open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਆ ਸੁਸਾਇਟੀ

**ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਆ ਸੋਸਾਇਟੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Royal India Society**) 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਦਵਾਨ ਸਮਾਜ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।

ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਕਈ ਨਾਮ ਹਨ:

* ਇੰਡੀਆ ਸੋਸਾਇਟੀ (ਸਥਾਪਿਤ 1910);
* ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਆ ਸੋਸਾਇਟੀ (1944 ਤੋਂ);
* ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੋਸਾਇਟੀ (1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ);
* ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਆ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸੀਲੋਨ ਸੋਸਾਇਟੀ (1948 ਤੋਂ ਬਾਅਦ);
* ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 1966 ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਇੰਡੀਆ ਸੋਸਾਇਟੀ 
ਇੰਡੀਆ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1910 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਮੈਂਬਰ ਟੀ.ਡਬਲਯੂ. ਰੋਲਸਟਨ (ਆਨਰੇਰੀ ਸੈਕਟਰੀ), ਟੀ.ਡਬਲਯੂ. ਆਰਨੋਲਡ, ਲੀਟਨ ਕਲੀਦਰ , ਏ.ਕੇ. ਕੁਮਾਰਸਵਾਮੀ, ਵਾਲਟਰ ਕ੍ਰੇਨ, ਈ.ਬੀ. ਹੈਵਲ, ਕ੍ਰਿਸਟੀਆਨਾ ਹੈਰਿੰਗਮ, ਪਾਈਰਾ ਮਾਲ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਰੋਥੇਨਸਟਾਈਨ ਸਨ।

"1910 ਵਿੱਚ ਉਹ [ਕੁਮਾਰਸਵਾਮੀ] ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਨਤਕ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ *ਦ ਟਾਈਮਜ਼* ਦੇ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਕਾਲਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।" ਇਹ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਰ ਜਾਰਜ ਬਰਡਵੁੱਡ ਨੇ, ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ "ਲਲਿਤ ਕਲਾ" ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸੁਝਾਅ ਦਾ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬੇਵਕੂਫੀ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਬੁੱਧ ਦੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਮੂਰਤੀ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਸੀ: "ਇਹ ਬੇਤੁਕੀ ਸਮਾਨਤਾ, ਆਪਣੀ ਅਨਾਦਿ ਸਥਿਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬੇਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਵਾਲੀ ਤਸਵੀਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ..." ਇੱਕ ਉਬਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੂਟ ਪੁਡਿੰਗ ਜੋਸ਼ ਰਹਿਤ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇੰਡੀਆ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਆ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਦੀ ਨੀਂਹ 'ਤੇ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਰਡਵੁੱਡਜ਼ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। " (ਮਾਰਕ ਸੇਡਗਵਿਕ 2004)

ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਦ ਟਾਈਮਜ਼, 11 ਜੂਨ 1910 ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ:

"ਸੋਸਾਇਟੀ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੁਹਜ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮੂਰਤੀ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਣਪਛਾਤਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਜਾਂਚ ਭਾਰਤੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝ ਲਿਆਏਗੀ। ਸਾਡੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੋਸਾਇਟੀ ਭਾਰਤੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਯੂਰਪੀਅਨ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਵਿੱਚ।"

ਇੰਡੀਆ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੇ 2 ਜੂਨ 1924 ਨੂੰ ਵੈਂਬਲੇ ਵਿਖੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।

## ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਆ ਸੋਸਾਇਟੀ 
1944 ਵਿੱਚ, ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਟੇਕ ਦੀ ਡੌਗਰ ਕੁਈਨ ਮੈਰੀ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਆ ਸੋਸਾਇਟੀ ਬਣਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

## ਬਾਅਦ ਦੇ ਨਾਮ 
ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਦੁਬਾਰਾ ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਆ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਐਂਡ ਸੀਲੋਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1966 ਵਿੱਚ ਇਹ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਖੇ ਰੱਖੇ ਗਏ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ
ਪੇਡਾਨਾ ਕਲਮਕਾਰੀ

thumb|ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਕਲਮਕਾਰੀ ਰੁਮਾਲ
**ਪੇਡਾਨਾ ਕਲਾਮਕਾਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Pedana Kalamkari**) ਜਿਸਨੂੰ ਮਛਲੀਪਟਨਮ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਕੰਮ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਬਲਾਕ-ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਛਲੀਪਟਨਮ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਕਸਬੇ ਪੇਡਾਨਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ (ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ) ਐਕਟ, 1999 ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਕਾਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਕਲਾ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ੈਲੀ ਮੁਗਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਗੋਲਕੌਂਡਾ ਸਲਤਨਤ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕੰਧ 'ਤੇ ਲਟਕਦੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਚਾਦਰਾਂ, ਪਰਦੇ, ਸਾੜੀਆਂ ਆਦਿ। 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਲ ਹੈਂਗਰ, ਅਜੇ ਵੀ ਲੰਡਨ ਦੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੈ।

## ਕਲਮਕਾਰੀ ਕੰਮ 
ਮਛਲੀਪਟਨਮ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਦੋ ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੀਕਾਲਹਸਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਲਾਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ 'ਤੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। GIR ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੰਬਰ - AU/396/GI/19/12 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਛਲੀਪਟਨਮ ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਗੁਡੂਰੂ ਮੰਡਲ ਦੇ ਪੇਡਾਨਾ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਮਛਲੀਪਟਨਮ, ਪੋਲਾਵਰਮ ਅਤੇ ਕਪਲਦੋਦੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਕਲੀਨ

**ਕਲੀਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Qaleen ਜਾਂ** Kaleen, قالین)) ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਗਲੀਚਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੂਰੇ ਤੁਰਕੀ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਲੀਨ ਬਣਾਉਣਾ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਸਤਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਲੀਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਾਰਸੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੇ ਢੇਰ ਵਾਲੇ ਗਲੀਚੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸਨ। *ਕਾਲੇਨ* ਜਾਂ *ਗਾਲੀਚਿਆਂ ਨੂੰ* ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਨਾਮ 
ਕਾਲੇਨ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪੇਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸੁਲਤਾਨ ਜ਼ੈਨ-ਉਲ-ਆਬਿਦੀਨ ਰਾਜਾ ਬੁਧਸ਼ਾਹ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸ ਤੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ "ਕਲ ਬਾਫ਼ੀ" (ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਗਲੀਚਿਆਂ ਦੀ) ਕਲਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸੁਲਤਾਨ ਸਥਾਨਕ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਫਾਰਸ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਗਲੀਚੇ ਬੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਲਿਆਇਆ।

## ਬਣਤਰ 
*ਕਾਲੀਨ*, ਜੋ ਕਿ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦ ਸਨ, ਨੂੰ ਗੰਢਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਤਾਰ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਧਾਗੇ, ਉੱਨ ਦੇ ਢੇਰ, ਅਤੇ ਤਾਣੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਕਪਾਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ 
ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਲਪਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇਨ ਬਾਫ਼ੀ (ਬੁਣਾਈ) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇਨ ਲੂਮਾਂ ਅਤੇ ਪਾਵਰਲੂਮਾਂ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਕਲੀਮ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 80,000 ਕਾਮੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕਾਰਪੇਟ
* ਤਾਲਿਮ (ਕਪੜਾ)

## ਹਵਾਲੇ
ਮੁਗਲ ਗਲੀਚੇ

alt=Millefleur 'Star-Lattice' carpet|thumb| ਮੁਗਲ ਕਾਰਪੇਟ
right|thumb| ਭਾਰਤ, ਮੁਗਲ, 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਕੱਪੜਾ; ਗਲੀਚੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀ ਚੇਨ ਸਿਲਾਈ ਕਢਾਈ ਵਾਲੀ ਸਾਦੀ ਸੂਤੀ ਬੁਣਾਈ, ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੋਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਧਾਤ ਦਾ ਧਾਗਾ, ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀ ਰਜਾਈ 112 3/4 x 44 3/4 ਇੰਚ। (286.39 x 113.67 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ) ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਐਲਿਸ ਹੀਰਾਮਨੇਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ, ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਐਸੋਸੀਏਟਸ ਖਰੀਦਦਾਰੀ (M.79.9.6) ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ
**ਮੁਗਲ ਗਲੀਚੇ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Mughal carpets;** ਮੁਗਲ ਜਾਂ ਮੁਗਲ ਗਲੀਚੇ) ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਫਰਸ਼ ਦੇ ਢੱਕਣ ਸਨ ਜੋ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੁਗਲ ਕਾਲੀਨ ਅਤੇ ਗਲੀਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 16ਵੀਂ ਅਤੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਮੁਗਲ ਗਲੀਚੇ ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸਨ ਜੋ ਵਿਲੱਖਣ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲੈਂਡਸਕੇਪਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉੱਨ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਗਲੀਚੇ ਅਤੇ ਗਲੀਚੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਗਲੀਚੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਲੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਢਾਂ ਦੀ ਘਣਤਾ 300 ਗੰਢਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਸਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੀਜੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸ਼ਾਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਲਗਾਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਾਰਪੇਟਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗ ਸੀ।

## ਉਤਪਾਦਨ 
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਗਲ ਕਾਲੀਨ ਆਗਰਾ, ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਫਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਗਲੀਚੇ, ਗਲੀਚਿਆਂ, ਤੰਬੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਢੱਕਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਫਰਸ਼ ਖਾਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਗਲੀਚਿਆਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਸੁਧਰੀਆਂ ਪਸੰਦਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਲਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਲਾਤਮਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੂੰ ਫਰਸ਼-ਏ-ਚਾਂਦਨੀ, ਇੱਕ ਚੰਦਨ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀ ਕਾਰਪੇਟ ਸ਼ੈਲੀ, ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹੇਨਰਿਕ ਬਲੋਚਮੈਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਚੰਦਨ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਮਸਮ ਉਦ ਦੌਲਾ ਸ਼ਾਹ ਨਵਾਜ਼ ਖਾਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਗਲੀਚਾ ਕਿਹਾ।

ਫਰਸ਼-ਏ-ਚਾਂਦਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁਗਲ ਹਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਤਿਮਾਦ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਜਾਵਟ ਵਾਲੀ ਛੱਤ ਅਤੇ ਫਰਸ਼ ਦੇ ਰੰਗ ਫਰਸ਼-ਏ-ਚਾਂਦਨੀ ਗਲੀਚੇ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਸੁਹਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਝਲਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਫੈਸ਼ਨ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ 
ਗਿਰਡਲਰ ਦਾ ਕਾਰਪੇਟ ਮੁਗਲ ਕਾਰਪੇਟਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਗਰਡਲਰ ਦਾ ਕਾਰਪੇਟ
* ਮੁਗਲ ਕਾਰਖਾਨੇ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਗਲ ਕਲਾ
ਟਾਟ ਪੱਟੀ

**ਟਾਟ ਪੱਟੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Tat pati**) ਮੋਟੇ ਜੂਟ ਤੋਂ ਬਣੀ ਤੰਗ ਚੌੜਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦੇਸੀ ਫਰਸ਼ ਕਵਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਬੈਠਣ ਲਈ ਤੱਤ ਪੱਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਟਟ ਪੱਟੀ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਰਤਨ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਜੀਨ-ਬੈਪਟਿਸਟ ਟੈਵਰਨੀਅਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜੂਟ ਤੋਂ ਬਣੇ ਟੈਟ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਉਤਪਾਦ 
ਟਾਟ ਪੱਟੀ ਗਲੀਚੇ ਦੀ ਬੁਣਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਉਤਪਾਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਜੂਟ ਜਾਂ ਭੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਤੰਗ ਚੌੜਾਈ ਵਾਲਾ ਗਲੀਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਤੰਗ ਚਟਾਈ, ਗਲੀਚੇ, ਜਾਂ ਸਸਤੇ ਮੋਟੇ ਗਲੀਚੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬੈਗ ਭਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਬੋਰੀ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੈਟ ਬੁਣਾਈ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਗਲੀਚੇ ਦੇ ਬੁਣਕਰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਸਿਲਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। (ਆਕਾਰ 9 ਗਜ਼ X 8 ਇੰਚ ਸਨ)।

## ਨਿਰਮਾਣ 
ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਟਟ ਪੱਟੀ ਬਣਾਉਣਾ ਆਮ ਸੀ। ਟੈਟ ਬੁਣਾਈ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰੀਗਰੀ ਸੀ। ਕੈਦੀ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਜ਼ਾ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰ ਮੋਟੇ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤੱਤ ਪੱਟੀ ਬੁਣਨ ਦੇ ਆਦੀ ਸਨ।

ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਟੈਟ ਬੁਣਾਈ ਦੀ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਲਈ ਪਹਿਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਵਰਤੋਂ 
ਟੈਟ ਪੱਟੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ। ਫਰਸ਼ ਕਵਰ, ਫਰਸ਼ ਮੈਟ, ਅਤੇ ਢੱਕਣ ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਸਸਤਾ ਕਾਰਪੇਟ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
ਦਰੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸੱਚ ਦੇ ਵਣਜਾਰੇ

ਕਾਵਿ ਸ੍ਰਗਹਿ ਸੱਚ ਦੇ ਵਣਜਾਰੇ ਨਾਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਕਵੀ ਮਨਦੀਪ ਗਿੱਲ ਧੜਾਕ ਦੀ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ ਸ੍ਰਗਿਹ ਹੈ।
ਫਰਾਂਸਿਸ ਡਬਲਯੂ. ਡੇਲੇਹੈਂਟੀ

thumb|ਗਰਟਰੂਡ ਕੈਸੇਬੀਅਰ, "ਦਿ ਮੈਨਜਰ" (1899) ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਡੇਲੇਹੈਂਟੀ ਇਸ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਡਲ ਹੈ।
thumb|ਐਡਵਰਡ ਸਟੀਚੇਨ, ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਡੇਲੇਹੈਂਟੀ, ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਸਮਿਥ (ਪੈਡਕ ਅਤੇ ਹਰਮੀਨ ਕੈਸੇਬੀਅਰ) (ਟਰਨਰ, ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਵੌਲਾਂਗਿਸ ਵਿਖੇ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਗਰਟਰੂਡ ਕੈਸੇਬੀਅਰ ਦੁਆਰਾ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੀ ਗਈ (ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਫ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ 1901)
**ਫਰਾਂਸਿਸ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੇਲੇਹੈਂਟੀ** (31 ਜਨਵਰੀ, 1879-8 ਜਨਵਰੀ, 1977) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਪੋਸਟਰਾਂ ਅਤੇ ਖਿਡੌਣਾ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਉੱਤੇ ਰੇਜੀਨਾ ਲੌਡਿਸ ਦੀ ਐਬੇ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੇਲਹੈਂਟੀ ਦਾ ਜਨਮ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. [1] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪਲੀ-ਪਲ਼ੀ ਸੀ, ਡੈਨੀਅਲ ਡੇਲਹੈਂਟੀ ਅਤੇ ਫੈਨੀ ਮੈਡੀਸਨ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੇਲਹੈਂਟੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਨੇਵਲ ਅਫਸਰ ਸਨ। ਉਹ ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੇ ਭਰਾ ਸੈਮੂਅਲ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, [2] ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਨਾਨਾ, ਸੰਪਾਦਕ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਰਾਹੀਂ। [3] ਡੇਲਹੈਂਟੀ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਬਰੁਕਲਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ, ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਦ ਵਿਜ਼ਿਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। [4]

ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਗਰਟਰੂਡ ਕਾਸੇਬੀਅਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ ਹਰਮੀਨ ਨਾਲ ਯੂਰਪ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।[1] ਡੇਲੇਹੈਂਟੀ ਨੂੰ ਕਾਸੇਬੀਅਰ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਦ ਮੈਂਜਰ" (1899) ਹੈ।[2]

ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੈਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਕਲਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ। 1915 ਵਿੱਚ, ਵੈਨਿਟੀ ਫੇਅਰ ਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਸਕੁਏਅਰ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ "ਬੈਨੇਡਿਕਟ ਆਰਟ-ਵਿਲੇਜ ਦੀ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਡੱਚ ਓਵਨ ਆਊਟਡੋਰ ਕੈਫੇ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸ਼ਾਸਕ" ਕਿਹਾ। [1] ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਹੁਨਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। [2]

## ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੈਰਿਅਰ 
ਡੇਲਹੈਂਟੀ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਵਰੀਬਡੀਜ਼ ਮੈਗਜ਼ੀਨ[1] ਬੁੱਕਮੈਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ,[2] ਅਤੇ ਹਾਰਪਰਜ਼ ਵੀਕਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਐਡਨਾ ਐਸ. ਲਿਟਲ ਦੁਆਰਾ ਦ ਵਰਕਸ ਆਫ਼ ਜੀਸਸ (1909), ਨੀਥ ਬੋਇਸ ਦੁਆਰਾ ਲਵ ਇਨ ਏ ਡੱਚ ਗਾਰਡਨ (1914), ਮਾਰਗਰੇਟ ਮੇਰਿੰਗਟਨ ਦੁਆਰਾ ਮੋਰ ਫੈਰੀਟੇਲ ਪਲੇਜ਼ (1917), ਗਰਟਰੂਡ ਕ੍ਰਾਊਨਫੀਲਡ ਦੁਆਰਾ ਹੈਰਲਡਜ਼ ਆਫ਼ ਦ ਕਿੰਗ (1931), ਅਤੇ ਜਸਟਿਨ ਵਾਰਡ ਦਾ ਸੰਡੇ ਮਾਸ (1932) ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ।[3] ਉਸਨੇ ਕੈਂਟੀਕਲ ਆਫ਼ ਦ ਥ੍ਰੀ ਚਿਲਡਰਨ ਇਨ ਦ ਫਾਈਰੀ ਫਰਨੇਸ (1936), ਅਤੇ ਦਿ ਗੋ ਟੂ ਮਾਸ (1938) ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਦਰਸਾਇਆ।

## ਮੌਤ 
ਡੇਲਹੰਟੀ ਦੀ ਮੌਤ 1977 ਵਿੱਚ 97 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।[1][2][3]

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* Lew Jaffe, "Frances W. Delehanty" *Confessions of a Bookplate Junkie* (November 15, 2013). Blog post about Delehanty's bookplates, with many examples.
* An ex libris bookplate for Kate Cameron Simmons , by Frances W. Delehanty, in the Maria Gerard Messenger Collection of Women's Bookplates, at The Grolier Club.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977
ਗੋਬਰਧਨ ਪਾਨੀਕਾ

**ਗੋਬਰਧਨ ਪਾਨਿਕਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Gobardhan Panika**) ਕੋਟਪਾਡ ਹੈਂਡਲੂਮ, ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਕਬਾਇਲੀ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਸਟਰ ਬੁਣਕਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਣਾਈ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 2018 ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਗੋਬਰਧਨ ਪਾਣਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਕੋਰਾਪੁਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੋਟਪਾਡ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 12 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬੁਣਾਈ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਜੇਮਾ ਪਨੀਕਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਹੈਂਡਲੂਮ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।

ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਬਾਇਲੀ ਨਮੂਨੇ ਹਨ ਜੋ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕਲ ਹਨ, ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਵੀ ਲਏ ਗਏ ਹਨ - ਕੱਛੂ, ਕੇਕੜੇ, ਪੰਛੀ ਫੁੱਲ, ਜਾਨਵਰ, ਮੱਛੀ, ਪਿਰਾਮਿਡ। ਪਨੀਕਾ ਸਾੜੀ, ਸ਼ਾਲ, ਤੌਲੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦ ਬੁਣਦੀ ਹੈ ਜੋ 100% ਸੂਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਧਾਗੇ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਬੁਣਾਈ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈਂਡਲੂਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਕੱਤੇ ਹੋਏ ਸੂਤੀ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕੱਪੜਾ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਰੰਗਾਈ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੰਗ ਆਲਝਾੜ (ਇੰਡੀਅਨ ਮੈਡਰ) ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਛਿੱਲਾਂ ਦੇ ਅਰਕ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸ਼ੇਡ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ - ਟੈਕਸਚਰਡ ਲਾਲ ਅਤੇ ਕੌਫੀ ਭੂਰਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਭਿਉਂਣਾ, ਕੀਟਾਣੂਨਾਸ਼ਕ ਲਈ ਗਾਂ ਦੇ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣਾ, ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਧੋਣਾ, ਇਸਨੂੰ 40 ਵਾਰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਸੀਜ਼ਨਿੰਗ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮੋਟਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਖੁਰਦਰਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਛਿੱਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਊਡਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੁਪੱਟਾ ਬੁਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾੜੀ ਬੁਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ।

ਲਾਲ ਰੰਗ ਆਲ ਦੇ ਰੁੱਖ (ਇੰਡੀਅਨ ਮੈਡਰ) ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲ, ਮੈਰੂਨ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਰੰਗ ਮੈਡਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਸੂਰਜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਗਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਪਾਊਡਰ ਕੁਮਹਾਰ-ਪਥੜ (ਲੋਹੇ ਦਾ ਸਲਫੇਟ; ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਲੁਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ) ਪਾ ਕੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਗੋਬਰਧਨ ਪਾਨਿਕਾ ਨੂੰ 12 ਦਸੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਸਵਰਗੀ ਏਪੀਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਤੋਂ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬੁਣਾਈ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਲਾ-ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ, ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ-2004 ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। 
* 7 ਅਗਸਤ 2015 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੈਂਡਲੂਮ ਦਿਵਸ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਮੌਕੇ 'ਤੇ 'ਕਬਾਇਲੀ ਬਾਗਚੂਰਾ ਚੁੰਨੀ' ਲਈ ਪਨੀਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਤੋਂ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਪੁਰਸਕਾਰ - 2013 ਮਿਲਿਆ।  
* ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗੋਬਰਧਨ ਪਾਣਿਕਾ ਨੂੰ 30 ਮਾਰਚ 2018 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਤੋਂ ਕਲਾ-ਬੁਣਾਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

## ਮੀਡੀਆ 
ਗੋਬਰਧਨ ਪਨੀਕਾ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ *ਕੋਟਪੈਡ ਵੀਵਿੰਗ* ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।* : ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੌੜ ਦੀ ਕਹਾਣੀ*, ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਰੱਥ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ। ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਕੋਟਪਾਡ ਹੈਂਡਲੂਮ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ, ਕੋਟਪਾਡ ਬੁਣਾਈ ਅਤੇ ਰੰਗਾਈ ਦੇ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਲਈ ਮੁੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਹੱਲਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ 24 ਮਾਰਚ 2018 ਨੂੰ ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਹੈਂਡਲੂਮ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਐਦਨਾ ਡੀ ਲੀਮਾ

ਐਡਨਾ ਡੀ ਲੀਮਾ (ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ 1879-23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1968) ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ **ਐਡਨਾ ਬਰਟਨ** ਵੈਨ ਡਾਇਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗੀਤ ਸੋਪ੍ਰਾਨੋ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਐਡਨਾ ਓ. ਬਰਟਨ ਲੀਮਾ, ਓਹੀਓ ਤੋਂ ਸੀ, ਜੋ ਡਾ. ਐਨੋਸ ਜੀ. ਬਰਟਨ ਅਤੇ ਐਮਾ ਜੇਨ ਬ੍ਰਾਊਨ ਬਰਟਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।[1][2] ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਿਆ।[3] ਉਸਨੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਰਸੇਲਾ ਸੇਮਬ੍ਰਿਚ ਅਤੇ ਜੀਨ ਡੀ ਰੇਜ਼ਕੇ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।[4]

## ਕੈਰੀਅਰ 
**ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ**

1910 ਵਿੱਚ, ਐਡਨਾ ਡੀ ਲੀਮਾ ਲੰਡਨ ਦੇ ਕੋਵੈਂਟ ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਓਪੇਰਾ ਲੁਈਸ, ਗਲੀ ਉਗੋਨੋਟੀ, ਫੌਸਟ ਅਤੇ ਲਾ ਬੋਹੇਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।[1] ਐਡਨਾ ਡੀ ਲੀਮਾ ਨੇ 24 ਜਨਵਰੀ 1911 ਨੂੰ ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ ਦੇ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਮੇਅਰਬੀਅਰਸ ਲੇ ਪ੍ਰੋਫੇਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉਸੇ ਸਾਲ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਸਮੂਹ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ। ਉਸਨੇ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਛੇ ਵਾਰ ਲਾ ਬੋਹੇਮ ਵਿੱਚ ਮੀਮੀ, ਕਾਰਮੇਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਾਰ ਮਾਈਕਾਏਲਾ, ਲੇ ਨੋਜ਼ੇ ਡੀ ਫਿਗਾਰੋ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵਾਰ ਬਾਰਬਾਰੀਨਾ, ਲੇਸ ਹਿਊਗੁਏਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਰਬੇਨ ਅਤੇ ਕੈਵੇਲੇਰੀਆ ਰਸਟਿਕਾਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਵਾਰ ਲੋਲਾ ਗਾਇਆ। ਬਾਕੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੇਰ ਰਿੰਗ ਡੇਸ ਨਿਬੇਲੁੰਗੇਨ ਵਿੱਚ ਵੈਲਗੁੰਡੇ ਜਾਂ ਪਾਰਸੀਫਲ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਮੇਡਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, 22 ਜੂਨ 1914 ਨੂੰ ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਆਖਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।[2][3] ਉਸਨੇ 1923 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਫੌਸਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਗਾਈ।[4] 1925 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੌਰੇ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।[5]

## ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 
ਐਡਨਾ ਡੀ ਲੀਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1916 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਏਓਲੀਅਨ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ।[1] ਉਸਨੇ 1917 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਅਕ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਕੁਦਰਤ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਡੀ ਲੀਮਾ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਢੰਗ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਦਾਤ ਵਿੱਚ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।"[2] ਜਦੋਂ ਉਹ 1918 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸਟੇਡੀਅਮ ਕੰਸਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ "ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ ਓਪੇਰਾ ਦੀ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ।[3] ਉਸਨੇ 1918 ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕਲੱਬ ਲਈ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਵਿਨੀਫ੍ਰੇਡ ਬਾਇਰਡ, ਟੈਨਰ ਡੈਨ ਬੈਡੋ ਅਤੇ ਵਾਇਲਨਵਾਦਕ ਮਿਸ਼ੇਲ ਗੁਸੀਕੋਫ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਿੱਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।[4] ਉਸਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਰੇਟ ਮੈਟਜ਼ੇਨੌਅਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਲਿਬਰਟੀ ਬਾਂਡ ਮੁਹਿੰਮ, [5] ਅਤੇ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ।[6]

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1968
ਫਾਸਟੀਨ ਡੈਨਿਸ

**ਫਾਸਟੀਨ ਡੈਨਿਸ** (7 ਜੂਨ 1888-8 ਮਈ 1975) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1921 ਤੋਂ 1950 ਤੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਫ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1933 ਤੋਂ 1935 ਤੱਕ ਮਹਿਲਾ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਸਰਵਿਸ ਲੀਗ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ, ਅਤੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀਆਂ ਬੇਟੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜ ਰੀਜੈਂਟ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਖਿਆ 
ਡੈਨਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇਥਾਕਾ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਲੂਈਸ ਮੋਨਰੋ ਡੈਨਿਸ ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ ਕਲਾਰਕ ਡੈਨਿਸ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।[1] ਉਸਨੇ 1909 ਵਿੱਚ ਵਾਸਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ; ਉਸਨੇ ਬੋਸਟਨ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਦ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪਾਰਸਨਜ਼ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਐਂਡ ਅਪਲਾਈਡ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।[2][3] ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡੈਕੋਰੇਟਰ ਸੀ।[4]

## ਕੈਰੀਅਰ 
**ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਫ਼ ਕਾਂਗਰਸ**

ਡੈਨਿਸ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1921 ਤੋਂ 1950 ਤੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਫ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ 1942 ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਫਿਲਮ ਰੀਡਿੰਗ ਰੂਮ ਦੀ ਕਿਊਰੇਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [1] ਉਹ 1955 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। [2]

## ਫੌਜੀ ਸਹਾਇਤਾ 
ਡੈਨਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਨਾਲ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।[1][2] ਉਹ 1929 ਤੋਂ 1933 ਤੱਕ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਸਰਵਿਸ ਲੀਗ (WOSL) ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਧਾਨਕ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ 1933 ਤੋਂ 1935 ਤੱਕ WOSL ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ।[3] ਉਹ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ WOSL ਦੀ ਵਿਧਾਨਕ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ।[4] ਉਸਨੇ ਵੈਟਰਨਜ਼ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕੇਅਰ ਹੋਮਜ਼ ਸਮੇਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।[5][6] ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੰਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਆਫ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਅਮਰੀਕਨ ਲੀਜਨ ਔਕਜ਼ੀਲਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਯੂਨਿਟ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ।[7][8]

ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਡੈਨਿਸ ਕੋਲੰਬੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਕੰਟੀਨ ਕੋਰ ਦੀਆਂ ਕੈਜ਼ੂਅਲਟੀ ਸ਼ੌਕ-ਫੀਡਿੰਗ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਸੀ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਆਫ਼ਤ ਜਾਂ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। [1] ਉਹ USO ਦੀ ਸੈਕਸ਼ਨ ਚੇਅਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। [2]

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਡੈਨਿਸ ਦੀ ਮੌਤ 1975 ਵਿੱਚ, 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਦੇ ਕ੍ਰੈਨਫੋਰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਨਰਸਿੰਗ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।[1]

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1975
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888
ਏਥਲ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਡਰਬੀ

ਐਥਲ ਕਾਰੋ ਡਰਬੀ (ਨੀ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ 13 ਅਗਸਤ, 1891-10 ਦਸੰਬਰ, 1977) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 26 ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਥੀਓਡੋਰ ਰੂਜ਼ਵੈਲ੍ਟ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਬੱਚੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਲੌਂਗ ਟਾਪੂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੁਆਰਾ "ਰਾਣੀ" ਜਾਂ "ਓਇਸਟਰ ਬੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਏਥਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਘਰ, ਸਾਗਮੋਰ ਹਿੱਲ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀਡ਼੍ਹੀਆਂ ਲਈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ 1948 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਐਡੀਥ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਐਥਲ ਕਾਰੋ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਦਾ ਜਨਮ ਔਇਸਟਰ ਬੇ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ, ਲੌਂਗ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਅਗਸਤ 13.1891 ਨੂੰ ਥੀਓਡੋਰ ਰੂਜ਼ਵੈਲ੍ਟ ਅਤੇ ਐਡੀਥ ਕਰਮਿਟ ਕਾਰੋ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮਤਰੇਈ ਭੈਣ ਐਲਿਸ ਅਤੇ ਚਾਰ ਭਰਾ ਟੇਡ (ਥੀਓਡੋਰ III)  ਕਰਮਿਟ, ਆਰਚੀ ਅਤੇ ਕੁਐਂਟਿਨ ਸਨ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ, ਨੌਜਵਾਨ ਏਥਲ ਕਾਰੋ ਨੇ ਵਿਹਾਰਕ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਗੁਣ ਦਿਖਾਏ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀਃ "ਉਸ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਸੀ।" ਸਗਾਮੋਰ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ, ਏਥਲ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਘੋਡ਼ੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲਿਆ।

## ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਸਾਲ 
ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ, ਏਥਲ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਲਈ ਖਾਣੇ ਦੇ ਆਰਡਰ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਸਟਾਫ ਨੂੰ ਕੰਮ ਸੌਂਪ ਕੇ ਕੰਮ ਭਰਦੀ ਸੀ। 1901 ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਮੈਕਕਿਨਲੇ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ।

ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਏਥਲ ਨੇ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਘੱਟ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੌਤੇਲੀ ਭੈਣ ਐਲਿਸ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਜਿੰਨਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਐਡੀਥ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨੀਵਾਂ ਸੁਭਾਅ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਖ਼ਬਰਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਏਥਲ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋਸਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਈ। ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਦੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਜਾਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਏਥਲ ਨੇ 28 ਦਸੰਬਰ, 1908 ਨੂੰ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ "ਕਮਿੰਗ ਆਊਟ" ਪਾਰਟੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Sagamore Hill National Historic Site: The Roosevelt Children
* 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1891
ਸਲੇਮ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜਾ ਉਦਯੋਗ

**ਸਲੇਮ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਉਦਯੋਗ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Textile industry in Salem**), ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹੱਥ-ਖੱਡੀ ਉਦਯੋਗ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਸਲੇਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਟੇਜ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸੇਲਮ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹੈਂਡਲੂਮ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਸਾੜੀ, ਧੋਤੀ ਅਤੇ ਅੰਗਵਸਥਰਾਮ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਧਾਗੇ ਅਤੇ ਸੂਤੀ ਧਾਗੇ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਘਰੇਲੂ ਫਰਨੀਚਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਬੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ। 75,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੱਥਖੱਡੀਆਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕੀਮਤ 5,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।

## ਸਲੇਮ ਫੈਬਰਿਕ 
ਸਲੇਮ ਫੈਬਰਿਕ (ਹਸਤਕਾਰੀ ਸਾਮਾਨ) ਨੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਰਜਿਸਟਰੀ (ਭਾਰਤ) ਨਾਲ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸਲੇਮ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਖੱਡੀ ਅਤੇ ਕਤਾਈ ਮਿੱਲਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੈ। ਪਰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ 5 ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਤਾਈ ਮਿੱਲਾਂ ਸਨ। ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੈਂਡਲੂਮ ਬੁਣਾਈ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਹੈਂਡਲੂਮ ਬੁਣਾਈ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਖੇਤਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਰੰਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਟੈਕਸ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਕਤਾਈ ਮਿੱਲਾਂ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਕਤਾਈ ਇਕਾਈਆਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ। ਕਈ ਹੈਂਡਲੂਮ ਸੋਸਾਇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਰੰਗਾਈ ਘਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਗੁਗਈ, ਅੰਮਾਪੇਟ, ਅੱਟਾਯਾਮਪੱਟੀ, ਵੇਨੰਦੂਰ, ਮਗੁਡੰਚਾਵੜੀ, ਰਸੀਪੁਰਮ, ਕੋਮਰਾਪਲਯਮ ਅਤੇ ਪੱਲੀਪਲਯਮ, ਥਰਮੰਗਲਮ, ਜਲਕੰਡਾਪੁਰਮ ਅਤੇ ਏਲਾਮਪਿਲਈ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਾਵਰ ਲੂਮ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਵਧੀ ਹੋਈ ਸੰਖਿਆ। ਪਰ ਹੁਣ 125 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਤਾਈ ਮਿੱਲਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਬੁਣਾਈ ਇਕਾਈਆਂ ਅਤੇ ਕੱਪੜਾ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ। ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਬਰਾਮਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਇਕਾਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਪੜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਦਯੋਗ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵਧਿਆ। ਧਾਗੇ ਅਤੇ ਡਾਈਂਗ ਯੂਨਿਟਾਂ ਵਰਗੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਇਨਪੁਟਸ ਤੱਕ ਆਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਨੇ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਉਤਪਾਦਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਹੈ।

## ਕੋਂਡਲਮਪੱਤੀ ਸਾੜੀਆਂ 
ਕੋਂਡਲਮਪੱਟੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਹੱਥ-ਖੱਡੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਕੋਂਡਲਮਪੱਤੀ ਹੱਥਖੱਡੀਆਂ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਟਿਕਾਊਤਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਟਿਕਾਊਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੁਣਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਵਰਗ ਇੰਚ ਵਿੱਚ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਕੋਮਲਤਾ ਅਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੋਂਡਲਮਪੱਤੀ ਸਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਰਗ ਇੰਚ ਦੇ ਤਾਣੇ ਵਿੱਚ 60 ਤੋਂ 65 ਧਾਗੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾੜੀ ਦੀ ਚੌੜਾਈ 51 ਇੰਚ ਹੈ। ਕੋਂਡਲਮਪੱਤੀ ਹੈਂਡਲੂਮ ਸਾੜੀ ਦਾ ਹਰ ਇੱਕ ਧਾਗਾ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾੜੀ ਬੁਣਨ ਲਈ ਲਗਭਗ 4-8 ਦਿਨ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਲੀਡੀਆ ਐਲਨ ਡੇਵਿਲਬਿਸ

thumb|ਲੀਡੀਆ ਐਲਨ ਡੇਵਿਲਬਿਸ, 1922 ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ।
**ਲੀਡੀਆ ਐਲਨ ਡੇਵਿਲਬਿਸ** (ID1) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਨਮ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਯੂਜੀਨਿਕਸ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਲਿਡੀਆ ਐਲਨ ਡੇਵਿਲਬਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਗਲੈਂਡ, ਇੰਡੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਲੀਅਮ ਫਲੇਚਰ ਡੇਵਿਲਬਿਸ ਅਤੇ ਨਾਓਮੀ ਰਿਡੇਨੌਰ ਡੇਵਿਲਬਿਸ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੱਤ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਉਸਨੇ 1907 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆਨਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਮੈਡੀਕਲ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[1][2] ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।[1]

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਡੇਵਿਲਬਿਸ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ "ਸਰਜਨ ਰਿਜ਼ਰਵ" ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਰਜਨ ਜਨਰਲ ਦੁਆਰਾ ਬਾਲ ਸਫਾਈ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ; [1] ਉਸਨੇ ਬਾਲ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ। [2] ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਜਿਨਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਚਾਰਿਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। [3]

ਉਸਨੇ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਹੋਮ ਕੰਪੈਨੀਅਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ "ਬੈਟਰ ਬੇਬੀਜ਼" ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਡੇਵਿਲਬਿਸ ਨਿਊਯਾਰਕ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਹੈਲਥ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਸਿਹਤ ਦੀ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਪਹਿਰਾਵੇ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, "ਕੁਦਰਤ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹੋ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਨਹੀਂ")।[1]

1915 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕੈਨਸਸ ਸਟੇਟ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਹੈਲਥ ਲਈ ਬਾਲ ਸਫਾਈ ਦੀ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[1] ਉੱਥੇ, ਉਸਨੇ ਕੈਨਸਸ ਮਦਰਜ਼ ਬੁੱਕ ਬਣਾਈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਿਸਦੇ ਕਈ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਛਪੀਆਂ। ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੋਂ ਕੈਨਸਸ ਵਿੱਚ ਲਿਟਲ ਮਦਰਜ਼ ਲੀਗ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਆਈ।[2] ਉਸਨੇ 1918 ਦੇ ਫਲੂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਕੈਨਸਸ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਇਰਸ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ।[3]

ਉਹ "ਬਰਥ ਕੰਟਰੋਲ: ਵਟਸਐਪ ਇਜ਼ ਇਟ?" (1923) ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਲੇਖਕ ਸੀ।[1] ਉਸਨੇ ਚੌਟਾਉਕਾ ਸਰਕਟ [2] 'ਤੇ ਵੀ ਲੈਕਚਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਨਮ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸਮੀਖਿਆ [3] ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਰਿਪੋਰਟਾਂ, [4] ਅਤੇ ਅਮੈਰੀਕਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਔਬਸਟੈਟ੍ਰਿਕਸ ਐਂਡ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਵਰਗੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ।[5] ਉਸਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਜਨਮ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਕੀਲ ਮਾਰਗਰੇਟ ਸੈਂਗਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ।[6]

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਡੀਵਿਲਬਿਸ ਨੇ 1906 ਵਿੱਚ ਐਲਬਰਟ ਕੇ. ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਫੋਰਟ ਵੇਨ, ਇੰਡੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1912 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕੀਤਾ, ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬੇਰਹਿਮੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਤਲਾਕ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ 1913 ਵਿੱਚ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ 1920 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਡਾਕਟਰ, ਜਾਰਜ ਹੈਨਰੀ ਬ੍ਰੈਡਫੋਰਡ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਂਦੀ। 1945 ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 1964 ਵਿੱਚ ਫਲੋਰਿਡਾ ਦੇ ਸਰਸੋਟਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, 82 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1964
ਕਲਮਕਾਰੀ

ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ, ਸੱਪ ਅਨੰਤ ਉੱਤੇ ਪਏ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ *ਕਲਮਕਾਰੀ* ਪੇਂਟਿੰਗ।]]
**ਕਲਮਕਾਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Kalamkari**) ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਕਲਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਕਲਾ ਦਾ ਰੂਪ ਲਗਭਗ 3000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਨੇ ਵਿਜੇਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਕਲਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਕਲਮ' ਅਤੇ ਕਾਰੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਕਲਾ', ਇਹ ਨਾਮ ਮੁਗਲਾਂਦੁਆਰਾ ਉਦੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ  ਦੱਖਣ ਖੇਤਰ  ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਕਲਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੇਈ ਕਦਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਹਨ। ਬਲਾਕ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਮਛਲੀਪਟਨਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼ੈਲੀ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼੍ਰੀਕਾਲਹਸਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਕਾਲਹਸਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਕਲਾਮਕਾਰੀ, ਜਿੱਥੇ " *ਕਲਮ* " ਜਾਂ ਪੈੱਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਫਰੀਹੈਂਡ ਡਰਾਇੰਗ ਅਤੇ ਰੰਗ ਭਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਿਰੂਪਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਕਾਲਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੈਲੀ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਈ ਜੋ ਵਿਲੱਖਣ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣਾਂ ਬਣਾਉਣ, ਪੋਥੀਆਂ, ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਲਟਕਣ, ਰੱਥ ਬੈਨਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਮਾਇਣ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ) ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਕਮਲਾਦੇਵੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਹੈਂਡੀਕ੍ਰਾਫਟ ਬੋਰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।

ਮਛਲੀਪਟਨਮ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕਲਮਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪੇਦਾਨਾ ਕਲਮਕਾਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਬਲਾਕ-ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਛਲੀਪਟਨਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ *ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ (ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ) ਐਕਟ, 1999* ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਕਾਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 
ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਨੂੰ *ਪੱਤਾਚਿੱਤਰ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਕਲਾ ਰੂਪ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਗੁਆਂਢੀ ਓਡੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। " *ਪੱਟਾਚਿੱਤਰ* " (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ : पट्टचित्र) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਪੱਟਾ" ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਕੱਪੜਾ", ਅਤੇ "ਚਿਤਰ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਤਸਵੀਰ"।

ਜਦੋਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਮੱਧਯੁਗੀ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਤਾਂ "ਕਲਮਕਾਰੀ" ਸ਼ਬਦ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦਾਂ " *ਕਲਮ"* ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਕਲਮ", ਅਤੇ *"ਕਾਰੀ"*, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਕਾਰੀਗਰੀ"। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੋਲਕੌਂਡਾ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

## ਆਧੁਨਿਕ ਦਿਨ 
ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੀਤ ਤੋਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਸੁਲੀਪਟਨਮ ਵਿੱਚ, ਮੋਰਡੈਂਟ ਹੁਣ ਇੱਕ ਬਲਾਕ ਨਾਲ ਇੱਕਸਾਰ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਡੀਗੋ ਰੰਗਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਾਮ ਦੁਆਰਾ ਮੋਮ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੋਰਡੈਂਟ ਅਜੇ ਵੀ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਖੋਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਰੰਗਣ ਲਈ ਆਇਰਨ ਐਸੀਟੇਟ ਨੇ ਨੀਲ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਮਾਈਰੋਬਲਮ, ਟਰਮੀਨਲੀਆ ਚੇਬੁਲਾ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲਡੇਕਾਈ (ਤੇਲਗੂ) ਜਾਂ ਕਡੂਕਾਈ (ਤਾਮਿਲ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਰੇਸ਼ਮ, ਮੁਲਮੁਲ, ਸੂਤੀ ਅਤੇ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਸਾੜੀਆਂ ਵੀ ਕਲਮਕਾਰੀ ਪ੍ਰਿੰਟ ਨਾਲ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਛਪਾਈ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਮਕਾਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਕਲਮਕਾਰੀ ਦੁਪੱਟੇ ਅਤੇ ਬਲਾਊਜ਼ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਮਾਊਂਟ ਮਨੀਪੁਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ

**ਮਾਊਂਟ ਮਨੀਪੁਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Mount Manipur Memorial**) ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਮਾਊਂਟ ਮਨੀਪੁਰ (ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਊਂਟ ਹੈਰੀਏਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਥਾਨ ਹੈ। 45000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਇਹ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਥਾਨ ਮਨੀਪੁਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਅਤੇ ਐਂਗਲੋ-ਮਨੀਪੁਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ, ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਥਾਨ ਨੇ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ *"ਹੁਇਡ੍ਰੋਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸਟੂਡੀਓਜ਼"* ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਰਾਹੀਂ "ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਵਾਰਡ 2022" ਜਿੱਤਿਆ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਜਦੋਂ 1891 ਵਿੱਚ ਐਂਗਲੋ-ਮਨੀਪੁਰ ਯੁੱਧ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ 23 ਮਨੀਪੁਰੀ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਜ਼ਾ ਕਾਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਮੇਤੇਈ ਰਾਜਾ ਕੁਲਚੰਦਰ ਧਵਾਜਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਸੈਲੂਲਰ ਜੇਲ੍ਹ (ਕਾਲਾਪਾਨੀ) ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਕੁਲਚੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ 22 ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅੰਡੇਮਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ *ਮਨੀਪੁਰ ਪਹਾੜ* 'ਤੇ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।

ਮਾਊਂਟ ਮਨੀਪੁਰ 'ਤੇ *ਮਾਊਂਟ ਮਨੀਪੁਰ ਯਾਦਗਾਰੀ* ਸਥਾਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨੀਪੁਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਨੀਪੁਰੀ ਯੋਧਿਆਂ ਲਈ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ, *ਏ ਐਂਡ ਐਨ* ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੈਲੂਲਰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਮਨੀਪੁਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

## ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 
ਮਾਊਂਟ ਮਨੀਪੁਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਾਈਟ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਸ਼ਾਹੀ ਤਲਵਾਰ ਸਮਾਰਕ, ਗੈਲਰੀਆਂ, ਬਾਹਰੀ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ, ਕੈਫੇਟੇਰੀਆ ਅਤੇ ਬਗੀਚੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ੇ ਉਤੇ ਹਿੰਦੀ ਹਵਾਲੇ ਵਰਤੇ ਹਨ
ਚਿੱਤਰਕਥੀ

**ਚਿੱਤਰਕਥੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Chitrakathi**) ਇੱਕ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਬਾਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣਾ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
*ਚਿੱਤਰਕਥੀ* ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ: *ਚਿੱਤਰ* ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ *ਕਥਾ* ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਹਾਣੀ। ਇਸ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਥੀ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਕਲਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਮੀਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਬਾਇਲੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਚਿੱਤਰਕਥੀ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਸਾਓਰਾ, ਭੀਲ, ਗੋਂਡ ਅਤੇ ਵਾਰਲੀ ਦੀਆਂ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਠਾਕਰ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇੱਕ ਲਗਭਗ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਕਲਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰਕਥੀ ਕਲਾਕਾਰ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹਨ ਜੋ ਪੂਰੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੰਗਲ ਸ਼ੀਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਬਣਾਈ। ਇੱਕ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਪੋਥੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬੰਡਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਚਿੱਤਰਕਥੀ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਥੀਮ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੱਥਰ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਟਾਈਲਾਈਜ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਲਾ ਰੂਪ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਕਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਨ, ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਕਲਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।

alt=Chitrakathi Painting by Indira Sheshadri|thumb| ਇੰਦਰਾ ਸ਼ੇਸ਼ਾਦਰੀ ਦੁਆਰਾ ਚਿੱਤਰਕਥੀ ਪੇਂਟਿੰਗ

## ਮੂਲ 
"ਚਿਤ੍ਰ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ "ਕਥਾ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਥੀ ਨਾਮਕ ਘਾਤਕ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। "ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਚਿੱਤਰਕਥਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਪਰਛਾਵੇਂ ਕਠਪੁਤਲੀਆਂ, ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਕਠਪੁਤਲੀਆਂ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰ ਕਹਾਣੀਆਂ। ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੂੰ 'ਚਿਤਰਕਾਰੀ' ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਲਾਕਾਰ "ਪੋਥੀ" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸੈੱਟ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 30 ਤੋਂ 50 ਪੰਨੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮਿਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਨੇ ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ 40 ਤੋਂ 50 ਪੋਥੀਆਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਪਰ ਅੱਜ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ 15 ਤੋਂ 20 ਪੋਥੀਆਂ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕੁਝ ਪੋਥੀਆਂ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ 50 ਤੋਂ 60 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਡੇਢ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕੇ ਜਾਂਦੇ।

## ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ 
ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਿੱਤਰਕਥੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੈਸ਼੍ਰੀ ਪਾਟਨਕਰ, ਅਲਕਾ ਭਾਂਡੀਵਾੜ, ਇੰਦਰਾ ਸੇਸ਼ਾਦਰੀ, ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਮਦਾਨ, ਰਾਜਸਰੀ ਮਣੀਕੰਦਨ, ਵੀ ਸ਼ਨਮੁਘਾਪ੍ਰਿਆ, ਸ਼ੋਭਾ ਰਾਜਗੋਪਾਲਨ, ਐਸ ਸੁਰੇਸ਼ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ
ਬੌਬਿਲੀ ਵੀਨਾ

thumb| ਬੌਬਿਲੀ ਵੀਨਾ
thumb| ਬੌਬੀਲੀ ਵੀਨਾ, ਸਜਾਵਟੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੱਚ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ।
**ਬੌਬਿਲੀ ਵੀਨਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Bobbili veena**) ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਰਨਾਟਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੀਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬੌਬਿਲੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਇਸਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਟੈਗ ਮਿਲਿਆ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਬੋਬਿਲੀ ਵੀਣਾ ਦੀ ਖੋਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਜ਼ਿਆਨਗਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੋਬਿਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੀਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੇਡਾ ਰਾਇਡੂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵੀਣਾ ਵਜਾਉਣਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਪ੍ਰਥਾ ਸੀ। ਵੀਣਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ। ਬੋਬਿਲੀ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀਣਾ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਬੋਬਿਲੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਵੀਣਾ ਸਰਵਸਿੱਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਰੀਗਰ ਗੋਲਾਪੱਲੀ ਤੋਂ ਸਨ। ਇਸ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ "ਬੋਬੀਲੀ ਵੀਨਾ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇਮ" (ਬੋਬੀਲੀ ਵੀਨਾ ਸਮਾਜ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵੇਰਵਾ 
ਇੱਕ ਬੌਬੀਲੀ ਵੀਨਾ ਜੈਕ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ ਤੋਂ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਗੁਲਾਲ ਗੋਟਾ

**ਗੁਲਾਲ ਗੋਟਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Gulaal Gota;** ਹਿੰਦੀ : गुलाब गोटा, ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ 'ਰੰਗ ਦਾ ਗੋਲਾ') ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਗੋਲਾਕਾਰ ਡੱਬਾ ਹੈ ਜੋ ਲੱਖ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੇ ਗੁਲਾਲ ਪਾਊਡਰ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਹੋਲੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਲੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਤੱਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਗਭਗ 300 ਜਾਂ 400 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਗੁਲਾਲ ਗੋਟਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਲਾਲ ਗੋਟੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਹੋਲੀ ਖੇਡਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸੀ। ਇਹ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਗੇਂਦਾਂ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਮਨੀਹਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਰੀਗਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੁਲਾਲ ਗੋਟਾ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ "ਕਾਰੀਗਰ ਕਾਰਡ" ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਲਾਲ ਗੋਟਾ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਖੇਤਰੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ (GI) ਟੈਗ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਉਤਪਾਦਨ 
ਲੱਖ, ਲੱਖ ਕੀੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਛੁਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਾਲ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਝਾਰਖੰਡ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰੀਗਰ ਲੱਖ ਨੂੰ ਲਚਕੀਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਰਮ ਲਾਖ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਾਲ, ਪੀਲਾ ਅਤੇ ਹਰਾ ਰੰਗ ਹੋਰ ਸੁਮੇਲ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਰੰਗੀਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੱਖ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੁੰਕਨੀ (ਫੂਕਣ ਵਾਲਾ) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਔਜ਼ਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਉਡਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਖੋਖਲੇ ਲੱਖ ਗੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੀਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁੱਕੇ ਗੁਲਾਲ ਪਾਊਡਰ ਨਾਲ ਭਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਥੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਹੁਨਰਮੰਦ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹੋਲੀ 
ਹੋਲੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਗੁਲਾਲ ਗੋਟੇ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਟੱਕਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਲੱਖ ਦਾ ਖੋਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੰਗੀਨ ਪਾਊਡਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੰਗ ਦਾ ਧਮਾਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਲਾਲ ਪਾਊਡਰ ਸੁੱਟਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਗੁਲਾਲ ਗੋਟਾ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਬੱਧ ਤਰੀਕਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਇਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਓਨੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀਆਂ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਗੁਲਾਲ
* ਹੋਲੀ
* ਲੈਕ (ਰਾਲ)

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਲੀ ਲਈ ਗੁਲਾਲ ਗੋਟਾ, 2014 ਵਿੱਚ ਡੀਡੀ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ
* ਜੈਪੁਰ ਦੀ 'ਗੁਲਾਲ ਗੋਤਾ' ਹੋਲੀ ਦੀ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਪੁਰ
ਸਾਬਾ ਡੋਕ

thumb|ਸਬਾ ਡੋਕ, 1915 ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ।
thumb|ਸਬਾ ਡੋਕ, 1917 ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ।
ਸਬਾ ਡੌਕ (1879-8 ਦਸੰਬਰ 1918) ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੋਪ੍ਰਾਨੋ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਸਬਾ ਰੇਜੀਨਾ ਡੋਕ ਦਾ ਜਨਮ ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,[1] ਅਤੇ ਹੰਟਸਵਿਲ, ਅਲਾਬਾਮਾ ਵਿੱਚ ਪਲੀ-ਅਤੇ ਵੱਡੀ,ਹੋਈ [2] ਸਬਾ ਡੋਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸਬੀਟੇਰੀਅਨ ਮੰਤਰੀ, ਐਲਗਰਨਨ ਸਿਡਨੀ ਡੋਕ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਐਮਾ ਰੇਜੀਨਾ ਸਮਿਥ ਡੋਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟੈਨੇਸੀ ਤੋਂ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕਨਫੈਡਰੇਟ ਨੇਵੀ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।[3] ਸਬਾ ਡੋਕ ਸੈਮੂਅਲ ਡੋਕ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੈਟਾਨੂਗਾ, ਟੈਨੇਸੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।[4] ਸਬਾ ਡੋਕ ਨੇ ਆਸਕਰ ਸੀਗਲ, ਚਾਰਲਸ ਡਬਲਯੂ. ਕਲਾਰਕ ਨਾਲ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਜੀਨ ਡੀ ਰੇਜ਼ਕੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ।[5][6]

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਸਬਾ ਡੋਕ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਚਰਚ ਸੋਲੋਿਸਟ ਵਜੋਂ ਗਾਇਆ। ਸਨ 1917 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਦੱਖਣ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, [1][2] ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਪਾਬਲੋ ਕੈਸਲਜ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। [3][4] ਉਸਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਜੋ ਵੀ ਆਮਦਨ ਹੋਵੇਗੀ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇਗੀ। [5] ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ, ਫੋਰਟ ਸ਼ੈਰੀਡਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਟ ਲੇਕਸ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਫੌਜਾਂ ਲਈ ਗਾਇਆ। [6] ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਨਤਾ ਲੀਗ ਲਈ ਇੱਕ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ। [7]

## ਨਿਜ਼ੀ ਜੀਵਨ 
ਡੋਕ ਦੀ ਮੌਤ 1918 ਦੇ ਫਲੂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਨਮੂਨੀਆ ਕਾਰਨ 39 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।[1] ਉਸਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹੰਟਸਵਿਲ, ਅਲਾਬਾਮਾ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਏ ਗਏ।[2]

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* A Saba Doak promotional brochure from the 1910s, from *Traveling Culture: Circuit Chautauqua in the Twentieth Century*, Redpath Chautauqua Collection, University of Iowa Libraries.
* Saba Doak's gravesite on Find a Grave.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1918
ਲਲਿਤਾ ਵਕੀਲ

**ਲਲਿਤਾ ਵਕੀਲ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: ਲਲਿਤਾ ਵਕੀਲ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਢਾਈ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੰਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਰੁਮਾਲ ਕਢਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ, ਚੰਬਾ ਰੁਮਾਲ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 2022 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਵਕੀਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਸਦੇ ਸਹੁਰੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਬਾ ਰੁਮਾਲ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਪਿਛਲੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਵਕੀਲ ਚੰਬਾ ਰੁਮਾਲ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਢਾਈ ਦੇ ਇਸ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ 'ਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਵਕੀਲ ਨੇ ਅਕਸਰ ਚੰਬਾ ਰੁਮਾਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਰੁਮਾਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਟੁਕੜੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਢਾਈ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਸਾੜੀਆਂ, ਸ਼ਾਲਾਂ, ਦੁਪੱਟੇ ਅਤੇ ਸਟੋਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਲਟੀ-ਪੈਨਲ ਸੈੱਟਾਂ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।

[thumb| ਚਾਮਾ ਰੁਮਾਲ ਦੀ ਕਢਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲਲਿਤਾ ਵਕੀਲ ਨੂੰ [ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ।]]

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
* **2009** : ਸ਼ਿਲਪ ਗੁਰੂ
* **2017** : ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
* **2022** : ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕਸੂਤੀ

right|thumb|280x280px| ਰਵੀਕੇ 'ਤੇ ਕਸੂਤੀ ਕਢਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ.ਏ. 1855–1879।
**ਕਸੂਤੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Kasuti**) ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਲੋਕ ਕਢਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਕਸੂਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ 5,000 ਟਾਂਕੇ ਲਗਾਉਣੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਲਕਲ ਸਾੜੀਆਂ, ਰਵੀਕੇ/ਕੁੱਪਸਾ (ਖਾਨਾ) ਅਤੇ ਅੰਗੀ ਵਰਗੇ ਪਹਿਰਾਵੇ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕ ਹੈਂਡੀਕ੍ਰਾਫਟਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (KHDC) ਕੋਲ ਕਸੂਤੀ ਕਢਾਈ ਲਈ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ (GI) ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ ਜੋ KHDC ਨੂੰ ਕਸੂਤੀ 'ਤੇ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਕਸੂਤੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਚਾਲੂਕਿਆ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੈ। *ਕਸੂਤੀ* ਨਾਮ *ਕਾਈ* (ਭਾਵ ਹੱਥ) ਅਤੇ *ਸੁਤੀ/ਸੱਤੂ* (ਭਾਵ ਲਪੇਟਣਾ/ਬੁਣਾਈ) ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਤੋਂ 64 ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਸੂਤੀ ਇੱਕ ਸੀ। ਲੋੜੀਂਦਾ ਪੈਟਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਟਾਂਕੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਟਾਂਕੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ *ਗਵੰਤੀ*, *ਮੁਰਗੀ*, *ਨੇਗੀ* ਅਤੇ *ਮੈਂਥੀ* । *ਗਵੰਤੀ* ਇੱਕ ਦੋਹਰੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਿਲਾਈ ਹੈ ਜੋ ਲੰਬਕਾਰੀ, ਖਿਤਿਜੀ ਅਤੇ ਤਿਰਛੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, *ਮੁਰਗੀ* ਇੱਕ ਜ਼ਿਗ-ਜ਼ੈਗ ਸਿਲਾਈ ਹੈ, *ਨੇਗੀ* ਇੱਕ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਿਲਾਈ ਹੈ ਅਤੇ *ਮੈਂਥੀ* ਇੱਕ ਕਰਾਸ ਸਿਲਾਈ ਹੈ ਜੋ ਮੇਥੀ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ।
thumb| ਕਸਤੂ ਕਢਾਈ ਦੇ ਨਮੂਨੇ

## ਮੌਜੂਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ 
ਕਸੂਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਆਪਣੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਧਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮੈਸੂਰ ਸਿਲਕ ਸਾੜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਹੁਬਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਸੂਤੀ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਕਸੂਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਛੱਤ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਸੂਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਮਾੜੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਧਾਰਵਾੜ ਵਿੱਚ ਜੇਐਸਐਸ ਕਾਲਜ ਦੁਆਰਾ *ਕਰਨਾਟਕ ਕਸੂਤੀ* ਕਲਾਸਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਤਸਵੀਰ:Kasuti of Karnataka.jpg|alt=ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਕਸੂਤੀ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਬਿਡ੍ਰੀਵੇਅਰ
* ਚੰਨਾਪਟਨਾ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ
* ਇਲਕਲ ਸਾੜੀ
* ਮੋਲਾਕਾਲਮੁਰੂ ਸਾੜੀ
* ਨਵਲਗੁੰਡ ਡੁਰੀਜ਼

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਕਾਮਤ ਦੀ ਪੋਟਪੂਰੀ - ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਦਿੱਲੀ ਬੁੱਕ

right|thumb| ਥਾਮਸ ਮੈਟਕਾਫ਼
**ਦਿੱਲੀ ਬੁੱਕ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Delhi Book**) ਜਾਂ **ਦਿੱਲੀ ਬੁੱਕ** ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ **ਰਿਮਿਨਿਸੈਂਸ ਆਫ਼ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਦਿੱਲੀ,** ਕੰਪਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਰ ਥਾਮਸ ਮੈਟਕਾਫ਼ ਨੇ 1844 ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ 120 ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਗਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਮਜ਼ਹਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਲੰਡਨ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੇ ਖਰੀਦੀ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਸਨੂੰ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੇ ਏਜੰਟ ਸਰ ਥਾਮਸ ਮੈਟਕਾਫ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਗਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਮਜ਼ਹਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਮੁਗਲ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਮੈਟਕਾਫ਼ ਦੀ ਧੀ, ਐਮਿਲੀ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਭੇਜੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਕਿਤਾਬ 
ਦਿੱਲੀ ਬੁੱਕ ਇੱਕ ਐਲਬਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 89 ਫੋਲੀਓ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਗਭਗ 130 ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਮੁਗਲ-ਪੂਰਵ ਸਮਾਰਕਾਂ, ਮੂਲ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਟਕਾਫ਼ ਨੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਵਰਣਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਐਲਬਮ ਆਪਣੀ ਧੀ ਐਮਿਲੀ ਲਈ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ 1844 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨ। ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਭੰਨਤੋੜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਾਂ ਅਣਗਹਿਲੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਈਆਂ।

ਤਸਵੀਰ:Different_views_of_the_Metcalfe_House,_Delhi,_1843.jpg|alt=Different views of the Metcalfe House, Delhi, 1843, which now houses the Laser Science and Technology Centre (DRDO).| 1843 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੈਟਕਾਫ਼ ਹਾਊਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਲੇਜ਼ਰ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸੈਂਟਰ ( DRDO ) ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ:St_Jame's_Church,_Delhi,_folio_from_book_by_Thomas_Metcalfe,_1843.jpg|alt=St. James' Church, Delhi| ਸੇਂਟ ਜੇਮਜ਼ ਚਰਚ, ਦਿੱਲੀ
ਤਸਵੀਰ:A_panorama_in_12_folds_showing_the_procession_of_the_Emperor_Bahadur_Shah_to_celebrate_the_feast_of_the_'Id.,_1843.jpg|alt=A panorama in 12 folds showing the procession of the Emperor Bahadur Shah Zafar II to celebrate the feast of the 'Id., 1843.| 1843 ਵਿੱਚ ਈਦ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫਰ ਦੂਜੇ ਦੇ ਜਲੂਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ 12 ਤਹਿਆਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੈਨੋਰਾਮਾ।
ਤਸਵੀਰ:Details_of_Skinner's_Tomb,_St._James'_Church,_Delhi.jpg|alt=Details of the tomb of Colonel James Skinner C.B. at St. James' Church, Delhi, and Styles and titles in Persian of Metcalfe as Agent of Governor-General of India(right page)| ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜੇਮਜ਼ ਚਰਚ ਵਿਖੇ ਕਰਨਲ ਜੇਮਜ਼ ਸਕਿਨਰ ਸੀਬੀ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੇ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਮੈਟਕਾਫ਼ ਦੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ (ਸੱਜਾ ਪੰਨਾ)
ਤਸਵੀਰ:Description_of_assassination_of_William_Fraser,_Agent_to_the_Governor-General_of_India,_in_a_1843_manuscript.jpg|alt=Description of assassination of William Frazer, Agent to the Governor-General of India, on 22 March 1835, in Delhi.| 22 ਮਾਰਚ 1835 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੇ ਏਜੰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਫਰੇਜ਼ਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਵੇਰਵਾ।
ਤਸਵੀਰ:Folio_from_'Reminiscences_of_Imperial_Delhi’,_an_album_by_Thomas_Metcalfe,_1843.jpg|alt=Scenes from a Royal procession, and a party of Skinner's Horse regiment.| ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਜਲੂਸ ਅਤੇ ਸਕਿਨਰ ਦੀ ਘੋੜਸਵਾਰ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਗਲ ਕਲਾ
ਪੌਲੀਨ ਡੋਨੇਨ

thumb|ਪੌਲੀਨ ਡੋਨਨ, 1918 ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ।
ਪੌਲੀਨ ਕੈਲਰ ਡੋਨੇਨ (21 ਸਤੰਬਰ, 1885-9 ਅਗਸਤ, 1934) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੋਪ੍ਰਾਨੋ ਓਪੇਰਾ ਗਾਇਕਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਨ੍ਹੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਪੌਲੀਨ ਕੈਲਰ ਡੋਨਨ ਜੋਪਲਿਨ, ਮਿਸੂਰੀ ਤੋਂ ਸੀ, ਜੋ ਐਂਡਰਿਊ ਫੁੱਲਰ ਡੋਨਨ ਜੂਨੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਲੀਨ ਸਕਾਟ ਕੈਲਰ ਡੋਨਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਐਂਡਰਿਊ ਫੁੱਲਰ ਡੋਨਨ ਜੂਨੀਅਰ ਇੱਕ ਸਿਟੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲਮੈਨ, [1] ਅਤੇ ਮਾਈਨਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਨ।[2] ਉਸਨੇ ਲਿੰਡਨਵੁੱਡ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਵਿਲਸਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅਰਨੇਸਟਾਈਨ ਸ਼ੂਮਨ-ਹੇਨਕ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਜੀਨ ਡੀ ਰੇਜ਼ਕੇ ਅਤੇ ਐਲਿਸ ਵਰਲੇਟ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਹੋਰ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[3]

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਡੋਨਨ ਨੇ ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼ ਦੇ ਲਾ ਮੋਨੇਈ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ।[1] ਉਹ ਕਾਰਲ ਰੋਜ਼ਾ ਓਪੇਰਾ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਦੌਰਾਨ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਦੌਰਾ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਕਾਰਮੇਨ ਵਿੱਚ "ਮਾਈਕੇਲਾ", ਫੌਸਟ ਵਿੱਚ "ਮਾਰਗੁਰੀਟ", ਅਤੇ ਦ ਮੈਜਿਕ ਫਲੂਟ ਵਿੱਚ "ਕੁਈਨ ਆਫ਼ ਦ ਨਾਈਟ" ਵਰਗੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ।[2][3] ਉਸਨੇ ਓ'ਮਾਰਾ ਓਪੇਰਾ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਵੀ ਗਾਇਆ।[4] ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਨਰਵਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਸੇਂਟ ਡਨਸਟਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਨਵੇਂ ਨੇਤਰਹੀਣ ਸੈਨਿਕਾਂ ਲਈ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਹੁਨਰ ਵਜੋਂ ਵੋਕਲ ਤਕਨੀਕਾਂ ਸਿਖਾਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਓਪੇਰੇਟਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਗਾਇਕਾਂ ਜਾਂ ਆਵਾਜ਼ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।[5]

## ਨਿਜ਼ੀ ਜੀਵਨ 
ਸੇਂਟ ਡਨਸਟਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੋਨਨ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ 1920 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਲੈ ਆਈ।[9] 1925 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਮਿਸੂਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਮਾਰਗਰੇਟ ਡੋਨਨ ਮਿਲਰ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।[10] ਡੋਨਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲ ਫੁਲਟਨ, ਮਿਸੂਰੀ ਦੇ ਮਿਸੂਰੀ ਸਟੇਟ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ 1934 ਵਿੱਚ 48 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Six 1913 portraits of Pauline K. Donnan by Bassano Ltd, in the collection of the National Portrait Gallery (London).
* Pauline Donnan's gravesite, on Find a Grave.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1934
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1885
ਫੁੱਲ ਪੱਤੀ ਦਾ ਕੰਮ

**ਫੂਲ ਪੱਤੀ ਕਾ ਕਾਮ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Phool Patti ka Kaam;** ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ) ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਰਾਮਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕੀਤੀ ਐਪਲੀਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਕਢਾਈ ਦੀ ਇੱਕ ਮਰ ਰਹੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਹੈ। ਫੂਲ ਪੱਟੀ ਕਾ ਕੰਮ ਪੈਚਵਰਕ ਅਤੇ ਕਢਾਈ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜਿਆਂ 'ਤੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਫੈਬਰਿਕ ਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਟਿਫਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਫੈਬਰਿਕ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤਣਿਆਂ 'ਤੇ ਡੰਡੀ ਦੇ ਟਾਂਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਢਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਐਪਲੀਕਿਊ ਬਰੀਕ ਮਲਮਲ, ਚਿੱਟੇ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਔਰਗੈਂਡੀ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਕਾਮੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।

## ਵਰਤੋਂ 
ਇਹ ਕਲਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾੜੀ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪੈਚਵਰਕ
* ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਢਾਈ

## ਹਵਾਲੇ
ਲੰਬਾਡਾ ਕਢਾਈ

right|thumb| ਰਵਾਇਤੀ ਬੰਜਾਰਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਕੰਚਲੀ* (ਬਲਾਊਜ਼) ਅਤੇ *ਫੇਤੀਆ* (ਸਕਰਟ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
**ਲਾਂਬਾਡਾ ਕਢਾਈ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Lambada embroidery;** ਲਾਂਬੜੀ ਕਢਾਈ, ਲਾਂਬਾਣੀ, ਸੰਦੂਰ ਲਾਂਬਾਣੀ ਕਢਾਈ, ਬੰਜਾਰਾ ਕਢਾਈ, *ਲੇਪੋ* ) ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਬੰਜਾਰਾ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸੰਦੂਰੂ, ਬੇਲਾਰੀ ਅਤੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਬੀਲੇ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਬਾਡਾ ਕਢਾਈ ਵਿੱਚ ਪੈਚਵਰਕ, ਐਪਲੀਕਿਊ, ਮਣਕਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਅਤੇ ਕਢਾਈ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਤਕਨੀਕ 
ਲਾਂਬਾਡਾ ਕਢਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਜਾਵਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟਾਂਕੇ ਅਤੇ ਐਪਲੀਕਿਊ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਬਾਇਲੀ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਰੰਗੀਨ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਸਿੱਕੇ, ਸ਼ੈੱਲ, ਬਟਨ, ਕਾਉਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਫੇਤੀਆ* (ਸਕਰਟ) ਅਤੇ *ਕੰਚਲੀ* (ਬਲਾਊਜ਼) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਮੋਟਿਫ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕਲ ਹਨ, ਗਰਿੱਡ ਵਰਗੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।

## ਮਾਨਤਾ 
ਸੰਦੂਰ ਲੰਬਾਨੀ ਕਢਾਈ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
right|thumb| ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਬੰਜਾਰਾ ਔਰਤਾਂ

## ਵਰਤੋਂ 
ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਸ਼ਨ ਕਵਰ, ਬੈੱਡਕਵਰ, ਵਾਲ ਹੈਂਗਿੰਗ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੱਪੜਿਆਂ, ਅਤੇ ਬੈਗ, ਹੈੱਡਬੈਂਡ, ਬੈਲਟ ਆਦਿ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਢਾਈ