open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ

ਵਿਖੇ ਕਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ]]
 ਵਿਖੇ ਅਬਾਬੀਲ ਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ]]

**ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ** ਯੂਰਪ, ਅਨਾਤੋਲੀਆ ਅਤੇ ਕਾਕੇਸਸ ਨਾਲ਼ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਇਗੀਆਈ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਣਜੋੜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬੋਸਫ਼ੋਰਸ ਪਣਜੋੜ ਇਸਨੂੰ ਮਰਮਾਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਰਦਾਨੇਯਸ ਪਣਜੋੜ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਇਗੀਆਈ ਸਮੁੰਦਰ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ਼।ਇਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਅੱਡ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਜ਼ੋਵ ਸਮੁੰਦਰ ਰਾਹੀਂ ਕਰਚ ਦੇ ਪਣਜੋੜ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸਾਗਰ
ਦੱਖਣੀ ਮਹਾਂਸਾਗਰ

**ਦੱਖਣੀ ਮਹਾਂਸਾਗਰ** (ਜਾਂ **ਮਹਾਨ ਦੱਖਣੀ ਮਹਾਂਸਾਗਰ**, **ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ**, **ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵੀ ਮਹਾਂਸਾਗਰ** ਅਤੇ **ਆਸਟਰਲ ਮਹਾਂਸਾਗਰ**) ਵਿਸ਼ਵ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 60°S ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਾਂਸਾਗਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਸਾਗਰ (ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ, ਅੰਧ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰ ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ) ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਂਸਾਗਰੀ ਜੋਨ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਉਪ-ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਦੇ ਨਿੱਘੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

## ਜਲਵਾਯੂ
## ਹਵਾਲੇ
ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ

**ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ** (16 ਅਪਰੈਲ 1889-25 ਦਸੰਬਰ 1977) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਕਮੇਡੀਅਨ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਨਮਾ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕੀ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਤੋਂ ਦਰਮਿਆਨੇ (ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ) ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਹਰਤ ਪਾਈ।
## ਆਰੰਭਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਚਾਰਲਜ਼ ਸਪੈਂਸਰ ਚੈਪਲਿਨ 16 ਅਪਰੈਲ 1889 ਨੂੰ ਈਸਟ ਸਟਰੀਟ, ਵਾਲਵ ਰਥ, ਲੰਦਨ, ਇੰਗਲਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਪੁਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਹਾਲਾਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਨਾਲ ਤਾਅਲੁੱਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ਨਕਾਰ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਬਾਪ, ਚਾਰਲਜ਼ ਸਪੈਂਸਰ ਚੈਪਲਿਨ ਸੀਨੀਅਰ, ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਹੀਨਾਹ ਸਪੈਂਸਰ, ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਕਤ ਅਲਹਿਦਗੀ ਹੋ ਗਈ ਜਦ ਚਾਰਲੀ ਦੀ ਉਮਰ 3 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਤੋਂ ਗਾਣ ਦੀ ਤਰਬੀਅਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 1891 ਦੀ ਮਰਦਮ ਸ਼ੁਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਾਰਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਬੜਾ ਮਤਰੇਆ ਭਾਈ ਸਿਡਨੀ (1885-1965) ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਰਲੋ ਸਟਰੀਟ, ਵਾਲਵ ਰਥ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਚਾਰਲੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈਮਬੇਥ ਦੇ ਕੇਨਿੰਗਟਨ ਰੋਡ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਪੋਨਲ ਟੇੱਰਸ, ਚੇਸਟਰ ਸਟਰੀਟ ਅਤੇ 39 ਮੇਥਲੇ ਸਟਰੀਟ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਾਨੀ ਅਰਧ ਬੰਜਾਰਨ ਸੀ, ਇਸ ਤੱਥ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਮਾਣ ਸੀ, ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਅਲਮਾਰੀ ਦੇ ਕੰਕਾਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਚੈਪਲਿਨ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਚਾਰਲਸ ਚੈਪਲਿਨ ਸੀਨੀਅਰ, ਪੱਕਾ ਪਿਅੱਕੜ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਘੱਟ ਹੀ ਸੰਪਰਕ ਰਿਹਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੈਪਲਿਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸੌਤੇਲਾ ਭਰਾ ਕੁੱਝ ਸ੍ਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਖੇਲ ਲੁਈਸ ਦੇ ਨਾਲ 287 ਕੇਨਿੰਗਟਨ ਰੋਡ ਤੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪੱਟੀ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਤੱਥ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸੌਤੇਲਾ ਭਰਾ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਣ ਮਾਂ ਕਾਉਲਸਡਾਨ ਵਿੱਚ ਕੇਨ ਹਿੱਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ 1901 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਚਾਰਲੀ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। 1901 ਦੀ ਮਰਦਮ ਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਜਾਨ ਵਿਲੀਅਮ ਜੈਕਸਨ (ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ 17 ਸਾਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਦ ਏਟ ਲੰਕਾਸ਼ਾਇਰ ਲੈਡਜ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਚ-ਟਰੁੱਪ ਦੇ ਨਾਲ 94 ਫਰੰਡਲ ਰੋਡ, ਲੈਮਬੇਥ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਾਬੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਚਾਰਲੀ ਦੀ ਮਾਂ (ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਲੀ ਹਾਰਲੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ) ਨੇ ਗਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਹੀਨਾਹ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਕ਼ਤ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ 1894 ਵਿੱਚ ਅਲਬਰ ਸ਼ਾਟ ਦੇ ਇੱਕ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ *ਦ ਕੰਟੀਨ* ਨਾਮੀ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਅਦਾਇਗੀ ਫ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਥਿਏਟਰ ਦੇ ਗਾਹਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੰਗੇ ਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਸਨ। ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀਨਾਹ ਉੱਤੇ ਆਵਾਜ਼ੇ ਕਸੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮੁਖਤਲਿਫ਼ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੁੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਦੀਦ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਟੇਜ ਦੇ ਪਰਦਾ ਪਿਛੇ ਉਹ ਖ਼ੂਬ ਰੋਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੈਨੇਜਰ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਚੈਪਲਿਨ ਇਕੱਲਾ ਸਟੇਜ ਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ ਜੈਕ ਜੋਨਜ ਗਾਉਣ ਲਗਾ। ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਉੱਤੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 73 ਹਜ਼ਾਰ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋੲੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1889
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977
ਲਾਲ ਸਮੁੰਦਰ

ਅਤੇ ਲਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਤੱਟਰੇਖਾ ਦੀ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਮੁਹਿੰਮ 29 ਦੇ ਅਮਲੇ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।]]

**ਲਾਲ ਸਮੁੰਦਰ** ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਦਾ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਰੀ ਖਾੜੀ ਹੈ। ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਬਬ ਅਲ ਮੰਦੇਬ ਪਣਜੋੜ ਅਤੇ ਅਦਨ ਖਾੜੀ ਰਾਹੀਂ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਿਨਾਈ ਪਰਾਇਦੀਪ, ਅਕਬ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਸਵੇਜ਼ ਖਾੜੀ (ਜੋ ਸਵੇਜ਼ ਨਹਿਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਹਨ। ਇਸ ਸਮੁੰਦਰ ਹੇਠ ਲਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇੜ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇੜ ਘਾਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ
### ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ
 ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਤੱਟ]]
ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਘਟਕ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:
*ਜੀਵ-ਜਣਨ ਸੰਘਟਕ:
:ਅਰਬਵੇਂ-ਪਥਰਾਟ, foraminifera, pteropods, ਸਿਲੀਕਾਨ-ਪਥਰਾਟ
*ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ-ਜਣਨ ਸੰਘਟਕ:
:Tuffites, ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਸੁਆਹ, montmorillonite, cristobalite, zeolites
*ਭੋਂ-ਜਣਨ ਸੰਘਟਕ:
:ਬਿਲੌਰ, ਸਫਟਿਕ ਖਣਿਜ, ਪੱਥਰ ਟੋਟੇ, ਅਬਰਕ, ਭਾਰੀ ਧਾਤਾਂ, ਪਾਂਡੂ ਧਾਤਾਂ
*Authigenic ਖਣਿਜ:
:Sulfide minerals, aragonite, Mg-calcite, protodolomite, dolomite, quartz, chalcedony.
*ਭਾਫ਼-ਜਣਨ ਖਣਿਜ:
:Magnesite, ਖੜੀਆ ਮਿੱਟੀ, anhydrite, halite, polyhalite
*ਖ਼ਾਰਾ-ਪਾਣੀ ਵਾਸ਼ਪ-ਕਣ:
:Fe-montmorillonite, goethite, hematite, siderite, rhodochrosite, pyrite, sphalerite, anhydrite.

## ਨਗਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਲਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਤਟਰੇਖਾ (ਅਕਬ ਅਤੇ ਸਵੇਜ਼ ਖਾੜੀਆਂ ਦੇ ਤਟ ਸਮੇਤ) ਉੱਤੇ ਸਥਿੱਤ ਨਗਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ:

*  ਅਲ ਹੁਦੈਦਾ (الحديدة)
*  ਅਲ ਲਿਥ (الليِّث)
*  ਅਲ ਕੁਨਫ਼ੁਧਾ (القنفذة)
*  ਅਲ ਕੁਸੈਰ (القصير)
*  ਅਲ ਵਝ (الوجه)
*  ਅਕਬਾ (العقبة)
*  ਅਸਬ (ዓሳብ)
*  ਦਹਾਬ (دهب)
*  ਦੂਬਾ (ضباء)
*  ਐਲਾਤ (אילת)

*  ਅਲ ਗੋਨਾ (الجونة)
*  ਅਲ ਸੁਵੇਈਸ (السويس)
* / ਹਾਲਾਈਬ (حلايب) (ਤਕਰਾਰੀ)
*  ਹਕਲ (حقل)
*  ਹਿਰਗੀਗੋ (ሕርጊጎ)
*  ਹੁਰਘਾਦਾ (الغردقة)
*  ਜੱਦਾ (جدة)
*  ਜਾਜ਼ਾਨ (جازان)
*  ਮਰਸਾ ਆਲਮ (مرسى علم)
*  ਮਸਾਵਾ (ምጽዋ)

*  ਨੂਵੈਬਾ (نويبع)
*  ਸਫ਼ਾਗਾ ਬੰਦਰਗਾਹ (ميناء سفاجا)
*  ਸੁਡਾਨ ਬੰਦਰਗਾਹ (بورت سودان)
*  ਰਬੀਘ (رابغ)
*  ਸ਼ਰਮ ਅਲ ਸ਼ੇਖ਼ (شرم الشيخ)
*  ਸੋਮਾ ਖਾੜੀ (سوما باي)
*  ਸੁਆਕਿਨ (سواكن)
*  ਤਾਬਾ (طابا)
*  ਥੁਵਾਲ (ثول)
*  ਯਾਂਬੂ (ينبع)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ
ਬਿਸ਼ਕੇਕ

**ਬਿਸ਼ਕੇਕ** (ਕਿਰਗਿਜ਼ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ: Бишкéк), ਪਹਿਲੋਂ **ਪਿਸ਼ਪੇਕ** ਅਤੇ **ਫ਼ਰੂੰਜ਼**, ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਇਹ ਚੂਈ ਸੂਬੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੂਬੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਸਗੋਂ ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਦੀ ਸੂਬਾ-ਪੱਧਰੀ ਇਕਾਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮਾਲੇ

**ਮਾਲੇ** (ਦਿਵੇਹੀ: މާލެ) ਮਾਲਦੀਵ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਮਾਲੇ ਮੂੰਗਾ-ਚਟਾਨ (ਕਾਫ਼ੂ ਮੂੰਗਾ-ਚਟਾਨ) ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਲਦੀਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਹੈ। ਰਿਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਟਾਪੂ ਸੀ ਜਿੱਥੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਮਾਲਦੀਵ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਨੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜ-ਮਹੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮਹੱਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੁਆਲੇ ਕਿਲ੍ਹਾਬੱਧ ਕੰਧ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਰਵਾਜ਼ੇ (*ਦੋਰੋਸ਼ੀ*) ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਤਖ਼ਤਾ-ਪਲਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਬਰਾਹਿਮ ਨਾਸਿਰ ਦੇ ਰਾਜ ਹੇਠ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੜ-ਖ਼ਾਕਾ-ਉਸਾਰੀ ਵੇਲੇ ਸੋਹਣੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ (*ਕੋਟੇ*) ਅਤੇ ਬੁਰਜਾਂ (*ਬੁਰੁਜ਼*) ਸਮੇਤ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹੱਲ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਲਦੀਵ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਇਤਿਹਾਸ ਮੈਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ

thumb|right|230px|ਫੀਦਲ ਕਾਸਤਰੋ ਜੁਲਾਈ 1953 ਵਿੱਚ ਮੋਨਕਾਡਾ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ
**ਇਤਿਹਾਸ ਮੈਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ** (ਸਪੇਨੀ:La historia me absolverá) ਫੀਦਲ ਕਾਸਤਰੋ ਦੀ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1953 ਨੂੰ ਮੋਨਕਾਡਾ ਬੈਰਕਾਂ ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੌਰਾਨ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਲੰਮੀ ਤਕਰੀਰ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਕ ਹੈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਹਿੱਤ ਲਿਖਤੀ ਪੁਨਰ-ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਬਣਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਊਬਾ ਦੇ "ਛੱਬੀ ਜੁਲਾਈ ਅੰਦੋਲਨ" ਦਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਬਣੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਤੋਂ
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
*History Will Absolve Me (The complete speech)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੀਦਲ ਕਾਸਤਰੋ
ਏਡਜ਼

**ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਤਾ-ਘਾਟ ਵਾਇਰਸ ਲਾਗ**/**ਪ੍ਰਾਪਤ-ਕੀਤਾ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਤਾ-ਘਾਟ ਰੋਗ-ਲੱਛਣ**(ਜਾਂ **ਐੱਚ.ਆਈ.ਵੀ./ਏਡਜ਼**)ਮਨੁੱਖੀ ਰੋਗ-ਪ੍ਰਤੀਰੋਧੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਰੋਗ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਤਾ-ਘਾਟ ਵਾਇਰਸ (HIV) ਰਾਹੀਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਮੁਢਲੀ ਲਾਗ ਸਮੇਂ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਨਜ਼ਲਾ ਵਰਗੀ ਬਿਮਾਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਬਿਮਾਰੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੱਨੁਖ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧੀ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਰ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਈ ਲਾਗਾਂ ਲੱਗਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਛੂਤਾਂ ਅਤੇ ਗਿਲ੍ਹਟੀਆਂ, ਜੋ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ।

ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਏਡਜ਼ ਗ਼ੈਰ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੰਭੋਗ (ਗੁਦੇ ਦੇ ਜਾਂ ਮੌਖ਼ਿਕ ਕਾਮ ਸਮੇਤ), ਦੂਸ਼ਿਤ ਲਹੂ-ਬਦਲੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸੂਈਆਂ ਅਤੇ ਗਰਭ, ਜਣੇਪੇ ਜਾਂ ਦੁੱਧ-ਚੁੰਘਾਈ ਵੇਲੇ ਮਾਂ ਤੋਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਰੀਰਕ ਤਰਲ-ਪਦਾਰਥਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਥੁੱਕ ਅਤੇ ਹੁੰਝੂਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦਾ। ਇਸ ਲਾਗ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ, ਮੂਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੰਭੋਗ ਅਤੇ ਸੂਈ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੀਤੀ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਜਾਂ ਵੈਕਸੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਪਰ ਪਰਤਵਾਂ-ਵਾਇਰਸ ਵਿਰੋਧੀ ਇਲਾਜ ਇਸ ਰੋਗ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਮੱਠਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਕੁਦਰਤੀ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਭੋਗਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਰੋਗ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗੌਣ-ਪ੍ਰਭਾਵ (ਸਾਈਡ-ਇਫ਼ੈਕਟ) ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਨੁਵੰਸ਼ਕ ਘੋਖ (

ਕ ਰਿਸਰਚ) ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਏਡਜ਼ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਗੇਤਰੀ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਮੱਧ-ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਗ ਨਿਯੰਤਰਨ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਕੇਂਦਰ (CDC) ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਪਛਾਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ—ਐੱਚ.ਆਈ.ਵੀ ਲਾਗ—ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਗੇਤਰੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਏਡਜ਼ ਨੇ 2009 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 3 ਕਰੋੜ ਜਾਨਾਂ ਲੈ ਲਈਆਂ ਹਨ। 2010 ਤੱਕ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3.4 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਇਸ ਰੋਗ ਤੋਂ ਗ੍ਰਸਤ ਹਨ। ਏਡਜ਼ ਨੂੰ ਮਹਾਮਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਰੋਗ ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਏਡਜ਼ ਦਾ ਸਮਾਜ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਇੱਕ ਬਿਮਾਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਵਜੋਂ ਵੀ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਥਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਰੋਗ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗ਼ਲਤ-ਫ਼ਹਿਮੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਕਿ ਇਹ ਗ਼ੈਰ-ਸੰਭੋਗੀ ਛੋਹ ਨਾਲ਼ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਗ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਤਕਰਾਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਇਸ਼ਕ਼ਾਬਾਦ

**ਅਸ਼ਗ਼ਾਬਾਤ** ਜਾਂ **ਅਸ਼ਗਾਬਾਦ** (, , , ਰੂਸੀ ਤੋਂ ਲਿਪਾਂਤਰਨ ਵੇਲੇ **ਅਸ਼ਖ਼ਾਬਾਦ** ਵੀ, 1919-1927 ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰਵਲਾ **ਪੋਲਤੋਰਾਤਸਕ**) ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ (2001 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ) 695,300 ਹੈ ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਦੇ ਮਤਾਬਿਕ 10 ਲੱਖ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਰਾ ਕੁਮ ਮਾਰੂਥਲ ਅਤੇ ਕੋਪਤ ਦਾਗ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਬਾਦੀ ਤੁਰਕਮੇਨ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ, ਆਰਮੀਨੀਆਈ ਅਤੇ ਅਜ਼ੇਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਇਰਾਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮਸ਼ਾਦ ਤੋਂ 250 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਵਿੱਥ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ 'ਇਸ਼ਕ' ਅਤੇ 'ਆਬਾਦ' ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ *ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ* ਹੈ।

ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1881 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 1924 ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੁਰਕਮੇਨ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ 1948 ਦੇ ਅਸ਼ਗਾਬਾਦ ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੀਆਜ਼ੋਵ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵਿਆਪਕ ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਕਾਰਾਕੁਮ ਨਹਿਰ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਮੂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਅਸ਼ਗਾਬਾਦ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 1881 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਲ ਹੀ ਸਥਿਤ ਕਸਬਾ ਅਸ਼ਖ਼ਾਬਾਦ ਤੋਂ ਇਹ ਨਾਮ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਰਥੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੀਸਾ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਰੇਸ਼ਮ ਮਾਰਗ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਂਜੀਕਲਾ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ 2 ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1 ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਆਏ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੰਡਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਕੋਂਜੀਕਲਾ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮ ਮਾਰਗ ਤੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਾਇਦੇ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 13ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਧਿਆ-ਫੁੱਲਿਆ। ਉਸ ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਚਿਆ ਰਿਹਾ ਜਿਸਨੂੰ ਮਗਰੋਂ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।

ਜੀਓਪ ਟੇਪ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੱਕ ਫ਼ਾਰਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਅਸ਼ਗਾਬਾਦ, ਅਖਲ ਸੰਧੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਫ਼ਾਰਸ ਦੇ ਸੀਮਾ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੂਸ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1881 ਤੋਂ 1897 ਵਿੱਚ ਜਨਸੰਖਿਆ 2500 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 19400 ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਨ। 1908 ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਬਹਾਈ ਪ੍ਰਾਥਨਾਘਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, 1948 ਵਿੱਚ ਭੂਕੰਪ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅੰਤ 1963 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਸ਼ਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦਿਸੰਬਰ 1917 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ। 1919 ਵਿੱਚ, *ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ ਆਟੋਨੋਮਸ ਸੋਵੀਅਤ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕ* ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਮੁਖਈ ਪੋਲਟਰੋਰਸਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਪਰ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਪੋਲਟੋਰਾਤਸਕ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਤੁਰਕਮੇਨ ਐਸ.ਐਸ.ਆਰ. 1924 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪੋਲਟੋਰਾਤਸਕ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1927 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਫਿਰ ਤੋਂ ਅਸ਼ਗਾਬਾਦ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ
* ਕੋਪਤ ਦਾਗ
* ਕਾਰਾਕੁਮ ਮਾਰੂਥਲ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਨੌਟੰਕੀ

thumb|border|right|ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਲਾਕਾਰ ਪੰ. ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਡਾ. ਦਵਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੌਟੰਕੀ ਖੇਲ ਰਹੇ ਹਨ
**ਨੌਟੰਕੀ** () ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਲੋਕ ਨਾਚ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨਕਾਲ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਸਵਾਂਗ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਲਤਾਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ) ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨੌਟੰਕੀ ਨਾਮਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਸਹਿਜ਼ਾਦੀ ਨੌਟੰਕੀ ਨਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਚ - ਡਰਾਮਾ ਉੱਤੇ ਪਿਆ। ਨੌਟੰਕੀ ਅਤੇ ਸਵਾਂਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਸਵਾਂਗ ਜਿਆਦਾਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾੱਲੁਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਨੌਟੰਕੀ ਦੇ ਮੌਜੂ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਵੀਰ - ਰਸ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਤਨਜ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਨੌਟੰਕੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਲੋਕਪਿਆਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਸਮਾਜ ਦੇ ਉੱਚ - ਦਰਜੇ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਲੋਕ - ਕਲਾ ਪਨਪਦੀ ਗਈ। ਰਾਮ ਬਾਬੂ ਸਕਸੈਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਾਰੀਖ-ਏ-ਅਦਬ -ਏ-ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨੌਟੰਕੀ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤੋਂ ਪਨਪੀ ਹੈ। ਕਾਲਿਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਕੁਸੁਮਾਕਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨੌਟੰਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਭਵ ਹੈ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ – ਬਾਰਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 13ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਦੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਨੌਟੰਕੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਖੁਸਰੋ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ‘ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ – ਜੁਲਦੇ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੌਟੰਕੀ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਲਗਾ। ਨੌਟੰਕੀ ਕੇਵਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਫੁਰਤੀਲਾ ਨਾਚ, ਢੋਲ ਕੁੱਟਣ ਦੀ ਅਵਾਜ ਅਤੇ ਭਰਵੀਂ ਅਵਾਜ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। 
## ਨੌਟੰਕੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ
ਨੌਟੰਕੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਲੋਕਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇਲਾਕਾਈ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਗਦ ਅਤੇ ਪਦ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭਿੰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸੁਬੋਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੌਟੰਕੀ ਵਿੱਚ ਚੌਬੋਲਾ, ਦੋਹਾ, ਲਾਵਣੀ, ਸੋਰਠਾ ਆਦਿ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਗਾਰੇ, ਢੋਲਕ, ਡੱਫ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ
ਬਿਜਲਾਣੂ

**ਬਿਜਲਾਣੂ** ਜਾਂ **ਇਲੈਕਟਰਾਨ** (ਚਿੰਨ੍ਹ:e−) ਰਿਣ-ਰਾਸ ਮੂਲ ਬਿਜਲੀ ਚਾਰਜ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਉਪ-ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਣ ਹੈ।

ਇੱਕ ਬਿਜਲਾਣੂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਉਪ-ਅਧਾਰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮੂਲ ਕਣ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਭੀਤਰੀ ਕੋਣੀ ਗਤੀ-ਮਾਤਰਾ *ħ* ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੱਧ-ਸੰਖਿਅਕ ਗੁਣ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਫ਼ਰਮੀਆਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕਣ ਪਾਜ਼ੀਟਰਾਨ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਬਿਜਲਾਣੂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਾਰਜ ਉਲਟੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਬਿਜਲਾਣੂ ਕਿਸੇ ਪਾਜ਼ੀਟਰਾਨ ਨਾਲ਼ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਾਮਾ-ਕਿਰਨ ਫੋਟਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

**ਬਿਜਲਾਣੂ** ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਕ ਵਰਤਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਜਲੀ, ਚੁੰਬਕਵਾਦ, ਰਸਾਇਣ ਅਤੇ ਥਰਮਲ ਚਾਲ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਗੁਰੂਤਾ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ. [12] ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਦਾ ਚਾਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਕਿਸੇ ਆਬਜ਼ਰਵਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਹਾ ਨਿਗਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਖੇਗਾ. ਦੂਜੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡ ਲੋਰੇਂਟਜ਼ ਫੋਰਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨਗੇ. ਜਦੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਫੋਟੋਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ energyਰਜਾ ਨੂੰ ਰੇਡੀਏਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਜ਼ਬ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਉਪਕਰਣ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੂਰਬੀਨ ਬਾਹਰੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ. ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ, ਵੈਲਡਿੰਗ, ਕੈਥੋਡ ਰੇ ਟਿ .ਬ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਮਾਈਕਰੋਸਕੋਪਸ, ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਥੈਰੇਪੀ, ਲੇਜ਼ਰ, ਗੈਸਿਡ ਆਇਓਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਡਿਟੈਕਟਰ ਅਤੇ ਕਣ ਐਕਸਰਲੇਟਰ.

ਦੂਜੇ ਸਬਟੋਮਿਕ ਕਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣਾ ਰਸਾਇਣ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ. ਪਰਮਾਣੂ ਨਿleਕਲੀਅਸ ਵਿਚਲੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰੋਟੋਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਗੈਰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਕਲਾਂਬ ਫੋਰਸ ਦਖਲ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਆਇਓਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਿ nucਕਲੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਬਾਈਡਿੰਗ energyਰਜਾ ਨੂੰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ. ਦੋ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਜਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਰਸਾਇਣਕ ਬੰਧਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ. [13] 1838 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੁਦਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਰਿਚਰਡ ਲਾਮਿੰਗ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂਆਂ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਵਿਵਹਾਰਿਤ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਚਾਰਜ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ।  ਆਇਰਿਸ਼ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜਾਰਜ ਜੋਸਟਨ ਸਟੋਨੀ ਨੇ 1891 ਵਿੱਚ ਇਸ ਚਾਰਜ ਦਾ ਨਾਮ 'ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ' ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇ ਜੇ ਥੌਮਸਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1897 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਣ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਸੀ।  ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿleਕਲੀਓਸਿੰਥੇਸਿਸ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਬੀਟਾ ਕਣਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਰੇਡੀਓ ਐਕਟਿਵ ਆਈਸੋਟੋਪਸ ਦੇ ਬੀਟਾ ਡੈਸਨ ਅਤੇ ਉੱਚ-energyਰਜਾ ਦੀਆਂ ਟਕਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ. ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਦੇ ਐਂਟੀਪਾਰਟਲ ਨੂੰ ਪੋਸੀਟ੍ਰੋਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਸਿਵਾਏ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿ ਇਹ ਉਲਟ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਰਚੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ. ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਇੱਕ ਪੋਜੀਟ੍ਰੋਨ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਕਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਗਾਮਾ ਰੇ ਫੋਟੋਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਦਮਾ

**ਦਮਾ** ਜਾਂ **ਸਾਹ ਦਾ ਰੋਗ** ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਮ ਚਿਰਕਾਲੀਨ ਸੋਜ਼ਸ਼ਕਾਰੀ ਰੋਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਬਦਲਨਹਾਰ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਮੁੜਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆ ਔਕੜਾਂ ਅਤੇ ਨਾੜੀਆਂ ਦਾ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਣਾ ਹਨ। ਆਮ ਲੱਛਣ ਹਨ ਸਾਂ-ਸਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼, ਖੰਘ, ਛਾਤੀ ਦਾ ਖਿਚਾਅ ਅਤੇ ਸਾਹ ਔਖਾ ਹੋਣਾ।

ਦਮੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਣਨ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸਬੰਧਤ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੋਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ, ਸਮੇਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਹੁੰਗਾਰਾ ਅਤੇ ਸਪਾਈਰੋਮੀਟਰੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਲਾਜੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਵਾਰਵਾਰਤਾ, ਇੱਕ ਸਕਿੰਟ FEV1 ਵਿੱਚ ਜਬਰੀ ਕੱਢੇ ਸਾਹ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸਿਖਰੀ ਸਾਹ-ਨਿਕਾਸ ਵਹਾਅ ਦਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
## ਲੱਛਣ
ਦਮਾ ਸਰੀਰ ਦੀ ਇੱਕ ਤਕਲੀਫਦੇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਮ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰੋਗੀ ਖੰਘਦੇ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹ ਫੁੱਲਣ ਲਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਲਗਮ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਰੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਦਮਾ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦਮੇ ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਵਾਯੂ-ਗ੍ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਫੇਫੜੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫੈਲਾਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅੰਦਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ ਕਫ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਿਹਦੇ ਅੰਦਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਗੈਸ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ।
ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਗੈਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਨਾਲ ਜੋ ਕੀਟਾਣੂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖੂਨ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਕੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਕਾਰਜ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਅਸੰਤੁਲਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਮੇ ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ ਅਕਸਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਰਾਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਤਾਂ ਤੀਜੇ ਪਹਿਰ। ਦਮੇ ਦਾ ਰੋਗੀ ਰਾਤ ਭਰ ਸੌਂ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਬੇਚੈਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਹ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਹ ਘੁਟਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਨ ਆਲਸੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਵਤ ਹੈ ‘ਦਮਾ ਦਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ’ ਪਰ ਆਹਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ।
## ਪ੍ਰਹੇਜ਼
*ਦਮਾ ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। 
*ਚੀਨੀ, ਡਬਲਰੋਟੀ, ਬਿਸਕੁਟ, ਸੋਡਾ ਵਾਟਰ, ਕੌਫੀ, ਤਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵਸਤੂਆਂ, ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ, ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 
*ਗਾਜਰ, ਗੋਭੀ ਅਤੇ ਬੀਟ ਦਾ ਰਸ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
*ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਰਸ ਜਾਂ ਆਲੂ ਸੇਬ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਤ ਰਸ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਓ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਆਦ ਲਸਣ, ਪਪੀਤੇ ਦਾ ਰਸ ਵੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
*ਦਮੇ ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
*ਬਾਸੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਬਾਸੀ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ, ਬਾਸੀ ਭੋਜਨ ਅਤਿਅੰਤ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
*ਨਦੀ-ਤਲਾਬ ਜਾਂ ਖੂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
*ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। 
ਸਿਗਰਟ ਪੀਣਾ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ==ਹਵਾਲੇ==

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਰੋਗ
ਲੋਮੇ

**ਲੋਮੇ**, ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 837,437 ਹੈ (ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਅਬਾਦੀ 1,570,283), ਟੋਗੋ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਫ਼ੀ, ਕੋਕੋ, ਖੋਪਾ ਅਤੇ ਤਾੜ ਦੀਆਂ ਗਿਰੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਤੇਲ-ਸੋਧਕ ਕਾਰਖ਼ਾਨਾ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੋਗੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਈਸ਼ਵਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰ

**ਈਸ਼ਵਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰ** (11 ਦਸੰਬਰ 1910 - 02 ਦਸੰਬਰ 1968) ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇੱਕ ਉਘੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਕਵੀ ਤੇ ਲੇਖਕ ਹੋਏ ਹਨ। 

## ਜੀਵਨ
ਈਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪੋਸੀ, ਤਹਿਸੀਲ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਹਰਬੰਸ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। 1933 ਵਿੱਚ ਮੇਉ ਸਕੂਲ ਆਫ ਆਰਟਸ,ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਡਰਾਇੰਗ ਟੀਚਰ ਦਾ ਕੋਰਸ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰਾਇੰਗ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਰਨ ਲਗੇ। ਉਹ ਕਵੀ ਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿਕ ਖਿਆਲਾਂ ਤੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਸ਼ ਛੋਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸਨ। ਉਹ ਅਮੂਰਤ ਕਲਾ, ਘਣਵਾਦ, ਪੜਯਥਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦ ਆਦਿ ਕਲਾ ਸੈਲੀਆਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਪਾਰਖੂ ਸਨ। ਸਾਲ 1961 ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੇ ਗਏ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਵਿਤਾ
**ਸੂਲ ਸਰਾਹੀ*
**ਭਖਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ* (ਦੂਜਾ ਅਡੀਸ਼ਨ, 1972)

### ਵਾਰਤਕ
**ਕਲਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼* (1943, ਦੂਜਾ ਅਡੀਸ਼ਨ, 1972) 
**ਗੱਲਬਾਤ* (1955)

### ਹੋਰ
**ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਖਤ* 
**ਤ੍ਰਿਬੈਣੀ* (1941)

## ਈਸ਼ਵਰ ਚਿਤਰਕਾਰ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕਾਂ
*ਵਾਰਤਕਕਾਰ ਈਸ਼ਵਰ ਚਿਤਰਕਾਰ, ਕੰਵਲ ਦੀਪ ਕੌਰ 
*ਈਸ਼ਵਰ ਚਿਤਰਕਾਰ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ, ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਬਟਾਲਵੀ 
*ਈਸ਼ਵਰ ਚਿਤਰਕਾਰ ਸਿਮਰਤੀ ਗ੍ਰੰਥ, ਸੰਪਾਦਕ, ਪੁਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1910
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1968
ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ

**ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ** (5 ਫਰਵਰੀ 1976) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਅਤੇ ਜਿਆ ਬੱਚਨ ਦੇ ਬੇਟੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪੂਰਵ ਮਿਸ ਵਰਲਡ (Miss World) ਅਤੇ ਅਦਕਾਰਾ ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ ਹੈ।

ਬੱਚਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਭਿਨੈ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜੇ ਪੀ ਦੱਤਾ (J. P. Dutta) ਦੀ ਫਿਲਮ ਰਿਫਿਊਜੀ ( Refugee, ੨੦੦੦) ਤੋ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਆਈਆਂ ਜੋ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲੀਆਂ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ੨੦੦੪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਤਮਕ ਫਿਲਮਾਂ ਧੁੰਮ ਅਤੇ ਯੁਵਾ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉੱਤਰਵਰਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ ਹੋਈ ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਇਨਾਮ ਮਿਲੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵਸ਼ਰੇਠ ਸਹਾਇਕ ਐਕਟਰ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮ ਫੇਇਰ ਇਨਾਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਤਬਸੇ, ਬੱਚਨ ਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਅਵਸਾਇਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਫਲ ਅਤੇ ਸਮੀਖਕਾਂ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਉੱਤੇ ਠੀਕ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਐਕਟਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
 ਨਾਲ]]

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੱਚਨ ਪਰਿਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976
ਟ੍ਰਾਂਸਨਿਸਤ੍ਰੀਆ

**ਟਰਾਂਸਨਿਸਤਰੀਆ** (**ਟਰਾਂਸ-ਨਿਸਤਰ** ਜਾਂ **ਟਰਾਂਸਨਿਐਸਤਰੀਆ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨਿਸਤਰ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀ ਪੂਰਬੀ ਮੋਲਦਾਵੀ ਸਰਹੱਦ ਵਿਚਲੀ ਪੱਟੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਹੋਇਆ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ। 1990 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ 1992 ਦੇ ਟਰਾਂਸਨਿਸਤਰੀਆ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ **ਪ੍ਰਿਦਨੈਸਤ੍ਰੋਵੀਆਈ ਮੋਲਦਾਵੀ ਗਣਰਾਜ** (ਜਾਂ **ਪ੍ਰਿਦਨੈਸਤ੍ਰੋਵੀ**), ਇੱਕ ਅੰਸ਼-ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਮੁਲਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਘੋਸ਼ਤ ਰਾਜਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸਤਰ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪੂਰਬਲਾ ਖੇਤਰ, ਬੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੋਲਦੋਵਾ ਗਣਰਾਜ ਇਸਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰਾਜਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ - **ਟਰਾਂਸਨਿਸਤਰੀਆ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਨੂੰਨੀ ਦਰਜੇ ਵਾਲੀ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਰਾਜਖੇਤਰੀ ਇਕਾਈ** (*Unitatea teritorială autonomă cu statut juridic special Transnistria*) ਵਜੋਂ ਜਾਂ *Stînga Nistrului* (**ਨਿਸਤਰ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢਾ**) ਵਜੋਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸਰਬਵਿਆਪਕ ਇਤਿਹਾਸ

**ਸਰਬਵਿਆਪਕ ਇਤਿਹਾਸ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:universal history) ਇੱਕ ਸੁਸੰਗਤ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਹਾਸ ਲੇਖਣ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਲਈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਬਰਾਹਮਿਕ ਸਰੋਤ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਰਬਵਿਆਪਕ ਕਰਾਨੀਕਲ ਜਾਂ ਸੰਸਾਰ ਕਰਾਨੀਕਲ ਅਤੀਤ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੂਤਰਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ
ਕੈਂਸਰ

←, ✱ ਕੇਂਦਰੀ ਪਲੂਰਸੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਛਿੜਕਾਅ]]

**ਕਰਕਟਰੋਗ** ਜਾਂ **ਕੈਨਸਰ** , ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਿਕਿਤਸਕੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੈਲਿਗਨੈਂਟ ਨਿਓਪਲਾਜ਼ਮ (malignant neoplasm ਭਾਵ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਜਾਂ ਘਾਤਕ ਰਸੌਲੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੋਕਲਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਦਾ ਗੈਰ-ਨਿਯਮਤ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਰਕਟਰੋਗ ਵਿੱਚ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਘਾਤਕ ਰਸੌਲੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਦਖਲ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੇਰ ਇਹ ਕੈਨਸਰ ਲਹੂ-ਧਾਰਾ ਜਾਂ ਲਿੰਫ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਦੁਰੇਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਰਸੌਲੀਆਂ ਰਾਜਫੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਇਖਤਿਆਰਦੀਆਂ। ਘੱਟ ਹਾਨੀਕਾਰਕ (benign *ਬਿਨਾਈਨ*) ਰਸੌਲੀਆਂ ਬੇਕਾਬੂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਨੇੜਲੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪੁਚਾਉਂਦੀਆ ਹਨ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 200 ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਰਕਟਰੋਗ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਂਸਰ
ਜੱਲ੍ਹਣ ਜੱਟ

**ਜੱਲ੍ਹਣ ਜੱਟ** ਜਾਂ **ਜਲ੍ਹਨ** ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਜਾਤ ਦਾ ਸੰਧੂ ਜੱਟ ਸੀ। ਜੱਲ੍ਹਣ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਭਡਾਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਮ੍ਰਿਤੂ 1644 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਇਹ ਨੁਸ਼ਹਿਰਾ ਢਾਲਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਹ ਜੱਟ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਸੀ,ਆਪਣੇ ਨਿਰਵਾਹ ਲਈ ਥੋੜੀ ਜਿੰਨੀ ਵਾਹੀ ਕਰ ਛੱਡਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਰੱਬ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ। ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਬੜੀ ਮਾਨਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਦੋਹੜਿਆਂਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ | ਉਸਨੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਟੱਲ ਸਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸ ਰਸ ਅਤੇ ਰੋੋਚਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਉਸ ਦੀ ਬੋੋਲੀ ਠੇਠ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮਾਲ ਦੀ ਰਵਾਨੀ ਹੈ | ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹਰ ਗੱਲ ਸਿੱਧ-ਪੱਧਰੇ ਅਤੇ ਜੱਟਕੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਹੈ:-

ਨਿੱੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਢੱਗੇੇ ਚਾਰੇ, ਵੱੱਡੇ ਹੋਏ ਹਲ਼ ਵਾਹਿਆ |

ਬੁੱੱਢੇ ਹੋ ਕੇ ਮਾਲ਼ਾ ਫੇਰੀ, ਰੱਬ ਦਾ ਉਲ੍ਹਾਮਾ ਲਾਹਿਆ |

ਇਸਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸਾਖੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹੱਥ ਲਿਖੀ ਭਗਤਮਾਲਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੱਲ੍ਹਣ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਵੇਲੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਮਲਾ ਜਾਂ ਬਾਕੀ ਬਸੂਲਦਾ ਤੇ ਸਰਕਾਰੇ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਜੱਲ੍ਹਣ ਬਾਬਤ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ (ਜੋ ਮਾਝੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ) ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਜੱਲ੍ਹਣ ਨੇ ਜਟਕੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਜੱਲ੍ਹਣ ਦੀਆਂ 313 ਸਾਖੀਆਂ ਅਤੇ 42 ਬਿਸ਼ਨਪਦੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਦੋਹੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਟਲ ਸਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਹਾਸ-ਰਸੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ-
 "ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਗਈਆਂ ਨੂੰਹਾਂ, ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਗਏ ਹੋਰ।
 ਬੁੱਢਾ ਬੁੱਢੀ ਇਉਂ ਬੈਠੇ, ਜਿਉਂ ਸੰਨ੍ਹ ਲਾ ਗਏ ਚੋਰ।"

ਜੱਲ੍ਹਣ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਜੱਟਕੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਬੜੀ ਮਿੱਠਤ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਠਾਸ ਜੱਲ੍ਹਣ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਚੋਂ ਟਪਕਦੀ ਹੈ, ਬੋਲੀ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਤੇ ਖਿਆਲ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹਾਸ ਰਸ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-
 1) "ਅੰਨ ਵਹੁਟੀ, ਅੰਨ ਲਾੜਾ, ਅੰਨ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਸਾਰਾ
 ਅੰਨ ਮੋਟਾ ਅੰਨ ਜਾੜ੍ਹਾ, ਅੰਨ ਰੋਵੇ, ਅੰਨ ਹੱਸੇ।

 2) "ਹੱਥੀਂ ਦੇਈਏ, ਹੱਥੀਂ ਲੇਈਏ, ਹੱਥੀਂ ਬੰਨ੍ਹੀਏ ਪੱਲੇ।
 ਐਸਾ ਕੋਈ ਨਾ ਜੱਲ੍ਹਣਾ, ਜੋ ਮੁਇਆਂ ਨੂੰ ਘੱਲੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਦੱਖਣੀ ਓਸੈਤੀਆ

**ਦੱਖਣੀ ਓਸੈਤੀਆ** (, *Xussar Iryston*; , *Samxreti Oseti*; , *Yuzhnaya Osetiya*) ਜਾਂ **ਸ਼ਕਿਨਵਾਲੀ ਖੇਤਰ** (, *Tsxinvalis regioni*; , *Tskhinvalskiy region*) ਦੱਖਣੀ ਕਾਕੇਸਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਤਕਰਾਰੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਅੰਸ਼-ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਮੁਲਕ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰਵਲੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਜਾਰਜੀਆਈ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਓਸੈਤੀਆਈ ਸਵਾਧੀਨ ਓਬਲਾਸਤ ਦੇ ਰਾਜਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਅਨਾਤੋਲੀ ਲੂਨਾਚਾਰਸਕੀ

thumb|ਅਨਾਤੋਲੀ ਲੂਨਾਚਾਰਸਕੀ

**ਅਨਾਤੋਲੀ ਵਾਸਿਲੀਏਵਿਚ ਲੂਨਾਚਾਰਸਕੀ** (ਰੂਸੀ: Анатолий Васильевич Луначарский, 23 ਨਵੰਬਰ 1875-26 ਦਸੰਬਰ,1933) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਪਹਿਲਾ ਸੋਵੀਅਤ ਕਾਮੀਸਾਰ ਅਰਥਾਤ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।
## ਜੀਵਨ
ਲੂਨਾਚਾਰਸਕੀ ਦਾ ਜਨਮ 1875 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਪੋਲਤਾਵਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਇਸ ਮਹੌਲ ਵਿੱਚ ਉਹ 15 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਬਣ ਗਏ। ਇਸੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਧਿਐਨ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕ‌ਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ‘‘ਮੈ ਜੀਵਨ ਦੇ ਏਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।’’

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1875
ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ

**ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ** (ਜਨਮ 11 ਅਕਤੂਬਰ 1942) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। 1970 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮੇ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।

ਬੱਚਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਇਨਾਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਐਕਟਰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਅਭਿਨਏ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬਚਨ ਨੇ ਪਾਰਸ਼ਵਗਾਇਕ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰਸਤੋਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1987 ਤੋਂ 1984 ਤੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਬੱਚਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਐਕਟਰੈਸ ਜਯਾ ਭਾਦੁਰੀ ਬੱਚਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਸ਼ਵੇਤਾ ਨੰਦਾ ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਐਕਟਰ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।
### ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਵਰਨਮਾਲਾ

ਅੱਖਰਾਂ (ਵਰਣਾਂ) ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਸਮੂਹ ਨੂੰ **ਵਰਣਮਾਲਾ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਖਰ ਬੋਲੀ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇੱਕਾਈਆਂ - ਧੁਨੀਅੰਸ਼ਾਂ/ਫੋਨੀਮਾਂ (phonemes) ਲਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਵਰਣਮਾਲਾ ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਕਿ ਵਰਣ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮੂਲ ਧੁਨੀਆਂ (ਫੋਨੀਮਾਂ) ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧੁਨੀਆਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਉਚਾਰਣ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਚਾਰਣ ਉੱਤੇ। ਪਰ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਲਿਖਣ ਦੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੰਨ (ਲੋਗੋਗਰਾਫੀ), ਸਿਲੈਬਰੀ ਆਦਿ। ਸ਼ਬਦ-ਚਿੰਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਲਿਪੀ-ਚਿੰਨ ਸਮੁੱਚੇ ਸ਼ਬਦ, ਮਾਰਫੀਮ (morpheme) ਜਾਂ ਸਿਮਾਂਟਿਕ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਨਿਰੂਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਲੈਬਰੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਲਿਪੀ-ਚਿੰਨ ਕਿਸੇ ਉਚਾਰ-ਖੰਡ (syllable) ਨੂੰ ਨਿਰੂਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਉਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸਵਰਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਲਈ ਅੱਡ ਅੱਡ ਅੱਖਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਪਹਿਲੀ "ਅਸਲ ਵਰਣਮਾਲਾ" ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ
ਸ਼ਿਕਰਾ

**ਸ਼ਿਕਰਾ** (*Accipiter badius*) ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਰਮਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇਸਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਨਕਲ ਪਪੀਹੇ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਕਰਾ ਕਿਰਲੀਆਂ, ਚੂਹਿਆਂ, ਸਪੋਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ | 
## ਹੁਲੀਆ
, ਭਾਰਤ)]]

 ਭਾਰਤ)]]
ਸ਼ਿਕਰਾ (26-30 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲਾ) ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਪਰ ਨਿੱਕੇ ਤੇ ਗੋਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਦੀ ਪੂਛ ਪਤਲੀ ਤੇ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਲਗ ਸ਼ਿਕਰੇ ਦੇ ਪਰ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਸੇ ਚਿੱਟੇ, ਸਾਹਮਣੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਪੂਰੀ ਪੱਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਉਤਲੇ ਪਰ ਭੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀ
ਬਾਜ਼

**ਬਾਜ਼** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: falcon) ਫ਼ਾਲਕੋ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀ (raptor) ਹੈ। ਰੈਪਟਰ ਦਾ ਮੂਲ ਰੇਪੇਰ (rapere) ਇੱਕ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਝਪਟ ਮਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਰੁੜ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਾਲਕੋ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ ਚਾਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਤਾਂ ਬਾਜ਼ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਦੂਜਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਸਤੂਆਂ ਆਕਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਜ਼ 1.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਉਡਦਿਆਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਚੂਹੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੰਜਿਆਂ ਤੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਨਹੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀ ਨਹੁੰਦਰ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਸ ਨੋਚਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਚੁੰਝ ਹੁੱਕ ਵਾਂਗ ਮੁੜੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਾਬੂ ਆਏ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫੀਤਾ-ਫੀਤਾ ਕਰ ਸੁੱਟਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਦਬੋਚਣ ਲਈ ਸੁਸ ੳੱਪਰ ਕਿਸੇ ਇੱਟ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੰਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਬੋਚ ਕੇ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ 1-2 ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਾਪਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚੂਹੇ, ਕਿਰਲੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਸੱਪ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਕਜ਼ਾਖਸਤਾਨ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ ਪਾਲਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿਉਂਦੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜ ਪੰਛੀ 
ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜ ਪੰਛੀ ਬਾਜ਼ (ਨੌਰਦਰਨ ਗੋਸਹਾਕ) ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਲੁਪਤ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀ
ਲਾਜਵੰਤੀ

***ਲਾਜਵੰਤੀ*** 1958 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਨਰਿੰਦਰ ਸੂਰੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 1959 ਦੇ ਕਾਨਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਪਾਲਮੇ ਡੀ'ਓਰ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ *ਐਂਗਲ ਸੇਲਵੀ* (1960) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੀਮੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਕਾਸਟ 
* ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਨਿਰਮਲ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਨਰਗਿਸ ਬਤੌਰ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕਵਿਤਾ ਕੁਮਾਰ
* ਨਾਜ਼ ਬਤੌਰ ਰੇਣੂ 
* ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਿਆਰੇ ਮੋਹਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਮਨੋਰਮਾ ਬਤੌਰ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੋਦਾਵਰੀ
* ਮੁਮਤਾਜ਼ ਬੇਗਮ ਜਮਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਲੀਲਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਬਤੌਰ ਨਿਰਮਲ ਦੀ ਭੈਣ 

## ਅਵਾਰਡ 
; ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ 

## ਹਵਾਲੇ
ਮੱਕੜੀ

**ਮੱਕੜੀ** 'ਆਰਥਰੋਪੋਡਾ-ਸੰਘ' ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕੀਟ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ਿਰੋਵਕਸ਼ (ਸਿਫੇਲੋਥੋਰੇਕਸ) ਅਤੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਲੱਗਪਗ 40,000 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮੱਕੜੀਆਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਆਰਥਰੋਪੌਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਲੱਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਫੇਂਗਾਂ ਵਾਲੇ ਚੇਲੀਸੇਰੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਪਿਨਰੇਟਸ ਜੋ ਰੇਸ਼ਮ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਰਕਨੀਡਜ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕ੍ਰਮ ਹਨ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹਨ

## ਸਰੀਰਿਕ ਬਣਤਰ
ਇਸਦਾ ਉਦਰ ਖੰਡ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪ-ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ। ਇਸਦੇ ਸਿਰੋਵਕਸ਼ ਨਾਲ ਚਾਰ ਜੋੜੇ ਪੈਰ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ ਕਿਤਾਬਨੁਮਾ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਢਿੱਡ  ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥੈਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚਿਪਚਿਪਾ ਪਦਾਰਥ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਜਾਲ ਬੁਣਦਾ ਹੈ।

## ਕਿਸਮਾਂ
ਮੱਕੜੀ ਦੀਅਾਂ 40,000 ਪ੍ਰਜਾਤੀਅਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜੰਤੂ ਹੈ। ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਨੂੰ ਫਸਾ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਮੱਕੜੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਅਜਿਹੀ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹੈ।  
### 'ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਮੱਕੜੀ'
ਮੱਕੜੀ ਦੀ ਜਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗੱਲ ਅਸੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ 'ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ' ਮੱਕੜੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਮੱਕੜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ '**ਬਘੀਰਾ**'। ਇਸ ਗਰਮਤਰ ਮੱਕੜੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਹੈ 'ਬਘੀਰਾ ਕਿਪਲਿੰਗੀ', ਜਿਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਸਾਡੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਨਹੁੰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

## ਵਸੇਬਾ ਤੇ ਭੋਜਨ
ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਕੋਸਟਾਰਿਕਾ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ 'ਚ ਪਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ 'ਬਘੀਰਾ' ਮੱਕੜੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਬੂਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ 'ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਕੜੀ ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀੜੀਆਂ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਭੋਜਨ ਚੁਰਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਕੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਖੋਲਾਂ 'ਚ ਨਾ ਸਿਰਫ ਆਸਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਭੋਜਨ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਪਦਾਰਥ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਹ ਕੀੜੀਆਂ ਸੇਵਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਘੀਰਾ ਕੀੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਛੇੜਛਾੜ ਦੇ ਚੋਰੀ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਜਲਵਾਯੂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਕੋਸਟਾਰਿਕਾ 'ਚ ਪਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬਘੀਰਾ ਮੱਕੜੀ ਦੇ ਭੋਜਨ 'ਚ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਫਰਕ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਥੇ ਮੈਕਸੀਕੋ 'ਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਮੱਕੜੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਕੋਸਟਾਰਿਕਾ ਦੀਆਂ ਬਘੀਰਾ ਮੱਕੜੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ ਲਾਰ ਦਾ ਸੇਵਨ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ।

## ਹੋਰ ਲਿੰਕ
#
#Picture story about the jumping spider *Aelurillus v-insignitus* 
#Online Videos of Jumping Spiders (Salticids) and other arachnids 
#list of field guides to spiders , from the International Field Guides database

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਜੰਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੀਟ ਪਤੰਗੇ
ਬੇ-ਕਮੀਜ

**ਬੇ-ਕਮੀਜ** ਮਤਲਬ ਬਿਨਾਂ ਕਮੀਜ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸੰਦਰਭਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਆਮ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਾਰਨਾਂ, ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸੌਖ, ਅਤੇ ਸ਼ੀਤਲਨ। ਮੁੰਡੇ ਜੋ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੇ-ਕਮੀਜ ਨਾਲ਼ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੱਪੜੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਗਨਤਾ
ਪ੍ਰਿਆ ਰਾਏ

**ਪ੍ਰਿਆ ਰਾਏ** (ਜਨਮ ਦਸੰਬਰ 25, 1977) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਮੂਲ ਦੀ ਅਸ਼ਲੀਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਨਾਮਾਂ ਪ੍ਰਿਆ ਰਾਏ ਅੰਜਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਆ ਅੰਜਲੀ ਰਾਏ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹਨ।

ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਦਸੰਬਰ 1977 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਜੋੜਾ ਦੁਆਰਾ ਗੋਦ ਲਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਿਆ ਮਿਨੀਸੋਪਲਾ, ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪੋਰਨ ਮਾਡਲ ਬਣਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਪ੍ਰਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਇਰੋਟਿਕ ਡਾਂਸਰ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 29 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬਲੂ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ। ਪ੍ਰਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ 100 ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਲੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਕੰਪਲੈਕਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਹੌਟ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਮਾਂਕਨ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ 
* 
* 
* 
* 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਅਸਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਵਿਅਸਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ
ਬੈਲਗ੍ਰਾਦ

**ਬੈਲਗ੍ਰਾਦ** ਜਾਂ **ਬੈਓਗ੍ਰਾਦ** (; ) ਸਰਬੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਵਾ ਅਤੇ ਦਨੂਬ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਨੋਨੀਆਈ ਮੈਦਾਨ ਬਾਲਕਨ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ *ਚਿੱਟਾ ਸ਼ਹਿਰ* ਹੈ। ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 12 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ; ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 17 ਲੱਖ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਬੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਨਗਾਰਨੋ-ਕਰਬਾਖ਼ ਗਣਰਾਜ

**ਨਗਾਰਨੋ-ਕਰਬਾਖ਼**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਨਗਾਰਨੋ-ਕਾਰਾਬਾਖ ਗਣਰਾਜ** (**NKR**;  *ਲਰਨਾਈਨ ਘਰਬਾਗ਼ੀ ਹਨਰਾਪਤੂਤ’ਯੁਨ*) ਜਾਂ **ਅਰਤਸਾਖ ਗਣਰਾਜ** ( ''ਅਰਤਸ'ਖ਼ੀ ਹਨਰਾਪਤੂਤ’ਯੁਨ''), ਦੱਖਣੀ ਕਾਕਸਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਣਰਾਜ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਗ਼ੈਰ-ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਤਾ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਗਣਰਾਜ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਪੂਰਵਲਾ ਨਗਾਰਨੋ-ਕਾਰਾਬਾਖ ਓਬਲਾਸਤ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਰਮੀਨੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਰਾਨ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਵਿਲਨਸ

**ਵਿਲਨਸ** () ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 2011 ਵਿੱਚ 554,060 (ਵਿਲਨਸ ਕਾਊਂਟੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ 838,852) ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਲਟਿਕ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰੀਗਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਇੱਕ ਧਰਮ ਜਾਂ ਫਿਰਕੇ ਦੁਆਰਾ ਦੁਜੇ ਧਰਮ ਜਾਂ ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਨਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ
ਹੋਂਦ ਚਿੱਲੜ ਕਾਂਡ

**ਹੋਦ ਚਿੱਲੜ ਕਾਂਡ** , ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਰੇਵਾੜੀ ਜ਼ਿਲਾ ਦਾ ਇਕ ਪਿੰਡ ਹੋਂਦ ਚਿੱਲੜ ਜਿਸ ਵਿਚ; 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਫ਼ਿਰਕੂ ਕਤਲੇਆਮ ਦੌਰਾਨ, 32 ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ 32 ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਮਨਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿਆਸਪੁਰਾ ਨੇ ਲਾਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁੜਗਾਓਂ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।

## ਪਿਛੋਕੜ
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ 16 ਪਰਿਵਾਰ ਜੋ ਕਿ *ਧਾਨੀ* ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਵਸੇਰਾ ਬਣਾਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ।
## ਕਾਂਡ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੇ ਹਮਲਾ 1 ਨਵੰਬਰ, 1984 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਲੱਗ-ਭਗ "200-250" ਦੰਗਾਈ ਸੋਟੀਾਆਂ, ਰਾੜਾਾਂ, ਡੀਜਲ, ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਪਿੰਡ 'ਚ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ 31 ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਰਹੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਨੂੰ ਬਾਕੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੰਗਾਈਆਂ ਨੇ ਦੋ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। 2 ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ 32 ਸਿੱਖ ਜੋ ਬਚ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਧਨੋਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਸਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਟਰੈਕਟਰ ਟਰਾਲੀ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਰੇਵਾੜੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਸ ਕਾਂਡ 'ਚ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖ ਅੱਜ ਕੱਲ ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
## FIR
ਧੰਨਪਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋ ਕਿ ਚਿੱਲੜ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਜਤੂਸਾਨਾ ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲਾ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ FIR ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ। ਜਿਸ 'ਚ ਇਹ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਦੰਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 11 ਵਜੇ ਸਵੇਰੇ ਹਾਲੀ ਮੰਡੀ ਵੱਲੋਂ ਆਏ। ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਆਏ, ਤਿੰਨ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਾਇਆ ਅੰਤ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੰਗਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 23 ਫਰਵਰੀ, 2011, ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦਾਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉਸੇ ਹੀ ਦਿਨ ਟਾਈਮਿੰਗ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਉਸੇ ਹੀ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਕਾਪੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਂਡ
ਜੁਲੀਅਨ ਰਿਓਸ

**ਜੁਲੀਅਨ ਰਿਓਸ** ( ਜਨਮ: ਅਕਤੂਬਰ 12, 1970 ਵੇਸਟ ਕੋਵਿਨਾ, ਕੈਲਿਫ਼ੋਰਨੀਆ) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਸ਼ਲੀਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਜੁਲੀਅਨ ਨੇ ਗਵੇਨ ਸਮਰਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ X-ਰੇਟੇਡ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਸੰਗਠਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸਾਲ 1999 ਦਾ "ਸਬ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਪਲ ਮੇਲ-ਫ਼ਿਮੇਲ" XRCO ਅਵਾਰਡਸ ਜਿੱਤੀਆ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਜੁਲੀਅਨ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣਾ ਕੈਲਿਫ਼ੋਰਨੀਆ ਰਾਜ ਦੇ ਵੈਸਟ ਕੋਵਿਨਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਛੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨਸਲੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਤੋਂ ਲੇਬਨਾਨੀ ਜੁਲੀਅਨ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਸਪੇਨੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਫ਼ਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੁਲੀਅਨ ਨੇ ਛੇ ਸਾਲ (1988–1994) ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਮਰੀਨ ਕੋਰਪਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਕਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖਾੜੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੈਨਾਤ ਹੋਏ ਸਨ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ 
* ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* 
* 
* 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਖ ਵਿਅਸਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਅਸਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ
ਅਕਰੋਤਿਰੀ ਅਤੇ ਧਕੇਲੀਆ

**ਅਕਰੋਤਿਰੀ ਅਤੇ ਧਕੇਲੀਆ ਦਾ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਅੱਡਾ-ਖੇਤਰ** (, ਤੁਰਕੀ: Akrotiri ve Dikelya İngiliz Üsleri) ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਦੋ ਬਰਤਾਨੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਰਲ ਕੇ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਸੈਨਿਕ-ਅੱਡਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਡੇ 1960 ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਧੀ (ਜਿਸਨੇ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਦੀ ਮੁਕਟ ਬਸਤੀ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੁਆਈ) ਹੇਠ ਬਰਤਾਨਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖ ਲਏ ਗਏ ਸਨ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ, ਯੂਨਾਨ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਉੱਤੇ ਤੁਰਕ ਸਾਈਪ੍ਰਸੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਮੱਤ ਅਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਧਰਮ

**ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਧਰਮ** ਕਈ ਅਰਧ-ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਂਪ੍ਰਦਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਰੱਬ ਦੇ ਬਜਾਏ ਦੁਸ਼ਟ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੂੰ ਮੰਣਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸਦੀ ਠੀਕ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਾਸਤਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੰਮ-ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਲਈ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ੈਤਾਨਵਾਦੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਖਿੱਲੀ ਉਡਾਣਾਂ ਲਈ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੱਧਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪਸ਼ੁਬਲੀ, ਨਰਬਲੀ, ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਵਰਗੀ ਗੰਦੀ ਚੀਜਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸ਼ੈਤਾਨਵਾਦੀ ਕਾਲ਼ਾ ਜਾਦੂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਪੂਜਾਸ਼ੈਤਾਨੀਧਰਮ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਧਰਮ
ਲੁਸਾਕਾ

**ਲੁਸਾਕਾ** ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜੀ ਨਾਲ਼ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਪਠਾਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ 1,300 ਮੀਟਰ (4,265 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 17 ਲੱਖ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਾਹ-ਰਾਹਾਂ (ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹ) ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਪਰ ਨਿਆਂਜਾ ਅਤੇ ਬੇਂਬਾ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੰਪਾਲਾ

**ਕੰਪਾਲਾ** ਯੁਗਾਂਡਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪਰਗਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਕੰਪਾਲਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਭਾਗ, ਕਵੇਂਪੇ ਵਿਭਾਗ, ਮਕਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ, ਨਕਾਵਾ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਲੁਬਾਗਾ ਵਿਭਾਗ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਕੰਪਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਤੁਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁਗਾਂਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮੌਤ

thumb|upright|ਮੌਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇੱਕ ਮਾਨਵ ਖੋਪੜੀ
**ਮੌਤ** ਦਾ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜੈਵਿਕ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅੰਗ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:- ਜੈਵਿਕ ਉਮਰ ਵਧਣ (ਬੁਢੇਪਾ), ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਕੁਪੋਸ਼ਣ, ਰੋਗ, ਆਤਮਹੱਤਿਆ, ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸਦਮਾ ਜਿਸਦਾ ਪਰਿਣਾਮ ਅੰਤ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੋਟ ਹੋਵੇ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਲਦੀ ਹੀ ਗਲਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚੇਤਨਾ ਬਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ
ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ

thumb
thumb

**ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ** (ਜਨਮ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1933) ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਹੁਣ ਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਜੀਵਨੀ
ਗਾਸੋ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਉੱਤਮੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਿਤਾ ਪੰਡਤ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਦੇ ਘਰ ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਐਮ.ਏ-ਪੰਜਾਬੀ, ਐਮ.ਏ-ਹਿੰਦੀ, ਐਮ.ਫਿਲ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਕਈ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉੱਚ-ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ। ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ।

## ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ
ਸ੍ਰੀ ਗਾਸੋ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਅੰਦਰ ਕੋਮਲ ਕਲਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਸੁਣਦੇ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਕਰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਦੇ ਜੀਵਨ, ਸਾਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸਾਦੇ ਲਿਬਾਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੂਖਮ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ, ਵਿਦਵਤਾ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਜਿਹੜਾ ਮਾਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਣ ਬਰਨਾਲੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ’ਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਝਲਕਾਰੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ’ਚ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀਅਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਗੁਆਚ ਰਹੇ ਵਿਰਸੇ ਤੇ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਮੋਹ ਪ੍ਰਤੀ ਫ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਅਨੇਕਾਂ ਲੇਖ ਲਿਖ ਕੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਹੋਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

## ਚਲਦੀ ਫਿਰਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ
ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਲੇਖਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹਨ, ਚਲਦੀ ਫਿਰਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹਨ। ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਇੰਨਾ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰ ਗਲੀ-ਮੁਹੱਲੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾਈ ਹੈ। ਗਾਸੋ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੇਬਾਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ’ਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ’ਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਨਾਲੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਵੱਧ ਫ਼ਿਕਰ ਹੋਵੇ। ਗਾਸੋ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹਨ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਸਾਹਿਤ ਜਮਾਤੀ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ। ਲੁਟੇਰੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਲੁਟੇਰੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਦੀ ਲਲਕ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਨਵੇਂ ਸਰਹੱਦਿਆਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ’ਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਚਨਾ ਸੰਸਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਕਬੂਲ ਹੈ। ਇਹੀ ਦੁਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਹ ਅਲਮਸਤ ਫ਼ਕੀਰ ਹੱਥ ’ਚ ਕਲਮ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਣਮੁੱਲੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੱਥਾ ਸੰਵਾਰਦਾ ਰਹੇ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਾਵਲ
**ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਸੰਸਕਾਰ (1966)*
**ਕਪੜਵਾਸ (1967)*
**ਆਸ ਪੱਥਰ (1968)*
**ਪੰਚਨਾਦ (1970)*
**ਮਿਟੀ ਦਾ ਮੁੱਲ (1972)*
**ਲੋਹੇ ਲਾਖੇ (1974)*
**ਇਨਾਮ*
**ਬੁਝ ਰਹੀ ਬੱਤੀ ਦਾ ਚਾਨਣ (1995)*
**ਮੌਤ ਦਰ ਮੌਤ (1989)*
**ਅਧੂਰੇ ਖਤ ਦੀ ਇਬਾਰਤ (1994)*
**ਜਵਾਬਦੇਹ ਕੌਣ*
**ਬੰਦ ਗਲੀ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ*
**ਰਤਾ ਥੇਹ*
**ਇਤਫਾਕ*
* *ਤੂੰ ਕੌਣ ਸੀ*
**ਦਰਕਿਨਾਰ*
**ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਆਵਾਜ*
**ਤੁਰਦਿਆਂ ਤੁਰਦਿਆਂ*
**ਚਿਤਰਾ ਬਚਿਤਰਾ*
**ਘਰਕੀਣ (1982)*
**ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਰੰਗ (1981)*

### ਕਵਿਤਾ 
*ਕਿਥੇ ਹੈ ਆਦਮੀ (2000)

### ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ
*ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਸਬਕ
*ਫਲੋਰੰਜਨੀ ਦੇ ਫੁੱਲ

### ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ
**ਨੀਮ ਕੀ ਛਾਇਆ ਤਲੇ*
**ਰਾਜ ਮਾਰਗ*
**ਪੂਰਵਿਕਾ*
**ਭੀਗੀ ਗਲੀਆਂ ਬਿਖਰਾ ਕਾਂਚ *

### ਆਲੋਚਨਾ
*ਪਵਿਤਰ ਪਾਪੀ-ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪਹਿਚਾਣ (1983)
*ਸੂਫੀਖਾਨਾ-ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪਹਿਚਾਣ (1984)

### ਸੱਭਿਆਚਾਰ
*ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ (1989)
*ਮਲਵਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ (1998)
*ਪੁਸਤਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
*ਅਰਥਾਤ
*ਪੰਜਾਬੀ ਦਿਖ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ (2001)
*ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸੁਗਾਤ
*ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰਫ਼
*ਤਲਖੀਆਂ ਦੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ
*ਲੋਕਯਾਨਕ ਸੰਵਾਦ
*ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ,ਸੋਂਦ੍ਰਯ ਸ਼ਾਸਤਰ
*ਦਿਸਹਦਿਆਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਂ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933
ਮਟਰ

**ਮਟਰ** ਇੱਕ ਫੁਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੋਬੀਜਪਤਰੀ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਵਿੱਚ ਗਟੋਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪੱਤੇ ਦੇ ਅਗਲੇ ਕੁੱਝ ਪਤਰਕ ਪ੍ਰਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਾਕੀਏ ਪੌਧਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਤਣਾ ਖੋਖਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੱਤਾ ਸੰਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫੁਲ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਤਿਤਲੀ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 
ਇਸ ਦੀ ਫਲੀ ਲੰਬੀ, ਚਪਟੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਬੀਜਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਟਰ ਦੇ ਇੱਕ ਬੀਜ ਦਾ ਭਾਰ 0.1 ਵਲੋਂ 0.36 ਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਟਰ ਠੰਡੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਫਸਲ ਹੈ। ਇਹ 4 ਤੋਂ 5 ਡਿਗਰੀ ਸੈਂਟੀਗ੍ਰੈਡ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਵੀ ਉਗਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਰਾ ਵੀ ਸਹਿਣ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤਾਪਮਾਨ 30 ਡਿਗਰੀ ਸੈਂਟੀਗ੍ਰੈਡ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬੂਟੇ ਉੱਗਣ ਸਮੇਂ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਉੱਤਮ ਸਮਾਂ ਅੱਧ ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਅੱਧ ਨਵੰਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਠੀਕ ਵਾਧੇ ਲਈ 20 ਤੋਂ 25 ਡਿਗਰੀ ਸੈਂਟੀਗ੍ਰੈਡ ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ (ਗੱਲ-ਬਾਤ) 01:16, 7 ਨਵੰਬਰ 2015 (UTC)

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* Sorting Pisum names
* USDA plant profile 
* http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/ 

## ਹਵਾਲੇ
ਰੋਜ਼ੋ

**ਰੋਜ਼ੋ** (ਐਂਟੀਲਿਆਈ ਕ੍ਰਿਓਲੇ: *ਵੋਜ਼ੋ*) ਡੋਮਿਨਿਕਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 16,582 ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਬਸਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਪਾਦਰੀ-ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਆਈ ਸਾਗਰ, ਰੋਜ਼ੋ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਮੋਰਨੇ ਬਰੂਸ ਨਾਲ਼ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੈਰੀ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲੀਨਾਗੋ ਭਾਰਤੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਟਾਪੂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਬਸਤੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੋਮਿਨਿਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕਿਗਾਲੀ

**ਕਿਗਾਲੀ**, ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 10 ਲੱਖ (2009) ਹੈ, ਰਵਾਂਡਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭੂਗੋਲਕ ਕੇਂਦਰ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 1962 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦੀ ਵੇਲੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਵਾਂਡਾ ਦਾ ਆਰਥਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਵਾਂਡਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਇਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਕਿਗਾਲੀ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੇ ਤੁਲ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 2006 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਮੁੜ-ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਸਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਫਲ ਨਗਰ-ਨਿਗਮ ਹੱਦਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 70% ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਵਾਂਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਨੂਕ

**ਨੂਕ** (), ਗਰੀਨਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਰੀਨਲੈਂਡ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਨਾਂ ਕਲਾਲੀਸੂਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਅੰਤਰੀਪ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲਾਬਰਾਡੋਰ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਨੂਪ ਕੰਗਰਲੁਆ ਫ਼ਿਓਰਡ ਦੇ ਕੋਨੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਈਕਾਲੂਈਤ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜਾਨ ਅਤੇ ਆਈਸਲੈਂਡ ਦਾ ਰੇਕਿਆਵਿਕ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਰੀਨਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਤੂਨਿਸ

**ਤੂਨਿਸ** ( '''') ਤੁਨੀਸੀਆਈ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਤੂਨਿਸ ਰਾਜਪਾਲੀ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਨੀਸੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ 2011 ਵਿੱਚ ਅਬਾਦੀ 2,256,320 ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2,412,500 ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਤੂਨਿਸ ਖਾੜੀ (ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਖਾੜੀ) ਉੱਤੇ ਤੂਨਿਸ ਝੀਲ ਅਤੇ ਲਾ ਗੂਲੈਤ (ਹਲਕ ਅਲ ਵਾਦੀ) ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਨੇੜਲੇ ਤਟਵਰਤੀ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਕਾਸ (ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ਮਦੀਨਾ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਰਥਾਜ, ਲਾ ਮਾਰਸਾ ਅਤੇ ਸੀਦੀ ਬੂ ਸਈਦ ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਸਥਿਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਨੀਸੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਆਪੀਆ

**ਆਪੀਆ** ਸਮੋਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਊਪੋਲੂ, ਸਮੋਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ, ਦੇ ਮੱਧ-ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੋਆ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਆਮਾਸਾਗਾ ਸਿਆਸੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (*itūmālō* ਇਤੂਮਾਲੋ) ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਆਪੀਆ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 37,708 (2006 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ) ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪੀਆ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਕ ਹੱਦਾਂ ਲੇਤੋਗੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੈਤੇਲੇ ਨਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਉਦਯੋਗਕ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮੋਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੈਨਬਰਾ

**ਕੈਨਬਰਾ** ( ਜਾਂ )
ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 381,488 ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਸੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਾਜਖੇਤਰ (ACT) ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ, ਸਿਡਨੀ ਤੋਂ 280 ਕਿ.ਮੀ. ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਮੈਲਬਰਨ ਤੋਂ 660 ਕਿ.ਮੀ. ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ "ਕੈਨਬਰੀ" ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਪਨਾਮ ਪੈਨ

**ਪਨਾਮ ਪੈਨ** (, ) ਕੰਬੋਡੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੀਕੋਂਗ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਬੋਡੀਆ ਦੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬਸਤੀਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਰਥਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਉਦਯੋਗਿਕ, ਵਿਰਾਸਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਬੋਡੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬ੍ਰਾਜ਼ਾਵਿਲ

**ਬ੍ਰਾਜ਼ਾਵਿਲ** ਕਾਂਗੋ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਕਾਂਗੋ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 2007 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 1,373,382 ਸੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1.1 ਕਰੋੜ ਜੇਕਰ ਪੂਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਮਿਲਾ ਲਏ ਜਾਣ। ਕਿਨਸ਼ਾਸਾ ਦਾ ਅਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ (2009 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਸੀ), ਜੋ ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ, ਕਾਂਗੋ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕਿਨਸ਼ਾਸਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਨਸ਼ਾਸਾ-ਬ੍ਰਾਜ਼ਾਵਿਲ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 1.2 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ (ਪਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਇੰਫ਼ਰਾਸਟਰਕਚਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥਪੂਰਨ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀਆਂ)। 
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 40% ਗ਼ੈਰ-ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰੁਜਗਾਰ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਇਹ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਂਗੋ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮਕਦੀਸ਼ੂ

**ਮਕਦੀਸ਼ੂ** ਜਾਂ **ਮੋਗਾਦੀਸ਼ੂ** (;  '**; ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ "ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ"), ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਹਮਾਰ''') ਸੋਮਾਲੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਬਨਾਦੀਰ ਤਟਵਰਤੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬੰਦਰਗਾਹ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਮਾਲੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ