open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਭਵਪ੍ਰਿਯਾ

**ਭਵਪ੍ਰਿਆ** (ਭਾਵ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਸਕੇਲ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗਮ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 44ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ **ਭਵਾਨੀ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਦੇ ਨਾਲ ਭਵਪ੍ਰਿਆ ਸਕੇਲ
ਇਹ 8ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਵਾਸੂ* ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਵਾਸੂ-ਸ਼੍ਰੀ* ਹੈ। ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰਾ ਗੀ ਮੀ ਪਾ ਧਾ ਨੀ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ *ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ* ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ1 ਗ2 ਮ2 ਪ ਧ1 ਨੀ2 ਸੰ [a]
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ1 ਪ ਮ2 ਗ2 ਰੇ1 ਸ [b] 

(ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਰਨ ਗੰਧਾਰਮ,ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ,ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ,ਕੈਸੀਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ) 

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਰਾਗ ਹੈ ਮਤਲਬ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ *ਹਨੂਮਾਟੋਦੀ* (ਜਿਸ ਨੂੰ *ਤੋੜੀ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਬਰਾਬਰ *ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ* ਹੈ ਜੋ 8ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਭਵਪ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਸਕੇਲ) ਹੈ। ਭਵਪ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ*ਮੇਲਾਕਾਰਟਾ* ਰਾਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਭਵਪ੍ਰਿਆ ਲਈ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨਃ

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਨੀਏਦਾ*
* ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਮੈਮ ਅਵਸ੍ਰੀਤਾ
* ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਸੈਂਟੀਰੂ ਵੇਲਨ*ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ
* ਪੇਰਿਯਾਸਾਮੀ ਥੂਰਨ ਦੁਆਰਾ *ਵੇਨਾਈ ਤਿਰੂਦੀ*ਪੇਰੀਆਸਾਮੀ ਥੂਰਨ
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ *ਮਾਧਵ ਮਾਮਾਵਾ*

*ਭਵਾਨੀ* ਲਈ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਹੈਃ

* ਕਲਿਆਣੀ ਵਰਦਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ *ਕਨਿਕਾਰੰਬੂਟੋ*

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਭਵਪ੍ਰਿਆ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੋ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ *ਵਾਗਧੀਸ਼ਵਰੀ* ਅਤੇ *ਨਾਗਾਨੰਦਿਨੀ* ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਨਾਗਾਨੰਦਿਨੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦ ਵੇਖੋ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਰਾਗ ਭਵਪ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨਃ

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਬੰਦਿਸ਼- *ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਨੀਏਦਾ*
* ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਬੰਦਿਸ਼- ਮੈਮ ਅਵਸ੍ਰੀਤਾ
* ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਬੰਦਿਸ਼-*ਸੈਂਟੀਰੂ ਵੇਲਨ*ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ
* ਪੇਰਿਯਾਸਾਮੀ ਥੂਰਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਬੰਦਿਸ਼-*ਵੇਨਾਈ ਤਿਰੂਦੀ*ਪੇਰੀਆਸਾਮੀ ਥੂਰਨ
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਬੰਦਿਸ਼- *ਮਾਧਵ ਮਾਮਾਵਾ*
* ਕਲਿਆਣੀ ਵਰਦਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਬੰਦਿਸ਼- *ਕਨਿਕਾਰੰਬੂਟੋ*
* *ਜੈਤੀ ਸ਼ਿਵਾ*-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਰਚਿਤ ਬੰਦਿਸ਼
ਵਿਜੈ ਪਾਲ ਸਿੰਘ

**ਵਿਜੈ ਪਾਲ ਸਿੰਘ** ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਪੋਲ ਵਾਲਟਰ ਹੈ, ਜੋ 5 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੋਲ ਵਾਲਟ ਬਣ ਗਿਆ।  ਵਿਜੈ ਪਾਲ ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ 5 ਮੀਟਰ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967
ਜਗਮਲ ਸਿੰਘ (ਐਥਲੀਟ)

**ਜਗਮਲ ਸਿੰਘ**  ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦਾ ਦੌੜਾਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1960 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਮੈਰਾਥਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਲੰਪਿਕ ਅਥਲੀਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923
ਭੁਪੇਂਦਰ ਯਾਦਵ

**ਭੁਪੇਂਦਰ ਯਾਦਵ** ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ ਹਨ। ਯਾਦਵ ਨੂੰ  2002 ਪੁਲਿਸ ਮੈਡਲ ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਲਿਸ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਯਾਦਵ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹਨ। ਭੁਪੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ ਨੇ ਵੀ ਐਮ. ਬੀ. ਬੀ. ਐਸ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਕਾਡਰ ਦੇ 1986 ਬੈਚ ਦੇ ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਸ. ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959
ਭਾਰਤ ਛਿੱਕਾਰਾ

**ਭਾਰਤ ਛਿੱ**ਕਾਰਾ''''''  ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 2010 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ 2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਚਿਕਾਰਾ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।

ਛਿੱਕਾਰਾ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾਗਤ ਪੱਖ ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਆਈ. ਓ. ਸੀ.) ਲਈ ਖੇਡਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* indiahockey.net ਉੱਤੇ ਖਿਡਾਰੀ ਪਰੋਫਾਇਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985
ਗਾਮਾ ਸਿੰਘ

**ਗਾਮਾ ਸਿੰਘ ਸਹੋਤਾ**  ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਰਧ-ਰਿਟਾਇਰਡ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ।  ਗਾਮਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 1980 ਤੋਂ 1986 ਤੱਕ ਵਿੰਸ ਮੈਕਮੋਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 
* **ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ ਕੁਸ਼ਤੀ**
** ਐਨਡਬਲਯੂਏ ਸੈਂਟਰਲ ਸਟੇਟਸ ਟੈਗ ਟੀਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (1 ਟਾਈਮ-ਬੌ1 ਵਾਰ ਨਾਲ) ਬੌਬ ਬਰਾਊਨ
* **ਐਨਡਬਲਯੂਏ ਆਲ-ਸਟਾਰ ਕੁਸ਼ਤੀ**
** ਐਨਡਬਲਯੂਏ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਟੈਗ ਟੀਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਰਜ਼ਨ) (1 ਟਾਈਮ-ਇਗੋਰ ਵੋਲਕੋਫ ਨਾਲ) 
* **ਸਟੈਂਪੀਡ ਕੁਸ਼ਤੀ**
** ਸਟੈਂਪੀਡ ਕੁਸ਼ਤੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਮਿਡ-ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (6 ਵਾਰ) 
** ਸਟੈਂਪੈਡ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਗ ਟੀਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (3 ਵਾਰ-ਐਡ ਮੋਰੋ (2 ਵਾਰ) ਅਤੇ ਕੈਰੀ ਸਟੀਵਨਸਨ (1 ਵਾਰ) 
** ਸਟੈਂਪੀਡ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿਸ਼ਵ ਮਿਡ-ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (3 ਵਾਰ) 
* **ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕੌਂਸਲ**
** ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਸੀ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (1 ਟਾਈਮ) 
** ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਸੀ ਤ੍ਰਿਨਿਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਟੈਗ ਟੀਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (1 ਟਾਈਮ-ਵਿਕਟਰ ਜੋਵਿਕਾ ਨਾਲ) 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸਲੈਮ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954
ਰਾਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ

**ਰਾਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ**  ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਜ਼ਹਰ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਰਾਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਨੇ 1995 ਤੋਂ ਗੁਰੂਕੁਲ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਖੇਡਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।  2010 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਨੇ 6 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਨੂੰ 55 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਗ੍ਰੀਕੋ-ਰੋਮਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਜ਼ਹਰ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ 11-0 ਹਰਾ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।&nbsp;

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਫੀਲਾ ਕੁਸ਼ਤੀ-ਫ਼ਾਈਡਾਈਰੇਸ਼ਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੇਸ ਲੱਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਜ਼

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਹਰਿੰਦਰ ਤੱਖੜ

**ਹਰਿੰਦਰ ਤੱਖੜ** ਓਨਟਾਰੀਓ, ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ 2003 ਤੋਂ 2018 ਤੱਕ ਓਨਟਾਰੀਓ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਲਿਬਰਲ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਤੱਖੜ ਨੇ ਮਿਸੀਸਾਗਾ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਮਿਸੀਸਾਗਾ-ਏਰਿਨਡੇਲ ਦੀ ਰਾਇਡਿੰਗ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਡਾਲਟਨ ਮੈਕਗਿੰਟੀ ਅਤੇ ਕੈਥਲੀਨ ਵਿਨ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951
ਸਾਬਰ ਅਲੀ

**ਸਾਬਿਰ ਅਲੀ** (19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1955-22 ਜਨਵਰੀ 2023) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਿਕੈਥਲੀਟ ਸੀ। 1981 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ  ਸੀ।

ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਾਬਰ ਅਲੀ ਨੇ ਡੈਕੈਥਲੋਨ ਵਿੱਚ 10 ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1981 ਵਿੱਚ ਟੋਕੀਓ, ਜਾਪਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।ਉਸਨੇ ਕਾਠਮੰਡੂ ਅਤੇ ਢਾਕਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਮੀਟ ਵਿੱਚ ਦੋ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ।

ਸਾਬਰ ਅਲੀ ਨੂੰ ਸਾਲ 1981 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਲਵੇਜ਼ ਐਂਡ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਭੀਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਚੈਕੋਸਲੋਵਾਕੀਆ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਵਿਸ਼ਵ ਰੇਲਵੇ ਅਥਲੈਟਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ (1985) ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ 1983 ਵਿੱਚ ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਅਥਲੈਟਿਕ ਮੀਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਬਣੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੋਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ (ਐਸਆਰ. ਅਥਲੈਟਿਕਸ) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

22 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955
ਦਰੀਆਵ ਖਟਿਕ

**ਦਰਿਆਵ ਖਟਿਕ** ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ **ਦਰਿਆਵ ਸਿੰਘ ਰਾਜੌਰਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਿਆਵ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਝੱਜਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021
ਰਿਚਰਡ ਓਲੀਵਰ (ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ)

**ਰਿਚਰਡ ਮਾਈਕਲ ਓਲੀਵਰ**  ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1968 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ 1972 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944
ਸਾਧੂ ਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ

**ਸਾਧੂ ਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ**  ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹਰਿਆਣਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਂਧੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਨ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰੇ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਸਾਧੂ ਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 1921 ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਮਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀ. ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਸਿਆਸੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 
ਸਾਧੂ ਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦਿਆਲ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921
ਅਲਿਸੀਆ ਸਟੈਪਨੀਉਕ

**ਅਲਿਸੀਆ ਸਟੈਪਨੀਉਕ** (ਜਨਮ 23 ਜੂਨ 1985) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਜੂਡੋ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਟੋਕੀਓ, ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2020 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 52 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਉਸ ਨੇ ਬੀਜਿੰਗ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2008 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 52 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਲੰਡਨ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ 2012 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਮੈਚ ਹਾਰ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਜੂਡੋ ਖਿਡਾਰਨ
ਬੈਨਸ਼ੀ

thumb|300x300px|*ਬਨਵਰਥ ਬਾਂਸ਼ੀ*, ਫੇਅਰੀ ਲੇਜੈਂਡਜ਼ ਐਂਡ ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨਜ਼ ਆਫ਼ ਦੱਖਣੀ ਆਇਰਲੈਂਡ, ਥਾਮਸ ਕ੍ਰੌਫਟਨ ਕਰੋਕਰ ਦੁਆਰਾ, 1825
**ਬੈਨਸ਼ੀ** "ਪਰੀ ਦੇ ਟਿੱਲੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ" ਜਾਂ "ਪਰੀ", ਆਇਰਿਸ਼ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਤਮਾ ਹੈ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੀਕ ਕੇ, ਰੋ ਕੇ, ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਤਿੱਖੀ ਚੀਕ ਨਾਲ, ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੁਮੁਲੀ ਜਾਂ "ਟਿੱਲੇ" ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਆਇਰਿਸ਼ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਡ (ਸਿੰਗੁਲਰ ਸਿਡ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵੇਰਵਾ 
ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਇਕੋ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਵਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕੰਘੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕੰਘੀ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਹੀ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕਪੜੇ ਉੱਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦਾ ਕਪੜਾ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਰੋਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਨ, ਲੇਡੀ ਫੈਨਸ਼ਾਵੇ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀਆਂ *ਯਾਦਾਂ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਹਿਲੇ ਖਾਤੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਲਾਲ ਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਚਿੱਟੇ ਕਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। 
 

## ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਰਿਵਾਰ 
ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੈਨਸ਼ੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ "ਸ਼ੁੱਧ ਮੀਲੀਸੀਅਨ ਸਟਾਕ" ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੂਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਇਰਿਸ਼ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਬੈਨਸ਼ੀ ਸੈਕਸਨ ਜਾਂ ਨੌਰਮਨ ਮੂਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਆਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਨਹੀਂ, ਬੈਨਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਪਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ Ó ਜਾਂ *ਮੈਕ/ਮੈਕ* ਅਗੇਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ-ਭਾਵ, ਗੋਇਡੇਲਿਕ ਮੂਲ ਦੇ ਉਪਨਾਮ, ਜੋ ਕਿ ਨੌਰਸ, ਐਂਗਲੋ-ਸੈਕਸਨ ਜਾਂ ਨੌਰਮਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਨਸੁਲਰ ਸੇਲਟਿਕ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। 

ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੈਨਸ਼ੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਆ ਬ੍ਰਾਇਨ ਬਨਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਐਬੇਲ ਸੀ, 25 ਹੋਰ ਬੈਨਸ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤ ਭੂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰੀ ਕਥਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਨਸ਼ੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਇਰਿਸ਼ ਭੂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ
ਸਤ ਪਰਾਸ਼ਰ

**ਸਤ ਪਾਲ ਪਰਾਸ਼ਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਮਾਹਰ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹੈ। ਸਤ ਪਾਲ  2004 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਯੂ. ਐੱਸ. ਏ. ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਹਰੇ ਹਨ। ਸਤ ਪਾਲ ਰੈਡੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂ. ਐੱਸ. ਏ. ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਦੇ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਫੈਕਲਟੀ ਵੀ ਹਨ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਸਤ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ (1971) ਤੋਂ ਇੱਕ M.Com ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (1981) ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਥੀਸਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਰਲਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ" ਸੀ।

### ਕਿਤਾਬਾਂ 
* *ਨਕਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਤਰਲਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ*, ਵਿਜ਼ਨ ਬੁੱਕਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 1986.
* ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਡਬਲਯੂ. ਟੀ. ਓ. ਸਮਝੌਤੇ-ਹਸਨ ਅਬੌਤਾਹਿਰ ਨਾਲ ਯੂ. ਏ. ਈ. ਬੈਂਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵ
* ਕਸਾਰਾਵੀ ਸੋਫੀਆ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਵਿਕਲਪ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਦੇਵਿਕਾ ਬੁਲਚੰਦਾਨੀ

**ਦੇਵਿਕਾ ਬੁਲਚੰਦਾਨੀ** ਓਗਿਲਵੀ ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਸੀਈਓ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਧਾਰਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਗਿਆਪਨ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਮੁਖੀ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਸੀ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ ਸੀ. ਈ. ਓ. ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਬੁਲਚੰਦਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ ਵੈਲਹਮ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ, ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1991 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਬੁਲਚੰਦਾਨੀ ਮੈਕਕਨ ਵਿਖੇ ਮੁੱਖ ਰਣਨੀਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਓਗਿਲਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮੈਕਕਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਓਗਿਲਵੀ ਵਿਖੇ ਗਲੋਬਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਗਲੋਬਲ ਸੀਈਓ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਦੇਵਿਕਾ ਬੁਲਚੰਦਾਨੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਸ਼ਵਿਨ ਬੁਲਚੰਦਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਪ੍ਰਿਆ ਸੇਠ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜਗਤ ਸਿੰਘ

ਜਗਤ ਸਿੰਘ (1 ਜਨਵਰੀ 1889- ?), ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਲਜਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ  ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ।

ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 20 ਵੀਂ ਡੈਕਨ ਹਾਰਸ ਦੀ ਘੋੜਸਵਾਰ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਸੋਲਜਰ ਸਿੰਘ' ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ 
ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1889 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਾਵਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1913 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਸ਼ੰਕਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।  24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਆਓਤੀਆਰੋਆ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਆ ਗਿਆ।

ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਗਤ ਸਿੰਘ  ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੰਘ ਮਾਨਕਾਓ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਸੈਮਿਲ ਹੱਥ ਸੀ। ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਰੋਲਸ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ 'ਤਗਤ ਸਿੰਘ' ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਗੈਲੀਪੋਲੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 5 ਦਸੰਬਰ 1919 ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਫੌਜ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
thumb|1914-1915 ਸਟਾਰ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਜੋ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਮਿਲੀ ਸੀ।
1919 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਛੁੱਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਬਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਆਖਰਕਾਰ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਾਪਸ ਆਏ। 

## ਹੋਰ ਪੜੋ 
* ਹੇਲਜ਼ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕ
* ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪਡ਼੍ਹਨਾ 1900-1940
* ਅਲਵਿਦਾ ਮੇਰਾ ਭਾਰਤੀ ਸਿਪਾਹੀ, ਵਿਜੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ
* ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਨਲਾਈਨ ਸੈਨੋਟੈਫ ਰਿਕਾਰਡ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1889
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਅਬਦੁਲ ਹੰਨਾਨ (ਫੁੱਟਬਾਲਰ)

ਅਬਦੁਲ ਹੰਨਾਨ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। 

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਅਬਦੁਲ ਹੰਨਾਨ ਨੇ 10 ਜਨਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਚਰਚਿਲ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੰਡੀਅਨ ਐਰੋਜ਼ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ 
### ਕਲੱਬ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2004
ਦੇਹ ਸਿਵਾ ਬਰ ਮੋਹਿ ਇਹੈ

**ਦੇਹ ਸਿਵਾ ਬਰ ਮੋਹਿ ਇਹੈ** ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੇਮਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਚੰਡੀ ਚਰਿਤਰ ਉਕਤਿ ਬਿਲਾਸ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਆਟਰੇਨ ਜਾਂ *ਸਵਈਆ* ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਜਿੰਦਰ ਸਰੀਨ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਇੱਕ ਸ਼ੈਵਵਾਦੀ ਸਨ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ, ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਵਿਆਖਿਆ ਵਜੋਂ। ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਬਾਣੀ *ਸ਼ਿਆਮ* ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ 52 ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਲਈ *ਜੈਕਾਰਾ* ਵੀ ਹੈ।

## ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ 
### ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ 
### ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ 
### ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀ 
### ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ 
### ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* www.sridasamgranth.com
* ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ
* ਆਤਮ ਰਸ ਕੀਰਤਨ ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ
ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ)

**ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ** (27 ਅਕਤੂਬਰ 1923-1988) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੀ ਲੋਕ ਸਭਾ (1957-62) ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਲੋਕ ਸਭਾ (1954-57) ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ-ਸਿਰਸਾ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਤੀਜੀ ਲੋਕ ਸਭਾ (1962-67) ਵਿੱਚੋਂ ਉਸੇ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਚੌਥੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ।ਉਹ  ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1966 ਤੋਂ ਮਾਰਚ 1967 ਤੱਕ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਦੇ ਉਪ-ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ, ਹਾਊਸਿੰਗ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਉਪ-ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 27 ਅਕਤੂਬਰ 1923 ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐੱਮ. ਬੀ. ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਅਬੋਹਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1944 ਤੋਂ 46 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1955 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ (ਏਆਈਸੀਸੀ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ (ਪੀਸੀਸੀ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ (1948-52) ਅਤੇ 1955 ਵਿੱਚੋਂ ਪੀਸੀਸੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਖਾਲਸਾ ਦਲ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ 1988 ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1988
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923
ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ

**ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ *ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ* ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।  ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਬੈਸਟ ਫਿਲਮ (ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਅਵਾਰਡ) ਮਿਲਿਆ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਜਗਪਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਫਿਲਮ 'ਟੌਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ', 'ਤੂੰ ਮੇਰਾ 22 ਮੈਂ ਤੇਰਾ 22', '*ਰੋਮੀਓ ਰਾਂਝਾ*', '*ਰੰਗੀਲੇ*', '*ਸਿੰਘ ਬਨਾਮ ਕੌਰ*', '*ਇਸ਼ਕ ਗਰਾਰੀ*' ਅਤੇ 'ਸਾਦੀ ਲਵ ਸਟੋਰੀ' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ '*ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ*' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।  ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮ 'ਦਾਣਾ ਪਾਣੀ' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ

**ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ** ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ 1699 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਅਕਾਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਜੋ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ
* ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ
* ਗਤਕਾ
* ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ
* ਦੇਗ ਤੇਗ ਫਤਹਿ
* ਧਰਮਯੁੱਧ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ
ਮਦੀਨਾ ਕਜ਼ਾਕੋਵਾ

**ਮਦੀਨਾ ਕਜ਼ਾਕੋਵਾ** (ਜਨਮ 16 ਜੂਨ 1976) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਜੂਡੋ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। 2004 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਏਥਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2004 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 63 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸਿਲਕੇ ਹੁਟਲਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬੀਜਿੰਗ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2008 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਜੂਡੋ ਖਿਡਾਰਨ
ਗਾਵਾਂਬੋਧੀ

ਗਾਵੰਬੋਧੀ (ਉਚਾਰਨ ਗਾਵੰਬੋਦੀ, ਭਾਵ *ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ*) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 43ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਗੀਰਾਵਨੀ ਜਾਂ ਗਿਰਵਾਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਵੰਬੋਧੀ ਸਕੇਲ
ਇਹ 8ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਵਾਸੂ* ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਵਾਸੂ-ਪਾ* ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰਾ ਗੀ ਮੀ ਪਾ ਧਾ ਨਾ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ *ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ* ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ1 ਗ2 ਮ2 ਪ ਧ1 ਨੀ1 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ1 ਧ1 ਪ ਮ2 ਗ2 ਰੇ1 ਸ [b] 

(ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ  *ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਰਣ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਰਾਗ ਹੈ ਭਾਵ ਇਹ ਉਹ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 7ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ, *ਸੈਨਾਵਤੀ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਗਾਵੰਬੋਧੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਗਾਵੰਬੋਧੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਗਾਵੰਬੋਧੀ* ਲਈ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨਃ

* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰਾਈ ਵਾਗਵੇ
* *ਵਿਨਤੀ ਚਾਕੋਨਾਵਾਇਆ* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ
* ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ *ਨਮੋ ਨਮਸਤੇ ਗਿਰਵਾਨੀ*ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗਾਵੰਬੋਧੀ ਦੇ ਸੁਰ  ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਮ *ਹਾਟਕੰਬਰੀ* (ਡੀ 1 ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਮਿਲਦਾ ਹੈ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਾਦਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਹਾਟਕੰਬਰੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਰਾਗ ਗਾਵਮਬੋਧੀ*  ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ  ਹਨਃ

* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ-ਵਿਰਾਈ ਵਾਗਵੇ
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚ ਗਈ-*ਵਿਨਤੀ ਚਾਕੋਨਾਵਾਇਆ*
* ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ-ਨ*ਮੋ ਨਮਸਤੇ ਗਿਰਵਾਨੀ*ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
ਜ਼ਕਾ ਅਸ਼ਰਫ਼

ਚੌਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਕਾ ਅਸ਼ਰਫ (ਜਨਮ 9 ਸਤੰਬਰ 1952) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਹੈ। ਅਸ਼ਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਜਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਜ਼ਕਾ ਅਸ਼ਰਫ਼ ਇੱਕ ਗੁੱਜਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਜ਼ਕਾ ਅਸ਼ਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪੀਪੀਪੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਚੌਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਸ਼ਰਫ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਜ਼ਕਾ ਅਸ਼ਰਫ਼ ਪੀ. ਟੀ. ਆਈ. ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼ਫਕਤ ਮਹਿਮੂਦ ਅਤੇ ਪੀ. ਐਮ. ਐਲ.-ਐਨ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਆਸਤਦਾਰ ਚੌਧਰੀ ਜਾਫਰ ਇਕਬਾਲ ਗੁੱਜਰ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਫਰਾਸਤ ਅਲੀ

ਫਰਾਸਤ ਅਲੀ  ਕੀਨੀਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿੱਚਜਨਮੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਲਰਾਊਂਡਰ ਸਨ।

13 ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਫਰਾਸਤ ਅਲੀ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਚ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949
ਮਲਹਾਰੀ

**ਮਲਹਾਰੀ** ਇੱਕ ਕਰਨਾਟਕੀ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ 15ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਮਾਇਆਮਲਾਵਾਗੌਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਸਵੇਰ ਦੇ ਰਾਗ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਗ ਹੈ।

ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਾਰਨਾਟਕੀ ਤਾਲੀਮ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮਾਇਆਮਲਾਵਾਗੌਲਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰ-ਅਧਾਰਤ ਅਭਿਆਸਾਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਰਾਗ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸ ਅਤੇ ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ।
right|thumb|300x300px|ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਪੈਮਾਨਾ ਸੀ ਦੇ ਨਾਲ *ਸ਼ਡਜਮ* (ਟੌਨਿਕ ਨੋਟ)

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਵੱਧਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਨੋਟ ਗ3 ਹੈ
ਇਹ ਰਾਗ ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਸ਼ਾਡਵ ਰਾਗ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅਤੇ ਛੇ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ।

* ਆਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ ਧ1 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃਸੰ ਧ1 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ1 ਸ [b] 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਾ, ਅਰੋਹਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹਣ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਧੂ ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗਾਇਕਾਪ੍ਰਿਆ (13ਵਾਂ ਮੇਲਕਰਤਾ) ਜਾਂ ਵਕੁਲਭਰਣਮ (14ਵਾਂ) ਤੋਂ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਮਾਇਆਮਲਾਵਾਗੌਲਾ (15ਵਾਂ) ਨਾਲ ਮੂਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ ਚੁਣੋ 
### ਗੀਤ 
* ਰੂਪਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗਣਨਾਥ, ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ
* ਰੂਪਕਾ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡ ਗੌਰਾ ਗੌਰੀਵਰ, ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ
* ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਤ੍ਰਿਪੁਟ ਵਿੱਚ ਪਦੂਮਾਨਾਭ ਪਰਮਪੁਰਸ਼ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ
* ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਤ੍ਰਿਪੁਟ ਵਿੱਚ ਕੇਰੀਆ ਨੀਰਾਨੂ ਕੇਰੇਗੇ ਚੇਲਲੀ

### ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ 
* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਰੂਪਕਾ ਵਿੱਚ ਪੰਚਮਟੰਗਾ
* ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰੁਪਕਾ ਵਿੱਚ *ਅਨੰਤ ਪਦਮਨਾਬਮ*
* ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਝੰਪਾ ਵਿੱਚ ਕਲਏ ਦੇਵਦੇਵ
* ਸ਼ਾਹਜੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਮੇਲੁਕੋਵਯਿਆ

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 
* ਕਰਨਾਟਕ ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਵੇਰੀ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਰੂਪ ਪੈਮਾਨੇ ਹੈ ਜੋ *ਮਲਹਾਰੀ* (*ਗੰਧਾਰ* ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ) ਦੇ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ ਧ1 ਸੰ: ਸੰ ਧ1 ਪ ਮ1 ਰੇ1 ਸ ਹੈ। 

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਚੋਣਵੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 
### ਗੀਤਾਮਸ 
* ਰੂਪਕਾ ਤਾਲ ਵਿੱਚ *ਸ਼੍ਰੀ ਗਣਨਾਥ*, ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਬੰਦਿਸ਼ 
* ਰੂਪਕਾ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁੰਧਾ ਗੌਰਾ ਗੌਰੀਵਰ, ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਬੰਦਿਸ਼ 
* ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਤ੍ਰਿਪੁਟ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਪਦੂਮਾਨਾਭ ਪਰਮਪੁਰਸ਼ 
* ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਤ੍ਰਿਪੂਤਾ ਤਾਲ ਵਿੱਚ *ਕੇਰਾਇਆ ਨੀਰਾਨੂ ਕਰੇਗੇ ਚੱਲੀ*

### ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ 
* ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਆਦਿ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਬੰਦਿਸ਼ *ਵਿਗਨੇਸ਼ਵਰਮ ਭਜਾਰੇ* ਅਤੇ ਰੂਪਕ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਬੰਦਿਸ਼ ਪੰਚ ਮਾਤੰਗਾ 
* ਅੰਨਾਮਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਬੰਦਿਸ਼ *ਇਵਵਾਰੇਵਵਰਿਵਾਡੋ*
* ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰੂਪਕਾ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਚਛੀ ਗਈ ਬੰਦਿਸ਼ *ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਗਣਪਾਥੇ*
* ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਰੂਪਕਾ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਟੀ. ਐੱਨ. ਸੇਸ਼ਾਗੋਪਾਲਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਬੰਦਿਸ਼ ਦਸਸ਼ਰੇਸ਼ਤਮ
* ਅੰਨਾਮਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਆਦਿ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਬੰਦਿਸ਼ *ਸ਼ਰਨੰਬਿਤਾਦੇ*
* *ਵਰ ਸਿੱਧੀ ਵਿਨਾਇਕਾ*, ਡਾ. ਸ਼੍ਰੀਪਦਾ ਪਿਨਾਕਪਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਆਦਿ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਇੱਕ ਬੰਦਿਸ਼,ਇੱਕ ਵਰਨਮ
* *ਗੋਪੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਏ. ਜੇ.* ਦੁਆਰਾ ਰੂਪਕਾ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਬੰਦਿਸ਼  *ਸ਼੍ਰੀ ਰਘੂਪੁੰਗਵਾ*
ਹਬੀਬ (ਅਦਾਕਾਰ)

'***ਹਬੀਬ**-ਉਰ-ਰਹਿਮਾਨ*' ਆਪਣੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨਾਮ ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਬੀਬ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਨਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਨੇ 60 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 600 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਹਬੀਬ-ਉਰ-ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ-ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਬਸੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅਰੈਨ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਉਸ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਗਮਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਬੀਬ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਧੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਗਮਾ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀਨ ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ 2016 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ 36 ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ।

ਖਾਲਿਦ ਤਬੱਸੁਮ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਯਾਦਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜੋ 1986 ਵਿੱਚ ਡੇਲੀ ਨਵਾ-ਏ-ਵਕਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
### ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 
### ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਸਿੰਧੀ ਫਿਲਮਾਂ *ਬਾਗੀ* ਅਤੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਬਚਾਓ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।

### ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ 
ਉਹ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। *ਪਰਦੇਸ* ਅਤੇ ਹਾਰ ਗਿਆ ਇਨਸਾਨ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਦੀਆਂ ਔਸਤ ਫਿਲਮਾਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੁਝ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵੀ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਫਲਾਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ।

## ਮੌਤ 
ਹਬੀਬ-ਉਰ-ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਵਹਿਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਤੇਫਾਕ ਹਸਪਤਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ 25 ਫਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ *ਏਅਰਲਾਈਨ ਹਾਊਸਿੰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਕਬਰਸਤਾਨ*, ਲਾਹੌਰ ਵਿੰਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਚੁਣੀ ਗਈ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰ 
### ਫ਼ਿਲਮ 
#### ਉਰਦੂ 
* *ਲਖਤ-ਏ-ਜਿਗਰ* (1956) 
* *ਆਦਮੀ* (1958) 
* *ਜੀਦਾਰ* (1965) 
* 1961-ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਨਿਗਾਰ ਅਵਾਰਡ-ਫਿਲਮ *ਸੁਰਈਆ* 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929
ਜਨਾ ਰੰਜਨੀ

**ਜਨਾ ਰੰਜਨੀ** ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ) ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੰਕਰਾਭਰਣਮ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ, ਜੋ 72 ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 29ਵਾਂ ਹੈ। ਰਾਗ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਜਨ-ਲੋਕ ਅਤੇ *ਰੰਜਨੀ*-*ਰਸਿਕਾ* (ਦਰਸ਼ਕਾਂ) ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਨੰਦ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
ਇਹ ਇੱਕ ਵਕ੍ਰ-ਸੰਪੂਰਨਾ-ਔਡਵ ਰਾਗਮ ਹੈ ਭਾਵ ਇਸ ਦੇ ਅਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਇੱਕ ਜ਼ਿਗ-ਜ਼ੈਗ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ (ਉਤਰਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੰਚ ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ *ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ* ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ 

ਅਰੋਹਣਃਸ ਰੇ2 ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ2 ਪ ਨੀ3 ਸੰ [a]

ਅਵਰੋਹਣਃਸੰ ਪ ਮ1 ਰੇ2 ਸ [b] 

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ "ਵਿਦਜਲਧੁਰਾ"
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ "ਨਾਦਾਦੀਨਾ"
* ਮਹਾ ਵੈਦਿਆਨਾਥ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ "ਪਾਹਿਮਮ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਾਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ"
* ਤੰਜਾਵੁਰ ਦੇ "ਰੰਜਨੀ ਮ੍ਰਿਦੂਪੰਕਜਾ ਲੋਚਨੀ" ਦਾ ਤੀਜਾ ਚਰਣਮ ਸੰਕਰਾ ਅਈਅਰ।
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ "ਸਮਾਰਨੇ ਸੁਖਮੂ ਰਾਮ ਨਾਮਾ"
* ਸਿਆਮਾ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਦਾ "ਨੰਨੂ ਬਰੋਵਾ ਆਰ. ਏ. ਡੀ. ਏ"
* ਵਿਆਸਤਿਰਥ ਦੁਆਰਾ *ਪ੍ਰਣਾਪਥੇ ਨੀ ਸਲਾਹੋ*

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਨਾ ਰੰਜਨੀ ਪੂਰਨਚੰਦਰਿਕਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਜੁਡ਼ਵਾਂ ਰਾਗਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਡ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
* ਡਾ. ਐੱਸ. ਭਾਗਿਆਲਕਸ਼ਮੀ, ਪੱਬ ਦੁਆਰਾ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਾਗ। 1990, ਸੀ. ਬੀ. ਐਚ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼

* 

## ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਵਿਦਜਲਧੁਰਾ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ *ਨਾਦਾਦੀਨਾ ਮਾਤਾ*
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ *ਸਮਾਰਨੇ ਸੁਖਮੂ ਰਾਮ ਨਾਮਾ*
* ਪਾਹਿਮਮ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਾਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਮਹਾ ਵੈਦਿਆਨਾਥ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ
* ਤੰਜਾਵੁਰ ਸੰਕਰਾ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰੰਜਨੀ ਮ੍ਰਿਦੁਪੰਕਜਾ ਲੋਚਾਨੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਚਰਣਮ।
* ਸ਼ਿਆਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਨੰਨੂ ਬ੍ਰੋਵਾ ਰਾਡਾ
* ਵਿਆਸਤਿਰਥ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ *ਪ੍ਰਣਾਪਥੇ ਨੀ ਸਲਾਹੋ*
ਆਦਿਲ ਭੱਟੀ

**ਆਦਿਲ ਭੱਟੀ** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ। ਆਦਿਲ ਭੱਟੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ 2014 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਤਿੰਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ 2017-18 ਖੇਤਰੀ ਸੁਪਰ 50 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਦਿਲ ਭੱਟੀ 31 ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ 2017-18 ਖੇਤਰੀ ਸੁਪਰ 50 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸੂਚੀ ਏ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984
ਸ਼ਮਸ ਅਲੀ ਕਲੰਦਰ

**ਸਈਦ ਫਕੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਮਸ ਅਲੀ ਕਲੰਦਰ** ਇੱਕ ਸੂਫੀ ਫਕੀਰ ਅਤੇ ਕਲੰਦਰ ਸੀ। ਸ਼ਮਸ ਅਲੀ ਕਲੰਦਰ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਨ।

## ਜੀਵਨ 
ਸ਼ਮਸ ਅਲੀ ਕਲੰਦਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਤੇਗ ਏ ਬੇਰਾਹਨਾ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਰ ਸ਼ਰੀਫ ਵਿੱਚ ਮੌਲਵੀ ਅਹਿਮਦ ਬੱਖਸ਼ ਤੋਂ ਅਰਬੀ, ਫਿਕਹ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਨਜ਼ਮ ਸਿੱਖੀ।ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਖਵਾਜਾ ਫਜ਼ਲ ਹੱਕ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਮਸਨਵੀ, ਸ਼ਰੀਫ, ਤੋਹਫ਼ਾ-ਤੁਲ-ਅਹਰਾਰ, ਮਖਜ਼ਾਨ ਅਲ-ਅਸਰਾਰ ਅਤੇ ਮਤਲਾਹ-ਉਲ-ਉਨਵਰ ਸਿੱਖੇ। ਉਸਨੇ ਤਮੀਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਅਬੁਲਹਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲੋਆ-ਏ-ਜਾਮੀ ਸਿੱਖੀ ਉਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਤਸਵੁਫ਼ ਅਤੇ ਮਰੀਫਤ-ਏ-ਇਲਾਹੀ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਸਿੱਖੀਆਂ।

ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਰੂਹਾਨੀ ਹਸਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖਵਾਜਾ ਮੋਇਨੁਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ ਚਿਸ਼ਤੀ ਅਜਮੇਰੀ, ਮੌਲਾਨਾ ਹਸਨ ਤਾਹਿਰ ਹਸਨ, ਮੌਲਾਨਾ ਮੁਜ਼ੱਮਿਲ ਰਾਜਾ ਗੁਜਰ ਖਾਨ, ਮੌਲਾਨਾ ਸਟੰਟ ਮੈਨ ਕਿੰਗ ਵਸੀਮ ਵਜ਼ੀਰ ਵਜ਼ੀਰਿਸਤਾਨ ਮੌਲਾਨਾ ਮਸ਼ੂਦ ਸਲੀਮ ਫਰਾਬੀ ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਖਲੀਫਾ ਅਲੀ ਇਬਨ ਅਬੀ ਤਾਲਿਬ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ।ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਸੁਤਾਨ ਬਹੂ ਸਿਆਲ ਨੋਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਉਸਨੇ ਅਧਿਆਤਮ ਦੇ ਮਨਜ਼ਿਲ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ 40 ਕੋਸ (1 ਕੋਸ = 2 ਮੀਲ) ਪੈਦਲ ਚੱਲ ਕੇ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ 8 ਸਾਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮ ਦੇ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਧੂਲੀਆਨਾ ਸ਼ਰੀਫ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁਜਰਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਬਾਦ ਚਲੇ ਗਏ।
thumb|ਸ਼ਮਸ ਅਲੀ ਕਲੰਦਰ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਉਸ ਨੂੰ ਕਲੰਦਰੀ ਤਰੀਕਾ ਗੋਦ ਲੈਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਕਥਨ 
"ਜੋ ਵੀ ਸਾਡੇ ਘਰ ਆਵੇਗਾ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ"

## ਕੰਮ 
ਤੇਗ-ਏ-ਬੇਰਾਹਨਾ ("ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ") ਸ਼ਮਸ ਅਲੀ ਕਲੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਫਾਤ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਾਵਿਕ ਆਇਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ (ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ) ਨੋਟ: ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬ ਦੁਆਰਾ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਤੇਗ ਏ ਬੇਰਾਹਨਾ ਵੀ ਹੈ। 
right|thumb|ਤੇਗ-ਏ-ਬਰਾਹਨਾ, ਸ਼ਮਸ ਅਲੀ ਕਲੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਵਰ
left|thumb|ਸ਼ਮਸ ਅਲੀ ਕਲੰਦਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਉੱਤੇ ਨਾਮ ਪਲੇਟ

## ਮੌਤ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਮੰਗਲਵਾਰ 6 ਸਤੰਬਰ 1966 ਨੂੰ 93 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਧੁਲੀਆਨਾ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਬਾਦ, ਦੇਪਾਲਪੁਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਓਕਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ,  ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

ਉਸ ਦਾ ਦਰਬਾਰ/ਮਕਬਰਾ ਵੀ ਧੁਲਿਆਨਾ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 
left|thumb|ਸ਼ਮਸ ਅਲੀ ਕਲੰਦਰ ਦੀ ਕਬਰ

## ਉਰਸ 
ਉਰਸ ਹਰ ਸਾਲ ਦੋ ਵਾਰ (1 ਮਾਰਚ ਅਤੇ 2 ਸਤੰਬਰ) ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ DUA ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਨਾਲ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਰੀ ਚਾਦਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।  
thumb|ਸ਼ਮਸ ਅਲੀ ਕਲੰਦਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਸ਼ਰੀਫ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼

## ਹੋਰ ਪੜੋ 
* ਸੂਫੀਵਾਦ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1966
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1874
ਰਮਿੰਦਰ ਗਿੱਲ

ਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਜੰਮਪਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਰਮਿੰਦਰ ਗਿੱਲ 1999 ਤੋਂ 2003 ਤੱਕ ਓਨਟਾਰੀਓ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। 

### ਸੂਬਾਈ ਸਿਆਸਤ 
ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਰਤ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਸਦੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

### ਫੈਡਰਲ ਰਾਜਨੀਤੀ 
2004 ਦੀਆਂ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿੱਲ ਨੇ ਬਰਮਾਲੀਆ-ਗੋਰ-ਮਾਲਟਨ ਦੀ ਮੁੜ ਵੰਡੀ ਗਈ ਸਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਸੀਟ ਨੂੰ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਰਗਰਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਲਿਬਰਲ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਮਲਹੀ ਨੇ 7,800 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।

2006 ਦੀਆਂ ਫੈਡਰਲ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਮਿਸੀਸਾਗਾ-ਸਟ੍ਰੀਟਵਿਲੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਬਰਲ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਵਾਜਿਦ ਖਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੇ ਸਨ। ਉਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵੀ ਖਾਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 5,800 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ।

## ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਜੱਜ 
2006 ਦੇ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਰਮਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਸੰਘੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਜੱਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਮੰਨਿਆ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਿ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਆਮ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ "ਫਾਸਟ ਟਰੈਕ" ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Ontario Legislative Assembly parliamentary history
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ (ਸਿਪਾਹੀ)

**ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਜੰਜੂਆ** ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਫੌਜੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਹੈਦਰ ਦਾ 8ਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਰਮਰਡ ਕੋਰ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ। ਉਹ 1971 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਕੋਲਲੈੱਸ ਰਾਈਫਲ ਨਾਲ 16 ਟੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਢੋਕ ਪੀਰ ਬਖਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਜੰਜੂਆ ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 18 ਜਨਵਰੀ 1949 ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਰੋਜ਼ ਅਲੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਜਨ ਬੀਬੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁਨੱਵਰ ਹੁਸੈਨ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਸੀ। ਸੋਵਰ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਮੌਤ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋ ਗਈ।

## ਫੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ 3 ਸਤੰਬਰ 1966 ਨੂੰ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਵਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਰਮਰਡ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 23 ਮਈ 1967 ਨੂੰ 20ਵੇਂ ਲੈਂਸਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ" 

## ਇਨਾਮ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Sowar Hossain Shaheed ispr.gov.pk ਆਰਕਾਈਵ   ਉੱਤੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1971
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949
ਮਾਰਾਰੰਜਨੀ

**ਮਾਰਾਰੰਜਨੀ** ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 25ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ **ਸ਼ਰਵਤੀ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ ਮਾਰਾਰੰਜਨੀ ਸਕੇਲ
ਇਹ 5ਵੇਂ ਚੱ*ਚੱਕਰ ਬਾਨਾ* ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਬਾਨਾ-ਪਾ* ਹੈ।ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰੀ ਗੁ ਮਾ ਪਾ ਧਾ ਨਾ* ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ2 ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ1 ਨੀ1 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ1 ਧ1 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ2 ਸ [b] 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਸੁਰ ਹਨ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ, ਸ਼ੁੱਧਾ ਧੈਵਤਮ, ਸ਼ੁਧ ਨਿਸ਼ਾਦਮ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ (ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ *ਕਾਂਤਾਮਨੀ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ* ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 61ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਮਾਰਾਰੰਜਨੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ *ਜਨਸਮੋਦਿਨੀ* ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਰਾਗਾਂ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਮਾਰਾਰੰਜਨੀ* ਲਈ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨਃ

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਮਾਨਸ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ*
* ਸ਼ਰਾਵਤੀ-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
* *ਰਾਮਾਪਥਿਨਾ* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਮਾਰਾਰੰਜਨੀ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ, *ਵਣਸਪਤੀ* ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਵਣਸਪਤੀ ਬਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

## ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਣ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ ਮਰਾਰੰਜਨੀ ਪੈਮਾਨਾ
ਇਹ 5ਵੇਂ ਚੱ*ਚੱਕਰ ਬਾਨਾ* ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਬਾਨਾ-ਪਾ* ਹੈ। ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰੀ ਗੁ ਮਾ ਪਾ ਧਾ ਨਾ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ2 ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ1 ਨੀ1 ਸੰ 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ1 ਧ1 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ2 ਸ 

(ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਸੁਰ ਹਨ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ, ਸ਼ੁੱਧਾ ਧੈਵਤਮ, ਸ਼ੁਧ ਨਿਸ਼ਾਦਮ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਨੋਟ ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ *ਕਾਂਤਾਮਨੀ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ* ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 61ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ
ਹਾਮਿਦ ਸਈਦ ਕਾਜ਼ਮੀ

**ਸਈਦ ਹਾਮਿਦ ਸਈਦ ਕਾਜ਼ਮੀ**  ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਸਈਦ ਕਾਜ਼ਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ 2008 ਤੋਂ 2010 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ 28ਵੇਂ ਸੰਘੀ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਸ ਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਬਹਾਊਦੀਨ ਜ਼ਕਰੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਦੇ ਨਾਲ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957
ਜਲਾਰਨਾਵਮ

**ਜਲਾਰਨਾਵਮ** (ਉਚਾਰਨ ਜਲਾਰਨਾਵਮ੍, ਭਾਵ *ਸਮੁੰਦਰ*) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 38ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ **ਜਗਨਮੋਹਨਮ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ *ਜਲਾਰਨਾਵਮ* ਸਕੇਲ
ਇਹ 7ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਰਿਸ਼ੀ* ਦਾ ਦੂਜਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼੍ਰੀ* ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰ੍ਕ੍ਗਾਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਹੈ: *ਸ ਰਾ ਗਾ ਮੀ ਪਾ ਧਾ ਨੀ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃਸ ਰੇ1 ਗ1 ਮ2 ਪ ਧ1 ਨੀ2 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ1 ਪ ਮ2 ਗ1 ਰੇ1 ਸ [b]

(ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰ ਹਨ *ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਸ਼ੁੱਧਾ ਧੈਵਤਮ, ਕੈਸੀਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ ਭਾਵ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ *ਰਤਨੰਗੀ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੂਜਾ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ।

## ਜਨਯ  ਰਾਗਮ 
*ਜਲਾਰਨਾਵਮ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਇਸ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸਕੇਲ) ਹੈ। *ਜਲਾਰਨਾਵਮ* ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨਃ

* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਕਨਕ ਮਯੁਰਾ*
* *ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਕਵੂਮਾ ਉਮਾ* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਲਾਰਨਾਵਮ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਰਿਸ਼ੀ ਚੱਕਰ* ਦੇ ਸਾਰੇ 6 ਰਾਗ (*ਸਲਾਗਮ, ਝਾਲਾਵਰਾਲੀ, ਨਵਨੀਤਮ, ਪਵਨੀ* ਅਤੇ ਰਘੂਪਰੀਆ ਹੋਰ 5 ਰਾਗਮ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਇਹਨਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਗ1 ਤੋਂ ਮ2 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 3 ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਿਹਾ ਅੰਤਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

*ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 
ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨਃ

* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ *ਕਨਕ ਮਯੁਰਾ*
* *ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਕਵੂਮਾ ਉਮਾ* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ
ਤਾਨਾਰੂਪੀ

**ਤਾਨਾਰੂਪੀ** (ਬੋਲ ਚਲ 'ਚ ਤਨਾਰੂਪੀ, ਭਾਵ ਉਹ ਜੋ ਤਾਨਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ),ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72 ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 6ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ **ਤਨੁਕੀਰਤੀ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ *ਤਾਨਾਰੂਪੀ* ਸਕੇਲ
ਇਹ ਰਾਗ ਪਹਿਲੇ *ਚੱਕਰ ਇੰਦੂ* ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਇੰਦੂ-ਸ਼ਾ* ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਹੈ- *ਸਾ ਰਾ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਧੁ ਨੂੰ*।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ  ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ1 ਗ1 ਮ1 ਪ ਧ3 ਨੀ3 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃਸੰ ਨੀ3 ਧ3 ਪ ਮ1 ਗ1 ਰੇ1 ਸ [b]

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿਚ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ  ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧਾ ਮੱਧਯਮ, ਸ਼ਤਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਤਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕੀ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ( ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ *ਰਘੂਪ੍ਰਿਆ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ* ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 42ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ।

## ਅਸਮਪੂਰਨ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ 
**ਤਨੁਕੀਰਤੀ** ਵੈਂਕਟਮਾਖਿਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ ਮੂਲ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 6ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ। ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਨੋਟ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਚਡ਼੍ਹਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਵਕ੍ਰ ਸੰਪੂਰਣ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕੀ ਅਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ( ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ)ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਵਕ੍ਰ ਰੂਪ ਮਤਲਬ ਜ਼ਿਗ-ਜ਼ੈਗ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਹਨ।

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ ਨੀ3 ਸੰ [c] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ3 ਨੀ3 ਪ ਮ1 ਗ1 ਰੇ1 ਸ [d] 

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਤਾਨਾਰੂਪੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਆਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਤਾਨਾਰੂਪੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਵਾ ਵੇਲਾਵਾ ਵਾ*
* ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਮ ਸਦਾ ਬਾਜੇਹਮ ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ

ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਰਚਨਾ *ਤਨੁਕੀਰਤੀ* ਲਈ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

* *ਚਿਦੰਬਰ ਨਟਰਾਜਮੂਰਤਿਮ* ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਾਨਾਰੂਪੀ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਸੁਰ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਣ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ *ਤਾਨਾਰੂਪੀ* ਸਕੇਲ
ਇਹ ਪਹਿਲੇ *ਚੱਕਰ ਇੰਦੂ* ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ *ਇੰਦੂ-ਸ਼ਾ* ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰਾ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਧੁ ਨੂੰ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ1 ਗ1 ਮ1 ਪ ਧ3 ਨੀ3 ਸੰ [ਏ] 
* ਅਵਰੋਹਣਃਸੰ ਨੀ3 ਧ3 ਪ ਮ1 ਗ1 ਰੇ1 ਸ [ਬੀ] 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ, ਸ਼ਤਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ *ਰਘੂਪ੍ਰਿਆ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ* ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 42ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਮਾਹਲ

**ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਮਾਹਲ** (ਜਨਮ 1957 ਵਿੱਚ ਰੋਪੜ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਐਂਕਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਹਾਂ-ਮਹਾਂਕਾਵਿ *ਮਹਾਭਾਰਤ* (1988) ਵਿੱਚ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਰਗੇ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਸੀਰੀਅਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ 'ਪੰਛਟਾਵਾ "ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ *ਬਾਗੀ ਸੂਰਮੇ* (1993) ਪੁੱਟ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ, *ਵਿਦਰੋਹ*, *ਮੈਂ ਮਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ* (ਬਲਵੰਤ ਦੁਲਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਫਿਲਮ ਆਦਿ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
* *ਤਾਕਰੇ ਜੱਟਾਂ ਦੇ* (1991) 
* ਬਾਗੀ ਸੂਰਮੇ (1993)  ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ
* *ਪੁੱਟ ਸਰਦਾਰਨ ਡੇ* (1993) 
* *ਡੇਸਨ ਪਰਦੇਸ* (1998) 
* *ਮੈਂ ਮਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ* (1998) ਬਲਵੰਤ ਦੁਲੱਟ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ
* *ਇਸ਼ਕ ਨਚਾਵੇ ਗਲੀ ਗਲੀ* (2001) (ਬਲਵੰਤ ਦੁਲੱਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ) 
* *ਵਿਦਰੋਹ* (2006) 
* *ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਹਿੰਦ* (2006) 
* ਜਗ ਜਿਯੋਂਡੀਆਨ ਡੀ ਮੇਲੇ (2009) 
* *ਧਰਤੀ* (2011) 
* *ਮੇਲ ਕਰਾਡੇ ਰੱਬਾ* (2011) 
* *ਜਿਹਨੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਲੁਟਿਆ* (2011) 
* *ਯਾਰ ਅਨਮੂਲੇ* (2011) 
* *ਯਾਰਾਨ ਨਾਲ ਬਹਾਰਾਨ 2* (2012) 
* *ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।*
* *ਪੰਜਾਬ ਬੋਲਦਾ ਹੈ*
* *ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਭਾਈ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਾਈ।*
* *ਸਾਦੀ ਵਖਰੀ ਈ ਸ਼ਾਨ*
* ਮੱਲੂ ਸਿੰਘ (ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ) (2012) 
* *ਰੰਗੀਲੀ* (2013) 
* *ਲਵ ਯੂ ਸੋਨੀਏ* (2013) 
* *ਯਾਰਾਨ ਨਾਲ ਬਹਾਰਾਂ 2*
* *ਫਿਰ ਮੰਮਲਾ ਗੱਦਾਰ ਗੱਦਾਰ*
* *ਗੱਦਾਰ: ਗੱਦਾਰ*
* *ਹੀਰੋ ਨਾਮ ਯਾਦ ਰਾਖੀ*
* *ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ* (ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ) 
* *ਅੰਬਰਸਰੀਆ* (2016) 
* ਤੇਸ਼ਾਨ (2016) 
* *ਜਵਾਨੀ ਜਾਨੇਮਨ* (2020) 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਮੁਹੰਮਦ ਇਜ਼ਹਾਰ ਆਲਮ

**ਮੁਹੰਮਦ ਇਜ਼ਹਾਰ ਆਲਮ** (4 ਅਗਸਤ 1948-6 ਜੁਲਾਈ 2021) ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ ਸੀ। 19 ਦਸੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ  ਇਜ਼ਹਾਰ ਆਲਮ ਦੇ ਰਾਜ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਰੈਂਕ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਭਗ 150 ਬਰਖਾਸਤ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਧਰੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੀ ਬਣੀ ਫੌਜ-ਏ-ਆਲਮ (ਆਲਮ ਦੀ ਫੌਜ) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਲੜਾਕੂ ਫੋਰਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫੋਰਸ 1984 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਇਆ ਅਤੇ 2012 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਟਿਕਟ ਉੱਤੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਧੜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਲਮ ਨੂੰ 1987 ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
  

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958
ਅਮਰ ਕਲਾਰ

**ਅਮਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਾਰ**  ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਖਮੀਰ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਐਪੀਜੀਨੈਟਿਕਸ ਉਪਰ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ।ਕਲਾਰ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਲਈ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਅਮਰ ਕਲਾਰ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1947 ਨੂੰ ਲਾਇਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸੇ ਹੈ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1967 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ-ਮੈਡੀਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ. ਡੀ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਾਰਲਿਨ ਓ. ਹੈਲਵਰਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ ਤੋਂ ਪੋਸਟ ਡਾਕ ਕੀਤੀ। 1999 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਰੈਡਰਿਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਹੈਲਥ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947
ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ

ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 5 ਫਰਵਰੀ 1962)  ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਬਕਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਰੈਫਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਅੰਪਾਇਰਿੰਗ ਕੀਤੀ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਉਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ, ਵੈਸਟ ਮਿਡਲੈਂਡਜ਼ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਹਾਉਂਸਲੋ, ਗ੍ਰੇਟਰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਘ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਸੀ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਰੈਫਰੀ ਬਣਿਆ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸਿੰਘ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਪੋਰਟ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ, ਸੰਨੀ ਅਤੇ ਭੂਪਸੀ ਗਿੱਲ, ਹਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਯੋਗ ਰੈਫਰੀ ਵੀ ਹਨ। 13 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ, ਸੰਨੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ EFL ਮੈਚ ਰੈਫਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਬਣਿਆ। 9 ਮਾਰਚ 2024 ਨੂੰ, ਸੰਨੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਰੈਫਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਬਣਿਆ, ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਪੈਲੇਸ ਅਤੇ ਲੂਟਨ ਟਾਊਨ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੀਟੀ ਵਜਾਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962
ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਹਥਿਆਰ ਵਿਗਿਆਨੀ)

ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 18 ਨਵੰਬਰ 1958) ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ (DRDO) ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਟਰਮੀਨਲ ਬੈਲਿਸਟਿਕਸ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬਾਰਟਰੀ (TBRL) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਮੈਟਲਜ਼ ਅੰਡਰ ਹਾਈ ਸਟ੍ਰੈਸ ਐਂਡ ਸਟ੍ਰੇਨ ਰੇਟਸ" ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਡਾਕਟ੍ਰੇਟਿਨ 2001 ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਮੌਜੂਦਾ ਕੰਮ 
ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਾਈ ਐਕਸਪਲੋਸਿਵਜ਼ ਦੇ ਡੀਟੋਨਿਕਸ, ਡਾਇਨਾਮਿਕ ਸ਼ੌਕ ਵੇਵ ਲੋਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਅਤੇ ਹਾਈ ਸਟ੍ਰੈਸ ਐਂਡ ਸਟ੍ਰੇਨ ਰੇਟਸ ਅਧੀਨ ਮਟੀਰੀਅਲਜ਼ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੁਆਲਿਟੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਗਰੁੱਪ, ਸ਼ੌਕ ਐਂਡ ਡੈਟੋਨਿਕਸ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਗਨ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ, ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਵਾਰ-ਹੈੱਡਾਂ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਜਰਬਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੋਖਰਣ-II ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਰਮਾਮੈਂਟ ਰਿਸਰਚ ਬੋਰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।. ਉਹ ਹਾਈ ਐਨਰਜੀ ਮੈਟੀਰੀਅਲਜ਼ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਟਿਕਸ ਅਤੇ ਫੋਟੋਨਿਕਸ 'ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ (ICOP-2009) ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਡੀਆਰਡੀਓ ਉੱਤਰੀ ਜ਼ੋਨ ਸਪੋਰਟਸ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਹਨ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ 31 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ 15 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹਨ।&#x5B;''''&#x5D;

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958
ਰਾਜ ਪਨੂੰ

ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ "ਰਾਜ" ਪਨੂੰ (ਜਨਮ 12 ਜਨਵਰੀ, 1934) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 2000 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਅਲਬਰਟਾ ਨਿਊ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

ਪਨੂੰ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਾਈਟਕੋਰਟ, ਅਲਬਰਟਾ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1964 ਤੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

1964 ਵਿੱਚ ਉਹ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਐਡਮੈਂਟਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਅਲਬਰਟਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ (1968-69) ਲਈ ਯੌਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ 27 ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਹ ਅਲਬਰਟਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਮਰੀਟਸ ਹਨ।

ਉਹ 1997 ਵਿੱਚ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਐਡਮੈਂਟਨ-ਸਟ੍ਰੈਥਕੋਨਾ ਦੀ ਰਾਈਡਿੰਗ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਲਬਰਟਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਪੰਨੂ ਫਰਵਰੀ 2000 ਵਿੱਚ ਨੇਤਾ ਬਣੇ ਜਦੋਂ ਪਿਛਲੇ ਨੇਤਾ, ਪੈਮ ਬੈਰੇਟ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* All The Raj, SEE Magazine
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934