open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਟਰਿਸਟਾਨ ਹੈਰਿਸ

**ਟਰਿਸਟਾਨ ਹੈਰਿਸ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Tristan Harris) ਮਾਨਵ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸਨੇ ਗੂਗਲ ਵਿਖੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਨੈਤਿਕਤਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਲਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। 

## ਜੀਵਨੀ 
ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਸਾਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਬੇ ਏਰੀਆ ਵਿਖੇ ਇਸਦੀ ਇੱਕਲੀ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਐਪਲ ਇੰਕ. ਨਾਲ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਵਿਖੇ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਬੀ.ਜੇ. ਫੌਗ ਦੀ ਪਰਸੁਏਸਿਵ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੇ ਵਿਹਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਹੈਰਿਸ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਇਕ ਬਾਨੀ, ਕੇਵਿਨ ਸਿਸਟ੍ਰੋਮ ਦਾ ਸਹਿਪਾਠੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਦੂਜੇ ਬਾਨੀ ਮਾਈਕ ਕਰੀਜ਼ਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡੈਮੋ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। 

2007 ਵਿੱਚ ਹੈਰਿਸ ਨੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਗੂਗਲ ਨੇ ਹੈਰਿਸ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਐਪਚਰ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਖ਼ਰੀਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਗੂਗਲ ਇਨਬੌਕਸ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ। 

## ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ 
ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿਚ ਗੂਗਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੈਰਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਕੁ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਜ਼ੈਨਟੇਸ਼ਨ ਭੇਜੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ "ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਕਾ"। ਉਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੈਨਟੇਸ਼ਨ ਵਿਚ, ਹੈਰਿਸ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਗੂਗਲ, ਐਪਲ ਅਤੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਨੂੰ “ਇਕ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮਹਿਸੂਸ” ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਮਨੁੱਖਤਾ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੇ ਨਾ ਬਿਤਾਵੇ। 141 ਸਲਾਈਡਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੈਨਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੂਗਲ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਛੱਡਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਐਪਲ, ਵਿਕੀਆ, ਐਪਰਚਰ, ਅਤੇ ਗੂਗਲ ਵਿਖੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਹੈਰਿਸ ਦੇ ਨਾਂ ਕਈ ਪੇਟੈਂਟ ਹਨ। 

ਹੈਰਿਸ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2015 ਵਿਚ ਗੂਗਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਟਾਈਮ ਵੈੱਲ ਸਪੈਂਟ ਨਾਮਕ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਸਥਾ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੀ ਉਸਨੇ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਟਾਈਮ ਵੈੱਲ ਸਪੈਂਟ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਹੈਰਿਸ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕ ਵਿਕਲਪ ਸਿਰਜਨ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਜੁਟਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੱਲ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਹਤਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹੈਰਿਸ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਚੋਣਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਓਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਜਿੰਨੇ ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਦ*ਐਟਲਾਂਟਿਕ*  ਰਸਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਵੰਬਰ 2016 ਦੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ “ਸਿਲੀਕਾਨ ਵੈਲੀ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਜ਼ਮੀਰ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਿਸ ਹੈ।” 

ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਮਾਡਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਵਲੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਾ, ਭਟਕਣ, ਇਕੱਲਾਪਣ, ਧਰੁਵੀਕਰਨ, ਜਾਅਲੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਰਗਿਆਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਲਈ "ਮਨੁੱਖੀ ਨੀਵਾਂਕਰਨ" (human downgrading) ਵਾਕੰਸ਼ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
2020 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ

**2020 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ,** ਜਿਸਨੂੰ **ਆਈਪੀਐਲ 13** ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਈਪੀਐਲ, ਟੀ -20 ਕ੍ਰਿਕਟ (ਟੀ -20) ਲੀਗ ਦਾ 13ਵਾਂ ਸੀਜ਼ਨ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਇਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 29 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਰ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ ਕਾਰਨ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 3 ਮਈ 2020 ਤੱਕ ਰਹੇਗੀ, ਬੀਸੀਸੀਆਈ ਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਨੂੰ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 2 ਅਗਸਤ 2020 ਨੂੰ, ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮੀਰਾਤ ਵਿੱਚ 19 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 10 ਨਵੰਬਰ 2020 ਦੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। 10 ਅਗਸਤ 2020 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਯੂਏਈ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 6 ਸਤੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਦਿਨ ਕਿਹੜਾ ਮੈਚ ਹੋਵੇਗਾ।

## ਨਿਯਮ 
ਆਈਪੀਐਲ ਦੇ 2020 ਐਡੀਸ਼ਨ ਲਈ ਕੁਝ ਨਿਯਮ ਬਦਲੇ ਗਏ ਸਨ।

# ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਣ ਲਈ ਥੁੱਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।  
# ਸਾਰੇ ਮੈਚ ਬਿਨਾਂ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਖੇਡੇ ਜਾਣਗੇ।  
# ਟੌਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਪਟਨ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਉਣਗੇ।  
# ਫਰੰਟ ਫੁੱਟ ਨੋ-ਬਾਲ ਦਾ ਫੀਲਡ-ਅੰਪਾਇਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਥਰਡ-ਅੰਪਾਇਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।  
# ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏਗੀ ਜੇ ਕੋਈ ਖਿਡਾਰੀ COVID-19 ਲਈ ਪੌਜੇਟਿਵ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ। 

## ਸਥਾਨ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਈ ਐਸ ਪੀ ਐਨ ਕ੍ਰਿਕਿਨਫੋ ਵਿਖੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਹੋਮ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
ਕਵੀ ਪ੍ਰਦੀਪ

**ਕਵੀ ਪ੍ਰਦੀਪ** (6 ਫਰਵਰੀ 1915 - 11 ਦਸੰਬਰ 1998) ਦਾ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਂ **ਰਾਮਚੰਦਰ ਨਾਰਾਇਣਜੀ ਦਿਵੇਦੀ** ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ *ਐ ਮੇਰੇ ਵਤਨ ਕੇ ਲੋਗੋ*  ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।ਇਹ ਗੀਤ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ  ਚੀਨ-ਭਾਰਤੀ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਨ।

ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਾਨਤਾ ਫ਼ਿਲਮ *ਬੰਧਨ* (1940) ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੁਬਲੀ ਹਿੱਟ *ਕਿਸਮਤ* (1943) ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ *ਦੂਰ ਹਟੋ ਐ ਦੁਨੀਆ ਵਾਲੋ* ( *1947* ) ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਮਰ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ  ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਦਾ-ਪੱਤਰ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। 

ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਕਵੀ ਪ੍ਰਦੀਪ ਨੇ ਲਗਭਗ 1,700 ਗੀਤ ਲਿਖੇ  1958 ਵਿਚ ਐਚਐਮਵੀ ਨੇ 13 ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਐਲਬਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ *ਰਾਸ਼ਟਰਕਵੀ*, (ਕਵੀ ਲਾਰੇਟ)  ਅਤੇ *ਕਵੀ ਪ੍ਰਦੀਪ*  ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

1997 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਦਾਦਾ ਸਾਹਬ ਫਾਲਕੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਲੋਕਪ੍ਰਿਆ ਗੀਤ 
* "ਐ ਮੇਰੇ ਵਤਨ ਕੇ ਲੋਗੋ"
* "ਆਜ ਹਿਮਾਲਿਆ ਕੀ ਚੋਟੀ ਸੇ"
* "ਦੇ ਦੀ ਹਮੇ ਆਜ਼ਾਦੀ"
* "ਆਓ ਬੱਚੋ ਤੁਮਹੇਂ ਦਿਖਾਏੰ (*ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ*) 
* "ਹਮ ਲਾਏ ਹੈਂ ਤੂਫ਼ਾਨ ਸੇ" (*ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ*) 
* "ਤੇਰੇ ਦੁਆਰ ਖੜਾ ਭਗਵਾਨ" (ਵਾਮਨ ਅਵਤਾਰ) 
* "ਆਜ ਕੇ ਇਨਸਾਨ ਕੋ ਯੇ ਕਿਆ ਹੋ ਗਿਆ " (*ਅਮਰ ਰਹੇ ਯੇ ਪਿਆਰ*) 
* "ਕਿਤਨਾ ਬਦਲ ਗਯਾ ਇਨਸਾਨ (ਦੇਖੋ ਤੇਰੇ ਸੰਸਾਰ ਕੀ ਹਾਲਤ) " () 
* "ਪਿੰਜਰੇ ਕੇ ਪੰਛੀ " (ਨਾਗ ਮਨੀ) 
* "ਚਲ ਅਕੇਲਾ ਚਲ ਅਕੇਲਾ (ਸੰਬੰਧ) 
* "ਆਓ ਬੱਚੋ ਤੁਮਹੇਂ ਦਿਖਾਏੰ ਝਾੰਕੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕੀ"
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਕਵੀ ਪ੍ਰਦੀਪ ਵੈਬਸਾਈਟ
* **ਪ੍ਰਦੀਪ ਕਵਿਤਾ ਕੋਸ਼ ** - ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915
ਦ ਐਂਸੇਂਸ਼ੀਅਲ ਗਾਂਧੀ

**ਦ ਐਂਸੇਂਸ਼ੀਅਲ ਗਾਂਧੀ: ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ, ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: ***The Essential Gandhi: An Anthology of His Writings on His Life, Work, and Ideas***)*,* ਮੋਹਨਦਾਸ ਗਾਂਧੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਲੂਈਸ ਫਿਸ਼ਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ 'ਕਿਵੇਂ ਗਾਂਧੀ ਮਹਾਤਮਾ ਬਣੇ' ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਭਾਗਾਂ - “ਦ ਮੈਨ” ਅਤੇ “ਦ ਮਹਾਤਮਾ” ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।

## ਦ ਮੈਨ 
[left|thumb|240x240px|[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਸਤੂਰਬਾਈ (1902)]]
ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਸ, ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ। ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਹਾਸੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕਸਤੂਰਬਾਈ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅੰਦਰ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਮੋਹਣਦਾਸ ਕੇ. ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸੂਖਮ ਝਲਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਨੇਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਾਰਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਟ੍ਰਾਂਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਮਾਰਚ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਨੂੰਨ ਜ਼ਾਬਤੇ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਂਦੇ ਸਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬਾਂਦਰ

**ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬਾਂਦਰ** ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੁਬੋਧ ਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫੌਜੀ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਿਰ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੂਰਤੀਆਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ "ਤਿੰਨ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬਾਂਦਰਾਂ" ਦੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਰੂਪਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ- "ਬੁਰਾਈ ਨਾ ਦੇਖੋ, ਬੁਰਾਈ ਨਾ ਸੁਣੋ, ਬੁਰਾਈ ਨਾ ਬੋਲੋ" ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

## ਡਿਜ਼ਾਇਨ 
ਤਿੰਨ ਸਿਰ ਸਟੀਲ ਦੇ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨਾਂ, ਰਵਾਇਤੀ ਟਿਫ਼ਨ ਅਤੇ ਕੱਚ ਦੇ ਕਟੋਰਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਤੱਤ ਵੱਖਰੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ - ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਗੈਸ ਮਾਸਕ, ਇੱਕ ਟੋਪ ਅਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਜੋੜੀ ਅਤੇ ਕੁੰਡ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਦਰਸ਼ਨ 
ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਲੜੀ ਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਨਿਜੀ, ਗਲੋਬਲ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। "ਬੁਰਾਈ ਨਾ ਵੇਖੋ, ਬੁਰਾਈ ਨਾ ਸੁਣੋ, ਬੁਰਾਈ ਨਾ ਬੋਲੋ" ਮੁਹਾਵਰੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਉਭਰੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਰੂਪਕ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਦੂਸਰੇ ਨੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਤੀਸਰੇ ਕੰਨ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਗੁਪਤਾ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਬਸਤੀਵਾਦ, ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਵਕ ਲੜਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਸਥਾਨ 
ਜਦੋਂ ਤੋਂ 2008 ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੈਕ ਸ਼ੈਨਮੈਨ ਗੈਲਰੀ (ਮਾਰਚ – ਅਪ੍ਰੈਲ 2008) ਵਿੱਚ "ਸਟਿੱਲ, ਸਟੀਅਲ, ਸਟੀਲ" ਸ਼ੋਅ ਆਦਿ। 

ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾ, ਕਤਰ ਵਿੱਚ ਕਟਾਰਾ ਕਲਚਰਲ ਵਿਲੇਜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਕਲਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਥਾਈਪੁਸਮ

**ਥਾਈਪੁਸਮ** ਜਾਂ **ਥਾਈਪੂਸਮ** (), ਤਾਮਿਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਤਾਮਿਲ ਦੇ ਮਹੀਨੇ *ਥਾਈ* (ਜਨਵਰੀ / ਫਰਵਰੀ) ਵਿਚ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਸ਼ਿਆ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਵਿਚ **ਪੂਸਮ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ  (ਮਲਿਆਲਮ : തൈപ്പൂയം ) **ਥਾਈਪੂਯਮ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੱਖ 'ਤੌਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਤਾਮਿਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ,  ਮਾਰੀਸ਼ਸ,  ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਕਨੇਡਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਨਸਲੀ ਤਾਮਿਲ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸਥਾਨਕ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੀਨੀਅਨ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਮਿਆਂਮਾਰ, ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ, ਗੁਆਨਾ, ਸੂਰੀਨਾਮ, ਜਮੈਕਾ ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਆਦਿ।

ਇਹ ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਵਰਗੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਛੁੱਟੀ ਹੈ। ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਖਾਸ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਛੁੱਟੀ ਹੈ।  ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਛੁੱਟੀ ਸੀ ਪਰ ਵਪਾਰਕ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 

ਸ਼ਬਦ **ਥਾਈਪੂਸਮ** ਮਹੀਨੇ *ਥਾਈ*  ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਤਾਰਾ, *ਪੂਸਮ*  (ਪੂਸਯ ਤਮਿਲ ਨਾਮ ਹੈ ) ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਇਹ ਖਾਸ ਤਾਰਾ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਉਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਮੁਰੂਗਨ (ਉਰਫ ਕਾਰਤਿਕੀਆ ) ਨੂੰ ਵੇਲ “ਬਰਛੀ” ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸੂਰਪਦਮਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਥਾਈਪੂਸਮ ਮੁਰੂਗਨ ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੈਖਾਸੀ ਵਿਸ਼ਾਕਮ, ਜੋ ਕਿ ਵੈਖਾਸੀ ਮਹੀਨੇ (ਮਈ / ਜੂਨ) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਿਨ ਮੁਰੂਗਨ ਦਾ ਜਨਮਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ

Image:Thaipusam3.jpg|ਥਾਈਪੁਸਮ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਭਗਤ **ਪਾਲ ਕੁਦਮ** ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ
File:Batu Cave Thai Pusam 1985.jpg|ਬੱਟੂ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਥਾਈਪੂਸਮ 1985 ਦੌਰਾਨ
File:Thaipusam in Mauritius - January 2011 (5372544017).jpg|ਥਾਈਪੁਸਮ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਵਿੱਚ
File:A day of devotion – Thaipusam in Singapore (4316108409).jpg|ਥਾਈਪੁਸਮ ਜਲੂਸ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ
File:Penang thaipusam Silver chariot.jpg|ਪੇਨਾਂਗ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਤਾਈਪੁਸਮ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਰਥ ਜਲੂਸ
File:Penang thaipusam Kavadi procceession.jpg|ਪੇਨਾਂਗ ਥਾਈਪੁਸਮ ਕਵਾੜੀ ਜਲੂਸ
File: Thaipusam Festival Singapore.webm|ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿਚ ਥਾਈਪੁਸਮ-ਵੀਡੀਓ ਕਲਿੱਪ
Thaipusam Celebration In Malaysia 01.jpg|ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਥਾਈਪੁਸਮ ਸਮਾਰੋਹ 01
Thaipusam Celebration In Malaysia 02.jpg|ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਥਾਈਪੁਸਮ ਸਮਾਰੋਹ 02
Thaipusam Celebration In Malaysia 03.jpg|ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਥਾਈਪੁਸਮ ਸਮਾਰੋਹ 03

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
* ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
* ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ
* ਥਾਈ ਪੂਸਮ ਕਵਾਡੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ
ਉਮਰ ਹਾਜੀ ਅਹਿਮਦ ਝਾਵੇਰੀ

**ਉਮਰ ਹਾਜੀ ਅਹਿਮਦ ਝਾਵੇਰੀ** ਇੱਕ ਮੈਮਨ ਭਾਰਤੀ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਸ ਬਾਰੇ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਕੇਸ ਸੀ ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਜੀ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਕੋਚਰਬ ਆਸ਼ਰਮ

**ਕੋਚਰਬ ਆਸ਼ਰਮ** ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ ਜੋ ਮੋਹਨਦਾਸ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਬੈਰਿਸਟਰ ਜੀਵਨ ਲਾਲ ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। 25 ਮਈ 1915 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਕੋਚਰਬ ਆਸ਼ਰਮ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਦੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।

ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ, ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ, ਸਵਦੇਸ਼ੀ, ਗਰੀਬਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਜਨਤਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਵੱਛਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਆਸ਼ਰਮ ਮਨੁੱਖੀ ਬਰਾਬਰੀ, ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਚਰਬ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਪਲੇਗ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਇਸ ਵਾਰ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸਾਬਰਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਸਾਬਰਮਤੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਜਨਤਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਵੱਕਾਰ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਟਾਲਸਟਾਏ ਫਾਰਮ
* ਸਾਬਰਮਤੀ ਆਸ਼ਰਮ
* ਸੇਵਾਗਰਾਮ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਤਾਲਸਤਾਏ ਫ਼ਾਰਮ

[thumb|290x290px|1910 ਵਿਚ ਤਾਲਸਤਾਏ ਫਾਰਮ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ, [ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਗਾਂਧੀ ਮੱਧ ਵਿਚ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਕਤਾਰ ਸੱਜੇ ਤੋਂ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ।]]
**ਤਾਲਸਤਾਏ ਫਾਰਮ** ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੋਹਨਦਾਸ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1910 ਵਿਚ ਬਣੇ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੇ ਟ੍ਰਾਂਸਵਾਲ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਵਿਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਤਕਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ।  ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਨਾਮ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਲਿਓ ਟਾਲਸਤਾਏ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ 1894 ਦੀ ਕਿਤਾਬ' *ਦ ਕਿੰਗਡਮ ਗੌਡ ਇਜ਼ ਵਿਦ ਇਨ ਯੂ*, 'ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਗਾਂਧੀ ਸਮਰਥਕ ਹਰਮਨ ਕਾਲੇਨਬੈਚ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਸੱਤਰ ਤੋਂ ਅੱਸੀ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਓਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਲਹਿਰ ਲਾਗੂ ਨਾ ਹੋ ਗਈ। ਕਲੇਨਬੈਚ ਨੇ ਕਮਿਉਨਟੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਆਰਟਰਾਂ, ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ।  

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕੋਚਰਬ ਆਸ਼ਰਮ
* ਸਾਬਰਮਤੀ ਆਸ਼ਰਮ
* ਸੇਵਾਗਰਾਮ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਪਕਵਾਨ

[thumb|[ਪੋਰਟ ਲੂਈ|ਪੋਰਟ ਲੂਯਿਸ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਵਿਖੇ ਇਕ ਭੋਜਨ ਮਾਰਕੀਟ]]
[thumb|[ਮਾਰੀਸ਼ਸ|ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ]]
thumb|ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਦੇ ਇਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿਚ ਇਕ ਮੱਛੀ ਦੀ ਪਕਵਾਨ
**ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਪਕਵਾਨ** ਚੀਨੀ, ਯੂਰਪੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।  ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਪਕਵਾਨ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਰਸੋਈ ਰਵਾਇਤਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਕਵਾਨ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਸਾਬਕਾ ਗੁਲਾਮਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਕਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਨ।
&#x5B; '''' &#x5D;

## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:A fruit stand in Mauritius.jpg|ਫਲਾਂ ਦੀ ਰੇੜ੍ਹੀ
File:Port Louis Central Market.JPG|ਮੁੱਖ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਭੋਜਨ
File:La Marmite Mauricienne (Flic-en-Flac) - beignets de poisson.jpg|thumb|ਮੱਛੀ ਦੇ ਪਕੌੜੇ
File:La Marmite Mauricienne (Flic-en-Flac) - chop suey crevettes (1).jpg|thumb|ਚੋਪ ਸੂਏ ਝੀਂਗਾ
File:La Marmite Mauricienne (Flic-en-Flac) - curry de poisson (1).jpg|thumb|ਫਿਸ਼ ਕਰੀ 
File:La Marmite Mauricienne (Flic-en-Flac) - pains à l&#039;ail.jpg|thumb|ਬਰੈੱਡ
File:La Marmite Mauricienne (Flic-en-Flac) - petite salade.jpg|thumb|ਸਲਾਦ
File:La Marmite Mauricienne (Flic-en-Flac) - sauce à l&#039;ail, piment, ketchup.jpg|thumb|ਸੋਸ, ਮਿਰਚ, ਕੈਚੱਪ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਕਵਾਨ
ਡਾਂਡੀ ਬੀਚ

[thumb|ਡਾਂਡੀ ਵਿਖੇ [ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਸਮਾਰਕ]]
**ਡਾਂਡੀ ਬੀਚ** ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਡਾਂਡੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੀਚ ਹੈ। ਡਾਂਡੀ ਬੀਚ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ ਬੀਚ ਹੈ। ਡਾਂਡੀ ਬੀਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਲੂਣ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸਾਬਰਮਤੀ ਆਸ਼ਰਮ (ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ) ਤੋਂ ਡਾਂਡੀ ਤੱਕ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਬੀਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਾਲਟ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਨਮਕ ਟੈਕਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਸੀ।

## ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਮਾਰਕ 
ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਡਾਂਡੀ ਬੀਚ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਡਾਂਡੀ ਬੀਚ ਵਿਚ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਸਮਾਰਕ ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਾਂਧੀ ਲੂਣ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਸਮਾਰਕ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਲੂਣ ਚੁੱਕਦਿਆਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਗਾਂਧੀ ਗਲੋਬਲ ਫ਼ੈਮਲੀ

**ਗਾਂਧੀ ਗਲੋਬਲ ਫੈਮਲੀ** ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਗਲੋਬਲ ਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਐਨ.ਜੀ.ਓ. ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਕਿੰਗ ਜੂਨੀਅਰ ਅਤੇ ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਮੀਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੋਸਤੀ ਵਧਾਉਣ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜੀ.ਜੀ.ਐਫ. ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹਿਸਾਂ, ਕੁਇਜ਼ਾਂ, ਐਸ.ਡੀ.ਜੀਜ਼, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ, ਸਾਹਸੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਰਾਜ ਅਸੈਂਬਲੀਜ਼ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਜਮਹੂਰੀ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ। ਜੀ.ਜੀ.ਐਫ. ਦੀ ਇਹ ਸਕੀਮ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ "ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ 'ਤੇ ਸੰਗਮ", "ਗਾਂਧੀ ਮੰਡੇਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪੀਸ ਸੀਰੀਜ਼", "ਸ਼ਾਂਤੀ ਰੈਲੀਆਂ" ਅਤੇ "ਯੂ.ਐਨ. ਕੁਇਜ਼" ਵਰਗੇ ਸਮਾਗਮਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਜੀ.ਜੀ.ਐਫ. ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੂਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜੋ ਸਥਾਪਨਾ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰੇਕ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿਚ 17 ਸਕੂਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ 17 ਸਥਾਈ ਵਿਕਾਸ ਟੀਚਿਆਂ (ਐਸ.ਡੀ.ਜੀ.) ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਫੈਲਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਕਮਿਉਨਟੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।

## ਸੰਸਥਾਗਤ ਗਾਂਧੀ ਮੈਡਲ 
* ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ ਲਈ ਸੰਸਥਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੂਤ ਮੈਡਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੈ  ਜੋ ਪੇਂਡੂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।thumb|230x230px| ਯੰਗ ਗਾਂਧੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਯੂਕੇ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਗਈ
* ਜੰਮੂ ਵਿਖੇ 30 ਜਨਵਰੀ 2006 ਨੂੰ "ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਐਵਾਰਡ" ਨਾਲ  ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਐਵਾਰਡ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ ਦੀ ਬਿਪਤਾ (2005) ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕੰਮ ਲਈ ਭੇਂਟ ਕੀਤੇ ਸਨ।thumb|250x250px| ਜੀ.ਜੀ.ਐਫ ਯੰਗ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਗਲੋਬਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਆਜ਼ਾਦ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਨਵੀਂ ਟੀਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਈਦ-ਉਲ_ਫਿਤਰ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ।
* ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕੇ ਆਰ ਨਾਰਾਇਣਨ, ਮੌਨਕ ਵੈਨ ਫਰਾਜਾਭਾਵਨਵਿਸ਼ੁਦ, ਯੂ.ਪੀ.ਏ. ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਆਈ.ਐਨ.ਸੀ. ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ, ਸਪੀਕਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮੀਰਾ ਕੁਮਾਰ, ਸਾਰਕਲਾ ਸੈਕਟਰੀ ਜਨਰਲ ਹੇਮੰਤ ਬੱਤਰਾ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਯੂ.ਐਨ.ਆਈ.ਸੀ. ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕਿਰਨ ਮੇਹਰਾ ਕੇਰਪੈਲਮੈਨ, ਵਾਈ.ਐਚ.ਏ.ਆਈ. ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੀਸ਼ ਸਕਸੈਨਾ, ਸੰਤ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਾਬਾ ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ 2013 ਵਿਚ ਇਸ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਜੀਜੀਐਫ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਹਰੀਜਨ ਸੇਵਕ ਸੰਘ

**ਹਰੀਜਨ ਸੇਵਕ ਸੰਘ** ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਛੂਤਤਾ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ 1932 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੀਜਨ ਜਾਂ ਦਲਿਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਾਸ਼ੀਆ 'ਤੇ ਧੱਕੀ ਹੋਈ ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਹੈ।  ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਿੰਗਸਵੇ ਕੈਂਪ ਵਿਖੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ 26 ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਦੂਸਰੀ ਰਾਉਂਡ ਟੇਬਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਦੁਖੀ ਵਰਗ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਲ ਅਵਾਰਡ ਦੇਣ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ। ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯਰਵਦਾ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਰਨ ਵਰਤ ‘ਤੇ ਚਲਾ ਗਏ। ਅੰਬੇਦਕਰ ਨਾਲ ਪੂਨਾ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ 24 ਸਤੰਬਰ 1932 ਨੂੰ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 30 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ *ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਐਂਟੀ ਅਨਟਚਬੇਲਟੀ ਲੀਗ*  ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਹਰੀਜਨ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ("ਅਛੂਤ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸੇਵਕ") ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।  ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਦਾਸ ਬਿਰਲਾ ਇਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਟੱਕੜ ਇਸਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। 

## ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ 
ਸੰਘ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਿੰਗਸਵੇ ਕੈਂਪ ਵਿਖੇ ਹੈ। ਇਹ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਅੰਦਰ *ਵਾਲਮੀਕਿ ਭਵਨ*  ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਇਕ ਕਮਰੇ ਵਾਲੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1946 ਤੋਂ ਜੂਨ 1947 ਦਰਮਿਆਨ ਨਜ਼ਦੀਕੀ *ਕਸਤੂਰਬਾ ਕੁਟੀਰ*  ਵਿਖੇ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਿਰਲਾ ਹਾਊਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਅੱਜ 20 ਏਕੜ ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਆਸ਼ਰਮ, ਹਰੀਜਨ ਬਸਤੀ, ਲਾਲਾ ਹੰਸ ਰਾਜ ਗੁਪਤਾ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹੈ।  ਇਸ ਦਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਗਾਂਧੀ ਆਸ਼ਰਮ, ਕਿੰਗਸਵੇ ਕੈਂਪ, ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। . ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟਾਂ | ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ

## ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 
ਸੰਘ ਨੇ ਉਦਾਸ ਵਰਗ ਦੀ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰਾਂ, ਸਕੂਲ, ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਅੰਤਰ-ਖਾਣ ਪੀਣ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਜਾਤੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏ।  ਇਹ ਸੰਘ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚ ਕਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਹੋਸਟਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

1939 ਵਿਚ ਏ ਵੈਦਨਾਥ ਅਈਅਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਹਰੀਜਨ ਸੇਵਕ ਸੰਘ, ਮਦੁਰਾਈ ਦੇ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅੱਮਾਨ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੀ ਕੱਕਨ ਸਮੇਤ ਉਦਾਸ ਵਰਗ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਘ ਨੇ ਅਈਅਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਵਾਨਕੋਰ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਕਈ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।   ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੁਆਰਾ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। 

## ਕਿਤਾਬਚਾ 
* 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹਰਿਜਨ ਸੇਵਕ ਸੰਘ, ਵੈਬਸਾਈਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾਕਾਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਤਾਨਾ ਭਗਤ ਅੰਦੋਲਨ

**ਤਾਨਾ ਭਗਤ ਅੰਦੋਲਨ** (1914-1919) ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਛੋਟੇਨਾਗਪੁਰ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਜੱਟਰਾ ਓਰਾਓਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਤਾਨਾ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਓਰੌਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕਬਾਇਲੀ ਵਿਦਰੋਹ ਸੀ।     

ਤਾਨਾ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਟੈਕਸਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ (ਸਿਵਲ ਨਾਫਰਮਾਨੀ ਲਹਿਰ) ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ, ਬਾਣੀਆਂ (ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ), ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਤਾਨਾ ਭਗਤ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ  ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ. 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਧੀਵਾਦ
ਭਾਰਤੀ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਕੋਰਪਸ

**ਨੇਟਲ ਭਾਰਤੀ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਕੋਰਪਸ** ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਦੂਸਰੀ ਬੋਅਰ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਸਟ੍ਰੈਚਰ ਵਾਹਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਕੋਰਪਸ ਨੇ ਸਪਾਇਨ ਕੋਪ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ 300 ਮੁਫ਼ਤ ਭਾਰਤੀਆਂ ਅਤੇ 800 ਦਾਖ਼ਲ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਬੋਅਰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ' ਕੈਸਰ-ਏ-ਹਿੰਦ ' ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਮਗੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 1919 ਵਿਚ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਅਕਤੂਬਰ 1892 ਦੇ ਬੋਅਰ ਹਮਲੇ ਵਿਚ ਨੈਟਲ ਲਈ ਮੋਹਰੀ ਲੇਡੀਸਮਿਥ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਲਈ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1100 ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਥਾਨਕ ਗੋਰੇ ਆਦਮੀ ਨੇਟਲ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਐਬੂਲਸ ਕੋਰਪਸ (ਐਨ.ਵੀ.ਏ.ਸੀ.) ਦੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਰਤੀ ਸਟ੍ਰੈਚਰਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ। 15 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਕੋਲੇਨਸੋ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਐਨ.ਵੀ.ਏ.ਸੀ. ਨੇ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣਿਓ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੇਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। 23-24 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਸਪਿਆਨ ਕੋਪ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਮੋਰਚੇ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।

ਫ਼ਰਵਰੀ 1900 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਲੇਡੀਸਮਿਥ ਦੀ ਰਾਹਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੁੱਧ ਨੈਟਲ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਕੋਰਪਸ ਤੁਰੰਤ ਭੰਗ ਹੋ ਗਏ। 34 ਭਾਰਤੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁਈਨ'ਜ਼ ਸਾਉਥ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਮੈਡਲ ਮਿਲਿਆ। ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

### ਨੇਟਲ ਵੋਡਕਾ ਬਗਾਵਤ, 1906 
1906 ਵਿੱਚ ਨੇਟਲ ਵਿੱਚ ਬੰਬਥਾ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਫੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੇਟਲ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 'ਭਾਰਤੀ ਸਟਰੈਚਰ ਬੇਅਰ ਕੋਰਪਸ' ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵਜਨਕ ਮੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਗਾਂਧੀ ਸਣੇ ਕੋਰਪਸ ਦੇ 20 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨੈਟਲ ਨੇਟਿਵ ਬਗਾਵਤ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ

**ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ** 30 ਜਨਵਰੀ 1948 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਬਿਰਲਾ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਰੋਜ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। 30 ਜਨਵਰੀ 1948 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੰਧਿਆਕਾਲੀਨ ਅਰਦਾਸ ਲਈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਉਦੋਂ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਘੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਨਾਏ ਨਾਥੂਰਾਮ ਗੋਡਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਛੂਹੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਬੈਰੇਟਾ ਪਿਸਟਲ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾਗ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਨਾਥੂਰਾਮ ਗੋਡਸੇ ਸਹਿਤ ਅੱਠ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਰੋਪੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਗਵਾਹ ਬਨਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ (ਵੀਰ ਸਾਵਰਕਰ) ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰ ਕੇ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਤੇ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬਚੇ ਪੰਜ ਦੋਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ - ਗੋਪਾਲ ਗੋਡਸੇ, ਮਦਨਲਾਲ ਪਾਹਵਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਰਾਮ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਰਕਰੇ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦੋ - ਨੱਥੂਰਾਮ ਗੋਡਸੇ ਅਤੇ ਨਰਾਇਣ ਆਪਟੇ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

## ਅਧੂਰੀ ਰਹਿ ਗਈ ਆਈਨਸ‍ਟੀਨ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼
[thumb| [ਰਾਜ ਘਾਟ – ਮੋਹਨਦਾਸ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਦੀ ਜਗਾਹ ਤੇ ਯਾਦਗਾਰ]]

ਆਈਨਸਟੀਨ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਬੇਤਾਬ ਸਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਅਲਬਾਨੋ ਮੁਲਰ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 1931 ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟੀਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ ਸੀ। ਆਈਨਸਟੀਨ ਨੇ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ - ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵੀ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਜਰਿਏ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਖਾਰਿਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ ਸਗੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰ ਪਾਵਾਂਗਾ।

ਆਈਨਸਟੀਨ ਨੇ ਬਾਪੂ ਜੀ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲਭ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਾਸਤਾ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਚੁਣਿਆ ਜੋ ਮਾਨਵੀ ਅਤੇ ਅਨੋਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਸਤਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰੀ/ਸਭਿਆਚਾਰੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਕਦੀਰ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਦਰਸਾਊ ਬਣੇਗਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ

**ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ** ( **ਐਸ.ਏ.ਆਈ.ਸੀ.**) ਇਕ ਸੰਸਥਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1921 ਵਿੱਚ ਨੇਟਲ (ਹੁਣ ਕਵਾਜ਼ੂਲੂ-ਨੇਟਲ ), ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਲਈ ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਮਰ ਹਾਜੀ ਅਹਿਮਦ ਝਵੇਰੀ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਸ.ਏ.ਆਈ.ਸੀ., ਕਾਂਗਰਸ ਗੱਠਜੋੜ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਨੇਟਲ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ

## ਹਵਾਲੇ 
* ਏਐਨਸੀ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ
* ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਨੇਟਲ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ

[right|thumb|300x300px|'''ਨੈਟਲ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਬਾਨੀ; [ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਗਾਂਧੀ ਖੜ੍ਹਿਆ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਹਨ, ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ।**]]
**ਨੇਟਲ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ** (**ਐਨ.ਆਈ.ਸੀ.''') ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੰਗਠਨ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਤਕਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜ੍ਹਨਾ ਸੀ। ਨੈਟਲ ਇੰਡੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 1894 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। 

22 ਅਗਸਤ 1894 ਨੂੰ ਇੱਕ  ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗਾਂਧੀ ਆਨਰੇਰੀ ਸੈਕਟਰੀ ਸਨ  ਅਤੇ ਅਬਦੁਲਾ ਹਾਜ਼ੀ ਆਦਮ ਝਾਵੇਰੀ (ਦਾਦਾ ਅਬਦੁੱਲਾ) ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ: ਹਾਜੀ ਮਹੋਮਦ ਹਾਜ਼ੀ ਦਾਦਾ, ਅਬਦੂਲ ਕਾਦਿਰ, ਹਾਜੀ ਦਾਦਾ ਹਾਜੀ ਹਬੀਬ, ਮੂਸਾ ਹਾਜ਼ੀ ਆਦਮ, ਪੀ. ਦਾਅਜੀ ਮਹੋਮਦ, ਪੀਰਨ ਮਹੋਮਦ, ਮੁਰੂਗੇਸਾ ਪਿੱਲੇ, ਰਾਮਸਵਾਮੀ ਨਾਇਡੂ, ਹੁਸਨ ਮੀਰਾਂ, ਆਦਮਜੀ ਮੀਆਂਖਨ, ਕੇ.ਆਰ. ਨਯਨਾਹ, ਅਮੋਦ ਬਿਆਤ (ਪੀ.ਐਮ. ਬਰਗ), ਮੂਸਾ ਹਾਜ਼ੀ ਕੈਸੀਮ, ਮਹੋਮਦ ਕੈਸੀਮ ਜੀਵਾ, ਪਾਰਸੀ ਰੁਸਤਮਜੀ, ਦਾਵਾਦ ਮਹੋਮਦ, ਹੁਸਨ ਕੈਸੀਮ ਅਮੋਦ ਟਿੱਲੀ, ਡੌਰੈਸਵਾਮੀ ਪਿਲੇ, ਉਮਰ ਹਾਜੀ ਆਬਾ, ਓਸਮਾਨਖਾਨ ਰਹਿਮਤਖਨ, ਰੰਗਾਸਵਾਮੀ ਪਦਾਯਚੀ, ਹਾਜੀ ਮਹੋਮ (ਪੀ.ਐੱਮ. ਬਰਗ) ਕੈਮਰੂਦੀਨ (ਪੀ.ਐੱਮ. ਬਰਗ) ਆਦਿ।

ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ: ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਮੈਸਰਜ ਐਮ.ਡੀ. ਜੋਸ਼ੀ, ਨਰਸੀਰਾਮ, ਮਨੇਕਜੀ, ਦੋਅਜੀ ਮਮੂਜੀ ਮੁਤਲਾਹ, ਮੁਥੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਬਿਸੇਸਰ, ਗੁਲਾਮ ਹੁਸੈਨ ਰਾਂਦੇਰੀ, ਸ਼ਮਸ਼ੂਦੀਨ, ਜੀ.ਏ. ਬਾਸਾ, ਸਰਬਜੀਤ, ਐਲ. ਗੈਬਰੀਅਲ, ਜੇਮਜ਼ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ, ਸੂਬੂ ਨਾਇਡੂ, ਜੌਨ ਗੈਬਰੀਅਲ, ਸੁਲੇਮਾਨ ਵੋਰਾਜੀ, ਕੈਸੀਮਜੀ ਅਮੂਜੀ, ਆਰ. ਕੁੰਦਾਸਵਾਮੀ ਨਾਇਡੂ, ਐਮ.ਈ. ਕਥਰਾਡਾ, ਇਬਰਾਹਿਮ ਐਮ. ਖੱਤਰੀ, ਸ਼ੈੱਕ ਫਰੀਦ, ਵਰਿੰਦ ਇਸਮਾਈਲ, ਰਣਜੀਤ, ਪੇਰੂਮਲ ਨਾਇਡੂ, ਪਾਰਸੀ ਧਨਜੀਸ਼ਾ, ਰੋਯੱਪਨ, ਜੂਸਬ ਅਬਦੂਲ ਕਰੀਮ, ਅਰਜੁਨ ਸਿੰਘ, ਇਸਮਾਈਲ ਕਾਦਿਰ, ਈਸੋਪ ਕਾਦੁਆ, ਮਹੋਮਦ ਏਸਾਕ, ਮਹੋਮਦ ਹਾਫੇਜੀ, ਏ. ਐਮ. ਪਾਰੁਕ, ਸੁਲੇਮਾਨ ਦਾਜੀ, ਵੀ. ਨਾਰਾਇਣਾ ਪੈਥਰ, ਲਛਮਣ ਪਾਂਡੇ, ਓਸਮਾਨ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਮਹੋਮਦ ਤੈਅਬ ਆਦਿ।

ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਐਨ.ਆਈ.ਸੀ. ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਵਿਤਕਰੇ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਅਰੰਭਕ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ।

1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਵੱਧ ਰਹੇ ਰਾਜ ਦਮਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਸੰਗਠਨ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਕੀਤਾ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ

## ਹਵਾਲੇ 
* 
* 
* 

## ਨੋਟ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਨਵਜੀਵਨ ਟਰੱਸਟ

**ਨਵਜੀਵਨ ਟਰੱਸਟ** ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਘਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 1929 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਸੀ  ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿਰਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ **ਨਵਜੀਵਨ** ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਚ, 1919 (7 ਸਤੰਬਰ) ਤੋਂ 1931 ਤੱਕ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਇਕ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

## ਉਦੇਸ਼ 
thumb|6 ਦਸੰਬਰ 1931 ਨੂੰ ਨਵਜੀਵਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦਾ ਪੰਨਾ
ਹਿੰਦੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਵਜੀਵਨ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ”।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦੇ ਐਲਾਨ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿ ਨਵਜੀਵਨ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ *ਹਿੰਦ ਸਵਰਾਜ* (ਭਾਰਤ ਲਈ ਸਵਰਾਜ ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਕਾਮਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ੁੱਧ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਸੀ।

ਇਸ ਆਵਾਜ਼ ਤਹਿਤ ਸਵਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਨਵਜੀਵਨ (ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ) ਦੇ ਆਯੋਜਨ:

* ਕਤਾਈ ਅਤੇ ਖਾਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ;
* ਅਛੂਤਤਾ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਲਈ;
* ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਏਕਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੱਸੇ ਹਨ;
* ਟੈਨਰੀਆਂ, ਡੇਅਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇ ਗਊਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸਾਰੂ ਢੰਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ;
* ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ:

: 1. ਬਾਲ-ਵਿਆਹ ਦਾ ਵਿਰੋਧ
: 2. ਵਿਧਵਾ-ਪੁਨਰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸੰਜਮਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ
: 3. ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ;

* ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਜਗਹ ਬਣਾਈ, ਇਸ ਗੈਰ ਕੁਦਰਤੀ ਗਲੈਮਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ;
* ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਢੰਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋਣ;
* ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਛਾਪੇ ਗਏ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਪਰਚੇ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਨਾ ਲੈਣਾ; ਨਾ ਹੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਨਾ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਲਈ ਕੰਮ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ;
* ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਸਥਾ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ;
* ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ।

ਨਵਜੀਵਨ ਟਰੱਸਟ ਨੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਸੀ। ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਪ੍ਰੈਸ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਵਜੀਵਨ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਸਮਰਪਿਤ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹੋਏ ਲਾਭਕਾਰੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਕੰਮ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਵੀ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਫ਼ਤੇ, ਪੇਪਰ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ਕੋਈ ਗ੍ਰਾਂਟ ਜਾਂ ਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਦਨ

**ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ**, 2005 ਤੋਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ *ਯੂਸੀਐਲ* ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਡਨ ਦੀ ਫੈਡਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁੱਲ ਦਾਖਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦਾਖਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ।

ਜੇਰੇਮੀ ਬੇਂਥਮ ਦੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ 1826 ਵਿਚ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਯੂ ਸੀ ਐਲ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੰਸਥਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾਖਲ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਯੂ ਸੀ ਐਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੋਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਯੂ ਸੀ ਐਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦੋ ਬਾਨੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਾਲ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਚਾਰਟਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਰਲੇਵੇਂ ਨਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊ ਆਫ  ਨੇਤਰ ਵਿਗਿਆਨ (1995 ਵਿੱਚ), ਇੰਸਟੀਚਿਊ ਆਫ ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ (1997 ਵਿੱਚ), ਰਾਇਲ ਫ੍ਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ (1998 ਵਿੱਚ), ਈਸਟਮੈਨ ਡੈਂਟਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊ (1999 ਵਿੱਚ), ਸਕੂਲ ਆਫ ਸਲਵੋਨਿਕ ਅਤੇ ਈਸਟ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ (1999 ਵਿਚ), ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਫਾਰਮੇਸੀ (2012 ਵਿਚ) ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾ (2014 ਵਿਚ) ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ।

ਯੂ ਸੀ ਐਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਲੰਡਨ ਦੇ ਬਲੂਮਸਬੇਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ ਹੈ। ਮੱਧ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਿਧਰੇ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਹਸਪਤਾਲ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਤਰ ਤੇ ਦੋਹਾ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੈਟਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਓਲੰਪਿਕ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਕੈਂਪਸ ਹਨ। ਯੂ ਸੀ ਐਲ ਨੂੰ 11 ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਭਾਗ, ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। ਯੂ ਸੀ ਐਲ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਮਿਸਰੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਂਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਜੂਲੋਜੀ ਐਂਡ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਨਾਟਮੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ  ਓਰਵੈਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2017/18 ਵਿੱਚ ਯੂ ਸੀ ਐਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 41,500 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ 15,100 ਸਟਾਫ (ਲਗਭਗ 7,100 ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ ਅਤੇ 840 ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਸਮੇਤ)ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਸਮੂਹ ਦੀ ਆਮਦਨੀ 1.45 ਬਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 476.3 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ਖੋਜ ਗਰਾਂਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਤੋਂ ਸੀ।

ਯੂ ਸੀ ਐਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ,ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਸਲ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਲੀਗ ਆਫ ਯੂਰਪੀਅਨ ਰਿਸਰਚ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਯੂ ਸੀ ਐਲ ਪਾਰਟਨਰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਖੋਜ-ਸਹਿਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ  ਦੇ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਿਕੋਣ" ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਯੂ ਸੀ ਐਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤ, ਕੀਨੀਆ ਅਤੇ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧਤ "ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪਿਤਾ", ਘਾਨਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਆਧੁਨਿਕ ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਟੈਲੀਫੋਨ ਦੇ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਡੀਐਨਏ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਸਹਿ-ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਯੂ ਸੀ ਐਲ ਦੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਵੈੱਕਯੁਮ ਟਿਊਬ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਡੀ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ। 2020 ਤੱਕ 33 ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਅਤੇ 3 ਫੀਲਡਜ਼ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਜਾਂ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯੂ ਸੀ ਐਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਦੇ ਦੀ ਹਮੇਂ ਆਜ਼ਾਦੀ

**ਦੇ ਦੀ ਹਮੇਂ ਆਜ਼ਾਦੀ** (ਚਮਤਕਾਰੀ **ਢੰਗ ਨਾਲ** ਸਾਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ) ਜਾਂ **ਸਾਬਰਮਤੀ ਕੇ ਸੰਤ** ਕਵੀ ਪ੍ਰਦੀਪ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗੀਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਹਿੰਸਾਮਈ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ।    ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ *ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ* (1954) ਦਾ ਗਾਣਾ ਹੈ।  ਇਸ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਕਿਸਾਨੀ ਉਪਜ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ (ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤ) ਕਾਨੂੰਨ- 2020

'''ਕਿਸਾਨੀ ਉਪਜ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ (ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤ) ਕਾਨੂੰਨ-2020, (Farmers' Produce Trade and Commerce (Promotion and Facilitation) Act, 2020)'''  ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀ (ਏਪੀਐਮਸੀ) ਮੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਏਪੀਐਮਸੀ ਐਕਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੂਚਿਤ ਹੋਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਅਹਾਤੇ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵਪਾਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।  

ਇਹ ਫਾਰਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਵਿਹੜੇ, ਗੁਦਾਮ, ਸਾਇਲੋਰ ਅਨਾਜ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਰਗੇ "ਬਾਹਰੀ ਵਪਾਰ ਖੇਤਰ" ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਪਾਰ ਸਿਰਫ ਏਪੀਐਮਸੀ ਵਿਹੜੇ / ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਰਾਜਾਂ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਵਿਕਲਪਿਕ ਵਪਾਰਕ ਚੈਨਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਮੁਨਾਫਾ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਵੇਗਾ। 

ਇਹ ਐਕਟ ਨਿਰਧਾਰਤ ਵਪਾਰਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਵਪਾਰ ਦੀ ਵੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਖਰੀਦ ਅਤੇ ਵੇਚ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਵੇਗਾ।

ਇਹ ਐਕਟ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ 'ਵਪਾਰ ਵਾਲੇ ਬਾਹਰੀ ਖੇਤਰ' ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਟਰੇਡਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਮਾਰਕੀਟ ਫੀਸ ਜਾਂ ਸੈੱਸ ਲਗਾਉਣ' ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। 

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਕਿਸਾਨੀ ਉਪਜ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ (ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤ) ਆਰਡੀਨੈਂਸ, 2020 ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੁਆਰਾ 5 ਜੂਨ 2020 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਲੋਕ ਸਭਾ ਨੇ ਬਿੱਲ ਨੂੰ 17 ਸਤੰਬਰ 2020  ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਨੇ 20 ਸਤੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।  ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਿਲ ਪਾਸ ਕਰਵਾਉਣ ਵੇਲੇ ਧੱਕਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ਬਿਲ ਵੋਟਿੰਗ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ , ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਪ੍ਰਭਾਵ 
ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਪਾਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਉੱਠਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਧਾਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕਿਸਾਨੀ ਉਪਜ ਵਪਾਰ ਤੇ ਵਣਜ (ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਤੇ ਸਹਾਇਕ) ਕਾਨੂੰਨ, 2020 ਦੀ ਧਾਰਾ 13 ਤਹਿਤ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ-"ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਜਾਂ ਇਹਦੇ ਕਿਸੇ ਨੇਮ ਜਾਂ ਫ਼ਰਮਾਨਾਂ ਤਹਿਤ ਨੇਕ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਕਲਪੇ ਗਏ ਕਿਸੇ ਕਾਰਜ ਬਦਲੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅਫ਼ਸਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਖਿਲਾਫ਼ ਕੋਈ ਦਾਅਵਾ, ਮੁਕੱਦਮਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚਾਰਾਜੋਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ।’’

ਧਾਰਾ 15 ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚਾਰਾਜੋਈ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ: ‘‘ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੀਵਾਨੀ ਅਦਾਲਤ ਕੋਲ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਦਾਵਾ ਜਾਂ ਅਰਜ਼ੀ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਅਧੀਨ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਨੇਮਾਂ ਤਹਿਤ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਿਸੇ ਅਥਾਰਿਟੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਨਿਬੇੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।’’ 24 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਰੱਦ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ‘ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਾਪਸੀ ਬਿੱਲ, 2021’ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। 29 ਨਵੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਨੇ ਤਿੰਨੋਂ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਬਾਰੇ ਬਿੱਲ ਬਿਨਾਂ ਬਹਿਸ ਕਰਵਾਏ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1 ਦਸੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਨੇ ਤਿੰਨੋਂ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* 2020 ਦੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ
* ਕਿਸਾਨ (ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ) ਮੁੱਲ ਭਰੋਸਗੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਮਝੌਤਾ ਕਾਨੂੰਨ-2020
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ
* ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤਾਂ ਕਾਨੂੰਨ
*ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ 2020
*ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀ ਕਨੂੰਨ 2020
ਵੀ. ਕਲਿਆਣਮ

**ਵੀ. ਕਲਿਆਣਮ** (ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1922) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ (1943–48) ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸੱਕਤਰ ਸੀ। ਉਹ 1942 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕਤਲ ਤਕ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣਮ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੱਛੇ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਨੱਥੂਰਾਮ ਗੋਡਸੇ ਨੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਕਲਿਆਣਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਗੋਲੀ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਜੋਂ "ਹੇ ਰਾਮ" ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਹੇ।  ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਕਲਿਆਣਮ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਐਡਵਿਨਾ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਦੇ ਸੈਕਟਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੀ. ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਰਾਇਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।  ਉਸ ਨੇ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।

ਕਲਿਆਣਮ 2014 ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਨਾਰਾਇਣ ਹੇਮਚੰਦਰਾ

**ਨਾਰਾਇਣ ਹੇਮਚੰਦਰਾ ਦਿਵੇਚਾ** (1855–1904) ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਨਾਰਾਇਣ ਹੇਮਚੰਦਰਾ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,  ਉਹ ਇਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਅਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਸਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਨਾਰਾਇਣ ਹੇਮਚੰਦਰਾ ਦਿਵੇਚਾ ਦਾ ਜਨਮ 1855 ਵਿਚ ਦੀਯੂ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੀਵਨ ਬੰਬੇ (ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ) ਵਿਚ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤਾ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਚਾਰ ਵਾਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਗਿਆ ਸੀ। 1875 ਵਿਚ ਉਹ ਨਵੀਨਚੰਦਰ ਰਾਏ ਨਾਲ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਉਸਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗਾਂਧੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਪੜੇ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੱਸਿਆ। ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਿੱਖ, ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਾਰੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ *ਸਤੀਆਣਾ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਵਿਚ*  ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨ *ਪੈੱਨਪਟ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ* ।  

## ਕੰਮ 
ਹੇਮਚੰਦਰਾ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਸੌ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ।  *ਹੂ ਪੋਟੇ* (1900) ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਪਹਿਲੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਹਿਲੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਨਰਮਦ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ (ਜੋ 1933 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ)।  ਇਹ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲੇਖ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 34 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਅਤੇ ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। 

*ਪੰਚ ਵਰਤਾ* (1903) ਅਤੇ *ਫੂਲਦਾਨੀ ਐਨੀ ਬੀਜੀ ਵਰਤਾਓ* (1903) ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। *ਵੈਦਯਕਨਯ* (1895), *ਸਨੇਹਕੁਟੀਰ* (1896), *ਰੂਪਨਗਰਨੀ ਰਾਜਕੁੰਵਾਰੀ* (1904) ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਉੱਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ: *ਜੀਵਣਚਰਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਚਾਰਚਾ* (1895), *ਸਾਹਿਤਚਾਰਾ* (1896), *ਕਾਲੀਦਾਸ ਐਨੇ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ* (1900) ਆਦਿ।  ਗੁਜਰਾਤ ਵਰਨਾਕੂਲਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ *ਧਰਮਕ ਪੁਰੁਸ਼ੋ* (ਜੂਨ 1893) ਵਿੱਚ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਪੈਗੰਬਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਚਿਤੰਨਿਆ, ਨਾਨਕ, ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਉਸਨੇ ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ ਵੀ ਲਿਖੀ ਸੀ।  

ਉਹ ਇਕ ਵੱਡਾ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ: *ਡਾਕਟਰ ਸੈਮੂਅਲ ਜਾਨਸਨ ਨੂ ਜੀਵਨਚਰਿਤ* ( ਸੈਮੂਅਲ ਜਾਨਸਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ, 1839), *ਮਾਲਤੀਮਾਧਵ* (1893), *ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਿਕਾ*  ਅਤੇ *ਸਾਨਿਆਸੀ* ਆਦਿ।  ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ।    ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਨੋਟ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ *ਸੱਚ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ* ਵਿਚ ਹੇਮਚੰਦਰ ਬਾਰੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1904
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਕਿਸਾਨ (ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ) ਮੁੱਲ ਭਰੋਸਗੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਮਝੌਤਾ ਕਾਨੂੰਨ-2020

**ਕਿਸਾਨ (ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ) ਮੁੱਲ ਭਰੋਸਗੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਮਝੌਤਾ ਕਾਨੂੰਨ-2020  ( Farmers (Empowerment and Protection) Agreement on Price Assurance and Farm Services Act, 2020)** ਇਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਢਾਂਚਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤੀ ਉਪਜ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਜਾਂ ਉਤਪਾਦਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਦਰਮਿਆਨ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਰਾਹੀਂ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੀ ਖੇਤੀ (ਕੰਟਰੈਕਟ ਫਾਰਮਿੰਗ) ਲਈ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਤੈ ਕਰਕੇ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।  

ਇਹ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਰਾਹੀਂ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਖੇਤੀ-ਕਾਰੋਬਾਰ ਫਰਮਾਂ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਰਾਂ, ਥੋਕ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ, ਬਰਾਮਦਕਾਰਾਂ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤੀ ਬੋਰਡ, ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨਲ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਅਤੇ ਅਪੀਲ ਅਥਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ-ਪੱਧਰੀ ਵਿਵਾਦ ਨਿਪਟਾਰੇ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸਮਝੌਤਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਇਕ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। 

## ਪਿਛੋਕੜ 
5 ਜੂਨ 2020 ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੁਆਰਾ , ਕਿਸਾਨੀ ਉਪਜ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ (ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤ) ਆਰਡੀਨੈਂਸ, 2020 ਦੇ ਨਾਲ, **ਕਿਸਾਨ (ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ) ਮੁੱਲ ਭਰੋਸਗੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਮਝੌਤਾ ਆਰਡੀਨੈਂਸ-2020** ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਲੋਕ ਸਭਾ ਨੇ ਬਿੱਲ ਨੂੰ 17 ਸਤੰਬਰ 2020 ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਨੇ 20 ਸਤੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

## ਪ੍ਰਭਾਵ 
ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਪਾਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਉੱਠਿਆ। ਕਾਨੂੰਨ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਅਦਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਕੰਟਰੈਕਟ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
## ਕਾਨੂੰਨ ਰੱਦ ਕੀਤਾ 
19 ਨਵੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਤਿੰਨ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚ ਲਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ‘ਮੁਆਫੀ’ ਮੰਗਦਿਆਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਘੋਖ ਕਰਨ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਮੌਕੇ ਕੌਮ ਦੇ ਨਾਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੰਸਦ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ। 24 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਰੱਦ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ‘ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਾਪਸੀ ਬਿੱਲ, 2021’ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। 29 ਨਵੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਨੇ ਤਿੰਨੋਂ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਬਾਰੇ ਬਿੱਲ ਬਿਨਾਂ ਬਹਿਸ ਕਰਵਾਏ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1 ਦਸੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਨੇ ਤਿੰਨੋਂ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਕਿਸਾਨੀ ਉਪਜ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ (ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤ) ਕਾਨੂੰਨ- 2020
* ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤਾਂ ਕਾਨੂੰਨ
* 2020 ਦੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ
*ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ 2020
*ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ(ਭਾਰਤ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀ ਕਨੂੰਨ 2020
ਸੁਹਾਸਿਨੀ ਦਾਸ

**ਸੁਹਾਸਿਨੀ** **ਦਾਸ,** ਬੰਗਾਲੀ : **সুহিনী দাস** (1915 - 30 ਮਈ 2009) ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ- ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁੰਨ, ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1915 ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸੁਨਾਮਗੰਜ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਪਰਿਮੋਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਰਾਏ ਸਨ; ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਕੁਮੂਦ ਚੰਦਰ ਦਾਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਕੁਟੀ-ਚੰਦ ਪ੍ਰੈਸ ਸੀ।  ਵਿਆਹ ਨੇ ਦਾਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀ ਸਹੇਲੀ ਸਰਜੂ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ ਸਿਖਾਇਆ। 1938 ਵਿਚ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲੇ ਗਏਅਤੇ ਜਤਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸੇਨਗੱਪਟਾ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਗਵਾਹ ਬਣੇ। 1939 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਨੀਲੇਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਬੁਖਾਰ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ- ਸੋਗ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਧਾਗਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਚਰਖਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਮਨੀਪੁਰੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।

ਦਾਸ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸਮਰਥਕ ਸੀ। 1942 ਵਿਚ ਉਹ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ, ਜਿਹੜੀ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਸੀ; ਦਾਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਸਹਿਯੋਗ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਹਮਾਇਤੀ ਵੀ ਸੀ।  ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ। 1946-7 ਤੱਕ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਹਤ ਕੈਂਪ-ਨੌਆਖਲੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੇਚਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। 

1971 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਦਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।   ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਾਇਰੀਆਂ ਵਿਚ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦਾ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਦਬਦਬਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।   ਸਿਲੇਟ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਕ ਹਾਲ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਅਜ਼ੀਜ਼ ਕਸ਼ਮੀਰੀ

**ਅਬਦੁੱਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਕਸ਼ਮੀਰੀ** (ਜਨਮ 10 ਜੂਨ 1919, ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ।

ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 1943 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀਨਗਰ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਹਫਤਾਵਾਰੀ *ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ* ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1977 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਖਬਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਕਿ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾ ਬਾਲ ਯਿਸੂ ਦੀ ਕਬਰ ਸੀ, ਸਬੂਤ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਿਆਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਖਵਾਜਾ ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। 1947 ਵਿਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦਅਜ਼ੀਜ਼ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਿਚ ਯਿਸੂ ਬਾਰੇ ਅਹਿਮਦੀਆ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵਕੀਲ ਛੱਡ ਕੇ ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗ੍ਫਿਆ ਸੀ। 
 
ਕਸ਼ਮੀਰੀ *ਹਜ਼ਰਤ ਈਸਾ ਔਰ ਇਸਾਈਅਤ* (حضرت عیسی اور عیسائیت 1954) ਦਾ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਟ *ਇਨ ਕਸ਼ਮੀਰ* (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ 1968) ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919
ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਐਕਟ, 1926

**ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਐਕਟ, 1926** ( ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ The Trade Unions Act, 1926) ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਸੀ ਜੋ ਟਰੇਡ-ਯੂਨੀਅਨ(ਮਜ਼ਦੂਰ-ਸੰਘ) ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਵਾਦ ਹਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਊਨਤਮ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਉਣ, ਚੰਦਾ ਇੱਕਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇੋ ਫਰਚ ਕਰਨ, ਆਪਣੇ ਕਿੱਤੇ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨਨ ਇਜ਼ਾਜਤ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਐਕਟ 25 ਮਾਰਚ 1926 ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1 ਜੂਨ 1927 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਐਕਟ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1940 ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਕਿੰਘਮ ਮਿੱਲ ਕੇਸ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਦਰਾਸ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਲੇਬਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਹੜਤਾਲ ਕਮੇਟੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇਕ ਅੰਤਰਿਮ ਆਗਿਆ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਤੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਕੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਠੇਕੇ ਤੋੜਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੁਝ ਕਾਨੂੰਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਕਰਕੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਾਰਚ, 1921 ਵਿੱਚ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਐਨ. ਐਮ. ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟਰੀਕਰਣ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਲਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਾਅ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਿਰੋਧ ਕਾਰਨ 1926 ਤੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਜ਼ ਐਕਟ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ । ਇੰਡੀਅਨ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਜ ਬਿੱਲ, 1925 ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿਚ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟਰੀਕਰਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਖਾਸ ਨੁਕਤੇ 
ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਐਕਟ 1926 ਤਹਿਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਗਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਸੀ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਜਥੇਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਤਾਕਤ (Bargaining power) ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਹੜਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਿਵਿਲ ਅਤੇ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਕਾਰਖਾਨੇ/ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਕੋਈ ਵੀ 7 ਜਾਂ 7 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਤਾ ਦੱਸ ਕੇ ਸੰਬੰਧਤ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਯੂਨੀਅਨ ਰਜਿਸਟਰਡ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਅਜੀਤ ਵਚਾਨੀ

**ਅਜੀਤ ਵਛਾਨੀ** (1951 - 25 ਅਗਸਤ 2003) ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਤੌਰ ਕਿਰਦਾਰ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕਈ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਮਿਸਟਰ ਇੰਡੀਆ* (1987) ( "ਤੇਜਾ" ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ), *ਮੈਨੇ* *ਪਿਆਰ ਕੀ* (1989), *ਕਭੀ ਹਾਂ ਕਭੀ ਨਾ* (1993), *ਹਮ ਆਪਕੇ ਹੈ ਕੌਨ ..!* (1994) ਅਤੇ *ਹਮ ਸਾਥ ਸਾਥ ਹੈ* (1999) ਆਦਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕਮਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ‘ਏਕਾ ਪੇਕਸ਼ਾ ਏਕ’ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਿੰਨ ਸਿੰਧੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ 'ਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ- *ਹਸਰਤੇਂ*, *ਦਾਨੇ ਅਨਾਰ ਕੇ* ਅਤੇ *ਏਕ ਮਹਲ ਹੋ ਸਪਨੋਂ ਕਾ*  ਆਦਿ। 

## ਕਰੀਅਰ 
ਅਜੀਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੀ.ਵੀ. ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੰਵਾਦ ਵੀਡੀਓ ਦੇ *ਬਾਂਟੇ ਬਿਗਡੇ* (1985) ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਕੇਸ਼ ਚੌਧਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿਹਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗਾ ਸੀ।

ਵਛਾਨੀ ਨੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਿੰਧੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਯਮਿਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੂਰਜ ਬਰਜਾਤੀਆ ਦੇ *ਮੈਨੇ* *ਪਿਆਰ ਕੀਆ*, *ਹਮ ਆਪਕੇ ਹੈ ਕੌਨ*  ਅਤੇ *ਹਮ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਹੈਂ*  ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ *ਮਿਸਟਰ ਇੰਡੀਆ*, *ਆਂਖੇਂ*, *ਹਰ ਦਿਲ ਜੋ ਪਿਆਰ ਕਰੇਗਾ*, *ਫਿਰ ਭੀ ਦਿਲ ਹੈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ*  ਅਤੇ *ਕਭੀ ਹਾਂ ਕਭੀ ਨਾ*  ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਵਛਾਨੀ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸੀਰੀਅਲ, *ਇਕ ਮਹਿਲ ਹੋ ਸਪੋਂਨ ਕਾ*,  ਗੁਜਰਾਤੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਵਿਚ 1000 ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 52 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ 25 ਅਗਸਤ 2003 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਚਾਰੂਸ਼ੀਲਾ ਸਾਬਲ ਅਤੇ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਹਨ। 

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
* *ਝੂਠੀ* (1985)
* *ਖਮੋਸ਼* (1985)
* *ਮਿ. ਇੰਡੀਆ* (1987)
* *ਯੇਹ ਵੋਹ ਮੰਜਿਲ ਤੋ ਨਹੀਂ* (1987)
* *ਕਿਆਮਤ ਸੇ ਕਿਆਮਤ ਤਕ* (1988)
* *ਕਮਾਂਡੋ* (1988)
* *ਮੈਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੂੰ* (1989)
* *ਤ੍ਰਿਦੇਵ* (1989)
* *ਮੈਨੇ ਪਿਆਰ ਕੀਆ* (1989)
* *ਏਕਾ ਪੇਕਸ਼ਾ ਏਕ* (1989) (ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ)
* *ਕਾਲਜ ਗਰਲ* (1990)
* *100 ਡੇਅਜ਼* (1991)
* *ਅਗ ਲਗਾ ਦੋ ਸਾਵਨ ਕੋ* (1991)
* *ਖੂਨੀ ਪੰਜਾ* (1991)
* *ਜੋ ਜੀਤਾ ਵਹੀ ਸਿਕੰਦਰ* (1992)
* *ਦੀਦਾਰ* (1992)
* *ਸੂਰਿਆਵੰਸ਼ੀ* (1992)
* *ਰਾਜੂ ਬਨ ਗਿਆ ਜੈਂਟਲਮੈਨ* (1992)
* *ਕਭੀ ਹਾਂ ਕਭੀ ਨਾ* (1993)
* *ਦਿਲ ਕੀ ਬਾਜ਼ੀ* (1993)
* *ਲੂਟੇਰੇ* (1993)
* *ਹਮ ਆਪੇ ਹੈ ਕੌਣ ..!* (1994)
* *ਪੁਲਿਸਵਾਲਾ ਗੁੰਡਾ* (1995)
* *ਅਹੰਕਾਰ* (1995)
* *ਯਸ਼* (1996)
* *ਨਸੀਬ* (1997)
* *ਹਮ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਹੈਂ: ਵੀ ਸਟੈਂਡ ਯੂਨਾਇਟਡ* (1999)
* *ਹਰ ਦਿਲ ਜੋ ਪਿਆਰ ਕਰੇਗਾ* (2000)
* *ਕਿਓ ਕੀ.* *.* *.* *ਮੈਂ  ਝੁਥ ਨਹੀਂ ਬੋਲਤਾ* (2001)
* *ਜੋਡੀ ਨੰਬਰ 1* (2001)
* *ਆਂਖੇਂ* (2002)

### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951