬਰੂਆ ਅਤੇ *ਰਤਨਲਾਲ* (1970) ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕਾਂ, *ਕਲਿਆਣੀ*, *ਜੋਯਮੋਤੀ*, *ਨਿਮਿਲਾ ਅੰਗਕੋ*, *ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ* ਅਤੇ *ਰਾਜਪਥ ਵਿੱਚ ਸੀ* - *ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ* ਅਤੇ *ਰਾਜਪਥ*  ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਰਾਮਾ-ਐਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਸਾਮੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ।

## ਜੀਵਨ 
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਦਸੰਬਰ 1934 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਪੁਰੀਆ, ਤਿਨਸੁਕੀਆ, ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕੋਮੋਲ ਬੋਰਬੋਰਾ (ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਿਟੇਡ, ਡਿਗਬੋਈ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ) ਅਤੇ ਪੁਨੀਆਪ੍ਰੋਵਾ ਬੋਰਬੋਰਾ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁੱਦਿਆਂ (ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਹੜਤਾਲ) ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਸ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਰਹੂਮ ਗੋਲਪ ਬੋਰਬੋਰਾ,  ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ (1978) ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਪਲੇ, *ਜੋਯੋਮੋਤੀ* (1952) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। *ਰਾਜਪਥ* (1961) ਅਸਾਮੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਮੋੜ ਵਾਲਾ ਥੀਏਟਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੁਮੇਸ਼ਵਰ ਬਰੂਆ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਟਕ, *ਨਿਚਰ ਮੋਹੋਲ* ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। *ਡਾ. ਬੇਜ਼ਬਰੂਆ* ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਾਮੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ "ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ " ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
left|thumb|200x200px| ਰੇਣੂ ਸੈਕੀਆ ਅਤੇ ਸਮਰੇਨ ਸੈਕੀਆ
ਬੋਰਬੋਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ 1956 ਵਿੱਚ ਸਮਰੇਨ ਸੈਕੀਆ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਐਕਟਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ/ਸਿਰਜਣਹਾਰ *ਈਟੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਏਖੋਨ ਰੋਂਗਾ ਪ੍ਰਿਥੀਬਿਟ*, *ਮੇਘਮੁਕਤੀ* ਅਤੇ *ਹੁਕੁਲਾ ਹਤੀਰ ਜ਼ੋਪਨ* ਅਤੇ *ਅਮਰ ਵੀਅਤਨਾਮ* ਦਾ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਈ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਅਸਾਮ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਗੁਹਾਟੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਅਸਾਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਡਰਾਮਾ/ਪਲੇ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਸਾਮੀ ਨਾਟਕ *ਰਾਜਪਥ* ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1962 ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ, *ਮਨੀਰਾਮ ਦੀਵਾਨ* ਲਈ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ "ਬੁੱਕੂ ਹਮ ਹਮ ਕਰੇ" (ਸਵਰਗੀ ਡਾ. ਭੁਪੇਨ ਹਜ਼ਾਰਿਕੀਆ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀ 17 ਨਵੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਤਿਨਸੁਕੀਆ, ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਪ੍ਰੋ. ਅਰਵਿੰਦ

thumb|ਪ੍ਰੋ:ਅਰਵਿੰਦ
thumb
thumb|ਪ੍ਰੋ. ਅਰਵਿੰਦ
**ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਰਵਿੰਦ** 2021 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਰਵਿੰਦ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ, ਮੋਹਾਲੀ ਵਿਖੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਸਿੱਖਿਆ, ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਵਿਗਿਆਨ ਪੈਡਾਗੋਜੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤਕ ਕੁਆਂਟਮ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਤਕਨੀਕੀ ਲਿਖਤਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। 

## ਜੀਵਨੀ
ਪ੍ਰੋ: ਅਰਵਿੰਦ ਮੂਲ ਰੂਪ ’ਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਡਾ: ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਏਕਲ ਗੱਡਾ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  

ਉਸ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਆਈਆਈਟੀ ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਜਦਕਿ ਪੀਐੱਚਡੀ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸਾਇੰਸ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ
ਮੰਟੋ

'*ਮੰਟੋ* ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:

## ਲੋਕ 
* ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ, ਉਰਦੂ ਦੀ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਜੋ ਮੰਟੋ ਦੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਫਿਲਮਾਂ 
**ਮੰਟੋ* (2015 ਫਿਲਮ), *ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ* *ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ 2015 ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ।
* *ਮੰਟੋ* (2018 ਫਿਲਮ), ਇੱਕ 2018 ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ।

## ਹੋਰ 
* *ਮੰਟੋ ਕੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ''
ਗੂਗਲ ਬੁਕਸ

**ਗੂਗਲ ਬੁਕਸ** (ਪਹਿਲਾਂ **ਗੂਗਲ ਬੁੱਕ ਸਰਚ**, **ਗੂਗਲ ਪ੍ਰਿੰਟ**, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕੋਡ-ਨਾਮ **ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਓਸ਼ਨ** ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਗੂਗਲ ਇੰਕ. ਦੀ ਇੱਕ ਸੇਵਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪਾਠ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੂਗਲ ਨੇ ਸਕੈਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਓਸੀਆਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਡੇਟਾਬੇਸ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੂਗਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਹਿਭਾਗੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੁਆਰਾ, ਜਾਂ ਗੂਗਲ ਦੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪਬਲਿਸ਼ਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੂਗਲ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਕਤੂਬਰ 2004 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੂਗਲ ਬੁਕਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਜੋ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਵਸਤੂ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਸੰਬਰ 2004 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। .

ਗੂਗਲ ਬੁੱਕਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਔਨਲਾਈਨ ਸੰਸਥਾ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੰਭਾਵੀ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ,
ਗੂਗਲ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 130 ਮਿਲੀਅਨ ਵੱਖਰੇ ਸਿਰਲੇਖ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਗੂਗਲ ਬੁੱਕ ਦੇ ਸਕੈਨਿੰਗ ਯਤਨ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਗਿਲਡ ਬਨਾਮ ਗੂਗਲ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਸ-ਐਕਸ਼ਨ ਮੁਕੱਦਮਾ, ਗੂਗਲ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਦੇਖੋ)। ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮਾਮਲਾ ਸੀ ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਨਾਥ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
** About Google Books
* 
* 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੂਗਲ ਬੁਕਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੂਗਲ ਖੋਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੂਗਲ ਸੇਵਾਵਾਂ
ਪ੍ਰੋ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ

**ਪ੍ਰੋ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧੂ** (1 ਸਤੰਬਰ 1923 -27 ਜਨਵਰੀ 2022) ਉਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਸੀ। ਉਹ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਾਇਸ ਚਾਂਸਲਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਉਹ ਮਰਹੂਮ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਸਤੰਬਰ 1923 ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਰਨਲ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।  
ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧੂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਗਰਲਜ਼ ਇੰਟਰਮੀਡੇਅਟ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਰਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਸਾਲ 1946 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਈ।

ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਦਲ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਉੱਜੜ ਕੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ 1980 ਵਿੱਚ ਸਟਾਫ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਣੀ।
ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਾਲ 1955 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸਟੇਟ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਈ। ਜਿੱਥੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਣ ਸੀ। ਫਿਰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ 1958 ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਬੇਸਿਕ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਫੈਸਰ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪ੍ਰਿਸੀਪਲ ਬਣ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵੁਮੈਨ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣੀ। ਪਤੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਨਾਲ ਉਹ ਤਬਾਦਲਾ ਕਰਵਾਕੇ ਉਥੇ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵੁਮੈਨ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਲੱਗ ਗਈ। 1975 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਾਪਸ ਪਟਿਆਲੇ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਉੱਪ ਕੁਲਪਤੀ ਬਣ ਗਈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ