ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ

**ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ** (ਜਨਮ **ਮਾਹਜਬੀਨ ਬਾਨੋ**; 1 ਅਗਸਤ 1933  – 31 ਮਾਰਚ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। *ਟ੍ਰੈਜੇਡੀ ਕਵੀਨ* ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਉਹ 1939 ਅਤੇ 1972 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 33 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਤੋਂ ਬਾਲਗ ਤੱਕ, ਉਸਨੇ 90 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 38 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਗਰ ਦੇ ਸਿਰੋਸਿਸ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ। ਉਹ 1954 ਵਿੱਚ *ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ* ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ ਅਤੇ *ਪਰਿਣੀਤਾ* ਲਈ ਦੂਜੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ (1955) ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ 10ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ (1963) ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ, ਅਤੇ *ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ* ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਿੱਤੀ। 13ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ (1966) ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ *ਕਾਜਲ* ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ *ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ* ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਰਗਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ 
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਗਸਤ 1933 ਨੂੰ, ਬਤੌਰ ਮਾਹਜਬੀਨ ਬਾਨੋ, ਪਿਤਾ ਅਲੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਮਾਂ ਇਕਬਾਲ ਬੇਗਮ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ (ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਮੁੰਬਈ) ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ *ਈਦ ਕਾ ਚਾਂਦ* ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ ਅਤੇ *ਸ਼ਾਹੀ ਲੁਟੇਰੇ* ਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਿਨੀ ਨਾਂ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਰਦੂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋ ਬਾਅਦ ਛਪੀਆਂ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਪਾਕੀਜ਼ਾ
*ਮਧੂਬਾਲਾ

## ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧ 
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਦਾਦੀ ਹੇਮ ਸੁੰਦਰੀ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ,ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਇਸਾਈ ਉਰਦੂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੇਮ ਸੁੰਦਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ "ਤਨਹਾ ਚਾਂਦ" ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਵੱਲੋਂ 1972 ਵਿੱਚ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਛਪਵਾਈ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1972

## ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
thumb|ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਕੁਮਾਰੀ
ਜਿਸ ਦਿਨ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੀ 1952 ਦੀ ਫਿਲਮ *ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ* ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਦੇ ਸੁਪਰ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਦਰਸ਼ਕ ਆਏ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਰੋਏ ਸਨ । ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਰਗਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਮੈਗਜ਼ੀਨ-ਸ਼ਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ "ਮੀਨਾ-ਮੌਤ ਮੁਬਾਰਕ ਹੋ" (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਵਧਾਈਆਂ ਮੀਨਾ) । ਅਕਤੂਬਰ 1973 ਵਿੱਚ, ਨਰਗਿਸ ਨੇ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ  ਇਸ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਸੀ। ਸੰਨ 1979 ਵਿੱਚ *ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਕੀ ਅਮਰ ਕਹਾਣੀ* (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ ) ਸਵਰਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸੋਹਰਾਬ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਰਾਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਿਲਮੀ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇੰਟਰਵਿਊ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਖਯਾਮ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, *ਸ਼ਾਇਰਾ* (ਬਦਲਵੇਂ ਸਿਰਲੇਖ '*ਸਾਹਿਰਾ*' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ ਪੋਏਟੇੱਸ) ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਐਸ ਸੁਖ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਲਜਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਂਤਾ ਸੁਖਦੇਵ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। 13 ਫਰਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ 500 ਪੈਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
thumb|ਵਾਕ ਆਫ਼ ਦ ਸਟਾਰਜ਼ ਵਿਖੇ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ (ਅੰ. )

ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ, ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਫਿਲਮ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਂਦਰਾ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬੈਂਡਸਟੈਂਡ ਪ੍ਰੋਮੇਨੇਡ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਵਾਕ ਆਫ਼ ਦ ਸਟਾਰਸ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਵਾਕ ਆਫ਼ ਦ ਸਟਾਰਸ ਨੂੰ ਹਾਲਾਂਕਿ 2014 ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਈ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕ *ਅਜੀਬ ਦਸਤਾਨ ਹੈ ਯੇ*, ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਜਵਾਹਰ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਰੰਗਯਾਨ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ, ਸਰਚ ਇੰਜਨ ਗੂਗਲ ਨੇ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ 85 ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਡੂਡਲ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਗੂਗਲ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀਃ "ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਕਸਰ ਰੋਮਾਂਸ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਜ, ਉਸ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਲਾਂ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਬੋਲੇ ਬਿਨਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ।" ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ, ਕਿਰਨ ਨਾਦਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ "ਸਿਤਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰ", ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਨ ਜੋ ਜੇ. ਐਚ. ਠੱਕਰ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਆਨਲਾਈਨ ਨਿਲਾਮੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ 91 ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਪੰਕਜ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਅਨਾਵਰਣ ਕੀਤਾ।