open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਅਮੂਰਤ ਕਲਾ

**ਅਮੂਰਤ ਕਲਾ** ਇੱਕ ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੂਪ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਭਾਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਐਸੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੰਦਰਭਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਚਰ ਸਕੇ।
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਸੁਹਜਵਾਦ‎
*ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾਵਾਦ
*ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦ
*ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦ

**ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Impressionism;** ਇਮਪ੍ਰੈਸਨਿਜਮ)19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ, ਜੋ ਪੈਰਿਸ ਵਾਸੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਕ‍ਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਤੰਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਨੇ 1870 ਅਤੇ 1880 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਨਾਮ ਕ‍ਲਾਉਡ ਮਾਨੇਟ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਇਮਪ੍ਰੈਸਨ, ਸਨਰਾਈਜ' (Impression, soleil levant) ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਲੋਚਕ ਲੂਈ ਲੇਰਾਏ ਨੂੰ ਲੈ ਸ਼ੈਰੀਵੇਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਘੜਨ ਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ।

ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਚਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸੂਖਮ, ਬਾਰੀਕ, ਲੇਕਿਨ ਦਿਸਣਯੋਗ ਬੁਰਸ਼ ਛੋਹਾਂ, ਓਪਨ ਕੰਪੋਜੀਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਗੁਣਾਂ ਸਹਿਤ ਸ‍ਪਸ਼‍ਟ ਚਿਤਰਨ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਕਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ), ਸਧਾਰਨ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸ‍ਤੂ, ਮਨੁੱਖੀ ਬੋਧ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤ‍ਵਪੂਰਨ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਸਧਾਰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹੋਰਨਾਂ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਲੱਗਿਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ‍ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

## ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਅ 
ਉਹਨਾਂ ਇੱਟਾਲਵੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਭਾਸ਼ੀ (ਇੰਪ੍ਰੈਸ਼ਨਿਸਟ) ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਅਸਲ ਅੰਦਾਜ਼ ‘ਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, Francesco Filippini (1853–1895) ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥਾਂ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਵਿਸ਼ਾਲੀਕਿਤ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਯੂਰਪੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਫ਼ਿਗਰਾਟਿਵ ਸਕੂਲ ਲਈ ਇੱਕ ਮੂਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੰਕੇਤਕ ਤੱਤ ਬਣਾ।

ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ, ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇੰਪ੍ਰੈਸ਼ਨਿਸਟ ਕਲਾ ਦੇ ਇਟਾਲਵੀ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ। Claude Monet ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਜਿਸਦੀ ਕਰੀਅਰ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਗੈਲਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਸੀ ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਲੂਨ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕਲਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਚੁਣਦੇ ਸਨ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰਕ ਲਕੜੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ— ਫਿਲੀਪਿਨੀ ਨੇ ਇਕ ਸੁਤੰਤਰ ਅਭਿਭਾਵਕ ਅਵਸਥਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ, ਵਪਾਰਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਿਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਦੀ ਕৃষਿ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ—ਜਿੱਥੇ ਮਾਹੌਲਕ ਚਾਨਣ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਹਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ—ਇਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਵਿਤਾਭਾਵ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਬਜ਼ਾਰਕ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਅਧਿਐਨਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ “ਉਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਟਾਲਵੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ” ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਦਾ ਯਥਾਰਥਮਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪੂਰਵਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਭਵਿੱਖਵਾਦ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ Umberto Boccioni ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ।

ਅੱਜ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਰਲੇ ਅਤੇ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਇਟਾਲਵੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੋਲਿਕ ਗਵਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰਤਾ ਲਈ, ਬਲਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਕਰਕੇ ਵੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ
ਸੁਹਜਵਾਦ

**ਸੁਹਜਵਾਦ** (ਜਾਂ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਅੰਦੋਲਨ) ਇੱਕ ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹਿਤ, ਕਲਾ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਵਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਕ - ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਹੈ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਸਮਕਾਲੀ ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਲਈ, ਹੇਰੋਲਡ ਬਲੂਮ, ਜਿਸਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਥੋਪਣ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ​​ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਸਲਾ ਮਾਨਵਿਕੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦ‎
*ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾਵਾਦ
*ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦ
*ਅਮੂਰਤ ਕਲਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦ

**ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦ**, ਯੂਰਪੀ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖੀਰ 19ਵੀਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਗਈ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਸੀ। ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਵਾਰਾ ਬੁਰਸ਼ ਛੋਹਾਂ ਅਤੇ ਜਵਲੰਤ ਰੰਗ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਸੁਹਜਵਾਦ‎
*ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾਵਾਦ
*ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦ
*ਅਮੂਰਤ ਕਲਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ
ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾਵਾਦ

'', ਐਡਵਰਡ ਮੁੰਚ (1893) ਦੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ, ਜਿਸਨੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ]]
right|thumb|220px|**ਮੈਕੇ**:ਰੂਸੀ ਬੈਲੇ (१९१२)
**ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾਵਾਦ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਨਿਜਮ), ਇਟਲੀ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਆਸਟਰੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਦੀ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ - ਮੂਰਤੀ - ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਾਹਿਤ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਸਿਨਮੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਗਮਿਆ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਵੁਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੀਖਣ ਕਰਨ ਵੱਲ ਸੇਧਿਤ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ। ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾਵਾਦ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮਨਸ਼ਾ ਅਰਥ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਯਥਾਰਥ ਨਹੀਂ।
ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸੂਤਰੀਕਰਨ ਇਟਲੀ ਦੇ ਚਿੰਤਕ ਬੇਨੇਦਿਤੋ ਕਰੋਚੇ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤ:ਪ੍ਰਗਿਆ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਹਿਜ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੀ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾ ਹੈ। ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਆਵਾਂ ਗਾਰਦ (Avant-garde) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾਵਾਦ ਦੀ ਮੂਲ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਕੜਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ੈਲੀ ਵਰਣਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਚਸ਼ਮੀ ਨਾ ਹੋਕੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰੀਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ (ਇੰਪ੍ਰੈਸਨਿਸਟਕ) ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਰੁਚੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਹੋਕੇ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾਵਾਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਾੜ ਕੇ ਅੰਦਰਲੀ ਸਚਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣ, ਆਂਤਰਿਕ ਸੱਚ ਨਾਲ ਸਾਖਸ਼ਾਤ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗਤੀ ਦੇ ਭਾਵਪ੍ਰੇਖਣ ਆਤਮ ਚੀਨਣ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰੂਪ, ਰੰਗ ਆਦਿ ਦੇ ਵਿਰੂਪਣ ਦੁਆਰਾ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵਕ ਸਰੂਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਕੇ ਅਨੇਕ ਆਂਤਰਿਕ ਆਵੇਗਾਤਮਕ ਸੱਚ ਢੂੰਡਦਾ ਹੈ।
## ਚੋਣਵੀਆਂ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾਵਾਦੀ ਮੂਰਤਾਂ

File:August Macke 005.jpg|ਔਗਸਟ ਮੈਕੇ, *ਹਰੀ ਜੈਕਟ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ*, 1913
image:Fighting_Forms.jpg|ਫਰਾਂਜ਼ ਮਾਰਕ, *ਲੜ ਰਹੇ ਰੂਪ*, 1914.
File:Ernst Ludwig Kirchner - Nollendorfplatz.jpg|ਅਰਨਸਟ ਲੁਡਵਿਗ ਕਿਰਚਨਰ, *ਨੋਲਨਡੋਰਫ਼ਪਲਾਤਜ਼*, 1912
File:Kirchner - Selbstbildnis als Soldat.jpg|ਅਰਨਸਟ ਲੁਡਵਿਗ ਕਿਰਚਨਰ, *ਸੈਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੈਚਿਤਰ*, 1915

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਸੁਹਜਵਾਦ‎
*ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦ
*ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦ
*ਅਮੂਰਤ ਕਲਾ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ
ਘਣਵਾਦ

**ਘਣਵਾਦ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: ਕਿਊਬਿਜ਼ਮ), 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਪਾਬਲੋ ਪਿਕਾਸੋ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਬਰਾਕ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਯੂਰਪੀ ਚਿਤਰਕਲਾ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਸੰਗੀਤ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੂੰ ਵੀ ਅਨੁਸਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਕਿਊਬਿਜਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ 1907 ਤੋਂ 1911 ਦੇ ਵਿੱਚ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲੇਕਿਨ ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਸਰ ਛੱਡਿਆ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸਿੰਥੇਟਿਕ ਕਿਊਬਿਜਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1919 ਤੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅਤਿਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਨਹੀਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਡਗਲਸ ਕੂਪਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਲਕ ਕਿਤਾਬ 'ਦ ਕਿਊਬਿਸਟ ਐਪੋਕ' ਵਿੱਚ ਕਿਊਬਿਜਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੂਪਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰੰਭਕ ਕਿਊਬਿਜਮ (1906 ਤੋਂ 1908 ਤੱਕ) ਸੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਪਿਕਾਸੋ ਅਤੇ ਬਰਾਕ ਦੇ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਉੱਚ ਕਿਊਬਿਜਮ (1909 ਤੋਂ 1914 ਤੱਕ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜੁਆਨ ਗਰਿਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰੇ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੂਪਰ ਨੇ ਅੰਤਮ ਕਿਊਬਿਜਮ (1914 ਤੋਂ 1921 ਤੱਕ) ਨੂੰ ਇਸ ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਕਿਹਾ।.

ਕਿਊਬਿਸਟ (ਘਣਵਾਦੀ) ਚਿਤਰਕਲਾ ਵਿੱਚ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫਿਰ ਤੋਂ ਅਮੂਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਨੇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਵੱਡੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਸੁਹਜਵਾਦ‎
*ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦ
*ਅਮੂਰਤ ਕਲਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ
ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕਾਂ

300px|thumbnail|right|ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕਾਂ
300px|thumbnail|right|ਦੱਖਣੀ ਚਰਲਜ਼ ਵੀ ਵਾਲ
**ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕਾਂ** (ਮੂਲ ਨਾਮ: ਸਾਉਥਪੋਰਟ ਗੇਟਸ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Southport Gates) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਖੇਤਰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਫਾਟਕਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਚਾਰਲਸ ਪੰਚਮ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ 16ਵੀਆਂ ਸਦੀ ਦੀ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਕਿਲਾਬੰਦੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ ਫਾਟਕਾਂ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਾਊਥ ਬੈਸਟਿਅਨ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਟਰਫਾਲਗਰ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕ ਨਿਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਟਰਫਾਲਗਰ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ 1552 ਅਤੇ 1883 ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਤੀਜਾ ਫਾਟਕ, ਜਿਨੂੰ ਰਿਫਰੇਂਡਮ ਗੇਟ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨਾਂ ਫਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚੌੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 1967 ਮੁੱਖ ਸੜਕ (ਮੇਨ ਸਟਰੀਟ) ‘ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੋਨਾਂ ਫਾਟਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕਦਮ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ। ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕਾਂ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਹੇਰਿਟੇਜ ਟਰੱਸਟ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।

## ਟੀਕਾ 
ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਗੇਟਸ ਔਬੇਰਿਅਨ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਨੋਕ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਖੇਤਰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਫਾਟਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤੀਕੜੀ ਹੈ। ਫਾਟਕਾਂ ਚਾਰਲਸ ਪੰਚਮ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਹਨ, ਇਹ ਦੀਵਾਰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਦਾ ਕਿਲਾਬੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸੀਮਾ ਦਾ ਬਚਾਵ ਕਰਣ ਲਈ ਇਸਦਾ ਉਸਾਰੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਫਾਟਕਾਂ ਟਰਫਾਲਗਰ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਟਰਫਾਲਗਰ ਕਬਰਿਸਤਾਨ (ਹੇਠਾਂ ਚਿਤਰਿਤ) ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਬੈਸਟਿਅਨ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਫਲੈਟ ਬੈਸਟਿਅਨ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੂਲ ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕ ਟਰਫਾਲਗਰ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਰਿਫਰੇਂਡਮ ਗੇਟ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਗੇਟਸ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਹੇਰਿਟੇਜ ਟਰੱਸਟ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।

## ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕ 
ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕ ਚਾਰਲਸ ਪੰਚਮ ਦੀਵਾਰ ‘ਤੇ ਬਣੇ ਤਿੰਨਾਂ ਫਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਨਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕਾ ਗੇਟ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਉਸਾਰੀ ਇਟਲੀ ਦੇ ਅਭਿਅੰਤਾ ਜਯੋਵਾਨੀ ਬਟੀਸਟਾ ਕਾਲਵੀ ਨੇ ਸੰਨ 1552 ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਪੰਚਮ, ਪਵਿਤਰ ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ, ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕਾਂ ‘ਤੇ ਸਪੇਨ ਐ ਚਾਰਲਸ ਪੰਚਮ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਚਿਹਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਕੋਸਟ ਆਫ ਆਰੰਸ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਫਾਟਕ ਨੂੰ ਸਪੇਨੀ ਅਭਿਅੰਤਾ ਲੁਈਸ ਬਰਾਵੋ ਡੇ ਏਕੋਨੀਆ ਦੇ 1627 ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

File:Gibraltar Referendum Gates (Southport Gates) 01.jpg|ਰਿਫਰੇਂਡਮ ਗੇਟ
File:Trafalgar Cemetery, Gibraltar.jpg|ਟਰਫਾਲਗਰ ਕਬਰਿਸਤਾਨ
File:Gibraltar, Southport Gates, Brunnen.JPG|ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਗੇਟਸ ਦੇ ਕੋਲ ਦਾ ਫੱਵਾਰਾ
File:RML 10 inch 18 ton gun, Southport Gate, Gibraltar.jpg|ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਹੇਰਿਟੇਜ ਟਰੱਸਟ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਬੰਦੂਕ
 

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਗੇਟ ਗੂਗਲ ਮੈਪ ‘ਤੇ
* ਪ੍ਰਿੰਸ ਏਡਵਰਡਸ ਗੇਟ ਗੂਗਲ ਮੈਪ ‘ਤੇ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਫਾਟਕਾਂ
ਸ਼ਰਤ (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

**ਸ਼ਰਤ** (ਨਿੱਕੀ ਰੂਸੀ ਕਹਾਣੀ), ਇੱਕ ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਵਕੀਲ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਤ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ ਜਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ। ਇਹ ਐਂਤਨ ਚੈਖ਼ਵ ਦੀ 1889 ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤ ਬੇਹੱਦ ਨਾਟਕੀ ਹੈ।
## ਕਥਾਨਕ
ਬੈਂਕਰ ਨੂੰ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਤ ਲਾਉਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਉਹ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜਬਾਨੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਛਿੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਬੈਂਕਰ ਦੀ ਦਲੀਲ਼ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉਮਰ ਕੈਦ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਾਨਵੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਵਾਨ ਵਕੀਲ ਅਸਹਿਮਤ ਹੈ। ਉਹਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਦੇ ਬਜਾਏ ਉਮਰ ਕੈਦ ਚੁਣਨਾ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਦੋ ਲੱਖ ਰੂਬਲ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਇਕਾਂਤ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਦਮੀ ਆਪਣੀ ਸਜ਼ਾ ਦੌਰਾਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ, ਲਿਖਣ, ਪਿਆਨੋ ਵਜਾਉਣ, ਪੜ੍ਹਾਈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਭਿਣਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਕੈਦ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ 'ਚ ਅਸੀਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਅ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਵਕੀਲ ਗੰਭੀਰ ਇਕੱਲੇਪਣ ਅਤੇ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਟੀਸਾਂ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਹ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਸਟੱਡੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਤਦ, ਵਿਗਿਆਨ, ਸਾਹਿਤ, ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੇਤਰਤੀਬੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਿਲਗੋਭਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਛੇ ਸੌ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇੰਜੀਲ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ। ਆਖਰੀ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੈਦੀ ਵਕੀਲ ਖੂਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਮੈਡੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਬਾਰੇ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਬਾਇਰਨ ਜਾਂ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬੈਂਕਰ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸ਼ਰਤ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਰਤ ਭੁਗਤਾਉਣ ਨਾਲ ਉਹ ਦਿਵਾਲੀਆ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਂਕਰ ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਰਤ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨਾ ਦੇਣੇ ਪੈਣ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੁਪਕੇ ਵਕੀਲ ਦੇ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੈਂਕਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਤ ਇੱਕ ਨੋਟ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਜ਼ਾ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭੌਤਿਕ ਵਸਤਾਂ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਛਿਣਭੰਗੁਰ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ​​ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਸ਼ਰਤ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪੰਜ ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਥੋਂ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਯਾਨੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਸ਼ਰਤ ਹਾਰ ਜਾਵੇਗਾ।
## ਪਾਤਰ
**ਸ਼ਰਤ** ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਬੱਸ ਦੋ ਹੀ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਰਸਮੀ ਨਾਮ ਚੈਖ਼ਵ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੈਖ਼ਵ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਕੈਮਰੂਨ

**ਕੈਮਰੂਨ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਕੈਮਰੂਨ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (), ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨਾਈਜੀਰੀਆ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਾਡ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਗਿਨੀ, ਗੈਬਾਨ, ਅਤੇ ਕਾਂਗੋ ਗਣਰਾਜ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਤਟਰੇਖਾ ਬੌਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਉੱਤੇ ਹੈ ਜੋ ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਕਰ ਕੇ "ਛੋਟਾ ਅਫ਼ਰੀਕਾ" ਜਾਂ "ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਲਘੂ-ਚਿੱਤਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਮੁਹਾਂਦਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ, ਮਾਰੂਥਲ, ਪਹਾੜ, ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਘਾਹ-ਮੈਦਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਸਿਖਰਲਾ ਬਿੰਦੂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਕੈਮਰੂਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੂਆਲਾ, ਯਾਊਂਦੇ ਅਤੇ ਗਾਰੂਆ ਹਨ। ਇਹ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗੀਤ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਮਕੋਸਾ ਅਤੇ ਬਿਕੁਤਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਮਯਾਬ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਕਰ ਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਹਨ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Haoua oumar ndjamena guidi Tchad.png|ਹਵਾ ਓੁਮਰ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਇਹ ਲੜਕੀ ਚਾਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਐਨ'ਜਮੇਨਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਐਨ'ਜਮੇਨਾ ਗਾਈਡੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਕੂਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ।
File:Mai Gombo Doungous Chef de canton Gama - Tchad.jpg|ਗੋਂਬੋ ਡੌਨਗਸ ਚਾਡ ਵਿਚ ਗਾਮਾ ਦਾ ਕਨੌਰੀ (ਬੋਰਨੋ) ਉਪ-ਪ੍ਰੀ-ਪੈਕਚਰ ਦਾ ਕੈਂਟੋਨ ਚੀਫ ਹੈ, ਗਾਮਾ ਚਾਦ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 400 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈਡਜੇਰ ਲਾਮਿਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਕੋਲੰਬੀਆ

**ਕੋਲੰਬੀਆ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਕੋਲੰਬੀਆ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** ( ਰੇਪੂਵਲਿਕਾ ਦੇ ਕੋਲੋਂਵੀਆ) ਬੱਤੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਇਕਾਤਮਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਗਣਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਇਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਨਾਮਾ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਸਾਗਰ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਏਕੁਆਡੋਰ ਅਤੇ ਪੇਰੂ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਲੰਬੀਆ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 26ਵਾਂ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਚੌਥਾ (ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਅਤੇ ਪੇਰੂ ਮਗਰੋਂ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। 4.6 ਕਰੋੜ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 27ਵਾਂ ਅਤੇ ਸਪੇਨੀ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਜਗਤ ਦਾ ਦੂਜਾ (ਮੈਕਸੀਕੋ ਮਗਰੋਂ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦਰਮਿਆਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ, ਫੁੱਲਾਂ, ਪੰਨਾ-ਰਤਨਾਂ, ਕੋਲਾ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਦਾਵਾਰ ਇਸਦੇ ਅਰਥ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Agricultura guanabana.jpg|ਗੁਆਨਾਬਾਨਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ
File:Alegoric car.jpg|ਇਹ ਬੈਰਨਕੁਲਾ ਕਾਰਨੀਵਾਲ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ
File:Baile de cumbia en Fiestas de independencia de Colombia, Mompox, Bolivar.jpg|ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਬੋਲੀਵਾਰ ਵਿਚ ਸਾਂਤਾ ਕਰੂਜ਼ ਡੀ ਮੋਮਪੌਕਸ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਸਬਾ ਹੈ ਜੋ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁੰਬੀਆ ਅਤੇ ਬਾਂਬੂਕੋ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ 7 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਹੈ।
File:Cafero del Ariari.jpg|ਕੈਫੇਰੋ ਡੈਲ ਅਰਿਯਾਰੀ
File:Cartagena Colombia 2019.jpg|ਕੰਡੇਗੇਨਾ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਕੰਧ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਡਬਲਯੂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤ ਨੇ ਸੁੱਟੀ ਹੋਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਕਮੀਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ,ਫੋਟੋ ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਲਈ ਗਈ।
File:Colombian Santafereño hot chocolate.jpg|ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸਾਂਤਾਫੇਅਰੋ ਹਾਟ ਚਾਕਲੇਟ
File:Emberá girl wearing balaca (crown).jpg|ਇਹ ਔਰਤ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਅੰਬਰ ਕੌਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪਨਾਮਾ ਵਿਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ,ਈਬੇਰੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਿਅਕਤੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਕੋਸੋਵੋ ਗਣਰਾਜ

**ਕੋਸੋਵੋ ਗਣਰਾਜ** (ਅਲਬਾਨੀਆਈ: *Republika e Kosovës*; ਸਰਬੀਆਈ: Република Косово, *Republika Kosovo*) ਦੱਖਣੀ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਸ਼-ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਿਸ਼ਤੀਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਕਦੂਨੀਆ ਗਣਰਾਜ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਲਬਾਨੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੋਂਟੇਨੇਗਰੋ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਦੇਸ਼ ਹੀ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਸੋਵੋ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਲਾਕੇ 'ਤੇ ਕੋਸੋਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੈ ਪਰ ਉੱਤਰੀ ਕੋਸੋਵੋ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰਬੀਆਈ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਇਲਾਕਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਬਜੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਬੀਆਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸਰਬੀਆ ਵੱਲੋਂ ਫੰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਮਾਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਹੈ।

ਕੋਸੋਵੋ ਗਣਰਾਜ ਨੂੰ 96 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਤੀ ਫੰਡ, ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੜਕ ਅਤੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਯੂਰਪੀ ਬੈਂਕ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਫ਼ਾਹਸ਼ ਰਚਨਾ

thumb
thumb|right|upright|ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਦ੍ਰਸ਼ੀਆਤੀਲ ਮੁੱਖ ਪੰਨਾ

**ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ** (ਅਕਸਰ ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ ਵਰਤੋ ਵਿੱਚ **ਅਸ਼ਲੀਲ** ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਖਿਪਤ) ਯੋਨ ਵਿਸ਼ਾ ਗੱਲ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਚਿਤਰਣ ਹੈ। ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਪਤਰਿਕਾਵਾਂ, ਪੋਸਟਕਾਰਡ, ਤਸਵੀਰਾਂ, ਮੂਰਤੀਕਲਾ, ਡਰਾਇੰਗ, ਪੇਂਟਿੰਗ, ਏਨੀਮੇਸ਼ਨ, ਅਵਾਜ਼ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ, ਫਿਲਮ, ਵੀਡਇਆਂ, ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਸਹਿਤ, ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿੱਸਮ ਦਾ ਵਰਤੋ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਅਭਿਨਏ ਦੇ ਬਜਾਏ ਕਾਰਜ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕਰਣ ਲਈ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਸੇਕਸ ਸ਼ੋ ਅਤੇ ਸਟਰਿਪਟੀਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਸ਼ਲੀਲ ਮਾਡਲ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਈ ਹੁਣੇ ਵੀ ਬਣਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਸ਼ਲੀਲ ਐਕਟਰ ਜਾਂ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸਟਾਰ ਅਸ਼ਲੀਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨਾਟਕੀਏ ਕੌਸ਼ਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਸ਼ਲੀਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਕਿਹਾ ਜਾ।

ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰੇਮਕਾਵਿਅ ਵਲੋਂ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਾ ਉੱਚ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਕਾਮੁਕਤਾ ਦਾ ਚਿਤਰਣ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸਾਹਿਤ ਇੱਕ ਸਨਸਨੀਖੇਜ ਤਰੀਕੇ ਤੋਂ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰਕ ਕਾਰਜ ’ਤੇ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਨਾਲ਼, ਚਿਤਰਣ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਲਦੀ ਤੇਜ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ। ਇੱਕ ਭੇਦ ਵੀ ਕੱਟਰ ਅਤੇ ਸਾਟਕੋਰ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਫਟਕੋਰ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸਾਹਿਤ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਗਨ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰੋੱਤੇਜਕ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੰਭੋਗ ਦੇ ਸਿਮੁਲੇਸ਼ਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੱਟਰ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸਾਹਿਤ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਤੋਂ ਛੇਦਕ ਸੰਭੋਗ ਸ਼ੋਕੇਸਜ਼। ਅਸ਼ਲੀਲ (ਖ਼ਾਸ ਰੂਪ ਤੋਂ ਕੱਟਰ) ਦੇਉਪਭੋਕਤਾਵਾਂਲਈ ਪੁਰੁਸ਼ੋਂ ਮਾਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਲਿਪਨ ਸਵਾਦ ਲਕਸ਼।

ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਅਕਸਰ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਸੇਂਸਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਜਬੂਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਹੋਰ ਵੀ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਇਤਿਹਾਸਿਤ, ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ, ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਤਭੇਦ ਸਮਾਜਕ ਕਾਮੁਕਤਾ ਦੇ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸੁਭਾਅ, ਇੱਕ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਉਦਭਵ ਨਾਲ਼ ਲਈ। ਅਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਖ਼ਪਤ 20 ਵੀਆਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਪਈ. ਘਰ ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੇਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਇੱਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਲੀਲ ਉਦਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਪੈਦਾ ਵਿੱਚ ਬੂਮਜ਼ ਵੇਖਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ
ਬਸਰਾ

**ਬਸਰਾ** (ਅਰਬੀ: البصرة‎), ਇਰਾਕ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ। ਇਹ ਬਸਰਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਹੈ। 2007 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਅਬਾਦੀ 952,441 ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ 2,009,767 ਸੀ। ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ 75 ਮੀਲ ਦੂਰ ਅਤੇ ਬਗਦਾਦ ਤੋਂ 280 ਮੀਲ ਦੂਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦਜਲਾ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਤ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ ਉੱਤੇ ਬਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਥਿਤੀ - 30 ਡਿਗਰੀ 30ਮਿੰਟ ਉੱਤਰੀ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਅਤੇ ਅਤੇ 47 ਡਿਗਰੀ 50 ਮਿੰਟ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ।

ਬਸਰਾ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ 90 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਉੱਨ, ਕਪਾਹ, ਖਜੂਰ, ਤੇਲ, ਗੋਂਦ, ਗਲੀਚੇ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਅਰਬ, ਯਹੂਦੀ, ਅਮਰੀਕੀ, ਈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਨ।
## ਇਤਹਾਸ
636ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਖਲੀਫਾ ਉਮਰ ਨੇ ਬਸਾਇਆ ਸੀ। ਅਰੇਬੀਅਨ ਨਾਈਟਸ ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਕਲਾ, ਅਤੇ ਵਣਜ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਨ 1868 ਵਿੱਚ ਤੁਰਕਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨਗਰ ਦੀ ਅਧੋਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ। ਲੇਕਿਨ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸਨ੍ਹੂੰ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਬੰਦਰਗਾਹ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੀ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਰਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬੰਦਰਗਾਹ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਜਵਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ 26 ਫੁੱਟ ਉੱਤੇ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
## ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ
ਬਸਰੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਫ਼ੌਜੀ ਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਅਰਬ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਸਰੇ ਦੀ ਲਾਮ ਦਾ ਮੋਟਿਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਆ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ:

ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੱਭਰੂ ਕੋਹ ਸੁੱਟੇ,
ਬਸਰੇ ਦੀ ਲਾਮ ਨੇ।
*
ਬਸਰੇ ਦੀ ਲਾਮ ਟੁੱਟਜੇ,
ਨੀਂ ਮੈਂ ਰੰਡੀਓਂ ਸੁਹਾਗਣ ਹੋਵਾਂ। 
*
ਬਸਰੇ ਦੀ ਲਾਮ ਟੁੱਟ ਜਾਏ,
ਮੈਂ ਘਰ ਘਰ ਵੰਡਾਂ ਸ਼ੀਰਨੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਮੈਟੋਨਮੀ

**ਮੈਟੋਨਮੀ** (ਅੰ: Metonymy  )) ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਜੁਗਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਕਰੀਬ ਤੋਂ ਜੁੜੇ ਕਿਸੇ ਅੰਗ ਜਾਂ ਵਸਤੂ/ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਈ ਜੁਗਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲੰਕਾਰ
ਪੰਨਾ ਲਾਲ ਪਟੇਲ

**ਪੰਨਾਲਾਲ ਨਾਨਾਲਾਲ ਪਟੇਲ** (ਗੁਜਰਾਤੀ: પન્નાલાલ નાનાલાલ પટેલ 7 ਮਈ 1912 - 6 ਅਪਰੈਲ 1989) ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਗਲਪਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 1985 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਪੰਨਾਲਾਲ ਪਟੇਲ ਗੁਜਰਾਤ - ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟੇ - ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਮਾਂਡਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ - ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਕਵੀ ਉਮਾਸ਼ੰਕਰ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਸੰਨ 1936 ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪੰਨਾਲਾਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ੀਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹ ਅਨੁਭਵ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 18 ਕਹਾਣੀ - ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ 20 ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ (ਨਾਵਲ)

**ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ**, ਪੰਨਾ ਲਾਲ ਪਟੇਲ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ 1947 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1970 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਡਾ. ਰਘੁਵੀਰ ਚੌਧਰੀ ਨੇ 'ਜੀਵਨ ਏਕ ਡਰਾਮਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਨੇਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਇੰਡੀਆ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੂੰ 1985 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ਾ ਗੁਜਰਾਤ (1900) ਵਿੱਚ ਪਏ ਭਿਆਨਕ ਅਕਾਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਆਂਚਲ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਸੀ ਭੀਲ ਬਸਤੀ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਹਨ: ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ – ਮਾਨਵੀਨੀ ਭਵਾਈ, ਦੂਜਾ ਭਾਗ – ਭਾਂਗਿਆਨਾ ਭਾਭੇਰੂ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਭਾਗ – ਘੰਮਰ ਵਲੋਣੁ। ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਹੀ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ - ਬਿੰਦੂ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਮੱਕੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਚਾਣ ਉੱਤੇ ਬੈਠਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਨਾਵਲ
ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਰਾਜ਼

**ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਰਾਜ਼** (4 ਜਨਵਰੀ 1931 - 25 ਅਗਸਤ 2008, ਉਰਦੂ: احمد فراز) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਫ਼ਰਾਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਜਨਵਰੀ 1931 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ ਦੇ ਕੋਹਾਟ, (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ
ਉਸ ਦਾ ਬਾਪ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਉਹ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕਰਦਾ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਬਚਪਨ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਬਾਰ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਰਾਜ਼ ਲਈ ਕੁੱਝ ਕੱਪੜੇ ਲਿਆਏ। ਕਪੜੇ ਅਹਿਮਦ ਫਰਾਜ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਉਸ ਨੇ ਖ਼ੂਬ ਰੌਲਾ ਮਚਾਇਆ ਕਿ ‘ਮੈਂ ਕੰਬਲ ਦੇ ਬਣੇ ਕੱਪੜੇ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਾਂਗਾ’। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਲਈ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਕਪੜੇ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਬਿਹਤਰ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ:

ਗੱਲ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਵਧੀ ਕਿ ਫ਼ਰਾਜ਼ ਘਰ ਛੱਡਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਤੇ ਫਿਰ ਤਮਾਮ ਉਮਰ ਉਹ ਫ਼ਰਾਰ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਕਦੇ ਲੰਦਨ, ਕਦੇ ਨਿਊਯਾਰਕ, ਕਦੇ ਰਿਆਦ ਅਤੇ ਕਦੇ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ।

ਅਹਿਮਦ ਫਰਾਜ਼ ਨੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ। ਐਡਵਰਡ ਕਾਲਜ (ਪੇਸ਼ਾਵਰ) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਸਨੇ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਫੀਚਰ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ‘ਤਨਹਾ ਤਨਹਾ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਬੀ. ਏ. ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼ ਅਤੇ ਅਲੀ ਸਰਦਾਰ ਜਾਫਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਛੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਸ਼ਿਪ ਲੈ ਲਈ। ਇਸ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦਾ ਅਗਲਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ *ਦਰਦ ਆਸ਼ੋਬ* ਛਪਿਆ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ (ਪੇਸ਼ਾਵਰ) ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ।

2006 ਤੱਕ ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਟੀ ਵੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 25 ਅਗਸਤ 2008 ਨੂੰ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬੇਟਾ ਸ਼ਿਬਲੀ ਫ਼ਰਾਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਰਕਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਰ ਹੈ।

## ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਿਹ
**ਖ਼ਾਨਾਬਦੋਸ਼*
*﻿*ਤਨਹਾ ਤਨਹਾ*
**ਦਰਦ ਆਸ਼ੋਬ*
**ਸ਼ਬ ਖ਼ੂਨ*
**ਨਾਯਫ਼ਤ*
**ਮੇਰੇ ਖ਼ਾਬ ਰੇਜ਼ਾ ਰੇਜ਼ਾ*
**ਬੇ ਆਵਾਜ਼ ਗਲੀ ਕੂਚੋਂ ਮੇਂ*
**ਨਾਬੀਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਂ ਆਈਨਾ*
**ਪਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਮੌਸਮ*
**ਸਭ ਆਵਾਜ਼ੇਂ ਮੇਰੀ ਹੈਂ*
**ਖ਼ਾਬ ਗੁਲ ਪਰੇਸ਼ਾਂ ਹੈ*
**ਮੋਦਲਕ*
**ਗ਼ਜ਼ਲ ਬਹਾਨਾ ਕਰੋ*
**ਜਾਨਾਂ ਜਾਨਾਂ*
* *ਯੇ ਇਸ਼ਕ ਜਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾ*

## ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਸ਼ੇਅਰ

 ***
ਅਬ ਕੇ ਹਮ ਬਿਛੜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਯਦ ਕਭੀ ਖ਼ਵਾਬੋਂ ਮੇਂ ਮਿਲੇਂ
ਜਿਸ ਤਰਹ ਸੂਖੇ ਹੁਏ ਫੂਲ ਕਿਤਾਬੋਂ ਮੇਂ ਮਿਲੇਂ
ਢੂੰਢ ਉਜੜੇ ਹੂਏ ਲੋਗੋਂ ਮੇਂ ਵਫ਼ਾ ਕੇ ਮੋਤੀ
ਯੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਤੁਝੇ ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ ਖ਼ਰਾਬੋਂ ਮੇਂ ਮਿਲੇਂ
ਤੂ ਖ਼ੁਦਾ ਹੈ ਨ ਮੇਰਾ ਇਸ਼ਕ਼ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੋਂ ਜੈਸਾ
ਦੋਨੋਂ ਇੰਸਾਂ ਹੈਂ ਤੋਂ ਕ੍ਯੋਂ ਇਤਨੇ ਹਿਜਾਬੋਂ ਮੇਂ ਮਿਲੇਂ
 ***
ਇਸ ਸੇ ਪਹਲੇ ਕੇ ਬੇ-ਵਫ਼ਾ ਹੋ ਜਾਏਂ
ਕ੍ਯੋਂ ਨ ਐ ਦੋਸਤ ਹਮ ਜੁਦਾ ਹੋ ਜਾਏਂ
 ***
ਦੋਸਤ ਬਨ ਕਰ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸਾਥ ਨਿਭਾਨੇਵਾਲਾ
ਵਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ ਜ਼ਾਲਿਮ ਕਾ ਜ਼ਮਾਨੇਵਾਲਾ 
 ***
ਕਰੂੰ ਨ ਯਾਦ ਅਗਰ ਕਿਸ ਤਰਹ ਭੁਲਾਊਂ ਉਸੇ
ਗ਼ਜ਼ਲ ਬਹਾਨਾ ਕਰੂੰ ਔਰ ਗੁਨਗੁਨਾਊਂ ਉਸੇ 
 ***
ਤੁਮ ਭੀ ਖ਼ਫ਼ਾ ਹੋ ਲੋਗ ਭੀ ਬਰਹਮ ਹੈਂ ਦੋਸਤੋ
ਅਬ ਹੋ ਚਲਾ ਯਕ਼ੀਂ ਕੇ ਬੁਰੇ ਹਮ ਹੈਂ ਦੋਸਤੋ
ਕੁਛ ਆਜ ਸ਼ਾਮ ਹੀ ਸੇ ਹੈ ਦਿਲ ਭੀ ਬੁਝਾ-ਬੁਝਾ
ਕੁਛ ਸ਼ਹਰ ਕੇ ਚਿਰਾਗ਼ ਭੀ ਮਧਮ ਹੈਂ ਦੋਸਤੋ
 ***
ਸਿਲਸਿਲੇ ਤੋੜ ਗਯਾ ਵੋਹ ਸਭੀ ਜਾਤੇ ਜਾਤੇ 
ਵਰਨਾ ਇਤਨੇ ਤੋਂ ਮਰਾਸਿਮ ਥੇ ਕੇ ਆਤੇ ਜਾਤੇ (*ਮਰਾਸਿਮ=ਰਿਸ਼ਤਾ,ਤਾਲੁਕ਼ਾਤ)
ਕਿਤਨਾ ਹਸੀਂ ਥਾ ਤੇਰੇ ਹਿਜਰ ਮੇਂ ਮਰ ਜਾਨਾ
ਫਿਰ ਭੀ ਏਕ ਉਮਰ ਲਗੀ ਜਾਨ ਸੇ ਜਾਤੇ ਜਾਤੇ
ਉਸਕੀ ਵੋਹ ਜਾਨੇ ਉਸੇ ਪਾਸ-ਏ-ਵਫ਼ਾ ਥਾ ਕਿ ਨਾ ਥਾ
ਤੁਮ 'ਫਰਾਜ਼' ਆਪਣੀ ਤਰਫ਼ ਸੇ ਤੋਂ ਨਿਭਾਤੇ ਜਾਤੇ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਬਗ਼ਦਾਦ

**ਬਗਦਾਦ** (ਅਰਬੀ: بغداد) ‎ਇਰਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। 2011 ਦੇ ਅਬਾਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ 7,216,040 ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਇਰਾਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ 600 ਈ ਪੂ ਦੇ ਬਾਬਿਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਭਾਗਦੱਤ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਗਰ 4,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਪੂਰਬ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਰਵਾਂ ਰਸਤੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਪਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਦੇ ਉਪਜਾਊ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਗਦਾਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਖਲੀਫਾ ਦੀ ਛਤਰਛਾਇਆ ਵਿੱਚ ਧਨੀ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਵਧੇ ਫੁੱਲੇ। ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖਪਰੈਲ ਦੇ ਭਵਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਗਦਾਦ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਲਗਭਗ 23 ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਸਲਾਨਾ ਵਰਖਾ ਸੱਤ ਇੰਚ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਖਜੂਰ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਕੁੰਜ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਬਗਦਾਦ (Baghdad) ਸਥਿਤੀ: 33 ਡਿਗਰੀ 20 ਮਿੰਟ ਉੱਤਰ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਅਤੇ 44 ਡਿਗਰੀ 25 ਮਿੰਟ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ। ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ 250 ਮੀਲ ਦੂਰ, ਦਜਲਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸਾਗਰ ਤਲ ਤੋਂ 120 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ।

## ਇਤਹਾਸ
ਬਗ਼ਦਾਦ ਦਜਲਾ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਗ਼ਦਾਦ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਵਣਜ-ਵਪਾਰ ਦਾ ਧੁਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨੌਸ਼ੇਰਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਗ਼ਦਾਦ ਪਿਆ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਨੌਸ਼ੇਰਵਾਂ ਨਿਆਂ ਦੀ ਤੱਕੜੀ ਫੜਦਾ ਸੀ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਬਗ਼ਦਾਦ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸੇ ਬਾਗ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੋਵੇ! ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਇਹ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਮੰਗੋਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹਲਾਕੂ ਨੇ 1258 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਗਰ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਚਰਾਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਅਸਲੀ ਪਤਨ 1258 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਖੂਨੀ ਨਾਮਕ ਮੰਗੋਲ ਨੇ ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਇਸਲਾਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਿੰਚਾਈ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕਰ ਕੇ ਉਪਜਾਊ ਖੇਤੀ-ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸਟੇਪਸ ਜਾਂ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਰੰਭਕ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਬਗਦਾਦ ਕਦੇ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਹਿਨੈਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਕਾਹਿਰਾ ਅਤੇ ਬਸਰਾ ਜੁੜੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਪੂਰਬ ਨਾਲ ਵੀ ਹਵਾਈ ਸੰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਇੱਥੋਂ ਹੋਕੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਰਕੀਂ ਤੱਕ ਰੇਲਮਾਰਗ ਬਣ ਜਾਣ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਸਿੱਧੇ ਭੂਮੱਧਸਾਗਰ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਇੱਜ਼ਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਗਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਦਰੀਆਂ, ਉੱਨ, ਗੋਂਦ, ਖਜੂਰ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਚਰਮ ਦਾ ਨਿਰਿਆਤ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਚਾਹ ਦਾ ਆਯਾਤ ਕਰ ਕੇ ਪੁਨਰਨਿਰਿਆਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇੱਥੇ ਚਿਕਿਤਸਾ, ਕਲਾ, ਕਾਨੂੰਨ, ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ, ਮਿਲਿਟਰੀ ਸਾਇੰਸ ਆਦਿ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਉਚਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਰਾਤਤਵ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਹੈ। ਨਗਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮਕਾਨ, ਤੰਗ ਅਤੇ ਧੂੜ ਭਰੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਗ ਦਰਸ਼ਨੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਸੁੰਦਰ ਮਸਜਿਦਾਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ**,(ਐਨ ਬੀ ਟੀ) ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਸਾਧਨ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸੰਗਠਨ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸਮੂਹ) ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1957 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਕਾਰਜ ਹਨ -
ਇਹ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸੀ ਕਿ ਐਨ ਬੀ ਟੀ ਅਫਸਰਸ਼ਾਹੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਦਾਰਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਸਸਤੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਾਪਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।

(1) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ

(2) ਕਿਤਾਬ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ

(3) ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ

(4) ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ

(5) ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦੇਣਾ

ਇਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਅਰੰਤਗਤ ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਵਰਸ਼ 14 ਤੋਂ 20 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਿਤਾਬ ਹਫ਼ਤਾ ਵੀ ਮਨਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸਮੂਹ
ਜੰਞ

## ਜੰਞ ਚੜ੍ਹਨ ਦੇ ਰਸਮ ਤੇ ਗੀਤ 
### ਨਹਾਈ ਧੋਈ ਦੀ ਰਸਮ 
ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਉੱਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਦਰੀ ਨਾਲ ਕੇਸੀ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਨੁਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਦਰੀ ਚੜਾਉਣ’ ਦੀ ਰਸਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਈ ਧੋਈ ਉੱਪਰੰਤ ਵਿਆਹੁਲਾ ਮੁੰਡਾ ਵੀ ਨਾਨਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਦੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ।
ਕੀਹਨੇ ਡੋਲਿਆ ਪਾਣੀ
ਆਂਗਣ ਚੀਕੜ ਕੀਹਨੇ ਕੀਤੜਾ ਵੇ,

ਕੀਹਨੇ ਡੋਲ੍ਹਿਆ ਪਾਣੀ,

ਵੇ ਕਹਿਨੇ ਡੋਲ੍ਹਿਆ ਵਾਣੀ,

ਬਾਬੇ ਦਾ ਪੋਤੜਾ ਨ੍ਹਾਤੜਾ ਵੇ ਉਹਨੇ ਡੋਲਿਆ ਪਾਣੀ,

ਵੇ ਉਹਨੇ ਡੋਲ੍ਹਿਆ ਪਾਣੀ।.........

### ਚੱਪਣੀਆਂ ਭੰਨ੍ਹਣੀਆਂ 
ਚੋਂਕੀ ਤੋਂ ੳੱੁਤਰ ਕ ਮੁੰਡਾ ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਕੋਰੀਆਂ ਚੱਪਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਡੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਭੰਨਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਲਾੜਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੱਪਣੀਆਂ ਨੂੰ ਕੜਾਏਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੋੜ੍ਹ ਕੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲੇ ਯਾਨੀ ਕੋਈ ਵੀ ਚੱਪਣੀ ਸਾਬਤ ਨਾ ਰਹੇ।

	ਪੁੱਤ ਬਹਿ ਚੌਕੀ ਭੰਨ ਚੱਪਣੀਆਂ

ਤੇਰੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਤੇ ਦਾਦਕਿਆਂ ਨੂੰ

ਮਿਲਣ ਵਧਾਇਆ ਵੇ! ............(2)

### ਸਿਹਰਾਬੰਦੀ 
ਸਿਹਰਾ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕਿ੍ਰਤ ਸ਼ਬਦ ‘ਸੇਖਰਾ’ ਚੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਭਾਵ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣਾ। ਪੱਗ ਬੰਨਣ ਉੱਪਰੰਤ ਭੈਣ ਵਲੋਂ ਵੀਰ ਦੇ ਸਿਹਰਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵੀਰੇ ਦੇ ਸਗਨ ਮਨਾ ਰਹੀ ਆਂ,

ਲਿਆਵੋ ਨੀ ਜੰਮੂ ਦਾ ਮੋਤੀਆ,

ਵੀਰੇ ਨੂੰ ਸਿਹਰਾ ਪਹਿਨਾ ਰਹੀ ਆਂ।..........(3)

### ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਣਾ 
ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਸੁਰਮਾ ਪਾ ਕੇ ਸਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਹੱਥ ਭਰਜਾਈ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਰਜਾਈ ਸੁਰਮਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲਾੜਾ ਸਜ ਧਜ ਕੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਿਰਪਾਨ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋਰ ਨਿਖਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਸਾਰੀਆਂ ਭਰਜਾਈਆਂ ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਸਲਾਈ ਵੇ ਦਿਉਰਾ! ਰਸ ਭਰੀ, ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਸਲਾਈ ਤਾਰ।

ਤੀਜੀ ਸਲਾਈ ਤਾਂ ਪਾਵਾਂ,

ਜੇ ਮੁਹਰਾ ਦੇਵੇ ਵੇ, ਦਿਉਰਾ ਮੇਰਿਆ ਵੇ-ਚਾਰ।..........(4)

### ਸਰਬਾਲਾ ਬਣਾਉਣਾ ਤੇ ਸਲਾਮੀ ਦੇਵਾ 
ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਉੱਪਰੰਤ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸਰਬਾਲਾ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਬਾਲੇ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ ‘ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਸਾਈ’। ਵਿਆਂਹਦੜ ਦੇ ਨਾਲ ਸਜ ਬੈਠੇ ਸਰਬਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਲਾਮੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਰਬਾਲੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗੰਨਾ ਵੀਰਾ।

ਤੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ੈਲ ਸਿਪਾਹੀ ਲੰਮਾ ਵੀਰਾ।

ਲਾੜੇ ਦੀ ਮਾਂ ਲਾੜੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਾ ਕਰਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਰੁਪਏ ਵਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਹੋਰ ਰੁਪਏ ਵਾਰ ਕੇ ਲਾਗੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸਿਹਰਾ ਬੰਨ੍ਹੀ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਆਈ

ਪੱਖੀਆਂ ਝੱਲਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਲਾਮੀ ਕਰਦੇ ਭਾਈ।........(5)

### ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਨਾ 
ਸਲਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾੜਾ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਰਬਾਲਾ ਲਾੜੇ ਪਿੱਛੇ ਘੋੜੀ ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਘੋੜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਂਗਾ ਗੁੰਦ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੈਣ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ ਘੋੜੀ ਨੂੰ ਚਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਜਿਨੀਂ ਰਾਹੀਂ ਵੇ ਵੀਰਾ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ,

ਉਹਨਾਂ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਰੇਤਾ ਖੰਡ ਬਣਿਆਂ।

ਨਿੱਕੀ-ਨਿੱਕੀ ਕਣੀ ਦਾ ਮੀਂਹ ਵੇ ਵਰੇ੍ਹ,

ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਘੋੜੀ ਘਾਹ ਵੇ ਚਰ੍ਹੇ।...........(61,62)

### ਬਰਾਤ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ 
ਇਸ ਪੜਾਅ ਤੇ ਬਰਾਤੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲਈ ਖੇੜੇ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। ਉੱਪਰੰਤ ਸਾਰੇ ਬਰਾਤੀ ਜਾਣ-ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪੋ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਨੂੰ ਹੱਸ ਕੇ ਗੱਡੀ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਸੁਹਣੀ ਭਾਬੀ ਵਿਆਹ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਅਰਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਗੱਡੀ ਚੜ੍ਹ ਜੀ ਵੀਰਾ ਹੱਸ ਕੇ, ਵਹੁਟੀ ਲਿਆਈ ਹਾਂ ਜੀ ਮੁਟਿਆਰ

ਅੰਗ ਦੀ ਹੋਵੇ ਪਤਲੀ,

ਸਜੇ ਬਾਈ ਜੀ ਦੇ, ਵੇ ਬੱਡੀ ਸੁੱਲਖਣਿਆਂ ਵੇ-ਬਾਰ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤ
ਯੂਟੋਪੀਆ (ਕਿਤਾਬ)

**ਯੁਟੋਪੀਆ** (ਪੂਰਾ ਮੂਲ ਲਾਤੀਨੀ ਨਾਮ: De optimo reip. statv, deque noua insula Vtopia, libellus uere aureus, nec minus salutaris quam festiuus), ਸਰ ਟਾਮਸ ਮੋਰ ਦੀ ਗਲਪ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ 1516 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਮੂਲ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਹੈ: ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਰਿਆਸਤ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਦੀਪ **ਯੁਟੋਪੀਆ** ਬਾਰੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਾਰ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਤੀਨੀ ਸਾਹਿਤ
ਗੁਲਿਸਤਾਨ

ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਤਕਰੀਬਨ 1645.]]
**ਗੁਲਿਸਤਾਨ** (ਫ਼ਾਰਸੀ: گلستان) ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਸ਼ੇਖ ਸਾਦੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ 1259 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਹ ਫ਼ਾਰਸੀ ਗਦ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਿਖਰਲੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ। ਇਸਨੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਯਾਨੀ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Gulistan excerpts 
* Gulistan excerpts 
* online books library,Sa'di page 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਸਪਾਰਟਾਕਸ

**ਸਪਾਰਟਾਕਸ** (ਯੂਨਾਨੀ: Σπάρτακος, Spártakos; ਲਾਤੀਨੀ: Spartacus) (ਅੰਦਾਜ਼ਨ 109 ਈ ਪੂ - 71 ਈ ਪੂ) ਇੱਕ ਥਰੇਸੀਅਨ ਗਲੈਡੀਏਟਰ, ਰੋਮਨ ਰਿਪਬਲਿਕ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਦਾਸ ਬਗ਼ਾਵਤ (ਜਿਸਨੂੰ ਤੀਜੀ ਦਾਸ ਲੜਾਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਦਾਸਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚਰਚਿਤ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਸਪਾਰਟਾਕਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੁੱਝ ਗਿਆਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਲਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਵਰਣ ਕਦੇ - ਕਦੇ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਫੌਜੀ ਨੇਤਾ ਸੀ।

ਸਪਾਰਟਾਕਸ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਮਾਅਨੇ ਅਖਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਦਾਸ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦਲਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਜੁੰਡੀਰਾਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜੀ ਗਈ ਲੜਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਸਪਾਰਟਾਕਸ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਈ ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਸਿੱਧ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਪਾਰਟਾਕਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ, ਦੋਨਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਪਾਰਟਾਕਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 
## ਮੂਲ
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੂਤਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ​​ਹੈ ਕਿ ਸਪਾਰਟਾਕਸ ਥਰੇਸੀਅਨ ਸੀ। ਪਲੂਟਾਰਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਤਬਕੇ ਦਾ ਥਰੇਸੀਅਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਅੱਪਿਅਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਦੀ ਉਹ ਜਨਮ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਥਰੇਸਿਅਨ ਸੀ, ਜੋ ਕਦੇ ਰੋਮ ਦਾ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਕੈਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਲੈਡੀਏਟਰ ਵਜੋਂ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਲੋਰਸ (2.8.8) ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾੜੇ ਦਾ ਥਰੇਸੀਅਨ ਫੌਜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚੋਂ ਭਗੌੜਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਡਾਕੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਭਾਂਪਦਿਆਂ ਇੱਕ ਗਲੈਡੀਏਟਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Spartacus  ਲੇਖ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਟੈਕਸਟ।
* "Spartacus"—ਕਿਰਕ ਡੋਗਲਜ ਅਤੇ ਸਰ ਪੀਟਰ ਉਸਤੀਨੋਵ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ
* "Spartacus"—ਟੀ ਵੀ ਮਿੰਨੀ ਸੀਰੀਜ
* http://www.starz.com/originals/spartacus 2010 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਮਿੰਨੀ ਸੀਰੀਜ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਮਨ ਲੋਕ
ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ

**ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ** (15 ਸਤੰਬਰ 1876 - 16 ਜਨਵਰੀ 1938) ਬੰਗਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁਗਲੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੇਵਾਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਨੌਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਟਰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਸਾ (ਘਰ) ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਲਿਖ ਲਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਅਤੇ ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ।  ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ ਲੇਕਿਨ ਆਰਥਕ ਤੰਗੀ ਦੇ ਚਲਦੇ ਉਹ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪੜਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਰੋਜਗਾਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ ਬਰਮਾ ਗਏ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਬਰਮਾ ਰਹਿਕੇ ਕਲਕੱਤਾ ਪਰਤਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੰਭੀਰਤਾ  ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਰਮਾ ਤੋਂ ਪਰਤਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ ਸ਼ਰੀਕਾਂਤ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਬੰਗਚੰਦਰ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਸੀ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਵਿਦਵਾਨ ਪਰ ਸ਼ਰਾਬੀ ਅਤੇ ਝਗੜਾਲੂ ਸੀ।  ਇੱਥੋਂ ਚਰਿੱਤਰਹੀਣ ਦਾ ਬੀਜ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੇਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਸ ਦੀ ਨੌਕਰਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਰਮਾ ਤੋਂ ਕਲਕੱਤਾ ਆਏ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਕੁੱਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਕੋਲ ਛੱਡ ਗਏ। ਸ਼ਰਤ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦੱਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਵੱਡੀ ਦੀਦੀ ਦਾ 1907 ਵਿੱਚ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤ ਨਿਕਲਦੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਸਨੀ ਫੈਲ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਨਾਮ ਬਦਲਕੇ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ।  ਸ਼ਰਤ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਖਬਰ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮਿਲੀ। ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੋ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਤਾਂ ਹੋ ਹੀ ਗਈ, ਫਿਰ ਵੀ ਚਰਿੱਤਰਹੀਣ ਦੇ ਛਪਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਈ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਦਵਿਜੇਂਦਰਲਾਲ ਰਾਏ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਛਾਪਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਸਦਾਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਦੁਆਰਾ ਅਵਾਰਾ ਮਸੀਹਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਜੀਵਨ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। 

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ
* ਬਿੰਦੂਰ ਛੇਲੇ, 1913
* ਬਿਰਾਜ ਬਾਬੂ, 1914
* ਪਰਿਣੀਤਾ, 1914
* ਬੈਕੁੰਠੇਰਾ ਬਿਲ, 1915
* ਪਾਲੀ ਸਮਾਜ, 1916
* ਚੰਦਰਨਾਥ, 1916
* ਅਰਕਸ਼ਣੀਆ,  1916
* ਪੰਡਿਤ ਮੋਸ਼ਾਏ,  1917
*ਦੇਵਦਾਸ, 1917
* ਚਰਿਤਰਹੀਣ, 1917
* ਸ਼ਰੀਕਾਂਤ  (4 ਭਾਗ, 1917, 1918, 1927, 1933)
* ਦੱਤਾ, 1918
* ਗ੍ਰਹਦਾਹ, 1919
* ਦੇਨਾ ਪਾਵਨਾ, 1923
* ਪਾਥੇਰ ਦਾਬੀ, 1926
* ਸੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਨ, (The Final Question) 1931
* ਵਿਪ੍ਰਦਾਸ, 1935
* ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ
* ਮੇਜ ਦੀਦੀ
* ਬਿਲਾਸ਼ੀ 
* ਬਾਹਮਣ ਦੀ ਧੀ
* ਵੈਰਾਗੀ  
* ਸ਼ੁਭਦਾ
* ਸਵਿਤਾ
* ਅਨੂਪਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ
* ਗੁਰੂ ਜੀ
* ਸਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ
*ਅਭਾਗੀ ਦਾ ਸਵਰਗ
* ਭੈਣ ਜੀ    

* ਧੁਪ ਤੇ ਛਾਂ
*ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸੌਰਭ ਕਾਲੀਆ

**ਕੈਪਟਨ ਸੌਰਭ ਕਾਲੀਆ** (30 ਜੂਨ 1976 - 21 ਜੂਨ 1999) ਜਨਮ 29 ਜੂਨ 1976 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਜਯਾ ਅਤੇ ਡਾ. ਕੇ.ਕੇ. ਕਾਲੀਆ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਸੌਰਭ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਜੂਨ 1976 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
## ਮਿਲਿਟਰੀ ਕਰੀਅਰ
ਕੈਪਟਨ ਸੌਰਭ ਕਾਲੀਆ ਨੂੰ ਅਗਸਤ 1997 ਵਿੱਚ ਕੰਬਾਇਡ ਡਿਫੈਂਸ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 12 ਦਸੰਬਰ 1998 ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਹੁਦਾ ਕਾਰਗਿਲ ਸੈਕਟਰ ਦੀ ਚੌਥੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਜਾਟ ਰੈਜੀਮੈਂਟ (4 ਜਾਟ) ਵਿੱਚ ਸੀ। 31 ਦਸੰਬਰ 1998 ਨੂੰ ਜੈਰਾਮ ਰੈਜੀਮੈਂਟਲ ਸੈਂਟਰ, ਬਰੇਲੀ ਵਿਖੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੌਰਭ ਜਨਵਰੀ 1999 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਗਏ।
## ਮੈਮੋਰੀਅਲ
ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਸੌਰਭ ਕਾਲੀਆ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਾਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੋਟੋਆਂ, ਵਰਦੀਆਂ, ਜੁੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਮਪੁਰ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਸੌਰਭ ਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਸੌਰਭ ਸਮਿਤੀ ਕਾਛ (ਇਕ ਅਜਾਇਬ) ਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਾਲਮਪੁਰ ਵਿੱਚ 35 ਏਕੜ (14 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੌਰਭ ਵਣ ਵਿਹਾਰ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਪਾਰਕ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕੈਪਟਨ ਸੌਰਭ ਕਾਲੀਆ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਸੌਰਭ ਨਗਰ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਹਨ। ਪਾਲਮਪੁਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਟਰੱਸਟ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਸਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। In Amritsar Kaliya's statue has been erected in a memorial. ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਆ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਇਕ ਤਰਲ ਪੈਟ੍ਰੋਲੈਟਿਕ ਗੈਸ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਲੋਂ ਸੌਰਭ ਕਾਲੀਆ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਵੇਦਾਂਗ ਜੋਤਿਸ਼

**ਵੇਦਾਂਗ ਜੋਤਿਸ਼** ਰਿਸ਼ੀ ਲਗਧ ਦੁਆਰਾ ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿਦਿਆ ਉੱਤੇ ਲਿੱਖਿਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਦਿਆ
ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ

thumb|ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਸੁਰਸੰਗਤਾ
**ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ** ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖ਼ ਹੈ ਜੀਹਦਾ ਵਾਸਤਾ ਕਲਾ, ਸੁਹੱਪਣ ਅਤੇ ਲੁਤਫ਼ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਘੋਖ ਨਾਲ਼, ਸੁਹੱਪਣ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਕਦਰ ਨਾਲ਼ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸੰਵੇਦਕ ਅਤੇ ਭਾਵਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਘੋਖ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਮਨੋਭਾਵ ਅਤੇ ਸ਼ੌਕ ਦੀ ਸੂਝ ਵੀ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸ਼ਗਿਰਦ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ "ਕਲਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਚਿੰਤਨ" ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।"

### ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਸੁਹਜਸ਼ਾਸਤਰ 
ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸੁਹਜਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਧਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਹਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਵਰਤਾਰਾ

ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ (ਸੱਜੇ) ਮੋਮਬੱਤੀ ਦੀ ਲਾਟ**
**ਇੱਕੋ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਦੋ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਰੂਪ ਦਿਖਦੇ ਹਨ**]]

**ਵਰਤਾਰਾ''' (ਯੂਨਾਨੀ: φαινόμενoν, ਫੈਨੋਮੇਨਨ ਤੋਂ, ਕਿਰਿਆ ਫੈਨੇਨ ਤੋਂ ; ਅਰਥਾਤ ਵਿਖਾਉਣਾ, ਚਮਕਣਾ, ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਣਾ) ਕਿਸੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਪਰਿਘਟਨਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਕਲਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਵੀਰ-ਜ਼ਾਰਾ

**ਵੀਰ-ਜ਼ਾਰਾ** 2004 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਸ਼ਾਹਰੁਖ਼ ਖ਼ਾਨ, ਪ੍ਰੀਟੀ ਜ਼ਿੰਟਾ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਨਿਭਾਏ ਹਨ। ਮਨੋਜ ਬਾਜਪੇਈ, ਕਿਰਨ ਖੇਰ, ਦਿਵਿਆ ਦੱਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅਦਾਕਾਰ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਅਤੇ ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਆਦਿਤਿਆ ਚੋਪੜਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਗਿਆ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਏ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਇਸ ਸਟਾਰ-ਪਾਸ ਹੋਈ ਰੋਮਾਂਸ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਪਾਇਲਟ, ਸਕਵਾਡਰਨ ਲੀਡਰ ਵੀਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਸਿਆਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਜ਼ਰਾ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਵਾਲੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 22 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਕੀਲ ਸਾਮਿਆ ਸਿਦੀਕੀ, ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 942.2 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ (US $ 15 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ, ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਦੁਆਰਾ ਪੁਰਾਣੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਵੇਦ ਅਖਤਰ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇਨਾਲ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਇਸਦੇ ਨਾਟਕੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਉੱਤੇ, ਵੀਰ-ਜ਼ਾਰਾ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਾਲ 2004 ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
## ਕਾਸਟ 
* ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਸੈਕਐਨ ਲੀਡਰ ਵੀਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ
* ਪ੍ਰੀਟੀ ਜ਼ਿੰਤਾ ਜ਼ਾਰਾ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ
* ਰਾਨੀ ਮੁਖਰਜੀ ਸਾਮਿਆ ਸਿਦੀਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਦਿਵਿਆ ਦੱਤਾ ਸ਼ਬੋਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ
* ਮਨੋਜ ਬਾਜਪੇਈ ਰਜ਼ਾ ਸ਼ਾਰਜੀ
* ਅਖਿਲੇਂਦਰ ਮਿਸ਼ਰਾ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜੇਲ੍ਹਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ
* ਕਿਰਨ ਖੇਰ ਮਰਿਯਮ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ (ਜ਼ਾਰਾ ਦੀ ਮਾਂ) ਵਜੋਂ 
* ਬੋਮਨ ਈਰਾਨੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ (ਜ਼ਾਰਾ ਦਾ ਪਿਤਾ)
* ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ ਜ਼ਕਿਰ ਅਹਿਮਦ ਬੇਬੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 
* ਜ਼ੋਹਰਾ ਸਹਿਗਲ 
* ਟੋਮ ਅਲਟਰ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 
* ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਚੌਧਰੀ ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ (ਵੀਰ ਦਾ ਅੰਕਲ) (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਖ)
* ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ ਸਰਸਵਤੀ ਕੌਰ (ਵੀਰ ਦੀ ਮਾਸੀ) (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਖ)
* ਮਨੀਸ਼ ਅਰੋੜਾ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਖ)

### ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2005 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਐਡਮ ਸਮਿਥ

**﻿ਐਡਮ ਸਮਿਥ** (1723 - 1790) ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਨੀਤੀਵੇਤਾ, ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮਿਥ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਆਰਥਿਕਤਾ ਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਨਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਖਾਸ ਕਰ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ -

* ਥੀਅਰੀ ਆਫ ਮੋਰਲ ਸੈਂਟੀਮੈਂਟਸ (The Theory of Moral Sentiments,1759) ਅਤੇ
* ਐਨ ਇੰਕਵਾਇਰੀ ਇੰਟੂ ਦ ਨੇਚਰ ਐਂਡ ਕਾਜੇਜ ਆਫ ਦ ਵੈਲਥ ਆਫ ਨੇਸ਼ਨਜ (An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations, 1776)।
ਇਹ ਮਗਰਲੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਲਿਖਤ ਸੀ ਜਿਹੜੀ 'ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ' (ਦ ਵੈਲਥ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। 
## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਐਡਮ ਸਮਿਥ ਦਾ ਜਨਮ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਕਿਰਕਾਲਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਸੁਨਿਸਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਕੁੱਝ ਵਿਦਵਾਨ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜ ਜੂਨ 1723 ਨੂੰ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਇਸੇ ਸਾਲ ਦੀ 16 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸਮਿਥ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਰਗਰੇਟ ਡੋਗਲਾਜ਼ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਐਡਮ ਸਮਿਥ ਸੀ। ਸਮਿਥ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਰਗ੍ਰੇਟ ਡੋਗਲਾਜ਼ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਐਡਮ ਸਮਿਥ ਸੀ। ਸਮਿਥ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਕੀਲ ਸਨ ਅਤੇ ਕਸਟਮ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇਨਚਾਰਜ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਸਮਿਥ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਪਾਲਿਆ ਪੋਸਿਆ। ਸਮਿਥ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਕੱਲੀ ਔਲਾਦ ਸੀ। ਉਹ ਅਜੇ ਕੇਵਲ ਚਾਰ ਹੀ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਪਸੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਟੋਲੇ ਨੇ ਐਡਮ ਨੂੰ ਅਗਵਾਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਡਮ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਛੁਡਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।
## ਰਸਮੀ ਵਿਦਿਆ
ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਮਿਥ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਗਲਾਸਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਦਰਸ਼ਨ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਮਿਥ ਦੀ ਉਮਰ ਮਾਤਰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਸੀ। ਤੇਜ਼ ਬੁੱਧ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚੰਗੇ ਅੰਕਾਂ ਸਹਿਤ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 1740 ਵਿੱਚ ਸਮਿਥ ਨੂੰ ਸਨੈੱਲ ਨੁਮਾਇਸ਼ (Snell exhibition) ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਮਿਲਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੀਲੀਲ ਕਾਲਜ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਉਥੋਂ ਦਾ ਦਮਘੋਟੂ ਮਾਹੌਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ ਨਾ ਆਇਆ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਕੇਰਾਂ ਆਕਸਫੋਰਡ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਡੇਵਿਡ ਹਿਊਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ *ਏ ਟਰੀਟਾਈਜ਼ ਆਫ਼ ਹਿਊਮਨ ਨੇਚਰ* ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਵੇਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਕਿਤਾਬ ਜਬਤ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ 'ਗੁਨਾਹ' ਦੀ ਭਾਰੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਲੀਅਮ ਰਾਬਰਟ ਸਕਾਟ ਅਨੁਸਾਰ, "[ਸਮਿਥ'ਦੇ] ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਕਸਫੋਰਡ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉਦੇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।" ਫਿਰ ਵੀ, ਸਮਿਥ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਆਕਸਫੋਰਡ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਅਤੇ ਖੂਬ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ। ਉਹਦੇ ਪੱਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਵੈ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਉਹਦਾ ਸਮਾਂ ਖੁਸ਼ਗਵਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ। ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਉਹਦਾ ਸਮਾਂ ਮੁੱਕਣ ਸਮੇਂ ਸਮਿਥ ਨੂੰ ਨਰਵਸ ਬਰੇਕਡਾਊਨ ਦੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਮੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 1746 ਵਿੱਚ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।

ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਮੌਲਿਕ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਸਦਕਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਯੁੱਗਬਦਲਾਊ ਯੋਗਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਮਹਾਨ ਚਿੰਤਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸਦੀਆਂ ਬੀਤਣ ਉੱਪਰੰਤ ਵੀ ਉਂਜ ਦੀ ਉਂਜ ਕਾਇਮ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੂੰਜੀਵਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1723
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1790
ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ

**ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ** () ਜਾਂ **ਕਾਂਗੋ-ਕਿੰਸ਼ਾਸਾ**, ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਗਿਆਰ੍ਹਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। 7.1 ਕਰੋੜ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਉੱਨੀਵਾਂ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਜਗਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ।

ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ; ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਯੁਗਾਂਡਾ, ਰਵਾਂਡਾ ਅਤੇ ਬਰੂੰਡੀ; ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅੰਗੋਲਾ ਅਤੇ ਜ਼ਾਂਬੀਆ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਾਂਗੋ ਗਣਰਾਜ, ਅੰਗੋਲਾਈ ਇਲਾਕੇ ਕਬਿੰਦਾ ਅਤੇ ਅੰਧ-ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਸ ਦੇ ਅਤੇ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਤੰਗਨਾਇਕਾ ਝੀਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅੰਧ-ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੱਕ ਰਾਹਦਾਰੀ ਮੁਆਂਦਾ ਵਿਖੇ ਲਗਭਗ 40 ਕਿਮੀ ਦੀ ਤਟਰੇਖਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗੋ ਨਦੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 9 ਕਿਮੀ ਚੌੜੇ ਮੂੰਹ (ਜੋ ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਸਾਈਆਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Affluence lors d'une heure de pointe au centre-ville de Lubumbashi 01.jpg|ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੁਬੂਮਬਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਲੁਬੂਮਬਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਆਮਦ
File:Affluence lors d'une heure de pointe au centre-ville de Lubumbashi 02.jpg|ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੁਬੂਮਬਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਲੁਬੂਮਬਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਆਮਦ
File:Danseurs du ballet traditionnel.jpg|ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਆਹ ਦੌਰਾਨ ਕਿਨਸ਼ਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਬੈਲੇ ਡਾਂਸਰਾਂ ਦਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਮੂਹ
File:Danseuse traditionnelle du ballet.jpg|ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਨਸ਼ਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਬੈਲੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਡਾਂਸਰ
File:Affluence lors d'une heure de pointe au centre-ville de Lubumbashi 03.jpg|ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੁਬੂਮਬਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਲੁਬੂਮਬਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਆਮਦ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਲੂਈ ਬੋਨਾਪਾਰਟ ਦਾ ਅਠਾਰ੍ਹਵਾਂ ਬਰੂਮੇਰ

**ਲੂਈ ਬੋਨਾਪਾਰਟ ਦਾ ਅਠਾਰ੍ਹਵਾਂ ਬਰੂਮੇਰ** (ਜਰਮਨ ਮੂਲ: Der 18te Brumaire des Louis Napoleon) ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਦਸੰਬਰ 1851 ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1852 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1852 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਰਮਨ-ਭਾਸ਼ੀ ਮਾਸਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਦ ਰੈਵੋਲੂਸ਼ਨ' (Die Revolution) ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਛਪੀ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਰਾਜ ਬਾਰੇ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈ।
'ਲੂਈ ਬੋਨਾਪਾਰਟ ਦਾ ਅਠਾਰ੍ਹਵਾਂ ਬਰੂਮੇਰ' ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੈਪਟਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੌਤਿਕਵਾਦ ਦੀ ਮੂਲ ਧਾਰਨਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ: "ਲੋਕ ਹੀ ਆਪਣਾ ਇਤਹਾਸ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਜੈਸਾ ਵੀ ਚਾਹੁਣ ਵੈਸਾ ਹੀ ਬਣਾ ਲੈਣ।ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਤਹਾਸ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ,ਉਹ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਧੀਆਂ ਬੀਤੇ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।ਸਾਰੀਆਂ ਬੀਤੀਆਂ ਗੁਜ਼ਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਸਲਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਨਸਲਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਬੋਝ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਅਤੇ ਐਨ ਉਸ ਵਕਤ ਜਦੋਂ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਪਰ ਆਮਾਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਛ ਐਸਾ ਕਰ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।"

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
*ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ
* ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ 
* ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼
*ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ
*ਵਿਰੋਧਵਿਕਾਸ
*ਐਨਟੋਨੀਓ ਗਰਾਮਸ਼ੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦ
ਮਦਨ ਮੋਹਨ

**ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਕੋਹਲੀ** (25 ਜੂਨ 1924 - 14 ਜੁਲਾਈ 1975) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ ਲਈ ਕੰਪੋਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਨ ਕਲਾ ਦੇ ਇਸ ਉਸਤਾਦ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਦਾ ਜਨਮ ਬਗਦਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਏ ਬਹਾਦੁਰ ਚੁੰਨੀ ਲਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਨ ਅਤੇ ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੇਂਟ ਮੇਰੀ ਸਕੂਲ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਂਮਬਰਿੱਜ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 
## ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫ਼ਰ
ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੌਂਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਲਗਾਓ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਮਸਾਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਖਨਊ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ‘ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਨਗਰੀ’ ਆ ਵਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਤਾਂ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਦੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਤਾਂ ਸਿਤਾਰ-ਤੂੰਬੀ ਵਜਾਉਣ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਉਸ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ ਉੱਘੇ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਸੀ ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਹਾਇਕ ਬਣਾ ਲਿਆ।
## ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸਾਲ 1950 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਆਂਖੇਂ’ ਆਪ ਦੀ ਬਤੌਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਮੀਨਾ ਕਪੂਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗੀਤ ‘ਮੇਰੀ ਅਟਰੀਆ ਮੇਂ ਕਾਗਾ ਬੋਲੇ, ਮੋਰਾ ਜੀਆ ਡੋਲੇ’ ਐਨਾ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ ਅਤੇ ਮੁਕੇਸ਼ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋੋਏ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਲਮਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ‘ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੰਗੀਤਕਾਰ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 92 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ। ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਜ਼ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। 1950-60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਸੰਗੀਤ ’ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਕੁ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੌਸ਼ਾਦ ਵੀ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਕਾਇਲ ਸਨ। ਮਦਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਹਿੱਟ ਰਹੇ। ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿਤਾਰ ਵਜਾਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਦਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਸ਼ਾਦ ਨੇ ਮਦਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ‘ਰਾਗ ਮੋਹਨ’ ਲਿਖੀ, ਜੋ ਕਿ ਖ਼ੂਬ ਚਰਚਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਨੇ ਅਥਾਹ ਪਿਆਰ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 
## ਸਨਮਾਨ
ਮਦਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕੌਮੀ ਜਾਂ ਸੂਬਾ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵੀ ਖ਼ੂਬ ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਪਿਆਰ ਮਿਲਿਆ। ਮੇਰਾ ਸਾਇਆ ਦਾ ਨੈਣੋਂ ਮੇਂ ਬਦਰਾ ਛਾਏ ਅਤੇ ਦੁਲਹਨ ਏਕ ਰਾਤ ਕੀ ਦਾ ਮੈਨੇ ਰੰਗ ਲੀ ਚੁਨਰੀਅ ਦੇ ਲਈ ਬਿਹਤਰੀਨ ਸੰਗੀਤ ਦੇਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਐਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕੌਮੀ ਐਵਾਰਡ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ''ਅਨਪੜ੍ਹ' 'ਵੋ ਕੌਣ ਥੀ' 'ਮੋਸਮ' ਅਤੇ ਵੀਰ-ਜ਼ਾਰਾ' ਲਈ ਫ਼ਿਲਮ ਫੇਅਰ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਨਾਮਜਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦਸਤਕ' ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀਰ-ਜ਼ਾਰਾ ਲਈ ਆਇਫਾ ਸਨਮਾਨ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਤਾ ਗਿਆ 
## ਕਵੀ
ਮਦਨ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਲਿਹਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ‘ਦੋ ਰੰਗ’ ਨਾਂ ਹੇਠ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਗਾਉਣਾ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ, ਸੰਗੀਤ ਉਸ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੌਕ।
## ਮੌਲਿਕ ਧੁਨਾਂ
ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਅਣਰਿਕਾਰਡ ਗੀਤ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਗੀਤਮਈ ਧੁਨਾਂ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਲਿਕ ਧੁਨਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਯਸ਼ ਦੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈਆਂ। 14 ਜੁਲਾਈ 1975 ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇਹ ਹੋਣਹਾਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਕਤ ਦੇ ਰੇਤ ’ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਗੀਤਮਈ ਪੈੜਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੱਡਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਿਆ।
## ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਈ ਐਮ ਫੋਰਸਟਰ

**ਏਡਵਰਡ ਮਾਰਗਨ ਫੋਰਸਟਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Edward Morgan Forster, 1 ਜਨਵਰੀ 1879 - 7 ਜੂਨ 1970) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਓਪੇਰਾ-ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਹੈਨਰੀ ਮਾਰਗਨ ਫੋਰਸਟਰ ਸੀ ਜੋ ਬਪਤਿਸਮੇ ਸਮੇਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਏਡਵਰਡ ਮਾਰਗਨ ਫੋਰਸਟਰ ਦਰਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਅੰਗ ਭਰਪੂਰ ਗੱਠਵੇਂ ਪਲਾਟ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਮਾਤੀ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਅਤੇ ਪਖੰਡੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਧੇੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ
ਫੋਰਸਟਰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਆਇਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਵੈਲਸ਼ ਮੱਧ-ਕਲਾਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਐਲਿਸ ਕਲਾਰਾ "ਲਿਲੀ" ਅਤੇ ਐਡਵਰਡ ਮੋਰਗਨ ਲਲੇਵੈਲਿਨ ਫੋਰਸਟਰ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸੀ। ਫੋਰਸਟਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਹੈਨਰੀ ਮੋਰਗਨ ਫੋਰਸਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਬਪਤਿਸਮੇ ਸਮੇਂ ਉਹਦਾ ਨਾਮ ਸਬੱਬ ਨਾਲ ਐਡਵਰਡ ਮੋਰਗਨ ਫੋਰਸਟਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਫੋਰਸਟਰ ਨੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਟਿਊਟਰ, ਨਥੇਨੀਅਲ ਵੇਡ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਵਸ਼ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਰੀਕ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਆਪ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਰੁਚੀ ਜਾਗਰਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸ਼ਰੀਗਣੇਸ਼ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ।

## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਾਵਲ 
* * ਵੇਅਰ ਏਂਜਲਜ ਫੀਅਰ ਟੂ ਟਰੈੱਡ * (1905)
* *ਦ ਲੌਂਗੈਸਟ ਜਰਨੀ * (1907)
* *ਅ ਰੂਮ ਵਿਦ ਏ ਵਿਊ * (1908)
* *ਹੋਵਾਰਡਜ ਐਂਡ * (1910)
* *ਅ ਪੈਸਿਜ ਟੂ ਇੰਡੀਆ* (1924) 
* *ਮੌਰਿਸ * (1913-14 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਫੋਰਸਟਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ 1971 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਖਕ