open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਪੂਰਨਿਮਾ ਕੁਮਾਰੀ

**ਪੂਰਨਿਮਾ ਕੁਮਾਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Purnima Kumari;** ਜਨਮ 10 ਫਰਵਰੀ 2005) ਝਾਰਖੰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜੋ ਇੰਡੀਅਨ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਲੀਗ ਕਲੱਬ ਸੇਤੂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਫੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਝਾਰਖੰਡ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਕੁਮਾਰੀ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਸਿਮਡੇਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਥੇਥੈਟਾਂਗਰ ਬਲਾਕ ਦੇ ਜੰਬਹਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜੀਤੂ ਮਾਂਝੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ, ਰਣਜੀਤ ਮਾਂਝੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਤੁਰੰਤ ਭੋਜਨ ਵੇਚਣ ਲਈ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਰੇਹੜੀ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਸਨਮੈਤ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਚੈਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੱਤ ਵਾਲੀ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟੀਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ 'ਤੇ ਅੰਡਰ-17 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਮੈਚ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਮਾੜੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਣਾ ਸਿੱਖਿਆ।

ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ, ਜੰਬਹਾਰ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਸਿਮਡੇਗਾ ਕਸਬੇ ਦੇ ਉਰਸੁਲੀਨ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰੀਬਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਕੋਲੰਬਸ ਕਾਲਜੀਏਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿਖੇ 7ਵੇਂ ਫੀਫਾ ਅੰਡਰ-17 ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਗਰੁੱਪ ਏ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅਤੇ ਮੋਰੋਕੋ ਵਿਰੁੱਧ ਤਿੰਨ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੈਚ ਹਾਰ ਗਏ।

ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਖੇਡਾਂ, ਸੁਬਰੋਤੋ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-17 ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ ਖੇਡਿਆ। ਉਸਨੇ 2019-2020 ਵਿੱਚ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-17 SAFF ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, 2021 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-19 SAFF ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-18 SAFF ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੇਡੀ। ਉਸਨੇ 20 ਫਰਵਰੀ 2025 ਨੂੰ ਯੂਏਈ ਦੇ ਸ਼ਾਰਜਾਹ ਦੇ ਅਲ ਹਮਰੀਆ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰਡਨ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਸੀਨੀਅਰ ਇੰਡੀਆ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।

## ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ 
### ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪੂਰਨਿਮਾ ਕੁਮਾਰੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਫੁੱਟਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿਖੇ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਅੰਸ਼ਾ ਸਿੰਘ

**ਅੰਸ਼ਾ ਸਿੰਘ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Ansha Singh;** ਜਨਮ 4 ਫਰਵਰੀ 1986) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਫੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ, ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ, ਹਾਜੀਪੁਰ ਵਿਖੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਸਿੰਘ ਨੇ 2005 ਦੇ ਏਐਫਸੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕੈਪ ਕੀਤਾ । ਉਸਦੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਭਾਰਤ ਲਈ 2010 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣਾ ਸੀ।

## ਸਨਮਾਨ 
**ਭਾਰਤ**

* ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ: 2010

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* AIFF ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ
* ਅੰਸ਼ਾ ਸਿੰਘ - ਗਲੋਬਲ ਸਪੋਰਟਸ ਤੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਰਾਘਵੀ ਬਿਸਟ

**ਰਾਘਵੀ ਬਿਸਟ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Raghvi Bist;** ਜਨਮ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2004) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਖੰਡ ਲਈ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਮੱਧਮ ਗਤੀ ਦੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।

## ਘਰੇਲੂ ਕਰੀਅਰ 
ਉਹ ਉਤਰਾਖੰਡ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 12 ਮਾਰਚ 2021 ਨੂੰ 2020-21 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਲਿਸਟ ਏ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 14 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ 2019-20 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਮਨੀਪੁਰ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਟੀ-20 ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਦਸੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਹਿਲਾ U19 ਇੱਕ-ਰੋਜ਼ਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਨਾਗਾਲੈਂਡ U19 ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ (154 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 219) ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੰਧਾਨਾ ਅਤੇ ਜੇਮੀਮਾ ਰੌਡਰਿਗਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ19 ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਖਿਡਾਰਨ ਬਣ ਗਈ।

ਅਗਸਤ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੌਰੇ ਲਈ ਭਾਰਤ ਏ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਦੌਰੇ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਏ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ ਲਗਾਏ। ਉਸਨੇ 22 ਅਗਸਤ 2024 ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਏ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਏ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ। 2024 ਮਹਿਲਾ ਚੈਲੇਂਜਰ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ (51 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 71) ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ (ਭਾਰਤ ਈ) ਨੇ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੈਚ ਜੇਤੂ ਪਾਰੀ ਲਈ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਮੈਚ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦਸੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੌਰ ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ₹10 ਲੱਖ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ 
ਅਗਸਤ 2024 ਵਿੱਚ, ਬਿਸਟ ਨੂੰ 2024 ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਯਾਤਰਾ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਸੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਟੀ-20ਆਈ ਲੜੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲ-ਅੱਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 17 ਦਸੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਉਸੇ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (T20I) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਤੀਜੇ ਟੀ-20ਆਈ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤੂ 31 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2004
ਸੋਪਾਢਾਂਡੀ ਯਸ਼ਾਸ਼੍ਰੀ

**ਸੋਪਾਧੰਡੀ ਯਸ਼ਾਸ਼੍ਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Soppadhandi Yashasri;** ਜਨਮ 4 ਸਤੰਬਰ 2003) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ ਜੋ WPL ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ UP ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਲਈ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਉਸਨੇ 1 ਦਸੰਬਰ 2018 ਨੂੰ 2018-19 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿਰੁੱਧ ਲਿਸਟ ਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੀਨੀਅਰ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਨੂੰ 2021-22 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਮੇਘਾਲਿਆ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਟੀ-20 ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।

ਦਸੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਯਸ਼ਾਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵਿਰੁੱਧ ਟੀ-20 ਲੜੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 2023 ਅੰਡਰ-19 ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਜ਼ਰਵ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਫਰਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਯੂਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ₹10 ਲੱਖ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੂਨ 2023 ਵਿੱਚ, ਯਸ਼ਾਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਐਮਰਜਿੰਗ ਟੀਮ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾਰਤ ਏ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਜੁਲਾਈ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਮਲਟੀ-ਫਾਰਮੈਟ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਇੰਡੀਆ ਏ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2003
ਤਨੂਜਾ ਕੰਵਰ

**ਤਨੂਜਾ ਕੰਵਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Tanuja Kanwar;** ਜਨਮ 28 ਜਨਵਰੀ 1998) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਜਾਇੰਟਸ ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।

## ਘਰੇਲੂ ਕਰੀਅਰ 
ਫਰਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਜਾਇੰਟਸ ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ₹50 ਲੱਖ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ WPL ਮੈਚ 4 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡਿਆ। ਉਸਨੇ WPL 2023 ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਮੈਚ ਖੇਡੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 8.85 ਦੀ ਇਕਾਨਮੀ ਰੇਟ ਨਾਲ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ। ਉਸਨੇ WPL 2024 ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 7.13 ਦੀ ਇਕਾਨਮੀ ਰੇਟ ਨਾਲ 10 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ। ਉਸਨੇ 27 ਦਸੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (ODI) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪ੍ਰਿਆ ਮਿਸ਼ਰਾ

**ਪ੍ਰਿਆ ਮਿਸ਼ਰਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Priya Mishra;** ਜਨਮ 4 ਜੂਨ 2004) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਿੱਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਜਾਇੰਟਸ ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ₹20 ਲੱਖ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਖੇਡਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ 2023-24 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਟਰਾਫੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਵਿਕਟ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਠ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 23 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ। ਉਸਨੇ 18 ਅਗਸਤ 2024 ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਏ ਵਿਰੁੱਧ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ (5/14) ਲਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਟੈਸਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਿਕਟਾਂ (4/58) ਵੀ ਲਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਛੇ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।

ਅਗਸਤ 2024 ਵਿੱਚ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ 2024 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਯਾਤਰਾ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਲੜੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 27 ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਨੂੰ ਉਸੇ ਲੜੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (ODI) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2004
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਕਥਕ ਨ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਕਥਕ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ  ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਵੱਲੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। 

## ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ 
[thumb|ਡਾਂਸਰ [ਸ਼ੋਵਾਨਾ ਨਰਾਇਣ|ਸ਼ੋਵਨਾ ਨਾਰਾਇਣ]]

* ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ 1955
* ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ 1959
* ਮੋਹਨਰਾਓ ਕਲਿਆਣਪੁਰਕਰ 1962
* ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ 1964
* ਦਮਯੰਤੀ ਜੋਸ਼ੀ 1968
* ਸਿਤਾਰਾ ਦੇਵੀ 1969
* ਰੌਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰੀ 1975
* ਰੋਹਿਨੀ ਭਾਤੇ 1979
* ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਲੱਖੀਆ 1982
* ਦੁਰਗਾ ਲਾਲ 1984
* ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ 1987
* ਮਾਇਆ ਰਾਓ 1989
* ਰਾਣੀ ਕਰਨਾ 1996
* ਸ਼ੋਵਨਾ ਨਾਰਾਇਣ 1999-2000
* ਰਾਜਿੰਦਰ ਗੰਗਾਨੀ 2002
* ਸੁਨੈਨਾ ਹਜ਼ਾਰੀਲਾਲ ਅਗਰਵਾਲ 2003
* ਸਾਸਵਤੀ ਸੇਨ 2004
* ਮੁੰਨਾ ਸ਼ੁਕਲਾ 2006
* ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਲਾਲ 2007
* ਸ਼ਸ਼ੀ ਸੰਖਲਾ 2008
* ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਲੀ 2009
* ਉਮਾ ਡੋਗਰਾ 2014
* ਜਿਤੇਂਦਰ ਮਹਾਰਾਜ 2016
* ਪੂਰੂ ਦਧੀਚ 2018
* ਨੰਦਕੀਸ਼ੋਰ ਕਪੋਟੇ 2020

## ਪਦਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ 
* ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ
* ਦਮਯਂਤੀ ਜੋਸ਼ੀ
* ਸਿਤਾਰਾ ਦੇਵੀ
* ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ
* ਗੋਪੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਡਾਂਸਰ) 
* ਰੌਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰੀ
* ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ
* ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਲੱਖੀਆ
* ਸ਼ੋਵਨਾ ਨਾਰਾਇਣ
* ਸੁਨੈਨਾ ਹਜ਼ਾਰੀਲਾਲ
* ਰਾਣੀ ਕਰਨਾ
* ਪੁਰੂ ਦਧੀਚ
* ਕਮਲਿਨੀ ਅਸਥਾਨਾ ਅਤੇ ਨਲਿਨੀ ਅਸਥਾਨਾ

## ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ 
* ਈਸ਼ਵਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ-ਸੰਸਥਾਪਕਃ ਲਖਨਊ ਘਰਾਨਾ
* ਰਾਜਾ ਚੱਕਰਧਰ ਸਿੰਘ-ਸੰਸਥਾਪਕਃ ਰਾਏਗਡ਼੍ਹ ਘਰਾਨਾ

## ਲਖਨਊ ਘਰਾਨਾ 
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ *ਲਖਨਊ ਘਰਾਨਾ* ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ, ਜੋ ਈਸ਼ਵਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਸ਼ਗਿਰਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈਃ 

* ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ (1822-1887, ਅਵਧ ਦਾ ਨਵਾਬ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ
* ਲੱਛੂ ਮਹਾਰਾਜ
* ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ
* ਮਾਇਆ ਰਾਓ
* ਦਮਯਂਤੀ ਜੋਸ਼ੀ
* ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ
* ਸੁਸ਼ਮਿਤਾ ਬੈਨਰਜੀ
* ਮਹਾਰਾਜ ਗੁਲਾਮ ਹੁਸੈਨ ਕਥਕ
* ਸਾਸਵਤੀ ਸੇਨ
* ਵਿਭਾ ਦਧੀਚ

thumb|ਕਥਕ ਡਾਂਸਰ ਨਮਰਤਾ ਰਾਏ

* ਮੁੰਨਾ ਸ਼ੁਕਲਾ
* ਨੰਦਕਿਸ਼ੋਰ ਕਪੋਟੇ
* ਮਹੂਆ ਸ਼ੰਕਰ
* ਸ਼ੀਲਾ ਮਹਿਤਾ
* ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ
* ਗੌਰੀ ਜੋਗ
* ਸੁਸ਼ਮਿਤਾ ਬੈਨਰਜੀ
* ਦੀਪਾ ਦੇਵਸੇਨਾ
* ਮੰਜਰੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ
* ਪਾਲੀ ਚੰਦਰ
* ਨਮਰਤਾ ਰਾਏ 

## ਜੈਪੁਰ ਘਰਾਨਾ 
* ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ (ਸੁੰਦਰ ਚੁੰਨੀਲਾਲ ਪ੍ਰਸਾਦ) 
* ਪੁਰੂ ਦਧੀਚ
* ਮੰਗਲਾ ਭੱਟ
* ਪੰਡਿਤ ਭਾਨੂਜੀ ਮਹਾਰਾਜ
* ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਗੰਗਾਨੀ
* ਦੁਰਗਾ ਲਾਲ-ਦੇਵੀ ਲਾਲ
* ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਲਾਲ
* ਰਾਜਿੰਦਰ ਗੰਗਾਨੀ

## ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣੇ 
ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਸੂਚੀ *ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣੇ* ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਨਕੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਸ਼ਗਿਰਦਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨਃ 

* ਸਿਤਾਰਾ ਦੇਵੀ, ਸੁਖਦੇਵ ਦੀ ਧੀ
* ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਚੇਲੇ ਜਿਤੇਂਦਰ ਮਹਾਰਾਜ
* ਕਮਲਿਨੀ ਅਸਥਾਨਾ ਅਤੇ ਨਲਿਨੀ ਅਸਥਾਨਾ
* ਗੋਪੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ

## ਗੁਰੂ (ਮ੍ਰਿਤਕ) 
* ਦਮਯਂਤੀ ਜੋਸ਼ੀ
* ਰੋਹਿਨੀ ਭਾਤੇ
* ਚਿਤਰੇਸ਼ ਦਾਸ
* ਰਾਣੀ ਕਰਨਾ
* ਮਾਇਆ ਰਾਓ
* ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ

## ਮੌਜੂਦਾ ਬਜ਼ੁਰਗ/ਸੀਨੀਅਰ ਗੁਰੂ 
* ਰੌਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰੀ
* ਪੁਰੂ ਦਧੀਚ
* ਨਾਹਿਦ ਸਿੱਦੀਕੀ
* ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਲੱਖੀਆ
* ਮਾਇਆ ਰਾਓ (1928-2014) 
* ਨਿਰੂਪਮਾ ਰਾਜਿੰਦਰ
* ਨੰਦਿਨੀ ਸਿੰਘ
* ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਲਾਲ
* ਸ਼ਮਾ ਭਾਤੇ
* ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਲੀ
* ਨੰਦਕਿਸ਼ੋਰ ਕਪੋਟੇ
* ਸਾਸਵਤੀ ਸੇਨ
* ਰਾਜਿੰਦਰ ਗੰਗਾਨੀ
* ਸ਼ੋਵਨਾ ਨਾਰਾਇਣ
* ਪਾਲੀ ਚੰਦਰ

## ਨੌਜਵਾਨ ਕਲਾਕਾਰ 
* ਜਯਾ ਸ਼ਰਮਾ
* ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ
* ਮਨੀਸ਼ਾ ਗੁਲਿਆਨੀ
* ਨੇਹਾ ਪੇਂਡਸੇ
* ਅਕਰਮ ਖਾਨ (ਡਾਂਸਰ) 
* ਚਿਤਰੇਸ਼ ਦਾਸ
* ਸੱਤਿਆ ਨਾਰਾਇਣ ਚਾਰਕਾ
* ਸਿੰਥੀਆ ਲਿੰਗ ਲੀ
* ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਜੇ. ਕਾਮਤ
* ਸਵਾਤੀ ਐਸ ਕੋਲੈ
* ਮੇਘਰਾਂਜਨੀ ਮੇਧੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸਾਇਮਾ ਠਾਕੋਰ

**ਸਾਈਮਾ ਠਾਕੋਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Saima Thakor;** ਜਨਮ 13 ਸਤੰਬਰ 1996) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਯੂਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਠਾਕੋਰ ਮੁੰਬਈ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਯੂਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ₹10 ਲੱਖ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਟੀਮ ਲਈ ਗੋਲਕੀਪਰ ਸੀ

ਅਗਸਤ 2024 ਵਿੱਚ, ਠਾਕੋਰ ਨੂੰ 2024 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਲੜੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲ-ਅੱਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 24 ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਨੂੰ ਉਸੇ ਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (ODI) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਦੂਜੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਰਾਧਾ ਯਾਦਵ ਨਾਲ 70 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ 9ਵੀਂ ਵਿਕਟ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 15 ਦਸੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (T20I) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਕਿਆਨਾ ਜੋਸਫ਼ ਨੂੰ ਆਊਟ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੀ20ਆਈ ਵਿਕਟ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼ੀਲਾ ਭੱਲਾ

**ਸ਼ੀਲਾ ਭੱਲਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Sheila Bhalla;** 1933-25 ਸਤੰਬਰ 2021) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ-ਭਾਰਤੀ ਕਿਰਤ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ।

ਉਹ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਮਰੀਟਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸ਼ੀਲਾ ਸਕਾਟ ਦਾ ਜਨਮ 1933 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੇ.ਸੀ.ਡਬਲਯੂ. ਸਕਾਟ, ਇੱਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਜੀ.ਐਸ. ਭੱਲਾ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਭੱਲਾ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 2021 ਵਿੱਚ ਪੁਡੂਚੇਰੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਕਰੀਅਰ 
1969 ਵਿੱਚ, ਭੱਲਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੋਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਅਧਿਆਪਕ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਨੇੜਿਓਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਭੱਲਾ ਦਾ ਖੋਜ ਇਕਨਾਮਿਕ ਐਂਡ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਵੀਕਲੀ, ਦ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਪੀਜ਼ੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਟਿਸਟ,

ਭੱਲਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨੀਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਕਿਰਤ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਵਰਕਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਆਰਥਿਕ ਖੋਜ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕੀਤਾ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ 250 ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਰੇਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਗਰੰਟੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ, ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933
ਪਿਚੂ ਸੰਬਾਮੂਰਤੀ

**ਪਿਚੂ ਸੰਬਾਮੂਰਤੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤਿਰੂਪਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਏ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਸਾਊਥ ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਮਿਊਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨਜ਼, *ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ*, ਸਾਊਥ ਇੰਡੀਆ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਸ੍ਰੂਤੀ ਵਾਦਿਆਜ਼ (ਡਰੋਨਜ਼) ਅਤੇ ਲਯ ਵਾਦਿਆਜ਼: ਟਾਈਮ-ਕੀਪਿੰਗ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਸ, ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਨਿਧੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1971 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1963 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਸਨ।

## ਜੀਵਨੀ 
14 ਫਰਵਰੀ 1901 ਨੂੰ ਸਾਬਕਾ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁੰਟੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਬਿਟਰਾਗੁੰਟਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੰਬਾਮੂਰਤੀ ਨੇ ਬੋਡੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਿਆ, ਐਮ. ਦੋਰਾਈਸਵਾਮੀ ਅਈਅਰ, ਐਸ. ਏ. ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ ਭਾਗਵਤਾਰ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵੋਕਲ ਅਤੇ ਵਾਇਲਿਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1928 ਵਿੱਚ, ਕੁਈਨ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ 1931 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਡਯੂਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਂਟ ਮਿਲਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਉਹ ਜਰਮਨ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਸ਼ਚੂਲ ਫਰ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅੰਡ ਥੀਏਟਰ ਮੁੰਚੇਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਸਟੈਟਲਿਚੇ ਅਕੈਡਮੀ ਡੇਰ ਟੋਂਕੁਨਸਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ  ਵਿੱਚ ਸਂਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ,। ਉਹਨਾਂ  ਦੁਆਰਾ 1962 ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ , ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੀ-ਪ੍ਰਿੰਟਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ ,ਸਰਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਚੇਨਈ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੈ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1971 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

ਸੰਬਾਮੂਰਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਨੰਦਾਵਲੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੀ 23 ਅਕਤੂਬਰ 1973 ਨੂੰ 72 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ  ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, *ਪ੍ਰੋ. ਸੰਬਾਮੂਰਤੀ, ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ* ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਚੁਣੀ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ 
### ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  

### ਤਾਮਿਲ 
*  
*  
*  

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਲਾ
* ਜਰਮਨ ਅਕੈਡਮੀ
* ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ

## ਹਵਾਲੇ 
*  

## ਹੋਰ ਪਡ਼੍ਹੋ 
* 
* 
* ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ, V (2019) "ਲੌਸਟ ਲੈਂਡਮਾਰਕਸ ਆਫ਼ ਚੇਨਈ", ਮਦਰਾਸ ਮਿਊਜ਼ਿੰਗਜ਼, ਵਾਲੀਅਮ। XXIX ਨੰਬਰ 16, ਦਸੰਬਰ 1-15,2019
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1973
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1901
ਐਸਟਰ ਹਸਨ

ਐਸਥਰ ਵੂਰਹੀਜ਼ ਹਸਨ (1867-1942) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਜਲ ਸੈਨਾ ਨਰਸ ਕੋਰ ਦੀ  ਪਹਿਲੀ  ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਸੀ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਨੇਵੀ ਨਰਸ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਰਮੀ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਐਸਥਰ ਵੂਰਹੀਸ ਹਸਨ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਸਤੰਬਰ 1867 ਨੂੰ ਬਾਲਟੀਮੋਰ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1897 ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਹੈਵਨ ਵਿੱਚ ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਨਰਸਜ਼ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।

## ਨਰਸ ਕੋਰ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ 
ਜੂਨ 1898 ਵਿੱਚ, ਸਪੈਨਿਸ਼-ਅਮਰੀਕੀ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਹਾਸਨ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੰਟਰੈਕਟ ਨਰਸ ਬਣ ਗਈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਜਹਾਜ਼ ਰਿਲੀਫ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1901 ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। 1905-07 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਜਦੋਂ 1908 ਵਿੱਚ ਨੇਵੀ ਨਰਸ ਕੋਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਹਾਸਨ ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸਨੇ 18 ਅਗਸਤ 1908 ਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, 1908 ਦੌਰਾਨ 19 ਵਾਧੂ ਨਰਸਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨੇਵਲ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਨਵਰੀ 1911 ਵਿੱਚ ਹਾਸਨ ਦੇ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਵਜੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਤੱਕ ਨਰਸ ਕੋਰ 85 ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਰਸਾਂ ਤੱਕ ਵਧ ਗਈ ਸੀ।

ਜੂਨ 1917 ਵਿੱਚ, ਐਸਥਰ ਹਾਸਨ ਇੱਕ ਯੂ.ਐਸ. ਆਰਮੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨਰਸ ਬਣ ਗਈ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬਾਂਹ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸਿਲਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸਰਜਰੀਆਂ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 8 ਮਾਰਚ, 1942 ਨੂੰ, ਨਰਸ ਐਸਥਰ ਵੀ. ਹਾਸਨ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਤੈਰਾਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟਰਾਲੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਵਜੋਂ ਯੋਗਦਾਨ 
ਨੇਵੀ ਨਰਸ ਕੋਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਹਾਸਨ ਕੋਲ ਯੋਗ ਨਰਸਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਰਸਾਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ। ਹਾਸਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਹਿਲੀਆਂ ਉਨ੍ਹੀ ਨਰਸਾਂ, 33 ਸੱਦੇ ਗਏ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਨੂੰ "ਸੈਕਰਡ ਟਵੰਟੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਹਾਸਨ ਨੇ ਸਰਜਨ ਜਨਰਲ ਪ੍ਰੈਸਲੇ ਮੈਰੀਅਨ ਰਿਕਸੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਮਬੱਧ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕੋਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲਾਭ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਤਨਖਾਹ ਸੀ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Nurses and the U.S. Navy – Overview and Special Image Selection Naval History & Heritage Command
* Esther Hasson Naval History & Heritage Command
* Under Contract: Nurses in the Spanish American War This online exhibit reflects a special exhibit that was sponsored by The National Society Daughters of the American Revolution and was formerly on display at the Women's Memorial, located at the gateway to Arlington National Cemetery.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1942
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1867
ਸ਼੍ਰੀਪਦਾ ਪਿਨਾਕਪਾਨੀ

**ਸ਼੍ਰੀਪਦਾ ਪਿਨਾਕਪਾਨੀ** (3 ਅਗਸਤ 1913-11 ਮਾਰਚ 2013) ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ, ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। &nbsp;ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨ 1983 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਨਿਧੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੀਪਦਾ ਪਿਨਾਕਪਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼੍ਰੀਕਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪ੍ਰਿਆ ਅਗ੍ਰਹਾਰਮ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਦਵਰਾਮ ਵੈਂਕਟਸਵਾਮੀ ਨਾਇਡੂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1932 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਏਮ ਬੀ ਬੀ ਏਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 1945 ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਆਂਧਰਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਜਨਰਲ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਐਮ. ਡੀ. ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੀਪਦਾ ਪਿਨਾਕਪਾਨੀ ਨੇ 1944 ਤੋਂ 1949 ਤੱਕ ਮਦਰਾਸ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਨ 1951 ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 17 ਮਈ 1954 ਨੂੰ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 26 ਜਨਵਰੀ 1957 ਨੂੰ ਕੁਰਨੂਲ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1968 ਨੂੰ ਇਸੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ।  &#x5B;''''&#x5D;

ਸ਼੍ਰੀਪਦਾ ਪਿਨਾਕਪਾਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਫਲ ਕੈਰੀਅਰ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਗਿਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨਾਟਕੀ ਗਾਇਕ, ਨੇਦੁਨੂਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ, ਨੂਕਲਾ ਚਿੰਨਾ ਸਤਿਆਨਾਰਾਇਣ, ਵੋਲੇਟੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰਲੂ, ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ ਗੋਪਾਲਾਰਤਨਮ, ਮੱਲਾਦੀ ਭਰਾ, ਡਾ. ਐੱਨ. ਸੀ. ਪਰਧਸਰਧੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਨਕਾਲਸਰਵਸਵਮੁ ਨੇ ਕਈ ਖੰਡ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਸੀ।  ਉਹ ਗਾਇਕ ਚਿਨਮਈ ਸ਼੍ਰੀਪਦਾ ਦਾ ਦਾਦਾ ਹੈ।

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 11 ਮਾਰਚ 2013 ਨੂੰ ਕੁਰਨੂਲ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 99 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜੋ 100 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 3 ਅਗਸਤ 2012 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 99ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਤਿਰੂਮਾਲਾ ਤਿਰੂਪਤੀ ਦੇਵਸਥਾਨਮ ਦੁਆਰਾ ਗਿਆਨ ਵਿਦਿਆ ਵਰਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
* ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਨਿਧੀ (ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ।
* ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1970 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਚੇਨਈ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਸੀਕਾਮਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
* ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨ1983 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
* ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
* ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1978 ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਪ੍ਰਪੂਰਨਾ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
* ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨ 2011 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਟੈਗੋਰ ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ 
* ਸੰਗੀਤ ਸੌਰਭਾਮੁ, (ਖੰਡ 1-4) 
* ਸੰਗੀਤ ਯਾਤਰਾ
* ਮੇਲਾ ਰਾਗ ਮਲਿਕਾ
* ਮਨੋਧਰਮ ਸੰਗੀਤਮ
* ਪੱਲਵੀ ਗਣ ਸੁਧਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1913
ਬਹਾਊਦੀਨ ਡਾਗਰ

thumb|2013 ਵਿੱਚ ਕੋੱਲਮ ਵਿਖੇ ਮਾਹੀ ਬਹਾਉਦੀਨ ਨੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ
**ਬਹਾਉਦੀਨ ਮੋਹਿਉਦੀਨ ਡਾਗਰ** (ਜਨਮ 1970) ਇੱਕ ਰੁਦਰ ਵੀਨਾ ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜ਼ਿਆ ਮੋਹਿਉਦੀਨ ਡਾਗਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ *ਡਾਗਰਬਾਨੀ* ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੁਦਰ ਵੀਨਾ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਾਇਕ ਹਰਿਦਾਸ ਡਾਗਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਡਾਗਰ ਵੰਸ਼ ਦੀ 20ਵੀਂ ਪੀੜੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਬਾਬਾ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਨਾਲ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਇਮਾਮ ਬਖਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਦੀ 8 ਵੀਂ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
ਸੰਨ 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ  ਅਕਾਦਮੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ 
ਡਾਗਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜ਼ਿਆ ਮੋਹਿਉਦੀਨ ਡਾਗਰ ਤੋਂ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੀਨਾ ਸਿੱਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1990 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਜ਼ਿਆ ਫਰੀਦੁਦੀਨ ਡਾਗਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਤਾਲੀਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970
ਪਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ

**ਪਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Parwinder Kaur**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜਿਸਟ ਹੈ ਜੋ ਡੀਐਨਏ ਚਿੜੀਆਘਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਜੀਨੋਮਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਲੁਪਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 2023 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ 'ਤੇ, ਕੌਰ ਨੂੰ WA ਮਹਿਲਾ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਸਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਥੀਸਿਸ, " ਬ੍ਰਾਸਿਕਾ ਜੰਸੀਆ ' ਤੇ ਐਲਬੰਗੋ ਕੈਂਡੀਡਾ ਦਾ ਰੋਗਜਨਕ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦੇ ਵਿਧੀ" ਲਈ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਕੌਰ ਇੱਕ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜਿਸਟ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਜੀਨੋਮਿਕ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਜੀਨੋਮਿਕ ਖੋਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਟਿਕਾਊ ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨਾਲ, ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਜੀਨੋਮਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਜੀਨੋਮਿਕ ਨਵੀਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ AI ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਕੌਰ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਦਮੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਐਕਸ ਪਲਾਂਟਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਬਾਇਓ-ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਹੱਲਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਉਹ GirlsXTech ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਜਦੂਤ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ WA ਦੀ ਇੱਕ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਹੈ।

ਕੌਰ ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰੀ, ਐਮਪੀ ਐਡ ਹੁਸਿਕ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, STEM ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਮਾਹਿਰ ਪੈਨਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਦੌਰਾਨ, WA ਮਹਿਲਾ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਮਾਨਤਾ SBS ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸਾਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸਾਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਸਮੇਤ ਤਿਆਰੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
* 2023: ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਸਿੱਖ ਔਰਤ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ
* 2023: WA ਮਹਿਲਾ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ
* 2021–2022: STEM, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਸੁਪਰਸਟਾਰ
* 2019–2020: ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਦਾ ਧਰਤੀ ਲਈ ਏਆਈ ਪੁਰਸਕਾਰ
* 2013: ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬੀੜ ਮੋਤੀ ਬਾਗ

## ਬੀੜ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ, ਪਟਿਆਲਾ 
**ਬੀੜ ਮੋਤੀ ਬਾਗ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਹੈ। ਇਹ ਰੱਖ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ **5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ** ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ **ਪਟਿਆਲਾ–ਡਕਾਲਾ ਰੋਡ** ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੀਬ **654 ਹੈਕਟੇਅਰ** ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੰਰੱਖਣ, ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।https://forest.punjab.gov.in/en/wildlife/sanctuaries/ 

### ਇਤਿਹਾਸ 
ਬੀੜ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਨੂੰ 28 ਫਰਵਰੀ 1952 ਨੂੰ **ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਸੰਘ (ਪੈਪਸੂ)** ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ **ਐਫ-150/50** ਦੇ ਅਧੀਨ, **ਪਟਿਆਲਾ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਸੰਭਾਲ ਨਿਯਮ, 1896** ਤਹਿਤ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਖੇਤਰ **ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ** ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਰੱਖਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

### ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਵਨਸਪਤੀ 
ਇਹ ਰੱਖ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਵਨਸਪਤੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਨੂਕੂਲ ਆਵਾਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਰੱਖਤਾਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।

### ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ 
ਬੀੜ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ:

* ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ
* ਚੀਤਲ
* ਪਾੜਾ
* ਰੋਜ਼ (ਨੀਲਗਾਇ)
* ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ
* ਗਿੱਦੜ
* ਬਾਂਦਰ
* ਨਿਓਲਾ

ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ:

* ਮੋਰ
* ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਮੈਨਾ
* ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਤਿੱਤਰ
* ਬਟੇਰ

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ **ਸੱਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਿਸ੍ਰਪ** ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

### ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ੂ 
ਬੀੜ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਚਿੜੀਆਘਰ ਨੂੰ **ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ੂ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੜੀਆਘਰ ਪਹਿਲਾਂ **ਹਿਰਨ ਪਾਰਕ, ਪਟਿਆਲਾ** ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ੂ ਸਿੱਖਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

### ਮਹੱਤਤਾ 
ਬੀੜ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੰਰੱਖਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਤੁਲਨ, ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹੰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰੇਸ ਹੈਜ਼ਰਡ

**ਗ੍ਰੇਸ ਹੈਜ਼ਰਡ** (ਜਨਮ ਲੂਸੀਆ ਗ੍ਰੇਸ ਹੈਜ਼ਾਰਡ, 24 ਮਈ, 1875-8 ਜੁਲਾਈ, 1957) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਵੌਡੇਵਿਲ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਲੂਸੀਆ ਗ੍ਰੇਸ ਹੈਜ਼ਰਡ ਸੇਂਟ ਲੁਈਸ, ਮਿਸੂਰੀ ਤੋਂ ਸੀ,[1][2] ਡਾ. ਵਿਲੀਅਮ ਬੀ. ਹੈਜ਼ਰਡ (1843–1888) ਅਤੇ ਗਰਟਰੂਡ ਮੌਡ ਹੋਮਜ਼ ਹੈਜ਼ਰਡ (1847–1914) ਦੀ ਧੀ ਸੀ।[3] ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਅਮਰੀਕੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰ ਸਨ, ਜੋ ਸੇਂਟ ਲੁਈਸ ਇਨਸੇਨ ਅਸਾਇਲਮ ਦੇ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਵਰਮੋਂਟ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਰੌਬਰਟ ਐਚ. ਹੈਜ਼ਰਡ (1869–1912) ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਿਆ।[4][5]

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਹੈਜ਼ਰਡ ਨੇ 1908 ਵਿੱਚ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕਸਟਮ ਅੱਧੇ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਬੈਗਪਾਈਪਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, [1] ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ। [2] ਫਰਵਰੀ 1909 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕਾਰਨੇਗੀ ਹਾਲ ਵਿਖੇ "ਦ ਗ੍ਰੇਟੈਸਟ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਕੰਸਰਟ ਐਵਰ ਗਿਵਨ ਇਨ ਅਮਰੀਕਾ" ਵਿੱਚ "ਫਾਈਵ ਫੀਟ ਆਫ ਕਾਮਿਕ ਓਪੇਰਾ" ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੈਰੀ ਲਾਡਰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।[3] ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਲਾਡਰ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।[4]

1910 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸੇਸੀਲੀਆ ਲੋਫਟਸ, ਵੇਸਟਾ ਟਿਲੀ, ਹੈਰੀ ਲਾਡਰ, ਅਲਬਰਟ ਸ਼ੈਵਲੀਅਰ, ਅਤੇ ਜੋੜੀ ਕ੍ਰੇਸੀ ਅਤੇ ਡੇਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਵੌਡੇਵਿਲ ਵਿੱਚ "ਬਹੁਤ ਘੱਟ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਉੱਚ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ" ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[1] ਹੈਜ਼ਰਡ ਅਜੇ ਵੀ 1912 ਵਿੱਚ "ਫਾਈਵ ਫੀਟ ਆਫ ਕਾਮਿਕ ਓਪੇਰਾ" ਦੇ ਨਾਲ ਟੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, [2] ਵਾਧੂ ਨਾਚ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।[3][4] 1918 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਨ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲਾਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।[5]

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਗ੍ਰੇਸ ਹੈਜ਼ਰਡ 1912 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਵੌਡੇਵਿਲੀਅਨ ਫਰੈੱਡ ਡੁਪ੍ਰੇਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਭੱਜ ਗਈ।[1] ਵਿਆਹ ਟਿਕਿਆ ਨਹੀਂ; ਡੁਪ੍ਰੇਜ਼ ਦਾ 1916 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਹੈਜ਼ਰਡ ਨੇ 1916 ਵਿੱਚ ਵਿਟਮੈਨ ਬੀ. ਡੈਨੀਅਲਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਪਰ 1920 ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। 1922 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਉਸਨੇ ਰਾਲਫ਼ ਵਰਮੇਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਗ੍ਰੇਸ ਦੀ ਮੌਤ 8 ਜੁਲਾਈ, 1957 ਨੂੰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗਲੇਨਵੁੱਡ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* A photograph of Grace Hazard in costume, from the Billy Rose Theatre Collection Photograph File, New York Public Library Digital Collections.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1957
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1875
ਬੀੜ ਗੁਰਦਿਆਲਪੁਰਾ

## ਬੀੜ ਗੁਰਦਿਆਲਪੁਰਾ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ, ਪਟਿਆਲਾ 
**ਬੀੜ ਗੁਰਦਿਆਲਪੁਰਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੰਰੱਖਣ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਰੱਖ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ **45 ਕਿਲੋਮੀਟਰ** ਅਤੇ ਸਮਾਨਾ ਤੋਂ ਕਰੀਬ **15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ** ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ **ਪਟਿਆਲਾ–ਸਮਾਨਾ–ਸ਼ਤਰਾਣਾ ਰੋਡ** ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਕਰੀਬ **620.53 ਹੈਕਟੇਅਰ** ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

### ਇਤਿਹਾਸ 
ਬੀੜ ਗੁਰਦਿਆਲਪੁਰਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ **3 ਮਾਰਚ 1989** ਨੂੰ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ **34(39)Ft-IV-87/5065** ਦੇ ਅਧੀਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ **27 ਅਗਸਤ 2003** ਨੂੰ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ **34/31/03 Ft.-IV/14758** ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ **ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ, 1972** ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

### ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਆਵਾਸ 
ਇਹ ਰੱਖ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਵਨਸਪਤੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਇਸਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਆਵਾਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

### ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ 
ਬੀੜ ਗੁਰਦਿਆਲਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਥਲੀ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ:

* ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ (Wild Boar)
* ਨੀਲਗਾਇ / ਰੋਜ਼ (Blue Bull)
* ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੀ (Jungle Cat)
* ਗਿੱਦੜ (Jackal)
* ਹੋਗ ਹਿਰਨ (Hog Deer)
* ਰੀਸਸ ਬਾਂਦਰ (Rhesus Monkey)

ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ:

* ਮੋਰ (Peafowl)
* ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਤਿੱਤਰ
* ਕਬੂਤਰ (Dove)
* ਧੱਬੇਦਾਰ ਉੱਲੂ (Spotted Owlet)

### ਵਾਤਾਵਰਣਿਕ ਮਹੱਤਤਾ 
ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਅਹੰਮ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਵਾਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪਰਿਆਵਰਨ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।

### ਸੰਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ 
ਬੀੜ ਗੁਰਦਿਆਲਪੁਰਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ **ਪੰਜਾਬ ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਿਭਾਗ** ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹਨ।
ਰੰਜਨਾ ਕੁਮਾਰੀ

**ਰੰਜਨਾ ਕੁਮਾਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Ranjana Kumari**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸੋਸ਼ਲ ਰਿਸਰਚ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ, ਵੂਮੈਨ ਪਾਵਰ ਕਨੈਕਟ ਦੀ ਚੇਅਰਵੁਮੈਨ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਰਾਣਸੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਚੰਦਰਵਤੀ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੈਨਾਥ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਨਾਰਸੀ ਸਾੜੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਪੰਡਿਤ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ "ਬਹੁਤ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ " ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਕੂਲ ਦਾ 12ਵਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸੈਂਟਰਲ ਹਿੰਦੂ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (BHU) ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਬੀਐਚਯੂ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1974 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸਦੇ ਪੀਐਚਡੀ ਥੀਸਿਸ ਨੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
1977 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੁਧਿੰਦਰਾ ਭਦੌਰੀਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮੱਲੂ ਸਵਰਾਜਮ

**ਮੱਲੂ ਸਵਰਾਜਮ** (1931-19 ਮਾਰਚ 2022) ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ *ਦਲਮ* ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਨਾ ਮਾਟੇ ਤੁਪਾਕੀ ਤੋਤਾ (ਮੇਰਾ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਬੁਲੇਟ ਹੈ) 2019 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਸਵਰਾਜਯਮ ਦਾ ਜਨਮ 1931 ਵਿੱਚ ਕੋਠਾਗੁਡੇਮ, ਕਰਵਿਰਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਗੀਰੂ ਪਰਿਵਾਰ, ਭੀਮੀਰੇਡੀ ਰਾਮੀਰੇਡੀ ਅਤੇ ਚੋਕੰਮਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।[1]

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਨਲਗੋਂਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਸਵਰਾਜਯਮ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਕਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਵਰਾਜ (ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ, ਜਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸੱਦੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।[1]

10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਰਜ਼ਾਕਾਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦਾ ਜਨਤਕ ਕਰੀਅਰ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ, ਆਂਧਰਾ ਮਹਾਸਭਾ ਦੇ ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਸੱਦੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਚੌਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ।[1] ਮੱਲੂ ਸਵਰਾਜਯਮ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਦਲਮ ਦੀ ਕਮਾਂਡਰ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਲਈ 10,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਨਾਮ ਸੀ।[2]

ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਂਧਰਾ ਮਹਾਸਭਾ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਜ਼ਾਲਮ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੀ ਸੀ।

ਉਸਦੇ ਪਤੀ, ਮੱਲੂ ਵੈਂਕਟ ਨਰਸਿਮਹਾ ਰੈਡੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ, ਭੀਮਰੈਡੀ ਨਰਸਿਮਹਾ ਰੈਡੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 2008 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ (ਦੋਵੇਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ), ਦਾ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਨੂੰ ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈ ਕੇ ਗਰੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦੇਵੇਗਾ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ 
ਸਵਰਾਜਯਮ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਮੱਲੂ ਗੌਤਮ ਰੈਡੀ ਅਤੇ ਮੱਲੂ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਰੈਡੀ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਕਰੁਣਾ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਰਾਜਮ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਨਲਗੋਂਡਾ ਲਈ 2009 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। [1] ਉਸਦੀ ਨੂੰਹ, ਮੱਲੂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ AIDWA ਸਟੇਟ ਸੈਕਟਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੀ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਨੇ ਵੀ 2019 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਲਗੋਂਡਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਸਵਰਾਜਯਮ ਦੀ ਮੌਤ 19 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਮਲਟੀਪਲ ਆਰਗਨ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। [2] ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਮੈਡੀਕਲ ਖੋਜ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਨਲਗੋਂਡਾ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931
ਹੈਲਨ ਸਕਾਟ ਹੇ

**ਹੈਲਨ ਸਕਾਟ ਹੇ** (6 ਜਨਵਰੀ, 1869-25 ਨਵੰਬਰ, 1932) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਨਰਸ ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਗ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕਿਯੇਵ ਅਤੇ ਸੋਫੀਆ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਹੈਲਨ ਸਕਾਟ ਹੇਅ ਦਾ ਜਨਮ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਲੈਨਾਰਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਜਾਰਜ ਹੇਅ ਅਤੇ ਐਗਨਸ ਪੇਨਿੰਗਟਨ ਹੇਅ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਸਵਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸਵਾਨਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਨੌਰਥਵੈਸਟਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1895 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੇ ਇਲੀਨੋਇਸ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਨਰਸਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[1]

## ਕੈਰਿਅਰ 
ਹੇਅ 1905 ਅਤੇ 1906 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਸਾਡੇਨਾ ਹਸਪਤਾਲ ਨਰਸਾਂ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਸੀ, ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਾਉਂਟੀ ਨਰਸਾਂ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪਾਸਾਡੇਨਾ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ।[1] ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸਟੇਟ ਨਰਸਾਂ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ,[2] ਅਤੇ ਨਰਸਾਂ ਦੇ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਦ ਪੈਸੀਫਿਕ ਕੋਸਟ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਟ ਐਡੀਟਰ, ਇੱਕ ਤਿਮਾਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ।[3] ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਆਇਓਵਾ ਸਟੇਟ ਹਸਪਤਾਲ ਫਾਰ ਦ ਇਨਸੇਨ ਵਿੱਚ ਹੈੱਡ ਨਰਸ ਵੀ ਸੀ।[4]

ਉਸਨੇ 1906 ਤੋਂ 1912 ਤੱਕ ਇਲੀਨੋਇਸ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਨਰਸਾਂ ਦੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਅਤੇ ਕੁੱਕ ਕਾਉਂਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨਰਸਿੰਗ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ 1914 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਨਾਲ ਯੂਰਪ ਗਈ, ਜੇਨ ਡੇਲਾਨੋ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਨਰਸਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।[1] 1914 ਤੋਂ 1915 ਤੱਕ ਉਹ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਮੈਟਰਨ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਰੂਸ ਦੇ ਨਿਕੋਲਸ II ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।[2] ਉਹ ਕੋਸਟ੍ਰਿਟਜ਼ ਦੀ ਜ਼ਾਰਿਤਸਾ, ਐਲੀਓਨੋਰ ਰਿਊਸ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ, ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਨਰਸਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਗਈ ਸੀ।[3][4][5]

1917 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਲਈ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਨਰਸਿੰਗ ਇੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਯੂ.ਐਸ. ਆਰਮੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਨਰਸਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ 1918 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦੇ ਬਾਲਕਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਨਰਸ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[1][2] 1919 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਿਲੀਪੋਪੋਲਿਸ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। 1920 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਐਲਿਸ ਫਿਟਜ਼ਗੇਰਾਲਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਨਰਸ ਬਣੀ।[3] 1921 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਬਾਰਡੋ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਨਰਸਾਂ ਦੇ ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਸਮਰਪਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ।[4] ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਫਲੋਰੈਂਸ ਨਾਈਟਿੰਗੇਲ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[5] ਉਸਨੂੰ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਅੰਨਾ ਦਾ ਗੋਲਡ ਕਰਾਸ ਅਤੇ ਬੁਲਗਾਰੀਆਈ ਰਾਇਲ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[6]

## ਬਾਅਦ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ 
1922 ਵਿੱਚ, ਹੈਲਨ ਸਕਾਟ ਹੇਅ ਇੱਕ ਬਿਮਾਰ ਭਰਾ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਪਸ ਆਈ।[1] ਉਹ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਸਾਲ ਲਈ, ਸਵਾਨਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੀ। 1923 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਲਮਾ ਮੈਟਰ, ਨੌਰਥਵੈਸਟਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 1932 ਵਿੱਚ, ਸਵਾਨਾ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ 63 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।[2][3][4] 1970 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਲੀਜਨ, ਕੈਰੋਲ ਕਾਉਂਟੀ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਇਲੀਨੋਇਸ ਸਟੇਟ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੇ ਸਵਾਨਾ ਵਿੱਚ ਹੈਲਨ ਸਕਾਟ ਹੇਅ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਇਆ।[5] 2017 ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਟੋਨੀ ਮੈਕਕੌਂਬੀ ਨੇ ਇਲੀਨੋਇਸ ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦੇ ਫਲੋਰ 'ਤੇ ਹੇਅ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਪੜ੍ਹੀ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ।[6]

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* A 1924 portrait of Helen Scott Hay, in the collection of the U. S. National Library of Medicine.
* Marian Moser Jones, "Sister Soldiers: American Red Cross Nurses in Europe's Great War, 1914-1915"  (2015).
* Helen Scott Hay marker, Historical Marker Database.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1932
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1869
ਕੈਰਾਕਲ

**ਕੈਰਾਕਲ** (***Caracal caracal*** ) ਇੱਕ ਮੱਧਮ ਆਕਾਰ ਦੀ ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੀ ਹੈ ਜੋ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਆਕਾਰ ਕਾਰਨ ਆਮ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਚੀਤਾ’ ਜਾਂ ‘ਤੇਂਦੂਆ’ ਸਮਝਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਰਮਾਕਲ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੋਹਣਾ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। 

ਇਸ ਦੀ ਸਰੀਰਿਕ ਬਣਤਰ ਮਜ਼ਬੂਤ,  ਲੱਤਾਂ ਲੰਬੀਆਂ, ਚਿਹਰਾ ਛੋਟਾ, ਲੰਬੇ ਗੁੰਦਵੇਂ ਕੰਨ, ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਛੋਟੀ ਪੂੰਛ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਨੁਕੀਲੇ ਦੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲੀ ਯੁਕਤ ਭੂਰਾ ਜਾਂ ਰੇਤੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,  ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਲਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੇ ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਦੀ ਉਚਾਈ 40-50 ਸੈਮੀ ਤੱਕ ਅਤੇ ਭਾਰ 8-19 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।  ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਣਨ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦੀ ਜੋਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਡੈਨੀਅਲ ਵਾਨ ਸ਼ਰੇਬਰ ਨੇ 1776 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਉਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੁਕਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਪਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਬਣਾ ਕੇ ਇਕੱਲਾ ਜਾਂ ਜੋੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਰਾਕਲ ਇੱਕ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਛੀਆਂ, ਚੂਹਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ 10 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਉੱਚੀ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਰਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪੰਜ ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਦੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਉਸ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲੇ ਜਾਂ ਗਰਦਨ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਬੁਰਕ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਬਾਲਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਤੈਰਾਕੀ ਦਾ ਗਰਭ ਕਾਲ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਛੇ ਕੈਰਾਕਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਰਾਕਲ ਨੌ ਤੋਂ ਦਸ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,  ਲੇਕਿਨ ਕੁਝ ਮਾਦਾ ਕੈਰਾਕਲ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਕੈਰਾਕਲਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਉਮਰ ਲਗਭਗ 16 ਸਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪੰਡਿਤ ਸੀਯਾਰਾਮ ਤਿਵਾਰੀ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)

**ਸੀਯਾਰਾਮ ਤਿਵਾਰੀ** (ਜਨਮ10 ਮਾਰਚ 1919-ਦੇਹਾਂਤ 1998) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਧਰੁਪਦ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ  ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਰਭੰਗਾ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਸਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਦਰਭੰਗਾ ਘਰਾਣੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਯਕਾਰੀ (ਲਯ ਜਾਂ ਟੈਂਪੋ ਲਈ,ਸਿੰਕੋਪੇਸ਼ਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਰਗੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ) ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ ਧਰੁਪਦ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਲਯਕਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਸੀ।

ਸੰਨ 1971 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1984 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ-ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਡਾਂਸ ਐਂਡ ਡਰਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕਡੜ 
1919 ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਦਰਭੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਰੁਪਦ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਅਪਣੇ ਨਾਨਾ, ਜੋ ਕਿ ਦਰਭੰਗਾ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬਲਦੇਵ ਤਿਵਾੜੀ ਤੋਂ ਖਿਆਲ, ਠੁਮਰੀ ਅਤੇ ਭਜਨ ਸ਼ੈਲੀ ਸਿੱਖੀ।[1]

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਉਹਨਾਂ ਦੀ *ਗਾਇਕੀ*, *ਸਵਰਾ*, ਮੀਂਡ, *ਗਮਕ* ਅਤੇ ਲਯਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਛੰਦ  ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਜਿਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੈਅ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਲੈਅ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਿਆਲ, ਠੁਮਰੀ, ਟੱਪਾ ਅਤੇ ਭਜਨ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ, ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ।

ਪੁਰਸਕਾਰਃ 1971 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾੱਕਟਰ ਰਾਜੇੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤੋਂ 1955 ਮੀਆਂ, ਬਿਹਾਰ ਰਤਨ 1989, ਤਾਨਸੇਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ, ਯੂਰਪ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

1998 ਵਿੱਚ ਤਿਵਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਪਰਿਵਾਰ 
ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੇਹਾ ਸਰਗਮ ਦਾ ਨਾਨਾ ਹੈ। ਉਹ ਖੁਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕ ਨਾਟਕ ਮੁਗਲ ਏ ਆਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।  &#x5B;''''&#x5D;

ਪੰਡਿਤ ਸੀਯਾਰਾਮ ਤਿਵਾਰੀ ਦੇ ਪੋਤੇ ਡਾ. ਸੁਮਿਤ ਆਨੰਦ ਪਾਂਡੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਬੀਰੇਂਦਰ ਮੋਹਨ ਪਾਂਡੇ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਸੀਯਾਰਾਮ ਤਿਵਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਪਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਭੰਗਾ ਮਲਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪੰਡਿਤ ਰਾਮ ਚਤੁਰ ਮਲਿਕ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਚੇਲੇ ਪੰਡਿਤ ਅਭੈ ਨਾਰਾਇਣ ਮਲਿਕ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਸੁਮਿਤ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ, ਆਈ. ਸੀ. ਸੀ. ਆਰ. ਦੁਆਰਾ ਸੂਚੀਬੱਧ ਅਤੇ ਸਪਿਕਮੈਕੇ ਸੂਚੀਬੱਧਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਡਿਤ ਸੀਯਾਰਾਮ ਤਿਵਾਰੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸੰਗੀਤ ਟਰੱਸਟ ਇੱਕ ਰਜਿਸਟਰਡ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ ਹੈ ਜੋ ਸੁਮਿਤ ਦੁਆਰਾ 2014 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ, ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਧਰੁਪਦ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919
ਸੋਨਲ ਡੇ ਦੇਸਾਈ

**ਸੋਨਲਡੇ ਦੇਸਾਈ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Sonalde Desai**) ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕਾਲਜ ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਅਪਲਾਈਡ ਇਕਨਾਮਿਕ ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੇਟਾ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸਰਵੇਖਣ, ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਪੈਨਲ ਡੇਟਾ ਸਰਵੇਖਣ ਜਾਂ 2,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ 40,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਰਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਹੈ। 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 2023 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਅਮੈਰੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਦ ਐਡਵਾਂਸਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਫੈਲੋ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਦੇਸਾਈ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵਰਗ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੋਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਹ ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਦ ਹਿੰਦੂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਅਕਸਰ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਦੇਸਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਦੇਸਾਈ 1994 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਕਾਲਜ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।

2021 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਹਿਰਦਿਆਕੁਮਾਰੀ

**ਹਿਰਦਿਆਕੁਮਾਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Hridayakumari;** 1930 - 8 ਨਵੰਬਰ 2014) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਸਿੱਖਿਅਕ, ਵਿਦਵਾਨ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਵਕਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ, *ਕਲਪਨਾਕਥਾ* ਲਈ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਹਿਰਦਿਆਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਲੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਦੇ ਕਈ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ 1986 ਵਿੱਚ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ; ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ; ਬ੍ਰੇਨਨ ਕਾਲਜ, ਥੈਲਸੇਰੀ ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਾਲਜ, ਪਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸ ਗੁਪਤਾਨ ਨਾਇਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕੈਪਟਨ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰਨਾਰਾਇਣਨ ਥੰਪੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਿਰਦਿਆਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਸਾਹਿਤ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਜਨਤਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਕਾਲਜ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਅਤੇ ਸਮੈਸਟਰ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ। *ਕਲਪਨਾਕਥਾ* ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ, ਜੌਨ ਕੀਟਸ, ਪਰਸੀ ਬਾਈਸ਼ੇ ਸ਼ੈਲੀ, ਅਤੇ ਕੁਮਾਰਾਨਾਸਨ, ਚੰਗਮਪੁਝਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਿੱਲਈ ਅਤੇ ਐਡਾਪੱਲੀ ਰਾਘਵਨ ਪਿੱਲਈ । 1991 ਵਿੱਚ, *ਕਲਪਨਾਕਥਾ ਨੇ* ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।

ਹਿਰਦਿਆਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੈਣ, ਕਵੀ ਸੁਗਾਥਾਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਲਾਥੋਲ ਨਾਰਾਇਣ ਮੈਨਨ (ਮਲਿਆਲਮ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ) ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਸੁਗਾਥਾਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਜਾਤਾ ਦੇਵੀ ਵੀ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਧੀ, ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਪਿੱਲਈ, ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। 8 ਨਵੰਬਰ 2014 ਨੂੰ 84 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930
ਮਧੂਮਾਲਾ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ

**ਮਧੂਮਾਲਾ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Madhumala Chattopadhyay;** ਜਨਮ 16 ਮਾਰਚ 1961) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। 1991 ਵਿੱਚ, ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਸੈਂਟੀਨਲੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਬਾਹਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਉਪਨਗਰ ਸ਼ਿਬਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰਣੋਤੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਬਪੁਰ ਦੇ ਭਬਾਨੀ ਬਾਲਿਕਾ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ (ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ, *"ਅੰਡੇਮਾਨ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕ ਅਧਿਐਨ"* ਲਿਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਐਂਥ੍ਰੋਪੋਲੋਜੀਕਲ ਸਰਵੇ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (AnSI) ਨਾਲ ਪੀਐਚਡੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਬਾਅਦ ਦਾ ਕਰੀਅਰ 
2015 ਤੱਕ, ਮਧੂਮਾਲਾ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਡੈਸਕ ਨੌਕਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਵਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਦੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸੈਂਟੀਨੇਲ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। "ਸੈਂਟੀਨੇਲੀਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਜਾਣਗੇ," ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਹਿਰਨਮਈ ਮਿਸ਼ਰਾ

**ਹਿਰਨਮਈ ਮਿਸ਼ਰਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Hiranmayee Mishra**) ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਓਡੀਸ਼ਾ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵਿਤਰੀ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਨਾਵਲਕਾਰ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਿਸ਼ਰਾ ਅਤੇ ਅਨਸੂਯਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਚਿਨਮਈ ਸਾਰੰਗੀ, ਵੀ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਯੂਕੇ ਦੀ ਯੌਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮਿਸ਼ਰਾ ਉਦੈਨਾਥ ਆਟੋਨੋਮਸ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਆਦਾਸਪੁਰ, ਕਟਕ ਵਿਖੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਐਨ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਹੈ।

## ਮਾਨਤਾ 
2007 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਯੂਐਸਏ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਯੌਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਵੂਮੈਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਯੂਕੇ ਲੈ ਗਈ। 2011 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਰਤੀਰਾ ਸਾਥੀ ਲਈ ਟਾਈਮਪਾਸ ਬੁੱਕਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਉੜੀਆ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ *ਕਨ੍ਹਈ ਕਥਾ* ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978