open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਗੇਮ ਆਫ਼ ਥਰੋਨਜ਼

***ਗੇਮ ਆਫ਼ ਥਰੋਨਜ਼*** ਜਾਂ **ਤਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਖੇਡ** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਲਪਨਿਕ ਟੀ.ਵੀ. ਡਰਾਮਾ ਲੜੀਵਾਰ ਹੈ ਜੋ ਡੇਵਿਡ ਬੈਨਿਆਫ਼ ਅਤੇ ਡੀ. ਬੀ. ਵੀਸ ਵੱਲੋਂ ਐੱਚ.ਬੀ.ਓ. ਚੈਨਲ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਰਜ ਰ. ਰ. ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ *ਏ ਸੌਂਗ ਆਫ਼ ਆਈਸ ਐਂਡ ਫ਼ਾਇਰ* 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਨਾਂ *ਅ ਗੇਮ ਆਫ਼ ਥਰੋਨਜ਼* ਹੈ। ਇਸਦਾ ਫ਼ਿਲਮੀਕਰਨ ਬੈਲਫ਼ਾਸਟ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ, ਮਾਲਟਾ, ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ, ਆਈਸਲੈਂਡ ਅਤੇ ਮੋਰਾਕੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਟੀ. ਵੀ. ਉੱਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 17 ਅਪਰੈਲ, 2011 ਨੂੰ ਐੱਚ. ਬੀ. ਓ. ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਖੀਰਲਾ ਭਾਗ 27 ਅਗਸਤ, 2017 ਨੂੰ ਟੀ.ਵੀ. ਉੱਪਰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲੜੀਵਾਰ ਦਾ ਅੰਤ ਅੱਠਵੇਂ ਭਾਗ ਨਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਇਹ ਲੜੀਵਾਰ ਵੈਸਟੇਰੌਸ ਅਤੇ ਐਸੌਸ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਗੇਮ ਆਫ਼ ਥਰੋਨਜ਼ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਪਲਾਟਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਤਿੰਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੱਤ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦੇ ਆਇਰਨ ਥਰੋਨ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੰਸ਼ਿਕ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗਠਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ਮਦਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਤਖ਼ਤ ਲਈ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤਿਕ ਲੜਾਈ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਔਲਾਦ ਦੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਲਾਹ ਕੇ ਬੇਦਖ਼ਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤੀਜੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਚੱਲੇ ਆ ਰਹੇ ਆ ਰਹੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਉੱਪਰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਰਦਾ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਲੋਕ ਦੂਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਠੰਢ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਸਾਮਰਾਜ ਉੱਪਰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਗੇਮ ਆਫ਼ ਥਰੋਨਜ਼ ਐਚ. ਬੀ. ਏ. ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉੱਪਰ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ, ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਕਿਰਦਾਰਾਂ, ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਆਦਿ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਨੰਗੇਜ਼ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀਵਾਰ ਨੂੰ 38 ਪ੍ਰਾਈਮਟਾਈਮ ਐਮੀ ਐਵਾਰਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਲੜੀਵਾਰ ਨੂੰ ਚਾਰ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਐਵਾਰਡਾਂ (2012 ਅਤੇ 2015 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ)ਲਈ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪੀਟਰ ਡਿੰਕਲੇਜ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਪ੍ਰਾਈਮਟਾਈਮ ਐਮੀ ਐਵਾਰਡਾਂ (2011 ਅਤੇ 2015) ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਰੋਲ ਟੀਰੀਅਨ ਲੈਨੀਸਟਰ ਲਈ ਲੜੀਵਾਰ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ. ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਐਵਾਰਡ (2012) ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇੋਲਾਵਾ ਲੀਨਾ ਹੀਡੀ, ਐਮੀਲੀਆ ਕਲਾਰਕ, ਕਿਟ ਹੈਰਿੰਗਟਨ, ਮੈਸੀ ਵਿਲਿਅਮਜ਼, ਡਿਆਨਾ ਰਿਗਜ਼ ਅਤੇ ਮੈਕਸ ਵੌਨ ਸਿਡੋਵ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਈਮਟਾਈਮ ਐਮੀ ਐਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਰਿਫ਼ਾ

**ਰਿਫ਼ਾ** (, ਲਿਪਾਂਤਰਨ: '''') ਬਹਿਰੀਨ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪੂਰਬੀ ਰਿਫ਼ਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਰਿਫ਼ਾ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜਪਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸੇ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਪਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹਿਰੀਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮਾਰਾਕਾਈਬੋ

**ਮਾਰਾਕਾਈਬੋ** () ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਹੈ ਜੋ ਮਾਰਾਕਾਈਬੋ ਝੀਲ ਨੂੰ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਣ ਵਾਲੇ ਪਣਜੋੜ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜ਼ੂਲੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਾਰਾਕਾਸ ਮਗਰੋਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 1,495,200 ਅਤੇ ਇਹਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2,108,404 ਸੀ।
ਇਹਦਾ ਉਪਨਾਮ ***La Tierra del Sol Amada*** ("ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਹੇਤੀ ਧਰਤੀ") ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅੰਨਾ ਅਖ਼ਮਾਤੋਵਾ

**ਅੱਨਾ ਐਂਦਰੀਏਵਨਾ ਗੋਰੇਨਕੋ** (; ) (23 ਜੂਨ 1889 – 5 ਮਾਰਚ 1966), ਕਲਮੀ ਨਾਮ **ਅੱਨਾ ਅਖਮਾਤੋਵਾ** ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ (, ),ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਸੀ ਸ਼ਾਇਰਾ, ਸੀ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ
ਅਖ਼ਮਾਤੋਵਾ ਦਾ ਜਨਮ ਓਡੇਸਾ ਦੇ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੋਰਟ, ਬੋਲ਼ਸੋਏ ਵਿਖੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਐਂਦਰੀ ਐਂਦਰੀਏਵਨਾ ਗੋਰੇਨਕੋ, ਇੱਕ ਨੇਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਇੰਨਾ ਏਰਾਜ਼ਮੋਵਨਾ ਸੀ। ਦੋਨੋਂ ਰੂਸੀ ਕੁਲੀਨ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਅਖ਼ਮਾਤੋਵਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ:
ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਖਦਾ, ਐਪਰ ਪਹਿਲੀ ਰੂਸੀ ਔਰਤ ਕਵੀ, ਅੰਨਾ ਬੁਨੀਨਾ, ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਏਰਾਸਮ ਇਵਾਨਯਿਕ ਸਤੋਗੋਵ ਦੀ ਆਂਟ ਸੀ। ਸਤੋਗੋਵ ਮਾਸਕੋ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੋਜ਼ਾਈਸਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਜਿਹੇ ਜ਼ਮੀਦਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਪੋਸਾਦਨਿਤਸਾ ਮਾਰਫਾ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਨੋਵਾਗਰਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਉੱਘਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ, ਖਾਨ ਅਖਮਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾੜੇ ਦੇ ਰੂਸੀ ਕਾਤਲ ਨੇ ਉਸਦੇ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਤ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਰਾਮਜ਼ੀਨ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਘਟਨਾ ਰੂਸ ਤੇ ਮੰਗੋਲ ਜੂਲੇ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। [...] ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਅਖਮਾਤ ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਸੀ। ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, ਅਖਮਾਤੋਵ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ - ਪਰਾਸਕੋਵੀਆ ਯੇਗੋਰੋਵਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਿਮਬਰਿਕਸ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਮੋਤੋਵੀਲੋਵ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਯੇਗੋਰ ਮੋਤੋਵੀਲੋਵ ਮੇਰ ਪੜਦਾਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਧੀ, ਅੰਨਾ ਯੇਗੋਰੋਵਨਾ, ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਾਲੇ ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੀਟਰਜ਼ਬਰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਾਰਸਕੋਏ ਸੇਲੋ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ਿਰੋਕਾਇਆ ਸਟਰੀਟ ਅਤੇ ਬੇਜ਼ੀਮਿਆਨੀ ਲੇਨ ਦੇ ਕੋਨੇ ਤੇ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ; (ਅੱਜ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਹੈ) ਸੇਵਾਸਤੋਪੋਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਡਾਚਾ ਵਿੱਚ 7 ਤੋਂ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਗਰਮੀ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਾਰਿਨਸਕਾਇਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ 1905 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੀਵ (1906–10) ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਕੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚੇ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ.ਪੀਟਰਜ਼ਬਰਗ ਚਲੀ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਯੂਰੀ ਲੋਤਮਾਨ

**ਯੂਰੀ ਮਿਖੇਲੋਵਿਚ ਲੋਤਮਾਨ** (, ) (28 ਫਰਵਰੀ 1922 – 28 ਅਕਤੂਬਰ 1993) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੋਵੀਅਤ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਚਿੰਨ੍ਹ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਯੂਰੀ ਲੌਟਮੈਨ ਦਾ ਜਨਮ ਯਹੂਦੀ ਵਕੀਲ ਮਿਖਾਇਲ ਲੋਤਮਾਨ ਅਤੇ ਸੋਰਬਨੇ ਤੋਂ  ਪੜ੍ਹੀ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਡਾਕਟਰ ਅਲੇਕਸੈਂਡਰਾ ਲੋਤਮਾਨ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ  ਪੈਟਰੋਗਰਾਡ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਇੰਨਾ ਓਬਰਾਜ਼ਤਸੋਵਾ ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਡ ਕਨਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਇੱਕ ਕੰਪੋਜ਼ਰ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣ ਗਈ।  ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਲੋਤਮਾਨ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਮਾਹਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਤੀਜੀ ਭੈਣ ਲੀਡੀਆ ਲੋਤਮਾਨ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਦੇ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਰੂਸੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ([ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਹਾਊਸ]]) ਦੇ ਸਟਾਫ ਵਿੱਚ ਸੀ। (ਉਹ ਸੇਂਟ-ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ)।

ਲੋਤਮਾਨ ਨੇ 1939 ਵਿਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅੰਕ ਲੈ ਕੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਹੀ [ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਡ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ] ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਲੋਲੌਜੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਲੀਡੀਆ ਲੋਤਮਾਨ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਸੀ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਿਲੋਲੌਜੀ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੈਕਚਰ ਉਦੋਂ ਵੀ ਸੁਣਦਾ ਹੁੰਦਾ  ਸੀ ਜਦੋਂ  ਉਹ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ)।  ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੈਕਚਰਾਰ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮੀਸ਼ੀਅਨ ਸਨ - ਗੂਕੋਵਸਕੀ, ਅਜ਼ਾਦੋਵਸਕੀ, ਤੋਮਾਸ਼ੇਵਸਕੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਪ। ਉਸ ਨੂੰ 1940 ਵਿਚ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਵਿਚ ਇਕ ਰੇਡੀਓ ਆਪ੍ਰੇਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ  ਸੀ। 1946 ਵਿਚ ਸੈਨਾ ਤੋਂ ਵਿਹਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ ਅਤੇ 1950 ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਖੋਜ ਪੱਤਰ 18 ਵੀਂ ਅਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਨ।

ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਦ ਵਿੱਚ ਸਾਮੀਵਾਦ ਦਾ  ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵਿਦਿਅਕ ਅਹੁਦਾ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ (ਉਹ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ), ਲੋਤਮਾਨ 1950 ਵਿੱਚ ਐਸਟੋਨੀਆ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਟਾਰਤੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ 1954 ਤੋਂ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ  ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਿਆ। 

60 ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਲੋਤਮਾਨ ਨੇ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਪਰਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 19 ਤੋਂ 29 ਅਗਸਤ 1964 ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਰੀਕੁ ਵਿੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਮਾਡਲਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੇ ਹੁਨਾਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੱਦਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਇਆ ਸਮੂਹ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਟਾਰਤੂ – ਮਾਸਕੋ ਸੇਮੀਓਟਿਕ ਸਕੂਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਟਾਰਤੂ-ਮਾਸਕੋ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਬੋਰਿਸ ਉਸਪੇਂਸਕੀ, ਵਿਆਚਸਲਾਵ ਇਵਾਨੋਵ, ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਤੋਪੋਰੋਵ, ਮਿਖਾਇਲ ਗਾਸਪਾਰੋਵ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪਿਆਤੀਗੋਰਸਕੀ, ਆਈਸਾਕ ਆਈ. ਰੇਵਜਿਨ ਅਤੇ ਜੌਰਜੀ ਲੇਸਕਿਸ ਵਰਗੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਕ ਕੰਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਚਿੰਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤਕ ਢਾਂਚਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਦਮੋਦਰ ਦਾਸ ਅਰੋੜਾ

**ਦਮੋਦਰ ਦਾਸ ਅਰੋੜਾ** (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: دمودر داس اروڑا) ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਨਾਮ 'ਹੀਰ ਦਮੋਦਰ'।
## ਜੀਵਨ
ਦਮੋਦਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਥੋੜੀ ਬਹੁਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਸਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦਾ ਜਨਮ ਲੋਧੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਉਸ ਦਾ ਪਿੰਡ ਬਲ੍ਹਾਰਾ ਸੀ ਜੋ ਤਹਿਸੀਲ ਚਨਿਓਟ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਝੰਗ) ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਲਾਟੀ ਜਾਤ ਦਾ ਅਰੋੜਾ ਸੀ। ਕਿੱੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ-

ਨਾਓਂ ਦਮੋੋੋਦਰ ਜਾਤ ਗੁਲ੍ਹਾਟੀ

ਦਮੋਦਰ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਭਾਸਾ ਲਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਝਾਂਗੀ, ਮੁਲਤਾਨੀ ਤੇ ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਰੰਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਿੱਸੇ ਵਿੱੱਚ ਉਹ ਦਾਹਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇੇ ਹੀਰ-ਰਾਂਂਝੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਅੱੱਖੀਂ ਦੇੇੇਖਿਆ | ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ-

ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ ਕਿੱਸਾ ਕੀਤਾ

ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ ਸਗੋਂ ਉਸਦਾ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਢੰੰਗ ਹੈ

## ਸਾਹਿਤਕ ਦੇਣ
ਹੀਰ ਦਮੋਦਰ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਬਿਆਨੀਆਂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਲਹਿੰਦੀ ਦੀ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾ ਝਾਂਗੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਦਮੋੋੋਦਰ ਨੇ ਕਿੱਸੇ ਦਾ ਅੰਤ ਸੁਖਾਂਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਉੱੱਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਤ ਲੋਕ-ਬੋਲੀ ਫਾਰਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਜਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਉੱਪਰ ਗੁਰਮਤਿ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਦਮੋਦਰ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਥਾਂ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਪਦੀ ਹੈ- 
"ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਜੋ ਅਕਬਰ ਸੰਦੀ, ਹੀਲ-ਹੁੱਜਤ ਨਾ ਕਾਈ।"

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
*ਹੀਰ ਦਮੋਦਰ ਆਨਲਾਈਨ ਪੜ੍ਹੋ 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ
ਓਪੇਰਾ

ਦਾ ਪੈਲੇਸ ਗਾਰਨੀਏਰ**]]

**ਓਪੇਰਾ''' (ਇਤਾਲਵੀ: Opera) ਇੱਕ ਕਲਾ-ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਗੀਤ-ਨਾਟ ਦੇ ਪਾਠ (ਲਿਬ੍ਰੇਟੋ) ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੰਗਮੰਚੀ ਸੈੱਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਸੰਜੋ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਓਪੇਰਾ ਕਲਾ ਦੀ ਉਹ ਸਾਖਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਭਿੰਨ ਅੰਗ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਡਾਇਲਾਗ ਦੀ ਥਾਂ ਗੀਤ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਵਾਹਕ ਹੋਣ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਵਲੀ, ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵਾ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਕਈ ਪਹਿਲੂ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਨਾਚ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਓਪੇਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 1594 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੇ ਫਲੋਰੈਂਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜੈਕੋਪੋ ਪੇਰੀ ਦੇ *ਦਾਫਨੇ* ਨਾਮਕ ਓਪੇਰੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਫਲੋਰੈਂਸ ਦੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਕਲਾਮੰਡਲੀ ("ਕਾਮਰੇਤਾ ਦੀ ਬਰਦੀ") ਦੀ ਪਰੇਰਨਾ ਤਹਿਤ 1597 ਦੇ ਲਾਗੇ ਚਾਗੇ ਕਿਸੇ ਵਕਤ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੁਨਰ-ਜਾਗਰਣ ਦੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਯੂਨਾਨੀ ਨਾਟ-ਕਲਾ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਪੇਰਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ
ਐਂਡੀਜ਼

**ਐਂਡੀਜ਼** ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਪਰਬਤ-ਮਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਨਾਲ਼ ਪੈਂਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਭੋਆਂ (ਪਹਾੜਾਂ) ਦੀ ਇੱਕ ਅਤੁੱਟ ਲੜੀ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲਗਭਗ 7,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਚੌੜਾਈ 200 ਕਿ.ਮੀ. ਤੋਂ 700 ਕਿ.ਮੀ. ਤੱਕ ਅਤੇ ਔਸਤ ਉੱਚਾਈ ਲਗਭਗ 4,000 ਮੀਟਰ (13,000 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਸੱਤ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ: ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਬੋਲੀਵੀਆ, ਚਿਲੇ, ਪੇਰੂ, ਏਕੁਆਦੋਰ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਅਤੇ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਬਤੀ ਲੜੀਆਂ
ਲਾਲ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਕਲੰਦਰ

**ਸਯਦ ਉਸਮਾਨ ਮਰਵੰਦੀ ** ਜਾਂ **ਹਜਰਤ ਲਾਲ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਕਲੰਦਰ** (1177–1274)  (ਸਿੰਧੀ: لعل شھباز قلندر), ਇੱਕ ਸਯਦ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਸ਼ਾਇਰ, ਅਤੇ ਕਲੰਦਰ ਸੀ। ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਉਸਦਾ ਨਾਮ **ਸਯਦ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਹ** ਸੀ। ਉਹਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੁਹਰਾਵਰਦੀਆ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੀ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ੇਖ਼ ਬਹਾਉ ਉੱਦ ਦੀਨ ਜ਼ਕਰੀਆ ਮੁਲਤਾਨੀ, ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਉੱਦ ਦੀਨ ਗੰਜ ਸ਼ੱਕਰ, ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ੀ, ਜਲਾਲ ਉੱਦ ਦੀਨ ਰੂਮੀ ਅਤੇ ਸੱਯਦ ਜਲਾਲ ਉੱਦ ਦੀਨ ਸੁਰਖ਼ ਬੁਖ਼ਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਬਨ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ।

## ਜੀਵਨ
ਲਾਲ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਈਰਾਨ - ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਮਰਵੰਦ ਵਿੱਚ 1177 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ (ਮੌਜੂਦਾ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਵੇਸ਼ ਸੱਯਦ ਇਬਰਾਹੀਮ ਕਬੀਰ ਉੱਦ ਦੀਨ ਦੇ ਬੇਟੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਕਈ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਲੈ ਗਈ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਔਰ ਗ਼ੋਰੀ ਸਲਤਨਤਾਂ ਦਾ ਮੁਸ਼ਾਹਿਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਖੂਬ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭਟਕਣ ਭਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ, ਤੁਰਕੀ, ਸਿੰਧੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਉਹ ਰੁਹਾਨੀਅਤ ਦੀ ਉੱਚੀ ਮੰਜਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਰਖ਼ ਲਿਬਾਸ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੂਲੇ ਲਾਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਉਹ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਸੇਹਵਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਬਸੇ।

## ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ

ਨਹੀਂ ਜਾਣਾਂ ਕਿ ਕਿਉਂ ਖ਼ਾਤਿਰ ਤੇਰੇ ਦੀਦਾਰ ਮੈਂ ਨੱਚਾਂ
ਬੜਾ ਹੀ ਮਾਣ ਹੈ ਜੋ ਮੂਹਰੇ ਆਪਣੇ ਯਾਰ ਮੈਂ ਨੱਚਾਂ
ਨਸੀਬਾ ਹੈ ਮੇਰਾ ਉੱਚਾ ਕਿ ਛੱਡ ਸੌ ਪਾਰਸਾਈਆਂ ਨੂੰ
ਕਿ ਭੱਠ ਤਕਵਾ ਪਿਆ, ਪਾ ਚੋਗਾ, ਸਿਰ ਦਸਤਾਰ ਮੈਂ ਨੱਚਾਂ
ਤਮਾਸ਼ਾ ਕਤਲ ਮੇਰੇ ਦਾ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੌਕ ਵੇਖਣ ਦਾ
ਪਖੇਰੂ ਵਾਂਗ ਖ਼ੂਨੀ ਖ਼ੰਜਰਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਮੈਂ ਨੱਚਾਂ
ਮੈਂ ਹਾਂ ਉਸਮਾਨ ਹਾਰੂਨੀ ਤੇ ਹਾਂ ਮਨਸੂਰ ਦਾ ਮਿੱਤਰ
ਮਲਾਮਤ ਦੇਣ ਲੋਕੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦਾਰ ਮੈਂ ਨੱਚਾਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ
ਕਲੰਦਰ

ਦਾ ਮਕਬਰਾ**]]
**ਕਲੰਦਰ''' (, ) ਘੁਮੱਕੜ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਹੋ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਕੇਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਲੰਦਰੀ ਰਵਾਇਤ ਬਹੁਤ ਆਮ ਹੈ। ਕਈ ਫਿਰਕਿਆਂ ਵਿੱਚ "ਕਲੰਦਰ" ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਖਿਤਾਬ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਕਲੰਦਰ ਅਤੇ ਬੂ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਕਲੰਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ
ਗੌਰੀਸ਼ੰਕਰ ਹੀਰਾਨੰਦ ਓਝਾ

**ਗੌਰੀਸ਼ੰਕਰ ਹੀਰਾਨੰਦ ਓਝਾ** (1863–1947)ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਇਤਹਾਸਕਾਰ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਲਿਖਾਰੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਿਆ। 1927 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ 'ਮਹਾਮਹੋਪਾਧਿਆਏ' ਅਰਥਾਤ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਮਾਣਦ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆੰ 
* ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਮਾਣ:ਗੌਰੀਸ਼ੰਕਰ ਹੀਰਾਨੰਦ ਓਝਾ 
* Early Chauhan Dynasties at google books http://books.google.com/books?lr=&num=100&as_brr=0&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&id=n4gcAAAAMAAJ&dq=inauthor%3ADasharatha+inauthor%3ASharma&q=%27Guruvara%27#search_anchor
* Cultural contours of।ndia at google books http://books.google.com/books?id=nKJiBUFrmfoC&pg=PA43&dq=gaurishankar+hirachand+ojha#v=onepage&q=gaurishankar%20hirachand%20ojha&f=false
* *Nagari Anka aur Akshara* at Digital South Asia Library http://dsal.uchicago.edu/digbooks/digpager.html?BOOKID=NBIL_16420&object=1 
* Columbia University Library catalogue http://clio.cul.columbia.edu/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?Search_Arg=ojha+g+h+&Search_Code=NAME_&PID=RbkFsooIwhGzg3CveOhqGzY3&SEQ=20100825141013&CNT=50&HIST=1
* University of Chicago Library catalogue http://libcat.uchicago.edu/ipac20/ipac.jsp?session=H2309U3E30956.110883&profile=ucpublic&uri=link=3100006~!1396536~!3100001~!3100002&aspect=subtab13&menu=search&ri=1&source=~!horizon&term=Ojh%C4%81%2C+Gaur%C4%AB%C5%9Ba%E1%B9%85kara+H%C4%ABr%C4%81canda%2C+1863-1947.&index=AUTHORP 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਰੁਦਕੀ

**ਅਬਦੁੱਲਾ ਜ਼ਫ਼ਰ ਇਬਨ-ਏ-ਮੁਹੰਮਦ ਰੁਦਕੀ** (ਫ਼ਾਰਸੀ: , ਤਾਜਿਕ: , ਉਰਫ਼ آدم الشعرا *ਆਦਮ ਅਲ ਸ਼ਾਇਰਾ* ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦਾ ਆਦਮ), **ਰੁਦਗੀ** ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (858 - 941), ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮੋਢੀ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਪਾਰਸ (ਈਰਾਨ) ਉੱਤੇ ਅਰਬਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਦਾ ਗ਼ਲਬਾ ਵੱਧ ਗਿਆ ਸੀ, ਰੁਦਕੀ ਨੇ ਫ਼ਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਦੇ ਨਵਿਆਏ ਸੰਸਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਲਿਪੀ ਬਣ ਗਈ।

ਰੁਦਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਆਧੁਨਿਕ ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇੱਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ।

### ਰੁਦਕੀ ਦੀ ਬੇਨੂਰੀ
ਸਮਾਨੀ ਅਤੇ ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਅਰੂਜ਼ੀ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਉਹਦੀ ਬੇਨੂਰੀ ਦੇ ਜਨਮ ਜਾਤ ਹੋਣ ਤੇ ਜੋਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਫ਼ਿਰਦੌਸੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਬੱਸ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਚਤੰਤ੍ਰ ਸੁਣਾਇਆ ਤੇ ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਸਲਾਮਤ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ:

: پوپک دیدم به حوالی سرخس
: بانگک بر بُرده به ابر اندرا
: چادرکی رنگین دیدم بر او
: رنگ بسی گونه بر آن چادرا

ਗੁਰੂਮੁਖੀ:-

: ﻿ਪੋਪਕ ਦੀਦਮ ਬੇ ਹਵਾਲੀ ਸਰਖ਼ਸ
: ਬਾਨਗਕ ਬਰ ਬਰਦਾ ਬੇ ਅਬਰ ਅੰਦਰਾ
: ਚਾਦਰਕੀ ਰੰਗੀਨ ਦੀਦਮ ਬਰ ਔ
: ਰੰਗ ਬਸੀ ਗੁਨਾ ਬਰ ਆਨ ਚਾਦਰਾ

ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ:-

: ਮੈਂ ਸਰਖ਼ਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਵੇਖਿਆ
: ਉਸਨੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਗੀਤ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ
: ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰੰਗੀਨ ਚਾਦਰ ਵੇਖੀ
: ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਾਦਰ ਉੱਤੇ ਦੇਖੇ ਅਨੇਕ ਰੰਗ

ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਕੈਂਥ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਸਾਹਿਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪੰਨਾ ਨੰਬਰ 99 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਸਨਵੀ *ਕਲੀਲੀ-ਓ-ਦਮਨਾ* ਰੁਦਾਕੀ ਦੀ ਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ‎
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਿਭਾਗ ਹਨ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ
ਸਪਾਰਟਾਕਸ (ਨਾਵਲ)

***ਸਪਾਰਟਕਸ*** (1951) ਸਪਾਰਟਕਸ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹਾਵਰਡ ਫਾਸਟ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿਧ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਈਸਾ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 71 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਪਾਰਟਕਸ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਲਾਮ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਦੇ ਗੌਰਵ ਖਾਤਰ, ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਬਾਗੀ ਗੁਲਾਮਾਂ ਨੇ ਸਾਲ ਭਰ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਰੋਮਨ ਸਲਤਨਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।

ਇਹ ਹਾਵਰਡ ਫਾਸਟ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਛਾਪਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦ 1951 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਤਾਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਗਈਆਂ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਹ ਸੱਠ ਦੇ ਕਰੀਬ ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਵੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

## ਪਲਾਟ
"ਸਪਾਰਟਕਸ" ਤਿੰਨ ਨੌਜਵਾਨ ਰੋਮਨ ਪੈਟਰੀਸੀਅਨਾਂ- ਕੈਅਸ, ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਹੇਲੇਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਕਲੌਡੀਆ ਦੀ, ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਦਮਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਰੋਮ ਤੋਂ ਕੈਪੂਆ ਤੱਕ ਦੀ ਐਪੀਆ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਇਹ ਗੁਲਾਮ - ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਨਿਸਨੀ ਵਜੋਂ ਸੜਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਲੀਬਾਂ ਤੇ ਲਟਕਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਕਈ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਨਾਬਾਲਗ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਕਲਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਵਪਾਰੀ, ਇੱਕ ਪੂਰਬੀ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਤਾਜਾ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। 
## ਕਥਾ ਸੰਰਚਨਾ
ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਥਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਤੀਜੇ ਪੁਰਖ ਦੇ ਪੇਸ਼ਮੰਜ਼ਰ ਤੋਂ ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਥਾ ਸੰਰਚਨਾ ਹੈ ਕਿ ਰੋਮਨ ਸ਼ਾਸਕ ਵਰਗ (ਕਰਾਸਸ,ਗਰਾਚੁਸ, ਸਾਇਸ, ਅਤੇ ਸਿਸਰੋ) ਦੇ ਕਈ ਮੈਬਰ, ਸਪਾਰਟਾਕਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਭੂਤ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਬਿਆਨ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸੰਭਵ ਰੋਮਨ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਗਿਆਤ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੱਥਾਂ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਤਾਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹੈਜਮਨੀ

(1891–1937) ਨੇ ਮਜਦੂਰ ਤਬਕੇ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਔਜਾਰ ਵਜੋਂ 'ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹੈਜਮਨੀ' ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ।**]]
**ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹੈਜਮਨੀ''' (ਅੰ: Cultural hegemony) ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪ ਹੈ ਜੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮਰਾਨ ਜਮਾਤ ਦੇ ਗਲਬੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕੀ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ — ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ, ਸਮਝਾਂ, ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ-ਵਿਹਾਰ — ਨੂੰ ਢਾਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁਕਮਰਾਨ ਤਬਕੇ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਿਆਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਜੋਂ ਪਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮਾਜਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਯਥਾ-ਸਥਿਤੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਭਾਵਕ ਅਤੇ ਅਟੱਲ, ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਜਾਪਣ ਲੱਗ ਜਾਵੇ। ਔਰ ਇਹ ਨਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਸਮਾਜਕ ਘਾੜਤਾਂ ਸਿਰਫ ਹੁਕਮਰਾਨ ਤਬਕੇ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਮਸਨੂਈ ਤੌਰ ਤੇ ਘੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦ
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਾਚ ਦਿਹਾੜਾ

**ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨ੍ਰਿਤ ਦਿਵਸ** ਹਰ ਸਾਲ 29 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੁਨੈਸਕਾ ਦੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਥਿਏਟਰ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਂਸ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਜੈਨ ਜ਼ਾਰਜ ਨੋਵੇਰੇ (1727-1810) ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਬੇਲੇ ਦਾ ਮੋਢੀ ਹੈ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਨੁਪਾਲਨ ਦਿਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਿਨ
ਅਮੂਰਤ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਸਮੂਰਤ ਕਿਰਤ

**ਅਮੂਰਤ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਸਮੂਰਤ ਕਿਰਤ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Abstract labour and concrete labour) ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਫਰਕ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਕਿਰਤ ਦੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸੁਭਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ।
## ਮੁੱਢ
ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਦਫ਼ਾ ਇਹ ਫਰਕ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ 'ਰਾਜਸੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ' (A Contribution to the Critique of Political Economy) (1859) ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੈਪੀਟਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:
 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦ
ਸਰ੍ਹੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ

**ਸਰ੍ਹੀ** ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਸੂਬੇ ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਟਰੋ ਵੈਨਕੂਵਰ, ਜੋ ਵਡੇਰੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਖੇਤਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਬੇ ਦਾ ਵੈਨਕੂਵਰ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
* ਸਕੂਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 36 ਸਰ੍ਹੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਐਡਮੰਟਨ

**ਐਡਮੰਟਨ**  ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸੂਬੇ ਐਲਬਰਟਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਸਸਕਾਚਵਾਨ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਐਡਮੰਟਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਲੇ ਐਲਬਰਟਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਲਬਰਟਾ

**ਅਲਬਰਟਾ**  ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 3,645,257 ਸੀ,

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ੀਆ

**ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ** ("*ਨਵਾਂ ਸਕਾਟਲੈਂਡ*", ਉੱਚਾਰਨ ; ; ) ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਧ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚਲੇ ਚਾਰਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸੂਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਦੇ ਲਗਭਗ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ (44º 39' N ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼) ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈਲੀਫ਼ੈਕਸ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 55,284 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅੰਤਰੀਪ ਅਤੇ 3,800 ਤਟਵਰਤੀ ਟਾਪੂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 20011 ਵਿੱਚ ਇਹਦੀ ਅਬਾਦੀ 921,727 ਸੀ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਾਲਾ ਸੂਬਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਨਿਊ ਬਰੰਸਵਿਕ

255px|thumb|right|ਨਿਊ ਬਰੰਸਵਿਕ

**ਨਿਊ ਬਰੰਸਵਿਕ** (; , ਕੇਬੈਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਉੱਚਾਰਨ: ) ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਘ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਦੁਭਾਸ਼ੀਆ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ) ਸੂਬਾ ਹੈ। ਫ਼ਰੈਕਡਰਿਕਟਨ ਇਹਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਇਹਦੀ ਅਬਾਦੀ 751,171 ਮੰਨੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਹੈ ਪਰ ਇੱਥੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ (ਲਗਭਗ 33%) ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਮਾਨੀਟੋਬਾ

**ਮਾਨੀਟੋਬਾ**  ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਪ੍ਰੇਰੀ ਸੂਬਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 649,950 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਉਪਜਾਊ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ, ਉਤਪਾਦਨ, ਜੰਗਲਾਤ, ਖਾਣ-ਖੁਦਾਈ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਖੇਤਰ

**ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਖੇਤਰ** (**ਐੱਨ. ਡਬਲਿਊ. ਟੀ.**; ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: *les Territoires du Nord-Ouest*, *TNO*) ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਘੀ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਮਹਾਂਸੰਘ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ 15 ਜੁਲਾਈ, 1870 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਅਜੋਕੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੁਨਾਵੁਤ ਦੇ ਬਣਨ ਮੌਕੇ 1 ਅਪਰੈਲ, 1999 ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਨਿਊਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲਾਬਰਾਡੋਰ

**ਨਿਊਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲਾਬਰਾਡੋਰ** (, ਸਥਾਨਕ ਉੱਚਾਰਨ ) ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਬੀ ਸੂਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਧ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਊਫਾਊਂਡਲੈਂਡ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁੱਖਧਰਤ ਲਾਬਾਰਾਡੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 405,212 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੂਬੇ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 514,536 ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਯੂਕੋਨ

**ਯੂਕੋਨ**  ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਘੀ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਈਟਹਾਰਸ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ

**ਸ਼ਹੀਦ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ** (1963 - 2 ਮਈ 2013) ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਹਿਸ਼ਤਵਾਦ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ, ਇੱਕ ਗਲਤ ਪੱਛਾਣ ਦੇ ਮੁਆਮਲੇ ਚ ਕੋਟ ਲਖਪਤ ਜੇਲ੍ਹ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚ 1990 ਤੋਂ ਬੰਦ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹੀ ਜੇਲ੍ਹ ਚ ਕੈਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਮਲੇ ਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਿਆ ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ
ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ

**ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਹੈ। ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 280 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ  ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਅਕਤੀ 
ਸ਼ਹੀਦ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਡਿਫਰਾਂਸ

**ਡਿਫਰਾਂਸ** (ਫਰਾਂਸਿਸੀ: différance) ਯਾਕ ਦਰਿਦਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਪਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਚਾਰਨ "différence" ਨਾਲ ਇਕਰੂਪ ਹੈ। ਡਿਫਰਾਂਸ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਚੂਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਬਦ ਡਿਫਰਰ (différer) ਦੇ ਦੋ ਅਰਥ ਹਨ "ਡੈੱਫਰ ਕਰਨਾ" ਅਤੇ "ਡਿਫਰ ਕਰਨਾ"। 
ਦਰਿਦਾ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੇ 1963 ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਚੇ "Cogito et histoire de la folie" ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਦਰਿਦਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਸਪੀਚ ਐਂਡ ਫ਼ੈਨੋਮਨਾ ਵਿੱਚ ਐਡਮੰਡ ਹਸਰਲ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਚੀਰ ਫਾੜ ਕਰਦਿਆਂ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਦ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਿਆ, ਖਾਸ ਕਰ ਆਪਣੇ ਲੇਖ "ਡਿਫਰਾਂਸ" ਵਿੱਚ ਅਤੇ 'ਪੋਜੀਸ਼ਨਜ' ਵਿੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਵਿਭਿੰਨ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ।

ਦਰਿਦਾ ਅਨਸਰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਕੋਈ ਅੰਤਮ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਬਲਕਿ ਅਰਥ ਲਭਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ
ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ

**ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ** (**ਪੀ.ਈ.ਆਈ.**; , , ਕੇਬੈਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਉੱਚਾਰਨ: , , ਸਕਾਟਲੈਂਡੀ ਗੇਲਿਕ: ''Eilean a' Phrionnsa'') ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੂਬਾ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਨਾਂ ਹਨ: "ਖਾੜੀ ਦਾ ਬਾਗ਼ (Garden of the Gulf) ਜੋ ਸੂਬੇ ਦੀ ਚਰਗਾਹੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ "ਮਹਾਂਸੰਘ ਦੀ ਜਨਮ-ਭੂਮੀ" (Birthplace of Confederation), ਜੋ 1864 ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਾਰਲਟਟਾਊਨ ਮਹਾਂਸੰਮੇਲਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸੂਬੇ ਨੇ 1873 ਤੱਕ ਮਹਾਂਸੰਘ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਨਾ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਕੇਬੈੱਕ

**ਕੇਬੈੱਕ** ਜਾਂ **ਕਿਊਬੈੱਕ** ( ਜਾਂ ;  ) ਮੱਧ-ਪੂਰਬੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਬਾਦੀ ਬਹੁਮਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਸੀਤਾਮੜ੍ਹੀ

**ਸੀਤਾਮੜੀ** ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੀ ਜਨਮ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਹਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਰ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
thumb|left| ਸੀਤਾਮੜ੍ਹੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਵਾਰ (ਰੇਲਵੇ ਸਟੈਸ਼ਨ)
ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਤਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਚ ਇਸਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਇਆ। ਤਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਚ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਮਾਈਆ ਦਾ ਜਨਮ ਪੁਨੌਰਾ ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਥਿਲਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਹਿਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਚ ਸੀ। ਪੂਰੋਹਿਤਾਂ ਅਤੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜਨਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਚ ਹੱਲ ਚਲਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੀਤਾਮੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪੂਨੌਰਾ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤੇ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ ਖੇਤ ਚ ਹੱਲ ਬੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸੀਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਾਮੜਈ, ਫਿਰ ਸੀਤਾਮਹੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੇਲਾ ਚ ਸੀਤਾਮੜ੍ਹੀ ਪਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਚਿੰਨ੍ਹ

220px|thumb|'ਸਿਗਰਟ-ਬੀੜੀ ਪੀਣਾ ਵਰਜਿਤ ਹੈ' ਲਿਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਉਸੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਾਹਕ ਹੈ
**ਚਿਹਨ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Sign) ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਤਰਫ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਚਿਹਨ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਚਿਹਨ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸੰਕਲਪ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਗਾਂ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਚਿਹਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗਾਂ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਜਾਂ ਸੁਣਕੇ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸੰਕਲਪ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਯਾਨੀ ਇਹ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਜਾਨਵਰ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਚਾਰ ਪੈਰ, ਦੋ ਕੰਨ, ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੂਛ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਦਿ। ਰਵਾਇਤੀ ਚਿਹਨ ਇਕਰਾਰ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਕ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਚਿਹਨ ਹੈ। (ਇਹਦੇ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਕਿਸੇ ਐਸੇ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਚਿਹਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੰਕਲਪ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਝੰਡਾ ਕਿਸੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ)।

ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਾਸਿਉਰ (Ferdinand De Saussure) ਨੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੀ ਅਵਧਾਰਣਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ ਚਿਹਨ-ਵਿਗਿਆਨ (Semiotics) ਕਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਚਿਹਨ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚਿਹਨ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ - ਚਿਹਨਕ ਅਤੇ ਚਿਹਨਤ। ਕੋਈ ਧੁਨੀ ਬਿੰਬ ਚਿਹਨਕ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ - 'ਘਰ' ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ /ਘ/-/ਰ/ ਇਹ ਦੋ ਧੁਨੀ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਅੱਖਰ ਹਨ। ਇਹੀ ਚਿਹਨਕ ਹੈ। 'ਘਰ' ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਜੋ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ 'ਘਰ' ਦਾ ਚਿਹਨਤ ਹੈ। ਚਿਹਨਤ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਕਲਪ (Mental concept) ਹੈ। ਇਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਚਿਹਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਦਰਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਰਥਾਤ‍ ਚਿਹਨ ਕਿਸੇ ਸੰਦਰਭ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਕੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦਰਿਦਾ ਦਾ ਵਿਖੰਡਨਵਾਦੀ ਸਿੱਧਾਂਤ ਸਾਸਿਉਰ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਰਿਦਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਚਿਹਨ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਅਰਥ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਇਹ ਤਾਂ ਚਿਹਨ ਤੋਂ ਚਿਹਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਮਾਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿਹਨ-ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਦੰਡ

***ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਦੰਡ*** ( *Prestupleniye i nakazaniye*) ਰੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਫਿਉਦਰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1865-66 ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ 'ਦ ਰਸੀਅਨ ਮੈਸੇਂਜਰ' ਵਿੱਚ ਲੜੀਵਾਰ ਬਾਰਾਂ ਮਾਸਕ ਕਿਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਜਿਲਦ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਦਸ ਸਾਲ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਜਲਾਵਤਨੀ ਕੱਟ ਕੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਨਾਵਲ ਸੀ। 'ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਦੰਡ' ਉਹਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਢ ਪੜਾਅ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਨ ਨਾਵਲ ਹੈ। 1958 ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਤਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਮੇਸ਼ ਸਹਿਗਲ ਦੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਫਿਰ ਸੁਬਹ ਹੋਗੀ* ਲਈ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਸਿਰਜਨਾ
ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਨੇ 1865 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਦੰਡ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਘੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਰੋੜ੍ਹ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਿਲ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ। ਰੋਟੀ ਵੀ ਦੁਭਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਰਜ ਚੜ੍ਹੀ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਉਤਾਰਨੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਮਿਖਾਇਲ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਿਖਾਇਲ ਦੀ 1864 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 'ਸ਼ਰਾਬੀ' ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ "ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਚਲੰਤ ਸਮੱਸਿਆ" ਬਾਰੇ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਨੇ ਰਾਸਕੋਲਨੀਕੋਵ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਦੰਡ ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਥੀਮ ਬਣ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਖੱਸੀਕਰਨ

ਅਤੇ ਕਰਿਸਟੋਫਾਨੋ ਗੇਰਾਰਦੀ ਦਾ ਫਰੇਸਕੋ (ਲਗਪਗ 1560, ਸਾਲਾ ਡੀ ਕਾਸੀਮੋ ਪਹਿਲਾ, ਪਲਾਜ਼ੋ, ਫਲੋਰੈਂਸ)]]
**ਖੱਸੀਕਰਨ**, ਉਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸਰਜਰੀ ਨਾਲ, ਕੈਮੀਕਲ ਵਰਤ ਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਨਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਨਕਾਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਲਬੰਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਕਤੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਟੈਸਟੋਸਟੇਰਾਨ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ (ਰਿਸਣਾ) ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਿਕਾਰਡ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੱਸੀਕਰਨ
ਬੋਰਿਸ ਗੋਦੂਨੋਵ (ਨਾਟਕ)

**ਬੋਰਿਸ ਗੋਦੂਨੋਵ** (ਰੂਸੀ: Борис Годунов) 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਹ 1825 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1831 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਪਰ ਦਿਖਾਏ ਜਾਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ 1866 ਤੱਕ ਸੈਂਸਰ ਕੋਲੋਂ ਮੰਜੂਰੀ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰੂਸੀ ਹਾਕਮ ਬੋਰਿਸ ਗੋਦੂਨੋਵ ਹੈ ਜੋ 1598 ਤੋਂ 1605 ਜ਼ਾਰ (ਬਾਦਸ਼ਾਹ) ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 25 ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
## ਪਾਤਰ 
* ਬੋਰਿਸ ਗੋਦੂਨੋਵ, ਬੋਯਾਰ, ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਰ
* ਰੂਸ ਦਾ ਫਿਓਦਰ ਦੂਜਾ, ਉਸ ਦਾ ਬੇਟਾ
* ਰੂਸ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਅਕਸੀਨੀਆ, ਉਸ ਦੀ ਬੇਟੀ
* ਅਕਸੀਨੀਆ ਦੀ ਨਰਸ
* ਵਾਸਿਲੀ ਚੌਥਾ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ਼ੂਈਸਕੀ, ਬੋਯਾਰ
* ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵੋਰੋਤਿੰਸਕੀ, ਬੋਯਾਰ
* ਸ਼ਚੇਲਕਲੋਵ, ਡਿਊਮਾ ਦੇ ਸਚਿਵ
* ਪੀਮੇਨ, ਭਿਕਸ਼ੂ ਅਤੇ ਇਤਹਾਸਕਾਰ 
* ਜਾਹਲੀ ਦਮਿਤ੍ਰੀ, ਗਰੀਗੋਰੀ ਓਤਰੇਪਏਵ, ਸਾਧੂ, ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਦਮਿਤ੍ਰੀ, ਢੌਂਗੀ
* ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਪੈਟ੍ਰਿਆਰਕ, ਚੁਡੋਵ ਮਠ ਦਾ ਮਠਅਧੀਸ਼ 
* ਮਿਸੈਲ, ਘੁਮੱਕੜ ਭਿਕਸ਼ੂ
* ਵਾਰਲਾਮ, ਘੁਮੱਕੜ ਭਿਕਸ਼ੂ
* ਅਫਾਨਸੀ ਮਿਖੇਲੋਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਿਨ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਸ਼ੂਈਸਕੀ ਦਾ ਦੋਸਤ 
* ਗੈਬਰੀਅਲ ਪੁਸ਼ਕਿਨ, ਉਸ ਦਾ ਭਤੀਜਾ
* ਸੇਮੀਓਨ ਨਿਕੀਤਿਚ ਗੋਦੂਨੋਵ, ਬੋਰਿਸ ਗੋਦੂਨੋਵ ਦਾ ਗੁਪਤ ਏਜੰਟ
* ਪ੍ਰਿੰਸ ਕੁਰਬਸਕੀ, ਬਦਨਾਮ ਬੋਯਾਰ
* ਖੁਰਸਚੋਵ, ਬਦਨਾਮ ਬੋਯਾਰ
* ਕਾਰੇਲਾ, ਇੱਕ ਕੱਸਾਕ
* ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਿਸ਼ਨੇਵੇਤਸਕੀ 
* ਜੇਰਜ਼ੀ ਮਨਿਸਜ਼ੇਕ, ਸੈਮਬੋਰ ਦਾ ਵੋਯੇਵੇਦਾ 
* ਮਰੀਨਾ ਮਨਿਸਜ਼ੇਕ, ਮਰੀਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਬੇਟੀ
* ਰਜ਼ੀਆ, ਉਸ ਦੀ ਚੈਮਬਰਮੈਡ
* ਬਾਸਮਾਨੋਵ, ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀ
* ਮਾਰਜ਼ਾਰੇਤ, ਢੌਂਗੀ ਅਧਿਕਾਰੀ
* ਰੋਜ਼ਨ, ਢੌਂਗੀ ਅਧਿਕਾਰੀ
* ਮੋਸਾਲਸਕੀ, ਬੋਯਾਰ
* ਸਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ 
* ਬੋਯਾਰ, ਲੋਕ, ਕਿਸਾਨ, ਨਿਰੀਖਕ, ਅਧਿਕਾਰੀ, ਸੇਵਕ, ਮੇਹਮਾਨ, ਇੱਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪੁਜਾਰੀ, ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਨੋਬਲ, ਇੱਕ ਕਵੀ, ਇੱਕ ਬੇਵਕੂਫ, ਇੱਕ ਭਿਖਾਰੀ, ਸੱਜਣਲੋਕ, ਗਾਰਡ, ਸੈਨਿਕ, ਔਰਤਾਂ, ਇੱਕ ਸੱਜਣ, ਲੜਕੇ, ਨੌਕਰ

## ਸਾਰੰਸ਼ 
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 1 - ਕਰੈਮਲਿਨ ਪੈਲੇਸ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 2 - ਲਾਲ ਚੌਕ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 3 - ਨੋਵੋਦੇਵੀਚੀ ਮਠ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 4 - ਕਰੈਮਲਿਨ ਪੈਲੇਸ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 5 - ਨਾਇਟ, ਚੁਡੋਵ ਮਠ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਠੜੀ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 6 - ਮਠ ਦੀ ਬਾੜ (ਨੋਟ: ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ)
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 7 - ਪੈਟ੍ਰਿਆਰਕ ਦੇ ਮਹਲ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 8 - ਜ਼ਾਰ ਦੇ ਮਹਲ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 9 - ਲਿਥੂਆਨੀਆਈ ਸੀਮਾ ਪਰ ਇੱਕ ਸਰਾਂ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 10 - ਮਾਸਕੋ, ਸ਼ੂਈਸਕੀ ਦਾ ਘਰ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 11 - ਜ਼ਾਰ ਦੇ ਮਹਲ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 12 - ਕ੍ਰਾਕੋ, ਵਿਸ਼ਨੇਵੇਤਸਕੀ ਦਾ ਘਰ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 13 - ਸੈਮਬੋਰ ਵਿੱਚ ਵੋਯੇਵੇਦਾ ਮਨਿਸਜ਼ੇਕ ਦਾ ਕੈਸਲ (ਨੋਟ: ਇਹ ਵੀ ਕਈ ਅਡੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ)
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 14 - ਰੋਸ਼ਨ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਤਾਰ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 15 - ਰਾਤ, ਇੱਕ ਗਾਰਡਨ, ਇੱਕ ਫਾਊਨਟੇਨ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 16 - ਲਿਥੂਆਨੀਆਈ ਫਰੰਟੀਅਰ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 17 - ਜ਼ਾਰ ਦੇ ਡਿਊਮਾ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 18 - ਨੋਵਗੋਰੋਡ-ਸੇਵੇਰਸਕ ਨੇੜੇ ਮੈਦਾਨ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 19 - ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਚੌਕ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 20 - ਸੇਵਸਕ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 21 - ਏ ਵਨ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 22 - ਮਾਸਕੋ, ਜ਼ਾਰ ਦੇ ਮਹਲ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 23 - ਇੱਕ ਤੰਬੂ 
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 24 - ਲੋਬਨੋਏ ਮੇਸਤੋ, (ਲਾਲ ਚੌਕ)
* ਦ੍ਰਿਸ਼ 25 - ਕਰੈਮਲਿਨ; ਬੋਰਿਸ ਦੀ ਸਭਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੇ ਨਾਟਕ
ਸੋਮਨਾਥ ਚੈਟਰਜੀ

**ਸੋਮਨਾਥ ਚੈਟਰਜੀ** (Bengali: সোমনাথ চট্টোপাধ্যায়; 25 ਜੁਲਾਈ 1929 - 13 ਅਗਸਤ 2018) ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ (1968-2008) ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ 4 ਜੂਨ 2004 ਤੋਂ 30 ਮਈ 2009 ਤੱਕ ਸਪੀਕਰ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਮੱਤਭੇਦ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਹ 2008 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਗਏ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਸੋਮਨਾਥ ਚੈਟਰਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।

## ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ
ਸੋਮਨਾਥ ਚੈਟਰਜੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ 1971 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬਰਦਵਾਨ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ ਸਨ। ਫਿਰ 1977 ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਜਾਦਵਪੁਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1984 ਲੋਕਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਤੋਂ ਜਾਦਵਪੁਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ ਸੀ। ਇਹੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਚੋਣ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਮਨਾਥ ਚੈਟਰਜੀ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 1985 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬੋਲਪੁਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਅੰਤਰਿਮ ਚੋਣ ਲੜ ਕੇ ਫਿਰ ਲੋਕਸਭਾ ਮੈਬਰ ਬਣੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1989 ਵਿੱਚ 1996, 1998, 1999 ਅਤੇ 2004 ਦੀਆਂ ਲੋਕਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੇਤੂ ਰਹੇ। 2004 ਵਿੱਚ ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ 19ਵੇਂ ਸਪੀਕਰ ਬਣੇ ਅਤੇ 2009 ਤੱਕ ਇਸ ਪਦ ਤੇ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸੰਕਲਪ

**ਸੰਕਲਪ** ਭਾਸ਼ਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਸੰਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ, ਤੱਤਮੀਮਾਂਸਾ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਰਥ ਦੀ ਸੰਗਿਆਨਕ ਇਕਾਈ; ਅਮੂਰਤ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਯਥਾਰਥ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਸਾਧਾਰਨੀਕ੍ਰਿਤ ਬਿੰਬ, ਜੋ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਨਰਸਿਰਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੰਕਲਪ ਮਾਈਕਰੋ ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਫਿਰ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰਮਿਤ ਮੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਅਭਿੰਨ ਸੰਬੰਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਕਲਪ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਸਮਾਜਕ ਮਹੱਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਕਲਪ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੇ ਵਸਤੂ - ਅਰਥ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਬਿੰਬਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਬਿੰਬਾਂ ਨੂੰ ਆਜਾਦ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਚਾਲਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। 
 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੰਤਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਕਲਪ
ਰੂਪ ਅਤੇ ਅੰਤਰਵਸਤੂ

**ਰੂਪ ਅਤੇ ਅੰਤਰਵਸਤੂ** ਨੂੰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਲਾ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਅੱਡ ਅੱਡ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  *ਰੂਪ* ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਲਾ-ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਟਾਈਲ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਵਰਤੇ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਤੱਤ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਰਕੀਬ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, *ਅੰਤਰਵਸਤੂ* ਤੋਂ ਭਾਵ ਇੱਕ ਕਲਾ-ਰਚਨਾ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤ, ਜਾਂ ਜੋ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਰੂਪ ਅਤੇ ਅੰਤਰਵਸਤੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਸੰਗਤੀ ਬੜੀ ਹਾਸੋਹੀਣੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ

**ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ** ਹਰ ਸਾਲ ਮਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਉਂਝ ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 11 ਜਨਵਰੀ, 1998 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ | 
## ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਦਾ ਮੌਢੀ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਡਾ. ਮਦਨ ਕਟਾਰੀਆ ਦਾ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ 'ਲਾਫਟਰ ਯੋਗਾ ਮੂਵਮੈਂਟ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ | ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਲਾਫਟਰ ਕਲੱਬ ਹਨ | ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 600 ਹੈ | ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਫਟਰ ਕਲੱਬ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਹਨ | ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਪੂਣੇ ਦਾ ਨੰਬਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
## ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਕਿਉਂ?
ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਕਨ, ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਸਕੀਮਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਹੋੜ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਬੀਵੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿਉ | ਉਹ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਥਕਾਨ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੱਸ-ਖੇਡ ਕੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੂ-ਮੰਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁੱਖ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਾਸੇ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਦੁੱਗਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ |
ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਾਸਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ | ਇਹ ਇੱਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ | 
## ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇਊਨਿਟੀ ਸਿਸਟਮ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਕਿਲਰ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਮਰਸ ਸੈੱਲ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਹਾਸਾ ਦਿਲ ਦੀ ਸਰਵਉੱਤਮ ਕਸਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਟੀ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਇਊਮਨੋਗਲੋਬਿਉਲਿਨ ਏ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹ ਨਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇੰਫੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਤਣਾਓ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘਟਦਾ ਹੈ | ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਸਹੀ ਰੱਖਣ, ਵਜ਼ਨ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਾਸਾ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ | ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰੰਗ ਜਿਹੀ ਦੌੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਡਰੋਫਿਨ ਹਾਰਮੋਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਹੈ |
## ਕੀ ਲੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਹਾਲੀਆ ਇੱਕ ਸਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ 65 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੱਸਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ੂਗਰ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹਰ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ |
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
* Official World Laughter Day Website
* Official Website of Laughter Yoga International

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ
ਲੈਅ

**ਲੈਅ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Rhythm ਯੂਨਾਨੀ *ῥυθμός*—*ਰਿਥਮੋਸ*, "ਬਾਕਾਇਦਗੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਗਤੀ, ਸਮਿਟਰੀ") ਦਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਰਥ ਹੈ " ਉਹ ਹਰਕਤ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਤਕੜੇ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੱਤਾਂ ਜਾਂ  ਵਿਰੋਧੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਬਾਕਾਇਦਾ ਪੈਟਰਨ-ਯੁਕਤ ਦੁਹਰਾਈ ਹੋਵੇ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੈਟਰਨ ਯੁਕਤ ਦੁਹਰਾਈ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ

ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਜਾਂ **ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ** ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਜਿਹਾ ਕੁੱਝ (ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ, ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਸੰਗਠਨ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ। ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਇਸ ਪਦ ਦਾ ਅਰਥ ਇੱਕ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਸ਼ਾਂ(ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਅੰਤਰਅਮਲ ਦਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਲਈ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲਈ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਕਬੂਲ ਪਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ

**ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ** ਜਾਂ **ਫ਼ੋਟੋਸਿੰਥਸਿਸ** () ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਖ਼ੁਦ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਊਰਜਾ (ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ) ਨੂੰ ਰਸਾਇਣਕ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਊਰਜਾ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੱਕਰ, (ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਫੋਟੋਸਿੰਥਸਿਸ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਯੂਨਾਨੀ  *[photo-]*, "ਪ੍ਰਕਾਸ਼," ਅਤੇ  *[ਸਿੰਥਸਿਸ]*, "ਇਕੱਠੇ ਕਰਨਾ" ਤੋਂ) ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਅਰਥ ਉਪਜ ਵਜੋਂ ਆਕਸੀਜਨ ਵੀ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਪੌਦੇ, ਬਹੁਤੇ ਸਾਵਲ (ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਾਈ) ਅਤੇ ਸਾਈਨੋਬੈਕਟੀਰੀਆ ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੋਟੋਟਰਾਫ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਸਦਕਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਸਤਰ ਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉਤਲੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਊਰਜਾ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੋਟੋਸਿੰਥਸਿਸ
ਕੌਮੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਦੁਜੀ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ (1956-60) ਵਿੱਚ **ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ** (ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ:ਰੀਜਨਲ ਇੰਜਨੀਅਰੀ ਕਾਲਜ਼) ਖੋਲਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਅਧੀਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਾਲਜ ਖੋਲੇ ਗਏ।
## ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਗੁਆਦਾਲਾਹਾਰਾ

**ਗੁਆਦਾਲਾਹਾਰਾ** () ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਰਾਜ ਹਾਲਿਸਕੋ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਗੁਆਦਾਲਾਹਾਰਾ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈi ਇਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਪੱਛਮ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਾਲਿਸਕੋ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 1,564,514 ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਫ਼ਰਿਟਜੋਫ਼ ਕਾਪਰਾ

**ਫ੍ਰਿਤਜੋਫ਼ ਕਾਪਰਾ** (Fritjof Capra)(ਜਨਮ: 1 ਫਰਵਰੀ 1939) ਆਸਟਰੀਆ-ਮੂਲ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਰਕਲੇ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਈਕੋਲਿਟਰੇਸੀ ਦਾ ਬਾਨੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕੂਮੈਖਰ ਕਾਲਜ (Schumacher College) ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਮੇਦੇਯੀਨ

**ਮੇਦੇਯੀਨ** (), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ *Municipio de Medellín* (ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ *ਮੇਦੇਯੀਨ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ*), ਕੋਲੰਬੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਐਂਡੀਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਬੁਰਰਾ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇਹਦੀ ਅਬਾਦੀ 27 ਲੱਖ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਗੁਆਇਆਕੀਲ

**ਗੁਆਇਆਕੀਲ** (), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਸਾਂਤਿਆਗੋ ਦੇ ਗੁਆਇਆਕੀਲ** (Santiago de Guayaquil) (), ਏਕੁਆਦੋਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 25 ਲੱਖ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ। ਇਹ ਏਕੁਆਦੋਰੀ ਸੂਬੇ ਗੁਆਇਆਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਗੁਆਇਆਕੀਲ ਪਰਗਣੇ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ।

ਇਹ ਗੁਆਇਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਗੁਆਇਆਕੀਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਕੁਆਦੋਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕਾਲੀ

**ਕਾਲੀ** ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:

* ਕਾਲੀ ਮਾਤਾ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ
* ਸਾਂਤਿਆਗੋ ਦੇ ਕਾਲੀ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ

ਕਾਲੀ ਇੱਕ ਛਾਈ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ।
ਸਾਂਤਾ ਕਰੂਸ, ਬੋਲੀਵੀਆ

**ਸਾਂਤਾ ਕਰੂਸ ਦੇ ਲਾ ਸਿਏਰਾ** (), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਸਾਂਤਾ ਕਰੂਸ** (), ਪੂਰਬੀ ਬੋਲੀਵੀਆ ਵਿੱਚ ਸਾਂਤਾ ਕਰੂਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਵਧ ਰਹੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮੋਂਤੇਰੇਈ

**ਮੋਂਤੇਰੇਈ** (), ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ ਨੁਏਵੋ ਲਿਓਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬਾਰਾਂਕੀਆ

**ਬਾਰਾਂਕੀਆ** () ਉੱਤਰੀ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਕੈਰੇਬੀਆਈ ਸਾਗਰ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗੀ ਬੰਦਰਗਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਲਾਂਤੀਕੋ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਕੋਲੰਬੀਆਈ ਕੈਰੇਬੀਆਈ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਦਯੋਗੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ ਜਿਹਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2011 ਵਿੱਚ 1,885,500 ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਬੋਗੋਤਾ, ਮੇਦੇਯੀਨ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਮਗਰੋਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਤੀਖ਼ਵਾਨਾ

**ਤੀਖ਼ਵਾਨਾ** (  ਜਾਂ ; ) ਬਾਖ਼ਾ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਪਰਾਇਦੀਪ ਉਤਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਤੀਖ਼ਵਾਨਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨ ਦਿਏਗੋ-ਤੀਖ਼ਵਾਨਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦਾ ਉਦਯੋਗੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥਚਾਰਾ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਇਸ਼ਬੀਲੀਆ

**ਇਸ਼ਬੀਲੀਆ** ਜਾਂ **ਸਵੀਲ** ਜਾਂ **ਸੇਬੀਯਾ** (; , , ) ਸਪੇਨ ਦੇ ਸੇਬੀਯਾ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਆਂਦਾਲੂਸੀਆ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਆਦਾਲਕੀਵੀਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਇਹਦੀ ਅਬਾਦੀ 703,000 ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਕੁਝ 15 ਲੱਖ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਸਪੇਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੀ 30ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਤਾਰਾਗੋਤਾ

**ਤਾਰਾਗੋਤਾ** ਜਾਂ **ਸਾਰਾਗੋਸਾ** () ਸਪੇਨ ਦੇ ਤਾਰਾਗੋਤਾ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਆਰਾਗੋਨ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਬਰੋ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਸਹਾਇਕ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਉਏਰਵਾ ਅਤੇ ਗਾਯੇਗੋ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਤੋਲੇਦੋ, ਸਪੇਨ

**ਤੋਲੇਦੋ** (, , , DIN: '''') ਕੇਂਦਰੀ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਹੈ ਜੋ ਮਾਦਰਿਦ ਤੋਂ 70 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਪੇਨੀ ਸੂਬੇ ਤੋਲੇਦੋ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਕਾਸਤੀਲੇ-ਲਾ ਮਾਂਚਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1986 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਵਾਤਾਵਰਨ
ਇਸ ਦਾ ਮੌਸਮ ਦਰਮਿਆਨਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 10&nbsp;°C ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ 30&nbsp;°C ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ

File:1 toledo spain aerial panorama 2014.jpg|An aerial shot of the city and its surrounding river
File:1 toledo aerial panorama 2014.jpg|An aerial shot from above the San Martin bridge
File:Alcazar of Toledo - Toledo, Spain - Dec 2006.jpg|Alcázar of Toledo
File:Castillo de san Servando - 01.jpg|Castle of San Servando
File:RoyLindmanToledo 003.jpg|Santa Maria la Blanca Synagogue
File:Toledo - Sinagoga El Transito 01.jpg|El Transito Synagogue
File:TumbaBeatrizToledo.jpg|Tomb of Saint Beatrice da Silva at the Conceptionists Monastery

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
*Municipality 
*Exhibit on Toledo, Ohio Sister City Agreement 
* Photography of Toledo by Antony Marsh
* http://lahistoriadefermosa.com  "La Historia de Fermosa" Abraham S. Marrache, Hebraica Ediciones 2009, a historical novel in Spanish about the love affair in 1179 between King Alfonso VIII of Castile and the young Toledan Jewess, Fermosa.
*Sunset in Toledo , Eretz Acheret  Magazine
*Legends of Toledo
*Free Audio Guide of Toledo ES/EN
*Spain's official website - Info about Toledo 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬਾਲੈਂਸੀਆ

**ਵਾਲੈਂਸੀਆ** (ਕਈ ਵਾਰ *ਨੁਏਵਾ ਬਾਲੈਂਸੀਆ ਦੇਲ ਰੇਈ* ਵੀ) ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਾਰਾਬੋਬੋ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਰਥਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਸਥਿਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸਿਨੇਕਡਕੀ

**ਸਿਨੇਕਡਕੀ** (Synecdoche) '* (, ;ਯੂਨਾਨੀ ਤੋਂ , *synekdoche'', . "ਇੱਕੋ-ਵਕਤ ਸਮਝ") ਭਾਸ਼ਾ-ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਮੈਟੋਨਮੀ ਅਲੰਕਾਰ (ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਕਰੀਬ ਤੋਂ ਜੁੜੇ ਕਿਸੇ ਅੰਗ ਜਾਂ ਵਸਤੂ/ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਨੇਕਡਕੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਗ ਜਾਂ ਅੰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਗ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲੰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਈ ਜੁਗਤਾਂ
ਸਾਨ ਹੁਆਨ, ਪੁਏਰਤੋ ਰੀਕੋ

**ਸਾਨ ਹੁਆਨ** (; , *ਸੰਤ ਜਾਨ*), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **Municipio de la Ciudad Capital San Juan Bautista** (*ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਸੇਂਟ ਜਾਨ ਬੈਪਟਿਸਟ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ*), ਪੁਏਰਤੋ ਰੀਕੋ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਗ਼ੈਰ-ਸੰਮਿਲਤ ਰਾਜਖੇਤਰ, ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ੨੦੧੦ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹਦੀ ਅਬਾਦੀ ੩੯੫,੩੨੬ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਹੇਠਲਾ ੪੬ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਏਰਤੋ ਰੀਕੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਤੋਲੂਕਾ

**ਤੋਲੂਕਾ** (ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਤੋਲੂਕਾ ਦੇ ਲੇਰਦੋ**) ਮੈਕਸੀਕੋ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਤੋਲੂਕਾ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਵਧ ਰਹੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। 2010 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 8,19,561 ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ

thumb|320x320px|ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
**ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ** (: "ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚਲੀ ਧਰਤੀ"; ਅਰਬੀ: بلاد الرافدين (*ਬਿਲਾਦ ਅਲ-ਰਾਫ਼ਦਈਨ*); ਸੀਰੀਆਕ: ܒܝܬ ܢܗܪܝܢ (*ਬੈਥ ਨਹਿਰਿਨ*): "ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ") ਦਜਲਾ-ਫ਼ਰਾਤ ਦਰਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਖੇਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਂ ਹੈ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਇਰਾਕ, ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ-ਯੁੱਗ ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ ਵਿੱਚ ਸੁਮੇਰ ਅਤੇ ਅਕਾਦੀਆ, ਬੇਬੀਲੋਨੀਆਈ ਅਤੇ ਅਸੀਰੀਆਈ ਸਾਮਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਜੋਕੇ ਇਰਾਕ ਦੇ ਮੂਲ-ਵਾਸੀ ਸਨ। ਲੋਹ-ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਵ-ਬੇਬੀਲੋਨੀਆਈ ਅਤੇ ਨਵ-ਅਸੀਰੀਆਈ ਸਾਮਰਾਜ ਹੇਠ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਥਾਨਕ ਸੁਮੇਰੀ ਅਤੇ ਅਕਾਦੀਆਈ ਲੋਕ (ਅਸੀਰੀਆਈ ਅਤੇ ਬੇਬੀਲੋਨੀਆਈ ਸਮੇਤ) ਨੇ ਲਿਖਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਰੰਭ (ਲਗਭਗ 3100 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 539 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਬੇਬੀਲੋਨ ਦੇ ਗਿਰਾਅ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਅਸ਼ਮਿਨੀਡ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 332 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਯੂਨਾਨੀ ਸਿਲੂਸਿਡ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਲੋਕੀ ਸਲਤਨਤ

**ਸਲੋਕੀ ਸਲਤਨਤ** ਜਾਂ **ਸਿਲੂਸੀ ਸਲਤਨਤ** (; , '''' ਤੋਂ) ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ-ਮਕਦੂਨੀਆਈ ਯੂਨਾਨਵਾਦੀ ਮੁਲਕ ਸੀ ਜਿਹਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਲੋਕੀ ਰਾਜਕੁਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਹਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਲੋਕਸ ਨੇ ਸਿਕੰਦਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਖੇਰੂ-ਖੇਰੂ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਲੋਕਸ ਨੂੰ ਬਾਬਿਲ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਉਸਨੇ ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੇਠ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਏ। ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਇਸ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਆਨਾਤੋਲੀਆ, ਲਿਵਾਂਤ, ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ, ਫ਼ਾਰਸ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ, ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼

**ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼** (ਪਸ਼ਤੋ/ਫ਼ਾਰਸੀ: ), ਜਿਹਨੂੰ **ਪਾਰੀਯਾਤਰ ਪਰਬਤ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: पारियात्र पर्वत) ਜਾਂ **ਪਾਰੋਪਾਮੀਸਾਦੀ** (ਯੂਨਾਨੀ: Παροπαμισάδαι) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ੮੦੦ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪਰਬਤ-ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬਿੰਦੂ ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੂਨਵਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚਿਤਰਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚਲਾ ਤਿਰੀਸ਼ ਮੀਰ (੭,੭੦੮ ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ) ਹੈ। ਹਿੰਦੁ ਕੁਸ਼ ਪਾਮੀਰ ਪਰਬਤਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਜੁੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੁ ਕੁਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਨੋਸ਼ਕ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਇਸਤੋਰ-ਓ-ਨਲ ਹੈ। ਹਿੰਦੁ ਕੁਸ਼ ਪਰਬਤਾਂ ਦੀ ਅਤਿ ਅਧਿਕ ਉਚਾਈ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੱਰੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਲੜੀ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ

**ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ਿਆ** ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦਾ ਇੱਕ ਉਪ-ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਭੂਗੋਲਕ ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 12,000,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਭਾਵ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਲਗਭਗ 28% ਅਤੇ ਇਹ ਯੂਰਪ ਤੋਂ 15% ਵੱਡਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਖੇਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ
ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ

ਤੋਂ ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਤਲੇ ਐਕਸਪੀਡੀਸ਼ਨ 29 ਦੇ ਅਮਲੇ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।]]

**ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ** ( '** ਜਾਂ  **' ਵੀ) ਇੱਕ ਭੋਂ-ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ **ਅਰਬੀਆ** ਜਾਂ *ਅਰਬੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ*' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਰਾਇਦੀਪ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,237,500 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਖੀਰਿਆਂ ਕਰ ਕੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਅਰਬ ਜਗਤ ਦੇ ਭੂਗੋਲਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਮਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ
ਟਾਪੂਨੁਮਾ

]]

, ਮੈਕਸੀਕੋ]]

**ਟਾਪੂਨੁਮਾ** ਜਾਂ **ਪਰਾਇਦੀਪ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ **ਪੈਨਿਨਸੁਲਾ** , "paene-": ਕਰੀਬ-ਕਰੀਬ + "īnsula": ਟਾਪੂ;) ਧਰਤੀ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤਿੰਨ ਪਾਸਿਓਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ਼ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ ਪਰ ਚੌਥੇ ਪਾਸੇ ਮੁੱਖ-ਭੋਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ। ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਅਟੁੱਟ ਜਲ-ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੋਪੋਗ੍ਰਾਫੀ
ਬਾਖ਼ਾ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਪਰਾਇਦੀਪ

**ਹੇਠਲਾ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਪਰਾਇਦੀਪ** ਜਾਂ **ਬਾਹਾ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਪਰਾਇਦੀਪ**, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਾਇਦੀਪ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਭੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨੂੰ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਅੱਡ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ 1,247 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮਾ ਪਰਾਇਦੀਪ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੈਕਸੀਕਾਲੀ, ਬਾਹਾ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਾਬੋ ਸਾਨ ਲੂਕਾਸ, ਦੱਖਣੀ ਬਾਹਾ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਦਰਿਆ

**ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਦਰਿਆ** ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ 1,450 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਰਿਆ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੁੱਕੇ ਬੇਟ ਨੂੰ ਸਿੰਜਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੱਤ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਦੋ ਮੈਕਸੀਕੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਸਰੋਤ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰੌਕੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਪਠਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੋਇਆ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ-ਨੇਵਾਡਾ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਮੀਡ ਝੀਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੋੜ ਖਾ ਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਕਸੀਕੋ ਪੁੱਜਣ ਉੱਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਡੈਲਟਾ ਬਣਾ ਕੇ ਬਾਹਾ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਅਤੇ ਸੋਨੋਰਾ ਵਿਚਕਾਰ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਦਰਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਦਰਿਆ
ਪੁਐਬਲਾ, ਪੁਐਬਲਾ

**ਪੁਐਬਲਾ** (), ਪੂਰਵਲਾ **ਏਰੋਈਕਾ ਪੁਐਬਲਾ ਦੇ ਸਾਰਾਗੋਸਾ** (Heroica Puebla de Zaragoza), ਪੁਐਬਲਾ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ, ਪੁਐਬਲਾ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਜ ਸਪੇਨੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁਗ ਦਾ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਉਤਲੀ ਬੰਦਰਗਾਹ, ਬੇਰਾਕਰੂਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚਲੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸਾਂਤਿਆਗੋ ਦੇ ਕਾਲੀ

**ਸਾਂਤਿਆਗੋ ਦੇ ਕਾਲੀ** (), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਕਾਲੀ**, ਪੱਛਮੀ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਊਕਾ ਘਾਟੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ੨੫ ਲੱਖ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੂਗੋਲਕ ਸਥਿਤੀ ਸਦਕਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਅਰਥਾਚਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ