open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਕਸ਼ਕਾਦਾਰਯੋ ਖੇਤਰ

**ਕਸ਼ਕਾਦਾਰਯੋ ਖੇਤਰ** (, Қашқадарё вилояти, قەشقەدەريا ۋىلايەتى; old spelling *Kashkadarya Region*) ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣੀ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਕਾਦਾਰਿਓ ਨਦੀ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਪਾਮੀਰ-ਅਲੇ ਪਰਬਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਢਲਾਣਾਂ ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਜੀਕਿਸਤਾਨ, ਤੁਰਕਮੇਨੀਸਤਾਨ, ਸਮਰਕੰਦ ਖੇਤਰ, ਬੁਖਾਰਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸੁਰਖਾਨਦਰਿਆ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 28,400&nbsp;km² ਹੈ। ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 2007 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ 2,067,000 ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਬਾਦੀ ਦਾ 73% ਹਿੱਸਾ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ
ਇਸਦੀ ਖੇਤਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਾਰਸ਼ੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 177,000 ਹੈ। ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਸ਼ਕੰਤ, ਚਿਰਾਕਚੀ, ਗੁਜ਼ੋਰ, ਕਿਤਾਬ, ਕੋਸੋਨ, ਮਿਰੀਸ਼ਕੋਰ, ਮੁਬੋਰਕ, ਕਾਮਾਸ਼ੀ, ਸ਼ਾਹਰੀਸਬਜ਼, ਸ਼ੁਰਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਯੱਕਾਬੋਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 
 

ਕਸ਼ਕਾਦਰਯੋ ਖੇਤਰ ਇਸ ਵੇਲੇ () 13 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਲਾਤੀਨੀਕਰਨ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈਬ-ਸਾਈਟ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ
ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਮਾਰੂਥਲੀ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਜਲਵਾਯੂ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਅਰਧ-ਖੰਡੀ ਹੈ।

## ਆਰਥਿਕਤਾ
ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ **ਮੁਬਾਰੇਖ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਪਲਾਂਟ** ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਦਯੋਗ ਹੈ। ਹੋਰ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਨ ਉਦਯੋਗ, ਕੱਪੜਾ, ਲਘੂ ਉਦਯੋਗ, ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਧੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਪਾਲਣ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸਿੰਜਾਈ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ** ਤੋਲੀਮਾਰਜੋਨ ਸਰੋਵਰ** ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹੈ। 
 
ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਆਵਾਜਾਈ ਢਾਂਚਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 350&nbsp;km ਰੇਲਵੇ ਲਾਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ 4000&nbsp;km ਸੜਕਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

## ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼ਾਹਰੀਸਬਜ਼ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿੱਥੇ ਆਮਿਰ ਤੈਮੂਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਕਸ਼ਕਾਦਰਯੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਦੇ ਖੇਤਰ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ
ਸਮਰਕੰਦ

**ਸਮਰਕੰਦ** (ਉਜਬੇਕ: Samarqand, Самарқанд, ਫਾਰਸੀ: سمرقند, UniPers: Samarqand) ਉਜਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਗਰ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ਿਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨਗਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਰੇਸ਼ਮ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਬਰ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਭੱਜਕੇ ਕਾਬਲ ਆਇਆ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੀਬੀ ਖਾਨਿਮ ਦੀ ਮਸਜਿਦ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ੨੦੦੧ ਵਿੱਚ ਯੂਨੇਸਕੋ ਨੇ ਇਸ ੨੭੫੦ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ। ਇਸਦਾ ਉਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਹੈ: ਸਮਰਕੰਦ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਚੁਰਾਹਾ। 
 
ਹਾਲਤ: 39°39 ਉ. ਅ.,ਅਤੇ 66°56 ਪੂ.ਦੇ.। ਇਹ ਮੰਗੋਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤੈਮੂਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ। ਸਮਰਕੰਦ ਵਲੋਂ 719 ਮੀਟਰ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ, ਜਰਫ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਥੇ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ੇ ਬਾਗਵਾਨੀ,ਧਾਤੁ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਕੱਪੜਾ, ਰੇਸ਼ਮ ਕਣਕ, ਚਾਵਲ, ਘੋੜਾ, ਖੱਚਰ, ਫਲ ਇਤਆਦਿ ਬਾਗਵਾਨੀ, ਧਾਤੁ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਕੱਪੜਾ, ਰੇਸ਼ਮ, ਕਣਕ, ਚਾਵਲ, ਘੋੜਾ, ਖੱਚਰ, ਫਲ ਇਤਆਦਿ ਦਾ ਵਪਾਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਿਗਿਸਤਾਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਚੁਰਾਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉੱਤੇ ਵੱਖਰਾ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਰਮਿਤ ਕਲਾਤਮਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬਾਗਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਤੈਮੂਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਲ ਹਨ। ਈਸਾ ਪੂਰਵ 329 ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ‌ ਨੇ ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1221 ਈ. ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਗਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ। 10,000 ਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਚੰਗੇਜ ਖਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। 1369 ਈ. ਵਿੱਚ ਤੈਮੂਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ। 18ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੀਨ ਦਾ ਭਾਗ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਬੁਖਾਰੇ ਦੇ ਅਮੀਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਨ‌ 1868 ਈ. ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦਾ ਭਾਗ ਬਣ ਗਿਆ।
## ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਦਿਅਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨ (ਯੁਨੈਸਕੋ) ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਸਮਰਕੰਦ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ|

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸਿਰਦਾਰਿਓ ਖੇਤਰ

**ਸਿਰਦਾਰਿਓ ਖੇਤਰ** () ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਗੁਲੀਸਤੋਨ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਹੱਦ ਕਜ਼ਾਖਸਤਾਨ, ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ, ਤਾਸ਼ਕੰਤ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਜਿਜ਼ਾਖ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 5,100&nbsp;km² ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਮਾਰੂਥਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਮਿਰਜਾਚੋਲ ਸਤੈਪੀ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 648100 ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ
ਸਿਰਦਾਰਿਓ ਖੇਤਰ 9 ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਗੁਲੀਸਤੋਨ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 54000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਖ਼ਤ, ਬੋਯੋਵਤ, ਫ਼ਰਹੋਦ, ਕਾਹਰਾਮੋਨ, ਸੇਹੁਨ, ਸਿਰਦਾਰਿਓ, ਸ਼ੀਰੀਂ ਅਤੇ ਯੰਗੀਯੇਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 
 
## ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
## ਜਲਵਾਯੂ
ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਆਰਥਿਕਤਾ
ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਅਨਾਜਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਉੱਪਰ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੰਜਾਈ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੋਕ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਦਾ ਧੰਦਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਵਾਲਾ ਚਾਰਾ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਖ਼ਰਬੂਜ਼ੇ ਅਤੇ ਤਰਬੂਜ਼, ਕੱਦੂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਆਲੂ, ਬਾਜਰਾ ਅਤੇ ਫ਼ਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗੂਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਾਨ, ਸਿੰਜਾਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਉਦਯੋਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸਿਰਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਾਈਡਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਦੇ ਖੇਤਰ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਦਾਰਿਓ ਖੇਤਰ
ਗੁਲੀਸਤੋਨ

**ਗੁਲੀਸਤੋਨ** ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ **ਗੁਲਿਸਤਾਨ** (; ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 
ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ *ਮਿਰਜ਼ਾਚੁਲ* (Russian: *Мирзачуль*, 1961 ਤੱਕ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪੂਰਬੀ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿਰਦਾਰਿਓ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਰਜ਼ਾਚੋਲ ਸਤੈਪੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਾਸ਼ਕੰਤ ਤੋਂ 75 ਮੀਲ (120 ਕਿ.ਮੀ.) ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 77300 ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗ ਕਪਾਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। 
 
## ਜਨਸੰਖਿਆ
*ਸੰਨ:*
*1989: 54,400
*1991: 54,500
*2010 (ਤਕਰੀਬਨ): 77,300

ਸਰੋਤ: https://web.archive.org/web/20110522121909/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gpro&lng=en&dat=32&geo=469824879&srt=npan&col=aohdq

## ਹਵਾਲੇ
Guliston. (2007).।n Encyclopædia Britannica. Retrieved September 28, 2007, from Encyclopædia Britannica Online: http://www.britannica.com/eb/article-9038486

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਦਾਰਿਓ ਖੇਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸੁਰਖਾਨਦਰਿਆ ਖੇਤਰ

**ਸੁਰਖਾਨਦਰਿਆ** ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਤਾਸ਼ਕੰਤ

**ਤਾਸ਼ਕੰਦ** (;  ; , ; ਸ਼ਾਬਦਕ ਅਰਥ "ਚੱਟਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ") ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। 2008 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 22 ਲੱਖ ਸੀ। ਗ਼ੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਕ ਸਰੋਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 44.5 ਲੱਖ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਤਿਰਮਿਜ਼

**ਤਿਰਮਿਜ਼** (; ; ;  *Termez, Tirmiz*;  *Tirmidh*) ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਹੈਰਤਨ ਸਰਹੱਦ ਲਾਂਘੇ ਕੋਲ ਹੈ। ਇਹ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 1 ਜਨਵਰੀ 2005 ਨੂੰ 140404 ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸੁਰਖਾਨਦਰਿਆ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

## ਨਾਂ-ਬਣਤਰ
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਂ ਸੌਗਦੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚੋਂ * ** Tarmiδ** * ਵਿੱਚੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪੁਰਾਣੀ ਇਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ * **tara-maiθa** * ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ *ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਸਥਾਨ* ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਅਮੂ ਦਰਿਆ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲਾਂਘਾ ਸੀ।

ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਗਰੀਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ '* *ਥਰਮੋਸ'* * ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ *ਗਰਮ *ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਇਸ ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ * **taramato** * ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ *ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ* ਹੈ।

## ਆਵਾਜਾਈ
ਅਮੂ ਦਰਿਆ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ-ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੋਸਤਾਨਾ ਪੁਲ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚਲੇ ਸਰਹੱਦੀ ਕਸਬੇ ਹੈਰਤਨ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਉੱਪਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤਿਰਮਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਤਾਸ਼ਕੰਤ ਅਤੇ ਮਾਸਕੋ ਨੂੰ ਉਡਾਨਾਂ ਭਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਿਰਮਿਜ਼ ਉਜ਼ਬੇਕ ਰੇਲਵੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮਜ਼ਾਰ-ਏ-ਸ਼ਰੀਫ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਰੇਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਸ਼ਕੰਤ-ਤਿਰਮਿਜ਼ (ਨੰ: 379)ਅਤੇ ਤਿਰਮਿਜ਼-ਤਾਸ਼ਕੰਤ (ਨੰ: 379) ਰੇਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੁਸ਼ਾਂਬੇ - ਕਾਨਬਾਦਾਮ (ਨੰ: 367) ਅਤੇ ਕਾਨੀਬਦਾਮ-ਦੁਸ਼ਾਂਬੇ ਰੇਲ (ਨੰ: 367) ਤਿਰਮਿਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਤਿਰਮਿਜ਼ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2005 ਵਿੱਚ 140,4040 ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਾਜਿਕ ਅਤੇ ਉਜ਼ਬੇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ।

## ਮੌਸਮ
ਤਿਰਮਿਜ਼ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਮਾਰੂਥਲੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਗਰਮ ਅਤੇ ਲੰਮੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਠੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 
 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਤਾਸ਼ਕੰਤ ਖੇਤਰ

**ਤਾਸ਼ਕੰਤ ਖੇਤਰ** (ਉਜਬੇਕ: Тошкент вилояти, ਤੋਸ਼ਕੇਂਤ ਵਿਲੋਇਤੀ) ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਤੀਨ ਸ਼ਾਨ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਹੱਦ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ, ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ, ਸਿਰਦਾਰਯੋ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਨਮਾਗਾਨ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 15,300 ਵਰਗ ਕਿ ਮੀ ਹੈ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਆਬਾਦੀ 44, 50,000 ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤਾਸ਼ਕੰਤ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

 ==ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ==

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਤਾਸ਼ਕੰਤ ਖੇਤਰ 15 ਪ੍ਰਾਸ਼ਸਨਿਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 2017 ਤੋਂ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਖੇਤਰ ਨੂਰੋਫ਼ਸ਼ਨ ਹੈ। ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਨ, ਉਲਮਾਲਿਕ, ਉਖਾਨਗਰੋਨ, ਬੇਕਾਬਾਦ, ਚਿਰਚਿਕ, ਗ਼ਜ਼ਲਕੰਤ, ਕੇਲੇਸ, ਪਾਰਕੰਤ, ਯੰਗੀਆਬਾਦ ਅਤੇ ਯੰਗੀਓਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 
 
ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਮ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਮ ਖੁਸ਼ਕ ਗਰਮੀਆਂ ਹਨ।

ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬਾ, ਭੂਰਾ ਕੋਲਾ, ਮੋਲਿਬਡੇਨਿਮ, ਜ਼ਿੰਕ, ਸੋਨਾ, ਸਿਲਵਰ, ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ, ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ, ਸਲਫ਼ਰ, ਲੂਣ, ਚੂਨਾ-ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਗਰੇਨਾਈਟ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਤਾਸ਼ਕੰਤ ਖੇਤਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦਨ, ਮਾਇਨਿੰਗ, ਧਾਤੂ ਢਾਲਣਾ, ਖਾਦ ਬਣਾਉਣਾ, ਰਸਾਇਣ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ, ਕੱਪੜਾ, ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ, ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਜੁੱਤਾ ਉਦਯੋਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

ਤਾਸ਼ਕੰਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਦਯੋਗ ਬਹੁਤ ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸਿੰਜਾਈ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਭੰਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਪਰ ਦਾਲਾਂ, ਖ਼ਰਬੂਜ਼ੇ, ਤਰਬੂਜ਼, ਕੱਦੂ, ਤੋਰੀਆਂ, ਫ਼ਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧੰਦਾ ਹੈ। 
 
ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਆਵਾਜਾਈ ਢਾਂਚਾ ਬਹੁਤ ਵਿਕਸਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 360&nbsp;km ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ 3771&nbsp;km ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਹੈ। ਤਾਸ਼ਕੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ।

ਚਤਕਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਹਨ, ਤਾਸ਼ਕੰਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇਲਾਕੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਸ਼ਕੰਤ ਖੇਤਰ
ਯਮਨ

**ਯਮਨ** (ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ: اليَمَن ਅਲ - ਯਮਨ),ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਯਮਨ ਲੋਕ-ਰਾਜ (ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ: الجمهورية اليمنية ਅਲ - ਜਮਹੂਰੀਆ ਅਲ - ਯਮਨ) ਮਧ ਪੂਰਵ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਅਰਬ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 2 ਕਰੋੜ ਦੀ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਯਮਨ ਦੀ ਸੀਮਾ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਸਊਦੀ ਅਰਬ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਸਾਗਰ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਅਦਨ ਦੀ ਖਾੜੀ, ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਓਮਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਯਮਨ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਭੱਗ 200 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟਾਪੂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਕੋਤਰਾ ਟਾਪੂ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੈ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Long beautiful old room.jpg| ਲੰਮਾ ਸੁੰਦਰ ਪੁਰਾਣਾ ਕਮਰਾ 
File:The place where Imam Yahya Hamid al-Din was sitting.jpg| ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਇਮਾਮ ਯਾਹੀਆ ਹਾਮਿਦ ਅਲ-ਦੀਨ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
File:الحياة في جزيرة سقطرى.jpg| ਊਠ ਅਜੇ ਵੀ ਯਮਨ ਦੇ ਸੋਕੋਟਰਾ ਆਈਲੈਂਡ ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹਨ
File:يسلمون على بعضهم.jpg|ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਮਨ ਦੇ ਸੋਕੋਟਰਾ ਟਾਪੂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣ ਜਾਂ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ
File:الفلولكلور اليمني.jpg|ਯਮਨੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਦੀ ਇਕ ਤਸਵੀਰ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਇਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਯਮਨੀ ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਅੱਧ-ਚੰਦ ਵਿੰਡੋ ਪਹਿਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਯਮਨ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਮਰਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ
File:زي شعبي وشجرة فريدة.jpg|ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੋਕ ਪਹਿਰਾਵੇ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਯਮਨ ਦੇ ਸੋਕੋਟਰਾ ਟਾਪੂ ਤੇ ਉੱਗਦਾ ਹੈ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ

**ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ** ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਦਾ ਹੈ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੈ . ਇਹ ਸਿਧਾਂਤਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਕੁਸ਼ਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਦੇ ਨਤੀਜੀਆਂ ਦਾ ਵਰਤੋ ਕਰਦਾ ਹੈ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਠੋਸ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਆਣਵਿਕ ਹਾਇਡਰੋਜਨ ਆਇਨ (ਸੰਦਰਭ ਜਿਆਦਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੇਖ) ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਸਚਾਈ ਵਲੋਂ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਕਵਾਂਟਮ n ਸਰੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਹੋਣਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਬੰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ . ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਪੂਰਕ ਹਨ, ਇਹ ਕੁੱਝ ਮਾਮਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅਪ੍ਰਤਿਅਕਸ਼ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਘਟਨਾ ਦੀ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ . ਇਹ ਨਵੀਂ ਦਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਮਗਰੀ ਦੀ ਡਿਜਾਇਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ . ਜਿਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਉਦਾਹਰਨ ਸੰਰਚਨਾ (ਯਾਨੀ ਘਟਕਪਰਮਾਣੁਵਾਂਦੀ ਉਂਮੀਦ ਪਦਾਂ), ਨਿਰਪੇਖ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖ ਊਰਜਾ (ਗੱਲਬਾਤ), ਇਲੇਕਟਰਾਨਿਕ ਚਾਰਜ ਵੰਡ, dipoles ਅਤੇ ਉੱਚ multipole ਪਲਾਂ, ਕੰਪਨ ਆਵਰਤੀਆਂ, ਜੇਟ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਪੇਕਟਰੋਸਕੋਪੀ ਮਾਤਰਾ, ਅਤੇ ਟਕਰਾਓ ਲਈ ਪਾਰ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਹੋਰ ਕਣਾਂ।
ਨਰਤੁਰੰਗ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

thumb|200px|ਨਰਤੁਰੰਗ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

ਨਰਤੁਰੰਗ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮਤਲੱਬ: ਨਰ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ) ਜਾਂ ਸੰਟੌਰਸ ਖਗੋਲੀ ਗੋਲੇ ਦੇ ਦੱਖਣ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ 88 ਤਾਰਾਮੰਡਲੋਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਟਾਲਮੀ ਨੇ ਜਿਹਨਾਂ 48 ਤਾਰਾਮੰਡਲੋਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਈ ਸੀ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਯੂਨਾਨੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅੱਧੇ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤਾਰਾ, ਮਿਤਰਕ (ਅਲਫਾ ਸੰਟੌਰੀ) ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਰਤੁਰੰਗ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨੂੰ ਸੰਟੌਰਸ ਕਾਂਸਟਲੇਸ਼ਨ (Centaurus constellation) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਤਾਰੇ 
ਨਰਤੁਰੰਗ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ 69 ਤਾਰੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 13 ਦੇ ਈਦ - ਗਿਰਦ ਗ਼ੈਰ - ਸੌਰੀਏ ਗ੍ਰਹਿ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਮਿਤਰਕ (ਅਲਫਾ ਸੰਟੌਰੀ) ਹੈ ਜੋ ਦਰਅਸਲ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਗੁਟ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਕਸਿਮਾ ਸੰਟੌਰੀ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਭ ਵਲੋਂ ਸਮੀਪੀ ਗੁਆਂਢੀ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਨਰਤੁਰੰਗ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਖਗੋਲੀਵਸਤੁਵਾਂਵੀ ਹਨ - 
* ਬੀ॰ਪੀ॰ਏਮ॰ 37093 ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਫੇਦ ਬੌਣਾ ਤਾਰਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਦੇਪਰਮਾਣੁਵਾਂਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਮਣਿਭ (ਕਰਿਸਟਲ) ਢਾਂਚਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੀਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਰਬਨ ਮਣਿਭ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਢਾਂਚਾ ਹੀਰੇ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਹੈ। ਬੀਟਲਜ ਨਾਮ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਪ - ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗਾਨਾ ਸੀ ਲੂਸੀ ਇਸ ਦ ਸਕਾਏ ਵਿਦ ਡਾਇਮੰਡਜ (ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੂਸੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇਸਤਰੀ / ਕੁੜੀ), ਇਸਲਈ ਇਸ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਲੂਸੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਿਆ ਹੈ। 
* ਓਮੇਗਾ ਸੰਟੌਰੀ (ω Centauri) ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਗੋਲ ਤਾਰਾਗੁੱਛ, ਜੋ ਕਸ਼ੀਰਮਾਰਗ (ਸਾਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਗੋਲ ਤਾਰਾਗੁੱਛ ਹੈ। 
* ਬੀਟਾ ਸੰਟੌਰੀ (β Centauri) ਜਾਂ ਹਦਰ, ਜੋ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੋਸ਼ਨ ਨੀਲਾ - ਸਫੇਦ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਮਿਤਰਕ ਤਾਰਾ

[thumb|200px|[ਨਰਤੁਰੰਗ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਮਿਤਰਕ ਤਾਰਾ (ਉਰਫ ਪੁੱਤਰ ਸੰਟੌਰੀ) ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਤਾਰਾ (ਉਰਫ ਅਲਫਾ ਸੰਟੌਰੀ) - ਮਿੱਤਰ ਤਾਰਾ ਮਿਤਰਕ ਦੀ ਤਰਫ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਨ 6048 ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਲੋਂ ਅਗਲੀ ਤਰਫ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ]]

ਮਿਤਰਕ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਸੰਟੌਰੀ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮ β Centauri ਜਾਂ β Cen ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨੂੰ ਹਦਰ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਰਤੁਰੰਗ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਵਲੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਰੇਣੀਕਰਣ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਵਲੋਂ ਇਸਨੂੰ B1 III ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਤਿੰਨ ਤਾਰੇ 
ਸੰਨ 1935 ਵਿੱਚ ਜੋਨ ਵੂਟ ਨਾਮਕ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤੇ ਦੇ ਮਿਤਰਕ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋਹਰਾ ਤਾਰਾ ਹੈ (ਯਾਨੀ ਦੋ ਤਾਰੇ ਹਨ ਜੋ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਲੱਗਦੇ ਹਨ)।. ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਚਲਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਤਾਰਾ (ਮਿਤਰਕ ਏ ਜਾਂ ਹਦਰ A) ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦਵਿਤਾਰਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਦੇ ਕੁਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਹੈ। ਮਿਤਰਕ ਏ ਦੇ ਦੋ ਤਾਰੇ ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਿਕਰਮਾ ਹਰ 357 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਬਯੋਰਾ ਕੁੱਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ -

* ਮਿਤਰਕ ਏ (ਦਵਿਤਾਰਾ) - ਇਸ ਦਾ ਦਰਵਿਅਮਾਨ (ਮਹੀਨਾ) ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਦਾ 10 . 7 ਗੁਨਾ, ਵਿਆਸ (ਡਾਇਮੀਟਰ) ਸੌਰ ਵਿਆਸ ਦਾ 8 ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਦੀ 16, 000 ਗੁਣਾ ਹੈ। 
* ਮਿਤਰਕ ਬੀ - ਇਸ ਦਾ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਦਾ 10 . 3 ਗੁਨਾ, ਵਿਆਸ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਆਸ ਦਾ 8 ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਦੀ 15, 000 ਗੁਣਾ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਕਿਸੇ ਤਾਰੇ ਦਾ ਰੋਸ਼ਨਪਨ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੋਸ਼ਨਪਨ, ਉਸ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਪਰੀਸਥਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਤਾਰੇ ਦੇ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕੀਲੇਪਨ ਨੂੰ ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਵੇਖੇ ਗਏ ਉਸ ਦੇ ਚਮਕੀਲੇਪਨ ਨੂੰ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਖਗੋਲੀ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ ਵਿੱਚ ਮਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਧਿਆਨ ਰਹੇ ਦੇ ਇਹ ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ ਜਿਹਨਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸਿਤਾਰਾ ਓਨਾ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਰੋਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਬਹੁ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਦਵਿਤਾਰੇ 
ਦੂਰਬੀਨ ਦੇ ਖੋਜ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗਿਆਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਦੂਰਬੀਨ ਦੇ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਲੱਗਦੇ ਸਨ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁ ਤਾਰਾ ਜਾਂ ਦਵਿਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਸਨ। ਕੁੱਝ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣੇ ਵੀ ਠੀਕ ਵਲੋਂ ਗਿਆਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਥੀ ਜਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖੋ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਸੰਭਵ ਹੈ ਇਹ ਸੂਚੀ ਇਕੱਲੇ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ (ਅਰਥਾਤ ਦਵਿਤਾਰਾ ਜਾਂ ਬਹੁ - ਤਾਰਾ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਵਲ ਅਧਿਕ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰੇ ਨੂੰ)। . ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਸੂਚੀਆਂ ਇਕੱਲੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚੀ ਉੱਤੇ ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਲਾਇਕ ਹੈ ਕਿ ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਮਿਣਨੇ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ (ਫੋਟੋਮੀਟਰ) ਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੇ ਚਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਪੱਧਰ (ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ) ਇੱਕ - ਦੂੱਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ - ਜਿਵੇਂ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਉਤਾਰ - ਚੜਾਵ ਸੰਭਵ ਹੈ। 
## ਸੂਚੀ 
ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਵਲੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ - 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*25 Brightest Stars, as Seen from the Earth
*The Brightest Stars at An Atlas of the Universe
*The Magnitude system
*About stellar magnitudes

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਰੋਤ
ਪੁੰਜ

**ਪੁੰਜ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: mass) ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਉਹ ਮੂਲ ਗੁਣ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਤਵਰਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਕਾਈਆਂ
ਪ੍ਰਵੇਗ

ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਵੇਗ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵੇਗ (Acceleration) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮਾਤਰਕ ਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਿੰਟ2 ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਸਦਿਸ਼ ਰਾਸ਼ੀ ਹਨ।

:\vec a(t) = \frac{\mathrm{d}\vec v(t)}{\mathrm{d}t} \equiv \dot{\vec v}(t)

ਜਾਂ,

:\vec a(t) = \frac{\mathrm{d}^2\vec r(t)}{\mathrm{d} t^2} \equiv \ddot{\vec r}(t)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਊਰਜਾ

right|thumb|300px

**ਊਰਜਾ** ਦੀ ਸਰਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਊਰਜਾ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਇਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਇਹ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਘੇਰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਛਾਂ ਹੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਨਹੀਂ ਹੈ,ਪਰ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਓਨੀ ਹੀ ਅਸਲੀ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਸਮੁਦਾਏ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਤੇ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਜੋਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਇਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਪੇਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ।

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਜਦੋਂ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਮਾਨ ਨੂੰ ਝੁਕਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਮਾਨ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੱਕ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਨਚੱਕੀ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਰੂਦ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਤੋਪ ਵਲੋਂ ਗੋਲਾ ਦਾਗਣ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੋਟਰ ਚਲਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਸੂਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਜਿਸਦਾ ਵਰਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੇਲੋਂ ਦੁਆਰਾ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਵਿੱਚ ਨਾਭਿਕੀ ਊਰਜਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਊਰਜਾ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਕਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਊਰਜਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਸਥਿਤੀਜ ਊਰਜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ; ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਊਰਜਾ ਗਤਿਜ ਊਰਜਾ ਹੈ ; ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਊਰਜਾ ਰਸਾਇਣਿਕ ਊਰਜਾ ਹੈ ; ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਦੀ ਊਰਜਾ ਵੈਦਿਉਤ ਊਰਜਾ ਹੈ ; ਸੂਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਊਰਜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਜੋ ਊਰਜਾ ਹੈ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਉੱਚੇ ਤਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਉਸ਼ਮਾ ਊਰਜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।

## ਕਿਸਮਾਂ
* ਗਤਿਜ
* ਸੰਭਾਵੀ
* ਯਾਂਤਰਿਕ
* ਯਾਂਤਰਿਕ ਤਰੰਗ
* ਰਸਾਇਣੀ
*ਬਿਜਲਈ
* ਚੁੰਭਕੀ
* ਰੇਡੀਐਂਟ
* ਨਾਭਿਕੀ
* ਆਇਓਨਾਜੇਸ਼ਨ
* ਲੱਚਕੱਤਾ
* ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ੀ
* ਸਥਿਰ
* ਗਰਮੀ
* ਯਾਂਤਰਿਕ
*ਉਸ਼ਮਾ ਊਰਜਾ
## ਮਾਪਣ ਦੇ ਮਾਤਰਕ
ਐਸ. ਆ. ਇਕਾ = ਜੂਲ(joule)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਪਣ ਦੇ ਮਾਤਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸੌਰ ਅਰਧ ਵਿਆਸ

ਸੌਰ ਅਰਧਵਿਆਸ, ਜਿਸਨੂੰ \begin{smallmatrix}R_\odot\end{smallmatrix} ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਅਰਧਵਿਆਸ (ਰੇਡੀਅਸ) ਹੈ ਜੋ ੬.੯੫੫ x ੧੦੫ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਰਧਵਿਆਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅਰਧਵਿਆਸ ਦੱਸਣ ਲਈ ਇਕਾਈ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਤਾਰੇ ਦਾ ਅਰਧਵਿਆਸ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੀਹ ਗੁਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਅਰਧਵਿਆਸ ੨੦ ਹੈ। ਸਾਫ਼ ਹੈ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅਰਧਵਿਆਸ ੧\begin{smallmatrix}R_\odot\end{smallmatrix} ਹੈ।
ਸਵਾਤੀ ਤਾਰਾ

ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਸਵਾਤੀ ਦਾ ਵਿਆਸ ਲੱਗਭੱਗ ੨੫ ਗੁਣਾ ਹੈ]]

**ਸਵਾਤੀ** ਜਾਂ **ਆਰਕਟਿਉਰਸ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ: Arcturus) ਗਵਾਲਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨਾਰੰਗੀ ਰੰਗ ਦਾ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਅਲਫਾ ਬੋਓਟੀਸ (α Boötis) ਹੈ। ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ (ਚਮਕ)  - 0.04 ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ ਹੈ। ਸਵਾਤੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ 36.7 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ 25.7 ਗੁਣਾ ਇਹਦਾ ਵਿਆਸ (ਡਾਇਆਮੀਟਰ) ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਤਹੀ ਤਾਪਮਾਨ 4,300 ਕੈਲਵਿਨ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਤੀ ਦੇ ਅਧਿਅਨ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ੰਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਤਾਰੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਸਾਥੀ ਤਾਰਾ ਇਸ ਤੋਂ 20 ਗੁਣਾ ਘੱਟ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।  ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰੇ
ਸੌਰ ਪੁੰਜ

thumb|ਸੌਰ ਪੁੰਜ

ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ **ਸੌਰ ਪੁੰਜ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: solar mass) ਪੁੰਜ ਦੀ ਮਾਣਕ ਇਕਾਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਾਨ ਮਾਨ . ੯੮੮੯੨ X ੧੦੩੦ ਕਿ . ਗਰਿਆ . ਹੈ। ਇਸਦਾ ਵਰਤੋਂ ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਇੰਗਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ੧ ਸੌਰ ਪੁੰਜ ਦਾ ਮਾਨ ਮਾਨ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦਾ ੩, ੩੨, ੯੫੦ ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦਾ ੧, ੦੪੮ ਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਤਾਰੇ ਦਾ ਪੁੰਜ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਵਲੋਂ ਵੀਹ ਗੁਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ ਦੇ ਉਸਦੇ ਪੁੰਜ ੨੦ \begin{smallmatrix}M_\odot\end{smallmatrix} ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰਜ
ਕੈਨੋਪਸ

ਵਿੱਚ ਅਗਸਤੀ ਤਾਰਾ]]

ਅਗਸਤੀ ਜਾਂ ਕਨੋਪਸ ਕਰਾਇਨਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ F ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਤਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਸਫੇਦ ਜਾਂ ਪੀਲਾ - ਸਫੇਦ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਚਮਕੀਲਾਪਨ (ਯਾਨੀ ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ) - 0 . 72 ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਮਕੀਲਾਪਨ (ਯਾਨੀ ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ) - 5 . 53 ਮਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਲੱਗਪਗ 310 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਮਿੱਤਰ ਤਾਰਾ

thumb|220px|ਮਿੱਤਰ ਮੰਡਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਤੁਲਣਾ
thumb|220px|ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੂਰਬੀਨ ਦੇ ਜਰਿਏ ਮਿੱਤਰ ਤਾਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ (ਵਿੱਚ ਦਾ ਸਭ ਵਲੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ)

ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਅਲਫਾ ਸੰਟੌਰੀ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮ α Centauri ਜਾਂ α Cen ਹੈ, ਨਰਤੁਰੰਗ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦਿਖਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਿੱਤਰ ਤਾਰਾ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਵਿਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਏ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਬੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਤਾਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਸੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਕਸਿਮਾ ਸੰਟੌਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ, ਪ੍ਰਾਕਸਿਮਾ ਸੰਟੌਰੀ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਤੋਂ 4 . 24 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਕਸਿਮਾ ਸੰਟੌਰੀ ਇੰਨਾ ਛੋਟਾ ਹੈ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਦੂਰਬੀਨ ਦੇ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਕਰਾਇਨਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

thumb|200px|ਕਰਾਇਨਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

**ਕਰਾਇਨਾ** ਖਗੋਲੀ ਗੋਲੇ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਿਸਣ ਵਾਲ਼ਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ। ਇਹ ਕਦੇ ਆਰਗੋ ਕਸ਼ਤੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ, ਅਗਸਤਿ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਰਾਇਨਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨੂੰ ਕਰੈਨਾ ਕਾਂਸਟਲੇਸ਼ਨ (Carina constellation) ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਾਇਨਾ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, *ਕਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਪੇਂਦਾ* (ਜਾਂ ਆਧਾਰ)। ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਾਹਤਖਤਾ (‎شاه‌تخته‎) ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਆਧਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਖਗੋਲੀ ਵਸਤੂਆਂ 
ਰਾਤ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ੀਰਮਾਰਗ (ਸਾਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ) ਦਾ ਫੈਲਾ ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਲੋਂ ਗੁਜਰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੁੱਲੇ ਤਾਰਾ ਗੁੱਛੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਾਇਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਏਟਾ ਕੈਰਿਨਿਡਸ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਉਲਕਾ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਬੌਛਾਰਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ 21 ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਰੈਂਡਮ ਐਕਸੈਸ ਮੈਮਰੀ

thumb|200px|ਰੈਂਡਮ ਐਕਸੈਸ ਮੈਮੋਰੀ
**ਰੈਮ (RAM)** ਯਾਨੀ **ਰੈਂਡਮ ਐਕਸੈਸ ਮੈਮਰੀ** ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮੈਮਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਰੈਮ ਵਿੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਚਾਲੂ ਰਹਿਣ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ ਰੈਮ ਵਿੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰੈਂਡਮ ਅਕਸੈਸ ਮੈਮੋਰੀ ਉੱਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਪੜ੍ਹ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੈਮ ਦੀਆ ਬਹੁਤ ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇ ਕਿ:-ਡੀ.ਡੀ.ਆਰ, ਡੀ.ਡੀ.ਆਰ-2,ਡੀ.ਡੀ.ਆਰ-3, ਡੀ.ਡੀ.ਆਰ-4. ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਡੀ.ਡੀ.ਆਰ-3 ਅੱਜ-ਕੱਲ ਸਭ ਤੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਰੈਮ ਹੋਵੇਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇਜ਼ ਚਲੇਗਾ।

## ਮੈਮਰੀ ਸੈੱਲ 
ਮੈਮੋਰੀ ਸੈੱਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮੈਮੋਰੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬਲਾਕ ਹੈ। ਮੈਮੋਰੀ ਸੈੱਲ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਰਕਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਇਨਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਬਿੱਟ ਸਟੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਮੋਰੀ ਸੈੱਲ ਦਾ ਮੁੱਲ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ
ਪ੍ਰਿੰਟੇਡ ਪਰਿਪਥ ਬੋਰਡ

thumb|250px|right|ਸੰਨ 1983 ਵਿੱਚ ZX ਸਪੇਕਟਰਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਪੀ:ਸੀ:ਬੀ:

ਪ੍ਰਿੰਟੇਡ ਸਰਕਿਟ ਬੋਰਡ ਜਾਂ ਪੀਸੀਬੀ ਏਲੇਕਟਰਾਨਿਕ ਅਵਇਵੋਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ / ਸਹਾਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਣ ਲਈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੁਚਾਲਕ ਮਾਰਗਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਲੋਂ ਜੋੜਨ ਲਈ ਵਰਤੋ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕੁਚਾਲਕ ਆਧਾਰ (ਸਬਸਟਰੇਟ) ਦੇ ਉੱਪਰ ਤਾਂਬਾ (ਕਪੜਾ) ਦੀ ਪਤਲੀ ਪੰਨੀ ੜਲੇ ਬੋਰਡ ਵਲੋਂ ਉੱਤਮ ਵਿਚਾਰ ਢ਼ੰਗ ਵਲੋਂ ਕਪੜਾ ਨੂੰ ਹਟਾਕੇ (ਇਚ ਕਰ ਕੇ) ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਪੀਸੀਬੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਸਰਵਥਾ ਉਪਯੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ
ਕੰਪਿਊਟਰ ਮੈਮਰੀ

thumb|250px|1 ਜੀ.ਬੀ ਡੀ.ਡੀ.ਆਰ-2 ਰੈਮ

**ਕੰਪਿਊਟਰ ਮੈਮਰੀ** ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਡਾਟਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕ ਹੈ। ਮੈਮਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼, ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ ਨੂੰ ਸੈਂਚੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਸੀ.ਪੀ.ਯੂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਕਰਿਆਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਮਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਭੰਡਾਰਖਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਮਰੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਗ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਡਾਟਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਕਿਸਮਾਂ
ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਮੈਮਰੀ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੈ:
### ਮੁੱਖ ਮੈਮਰੀ
thumb|250px|1 ਜੀ.ਬੀ ਐਸ.ਡੀ ਰੈਮ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਮੁੱਢਲੀ ਭੰਡਾਰਣ ਮੈਮਰੀ

ਮੁੱਖ ਜਾਂ ਮੇਨ ਮੈਮਰੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਮਾਇਕਰੋਪ੍ਰੋਸੇਸਰ ਜਾਂ ਮਦਰਬੋਰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਭੰਡਾਰਣ ਇਕਾਈ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਟੋਰੇਜ ਯੂਨਿਟ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
:ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹੈ: 
### ਰੈਮ
ਰੈਮ ਯਾਨੀ ਰੈਂਡਮ ਐਕਸੈਸ ਮੈਮਰੀ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮੈਮਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਣ ਉੱਤੇ ਰੈਮ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਸਾਰਾ ਡਾਟਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਚਾਲੂ ਰਹਿਣ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ ਰੈਮ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੈਮਰੀ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸੇਸਰ ਪੜ੍ਹ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੇਰ-ਬਦਲ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ।

### ਰੋਮ
ਰੋਮ ਯਾਨੀ ਮੋਟਾ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਸੂਚਨਾ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਮਿਟਾਇਆ ਜਾਂ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ’ਤੇ ਵੀ ਰੋਮ ਵਿਚਲਾ ਡਾਟਾ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

### ਗੌਣ ਮੈਮਰੀ
thumb|250px|40 ਜੀ.ਬੀ ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ ਡ੍ਰਾਈਵ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਭੰਡਾਰਣ ਮੈਮਰੀ
ਗੌਣ ਮੈਮਰੀ ਜਾਂ ਆਕਜਿਲਰੀ ਸਟੋਰੇਜ ਯੂਨਿਟ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਭੰਡਾਰਣ ਇਕਾਈ ਜਾਂ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਟੋਰੇਜ ਯੂਨਿਟ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਣਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ
ਲੈਪਟਾਪ

ਲੈਪਟਾੱਪ ਜਾਂ ਨੋਟਬੁੱਕ [**ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ**:laptop (lap:ਗੋਦ, top:ਉੱਤੇ)] ਜਾਂ ਸੁਵਾਹਿਅ ਕੰਪਿਊਟਰ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ’ਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆਉਣਾ-ਲਿਜਾਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਲੈਪਟਾੱਪ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਛੋਟੇ ਤੇ ਹਲਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲੈਪਟਾੱਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:- ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੰਮ ਤੇ, ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਗੇਮਾਂ ਖੇਡਣ ਲਈ, ਇੰਟਰਨੈਟ ਸਰਫਿੰਗ, ਨਿੱਜੀ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਲਈ, ਅਤੇ ਆਮ ਘਰੇਲੂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ।

ਲੈਪਟਾੱਪ ਡਿਸਪਲੇਅ ਸਕ੍ਰੀਨ, ਛੋਟੇ ਸਪੀਕਰ, ਇੱਕ ਕੀਬੋਰਡ, ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ ਡ੍ਰਾਇਵ, ਆਪਟੀਕਲ ਡਿਸਕ ਡ੍ਰਾਇਵ, ਪੁਆਇੰਟਿੰਗ ਡਿਵਾਈਜ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਡੈਸਕਟਾੱਪ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਨਪੁੱਟ / ਆਊਟਪੁੱਟ ਕੰਪੋਨੈਂਟਸ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਲੈਪਟਾੱਪ ਵੈੱਬਕੈਮ ਅਤੇ ਬਿਲਟ-ਇਨ ਮਾਈਕ੍ਰੋਫ਼ੋਮਸ ਫੀਚਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਈ ਟੱਚਸਕ੍ਰੀਨ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲੈਪਟਾੱਪ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬੈਟਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ AC ਐਡਪਟਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਪਾਵਰ ਸਪਲਾਈ ਰਾਹੀਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤੱਤ, ਫਾਰਮ ਫੈਕਟਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਮਾੱਡਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲੈਪਟਾੱਪ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾੱਡਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਉਪਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਨੋਟਬੁੱਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਰਤਨ 
ਲੈਪਟਾਪ ਅਤੇ ਨੋਟਬੁੱਕ ਸ਼ਬਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਇਕ ਪੋਰਟੇਬਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।  ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ- ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੈਪਟਾਪ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਮੋਬਾਈਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ 1980 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਯੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰੀ  , ਪੋਰਟੇਬਲ ਕੰਪਿਊਟਰ  ਸ਼ਬਦ "ਨੋਟਬੁੱਕ" ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਪੋਰਟੇਬਲ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਏ 4 ਪੇਪਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ;  ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਲਕਿਅਰ ਲੈਪਟਾਪਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਈ ਨੋਟਬੁੱਕ ਵਜੋਂ ਵੇਚੇ ਗਏ ਸਨ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਾਵ ਯੋਗ ਸਨ।

## ਕੁੱਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੈਪਟਾਪ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ:-
#ਅੈਪਲ (Apple)
# ਡੈੱਲ (Dell) 
# ਹਿਊਲੇਟ ਪੈਕਰਡ (Hewlett - Packard) 
# ਸੈਮਸੰਗ (Samsung) 
# ਲੀਨੋਵੋ (Lenovo) 
# ਸੋਨੀ (Sony)
# ਏਸਰ (Acer)
# ਕੌਮਪੈਕ (Compaq) 
# ਤੋਸ਼ੀਬਾ (Toshiba) 
# ਐੱਚ.ਸੀ.ਐੱਲ. (HCL)
ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਇਕਾਈ

**ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰੋਸੇਸਿੰਗ ਇਕਾਈ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: ਸੈਂਟਰਲ ਪ੍ਰੋਸੇਸਿੰਗ ਯੁਨਿਟ, ਲਘੁਰੂਪ: ਸੀ . ਪੀ . ਯੂ .) ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਹੈ ਅਜਿਹਾ ਭਾਗ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਇਕਾਈ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਗਾ ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਉਹ ਭਾਗ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉੱਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ . ਇਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਦਿਲ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ . ਕਦੇ ਕਦੇ ਸੀਪੀਊ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰੋਸੇਸਰ ਜਾਂ ਮਾਇਕਰੋਪ੍ਰੋਸੇਸਰ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਣਤਰ
ਮਾਊਸ

thumb|right|300px|ਮਾਉਸ

**ਮਾਊਸ** (ਚੂਹਾ ਜਾਂ ਮੂਸ਼ਕ) ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਇਨਪੁੱਟ ਜੰਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਸਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਕੇ ਮਾਨੀਟਰ ਦੇ ਇੱਛਤ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਬਟਨ ਦਬਾ ਕੇ ਉਚਿਤ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਟੇਨ ਫੋਰਡ ਰਿਸਰਚ ਸੰਸਥਾਨ ਨੇ 1963 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਜੰਤਰ ਹੈ ਜੋ ਸਖਤ ਪੱਧਰੀ ਮੁਲਾਇਮ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਇੱਕ ਬਟਨ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ - ਕਦੇ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਪੰਜ ਬਟਨ ਤੱਕ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਾਫੀਕਲ ਯੂਜ਼ਰ ਇੰਟਰਫੇਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਪੌਆਇੰਟਿੰਗ ਉਪਕਰਨ ਹੈ।

## ਨਾਮਕਰਨ
## ਇਤਿਹਾਸ
## ਕੰਮ
## ਕਿਸਮਾਂ
### ਮਕੈਨਕੀ ਮਾਊਸ
### ਆਪਟੀਕਲ ਅਤੇ ਲੇਜ਼ਰ ਮਾਊਸ
### ਇਨਰਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਜਾਇਰੋਸਕੋਪੀ ਮਾਊਸ
### 3ਡੀ ਮਾਊਸ
### ਕੰਪਣ ਮਾਊਸ
### ਪੱਕਜ਼
### ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਮਾਊਸ
### ਗੇਮਾਂ ਵਾਲਾ ਮਾਊਸ
## ਜੋੜ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ
## ਬਹੁ-ਮਾਊਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਨਪੁੱਟ ਉਪਕਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਉਪਕਰਨ
ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸਰਕਟ

right|thumb|200px
ਇਲੈਕਟਰਾਨਿਕੀ ਵਿੱਚ **ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸਰਕਟ** ਜਾਂ ਇੰਟੀਗਰੇਟਡ ਸਰਕਟ (IC) ਨੂੰ ਮਾਈਕਰੋਸਰਕਿਟ (ਸੂਖਮ ਸਰਕਟ), ਮਾਈਕਰੋ ਚਿਪ, ਸਿਲੀਕਾਨ ਚਿਪ, ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਚਿਪ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਰਧਚਾਲਕ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਇਲੈਕਟਰਾਨਿਕ ਸਰਕਟ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ, ਸੰਧਾਰਿਤਰ ਆਦਿ ਪੈਸਿਵ ਕੰਪੋਨੇਂਟ (ਅਕਰਮਕ ਘਟਕ) ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਡਾਔਡ, ਟਰਾਂਜਿਸਟਰ ਆਦਿ ਅਰਧਚਾਲਕ ਪੁਰਜੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਮ ਪਰਿਪਥ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੱਖ - ਵੱਖ (ਡਿਸਕਰੀਟ) ਪੁਰਜੇ ਜੋੜਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਈ ਸੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਉਂਜ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਅਰਧਚਾਲਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਪੁਰਜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਿਰਮਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪਰਿਪਥ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋ ਵਿੱਚ ਲਿਆਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਏਲੇਕਟਰਾਨਿਕ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤਿਅੰਤ ਛੋਟਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜ ਸਮਰੱਥਾ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। 
ਬੇਰੜਾ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸਰਕਟ ਵੀ ਲਘੂ ਸਰੂਪ ਦੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸਰਕਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਅਵਇਵੋਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਜੋੜਕੇ ਅਤੇ ਏਪਾਕਸੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਜੜਕਰ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਓਸ ਲਈ ਇਹ ਮੋਨੋਲਿਥਿਕ ਆਈ ਸੀ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਧਚਾਲਕ ਯੰਤਰ
ਆਈ.ਬੀ.ਐਮ

**ਆਈ ਬੀ ਐਮ** ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਮਸ਼ੀਨ ਨਿਗਮ, ਦਾ ਸੰਖਿਪਤ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਗ ਬਲੂ, ਇਸ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਹੈ, ਬਹੁਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ (consulting) ਨਿਗਮ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਅਰਮੋਂਕ, ਨਿਊਯਾਰਕ (Armonk, New York), ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਨਵਰਤ ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰੋਦਯੋਗਿਕੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਹੈ। ਆਈ ਬੀ ਐਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਅਤੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਬੇਚਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਨਫਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ (mainframe computer) ਤੋਂ ਨੈਨੋ ਟੇਕਨੋਲਾਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਆਧਾਰ ਭੁਤ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਹੋਸਟਿੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ (hosting services) ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ (consulting services) ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਆਈ ਬੀ ਐਮ ਆਪਣੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ 388,000 ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਕੰਪਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਈ ਬੀ ਐਮ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕੀ ਨਯੋਜਕ ਹੈ। ਹੇਵਲੇਟ ਪੇਕਾਰਡ (Hewlett - Packard) ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 2006, ਤੱਕ ਦੇ ਕੁਲ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਰਿਹਾ।ਅਮਰੀਕਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਦਯੋਗਿਕੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਆਈ ਬੀ ਏਂਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪੇਟੰਟ ਹੈ . ਤਕਰੀਬਨ 170 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਇੰਜਿਨਿਅਰ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਈ ਬੀ ਏਂਅਨੁਸੰਧਾਨ (IBM Research) ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅੱਠਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂਹਨ . ਆਈ ਬੀ ਏਂਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਨੋਬੇਲ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਚਾਰ ਟੂਰਿੰਗ ਪੁਰੂਸਕਾਰ (Turing Award), ਪੰਜ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਦਯੋਗਿਕੀ ਪਦਕ (National Medals of Technology), ਅਤੇ ਪੰਜ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨਂ ਪਦਕ (National Medals of Science) ਅਰਜਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ . ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਬੀ ਏਂਚਿਪ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਿਖਰ 20 ਅਰਧਚਾਲਕ ਵਿਕਰੀ ਨੇਤਾ (Worldwide Top 20 Semiconductor Sales Leaders) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸਾਫਟਵੇਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਬੀ ਏਂਦਾ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਸੀ .
ਇੰਜੀਨੀਅਰੀ

ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ (Engineering) ਉਹ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਜਰੂਰਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਆਇਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਲੈਟਿਨ ਸ਼ਬਦ ਇੰਜੇਨਿਅਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ ; ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹੈ। ਕਲਾਵਿਦ ਦੀ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਾਲ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਹੋ ਗਈ।

ਨਜ਼ਦੀਕ ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਜੋ ਮਤਲਬ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਉਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਇੱਕ ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸੰਰਚਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਲਈ ਯਾਂਤਰਿਕੀ (ਮਕੈਨਿਕਸ) ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਅਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਮੁਨੁੱਖ ਉਪਯੋਗੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਇਹ ਸੀਮਿਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕੀ। ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁਣ ਇੱਕ ਤਰਫ ਨਾਭਿਕੀ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ (ਨਿਊਕਲਿਅਰ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ) ਦੇ ਉੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਵਿਧਿਕ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਨਵੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਰਤ ਕੰਟਰੋਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਜ ਸਮਰਥਾ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਗਤੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਆਦਿ, ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਯੋਗੀ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਰਨਾ ਜਿਆਦਾ ਉਪਯੁਕਤ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਸੇਵਾ ਦੇ ਨਮਿਤ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਬੀਨ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਜੀਨੀਅਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ

। ਭਾਫ਼ ਇੰਜਣ ਨੇ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਂਦਾ।]]
right|thumb|300px|ਸੰਨ ੧੮੬੮ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਕੇਮਨੀਜ (Chemnitz) ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਰਖਾਨੇ ਦਾ ਮਸ਼ੀਨਰੀ-ਹਾਲ

18ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ, ਸਮਾਜਕ, ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਓ ਆਇਆ। ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ (Industrial Revolution) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਰਨੋਲਡ ਟਾਇਨਬੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਲੈਕਚਰਸ ਆਨ ਦ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨ ਇਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1844 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ।

ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੱਪੜਾ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਹਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੋਧਿਤ ਕੋਇਲੇ ਦਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਕੋਇਲੇ ਨੂੰ ਜਲਾਕੇ ਬਣੇ ਵਾਸ਼ਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਸ਼ਕਤੀ-ਚਾਲਿਤ ਮਸ਼ੀਨਾਂ (ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਪੜਾ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਉਂਨੀਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਾਤ ਤੋਂ ਬਣੇ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੂਜੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਂਨੀਵੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੂਰੇ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ।

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਨਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁੱਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬ ਮੰਨਣ ਨੂੰ ਹੀ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਬਹੁਤੇ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਗੁਲਾਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਲੁੱਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਦਯੋਗਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਪੂੰਜੀ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਆਦਿ ਗੁਲਾਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਕਾਰਨ
# ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇਨਕਲਾਬ
# ਆਬਾਦੀ ਧਮਾਕਾ 
# ਵਪਾਰ ਪ੍ਰਤਿਬੰਧਾਂ ਦਾ ਅੰਤ
# ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ
#ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ
ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ

**ਬਿਜਲਈ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ** ਜਾਂ ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (Electrical engineering) ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿਸ਼ਾ-ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਜਲੀ, ਇਲੈੱਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਅਤੇ ਬਿਜਲਈ ਚੁੰਬਕਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ-ਖੇਤਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਬਿਜਲਈ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼, ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕ ਪਾਵਰ ਵੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਟਰਾਂਜ਼ਿਸਟਰ ਅਤੇ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਡ ਸਰਕਟ (I.C.) ਦੀ ਕਾਢ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਹੁਤ ਸਸਤੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਰੇਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।

ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਲੈੱਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ, ਡਿਜੀਟਲ ਕੰਪਿਊਟਰ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਪਾਵਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਟੈਲੀਕੰਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਕੰਟਰੋਲ ਸਿਸਟਮ, ਰੇਡੀਓ ਫ਼ਰੀਕੁਐਂਸੀ, ਸਿਗਨਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਇਲੈੱਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਆਦਿ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਲੱਗ ਖ਼ਾਸ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਪਾਵਰ ਇਲੈੱਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ, ਇਲੈੱਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਵੇਵਸ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਨੈਨੋ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਇਲੈੱਕਟ੍ਰੋਕੈਮਿਸਟਰੀ, ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾਵਾਂ ਆਦਿ।

## ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ
ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਭਾਵੇਂ ਇੱਕ ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਪਰ ਹੀ ਮਹਾਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਡੂੰਘੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਲੈੱਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

### ਪਾਵਰ
ਪਾਵਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਜਨਰੇਸ਼ਨ (ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ), ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਟਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ (ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਭੇਜਣਾ), ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਸ਼ਨ (ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡ ਕਰਨੀ) ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟਰਾਂਸਫ਼ਾਰਮਰ, ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਜਨਰੇਟਰ, ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਮੋਟਰਾਂ, ਹਾਈ ਵੋਲਟੇਜ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਪਾਵਰ ਇਲੈੱਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਵਰ ਗ੍ਰਿਡ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੋਂ ਕਿ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਅਤੇ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖਪਤਕਾਰ ਗ੍ਰਿਡ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਰੀਦ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਕੋਲੋਂ ਬਿਜਲੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜਿਨੀਰਿੰਗ
ਇੰਜੀਨੀਅਰ

ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਕਿ ਵਿਵਸਾਇਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਭਿਆਂਤਰਿਕੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਸਨੂੰ ਯੰਤਰਵੇੱਤਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਭਿਅੰਤਾ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਪਰ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ **ਇੰਜੀਨੀਅਰ** (Engineer) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਅਭਿਅੰਤਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਅਨੁਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਤਰ ਅਭਿਅੰਤਾ ਅਭਿਆਂਤਰਿਕੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧੰਦਾ
ਡਾਔਡ

right|250px|thumb|ਡਾਔਡ ਸਰੂਪ-ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਵਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਡਾਔਡ ਵਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਰਧਚਾਲਕ ਡਾਔਡ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਜ-ਰੇਕਟਿਫਾਇਰ ਹੈ ਜੋ ਚਾਰ ਡਾਔਡੋਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

**ਡਾਔਡ** (diode) ਇੱਕ ਵੈਦਿਉਤ ਜੁਗਤੀ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਂਸ਼ਤ: ਡਾਔਡ ਦੋ ਸਿਰਾਂ (ਅਗਰ) ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਤਾਪ - ਆਇਨਿਕ ਡਾਔਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਇਲਾਵਾ ਸਿਰੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀਟਰ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਾਔਡ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਸਭ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦੇ ਰੁੜ੍ਹਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰਤਿਆਵਰਤੀ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਟ ਧਾਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਨ ਲਈ ਦਿਸ਼ਟਕਾਰੀ ਪਰਿਪਥੋਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਪਰਿਪਥੋਂ ਵਿੱਚ ਅਰਧਚਾਲਕ ਡਾਔਡ, ਹੋਰ ਡਾਔਡੋਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸੰਧਾਰਿਤਰ

right|thumb|400px|ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਧਾਰਿਤਰ

**ਸੰਧਾਰਿਤਰ** ਜਾਂ **ਕੈਪੇਸਿਟਰ** (Capacitor), ਬਿਜਲਈ ਪਰਿਪਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਦੋ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਸੰਧਾਰਿਤਰ ਵਿੱਚ ਧਾਤੁ ਦੀ ਦੋ ਪਲੇਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੁਚਾਲਕ ਡਾਇਏਲੇਕਟਰਿਕ ਪਦਾਰਥ (ਜਿਵੇਂ ਕਾਗਜ, ਪਾਲੀਥੀਨ, ਪੇਕਾ ਘਰ ਆਦਿ) ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਧਾਰਿਤਰ ਦੇ ਪਲੇਟਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਾ ਦਾ ਪਰਵਾਹ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸਦੀਆਂ ਦੋਨਾਂ ਪਲੇਟਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦਾ ਵਿਭਵਾਂਤਰ ਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਨਿਅਤ ਡੀਸੀ ਵਿਭਵਾਂਤਰ ਲਗਾਉਣ ਉੱਤੇ ਸਥਾਈ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੰਧਾਰਿਤਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਧਾਰਾ ਨਹੀਂ ਵਗਦੀ। ਪਰ ਸੰਧਾਰਿਤਰ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਸਿਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਆਵਰਤੀ ਵਿਭਵਾਂਤਰ ਲਗਾਉਣ ਉੱਤੇ ਉਸਦੇ ਪਲੇਟਾਂ ਉੱਤੇ ਸੈਂਚੀਆਂ ਆਵੇਸ਼ ਘੱਟ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਹਰ ਪਰਿਪਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰਾ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਸੰਧਾਰਿਤਰ ਤੋਂ ਹੋਕੇ ਡੀਸੀ ਧਾਰਾ ਨਹੀਂ ਵਗ ਸਕਦੀ। 
ਸੰਧਾਰਿਤਰ ਦੀ ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਲੇਟਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਵਿਭਵਾਂਤਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਨਿੰਨਾਂਕਿਤ ਸਮੀਕਰਣ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ -

::I = C{dU\over dt} 

ਜਿੱਥੇ: 
* I ਸੰਧਾਰਿਤਰ ਦੇ ਪਲੇਟਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰੁੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਹੈ, 
* U ਸੰਧਾਰਿਤਰ ਦੇ ਪਲੇਟਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦਾ ਵਿਭਵਾਂਤਰ ਹੈ, 
* C ਸੰਧਾਰਿਤਰ ਦੀ ਧਾਰਿਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਧਾਰਿਤਰ ਦੇ ਪਲੇਟਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਡਾਇਏਲੇਕਟਰਿਕ ਪਦਾਰਥ, ਪਲੇਟਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿਆਮਿਤੀਏ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਧਾਰਿਤਰ ਦੀ ਧਾਰਿਤਾ ਨਿੱਚੇ ਲਿਖੇ ਸਮੀਕਰਣ ਵਲੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੈ -

::Q = C \cdot U

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਲੈਕਟਰਾਨਿਕਸ
ਡੈਨਿਅਲ ਪਾਇਪਸ

right|thumb|230px| ਡੈਨਿਅਲ ਪਾਇਪਸ

ਡੇਨੀਅਲ ਪਾਈਪਸ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ Daniel Pipes ਜਨਮ - 9 ਸਤੰਬਰ 1949)) ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਲੇਖਕ, ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਹਨ ਜੋ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਹ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਫੋਰਮ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਵਾਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਤ੍ਰੈਮਾਸਿਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ, ਮਧ ਪੂਰਬ, ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਵਾਦ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਵਿੱਕੀਸਟਾਰਟ (Wikistrat) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਵੀ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਯਹੂਦੀ

**ਯਹੂਦੀ** 
 יהודים (ਯਹੂਦੀਮ)
center|100px

center|200px
 ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿਧ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ 
* ਅਲਬਰਟ ਆਇੰਸਟੀਨ 
* ਮੇਮੋਨੀਡਿਸ 
* ਗੋਲਡਾ ਮੀਰ 
* ਏੰਮਾ ਲਾਜ਼ਰ
 ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 
 13,428,300 
 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 
**ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਯਹੂਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ**
* ਹਿਬਰੂ 
* ਯੇੱਦਿਸ਼
* ਲੇਡੀਨੋ
* ਯਹੂਦ-ਅਰਬੀ
* ਹੋਰ ਯਹੂਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 
 

ਯਹੂਦੀ (ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬੀ: **ਜੂਦੀ**; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ:**Jew**) ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਪਰੰਪਰਿਕ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਪੱਛਮ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਜੋਕੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ (ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 1947 ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ) ਅਤੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਂਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵਾਸਨ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਹੋਕੇ ਉਹ ਅੱਜ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਅਲਪ ਸੰਖਿਅਕ ਸਮੁਦਾਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਵਪਾਰ ਹੈ। ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇਸਾਈ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਬਰਾਹਮੀ ਧਰਮ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## 1
ਸਪੇਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅਫਰੀਕੀ (ਮੂਰ) ਮੁਸਲਿਮ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਨੇ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਭਰਵਾਂ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖ਼ਿੱਤੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬੇਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਬੇਦਖ਼ਲੀ ਦਾ ਅਮਲ 1492 ਵਿੱਚ ਇਸਾਈਆਂ ਦੇ ਸਪੇਨ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 1990ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਇਰਾਨ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰੁਫ਼ ਯੂਰਿਸ ਦੀ ਰਹੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗੀ ਐਜਾਜ਼ ਨਾਲ ਇਰਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਆ। ਦਰਅਸਲ, ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗ਼ੈਰ-ਇਰਾਨੀ ਵਾਕਫ਼ ਹਨ ਕਿ ਇਸਲਾਮੀ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ 15 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਯਹੂਦੀ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਕੀਦਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਓਨੇ ਹੀ ਹੱਕ ਹੈ ਜਿੰਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਇਰਾਨੀਆਂ ਨੂੰ। ਇਰਾਨ ਅਜਿਹਾ ਇੱਕੋਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕੌਮੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੱਕੀ ਸੀਟ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਇਰਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਮਿਸਰ, ਯਮਨ, ਕੁਵੈਤ, ਓਮਾਨ ਤੇ ਕਤਰ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਬਸਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜਨ੍ਹਿਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ-ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਜਤਾਈ। ਇਸ ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਦਰ ਪਾਈ ਹੈ ਜਨ੍ਹਿਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ
ਧਰੁਵਮਤਸੀ

ਇਸਨੂੰ ਅਕਸ਼ਿ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਹ Little Bear or Ursa Minor ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਕੋਲ ਉਸੀ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਵਾਲਾ ਤਾਰਾ ਧਰੁਵ ਤਾਰਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ

ਰਜਿਸਟਰ ਕਰੰਟ ਦੇ ਪਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਅਵਰੋਧ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਓਹਮ (Ω) ਵਿੱਚ ਮਿਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਰਬਨ, ਫਿਲਮ, ਵਾਇਰਵਾਉਂਡ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਸੁਚਾਲਕ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਥਰਮਿਸਟਰ ਜੋ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਵਲੋਂ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਘੱਟਦਾ ਜਾਂ ਬਢਾਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੇਰਿਅਬਲ ਰਜਿਸਟਰ ਜਿਨੂੰ ਪ੍ਰੀਸੇਟ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਰਜਿਸਟਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਲਰ ਕੋਡਿੰਗ ਵਲੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਾਮਾਨਿਇਤ: ਇੱਕ ਰਜਿਸਟਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਰੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਨੇੜੇ-ਨੇੜ ਅਤੇ ਇੱਕ ਥੋਡਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਰੰਗ ਰਜਿਸਟਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਰੰਗ ਰਜਿਸਟਰ ਦਾ ਟੋਲੇਰੰਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਰੰਗ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਰਜਿਸਟਰ ਦੀ ਤਾਪਮਾਨ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰੰਗ ਕੋਡਿੰਗ ਨਿਮਨ ਤਰੀਕੇ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:

* ਕਾਲ਼ਾ: 0 (Black) 
* ਭੂਰਾ: 1 (Brown) 
* ਲਾਲ: 2 (Red) 
* ਸੰਤਰੀ: 3 (Orange) 
* ਪੀਲਾ: 4 (Yellow) 
* ਹਰਾ: 5 (Green) 
* ਨੀਲਾ: 6 (Blue) 
* ਬੈਂਗਣੀ: 7 (Violet) 
* ਸਲੇਟੀ: 8 (Gray) 
* ਸਫ਼ੈਦ: 9 (White)

ਟੋਲੇਰੰਸ ਕਲਰ
* ਸੁਨਹਿਰਾ: 5 % 
* ਸਿਲਵਰ: 10 % 
* ਰੰਗਹੀਨ: 20 %

ਇਸ ਰੰਗ ਕੋਡਿੰਗ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਯਾਦ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ: B B ROY Great Britain Very Good Wife। ਹੁਣ ਮੰਨੋ ਦੀ ਕਿਸੇ ਰਜਿਸਟਰ ਦੀ ਰੰਗ ਕੋਡਿੰਗ ਹੈ ਪੀਲਾ, ਲਾਲ, ਸੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸਿਲਵਰ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰੇਕ ਰੰਗ ਲਈ ਨੰਬਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੋ। ਇੱਥੇ ਪੀਲੇ ਲਈ 4, ਲਾਲ ਲਈ 2, ਸੰਤਰੀ ਲਈ 3 ਅਤੇ ਸਿਲਵਰ ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਹੈ + / - 10 % ਟੋਲੇਰੰਸ।

ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਅੰਕ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖ ਦਿਓ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੀਜੇ ਅੰਕ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਸਿਫ਼ਰ ਲਗਾ ਦਿਓ (x 10 ਉੱਤੇ ਪਾਵਰ ਤੀਜੀ ਗਿਣਤੀ)। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਸ ਰਜਿਸਟਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਵੇਗੀ 42000 ਓਹਮ ਜਾਂ 42 ਕਿੱਲੋ ਓਹਮ (KΩ)। + / - 10 % ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 42000 - 4200 Ω (42000 x 10 %) ਵਲੋਂ 42000 + 4200 Ω (42000 x 10 %) ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਮਤਲਬ 37800 Ω ਵਲੋਂ 46200 Ω ਦੇ ਵਿੱਚ।

ਓਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕਿ ਰੰਗ ਕੋਡਿੰਗ ਬੈਗਨੀ, ਨੀਲਾ ਅਤੇ ਕਾਲ਼ਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਵੇਗੀ 76 Ω (ਬੈਗਨੀ = 7, ਨੀਲਾ = 6 ਅਤੇ 10 ਉੱਤੇ ਸ਼ਕਤੀ 0 1 ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ 76 x 1 = 76 Ω
ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ

**ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ** ਰਾਜਾ ਵ੍ਰਸ਼ਪਰਵਾ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਸੀ। ਵ੍ਰਸ਼ਪਰਵਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸ਼ੁਕਰਾਚਾਰੀਆ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਉਸਦੀ ਸਹੇਲੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਕ੍ਰੋਧ ਵਲੋਂ ਉਸਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਝੰਬਿਆ ਅਤੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਉਸੀ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਰਹੀ। ਪੁਤਰੀ ਨੂੰ ਖੋਜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁਕਰਾਚਾਰੀਆ ਉੱਥੇ ਆਏ। ਪਰ ਦੇਵਯਾਨੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਾਣ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਦੁੱਖੀ ਸ਼ੁਕਰਾਚਾਰੀਆ ਵੀ ਨਗਰ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਸ਼ਪਰਵਾ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਤ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਾਚਾਰੀਆ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਰੁਕੇ ਕਿ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਦਾਸੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਵ੍ਰਸ਼ਪਰਵਾ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਇੱਥੇ ਦਾਸੀ ਬਣਕੇ ਗਈ। ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਤੋਂ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਹਾਸ
ਮੇਮੋਨੀਡਿਸ

**ਮੂਸੀ ਬਿਨ ਮੈਮੂਨ** ਜਾਂ **ਮੈਮੋਨੀਡਸ** ਇੱਕ ਮੱਧਕਾਲੀ ਯਹੂਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1138
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1204
ਐਂਮਾ ਲਾਜ਼ਰ

**ਏੰਮਾ ਲਾਜ਼ਰ** 
'*Emma Lazarus* 

 
 ਨਿਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ 
 ਜਨਮ 
 ਜੁਲਾਈ 22, 1849 ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ

 ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ 
 ਨਵੰਬਰ 19, 1987 (ਉਮਰ 38) ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ 

 ਧਰਮ 
ਯਹੂਦੀ  

ਏੰਮਾ ਲਾਜਰ (22 ਜੁਲਾਈ, 1849 - 19 ਨਵੰਬਰ, 1887) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਯਹੂਦੀ ਕਵੀ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ
ਸਟਾਨਿਸਲਾਓ ਕੈਨਿਜਾਰੋ

**ਸਟਾਨਿਸਲਾਓ ਕੈਨਿਜਾਰੋ** 
**Stanislao Cannizzaro** 

 
 ਨਿਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ 
 ਜਨਮ 
 ਜੁਲਾਈ 13, 1826 ਪਾਲੇਰਮੋ

 ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ 
 ਮਈ 10, 1910

 ਰਾਸ਼ਟ੍ਰੀਤਾ 
ਇਟਾਲਵੀਂ  
 ਕਿੱਤਾ 
ਰਸਾਇਨਸ਼ਾਸਤਰੀ 

ਸਟਾਨਿਸਲਾਓ ਕੈਨਿਜਾਰੋ (Stanislao Cannizzaro) (13 ਜੁਲਾਈ, 1826 – 10 ਮਈ, 1910) ਇਟਲੀ ਦੇ ਰਸਾਇਨਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਨ। ਉਹ ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕੈਨਿਜਾਰੋ ਅਭਿਕਰਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੁ ਭਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੈ।
ਪਾਲੇਰਮੋ

ਇਹ ਇਟਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਗਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਟਲੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੌਫੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ

**ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੌਫੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ** ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਬਦਬਾ ਹੈ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ 71% (ਇਕੱਲੇ ਕੋਡਾਗੂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੌਫੀ ਦਾ 33% ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ), ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਰਲ 21% ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ (8,200 ਟਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੁੱਚੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ 5%) ਹੈ। )। ਭਾਰਤੀ ਕੌਫੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਧੁੱਪ ਦੀ ਬਜਾਏ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੌਫੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 250,000 ਕੌਫੀ ਉਤਪਾਦਕ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 98% ਛੋਟੇ ਉਤਪਾਦਕ ਹਨ। 70% ਜਰਮਨੀ, ਰੂਸ, ਸਪੇਨ, ਬੈਲਜੀਅਮ, ਸਲੋਵੇਨੀਆ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਜਾਪਾਨ, ਗ੍ਰੀਸ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ 29% ਇਟਲੀ ਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਰਾਮਦ ਸੁਏਜ਼ ਨਹਿਰ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਕੌਫੀ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ "ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਸੂਨ ਵਾਲੀ ਕੌਫੀ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: "ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਾਰਤੀ ਕੌਫੀ ਪੈਸਿਫਿਕ ਕੌਫੀ ਦੇ ਸੁਆਦ ਗੁਣਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੀ ਹੈ"। ਕੌਫੀ ਦੀਆਂ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਅਰੇਬਿਕਾ ਅਤੇ ਰੋਬਸਟਾ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਜੋ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਦੇ ਚਿਕਮਗਲੂਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੁਦਨ ਗਿਰੀ ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੂੰ ਕੈਂਟ ਅਤੇ S.795 ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨਾਮਾਂ ਹੇਠ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*
*Coffee Board of India
ਕਲਿੰਟ ਈਸਟਵੁੱਡ

**ਕਲਿੰਟਨ ਕਲਿੰਟ ਈਸਟਵੁਡ** 
**Clint Eastwood** 
center|220px
 
 ਨਿਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ 
 ਜਨਮ 
 ਜੁਲਾਈ 7, 1981 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ

ਸਰਗਰਮ 
1955 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ

 ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ 
ਅਮਰੀਕੀ  
 ਕਿੱਤਾ 
ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ

**ਕਲਿੰਟਨ ਕਲਿੰਟ ਈਸਟਵੁਡ** ਜੂਨੀਅਰ (ਜਨਮ 31 ਮਈ, 1930) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ, ਪੰਜ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਇਨਾਮ, ਇੱਕ ਸਕਰੀਨ ਐਕਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪੀਪਲਜ਼ ਚਵਾਇਸ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੇਵਰਟ ਆਲ ਟਾਈਮ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ ਸਟਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। 
 
ਈਸਟਵੁਡ ਨੂੰ ਹਿੰਸਕ ਐਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵੇਸਟਰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖ, ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ, ਨਾਇਕ-ਵਿਰੋਧੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ 1960, 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ। ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਲੜੀ ਰਾਹਾਇਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਪੇਗੇਟੀ ਵੇਸਟਰਨ ਦੇ ਡਾਲਰ ਟਰਾਔਲਾਜੀ ਵਿੱਚ 'ਦ ਮੈਨ ਵਿਦ ਨੋ ਨੇਮ' ਅਤੇ ਡਰਟੀ ਹੈਰੀ ਫਿਲਮ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਨਿਰੀਖਕ ਹੈਰੀ ਕੇਲਹਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦਾਨਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਈਸਟਵੁਡ ਨੂੰ ਏਵਰੀ ਵਹਿਚ ਉਹ ਬਟ ਲੂਜ (1978) ਅਤੇ ਏਨੀ ਵਹਿਚ ਉਹ ਯੂ ਕੈਨ (1980) ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਾਸਰਸੀ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਦਰਾਸਫੀਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਯੋਜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਹਨ।

ਅਨਫਰਗਿਵੇਨ (1992) ਅਤੇ ਮਿਲਿਅਨ ਡਾਲਰ ਬੇਬੀ (2004) ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਈਸਟਵੁਡ ਨੇ ਸੱਬਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸੱਬਤੋਂ ਉੱਤਮ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦਾ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੀਆ, ਅਤੇ ਸੱਬਤੋਂ ਉੱਤਮ ਐਕਟਰ ਲਈ ਨਾਮਾਂਕਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਸਟਿਕ ਰੀਵਰ (2003) ਅਤੇ ਲੇਟਰਸ ਫਰਾਮ ਇਵੋ ਜੀਮਾ (2007) ਲਈ ਬਤੋਰ ਸੱਬਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਆਸਕੇ ਲਈ ਨਾਮਾਂਕਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਰਡ (1988) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਨਾਮਾਂਕਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਇਸ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਲੇ ਮਿਸਟੀ ਫਾਰ ਮੀ (1971), ਦ ਆਉਟਲਾ ਜੋਸੇ ਵੇਲਸ (1976), ਇਸਕੇਪ ਫਰਾਮ ਅਲਕਟਰਾਜ (1979), ਇਸ ਦ ਲਕੀਰ ਆਫ ਫਾਇਰ (1993), ਦ ਬਰਿਜੇਸ ਆਫ ਮੈਡਿਸਨ ਕਾਉਂਟੀ (1995) ਅਤੇ ਗਰੈਨ ਟੋਰਿਨੋ (2008) ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਵਿਅਵਸਾਇਕ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ। 1970 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰਾ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ 1993 ਦੇ ਅ ਪਰਫੇਕਟ ਵਰਲਡ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਸਾਰੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਰਮੇਲ - ਬਾਈ - ਦ - ਸੀ, ਕੈਲਿਫੋਰਨਿਆ ਦੇ ਨਾਨ - ਪਾਰਟੀਸਨ ਨਗਰਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 1986 - 1988 ਤੱਕ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਤਰਫ ਛੋਟੇ ਪੇਸ਼ਾ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਰਿਆਵਰਣ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ