ਕਲਿਆਣਜੀ-ਆਨੰਦਜੀ

**ਕਲਿਆਣਜੀ**-ਆਨੰਦਜੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੋੜੀ ਸੀਃ

ਕਲਿਆਣ ਜੀ ਵੀਰਜੀ ਸ਼ਾਹ (ਜਨਮ 30 ਜੂਨ 1928-ਦੇਹਾਂਤ 24 ਅਗਸਤ 2000) ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ **ਆਨੰਦ ਜੀ** ਵੀਰਜੀ ਸ਼ਾਹੀ (ਜਨਮ 2 ਮਾਰਚ 1933) । ਇਹ ਜੋੜੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਸਦਾਬਹਾਰ ਗਾਣੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਡੌਨ, *ਬੈਰਾਗ*, *ਸਰਸਵਤੀਚੰਦਰ*, *ਕੁਰਬਾਨੀ*, *ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਕੰਦਰ*, *ਲਾਵਾਰਿਸ*, *ਤ੍ਰਿਦੇਵ*, ਸਫਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੋਰਾ ਕਾਗਜ਼ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ 1975 ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਕਲਿਆਣਜੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦਜੀ ਇੱਕ ਕੱਛੀ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਨ ਜੋ ਇੱਕ ਕਰਿਆਨੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਵੀਜ਼ਨ ਸਟੋਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੱਛ ਦੇ ਕੁੰਦਰੋਡੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 'ਬੰਬਈ' (ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ) ਚਲੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੀ ਜੋੜੀ ਬਬਲਾ ਅਤੇ ਕੰਚਨ ਹਨ। ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬਿੱਲਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦੇਆਂ-ਪੜਦਾਦੇਆਂ ਵਿੱਚੋਂ  ਕੁਝ ਲੋਕ ਉੱਘੇ  ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗਿਰਗਾਮ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ ਪਾਸ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਉੱਘੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਤਾਇਆ।

ਕਲਿਆਣਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲੇਵਿਓਲਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ "ਨਾਗਿਨ ਬੀਨ" ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਫਿਲਮ ਨਾਗਿਨ (1954) ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸੀ। ਫਿਰ ਕਲਿਆਣਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਆਨੰਦਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਲਿਆਣ ਜੀ ਵਿਰਜੀ ਐਂਡ ਪਾਰਟੀ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਲ ਗਰੁੱਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੋਅ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੋਅ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ।

ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਬੰਬਈ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋੜ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਐੱਸ. ਡੀ. ਬਰਮਨ, ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ, ਮਦਨ ਮੋਹਨ, ਨੌਸ਼ਾਦ, ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਓ. ਪੀ. ਨਈਅਰ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤਕ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਦੌਰ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ।

ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ-ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ ਦੀ ਹਿੱਟ *ਸਮਰਾਟ ਚੰਦਰਗੁਪਤ* (1958) ਕਲਿਆਣਜੀ ਵਿਰਜੀ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। *ਚਾਹੇ ਪਾਸ ਹੋ* (ਲਤਾ-ਰਫੀ) ਵਰਗੇ ਗੀਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦਿਵਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ *ਪੋਸਟ ਬਾਕਸ 999* ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਨੰਦ ਜੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, *ਸੱਟਾ ਬਾਜ਼ਾਰ* ਅਤੇ *ਮਦਾਰੀ* (1959) ਵਿੱਚ ਕਲਿਆਣਜੀ-ਆਨੰਦਜੀ ਦੀ ਜੋੜੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। *ਛਲੀਆ* (1960) ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਸੀ। ਸੰਨ 1965 ਵਿੱਚ, ਦੋ ਨਿਰਣਾਇਕ ਅੰਕ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਕੀ ਗੌਦ ਮੇਂ ਅਤੇ *ਜਬ ਜਬ ਫੂਲ ਖਿਲ* ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਕਲਿਆਣਜੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦਜੀ ਦੋਵਾਂ ਨੇ 250 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 17 ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਅਤੇ 39 ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ, ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ, ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ, ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ, ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਵਰਗੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਕਈ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ।

ਮਨਹਰ ਉਧਾਸ, ਕੁਮਾਰ ਸਾਨੂ, ਅਨੁਰਾਧਾ ਪੌਡਵਾਲ, ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ, ਸਾਧਨਾ ਸਰਗਮ, ਸਪਨਾ ਮੁਖਰਜੀ, ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ, ਸੁਨਿਧੀ ਚੌਹਾਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਮ ਹਨ, ਨੂੰ ਗਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਬਰੇਕ ਮਿਲੇ। ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ ਪਿਆਰੇਲਾਲ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਮਰ ਜਲਾਲਾਬਾਦੀ, ਆਨੰਦ ਬਖਸ਼ੀ, ਗੁਲਸ਼ਨ ਬਾਵਰਾ, ਅੰਜਾਨ, ਵਰਮਾ ਮਲਿਕ ਅਤੇ ਐਮ. ਜੀ. ਹਸ਼ਮਤ ਵਰਗੇ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।

1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਐਲਬਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਪੱਛਮੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੰਬੇ ਦ ਹਾਰਡ ਵੇ: ਗਨਜ਼, ਕਾਰਜ਼ ਐਂਡ ਸਿਤਾਰਜ਼ ਇੱਕ ਮਿਕਸ ਐਲਬਮ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂ. ਐੱਸ. ਡੀ. ਜੇ. ਡੈਨ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫੰਕ ਇੱਕ  ਕੰਪਾਇਲੇਸ਼ਨ ਐਲਬਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੂਟਰਾਸੋਨਿਕ ਡੀ. ਜੇਜ਼ ਹਾਰਵ ਅਤੇ ਸੁੰਨੀ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦ ਬਿਗਿਨਰਜ਼ ਗਾਈਡ ਟੂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਨੂੰ *ਟਾਈਮ ਆਊਟ* ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਜੌਹਨ ਲੇਵਿਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਰਿਕਾਰਡ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦ ਜੀ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਟਰੈਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੰਕ ਬਰੇਕਬੀਟਸ, ਵਾਹ-ਵਾਹ ਗਿਟਾਰ ਅਤੇ ਮੋਟਾਊਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 2005 ਵਿੱਚ, ਦ ਬਲੈਕ ਆਈਡ ਪੀਜ਼ ਦੇ "ਡੋਂਟ ਫੰਕ ਵਿਦ ਮਾਈ ਹਾਰਟ" ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਟੁਕਡ਼ੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਨਃ 1972 ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਅਪਰਾਧ' ਦੇ "ਏ ਨੌਜਵਾਨ" ਅਤੇ 1978 ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਡੌਨ' ਦੇ "ਯੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ", ਜਿਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਹਿੱਪ-ਹੌਪ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।

## ਮੌਤ 
24 ਅਗਸਤ 2000 ਨੂੰ ਕਲਿਆਣਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਜੀਵਨ ਸੇ ਭਰੀ ਤੇਰੀ ਆਂਖੇਂ", "ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਾ ਸਫਰ", "ਪਲ ਪਲ ਦਿਲ ਕੇ ਪਾਸ", "ਨੀਲੇ ਨੀਲੇ ਅੰਬਰ ਪਰ"। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ "ਪਲ ਭਰ ਕੇ ਲਿਏ" *ਦ ਸਿਮਪਸਨਜ਼* ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 1981 ਦੀ ਫਿਲਮ *ਲਾਵਾਰਿਸ* ਦੇ ਗੀਤ "ਅਪਨੀ ਤੋ ਜੈਸੇ ਤੈਸੇ" ਦਾ ਰੀਮਿਕਸਡ ਸੰਸਕਰਣ 2010 ਦੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ *ਹਾਊਸਫੁੱਲ* ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਲਕੱਤਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਾਜਿਦ ਨਾਡੀਆਡਵਾਲਾ ਨੂੰ ਗਾਣੇ ਦੀ ਸਿਨੇਮਾਈ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।

## ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ 
ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰਃ

ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਲਈ 270 ਗਾਣੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਰ ਤੋਂ ਆਲ ਟਾਈਮ ਹਿੱਟ "ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਾ ਸਫਰ" (1970) "ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਕੰਦਰ ਤੋਂ" ਓ ਸਾਥੀ ਰੇ " (1978) ਕੋਰਾ ਕਾਗਜ਼ ਤੋਂ" ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਕੋਰਾ ਕਾਗਜ " (1974) " ਜੀਵਨ ਸੇ ਭਰੀ ਤੇਰੀ ਆਂਖੇਂ " (1970" *ਬਲੈਕਮੇਲ* ਤੋਂ "ਪਲ ਪਲ ਦਿਲ ਕੇ ਪਾਸ" (1974 "ਕਲਾਕਾਰ ਤੋਂ" ਨੀਲੇ ਨੀਲੇ ਅੰਬਰ ਪਰ " (1985) " ਸਮਝੌਤਾ ਗਮੋ ਸੇ ਕਰ ਲੋ " (1973) " *ਉਲਝਨ*  ਤੋਂ "ਅਪਨੇ ਜੀਵਨ ਕੀ ਉਲਝਨ ਕੋ" (1975) ਅਤੇ *ਕੁਰਬਾਨੀ* (1980) ਤੋਂ ਚਾਰਟ ਬੱਸਟਰ ਕਵਾਲੀ "ਕੁਰਬਾਨੀ" ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀਃ

ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਲਈ ਕਈ ਗਾਣੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਬਣਾਏ। '*ਜਬ ਜਬ ਫੂਲ ਖਿਲ*' ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਾਣੇ ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। '*ਜਬ ਜਬ ਫੂਲ ਖਿਲ*' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨਾਲ '*ਕੁਰਬਾਨੀ*' ('ਕਿਆ ਦੇਖਤੇ ਹੋ'), '*ਬਲੱਫ ਮਾਸਟਰ*' ('ਗੋਵਿੰਦਾ ਆਲਾ ਰੇ ਆਲਾ'),ਰਾਜ਼ ('ਅਕੇਲੇ ਹੈਂ'),  ਸੱਚਾ ਝੂਠਾ(ਯੁੰ ਹੀ ਤੁਮ ਮੁਝਸੇ ਬਾਤ  ਕਰਤੀ  ਹੋ) 'ਮਰਯਾਦਾ' ('ਤੁ ਭੀ ਆਜਾ), *ਹਾਥ ਕੀ ਸਫਾਈ* ' (' ਵਾਦਾ ਕਾਰਲੇ ਸਾਜਨਾ '), ਗੋਪੀ (' ਸੁਖ ਕੇ ਸਬ ਸਾਥੀ '), ਕ*ਤਿਲੋਂ ਕੇ  ਕਾਤਿਲ*' ('ਯੇ ਤੋ ਅੱਲ੍ਹਾ ਕੋ ਖਬਰ' ਅਤੇ 'ਓਹ ਮੇਰੇ ਚੋਰਨੀ), *ਗੀਤ*' (ਆਜਾ ਤੁਝ ਕੋ ਪੁਕਾਰੇ ਮੇਰੇ ਗੀਤ) 'ਅਤੇ' ਬੈਰਾਗ ( ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਂ) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਸਨ। ਫਿਲਮ *ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਕੰਦਰ* ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੀਤ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਗਾਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ "ਰੋਤੇ ਹੁਏ ਆਤੇ ਹੈਂ ਸਬ" ਗਾਣੇ ਦੇ ਉਦਾਸ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨਾਲ ਕਲਿਆਣਜੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦਜੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਫੀ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਉੱਤੇ ਲਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਰਾਟ ਚੰਦਰਗੁਪਤ (1958) ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਜੀ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ 8 ਵਿੱਚੋਂ 8 ਗੀਤ ਗਾਏ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1979 ਤੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਵਰਤਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਸੀਨੀਅਰ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਗਾਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਲਤਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਕੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਬੰਬਈ 405 ਮੀਲ* (1980) ਕਾਤਿਲੋਂ ਕੇ ਕਾਟਿਲ (1981) ਖੂਨ ਕਾ ਰਿਸ਼ਤਾ (1981) ਲੋਗ ਕਿਆ ਕਹੇਂਗੇ (1982) *ਰਾਜ ਮਹਿਲ* (1982) ਵਿਧਾਤਾ (1982) *ਯੁੱਧ* (1985) *ਪਿਘਲਤਾ ਆਸਮਾਨ* (1985) *ਮੰਗਲ ਦਾਦਾ* (1986) ਕਲਯੁਗ ਔਰ ਰਾਮਾਇਣ (1987) *ਦੇਸ਼ ਦ੍ਰੋਹੀ* (1988) ਗਲੀਆਂ ਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ (1989) ਅਤੇ ਉਲਫਤ ਕੀ ਨਈ ਮੰਜ਼ਿਲੇਨ (1994) । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਲਯੁਗ ਔਰ ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਉਲਫਤ ਕੀ ਨਈ ਮੰਜ਼ਿਲੇਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੂਜਾ ਜੋ 1966 ਤੋਂ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੰਚ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਸੰਗੀਤ 1968 ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਸਦਾਬਹਾਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ *ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਕੰਦਰ* ਦਾ ਅਮਰ "ਸਲਾਮ-ਏ-ਇਸ਼ਕ ਮੇਰੀ ਜਾਨ" (1978) "ਜਿਸਕਾ ਮੁਝੇ ਥਾ ਇੰਤੇਜ਼ਾਰ" ਡੌਨ ਦਾ (1978) ਆਮਨੇ ਸਾਮਨੇ ਦਾ "ਕਭੀ ਰਾਤ ਦਿਨ ਹਮ ਦੂਰ ਥੇ" (1967) "ਯੇ ਸਮਾਂ" *ਜਬ ਜਬ ਫੂਲ ਖਿਲ* ਤੋਂ (1965) "ਹਮਾਰੇ ਸਿਵਾ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਔਰ ਕਿਤਨੇ ਦੀਵਾਨੇ" ਅਪਰਾਧ ਤੋਂ (1972) ਲਤਾ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਗੀਤ "ਰੂਠੇ ਰੂਠੇ ਪੀਆ" ਕੋਰਾ ਕਾਗਜ਼ ਤੋਂ (1974) "ਮੈਂ ਪਿਆਸਾ ਤੁਮ ਸਾਵਨ" (ਫਰਾਰ 1975) "ਹਮ ਥੇ ਜਿਨਕੇ ਸਹਾਰੇ" ਸਫਰ (1970) "ਜਾ ਰੇ ਜਾ ਓਹ ਹਰਜਾਈ" (ਕਾਲੀਚਰਣ1976)"ਥੋੜਾ ਸਾ ਠਹਿਰੋ"  ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨੰਬਰ 203 (1973) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇਃ

ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੇ ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਲਈ ਵੀ 297 ਗਾਣੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਆਸ਼ਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਡੌਨ' (1978) ਦੇ ਆਲ ਟਾਈਮ ਹਿੱਟ 'ਯੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ' ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਆਸ਼ਾ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ 7ਵਾਂ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਨਕਲ 1990 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੈਂਡ ਬਲੈਕ ਆਈਡ ਪੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਨੇ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਸ਼ਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰਬਾਨੀ (1978) "ਆਈਏ ਆਪਕਾ ਥਾ ਹਮੇ ਇੰਤਜਾਰ" (ਮਹਿਲ-1969) "ਹੁਸਨ ਕੇ ਲਾਖੋਂ ਰੰਗ" (ਜੌਨੀ ਮੇਰਾ ਨਾਮ-1970) "ਓ ਸਾਥੀ ਰੇ" ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਕੰਦਰ (1978) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਮੰਨਾ ਡੇ:

ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੇ *ਉਪਕਾਰ* (1968) ਵਿੱਚ ਮੰਨਾ ਡੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਸਮੇ ਵਾਦੇ ਪਿਆਰ ਵਫ਼ਾ  ਅਤੇ ਚਾਰਟ ਬੱਸਟਰ ਕਵਾਲੀ *ਜ਼ੰਜੀਰ* (1973) ਤੋਂ "ਯਾਰੀ ਹੈ ਇਮਾਨ ਮੇਰਾ ਯਾਰ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ" ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਮੁਕੇਸ਼ਃ

ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮੁਕੇਸ਼ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ 'ਚਾਂਦ ਸੀ ਮਹਿਬੂਬਾ', 'ਹਮ ਛੋੜ ਚਲੇ ਹੈਂ ਮਹਫਿਲ', 'ਕੋਈ ਜਬ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਦਿਲ ਤੋੜ ਦੇ', 'ਕਿਆ ਖੂਬ ਲਗਤੀ ਹੋ', 'ਜੋ ਤੁਮਕੋ ਹੋ ਪਸਂਦ ਵਹੀ ਬਾਤ ਕਹੇਂਗੇ' ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

**ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ**

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਲਈ ਕਈ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੀਤ, ਉਪਕਾਰ ਵਿੱਚ "ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਕੀ ਧਰਤੀ", ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਗੀਤ "ਏਕ ਤਾਰਾ ਬੋਲੇ", ਪੂਰਬ ਔਰ ਪਂਚਮ ਵਿੱਚ 'ਟਵਿੰਕਲ ਟਵਿੰਕਲ ਲਿਟਲ ਸਟਾਰ "ਅਤੇ *ਬੈਰਾਗ* ਵਿੱਚ," ਓ ਸ਼ੰਕਰ ਮੇਰੇ "ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਕਪੂਰ ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦ ਜੀ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਹਿੱਟ ਗੀਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 1992 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ।
* ਸਿਨੇ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਅਵਾਰਡ-1965-ਹਿਮਾਲਿਆ ਕੀ ਗੌਡ ਮੇਂ*ਹਿਮਾਲਿਆ ਕੀ ਰੱਬ ਮੈਂ*
* ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ-1968-*ਸਰਸਵਤੀਚੰਦਰ* 
* ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ-1974-ਕੋਰਾ ਕਾਗਜ਼ 
* ਐੱਚ. ਐੱਮ. ਵੀ. ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਪਲੈਟੀਨਮ ਡਿਸਕ-*ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਕੰਦਰ* (1978) 
* ਪੌਲੀਡੋਰ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਪਲੈਟੀਨਮ ਡਿਸਕ-*ਕੁਰਬਾਨੀ* (1980) 
* ਆਈਐੱਮਪੀਪੀਏ ਅਵਾਰਡ-1992-ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ
* ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ (ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ-2003-ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ) 
* ਸਹਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਵਾਰਡ (ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ-2004-ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ) 
* ਬੀ. ਐਮ. ਆਈ. ਅਵਾਰਡ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ-2006-ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਰੈਪ ਗੀਤ "ਡੋਂਟ ਫੰਕ ਵਿਦ ਮਾਈ ਹਾਰਟ" ਲਈ 
* "ਅਰੇ ਓਹ ਰੇ, ਧਰਤੀ ਕੀ ਤਰਹ" (*ਸੁਹਾਗ ਰਾਤ*, 1968) 
* "ਔਰ ਇਸ ਦਿਲ ਮੇਂ ਕਿਆ" (*ਇੰਮਾਨਦਾਰ*, 1987) 
* "ਅਰੇ  ਰਫ਼ਤਾ ਰਫ਼ਤਾ ਦੇਖੋ ਮੇਰੀ" (*ਕਹਾਣੀ ਕਿਸਮਤ ਕੀ*, 1973) 
* "ਬੜੀ ਦੂਰ ਸੇ ਆਏ ਹੈਂ" (ਸਮਝੌਤਾ, 1973) 
* "ਬਨ ਕੇ ਸਾਥੀ ਪਿਆਰ ਕੀ ਰਾਹੋ ਮੇਂ" (ਸਵੀਟਹਾਰਟ, 1971) 
* "ਬੇਖੁਦੀ ਮੇਂ ਸਨਮ" (*ਹਸੀਨਾ ਮਾਨ ਜਾਏਗੀ*, 1968) 
* "ਭਾਰਤ ਕਾ ਰਹਨੇਵਾਲਾ ਹੂਂ" (*ਪੂਰਬ ਔਰ ਪੱਛੀਮ*, 1970) 
* "ਬਿਨਾ ਬਦਰਾ ਕੇ ਬਿਜੂਰੀਆ" (ਬੰਧਨ, 1969) 
* "ਬੁਰੇ ਭੀ ਹਮ ਭਲੇ ਭੀ ਹਮ" (*ਬਨਾਰਸੀ ਬਾਬੂ*, 1973) 
* "ਚਾਹੇ ਆਜ ਮੁਝੇ ਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰੋ" (ਦਰਿੰਦਾ, 1977) 
* "ਚਾਹੇ ਪਾਸ ਹੋ" (*ਸਮਰਾਟ ਚੰਦਰਗੁਪਤ*, 1959) 
* "ਚੰਦ ਆਹੇਂ ਭਰੇਗਾ" (ਫੂਲ ਬਨੇ ਅੰਗਰੇ, 1963) 
* "ਚੰਦਨ ਸਾ ਬਦਨ" (*ਸਰਸਵਤੀਚੰਦਰ*, 1968) 
* "ਏਕ ਥਾ ਗੁਲ ਔਰ ਏਕ ਥੀ" (*ਜਬ ਜਬ ਫੂਲ ਖਿਲ*, 1965) 
* *ਲਾਵਾਰਿਸ*
* ਪੂਰਬ ਔਰ ਪੱਛਮੀ (1970) 
* ਕੁਰਬਾਨੀ (1980) 
* ਬਲੱਫ ਮਾਸਟਰ
* ਸੱਚਾ ਝੁੱਠਾ (1970) 
* ਦਾਤਤਾ

**ਰਾਜੀਵ ਰਾਏ**

* ਯੁੱਧ
* ਤ੍ਰਿਦੇਵ

**ਗੁਲਸ਼ਨ ਰਾਏ**

* ਵਿਧਾਤਾ
* ਜੌਨੀ ਮੇਰਾ ਨਾਮ

**ਸੁਭਾਸ਼ ਘਈ**

* ਕਾਲੀਚਰਣ
* ਵਿਧਾਤਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ