open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਰਬਾਬ

ਦੌਰਾਨ ਰਬਾਬ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਇੱਕ ਬੱਦੂ ]]
﻿***ਰਬਾਬ*** (ਅਰਬੀ: الربابة - "ਕਮਾਨੀ (ਸਾਜ਼)"), ***ਰਬਾਪ***, ***ਰੇਬਾਬ***, ***ਰੇਬੇਬ***, ਜਾਂ ***ਅਲ-ਰਬਾਬ***) ਤੰਤੀ (ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ) ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਸਲਾਮੀ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਯੂਰਪ ਦੇ ਭਾਗਾਂ, ਅਤੇ ਦੂਰ ਪੂਰਬ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਰਬਾਬ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ ਹੈ। 
## ਬਣਤਰ
ਰਬਾਬ ਲੱਕੜ ਦੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਖੋਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਫਰੇਮ ਜੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਤਰਾਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਪਰਲੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਤਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ। ਬੈਂਡ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਨਿਬੱਧ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਬੈਂਡ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਅਨਬੰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਤਿਕੋਣੇ ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਸਾਜ਼ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਈ। ਮਹਾਨ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ ਇਸ ਸਾਜ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਪੰਜ ਮੂਲ ਸਾਜ਼ਾਂ ਵੀਣਾ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਸ਼ਹਿਨਾਈ, ਤੇ ਸਾਰੰਗੀ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸਿਰਕੱਢਵਾਂ ਸਾਜ਼ ਹੈ। 
## ਸਿੱਖੀ
thumbnail|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸਾਥੀ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਰਬਾਬ ਵਜਾਂਦੇ ਹੋਏ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੰਗੀ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਰਬਾਬੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਰਬਾਬੀ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਬਾਬ ਬੜੀ ਮਧੁਰ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਜੋਕੀ ਸੰਗੀਤਕ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਜ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
http://www.sikh-heritage.co.uk/arts/rebabiMardana/RebabiMardana.htm 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ
ਹਿਜੜਾ

[thumbnail|right|ਹਿਜੜੇ [ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ]]
**ਹਿਜੜਾ** ਜਾਂ **ਖੁਸਰਾ** ਅਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲਿੰਗ ਵਜੋਂ ਨਾ ਨਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਨਾ ਮਾਦਾ। ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੈਂਗਿਕ ਵਿਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। "ਹਿਜੜਾ" ਸ਼ਬਦ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ। ਅਧਿਕੰਸ਼ ਹਿਜੜੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਅਖੀਰ: ਲਿੰਗੀ (intersex) ਪਰ ਕੁੱਝ ਮਾਦਾ (ਇਸਤਰੀ) ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ, ਮੈਂ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹਾਂ?)।

ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਿਜੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਜ਼ਨਾਨਾ ਮਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਹਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰੋਗੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਾਨਤਾ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ **ਖ਼ਵਾਜਾ ਸਰਾਂ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਖੁਸਰਾ ਇਸਦਾ ਹੀ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਰੱਬ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਅੱਧਾ ਮਨੁੱਖ ਹੀਜੜਾ: ਅਨੌਖੀ ਦਾਸਤਾਨ - ਇੰਡੋ ਪੰਜਾਬ 
* ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ‘ਹਿਜੜਾ’ - ਰੋਜਨਾ ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ
* ਹਿਜੜਿਆਂ ਦੀ ਕਰਤੂਤ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਬਨਾਇਆ ਹਿਜੜਾ 
* ਵਧਾਈ ਲੈਣ ਲਾਇਆ ਨਕਲੀ ਹਿਜੜਾ ਕਾਬੂ - ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਜੜਾ (ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ)
ਬੱਦੂ ਲੋਕ

[thumb|230px|[ਸੀਰੀਆ ਰੋਟੀ ਪਕਾਉਂਦੀਆਂ ਦੋ ਬੱਦੂ ਔਰਤਾਂ]]
[thumb|230px|[ਮਿਸਰ ਦੇ ਸਿਨਾਈ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਪਕਾਉਂਦੇ ਦੋ ਬੱਦੂ ਬੰਦੇ]]
**ਬੱਦੂ** (ਅਰਬੀ: ) ਜਾਂ **ਬੱਦੂਈਨ** (, ਬੱਦੂਇਨ) ਇੱਕ ਅਰਬੀ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 'ਅਸ਼ਾਇਰ' () ਯਾਨੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਾਰਡਨ, ਇਰਾਕ, ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਰੇਗਸਤਾਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਨਾਮ ਨਿਰੁਕਤੀ
ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ - ਅਰਧ-ਖੁਸ਼ਕ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਕੀ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ। ਅਰਧ-ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਬਾਦਿਅਹ (بَادِية) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸਹਿਰਾ (صَحَرَاء)। ਬਾਦਿਅਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦੂਈ (بدوي) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਦੂ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬੀ ਕਬੀਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬ ਲੋਕ
ਇਮੈਨੂਅਲ ਕਾਂਤ

**ਇਮੈਨੁਅਲ ਕਾਂਤ** (22 ਅਪਰੈਲ 1724 - 12 ਫ਼ਰਵਰੀ 1804) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਫਿਲਾਸਫਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਫਲਸਫੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਉਹਦਾ ਮੱਤ ਸੀ ਕਿ ਮਾਨਵੀ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਵਰਗ ਜਗਤ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਸਾਡੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਤਰਕ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ, ਖਾਸਕਰ ਤੱਤ-ਮੀਮਾਂਸਾ, ਗਿਆਨ ਮੀਮਾਂਸਾ, ਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।
## ਜੀਵਨੀ
ਇਮੈਨੁਅਲ ਕਾਂਤ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ, ਕੋਨਿਗੁਜਬਰਗ (Königsland) ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਸਾਜ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਘਰ 22 ਅਪਰੈਲ 1724 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੋਨਿਗੁਜਬਰਗ ਸ਼ਹਿਰ ਅੱਜ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਕਾਲੀਨਿਨਗਰਾਦ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਅਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਮਾਂ ਦੇ *ਪਵਿਤਰ ਪੰਥ* (ਪਾਇਆਟਿਜਮ) ਨਾਮਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਆਚਰਣ, ਸਰਲ, ਨੇਮਬੱਧ ਅਤੇ ਘਾਲਣਾ ਭਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਕੋਨਿਗੁਜਬਰਗ ਤੋਂ ਦਸ ਮੀਲ ਤੋਂ ਪਾਰ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ। 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਕਾਲੇਜੀਅਮ ਫੀਡੇਰਿਕਿਏਨਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਖ਼ਤਮ ਕਰ, ਉਹ ਕੋਨਿਗਜਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਛੇ ਸਾਲ (1746 ਤੱਕ) ਉਸਨੇ ਭੌਤਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਹਿਸਾਬ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਦੇਨੀ ਦਿਦਰੋ

**ਦੇਨੀ ਦਿਦਰੋ** (ਅਕਤੂਬਰ 5, 1713 - 31 ਜੁਲਾਈ 1784) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਇਹ ਯੌਂ ਲੇ ਰੌਂ ਦਾਲੈਮਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੇਦੀਏ ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ, ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨੀ ਸੀ। ਇਹ ਯੂਰਪੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਕਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਾਇਣ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ

[thumb|ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਾਇਣ, ਗੇਅ ਪ੍ਰਾਈਡ 2012 ਨੂੰ [ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ]]

**ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਾਇਣ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ** (ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ **ਲਕਸ਼ਮੀ**) ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ, ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਭਰਤਨਾਟੀਅਮ ਨ੍ਰਿਤਿਆਂਗਨਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 1979 ਨੂੰ ਥਾਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਇੱਕ ਹਿਜੜਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ, "ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਸਾਡਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵੱਜੋਂ ਸਾਡੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਉਹ 2011 ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ ਵੀ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਥਾਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਇਕ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਲੋਚਨਾਦੇਵੀ ਸਿੰਘਾਨੀਆ ਸਕੂਲ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਮਿਠੀਬਾਈ ਕਾਲਜ ਵਿਚੋਂ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਭਰਤਨਾਟੀਅਮ ਦੀ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੇਜੁਏਸ਼ਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।
 ਅਕਸਰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸੀ ਅਤੇ "ਹੋਮੋ" ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਲਗਭਗ 5 ਗ੍ਰੇਡ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਅਸ਼ੋਕ ਰੋ ਕਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਕੇਨ ਘੋਸ਼ ਵੀਡਿਉ ਵਿਚ ਡਾਂਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੋਰੀਉਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਸ਼ਾਬੀਰਾ ਜਰੀਏ ਹਿਜੜਾ ਕਮਿਊਨਟੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਬਾਰ ਡਾਂਸਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਡਾਂਸ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। 2002 ਵਿਚ ਉਹ ਇਕ ਐਨਜੀਓ ਡੀ.ਏ.ਆਈ. ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣ ਗਈ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਹਿਜੜਿਆਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਰਜਿਸਟਰਡ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। 2007 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਇਕ ਸੰਸਥਾ ਅਸਤਿੱਤਵ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 'ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਪਿਕ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਜ਼ ਨੈਟਵਰਕ' ਲਈ ਭਾਰਤ ਛੱਡਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਟੋਰਾਂਟੋ, ਕੈਨੇਡਾ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ 'ਤੇ ਉਸਨੂੰ  ਔਰਤ, ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਤੇ ਹਿਜੜਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਏਜੰਸੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਨੂੰ ਤੀਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਪਟੀਸ਼ਨ ਪਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਟਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਗੋਦ ਲਏ ਹੋਏ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਥਾਨੇ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।

ਉਸ ਨੇ 'ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਬੋਲੋ' ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਦਾ ਵੱਧਣਾ ਤਾਂ ਮਿਲਿਆ ਪਰ ਕੋਈ ਹਾਰਮੋਨ ਥੇਰੇਪੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਲਈ ਅਤੇ ਸਲਮਾਨ ਰਸ਼ਦੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਹਿਜੜਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।

## ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਜੈਡਰ ਅਤੇ ਸੈਕਸੁਐਲਟੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਲਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਅਕਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਹਿੰਦੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਜੜਾ (ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ) ਲੋਕ
ਟਾਈਗਰ ਵੁਡਜ਼

**ਐਲਡਰਿਕ ਟੋਂਟ** "**ਟਾਈਗਰ**" **ਵੁਡਜ਼** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗੌਲਫ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਮਯਾਬ ਗੌਲਫ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।
ਇਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਦਾ ਗੌਲਫ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰੂਸੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

### ਅ
{| class="wikitable" style="width:90%;"
|- bgcolor="#cccccc"
! width=15%|ਪੋਰਟਰੇਟ
! width=23%|ਲੇਖਕ
! width=32%|ਉਘੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ
! width=15%|ਚਿੱਤਰ
! width=15%|ਚਿੱਤਰ 
|-
|align=center|
|**ਫ਼ਿਓਦਰ ਅਬਰਾਮੋਵ**(1920–1983)
|*ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ**ਲੱਕੜ ਦੇ ਘੋੜੇ**ਦੋ ਸਿਆਲ ਤੀੰਂ ਹੁਨਾਲ*
|align=center|
|align=center|

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲਕਾਰ
ਮਿਖਾਇਲ ਬੁਲਗਾਕੋਵ

**ਮਿਖਾਇਲ ਅਫ਼ਾਨਾਸੀਏਵਿੱਚ ਬੁਲਗਾਕੋਵ** (, ;  &ndash; 10 ਮਾਰਚ 1940) 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧ ਦੌਰਾਨ ਸਰਗਰਮ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਵਧੇਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ *ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਮਾਰਗਰੀਟਾ* ਕਾਰਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਸਬਾਲਟਰਨ ਅਧਿਐਨ

**ਸਬਾਲਟਰਨ ਅਧਿਐਨ ਗਰੁੱਪ** (ਐੱਸ ਐੱਸ ਜੀ) ਜਾਂ **ਸਬਾਲਟਰਨ ਅਧਿਐਨ ਸਮੂਹ** ਦਖਣ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਹੈ ਜੋ ਦਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਮਾਜਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫ਼ੋਕਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਮ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਉੱਤਰਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਸਾਮਰਾਜੀ ਸਮਾਜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। **ਸਬਾਲਟਰਨ ਅਧਿਐਨ** ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਲਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਪਹੁੰਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਫ਼ੋਕਸ ਇਲੀਟ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਥੱਲੇ ਦੇ ਪਧਰ ਤੇ ਅਵਾਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਨ।
## ਸਬਾਲਟਰਨ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ *ਸਬਾਲਟਰਨ* ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਇਤਾਲਵੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅੰਤੋਨੀਓ ਗਰਾਮਸ਼ੀ (1891–1937) ਦੀ ਰਚਨਾ *ਪ੍ਰਿਜਨ ਨੋਟਬੁਕਸ* ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਦ ਦੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੱਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਬਾਲਟਰਨ ਪਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਸਲ, ਵਰਗ, ਲਿੰਗ, ਲਿੰਗਕ ਰੁਚੀ, ਨਸਲੀਅਤ, ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੂ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਗੌਣ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ- ਦਲਿਤ, ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਪਿਸੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ
ਮਾਇਆ ਐਂਜਲੋ

**ਮਾਇਆ ਐਂਜਲੋ** (; ਜਨਮ ਸਮੇਂ **ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਨ ਜਾਨਸਨ **; 4 ਅਪਰੈਲ 1928 - 28 ਮਈ 2014) ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕਨ ਲੇਖਕ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਰਾਈਟਸ ਐਕਟਿਵਿਸਟ ਸੀ। ਉਹ ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਕਿੰਗ ਅਤੇ ਮੈਲਕਮ ਏਕਸ ਦੀ ਦੋਸਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਵੈਜੀਵਨੀਆਂ, ਪੰਜ ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਹਿਤਕ ਜਗਤ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤਾਖਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ 1969 ਵਿੱਚ ਆਈ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ *ਆਈ ਨੋ ਵਾਈ ਦ ਕੇਜਡ ਬਰਡ ਸਿੰਗਸ* ਨਾਲ ਬਣੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਥਿਏਟਰ, ਫਿਲਮਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੇਖਣੀ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮਾਇਆ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਅਪਰੈਲ 1928 ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਲੂਈਸ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਦਰਬਾਨ ਅਤੇ ਨੌਸੈਨਾ ਖਾਣਾ ਮਾਹਰ, ਬੇਲੀ ਜਾਨਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਰਸ ਅਤੇ ਕਾਰਡ ਡੀਲਰ, ਵਿਵੀਅਨ (ਬੈਕਸਟਰ) ਜਾਨਸਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਔਲਾਦ ਸੀ। ਅਜੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਣਬਣ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਜੁਦਾ ਹੋ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕਨ ਕਵੀ
ਚਿਤਰਕੂਟ

**ਚਿਤਰਕੂਟ**ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ, ਮਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਤਨਾ ਜਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਕ ਨਗਰ ਅਤੇ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਹੈ। ਇਹ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਵਾਲਾ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਚਿਤਰਕੁਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਚਿਤਰਕੂਟ ਧਾਮ (ਕਰਵੀ) ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ ਚਿਤਰਕੂਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਟੂਰਿਸਟ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਸਥਾਨ
### ਕਾਮਦਗਿਰੀ
ਇਸ ਪਵਿਤਰ ਪਹਾੜ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਸਰਧਾਲੂ ਕਾਮਦਗਿਰੀ ਪਹਾੜ ਦੀ 5 ਕਿਮੀ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰ ਆਪਣੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਮੰਦਿਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਕਾਮਤਾਨਾਥ ਅਤੇ ਭਰਤ ਮਿਲਾਪ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 
### ਰਾਮਘਾਟ
ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਰਾਮਘਾਟ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਕਿਰਿਆਕਲਾਪ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 
### ਜਾਨਕੀ ਕੁੰਡ
ਰਾਮਘਾਟ ਤੋਂ 2 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਜਾਨਕੀ ਕੁੰਡ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜਨਕ ਪੁਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜਾਨਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਨਕੀ ਇੱਥੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਜਾਨਕੀ ਕੁੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਰਾਮ ਜਾਨਕੀ ਰਘੁਵੀਰ ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਸੰਕਟ ਮੋਚਨ ਮੰਦਿਰ ਹੈ। 
### ਬਲੌਰ ਸ਼ਿਲਾ
ਜਾਨਕੀ ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਿਲਾ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਿਲਾ ਉੱਤੇ ਸੀਤੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛਪੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਸ਼ਿਲਾ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੈੰਤ ਨੇ ਕਾਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਉਸ ਨੂੰ ਠੁੰਗ ਮਾਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ਿਲਾ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਬੈਠਕੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਿਹਾਰਦੇ ਸਨ। 
### ਅਨਸੁਇਆ ਅਤਰੀ ਆਸ਼ਰਮ
ਬਲੌਰ ਸ਼ਿਲਾ ਤੋਂ ਲੱਗਪਗ 4 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਘਣ ਵਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇਹ ਏਕਾਂਤ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਅਤਰੀ ਮੁਨੀ, ਅਨੁਸੁਇਆ, ਦੱਤਾਤਰੇਇਏ ਅਤੇ ਦੁਰਵਾਸ਼ਾ ਮੁਨੀ ਦੀਆਂ ਮਰਤੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਹਨ। 
### ਗੁਪਤ ਗੋਦਾਵਰੀ
ਨਗਰ ਤੋਂ 18 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਗੁਪਤ ਗੋਦਾਵਰੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੋ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਚੌੜੀ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਪਰਵੇਸ਼ ਦਵਾਰ ਭੀੜਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੌਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਘੁਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਗੁਫਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਤਾਲਾਬ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਗੁਫਾ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਭੀੜੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਗੁਫਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਛਮਣ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। 
### ਹਨੁਮਾਨ ਧਾਰਾ
ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨੁਮਾਨ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਝਰਨੇ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਧਾਰਾ ਸਰੀਰਾਮ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦਹਨ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਆਰਾਮ ਲਈ ਬਣਵਾਈ ਸੀ। ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸੀਤਾ ਰਸੋਈ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਨਜਾਰਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
### ਭਰਤਕੂਪ
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਭਰਤ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਰੇ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਇੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਅਤਰੀ ਮੁਨੀ ਦੇ ਪਰਾਮਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਭਰਤ ਨੇ ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਕੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਕੂਪ ਨੂੰ ਭਰਤ ਕੂਪ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ
ਟੋਰਾਂਟੋ ਪੀਅਰਸਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ

250px|thumbnail|right|ਟੋਰਾਂਟੋ ਪੀਅਰਸਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ੀ ਨਜ਼ਾਰਾ
**ਟੋਰਾਂਟੋ ਪੀਅਰਸਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ** (ਜਿਸ ਨੂੰ **ਲੈਸਟਰ ਬੀ.ਪਿਅਰਸਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ** ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ **ਪੀਅਰਸਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)  ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਟੋਰਾਂਟੋ, ਓਂਟਾਰੀਓ ਸਹਿਤ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ; ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਹਾਰਸਸ਼ੂ ਜਿੱਥੇ 87 ਲੱਖ ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਹਨ (ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 25%) ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ। ਇਹ ਡਾਊਨਟਾਊਨ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵੱਲੋਂ  ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਜਮੀਨ ਮਿਸਿਸਾਗੂਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਮਾਨਖੇਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪੂਰਬਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਲੈਸਟਰ ਬਾਵਲਸ ਪੀਅਰਸਨ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ
ਹਰਕੁਲੀਜ਼

; ਨਾਇਕ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਖੱਲ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ]]
**ਹਰਕੁਲੀਜ਼** ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਦੈਵੀ ਨਾਇਕ ਹਰਕੁਲੀਸ ਦਾ ਰੋਮਨ ਨਾਮ ਹੈ। ਉਹ ਯੂਨਾਨੀ ਦੇਵਤੇ ਜ਼ਿਊਸ (ਰੋਮਨ ਤੁੱਲ ਜੁਪੀਟਰ) ਅਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਆਲਕਮੀਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਿਥਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੂਰਬੀਰ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸਾਹਸੀ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
## ਦੰਤ ਕਥਾ
ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਜ਼ਿਊਸ ਦੀ ਇਛਾ ਸੀ ਕਿ ਹਰਕੁਲੀਜ਼ ਵੀ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਤਾਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਸੀ ਅਗਰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਾਣੀ ਹੇਰਾ ਹਰਕੁਲੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਂਦੀ। ਪਰ ਹੇਰਾ ਹਰਕੁਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਚਿੜਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹਰਕੁਲੀਜ਼ ਦੇ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਹਰੀਲੇ ਸੱਪ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲੇਕਿਨ ਹਰਕੁਲੀਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਪਾਇਆ। ਹਰਕੁਲੀਜ਼ ਲਈ ਓਲੰਪਸ ਤੇ ਕੋਈ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਦੰਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੇਗਾਰਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ - ਖੁਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਚਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿਊਸ ਦਾ ਬੇਟਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਓਲੰਪਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜਾ ਪੁੱਜਾ। ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਵੱਡੇ ਦੁਭਰ ਕੰਮ ਸੌਂਪੇ ਗਏ। ਹਰਕਿਊਲਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਤਾਂ ਕਰ ਲਏ ਲੇਕਿਨ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਐਲੇਨ ਬਾਦੀਓ

**ਐਲੇਨ ਬਾਦੀਓ** ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। 
ਬਾਦੀਓ ਨੇ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਨਾ ਹੀ ਆਧਿਨੁਕ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕ। ਬਾਦੀਓ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਘਟਨਾਕਰਮ ਬਾਰੇ ਲਗਾਤਾਰ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਦੀਓ ਦੀ ਦਲੀਲਬਾਜ਼ੀ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1963 ਵਿੱਚ ਬਾਦੀਓ ਨੇ ਰਾਂਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਥੇ ਉਹ ਫਰਾਂਸੋਆ ਰੇਨੋ ਦਾ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ 1969 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ VIII ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਨਾਵਲ ਛਾਪ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਯੂਨੀਫਾਇਡ ਸ਼ੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਪੀ.ਐਸ.ਯੂ.) ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਦ ਸਕਰੀਮ

***ਦ ਸਕਰੀਮ*** () ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾਵਾਦੀ ਕਲਾਕਾਰ ਐਡਵਰਡ ਮੁੰਚ ਦੀ 1893 ਅਤੇ 1910 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਬਣਾਏ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਚਾਰ ਵਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਨਾਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਮੁੰਚ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਿਰਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ *ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਚੀਖ* (*Der Schrei der Natur*) ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਿਹਬਲ ਸੰਤਰੀ ਅਸਮਾਨ ਵਾਲੇ ਧਰਤ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ਕਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਕਾਰ ਹੈ। ਆਰਥਰ ਲੁਬੋਵ ਨੇ *ਦ ਸਕਰੀਮ* ਨੂੰ "ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦਾ ਆਈਕੋਨ, ਸਾਡੇ ਜੁੱਗ ਦੀ ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ" ਵਰਗੇ ਲਕਬਾਂ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ
ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ

**ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਮੁਹਿਉੱਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਆਜ਼ਾਦ**  (, ) (11 ਨਵੰਬਰ 1888 – 22 ਫਰਵਰੀ 1958) ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਏਕਤਾ ਲਈ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੱਖ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 1992 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਮਰਨ-ਉਪਰੰਤ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।  ਖਿਲਾਫਤ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। 1923 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਿਆ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ।

ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਜੁਲਾਈ 1912 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਤੋਂ *ਉਰਦੂ ਸਪਤਾਹਿਕ ਅਲ-ਹਲਾਲ* ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੇ ਕਾਜ਼ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਫਾਸਲਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਅਲੀਗੜ ਲੀਹ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕੀਤੀ। 1914'ਚ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਛਿੜ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਤੇ ਪਬੰਦੀ ਲਗ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਤੋ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਬੰਬਈ,ਪੰਜਾਬ,ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਸਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਵੇਸ਼ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਚਲੇ ਗਿਆ। ਪਹਿਲੀ ਜਨਵਰੀ 1920 ਤੱਕ ਉਹ ਰਾਂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਜਰਬੰਦ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਖਿਲਾਫ਼ਤ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਨੇਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਸਿਵਲਨਾਫੁਰਮਾਨੀ ਦੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਸਮਰਥਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ 1919 ਰੋਲਟ ਐਕਟ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਨਾਮਿਲਵਰਤਨ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕਲਕੱਤਾ ਸੇਸ਼ਨ 1920 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਖਿਲਾਫਤ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1924 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਯੂਨਿਟੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਵੀ ਪਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। 1928 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨੇਸ਼ਨਲਿਸ੍ਟ ਮੁਸਲਿਮਜ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। 1923 ਤੇ ਫਿਰ 1940 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ 1946 ਉਸ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ 1946 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੈਬਿਨੇਟ ਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਗਲਬਾਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। *ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜਾਦੀ ਦੀ ਜਿੱਤ* (India wins freedom ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ) ਉਸਦੀ ਲਿਖੀ ਚਰਚਿਤ ਕਿਤਾਬ ਮਹਿਜ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀੰ ਬਲਿਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀਆਂ ਪਰਾਪਤੀਆਂ, ਗਲਤੀਆਂ, ਘਾਟਾਂ ਤੇ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਉਰਦੂ ਜੁਬਾਨ ਵਿੱਚ ਅਲ-ਬਯਾਨ (1915) ਅਤੇ ਤਰਜੁਮਾਨ-ਉਲ-ਕੁਰਾਨ (1933-36) ਜੋ ਟੀਕੇ ਹਨ,ਤਜਕਰਾਹ (1916) ਇੱਕ ਆਤਮਕਥਾ ਅਤੇ ਗੁਬਾਰੇ ਖਾਤਿਰ (1943) ਪਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਅਨੇਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।

ਮੌਲਾਨਾ ਨੇ ਲੜਕਪਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਤਖ਼ੱਲਸ ਰੱਖ ਲਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਸਰੂਫ਼ੀਆਂ ਇਸ ਕਦਰ ਵਧ ਗਈਆਂ ਕਿ ਸ਼ਾਇਰੀ ਲਈ ਵਕਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਲੇਕਿਨ ਤਖ਼ੱਲਸ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜ ਅੰਗ ਜ਼ਰੂਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਮੌਲਾਨਾ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ "ਆਜ਼ਾਦ ਕੀ ਕਹਾਣੀ, ਆਜ਼ਾਦ ਕੀ ਜ਼ਬਾਨੀ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ੇਅਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

## ਨਮੂਨਾ ਸ਼ਾਇਰੀ
### ਰੁਬਾਈ 

ਥਾ ਜੋਸ਼ੋ ਖ਼ਰੋਸ਼ ਇਤਫ਼ਾਕੀ ਸਾਕੀ
ਅਬ ਜ਼ਿੰਦਾ ਦਿਲੀ ਕਹਾਂ ਹੈ ਬਾਕੀ ਸਾਕੀ
ਮੈਖ਼ਾਨੇ ਨੇ ਰੰਗ ਓ ਰੂਪ ਬਦਲਾ ਐਸਾ
ਮੈਕਸ਼ ਮੈਕਸ਼ ਰਹਾ, ਨਾ ਸਾਕੀ ਸਾਕੀ

### ਇੱਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ੇਅਰ

ਨਸ਼ਤਰ ਬਾ ਦਿਲ ਹੈ ਆਹ ਕਿਸੀ ਸਖ਼ਤ ਜਾਨ ਕੀ
ਨਕਲੀ ਸਦਾ ਤੋ ਫ਼ਸਦ ਖੁੱਲੇਗੀ ਜ਼ਬਾਨ ਕੀ

ਗੁੰਬਦ ਹੈ ਗਰਦ ਬਾਰ ਤੋ ਹੈ ਸ਼ਾਮਿਆਨਾ ਗਰਦ
ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਮਿਰੀ ਕਬਰ ਨਹੀਂ ਸਾਇਬਾਨ ਕੀ

ਆਜ਼ਾਦ ਬੇ ਖ਼ੁਦੀ ਕੇ ਨਸ਼ੀਬ ਓ ਫ਼ਰਾਜ਼ ਦੇਖ
ਪੱਛੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕੀ ਤੋ ਕਹੀ ਆਸਮਾਨ ਕੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਹਿਰੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਮੋਹਨ ਆਗਾਸ਼ੇ

**ਡਾ. ਮੋਹਨ ਆਗਾਸ਼ੇ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ​​ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰਿਚਮੰਡ ਸਕੂਲ ਡਿਸਟਰਿਕਟ

200px|thumbnail|right|ਰਿਚਮੰਡ ਸਕੂਲ ਡਿਸਟਰਿਕਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ
**ਰਿਚਮੰਡ ਸਕੂਲ ਡਿਸਟਰਿਕਟ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Richmond School District; **School District #38**) ਰਿਚਮੰਡ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲੀ ਜਿਲਾ (ਸਕੂਲ ਡਿਸਟਰਿਕਟ) ਹੈ।

ਇਹ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ ਰਿਚਮੰਡ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*  ਰਿਚਮੰਡ ਸਕੂਲ ਡਿਸਟਰਿਕਟ
**(ਪੰਜਾਬੀ)  ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਆਮ ਸੂਝ( )

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸਕੂਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਇਸਕਾਨ

[300px|thumbnail|right|[ਪੂਨਾ ਇਸਕਾਨ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਧਾਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ]]

**ਇਸਕਾਨ** ਜਾਂ **ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਾਵਨਾਮ੍ਰਤ ਸੰਘ** (International Society for Krishna Consciousness - ISKCON), ਨੂੰ "ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅੰਦੋਲਨ" ਦੇ ਨਾਮ ਵੱਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1966 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਭਗਤੀਵੇਦਾਂਤ ਸਵਾਮੀ ਪ੍ਰਭੁਪਾਦ ਨੇ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਲਾ ਹਨ।

## ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ 
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਇਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ੍ਰੀ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਕਿਰਪਾ ਸ੍ਰੀ-ਮੂਰਤੀ ਸ੍ਰੀ-ਅਭਇਚਰਨਾਰਵਿੰਦ ਭਗਤੀਵੇਦਾਂਤ ਸਵਾਮੀ ਪ੍ਰਭੁਪਾਦਜੀ ਨੇ ਸੰਨ 1966 ਨੂੰ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਭਗਤੀ ਸਿੱਧਾਂਤ ਸਰਸਵਤੀ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭੁਪਾਦ ਮਹਾਂਰਾਜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਤੂੰ ਯੁਵਾ ਹੋ, ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰੋ। ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 59 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਆਗਿਆ ਸਾਰਿਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਅਥਕ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਭਵਨਾਮ੍ਰਤ ਸੰਘ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਖੇ ਅਰੰਭ ਹੋਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਧਾਰਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਰੁੜ੍ਹਨ ਲੱਗੀ। ਕਈ ਦੇਸ਼ ਹਰੇ ਰਾਮਿਆ- ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਪਾਵਨ ਭਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁੰਜਾਇਮਾਨ ਹੋਣ ਲੱਗੇ।

ਆਪਣੇ ਸਧਾਰਨ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਾਤੀ-ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਭਾਵ ਦੇ ਚਲਦੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅਨੁਆਈਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮੰਦਰ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਮੀ ਪ੍ਰਭੁਪਾਦਜੀ ਦੀਆਂ ਅਥਕ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮੁੱਚੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 108 ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸਕਾਨ ਸਮੂਹ ਦੇ ਲਗਪਗ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

## ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂਤ 
## ਯੋਗਦਾਨ 
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
## ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੜੀਆਂ 
## ਸੰਦਰਭ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ
ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਤਰ

[thumb|190px|[ਗੌਡੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜਪਮਾਲਾ]]
**ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਤਰ** ਜਾਂ **ਮਹਾਂਮੰਤਰ** (ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਮੰਤਰ) ੧੬ ਸ਼ਬਦ ਵੈਸ਼ਣਵ ਮੰਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉੱਲੇਖ ਕਲਿਸੰਤਰਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਂਮੰਤਰ:
: **ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ।** 
: **ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਰੇ ਹਰੇ ॥**
: **ਹਰੇ ਰਾਮ ਹਰੇ ਰਾਮ।** 
: **ਰਾਮ ਰਾਮ ਹਰੇ ਹਰੇ ॥**

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਕਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਯੰਤੀ

thumbnail|right|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ

**ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੈਅੰਤੀ**, **ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ** ਜਾਂ **ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਜਨਮਾਸ਼ਟਮੀ** ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜਨਮੋਤਸਵ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਜੈਅੰਤੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸੇ ਭਾਰਤੀ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਵਤਾਰ ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਤਿਆਚਾਰੀ ਕੰਸ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਇਸ ਦਿਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਰਿਤ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਤ 'ਚ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੈਅੰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵੱਜੋਂ ਮਨਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਲਈ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੈਅੰਤੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਮਥੁਰਾ ਨਗਰੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਤਰ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ। ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਚ-ਨਾਟਕ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਭਗਤੀ ਗਾਉਣ, ਵਰਤ (ਉਪਵਾਸ) ਰੱਖਣਾ, ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ (ਰਾਤਰੀ ਜਾਗਰਣ) ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦਿਨ ਤੇ ਮਹਾਂਉਸਤਵ (ਮਹੋਤਸਵ) ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੈਸ਼ਨਵ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੰਦੋਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੜ੍ਹੇ ਉਸ ਮੌਕੇ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੰਦਾ ਨੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਤੋਹਫੇ ਵੰਡੇ ਸਨ।

## ਮਹੱਤਵ 
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵਕੀ ਅਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਜਨਮਦਿਨ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੌੜੀਆ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਲੋਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਸਰਬਉੱਚ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਉਦੋਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ, ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਦਿਨ ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।.

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਤਿਆਚਾਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਬੁਰਾਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ ਰਾਜਾ ਕੰਸ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਸੀ। ਮਥੁਰਾ ਵਿਖੇ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਫੌਰਨ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਭਾਭੀ ਨੰਦਾ ਅਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੱਪ ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਬਲਰਾਮ ਵਜੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੜ੍ਹੇ ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਰੋਹਿਣੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦੇ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗ ਕੇ ਇਹ ਕਥਾ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ
ਚਣਾ ਮਸਾਲਾ

thumb|ਚਣਾ ਮਸਾਲਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ। 
**ਚਣਾ ਮਸਾਲਾ** ਜਾਂ **ਛੋਲੇ ਮਸਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਬਜ਼ੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸਮੱਗਰੀ ਕਾਬਲੀ ਚਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਜ ਮਸਾਲੇ ਦੀ ਚਟਪਟੀ ਸੱਬਜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਪਰਿਆੰਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ।

## ਸਮੱਗਰੀ 
thumb|ਛੋਲੇ ਮਸਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਸਮੱਗਰੀ
ਕਾਬਲੀ ਛੌਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ, ਟਮਾਟਰ, ਅਦਰਕ, ਲਸਣ, ਹਰਾ ਧਨਿਆ, ਹਲਦੀ, ਧਨਿਆ ਪਾਵਡਰ, ਗਰਮ ਮਸਾਲਾ ਆਦਿ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜੇ ਸੁੱਕਿਆ ਛੋਲੇ ਮਸਾਲਾ ਵੀ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਵਾਦ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਖੇਤਰ 
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁੱਖਤ: ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੀ ਖੇਤਰ, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਕਸਰ ਸੁੱਕੀ ਸੱਬਜੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਔਰਨ ਕਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਸੇਦਾਰ ਸੱਬਜੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਸਾਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਚਟਪਟਾ ਅਤੇ ਤੇਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕੁਲਚੇ ਜਾਂ ਭਟੂਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਤਸਵਾਂ ਦੀਆਂ ਦਾਵਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਵਿਅੰਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਲੂ ਛੋਲੇ ਬਹੁਤ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਆਮ ਵਿਕਦੇ ਹੋਏ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨ
ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖ਼ਾਨ

**ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖਾਨ** (21 ਮਾਰਚ 1913 - 21 ਅਗਸਤ 2006) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇਸਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਵਾਦਕ, ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਵਾਦਕ ਸਨ। ਉਥੋਂ ਹੀ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਏ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਵਾਦਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਬਾਦਤ ਦੇ ਵਕ਼ਤ ਵਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਨਾਖਤ ਦਵਾਈ।
 ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਵਲੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਨਾਲ ਵੀ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਵਾਰਾਨਸੀ (ਬਨਾਰਸ) ਵਿੱਚ 2006 ਨੂੰ ਇੰਤਕਾਲ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਮਾਰਚ 1916 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਡੁਮਰਾਂਵ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਗਾਮਬਰ ਬਕਸ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮਿੱਤਨਬਾਈ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਡੁਮਰਾਂਵ ਰਾਜ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕੇਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਦਾਦਾ ਉਸਤਾਦ ਸਾਲਾਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਰਸੂਲ ਬਕਸ ਖਾਨ ਵੀ ਡੁਮਰਾਂਵ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ।
ਹੁਲਦਰਿਚ ਜ਼ਵਿੰਗਲੀ

**ਹੁਲਦਰਿਚ ਜ਼ਵਿੰਗਲੀ** (1 ਜਨਵਰੀ 1484 - 11 ਅਕਤੂਬਰ 1531) ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਲੀਡਰ ਸੀ।

1519 ਵਿੱਚ, ਜ਼ਵਿੰਗਲੀ ਜ਼ੁਰਿਕ ਦੇ ਗਰਾਸਮੁੰਸਟਰ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦਾ ਧਰਮ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆ। 1522 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਜਨਤਕ ਵਿਵਾਦ ਵਿਚ, ਲੈਂਟ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤ ਦੇ ਰਵਾਜ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਸਾਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ, ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ, ਪਾਦਰੀ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।

ਸੁਧਾਰ ਸਵਿਸ ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਪਰ ਕਈਆਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਿਵਿੰਗਲੀ ਨੇ ਸੁਧਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਦਾ ਗਠਜੋੜ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਲੀਹਾਂ 'ਤੇ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। 1529 ਵਿੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਟਲ ਗਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਜ਼ੁਇੰਗਲੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਹ ਮਾਰਬਰਗ ਕੋਲੌਕੀ ਵਿਖੇ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੁਕਤਿਆਂ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ, ਪਰ ਉਹ ਯੂਕੇਰਿਸਟ ਵਿੱਚ ਮਸੀਹ ਦੀ ਅਸਲ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕੇ।

1531 ਵਿੱਚ, ਜ਼ੁਇੰਗਲੀ ਦੇ ਗਠਜੋੜ ਨੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਛਾਉਣੀਆਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਸਫ਼ਲ ਭੋਜਨ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ। ਛਾਉਣੀਆਂ ਨੇ ਉਸੇ ਪਲ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ੂਰਿਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜ਼ੀਵਿੰਗਲੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ (1484–1518)
ਹੁਲਡਰਿਚ ਜ਼ਿਵਿੰਗਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1484 ਨੂੰ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੀ ਟੋਗਨਬਰਗ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ, ਵਾਈਲਡਹੌਸ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕਿਰਸਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੇ ਨੌ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਅਲੀਰੀਚ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ (ਅਮਟਮੈਨ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨਕ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ) ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਜ਼ਿਵਿੰਗਲੀ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ, ਬਰਥੋਲੋਮਿਯੂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਜ਼ੁਇੰਗਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਸੇਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੈਨਜ਼ਲੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ। ਬਾਸੇਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਾਨਵਵਾਦੀ, ਹੈਨਰੀ ਵਾਲਫਲਿਨ ਨਾਲ ਬਾਰਨ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਰਹੀ। ਬਾਰਨ ਵਿੱਚ ਡੋਮਿਨਿਕਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਵਿੰਗਲੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੌਵਾਨੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਰਸ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਲਾਤੀਨੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਬਾਰਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ 1498 ਦੇ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਵਿਏਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਪਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ੁਇੰਗਲੀ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 1500 ਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਮੈਸਟਰ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਿਸ ਲੋਕ
ਫ਼ਰੂਗ਼ ਫ਼ਰੁਖ਼ਜ਼ਾਦ

thumb
, ਸ਼ਮੀਰਾਨ, ਤਹਿਰਾਨ]]

**ਫ਼ਰੂਗ਼ ਫ਼ਰੁਖ਼ਜ਼ਾਦ** ( *Forūgh Farrokhzād*; 28 ਦਸੰਬਰ 1934 — 13 ਫਰਵਰੀ 1967) ਇਰਾਨੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਔਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਸੂਰਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਰਾਨ ਦੀਆਂ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਇਹ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਬੁੱਤ-ਸ਼ਿਕਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 32 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਜੀਵਨੀ
ਫ਼ਰੂਗ਼ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਦਸੰਬਰ 1934 ਨੂੰ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਕ਼ਰ ਫ਼ਰੁਖ਼ਜ਼ਾਦ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਕਰਨਲ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਤੂਰਾਨ ਵਜ਼ੀਰੀ ਤਬਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ (ਅਮੀਰ, ਮਸੂਦ, ਮਿਹਰਦਾਦ, ਫਰੀਦੂਨ ਫ਼ਰੁਖ਼ਜ਼ਾਦ, ਪੂਰਨ ਫ਼ਰੁਖ਼ਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਗਲੋਰੀਆ) ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ’ਤੇ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨੌਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸੀਣ-ਪਰੋਣ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਦਸਤਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1952 ਵਿੱਚ, 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲੋਂ 10 ਸਾਲ ਵੱਡੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਿਤਾਰਵਾਦਕ ਪਰਵੇਜ਼ ਸ਼ਾਪੂਰ ਨਾਲ਼ ਨਿਕਾਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸੀਣ-ਪਰੋਣ ਸਿਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਅਹਵਾਜ਼ ਚਲੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕਾਮਯਾਰ ਰੱਖਿਆ। 1955 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੂਗ਼ ਅਤੇ ਪਰਵੇਜ਼ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੇਟੇ ਦਾ ਹੱਕ ਪਰਵੇਜ਼ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਤਹਿਰਾਨ ਪਰਤ ਗਈ ਅਤੇ 1955 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਸੀਰ (ਬੰਦੀਵਾਨ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।

ਉਸ ਨੇ ਔਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਤੜਪ ਨੂੰ, ਇਰਾਨੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਵਲਵਲੇ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਗੜੁਚ ਕਾਵਿ-ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਬੇਬਾਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਤਕੜੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੁਰ ਦਾ ਬੜਾ ਵਿਰੋਧ ਹੋਇਆ। 1958 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਇਰਾਨ ਪਰਤ ਕੇ ਰੁਜਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਫ਼ਿਲਮ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਗੁਲਸਤਾਨ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੀ ਆਪਣਾ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਬਰੀਜ਼ ਜਾ ਕੇ ਕੋਹੜ ਪੀੜਤ ਇਰਾਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ *ਦੀਵਾਰ* ਅਤੇ *ਬਾਗ਼ੀ* ਛਪਵਾਈਆਂ। 1962 ਦੀ *ਹਾਊਸ ਇਜ ਬਲੈਕ* ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਕਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਨਾਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ। ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ, ਉਹਦਾ ਇੱਕ ਕੋਹੜੀ ਜੋੜੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹੁਸੈਨ ਮੰਨਸੂਰੀ ਨਾਲ ਮੋਹ ਪੈ ਗਿਆ। 
## ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ 

  (﻿ਅੰਦੋਹ ਪ੍ਰਸਤ)

ਕਾਸ਼ ਮੈਂ ਖ਼ਿਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ...ਕਾਸ਼ ਮੈਂ ਖ਼ਿਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ
ਕਾਸ਼ ਮੈਂ ਖ਼ਿਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਤੇ ਮਲਾਲ ਅੰਗੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ
ਮੇਰੀਆਂ ਆਰਜ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਇੱਕ ਇਕ ਕਰ ਕੇ ਜ਼ਰਦ ਹੋ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ
ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਸੂਰਜ ਸਰਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ
ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਦਾ ਆਸਮਾਨ ਪੁਰਦਰਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ
ਅਚਾਨਕ ਕਿਸੇ ਗ਼ਮ ਦਾ ਤੂਫ਼ਾਨ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੁੰਗਲ ਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ
ਮੇਰੇ ਅਸ਼ਕ, ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ,
ਮੇਰੇ ਦਾਮਨ ਨੂੰ ਰੰਗੀਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ

ਆਹ! ਕਿਆ ਹੀ ਖ਼ੂਬ ਹੁੰਦਾ ਅਗਰ ਮੈਂ ਖ਼ਿਜ਼ਾਂ ਹੁੰਦੀ
ਵਹਿਸ਼ੀ ਤੇ ਪੁਰਸ਼ੋਰ ਤੇ ਰੰਗ ਆਮੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ
ਕੋਈ ਸ਼ਾਇਰ ਮੇਰੇ ਨੈਣਾਂ ਚ ਪੜ੍ਹਦਾ...ਇਕ ਆਸਮਾਨੀ ਨਜ਼ਮ
ਮੇਰੇ ਪਹਿਲੂ ਚ ਕਿਸੇ ਆਸ਼ਿਕ ਦਾ ਦਿਲ ਜਲਦਾ ਹੁੰਦਾ
ਕਿਸੇ ਅਦਿੱਖ ਗ਼ਮ ਦੇ ਆਤਸ਼ੀ ਸ਼ੱਰਾਰਾਂ ਚ 
ਮੇਰਾ ਨਗ਼ਮਾ
ਥੱਕੀ ਹਾਰੀ ਹਵਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ
ਖ਼ਸਤਾ ਹਾਲ ਦਿਲਾਂ ਤੇ ਇੱਤਰ-ਏ-ਗ਼ਮ ਛਿੜਕਦਾ

ਮੇਰੇ ਰੂਬਰੂ:
ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਸਿਆਲ ਦਾ ਤਲਖ਼ ਚਿਹਰਾ
ਮੇਰੇ ਮਗਰ:
ਕਿਸੇ ਅਚਾਨਕ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਹੁਨਾਲ ਦਾ ਗਾਹ
ਮੇਰਾ ਸੀਨਾ:
ਅੰਦੋਹ ਦਰਦ ਤੇ ਬਦਗੁਮਾਨੀ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਗਾਹ

ਕਾਸ਼ ਮੈਂ ਖ਼ਿਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ...ਕਾਸ਼ ਮੈਂ ਖ਼ਿਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਅਵਰ ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਪਰਪੈਚੂਅਲ ਹੈਲਪ

**ਅਵਰ ਮਦਰ ਆਫ਼ ਪਰਪੈਚੂਅਲ ਹੈਲਪ ** (; ;  **ਅਵਰ ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਪਰਪੈਚੂਅਲ ਹੈਲਪ ** ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਅਵਰ ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਪਰਪੈਚੂਅਲ ਸਕੂਰ**) ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਆਰੀ ਮਰੀਅਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਖਤਾਬ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਐਸ਼ਟਨ ਕਚਰ

**ਕਰਿਸਟੋਫਰ ਐਸ਼ਟਨ ਕਚਰ** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਇਹ ਫਾਕਸ ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ "ਦੈਟਸ '70ਜ਼ ਸ਼ੋ" ਵਿੱਚ ਮਾਈਕਲ ਕੈਲਸੋ ਦਾ ਰੋਲ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਿੰਦਸਾ

ਦੇ ਦਸ ਹਿੰਦਸੇ]]
**ਹਿੰਦਸੇ** ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦਸੇ ਅਰਬੀ ਹਿੰਦਸੇ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਅਰਬਾਂ ਨੇ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦਸੇ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੀ ਕੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਕਾਈ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪੰਜ ਦੀ ਕੀਮਤ ਪੰਜ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਮਗਰ ਦਸ਼ਕ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ (ਸੱਜੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਦੂਜੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਪੰਜਾਹ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਮਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਅੰਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦਸਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। 
### ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਹਿੰਦਸਿਆਂ ਲਈ ਚਿੰਨ੍ਹ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਕਗਣਿਤ
ਬਸਟ (ਮੂਰਤੀ)

**ਬਸਟ** ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੰਦੇ ਦਾ ਸਿਰ ਅਤੇ ਧੌਣ ਅਤੇ ਨਾਲ ਮੋਢੇ ਤੇ ਛਾਤੀ ਦਾ ਉੱਪਰੀ ਹਿਸਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਥੜ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੂਰਤ ਹੂਬਹੂ ਮੁੜ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਸੰਗਮਰਮਰ, ਪਿੱਤਲ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮੂਰਤੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ
ਯਮਨ ਰਾਗ

**ਯਮਨ ਰਾਗ** ਨੂੰ ਰਾਗ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਕਲਿਆਣ ਥਾਟ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਆਸਰਾ ਰਾਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਰਾਗ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਥਾਟ ਤੋਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਸਰਾ ਰਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਮਧਿਅਮ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਵਰ ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾ ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨੀ ਸੰਵਾਦੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਸਮੇਂ ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਆਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤੇ ਸਵਰ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਜਾਤੀ ਸੰਪੂਰਨ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ
ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ

**ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ** (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ: इंक़िलाब ज़िन्दाबाद (ਦੇਵਨਾਗਰੀ), اِنقلاب زنده باد (ਉਰਦੂ)) ਇੱਕ ਨਾਹਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ ਹੈ "ਇਨਕਲਾਬ ਚਿਰੰਜੀਵ ਰਹੇ!" ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਯਾਨੀ ਵਿਦਰੋਹ" ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ "ਜਿੰਦਾ ਰਹੇ"। ਭਾਰਤ ਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਹੋਕਾ ਬੇਹੱਦ ਹਰਮਨਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਸਿਰਜਨਹਾਰ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਆ ਮੌਲਾਨਾ ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਆਗੂਆਂ - ਅਸ਼ਫਾਕਉਲਾ ਖਾਨ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚੰਦਰਸੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਗਲੀਆਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਣ ਲਾ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
ਉਸਤਾਦ ਦਾਮਨ

**ਉਸਤਾਦ ਦਾਮਨ** (ਅਸਲ ਨਾਮ **ਚਿਰਾਗ਼ ਦੀਨ**) (4 ਸਤੰਬਰ 1911 - 3 ਦਸੰਬਰ 1984) ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਾਹੌਰ ਹੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਦਰਜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।ਇਹ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਕਾਇਦਾ ਟੇਲਰਿੰਗ ਦਾ ਕੋਰਸ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਫੈਸ਼ਨ ਦੇ ਕੋਟ,ਪੈਂਟ ਆਦਿ ਸਿਉਂਦੇ ਸਨ।ਖ਼ੁਦ ਸ਼ੁੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਕੁੜਤਾ ਚਾਦਰਾ ਸਿਰ ਤੇ ਪਰਨਾ ਤੇ ਮੋਢੇ ਚਾਦਰਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
## ਰਚਨਾ
ਭਾਸ਼ਾ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਉਹ ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤੀ ਪਸ਼ਤੋ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਸ਼ੁਦਾਈ ਸਨ।ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਤਾਂ ਲੋਕ ਸਤਰਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

ਅੱਗੇ ਹੋਰ:

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 'ਦਾਮਨ ਦੇ ਮੋਤੀ' ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਮਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ।ਉਹ ਪੱਕਾ ਕਾਂਗਰਸੀ ਸੀ।ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਉਹ ਰਤਾ ਨਹੀਂ ਝਿਜਕਦਾ ਸੀ।ਉਹ ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੈਦ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ।ਭੁੱਟੋ ਦੇ ਗਲਤ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹਦੇ ਉੱਤੇ ਝੂਠੇ ਜਬਰ ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਕੇਸ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਅੰਦਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਦਾਮਨ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਮਕਾਲੀ ਘਟਨਾ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਕਮਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ।ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਹਾਸ ਰਾਸ ਪਰਧਾਨ ਸੀ।ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਦੋ ਕਾਵਿ -ਛੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।ਦੂਜਾ ਕਾਵਿ ਬੰਦ ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
"ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ"
ਭਾਵੇਂ ਮੂੰਹੋਂ ਨਾ ਕਹੀਏ ਪਰ ਵਿਚੋਂ ਵਿਚੀ, ਖੋਏ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਓ, ਖੋਏ ਅਸੀਂ ਵੀ ਆ,ਇਹਨਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋਣਾ, ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਓ, ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਵੀ ਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਦੀ ਹਾਸ-ਰਸ ਕਵਿਤਾ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:-

 ਯਾਰੋ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਲੱਗਣ ਦੀ ਹੱਦ ਹੋ ਗਈ, ਹਰ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਟੈਕਸ, ਮਕਾਨ ਤੇ ਟੈਕਸ,ਏਸੇ ਵਾਸਤੇ ਘੱਟ ਮੈਂ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ, ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇ ਟੈਕਸ।

ਦਾਮਨ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਮਕਾਲੀ ਘਟਨਾ ਦਾਮਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤਖ਼ੱਲਸ ਸੀ। 1947 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਹਕੂਮਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਆਲੋਚਕ ਸਨ। ਦਮਨ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਫ਼ਰਜ਼ੰਦ ਅਲੀ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਭੁੱਬਲ' ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹੱਡ-ਵਰਤੀ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕਹਾਵਤ ਵਰਗੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਹਨ:

ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਜਾਗ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੀਆਂ ਇਫਤਿਖਾਰਉੱਦੀਨ ਨੇ ਲਾਈ ਸੀ। ਦਰਜ਼ੀ ਹੋਣ ਨਾਤੇ 1930 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਫਤਿਖਾਰਉੱਦੀਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੂਟ ਦੀ ਸਿਲਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਾਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਜਲਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ ਦਾਮਨ ਦੀ ਇੱਕਦਮ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੋ ਗਈ; ਉਥੇ ਹਾਜਰ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ‘ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਹਮਦਮ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਖ਼ੱਲਸ ਬਦਲ ਕੇ ਦਾਮਨ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਉਸਤਾਦ ਦਾ ਖਤਾਬ ਉਸਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਲਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਕਾਇਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ-ਸਿੱਖ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸ਼ਰਤ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਾਵਿਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ:

‘ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਓਏ ਰੱਬਾ ਮੇਰਿਆ,
ਹੁਣ ਦੱਸ ਮੈਂ ਕਿਧਰ ਜਾਂ,
ਮੈਂ ਓਥੇ ਢੂੰਡਾਂ ਪਿਆਰ ਨੂੰ,
ਜਿੱਥੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਖਾਣੀ ਮਾਂ,
ਜਿੱਥੇ ਕੈਦੀ ਹੋਈਆਂ ਬੁਲਬੁਲਾਂ,
ਤੇ ਬਾਗੀਂ ਬੋਲਣ ਕਾਂ,
ਓਥੇ ਫੁੱਲ ਪਏ ਲੀਰਾਂ ਜਾਪਦੇ,
ਤੇ ਕਲੀਆਂ ਖਿਲੀਆਂ ਨਾ।’

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਵੀ
ਸਟ੍ਰੈਪਟੋਕੋਕਲ ਫੇਰਿਨਜਾਈਟਿਸ

**ਸਟ੍ਰੈਪਟੋਕੋਕਲ ਫੇਰਿਨਜਾਈਟਿਸ** ਜਾਂ **ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ** ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ “ਗਰੁੱਪ A ਸਟ੍ਰੈਪਟੋਕੋਕਲ ਬੈਕਟੀਰੀਆ” ਨਾਮਕ ਜੀਵਾਣੂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਗਲੇ, ਗਲੇ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ (ਮੂੰਹ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅੰਡਾਕਾਰ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲ-ਤੁੰਡਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਠ ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਖ਼ਾਰ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਖਰਾਸ਼, ਅਤੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ (ਲਿੰਫ਼ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਖਰਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ 37 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਾਇਦ ਹੋਰ ਲੱਛਣ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:
* ਸਿਰ ਦਰਦ
* ਉਲਟੀ ਜਾਂ ਉਲਟੀ ਵਰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ਦੂਜੇ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਖਰਾਸ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵਾਣੂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗਿੱਲੇ ਜੀਵਾਣੂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੋ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਬੁਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 15 ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਲਈ ਬਿਮਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

## ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ
ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਖਰਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਸੇਂਟੋਰ ਅੰਕ ਨਾਮਕ ਜਾਂਚ ਸੂਚੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਡਾਕਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਸੇਂਟੋਰ ਅੰਕ ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਥ੍ਰੋਟ ਕਲਚਰ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੇ ਇਹ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 90 ਤੋਂ 95 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੈਸਟ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਰੋਕਥਾਮ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੇ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ (ਟੌਂਸਿਲਾਂ) ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। 2003 ਵਿੱਚ, ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਦਾ ਹੋਣਾ ਗਲੇ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ (ਟੌਂਸਿਲਾਂ) ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਢੁਕਵਾਂ ਕਾਰਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰਨਾ ਵੀ ਢੁਕਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਿਡੋਕੇਨ ਨਾਮਕ ਕਰੀਮ ਜਾਂ ਮਲ੍ਹਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸਟੀਰੋਇਡ ਵੀ ਉਪਯੋਗੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਾਲਗਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਪਿਰਿਨ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰੇਈਜ ਸਿਨਡ੍ਰੋਮ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਊਮੈਟਿਕ ਬੁਖ਼ਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਜੋਖ਼ਮ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਟੀਕੇ ਰਾਹੀੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ, ਬੇਂਜ਼ਾਥਾਈਨ ਪੈਨਿਸਿਲਿਨ ਜੀ, ਇਲਾਜ ਵਾਸਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਦਾ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਵੀ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਈ ਏਰਾਈਥ੍ਰੋਮਾਈਸਿਨ (ਅਤੇ ਮੈਕ੍ਰੋਲਾਈਡ ਨਾਮਕ ਹੋਰ ਦਵਾਈਆਂ) ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਨਿਸਿਲਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਐਲਰਜੀ ਹੋਵੇ। ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਜੋਖ਼ਮ ਘੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਲੈਣ ਦੇ 24 ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
* ਗੁਰਦਿਆਂ ਦਾ ਸੁੱਜਣਾ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਅਚਾਣਕ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਹਾਰ ਸਬੰਧੀ ਲੱਛਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ

## ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਫੈਲਣਾ
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 1 ਕਰੋੜ ਦਸ ਲੱਖ ਲੋਕ ਗਲੇ ਦੀ ਖਰਾਸ਼ (ਜਾਂ ਫੇਰਿਨਜਾਈਟਿਸ) ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਉਹ ਵਿਆਪਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਲੇ ਦੀ ਖ਼ਰਾਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿਸ਼ਾਣੂਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਜਿਵਾਣੂ ਸਮੂਹ A ਬੀਟਾ ਹੀਮੋਲਾਈਟਿਕ ਸਟ੍ਰੈਪਟੋਕੋਕਸ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ 15 ਤੋਂ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਵਿੱਚ 5 ਤੋਂ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਗਲੇ ਦੀ ਖ਼ਾਰਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਮਲੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਫੰਕਸ਼ਨ (ਹਿਸਾਬ)

200px|thumb | X ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਜਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ Y ਦੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਫੰਕਸ਼ਨ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। Y ਦੇ ਕੁੱਝ ਮੈਬਰਾਂ ਦਾ X ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨਾ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੈ।

ਹਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਇੱਕ ਜਾਂ ਅਧਿੱਕ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਸੰਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਫੰਕਸ਼ਨ (function) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਰਾਸੀ ਉੱਤੇ ਚੱਕਰਵਿਧੀ ਵਿਆਜ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਮੂਲਧਨ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਦੀ ਦਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਚੱਕਰਵਿਧੀ ਵਿਆਜ, ਮੂਲਧਨ, ਵਿਆਜ ਦੀ ਦਰ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਫੰਕਸ਼ਨ ਹੈ।

ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ -

* ਇੱਕ ਉਹ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਜਾਦ ਚਰ, ਆਰਗੂਮੈਂਟ ਜਾਂ ਇਨਪੁਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; 
* ਦੂਜੀਆਂ ਉਹ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪਤਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਅਧੀਨ ਚਰ, ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਲ ਆਊਟਪੁਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਚਰ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਮੁੱਲ ਲਈ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮੁੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ (ਕਾਂਸੇਪਟ), ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੂਲ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਚਾਨਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸਗੋਂ ਇਸ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੋਈ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਦੋ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵਿਖਾਂਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ (ਟੇਬਲ), ਇੱਕ ਸੂਤਰ (ਫਾਰਮੂਲਾ) ਅਤੇ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਆਦਿ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ।

## ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਸੰਕਲਪ
ਸਿਸਟੀਨ ਚੈਪਲ

**ਸਿਸਟੀਨ ਚੈਪਲ** ਵੈਟਿਕਨ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੋਪ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਅਪੋਸਟੋਲਿਕ ਪੈਲਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੈਪਲ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਉਸਾਰੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ, ਜੋ ਪੁਨਰ-ਜਾਗਰਣ ਦੌਰ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਮਾਇਕਲਏਂਜਲੋ,ਸਾਂਦਰੋ ਬੋਤੀਚੇਲੀ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਫਰੈਸਕੋ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਲੁੰਪਨ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ

***ਲੁੰਪਨ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ***, ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੀ ਉਸ ਪਰਤ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਕਦੇ ਵੀ ਜਮਾਤੀ ਚੇਤਨਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਆਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਜੋ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸਗੋਂ ਵਰਗਰਹਿਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਡਾ ਮੂਲ ਜਰਮਨ ਸ਼ਬਦ *ਲੁੰਪਨਪ੍ਰੋਲੇਤੇਰੀਅਰ* *(Lumpenproletarier)* ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ "ਬਦਮਾਸ" ਅਤੇ "ਖਪਰੈਲ" ਹੈ। ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ ਨੇ *ਦ ਜਰਮਨ ਆਇਡੀਆਲੋਜੀ* (1845) ਵਿੱਚ ਸੂਤਰਬਧ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਮੇਰੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਤਜਰਬੇ (ਕਿਤਾਬ)

**ਮੇਰੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਤਜਰਬੇ,** ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਕਥਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਇਹ ਹਫਤਾਵਾਰ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸਾਲੇ *ਨਵਜੀਵਨ* ਵਿੱਚ 1925 ਤੋਂ 1929 ਤੱਕ ਛਪੀ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਰਸਾਲੇ *ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ* ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਸ਼ਤਵਾਰ ਛਪੀ। ਇਹ ਸਵਾਮੀ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਹੋਰ ਸਹਿ-ਕਰਮੀਆਂ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜਨ-ਮਹਿੰਮਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋਰ ਦੇਣ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। 1999 ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਰੂਹਾਨੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਥਾਰਟੀਜ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ *"20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਤਾਬਾਂ"* ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਗਾਂਧੀਗਿਰੀ

**ਗਾਂਧੀਗਿਰੀ** ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਗਾਂਧੀਵਾਦ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ - ਸੱਚ, ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਿਹ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਦੋਂ ਬੇਹੱਦ ਹਰਮਨਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ 2006 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ *ਲੱਗੇ ਰਹੋ ਮੁੰਨਾਭਾਈ* ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਧੀਵਾਦ
ਕੀ ਹੈ ਇਹ ਜੋ ਅੱਜੋਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਐਨੇ ਅੱਡਰੇ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?

***ਕੀ ਹੈ ਇਹ ਜੋ ਅੱਜੋਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਐਨੇ ਅੱਡਰੇ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?*** (''Just what is it that makes today's homes so different, so appealing?'')ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਰਿਚਰਡ ਹੈਮਿਲਟਨ ਦਾ ਕੋਲਾਜ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਮਾਪ 10.25 ਇੰ (260 ਮਿਮੀ) × 9.75 ਇੰ (248 ਮਿਮੀ) ਹਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਟੂਬਿਨਜੇਨ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਕੁਨਸਥਾਲੇ ਟੂਬਿਨਜੇਨ ਮਿਊਜੀਅਮ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ "ਪੌਪ ਕਲਾ" ਸਮਝੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਪ ਕਲਾ
ਜਾਰਜ ਵਾਕਰ ਬੁਸ਼

**ਜਾਰਜ ਵਾਕਰ ਬੁਸ਼** (ਜਨਮ: 6 ਜੁਲਾਈ 1946; ਅੰਗਰੇਜੀ: George Walker Bush) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 43ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਜੌਹਨ ਕੁਵਿੰਸੀ ਐਡਮਜ਼ ਤੋ ਬਾਅਦ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਏਸੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ। ਇਸ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਟੈਕਸਸ ਦੇ 46ਵੇਂ ਰਾਜਪਾਲ ਵਜੋ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਦਭਾਰ 20 ਜਨਵਰੀ ਸੰਨ 2001 ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, 20 ਜਨਵਰੀ, 2009 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 41ਵੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਰਜ ਐਚ ਡਬਲਿਉ ਬੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।

ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁਸ਼ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਸਨ। ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ 1989 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ ਟੈਕਸਸ ਰਿੰਜਰਸ ਬੇਸਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦੇ ਸਾਥੀ ਮਾਲਿਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ।

## ਮੁਢਲੀ ਜਿੰਦਗੀ 
ਜਾਰਜ ਵਾਕਰ ਬੁਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਜੁਲਾਈ, 1946 ਨੂੰ ਕਨੈਟੀਕਟ ਦੇ ਗ੍ਰੇਸ-ਨਿਊ ਹੈਵਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਉਹ ਜਾਰਜ ਹਰਬਰਟ ਵਾਕਰ ਬੁਸ਼ ਅਤੇ ਬਾਰਬਰਾ ਪੀਅਰਸ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਸੰਤਾਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਮਿਡਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹਿਊਸਟਨ, ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚਾਰ ਭੈਣ-ਭਰਾ: ਜੇਬ , ਨੀਲ, ਮਾਰਵਿਨ ਅਤੇ ਡੋਰਥੀ । ਇੱਕ ਹੋਰ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਰੌਬਿਨ , 1953 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਿਊਕੇਮੀਆ ਤੋਂ ਮਰ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਨਾਨਾ, ਪ੍ਰੇਸਕੌਟ ਬੁਸ਼ , ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨੇਟਰ ਸਨ । ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ 1981 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ ਰੋਨਾਲਡ ਰੀਗਨ ਦੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ 1989 ਤੋਂ 1993 ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 41ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ।  

### ਸਿੱਖਿਆ 
ਬੁਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਆਰਟਸ(ਬੀਏ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ(ਐਮਬੀਏ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਕੋਲ ਐਮਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸੀ।

### ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ 
ਬੁਸ਼ ਨੇ 1968 ਤੋ 1974 ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਉਹ ਟੈਕਸਾਸ ਏਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗਾਰਡ ਅਤੇ ਅਲਬਾਮਾ ਏਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗਾਰਡ ਬ੍ਰਾਂਚ ਵਿਚ ਫਸਟ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਰੈਂਕ ਤੇ ਸਨ।

ਉਹ ਫੌਜੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋ ਤਾਜ਼ਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਨ।

## ਨਿਜੀ ਜਿੰਦਗੀ 
ਬੁਸ਼ ਦਾ ਵਿਆਹ 1977 ਵਿੱਚ ਲੌਰਾ ਵੇਲਚ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ,  ਬੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜੁੜਵਾ ਧੀਆਂ ਹਨ ਬਾਰਬਰਾ ਅਤੇ ਜੇਨਾ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਨਵੰਬਰ 1981 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਟੈਕਸਸ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ 
ਬੁਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਟੈਕਸਸ ਦੀਆਂ 1994 ਦੀਆਂ ਰਾਜਪਾਲ ਚੋਣਾਂ ਤੋ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸਗੋ ਉਹ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਵੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਜਪਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਫੈਸਲੇ ਲਏ ਜਿਵੇ ਕਿ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋ ਤੇ ਰੋਕ, ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਆਦਿ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਫੈਸਲੇ ਲਏ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨਾਲ ਸੂਬੇ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। 2000 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਤੋ ਬਾਅਦ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* George W. Bush Presidential Library and Museum
* White House biography 
* Full audio of a number of Bush speeches
* 
* 
* Essays on Bush, each member of his cabinet and the First Lady
* Archived White House website
* Collection of George W. Bush's works on the Troubled Asset Relief Program
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁਸ਼ ਪਰਿਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਰਜ ਵਾਕਰ ਬੁਸ਼
ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ

**ਸਯਦ ਆਮਿਰ ਹੈਦਰ ਕਮਾਲ ਨਕਵੀ**, ਲੋਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਨਾਮ **ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ** (ਜਾਂ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੋਹਵੀ) (17 ਜਨਵਰੀ 1918 - 11 ਫਰਵਰੀ 1993) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਟਕਥਾ-ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਡਾਇਲਾਗ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ (ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨ) ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀਕਵੀ ਸਨ। ਉਹ *ਮਹਲ* (1949), *ਪਾਕੀਜ਼ਾ* (1972) ਅਤੇ *ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ* (1983) ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਕਮਾਲ ਪਿਕਚਰਜ (ਮਹਲ ਫ਼ਿਲਮਜ) ਅਤੇ 1958 ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਵਿੱਚ ਕਮਾਲਸਤਾਨ ਸਟੂਡੀਓ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
6 ਅਪ੍ਰੈਲ

**6 ਅਪਰੈਲ** ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 96ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 97ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 269 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ। 
## ਵਾਕਿਆ 
*1896&ndash; ਅਜੋਕੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਏਥਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ।
*1916&ndash; ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਐਕਟਰ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਲਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ 6 ਲੱਖ 75 ਹਜ਼ਾਰ ਡਾਲਰ ਸਾਲਾਨਾ ਤਨਖ਼ਾਹ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਮ ਦਾ ਠੇਕਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ 26 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ।
*1998&ndash; ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਮੀਡੀਅਮ ਰੇਂਜ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਦਾ ਕਾਮਯਾਬ ਤਜਰਬਾ ਕੀਤਾ।
*1709&ndash; ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਤੇ ਪੱਟੀ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਡੱਲ-ਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਪੱਟੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਚੌਧਰੀ ਹਰ ਸਹਾਏ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਡੱਲ-ਵਾਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। 
*1849&ndash; ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ, ਚੁਨਾਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ 'ਚ ਕਾਮਜ਼ਾਬ ਹੋਈ।

## ਛੁੱਟੀਆਂ 
## ਜਨਮ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਪਰੈਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿਨ
ਰਾਈਟਿੰਗ ਡਿਗਰੀ ਜੀਰੋ

***ਰਾਈਟਿੰਗ ਡਿਗਰੀ ਜੀਰੋ*** (ਮੂਲ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਟਾਈਟਲ: ''Le degré zéro de l'écriture'') ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਹਿਤ-ਚਿੰਤਕ, ਆਲੋਚਕ, ਅਤੇ ਚਿਹਨ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ-ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1953 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਰਥ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੂਰੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਪਿਛੇ ਉਹਦਾ ਇਰਾਦਾ ਲਿਖਾਈ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਨੀਲ ਆਰਮਸਟਰਾਂਗ

**ਨੀਲ ਆਰਮਸਟਰਾਂਗ** (5 ਅਗਸਤ 1930 - 25 ਅਗਸਤ 2012) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਐਸਟਰੋਨਾਟ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਦ ਤੇ ਕਦਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਇਨਸਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਸ਼ਰਫ਼ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਏਰੋਸਪੇਸ ਇੰਜਨੀਅਰ, ਅਮਰੀਕੀ ਨੇਵੀ ਦੇ ਪਾਇਲਟ, ਤਜਰਬਾਤੀ ਪਾਇਲਟ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਨੇਵੀ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੋਰੀਆ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜੰਗ ਦੇ ਬਾਦ ਉਸਨੇ ਏਰੋਨੌਟਿਕਸ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ (National Advisory Committee for Aeronautics) ਵਿੱਚ ਤਜਰਬਾਤੀ ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਇੰਤਹਾਈ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਪਰਵਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ
ਦ ਸੈਕੰਡ ਸੈਕਸ

***ਦ ਸੈਕੰਡ ਸੈਕਸ*** () ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਹੋਂਦਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਕ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ, ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਚਿੰਤਕ ਸਿਮੋਨ ਦਾ ਬੋਵੁਆਰ ਦੀ 1949 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀ ਦ੍ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਆਰੰਭ-ਬਿੰਦੂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੋਵੁਆਰ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਦੋਂ ਲਿਖੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਉਮਰ 38 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਖੋਜ-ਭਰਪੂਰ ਲੱਗਪਗ 14 ਮਹੀਨੇ ਲੱਗੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਦੋ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਾਂਡ ਪਹਿਲੋਂ *ਲਾ ਟੈਂਪਸ ਮਾਡਰਨਸ* ਵਿੱਚ ਛਪੇ। ਵੈਟੀਕਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਵਰਜਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਰਾਹੀਂ ਬੋਵੁਆਰ ਨੇ ਜੈਂਡਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਤਰਬੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸਿ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬੀਤੇ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸੈਂਕੜੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਹਿਤ