open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਯੋਸਿਫ਼ ਬਰੋਡਸਕੀ

**ਯੋਸਿਫ਼ ਐਲੇਕਸਾਂਡਰੋਵਿੱਚ ਬਰੋਡਸਕੀ** (; , ; 24 ਮਈ 1940 – 28 ਜਨਵਰੀ 1996) ਇੱਕ ਰੂਸੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਸੀ।

ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ 1940 ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨਗਰਾਦ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਪਰ ਇਸਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ(ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਦੀ "ਸਖ਼ਤ ਹਿਦਾਇਤ")। ਇਹ ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਆਡੇਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਯੇਲ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਅਤੇ ਮਿਚੀਗਨ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਇਸਨੂੰ 1987 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1991 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ-ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਬਰੋਡਸਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲੈਨਿਨਗਰਾਦ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਚੱਲੇ ਆ ਰਹੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਬਾਈ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਐਲੇਕਸਾਂਡਰ ਬਰੋਡਸਕੀ, ਸੋਵੀਅਤ ਜਲ-ਸੈਨਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਮਾਰੀਆ ਵੋਲਪਰਟ ਬਰੋਡਸਕੀ, ਇੱਕ ਇੰਟਰਪਰੈਟਰ ਸੀ। ਯੋਸਿਫ਼ ਬਰੋਡਸਕੀ ਕਹਿਦਾ," ਮੈ ਲੈਨਿਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਸ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਹੋਂਦ ਕਰ ਕੇ"। ਓਹ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਾ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਸੀ ਪਹਿਲਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੇੜੇ ਫਿਰ ਡਾਕਟਰ ਬਣ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸਟੀ ਜੇਲ ਦੇ ਮੁਰਦ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਲਾਸਾਂ ਨੂੰ ਸਇਓਦਾ ਰਿਹਾ। ਪੋਲਸ ਭਾਸਾ ਸਿਖ ਕੇ ਸਜਲੋਂ ਮਿਲੋਜ਼ ਪੋਲਸ ਕਵੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਜੋਨ ਡਨ ਅੰਗਰੇਜੀ ਕਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਧਰਮ, ਮਿਥਿਹਾਸ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਖੂਬ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ।
1963 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੇ "ਸੋਵੀਅਤ ਵਿਰੋਧੀ ਤੇ ਨੰਗੇਜ " ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ ਲਗਾ। ਮੁਕਦਮੇ ਦੋਰਾਨ ਜਜ ਨੇ ਕਹਿਆ," ਤੈਨੂੰ ਕਵੀ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ? ਤੈਨੂੰ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ?" ਤਾਂ ਜਵਾਬ ਸੀ, "ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ, ਮੈਂਨੂੰ ਇੰਨਸਾਨ ਦੀ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਨੇ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਹੈ?" ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਰੋਡਸਕੀ ਦੀ ਉਮਰ 24 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ
ਡਾਕਟਰ ਅਰੁਣ ਮਿਤਰਾ

**ਡਾਕਟਰ ਅਰੁਣ ਮਿਤਰਾ** (ਜਨਮ 14 ਨਵੰਬਰ 1951) ਨੱਕ ,ਕੰਨ, ਗਲੇ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਅਮਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ (ਆਈ ਡੀ ਪੀ ਡੀ) ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹਨ। ਡਾਕਟਰ ਮਿਤਰਾ ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੋੰਸਲ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੇੰਬਰ ਹਨ ਅਤੇ 2007-2008, ਅਤੇ 2009. ਤਕ ਭਾਰਤ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਰੁਣ ਮਿਤਰਾ, ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ ਜੱਥਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਰਾਗ ਨਟ ਨਾਰਾਇਣ

**ਰਾਗ ਨਟ ਨਾਰਾਇਨ** ਅੱਜ ਕੱਲ ਇਹ ਬਿਲਾਵਲ ਥਾਟ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਗਮਾਲ ਵਿੱਚ ਮੇਘਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਟ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਸਾਮ ਨੂੰ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ 'ਚ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ 19ਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ 25 ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੰਨਾ 975 ਤੋਂ ਪੰਨਾ 983 ਤੱਕ, ਰਾਗ ਨਟ ਨਾਰਾਇਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖੀ ਅਧਾਰ
ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜੀਓਡੈਸਿਕਸ

ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਜੀਓਡੈਸਿਕ ਕਿਸੇ “ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ” ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਤੱਕ ਜਨਰਲਾਈਜ਼ (ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਕਰਨ) ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਬਾਹਰੀ ਗੈਰ-ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੋਰਸ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਕਿਸੇ ਕਣ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ, ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜੀਓਡੈਸਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਜਾਂ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਕਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇੱਕ ਜੀਓਡੈਸਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ, ਗਰੈਵਿਟੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫੋਰਸ (ਬਲ) ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵਕਰਿਤ (ਕਰਵਡ) ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਰਵੇਚਰ ਦਾ ਸੋਮਾ ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ-ਟੈਂਸਰ (ਜਿਵੇਂ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕਿਸੇ ਤਾਰੇ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਰਸਤਾ, ਤਾਰੇ ਦੁਆਲੇ ਵਕਰਿਤ 4-ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਲ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਦੀ ਜੀਓਡੈਸਿਕ ਦਾ 3-ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਲ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਵਾਂ (ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਕਰਵ (ਵਕਰ) ਇੱਕ ਜੀਓਡੈਸਿਕ (ਜਿਓਡੈਸਿਕ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਕਰਵ ਦਾ ਟੇਨਜੈਂਟ (ਸਪਰਸ਼) ਵੈਕਟਰ, ਅਧਾਰ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਟੇਨਜੈਂਟ ਵੈਕਟਰ ਦੀ ਸਮਾਂਤਰ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ
ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ

**ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ** ਵੈਕਟਰ ਕੈਲਕੁਲਸ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾਈ (ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨਲ) ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਦੀ ਜਨਰਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਸਰਵਸਧਾਰਨ ਕਰਨ) ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ਼ਾਈ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਇੱਕ ਕਨੂੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਜਾਣ ਪਛਾਣ
ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਵੈਕਟਰ ਕੈਲਕੁਲਸ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾਈ (ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨਲ) ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਦੀ ਜਨਰਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਸਰਵਸਧਾਰਨ ਕਰਨ) ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ਼ਾਈ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਇੱਕ ਕਨੂੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਕਾਰਜ-ਰੂਪਰੇਖਾ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇਨਪੁੱਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: (1) ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ P ਉੱਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਵੈਕਟਰ u (ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਅਤੇ (2) ਬਿੰਦੂ P ਦੇ ਗਵਾਂਢ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਵੈਕਟਰ ਫੀਲਡ v। ਬਿੰਦੂ P ਉੱਤੇ ਹੀ ਇੱਕ ਵੈਕਟਰ ਆਊਟਪੁੱਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਦਿਸ਼ਾਈ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਤੋਂ ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸ਼ੁੱਧ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸ ਤੋਂ ਜਰੂਰ ਹੀ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਦ੍ਰਾਵਿੜ੍ਹ

ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਰਾਸਕੁਮਾਰੀ ਤਕ ਫੈਲਿਆ ਇੱਕ ਦੇਸ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੂੰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇਸ ਦੇ ਲੋਕ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਕਸਤਰੀ ਸਨ।, ਪਰ ਬ੍ਰਾਮਹਣਾ ਦੇ ਨਾਂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪਵਿਤਰ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁਦਰਾਂ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁਚ ਗਏ ਸਨ। ਬ੍ਰਾਮ੍ਹਣ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਦੇਸ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ, ਮਹਾਰਾਸਟਰ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਦਖਣ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਕ੍ਰਿਸਟੋੱਫਲ ਸਿੰਬਲ

ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਲਈ ਇਕੁਏਸ਼ਨ **ਕ੍ਰਿਸਟੋੱਫਲ ਸਿੰਬਲ** (ਚਿੰਨ) ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਵੈਕਟਰ ਕ੍ਰਿਸਟੋੱਫਲ ਸਿੰਬਲ ਦੀ ਕਈ ਵਾਰ ਵਰਤੋ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੇਵੀ-ਸਿਵਿਟਾ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਕਰਿਤ 4-ਅਯਾਮੀ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ – ਜੋ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ – ਰਿੱਚੀ ਟੈਂਸਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕ੍ਰਿਸਟੋੱਫਲ ਸਿੰਬਲ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦਾ ਜੀਓਡੈਸਿਕ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰ ਕੇ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਟੋੱਫਲ ਸਿੰਬਲ ਸਪਸ਼ੱਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
1805

**1805** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1800 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
*21 ਅਕਤੂਬਰ&ndash; ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਟਰਾਫ਼ਾਲਗਾਰ ਨਾਂ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਦੀਆਂ ਫ਼੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1879

**1879** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1870 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 4 ਮਾਰਚ &ndash; ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ (ਹੁਣ ਕੋਲਕਾਤਾ) 'ਚ ਬੇਥੂਨ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
* 21 ਅਕਤੂਬਰ&ndash; ਥਾਮਸ ਐਡੀਸਨ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਲਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਕੀਤੀ|
* 2 ਨਵੰਬਰ&ndash; ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹੌਰ ਕਾਇਮ ਹੋਈ, ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਸਨ।
* 10 ਨਵੰਬਰ&ndash; ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਖ਼ਬਾਰ' ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
* 28 ਦਸੰਬਰ&ndash; ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਟੇਅ ਬਰਿਜ ਉਦੋਂ ਟੁਟਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਗੱਡੀ ਲੰਘ ਰਹੀ ਸੀ; ਇਸ ਨਾਲ 75 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।
* 31 ਦਸੰਬਰ&ndash; ਥੋਮਸ ਅਲਵਾ ਐਡੀਸਨ ਨੇ ਬੱਲਬ ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
## ਜਨਮ
* 13 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ, ਭਾਰਤੀ ਕਵਿਤਰੀ (ਮ. 1949)।
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਮਹਾਕਲਪ

**ਮਹਾਕਲਪ** ਜਦ ਤੋਂ ਗਰਮ ਗਰਮ ਧਰਤੀ ਗੋਲਾਕਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਘੁਮਣ ਲੱਗਿ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਰੀਬ 460 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ। ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕੋਈ ਜੀਵਨ ਨਾ ਉਪਜਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਅਰਬ ਸਾਲ ਕਿਧਰੇ ਕਿਧਰੇ ਇੱਕ ਸੈੱਲਾਂ ਪ੍ਰਾਣੀ ਉਪਜੇ। ਕੁਝ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਐਲਗੀ ਵਰਗੀ ਸਰਲ ਬਨਸਪਤੀ ਉਪਜੀ। 3.75 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸੁੰਡੀਆ ਤੇ ਗੰਡੋਏ ਵਰਗੇ ਗੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਅੱਜ ਤੋਂ 57 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਟਰਾਲੋਬਾਈਟ ਜਿਹੇ ਛਿਲਕੇ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਵੱਡੇ ਮਹਾਕਲਪ ਦਾ ਨਾਮ ਪੂਰਵ ਕੈਂਬਰੀ ਮਹਾਕਲਪ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

:57 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਪੇਲਿਓਜ਼ੋਇਕ ਮਹਾਕਲਪ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਲਪ ਕੈਂਬਰੀਅਨ ਕਲਪ। ਇਹ ਦੂਜਾ ਮਹਾਕਲਪ ਕੋਈ 34.5 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਲੰਬਾ ਸੀ।

:ਤੀਜਾ ਮਹਾਕਲਪ ਮਿਸੋਜ਼ੋਇਕ ਜਾਂ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਹਾਕਲਪ 12.5 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 15 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਲੰਬੇ ਇਸ ਮਹਾਕਲਪ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਲਪ ਤਰਿਆਸਿਕ, ਜੁਰਾਸਿਕ ਅਤੇ ਕਰਿਟੇਸ਼ੀਅਮ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਕਲਪਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਾਇਨੋਸਾਰ ਦਾ ਰਾਜ ਰਿਹਾ।

:6.5 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾ ਨਵਜੀਵਨ ਦਾ ਮਹਾਕਲਪ ਸੀਨੋਜ਼ੋਇਕ ਮਹਾਕਲਪ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਮਹਾਕਲਪ ਦੌਰਾਨ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ।

:2 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਮੋਸੇਪੀਅਨਜ਼, ਸੇਪੀਅਨਜ਼ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ
ਮੀਨਾਰ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ

**ਮੀਨਾਰ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ**( / ALA-LC: , ਭਾਵ "ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਬੁਰਜ " ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਕਬਾਲ ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਉਸਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਬੁਰਜ ਹੈ। ਇਕਬਾਲ ਪਾਰਕ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਨਤਕ ਪਾਰਕ ਹੈ। 
. ਇਹ ਬੁਰਜ ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ 23 ਮਾਰਚ 1940 ਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਵੱਲੋਂ ਹਿੰਦ -ਪਾਕ ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਖਰੇ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ ਦੀ ਮੰਗ ਲਈ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਮਤੇ ਦੀ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਵਜੋਂ 1960 ਵਿੱਚ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

===ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ==
 

File:Lahore, Minar-e-Pakistan.jpg|

File:Minar -e Pakistan at Night.jpeg|ਰਾਤ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼

File:Minar-e-Pakistan_at_night_Taken_on_July_20_2005.jpg|ਰਾਤ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* http://archnet.org/library/sites/one-site.tcl?site_id=364 
* http://www.lahore.com/content/section/4/45/ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Buildings and structures in Lahore
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Islamic architecture
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Monuments and memorials in Pakistan
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:National symbols of Pakistan
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pakistani architecture
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Towers in Lahore
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Visitor attractions in Lahore
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Walled City of Lahore
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Nasreddin Murat-Khan buildings and structures
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਮਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮਿਕ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ
ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ

**ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ** (ਜਨਮ: 16 ਫਰਵਰੀ 1931) ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਉਸਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 20 ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ  ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ

## ਜੀਵਨੀ 
ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਸਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਹੁਣ ਸਿਧਾਰਥਨਗਰ]) ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਿਸਕੋਹਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਫਿਰ ਬਲਰਾਮਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉੱਚੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਾਨਪੁਰ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 15 ਨਵੰਬਰ 1958 ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਬਿਸ਼ਟ ਕਾਲਜ, ਨੈਨੀਤਾਲ ਅਤੇ 8 ਅਕਤੂਬਰ 1959 ਨੂੰ ਕਿਰੋਰੀ ਮੱਲ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। 65 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ 15 ਫਰਵਰੀ 1996 ਨੂੰ ਉਹ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
* ਲੋਕਵਾਦੀ ਤੁਲਸੀਦਾਸ 
* ਮੀਰਾ ਕਾ ਕਾਵਿ
* ਦੇਸ਼ ਕੇ ਇਸ ਦੌਰ ਮੇਂ
* ਕੁਛ ਕਹਾਨੀਆਂ ਕੁਛ ਵਿਚਾਰ
* ਜੈਸਾ ਕਹ ਸਕਾ 
* ਪੇੜ ਕਾ ਹਾਥ
* ਨੰਗਾਤਲਾਈ ਕਾ ਗਾਂਵ

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਮੂਰਤੀਦੇਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2014
* ਵਿਆਸ ਸਨਮਾਨ, 2013

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਬਿਰਖੌੱਫ ਦੀ ਥਿਊਰਮ

ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ, **ਬਿਰਖੌੱਫ ਦੀ ਥਿਊਰਮ** ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੈਕੱਮ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਫੈਰੀਕਲੀ ਸਮਿੱਟਰਿਕ (ਗੋਲ-ਸਮਰੂਪ) ਹੱਲ ਜਰੂਰ ਹੀ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਅਸਿੰਪਟੋਟੀਕਲੀ (ਮਨਮਰਜੀ ਤੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕ) ਫਲੈਟ (ਪੱਧਰਾ) ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਹੱਲ (ਯਾਨਿ ਕਿ ਕਿਸੇ ਗੋਲ, ਨਾ-ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਈ, ਗਰੈਵਿਟੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ) ਜਰੂਰ ਹੀ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਥਿਊਰਮ 1923 ਵਿੱਚ ਜੀ.ਡੀ. ਬਿਰਖੌੱਫ (ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਥ ਬਿਰਖੌੱਫ ਥਿਊਰਮ, ਪੋਆਇੰਟਵਾਈਜ਼ ਅਰਗੋਡਿਕ ਥਿਊਰਮ ਦਾ ਲੇਖਕ, ਜੋ ਅਰਗੋਡਿਕ ਥਿਊਰੀ ਦਾ ਅਧਾਰ ਹੇ) ਦੁਆਰਾ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ, ਸਟੈੱਨਲੇ ਡੇਜ਼ੇਰ ਨੇ ਤਾਜ਼ਾ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਨੌਰਵੀਅਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੌਰਗ ਤੋਫਟੇ ਜੈਬਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ਪਬਲਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਨਿਆਏ

**ਨਿਆਏ **(ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ: न्याय, *ny-āyá*), ਦਾ ਭਾਵ "ਨਿਯਮ", "ਢੰਗ" ਜਾਂ "ਨਿਰਣਾ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ  ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਛੇ ਵੈਦਿਕ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।

ਨਿਆਏ ਸਕੂਲ ਦਾ ਗਿਆਨ ਮੀਮਾਂਸਾ ਛੇ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ– ਪ੍ਰਤੱਖ, ਅਨੁਮਾਨ, ਉਪਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ।

ਆਪਣੀ ਤੱਤ-ਮੀਮਾਂਸਾ, ਨਿਆਏ ਸਕੂਲ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੈਸ਼ੇਸ਼ਿਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।  ਮੋਕਸ਼ (ਮੁਕਤੀ) ਦੀ ਪਰਾਪਤੀ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਲੀਲ ਨੇ ਨਿਆਏ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਸਿਧਾਂਤ. ਯਾਨੀ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਾਧਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਝੂਠਾ ਗਿਆਨ ਨਿਆਏਕਾ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਰਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਰੂਹ, ਸਵੈ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ
ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਮੀਟ੍ਰਿਕ

ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ, **ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਮੀਟ੍ਰਿਕ** (ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਵੈਕੱਮ ਜਾਂ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਹੱਲ/ਸਲਿਊਸ਼ਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਫਰੈਰੀਕਲ (ਗੋਲ) ਮਾਸ (ਪੁੰਜ) ਦੇ ਬਾਹਰ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਮਾਸ ਦਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ, ਮਾਸ ਦਾ ਐਂਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਥਿਰਾਂਕ (ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਕੌਸਮੌਲੌਜੀਕਲ ਕੌਂਸਟੈਂਟ) ਸਭ ਜ਼ੀਰੋ ਹਨ। ਇਹ ਹੱਲ ਧੀਮੀ ਗਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਅਸਟ੍ਰੋਨੌਮੀਕਲ (ਖਗੋਲਿਕ) ਵਸਤੂਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਖੇਪਤਾ (ਅਪ੍ਰੌਕਸੀਮੇਸ਼ਨ) ਹੈ। ਇਹ ਹੱਲ ਕਾਰਲ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ 1916 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹ ਹੱਲ ਛਾਪਿਆ।

ਬਿਰਖੌੱਫ ਦੀ ਥਿਊਰਮ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਫੈਰੀਕਲ ਸਮਿੱਟਰਿਕ, ਵੈਕੱਮ ਹੱਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਜਾਂ ਸਥਿਰ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਓਹ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਚਾਰਜ ਜਾਂ ਐਂਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਕ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਨੂੰ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਮੀਟ੍ਰੀਕ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਾਸ (ਪੁੰਜ) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਨਾਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਅਲੱਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਨੂੰ ਈਵੈਂਟ ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵਾਲੀ ਸਫੈਰੀਕਲ ਸਰਫੇਸ (ਗੋਲ ਸਤਹਿ) ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਰੇਡੀਅਸ (ਅਰਧ ਵਿਆਸ) ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦਾ ਅਰਧ ਵਿਆਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਨਾ-ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਗੈਰ-ਚਾਰਜ ਵਾਲਾ ਮਾਸ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਰੇਡੀਅਸ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਿਸੇ ਮਾਸ M ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਸਿਧਾਂਤ ਮੁਤਾਬਿਕ (ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਥਿਊਰੀ ਮੁਤਾਬਿਕ) ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਮੌਜੂਦਗੀ ਰੱਖਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਸਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਅਗਿਆ ਦੇ ਲਈ ਸ਼ਰਤਾਂ ਜਰੂਰਤ ਜਿੰਨੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੱਖਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਕਰੌਂਦਾ

thumb|left|ਕਰੌਂਦਾ ਫਲ
**ਕਰੌਂਦਾ** ਬੇਰ ਜੇਹੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕੰਡੇਦਾਰ ਬੂਟਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਆਚਾਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਰੌਂਦਾ ਦਾ ਪੇਡ ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾ ਕਦੇ ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀਆਂ ਵਧ ਜਾਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਡੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਜਮੀਨ ਵਿੱਚ ਡੂਘੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਰੋਂਦਾ ਦੇ ਫੁਲ ਸਫੇਦ ਸੂਹੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੇ ਤੇ ਗੁੱਛੇ ਜਿਹੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਲ ਬੇਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਗੋਲਾਈ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਕਣ ਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਕੇ ਸੁਕਾ ਕੇ ਤੇਲ ਰਹਿ ਜਾਵੇ: ਖ਼ੁਜਲੀ ਜਾਂ ਕੀੜ੍ਹੇ ਪੈ ਜਾਣ ਕਰੌਂਦੇ ਦੀ ਜੜ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਗੜ ਕੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਖੁਜਲੀ ਤੇ ਮਲਣ ਲੇਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਰਾਮ। ਸਪ ਡਸ ਜਾਵੇ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਿਖ ਲਾ ਦਿਦਾ ਹੈ।
ਵਿਖਮ ਜ੍ਵਰ -ਕਾੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਤੇ ਲੇਪ ਕਰਣ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਚੂਰਨ -ਪੇਟ ਸੂਲ ਖਤਮ ਕਰੇ 
ਕਰੌਂਦੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰਸ ਖੂਨੀ ਬਵਾਸੀਰ ਹਟਾਵੇ। ਜਲੋਦਰ ਦਾ ਖਤਮਾ ਕਰੇ।
ਮਸੂੜੇ ਦਾ ਦਰਦ ਕਰੌਂਦੇ ਦੀ ਦਾਤਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਯੁਰਵੇਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਲਿਆ ਬੂਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਮੜੀ ਰੋਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਸਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਰਾਸਤੀ ਰੁੱਖ
ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ

ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ (ਇਕੁਈਵੇਲੇਂਸ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ) ਲਾਗੂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਗਰੈਵਿਟੀ ਵਕਤ ਦੇ ਲਾਂਘੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਗਰੈਵਿਟੀ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਭੇਜੀ ਗਈ ਲਾਈਟ ਬਲਿਊਸ਼ਿਫਟਡ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਲਟੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜੀ ਗਈ ਲਾਈਟ (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਗਰੈਵਿਟੀ ਖੂਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਛੱਲ ਮਾਰਦੀ ਹੋਈ) ਰੈਡਸ਼ਿਫਟਡ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ; ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫ਼ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਸ਼ਿਫਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਆਮ ਕਰ ਕੇ, ਭਾਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਨੇੜੇ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧੀਮੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ; ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਰੈਡਸ਼ਿਫਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ (ਲੈਬਾਰਟਰੀ) ਵਿੱਚ ਨਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀਕਲ ਨਿਰੀਖਣ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਨਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਅਟੌਮਿਕ ਕਲੌਕ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਨਾਪੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ (GPS) ਦੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਾਕਤਵਰ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫ਼ੀਲਡਾਂ ਅੰਦਰ ਪਰਖਾਂ ਨੂੰ ਬਾਇਨਰੀ ਪਲਸਰਜ਼ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਨਤੀਜੇ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਤਾਜ਼ਾ ਲੈਵਲ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਉੱਤੇ, ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਹਨਾਂ ਥਿਊਰੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੁਈਵੇਲੈਂਸ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਲਾਗੂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ

ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ (ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਸਨੂੰ ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਟੈਂਸਰ ਜਾਂ ਐਨਰਜੀ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਟੈਂਸਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਟੈਂਸਰ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਟੈਂਸਰ ਦਾ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਕਰਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਡੈਂਸਿਟੀ ਅਤੇ ਫਲੱਕਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਦਾਰਥ, ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਗੈਰ-ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੋਰਸ ਫੀਲਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁਣ ਹੈ। ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀਆਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਜਿਵੇਂ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸੇ ਫੀਲਡ ਦਾ ਸੋਮਾ ਮਾਸ ਡੈਂਸਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ

## ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਇਕੁਏਸ਼ਨ 
ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ (EFE) ਜਾਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ (ਸਮੀਕਰਨਾਂ) ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਜਨਰਲ ਥਿਊਰੀ ਔਫ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ 10 ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਹਨ ਜੋ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਐਨਰਜੀ ਰਾਹੀਂ ਵਕਰਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ (ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਇੰਟਰੈਕਸ਼ਨਜ਼) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। 1915 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਟੈਂਸਰ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਬਲਿਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਸਥਾਨਿਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ (ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਟੈਂਸਰ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ) ਦੀ ਸਥਾਨਿਕ ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਨਾਲ ਉਸ ਸਪੇਸਟਾਈਮ (ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ) ਅੰਦਰ ਬਰਾਬਰ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ,

:G_{\mu \nu}= {8 \pi G \over c^4} T_{\mu \nu},

ਜਿੱਥੇ G_{\mu \nu} ਨੂੰ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਟੈਂਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ T_{\mu \nu} ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ (ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਟੈਂਸਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ) ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਐਨਰਜੀ (ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ) ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਲੈੱਨਜ਼ਿੰਗ

ਗਰੈਵਿਟੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਝੁਕਣਾ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵਾਲੀ ਢੁਕਵੇਂ ਮਾਸ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਦੂਰੀ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਈ ਭਾਰੀ ਚੀਜ਼ ਸਥਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਖਗੋਲਵਿਗਿਆਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੀਆਂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗੜਿਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇਖੇਗਾ। ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਲੈੱਨਜ਼ਿੰਗ/ਲੈਂਜਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਣਤਰ ਰਚਨਾ ਦੇ ਤਰੀਕੇ, ਸਕੇਲ (ਪੈਮਾਨਾ), ਅਤੇ ਮਾਸ (ਪੁੰਜ) ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਸ਼ਨ (ਵੰਡ ਵਿਸਥਾਰ) ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਰਿੰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਛੱਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਾਰਸ਼ਲ ਰਿੰਗਜ਼ (ਅੰਸ਼ਿਕ ਛੱਲੇ) ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਰਕਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਹਰਨ 1979 ਵਿੱਚ ਖੋਜੀ ਗਈ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ, 100 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਲੈੱਨਜ਼ਦੇਖੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਮਲਟੀਪਲ ਤਸਵੀਰਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਇੰਨਾ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਦੇਖੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਜੇ ਵੀ ਨਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਟਾਰਗੈੱਟ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਚਮਕ (ਬਰਾਈਟਨੈੱਸ) ; ਅਜਿਹੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਲੈੱਨਜ਼ਿੰਗ (ਸੂਖਮਲੈੱਨਜ਼ਿੰਗ) ਘਟਨਾਵਾਂ ਓਬਜ਼ਰਵ (ਦੇਖੀਆਂ) ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਲੈੱਨਜ਼ਿੰਗ ਨੇ ਔਬਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨਲ ਅਸਟ੍ਰੌਨਮੀ (ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ) ਦੇ ਇੱਕ ਔਜ਼ਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਡਾਰਕ ਮੈਟਰ (ਗੁਪਤ ਪਦਾਰਥ) ਦੀ ਵੰਡ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ (ਡਿਟੈਕਟ) ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ “ਕੁਦਰਤੀ ਟੈਲੀਸਕੋਪ” ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੱਬਲ ਕੌਂਸਟੈਂਟ (ਸਥਿਰਾਂਕ) ਦੇ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਅਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੈੱਨਜ਼ਿੰਗ ਆਂਕੜੇ(ਡੈਟੇ) ਦੀਆਂ ਸਟੈਟਿਸਟੀਕਲ ਉਤਪੱਤੀਆਂ (ਐਵੋਲੀਊਸ਼ਨਾਂ) ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਉਤਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ

ਬਾਇਨਰੀ ਪਲਸਰਾਂ ਦੀਆਂ ਔਬਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ (ਜਾਂ ਔਰਬਿਟਲ ਰਿਸਾਓ/ਡਿਕੇਅ) ਦੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਸਿੱਧਾ ਸਬੂਤ ਦਿੱਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ, ਵਿਸ਼ਵ (ਕੋਸਮੌਸ) ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀਆਂ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਹੀਂ ਡਿਟੈਕਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਡਿਟੈਕਸ਼ਨਾਂ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਖੋਜ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਮੰਤਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਤਵ ਹੈ। ਕਈ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਵੇਵ ਡਿਟੈਕਟਰ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨੋਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ; ਇੰਟਰਫੈਰੋਮੀਟ੍ਰਿਕ ਡੈਟੈਕਟਰਜ਼ GEO 600, LIGO (ਦੋ ਡਿਟੈਕਟਰ), TAMA 300 ਅਤੇ VIRGO। ਕਈ ਪਲਸਰ ਟਾਈਮਿੰਗ ਐਰੇਜ਼ ਮਿਲੀਸੈਕੰਡ ਪਲਸਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 10−9 to 10−6 Hertz ਤੱਕ ਦੀ ਫਰੀਕੁਐਂਸੀ ਦੀ ਰੇਂਜ ਵਾਲੀਆਂ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਡਿਟੈਕਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਇਨਰੀ ਸੁਪਰਮੈੱਸਿਵ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਯੂਨਰਪੀਅਰ ਸਪੇਸ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਡਿਟੈਕਟਰ eLISA / NGO ਤਾਜ਼ਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਜੋ 2015 ਵਿੱਚ ਲਾਓਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰੀਕਰਸਰ (ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ/ਅਗ੍ਰਦੂਤ) ਮਿਸ਼ਨ LISA Pathfinder ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ।

ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਸਪੈਕਟਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਘਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਵਾਈਟ ਡਵਾਰਫ ਬਾਰੇ, ਸੁਪਰਨੋਵਾ ਇੰਪਲੋਜ਼ੀਅਨਜ਼ (ਵਿਵਿਧਤਾਵਾਂ) ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਇਪੋਥੈਟੀਕਲ ਕੌਸਮਿਕ ਸਟਰਿੰਗ (ਕਾਲਪਨਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਟਰਿੰਗ) ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਿਗਨੇਚਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਭੌਤਿਕੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ

ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਮਾਡਲ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀਆਂ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਸਮੌਲੌਜੀਕਲ ਕੌਂਸਟੈਂਟ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਥਿਰਾਂਕ) Λ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਉੱਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ:
: R_{\mu\nu} - {\textstyle 1 \over 2}R\,g_{\mu\nu} + \Lambda\ g_{\mu\nu} = \frac{8\pi G}{c^{4}}\, T_{\mu\nu} 

ਜਿੱਥੇ gμν ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਆਈਸੋਟ੍ਰੋਪਿਕ ਅਤੇ ਹੋਮੋਜੀਅਨਸ ਸਲਿਊਸ਼ਨ, ਫਰੇਡਮਨ-ਲੀਮਿਟਰੇ-ਰੌਬਰਸਟਨ-ਵਾਲਕਰ ਸਲਿਊਸ਼ਨ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਿਛਲੇ 14 ਬਿਲੀਅਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਗਰਮ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੱਗ ਬੈਂਗ ਦੇ ਫੇਜ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੇਰਾਮੀਟਰਾਂ (ਮਾਪਦੰਡ ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਔਸਤ ਮੈਟਰ ਘਣਤਾ/ਡੈੱਨਸਿਟੀ) ਦੀ ਕੁੱਝ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਖਗੋਲੀ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫਿਕਸ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਦੇ ਆਂਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਰੱਖ ਕੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ: ਪਰਿਮੌਰਡੀਅਲ (ਮੂਲ ਆਦਮ) ਨਿਊਕਲੀਓਸਿੰਥੈਸਿਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪੀਰੀਅਡ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਹੁਤਾਤ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਬਣਤਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਤੋਂ ਇੱਕ “ਥਰਮਲ ਈਕੋ (ਗੂੰਜ)” ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਂਦ, ਕੌਸਮਿਕ ਬੈਕਗਰਾਉਂਡ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ।

ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਫੈਲਾਓ ਦੇ ਖਗੋਲਿਕ ਦਰ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚਲੇ ਕੁੱਲ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਓਸ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਰਹੱਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਲਗਭਗ 90% ਹਿੱਸਾ ਡਾਰਕ ਮੈਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਛੁਪਿਆ ਪਦਾਰਥ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਾਸ (ਜਾਂ, ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰਭਾਵ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ, ਇਸਲਈ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ (ਔਬਜ਼ਰਵ ਕੀਤਾ) ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੈਟਰ (ਪਦਾਰਥ) ਲਈ ਕੋਈ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਵਿਵਰਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਤ ਪਾਰਟੀਕਲ ਫਿਜਿਕਸ (ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ) ਜਾਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਵੇ। ਦੂਰ ਦਰਾਜ ਦੇ ਸੁਪਰਨੋਵਾ ਦੇ ਰੈੱਡਸ਼ਿਫਟ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਕੌਸਮਿਕ ਬੈਕਗਰਾਊਂਡ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਪ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਫੈਲਾਓ ਦੇ ਐਕਸਲਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਕੌਸਮੌਲੌਜੀਕਲ ਕੌਂਸਟੈਂਟ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਥਿਰਾਂਕ) ਦੁਆਰਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਡਾਰਕ ਐਨਰਜੀ (ਗੁਪਤ ਊਰਜਾ) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਅਜੀਬ ਦੀ ਸਮੀਕਰਨ ਵਾਲੀ ਐਨਰਜੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਫਿਤਰਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਇਨਫਲੇਸ਼ਨਰੀ ਫੇਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਐਕਸਲਰੇਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਫੈਲਾਓ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਫੇਜ਼, ਜੋ 10-33 ਸੈਕੰਡ ਦੇ ਕੌਸਮਿਕ ਟਾਈਮ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, 1980 ਵਿੱਚ ਮਿੱਥਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਕਲਾਸੀਕਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਮਾਡਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕੌਸਮਿਕ ਬੈਕਗਰਾਊਂਡ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਪੂਰਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਇੱਕਸਾਰਤਾ (ਹੋਮੋਜੀਨੀਅਟੀ), ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਏ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਭਰੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਕੌਸਮਿਕ ਬੈਕਗਰਾਉਂਡ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਨਾਪਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਰਿਦ੍ਰਿਸ਼ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸਬੂਤ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ, ਸੰਭਵ ਇਨਫਲੇਸ਼ਨਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਵੈਰਾਇਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਜ਼ਾ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਇਨਫਲੇਸ਼ਨਰੀ ਫੇਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਾਡਲ ਬਿੱਗ ਬੈਂਗ ਸਿੰਗੁਲਰਟੀ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਉੱਤਰ ਕੁਆਂਟਮ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਣ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸਿੰਗੂਲਰਟੀ

ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਮ ਲੱਛਣ ਸਿੰਗੂਲਰਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਹੱਦਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨੂੰ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਅਤੇ ਲਾਈਟਲਾਈਕ ਜੀਓਡੈਸਿਕਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਕੇ ਫਰੋਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ- ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਫਰੀ ਫਾਲ ਅਧੀਨ ਕਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਸੰਭਵ ਰਸਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹੱਲਾਂ ਦੇ “ਰੈਗਡ ਐੱਜਜ਼” (ਫਟੇ ਹੋਏ ਕਿਨਾਰੇ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ – ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਪੇਸਟਾਈ, ਸਿੰਗੂਲਰਟੀਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਇੱਕ ਅਚਾਨਕ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਕਠਿਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਆਦਾ ਦਿਲਚਸਪ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, “ਕਰਵੇਚਰ ਸਿੰਗੂਲਰਟੀਆਂ” ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜੀਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਮਾਤਰਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਿੱਚੀ ਸਕੇਲਰ, ਅਨੰਤ ਮੁੱਲ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਸਿੰਗੂਲਰਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮਾਂ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣੀਆਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ – ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ- ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਹੱਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਚਿਰਸਥਾਈ ਸਥਿਰ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਸਿੰਗੁਲਰਟੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੈੱਰਰ ਸਲਿਉਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਚਿਰਸਥਾਈ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਛੱਲੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਰਗੀ ਸਿੰਗੁਲਰਟੀ ਨਾਲ ਹੈ। ਫਰੇਡਮੈਨ-ਲੀਮਿਟਰੇ-ਰੌਬਰਸਟਨ-ਵਾਕਰ ਸਲਿਊਸ਼ਨਜ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਸਪੇਸਟਾਈਮਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗੂਲਰਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੋਂ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿੱਗ ਬੈਂਗ ਸਿੰਗੂਲਰਟੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗੂਲਰਟੀਆਂ (ਬਿੱਗ-ਕਰੰਚ) ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹਨਾਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੇ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਨਾਲ ਸਮਿੱਟਰਿਕ ਹੋਣਾ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ- ਅਤੇ ਸਰਲ ਕੀਤੇ ਹੋਣ ਤੇ- ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਣਾ ਅਕਰਸ਼ਕ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸਿੰਗੂਲਰਟੀਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਆਦਰਸ਼ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦਾ ਆਰਟੀਫੈਕਟ (ਅਜਿਹੀ ਧਾਰਨਾ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂਚੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ) ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੰਗੂਲਰਟੀ ਥਿਊਰਮ, ਜੋ ਗਲੋਬਲ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਹੋਰ ਤਰਾਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ: ਸਿੰਗੂਲਰਟੀਆਂ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਆਮ ਲੱਛਣ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਖਾਤਮਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਰੋਕੀਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਫੈਲ ਰਹੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੇਂਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਥਿਊਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਫੂਲਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਸਰਚ ਦਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਇਹਨਾਂ ਇਕਾਈਆਂ ਆਮ ਬਣਤਰਾਂ (ਮਿੱਥਾਂ ਜਿਵੇਂ BKL ਅਨੁਮਾਨ) ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਵੱਲ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਕੌਸਮਿਕ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਹਾਇਪੋਥੀਸਿਸ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਸਿੰਗੂਲਰਟੀਆਂ (ਸੰਪੂਰਣ ਸਮਰੂਪਤਾ ਤੋਂ ਬਗੈਰ,ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ) ਕਿਸੇ ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਦੇ ਥੱਲੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਛੁਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਅਲੋਪ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੋਈ ਰਸਮੀਂ ਸਬੂਤ ਅਜੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੰਖਿਅਕ ਬਣਾਵਟਾਂ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੁੱਲ ਸੂਤਰੀਕਰਨ (ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ)

ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਹਰੇਕ ਹੱਲ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ- ਇਹ ਸਿਰਫ ਕੋਈ ਸਨੈਪਸ਼ੌਟ (ਤਸਵੀਰ) ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਣ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਤੇ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਜਗਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਸ ਖਾਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਪਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਆਮ ਕੋਵੇਰੀਐਂਸ ਕਾਰਨ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟੈਂਸਰ ਦੀ ਵਕਤ ਉਤਪੱਤੀ (ਟਾਈਮ ਐਵੋਲੀਊਸ਼ਨ) ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ ਕੰਡੌਸ਼ਨ (ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ-ਸ਼ਰਤ) ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੇਜ ਫਿਕਸਿੰਗ (ਪੈਮਾਨਾ ਸਥਿਰ ਕਰਨ) ਦੇ ਸਮਸਾਨ ਹੈ।

ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਸ਼ਿਕ ਡਿੱਫਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਫਾਰਮੂਲਾਬੱਧ ਕਰਨਾ ਸਹਾਇਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਕਤ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਉੱਤਪੱਤੀ ਦਿਖਾਵੇ। ਇਹ ਕੁੱਝ “3+1” ਕਹੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਾਰਮੂਲਾ ਬਣਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਪੇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਪੇਸ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਉਦਾਹਰਨ ADM ਫਾਰਮੂਲਿਜ਼ਮ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਯੋਜਨ (ਅਲੱਗ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ) ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀਆਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ: ਇੱਕ ਵਾਰ ਢੁਕਵੀਆਂ (ਅਨੁਕੂਲ) ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦਰਸਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੱਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਿਰਾਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੇ ਅਜਿਜੇ ਹੱਲ ਨਿਊਮੈਰੀਕਲ (ਸੰਖਿਅਕ) ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਅਧਾਰ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੁੰਜ

ਉਤਪੱਤੀ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਹਿਲੂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਸਰਲ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮਾਸ (ਜਾਂ ਐਨਰਜੀ) ਲਈ ਇੱਕ ਜਨਰਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਖੋਜਣੀ ਅਸੰਭਵ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਨੂੰ – ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੌਤਿਕੀ ਫੀਲਡ ਦੀ ਤਰਾਂ- ਜਰੂਰ ਹੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਐਨਰਜੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਓਸ ਐਨਰਜੀ ਨੂੰ ਸਥਾਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਿਰ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਇੰਨਾ ਹੀ ਬੱਸ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮਾਸ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਮਿੱਥਿਆ “ਅਨੰਤ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਦਰਸ਼ਕ” (ADM ਮਾਸ) ਜਾਂ ਅਨੁਕੂਲ ਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ (ਕੋਮਰ ਮਾਸ)। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ ਕੁੱਲ ਮਾਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦੇਵੇ, ਐਨਰਜੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੰਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰੱਖ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਨੱਲ-ਇਨਫਿਨਟੀ ਉੱਤੇ ਬੋਂਦੀ ਮਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਸ ਪੌਜ਼ੇਟਿਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਬੰਧਤ ਭੂਮੰਡਲੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੋਮੈਂਟਮ ਅਤੇ ਐਂਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਕੁਆਸੀ-ਲੋਕਲ ਕੁਆਂਟਿਟੀਜ਼ (ਅਰਧ-ਸਥਾਨਿਕ ਮਾਤਰਾਵਾਂ) ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਬੰਦ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਓਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਸਪੇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਮਤ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਫਾਰਮੂਲਾਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਅਜਿਹੀ ਮਾਤਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਬੰਦ ਸਿਸਟਮਾਂ ਬਾਰੇ ਆਮ ਕਥਨਾਂ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੂਪ ਕੰਜਕਸਚਰ (ਅਨੁਮਾਨ) ਦਾ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਫਾਰਮੂਲਾਕਰਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਲੂਪ ਕੁਆਂਟਮ ਗਰੈਵਿਟੀ

**ਲੂਪ ਕੁਆਂਟਮ ਗਰੈਵਿਟੀ** (LQG) ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਥਿਊਰੀ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਤੇ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੀਆਂ ਕੁਆਂਟਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਆਂਟਮ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ, ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਗਰੈਵਿਟੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਓ ਹੈ। LQG ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਮੇਲ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਥਿਊਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨਤੀਜਾ (ਆਊਟਪੁੱਟ) ਸਪੇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਭੌਤਿਕੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਪੇਸ ਦਾਣੇਦਾਰ (ਕਣ-ਯੁਕਤ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਣਿਕਤਾ (ਦਾਣਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ) ਕੁਆਂਟੀਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਨਿਰਧਾਰੀਕਰਨ) ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਹੀ ਫਿਤਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ ਦੀ ਕੁਆਂਟਮ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਨਾਂ ਦੀ ਕਣਿਕਤਾ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਐਟਮਾਂ ਦੀ ਐਨਰਜੀ ਦੇ ਅਨਰਿੰਤਰ ਲੈਵਲਾਂ ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਸਪੇਸ ਖੁਦ ਹੀ ਅਨਿਰੰਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਨੂੰ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਡਿਸਟੈਂਸ (ਫਾਸਲਾ) ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦੁੱਧਸਾਗਰ ਝਰਨਾ

**ਦੁੱਧਸਾਗਰ ਝਰਨਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਤੇ ਗੋਆ ਰਾਜ ਦੀ ਹੱਦ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਣਜੀ ਤੋਂ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਦੁੱਧਸਾਗਰ ਝਰਨਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਝਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਲਗਭਗ 310 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ 10 ਮੀਟਰ।

ਇਹ ਝਰਨਾ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਦੇ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਂਵੀਰ ਸੈਂਚਰੀ ਅਤੇ ਮੋਲੇਮ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* 
*ਦੁੱਧਸਾਗਰ ਝਰਨੇ ਦੀ ਐਚ.ਡੀ ਵੀਡੀਓ, ਅਗਸਤ 2014
*Youtube Video with Amaravathi Express on railway bridge, December 2014
*World Waterfall Database - Dudhsagar Falls 
*A bewitching beauty called Dudhsagar 
*A guide to the falls 
*Trekking from Castlerock to Dudhsagar 
*Itinerary of DudhSagar Tour Goa 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਝਰਨੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੋਆ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰੀ ਥਾਵਾਂ
ਫੈਸਲ ਮਸੀਤ

**ਫੈਸਲ ਮਸੀਤ**() ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ 1986 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਤੁਰਕੀ ਦੇ,ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ ਵੇਦਤ ਡਲੋਕੇ(Vedat Dalokay) ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਆਕਾਰ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰੇਤੀਲੇ ਟਿੱਬਿਆਂ ਤੇ ਅਰਬ ਦੇ ਬੱਦੂ ਲੋਕ ਕਬੀਲੀਆਂ ਵਲੋਂ ਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੰਬੂ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪਹਿਚਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ।
## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਸ਼ਾਹ ਰੁਕਨ-ਏ-ਆਲਮ ਦਾ ਮਕਬਰਾ

**ਸ਼ਾਹ ਰੁਕਨ-ਏ - ਆਲਮ ਦਾ ਮਕਬਰਾ**, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਸ਼ੇਖ ਰੁਕਣ -ਉਦ -ਦੀਨ ਫਤਿਹ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਕਿਆ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਉਲਟ-ਪਦਾਰਥ

**ਉਲਟ-ਪਦਾਰਥ** ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, **ਐਂਟੀਮੈਟਰ** (**ਉਲਟ-ਪਦਾਰਥ**) ਐਂਟੀਪਾਰਟੀਕਲਾਂ (ਉਲਟ-ਕਣਾਂ) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਧਾਰਨ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਪੁੰਜ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਪੁੰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਚਾਰਜ ਉਲਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਕਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਉਲਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਲੈਪਟੌਨ ਅਤੇ ਬੇਰੌਨ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਕੁਆਂਟਮ ਸਪਿੱਨ। ਕਣਾਂ ਅਤੇ ਉਲਟ-ਕਣਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਟਕਰਾਓ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚੰਡ ਫੋਟੌਨਾਂ, ਨਿਊਟ੍ਰੌਨਾਂ, ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਪੁੰਜ ਵਾਲੇ ਕਣ-ਉਲਟ-ਕਣ (ਪਾਰਟੀਕਲ-ਐਂਟੀਪਾਰਟੀਕਲ) ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਤੀਜਾ ਕੰਮ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਊਰਜਾ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਉਲਟ-ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਸਮਾਨਤਾ ਸਮੀਕਰਨ (ਮਾਸ-ਐਨਰਜੀ ਇਕੁਈਵੇਲੈਂਸ ਇਕੁਏਸ਼ਨ) E = mc2 ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥ ਕਣਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਲਟ-ਪਦਾਰਥ ਉਲਟ-ਕਣਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਇੱਕ ਐਂਟੀਇਲੇਕਟਰਾਨ (ਇੱਕ ਪਾਜੀਟਰਾਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਪਾਜੇਟਿਵ ਆਵੇਸ਼ ਸਹਿਤ ਇੱਕ ਇਲੇਕਟਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਂਟੀਪ੍ਰੋਟੋਨ (ਨੈਗੇਟਿਵ ਆਵੇਸ਼ ਸਹਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋਨ) ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਐਂਟੀਹਾਈਡਰੋਜਨ ਪਰਮਾਣੁ ਠੀਕ ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਇਲੇਕਟਰਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋਨ ਮਿਲ ਕੇ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਪਰਮਾਣੂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਰਮਈ ਕਾਕਾ

**ਰਮਈ ਕਾਕਾ** (2 ਫਰਵਰੀ 1915 - 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1982) ਅਵਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਚੰਦਰਭੂਸ਼ਣ ਤਰਿਵੇਦੀ  ਸੀ । ਉਹ ਬੈਸਵਾੜੀ ਅਵਧੀ  ਦੇ ਉੱਤਮ ਹਾਸ ਕਵੀ  (ਪਰ ਕੇਵਲ ਹਾਸ ਨਹੀਂ) ਸਨ। ਪੜੀਸ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ੀਧਰ ਸ਼ੁਕਲ  ਦੇ ਨਾਲ ਰਮਈ ਕਾਕਾ ਅਵਧੀ ਦੀ ਉਸ ਅਮਰ ‘ਤਿੱਕੜੀ’ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਜਿਸਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਨੇ ਤੁਲਸੀ ਅਤੇ ਜਾਇਸੀ ਦੀ ਅਵਧੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਾਹਿਤਕ ਅਮੀਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਲਖਨਊ ਦੇ ਨਾਲ ਸਫਲ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤੋਤਾ ਵਜੋਂ ਲੰਬੇ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗਬੋਧ ਦੇ ਸਦਕਾ ਰਮਈ ਕਾਕਾ ਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਸਚਮੁੱਚ ਕਮਾਲ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਸਤਾਖਰ ਚਰਿੱਤਰ ‘ਬਹਿਰੇ ਬਾਬਾ’ ਤਾਂ ਬੇਹੱਦ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਹਾ। 

## ਜਾਣ ਪਛਾਣ
ਰਮਈ ਕਾਕਾ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਂਨਾਵ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਾਵਤਪੁਰ ਨਾਮਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਲਖਨਊ - ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ 1940 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਪਿੰਡ ਛੱਡਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜਿੰਦਗੀਭਰ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ  ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: 

ਬੌਛਾਰ, ਭਿੰਸਾਰ, ਨੇਤਾਜੀ, ਫੁਆਰ, ਹਰਪਤੀ ਤਰਵਾਰ , ਗੁਲਛੱਰੇ, ਹਾਸਿਅ ਕੇ ਛੀਂਟੇ ਅਤੇ ਮਾਟੀ ਕੇ ਮੋਲ। 

ਰਮਈ ਕਾਕਾ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼- 

੧।

ਯਾ ਛੀਛਾਲ੍ਯਾਦਰਿ ਦ੍ਯਾਖੌ ਤੋ

ਲਰਿਕਉਨਾ ਬੀ ਏ ਪਾਸ ਕਿਹਿਸਿ

ਪੁਤਊ ਕਾ ਬੈਰੁ ਕਕਹਰਾ ਤੇ

ਯਾ...

ਲਰਿਕਊ ਚਲੇ ਅਸਨਾਨ ਕਰੈਂ ਤਬ

ਸਾਬੁਨ ਕਾ ਉਨ ਸੋਪ ਕਹਾ

ਬਹੁਰੇਵਾ ਲੈਕੈ ਸੂਪ ਚਲੀ

ਯਾ...

ਦਿਨ ਰਾਤਿ ਬਿਲਇਤੀ ਬੋਲੀ ਮਾਂ

ਉਇ ਗਿਟਪਿਟ ਬੋਲਿ ਰਹੇ

ਬਹੁਰੇਵਾ ਸੁਨਿ ਸੁਨਿ ਸਿਟਪਿਟਾਤਿ

ਯਾ...

੨.

ਬੁਢ਼ਊ ਕਾ ਬਿਵਾਹ

ਜਬ ਪਚਪਨ ਕੇ ਘਰਘਾਟ ਭਏਨ

ਤਬ ਦੇਖੁਆ ਆਯੇ ਬੜੇ ਬੜੇ

ਹਮ ਸ਼ਾਦੀ ਤੇ ਇਨਕਾਰ ਕੀਨ

ਸਬ ਕਾ ਲੌਟਾਰਾ ਖੜੇ ਖੜੇ

ਸੁਖਦੀਨ ਦੁਬੇ, ਚਿਥਰੂ ਚੌਬੇ

ਤਿਰਬੇਨੀ ਆਯੇ ਧੁੰਨਰ ਜੀ

ਜਿਨ ਬੜੇਨ ਬੜੇਨ ਕਾ ਮਾਤ ਕਿਹਿਨ

ਬੜਕਏ ਅਵਸਥੀ ਖੁੰਨਰ ਜੀ

(ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਬੁੜਊ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਬਰਾਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਰਤੌਂਧੀ ਸਾਰਾ ਮਜਾ ਬੇ-ਸੁਆਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।  ਜਦੋਂ ਵਰ ਦੇਵਤਾ ਖਾਣੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਵਿਖਾਈ ਨਾ ਦੇਣ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੀਵਾਰ ਦੀ ਤਰਫ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।  ਤੱਦ ਸਾਸੁ ਜੀ  ਆਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,  ਸੁਨੀਏ:)

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* कविताकोश पर रमई काका
* चन्द्र भूषण त्रिवेदी यानि रमई काका 
* रमई काका  (अवधी कै अरघान)
* तुलसी के बाद रमई काका अवधी का सबसे बड़ा नाम

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਵਧੀ ਕਵੀ
ਪੰਡਿਤ ਮਾਂਗੇਰਾਮ

ਪੰਡਿਤ ਮਾਂਗੇਰਾਮ ਇੱਕ ਹਰਿਆਣਵੀ ਕਵੀ ਸੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਮੁੱਖ
*ਗੋਪੀਚੰਦ ਭਰਥਰੀ
*ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ-ਦੁਸ਼੍ਯੰਤ
*ਧ੍ਰੁਵ ਭਗਤ
*ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ-ਸੁਦਾਮਾ
*ਨਲ-ਦਮਯੰਤੀ
*ਰਾਜਾ ਅਮਬ
*ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ
*ਸ਼ਿਵਜੀ ਕਾ ਬ੍ਯਾਹ 
### ਹਰਿਆਣਵੀ ਰਚਨਾਵਾਂ
*ਤੂੰ ਬਾਲਕ ਬੱਚੇਦਾਰ ਮਰੈ ਟੋੱਟੇ ਮ੍ਹੰ 
*ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਗਈ ਟੋੱਟੇ ਮ੍ਹੰ ਨਾ ਖਾਯਾ ਟੂਕ ਗੁਜਾਰੇ ਤੈ
*ਲਾਖ ਬਰਸ ਤਕ ਮਾਣਸ ਜੀਯਾ ਟੋਟੇ ਕੇ ਮਾਂਹ ਮਰੇਂ ਗਯਾ
*ਰੋਵਣ ਆਲੀ ਮਨੈਂ ਬਤਾਦੇ ਕੇ ਬਿਪਤਾ ਪੜਗੀ ਤੇਰੇ ਮ੍ਹੰ 
*ਸਾਸੂ ਨਣਦ ਜੇਠਾਣੀ ਕੋਨ੍ਯਾ ਮੈਂ ਬੇਟੇ ਪੈ ਦਿਨ ਤੋਡੂੰ ਸੂੰ 
*ਵਾ ਰਾਜਾ ਕੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਲੰਗੋਟੇ ਆਲਾ ਸੂੰ
*ਪਕੜ ਕਾਲਜਾ ਰੋਵਣ ਲਾਗੀ ਬੇਟੇ ਕੀ ਕੌਲੀ ਭਰ ਕੈ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਵੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਮਰਾਠੀ ਥੀਏਟਰ

thumb|240x240px|ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ, ਮੁੰਬਈ, 1870.
**ਮਰਾਠੀ ਥੀਏਟਰ**  Marathi-language, ਥੀਏਟਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਜਿਹੜਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ Maharashtra ਰਾਜ  ਵਿੱਚ ; ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੈ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ 1950ਵਿਆਂ ਅਤੇ 60ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਫੁੱਲਿਆ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ  ਅਤੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਰੂਪ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  Today, it continues to have a marked presence in the State of Maharashtra with a loyal audience base, when most theatre in other parts of India have had tough time facing the onslaught of cinema and television. Its repertoire ranges from humorous social plays, farces, historical plays, musical, to experimental plays and serious drama of the 1970s onwards, by Vijay Tendulkar, P. L. Deshpande, Mahesh Elkunchwar and Satish Alekar, which have influenced theatre throughout India. In fact in the post-independence era, besides Bengali theatre, Marathi theatre has been a singular driving force behind innovations and significant dramaturgy in Indian theatre.

## Notes
ਨਾਚੋਜ਼

**ਨਾਚੋਜ਼ **(ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Nachos) ਉੱਤਰੀ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦਾ ਇੱਕ ਟੈਕਸ-ਮੈਕਸ ਖਾਣਾ ਹੈ। 1943 ਵਿੱਚ ਈਗਲ ਪਾਸ ਵਿਖੇ ਨਿਯੁਕਤ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਪੀਏਦਰਾਸ ਨੇਗਰਾਸ ਵਿਖੇ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਰੈਸਤੋਰਾਂ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਜੋ ਉਸ ਦਿਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਰੈਸਤੋਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਇਗਨਾਸਿਓ ਆਨਾਇਆ ਨੇ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਮਾਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਖਾਣਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
thumb|ਨਾਚੋਜ਼

## ਸਮੱਗਰੀ
* ਮੀਟ
* ਹੈਲੇਪੀਨੋ
* ਜੈਤੂਨ
* ਲਸਣ
* ਪਿਆਜ਼
* ਆਚਾਰ
* ਟਮਾਟਰ
* ਪਨੀਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ
ਰਾਗ ਮਾਲੀ ਗਉੜਾ

**ਰਾਗ ਮਾਲੀ ਗਉੜਾ** ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਥਾਟ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਵਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਸਾਮ ਨੂੰ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ 'ਚ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ 20ਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ 14 ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੰਨਾ 984 ਤੋਂ ਪੰਨਾ 988 ਤੱਕ, ਰਾਗ ਮਾਲੀ ਗਉੜਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।
 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖੀ ਅਧਾਰ
ਸ਼ੰਗਰੀਲਾ ਝੀਲ

**ਸ਼ੰਗਰੀਲਾ ਝੀਲ ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਸਕਾਰਡੂ, ਬਾਲਟੀਸਤਾਨ ਕਸਬੇ ਦੇ ਲਾਗੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜੋ 8200 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਹੈ। 
ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸੈਲਾਨੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 1920 ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਡਿੱਘ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸ਼ੰਗਰੀਲਾ 1983 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦ ਇਥੇ ਰਿਜੋਰਟ ਹੋਟਲ ਸਕਾਰਡੂ, ਬਾਲਟੀਸਤਾਨ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੰਗਰੀਲਾ ਰਿਜੋਰਟ ਹੋਟਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫੌਜ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ (ਰਿਟਾ.) ਮੁਹਮੰਦ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। 
ਇਸ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਜੇਮਸ ਹਿਲਟਨ (James Hilton) ਦੇ ਨਾਵਲ ਲੋਸਟ ਹੋਰੀਜ਼ਨ (Lost Horizon) ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਇਸ ਜਗਾ ਤੇ ਇੱਕ ਜਹਾਜ ਡਿਗਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਕਥਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਹਾਜ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਯਾਤਰੀ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਇਸ ਥਾਂ ਦੇ ਬੁੱਧ ਮੰਦਰ ਦੇ ਬੋਧੀ ਲਾਮਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਓਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਮਦਦ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਲਾਮੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੋਧ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਰਮਣੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰੁਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਮੇ ਕਾਫੀ ਜਵਾਨ ਲਗਦੇ ਹਨ ਭਾਂਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 100 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੰਗਰੀਲਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਦਾ ਤਿੱਬਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੈ "ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਵਰਗ"।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Photos from Shangrila Resort by Waqas Usman
*Shangrila Resort 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਲਗਿਟ, ਬਾਲਟੀਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਿਜੋਰਟ
ਸਤਰੂਪਾ

ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇਵੀ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਤਰੂਪ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ - ਇੱਕ ਸੌ ਰੂਪ ਵਾਲੀ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਤਸਯਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਨੂੰ ਸਤਰੂਪ, ਸੰਧਿਆ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੰਧਯ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ - ਤਰਕਾਲ| ਇਹ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਤੇ ਸਿਵਜੀ ਦੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਆਓਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਸਤ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸਿਸ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਸੰਧਯਾ ਨੇ ਹਿਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਬਣਾ ਲਈ। ਓਧਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਛਡ, ਹਿਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈ। ਉਹ ਇਸ ਪਿਛੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੌੜਨ ਲਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਿਵਜੀ ਨੇ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਤੀਰ ਚਲਾਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਿਰਨ ਦਾ ਸਿਰ ਵਢਿਆ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫੇਰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿਵਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਤੀਰ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਚੰਨ ਦੇ ਛੇਵੇ ਮੁਕਾਮ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਅਦਰ੍ਰਾ " ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਨ ਦਾ ਸਿਰ ਚੰਨ ਦੇ ਪੰਜਵੇ ਮੁਕਾਮ ਤੇ ਸਿਥਤ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਗ੍ਰ ਸਿਰਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਅਲਪਾਇਨੀ ਬੱਕਰੀ

**ਅਲਪਾਇਨੀ ਬੱਕਰੀ**(Alpine ibex) ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਕਿਸਾਮ ਹੈ ਜੋ ਯੂਰਪ ਦੇ ਅਲਪ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਗੁਰੂਤਾ ਛੱਲ

**ਗੁਰੂਤਾ ਛੱਲਾਂ** ਸਮਾਂ-ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਘੁਮਾਅ 'ਚੋਂ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਖ਼ਾਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂਤਾ ਮੇਲਜੋਲਾਂ ਸਦਕਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕਮਜ਼ੋਰ-ਫੀਲਡ ਗਰੈਵਿਟੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ ਦਰਮਿਆਨ ਕਈ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਮਾਨਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਤਰੰਗਾਂ (ਵੇਵਜ਼) ਦੇ ਸਮਾਨ, **ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਵੇਵਜ਼** ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ-ਚੜਾਓ। ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਵੇਵ ਦੀ ਸਰਲਤਮ ਕਿਸਮ ਨੂੰ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਤੈਰ ਰਹੇ ਪਾਰਟੀਕਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਛੱਲੇ (ਰਿੰਗ) ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੇ ਐਕਸ਼ਨ (ਕ੍ਰਿਆ ਕਾਰਜ) ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੋ ਰਹੀ, ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਈਨ ਵੇਵ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਸੰਗੀਤਮਈ ਅੰਦਾਜ ਵਿੱਚ ਛੱਲੇ ਦਾ ਰੂਪ ਵਿਗਾੜਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਨੌਨ-ਲੀਨੀਅਰ (ਗੈਰ-ਰੇਖਿਕ) ਹਨ, ਮਨਮਰਜੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਵੇਵਜ਼ ਲੀਨੀਅਰ ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਵਰਣ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ, ਕਮਜੋਰ ਫੀਲਡਾਂ ਲਈ, ਇੱਕ ਲੀਨੀਅਰ ਸੰਖੇਪਤਾ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਲੀਨੀਅਰ ਬਣਾਈਆ ਗਈਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਉਹਨਾਂ ਬਹੁਤਾਤ ਵਾਲੀਆਂ ਕਮਜੋਰ ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ ਵਿਵਰਣ ਦੇਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਵਿਵਰਣ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰਸਥਿਤ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਦੂਰੀਆਂ ਨੂੰ 10−21 ਜਾਂ ਇਸਤੋਂ ਘੱਟ ਦੀ ਸੂਖਮ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਜਿਮੇਵਾਰ ਹਨ। ਆਂਕੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਤਰੀਕੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਰੇਖਾਕ੍ਰਿਤ (ਲੀਨੀਅਰਾਈਜ਼ਡ) ਤਰੰਗਾਂ ਫੋਰੀਅਰ ਡਿਕੰਪੋਜ਼ਡ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕੁੱਝ ਇੰਨਬਿੰਨ ਸਲਿਉਸ਼ਨ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਸੰਖੇਪਤਾ ਦੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਵੇਵਜ਼ ਦਾ ਵਿਵਰਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ, ਖਾਲੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਇੱਕ ਵੇਵ ਟਰੇਨ (ਤਰੰਗ ਰੇਲਗੱਡੀ) ਜਾਂ ਗੋਉਡੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਜ਼, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇੱਕ ਫੈਲ ਰਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਪਰ ਖਗੋਲਭੌਤਿਕੀ (ਅਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ੀਕਲੀ) ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਵੇਵਜ਼ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਨਿਉਮੈਰੀਕਲ ਮੈਥੋਡਜ਼ (ਸੰਖਿਅਕ ਤਰੀਕੇ) ਫਿਲਹਾਲ ਢੁਕਵੇਂ ਮਾਡਲ ਰਚਣ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਤਰੀਕਾ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਹਿਲਬਰਟ ਸਪੇਸ

ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਗਣਿਤਿਕ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਵਿਕਾਸ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹੇ ਪਲ ਆਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਇੰਨੇ ਕਠਿਨ ਫਾਰਮੂਲੇ ਨਹੀਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਫਾਰਮੂਲੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਗਣਿਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਾਲ ਕਠਿਨਤਾ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। 
 can be modeled as a point in a Hilbert space. The decomposition of a vibrating string into its vibrations in distinct overtones is given by the projection of the point onto the coordinate axes in the space.]]

ਹਿਲਬਰਟ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਓਪਰੇਟਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਰਾਹੀਂ, ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਜੌਹਨ ਵੌਨ ਨਿਊਮਨ ਦੁਆਰਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਹਿਲਬਰਟ ਸਪੇਸ ਕਿਸੇ ਵੈਕਟਰ ਸਪੇਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸਰਵਸਧਾਰੀਕਰਣ ਹੈ ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਯਾਮਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁਣਨਫਲ ਸਪੇਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਐਂਗਲਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ- ਖਾਸਕਰ ਕੇ ਔਰਥੋਗਨਲਟੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਣਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਤੇ ਵੀ ਖਰੀ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੱਦਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਥਿਊਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਹੀ ਹੈ, ਫੇਰ ਵੀ ਵੌਨ ਨਿਊਮਨ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਹੋਰ ਆਮ ਸਪੇਸਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ- ਜਿਵੇਂ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਸ਼ਨ ਸਪੇਸਾਂ- ਜੋ, ਭਾਵੇਂ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਉਹਲੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜੇਕਰ ਗਣਿਤਿਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਬਣਤਰਾਂ ਦੇ ਕਠਿਨ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੋਵੇ। ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਣਤਰ, ਜੋ ਹਿਲਬਰਟ ਸਪੇਸ ਨੂੰ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਸ਼ਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਰੂਸੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਇਸਰੇਲ ਮੌਸੀਵਿਚ ਗਲਫਾਂਡ (ਜਨਮ 1913) ਦੁਆਰਾ ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਬਾਦ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਜਿੱਡ ਹਿਲਬਰਟ ਸਪੇਸ, ਜਾਂ ਗਲਫਾਂਡ ਟਰਿਪਲੈੱਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। 

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ 
ਰਿਜਿੱਡ ਹਿਲਬਰਟ ਸਪੇਸ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ? ਇੱਕ ਰਿਜਿੱਡ ਹਿਲਬਰਟ ਸਪੇਸ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੈੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ;

* 	ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਖਿਕ (ਲੀਨੀਅਰ) ਸਪੇਸ ਦੀ ਬੀਜ ਗਣਿਤਿਕ (ਅਲਜਬਰਿਕ) ਬਣਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ 
* 	ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਣਤਾ Φ’ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। (ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਆਂਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਕਾਰ ਜਾਂ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਬਗੈਰ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)
* 	ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਕਿਸੇ ਸਕੇਲਰ ਗੁਣਨਫਲ ਰਾਹੀਂ ਫਿੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਹ ਰੇਖਿਕ (ਲੀਨੀਅਰ) ਸਪੇਸ ਇੱਕ ਹਿਲਬਰਟ ਸਪੇਸ H ਰਚਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
* 	ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ Φ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਸਪੇਸ Φ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਟੌਪੌਲੌਜੀ 
ਇੱਥੇ ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਮੁਢਲੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮੰਨ ਲਓ X ਕੋਈ ਸੈੱਟ ਹੈ ਅਤੇ p(X) = {Y| Y⊂ X} ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸਬ-ਸੈੱਟ ਹੋਣ। p(X) ਦਾ ਇੱਕ ਸਬ-ਸੈੱਟ T ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਤੇ ਹੀ ਇਸਦੀ (X ਦੀ) ਇੱਕ ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ;
	
* ਖਾਲੀ ਸੈੱਟ O ⊂ T ਅਤੇ X, ਦੋਵੇਂ T ਦੇ ਐਲੀਮੈਂਟ ਹੋਣ। 
* 	T ਦੇ ਮਨਚਾਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਐਲੀਮੈਂਟਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਵੀ T ਦਾ ਇੱਕ ਐਲੀਮੈਂਟ ਹੋਵੇ। 
* 	T ਦੇ ਐਲੀਮੈਂਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਖਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਇੰਟਰਸੈਕਸ਼ਨ (ਕਾਟ) ਵੀ T ਦਾ ਇੱਕ ਐਲੀਮੈਂਟ ਹੋਵੇ।

ਜੇਕਰ T, X ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ T ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਲਏ ਗਏ X ਨੂੰ (ਜਿਸਨੂੰ ਜੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (X, T) ਨਾਲ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਇੱਕ ਟੌਪੌਲੌਜੀਕਲ ਸਪੇਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। T ਵਿਚਲੇ ਕਿਸੇ ਸੈੱਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਸੈੱਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* Hilbert space at Mathworld
* 245B, notes 5: Hilbert spaces by Terence Tao

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚਰਿਤ ਮਾਨਸ

thumb|Sri Sita Rama, Laksman and Hanuman
thumb|A Ramlila actor playing Ravana in traditional attire.
***ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚਰਿਤ ਮਾਨਸ*** (ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ: , IAST: ŚrīRāmacaritamānasa),  epic poem ਹੈ ਜੋ  ਅਵਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 16ਵੀਂ-ਸਦੀ ਦੇ  ਭਾਰਤੀ ਭਕਤੀ ਕਵੀ ਤੁਲਸੀ ਦਾਸ (ਅੰ.1532–1623) ਨੇ ਲਿਖੀ  *ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚਰਿਤ ਮਾਨਸ*  ਦਾ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ  " ਰਾਮ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਝੀਲ". *ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚਰਿਤ ਮਾਨਸ*  ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ "ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਜੋੜ", "ਮੱਧਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਜਾਦੂ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਕੱਦਾਵਰ  ਰੁੱਖ", "ਸਾਰੇ ਭਗਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਮ ਕਿਤਾਬ" ਅਤੇ " ਆਮ ਸਜੀਵ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਨਿਹਚੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਗਾਈਡ" ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
*ਤੁਲਸੀ ਦਾਸ
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ
ਸਪਰਨਗਬੋਕ (ਹਿਰਨ)

**ਸਪਰਨਗਬੋਕ (springbok)** (*Antidorcas marsupialis*) ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕੱਦ ਦਾ ਹਿਰਨ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸਟਰਿੰਗ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)

ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ ਵਰਗੇ ਕਣ ਦੀ ਗਤੀ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਗਰਾਫ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵਕਤ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜਨ ਤਸਵੀਰ ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦ ਕਣ ਦੀ ਸੰਸਾਰ-ਰੇਖਾ ਦਰਸਾਏਗੀ| ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਰਾਬਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਵਕਤ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਟਰਿੰਗ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਟਰਿੰਗ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਰੇਖਾ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ 2-ਪਸਾਰੀ ਸਤਿਹ ਝਾੜਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਰਲਡਸ਼ੀਟ (ਸੰਸਾਰੀ ਚਾਦਰ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਟਰਿੰਗ ਹਾਲਤਾਂ (ਫੋਟੋਨ ਜਾਂ ਗਰੈਵੀਟੋਨ ਵਰਗੇ ਵੱਖਰੇ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦੇ ਹੋਏ) ਇਸ ਸਤਹਿ ਤੇ ਤਰੰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਲਗਦੇ ਹਨ।
 
ਇੱਕ ਬੰਦ ਸਟਰਿੰਗ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਲੂਪ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਲਡਸ਼ੀਟ ਪਾਈਪ ਵਾਂਗ ਦਿਸੇਗੀ| ਇੱਕ ਖੁੱਲਾ ਸਟਰਿੰਗ ਦੋ ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਂਗ ਦਿਸੇਗਾ, ਇਸਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਲਡਸ਼ੀਟ ਇੱਕ ਪੱਟੀ ਵਰਗੀ ਦਿਸੇਗੀ| ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਗਣਿਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਈਮਨ ਤਲ (Riemann surfaces) ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪਾਈਪ ਦੀ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ| 
 
ਸਟਰਿੰਗ ਜੁੜ ਅਤੇ ਟੁੱਟ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਡਲਸ਼ੀਟ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮਸਥਿਤੀ (topology) ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ, ਜੇ ਇੱਕ ਬੰਦ ਸਟਰਿੰਗ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸੰਸਾਰਸ਼ੀਟ ਇੱਕ ਪਾਈਪ ਦੋ ਪਾਈਪਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਗੁਲੇਲ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਸਥਾਨ ਪੈਂਟਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਬੰਦ ਰਿੰਗ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜੁੜਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਇਸ ਦੀ ਸੰਸਾਰਸ਼ੀਟ ਇੱਕ ਪਾਈਪ ਦੀ ਤਰਾਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁੱਲੇ ਸਿਰੇ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਫੇਰ ਜੁੜ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉਹੀ ਰਿੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ਦਾ ਰਿੰਗ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਅੱਧਾ ਚੱਕਰ ਹਾਸ਼ੀਏ (torus) ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੋ ਪਾਈਪਾਂ ਨੂੰ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਇੱਕ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਟਰਿੰਗ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਟਰਿੰਗ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ)| ਇੱਕ ਖੁੱਲਾ ਸਟਰਿੰਗ ਜੋ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦੀ ਵਰਲਡਸ਼ੀਟ ਇੰਝ ਦਿਸ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅੰਗੂਠੀ(annulus) ਦੋ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕਣ ਦੀ ਉਦ ਸੰਭਾਵਨਾ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਕੁੱਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਵ ਅਯਾਮ (probability amplitudes) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਅਯਾਮ ਇੱਕ ਕਣ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਭਵ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੇ ਅਯਾਮਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਦੀ ਇਹ ਵਿਧੀ ਰਸਤਾ ਏਕੀਕਰਨ (path integration) ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਟਰਿੰਗ ਬਣਤਰ ਤੋਂ ਅੰਤਮ ਸਟਰਿੰਗ ਬਣਤਰ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰਸ਼ੀਟਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ, ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਬਿੰਦੂ-ਕਣਾਂ ਦੇ ਸਟਰਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ, ਫੀਲਡਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਦੇ ਫੰਕਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਨੰਬੂ-ਗੋਟੋ ਕਾਰਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੌਲੀਜੋਵ ਕਾਰਜ (Nambu-Goto action or Polyakov action) ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ
* ਬਰੇਨ
* D-ਬਰੇਨ

## ਹਵਾਲੇ 
* Schwarz, John (2000). "Introduction to Superstring Theory" . Retrieved Dec. 12, 2005.
*"NOVA's strings homepage"

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ
ਹਾਗ ਦੀ ਥਿਊਰਮ

ਇੱਕ ਕਠੋਰ ਗਣਿਤਿਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਲੋਰੇਨਟਜ਼-ਸਹਿ-ਅਸਥਿਰ ਅੰਕ ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਫੇਨਮੈਨ ਦੇ ਰੇਖਾਚਿੱਤਰ ਦੀ ਪਰਚਰਬੇਟਿਵ ਪਹੁੰਚ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਸਨੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਬਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਖੇਪ ਅਨੁਮਾਨ ਦਿੱਤੇ ਹਨ| ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਗ ਥਿਊਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਆਦਾਤਰ ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਮੋਢਾ ਝਾੜ ਲਿਆ ਹੈ|

ਰਡਲਫ ਹਾਗ ਨੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਤਸਵੀਰ ਇੱਕ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਿਲੇਟਿਵਿਸਟਿਕ (ਸਾਪੇਖਿਕ) ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਜਕੱਲ ਹਾਗ ਦੀ ਥਿਊਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਗ ਦੇ ਅਸਲੀ ਸਬੂਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਅਤੇ ਵਿੱਟਮੈਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਵੱਲੋਂ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜੋ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਹਿਲਬਰਟ ਸਪੇਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਫੀਲਡਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। 1975 ਵਿੱਚ, ਰੀਡ ਅਤੇ ਸਿਮੋਨ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਹਾਗ ਵਰਗੀ ਥਿਊਰਮ ਵੱਖਰੇ ਪੁੰਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਊਟ੍ਰਲ ਸਕੇਲਰ ਫੀਲਡਾਂ ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇੰਟਰੈਕਸ਼ਨ ਤਸਵੀਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਹੇਠ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਲਾਭ ਜੰਜੂਆ

**ਲਾਭ ਜੰਜੂਆ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਭੰਗੜਾ ਅਤੇ ਹਿਪ ਹੋਪ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ  bhangra ਗੀਤ, "ਮੁੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ " ਦੇ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 1998 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਐਮ ਸੀ ਦੁਆਰਾ ਰੀਮਿਕਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਮੁੜ-ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।  ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, "ਜੀ ਕਰਦਾ", 2008 ਵਾਲਾ ਗੀਤ ਸਿੰਘ ਇਜ਼ ਕਿੰਗ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।. ਉਹ 22 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ  ਬੰਗੂਰ ਨਗਰ, ਗੋਰੇਗਾਓਂ, ਮੁੰਬਈ' ਚ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਤੇ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਬਰੇਨ

ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਜੁਲਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਰਗਰੈਵਿਟੀ ਥਿਊਰੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ **ਬਰੇਨ** ਭੌਤਿਕੀ ਵਸਤੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬਿੰਦੂ ਕਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਅਯਾਮਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰੀਕਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ, ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਕਣ 0 ਅਯਾਮ ਵਾਲੇ ਬਰੇਨ ਵਾਂਗ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਟਰਿੰਗ 1 ਅਯਾਮੀ ਬਰੇਨ ਦੀ ਤਰਾਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਅਯਾਮਾਂ ਵਾਲੇ ਬਰੇਨ ਸੋਚਣੇ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹਨ। ਅਯਾਮ (dimension) pਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ p-branes ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਰੇਨ ਸ਼ਬਦ ‘ਮੈਂਬਰੇਨ’ (membrane) ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 2-ਅਯਾਮੀ ਬਰੇਨ|

ਬਰੇਨ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨੂੰ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾ ਦਾ ਪੁੰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਚਾਰਜ| ਇੱਕ ਪੀ-ਬਰੇਨ ਸਪੇਸ ਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ (p+1)ਅਯਾਮੀ ਘਣਫਲ (volume) ਦਾ ਸਫਾਇਆ ਕਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਬਰੇਨ ਦਾ ਸੰਸਾਰ-ਘਣਫਲ (worldvolume) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਕਸਰ ਬਿਜਲਈ-ਚੁੰਬਕਤਾ (ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਜ਼ਮ) ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ (analogous) ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਟਡੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਬਰੇਨ ਦੇ ਵਰਲਡ-ਵੌਲੀਊਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 
 
ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ, D-branes ਇੱਕ ਬਰੇਨਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਖੁੱਲੇ ਸਟਰਿੰਗ ਨੂੰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਖੁੱਲਾ ਸਟਰਿੰਗ ਸਪੇਸ ਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ,ਇਸ ਦੇ ਸਿਰੇ ਇੱਕ ਡੀ-ਬਰੇਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਡੀ ਅੱਖਰ ਇਸ ਸੱਚ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਿਸਟਮ ਤੇ ਇੱਕ ਗਣਿਤਿਕ ਸ਼ਰਤ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸ਼ਰਤ (Dirichlet boundary condition) ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ| ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਸਟਡੀ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ AdS/CFT correspondence(?)| ਜਿਸਨੇ ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ।
 
ਬਰੇਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਗਣਿਤਿਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਟਡੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਮਾਨ ਦਰਪਣ ਸਮਰੂਪਤਾ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਰੇਖਾਗਣਿਤ (homological mirror symmetry and noncommutative geometry) ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਬਰੇਨ ਕੁੱਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਕਾਲਾਬਿ-ਯੂ (Calabi-Yau) ਦੇ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੀ ਗਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਾਂ ਨਾਲੀ (Fukaya) ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ |

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ