open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਕੋਸਲਾ (ਨਾਵਲ)

***ਕੋਸਲਾ*** (  <),  1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਭਾਲਚੰਦਰ ਨੇਮਾਡੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ  ਨੇਮਾਡੇ ਦੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾਸਿਕ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ, ਪਾਂਡੁਰੰਗ ਸਾਂਗਵੀਕਰ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਪਰਕ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

*ਕੋਸਲਾ*  ਨੂੰ ਮਰਾਠੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੋਂਦਵਾਦੀ ਨਾਵਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਇਸਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ- ਸਿਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨਵੀਨ ਪ੍ਰਯੋਗ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ 1960 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਰਾਠੀ ਗਲਪ ਦਾ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾਸਿਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅੱਠ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ  ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
*ਕੋਸਲਾ*, ਭਾਲਚੰਦਰ ਨੇਮਾੜੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ,  ਉਸ ਦੇ ਬੰਬਈ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ ਚਿਤਵਿਆ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਪਾਤਰ 
ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ: 

* ਪਾਂਡੁਰੰਗ ਸਾਂਗਵੀਕਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ। ਹੋਸਟਲ ਦੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਉਪਨਾਮ, ਪਾਂਡੂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
* ਪਾਂਡੁਰੰਗ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਆਦਮੀ।
* ਮਨੀਪਾਂਡੁਰੰਗ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ।
* ਗਿਰਿਧਰਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਂਡੁਰੰਗ ਦਾ  ਮਿੱਤਰ।
* ਸੁਰੇਸ਼ ਬਾਪਟਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡੁਰੰਗ ਦਾ ਕਾਲਜ ਵੇਲ਼ੇ ਦਾ ਦੋਸਤ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਨਾਵਲ
ਪੋਕਾ (ਕਹਾਣੀ)

***ਪੋਕਾ*** (  ) (  ) ਨਾਵਲਕਾਰ ਪ੍ਰੇਮੇਂਦਰ ਮਿੱਤਰਾ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਲਪ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਬ ਸਾਹਿਤ ਕੁਟੀਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ *ਅਬਾਹਨ* (    ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਪੂਜਾ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।) 1948 ਵਿੱਚ. ਇਹ ਘਨਾਡਾ ਲੜੀ ਦੀ ਚੌਥੀ ਕਹਾਣੀ ਸੀ, ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 1945 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਦਾਸ, ਉਰਫ ਘਨਾਡਾ, ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਵਿਗਿਆਨ-ਗਲਪ  ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ *ਘਨਾਡਾ* ਲੜੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ, ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ  ਪ੍ਰੇਮੇਂਦਰ ਮਿੱਤਰਾ ਦੁਆਰਾ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਗਲਪੀ ਪਾਤਰ ਹੈ। 

## ਪਲਾਟ 
ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਘਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਪਾਰਟੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਸੌਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੇ ਕਰੀਬ ਘਨਾਡਾ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲੱਥਪੱਥ ਚੀਕ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਜਾਗ ਪਏ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਪੌੜੀਆਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਭੱਜਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਪਾਤਰ 
* ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਦਾਸ ਉਰਫ ਘਨਾਡਾ
* ਸ਼ਿਬੂ
* ਗੋਰ
* ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ
* ਲੇਖਕ (ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਤ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸੁਧੀਰ ਸੀ)
* ਜਨਰਲ ਵੋਰਨੋਫ
* ਜੈਕਬ ਰੋਥਸਟਾਈਨ, ਵਿਗਿਆਨੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਐਨਾ ਅਲ ਹੱਕ

**ਅਨਾ ਅਲ-ਹੱਕ** (ਅਰਬੀ: أنا الحَقيقة) ਸੂਫ਼ੀ ਮਨਸੂਰ ਅਲ-ਹੱਲਾਜ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਫ਼ਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੂਲੀ ਉੱਪਰ ਟੰਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਹ *ਅਨਾਰਘਾ ਨਿਮਿਸ਼ਮ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ,* ਜੋ ਵੈਕੋਮ ਮੁਹੰਮਦ ਬਸ਼ੀਰ ਨੇ  ਖਾਸ ਖਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। 

ਹੁਸੈਨ ਬਿਨ ਮਨਸੂਰ [sic] ਅਲ-ਹੱਲਾਜ ਨੂੰ *ਅਨਾ ਅਲ-ਹੱਕ, ਅਨਾ ਅਲ-ਹੱਕ* (ਮੈਂ ਰੱਬ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਰੱਬ ਹਾਂ) ਦੇ ਨਾਹਰੇ ਲਾਉਣ ਲਈ ਫਾਹੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਰੂਹਾਨੀ ਅਨੰਦ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟਾ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਨਸੂਰ ਅਲ-ਹੱਲਾਜ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਰੱਖ ਕੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਉਸ 'ਤੇ ਸੁੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੜਮੱਸ ਵਿਚ ਡੁੱਬੋਈਆਂ ਜਾ ਸਕੀਆਂ ਸਨ; ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚੀ *ਅਨਾ ਅਲ-ਹੱਕ, ਅਨਾ ਅਲ-ਹੱਕ* ਪੁਕਾਰਦਾ  ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਸਰੋਤ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਚਲੀ ਗਈ। 

## ਟਿੱਪਣੀਆਂ 
ਬਸ਼ੀਰ "ਅਨਾ ਅਲ-ਹੱਕ" ਅਤੇ *ਅਹਮ ਬ੍ਰਹਮਾਸਮੀ* *ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਮਹਾਵਾਕਯ* ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਮਾਨਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ *ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅੰਤਮ ਅਸਲੀਅਤ)।* ਬਸ਼ੀਰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੇ 'ਸਵੈ' ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਸਲਾਮ ਵਿਚ ਕੱਟੜਵਾਦ  \ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ
ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਘਰ ਜਾਣਾ

***ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਘਰ ਜਾਣਾ*** (***Going home in the rain***) ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਮੋਨੀਦੀਪਾ ਸਾਹੂ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ 22 ਮਈ 2016 ਨੂੰ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੰਬਾਈ ਦੀਆਂ ਚੌਦਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ  "ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਅਸਧਾਰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।"  ਦ ਨਿਊ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ  ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਨੇ " ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ ; ਯੁੱਧ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ; ਪਿਆਰ, ਨੁਕਸਾਨ, ਤਾਂਘ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ; ਕਲਾਤਮਕ ਅਖੰਡਤਾ ਬਨਾਮ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਕੁਝ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨੇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* *ਰਿਡਲ ਆਫ਼ ਦ ਸੇਵੇਂਥ ਸਟੋਨ*, ਮੋਨੀਦੀਪ ਸਾਹੂ ਦਾ 2010 ਦਾ ਨਾਵਲ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਐਨ ਆਸਟਰੋਲੋਜਰ`ਜ਼ ਡੇ

**ਐਨ ਆਸਟਰੋਲੋਜਰ`ਜ਼ ਡੇ** ਲੇਖਕ ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦੀ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਚਕ, ਸਸਪੈਂਸ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਇਹ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਸੀ ਜੋ 1947 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਥੌਟ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਲਗੁੜੀ ਡੇਜ਼ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਏ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2006 ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ

ਫੈਲੋਨ ਅਤੇ ਐਟ ਅਲ. ਕੰਮ ਨੂੰ "ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡੇ ਬਿਨਾਂ ਸੰਖੇਪਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ" ਦੱਸਿਆ। *ਐਨ ਆਸਟਰੋਲੋਜਰ`ਜ਼ ਡੇ*  ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਦੇ ਥੀਮ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀਆਂ  ਪੂਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ  ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ 2019 ਦੀ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ *ਗਾਰਾ*  ਵਿੱਚ  ਫਿਲਮਾਇਆ  ਗਿਆ ਸੀ।

## ਥੀਮ 
* ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਵਿਅੰਗ
* ਧਰਮ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ
* ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ
* ਮਨੁੱਖੀ ਲਾਲਚ
* ਕਰਮ (ਤੱਤ ਲਈ ਤਿਤ)

## ਹਵਾਲੇ
ਕੰਗ ਕਲਾਂ (ਜਲੰਧਰ)

**ਕੰਗ ਕਲਾਂ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Kang Kalan**) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕੋਟ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਹਕੋਟ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (9.3 ਮੀਲ), ਨਕੋਦਰ ਤੋਂ 34 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (21 ਮੀਲ), ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ 48 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (30 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 189 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (117 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਰਪੰਚ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਆਵਾਜਾਈ 
ਸ਼ਾਹਕੋਟ ਮਲਸੀਆਂ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 95 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (59 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 99 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (62 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ।

## ਭਾਗ 
ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅਰਾਇਣ ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫੈਸਲਾਬਾਦ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। "ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਹ ਦੀਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਉਮਰ ਦੀਨ" ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਿਵਾਰ ਚੱਕ ਨੰਬਰ 80 ਜੇਬੀ (ਨਾਨਕ ਸਰ) ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। [https://www.google.com/maps/place/Chak+80+JB+Nanak+Sar,+Faisalabad,+Punjab,+Pakistan/@31.3151701,72.8675663,16.88z/data=!4m5!3m4!1s0x392250f27cfd758b:0x916d5f437077f68b!8m2!3d31.3159986!4d72.870748 ] ਫੈਸਲਾਬਾਦ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ "ਕਾਂਗਨ ਵਾਲੀਏ" ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਰਾਧਾਸਾਮੀ ਸਤਸੰਗ ਦਿਆਲਬਾਗ

**ਰਾਧਾਸੋਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦਿਆਲਬਾਗ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Radhasoami Satsang Dayalbagh**) ਇੱਕ ਸਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਧਾਸੋਮੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਹੈ (ਰਾਧਾਸੋਮੀ ਸੰਤ ਮੱਤ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ)। ਰਾਧਾਸੋਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪਹਿਲੇ ਸੰਤ ਸਤਿਗੁਰੂ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਪੂਰਨ ਧਨੀ ਸੋਮੀ ਦੁਆਰਾ 1861 ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਥਾਈ ਸਤਿਸੰਗ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ " ਦਿਆਲਬਾਗ " ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪੰਜਵੇਂ ਸੰਤ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ 1915 ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਸਭਾ 1910 ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਹੈ। ਸੋਮੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਗੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਅੱਜ ਤੱਕ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਹਜ਼ੂਰ ਸਤਸੰਗੀ ਸਹਿਬ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਤ ਸਤਿਗੁਰੂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ
ਮੁਖਬੈਨ ਸਿੰਘ

**ਮੁਖਬੈਨ ਸਿੰਘ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Mukhbain Singh;** ਜਨਮ 12 ਦਸੰਬਰ 1944) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਿਊਨਿਖ ਵਿੱਚ 1972 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕੁੱਲ 9 ਓਲੰਪਿਕ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 9 ਗੋਲ ਕੀਤੇ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਸ਼ਤਾਬ ਗੜ੍ਹ, ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ.ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਜੋ 1947 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਆ ਵਸੇ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ (ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ) ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਬਟਾਲਾ (ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ) ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਸਿੰਘ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਹਾਕੀ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਲਈ ਖੇਡਦਿਆਂ ਉਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 1965 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕੋਟੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ (RPF) ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ।

### ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ 
1965 ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਨਹਿਰੂ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਮਿਊਨਿਖ ਓਲੰਪਿਕ ਸਮੇਤ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖੇਡੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉਸ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 9 ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਉਪ-ਕਪਤਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1970 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੇਡਿਆ ਸੀ।

## ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਗਮ 
* ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 1965 ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡੇ
* ਹੈਮਬਰਗ (ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ), 1966 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖੇਡਿਆ
* ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ, 1966 ਵਿੱਚ ਸਟੈਂਡਬਾਏ
* ਲੰਡਨ, 1967 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀ-ਓਲੰਪਿਕ ਹਾਕੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖੇਡਿਆ
* ਮੈਡ੍ਰਿਡ (ਸਪੇਨ), 1967 ਵਿਖੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖੇਡਿਆ
* ਹਾਲੈਂਡ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨੀ, 1967 ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡੇ
* ਟੂਰਡ ਸੀਲੋਨ (ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ), 1967
* ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ, 1969
* ਬੈਂਕਾਕ, 1970 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡੀਆਂ (ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ)
* ਮਿਊਨਿਖ (ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ), 1972 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡੀਆਂ।
* ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੇ ਉਪ ਕਪਤਾਨ।
* ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕੋਰਰ ਅਤੇ 9 ਗੋਲਾਂ ਨਾਲ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕੋਰਰ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਤਿੰਨ ਗੋਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਾਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੇਤੂ ਗੋਲ ਵੀ ਕੀਤਾ।

## ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 
* 1973 ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਵੱਲੋਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਪੋਰਟਸ ਪਰਸਨ ਦਾ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।
* 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Sikh Hockey Olympians
* Sports Reference
* Indian Olympic Association 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਨੂਰੀ (ਕਹਾਣੀ)

***ਨੂਰੀ*** () () ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਪ੍ਰੇਮੇਂਦਰ ਮਿੱਤਰਾ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਲਪ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਬ ਸਾਹਿਤ ਕੁਟੀਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ *ਰੰਗਰਾਖੀ* ( ਨਾਮਕ ਪੂਜਾ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ) 1947 ਵਿੱਚ. ਇਹ ਘਾਨਾਡਾ ਲੜੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਹਾਣੀ ਸੀ, ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 1945 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਮਸ਼ਾ (ਮੱਛਰ)। ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਦਾਸ, ਉਰਫ ਘਨਾਡਾ, ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਵਿਗਿਆਨ-ਕਥਾ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ *ਘਨਾਡਾ* ਲੜੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ, ਪ੍ਰੇਮੇਂਦਰ ਮਿੱਤਰਾ ਦਾ ਘੜਿਆ ਇੱਕ ਗਲਪੀ ਪਾਤਰ ਹੈ।

## ਪਲਾਟ 
1947 ਵਿਚ ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ। ਕਲਕੱਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲਗਭਗ ਵੈਨਿਸ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗਲ਼ੀਆਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਕੋਈ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਸਾਧਨ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। 72 ਬਨਮਾਲੀ ਨਾਸਕਰ ਲੇਨ 'ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ੇ  ਦਿਨ ਭਰ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਘਾਨਾਡਾ ਕੋਲ਼ੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਮਾਂ ਲੰਘਾਉਣ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, ਘਾਨਾਡਾ ਉਸ ਦਿਨ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਮੂਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਇੱਕ ਗਰਜਦੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਉਬਾਸੀਆਂ ਲੈਣਾ ਸੀ। ਘਨਾਡਾ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਉਕਸਾਉਣ ਵਿਚ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਕਾਮ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇੜਿਆ, "ਘਨਾਡਾ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੇਟ ਲਿਫਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ?"

ਉਥੇ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਲੇਡੀਪੂਲ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ

**ਲੇਡੀਪੂਲ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ** (ਪਹਿਲਾਂ **ਸਟ੍ਰੈਟਫੋਰਡ ਰੋਡ ਸਕੂਲ** ) ਸਪਾਰਕਬਰੂਕ, ਬਰਮਿੰਘਮ, ਵੈਸਟ ਮਿਡਲੈਂਡਜ਼, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 3-11 ਮਿਸ਼ਰਤ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੇਡ II* ਸੂਚੀਬੱਧ ਇਮਾਰਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਅਗਾਥਾ ਚਰਚ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ **ਸਟ੍ਰੈਟਫੋਰਡ ਰੋਡ ਸਕੂਲ** ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 1885 ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਮਾਰਟਿਨ ਅਤੇ ਚੈਂਬਰਲੇਨ ਦੁਆਰਾ ਬਰਮਿੰਘਮ ਬੋਰਡ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਫਰਮ ਦੁਆਰਾ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਕਟ 1870 ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

28 ਜੁਲਾਈ 2005 ਨੂੰ ਬਰਮਿੰਘਮ ਤੂਫ਼ਾਨ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਮਾਰਟਿਨ ਅਤੇ ਚੈਂਬਰਲੇਨ ਟਾਵਰ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਟਾਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖੀ। 26 ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਨੂੰ, ਬਰਮਿੰਘਮ ਸਿਟੀ ਕਾਉਂਸਿਲ ਯੋਜਨਾ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵਿਭਾਗ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Ladypool_School_Sparkbrook.jpg|alt=Post-tornado view of school without tower.| ਟਾਵਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਕੂਲ ਦਾ ਤੂਫਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਲਿੰਕ 
* *ਪੇਵਸਨੇਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਗਾਈਡਜ਼ - ਬਰਮਿੰਘਮ*, ਐਂਡੀ ਫੋਸਟਰ, 2005,
* *ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ - ਬਲੂ ਗਾਈਡ*, ਜੂਲੀਅਨ ਓਰਬਾਚ, 1987,
* ਟਾਵਰ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸਿੱਖੀ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਗੱਲਾਂ

**ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਬੇਸਿਕਸ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Basics of Sikhi**) ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਵਿਦਿਅਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਅਤੇ ਚੈਰਿਟੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਜਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ 2012 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਅਸਤ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਹੁੰਚ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ, ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਅਭਿਆਸਾਂ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ, ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦਆਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋਣ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।

BoS ਕੋਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਸਪੈਨਿਸ਼, ਚੀਨੀ, ਰੂਸੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਔਨਲਾਈਨ ਸਰੋਤ ਹਨ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਇਸਦੀ ਮੂਲ ਸੰਸਥਾ *ਏਵਰੀਥਿੰਗਜ਼ 13* ਦੇ ਤਹਿਤ, ਇੱਕ ਯੂਕੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਚੈਰਿਟੀ, ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਬੇਸਿਕਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2012 ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਜਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
thumb| ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਬਾਨੀ ਜਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਗੱਲਾਂ
ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਆਸਥਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜੋ ਇਸ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗੀ। ਉਸ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਛਾਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਜਗਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਫਿਲਾਸਫੀ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਯੂਟਿਊਬ ਵਰਗੇ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।

## ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 
ਸਿੱਖੀ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਵਿਭਿੰਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਡੀਓਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਡੀਓਜ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

2017 ਵਿੱਚ, ਜਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸਟੇਜ 4 ਦੇ ਅਯੋਗ ਜਿਗਰ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ।

2019 ਵਿੱਚ, ਬੌਸ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਹ ਕਿਰਪਾਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਖਾਸ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।

2023 ਵਿੱਚ, BoS ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡੈਸਟੀਨੇਸ਼ਨ ਵਿਆਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਮਾਲਗੁੜੀ ਡੇਜ਼ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

***ਮਾਲਗੁਡੀ ਡੇਜ਼*** ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦਾ 1943 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਥੌਟ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। 

ਇਹ ਕਿਤਾਬ 1982 ਵਿੱਚ ਪੇਂਗੁਇਨ ਕਲਾਸਿਕਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ  ਸੀ।  ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ 32 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਾਲਗੁੜੀ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਸਬੇ  ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ  ਹਨ। ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਮਾਲਗੁੜੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।  ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ "ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਖਾਸ ਘੰਟੇ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕਲਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਾਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।" 

1986 ਵਿੱਚ, ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ *ਮਾਲਗੁੜੀ ਡੇਜ਼* ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ  ਅਤੇ ਇਹ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਗ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।

2004 ਵਿੱਚ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਵਿਤਾ ਲੰਕੇਸ਼ ਨੇ ਮਰਹੂਮ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਗ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਮੁੜ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ। ਨਵੀਂ ਲੜੀ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 ਨੂੰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ' ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 

2014 ਵਿੱਚ, ਗੂਗਲ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ 108ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੂਗਲ ਡੂਡਲ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ **ਮਾਲਗੁੜੀ ਡੇਜ਼** ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਿਖਾ ਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰ. ਕੇ. ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਲਘੂ-ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ

**ਕਿਲਾ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Qila Didar Singh**), ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ 1700 ਦੇ ਅੱਧ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੰਧੂ ਜੱਟ ਦੁਆਰਾ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

2017 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 66,491 ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਸੀ 

ਕਿਲ੍ਹਾ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ-ਹਾਫਿਜ਼ਾਬਾਦ ਰੋਡ, 17 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਕਸਬੇ ਦੀ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਮੰਡੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੰਡੀ ਹੈ।

2007 ਵਿੱਚ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਟੀ ਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਅੱਪਗਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਕਿਲਾ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1700 ਦੇ ਅੱਧ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਲੱਭਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਕਸਬੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਕੰਧ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਨ, ਕਸਬਾ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਰੂਪ ਸੀ।

1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬਾਗੀਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜਾਂ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਕਸਬੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਲਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

1947 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਾਲ, ਕਿਲਾ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਆਬਾਦੀ ਸੀ। ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਵਾਸੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।

## ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਸਰੋਤ 
ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਉਪਜਾਊ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ; ਮੁੱਖ ਨਕਦੀ ਫਸਲਾਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਹਨ।

ਕਿਲ੍ਹਾ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹਨ, ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮੰਡੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਾਹਕ ਵੀ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਫੈਕਟਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਨ। ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਵਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਦਰਜ਼ੀ ਵਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਫੌਜ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਿਆਂਦੀ। ਕਿਲ੍ਹਾ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਕਿਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਝੋਨੇ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਲ੍ਹਾ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਨ ਜਾਂ ਤਕਨੀਕੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ

**ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Tarlochan Singh Bedi**) ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ ਜੋ ਕੁਰਾਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਨੇ ਫਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਬੇਦੀ ਨੇ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਬੇਦੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕੌਰ ਬੇਦੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਅਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਇੱਕ ਫਾਈਨਾਂਸ ਕੰਪਨੀ ਮੈਗਮਾ ਦਾ ਸਟੇਟ ਮੈਨੇਜਰ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਗਗਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਸਿਹਤ ਸਕੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ 2004 ਵਿੱਚ ਕੁਡਲੋਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸੁਨਾਮੀ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

2000 ਵਿੱਚ, ਬੇਦੀ ਨੇ ਮਦੁਰਾਈ ਕਾਮਰਾਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਡਾ. ਸਲੀਹੂ, ਜਿਸਨੇ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੁਆਰਾ ਕੁਰਾਲ ਪਾਠ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਰਾਲ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦਿਆਂ, ਬੇਦੀ ਨੇ ਕੁਰਾਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤਮਿਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੇਦੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਤਿਰੁਕੁਰਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।" 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਗੌਡਜ਼, ਡੈਮੋਨਜ਼ ਐਂਡ ਅਦਰਜ਼

***ਗੌਡਜ਼, ਡੈਮਨਜ਼ ਐਂਡ ਅਦਰਜ਼*** ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਤੋਂ ਅਪਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਰਾਮਾਇਣ* ਅਤੇ *ਮਹਾਭਾਰਤ* ਵਰਗੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ, ਨਰਾਇਣ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

## ਜਾਣ-ਪਛਾਣ 
"ਗੌਡਸ, ਡੈਮਨਸ ਐਂਡ ਅਦਰਜ਼ *ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਟਿਲ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ  ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਬੇਸ਼ੱਕ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ, ਵਿਅੰਗਮਈ ਲਹਿਜੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।* ''ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਉਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ।* *ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ 15 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ''

## ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ 
; ਲਵਣ

ਲਵਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜੇ (ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਅਸੁਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੱਖਰਾ ਹੈ)। 

; ਚੁਡਾਲਾ

ਆਤਮ-ਬੋਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ।

; ਯਯਾਤਿ

ਯਯਾਤੀ, ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ।

; ਦੇਵੀ

ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।

; ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਵੈ-ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। 

; ਮਨਮਤਾ

ਮਨਮਤਾ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

; ਰਾਵਣ

ਅਸੁਰ ਰਾਜੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦਾ  ਵਿਰੋਧੀ ।

; ਵਾਲਮੀਕੀ

ਆਦਿ ਕਵੀ ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਲੇਖਕ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ ਲਈ ਅਧਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਸਲੋਕ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ।

; ਦ੍ਰੋਪਦੀ

ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ।

; ਨਾਲਾ

ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਨਲ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਇੱਕ ਭੂਤ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ  ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦਮਯੰਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਲ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

; ਸਾਵਿਤਰੀ

ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤੋਂ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ।

; ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਾ ਐਂਕਲੇਟ

ਤਾਮਿਲ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਸਿਲਪਪਤੀਗਰਮ ਤੋਂ ਕੰਨਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ। ਕੰਨਾਗੀ ਨੂੰ ਉਸ ਤਮਿਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

; ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਪੌਰਵ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ।

; ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ

ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾ।

; ਸਿਬੀ

ਚੋਲ ਰਾਜੇ, ਸਿਬੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਘੁੱਗੀ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਘੁੱਗੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਬਦਲੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਪੱਟ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਮਾਇਣ ਅਧਾਰਿਤ ਕੰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰ. ਕੇ. ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਲਘੂ-ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਨੈਕਸਟ ਸੰਡੇ

***ਨੈਕਸਟ ਸੰਡੇ*** 1960 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ  ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਰਾਇਣ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰਾਂ- ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੇ ਆਮ ਆਦਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਮਝ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।  ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈਆਂ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਰਾਜਨੇਤਾ, ਜਨਮ 1882)

**ਰਾਜਾ ਸਰ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ** (7 ਦਸੰਬਰ 1882 – 6 ਨਵੰਬਰ 1946) ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (1917-1921) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1882 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤੇ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1836 ਤੋਂ 1852 ਤੱਕ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਐਚੀਸਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਕੁਲੀਨ ਸਹਿਪਾਠੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਮਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਥੀਬਾਵ ਮਿਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 

### ਵਿਦਵਾਨ ਯੋਗਦਾਨ 
ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਬੌਧਿਕ ਝੁਕਾਅ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਬਾਰੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ 'ਤੇ "ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ" ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਦਾ ਵੀ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ "ਤ੍ਰੀ ਧਾਰਾ" ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਪ੍ਰੈਸ ਗੋਰਖਪੁਰ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅੰਕ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ।

### ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤਾਕਤ 
ਆਪਣੇ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਣ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੁਨਰਮੰਦ ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸਤਾਦ ਮੀਰ ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ, ਉਸਤਾਦ ਮੀਰ ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਤਾਨਸੇਨ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ। ਕੁਲੀਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸੰਗੀਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ (ਗੈਟਸ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਘਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ, ਸਿੰਘ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਉਸਨੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ, ਰਾਜ ਦੀ ਕੌਂਸਲ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਦੀ ਤੀਜੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਵੀ ਰਹੇ। ਉਸ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਇਟਨ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਪੈਵੇਲੀਅਨ ਵਿਖੇ ਇੰਡੀਅਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਗੇਟਵੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1946
ਨਾਸਿਰ ਅਦੀਬ

**ਨਾਸਿਰ ਅਦੀਬ** (ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ 1947) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਟ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਉਸ ਕੋਲ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਲਿਖਣ ਦਾ ਬੇਦਾਅਵਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਨਾਵਲ ਵੀ ਲਿਖੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਸੂਸੀ ਨਾਵਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਸਕੂਲੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਫਿਲਮ ਵਹਿਸ਼ੀ ਜੱਟ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ *ਮੌਲਾ ਜੱਟ* ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ।

## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ 1947 ਨੂੰ ਸਰਗੋਧਾ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤੀਜਾ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਤ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਭਰਾ ਹਨ। 1961 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ  ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ  ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947
ਮਦਨ ਪੁਰੀ

**ਮਦਨ ਪੁਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Madan Puri;** 30 ਸਤੰਬਰ 1915 – 13 ਜਨਵਰੀ 1985) ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਅਦਾਕਾਰ ਚਮਨ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ ਸਨ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ (ਖਲਨਾਇਕ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਰਿੱਤਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 430 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਮਦਨ ਲਾਲ ਪੁਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਹਾਲ ਚੰਦ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਵੇਦ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਹੋਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਚਮਨ ਪੁਰੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਮਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਹਰੀਸ਼ ਲਾਲ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ ਮਹਿਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ ਸਨ। ਉਹ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਸਨਸਨੀ ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਸਹਿਗਲ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਮਦਨ ਲਾਲ ਪੁਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਨਿਹਾਲ ਚੰਦ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਵੇਦ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਹੋਂ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਸੀ,ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਚਮਨ ਪੁਰੀ, ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਅਮਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਹਰੀਸ਼ ਲਾਲ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਮਹਿਰਾ ਸਨ। ਉਹ ਗਾਇਕ ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਸਹਿਗਲ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ।
## ਕੈਰੀਅਰ 
ਪੁਰੀ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿੱਗਜ ਸਨ। ਉਹ ਗਾਇਕ ਕੇ.ਐਲ. ਸਹਿਗਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੁਰੀ ਇੱਕ ਸਥਾਪਿਤ ਸਿਤਾਰਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਮਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੇ ਫਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।

ਪੁਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਐਕਟਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ ਸੀ ਜੋ 1940 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ 430 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ 1946 ਵਿੱਚ *ਅਹਿੰਸਾ* ਸੀ। ਮਦਨ ਨੇ ਹਰ ਸਾਲ ਔਸਤਨ ਅੱਠ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਲਨਾਇਕ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ ਅਤੇ ਹੀਰੋ ਜਾਂ ਹੀਰੋਇਨ ਦੇ ਚਾਚਾ, ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਦਾਦਾ, ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਜੱਟੀ*, *ਜੱਟ ਪੰਜਾਬੀ* ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।

1985 ਵਿੱਚ 69 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਮਾਟੁੰਗਾ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਰਪੀ ਮਸਾਨੀ ਰੋਡ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਪੂਰ ਸਮੇਤ ਉਸ ਯੁੱਗ ਦੇ ਹੋਰ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1989 ਤੱਕ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਅੰਤਮ *ਸੰਤੋਸ਼* ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਪੁਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸ਼ੀਲਾ ਦੇਵੀ ਪੁਰੀ (ਵਧੇਰਾ), ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ (ਡਾ.) ਕਮਲੇਸ਼ ਕੇ. ਪੁਰੀ ਨੇ 2015 (ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ 100ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ) ਵਿੱਚ ਮਦਨ ਪੁਰੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ *"ਮਾਈ ਫਾਦਰ, ਦਿ ਵਿਲੇਨ"* ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹੁਣੇ Gigaplex 'ਤੇ Ahinsa ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇਖੋ 
*   
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1985
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915
ਤਾਹਿਰ ਕਾਮਰਾਨ

**ਤਾਹਿਰ ਕਾਮਰਾਨ**, (), ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸਾਬਕਾ ਇਕਬਾਲ ਫੈਲੋ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਸੰਪਰਦਾਇਕਤਾ, ਲੋਕਤੰਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਤਾ ਭਰਪੂਰ ਛਿਮਾਹੀ ਰਸਾਲੇ, *ਦ ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ ਦੀ* ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਤਰੀਕੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਕਾਮਰਾਨ ਸਾਊਥੈਂਪਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਕੂਲ ਆਫ ਓਰੀਐਂਟਲ ਐਂਡ ਅਫਰੀਕਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਲੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਨਾਲ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਆਰਟਸ ਅਤੇ 10 ਜਨਵਰੀ, 2018 ਤੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਡੀਨ ਵਜੋਂ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਤਾਹਿਰ ਕਾਮਰਾਨ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਦੂਨੀਆ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸੈਂਟਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ, ਉਹ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਛਿਮਾਹੀ ਸਕਾਲਰੀ ਰਸਾਲੇ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਾਲਾ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, ਬਲੂਮਿੰਗਟਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਾਹਿਰ ਕਾਮਰਾਨ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਸਭਾ

**ਰਾਧਾਸੋਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਸਭਾ** ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦਿਆਲਬਾਗ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਹੈ। ਸਭਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1910 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਕਟ (1860 ਦਾ ਨੰਬਰ 21) ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਸਭਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ ਪ੍ਰੇਮ ਸਰਨ ਸਤਸੰਗੀ ਹਨ ਜੋ ਰਾਧਾਸੋਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦਿਆਲਬਾਗ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਤ ਸਤਿਗੁਰੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਹਨ।

## ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦਿਆਲਬਾਗ ਦੀ ਵੰਸ਼ 
* ਸ਼ਿਵ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ (1818-1878) *ਉਰਫ* *ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਸੋਆਮੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ*, ਰਾਧਾਸੋਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ, 1861-1878
* ਸਾਲਿਗ ਰਾਮ (1829-1898) *ਉਰਫ਼ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਹਜ਼ੂਰ ਮਹਾਰਾਜ,* ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ 1878-1898
* ਮਹਾਰਾਜ ਸਹਿਬ (1861-1907) *ਉਰਫ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਸਹਿਬ,* ਰਾਧਾਸੋਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ, 1898-1907
* ਕਾਮਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿਨਹਾ (1871-1913) *ਉਰਫ਼ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਸਰਕਾਰ ਸਹਿਬ ,* ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਤਿਸੰਗ ਸਭਾ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ, 1907-1913
* ਆਨੰਦ ਸਵਰੂਪ (1881-1937) *ਉਰਫ਼ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ*, ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਤਿਸੰਗ ਸਭਾ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ, 1913-1937
* ਗੁਰਚਰਨ ਦਾਸ ਮਹਿਤਾ (1885-1975) *ਉਰਫ਼ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਮਹਿਤਾ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ,* ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਤਿਸੰਗ ਸਭਾ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ, 1937-1975
* ਮਕੁੰਦ ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ (1907-2002) *ਉਰਫ਼ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਲਾਲ ਸਹਿਬ ,* ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਤਿਸੰਗ ਸਭਾ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ, 1975-2002
* ਪ੍ਰੇਮ ਸਰਨ ਸਤਸੰਗੀ (1937–ਮੌਜੂਦਾ) *ਉਰਫ਼ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਸਤਿਸੰਗੀ ਸਹਿਬ,* ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ, 2002–ਵਰਤਮਾਨ

## ਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ 
* ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦਿਆਲਬਾਗ 
* ਸਰਨ ਆਸ਼ਰਮ ਹਸਪਤਾਲ (ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਹਸਪਤਾਲ) 
* ਦਿਆਲਬਾਗ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ 
* ਦਿਆਲਬਾਗ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ 
* ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੇਂਦਰ (ICA) 
* ਸਪੇਹਾ 
* ਸਿਸਟਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ 
* ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਲਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਅਪਲਾਈਡ ਸਿਸਟਮ ਸਾਇੰਸ 
* ਦ (ਦਿਆਲਬਾਗ) ਰਾਧਾ ਸਵਾ ਆ ਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਯੂਰਪ 
* ਦਿਆਲਬਾਗ ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ 
* ਦਿਆਲਬਾਗ ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਨਾਰਥ ਅਮਰੀਕਾ 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਦਿਆਲਬਾਗ
* ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦਿਆਲਬਾਗ
* ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸਤਸੰਗ ਬਿਆਸ
* ਸੰਤ ਮਤਿ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ

**ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Gurdwara Sri Ber Sahib**) ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਲੀ ਬੇਨ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ 14 ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ ਸਨ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ *ਬੇਰ ਦੇ* ਰੁੱਖ ( ਜ਼ੀਜ਼ੀਫਸ ਜੁਜੂਬਾ ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਲਗਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ "ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼" ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਬਣਤਰ 
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਵਾਈ ਸੀ। 25 ਫਰਵਰੀ 1937 ਨੂੰ ਬਾਗੜੀਆਂ ਦੇ ਭਾਈ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1941 ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੜ੍ਹੇ 'ਤੇ ਖਲੋ ਕੇ ਅਤੇ ਅੱਠਭੁਜੀ ਕਾਲਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਇੱਕ ਪੋਰਟੀਕੋ ਰਾਹੀਂ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਗੈਲਰੀ ਉੱਚੀ ਛੱਤ ਵਾਲਾ, ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਫਲੋਰ ਵਾਲਾ ਹਾਲ ਹੈ। ਦੂਰ ਦੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ, ਸਟੁਕੋ ਵਿਚ ਫੁੱਲਦਾਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਗਏ ਉੱਚੇ archway ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ, ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇਕ ਚਿੱਟੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਛੱਤੇ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਸਣ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿੱਖ ਬਰਸੀ ਮਨਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ
* ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਜੈ ਲਾਲ ਉੱਬੀ

alt=A picture of Baba Jai Lal Ji Ubhi|thumb| ਬਾਬਾ ਜੈ ਲਾਲ ਉੱਬੀ
thumb| ਬਾਬਾ ਜੈ ਲਾਲ ਜੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜਲੰਧਰ ਛਾਉਣੀ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
**ਬਾਬਾ ਜੈ ਲਾਲ ਜੀ ਉੱਭੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Baba Jai Lal Ji Ubhi**) (ਜੂਨ 1561 - 1641) ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਲਈ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਬਾਬਾ ਜੈ ਲਾਲ ਜੀ ਉਭੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਪਤਾਰਾ ( ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਇੱਕ ਸਿੱਖ ( ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ) ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਬਾ ਭਗਤੂ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਨਿਹਾਲੋ ਜੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਜਾਂ 13 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੱਡੀ ਘਾਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹੁਨਰ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਿੱਖ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ *ਦਸਵੰਧ* ਅਤੇ *ਕਿਰਤ ਕਰੋ ਵੰਡ ਸ਼ਕੋ* ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਬਾਬਾ ਜੈ ਲਾਲ ਜੀ ਉੱਭੀ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਕਾਰੀਗਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਜੈ ਲਾਲ ਉੱਭੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। 

ਜੈ ਲਾਲ ਦੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜੈ ਲਾਲ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਜੈ ਲਾਲ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਸਲਾਮਪੁਰ ਦੇ ਬਾਬਾ ਦਾਸਾ ਜੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਵੱਡੇ ਸਨ, ਜੈ ਲਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ।

ਬਾਬਾ ਜੈ ਲਾਲ ਜੀ ਨੇ ਪਤਾਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਝੌਂਪੜੀ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਇਸ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ ਲਈ, ਇਸ ਝੌਂਪੜੀ ਦੇ ਅਸਲ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਜਲੰਧਰ ਛਾਉਣੀ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਜੈ ਲਾਲ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
2. ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ

3. ਥਾਮ ਸਾਹਿਬ

4. ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਵੰਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ
ਅੰਸਾਰ ਅੱਬਾਸੀ

**ਅੰਸਾਰ ਅੱਬਾਸੀ** (ਉਰਦੂ: انصار عباسی) (ਜਨਮ 12 ਜੂਨ 1965) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਦ ਨਿਊਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਲਮਕਾਰ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਅੱਬਾਸੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ਼ਦੇ ਹੋਏ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮਿਲਟਰੀ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਸੰਬੰਧ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਟਾਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ ਸਮੇਤ ਸਭਨਾਂ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਚੈਨਲਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਸਮੱਗਰੀ ਬਾਰੇ ਸਖਤ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।  ਅੰਸਾਰ ਅੱਬਾਸੀ ਨੂੰ ਹਕੂਮਤ ਤਬਦੀਲੀ ਦੌਰਾਨ ਸਥਾਪਤੀ ਦੀ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮਸ਼ੀਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਦੀ ਪੀਟੀਆਈ ਦੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਡੇਗਣ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਵਕਾਲਤ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965
ਜਾਵੇਦ ਭੁੱਟੋ

**ਜਾਵੇਦ ਭੁੱਟੋ** ( ) ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ 1 ਮਾਰਚ, 2019 ਨੂੰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ   

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ, ਸਿੰਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ 'ਤੇ ਉਹ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ, ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਬੋਲਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਐਂਡ ਹੈਲਥ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਐਮ ਏ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਫੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਚਲੀ ਗਿਆ। 

## ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ 
ਉਹ ਸਿੰਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਤੌਰ `ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।  

ਜਾਵੇਦ ਭੁੱਟੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਫੋਜ਼ੀਆ ਭੁੱਟੋ ਨੂੰ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਸਰਗਰਮੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954
ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਲਾਲਪੁਰਾ

**ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਲਾਲਪੁਰਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Iqbal Singh Lalpura;** ਜਨਮ 7 ਫਰਵਰੀ 1953) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਆਈਪੀਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲਪੁਰਾ 1978 ਦੇ ਸਿੱਖ-ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਝੜਪ ਲਈ ਇੱਕ ਜਾਂਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਲਾਲਪੁਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

## ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਕਰੀਅਰ 
1972 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਈਪੀਐਸ ਅਫਸਰ ਬਣਨ ਲਈ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਐਸ.ਪੀ. ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ (1987-1996) ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈ।

ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਲਾਲਪੁਰਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੀਆਈਜੀ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ, ਐਸਐਸਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਐਸਐਸਪੀ ਤਰਨਤਾਰਨ, ਐਸਐਸਪੀ ਕਪੂਰਥਲਾ ਅਤੇ ਵਧੀਕ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਸੀਆਈਡੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਪੁਲਿਸ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਮੈਰੀਟੋਰੀਅਸ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਮੈਡਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਵਿੱਚ ਐਫ.ਬੀ.ਆਈ. ਵਿੱਚ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

### ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ 
ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਲਾਲਪੁਰਾ ਨੇ 1978 ਦੇ ਸਿੱਖ-ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਝੜਪ ਲਈ ਜਾਂਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1981 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਵੱਖਵਾਦੀ ਆਗੂ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਜ਼ੁਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਸ਼ਰਤ 'ਤੇ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਬਪਤਿਸਮਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨਗੇ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਲਾਲਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ ਅਤੇ ਐਸਡੀਐਮ ਬੀਐਸ ਭੁੱਲਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਮੈਂਬਰ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਸੈੱਲ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ, ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸੂਬਾ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੂਬਾਈ ਬੁਲਾਰਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 10 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ। ਉਸਨੂੰ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਦੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਬਹਿਸਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਅਵਾਰਡ 
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 400ਵੇਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਮੌਕੇ ਸ. ਲਾਲਪੁਰਾ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (ਐਸਜੀਪੀਸੀ) ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਹ ਉਹ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 1997-98 ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ ਬੇਨ ਨਦੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2000 ਵਿੱਚ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ ਕਿ ਬੁੱਧੂ ਬਰਕਤ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਬੇਣ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ 'ਦਿ ਸਿੱਖ ਆਫ਼ ਦਾ ਈਅਰ' ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗੁਰੂ ਕਾਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਅਧਿਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953
ਸ਼ਰੀਂਹ ਜਲੰਧਰ

***ਸਰੀਂਹ*** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: ***Sarinh*** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਨਕੋਦਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਰੁਕੀ ਸੀ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਸਰੀਂਹ ਜਾਂ ਸਰੀਂਹ, ਲਗਭਗ 31°08′28″N 75°33′32″E/ 31.14111°N 75.55889°E, [1] 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਨਕੋਦਰ-ਫਗਵਾੜਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸ਼ੰਕਰ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ (2 ਕਿ.ਮੀ.) ਹੈ। ਟਾਹਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖਾਂ ਖੁਰਦ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ ਪਿੰਡ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪਾਰਟੀ *ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ* ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਰੁਕੀ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਰੀਂਹ, ਲੁਧਿਆਣਾ
* ਬੁੱਟਰ ਸਰੀਂਹ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਜਾਵੇਦ ਚੌਧਰੀ

**ਜਾਵੇਦ ਚੌਧਰੀ** (  ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1968) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਾਲਮਕਾਰ,   ਯੂਟਿਊਬਰ, ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਜੋ 2006 ਤੋਂ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨਿਊਜ਼ ਉੱਤੇ *ਕਲ ਤਕ* ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰੜਾ  ਹੈ।   

ਉਹ ਡੇਲੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ *ਜ਼ੀਰੋ ਪੁਆਇੰਟ* ਕਾਲਮ ਲੜੀ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਉਰਦੂ ਕਾਲਮ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।   

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਜਾਵੇਦ ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1968 ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਚੌਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।    

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਜਾਵੇਦ ਚੌਧਰੀ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਦੈਨਿਕ ਉਮਾਤ ਅਤੇ ਡੇਲੀ ਖਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।    2010 ਤੋਂ, ਉਹ ਦ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਾਲਮ ਵੀ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲਿਖਤ ਵਰਤੇ ਹਨ
ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ

**ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਸੀ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਧਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ 1630 ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
 India census, Sri Har Gobind Pur had a population of 3,993. Males constitute 52% of the population and females 48%. There is an average literacy rate of 66%, higher than the national average of 59.5%: male literacy is 69%, and female literacy is 63%. 12% of the population is under 6 years of age.

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸਥਾਨ 
ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਖੜ੍ਹੀ ਸਮਾਰਕ ਗੁਰੂ ਕੀ ਮਸੀਤ ( *ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਸਜਿਦ* ) ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਨਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਰਾਜਨੀਤੀ 
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸ਼ਾਹ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਫੀ

**ਸ਼ਾਹ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਫੀ** () (5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1930 – 18 ਸਤੰਬਰ 2020) ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਹਿਫਾਜ਼ਤ-ਏ-ਇਸਲਾਮ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਅਲ-ਜਮੀਅਤੁਲ ਅਹੱਲਿਆ ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਮੋਇਨੁਲ ਇਸਲਾਮ ਹਥਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਕਉਮੀ ਮਦਰਸਾ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1930 ਵਿੱਚ ਰੰਗੁਨੀਆ, ਚਿਟਗਾਉਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਥਜ਼ਾਰੀ ਮਦਰੱਸੇ ਅਤੇ ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਦੇਵਬੰਦ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1930 ਨੂੰ ਰੰਗੁਨੀਆ, ਚਟਗਾਉਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਅਲ-ਜਮੀਅਤੁਲ ਅਰਬਤੁਲ ਇਸਲਾਮੀਆ ਜ਼ੀਰੀ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1941 (1344-45 AH) ਵਿੱਚ ਅਲ-ਜਮੀਅਤੁਲ ਅਹਿਲੀਆ ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਮੋਇਨੁਲ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਥਜ਼ਾਰੀ ਮਦਰੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 10 ਸਾਲ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਸ਼ਫੀ ਹਦੀਸ ਅਤੇ ਤਫਸੀਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਦੇਵਬੰਦ ਚਲਾ ਗਿਆ। 

ਉਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਉੱਥੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਦੇਵਬੰਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਹੁਸੈਨ ਅਹਿਮਦ ਮਦਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਫੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ-ਏ-ਇਸਲਾਮ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, (ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਿਆਸੀ ਇਸਲਾਮੀ ਸੰਗਠਨ) ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930
ਨਦੀਮ ਅਲ-ਵਾਜਦੀ

**ਵਾਸੀਫ਼ ਹੁਸੈਨ ਨਦੀਮ ਅਲ-ਵਾਜਿਦੀ**; 23 ਜੁਲਾਈ 1954 – 14 ਅਕਤੂਬਰ 2024) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਕਾਲਮਕਾਰ, ਆਲੋਚਕ, ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜੋ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।    ਉਹ ਮਾਸਿਕ *ਤਰਜੁਮਾਨ-ਏ-ਦੇਵਬੰਦ*  ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ।  ਉਹ ਯਾਸਿਰ ਨਦੀਮ ਅਲ-ਵਾਜਿਦੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ। 

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਵਾਸੀਫ਼ ਹੁਸੈਨ ਨਦੀਮ ਅਲ-ਵਜੀਦੀ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਜੁਲਾਈ 1954 ਨੂੰ ਦੇਵਬੰਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।   ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਨਾਮ, ਵਾਸੀਫ ਹੁਸੈਨ, ਹੁਸੈਨ ਅਹਿਮਦ ਮਦਨੀ ਨੇ  ਰੱਖਿਆ  ਸੀ। 

ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਾਹਿਤਕ ਪਿਛੋਕੜ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਜਨੌਰ ਤੋਂ ਦੇਵਬੰਦ ਵਿੱਚ ਆ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ, ਅਹਿਮਦ ਹਸਨ ਦੇਵਬੰਦੀ, ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਜਾਮੀਆ ਮਿਫਤਾਹੁਲ ਉਲੂਮ ਦੇ ਸ਼ੇਖ ਅਲ-ਹਦੀਸ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਵਾਜਿਦ ਹੁਸੈਨ ਦੇਵਬੰਦੀ, ਦਾਭੇਲ ਵਿੱਚ ਜਾਮੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਤਾਲੀਮੁਦੀਨ ਦੇ ਸ਼ੇਖ ਅਲ-ਹਦੀਸ ਸਨ।   ਉਸਦੇ ਮਾਮਾ, ਸ਼ਰੀਫ ਹਸਨ ਦੇਵਬੰਦੀ, ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਦੇਵਬੰਦ ਦੇ ਸ਼ੇਖ ਅਲ-ਹਦੀਸ ਸਨ।  

ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇਵਬੰਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਦੇ ਮਦਰੱਸਾ ਮਿਫਤਾਹੁਲ ਉਲੂਮ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮਸੀਹਉੱਲ੍ਹਾ ਖਾਨ ਸ਼ੇਰਵਾਨੀ ਤੋਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।   
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954
ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ ਪਿਦਰਾਮ

**ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ਼ ਪਿਦਰਮ** (    ; ਜਨਮ 29 ਜੁਲਾਈ 1963) ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਜਿਤ ਵਿਸ਼ਾ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ।   ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਉਹ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੈ ਅਤੇ  ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ   ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਬਦਖਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਨੌਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਬੁਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਲਬਨ ਦੇ ਹਥ ਆ ਗਿਆ।

## ਜੀਵਨੀ 
29 ਜੁਲਾਈ 1963 ਨੂੰ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਤਾਜਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਮੇਯ, ਬਦਖ਼ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਲਤੀਫ਼ ਪੇਦਰਾਮ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ।  ਉਹ *ਹਕੀਮ ਨਾਸਰ ਦੂਸਰੋ ਬਾਲਦੀ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ* ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਕ, ਉਸਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ 'ਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਖੁੱਲ ਕੇ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਮਸੂਦ ਨਾਲ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਲਤੀਫ ਪੇਦਰਾਮ ਨੂੰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੁਆਰਾ ਜਲਾਵਤਨੀ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2001 ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963
ਅਹਿਮਦ ਨੂਰਾਨੀ

**ਅਹਿਮਦ ਨੂਰਾਨੀ** (  ; ਜਨਮ 1981) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਖੋਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ।  ਉਹ *ਫੈਕਟ ਫੋਕਸ* ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।   ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 2007 ਤੋਂ 2019 ਤੱਕ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ *ਦ ਨਿਊਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ* ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਥਿਤ ਟੈਕਸ ਚੋਰੀ, ਸਰਕਾਰੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ।  

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਨੂਰਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 1981 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਨੂਰਾਨੀ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ *ਦ ਨਿਊਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ* ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ  ਨੂਰਾਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਧਮਕੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਫੌਜੀ ਕਵਰੇਜ ਰੁਕਵਾਉਣ ਲਈ ਸਰੀਰਕ ਹਮਲੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨਿੱਜਰ

**ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨਿੱਝਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Hardeep Singh Nijjar;** 11 ਅਕਤੂਬਰ 1977 – 18 ਜੂਨ 2023) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿੱਖ ਸੀ ਜੋ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਨਿੱਝਰ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।  ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਟਾਈਗਰ ਫੋਰਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਨਿੱਝਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। 2016 ਵਿੱਚ, ਨਿੱਝਰ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਨੋ ਫਲਾਈ ਲਿਸਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ "ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪਾਂ" ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਨਿੱਜੀ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਨਿੱਝਰ ਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸਰੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਆਗੂ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵੱਖਵਾਦ ਦਾ ਵਕੀਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਨਿੱਝਰ ਸਿੱਖਸ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ (SFJ) ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਰੈਫਰੈਂਡਮ 2020 ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ। 

18 ਜੂਨ 2023 ਨੂੰ, ਨਿੱਝਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਮੰਦਰ (ਗੁਰਦੁਆਰੇ) ਦੀ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 18 ਸਤੰਬਰ 2023 ਨੂੰ, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਸਟਿਨ ਟਰੂਡੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਏਜੰਟਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਝਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਰਮਿਆਨ "ਸੰਭਾਵੀ ਸਬੰਧ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ"।  ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਦੇ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਦੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।  

ਮਈ 2024 ਵਿੱਚ, ਰਾਇਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਮਾਉਂਟਿਡ ਪੁਲਿਸ (ਆਰਸੀਐਮਪੀ) ਨੇ ਤਿੰਨ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿੱਝਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਤਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਬੰਧਾਂ ਸਮੇਤ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਜਾਂਚ ਜਾਰੀ ਹੈ। 

ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸੰਜੇ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ ਸਮੇਤ ਛੇ ਭਾਰਤੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟਾਂ ਨੂੰ ''ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੈਰ ਗ੍ਰਾਟਾ'' ਵਜੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਿਆ ਜਦੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਟਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਝਰ ਅਤੇ ਸੁਖਦੂਲ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 20 ਸਤੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਵਿਨੀਪੈਗ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ "ਅਨੁਕੂਲ ਸਬੂਤ" ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਛੇ ਅਧਿਕਾਰੀ "ਸਿੱਖ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਪ੍ਰੌਕਸੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ"। ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ, ਮੰਤਰੀ ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਡੋਭਾਲ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977