open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਰਾਏਚੰਦ

**ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਰਾਏਚੰਦ (**ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: **Amrita Raichand)** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ੈੱਫ ਹੈ ਜੋ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਐਕਟਿੰਗ ਕਰੀਅਰ 
ਉਸਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ "*ਹਮਕੋ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਮਾਰਾ"* ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਅਰਜੁਨ ਸਬਲੋਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੀਸ਼ ਚੌਧਰੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਰਾਏਚੰਦ ਨੇ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਨੀਸਾ ਬੱਟ, ਅਲੀ ਫਜ਼ਲ ਅਤੇ ਗੁਲਸ਼ਨ ਗਰੋਵਰ ਦੀ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਾਤ ਬਣ ਗਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਕਾਂਚੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੁਕੁਲ ਦੇਵ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੋਅ '''ਏਕ ਸੇ ਵਧਕਾਰ ਏਕ''' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ' ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕੁਕਿੰਗ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ *ਪੰਜਾਬ ਡੀ ਸੁਪਰਸ਼ੇਫ* - ਸੀਜ਼ਨ 4 ਦੀ ਜੱਜ ਸੀ।

### ਹੋਰ ਉੱਦਮ 
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਰਾਏਚੰਦ ਨੂੰ "*ਮੰਮੀ ਕਾ ਮੈਜਿਕ"* ਦੀ ਹੋਸਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਫੂਡ ਫੂਡ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 2018 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸ਼ੈੱਫ 'ਤੇ ਸਰਾਂਸ਼ ਗੋਇਲਾ ਅਤੇ ਸੰਜੀਵ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੱਜ ਸੀ।

## ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫਿਲਮਾਂ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬ੍ਰੌਡਵੇਅ ਡਾਟਾਬੇਸ

**ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਡਾਟਾਬੇਸ** ( **IBDB** ) ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਡਾਟਾਬੇਸ ਹੈ। ਇਹ 1996 ਵਿੱਚ ਕੈਰਨ ਹਾਉਜ਼ਰ ਦੁਆਰਾ ਸੋਚੀ ਅਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਥੀਏਟਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸੰਘ, ਬ੍ਰੌਡਵੇਅ ਲੀਗ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਦਾ ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਇਤਿਹਾਸ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਕਾਸਟ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸੂਚੀਆਂ, ਗੀਤ ਸੂਚੀਆਂ, ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਹਰ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਉਤਪਾਦਨ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਤੱਥ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। IBDB ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ, ਹੈੱਡਸ਼ਾਟ, iTunes ਜਾਂ Amazon 'ਤੇ ਕਾਸਟ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਦੇ ਲਿੰਕ, ਕੁੱਲ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਫੋਟੋਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪੁਰਾਲੇਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੀਗ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ, ਉਪਭੋਗਤਾ-ਅਨੁਕੂਲ, ਖੋਜਣਯੋਗ ਡੇਟਾਬੇਸ ਹੋਣਾ ਸੀ।

ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਲੀਗ ੋਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਸ਼ੋਆਂ ਦੀ ਸੌਖ ਲਈ ਡੇਟਾਬੇਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਟਰੈਕਿੰਗ ਸ਼ੋਅ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਬ੍ਰੌਡਵੇਅ ਲੀਗ ਦੇ ਮਾਈਕਲ ਅਬੋਰਿਜ਼ਕ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਥੀਏਟਰ ਡਾਟਾਬੇਸ &#x2013; ITDb
* ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੂਵੀ ਡਾਟਾਬੇਸ &#x2013; IMDb
* ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬੁੱਕ ਡਾਟਾਬੇਸ &#x2013; IBookDb
* ਲੋਰਟੇਲ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ &#x2013; IOBDb
* ਦ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਲੀਗ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Broadway League website
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥੀਏਟਰ ਡਾਟਾਬੇਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਟਰਨੈਟ ਪ੍ਰੋਪਰਟਿਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਨਲਾਇਨ ਡਾਟਾਬੇਸ
ਸਾਈਕਲਿੰਗ

[thumb|[ਟੂਰ ਡ ਫ਼ਰਾਂਸ|ਟੂਰ ਡੀ ਫਰਾਂਸ ਸਾਈਕਲਿਸਟ ਰੇਸਿੰਗ।]]
[thumb|[ਘਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰੀ.]]
**ਸਾਈਕਲਿੰਗ**, ਵੀ, ਜਦੋਂ ਦੋ-ਪਹੀਆ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਸਾਈਕਲਿੰਗ** ਜਾਂ **ਬਾਈਕਿੰਗ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਵਾਜਾਈ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਕਸਰਤ ਜਾਂ ਖੇਡ ਲਈ ਸਾਈਕਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ "ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰ", "ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰ", ਜਾਂ "ਬਾਈਕਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ-ਪਹੀਆ ਸਾਈਕਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, "ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣਾ" ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਸਾਈਕਲ, ਟ੍ਰਾਈਸਾਈਕਲ, ਕਵਾਡਰੀਸਾਈਕਲ, ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਮਨੁੱਖੀ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਵਾਹਨਾਂ (HPVs) ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਸਾਈਕਲ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਅਰਬ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਹਨ।

ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਢੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਦਰਮਿਆਨੀ ਦੂਰੀਆਂ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ।

ਸਾਈਕਲ ਮੋਟਰ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਭਵ ਲਾਭ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਿਰੰਤਰ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ, ਆਸਾਨ ਪਾਰਕਿੰਗ, ਵਧੀ ਹੋਈ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ, ਸਾਈਕਲ ਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਮਾਰਗਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਜੈਵਿਕ ਇੰਧਨ ਦੀ ਘੱਟ ਖਪਤ, ਘੱਟ ਹਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ੋਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਘੱਟ ਗ੍ਰੀਨਹਾਉਸ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ, ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਲਈ ਵੀ ਘੱਟ ਵਿੱਤੀ ਲਾਗਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ ਨੁਕਸਾਨ, ਘੱਟ ਸੜਕ ਖੇਤਰ ਦੀ ਲੋੜ)। ਬੱਸਾਂ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਸਾਈਕਲ ਰੈਕ ਫਿੱਟ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਆਵਾਜਾਈ ਏਜੰਸੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਬਣ ਗਈ। ਅੱਜ, 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਨੁੱਖੀ ਆਬਾਦੀ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣਾ ਜਾਣਦੀ ਹੈ।

## ਸਿਹਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ 
ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਹਤ ਲਾਭ ਜੋਖਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਬੈਠੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਡੱਚ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ ਨਾਲ ਉਮਰ 14 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੋਖਮ 40 ਦਿਨ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਮੌਤ ਦਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਔਸਤ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਭਗ 6500 ਮੌਤਾਂ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਅਕਸਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋਖਮ-ਲਾਭ ਅਨੁਪਾਤ ਵੱਖਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ ਜਾਂ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਦੇ ਲਾਭ 9:1 ਤੋਂ 96:1 ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਦੁਆਰਾ ਜੋਖਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਸਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਨਤੀਜੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀ (ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)

**ਕਾਵੇਰੀ** ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਲੰਬਾਈ 40 ਹੈ&nbsp;ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਅਤੇ 954 ਦਾ ਇੱਕ ਕੈਚਮੈਂਟ ਖੇਤਰ&nbsp;km²।

ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀ 882 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਮੰਧਾਤਾ ( ਓਮਕਾਰੇਸ਼ਵਰ ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।&nbsp;ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਕਿ.ਮੀ. *ਨਰਮਦਾ ਮਹਾਤਮਿਆ* ਗ੍ਰੰਥ, ਜੋ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ( *ਸੰਗਮ* ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ( *ਤੀਰਥ* ) ਵਜੋਂ ਵਡਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ *ਮੱਸਿਆ* ਅਤੇ *ਕੁਰਮਾ* ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

*ਮੱਸਿਆ* ਅਤੇ *ਪਦਮ* ਪੁਰਾਣ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ:

 

*ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ* ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਕਾਵੇਰੀ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ *ਤਪ* ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਬਣ ਗਿਆ। *ਕੁਰਮ ਪੁਰਾਣ* ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਗਮ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।  *ਅਗਨੀ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ* ਇੱਕ *ਕਾਵੇਰੀ ਸੰਗਮਾ ਦਾ* ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ FE ਪਾਰਗਿਟਰ ਕਾਵੇਰੀ-ਨਰਮਦਾ ਸੰਗਮ ਨਾਲ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਮਹਿਸਮਤੀ, ਕਾਵੇਰੀ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਰਿਆ
ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ

**ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ** ( ਪੰਜਾਬੀ : ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ), ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਗੁਰਗੱਦੀ**, **ਗੁਰਗੱਦੀ**, ਜਾਂ **ਗੁਰਗੱਦੀ**, ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਗੁਰੂ ਦਾ ਆਸਨ"। ਗੁਰਗੱਦੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਇੱਕ ਰਸਮ ਸੀ ਜੋ ਨਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। **ਗੁਰੂ-ਤਾ-ਗੱਦੀ** ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਹੈ ਜੋ ਹਰ 3 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਸਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ 'ਅਗਲਾ ਗੁਰੂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ' ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹੋਵੇਗਾ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ 3 ਨਵੰਬਰ 1708 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ।

ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤਿਉਹਾਰ/ਰਿਵਾਜ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਦੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਦਾ-ਗੱਦੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਾਂਦੇੜ ਵਿੱਚ 3 ਨਵੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਵਸਰ 1699 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੇ 300 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:'Baba Nanak and Nirankara (formless reality, Waheguru, or the Supreme God)', Janamsakhi painting from a Kashmiri manuscript.jpg|ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਰੱਬ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਹੀ ਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਬਾਰੇ ਹਦਾਇਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਜਨਮਸਾਖੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
ਤਸਵੀਰ:Gurdwara Baba Atal fresco 47.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸਮਾਗਮ
ਤਸਵੀਰ:Fresco of the Gurgaddi ceremony of Bhai Lehna, who would become Guru Angad, from Gurdwara Baba Atal, Amritsar.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਿਤਰਣ
ਤਸਵੀਰ:22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸਮਾਗਮ
ਤਸਵੀਰ:Fresco of Baba Buddha crowning the fifth guru.jpg|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸਮਾਗਮ
ਤਸਵੀਰ:Gurgadi ceremony of Guru Gobind Singh.jpg|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸਮਾਗਮ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ
* ਗੁਰਪੁਰਬ
* ਗੁਰੂ ਮਾਨਿਓ ਗ੍ਰੰਥ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ
ਸਿਰਸਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਸਿਰਸਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ** ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 10 ਲੋਕ ਸਭਾ (ਸੰਸਦੀ) ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸਿਰਸਾ ਅਤੇ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਜੀਂਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ 1967 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਰਾਗੀ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)

[thumb|[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ 1860 ਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ]]
ਇੱਕ **ਰਾਗੀ** ( ਪੰਜਾਬੀ :ਰਾਗੀ ) ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ( ਸ਼ਬਦ ) ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ 5ਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਨੇ ਸ਼ੁਕੀਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਗੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ। ਰਾਗੀ ਹੁਣ ਅਕਸਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ -- ਸਗੋਂ, ਰਾਗੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਚੋਲੇ (ਜਾਂ ਔਰਤ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਇੱਕ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਸੀ।

ਅੱਜ ਰਾਗੀ ਪਰੰਪਰਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਅਕਸਰ ਸਹੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੇ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਹਿਓਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਬਦ ਦੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਦਿਰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਔਰਤ ਰਾਗੀਆਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ। ਹੁਣ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ, ਕੀਰਤਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਦੱਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ 
* ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ ਐਂਡ ਕਲਚਰ ਦਾ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸੰਗੀਤ
2019 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ

17ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 19 ਮਈ 2019 ਤੱਕ ਸੱਤ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ 23 ਮਈ ਨੂੰ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਲਗਭਗ 912 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ, ਅਤੇ ਵੋਟਰ ਮਤਦਾਨ 67 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ – ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਿਲਾ ਵੋਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਗੀਦਾਰੀ।

ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 37.36% ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜੋ ਕਿ 1989 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟ ਸ਼ੇਅਰ ਹੈ, ਅਤੇ 303 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਬਹੁਮਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਠਜੋੜ (ਐਨ.ਡੀ.ਏ.) ਨੇ 353 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 52 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ 10% ਸੀਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ (ਯੂ.ਪੀ.ਏ.) ਨੇ 91 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ 98 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। 

ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੜੀਸਾ ਅਤੇ ਸਿੱਕਮ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 22 ਸੀਟਾਂ ਦੀਆਂ ਉਪ-ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ।

## ਚੋਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਇਸ ਮੌਕੇ 545 ਸੀਟਾਂ ਹਨ। 543 ਨੁਮਾਇਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਵੋਟਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ 2 ਨੁਮਾਇਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
2019 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਚੌਣਾਂ

## ਨੋਟ
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ
ਅਨੰਨਿਆ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)

**ਆਇਲਿਆ ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ (**ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Ayilya Gopalakrishnan**)** ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ **ਅਨੰਨਿਆ** ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਲਿਆਲਮ, ਤਾਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਵੀ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ *ਪੋਜਟਿਵ* (2008) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ *ਨਾਡੋਡੀਗਲ* ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਉਸਨੂੰ ਟੈਲੀਫਿਲਮ *ਡੂਰ* ਲਈ 2012 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ *ਐਂਗੇਯਮ ਐਪੋਥਮ* ਲਈ ਤਮਿਲ - ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਅਨੰਨਿਆ ਦਾ ਜਨਮ ਅਇਲਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਾਇਰ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੀਥਾ ਪੇਰੁੰਬਾਵੂਰ, ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਅਰਜੁਨ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੀ ਜਨਮਦਾਤਾ ਅਸਲੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ *ਅਯਿਲਯਮ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ (ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ), *ਪਾਈ ਬ੍ਰਦਰਜ਼* (1995) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਅਨੰਨਿਆ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਅਲੁਵਾ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨੀਕੇਟਿਵ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ "ਸਟਾਰ ਵਾਰਜ਼" ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਪੰਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ *ਪੋਜਟਿਵ* ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਚਾੰਸ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

## ਫਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ 
ਉਸ ਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਅਨੰਨਿਆ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ *ਨਾਦੋਡੀਗਲ* ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਉੱਚ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਨੰਨਿਆ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਇਸਦੇ ਮਲਿਆਲਮ ਰੀਮੇਕ *ਇਥੁ ਨਮੂਦੇ ਕਥਾ* ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਲਮ *ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੇ* ਉਸਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਕਲਾਈਮੈਕਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਰੋਮਾਂਚਕ ਸੀਨ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਦੀ "ਵਿਜਯਸ਼ਾਂਤੀ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ *ਕੰਧਾਰ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਅਤੇ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਨਾਲ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸਪੇਸ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ। 2011 ਵਿੱਚ, ਅਨੰਨਿਆ ਨੇ *ਏਂਗੇਯੁਮ ਐਪੋਥਮ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਲੀਪਰ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਈ।

2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ *ਪੁਲੀਵਾਲ* ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਮਿਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। 2018 ਤੱਕ ਉਸ ਕੋਲ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ *ਸਿਗੱਪੂ ਰੋਜ਼ਾਕਲ 2*, ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ *ਇੰਟਿੰਟਾ ਅੰਨਮਈਆ*, ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਅਮੀਆ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ "ਬਹਰਮਮ" ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡ 
### **ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ** 
; ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ
* 2011 - ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਤਾਮਿਲ : *ਏਂਗੇਯਮ ਐਪੋਥਮ*
; ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ
* 2010 – ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ : *ਸੀਨੀਅਰਜ਼* ਅਤੇ *ਡਾਕਟਰ ਪਿਆਰ*
; ਵਿਜੇ ਪੁਰਸਕਾਰ
* 2009 - ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਅਭਿਨੇਤਰੀ : *ਨਾਡੋਡੀਗਲ*
* 2011 - ਨਾਮਜ਼ਦ, ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਵਿਜੇ ਅਵਾਰਡ: *ਐਂਗੇਯਮ ਐਪੋਥਮ*

## ਹਵਾਲਾ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸਲਾਈ (ਸੂਈ)

**ਸਲਾਈ** (ਪੰਜਾਬੀ:** ਸਲਾਈ **)ਨੂੰ** ਬਾਜ**( ਪੰਜਾਬੀ : **ਬਾਜ**) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  ਦਸਤਾਰਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੂਈ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੱਗ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕੱਸਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਲਾਈ ਸੂਈਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਹਨ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਦਸਤਾਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਰਾਵਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਸੁਲਗਿੱਟੀ ਨਰਸਮਾ

[thumb| ਨਰਸਮਾ ( *ਖੱਬੇ* ) ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ( *ਸੱਜੇ* ), 2018 ਤੋਂ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]]
**ਸੁਲਗਿੱਟੀ ਨਰਸਮਾ** (1920 – 25 ਦਸੰਬਰ 2018) ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਦੇ ਤੁਮਕੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪਾਵਾਗਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦਾਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਵਾਂਝੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਾਲੇ 70 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਵਾਇਤੀ ਜਣੇਪੇ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਨਰਸੰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਆਦਿ ਜੰਬਵਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਤੁਮਕੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਾਵਾਗਦਾ ਪਿੰਡ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇਲਗੂ ਸੀ।  ਉਹ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਗਈ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਵੱਡੀ ਹੋਈ; ਉਸਨੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅੰਜਿਨੱਪਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸਦੇ 12 ਬੱਚੇ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਚਾਰ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ 36 ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪੜਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਸਨ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦਾਈ, ਮੈਰੀਗੇਮਾ, ਇੱਕ ਦਾਈ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਦਾਈ ਦੇ ਹੁਨਰ ਸਿੱਖੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਰਸਮਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। 1940 ਵਿੱਚ, 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨਰਸਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

ਜਦੋਂ ਵੀ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਕਬੀਲੇ ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਨਰਸਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਾਈ ਦੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਦਵਾਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਵੀ ਸਿੱਖ ਲਈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਬਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੰਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਗਰੱਭਸਥ ਸ਼ੀਸ਼ੂ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ।

2018 ਤੱਕ, ਅਤੇ 97 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨਰਸੰਮਾ ਨੇ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਪੁਰਾ ਦੀ ਗੋ-ਟੂ ਦਾਈ' ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
* 2013: ਕਿੱਟਰੂ ਰਾਣੀ ਚੇਨੰਮਾ ਪੁਰਸਕਾਰ
* 2013: ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ
* 2014: ਤੁਮਕੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ
* 2018: ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ

## ਮੌਤ 
ਨਰਸਮਾ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਸਿੱਦਗੰਗਾ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 29 ਨਵੰਬਰ 2018 ਨੂੰ ਬੀਜੀਐਸ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੈਫਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 25 ਦਸੰਬਰ 2018 ਨੂੰ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ 98 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਗੇਰੀ, ਬੰਗਲੌਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਬੀਜੀਐਸ ਗਲੇਨੇਗਲਜ਼ ਗਲੋਬਲ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

25 ਦਸੰਬਰ 2018 ਨੂੰ, ਨਰਸੰਮਾ ਦੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤੁਮਾਕੁਰੂ ਦੇ ਗਲਾਸ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਈ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਵਿਛੜੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। 26 ਦਸੰਬਰ 2018 ਨੂੰ, ਨਰਸਮਾ ਨੂੰ ਤੁਮਾਕੁਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਗੰਗਾਸੰਦਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਰਾਜਕੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੇਢ ਏਕੜ ਦਾ ਅੱਧਾ ਪਲਾਟ ਯਾਦਗਾਰ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* #PeoplesPadma: ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਪਦਮ ਪੁਰਸਕਾਰ 2018 ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ
* ਡਾ. ਸੁਲਗਤੀ ਨਰਸੰਮਾ, ਜਨਨੀ ਅੰਮਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ – ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਪੁਰਸਕਾਰ 2018
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920
ਜੇ.ਐਨ. ਜੈਸ਼੍ਰੀ

**ਜੇ.ਐਨ. ਜੈਸ਼੍ਰੀ** ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸਲ ਬਲੋਅਰ ਹੈ, ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਜਿਸਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਐਮਐਨ ਵਿਜੇਕੁਮਾਰ, ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਕੀ ਬਣਾਈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਣ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। "ਗਾਰਡਨ-ਵਰਾਇਟੀ ਪਿਲਫਰੇਜ" ਵਿੱਚ। ਵਿਕੀ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ: ਜੈਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਅੰਤ ਸ਼ਨਮੁਘਨ ਮੰਜੂਨਾਥ ਜਾਂ ਸਤੇਂਦਰ ਦੂਬੇ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਜੈਸ਼੍ਰੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਕੀ ਨਾਲ ਲੜੋ
* ਜੈਸ਼੍ਰੀ (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ) ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ  ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੋਡਭਾਰਤੀ ਪੋਡਕਾਸਟ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼ਰਨ ਰਾਣੀ ਬੈਕਲੀਵਾਲ

**ਸ਼ਰਨ ਰਾਣੀ** (ਜਿਸ ਨੂੰ **ਸ਼ਰਨ ਰਾਣੀ ਬੈਕਲੀਵਾਲ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, *ਨੀ* **ਮਾਥੁਰ** ) (9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1929)&nbsp;– 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਰੋਦ ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ।

ਉਸ ਦਾ 15ਵੀਂ ਤੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਦੇ 379 ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੁਣ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ "ਸ਼ਰਨ ਰਾਣੀ ਬੈਕਲੀਵਾਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਸ" ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ 
ਉਹ ਸ਼ਰਨ ਰਾਣੀ ਮਾਥੁਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਕੰਧ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1953 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮਏ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ 
1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ, ਸ਼ਰਨ ਰਾਣੀ ਨੇ ਸੱਤ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੋਦ ਗਾਇਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਯੂਨੈਸਕੋ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤਕ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਸੀ। ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ "ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਾਜਦੂਤ" ਸੀ ਡਾ. ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, "ਸ਼ਰਨ ਰਾਣੀ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਮਿਲੇਗਾ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਯਹੂਦੀ ਮੇਨੂਹੀਨ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ : "ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਅਤੇ ਧੰਨਵਾਦੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕਾਹਲੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਜੋ ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਸਾਡੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਗੇ"

ਚਿੰਤਤ ਕਿ ਅਮੀਰ ਧਰੁਪਦ ਪਰੰਪਰਾ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਇਕੱਲੇ ਗਾਣੇ ਤਬਲਾ ਅਤੇ ਪਖਾਵਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ।

ਰਾਣੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ 'ਸਰੋਦ ਰਾਣੀ' (ਸਰੋਦ ਦੀ ਰਾਣੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਸ਼ਰਨ ਰਾਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਲਿਸਟ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

## ਸੰਗੀਤ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਬੈਕਲੀਵਾਲ ਨੇ ਸਰੋਦ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ *ਦਿ ਡਿਵਾਈਨ ਸਰੋਦ: ਇਟਸ ਓਰੀਜਿਨ, ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ*, ਜੋ 1992 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੇਆਰ ਨਰਾਇਣਨ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

* ਮਯੂਰੀ ਸਿਤਾਰ (1850) ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ
* ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਟਾਈਗਰ ਹੈਡ ਰਬਾਬ
* ਦਰਬਾਰੀ ਸਿਤਾਰ (1850)
* ਵੀਨਾ (1825)

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
thumb| ਸ਼ਰਨ ਰਾਣੀ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸਰੋਦ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੋਈ
1960 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਬੈਕਲੀਵਾਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਿਗੰਬਰ ਜੈਨ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਰਾਧਿਕਾ ਨਰਾਇਣ ਹੋਈ।
* ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਪੁਰਸਕਾਰ (1974)
* 'ਆਚਾਰੀਆ' ਅਤੇ 'ਤੰਤਰੀ ਵਿਲਾਸ' (1979)
* ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ (1986)
* ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਲਈ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1993)
* ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਲੱਖਣ ਅਲੂਮਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1997)
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ (1999)
* ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ (2000)

ਮਹਾਨ ਸਰੋਦ ਵਰਚੁਓਸੋ (1967)

ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕਲਾਸਿਕ ਇੰਡੀਅਨ (1967)

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸ਼ਰਨ ਰਾਣੀ - ਆਈਟੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਰਿਸਰਚ ਅਕੈਡਮੀ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929
ਜਗਮਲ ਸਿੰਘ

**ਜਗਮਲ ਸਿੰਘ** ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਣਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਧੀਰਬਾਈ ਭਟਿਆਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਉਦੈ ਸਿੰਘ II ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪਤਨੀ, ਧੀਰਬਾਈ ਭਾਟੀਆਨੀ, ਜਗਮਲ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਣਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦੂਜੇ ਨੇ ਜਗਮਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਗਲਾ ਮਹਾਰਾਣਾ ਬਣਾਇਆ। ਜਗਮਲ ਨੂੰ 1572 ਵਿੱਚ ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਵਜੋਂ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨੂੰ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ।

ਜਗਮਾਲ ਮੇਵਾੜ ਛੱਡ ਕੇ ਅਜਮੇਰ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸੂਬੇਦਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ਪੁਰ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਇੱਕ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 1581 ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਸਿਰੋਹੀ ਦੇ ਮਹਾਰਾਓ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੂਜੇ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1581 ਵਿੱਚ ਸਿਰੋਹੀ ਦਾ ਸਹਿ-ਸ਼ਾਸਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਜੀਜਾ ਰਾਓ ਸੁਰਤਰਨ ਉਸਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਚੰਦਨਾ ਦੇ ਰਾਓ ਹਮੀਰਜੀ ਦੁਆਰਾ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1583 ਨੂੰ ਦੱਤਾਨੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਚੰਦੂ ਚੇਕਾਵਰ

**ਚੰਦੂ ਚੇਕਾਵਰ** ( *ਚਥੀਅਨ ਛੰਤੂ*, ਜਿਸਨੂੰ ਚੰਦੂ ਪਨੀਕਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ), ਹਿੰਦੂ ਥਿਯਾਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਚੇਕਾਵਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਯੋਧਾ ਸੀ, ਜ਼ਿਕਰ ਉੱਤਰੀ ਕੇਰਲਾ ਦੇ *ਵਡੱਕਨ ਪੱਟੂਕਲ* ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਰਲ ਦੇ ਕਦਾਥਾਨਾਡ ਖੇਤਰ ਦੇ ਥਿਯਾਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ 
* 1989 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਇੱਕ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ *ਓਰੂ ਵਡੱਕਨ ਵੀਰਗਾਥਾ* ਵਿੱਚ, ਚੰਦੂ ਨੂੰ ਮਾਮੂਟੀ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।
* ਦੇਵਨ ਨੇ 2002 ਦੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਪੁਥੂਰਾਮਪੁਥਰੀ ਉਨਿਆਰਚਾ ਵਿੱਚ *ਚਠਿਆਨ ਚੰਦੂ ਚੇਕਾਵਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ* ਨਿਭਾਈ।
* ਕੁਣਾਲ ਕਪੂਰ ਨੇ 2016 ਦੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ 'ਵੀਰਮ' ਵਿੱਚ ਚੰਦੂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕਲਾਰਿਪਯਟੁ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤਾ

right|thumb|280x280px| ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
**ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤਾ (ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ)** ਤੰਜਾਵੁਰ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਨਾਇਕਾਂ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 16ਵੀਂ ਅਤੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੰਜਾਵੁਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਵਿਦਵਾਨ ਬਾਰੇ 
ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤਾ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਹੋਯਸਾਲਾ ਕਰਨਾਟਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਨੜਿਗਾ (ਮੂਲ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ) ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਅਚੁਥੱਪਾ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਰਘੁਨਾਥ ਨਾਇਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਤੰਜਾਵੁਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਪੱਤੀਸ਼ਵਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਜੂਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਹੁਮੁਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਅਰਿਵੰਸਾ ਸਰਚਰਿਤਰਮ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾ ਸੁਧਾਨਿਧੀ (ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਇਕ ਗ੍ਰੰਥ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਤੀਸ਼ਵਰਮ ਵਿਖੇ ਥੇਨੂਪੁਰੀਸ਼ਵਰ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਅਮਾਨ ਮੰਦਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਕਸ਼ਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਅਮਾਨ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ *ਮੰਡਪ* ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਦੰਤਕਥਾ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਰੁਨੇਗੇਸ਼ਵਰਮ, 6 ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ&nbsp;ਕੁੰਭਕੋਨਮ ਤੋਂ ਕੁੰਭਕੋਨਮ - ਕਰਾਈਕਲ ਰੋਡ ਅਤੇ ਪੱਤੇਸਵਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ&nbsp;ਕੁੰਭਕੋਨਮ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਰਗਾ ਜੀਵਨ ਹੁਣ ਪੱਤੇਸਵਰਮ ਵਿਖੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ "ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤਾ ਲਿੰਗਮ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਵੈਂਕਟਮਾਖਿਨ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਚਤੁਰਦੰਡੀਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥ ਜਿਸਨੇ ਅੱਜ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੀ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ।

## ਉਸਾਰੀ 
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੀਕਸ਼ਿਤਾ ਨੇ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਮੰਦਰ, ਕੁੰਭਕੋਨਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। 1620 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤਾ, ਨਾਇਕਾਂ ਲਈ ਦੀਵਾਨ-ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਨੇ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਮੰਦਰ, ਕੁੰਭਕੋਣਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੇ ਨਵੇਂ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਚੱਕਰਪਾਣੀ ਮੰਦਰ, ਕੁੰਭਕੋਨਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਗਲਿਆਰਾ ਜੋੜਿਆ। 1542 ਵਿੱਚ, ਦੀਕਸ਼ਿਤਾ ਨੇ ਕੁੰਭਕੋਨਮ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਵੇਦ ਕਾਵਿਆ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਵੈਦਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਮਲਿਕਾ ਜਹਾਂ

**ਮਲਿਕਾ ਜਹਾਂ** (ਭਾਵ "ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ") ਇੱਕ ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।

## ਪਰਿਵਾਰ 
ਮਲਿਕਾ ਜਹਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਰਾਜਪੂਤ ਨਾਮ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਇੱਕ ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਵਲ ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ, ਅਤੇ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।  ਉਹ ਇੱਕ ਦਰਜੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਵਲ ਹਰਰਾਜ ਦੀ ਪੋਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਚਾਚਾ ਕਲਿਆਣ ਮੱਲ, ਭਾਕਰ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਸਨ। ਅਤੇ ਮਾਹੀ ਬੇਗਮ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।

ਰਾਵਲ ਭੀਮ ਨੇ 1578 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਹਰਰਾਜ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ("ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਣੀ")। ਜਹਾਂਗੀਰ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੱਠਜੋੜ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਗਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
ਮਲਿਕਾ ਜਹਾਂ ਫਿਰੋਜ਼ ਐਚ. ਮੈਡਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ *ਦ ਥਰਡ ਪ੍ਰਿੰਸ: ਏ ਨਾਵਲ* (2015) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਵਿਸ਼ਨੂੰਪ੍ਰਿਆ

**ਵਿਸ਼ਨੂੰਪ੍ਰਿਆ ਦੇਵੀ** ( ) ਰਾਜ ਪੰਡਿਤ ਸਨਾਤਨ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਚੈਤਨਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪਤਨੀ ਸੱਤਿਆਭਾਮਾ ਦਾ ਪੁਨਰਜਨਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ 
ਵਿਸ਼ਨੂੰਪ੍ਰਿਆ ਦਾ ਜਨਮ ਨਬਦਵਦੀਪ ਦੇ ਸਨਾਤਨ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਲਕਸ਼ਮੀਪ੍ਰਿਆ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੈਤਨਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਂ ਸਾਕੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰਪ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।

## ਚੈਤਨਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸੰਨਿਆਸ 
1509 ਵਿੱਚ, 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਚੈਤਨਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣ ਗਏ, ਘਰ ਛੱਡ ਗਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰਪ੍ਰਿਆ ਵੀ।

## ਉਸਦੀ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਮਹਾਨਤਾ 
ਉਹ 'ਭੂ' ਰੂਪ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ (ਸਤਿਆਭਾਮਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਹੈ ਜੋ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਵਿੱਚ ਗੌਰੰਗਾ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੌਲਤ ( ਪ੍ਰੇਮਧਾਨ ) ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਮੀਰ ਮੂਡ ਵਿੱਚ ਸੀ (  ) ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀਪ੍ਰਿਯਾ ਸੀ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰਪ੍ਰਿਯਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਦੇ ਮੂਡ ਵਿੱਚ ਸੀ (  ) ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰਪ੍ਰਿਯਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਗ੍ਰੰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੱਤਿਆਭਾਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਭੂ ਰੂਪ, ਰਾਜਾ ਸਤਰਾਜੀਤ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਰਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲੀਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਤਰਾਜੀਤ ਸ਼੍ਰੀ ਸਨਾਤਨ ਮਿਸ਼ਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੌਰਾ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਮਾਤਾ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਸਨਾਤਨ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਘਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ - ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੁਪ੍ਰਿਆ ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਹ 'ਭੂ ਸ਼ਕਤੀ' ਹੈ - ਧਰਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਨਾਰਾਇਣ ਰੂਪ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬ੍ਰਹਮ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਧਾ (ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ) ਹਨ ਜੋ ਖੁਦ ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ - ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਉਸ ਦੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ), ਭੂ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਧਰਤੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ), ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ)। ਭੁ ਉਹ ਊਰਜਾ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ (ਸ਼੍ਰੀ ਚੈਤੰਨਿਆ-ਚਰਿਤਮ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਲੀਲਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ)। ਭੂ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਥਾਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਗ੍ਰਹਿ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੇਵੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਚੈਤਨਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਦਿਲ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂਪੁਰੀ

**ਦਿਲ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂਪੁਰੀ** (1875-1959),  ਉਰਦੂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਜ਼ਮੀਰ ਹਸਨ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਤਖੱਲਸ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 1875 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਰਦੂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਅਮੀਰ ਮੀਨਾਈ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਉਹ ਹਨ - *ਨਗਮਾ ਏ ਦਿਲ* ਅਤੇ *ਤਰਾਨਾ ਏ ਦਿਲ*। *ਦਿਲ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨਪੁਰੀ*, *ਹਯਾਤ ਔਰ ਅਦਬੀ ਖਿਦਮਤ* ਇਜ਼ਹਾਰ ਸਾਹਬਾਈ ਦੁਆਰਾ 1988 ਵਿੱਚ ਤਕਸੀਮਕਰ, ਦਾਨਿਸ਼ ਮਹੱਲ, ਲਖਨਊ, (DLC) 88905477 ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਇਸ ਕਵੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ 'ਤੇ ਇਕੋ-ਇਕ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰਚਨਾ ਹੈ। 1959 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਗੁਪਤਪਾਰਾ ਰੱਥਯਾਤਰਾ

1730 ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਹੁਗਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੁਪਤਪਾਰਾ ਵਿੱਚ **ਗੁਪਤਪਾਰਾ ਰੱਥਯਾਤਰਾ** ਮਨਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਰੱਥ ਇੱਕ ਨਬਰਤਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਿੰਦਾਬਨ ਚੰਦਰ ਜੀਊ ਹੈ। ਗੁਪਤਪਾਰਾ ਰੱਥਯਾਤਰਾ ਦੂਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰੀ ਰੱਥਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਗੁਪਤਪਾਰਾ ਰੱਥਯਾਤਰਾ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ *ਭੰਡਾਰਾ ਲੁੱਟ* ਹੈ, ਜੋ *ਪੂਰਨਯਾਤਰਾ* ਜਾਂ *ਅਲਟੋ ਰੱਥ ਤੋਂ* ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਕੇ ਗੁਪਤਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਰਥਯਾਤਰਾ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੱਥਯਾਤਰਾ 400 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ 1735 ਅਤੇ 1740 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਚੰਦਰ ਜੀਉ ਮੱਠ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਮਧੂਸੂਦਨਾਨੰਦ ਨੇ ਸਾਲ  ਵਿੱਚ *ਰੱਥਯਾਤਰਾ* ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਚੰਦਰ ਜੀਉ ਮੱਠ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਗੋਵਿੰਦਾਨੰਦ ਪੁਰੀ ਅਨੁਸਾਰ 1858 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ *ਭੰਡਾਰਾ ਲੁੱਟ* ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 1873 ਵਿੱਚ, ਸਵਾਮੀ ਪ੍ਰਿਥਾਨੰਦ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ *ਦੰਦੀਸਵਾਮੀ*, ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ *ਰਥਯਾਤਰਾ* ਦੌਰਾਨ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੌ *ਸ਼ਿਖਰ* ਹਨ। *ਰੱਥ* ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਸ਼ੋਰੀਆ ਰੋਬਸਟਾ ਹਾਰਡਵੁੱਡ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ।

### *ਭੰਡਾਰਾ ਲੁੱਟਿਆ* 
 ਘਟਨਾ  ਜਾਂ  ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ  ਜਾਂ ਜਗਨਨਾਥ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ  ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਵਿੱਚ ਗੋਬਿੰਦੋ ਭੋਗ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਬਣੀ , ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਕਵਾਨ, ਇੱਕ ਪਨੀਰ ਦਾ ਪਕਵਾਨ, ਬੈਂਗਣ ਅਤੇ ਕੱਦੂ ਦੇ ਫਰਾਈਆਂ, ਪੇਸ਼, ਮਾਲਪੋਆ, ਖੀਰ, ਛਣਾ, ਹੋਰ ਮਿਠਾਈਆਂ  ਫਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਸਟੋਰ ਰੂਮ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ  ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਟੋਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮਹੇਸ਼ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾ
* ਧਮਰਾਈ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਮੈਥਿਲੀ ਠਾਕੁਰ

**ਮੈਥਿਲੀ ਠਾਕੁਰ** (ਜਨਮ 25 ਜੁਲਾਈ 2000) ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਮੈਥਿਲੀ, ਉਰਦੂ, ਮਰਾਠੀ, ਭੋਜਪੁਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਤਾਮਿਲ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਗੀਤ, ਕਵਰ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਗਾਏ ਹਨ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਠਾਕੁਰ ਦਾ ਜਨਮ ਬੇਨੀਪੱਟੀ, ਮਧੂਬਨੀ ਜ਼ਿਲੇ, ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਥਿਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿੱਲੀ ਪੰਡਿਤ ਰਮੇਸ਼ ਠਾਕੁਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਠਾਕੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਦੇਵੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਥਿਲੀ, ਆਪਣੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਰਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਅਯਾਚੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਮੈਥਿਲੀ ਲੋਕ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਹਰਮੋਨੀਅਮ ਅਤੇ ਤਬਲਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬਿਹਤਰ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਥਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਬਾਲ ਭਵਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਲਈ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗਾਇਕੀ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਮੈਥਿਲੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗੀਤ ਮਾਸਟਰ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਹਨ। 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜਗਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ 
2011 ਵਿੱਚ, ਠਾਕੁਰ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਇੱਕ ਗਾਇਕੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰ ਲਿਟਲ ਚੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ, ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ।

### ਉਭਰਦੇ ਤਾਰੇ 
2017 ਵਿੱਚ, ਠਾਕੁਰ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟਾਰ, ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਗਾਇਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 1 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਸੀ। ਮੈਥਿਲੀ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਓਮ ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾ ਗਾਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਹੀ, ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ। ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੀ ਇੰਟਰਨੈਟ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਰਿਸ਼ਵ ਤਬਲੇ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਅਯਾਚੀ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਪਰਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

**ਮਾਨਸਪਥ**

ਮੈਥਾਲੀ ਠਾਕੁਰ ਆਪਣੇ YouTube ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਰਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਅਯਾਚੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਨਸਪਥ ਮੈਥਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ 268ਵੇਂ ਐਪੀਸੋਡ 'ਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਹਾ (ਦੋਹਾ) ਨੰ. 13 ਅਗਸਤ 2022 ਤੱਕ ਅਯੁੱਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ 168.

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards
ਤਿਰੁਮਾਲਾ ਦੇਵੀ

**ਤਿਰੁਮਾਲਾ ਦੇਵੀ** ( **ਤਿਰੁਮਲੰਬਾ** ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) (ਮੌਤ 1553) ਸਮਰਾਟ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵਰਾਏ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ( *ਪੱਟਾ ਮਹਿਸ਼ੀ* ) ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਜੇਨਗਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਮਰਾਜ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵਰਾਏ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਪਤਨੀ ਵੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਰਸ-ਸਪੱਸ਼ਟ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਤਿਰੁਮਾਲਾ ਦੀ ਮਾਂ, ਜਿਸਦੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
thumb

## ਵਿਆਹ 
ਤਿਰੁਮਾਲਾ ਦੇਵੀ ਰਾਜਾ ਵੀਰੱਪਾ ਗੌੜਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਪੱਟਨਾ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵ ਰਾਏ ਨੇ 1512 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹੀ ਉਮਮਤੂਰ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀਰੱਪਾ ਗੌੜਾ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਪੱਟਣਾ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

ਤਿਰੁਮਾਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਨੌਕਰਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦਾਨੀ ਵੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਦੇਵਰਾਏ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।

ਨੰਦੀ ਥੰਮਨਾ (ਮੁੱਕੂ ਤਿੰਮਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ), ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇਲਗੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵਰਾਏ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ *ਅਸਟਦਿਗਜਾਂ* ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਤਿਰੁਮਾਲਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਹਫ਼ਾ ਸੀ। ਅੱਲਾਸਾਨੀ ਪੇਦਾਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੱਕੂ ਟਿੰਮਨਾ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਕ੍ਰਿਤ *ਪਾਰਿਜਾਤਪਹਾਰਣਾ* (ਜੋ ਤੇਲਗੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ) ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵਰਾਏ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵਰਾਏ ਅਤੇ ਤਿਰੁਮਾਲਾ ਦੇਵੀ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਤਿਰੁਮਾਲਾ ਦੇਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵਰਾਏ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਗਲਪੁਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵਰਾਏ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨਾਗਲਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

### ਮੁੱਦੇ 
ਤਿਰੁਮਾਲਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵਰਾਏ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ: ਇੱਕ ਧੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ। ਧੀ, ਤਿਰੁਮਾਲੰਬਾ ਨੇ ਅਰਾਵਤੀ ਰੰਗਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮਰਯਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਲੀਆ ਰਾਮਾ ਰਾਏ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।

ਤਿਰੁਮਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵਾਰਸ-ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਾ ਜਨਮ 1518 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵਰਾਏ ਅਤੇ ਤਿਰੁਮਾਲਾ ਦੇਵੀ ਨੇ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1518 ਨੂੰ ਤਿਰੂਮਲਾ ਦੇ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ. ਉਸਦੇ ਵਾਰਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵਰਾਏ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੰਜ ਸਾਲ ਇਸ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਨਾਖੁਸ਼ ਸਨ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਅਚਯੁਤ ਦੇਵਾ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵਰਾਏ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਿਰੁਮਾਲਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮਚੰਦਰ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਅਠਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ।

## ਪਰਉਪਕਾਰ 
ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਔਰਤ, ਤਿਰੁਮਾਲਾ ਦੇਵੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 1514 ਵਿੱਚ, ਤਿਰੁਮਾਲਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਤਿਰੁਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਿੰਗਾ *ਚੱਕਰਪਦਕਮ* ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੀਰਾਤੀਕੁਲਤੂਰ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੰਜ ਤਿਰੁਪੋਨਕਮ ਭੇਟਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤੀ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
* ਤਿਰੁਮਾਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬੀ ਐਸ ਰੰਗਾ ਦੀ ਫਿਲਮ *ਤੇਨਾਲੀ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ* (1956) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੰਧਿਆ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
* ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਤਿਰੁਮਾਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ SAB ਟੀਵੀ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ *ਤੇਨਾਲੀ ਰਾਮ* ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖਾਨਮ

**ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਖਾਨਮ** (21 ਨਵੰਬਰ 1569 – ?) ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਬੱਚੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਸੀ।

## ਪਰਿਵਾਰ 
21 ਨਵੰਬਰ 1569 ਨੂੰ ਜਨਮੀ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਬੀਬੀ ਸਲੀਮਾ ( ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ) ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਰਖੇਲ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਅਕਬਰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ। ਉਸਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ **ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ ਖਾਨਮ** ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਅਕਬਰ ਨੇ " *ਉਸ ਨੂੰ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਦੁਆਰਾ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ।* "

## ਵਿਆਹ 
ਸਤੰਬਰ 1593 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਹੁਸੈਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਿੰਸ ਇਬਰਾਹਿਮ ਹੁਸੈਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਅਮੀਰ ਤੈਮੂਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਗੁਲਰੁਖ ਬੇਗਮ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਾਬਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਜਹਾਂਗੀਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਭੈਣ ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸੁਲਤਾਨ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ

**ਸੁਲਤਾਨ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ** (25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1586 – 5 ਸਤੰਬਰ 1646) ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ, ਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੱਚੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਧੀ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
**ਸੁਲਤਾਨ-ਉਨ-ਨਿਸਾ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਨਿਤਰ ਬੇਗਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,** ਦਾ ਜਨਮ 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1586 ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ, ਅਕਬਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਫਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਅਕਬਰ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਸਲੀਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਸੀ, ਜੋ ਆਮੇਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭਗਵੰਤ ਦਾਸ ਦੀ ਧੀ, ਮਾਨ ਬਾਈ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।

ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਮਾਂ, ਮਰੀਅਮ ਮਕਾਨੀ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦਾਵਤ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਅਕਬਰ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
 

## ਹਵਾਲੇ
ਹਜ਼ਰਤ ਬੇਗਮ

**ਹਜ਼ਰਤ ਬੇਗਮ** (ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ  1740), ਜਿਸ ਨੂੰ **ਹਜ਼ਰਤ ਮਹਿਲ** ਅਤੇ **ਸਾਹਿਬਾ ਬੇਗਮ** ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਮੀਰ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
ਹਜ਼ਰਤ ਬੇਗਮ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਸਾਹਿਬਾ ਮਹਿਲ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1748 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਭਰਾ, ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦੁਰ, ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਕੁਦਸੀਆ ਬੇਗਮ, ਨੇ ਬੇਗਮਾਂ ਅਤੇ ਮਰਹੂਮ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਰਕਾਰੀ ਪਰਸ ਤੋਂ ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਫੰਡਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਿੱਤੀ।

26 ਮਈ 1754 ਨੂੰ, ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਭੱਜਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹਜ਼ਰਤ ਬੇਗਮ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਕੁਦਸੀਆ ਬੇਗਮ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਿਮੂਦ ਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪਤਨੀ ਇਨਾਇਤਪੁਰੀ ਬਾਈ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹਾਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਰਹਿਮ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

ਫਰਵਰੀ 1756 ਵਿਚ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਇੰਨੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਆਲਮਗੀਰ II, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਸਾਹਿਬਾ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਅਤੇ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਧਮਕੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।, ਉਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਰਤ ਬੇਗਮ ਦਾ ਹੱਥ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਲਈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਬਰਬਾਦੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਲਮਗੀਰ ਦੂਜਾ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ 16 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਨੇ 35 ਸਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਟੈਂਡਰ ਚਾਰਜ ਸੌਂਪਣ ਦਾ ਫਿਰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1757 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਵਾਪਸ ਲੈ ਗਿਆ। ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਦੁਲਹਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ, ਸਾਹਿਬਾ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮੁਗਲ ਹਰਮ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਸਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ

## ਹਵਾਲੇ
ਰਸ਼ਮੀ ਆਨੰਦ

**ਰਸ਼ਮੀ ਆਨੰਦ** ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ "ਵੂਮੈਨ ਆਫ਼ ਦਾ ਐਲੀਮੈਂਟਸ ਟਰੱਸਟ" ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ 
ਆਨੰਦ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਲੈ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਵਕੀਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਕਾਰਨ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ 'ਤੇ ਬਣੀ ਰਹੇ।

ਆਨੰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਝੱਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਚਲੀ ਗਈ ਜੋ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਗਾਏ ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਸਟਡੀ ਜਿੱਤ ਲਈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸੀ। ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ' ਤੇ ਤਤਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਆਨੰਦ ਨੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਸਤਯਮੇਵ ਜਯਤੇ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਲਈ ਚਿਕਨ ਸੂਪ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਕ ਵਿੱਚ "ਜਾਗਰੂਕ" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਉਸਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡ 
* 2015 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਇੰਡੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਅਚੀਵਰਸ ਅਵਾਰਡ
* ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਬੰਧਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਕੌਂਸਲ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੋਧਿਆ ਬਾਈ ਬੇਗਾ

**ਜੋਧਈਆ ਬਾਈ ਬੇਗਾ** (ਜਨਮ  ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਧੀਆ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਬੇਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਮਰੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲੋਰਹਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ ਅਤੇ ਇਕ ਬੇਟੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਾਲੀਵਿਆਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਜੰਗ ਸਿੰਘ ਸ਼ਿਆਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਂਡ ਸੀ। ਕੈਨਵਸ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਹੁਣ ਹੋਰ ਮਾਧਿਅਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿੱਟੀ, ਧਾਤ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਪੋਤਾ ਮਾਸਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਪੇਂਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਬੇਗਾ ਨਮੂਨੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹੂਆ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਭੋਪਾਲ, ਦਿੱਲੀ, ਮਿਲਾਨ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930
ਸਕੀਨਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ

**ਸਕੀਨਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ** (ਮੌਤ 25 ਅਗਸਤ 1604) ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
ਸਕੀਨਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਸਮਰਾਟ ਹੁਮਾਯੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਮਾਹ ਚੁਚਕ ਬੇਗਮ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਹਕੀਮ, ਫਾਰੂਖ ਫਾਲ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਬਖਤ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ, ਅਤੇ ਅਮੀਨਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ।

ਸਕੀਨਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਹ ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਅਕਬਰ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਦੋਸਤ ਨਕੀਬ ਖਾਨ ਕਾਜ਼ਵਿਨੀ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਚਾ ਕਾਜ਼ੀ ਈਸਾ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਈਰਾਨ ਦੇ ਕਾਦੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਆ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1573 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਕੀਬ ਖਾਨ ਨੇ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਕਬਰ ਨੇ ਨਕੀਬ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਦੇ ਦੋ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

1578 ਵਿੱਚ, ਸਕੀਨਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਾਬੁਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਮਾਰਵਾ-ਉਨ-ਨਹਰ ਦੇ ਅਬਦੁਲਖੈਰੀ ਉਜ਼ਬੇਕ ਅਤੇ ਸਫਾਵਿਡਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਿਮੂਰਦ ਤਾਕਤਵਰ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਸੁਲੇਮਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸਲੀਮ ਮਿਰਜ਼ਾ (ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ) ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਸਕੀਨਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਦੀ ਮੌਤ 25 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਹੋਈ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਇਲਟੀ
ਦਿਲਰਾਜ ਕੌਰ

**ਦਿਲਰਾਜ ਕੌਰ** (ਜਨਮ 21 ਮਈ 1960), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਹ *ਗਲੀਆਂ ਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ* (2001), *ਮੀ ਐਂਡ ਮਿਸਟਰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ* (2019) ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ 286 ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਦਿਲਰਾਜ ਕੌਰ ਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤਬਲਾ ਵਜਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ 1975 ਦੀ ਫਿਲਮ *ਜਾਨ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੈ* ਵਿੱਚ ਸੀ।

1980 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਊਸ਼ਾ ਖੰਨਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਗਾਇਕਾਂ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ, ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੇਮਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ "ਗੱਡੀ ਜਾਂਗੀ ਯੇ" ਗੀਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇੱਕ ਹਿੱਟ ਹੋਇਆ। ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ "ਮੌਸਮ ਮਸਤਾਨਾ" ਸੀ, ਜੋ 1982 ਵਿੱਚ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਅਭਿਨੀਤ ਫਿਲਮ *ਸੱਤੇ ਪੇ ਸੱਤਾ ਦਾ* ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਸੀ। ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ ਜੂਨੀਅਰ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਅਨੰਨਿਆ ਸਰਿਤਮ ਨੰਦਾ ਦੁਆਰਾ ਰੀਕ੍ਰਿਏਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ

ਉਸਨੇ 1982 ਦੀ ਫਿਲਮ *ਸੱਤੇ ਪੇ ਸੱਤਾ* ਲਈ "ਮੌਸਮ ਮਸਤਾਨਾ" ਗਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਰ ਡੀ ਬਰਮਨ, ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ, ਕਲਿਆਣਜੀ-ਆਨੰਦਜੀ, ਬੱਪੀ ਲਹਿਰੀ, ਊਸ਼ਾ ਖੰਨਾ, ਅਤੇ ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਬੈਟਨ ਹੇਠ ਗਾਇਆ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੁਨੀਤਾ ਦੁੱਗਲ

**ਸੁਨੀਤਾ ਦੁੱਗਲ** (ਜਨਮ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1968) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਸਾ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਦ (ਲੋਕ ਸਭਾ) ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ 22 ਸਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤੀ ਮਾਲ ਸੇਵਾ ਤੋਂ VRS ਲਿਆ, ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਹਰਿਆਣਾ ਕੇਡਰ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ (IPS) ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰਤੀਆ ਤੋਂ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2014 ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ 453 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਚੰਗੇ ਵਿਦਿਅਕ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਐਚਐਸਸੀਐਫਡੀਸੀ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕੁਸ਼ਾਨ ਨਾਚ

**ਕੁਸ਼ਾਨ ਨਾਚ** ਜਾਂ *ਕੁਸ਼ਾਨ ਨ੍ਰਿਤਿਆ* ਜਾਂ *ਕੁਸ਼ਾਨ ਗਾਨ* ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸੀ ਰਾਮਾਇਣ ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਰਾਜਬੋਂਸ਼ੀ ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਕਲਾਕਾਰ *ਰਮਾਇਣ* ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਕਾਮਤਾਪੁਰੀ ਜਾਂ ਰਾਜਬੋਂਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਛੰਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਸ਼ਾਨ ਲੋਕ ਰੰਗਮੰਚ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਚ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੇ ਅਸਾਮ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਉੱਤਰੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਨਾਮ, *ਕੁਸ਼ਨ*, ਦੇ ਸਰੋਤ ਸੀਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ *ਕੁਸ਼* ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹਨ।

ਪੁਰਸ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ *ਸੋਕਰਾ* ਜਾਂ *ਚੋਕਰਾ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਗਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ *ਮੂਲ* ਜਾਂ *ਗੀਡਲ* ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ *ਦੋਰੀ,* ਜੈਸਟਰ, ਟਿੱਪਣੀਆਂ, ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਅਤੇ ਚੁਟਕਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ *ਮੂਲ* ਅਤੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚੋਲੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। *ਬੇਨਾ*, *ਆਰ ਬੰਸ਼ੀ* (ਬਾਂਸ ਦੀ ਬੰਸਰੀ), *ਮੋਂਡੀਰਾ, ਸਰਿੰਜਾ, ਅਖਰਾਈ,* ਵਾਇਲਨ ਅਤੇ ਹਰਮੋਨੀਅਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਸ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ *ਅਸ਼ਰ ਬੰਦਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,* ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਗੀਤ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਚ
ਰੇਖਾ ਮਿਸ਼ਰਾ

**ਰੇਖਾ ਮਿਸ਼ਰਾ** (ਜਨਮ c. 1986) ਰੇਲਵੇ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਫੋਰਸ (RPF) ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਲਗਭਗ 1986 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਫੌਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਅੱਲਾਬਹਾਦ ਦੇ ਕੌਰੀਹਾਰ ਬਲਾਕ ਦੇ ਕਾਂਜੀਆ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਉਹ 2014 ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਫੋਰਸ (RPF) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਰੇਲਵੇ ਟਰਮੀਨਸ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2018 ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ ਜੋ ਮੁੰਬਈ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਬਾਲੀਵੁਡ ਫਿਲਮ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਮਿਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆਏ ਸਨ। ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਮੇਨਕਾ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਲਗਭਗ ਤੀਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 100,000 ਰੈਂਡ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਮਿਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ 100,000 ਰੈਂਡ ਨੇ NGO ਚਾਈਲਡਲਾਈਨ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜੋ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਚੈਰਿਟੀ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 10 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਕੂਲੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986
ਮਟਕੀ ਨਾਚ

thumb| ਜਲ ਮਹੋਤਸਵ 2016 ਵਿੱਚ ਮਟਕੀ ਡਾਂਸ
**ਮਟਕੀ ਨਾਚ** ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਡਾਂਸ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਸ ਮੌਕਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਆਹ, ਜਨਮਦਿਨ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਮਟਕੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਘੜਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘੜਾ। ਇਸ ਨਾਚ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ ਸਾੜੀਆਂ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਲਹਿੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਸਾਜ਼ ਢੋਲ ਹੈ। ਮਟਕੀ ਨਾਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੋਲ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਵੀ ਪਰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਡਾ ਅਤੇ ਖੜਾ ਨੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਚ
ਕੁੰਮੀ

thumb|ਕੁੰਮੀ
**ਕੁੰਮੀ** ਇੱਕ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਾਮਿਲ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੱਚਣਾ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਹੈ, ਤਾਲ-ਬੱਧ ਤਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਢੋਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਨਾਲ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਢੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁੰਮੀ ਅਕਸਰ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ "ਕੁਮੀ ਗੀਤ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਤਾਮਿਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੰਮੀ ਗੀਤ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ *ਕੁਠਿਓਤਮ* ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੋੜ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।

ਸ਼ਬਦ "ਕੁੰਮੀ" ਤਾਮਿਲ "ਕੋਮਾਈ" ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਤਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਨੱਚਣਾ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ।

ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਰਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੀਆਂ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗੋਲ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚ ਕੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਸ਼, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਹਰੀ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਦਾਯਨੀ
* ਉਹਯਮ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* http://india.gov.in/knowindia/kummi.php   
*   ਇੰਡੀਅਨ ਡਾਂਸ