open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ

ਪੰਡਿਤ **ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ** (ਜਨਮ 1 ਜੁਲਾਈ 1938) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਕ ਹਨ। ਪੰ. ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ ਨੂੰ ਕਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤੀ ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਨ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਪਛਾਣ ਦਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪੰਡਤ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਹੈ। 
## ਜੀਵਨ ਜਾਣ ਪਛਾਣ
ਪੰਡਤ ਚੌਰਸੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜੁਲਾਈ 1938 ਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਿਧਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਹੀ ਸਨ। ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ ਦਾ ਬਚਪਨ ਗੰਗਾ ਕੰਢੇ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਹੋਈ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਰਜੀ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਪੰਡਤ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਜੀ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਲੇਕਿਨ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਗਾਉ ਕੁਸ਼ਤੀ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਕ

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਚੌਰਸੀਆ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਕਮਲਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਏ ਨਾਲ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਕਮਲਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਵਿਨੈ ਅਤੇ ਅਜੈ। ਅਨੁਰਾਧਾ ਨਾਲ ਚੌਰਸੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਰਾਜੀਵ ਹੈ। ਚੌਰਸੀਆ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਪੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੋਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਰਾਕੇਸ਼ ਚੌਰਸੀਆ ਵੀ ਇੱਕ ਬਾਂਸੁਰੀ ਵਾਦਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੂਨੀ

**ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੂਨੀ** (ਉਰਦੂ: **شکیل بدایونی**, ਹਿੰਦੀ: शकील बदायुनी) (3 ਅਗਸਤ 1916 – 20 ਅਪਰੈਲ 1970)ਭਾਰਤੀ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ।
## ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ

ਜੀਨੇ ਵਾਲੇ ਕਜ਼ਾ ਸੇ ਡਰਤੇ ਹੈਂ
ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਕਰ ਦਵਾ ਸੇ ਡਰਤੇ ਹੈਂ
ਦੁਸ਼ਮਨੋਂ ਕੇ ਸਿਤਮ ਕਾ ਖ਼ੌਫ਼ ਨਹੀਂ
ਦੋਸਤੋਂ ਕੀ ਵਫ਼ਾ ਸੇ ਡਰਤੇ ਹੈਂ

## ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਗੀਤ 
ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੀਤ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ *ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ* (1952) ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹਾਂਕਾਵਿ *ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ* (1960) ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ *ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ* (1962) ਦੇ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।*...*

# ਸੁਹਾਨੀ ਰਾਤ ਢਲ ਚੁਕੀ (*ਦੁਲਾਰੀ*) 
# ਮਨ ਤਰਪਤ ਹਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੋ ਆਜ (*ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ*) 
# ਓ ਦੁਨੀਆ ਕੇ ਰਖਵਾਲੇ (*ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ*) 
# ਮਧੁਬਨ ਮੇਂ ਰਾਧਿਕਾ ਨਾਚੇ ਰੇ (*ਕੋਹਿਨੂਰ*) 
# ਪਿਆਰ ਕਿਆ ਤੋ ਡਰਨਾ ਕੀਆ (*ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ*) 
# ਚੌਦਵੀ ਕਾ ਚਾਂਦ ਹੋ (ਚੌਦਵੀ ਦਾ ਚਾਂਦ) *) *
# ਦਿਲ ਲਗਾ ਕਰ ਹਮ ਯੇ ਸਮਝੇ (*ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ*) 
# ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੇ ਮੇਲੇ (*ਮੇਲਾ*) 
# ਹੁਏ ਹਮ ਜਿਣਕੇ ਲਿਏ ਬਰਬਾਦ (ਦੀਦਾਰ) *) *
# ਮਾਨ ਮੇਰਾ ਅਹਿਸਾਨ (ਆਨ) 
# ਤੇਰੇ ਕੂਚੇ ਮੇਂ ਅਰਮਾਨੋ (ਦਿੱਲਾਗੀ) *) *
# ਮਿਲਤੇ ਹੀ ਆਂਖੇਂ (ਬਬੂਲ) 
# *ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ* ਤੁਝੇ ਮੇਰੀ (ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ) (1963) 
# ਜਾਨ-ਏ-ਬਹਾਰ ਹੁਸਨ ਤੇਰਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ (ਪਿਆਰ ਕਿਆ ਤੋ ਡਰਨਾ ਕਿਆ) 
# ਏਕ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਨੇ ਬਨਵਾ ਕੇ ਹਸੀਨ ਤਾਜ ਮਹਿਲ (ਲੀਡਰ)
# ਕੋਈ ਸਾਗਰ ਦਿਲ ਕੋ (*ਦਿਲ ਦੀਆ ਦਰਦ ਲਿਆ*) 
# ਬੇਕਰਾਰ ਕਰ ਕੇ ਹਮੇਂ (ਬੀਸ ਸਾਲ ਬਾਦ) 
# ਲੋ ਆ ਗਾਈ ਉਨਕੀ ਯਾਦ (ਦੋ ਬਦਨ) 
# ਨਾ ਜਾਓ ਸਇਆਂ (*ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ*) 
# ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਰਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਮੇਂ (*ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ*) 
# 'ਆਜ ਪੁਰਾਨੀ ਰਾਹੋਂ ਸੇ' (*ਆਦਮੀ*) 
# 'ਜਬ ਦਿਲ ਸੇ ਦਿਲ ਟਕਰਾਤਾ ਹੈ' (*ਸੁੰਘੁਰਸ਼*) 
# ਏਕ ਬਾਰ ਜ਼ਰਾ ਫਿਰ ਕੇਹ ਦੋ (ਬਿਨ ਬਾਦਲ ਬਰਸਾਤ) 
# 'ਤੁਮਹੇਂ ਪਾ ਕੇ ਹਮ ਨੇ' (*ਗਹਿਰਾ ਦਾਗ*) 
# ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੂੰ ਝੂਮ ਲੇ ਜ਼ਰਾ (ਕੈਸੇ ਕਹੁੰ) 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1916
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1970
ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)

**ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ** (ਹਿੰਦੀ: ज़ाकिर हुसैन, ਉਰਦੂ: ذاکِر حسین), (9 ਮਾਰਚ 1951- 15 ਦਸੰਬਰ 2024), ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ ਦੇ ਬੇਟੇ ਹਨ।
ਜਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ 2002 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ ਜਾਣ ਪਛਾਣ
ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਬਚਪਨ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤਬਲੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਬਖੇਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਸਕੂਲ ਮਹਿਮ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1973 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਲਬਮ *ਲਿਵਿੰਗ ਇਨ ਦ ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਵਰਲਡ* ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਠਾਨ ਲਿਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਤਬਲੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਿਖੇਰਨਾ ਹੈ। 1973 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2007 ਤੱਕ ਜਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਅਤੇ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤਬਲੇ ਦਾ ਦਮ ਦਿਖਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਜਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਹੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਓਨੇ ਹੀ ਲੋਕਪਸੰਦ ਹਨ। ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸੋਲੋ ਤਬਲਾ ਵਾਦਨ, ਤਾਲ ਸੰਗਤ, ਸਹਿ ਵਾਦਨ, ਤਾਲ ਕਚਿਹਰੀ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਫਿਊਜ਼ਨ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਤਬਲਾ ਵਾਦਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਿਆਂ ਤਬਲਾ ਵਾਦਨ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
## ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਇਨਾਮ
*1988 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਇਨਾਮ (ਉਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 37 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਨਾਮ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਸਨ।)
* ਅਪਰੈਲ 1991 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਐਵਾਰਡ 
*1999 ਵਿੱਚ ਯੁਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਦੇ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ `ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰੀਟੇਜ਼ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ` 
* 2002 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ 
* 1992 ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਇਨਾਮ ਗਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਸਤਾਦ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਮਾਰਚ 1951 ਨੂੰ ਬੰਬਈ (ਮੁੰਬਈ) ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾ ਰਾਖਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਸਨ । ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਜਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਰ ਸਵੇਰ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਦੀ ਟਿਊਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਦੌਰਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ  ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਿਮੀ ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਅਤੇ ਦ ਡੋਰਜ਼ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਕ ਡਰੰਮਰ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬੀਟਲਜ਼ ਦੇ ਲੀਡ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਜਾਰਜ ਹੈਰੀਸਨ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਜੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ।

1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਹੁਸੈਨ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਗ੍ਰੇਟਫੁਲ ਡੈੱਡ ਦੇ ਡਰੰਮਰ ਤੋਂ ਓਨਾ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਿੰਨਾ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਖੱਬੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੈਕਬੀਟ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਰਾਂ  ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਜਾਉਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਬੈਂਡ ਦੇ ਨਾਲ ਜੈਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
ਸਿਲਵੀਆ ਪਲੈਥ

thumb|ਪਲਾਥ ਦੀ ਕਬਰ
**ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ** (27 ਅਕਤੂਬਰ 1932&nbsp;–11 ਫਰਵਰੀ 1963) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ।

ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਬੋਸਟਨ, ਮੈਸਾਚੂਸੈਟਸ, ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਮਿਥ ਕਾਲਜ, ਅਤੇ ਨਿਊਨਹੈਮ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1956 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਵੀ ਦੋਸਤ, ਟੈਡ ਹਿਊਜ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਟੇਟਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਫ਼ਰੀਡਾ ਅਤੇ ਨਿਕੋਲਸ ਹੋਏ। ਪਲਾਥ ਦੇ ਬਾਲਗ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ, ਅਤੇ 1963 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ।
ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਮੌਤ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਲੇਖਣੀ ਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੇ ਘੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਿਹ
**ਦ ਕੋਲੋਸਸ ਐਂਡ ਅਦਰ ਪੋਇਮਸ* (1960)
*ਏਰੀਅਲ (1965) 
**ਥਰੀ ਵਿਮੇਨ: ਏ ਮੋਨੋਲੋਗ ਫਾਰ ਥਰੀ ਵੋਆਇਸੇਜ਼* (1968) 
**ਕਰਾਸਿੰਗ ਦ ਵਾਟਰ* (1971) 
**ਵਿੰਟਰ ਟਰੀਜ਼* (1971) 
**ਦ ਕਲੈਕਟੇਡ ਪੋਇਮਜ਼* (1981) 
*ਸਲੈਕਟੇਡ ਪੋਇਮਜ਼* (1985) 
### ਗਲਪ ਤੇ ਵਾਰਤਕ
*ਜੌਨੀ ਪੈਨਿਕ ਐਂਡ ਦ ਬਾਈਬਲ ਆਫ ਡਰੀਮਜ਼ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਗਦ, ਅਤੇ ਡਾਇਰੀ ਅੰਸ਼) 
**ਦ ਬੈੱਲ ਜਾਰ* (ਨਾਵਲ, 1963)
**ਲੈਟਰਜ਼ ਹੋਮ: ਕਾਰੈਸਪੌਂਡੈਂਸ 1950–1963* (1975)
**ਦ ਜਰਨਲਜ਼ ਆਫ਼ ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ* (1982)
**ਦ ਮੈਜਿਕ ਮਿਰਰ* (1989), ਪਲਾਥ ਦਾ ਸਮਿਥ ਕਾਲਜ ਥੀਸਿਸ
*ਦ ਅਨਐਬ੍ਰਿਜਡ ਜਰਨਲਜ਼ ਆਫ਼ ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ, (2000)
### ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ
**ਦ ਬੈੱਡ ਬੁੱਕ* (1976)
**ਦ ਇਟ-ਡਜ਼ੰਟ-ਮੈਟਰ- ਸੂਟ* (1996)
* ''ਕਲੈਕਟੇਡ ਚਿਲਡਰਨ'ਜ਼ ਸਟੋਰੀਜ਼* (ਯੂਕੇ, 2001)
**ਮਿਸਿਜ਼ ਚੈਰੀ’ਜ਼ ਕਿਚਨ'' (2001)
## ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ

 ਮੈਟਾਫ਼ਰ
ਮੈਂ ਇੱਕ ਬੁਝਾਰਤ ਨੌਂ ਅੱਖਰੀ,
ਇੱਕ ਹਾਥੀ, ਇੱਕ ਬੋਝਲ ਪਿੰਡਾ,
ਦੋ ਬੇਲਾਂ ’ਤੇ ਝੂਮਦਾ ਇੱਕ ਹਦਵਾਣਾ (ਮਤੀਰਾ),
ਓ ਸੂਹਾ-ਸੁਰਖ਼ ਫਲ, ਹਾਥੀ ਦੰਦ, ਸੋਹਣੇ ਬਿਰਖ!
ਖਮੀਰਨ ’ਤੇ ਆਈ ਡਬਲ ਰੋਟੀ ਦਾ ਆਟਾ।
ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਨਵ-ਜੰਮਿਆ ਮੋਟਲ ਪਰਸ।
ਮੈਂ ਇੱਕ ਸੰਦ, ਇੱਕ ਮੰਚ, ਬਛੜੇ ਵਿਚਲੀ ਗਾਂ।
ਝੋਲਾ ਭਰ ਖਾਧਾ ਮੈਂ ਕੱਚੇ ਸੇਬਾਂ ਦਾ,
ਗੱਡੀ ਚੜਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਤਰਣਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਕੋਈ!
-ਅਨੁਵਾਦ ਬਲਰਾਮ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ
ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ ਤੁਖਾਰੀ

**ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ ਤੁਖਾਰੀ** ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੰਨਾ ਨੰ. 1107 ਉੱਤੇ ਦਰਜ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਏਰੀਅਲ (ਕਵਿਤਾ)

**ਏਰੀਅਲ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Ariel**) ਅਮਰੀਕੀ ਕਵਿਤਰੀ ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਇਹ 27 ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਪਰੰਤ "ਏਰੀਅਲ" ਵਿੱਚ 1965 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਭਾਵ ਅਰਥ ਅਤੇ ਥੀਮਕ ਸਰੋਕਾਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪਧਰ ਤੇ ਖੂਬ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਿਰਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਮ ਰਾਏ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਸੁਬ੍ਹਾ ਸਵੇਰੇ ਘੋੜ-ਸਵਾਰੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਏਰੀਅਲ" ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Critical essays on *Ariel* , Sylvia Plath, Modern American Poetry.
* Plath's 'Ariel': 'Auspicious Gales' , Gale Database: Contemporary Literary Criticism
* "Spotlight on Sylvia Plath 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵਿਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਨਿਆਜ਼ ਬੋ

of growing basil]]

 foraging on basil]]
**﻿ਨਿਆਜ਼ਬੋ** ਤਿੱਖੇ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਖਸ਼ਬੂਦਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਆਜ਼ਬੋ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੌਦਾ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਚਟਨੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਗਰਮ ਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਲ ਗਠੀਆ ਆਦਿ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿਆਜ਼ ਬੋ ਮੱਧ ਅਫਰੀਕਾ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੱਕ ਦੇ ਗਰਮ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ
ਸਪਰੇਟਾ

**ਸਪਰੇਟਾ ** (ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ: Skimmed milk; (ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ: skim milk), ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਸਾਰੀ ਮਲਾਈ (*milkfat*) ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 0.1% ਚਰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁੱਧ-ਉਤਪਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ
ਤੋਚੀ ਰੈਨਾ

**ਤੋਚੀ ਰੈਨਾ** (ਜਨਮ 2 ਸਤੰਬਰ 1971) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉਸਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ "ਯੇ ਜਵਾਨੀ ਹੈ ਦੀਵਾਨੀ", "ਇਕਤਾਰਾ" ਦੇ ਗੀਤ ਕਬੀਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਅਪੋਲੋ ਥੀਏਟਰ

** ਅਪੋਲੋ ਥੀਏਟਰ** 253 ਪੱਛਮ 125ਵੀਂ ਸਟਰੀਟ, ਮੈਨਹੈਟਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਐਡਮ ਕਲੇਟਨ ਪੋਵੈੱਲ ਜੂਨੀਅਰ ਬੂਲੇਵਾਰਦ ਅਤੇ ਫਰੈਡਰਿਕ ਡੂਗਲਾਸ ਬੂਲੇਵਾਰਦ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸਥਿਤ ਸੰਗੀਤ ਭਵਨ ਹੈ। ਇਹ ਅਫਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ
ਅਪੋਲੋ ਥੀਏਟਰ (ਲੰਦਨ)

**ਅਪੋਲੋ ਥੀਏਟਰ** ਦੂਜੇ ਗ੍ਰੇਡ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਕੇਂਦਰੀ ਲੰਦਨ ਦੇ, ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਾਫਟੇਸਬਰੀ ਐਵੇਨਿਊ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੰਡਨ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥੀਏਟਰ
ਭਵਭੂਤੀ

**ਭਵਭੂਤੀ** () 8ਵੀਂ-ਸਦੀ ਦੇ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕ, ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਤੁਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਵਭੂਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮਹਾਵੀਰਚਰਿਤ‌ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਮਧ ਭਾਰਤ ਵਿਦਰਭ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਮਧਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਪਦਮਪੁਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸ਼੍ਰੀ ਭੱਟਗੋਪਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਨੀਲਕੰਠ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜਤੁਕਰਣੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜਿਕਰ ਭੱਟਸ਼ਰੀਕੰਠ ਪਛਲਾਂਛਨੀ ਭਵਭੂਤੀਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਭਵਭੂਤਿ ਦੇ ਲਿਖੇ ਤਿੰਨ ਨਾਟਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ - 
* ਮਹਾਵੀਰਚਰਿਤਮ
* ਉਤ੍ਤਰਰਾਮਚਰਿਤਮ
* ਮਾਲਤੀਮਾਧਵ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਈਸਬਗੋਲ

***ਈਸਬਗੋਲ *** (Plantago ovata, ) ਇੱਕ ਇੱਕ ਝਾੜੀਨੁਮਾ ਪੌਧਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਬੀਜ ਦਾ ਛਿਲਕਾ ਕਬਜ, ਜੁਲਾਬ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਔਸ਼ਧੀ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸਨਿਗਧਬੀਜਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਖਾਣਯੋਗ ਈਸਬਗੋਲ ਦੇ ਚੂਰੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈI

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਲਿਟਲ ਇੰਡੀਆ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ

***
**ਲਿਟਲ ਇੰਡੀਆ*'(ਤਮਿਲ: லிட்டில் இந்தியா) ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬੱਸਿਆ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਹੱਲਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾਈ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਸਰਪਗੰਧਾ

, Delhi]]
***ਸਰਪਗੰਧਾ*** (Rauvolfia serpentina) ਇੱਕ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਹ (ਭਾਰਤ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ) ਦੱਖਣ ਤੇ ਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਮੂਲ ਪੌਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ

**ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ** (ਡੋਗਰੀ: क़ुरैशी अल्ला रखा ख़ान), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ**,(29 ਅਪਰੈਲ 1919 – 3 ਫਰਵਰੀ 2000) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਸੀ।
## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ ਦਾ ਜਨਮ ਗਗਵਾਲ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਡੋਗਰੀ ਸੀ.। ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਉਹ12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਬਲਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਤਾਲ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਗੁੱਗਲ

***ਗੁੱਗਲ*** (**Commiphora wightii** or **Mukul myrrh tree**) ਬੁਰਸੇਰਾਸੀਏ ਕੁੱਲ ਦਾ ਇੱਕ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਲ ਵਰਗੇ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁੱਗਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਨੂੰ ਕੋਮੀਫੋਰਾ ਮੁਕੁਲ (Commiphora mukul) ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੀ ਰਾਕਸਬਰਘਾਈ (C. roxburghii) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਕਾਮਿਫੋਰਾ ਅਫਰਿਕਾਨਾ (C. africana) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੁੱਝ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਗੁੱਗੁਲ ਦਾ ਰੰਗ ਪੀਲੀ ਭਾ ਮਾਰਦਾ ਚਿੱਟਾ ਅਤੇ ਕੁਝਨਾਂ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਲਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਕ ਮਿੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨ੍ਹੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਉੱਤੇ ਸਥਾਨ ਸੁੰਗਧ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਧੂਫ਼ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਟੁ ਤੀਕਤ ਅਤੇ ਉਸ਼ਣ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲਗ਼ਮ, ਗੱਲ, ਕਾਸ, ਕੀੜਾ, ਕਲੇਦ, ਸ਼ੋਥ ਅਤੇ ਅਰਸ਼ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਆਨੰਦਵਰਧਨ

**ਆਨੰਦਵਰਧਨ** ( 820-890) ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਹਜ-ਸਾਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ ਨੌਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਧ੍ਵਨੀਕਾਰ ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਸੂਤਰਬੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰੀਆ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਮਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ -

* *ਵਿਸ਼ਮਬਾਣਲੀਲਾ*
* *ਅਰਜੁਨਚਰਿਤ*
* *ਦੇਵੀਸ਼ਤਕ*
* *ਧੁਨਿਆਲੋਕ*
*ਤਤਵਾਲੋਕ
## ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮਾਂ 
ਆਚਾਰੀਆ ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮਾਣ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ।ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਆਨੰਦ ਵਰਧਨ ਇੱਕ ਕਵੀ, ਸਮਾਲੋਚਕ,ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦਵੱਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ 'ਰਾਜਾਨਕ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 'ਨੋਣ' ਅਥਵਾ 'ਨੋਣੋਪਾਧਿਆਇ' ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ 'ਦੇਵੀਸ਼ਕਤ' ਦੇ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਨੋਣਸੁਤ' ਕਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ -

ਦੇਵਯਾ ਸਵਮੋਦ੍ਰਮਾਦਿਸ਼ਦੇਵੀਸ਼ਤਕਸਂਗਿਆ।

ਦੇਸ਼ਿਤਾਚੁਕਮਾਮਾਧਾਦਤੋ ਨੋਣਸੁਤੋ ਨੁਤਿਮ੍ ॥ ਕਾ0 ਮਾ0 ਨਵਮ: ਨਿ੍ਣਯ ਸਾ0

ਰਾਜਤਰੰਗਿਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਵੰਤੀਵਰਮਾ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ 850 ਈਸਵੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਵੰਤੀਵਰਮਾ ਦਾ ਸਮਾਂ 855-884 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਦਾ 'ਧੁਨਿਆਲੋਕ' ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਰਚਨਾ ਦੁਆਰਾ ਧੁਨੀ-ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੀ ਉਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਆਨੰਦਵਰਤਨ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਸਰਵੋੱਚ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਜਗਨਨਾਥ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ, "ਧੁਨੀਕਾਰ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰਿਕਾਂ ਦਾ ਮਾਰਕ ਵਿਵਸਥਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।"

 ਆਨੰਦ ਵਰਧਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਆਕਰਣਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ 'ਪਾਣਿਨਿ ਮੁਨੀ' ਨੂੰ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ (ਦਰਸ਼ਨਸ਼ਾਸਤ੍ਰ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਚਾਰੀਆ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ।

## ਧ੍ਵਨਿਆਲੋਕ 
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀਆਂ ਛੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧ੍ਵਨਿ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਤੱਵ ਹੈ। ਧ੍ਵਨੀਆਲੋਕ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਅਧਾਰ ਭੂਤ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਨਾਮਾਂਤਰ ਵੀ ਹਨ- ਸਹ੍ਰਿਦਯਾਲੋਕ,ਕਾਵਯਾਲੋਕ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਧ੍ਵਨਿ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਝਾਤ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਉਦਯੋਤ੍ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ 19,ਦੁਜੇ ਵਿੱਚ 33,ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ 48, ਚੋਥੇ ਵਿੱਚ 17, ਕੁਲ 117 ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਹਨ। ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਹਨ - ਵ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣ।

ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਰਚੰਤਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਆਚਾਰੀਆ ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਨੇ ਧ੍ਵਨਿਆਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧ੍ਵਨਿ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਕੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਤੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭੁੱਤਾ ਦਰਸਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। 'ਧ੍ਵਨ' ਧਾਤੁ ਵਿੱਚ 'ਇ' ਪ੍ਰਤਯਯ ਲਗਣ ਨਾਲ 'ਧ੍ਵਨਿ' ਸ਼ਬਦ ਨਿਸੰਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਮ ਅਰਥ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਾਸਰਤਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਪੰਜ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਵਿਅੰਜਕ ਸ਼ਬਦ, ਵਿਅੰਜਕ ਅਰਥ, ਵਿਅੰਗ ਵਿਅੰਜਨਾ, ਵਿਆਪਾਰ, ਵਿਅੰਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਾਵਿ। ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਨੇ ਵਿਅੰਗ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਵਾਲੇ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਧੁਨੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।

ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ, "ਜਦੋਂ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੇ ਆ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਣੀਭੂਤ ਜਾਂ ਗੌਣ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਯਮਾਨ ਅਰਥ ਹੈ। ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਦੇ ਇਸ ਸਿੱਧਾਂਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਰਵਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਪੱਖ ਅਤੇ ਵਿਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਸਹਿਤ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ
ਜ਼ਮੀਨ ਲੈਣ, ਬਹਾਲੀ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਮੁਆਵਜੇ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸਤਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ, 2013

**ਜ਼ਮੀਨ ਲੈਣ, ਬਹਾਲੀ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਮੁਆਵਜੇ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸਤਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ, 2013** ਅਜਿਹਾ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ ਲੈਣ ਦਾ ਨਿਅੰਤਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜਾ, ਬਹਾਲੀ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਦੇਣ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਿਯਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ

thumb
thumb|ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ
**ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ** (ਜਨਮ 23 ਮਾਰਚ 1942) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ *ਛੱਟਾ ਚਾਨਣਾਂ ਦਾ ਦੇਈ ਜਾਣਾ ਹੋ* ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 2010 ਲਈ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹਨ।
## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਮਾਰਚ 1942 ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰੂਮੀ ਵਿੱਚ ਸ. ਸੌਦਾਗਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਰਣਧੀਰ ਕਾਲਜ ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ ਤੇ ਅੱਜ ਕਲ ਮੋਹਾਲੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ

## ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਸ਼ਗਨ* (1963)
**ਸਫਰ ਤੇ ਸੂਰਜ* (1967)
**ਗੁੰਗਾ ਦਰਦ* (1987)
**ਆਵਾਜ਼* (1998)
**ਹੁਣ ਧੀਆਂ ਦੀ ਵਾਰੀ* (2005)
**ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਰੁੱਤ* (2007)
**ਰੱਸੀਆਂ ਨਿਮੋਲੀਆਂ* (2013)
**ਗੀਤ ਦਾ ਬੇਦਾਵਾ* (2015)
**ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ* (2019)
**ਪੁਲ ਤੇ ਪਾਣੀ* (2023)

## ਸਮੀਖਿਆ
**ਰਾਜਨੀਤੀਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ* (2022)
**ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ - ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ* (1973)

## ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ
**ਪੰਜ ਪ੍ਰਦੇਸ* (2018)

## ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ

ਲਹੂ

ਇਹ ਲਹੂ ਮੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੈ
ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਡੁਲ੍ਹਿਆ ਰੰਗ ਨਹੀਂ
ਇਹ ਲਹੂ ਮੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੈ

ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿੱਲੀ ਜਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ ਰੂਮੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ
ਜਿਧਰੋਂ ਵੀ ਚੰਦਰੀ ਸੋਅ ਆਵੇ
ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਲਹਿ ਜਾਵੇ
ਇਹ ਜੋ ਚੌਕ ’ਚ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ ਪਿਆ
ਇਹ ਪੰਨਾ ਮੇਰੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹੈ

ਕਲ੍ਹ ਰਾਤ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਨਿਆਈਆਂ ’ਚੋਂ
ਤੜ ਤੜ ਤੜ ਤੜ ਆਵਾਜ਼ ਪਈ
ਹਰ ਮੂੰਹ ’ਤੇ ਸਹਿਮ ਦਾ ਜੰਦਰਾ ਸੀ
ਹਰ ਅੱਖ ਸੀ ਜੀਕਣ ਤਿੜਕ ਗਈ
ਜਿਹਨੂੰ ‘ਅਣਪਹਿਚਾਣੀ ਲਾਸ਼’ ਕਹਿਣ
ਇਹ ਸ਼ਵ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਹੈ

ਕੁਝ ਸ਼ੈਤਾਨਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਸਹੀ
ਸਾਡੀ ਜੂਨ ਤਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਈ
ਕਿਉਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਸਹਿਮ ਜਿਹਾ
ਕਿਉਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੱਥ ਬੇਆਬ ਹੋਈ
ਇਸ ਚੰਦਰੀ ਬਵਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਫੜੀਏ
ਇਹ ਲੇਖਾ ਕਿਸ ਹਿਸਾਬ ਦਾ ਹੈ

ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਡੁਲਿਆ ਰੰਗ ਨਹੀਂ
ਇਹ ਲਹੂ ਮੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੈ
ਇਹ ਤੱਤਾ ਲਹੂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੈ
ਇਹ ਗਾੜ੍ਹਾ ਲਹੂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੈ

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
*ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਦਾ ਮਕਬੂਲ ਗੀਤ ਛੱਟਾ ਚਾਨਣਾਂ ਦਾ ਦੇਈ ਜਾਣਾ ਹੋ...” 
*ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ -1
*ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ -2
*ਛੱਟਾ ਚਾਨਣਾ ਦਾ ਦੇਈ ਜਾਣਾ - ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ 
*ਕਾਹਦੀ ਰੁੱਤ ਜੇ ਨਾ ਲੜੀ ਅੰਗਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ - ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ

*1983 ਰਿਕਾਰਡ - "ਛੱਟਾ ਚਾਨਣਾਂ ਦਾ" ਨਾਟਕਕਾਰ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ, ਟੀਮ - ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਾਟਕ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ

## ਹਵਾਲੇ
https://www.punjabitribuneonline.com/news/diaspora/the-constant-flow-of-words-dr-surinder-gill-180419/ 

https://www.punjabitribuneonline.com/news/features/delivery-of-six-lights-161249/

https://khabarwaale.com/inner.php?news=874442 

https://www.punjabitribuneonline.com/news/uncategorized/poetry-collection-39pul-te-pani39-by-shiromani-poet-surinder-gill-230528/

https://www.punjabijagran.com/punjab/ludhiana-punjabi-poet-dr-surinder-singh-gill-welcomes-8660369.html

https://jagbani.punjabkesari.in/international/news/ipsa-dr-surinder-gill-samman-nderjit-dhami-book-cherian-ras-janiya-lok-arpa-1377753

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕੂੰਤਾ ਕਿੰਤੇ

**ਕੂੰਤਾ ਕਿੰਤੇ** (1750-1822; "*ਟੋਬੀ ਵਾਲਰ*" ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਗੈਂਬੀਆ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਅਮਰੀਕੀ ਗੁਲਾਮ ਸੀ। ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਅਮਰੀਕਨ ਲੇਖਕ, ਐਲੈਕਸ ਹੇਲੀ ਦਾ ਨਾਵਲ ਰੂਟਸ: ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਗਾਥਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Roots:The Saga of an American Family) ਵਿੱਚ ਕੂੰਤਾ ਕਿੰਤੇ ਦੀ ਜੀਵਨ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਗਾਂਬੀਆ ਦੇ ਮਡਿੰਕਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1750 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਜੋਂ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਾਸ ਵਪਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਵੇਚਣ ਲਈ ਚੋਰੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਲੈ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਟੋਬੀ ਰੱਖਿਆ।
ਕਿੱਸਾ-ਏ-ਚਾਰ ਦਰਵੇਸ਼

***ਕਿੱਸਾ-ਏ ਚਾਰ ਦਰਵੇਸ਼*** ( *ਕਿੱਸਾ-ਏ ਚਹਾਰ ਦਰਵੇਸ਼*; ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ *ਬਾਗ਼-ਓ ਬਹਾਰ* - ) ਅਖੀਰ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਦਾਸਤਾਨਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਦੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤ, ਨਿਜਾਮੁੱਦੀਨ ਔਲੀਆ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਏ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ, ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਲਿਫ਼ ਲੈਲਾ (ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਰਾਤਾਂ) ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸੁਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕਹਾਣੀ-ਲੜੀ ਦੇ ਮੁੱਕਣ ਤੱਕ, ਨਿਜਾਮੁੱਦੀਨ ਔਲੀਆ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਹੋ ਗਏ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣੇਗਾ ਉਹ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇ।

## ਉਰਦੂ ਅਨੁਵਾਦ
ਬਾਕੌਲ ਸਯਦ ਮੁਹੰਮਦ, ਮੀਰ ਅਮਨ ਨੇ ਉਰਦੂ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ *ਬਾਗ਼-ਓ ਬਹਾਰ* ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਆਮ ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ ਮਕਬੂਲ ਰਹੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਦਰ-ਕ਼ੀਮਤ ਵਿੱਚ ਵਕਤ ਬੀਤਣ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਾ ਹੋਵੇਗੀ।

ਬਾਕੌਲ ਸਯਦ ਵਕਾਰ ਅਜ਼ੀਮ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਸਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਬੂਲ ਆਮ ਬਾਗ਼-ਓ ਬਹਾਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਉਹ ਉਰਦੂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾਸਤਾਨ ਨੂੰ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। 
*ਬਾਗ਼-ਓ ਬਹਾਰ* ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਲਜ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਾਮੀ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਾਨ ਗਿਲਕਰਾਈਸਟ ਦੀ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਉੱਤੇ ਮੀਰ ਅਮਨ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਉਰਦੂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ *ਨੌਂ ਤਰਜ ਮੁਰੱਸਾ* ਨਾਂ ਤੇ ਮੀਰ ਹੁਸੈਨ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਤਹਸੀਨ ਦਾ ਕੀਤਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੁਝ ਵਧੇਰੇ ਹੀ ਪੰਡਤਾਊ ਸੀ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਦਾਸਤਾਨ ਉਰਦੂ ਨਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਰਦੂ ਨਸਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਰਤਬਾ ਸਰਲ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਇਬਾਰਤ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੋਇਆ। ਇਸੇ ਲਈ ਤਾਂ ਮੌਲਵੀ ਅਬਦੁਲਹਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਰਦੂ ਨਸਰ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਗ਼-ਓ ਬਹਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਮਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 
## ਸ਼ੈਲੀ
ਦਾਸਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਬਾਗ਼-ਓ ਬਹਾਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ, ਉਹ ਉਰਦੂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾਸਤਾਨ ਨੂੰ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਹ ਦਾਸਤਾਨ ਅੱਜ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਮਕਬੂਲ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਅੱਜ ਤੋਂ ਪੌਣੇ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਗ਼ੈਰਮਾਮੂਲੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਜ੍ਹਾ ਇਸ ਦਾ ਦਿਲਕਸ਼ ਅਤੇ ਦਿਲਨਸ਼ੀਨ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਬਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮੁਕਾਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। 
ਬਾਗ਼-ਓ ਬਹਾਰ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਮੀਰ ਅਮਨ ਦੇਹਲਵੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਲਜ ਨਾਲ ਮੁਤਾੱਲਿਕ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਕਾਲਜ ਦੀਆਂ ਮਿਥੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਕਾਜ਼ੇ ਮੁੱਖ ਰਹੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਡਾਕਟਰ ਜਾਨ ਗਿਲਕਰਾਇਸਟ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਲਜ ਲਈ ਜਿੰਨੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤਾਲੀਫ਼ ਹੋਈਆਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਾਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਬੋਲ ਚਾਲ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਅਤੇ ਰੋਜਮੱਰਾ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨੌਵਾਰਿਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਾਮੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਾਉਣਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਹਿਤ
1770 ਦਾ ਦਹਾਕਾ

**1770 ਦਾ ਦਹਾਕਾ** ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1770 ਤੋਂ 1779 ਤੱਕ ਹੋਣਗੇ|

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਂ
1750 ਦਾ ਦਹਾਕਾ

**1750 ਦਾ ਦਹਾਕਾ** ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1750 ਤੋਂ 1759 ਤੱਕ ਹੋਣਗੇ|

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:18ਵੀਂ ਸਦੀ
ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ

**ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Edgar Allan Poe, 19 ਜਨਵਰੀ 1809 – 7 ਅਕਤੂਬਰ 1849) ਅਮਰੀਕਨ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਦੇ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਹਸਮਈ ਅਤੇ ਡਰਾਵਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਜਾਸੂਸੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਗਲਪ ਦੀ ਉਭਰਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਮਰੀਕਨ ਲੇਖਕ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਲਿਖਾਈ ਤੋਂ ਹੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਲੇਕਿਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।

ਪੋ ਦਾ ਜਨਮ ਬੋਸਟਨ, ਮੈਸਾਚੂਸਿਟਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਛੋਟੀ ਹੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਯਤੀਮ ਹੋ ਗਏ, ਜਦੋਂ 1810 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਮਾਂ ਵੀ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਚੱਲ ਵੱਸੀ।
## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ 
### ਕਹਾਣੀਆਂ
* "ਦ ਬਲੈਕ ਕੈਟ" ("The Black Cat", ਕਾਲੀ ਬਿੱਲੀ)
* "ਦ ਕਾਸਕ ਆਫ਼ ਅਮੋਂਟਿਲਾਡੋ" ("The Cask of Amontillado", ਅਮੋਂਟਿਲਾਡੋ ਦਾ ਪੀਪਾ)
* "ਏ ਡਿਸੇਂਟ ਇੰਟੂ ਦ ਮੇਲਸਟਰੋਮ" ("A Descent into the Maelström", ਝੱਖੜ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ)
* "ਦ ਫ਼ੈਕਟਸ ਇਨ ਦ ਕੇਸ ਆਫ਼ ਐਮ. ਵਾਲਡੇਮਾਰ" ("The Facts in the Case of M. Valdemar", ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਲਡੇਮਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤਥ)
* "ਦ ਫ਼ਾਲ ਆਫ਼ ਦ ਹਾਉਸ ਆਫ਼ ਅਸ਼ਰ" ("The Fall of the House of Usher", ਅਸ਼ਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਤਨ)
* "ਦ ਗੋਲਡ-ਬਗ" ("The Gold-Bug" ਗੋਲਡ-ਬਗ)
* "ਲੀਜਿਯਾ" ("Ligeia")
* "ਦ ਮਾਸਕ ਆਫ਼ ਦ ਰੈੱਡ ਡੈੱਥ" ("The Masque of the Red Death", ਲਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਨਕ਼ਾਬ)
* "ਦ ਮਰਡਰਸ ਇਨ ਦ ਰੂ ਮਾਰਗ" ("The Murders in the Rue Morgue", ਰੂ ਮਾਰਗ ਤੇ ਹੋਏ ਕਤਲ)
* "ਦ ਓਵਲ ਪੋਰਟਰੇਟ" ("The Oval Portrait", ਅੰਡਾਕਾਰ ਚਿੱਤਰ)
* "ਦ ਪਿਟ ਐਂਡ ਦ ਪੈਂਡੂਲਮ" ("The Pit and the Pendulum", ਟੋਆ ਅਤੇ ਪੈਂਡੂਲਮ)
* "ਦ ਪ੍ਰੀਮੇਚਿਓਰ ਬ੍ਰੀਅਲ" ("The Premature Burial" ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਫ਼ਨ)
* "ਦ ਪਰਲਾਇੰਡ ਲੈਟਰ "("The Purloined Letter" ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਚਿੱਠੀ)
* "ਦ ਸਿਸਟਮ ਆਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਟਾਰ ਐਂਡ ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸਰ ਫ਼ੇਦਰ" ("The System of Doctor Tarr and Professor Fether" ਡਾਕਟਰ ਟਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸਰ ਫ਼ੇਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ)
* "ਦ ਟੈਲ-ਟੇਲ ਹਾਰਟ" ("The Tell-Tale Heart" ਚੁਗਲਖੋਰ ਦਿਲ)

### ਕਵਿਤਾਵਾਂ
* "ਅਲ ਆਰਾਫ਼" ("Al Aaraaf")
* "ਏਨਾਬੇਲ ਲੀ" ("Annabel Lee")
* "ਦ ਬੈਲਸ" ("The Bells", ਘੰਟੀਆਂ)
* "ਦ ਸਿਟੀ ਇਨ ਦ ਸੀ" ("The City in the Sea", ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ)
* "ਦ ਕਾਂਕਰਰ ਵਰਮ" ("The Conqueror Worm" ਜੇਤੂ ਕਿਰਮ)
* "ਏ ਡ੍ਰੀਮ ਵਿਦਿਨ ਏ ਡ੍ਰੀਮ" ("A Dream Within a Dream", ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਪਨਾ)
* "ਏਲਡੋਰਾਡੋ" ("Eldorado")
* "ਯੂਲਾਲੀ" ("Eulalie")
* "ਦ ਹਾਊਂਟਡ ਪੈਲੇਸ" ("The Haunted Palace", ਭੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਲ)
* "ਟੁ ਹੇਲੇਨ" ("To Helen", ਹੈਲਨ ਨੂੰ)
* "ਲਿਨੋਰ" ("Lenore")
* "ਟੈਮਰਲੇਨ" ("Tamerlane", ਤੈਮੂਰਲੰਗ)
* "ਦ ਰੇਵਨ" ("The Raven", ਕਾਲਾ ਕਾਂ)
* "ਉਲਾਲੂਮ" ("Ulalume")

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ
1851

**1851** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1850 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

## ਘਟਨਾ 
*22 ਦਸੰਬਰ&ndash;ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਾਲ ਗੱਡੀ ਰੁੜਕੇਲਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
*11 ਨਵੰਬਰ&ndash; ਐਲਵਨ ਕਲਾਰਕ ਨੇ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਪੇਟੈਂਟ ਕਰਵਾਇਆ।

## ਜਨਮ 
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਧਤੂਰਾ

**ਧਤੂਰਾ** ਇੱਕ ਜਹਿਰੀਲਾ ਬੂਟਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 1 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਕਾਲ਼ਾ ਅਤੇ ਸਫੇਦ ਦੋ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਦਾ ਫੁਲ ਨੀਲੀਆਂ ਚਿੱਤਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਲੋਕ ਧਤੂਰੇ ਦੇ ਫਲ, ਫੁਲ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਉੱਤੇ ਚੜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਚਰਕ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਕਨਕ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਨੇ ਉਨਮੱਤ ਨਾਮ ਨਾਮ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਸ਼ੂਆ ਦੀਆਂ ਕਈ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
[http://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%A7%E0%A8%A4%E0%A9%82%E0%A8%B0%E0%A8%BE ]
## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

ਤਸਵੀਰ:DSCN4834.JPG|ਧਤੂਰੇ ਦਾ ਬੂਟਾ
ਤਸਵੀਰ:DSCN4831.JPG|ਧਤੂਰੇ ਦਾ ਬੂਟਾ, ਚਪੜਚਿੜੀ, ਮੋਹਾਲੀ, ਪੰਜਾਬ 
ਤਸਵੀਰ:DSCN4832.JPG |ਧਤੂਰੇ ਦੇ ਬੂਟੇ ਦਾ ਫੁੱਲ, ਚਪੜਚਿੜੀ, ਮੋਹਾਲੀ, ਪੰਜਾਬ 
 
 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਸ਼ੰਖਪੁਸ਼ਪੀ

***ਸ਼ੰਖਪੁਸ਼ਪੀ*** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀConvolvulus,  ਲਗਪਗ 200 ਤੋਂ 250 
ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਸਮਾਨ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੇ ਚਿੱਟਾ ਪੁਸ਼ਪ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੰਖਪੁਸ਼ਪੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਕਸ਼ੀਰਪੁਸ਼ਪ (ਦੁੱਧੀਆ ਫੁਲ ਵਾਲਾ), ਮੰਗਲੀ ਜਾਇਫਲ (ਜਿਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪਥਰੀਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਪੁਸ਼ਪਭੇਦ ਪੱਖੋਂ ਸ਼ੰਖਪੁਸ਼ਪੀ ਦੀ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਚਿੱਟੇ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ੰਖਪੁਸ਼ਪੀ ਹੀ ਔਸ਼ਧੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
1887

**1887** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1880 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
*30 ਦਸੰਬਰ&ndash;ਦਸ ਲੱਖ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨੂੰ ਦਿਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਪਬਲਿਕ ਹਾਊਸ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਬੰਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਮਰਦ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਐਤਵਾਰ ਤਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਸਕਣ।
## ਜਨਮ 
*22 ਦਸੰਬਰ&ndash;ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
## ਮਰਨ 
* 26 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਾਕਟਰ ਆਨੰਦੀ ਗੋਪਾਲ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ ਮੌਤ। (ਜਨਮ 1865)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1705

**1705** 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।

## ਘਟਨਾ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ 
### ਅਪਰੈਲ-ਜੂਨ 
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ 
### ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ 
### ਦਸੰਬਰ
*22 ਦਸੰਬਰ&ndash;ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਦੀਨਾ ਸਾਹਿਬ-ਕਾਂਗੜ ਬੈਠ ਕੇ ਇੱਕ ਖ਼ਤ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ “ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ” ਵਜੋਂ ਚੇਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜਨਮ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ 
### ਅਪਰੈਲ-ਜੂਨ 
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ 
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ 
## ਮਰਨ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ 
### ਅਪਰੈਲ-ਜੂਨ 
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ 
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1895

**1895 89** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
## ਘਟਨਾ 
### ਦਸੰਬਰ
*25 ਮਈ&ndash; ਮਹਾਨ ਨਾਵਲਿਸਟ, ਡਰਾਮਾ ਲੇਖਕ ਤੇ ਕਵੀ ਆਸਕਰ ਵਾਈਲਡ ਨੂੰ ਮੁੰਡੇਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਜੇਲ ਭੇਜਿਆ।
*22 ਦਸੰਬਰ&ndash;ਜਰਮਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਲਹੈਮ ਰੌਂਟਗੇਨ ਨੇ ਐਕਸ-ਰੇਅ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ। 
## ਜਨਮ 
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਊਦ

**ਊਦ** (;  *ʿūd*, ਬਹੁਵਚਨ أعواد, *a‘wād*; , ਅਸੀਰੀ:ܥܘܕ *ūd*, ; ਇਬਰਾਨੀ: *עוּד*;  *ਬਰਬਤ*; ; ; ਅਜ਼ੇਰੀ: *ud*;  ਜਾਂ *ਕਬਾਨ*) ਇੱਕ ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ ਵਰਗਾ ਤੰਤੀ (ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ) ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਰਬੀ, ਇਬਰਾਨੀ (ਯਹੂਦੀ), ਯੂਨਾਨੀ, ਤੁਰਕੀ, ਉੱਤਰ ਅਫਰੀਕੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਰਦੇ (ਫਰੇਟ) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਤਾਣਾ ਬਹੁਤ ਪਤਲਾ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਸਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਗਟਾਰ ਦਾ ਪੂਰਵਜ ਯੰਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਜ਼
ਸੇਵਾਸਦਨ

***ਬਾਜ਼ਾਰ-ਏ-ਹੁਸਨ*** () ਜਾਂ ***ਸੇਵਾਸਦਨ*** () ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਅਮਿਤਾਵ ਘੋਸ਼

**ਅਮਿਤਾਵ ਘੋਸ਼ ** (ਜਨਮ 11 ਜੁਲਾਈ 1956), ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਲਪਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਮੈਨ ਬੁਕਰ ਇਨਾਮ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2007 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਗਰਿੰਜੇਨ ਕੈਵਰ ਪ੍ਰਾਇਜ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਡੈਨ ਡੇਵਿਡ ਪ੍ਰਾਇਜ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 
## ਜੀਵਨ
ਅਮੀਤਾਵ ਘੋਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਸ਼ਿਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਲਿਆ ਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਦੂਨ ਸਕੂਲ, ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਸ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕੋਨਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਏਡਮੰਡ ਹਾਲ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਗਰਲੀ ਤੋਂ ਪੀਟਰ ਲੇਨਹਾਰਦਤ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਨਰਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡੀ. ਫਿਲ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜਾਇਆ ਹੈ। 
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਗਲਪ
* *ਦ ਸਰਕਲ ਆਫ਼ ਰੀਜਨ* ਸੀ (1986 - ਪ੍ਰਿਕਸ ਮੇਡਿਕੀ ਏਟਰੇਂਜਰ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ)
* *ਸ਼ੈਡੋ ਲਾਈਨਜ* (1988 - ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ)
* *ਦ ਗਲਾਸ ਪੈਲੇਸ* (2000 - ਬੁੱਕਰ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਗਰਾਂਡ ਪ੍ਰਾਇਜ ਫਾਰ ਫਿਕਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ)
* *ਦ ਹੰਗਰੀ ਟਾਇਡ* (2004 - ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਥਾ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਹਚ ਕਰਾਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ)
* *ਦ ਸੀ ਆਫ ਪਾਪੀਜ* (2008 ਵਿੱਚ ਮੈਨ ਬੁਕਰ ਇਨਾਮ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) 
* *ਰਿਵਰ ਆਫ ਸਮੋਕ* (ਮੈਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਲਿਟਰੇਰੀ ਇਨਾਮ, 2011 ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ)
### ਵਾਰਤਕ
* *ਇਨ ਐਨ ਐਂਟੀਕ ਲੈਂਡ* (1992)
* *ਡਾਂਸਿੰਗ ਇਨ ਕੰਬੋਡੀਆ ਐਂਡ ਅਦਰ ਐਸੇਜ* (1998), 
* *ਕਾਉਂਟਡਾਉਨ* (1999) 
* *ਦ ਇਮਾਮ ਐਂਡ ਦ ਇੰਡੀਅਨ* (2002, ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਲੋਕ ਨਾਟਕ

**ਲੋਕ ਨਾਟਕ** ਦਾ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਅਤਿਅੰਤ ਨੇੜਲਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ।

ਲੋਕ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੜੀ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਸਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਅਣਪੜ੍ਹ ਵਿਅਕਤੀ ਬੜੀ ਸੌਖ ਨਾਲ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਟ ਲੋਕ ਉੱਥੇ ਦੀ ਮਕਾਮੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਗਦ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸਰਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਨਿਤਾਂਤ ਅਣਹੋਂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਪੇਂਡੂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਨਾਟਕੀ ਪਾਤਰ ਚੁਸਤ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ
ਵਾਲਤਰ ਬੇਨਿਆਮਿਨ

**ਵਾਲਤਰ ਬੈਂਡੀਕਸ ਸਕੋਨਫਿਲੀਜ ਬੇਨਿਆਮਿਨ** (; 15 ਜੁਲਾਈ 1892 – 26 ਸਤੰਬਰ 1940) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਸਮਾਜਕ ਆਲੋਚਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਰੇਡੀਓ ਪਸਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਸੀ। ਜਰਮਨ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਜਾਂ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੌਤਿਕਵਾਦ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਰਹੱਸਵਾਦ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਜਨ ਰਾਹੀਂ, ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਨੇ ਸੁਹਜ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਲਈ ਸਥਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰੈਂਕਫਰਟ ਸਕੂਲ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪਿਛਲੀ ਅੱਧੇ-ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੁਹਜਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਭੌਤਿਕਵਾਦ, ਜਰਮਨ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਉਸਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਲੋਚਨਾ, ਪੱਛਮੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੁਹਜਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ, ਚਾਰਲਸ ਬੌਡੇਲੇਅਰ ਬਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਬਾਊਡੇਲੇਅਰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਫੁੱਲ' ਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੌਸਟ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਗੁਆਚੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ' ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ। ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਲੇਖ, 'ਅਨੁਵਾਦਕ ਦਾ ਕਾਰਜ' ਅਤੇ 'ਮਕੈਨੀਕਲ ਪੁਨਰ-ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ' ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਵਾਲਤਰ ਬੇਨਿਆਮਿਨ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ 1892 ਨੂੰ ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਮੀਲ ਬੇਨਿਆਮਿਨ ਅਤੇ ਪੌਲੀਨਾ ਸਕੈਨਫਲਾਈਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਵਾਲਤਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ: ਜਾਰਜ ਦਾ ਜਨਮ 1895 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਡੋਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 1901 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਾਨਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਉਹ ਹੇਨਰੀਚ ਹੇਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1917-1930 ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਡੋਰਾ ਕੇਲੇਨਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ-ਜਨਵਰੀ 1926-1927 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਸਕੋ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਮਿਖਾਇਲ ਰਿਕਲਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੇਨਿਆਮਿਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਦਿਵਾਲੀਆ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ: ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀ ਭਾਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕੇ।

ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ, ਇੱਕ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। 1940 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਤੇ ਨਾਜ਼ੀ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸਪੇਨ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ, ਸਪੇਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਰਡਰ ਪੁਆਇੰਟ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਕੋਲ ਵੀਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਬੇਨਿਆਮਿਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਹੋਟਲ 'ਹੋਟਲ ਡੇ ਫਰਾਂਸੀਆ' ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਬਿਤਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 26-27 ਸਤੰਬਰ 1940 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮੌਰਫੀਨ ਦੀ ਓਵਰਡੋਜ਼ ਲੈਕੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਬਰਤੋਲਤ ਬਰੈਖ਼ਤ ਨੇ ਬੇਨਿਆਮਿਨ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਨ ਜਰਮਨ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੱਟ ਕਿਹਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ

**ਨਿਖਿਲ ਰੰਜਨ ਬੈਨਰਜੀ** () (14 ਅਕਤੂਬਰ 1931 – 27 ਜਨਵਰੀ 1986) 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਹ ਬਾਬਾ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਮੈਹਰ ਘਰਾਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਨ। 
## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਅਕਤੂਬਰ 1931 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਹਮਣ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਿਖਿਲ ਰੰਜਨ ਬੈਨਰਜੀ ਨੂੰ ਸਿਤਾਰ ਵਜਾਉਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜਿਤੇਂਦਰਨਾਥ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ। ਸਿਤਾਰ ਵਜਾਉਣ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਤੀਭਾ ਸੀ। ਨਿਖਿਲ ਰੰਜਨ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਣ ਭਾਰਤੀ ਸਿਤਾਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿਤਿਆ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਸਿਤਾਰ ਵਜਾਉਣੇ ਲੱਗੇ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਧਿਆਪਨ ਲਈ ਜਿਤੇਂਦਰਨਾਥ ਦੇ ਅਨੁਰੋਧ ਉੱਤੇ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਖਾਂ ਨੇ ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਬਣਾਇਆ।
1946 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਉਸਤਾਦ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਖ਼ਿਆਲ ਗਾਇਕ ਆਮੀਰ ਖਾਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਪਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਮੀਰ ਖਾਨ ਦਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।
ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਲੇਕਿਨ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਂ ਹੋਰ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਰੱਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਬਦਲਿਆ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸਨ, ਲੇਕਿਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 
## ਮੈਹਰ ਘਰਾਣਾ
ਮੈਹਰ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਕਠੋਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਸਵੇਰੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਤੋਂ ਰਾਤ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਵਜੇ ਤੱਕ ਰਿਆਜ ਕੀਤਾ। ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁਤਰ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ, ਪੋਤਾ ਅਸੀਸ ਖਾਨ, ਭਤੀਜੇ ਬਹਾਦੁਰ ਖਾਨ (ਸਰੋਦ), ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ (ਸਿਤਾਰ), ਪੁਤਰੀ ਅੰਨਪੂਰਨਾ (ਸੁਰਬਹਾਰ), ਪੰਨਾਲਾਲ ਘੋ (ਬੰਸਰੀ) ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਰਾਏ (ਸਰੋਦ) ਵੀ ਸਨ। ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਨੂੰ ਵਾਦਨ ਪੱਧਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਹਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵੀ ਵਾਕਫ਼ ਕਰਾਇਆ। 
ਸਨਮਾਨ

ਨਿਖਿਲ ਰੰਜਨ ਬੈਨਰਜੀ ਨੂੰ 1987 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ, 1968 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ 1974 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਸਿਖਲਾਈ 
ਸੰਨ 1947 ਵਿੱਚ ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੁਰੂ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਸਰੋਦ ਵਾਦਕ ਸਨ। ਬੈਨਰਜੀ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ  ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਗੁਰੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬੇਤਾਬ ਸਨ। ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਹੀਂ ਰਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ , ਪਰ ਬੈਨਰਜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਬਦਲ ਲਿਆ। ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਬੈਨਰਜੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਹਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ  ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ।

ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਤਕਨੀਕ, ਸਗੋਂ ਮਾਈਹਰ ਘਰਾਣੇ (ਸਕੂਲ) ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿਤਾਰ ਅਤੇ ਸਰੋਦ ਨੂੰ ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ, ਸੁਰਬਹਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰਸ੍ਰਿੰਗਾਰ ਦੇ ਬੀਨ-ਬਾਜ ਸੁਹਜ ਨਾਲ ਭਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੁਝਾਨ ਸੀ - ਲੰਬਾ, ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਲਾਪ (ਬਿਨਾਂ ਸਾਥ ਸੁਧਾਰ) ਜੋ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮੀਂਡ ਵਰਕ (ਨੋਟ ਦਾ ਮੋੜ) 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਸੀ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ][ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਉਹ ਆਪਣੇ ਖਾਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਢਾਲਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਤਾਰ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ।[1]
## ਹਵਾਲੇ
ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਵਾਦ ਨਜਮ

**ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਵਾਦ ਨਜਮ** (, ; 22 ਮਈ 1929 – 3 ਦਸੰਬਰ 2013), ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ **ਅਲ ਫ਼ਾਗੋਮੀ** الفاجومي (,ਮਿਸਰੀ ਵਰਨੈਕੂਲਰ ਕਵੀ ਸੀ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਗਾਉਂਦੇ ਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ੇਖ ਇਮਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਯਾਦਗਾਰ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇਸ ਮਿਸਰੀ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਅਵਾਮੀ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। " 
ਨਜਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੋਚ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਮਿਸਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਗਮਾਲ ਅਬਦੁਲ ਨਾਸਿਰ, ਅਨਵਰ ਸਾਦਾਤ ਅਤੇ ਹੋਸਨੀ ਮੁਬਾਰਕ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਆਲੋਚਕ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬੀ ਕਵੀ
ਪਰਲ ਐੱਸ ਬੱਕ

**ਪਰਲ ਸਿਡਨਸਟਰਿਕਰ ਬੱਕ** (26 ਮਾਰਚ 1892 – 6 ਮਾਰਚ 1973), ਚੀਨ ਵਾਲਾ ਨਾਮ **ਸਾਈ ਝੇਨਜ਼ੂ** (), ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ। ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ, ਬੱਕ ਨੇ 1934 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਉਹਦਾ ਨਾਵਲ *ਦ ਗੁੱਡ ਅਰਥ* 1931 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1932 ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਲਈ ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ 1931 ਅਤੇ 1932 ਵਿੱਚ ਦੋਨੋਂ ਸਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਉਸਨੂੰ 1938 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਫਰਟ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰਲ ਸਿਡਨਸਟ੍ਰੀਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਛਮੀ ਵਰਜਿਨੀਆ ਦੇ ਹਿਲਸਬੋਰੋ ਵਿੱਚ ਕੈਰੋਲਿਨ ਮੌਡ (ਸਟਲਟਿੰਗ) (1857-1921) ਅਤੇ ਅਬਸਾਲੋਮ ਸਿਡਨਸਟ੍ਰੀਕਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰੈਸਬੀਟੇਰੀਅਨ ਮਿਸ਼ਨਰੀ 8 ਜੁਲਾਈ, 1880 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਪਰਲ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਪਰਲ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਚੀਨ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੁਆਈਆਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 1896 ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਨਜਿੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਝੇਨਜਿਆਂਗ (ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੀਨੀ ਡਾਕ ਰੋਮਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਚਿੰਗਕਿਯਾਂਗ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈ, ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ "ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ" ਕਿਹਾ।

ਉਸ ਦੇ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਬਾਲਗਪਨ ਵਿੱਚ ਬਚ ਗਏ, ਐਡਗਰ ਸਿਡਨਸਟ੍ਰੀਕਰ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਸਰਵਿਸ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਬੈਂਕ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਕੈਰੀਅਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਸ ਸਿਡਨਸਟ੍ਰੀਕਰ ਯਾਉਕੀ (1899-1994) ਨੇ ਕੋਰਨੇਲੀਆ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਏਸ਼ੀਆ ਬਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਗ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਸਪੈਨਸਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1973
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1892
ਸਟੀਫ਼ਨ ਕਿੰਗ

**ਸਟੀਫ਼ਨ ਐਡਵਿਨ ਕਿੰਗ** (ਜਨਮ 21 ਸਤੰਬਰ, 1947) ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ, ਅਲੌਕਿਕ, ਸਸਪੈਂਸ ਅਤੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਫੈਂਟਸੀ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਰਚਨਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀਆਂ 350 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਫ਼ੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰ ਅਤੇ ਕਾਮਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਟੀਫ਼ਨ ਕਿੰਗ ਦੇ ਅਜੇ ਤੱਕ 61 ਨਾਵਲ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਤਖ਼ੱਲੁਸ ਰਿਚਰਡ ਬੈਸ਼ਮੈਨ ਹੇਠ ਛਪੀਆਂ 7 ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ) ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦੀਆਂ 6 ਗੈਰ-ਗਲਪੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਛਪੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ 200 ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਉਸਦੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ।

ਕਿੰਗ ਨੂੰ ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰੈਮ ਸੋਟਕਰ ਅਵਾਰਡ, ਵਰਲਡ ਫ਼ੈਟਸੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ੈਟਸੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 2003 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਗ੍ਰੰਥਾਵਲੀ ਲਈ ਵੀ ਕਈ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿ4ਚ ਵਰਲਡ ਫ਼ੈਟਸੀ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਲਾਈਫ਼ ਅਚੀਵਮੈਂਟ (2004) ਅਤੇ ਮਿਸਟਰੀ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਅਮੈਰੀਕਾ (2007)ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦ ਗਰੈਂਡ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 2015 ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ *ਡਰ ਦਾ ਰਾਜਾ* (King of Horror) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਸਟੀਫ਼ਨ ਕਿੰਗ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਸਤੰਬਰ 1947 ਨੂੰ ਪੋਰਟਲੈਂਡ, ਮੇਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਡੋਨਲਡ ਐਡਵਿਨ ਕਿੰਗ ਮਰਚੈਂਟ ਨੇਵੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਡੋਨਲਡ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਨਾਮ ਪੌਲਕ ਸੀ ਪਰ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੇ ਮਗਰ ਕਿੰਗ ਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਿੰਗ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਨੈਲੀ ਰੂਥ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਵਿਅੰਗ

**ਵਿਅੰਗ** ਸਾਹਿਤ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਅਤੇ ਅਦਾਇਗੀ-ਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਮਾਜ, ਸੰਸਥਾ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਜਾਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਛੁਪੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਅਕਸਰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਜਰੀਏ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਿਆਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕੇ। ਵਿਅੰਗ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੈਟਾਇਅਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਹੋਮੀ ਕੇ ਭਾਭਾ

**ਹੋਮੀ ਕੇ ਭਾਭਾ** (ਜਨਮ 1949) ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਹਿਉਮੈਨਟੀਜ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ।ਹੋਮੀ ਭਾਬਾ ਉੱਤਰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਮੁਖ ਚਿੰਤਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਚਿੰਤਨ ਉਸ ਦਵੈਤ ਨੂਂ ਉਲੰਘਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਮੁਕਾਮੀ, ਸਭਿਅਕ/ਪਛੜਿਆ, ਵਿਗਿਆਨਿਕ/ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਸਮਕਾਲੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੁੁੁੁਛਮ/ਇਸਲਾਮ ਜਿਹੇ ਦੁਵੱਲੇ ਜੁਟ ਉਸਾਰ ਕੇ ਪਛਾਣਾ ਨੂਂ ਇਕਿਹਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਬਾ ਇਹਨਾਂ ਪਛਾਣਾ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਸਰੂਪ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਾਰਾਂ ਨੂਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਬਾ ਨੇ ਉੱਤਰਬਸਤੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਨੂਂ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਰਤ ਪਛਾਣ (hybridity),ਰੂੜੀਬੱਧ ਧਾਰਨਾਵਾਂ (stereotypes),ਨਕਲ ਜਾਂ ਸਾਂਗ (mimicary),ਅਪ੍ਰਤੱਖ (uncanny) ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰੀ (narrating the nation) ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ ਤੇ ਅਧਿਆਪਨ
ਹੋਮੀ ਭਾਬਾ ਦਾ ਜਨਮ 1949 ਈ ਨੂਂ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪਾਰਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸੇਂਟ ਮੇਰੀ ਤੋਂ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਬਰਤਾਨੀਆ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਓਥੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ ਅਤੇ ਐਮ ਫਿਲ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਤਕਰੀਬਨ ਦਸ ਸਾਲ ਤਕ ਉਸਨੇ ਸੁਸੈਕਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਕਾਰਜ ਨਿਭਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਮੀ ਭਾਬਾ ਪੈਨਸੁਲਵੇਨਿਆ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸਰ ਦੇ ਆਹੁਦੇ ਤੇ ਰਿਹਾ। ਹੋਮੀ ਭਾਬਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਜੈਕਲੀਨ ਭਾਬਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਲੀਹ ਭਾਬਾ, ਇਸ਼ਾਨ ਭਾਬਾ ਅਤੇ ਸਤਿਆ ਭਾਬਾ ਹਨ। ਉਹ ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਨਰਲ " ਪਬਲਿਕ ਕਲਚਰ " ਦਾ ਵੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ " ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ " ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਆਰਥਰੋਪੋਡ

**ਆਰਥਰੋਪੋਡ**ਇੱਕ ਰੀੜ੍ਹਰਹਿਤ ਜੰਤੂ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਖੋਲ ਵਰਗੀ ਰਚਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਿਰ, ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਰਥਰੋਪੋਡ **ਆਰਥਰੋਪੋਡਾ** ਸੰਘ ਦੇ ਰੁਕਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ  ''*, "ਜੋੜ", ਅਤੇ  *pous* (gen. *ਪੋਡੋਜ'' ਤੋਂ), ਅਰਥਾਤ "ਪੈਰ" ਜਾਂ "ਲੱਤ", ਇਸ ਦਾ ਮਿਲਵਾਂ ਅਰਥ "ਜੁੜੀਆਂ ਲੱਤਾਂ" ਹੈ।)
ਇਹ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਗਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਘ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਲਗਪਗ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਜਾਤੀਆਂ ਆਰਥਰੋਪੋਡ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਯਾਰਲਾਗੱਡਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ

ਪ੍ਰੋ. **ਯਾਰਲਾਗੱਡਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ** ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੀ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ; ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
## ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਦਰੋਪਤੀ
ਯਾਰਲਾਗੱਡਾ ਲਸ਼ਮੀਪ੍ਰਸਦ ਨੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਨਾਰੀ ਪਾਤਰ ਦਰੋਪਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰੋਪਤੀ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਆਪਣੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਉਠਾਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰੋਪਤੀ ਦੇ ਉੱਚ ਨੈਤਿਕ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਸੁਖ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਤਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

* *Attadugu nundi Agrasthanam varaku*
* *ਡਾਕਟਰ ਕਰਨ ਸਿੰਘ* (ਜੀਵਨੀ)
* *ਦਰੋਪਤੀ* (ਨਾਵਲ)
* *ਹਰਿਵੰਸ਼ ਰਾਏ ਬਚਨ* (ਜੀਵਨੀ)
* *Kathanala Venuka Kathalu*
* *Mana Governor Narayanadutt Tiwari*
* *Puchalapalli Sundarayya* (ਜੀਵਨੀ)
* *ਸਤਿਆਭਾਮਾ* (ਨਾਵਲ)
* *Pakisthan lo Padi Rojulu*

## ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਗੰਗਾ ਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ - 2012

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
[His books http://kinige.com/kbrowse.php?via=author&id=183 ]
ਮੀਰ ਤਨਹਾ ਯੂਸਫ਼ੀ

**ਮੀਰ ਤਨਹਾ ਯੂਸਫ਼ੀ** (ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਨਾਮ: **ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਲੇਹ** 1 ਜਨਵਰੀ 1955 - 26 ਅਗਸਤ 2019) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਗਲਪਕਾਰ ਸੀ।

## ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ
ਮੀਰ ਤਨਹਾ ਯੂਸਫੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੇਂ 1972 ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਗਜ਼ਲਾਂ ਛਪਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆ ਸਨ।

### ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ
1986 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹੇਠਲੈ ਉਰਦੂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਕਵਿਤਾਵਾ, ਗਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭੇਜਦੇ ਰਹੇ:
**ਫ਼ਨੂਨ* (ਲਾਹੌਰ), ਦੇਰ ਅਹਿਮਦ ਨਦੀਮ ਕਾਸਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ
**ਤਖ਼ਲੀਕ* (ਲਾਹੌਰ), ਅਜ਼ਹਰ ਜਾਵੇਦ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ
**ਮੋਆਸਿਰ* (ਲਾਹੌਰ), ਅਤਾ ਉਲ ਹੱਕ ਕਾਸਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ
**ਅਦਬੀਅਤ* (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼ ਦਾ 'ਤਿਮਾਹੀ ਰਸਾਲਾ), ਅਤੇ
**ਕਿਤਾਬ* (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬੁੱਕ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਰਸਾਲਾ)।

#### ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ
ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਲੁਕਨਾਤ" 1996 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਲੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਰਚਨਾਵਾਂ
* *ਸੂਰਜ ਉੱਗਣ ਤਾਈਂ* (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 1996)
* *ਤ੍ਰੇਹ* (ਨਾਵਲ,1998)
* *ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ* (ਨਾਵਲ, 2000)
* *ਖਿਦੂ* (ਨਾਵਲ, 2002)
* *ਕਾਲਾ ਚਾਨਣ* (ਨਾਵਲ, 2005)
* *ਤੇ ਫੇਰ* (ਨਾਵਲ, 2006)
* *ਅੰਨ੍ਹਾ ਖੂਹ* (ਨਾਵਲ, 2008)

## ਹਵਾਲੇ
ਗਜ ਗਾਮਿਨੀ

***ਗਜ ਗਾਮਿਨੀ*** 2000 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਐਮ ਐਫ ਹੁਸੈਨ ਹਨ। ਇਹ ਅਲੱਗ ਕਿਸਮ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਆਮ ਦਰਸ਼ਕ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਛਾ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੁਨਯੋਜਿਤ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਨਿਤਰੇ ਐਮ ਐਫ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਖੂਬ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਗਜ ਗਾਮਿਨੀ ਵਰਗੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ। 
## ਮੁਖ ਕਲਾਕਾਰ 
* ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ
* ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ
* ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ
* ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ਿਰੋਡਕਰ
* ਇੰਦ੍ਰ ਕੁਮਾਰ
* ਤੇਜ ਸਪਰੂ
* ਫਰੀਦਾ ਜ਼ਲਾਲ
* ਮੋਹਨ ਅਗਾਸ਼ੇ
* ਆਸ਼ੀਸ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
* ਸ਼ਾਹਰੁਖ਼ ਖ਼ਾਨ
* ਕਲਪਨਾ ਪੰਡਿਤ
* ਸੁਨੀਤਾ ਕੁਮਾਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਮਨਜੀਤ ਟਿਵਾਣਾ

**ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਟਿਵਾਣਾ** (ਜਨਮ 1947) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਨਾਗਮਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।
## ਜੀਵਨੀ
ਮਨਜੀਤ ਟਿਵਾਣਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਸਾਈਕਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1969 ਅਤੇ 1973 ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਈਕਾਲੋਜੀ 'ਚ ਪੀ ਐਚ ਡੀ 1984 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ (ਐਕਟਿੰਗ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ) ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। 
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* *ਇਲਹਾਮ* (1976)
* *ਇਲਜ਼ਾਮ* (1980)
* *ਉਨੀਂਦਾ ਵਰਤਮਾਨ* 
* *ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਜੋਤ* (1982)
*ਅੱਗ ਦੇ ਮੋਤੀ (2002)
*
### ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਸਵਿਤਰੀ* (ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਵਿ) 
**ਸਤਮੰਜ਼ਿਲਾ ਸਮੁੰਦਰ* (ਨਾਵਲ)

## ਸਨਮਾਨ
ਇਸਦੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ "ਉਨੀਂਦਾ ਵਰਤਮਾਨ" ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
*Uninda Vartaman Manjit Tiwana 
*Manjit Tiwana- punjabi poet.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਲੇਖਕਾਂਵਾਂ
ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ

**ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ**  (25 ਅਗਸਤ 1860 - 24 ਜੁਲਾਈ 1954) 29 ਸਤੰਬਰ 1914 ਦੇ ਬਜ ਬਜ ਘਾਟ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਖੂਨੀ ਸਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੇਂਦਰੀ ਹਸਤੀ ਸੀ।  
## ਜੀਵਨ
ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1860 ਨੂੰ ਸਰਹਾਲੀ ਕਲਾਂ,ਜਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਸੀ ਤੇ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਚਪਨ ਸਮੇਂ ਹੀ ਉਹ ਰੁਜਗਾਰ ਲਈ ਮਲਾਇਆ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਠੇਕੇਦਾਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਗੁਰਦਿਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਥੋੜੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਆਖਰ ਉਹ ਵੀ ਮਲਾਇਆ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਵਾਂਗ ਹੀ ਠੇਕੇਦਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਿਆ। 1911 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ ਜਬਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੇ  ਵਿਰੁਧ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਫਸਰਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਲਿਖਤੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਜਿਹੜੇ ਗਰੀਬ ਪੇਂਡੂਆਂ ਤੋਂ ਵਗਾਰ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਜਹਾਜ਼ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ 1914 ਵਿੱਚ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਲਿਆ ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਲਈ ਚੱਲ ਪਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ 372 ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਖ ਸਨ। ਉਹ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਤੋਂ 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 1914 ਨੂੰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਏ। ਇਹ ਜੱਥਾ 22 ਮਈ 1914 ਨੂੰ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਪਰ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਜਹਾਜ਼  ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਟਕਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਈ। ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਖੀਆਂ ਲੱਗ ਗਈਆਂ। ਕਨੇਡਾਈ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਕੜੀ ਤਲਖ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ।
 

## ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ ਬਾਰੇ ਬਿਆਨ
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲ ਰਹੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਉੱਪਰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਕਈ ਸਾਰੇ ਝੂਠੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਏ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦਾ ਪਾਜ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਸਤੇ ਮੌਕਾ ਭਾਲ ਰਹੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਭਾਗੀਂ ਛਿੱਕਾ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਉਹ ਝੱਟ ਇਸ ਬਿਆਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਜੁਟ ਗਿਆ। ਕਾਮਰੇਡ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਆਪ’ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਗੜਗੱਜ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਆਪਣੀ ਹੱਡਬੀਤੀ ਸੁਣਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਿਆਨ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਗੜਗੱਜ ਨੇ ਕੀਤਾ। 261 ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਇਹ ਬਿਆਨ 26 ਜੂਨ 1922 ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੜਤਾਲੀਆ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਉੱਤੇ ਪੈਰਾ ਵਾਰ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਦੌਰਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਬਦਨੀਤੀ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਬਿਆਨ ਅਦਾਲਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਵੱਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਬਿਆਨ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ ਸਰਦਾਰ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜ਼ੁਲਮੀ ਕਥਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
*ustad daman with nawaz and munnu bhai 6/8 استاد دامن، نواز اور منّو بھائی
*https://live.staticflickr.com/5535/9029424589_630da8f45c_z_d.jpg

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1860
ਜਲ (ਬੈਂਡ)

**ਜਲ** (ਉਰਦੂ: جل, ਭਾਵ "ਪਾਣੀ") ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੌਕ ਬੈਂਡ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੈਂਡ ਗੀਤਕਾਰ, ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਗੋਹੇਰ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਆਤਿਫ਼ ਅਸਲਮ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੇਸ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਓਮੇਰ ਨਦੀਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ। 2002 ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਬੈਂਡ ਆਦਤ ਗਾਣੇ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ

**ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨਿਕੋਲਾਏਵਿਚ ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ** (; , ਮਾਸਕੋ, ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ, ਸ਼ਚੇਲੀਕੋਵੋ, ਕੋਸਟਰੋਮਾ, ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ) ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੋਕਪਸੰਦੀਦਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਦੌਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਨ।
## ਜੀਵਨ
ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿਨ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰੈਮਲਿਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ, ਮਸਕਵਾ ਨਦੀ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰੇ, ਜਿੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਮੀਰ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਖਾਸਕਰ ਵਪਾਰੀ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਹ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦਾ ਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਸਦੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੂਜੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਲਈ। ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਮਤ੍ਰੇਈ ਮਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਾਲਣ-ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਉਸਨੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤੀ। ਇੰਜ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭਾਵੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵਿਵਿਧਤਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਹਾਂ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਦੀ ਰੂਚੀ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸਨੂੰ ਵਕੀਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ ਮਾਸਕੋ ਕਾਲਜ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਪਰ ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਇਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਸ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, “ਵਿਦਿਆ ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ” – ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕੀ ਸੀ ਉਹ ਵਿਦਿਆ, ਜੋ ਮੇਧਾਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਈ ? ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਰੱਟੇਬਾਜੀ ਉਸ ਦੇ ਵੱਸ ਦਾ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਅਸਫਲਤਾ ਵੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਸਰਕਾਰੀ ਕਲਰਕ ਬਣਕੇ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗਾ – ਇਹੀ ਤਾਂ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੋ ਭਾਵੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੂੰ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇੱਕਦਮ ਕੋਲੋਂ, ਉਸਦੇ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਇੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਚਲਿਆ ਕਿ ਵੱਡੇ - ਵੱਡੇ ਵਪਾਰੀ, ਛੋਟੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਕਲਰਕ - ਕਾਰਿੰਦੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜਿਸ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਰੀਤ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਲੁੱਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਦਿਖਾਵਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਜਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਘੜ ਆਇਆ – ਧੋਖਾਧੜੀ, ਚੋਰਬਾਜਾਰੀ, ਸੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੋਰੀ, ਸਰਕਾਰੀ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਅਤੇ ਠਗੀ, ਘਰੇਲੂ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ਤਾ। ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਹ ਬੋਲੀ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜੋ ਭਾਵੀ ਲੇਖਕ ਲਈ ਭਰਪੂਰ ਖਜਾਨਾ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਉਸਨੂੰ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕੋਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਮਿਲੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਅਨੇਕ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਵੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਕੋਕੋ (ਲੋਕਧਾਰਾ)

]]
**ਕੋਕੋ** (ਕੁਕੋ, ਕੋਕਾ, ਕੁਕਾ, ਕੁਕੀ) ਇੱਕ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਡਰਾਉਣਾ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ (ਕੋਕੋ ਦੇ ਆ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਦੇਣਾ) ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਜਾਂ ਇੱਲਤ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਜੈਂਡਰ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਪੇ ਬਦੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੋਕੋ ਦਾ ਡਰਾਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਲੋਰੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਕੋਕੋ ਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵੇਗਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ