ਮਦਨ ਲਾਲ ਖੁਰਾਣਾ

**ਮਦਨ ਲਾਲ ਖੁਰਾਣਾ** (15 ਅਕਤੂਬਰ 1936 - 27 ਅਕਤੂਬਰ 2018), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਜੋ 1993 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਉਸਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਯੇਂਸੇਵਕ ਸੰਘ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਖੁਰਾਣਾ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1936 ਨੂੰ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ) (ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਐਸ ਡੀ ਖੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਖੁਰਾਨਾ ਸਿਰਫ 12 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਕੇ ਦਿੱਲੀ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕਲੋਨੀ ਕੀਰਤੀ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਕਿਰੋਰੀ ਮਾਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ 
### ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 
ਖੁਰਾਣਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹੋਈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਦਨ ਲਾਲ ਖੁਰਾਣਾ, ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਕੇਦਾਰ ਨਾਥ ਸਾਹਨੀ ਅਤੇ ਕੰਵਰ ਲਾਲ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਜਨ ਸੰਘ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਚੈਪਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1980 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਖੁਰਾਣਾ 1965 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਜਨ ਸੰਘ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸੱਕਤਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਊਂਸਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚੀਫ਼ ਵ੍ਹਿਪ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲਰ ਅਤੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ।

### ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਉਭਾਰ 
ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1984 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਾਇਆ ਗਿਆ। ਖੁਰਾਣਾ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ 'ਦਿਲੀ ਕਾ ਸ਼ੇਰ' (ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸ਼ੇਰ) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ।

ਉਹ 1993 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਵਰਮਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਕੇਦਾਰ ਨਾਥ ਸਾਹਨੀ ਅਤੇ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 1960 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ ਦੇ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਚਲਦਾ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵਾਜਪਾਈ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ' ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਨਵਰੀ 1999 ਵਿੱਚ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਾਰਟੀ 'ਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਈਸਾਈਆਂ' ਤੇ ਹੋਏ ਕਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹਿੰਦੂ ਸਮੂਹ ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 14 ਜਨਵਰੀ 2004 ਤੋਂ 28 ਅਕਤੂਬਰ 2004 ਤੱਕ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੈਪੁਰ ਰਾਜ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਰਾਜ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। 20 ਅਗਸਤ 2005 ਨੂੰ, ਖੁਰਾਨਾ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ ਦੀ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥਾ ਅਤੇ ਅਸਹਿਜਤਾ ਜਤਾਉਣ ਲਈ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਣਤਾ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 12 ਸਤੰਬਰ 2005 ਨੂੰ, ਉਸਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਟਿਪਣੀ ਤੋਂ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। 19 ਮਾਰਚ 2006 ਨੂੰ, ਪਾਰਟੀ ਵਿਰੋਧੀ ਬਿਆਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬੋਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਗਵੇਂ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਉਮਾ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏਗਾ। ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ ਭਾਜਪਾ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਜ਼ਨ ਦੇਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਖੁਰਾਣਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਜ ਖੁਰਾਣਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਕੱਠੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਵਿਮਲ ਦੀ ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, 11 ਵਜੇ (ਆਈਐਸਟੀ) 27 ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਨੂੰ, ਖੁਰਾਣਾ ਦੀ ਉਮਰ 82 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ, ਕੀਰਤੀ ਨਗਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਉਸ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਹੇਮਰੇਜ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936