ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ

**ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ**  *Rahul Deb Bôrmôn* (27 ਜੂਨ 1939 – 4 ਜਨਵਰੀ 1994) ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਚਮ ਜਾਂ ਪੰਚਮਦਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੀਰਾ ਦੀ ਇਹ ਇਕਲੌਤੀ ਔਲਾਦ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ ਵਿਚ ‘ਪੰਚਮ ਦਾ’ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਐਸ.ਡੀ ਬਰਮਨ ਦੇ ਘਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਜੂਨ,1939 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਮਿਲੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਅਮੋਲਕ ਦਾਤ ਨੂੰ ਆਰ.ਡੀ.ਬਰਮਨ ਨੇ ਬੜੀ ਰੀਝ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ।
ਆਪਣੀ ਅਨੂਠੀ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਅੱਜ ਵੀ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਫਰ
1961 ਵਿਚ ਬਾਈ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਨੂੰ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਮਹਿਮੂਦ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਛੋਟੇ ਨਵਾਬ’ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਜੋ ਕਿ ਸਫ਼ਲ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀ। 1966 ਵਿਚ ਨਾਸਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਤੀਸਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ’ ਵਿਚ ਰਾਹੁਲ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਚੜ ਬੋਲਿਆ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਰਹੀ। 1970 ਵਿਚ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਮੇਸ਼ ਬਹਿਲ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਦੀ ਟ੍ਰੇਨ’ ਵਿਚਲੇ ਸੰਗੀਤ ਸਦਕਾ ਆਰ.ਡੀ.ਬਰਮਨ ਦਾ ਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਨਗਰੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਦਾਬਹਾਰ ਤੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਆਰ.ਡੀ.ਬਰਮਨ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਤੇ ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ ਨੂੰ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਸਿਖ਼ਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੁੱਚੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸੌ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ 40 ਦੇ ਕਰੀਬ ਖੇਤਰੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਯਾਦੋਂ ਕੀ ਬਾਰਾਤ, ਪਰਵਰਿਸ਼,  ਸ਼ੋਲੇੇ, ਹਮ ਕਿਸੀ ਸੇ ਕਮ ਨਹੀਂ, ਰੌਕੀ, ਹਰੇ ਰਾਮਾ ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਰੀਲੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਸੀ। ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਕੜ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 'ਰੈਨਾ ਬੀਤੀ ਜਾਏ’,‘ਬੀਤੀ ਨਾ ਬਿਤਾਈ ਰੈਨਾ’, ‘ਆਇਓ ਕਹਾਂ ਸੇ ਘਨਸ਼ਾਮ’ ਆਦਿ  ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਉੱਘੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਪੰਡਤ ਵਸੰਤ ਰਾਓ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ, ਫ਼ਿਆਜ਼, ਪ੍ਰਵੀਨ ਸੁਲਤਾਨਾ ਅਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਆਦਿ ਦੀਆ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ। ਪੌਪ ਗਾਇਕਾ ਊਸ਼ਾ ਉਥਪ ਨੂੰ ਬੁਲੰਦੀ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣ 'ਚ  ਪੰਚਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੱਥ ਹੈ। ਗਾਇਕਾ ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ ਨਾਲ ਇਸ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੀ ਕਾਫੀ ਨੇੜਤਾ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਨੇੜਤਾ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਬੱਝ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੇ ‘ਬਾਹੋਂ ਮੇ ਚਲੇ ਆਓ’,‘ਐਸੇ ਨਾ ਮੁਝੇ ਤੁਮ ਦੇਖੋ’,‘ਲੱਕੜੀ ਕੀ ਕਾਠੀ’ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਇਸ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੇ ਆਪ ਸੰਗੀਤਕਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਵਜੋ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਸ਼ੋਅਲੇ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ਾਨ’ ਵਿਚ ´ਮਵਾਰ ‘ਮਹਿਬੂਬਾ ਮਹਿਬੂਬਾ’ ਤੇ ‘ਯੰਮ੍ਹਾ ਯੰਮ੍ਹਾ’ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿਤੀ।
## ਮੌਤ
ਇਹ ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ 4 ਜਨਵਰੀ 1994 ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਵਿਛੜ ਗਿਆ।
## ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ

*ਕਿਆ ਹੁਆ ਤੇਰਾ ਵਾਅਦਾ
*ਐਸੇ ਨਾ ਮੁਝੇ ਤੁਮ ਦੇਖੋ
*ਬਚਨਾ ਐ ਹਸੀਨੋ
*ਏਕ ਲੜਕੀ ਕੋ ਦੇਖਾ

## ਜੀਵਨੀ 
### ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰ ਪਤਨੀ ਮੀਰਾ ਦੇਵ ਬਰਮਨ (ਨੀ ਦਾਸਗੁਪਤਾ) ਦੇ ਘਰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਨਾਨੀ ਨੇ ਤੁਬਲੂ ਉਪਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ *ਪੰਚਮ*  ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਕੁੱਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੂੰ *ਪੰਚਮ*  ਉਪਨਾਮ ਇਸ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ,ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਰੋਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਪੰਜਵੇਂ ਸੁਰ ਯਾਨੀ ਪੰਚਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਢਦਾ ਸੀ (*ਪੰਚਮ*, ਜੀ ਨੋਟ ਸੀ ਮੇਜਰ ਸਕੇਲ 'ਤੇ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਕੇਤ) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪੰਚਮ ਪੰਜਵਾਂ ਸਕੇਲ ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈਃ (ਆਈ. ਏ. ਐੱਸ. ਟੀ.:ਸ਼ਡਜ, ਰਿਸ਼ਭ, ਗੰਧਾਰ, ਮੱਧਮ, **ਪੰਚਮ**, ਧੈਵਤ, ਨਿਸ਼ਾਦ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਪੰਚਮ ਇਸ ਲਈ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੰਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਕਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਨੁਭਵੀ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਜਨਮੇ ਰਾਹੁਲ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ 'ਪਾ' ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਲੜਕੇ ਦਾ ਉਪਨਾਮ 'ਪੰਚਮ' ਰੱਖਿਆ।

ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਬਾਲੀਗੰਜ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਐਸ. ਡੀ. ਬਰਮਨ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ, ਮੁੰਬਈ ਸਥਿਤ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਦੀ ਉਦੋਂ ਉਸ  ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ 'ਅਯ ਮੇਰੀ ਟੋਪੀ ਪਲਟ ਕੇ ਆ' ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਫਿਲਮ 'ਫੰਟੂਸ਼' (1956) ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਸੀ। ਗੀਤ ਦੀ ਧੁਨ *ਸਰ ਜੋ ਤੇਰਾ ਚੱਕਰਏ* ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ-ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਦੀ ਫਿਲਮ *ਪਿਆਸਾ* (1957) ਦੇ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ, ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ (ਸਰੋਦ ਵਾਦਕ) ਅਤੇ ਸਾਮਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦ (ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ) ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਵਿੱਚ ਹਾਰਮੋਨੀਕਾ ਵਜਾਉਂਦਾ ਸੀ।

ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ *ਬੰਦਿਨੀ* ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਚਲਤੀ ਕਾ ਨਾਮ ਗਾੜੀ ' (1958) '*ਕਾਗਜ ਕੇ ਫੂਲ*' (1959) '*ਤੇਰੇ ਘਰ ਕੇ ਸਾਮਨੇ*' (1963) 'ਬੰਦਿਨੀ' (1963-) '*ਜ਼ਿੱਦੀ*' (1964-) '*ਗਾਈਡ*' (1965) ਅਤੇ 'ਤੀਨ ਦੇਵੀਆਂ' (1965-) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹਿੱਟ ਰਚਨਾ "ਹੈ ਅਪਨਾ ਦਿਲ ਤੋ ਆਵਾਰਾ" ਲਈ ਮਾਊਥ ਔਰਗਨ ਵੀ ਵਜਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ *ਸੋਲਵਾ ਸਾਲ* ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਜਾਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਗਾਨੇ ਨੂੰ ਹੇਮੰਤ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।

ਸੰਨ 1959 ਵਿੱਚ, ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰੰਜਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫਿਲਮ *ਰਾਜ਼*  ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫਿਲਮ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਅਤੇ ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲੀ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਬੋਲ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰਮਨ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਦੋ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਗੀਤਾ ਦੱਤ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ।

ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਫਿਲਮ *ਛੋਟੇ ਨਵਾਬ* (1961) ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਮਹਿਮੂਦ ਨੇ *ਛੋਟੇ ਨਵਾਬ* ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਐਸ. ਡੀ. ਬਰਮਨ ਨੇ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਮੂਦ ਨੇ ਰਾਹੁਲ ਨੂੰ ਤਬਲਾ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ *ਛੋਟੇ ਨਵਾਬ* ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ। ਬਰਮਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮੂਦ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮਹਿਮੂਦ ਦੀ ਫਿਲਮ *ਭੂਤ ਬੰਗਲਾ* (1965) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ। ਗੀਤ *ਮੁਸਾਫਿਰ ਹੂਂ ਯਾਰੋਂ* (ਮੈਂ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਹਾਂ) *ਪਰੀਚੇ* (1972) ਤੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਲੱਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਸੀ।

ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੰਬੇ ਰੋਮਾਂਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1980 ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕਈ ਹਿੱਟ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕਈ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਮੀਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ 13 ਸਾਲ ਬਾਅਦ 2007 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੁਢਾਪਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਵਿਵਾਦ ਬਣ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।

### ਮੌਤ 
ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ ਦੀ ਮੌਤ 4 ਜਨਵਰੀ 1994 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਬਰਮਨ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਗਭਗ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਸੀ ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਵੀ ਹੋਈ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1994
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ