open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਮਸ਼ਰੂ

right|thumb| 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਵਪਾਰੀ
**ਮਸ਼ਰੂ** (ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਮਸ਼ਰੂ**, ਮਿਸਰੂ, **ਮੁਸ਼ਰੂ** ਜਾਂ **ਮੁਸ਼ਰੂ** ਵੀ **ਕਿਹਾ** ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਕੱਪੜਾ ਹੈ ਜੋ ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਸੂਤੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਸਾਟਿਨ ਰੇਸ਼ਮ ਫੈਬਰਿਕ ਕਿਸਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਵਰਣਨ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ *ਆਈਨ-ਏ-ਅਕਬਰੀ* ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਮਸ਼ਰੂ ਦਾ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, *ਆਈਨ-ਏ-ਅਕਬਰੀ* ਵਿੱਚ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: "... ਆਮ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਿਰਫ ਲਿਨਨ ਅਤੇ ਲਿਨਨ ਵਰਗੇ ਸਧਾਰਨ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਚਿੰਤਤ ਸੀ। ਰੇਸ਼ਮ, ਮਖਮਲ, ਬਰੋਕੇਡ, ਜਾਂ ਫਰ ਅਤੇ ਰੰਗਦਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ। . . ਮਸ਼ਰੂ।" ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੇ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ *ਆਈਨ-ਏ-ਅਕਬਰੀ* ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਮਸ਼ਰੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਮਸ਼ਰੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਵੀਨਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਕਿਸਮਾਂ 
### ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਬਣਤਰ 
ਮਸ਼ਰੂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਮੋਟੀ ਕਪਾਹ ਦੇ ਅਧਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡਬਲ-ਲੇਅਰ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਸਿੰਗਲ ਫਸੇ ਹੋਏ ਰੇਸ਼ਮੀ ਤਾਣੇ ਅਤੇ ਉੱਨ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮਸ਼ਰੂ ਇੱਕ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਪੈਟਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਟੌਟ, ਰੇਸ਼ਮੀ, ਵਾਰਪ -ਫੇਸਡ ਫੈਬਰਿਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਬੁਣਾਈ ਵਿੱਚ, ਲੂਮ ਸੂਤੀ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕੱਪੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਟਿਨ ਫਿਨਿਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ। ਨਤੀਜਾ ਇੱਕ ਮੋਟਾ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਕੱਪੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਵਰਗਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰੇਸ਼ਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਸੀ ਮਸ਼ਰੂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। "ਸਾਰੇ 'ਮੁਸ਼ਰੂ' ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਕਿਸਮਾਂ। ਮਸ਼ਰੂ ਸ਼ੁੱਧ ਰੇਸ਼ਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ।

## ਧਾਰਮਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ 
ਸ਼ੁੱਧ ਰੇਸ਼ਮ ਪਹਿਨਣਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੰਗੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਸ਼ੁੱਧ ਲਗਜ਼ਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। "ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ" ਸ਼ੁੱਧ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਉਲਟ, ਮਿਸ਼ਰਣ ਜਾਇਜ਼ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਪੜਾ ਜਿਸ ਨੂੰ *ਕੁਟਨੂੰ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇੜੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। "ਇਕਤ ਮਖਮਲ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਥਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੁਣੇ ਜਾ ਰਹੇ ਮਸ਼ਰੂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ ... ਬੁਨਿਆਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਲਈ ਅਤੇ ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। 19 *ਆਇਨ-ਏ-ਅਕਬਰੀ* ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਗਿਆਤਿਆਦ - ਦੀਨ ਅਲੀ ਨਕਸ਼ਬੰਦ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਿਲੇ ਸਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਅਲਾਚਾ
* ਗੁਲਬਦਨ (ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਕੱਪੜਾ)
* ਗਰਬੀ ਕੱਪੜਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਲੌਂਗਕਲੋਥ

**ਲੌਂਗਕਲੋਥ** (ਜਾਂ ਲੰਬਾ ਕੱਪੜਾ) ਇੱਕ ਸਾਦੇ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਹ ਨਾਮ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬਣੇ ਕੱਪੜੇ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਤੱਟ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਲੰਬਾ ਕੱਪੜਾ 37 ਗਜ਼ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਸੀ। ਲੌਂਗਕਲੋਥ, ਜੋ ਹੁਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਲੀਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੈਮਬ੍ਰਿਕ ਨਾਲੋਂ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਮੈਕਸੀਕਨ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। 1900 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਡਰਕਲੋਥਿੰਗ ਅਤੇ ਕਮੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਵੇਚੇ ਗਏ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੰਬੇ ਕੱਪੜੇ ਕਮੀਜ਼ ਅਤੇ ਅੰਡਰਕਲੋਥਿੰਗ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਸਨ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਪਾਰ-ਵਿੱਚ ਟੁਕੜਾ-ਮਾਲ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ. 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ, ਹੇਠਲੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੰਬੇ ਕੱਪੜੇ, ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਸੂਤੀ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਵਧੀਆ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਮੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੰਬੇ ਕੱਪੜੇ ਮਿਸਰੀ ਸੂਤੀ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਸਨ।

ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ, ਲੰਬੇ ਕੱਪੜੇ ਇੱਕ ਸੂਤੀ ਫੈਬਰਿਕ ਨੂੰ ਮਨੋਨੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਨਰਮ, ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਅੰਡਰਵੀਅਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਘਾਟ 
*ਘਾਟੀ* ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸਤਹ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕੱਪੜਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਾ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਕੁਆਲਿਟੀ ਦਾ ਲੰਬਾ ਕੱਪੜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮਹਿੰਗਾ ਵੀ ਸੀ। ਘਾਟੀ ਸੂਸੀ ਨਾਲੋਂ ਹਲਕਾ (ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ) ਸੀ। ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਸਿਰਫ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਕਿਫਾਇਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ  ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਹੋਂ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ, ਇਸ ਕਿਸਮ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਸਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ।

### ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ 
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੱਪੜੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਘਾਟੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਚਾਦਰਾਂ, ਕਮੀਜ਼ਾਂ, ਪਜਾਮੇ ਅਤੇ ਅੰਗਰਖਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਘਾਟੀ ਸਾਦੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡੈਮਸਸੀਨ, ਫੁੱਲਦਾਰ ਅਤੇ  ਚਸ਼ਮਾ-ਏ-ਬੁਲਬੁਲ  ਭਾਵ "ਕੋਟੀ ਦੀ ਅੱਖ" ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਸੀ।

## ਲਥ੍ਹਾ 
ਲੌਂਗਕਲੋਥ ਨੂੰ ਲਥ੍ਹਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਲਈ ਲਥਾ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਭਾਵ, ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਅਮਲੀ ਕੰਮ। ਕੁਝ ਖਾਸ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

## ਪੌਣੀ 
ਪੌਣੀ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੋਟੀ ਕਿਸਮ ਸੀ। ਇਹ ਲੌਂਗਕਲੋਥ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕੈਲੀਕੋ
* ਬਾਫਟਾ ਕੱਪੜਾ
* ਗਾਜ਼ੀ ਕੱਪੜਾ
* ਟੁਕੜੇ ਮਾਲ

## ਹਵਾਲੇ 
;
ਪਾਲਮਪੋਰ

thumb| ਮੋਰ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ (ਵਿਸਥਾਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਲੇਮਪੋਰ, 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅੱਧ, ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਕੋਸਟ ।
**ਪਾਲਮਪੋਰ** ਜਾਂ (ਪਾਲੇਮਪੋਰ) ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਮੋਰਡੈਂਟ - ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਬੈੱਡ ਕਵਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਰਫ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵਰਗ ਹੀ ਪਾਲਮਪੋਰ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਸਨ; ਇਸ ਲਈ, ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਜੋ ਬਚੀਆਂ ਹਨ, ਅੱਜ ਅਕਸਰ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਲਮਪੋਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਡੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੀਲੋਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਪਾਲਮਪੋਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਸੂਤੀ ਜਾਂ ਲਿਨਨ ਦੇ ਫੈਬਰਿਕ 'ਤੇ ਮੋਰਡੈਂਟ ਵਾਲੀ ਕਲਾਮ ਪੈੱਨ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਨੂੰ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਡਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਕੱਪੜੇ 'ਤੇ ਹੀ ਚਿਪਕਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੋਰਡੈਂਟ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲੰਬੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਰੰਗ ਲਈ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਮਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਪੜੇ 'ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਵੇਰਵੇ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਾਲਮਪੋਰ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੋਰ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੌਦਿਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਪਾਲਮਪੋਰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਰ ਇੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ।

ਪਾਲਮਪੁਰ, ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੇ ਬਾਰਡਰ ਬਲਾਕ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਹੱਥਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਪਾਲਮਪੋਰ -- ਹੁਣ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ
* ਮਦਰਾਸ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਪਾਲਮਪੋਰ -- ਹੁਣ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ
* ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਪਾਲਮਪੋਰ -- ਹੁਣ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਹੈ
ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ ਨਦੀ

**ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ ਨਦੀ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਮੋਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।

## ਕੋਰਸ 
ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੱਧ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਰਤਾਬਨ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਟਿਪਰਾ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਤੋਂ ਉੱਠਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਹਿ ਕੇ ਘਘੜੀਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭੂੰਦਰ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਯੁਕਤ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਗੰਗਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਗੋਵਿੰਦਘਾਟ ਵਿਖੇ ਅਲਕਨੰਦਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਕੱਢਦੀ ਹੈ।

ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ ਦੀ ਗਲੇਸ਼ੀਏ ਵਾਲੀ ਉਪਰਲੀ ਘਾਟੀ U-ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਮੋਟੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਤੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਇਸ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇਸਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੱਡ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਉਪਰਲੇ ਟ੍ਰੈਕਟ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਸਥਾਈ ਕਵਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ. ਨਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਪਾਈਨ, ਉਪ-ਅਲਪਾਈਨ ਅਤੇ ਸਮਸ਼ੀਨ ਬਨਸਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਨਿਵਾਸ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ

## ਮਿਥਿਹਾਸ 
ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਨਦੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਤੈਰਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ ਰੱਖਿਆ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Pushpawati_vof.jpg|ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਸਮੇਂ ਖੱਡ ਪਾਰ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਤਸਵੀਰ:Pushpawati_bridge.jpg|ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੁਲ
ਤਸਵੀਰ:puspavati.JPG|ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪੁਸਪਾਵਤੀ -->

## See also 
* ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟੀ
* ਗੋਬਿੰਦਘਾਟ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਰਿਆ
ਗੋਟਾ (ਕਢਾਈ)

**ਗੋਟਾ ਪੱਤੀ** ਜਾਂ ਗੋਟਾ ਵਰਕ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਕਢਾਈ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਪਜੀ ਹੈ। ਇਹ ਐਪਲੀਕ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਰੀ ਰਿਬਨ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਫੈਬਰਿਕ ਉੱਤੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪੈਟਰਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਟਾ ਕਢਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
thumb|190x190px| ਗੋਟਾ *ਪੱਤੀ* ਦੀ ਕਢਾਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਾ ਗਗੜਾ
ਗੋਟਾ ਲਖਨਊ ਦਾ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਰਿਬਨ ਅਤੇ ਕਿਨਾਰੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰੰਗਦਾਰ ਰਿਬਨ, ਸਾਟਿਨ ਜਾਂ ਟਵਿਲ ਬੁਣਾਈ ਵਿੱਚ ਬੁਣੇ ਹੋਏ, ਨੂੰ ਗੋਟਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਨਾਰੀ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੋਟਾ ਵਰਕ ਵਾਲੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕਿਆਂ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੋਟਾ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪੱਟੀ ਜਾਂ ਸਾਟਿਨ ਜਾਂ ਟਵਿਲ ਬੁਣਾਈ ਵਿੱਚ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰੰਗਦਾਰ ਰਿਬਨਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਐਪਲੀਕਿਊ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤ੍ਹਾ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਫੈਬਰਿਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਾਰਜੈਟ ਜਾਂ ਬੰਧਨੀ ਉੱਤੇ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਕਢਾਈ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਕੋਟ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਅਸਲ ਤਰੀਕਾ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਹੋਰ ਵੀ ਸਸਤੇ ਵਿਕਲਪ ਉਪਲਬਧ ਹਨ. ਤਾਂਬੇ ਨੂੰ ਪੌਲੀਏਸਟਰ ਫਿਲਮ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਅੱਗੇ ਧਾਤੂ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਟਿਡ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਗੋਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਟਿਕਾਊ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਦਾ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਾਤ ਆਧਾਰਿਤ ਗੋਟਾ ਦੇ ਉਲਟ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਫੈਬਰਿਕ 'ਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਫੈਬਰਿਕ 'ਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਾਲਾ ਟਰੇਸਿੰਗ ਪੇਪਰ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਚਾਕ ਪਾਊਡਰ ਦਾ ਪੇਸਟ ਫੈਲਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਿਜ਼ਾਈਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਗੋਟਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਫੈਬਰਿਕ 'ਤੇ ਹੈਮਿੰਗ ਜਾਂ ਬੈਕ-ਸਟਿਚਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਕਰਸ਼ਕ ਨਮੂਨੇ ਖੇਤਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਨਮੂਨੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ, ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੋਰ, ਤੋਤੇ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਗੋਟਾ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਦਿੱਖ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਹਲਕਾ ਹੈ।

ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਗੋਟਾ ਵਰਕ ਵਾਲੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਪੱਟੇ, ਪੱਗ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਘੱਗਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* "ਯੇ ਗੋਤੇਦਾਰ ਲਹਿੰਗਾ", ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗੀਤ ਜੋ ਗੋਟਾ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
* ਗੋਟਾ ਪੱਤੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਮ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ
ਮਾਘ ਮੇਲਾ

thumb|ਐਡਾ ਲੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਫੋਟੋ (ਲਗਭਗ 1909)। ਇਹ ਗੰਗਾ ਸਾਗਰ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ - ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਘ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
**ਮਾਘ ਮੇਲਾ**, ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਘ (ਜਨਵਰੀ/ਫਰਵਰੀ) ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੇਲਿਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਹਰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਾਘ ਮੇਲਾ ਉਸ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਵਫ਼ਾਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਥਿਤੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੇਲਾ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਕੁੰਭਕੋਨਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮਹਾਮ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ; ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸਾਗਰ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਕੋਨਾਰਕ, ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ। ਮਾਘ ਤਿਉਹਾਰ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਾਲੀ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਮਾਵਸਿਆ ਅਤੇ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਝ ਤਾਰੀਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਿਉਹਾਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਡੁਬਕੀ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮੇਲੇ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸੰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਵਚਨ, ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਭੋਜਨ, ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਤਮਾਸ਼ੇ ਨਾਲ ਭਾਈਚਾਰਕ ਵਪਾਰ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਵੀ ਹੈ।

ਮਾਘ ਮੇਲੇ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਆਧਾਰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਪਿਛਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ (ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ, ਤਪੱਸਿਆ) ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਜਤਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਕਤੀ ਮੁੱਲ ਹੈ, ਮੋਕਸ਼ - ਪੁਨਰ ਜਨਮ (ਸੰਸਾਰ) ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ। ਡਾਇਨ ਏਕ - ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਧਰਮ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ "ਮਹਾਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੇਲੇ" ਹਨ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਵਪਾਰ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੇਵਾਦਾਰ ਭੀੜ ਨਾਲ।

ਮਾਘ ਮੇਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਾਘ ਮੇਲਾ ਨਦੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਜੁਪੀਟਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਤਿਉਹਾਰ - ਪੁਸ਼ਕਰਮ (ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰਲੂ) - ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਘਾਟਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਭਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਸ਼ਣ, ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਗਾਇਨ, ਦਾਨ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਮੇਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਸੰਗਮ ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤਮਿਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਪਰੀਪਤਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੌਂ ਨਦੀ ਦੇਵੀ ਵੈਕਈ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਈ (ਜਨਵਰੀ/ਫਰਵਰੀ) ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਰਗਜ਼ੀ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਾਘ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਮਹੀਨੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤਿਉਹਾਰ ਰੂਹਾਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਜਲ ਖੇਡਾਂ, ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਇਕੱਠ ਲਈ ਮੌਕਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਘੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮੁਸਲਮਾਨ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ (1705 ਈਸਵੀ) ਦੌਰਾਨ ਚਾਲੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਘੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਲੁਈਸ ਫੇਨਚ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ (ਤੀਰਥ) ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਰਸਮੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਉਲੀ (ਪੌੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ) ਵੀ ਬਣਵਾਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਚੰਬਾ ਰੁਮਾਲ

**ਚੰਬਾ ਰੁਮਾਲ** ਜਾਂ **ਚੰਬਾ ਰੁਮਾਲ** ਇੱਕ ਕਢਾਈ ਵਾਲਾ ਦਸਤਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਚੰਬਾ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਰੰਗ ਸਕੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੀ ਇੱਕ ਆਮ ਵਸਤੂ ਹੈ।

ਇਸ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪੱਤੀ ਅਧਿਕਾਰ (TRIPS) ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 22 ਜਨਵਰੀ 2007 ਨੂੰ, ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ GI ਐਕਟ 1999 ਦੇ ਤਹਿਤ "ਚੰਬਾ ਰੁਮਾਲ" ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਪੇਟੈਂਟ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲਰ ਜਨਰਲ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾਸ 24 ਦੇ ਤਹਿਤ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਸਮਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 79 ਦੁਆਰਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
right|thumb| ਚੰਬਾ ਰੁਮਾਲ, ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਕਵਰ
right|thumb| ਚੰਬਾ ਰੁਮਾਲ
[thumb| ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਚਮਾ ਰੁਮਾਲ ਦੀ ਕਢਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲਲਿਤਾ ਵਕੀਲ ਨੂੰ [ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ।]]
ਇਸ ਰੁਮਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਰੂਪ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਭੈਣ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਐਲਬਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁਮਾਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ 1883 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਕਢਾਈ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ। "2018" ਪੁਰਸਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 
"ਸੂਈ ਦੇ ਅਜੂਬੇ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਚੰਬਾ ਰੁਮਾਲ ਹੁਣ ਵਰਗ ਅਤੇ ਆਇਤਾਕਾਰ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜੇ ਵੀ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਮਲਮਲ, ਮਲਮਲ, ਖੱਦਰ (ਇੱਕ ਮੋਟਾ ਫੈਬਰਿਕ), ਵਧੀਆ ਚਾਰਕੋਲ ਜਾਂ ਬੁਰਸ਼, ਅਤੇ ਗੰਢਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਧਾਗੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਢਾਈ ਲਈ ਡਬਲ ਸਾਟਿਨ ਸਿਲਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰੁਮਾਲ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸਿਲਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਢਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫੈਬਰਿਕ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 2 ਤੋਂ 4 ਇੰਚ ਦੀ ਬਾਰਡਰ ਨਾਲ ਸਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਖਾਦੀ
* ਖਾਦੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮ ਉਦਯੋਗ ਕਮਿਸ਼ਨ ( ਖਾਦੀ ਗ੍ਰਾਮੋਦਯੋਗ )

## ਹਵਾਲੇ 
**ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ**

* 
*
ਸਈਅਦ ਕਾਦਰੀ

**ਸਈਅਦ ਕਾਦਰੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮ *ਮਰਡਰ* (*Murder*) ਲਈ 6ਵੇਂ ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਸਟਾਰਡਸਟ ਅਵਾਰਡ 2005 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ *ਮਰਡਰ* ਲਈ ਗੀਤਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕਾਰਡੀਓਲੋਜੀ

thumb|265x265px|Cardiology and phlebology - Heart massage
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸਦਾ ਸਹੀ ਅਰਥ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਝਿਜਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋ (ਯਾਦ ਰੱਖੋ - ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ)। ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਫਾਰਮੈਟ ਸਿਰਫ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਧ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਅਦੂਰ ਭਵਾਨੀ

**ਅਦੂਰ ਭਵਾਨੀ** (1927 – 25 ਅਕਤੂਬਰ 2009) ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਰਾਮੂ ਕਰਿਆਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਫ਼ਿਲਮ *ਚੇਮੀਨ* (1965) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 450 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਮੁਦੀਯਾਨਯਾ ਪੁਥਰਨ*, *ਥੁਲਾਭਰਮ*, ਕਾਲੀਚੇਲੰਮਾ, ਅਤੇ *ਅਨੁਭਵਾਂਗਲ* ਪਾਲੀਚਕਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕੇ. ਮਧੂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ *ਸੇਥੁਰਮਾ ਅਈਅਰ ਸੀਬੀਆਈ* ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਕੇਪੀਏਸੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। 

ਭਵਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਦੇ ਅਦੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ, ਅਦੂਰ ਪੰਕਜਮ, ਇੱਕ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵੀ ਸੀ। ਅਦੂਰ ਭਵਾਨੀ ਦੀ ਮੌਤ 25 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਹੋਈ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ 
1969 ਵਿੱਚ, ਭਵਾਨੀ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਕਲੀਚੇਲੰਮਾ ਲਈ ਦੂਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 2002 ਵਿੱਚ ਮਾਥਰੂਭੂਮੀ - ਮੈਡੀਮਿਕਸ ਦੁਆਰਾ ਚਲਚਿਤਰਾ ਸਪਰੀਆ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2008 ਵਿੱਚ, ਕੇਰਲਾ ਸੰਗੀਤਾ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ, ਭਵਾਨੀ ਅਤੇ ਪੰਕਜਮ ਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। 

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
## ਡਰਾਮੇ 
* ਵੇਲੁਥਮਪੀ ਦਲਵਾ
* ਮੂਲਧਾਨਮ
* ਅਸ਼ਵਮੇਧਮ
* ਤੁਲਭਰਾਮ
* ਮੁਦੀਨਯਾ ਪੁਤ੍ਰਾਨ
* ਯੁਧਕੰਡਮ
* ਪਰਿਥਰਨਾਯਮ
* ਪਾਮਸੁਲਾ
* ਰੰਗਪੂਜਾ
* ਪਸ਼ੁਪਥਰਾਸ੍ਤ੍ਰਮ
* ਦੰਡ ਸੰਹਿਤਾ
* ਚੱਕਰਵਰਤੀਨੀ
* ਪਦਮ ਓਨੁ
* ਅਨਯਮ

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਚੀਮੇਨ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* Adoor Bhavani at MSI
* Adoor Bhavani cremated with State honours, from *The Hindu*
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927
ਬਿੰਦਲ ਨਦੀ

**ਬਿੰਦਲ ਨਦੀ** ( **ਬਿੰਦਲ ਰਾਓ** ਵੀ) ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਸੂਰੀ ਰਿਜ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕਈ ਝਰਨੇ ਦੁਆਰਾ ਖੁਆਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦਰਿਆ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬੇਰੋਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਬਜ਼ਿਆਂ ਕਾਰਨ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖਤਰਨਾਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਲਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਰਿਆ
ਲਹਿਰੀਆ

**ਲਹਿਰੀਆ** (ਜਾਂ *ਲਹਿਰੀਆ* ) ਟਾਈ ਡਾਈ ਦੀ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਨਾਮ *ਤਰੰਗ* ਲਈ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਰੰਗਾਈ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਕਸਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤਰੰਗ ਪੈਟਰਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

*ਦਿ ਹਿੰਦੂ* ਲਈ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ, ਮੀਤਾ ਕਪੂਰ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ: "ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਹਿਰੀਆ (ਅਨਿਯਮਿਤ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਗਜ਼ੈਗ ਪੈਟਰਨ) ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਿੱਕੜ-ਰੋਧਕ ਅਤੇ ਰੰਗਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੀਲ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨੂੰ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਲਹਿਰੀਆ ਵਿਚਲੇ ਬਲੂਜ਼ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।"

## ਤਕਨੀਕ 
ਲਹਿਰੀਆ ਰੰਗਾਈ ਪਤਲੇ ਸੂਤੀ ਜਾਂ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੱਪੜੇ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਪੱਟੇ, ਪੱਗਾਂ ਜਾਂ ਸਾੜੀਆਂ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਲੰਬਾਈ ਵਿਚ। *ਵਰਲਡ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: ਰਵਾਇਤੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਗਾਈਡ*, ਫੈਬਰਿਕ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਉਲਟ ਸੈਲਵੇਜ ਤੱਕ ਤਿਰਛੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਅੰਤਰਾਲਾਂ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ"। ਵੇਵ ਪੈਟਰਨ ਰੰਗਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣੇ ਪੱਖੇ ਵਰਗੇ ਫੋਲਡਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਲਹਿਰੀਆ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਮਲਟੀਪਲ ਵਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਅੰਤਮ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ ਇੰਡੀਗੋ ਜਾਂ ਅਲੀਜ਼ਾਰਿਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### ਮੋਥਾਰਾ 
ਲਹਿਰੀਆ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਰੰਗਾਈ *ਮੋਥਾਰਾ* ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੋਥਾਰਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ, ਅਸਲੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੈਬਰਿਕ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਲਟ ਵਿਕਰਣ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਨਿਯਮਤ ਅੰਤਰਾਲਾਂ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਚੈਕਰਡ ਪੈਟਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਦਾਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਨਾਮ *ਮੋਥਾਰਾ* (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ *ਕੀੜਾ* ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦਾਲ)।

## ਵਰਤੋਂ 
ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰੀਆ ਪੱਗਾਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਲਹਿਰੀਆ ਅਜੇ ਵੀ ਜੋਧਪੁਰ, ਜੈਪੁਰ, ਉਦੈਪੁਰ, ਅਤੇ ਨਾਥਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਰੋਧ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਫੈਬਰਿਕ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਅਨਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲਹਿਰੀਆ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਫੈਸ਼ਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਸੰਤ 2006 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਮਾਲਿਨੀ ਰਮਾਨੀ ਦਾ ਬੀਚ ਕਲੈਕਸ਼ਨ।

## ਫੁਟਨੋਟ 
## ਹਵਾਲੇ 
*
ਤੋਡਾ ਕਢਾਈ

**ਤੋਡਾ ਕਢਾਈ**, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਪੁਖੂਰ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,

ਇਹ ਹੈਂਡੀਕਰਾਫਟ ਉਤਪਾਦ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਗ ਕੀਤੇ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਓਗਰਾਫੀਕਲ ਇੰਡੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਆਫ਼ ਗੁਡਜ਼ (ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ) ਐਕਟ (ਜੀਆਈ ਐਕਟ) 1999 ਦੇ ਤਹਿਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਟੈਂਟ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲਰ ਜਨਰਲ ਦੁਆਰਾ "ਟੋਡਾ ਕਢਾਈ" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ GI ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 135 'ਤੇ ਕਲਾਸ 24, ਕਲਾਸ 25, ਅਤੇ ਕਲਾਸ 26 ਦੇ ਤਹਿਤ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਸਮਾਨ, ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਕਢਾਈ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਚ 2013। ਜੀਆਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੂਨ 2013 ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2008 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਉਹ ਹਨ ਟੋਡਾ ਨਲਾਵਾਜ਼ਵੂ ਸੰਗਮ, ਕੀਸਟੋਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਪੂਮਪੁਹਰ।

## ਟਿਕਾਣਾ 
ਇਹ ਕਲਾ ਵਿਰਾਸਤ  ) ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਨੀਲਗਿਰੀ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ 'ਨੀਲਮ', "ਨੀਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ") ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਟੋਡਾ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 
ਕਢਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਬਦ ਹਨ 'ਕੁਟੀ' ਜਾਂ ' awtty ' ਭਾਵ "ਸਿਲਾਈ" ਅਤੇ 'ਕੁਟੀਵਯ' ਭਾਵ ਕਢਾਈ ਵਾਲਾ ਟੁਕੜਾ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ, ਊਨੀ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਧਾਗੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਨੀਲੇ ਧਾਗੇ ਅਤੇ ਨਿਰਮਿਤ ਸੂਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ।

ਵਰਤਿਆ ਫੈਬਰਿਕ ਮੋਟੇ ਬਲੀਚ ਅੱਧੇ ਸਫੈਦ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਬੈਂਡ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ; ਫੈਬਰਿਕ ਉੱਤੇ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਬੈਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬੈਂਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਲਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੈਂਡ ਕਾਲੇ ਵਿੱਚ, ਛੇ ਇੰਚ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ। ਕਢਾਈ ਬੈਂਡਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਗ੍ਹਾ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਸਟੀਚ ਡਰਨਿੰਗ ਸੂਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਢਾਈ ਦੇ ਫਰੇਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫੈਬਰਿਕ 'ਤੇ ਵਾਰਪ ਅਤੇ ਵੇਫਟ ਨੂੰ ਗਿਣ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਢਾਂਚਾ ਉਲਟਾ ਸਿਲਾਈ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਇਕਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਢਾਈ ਵਾਲੇ ਫੈਬਰਿਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਬਣਤਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ, ਸੂਈ ਦੀ ਸਿਲਾਈ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਟੁਫਟ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਉੱਗਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪੈਟਰਨ ਕਢਾਈ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਤਾਣੇ ਅਤੇ ਵੇਫਟ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਅਧਿਐਨ ਫੁੱਲਦਾਰ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਟੋਡਾ ਕਢਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਮੂਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਨੂੰ ਕਵਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਪਦਾਰਥਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ), ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਲਾਲ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਕੰਨ ਕਢਾਈ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਚਿਤਰਣ ਹਨ। ਇੱਕ ਬਕਸੇ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਤਿਕੋਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਮ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਦਰੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਕਢਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ "ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ" ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਵਾਇਤੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕਢਾਈ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗਦਾਰ ਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਰਸਮੀ ਮੌਕਿਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇਸ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ।

ਕਢਾਈ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਏਜੰਸੀ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੱਪੜਾ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕਮੇਟੀ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ
ਰੋਲਸ-ਰਾਇਸ

'**ਰੋਲਸ-ਰਾਇਸ**' (ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਈਫਨੇਟਿਡ) ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:

* ਰੋਲਸ-ਰਾਇਸ ਲਿਮਿਟੇਡ, ਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਏਅਰੋ ਇੰਜਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਰਮਾਤਾ, 1906 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੈ।
ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ

ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ **ਸਿਨੇਮਾ** ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਲਮਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਕਿਸਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮੇਵਾੜੀ, ਮਾਰਵਾੜੀ, ਹਦੋਤੀ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਪਹਿਲੀ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਫਿਲਮ *ਨਜ਼ਰਾਨਾ* ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਜੀ.ਪੀ. ਕਪੂਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਮਾਰਵਾੜੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ 1942 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। *ਬਾਬਾ ਰੀ ਲਾਡਲੀ*, ਬੀ ਕੇ ਆਦਰਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, 1961 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਹਿੱਟ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜਤਿਨ ਕੁਮਾਰ ਅਗਰਵਾਲ ਦੀ 1983 ਦੀ ਫਿਲਮ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਚੰਨਣਾ ਰਾਜਸਥਾਨੀ *ਵਿੱਚ* ਪਹਿਲੀ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ।

1987 ਅਤੇ 1995 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1988 ਤੋਂ ਸੰਗੀਤਕ *ਬਾਈ ਚਲੀ ਸਾਸਰੀਆ* ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਫਲ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵਜੋਂ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ, ਪ੍ਰੋਮੋਸ਼ਨ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸਮੇਤ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੂਵੀ ਡਾਟਾਬੇਸ 'ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜ ਜਾਂ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ
ਜੋਤੀ ਕਲਸ਼

thumb| ਜੋਤੀ ਕਲਸ਼ ਹਾਊਸ, ਅਦਭਾਰ
**ਜੋਤੀ ਕਲਸ਼** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ :  ) ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਨਵਰਾਤਰੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਕਲਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ। ਜੋਤੀ ਕਲਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ - ਜੋਤੀ (ਦੈਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਅਤੇ ਕਲਸ਼ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।

ਜੋਤੀ ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵੇ (ਦੀਵੇ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਘਿਓ ਨਾਲ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ (ਕਲਸ਼) ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੱਕਣ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਗਨੀ (ਜੋਤੀ) ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਨੌਂ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਬਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦੇਵੀ ਮਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਹਾਲ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਭਗਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੋਤੀ ਕਲਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੌਂ ਦਿਨ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨੌਂ ਦਿਨ ਘਿਓ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਜੋਤੀ ਕਲਸ਼ ਦਾ ਜਲੂਸ ਰਾਜਸਥਾਨ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* http://www.cg-04.com/image/mahamaya-temple-jyoti-kalash-chatra-navratra-raipur  ਰਾਏਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸੈਂਕੜੇ ਜੋਤੀ ਕਲਸ਼ ਦੀ ਫੋਟੋ।
* https://www.panoramio.com/photo/40526951 ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਕਲਸ਼ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਫੋਟੋ।
* http://www.mahamayaratanpur.com/kalash.htm  ਰਤਨਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਾਮਾਯਾ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ ਕਲਸ਼ ਘਰ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਗਰਬਾ
ਰੋਲਸ-ਰਾਇਸ ਲਿਮਿਟੇਡ

**ਰੋਲਜ਼ ਰੋਇਸ** ਇੱਕ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਅਰਾਮਦਾਇਕ ਕਾਰ ਹੈ। ਰੋਲਜ਼ ਰੋਇਸ ਲਿਮਿਟਡ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਚਾਰਲਸ ਰੋਲਜ਼ ਅਤੇ ਹੈਨਰੀ ਰੋਇਸ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦੁਆਰਾ 1904 ਵਿੱਚ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਚੰਗੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ "ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਾਰ" ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ 1906 ਵਿੱਚ ਰੋਲਜ਼ -ਰਾਇਸ ਲਿਮਿਟੇਡ ਬਦਲ ਲਿਆ। ਇਸ ਕੱਪਨੀ ਨੇ ਡਰਬੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਫੈਕਟਰੀ 1908 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੀ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਏਅਰੋ-ਇੰਜਣਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ। 1940 ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਜੈੱਟ ਇੰਜਣਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਰੋਲਜ਼ ਰਾਇਸ ਨੇ ਡਿਫੈਂਸ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਲਈ ਇੰਜਣਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਬਿਹਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

**ਬਿਹਾਰੀ** ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਬਿਹਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਬਿਹਾਰ, ਝਾਰਖੰਡ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਿਹਾਰੀ ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਭੋਜਪੁਰੀ, ਮਾਘੀ ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਹਨ।

ਇਹਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 2003 (2004 ਵਿੱਚ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ) ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ 92ਵੀਂ ਸੋਧ ਦੁਆਰਾ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮੈਥਿਲੀ ਅਤੇ ਭੋਜਪੁਰੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਭੋਜਪੁਰੀ ਫਿਜੀ ਵਿੱਚ ਫਿਜੀ ਬਾਤ ਵਜੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ 8ਵੀਂ ਸ਼ਡਿਊਲ ਵਿੱਚ ਭੋਜਪੁਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। 

ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਹਿੰਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। 1961 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਬਲ ਦੇ ਤਹਿਤ ਲੀਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ, 1950 ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਇਕਮਾਤਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1981 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਰਦੂ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਬੁਲਾਰੇ 
ਬਿਹਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ ਕਾਰਨ ਦੱਸਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਰਸਮੀ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਢੁਕਵਾਂ ਜਵਾਬ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਬਾਦੀ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਮ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਵਰਗੀਕਰਨ 
ਬਿਹਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਚਾਰ ਭਾਸ਼ਾਈ ਉਪ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ:

* **ਬਿਹਾਰੀ**
** ਭੋਜਪੁਰੀ
*** ਨਾਗਪੁਰੀ ਭੋਜਪੁਰੀ
*** ਥਰੂ ਭੋਜਪੁਰੀ
*** ਮੌਰੀਸ਼ੀਅਨ ਭੋਜਪੁਰੀ
*** ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ
*** ਫਿਜੀ ਬਾਤ
*** ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਭੋਜਪੁਰੀ (ਨੈਤਾਲੀ)
** ਮਾਗਹੀ
** ਮੈਥਿਲੀ 
*** ਬੇਗੂਸ਼ੋਰੈਯਾ ਮੈਥਿਲੀ
*** ਬਾਜਿਕਾ (ਪੱਛਮੀ ਮੈਥਿਲੀ)
*** ਅੰਗਿਕਾ (ਦੱਖਣੀ ਮੈਥਿਲੀ)
*** ਸਟੈਂਡਰਡ ਮੈਥਿਲੀ (ਕੇਂਦਰੀ ਮੈਥਿਲੀ)
*** ਪੂਰਬੀ ਮੈਥਿਲੀ
*** ਥੇਥੀ
*** ਜੋਲਾਹਾ
*** ਕਿਸਨ
** ਖੋਰਥਾ
** ਸਦਾਨਿਕ
*** ਨਾਗਪੁਰੀ (ਸਦਰੀ)
*** ਕੁਰਮਾਲੀ
*** ਪੰਚਪਰਗਨੀਆ
** **ਥਰੂਇਕ**
*** ਚਿਤਵਨਿਆ ਥਾਰੁ॥
*** ਡੰਗੌੜਾ ਥਾਰੂ
*** ਸੋਨਹਾ
*** ਕਠੋਰੀਆ ਥਾਰੁ॥
*** ਕੋਚਿਲਾ ਥਾਰੁ॥
*** ਰਾਣਾ ਥਾਰੂ
*** ਬੁਕਸਾ
*** ਮਾਝੀ
*** ਮੁਸਾਸਾ
** **ਗੈਰ-ਵਰਗਿਤ ਬਿਹਾਰੀ**
*** ਕੁਮਹਾਲੀ
*** ਕੁਸਵਾਰਿਕ
**** ਦਾਨਵਰ
**** ਬੋਤੇ—ਦਰਾਈ

## ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨੋਟ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* *A Comparative dictionary of the Bihārī language, Volume 1* By August Friedrich Rudolf Hoernle, Sir George Abraham Grierson (1885)
* , on www.sil.org
* Nalanda Open University offers courses on Bihari languages (Magahi, Bhojpuri, Maithili)
*  (incubator)
ਢਾਣੀ (ਬਸਤੀ ਕਿਸਮ)

thumb|250x250px| ਇੱਕ ਢਾਣੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਢਾਣੀ ('** ) ਜਾਂ **ਢੋਕ'* ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਪਿੰਡ ਭਾਈਚਾਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਢਾਣੀ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸੀਮਾ ( *ਬਾੜਾ* ਜਾਂ *ਬਾੜਾ* ) ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸੁੱਕੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੱਕਰੀਆਂ, ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ *ਊਠ'' ਹਨ। ਢਾਣੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਘਰ ਆਧੁਨਿਕ ਇੱਟ ਅਤੇ ਮੋਰਟਾਰ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਮੀਰ ਉੱਚ-ਪ੍ਰਤੀ-ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ। 

ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨੂੰ **"ਨੇਸਾਡਾ"** ( *ਨੇਸਾਡਾ* ), ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ **"ਪਾਡਾ"** (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ *ਨਾਗਪੜਾ* ਅਤੇ ਪਾਟਲੀਪਾੜਾ ), ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ **" ਬਿਘਾ "** ( *ਬਿਘਾ*, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਭਾਗਨ ਬੀਘਾ ਅਤੇ ਝਕਰ ਬੀਘਾ ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ 
ਧਨ ( ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ धन, ਹਰਿਆਣਵੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ *धन* ) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ *ਦੌਲਤ* ਜਾਂ *ਕਬਜ਼ਾ*,  ਅਤੇ ਧਨੀ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਧਨੀ (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਧਨ, *ਹਰਿਆਣਵੀ* ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਵਿੱਚ *धनी* ) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਬਦ ਢਾਣੀ ਦੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਵੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ *ਢਾਣੀ* ( *ढाणी* )  *ਉਚਾਰਿਆ* ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ *"ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਬਸਤੀ" (ਮਾਲਕ ਦੀ)* । ਇਸ ਲਈ, ਦਹਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਗੇਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''"xyz's Dhani"*, ਜਿੱਥੇ *"xyz"'' ਜਾਂ ਤਾਂ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਮਾਲਕ ਦਾ ਨਾਮ ਜਾਂ ਗੋਤਰਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਗਰੋੜੀਆ ਕੀ ਧਨੀ , ਘਸਲੋ ਕੀ ਢਾਣੀ, ਗੁੱਜਾਰੋ ਕੀ ਢਾਣੀ, ਮੇਹਰੋਂ ਕੀ ਧਨੀ, ਨਵੋਰਾ ਕੀ ਧਨੀ, ਪੁਜਾਰੀ ਕੀ ਧਨੀ, ਸਲਾਮਸਿੰਘ ਕੀ ਢਾਣੀ, ਢਾਬ ਧਨੀ ਅਤੇ ਨਿਮਾਕਿਧਾਨੀ । ਗੋਤਰਾ ਆਧਾਰਿਤ ਢਾਣੀ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਵਿੱਚ ਢਾਬ ਪੂਨੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਜਾਤ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਾਟ, ਗੁੱਜਰ, ਰਾਜਪੂਤ, ਮੀਨਾ, ਆਦਿ) ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਜਾਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਗੋਤਰਾ ( ਜਗਲਾਨ, ਢਿੱਲੋਂ, ਗਹਿਲੋਤ, ਆਦਿ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਢਾਣੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
 * ਬਾਗਰ ਟ੍ਰੈਕਟ
* ਬਰਾਨੀ, ਨਹਿਰੀ ਅਤੇ ਨਾਲੀ
* ਭੱਟੀਆਣਾ
* ਚੱਕ (ਪਿੰਡ)
* ਦੇਸ਼ਵਾਲੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ
* ਦੁਆਬ
* ਜੰਗਲਦੇਸ਼
* ਜੋਹਦ
* ਖਦਿਰ ਅਤੇ ਬੰਗੜ
* ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਭਾਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੋਰਟਲ
* ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਸੂਚਕਾਂਕ
* ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਆਵਾਜਾਈ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿਹਾਤੀ ਭੂਗੋਲ
ਕਨ੍ਹਈਆ ਗੀਤ

**ਕਨ੍ਹਈਆ ਗੀਤ** ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੀਨਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਗੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਘੇਰਾ-ਨੌਬਤ (ਘੇਰਾ-ਨੌਬਤ) ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਅਭਿਆਸ ਦੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਭਾਈਚਾਰਾ, ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਕਨ੍ਹਈਆ ਦੰਗਲ 
ਕਨ੍ਹਈਆ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲਈ 2 ਜਾਂ ਵੱਧ ਪਿੰਡ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ-ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਕਨ੍ਹਈਆ ਦੰਗਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਨ੍ਹਈਆ ਗੀਤ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2 ਜਾਂ 3 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਕਾਗਜ ਬਿਜਨਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਿੰਡ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ। 

## ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰ 
ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਸਵਾਈ ਮਾਧੋਪੁਰ, ਟੋਂਕ, ਕਰੌਲੀ, ਦੌਸਾ, ਭਰਤਪੁਰ, ਅਲਵਰ, ਜੈਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਗੀਤ ਮਾਧੋਪੁਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਪਿੰਡ, ਭਾਵ - ਸ਼ਫੀਪੁਰਾ, ਝੜੌਦਾ, ਸਿਰਸਾਲੀ, ਨਦੋਤੀ, ਦਿਵਸਿਆ, ਰਨੋਲੀ, ਚਕੇਰੀ, ਬਰਦਾਲਾ, ਸੋਪ, ਡੇਕਵਾ, ਜਾਡਵਾਟਾ। ਸੇਲੂ, ਨਿਨੋਨੀ, ਓਲਵਾੜਾ, ਖੰਡੀਪ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

## ਮਹੱਤਵ 
ਮੁੱਖ ਮਹੱਤਵ ਦੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰਾ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬ੍ਰਜ ਸਾਹਿਤ

**ਬ੍ਰਜ ਸਾਹਿਤ** ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਪੱਛਮੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਰਹੱਸਮਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੱਬ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਜ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਬ-ਸਾਧ ਸੰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਹੈ। ਬ੍ਰਜ ਖੇਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਧਿਅਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਵੀਆਂ ਲਈ ਸਾਹਿਤਕ ਵਾਹਨ ਸੀ। ਸੂਰਦਾਸ, ਤੁਲਸੀਦਾਸ, ਅਚਾਰੀਆ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਸ਼ੁਕਲਾ, ਰਸਖਾਨ, ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਆਦਿ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ, ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਪਕ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

## ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ:

* ਸਵਾਮੀ ਸ਼੍ਰੀ *ਸ਼੍ਰੀਭੱਟ ਦੇਵਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਯੁਗਲਾ ਸ਼ਤਕ* ; ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਨਿੰਬਰਕਾ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਵ੍ਰਜਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ 'ਵਾਣੀ' ਪੁਸਤਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
* ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਦੁਆਰਾ *ਵਿਨਯਾ ਪਤ੍ਰਿਕਾ*
* ਸੂਰਦਾਸ ਦੁਆਰਾ *ਸੁਰ ਸਾਗਰ*
* ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਸ਼ੁਕਲਾ ਦੁਆਰਾ *ਬੁੱਧ ਚਰਿਤ*
* ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਦੀ *ਸੂਫੀ ਕਵਿਤਾ*
* ਕਵੀ ਭੂਸ਼ਣ *ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸੰਸਾ*
* *ਵਰਿੰਦ* ਦੁਆਰਾ ਵਰਿੰਦ ਸਤਸਾਈ (1643 - 1723), ਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਕਵੀ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ 
*
ਖੇਤਰੀ ਮਹਿਲ

**ਖੇਤਰੀ ਮਹਿਲ (ਹਿੰਦੀ : खेतड़ी महल)**, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿੰਡ ਪੈਲੇਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਖੰਡਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਖੇਤੜੀ ਮਹਿਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1770 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਭੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਭੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਸੀ। ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਈ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਵਾ ਮਹਿਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿੰਡ ਪੈਲੇਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖੇਤੜੀ ਮਹਿਲ ਦੇ ਮਾਡਲ 'ਤੇ, 1799 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਖੇਤਰੀ ਨੂੰ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ 'ਠਿਕਾਣਾ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।  ਭੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੋਹਾਰੂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲੋਹਾਰੂ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ - ਸ਼ੇਖਾਵਤੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ 33 ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਲੋਹਾਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਲਗਭਗ  . ਲੋਹਾਰੂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਛੱਤਰੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ।

1870 ਅਤੇ 1901 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਖੇਤੜੀ ਦੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਖੇਤੜੀ ਦੇ ਸ਼ੇਖਾਵਤ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

## ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ 
ਖੇਤੜੀ ਮਹਿਲ ਗਲੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੇਖਾਵਤੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਘੂਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਭੋਪਾਲਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਧੀਆ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਿਲ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਮਾਲ ਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪੋਰਟਲ ਰਾਹੀਂ ਹਵਾ ਦਾ ਵਹਾਅ ਰੁਕੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਜਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ।

ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਢਾਂਚਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰਦਾਰ ਖੋਲ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਰੈਂਪਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਰਾਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਛੱਤ ਵੱਲ ਘੋੜਸਵਾਰ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਠਾਕੁਰਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਛੋਟੇ ਅਲਕੋਵ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਕੋਲੋਨੇਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਾਲਮ ਅਕਸਰ ਓਪਨਵਰਕ ਅਤੇ ਕਰਵਡ ਆਰਚਾਂ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਮਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤੀਰਦਾਰ ਪੋਰਟਲ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਿਣਾਈ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਗੁਲਾਬੀ ਪਲਾਸਟਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਇੱਕ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਸਟਲ ਰਾਹੀਂ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Side View of Khetri Mahal.jpg|ਖੇਤੜੀ ਮਹਿਲ ਦਾ ਪਾਸੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਤਸਵੀਰ:Badalgarh-Fort-from-Khetri-Mahal.jpg|ਖੇਤੜੀ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਬਾਦਲਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਤਸਵੀਰ:Khetri Mahal Jhunjhunu A Supreme Design.jpg|ਅੰਦਰੂਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਤਸਵੀਰ:Beautiful Architecture Design of Khetri Mahal.jpg|ਉਪਰੋਂ ਖੇਤੜੀ ਮਹਿਲ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰਾਜਪੂਤ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
* ਸ਼ੇਖਾਵਤੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਝੁੰਝੁਨੂ ਜਾਣਕਾਰੀ 
* ਸ਼ੇਖਾਵਤੀਹੈਲਪ 
* ਝੁਨਝੁਨੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* ਝੁਨਝਨੂ ਬਾਰੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ, ਫੋਟੋਆਂ ਸਮੇਤ
ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ

**ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ** ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

* ਰਾਵਣਹੱਟ
* ਕਮਾਇਚਾ
* ਸਿੰਧੀ ਸਾਰੰਗੀ
* ਮੋਰਸਿੰਗ
* ਅਲਗੋਜ਼
* ਨਾਗਫਣੀ
* ਘੜਾ
* ਜੰਤਰ
* ਚਿਕਾਰਾ
* ਏਕਤਾਰਾ
* ਮੁਰਲੀ
* ਗੁਜਰੀ
* ਢੇਰੂ
* ਭਾਪੰਗ
* ਖਰਟਲ

## ਰਾਵਣ ਹਥ 
**ਰਾਵਣ ਹਥ**, ਜਾਂ 'ਰਾਵਣ ਦਾ ਹੱਥ' ਇੱਕ ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰਾਵਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਪੰਦਰਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਦੇ ਤਣੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਦਰਾਂ ਧਾਤੂ ਦੇ ਖੰਭੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਡੰਡੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਲੱਕੜ ਦੇ ਖੰਭੇ ਉਸਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਅਧਾਰ ਮੋਢੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਰਾਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਕਮਾਇਚਾ 
ਸਤਾਰਾਂ-ਸਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਕਮਾਇਚਾ, ਜਾਂ ਖਮਾਏਚਾ, ਅੰਬ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਸਾਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਚਮੜੇ ਵਿੱਚ ਢੱਕਿਆ ਇੱਕ ਗੋਲ ਰੈਜ਼ੋਨਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। culture of rajasthan

ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤਾਰਾਂ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਅੰਤੜੀ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਬਾਕੀ ਚੌਦਾਂ ਸਟੀਲ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਵਜਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਸਮਰ

**ਦੇਵੀਲਾਲ ਸਮਰ** (ਜਨਮ 1912) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਕਲਾ ਮੰਡਲ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਲੋਕ-ਥੀਏਟਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਲਈ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਾਰੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।

ਉਹ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕਠਪੁਤਲੀ ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ 1952 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਕਲਾ ਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1954 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਕਠਪੁਤਲੀ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਦੇਵੀਲਾ ਸਮਰ ਨੂੰ ਕਟਪੁਤਲੀ ਕਲਾ ਲਈ 1968 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਸਮਰ **ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਕਲਾ ਮੰਡਲ** ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ 
* ਕਠਪੁਤਲੀ

## ਹਵਾਲੇ 
* ਕਠਪੁਤਲੀ ਇੰਡੀਆ
* ignca
* ਕਲਾਮੰਡਲ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਹਿੰਦੂ ਮੇਲਾ

'*ਹਿੰਦੂ *ਮੇਲਾ'''* 1867 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ *ਸਵਦੇਸ਼ੀ* ਕੁਸ਼ਤੀ, *ਸਵਦੇਸ਼ੀ* ਕਲਾ ਅਤੇ ਪਾਠ ਅਤੇ *ਸਵਦੇਸ਼ੀ* ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਹ *ਮੇਲਾ'' 1880 ਤੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ।

## ਸਥਾਪਨਾ 
1867 ਵਿੱਚ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੇਪਰ ਨੇ ਰਾਜਨਾਰਾਇਣ ਬਾਸੂ ਦੁਆਰਾ *ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸਪੈਕਟਸ* ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਿਤਾਬਚੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਬਾਗੋਪਾਲ ਮਿੱਤਰਾ ਨੇ 1867 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ *ਮੇਲਾ* ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ *ਮੇਲੇ* ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ *ਚੈਤਰ ਮੇਲੇ* ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। *ਮੇਲੇ* ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੂੰ ਜੋਰਾਸ਼ਾਕੋ ਦੇ ਟੈਗੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਟੈਗੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।

*ਮੇਲੇ* ਦੇ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਜਲਦੀ ਹੀ *ਮੇਲੇ* ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। *ਮੇਲੇ* ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ, ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਨਵ-ਨਿਯੁਕਤ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਲਿਟਨ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਇਕ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਦਰਬਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਈ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨੂੰ " ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ " ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚ ਕਾਲ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। . ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸਾਹਿਤ

**ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸਾਹਿਤ** 1000 ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਸੂਰਿਆਮਲ ਮਿਸਰਾਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੰਸ ਭਾਸਕਰ ਅਤੇ ਵੀਰ ਸਤਸਾਈ ਹਨ। ਵੰਸ ਭਾਸਕਰ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ (1872-1952) ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ (ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ) ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵੀਰ ਸਤਸਾਈ ਸੈਂਕੜੇ ਦੋਹੇ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।

ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੇਵਲ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਲੜਾਕਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਹਾਦਰੀ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਬਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਦੇ ਹਰ ਗੀਤ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ, ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ"।

ਮੁੱਢਲਾ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚਰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਨੂੰ ਚਰਨੀ ਜਾਂ ਦਿੰਗਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਗੁਜਰਾਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਖਯਾਤ
* ਢੋਲਾ ਮਾਰੂ
* *ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਰਾਸੋ*
* ਭਾਵੈ
* ਬ੍ਰਜ ਸਾਹਿਤ
* ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ
* ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ 
**ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਰੋਤ**

* ਪਦਮਨਾਭ ; ਭਟਨਾਗਰ, ਵੀ.ਐਸ. (1991)। ਕੰਨਹਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ : ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੀ ਗਾਥਾ : ਪਦਮਨਾਭ ਦਾ ਕਾਨਹਾਡ ਦਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਬਿਰਤਾਂਤ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਵਾਇਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ

## ਹਵਾਲੇ 
* ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ  ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼
* ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ indiansaga.com.

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਬਸਤੀਗਿਰੀ.org
* ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨ .
* ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਕਵੀ  ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਾਸ । ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲਾ
ਰਾਜੂਲਾ ਅਤੇ ਮੱਲੂਸ਼ਾਹੀ

**ਰਾਜੁਲਾ-ਮਾਲੂਸ਼ਾਹੀ** ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰੇਮ ਕਥਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੌਕਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਰਾਜੂਲਾ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਆਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਮਲੂਸ਼ਾਹੀ, ਕੁਮਾਉਂ ਦੇ ਕਟਯੂਰੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੀ।

## ਕਹਾਣੀ 
ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ, ਕੁਮਾਉਂ ਦੇ ਗੀਤ, ਬੈਰਥ ਦੇ ਰਾਜਾ ਡੋਲਾ ਸ਼ਾਹ (ਅਜੋਕੇ ਚੌਖੂਟੀਆ) ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਬਾਗਨਾਥ (ਅਜੋਕੇ ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ) ਵਿਖੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ। ਉੱਥੇ, ਡੋਲਾ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੇਔਲਾਦ ਜੋੜਾ, ਸੁਨਾਪਤੀ ਸ਼ੌਕ-ਗਾਂਗੁਲੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਦੇ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨਗੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸਨਾਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਧੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਜੋਤਸ਼ੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਡੋਲਾ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਂਜ, ਡੋਲਾ ਸ਼ਾਹ ਵਾਦਾ ਚੇਤੇ ਰਿਹਾ। ਸੁਨਾਪਤੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜੂਲਾ-ਮਲੂਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਰਬਾਰੀ ਇਸ ਲਈ ਰਾਜੂਲਾ ਨੂੰ ਕੋਸਦੇ ਹਨ। ਅਫਵਾਹਾਂ ਫੈਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਬੱਚੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਤਬਾਹਕੁਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰਾਜੂਲਾ ਮੱਲੂਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖ ਕੇ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹੂੰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਿਖੀਪਾਲ ਨੇ ਰਾਜੂਲਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਸਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰਾਜੂਲਾ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਵਿਆਹ ਦੀ ਮੁੰਦਰੀ ਲੈ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੁਨਸਿਆਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਦੀ, ਨਾਲੇ, ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ ਰਾਹੀਂ ਬੈਰਥ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਲੂਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੌਣ ਵਾਲੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਲੂਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜੂਲਾ ਦੇ ਲੱਖਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੱਲੂਸ਼ਾਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਗਦੀ। ਰਾਜੂਲਾ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹੁਣ ਰਾਜੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਲੂਸ਼ਾਹੀ ਜੜੀ ਬੂਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜੂਲਾ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਵਿਖੀਪਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੱਲੂਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜੂਲਾ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਾਂ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ 'ਤੇ ਮਲੂਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਬਾਬਾ ਗੋਰਖਨਾਥ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਹੁਨ ਦੇ ਰਾਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ. ਰਾਜੂਲਾ ਮੱਲੂਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੱਲੂਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਖੀਪਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਖਾਣਾ ਖੁਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੱਲੂਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਵਿਰਾਸਤ 
ਇਸਨੂੰ ਕੁਮਾਉਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੁਮਾਉਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਬਾਡਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੋਹਨ ਉਪਰੇਤੀ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਥੀਏਟਰਾਂ 'ਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਂਦਾ, 1980 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਗੀਤਾਂ 'ਤੇ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਰਾਜੂਲਾ-ਮਲੂਸ਼ਾਹੀ ਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਕਾਵੀ ਕਲਾ

**ਕਾਵੀ ਕਲਾ** (ਦੇਵਨਾਗਰੀ :कावि कला) ਕੋਂਕਣ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੋਆ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ, ਤੱਟਵਰਤੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਘਰਾਂ, ਛੋਟੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਵੀ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
thumb| ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮਹਾਮਾਇਆ ਮੰਦਰ, ਅੰਕੋਲਾ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿਖੇ ਕਾਵੀ ਚਿੱਤਰ

## ਸਮੱਗਰੀ 
ਕੋਂਕਣੀ ਵਿੱਚ ਕਾਵ ( ਦੇਵਨਾਗਰੀ : *काव* ) ਸ਼ਬਦ ਭਾਰਤੀ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਲੈਟਰਾਈਟ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਗਿਰਾਵਟ 
ਕਾਵੀ ਕਲਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮਰ ਰਹੀ ਕਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਇਸ ਕਲਾ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ 
* ਡਾ. ਕੇ.ਐਲ.ਕਾਮਤ ਦੁਆਰਾ ਕਵੀਕਲੇ (ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ), ਕਰਨਾਟਕ ਆਰਟਸ ਅਕੈਡਮੀ, 1993
* ਕੋਂਕਣੀ ਵਿੱਚ *ਕੋਂਕਣਿਆਲੀ ਕਾਵੀ ਕਲਾ*
* ਸ਼ਿਵਰਾਮਾਮੂਰਤੀ ਸੀ., ਇੰਡੀਅਨ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, 1970

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਭੰਵਰ ਸਿੰਘ ਸਮੌਰ

**ਭੰਵਰ ਸਿੰਘ ਸਮੌਰ** (ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1943) ( **ਡਾ. भंवरसिंह सामौर** ) ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਹੈ। ਸਮੌਰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ *ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਰੀ ਸਨਾਤਨ ਦੇਥ* ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ 2020 (ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ) ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ 50 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਗ ਬਾਪੂ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸਮੌਰ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1943 ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਚੁਰੂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੋਬਾਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾਨ ਸਮੌਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਸਨ।

ਸਮੌਰ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਐੱਮ. ਏ. ਹਿੰਦੀ) ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਸਮੌਰ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਚੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੀਆ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

## ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਬਕੋਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਕਮੇਟੀ 
ਸਮੌਰ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸਬਕੋਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਭਾਸ਼ਾਈ ਮਾਹਿਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਤੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਡਾ. ਸੀਤਾਰਾਮ ਲਾਲਾਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲਾਈਜ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ 
* *ਕਰਣਾ ਬਾੜੀ ਅਮੋਲਕ ਸੀਜਾ* (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ)। ਕਰਣ ਸਾਹਿਤ ਸ਼ੋਧਾ ਸੰਸਥਾਨ। 1989
* *ਜੀਵਨ ਕਵੀਆ, ਭੰਵਰ ਸਿੰਘ ਸਮੌਰਾ* *(1996)* । *ਮਾਰਣ-ਤਿਊਣਹਾਰ* *(ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ)।* ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਸੰਸਥਾ। (ਮਰਣ ਉਹਹਾਰ)
* *ਸਮੋਰਾ, ਭੰਵਰਸਿੰਘ (1987)।* *ਲੋਕਾ ਪੂਜਯ ਦੇਵੀਯਮ (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ)।* *ਕਰਣ ਸਾਹਿਤ ਸ਼ੋਧਾ ਸੰਸਥਾਨ।* (ਲੋਕ ਪੁਜਯ ਦੇਵੀਆਂ)
* *ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਕਾਵਿਆ ਸੰਗ੍ਰਹਿ* (प्राचीन राजस्थानी काव्य संग्रह)
* *ਲੋਕ ਨੀਤੀ ਕਾਵਯ* (ਲੋਕ ਨੀਤੀ ਕਾਵਿ)

## ਅਵਾਰਡ 
* ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਗ ਬਾਪੂ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਕਵਿ ਸ਼੍ਰੀਕਾਗ ਬਾਪੂ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਕੰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਵਾੜੀ ਲੋਕ
ਸ਼ੇਖਪੁਰਾ ਕੋਠੀ

**ਸ਼ੇਖਪੁਰਾ ਕੋਠੀ**, ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੈਲਕਮ ਹੈਰੀਟੇਜ **ਸ਼ੇਖਪੁਰਾ ਕੋਠੀ** ਵਜੋਂ ਲੀਜ਼ ਤੇ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਇਹ 1924 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਡਿੰਕਲਬਰਗ ਦੁਆਰਾ ਸਰ ਛੱਜੂ ਰਾਮ ਲਾਂਬਾ ਜਾਟ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਅਤੇ ਅਲਖਪੁਰਾ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੋਟਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਲਈ ਵੈਲਕਮ ਹੈਰੀਟੇਜ ਹੋਟਲਜ਼ ਨੂੰ ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

2012 ਵਿੱਚ TripAdvisor ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਹਿਸਾਰ ਵਿੱਚ 2nd ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਟਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ  ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਅਤੇ  ਹਾਂਸੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ, NH9 ਹਾਂਸੀ ਬਾਈਪਾਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹਾਂਸੀ-ਉਗਲਾਨ ਸੜਕ 'ਤੇ, NH9 ਅਤੇ NH12 ਦੇ ਇੰਟਰਸੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸੌ ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ 1924 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਡਿੰਕਲਬਰਗ ਦੁਆਰਾ ਸਰ ਛੱਜੂ ਰਾਮ ਲਾਂਬਾ ਜਾਟ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਅਤੇ ਅਲਖਪੁਰਾ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੋਟਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਲਈ ਵੈਲਕਮ ਹੈਰੀਟੇਜ ਹੋਟਲਾਂ ਨੂੰ ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਸਹੂਲਤਾਂ 
ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਕਮਰੇ ਅਤੇ ਸੂਟ, ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਕਮਰਾ, ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ, ਅਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਰੂਮ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹਵਾ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੈ। ਇਹ ਨੇੜਲੇ ਦਿਲਚਸਪ ਸਥਾਨਾਂ ਲਈ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਕੋਠੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਗੂਗਲ ਨਕਸ਼ਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਟਲ
ਮਾਂਡਨਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ

right|thumb| ਵਿਆਹ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਮੰਡਾਨਾ ਪੇਂਟਿੰਗ। ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਤੋਂ.
**ਮੰਡਾਨਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ** ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਫਰਸ਼ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਹਨ। ਮੰਡਾਨਾ ਘਰ ਅਤੇ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਹਡੋਤੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਮੀਨਾ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਸੰਪੂਰਨ ਸਮਰੂਪਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਨਰ ਹੈ। ਕਲਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਫਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਅਕਸਰ ਮਾਂ ਤੋਂ ਧੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਾ ਹਡੋਟੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੀਨਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਰਤੀ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਮਿੱਟੀ, ਅਤੇ ਲਾਲ ਊਚਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਮੂਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਚੂਨਾ ਜਾਂ ਚਾਕ ਪਾਊਡਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੰਦ ਕਪਾਹ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ, ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ, ਜਾਂ ਡੇਟ ਸਟਿੱਕ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਮੁਢਲੇ ਬੁਰਸ਼ ਹਨ। ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਗਣੇਸ਼, ਮੋਰ, ਕੰਮ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਬਾਘ, ਫੁੱਲਦਾਰ ਨਮੂਨੇ ਆਦਿ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਡਾਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਤਸਵੀਰ:Mandana art work at shilpgram.JPG|ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ, ਉਦੈਪੁਰ ਤੋਂ ਮੰਡਾਨਾ ਕਲਾ ਦਾ ਕੰਮ
ਤਸਵੀਰ:Mandana art work at shilpgram, udaipur.JPG|ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ, ਉਦੈਪੁਰ ਤੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਝੋਪੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਮੰਡਾਨਾ ਕਲਾ ਦਾ ਕੰਮ
ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਘੱਟ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਯਤਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਰਨ ਤੋਂ ਕੋਸ਼ਲਿਆ ਦੇਵੀ, ਲਾਲ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਮੰਡਾਨਾ ਡਰਾਇੰਗਾਂ 'ਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਚਿੱਟੇ ਚਾਕ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।  ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਇਲ ਪੇਂਟਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਾਰਡਬੋਰਡ 'ਤੇ ਮੰਡਾਨਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਚੌਂਕ ਪੂਰਾਣਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ