open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਨਿਦਾ ਫ਼ਾਜ਼ਲੀ

**ਮੁਕਤਦਾ ਹਸਨ ਨਿਦਾ ਫ਼ਾਜ਼ਲੀ**, ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਹਿਤਕ ਨਾਮ **ਨਿਦਾ ਫ਼ਾਜ਼ਲੀ** () (12 ਅਕਤੂਬਰ 1938 - 08 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016), ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ।
## ਜੀਵਨ
ਨਿਦਾ ਫ਼ਾਜ਼ਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਮੁਰਤੁਜਾ ਹਸਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਜਮੀਲ ਫਾਤੀਮਾ ਦੇ ਘਰ ਮਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਤੀਜੀ ਔਲਾਦ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਾਫੀਆ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮੁਕਤਦਾ ਹਸਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਦਿੱਲੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਤਾਰੀਖ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1938 ਲਿਖਵਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਆਪ ਵੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਾਲਕਾਲ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਗੁਜਾਰਿਆ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 1958 ਵਿੱਚ ਗਵਾਲੀਅਰ ਕਾਲਜ (ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਕਾਲਜ ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਕਾਲਜ) ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 2 ਫ਼ਰਵਰੀ 20 16 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਣ 78 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਨਿਦਾ ਫ਼ਾਜ਼ਲੀ ਦੀਆਂ 19 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੁਰਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ। ਨਿਦਾ ਫ਼ਾਜ਼ਲੀ ਬਾਰੇ ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ‘ਡੂੰਘੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਾਦਗ਼ੀ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਨਰ ਹਰ ਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਸਹੀ ਮਾਅਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲਵਾਦੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੇ ਸ਼ਰਫ਼ ਦਾ ਕਮਾਲ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨੰਗੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੀ ਖਰ੍ਹਵੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਿਆਨਦਾ ਸਗੋਂ ਮਾਸੂੁਮੀਅਤ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਜਾਂਦਾ ਸੀ

ਜਦੋਂ ਨਿਦਾ ਫ਼ਾਜਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੱਟਰਪੰਥੀ ਮੁੱਲਾਣਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਘਿਰਾਉ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਸ਼ੇਅਰ -

:ਘਰ ਸੇ ਮਸਜਦ ਹੈ ਬੜੀ ਦੂਰ, ਚਲੋ ਯੇ ਕਰ ਲੇਂ।
:ਕਿਸੀ ਰੋਤੇ ਹੁਏ ਬੱਚੇ ਕੋ ਹੰਸਾਯਾ ਜਾਏ॥

ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਵਿਰੋਧ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਨਿਦਾ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ? ਨਿਦਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਇੰਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਸਜਦ ਇੰਸਾਨ ਦੇ ਹੱਥ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। 

ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਧੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਤਹਰੀਰ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
* *ਲਫਜੋਂ ਕੇ ਫੂਲ*
* * ਦੁਨੀਆ ਏਕ ਖਿਲੌਨਾ ਹੈ*
* *ਖੋਆ ਹੂਆ ਸਾ ਕੁੱਛ* (1996 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 1998 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ)
* *ਮੋਰਨਾਚ*
* *ਆਂਖ ਔਰ ਖਵਾਬ ਕੇ ਦਰਮਿਆਂ*
* *ਸਫ਼ਰ ਮੇਂ ਧੂਪ ਤੋ ਹੋਗੀ*
* *ਆਂਖੋ ਭਰ ਆਕਾਸ਼*
* *ਮੌਸਮ ਆਤੇ ਜਾਤੇ ਹੈ*
* *ਮੁਲਾਕਾਤੇਂ*
* *ਤਮਾਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਆਗੇ*
* *ਦੀਵਾਰੋ ਕੇ ਬੀਚ* (ਆਤਮਕਥਾ)
* *ਨਿਦਾ ਫ਼ਾਜ਼ਲੀ* (ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਨਹਈਆ ਲਾਲ ਨੰਦਨ)

## ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ
* ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ: ਨਈ ਗ਼ਜ਼ਲ ਕਾ ਏਕ ਨਾਮ
* ਜਾਂ ਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ: ਏਕ ਜਵਾਨ ਮੌਤ
* ਦਾਗ਼ ਦੇਹਲਵੀ: ਗ਼ਜ਼ਲ ਕਾ ਏਕ ਸਕੂਲ
* ਮੁੰਹਮਦ ਅਲਵੀ: ਸ਼ਬਦੋਂ ਕਾ ਚਿਤਰਕਾਰ
* ਜਿਗਰ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦੀ: ਮੁਹੱਬਤੋਂ ਕਾ ਸ਼ਾਇਰ

## ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ
* ਕਭੀ ਕਿਸੀ ਕੋ ਮੁਕੰਮਲ ਜਹਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਤਾ ("ਮੌਸਮ ਆਤੇ ਜਾਤੇ ਹੈ" ਵਿੱਚੋਂ, ਫ਼ਿਲਮ 'ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ (1981) ਵਿੱਚ)
* ਤੇਰਾ ਹਿਜ਼ਰ ਮੇਰਾ ਨਸੀਬ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਗ਼ਮ ਮੇਰੀ ਹਯਾਤ ਹੈ (ਫ਼ਿਲਮ - ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ 1983)
* ਹੋਸ਼ ਵਾਲੋ ਕੋ ਖ਼ਬਰ ਕਾ ਬੇਖ਼ੁਦੀ ਕਿਆ ਚੀਜ਼ ਹੈ (ਫ਼ਿਲਮ-ਸਰਫ਼ਰੋਸ਼)
* ਚੁੱਪ ਤੁਮ ਰਹੋ, ਚੁੱਪ ਹਮ ਰਹੇ (ਫ਼ਿਲਮ- ਇਸ ਰਾਤ ਕੀ ਸੁਭਾ ਨਹੀਂ)
* ਆ ਭੀ ਜਾ (ਫ਼ਿਲਮ-ਸੁਰ)
* ਦੁਨੀਆ ਜਿਸੇ ਕਹਿਤੇ ਹੈ, ਮੱਟੀ ਕਾ ਖਿਲੌਨਾ ਹੈ (ਗ਼ਜ਼ਲ)
* ਹਰ ਜਗਾਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਆਦਮੀ (ਗ਼ਜ਼ਲ)
## ਸਨਮਾਨ
* 1996 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 'ਖੋਆ ਹੂਆ ਸਾ ਕੁੱਛ' ਲਈ 1998 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਮਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਖੁਸਰੋ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਆਤਮਕਥਾ 'ਦੀਵਾਰੋਂ ਕੇ ਬੀਚ' ਲਈ)
* 2013 ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ; ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਮਕਰਧੱਵਜ

'''''' ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਪੁਤੱਰ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਇੰਦਰਜੀਤ

'''''' ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਇੱਕ ਮੱਹਤਵਪੂਰਣ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁਤੱਰ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਰਾਪਤ ਕਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦਾ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਘਨਾਥ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਅਤੀਕਾਇ

'''''' ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦਾ ਬੇਟਾ ਸੀ। ਇਹ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਨਰਤਕਾ-ਦੇਵਾਂਤਕਾ

'''''' ਅਸੁਰ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਹਿੰਦੂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਾਵਣ ਦਾ ਬੇਟੇ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਕਬੰਧਾ

'''''' ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਦੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਸ਼ੁਕੰਤਲਾ ਦੇਵੀ

**ਸ਼ੁਕੰਤਲਾ ਦੇਵੀ** (4 ਨਵੰਬਰ, 1929 – 21 ਅਪਰੈਲ, 2013) ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲੌਰ(ਕਰਨਾਟਕ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਦਭੁੱਤ ਬੁੱਧੀ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਮਨੁੱਖੀ ਕੰਪਿਊਟਰ”ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ 1982 ਦੇ ਗਿਨੀਜ਼ੀ ਬੁੁਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੋਈ।ਗਿੰਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ 1980 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਦਿਖਾਈ ਬੌਧਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਕਰਕੇ ਦਰਜ ਹੋਇਆ ਪਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ 2020 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਣਿਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆ। “ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ” -ਦੇਵੀ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਚਰਚਾ ਤੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ‘ਚ ਰਹੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸ਼ੰਕੁਤਲਾ ਦੇਵੀ ਸੰਨ 1944 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ, 1960 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ ਅਫਸਰ ਪਰੀਤੋਸ਼ ਬੈਨਰਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਧੀ ਅਨੁਪਮਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।1979 ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕੁਤਲਾ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅੱਡ ਹੋ ਗਈ।ਦੇਵੀ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵੀ ਲੜੀ ਸੀ।ਸੰਨ 2020 ਦੇਵੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਤੇ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ,ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਦਿਆ ਬਾਲਨ ਨੇ ਨਿਭਾਈ।

## ਵਿਲੱਖਣ ਗੁਣ
ਸ਼ੁਕੰਤਲਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੰਨ 1950 ਲੰਡਨ ਅਤੇ 1976 ਨਿਉਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। 1988 'ਚ ਦੁਬਾਰੇ ਫੇਰ ਅਮਰੀਕਾ ਗਈ ਜਿਥੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਰਥਰ ਜੈਨਸਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਅੱਦਭੁੱਤ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿਤੀ। 61,629,8753 ਅਤੇ 170,859,3757 ਸ਼ੰਕੁਤਲਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਆਰਥਰ ਜੈਨਸਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
## ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ
* 1977 ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ 188,132,5173 ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੱਲ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ 201-ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰ ਦਾ 23ਵਾਂ ਰੂਟ 546,372,891 ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕੱਢਣ ਲਈ ਸਿਰਫ 50 ਸੈਕਿੰਡ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲਾਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਚੈੱਕ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੂੰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* 18 ਜੂਨ, 1980, ਸ਼ੁਕੰਤਲਾ ਦੇਵੀ ਨੇ 13-ਅੰਕਾ ਦੇ ਦੋ ਨੰਬਰ 7,686,369,774,870 × 2,465,099,745,779 ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਉਤਰ ਸੀ-18,947,668,177,995,426,462,773,730 ਜਿਸ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ 28 ਸੈਕਿੰਡ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲਾਇਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਗਿਨੀਜ਼ ਬੁਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ 1982 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
## ਕਿਤਾਬਾਂ
**Puzzles to Puzzle You*
**More Puzzles to Puzzle You*
**Book of Numbers* 
**Perfect Murder* 
**The World of Homosexuals*
**Figuring: The Joy of Numbers*
**In the Wonderland of Numbers*
**Super Memory: It Can Be Yours*
**Mathability: Awaken the Math Genius in Your Child*
## ਮੌਤ
ਅਪਰੈਲ 2013 ਨੂੰ ਸ਼ੁਕੰਤਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਾਹ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2013 ਨੂੰ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਨ ਔਰਤਾਂ
ਖਰ (ਰਮਾਇਣ)

'''''' ਰਾਮਾਇਣ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਖਾਣਾ ਰਾਖਸ਼ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੇ ਇੱਕ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੈਕੇਸੀ ਦੀ ਭੈਣ ਦੀ ਰਾਕੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਦੁਸ਼ਾਾਨਾ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰਪਨਖਾ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਰੂਪਨਖਾ ਦੇ ਨੱਕ ਅਤੇ ਕੰਨ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਖਾਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਿਆ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਖਾਰਾ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੁਸ਼ਾਾਨਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਅਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਮਾਰੀਚ

'''''' ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਰਾਵਣ ਦਾ ਮਾਮਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਮਾਯਾਸੁਰ

'''''' ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੰਦੋਦਰੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ।[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ

, 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਉਰਦੂ ਕਵੀ।]]
**﻿ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ** (), **ਸ਼ੇਅਰ-ਓ-ਸ਼ਾਇਰੀ** ਜਾਂ **ਸੁਖ਼ਨ** ਹਿੰਦ-ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇੱਕ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ-ਹਿੰਦੀ-ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ। 
ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਮੂਲ "ਸ਼ੇਅਰ" ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਪਹਿਚਾਨਣ ਅਤੇ ਵਾਕਫ਼ੀਅਤ ਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਬਾਹੂ

'''''' ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ  ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਤਾੜਕਾ ਦਾ ਪੁਤੱਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਸੁਮਾਲੀ

'''''' ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਨਾ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਰੀਚ ਅਤੇ ਸਬਾਹੂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਤਾੜਕਾ ਦਾ ਪਤੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਸ਼ਰੂਪਨਖਾ

'''''' ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮੱਹਤਵਪੂਰਨ ਪਾਤਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ

**ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ** (1938 - 14 ਨਵੰਬਰ 2002) ਉੱਘਾ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਐਕਟਰ-ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਕਰੈਕਟਰ ਐਕਟਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ *ਪਾਰਟੀ* (1984) ਅਤੇ *ਡੈਡੀ* (1989) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਥੀਏਟਰ ਐਕਟਰ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ, ਉਹ ਥੀਏਟਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ ਰੈਪਟਰੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ 1976 ਤੋਂ 1988 ਤੱਕ ਮੁਖੀ ਰਿਹਾ। ਥੀਏਟਰ ਐਕਟਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਇਬ੍ਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ ਦਾ *ਤੁਗਲਕ*, ਨਿਸਾਰ ਅਤੇ ਅਮਾਲ ਅਲਾਨਾ ਦੇ *ਹਿੰਮਤ ਮਾਈ* ਅਤੇ *ਬੇਗਮ ਬਾਰਵੇ* ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਰੋਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮੰਗਲ ਪਾਂਧੀ ਮਿਸ਼ਨ 1

**ਮੰਗਲ ਪਾਂਧੀ ਮਿਸ਼ਨ 1**, ਜਾਂ **ਮੰਗਲਯਾਨ-1**, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਹ ਉੱਪਗ੍ਰਹਿ ‘ਪੀਐਸਐਲਵੀ ਸੀ25’ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਦੇ 40 ਮਿੰਟਾਂ ਬਾਅਦ ਧਰਤੀ ਪੰਧ ਉੱਤੇ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ 24 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਪੰਧ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਸਟ ਲਾਂਚ ਪੈਡ ਦੇ ਪੈਰ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 44.4 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਰਾਕਟ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 76 ਮੀਟਰ ਉੱਚੇ ਮੋਬਾਈਲ ਸਰਵਿਸ ਟਾਵਰ ਨੇ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੰਗਲ ਮਿਸ਼ਨ ਲਾਂਚ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਜੇ 230 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੂਫਾਨ ਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਸ਼ਨ ਹੈ। 11 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸਫਰ 'ਤੇ ਨਿਕਲਿਆ ਮੰਗਲਯਾਨ ਰਾਕਟ ਸ੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਤੋਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਰੋ ਨੇ 44 ਸਾਲ ਦੇ ਲੰਬੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੋਈ ਮਿਸ਼ਨ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।
## ਮੰਗਲ ਮਿਸ਼ਨ
ਇਹ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਧਰਤੀ ਪੰਧ ਉਪਰ ਪੈਣ ਦੇ ਕਰੀਬ 20-25 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਇਹ 1 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਵੱਲ ਚਾਲੇ ਪਾਏਗਾ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਉਪਰ 450 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਲਾਗਤ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਪੁੰਜ 500 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਲਣ  ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰੋਪੇਲੈਟ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਆਕਸੇਡਾਈਜਰ ਹੈ ਦਾ ਪੁੰਜ 850 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਸਫਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤ, ਮੰਗਲ ਮਿਸ਼ਨ ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਜਾਏਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਰਪੀਨ ਸਪੇਸ ਏਜੰਸੀ, ਨਾਸਾ ਤੇ ਰੂਸ ਦੀ ਰੋਸਕੋਸਮੋਸ ਤਿੰਨ ਏਜੰਸੀਆਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਭੇਜ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਭੇਜੇ ਕੁੱਲ 51 ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ 21 ਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਵਿਗਿਆਨੀ
ਇਸ ਮੰਗਲ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ  ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:
*ਕੇ. ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ (ਚੇਅਰਮੈਨ, ਇਸਰੋ)
*ਐਸ. ਰਾਮਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਸਪੇਸ ਸੈਂਟਰ)
*ਐਮ. ਅੰਨਾਦੁਰਾਈ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਮੰਗਲ ਮਿਸ਼ਨ)
*ਏ.ਐਸ. ਕਿਰਨ ਕੁਮਾਰ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ)
*ਐਮ.ਵਾਈ.ਐਸ. ਪ੍ਰਸਾਦ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਸਪੇਸ ਸੈਂਟਰ)
*ਐਸ.ਕੇ. ਸਿਵਾਕੁਮਾਰ
*ਪੀ. ਕੁਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ
*ਐਸ. ਅਰੁਨਨ
*ਬੀ. ਜੈਯਕੁਮਾਰ
*ਐਮ.ਐਸ. ਪੰਨਿਰਸੇਲਵਮ।
## ਬਣਤਰ
* ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ’ਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਪ ਗ੍ਰਹਿ ‘ਮਾਰਜ਼ ਔਰਬਾਈਟਰ’ ਨੂੰ 44.4 ਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਪੀਐਸਐਲਵੀ ਲਾਂਚ ਰਾਕਟ ਰਾਹੀਂ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਦਾਗਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਲਾਂਚਰ 320 ਟਨ ਭਾਰਾ ਹੈ।
* ਪੀਐਸਐਲਵੀ-ਸੀ25 ਲਾਂਚਰ, ਔਰਬਾਈਟਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੁਆਲੇ ਗ੍ਰਹਿਪੰਧ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਏਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਸ਼ਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਉਪ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਚਾਈ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਮੰਗਲ ਦੇ ਰਾਹ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
* ਪਹਿਲੀ ਮਸ਼ਕ 7 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗੀ। ਪੰਜਵੀਂ ਤੇ ਆਖਰੀ ਮਸ਼ਕ 16 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹੀ ਜਾਵੇਗੀ।
## ਉਦੇਸ਼
*ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਅਸਲ ਉਦੇਸ਼ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਮਤਲਬ ਕਿ ਡੀਪ ਸਪੇਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਤਕਨੀਕੀ ਟੀਚਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।
*ਫਿਲਹਾਲ ਮੰਗਲ ‘ਤੇ ਇਹ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਗਲ ‘ਤੇ ਭੇਜਣ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੀ ਤਲਾਸ਼ੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। 
*ਮੰਗਲ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਮਿਥੇਨ ਸੈਂਸਰ ਫਾਰ ਮਾਰਸ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਮਾਰਸ ‘ਤੇ ਮਿਥੇਨ ਗੈਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇ ਕਿ ਮੰਗਲ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੰਗਲ ‘ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਸਕੇਗੀ। 
*ਮੰਗਲ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ‘ਤੇ ਲੱਗੇ ਸਪੈਕਟਰੋਮੀਟਰ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਮੰਗਲ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਖਣਿਜ ਹਨ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਖਣਿਜਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਪਗ੍ਰਹਿ
ਰਾਖਸ਼

**ਦੈਂਤ** ਜਾਂ **ਰਾਖਸ਼**, ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਦਾਂ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਰਖ਼ੋਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਦਾਂ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਕਈ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਖਲਨਾਇਕ ਰਾਵਣ ਇੱਕ ਦੈਂਤ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਤਾੜਕਾ

'''''' ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਾਨਵ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਕਸ਼ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਅਸੁਰ ਸੁਮਾਲੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਾਈਕੇਸੀ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਨਾਨੀ ਸੀ। ਸੁਕੇਤ੍ਰ ਨਾਂ ਦੇ ਯਕਸ ਜਾਂ ਸੁੰਦ ਦੈਤ ਦੀ ਲੜਕੀ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਰੀਚ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। ਇਹ ਅਗਸਤ ਰਿਸੀ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਰਾਖਸਣੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਉਜਾੜ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਵਿਸਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਪੁਚਾ ਕੇ ਖਤਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬਾਹਵਾਂ ਵੱਢ ਸੁਟੀਆਂ। ਲਛਮਣ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਕ ਤੇ ਕੰਨ ਵਡ ਦਿਤੇ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਾਦੂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰਾਮ ਤੇ ਲਛਮਣ ਤੇ ਪਥਰਾਂ ਦਾ ਮੀਹ ਵਰ੍ਹਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਿਸ ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਸਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕੋ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਸੁਟਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼

'''''' ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੰਸ਼ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੂਰਿਆ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਪੋਤੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਦੁਆਰਾ ਕਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸੂਰਿਆਵੰਸ਼ ਵਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਇਸੇ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬਧ ਰਖਦੇ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ
ਰਿਸ਼ੀ

**ਰਿਸ਼ੀ** ਗਿਆਨੀ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਦਾਂ ਹੈ ਜੋਕਿ ਯੋਗੀ ਦੀ ਤਰਾਂ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸਮਪਰਾਜਂਤ ਸਮਾਧੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿੱਤੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਸਰਿੰਗੀ ਰਿਸ਼ੀ

'''''' ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ ਜੋਕਿ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਰਾਪਤੀ ਯੱਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪੰਡਿਤ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ

'''''' ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਇਹ ਬਰਮਾਂ ਦਾ ਮਾਨਸ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇੱਹ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜ ਗੁਰੂ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ
ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ

**ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ** ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ। ਇਹ ਤਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਸੱਤ ਚਿਰਨਜੀਵੀਆਂ (ਅਮਰ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਰਥਵੀ ਨੂੰ ਇੱਕੀ ਵਾਰ ਖਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮਾਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਰੋਣ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸਨ। ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਧਨੁਸ਼ ਭੇਟ ਕਿੱਤਾ। ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸੁੰਅਵਰ ਦੌਰਾਨ ਤੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਵਤਾਰ
ਸਲੋਚਨਾ

'''''' ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਦੀ ਪੁਤੱਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੇਘਨਾਦਾ (ਇੰਦਰਜੀਤ) ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ।

ਇੱਕ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਸੁਲੋਚਨਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਈਗਰ ਦੀ ਚਮੜੀ, ਰੁਦਰਾ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸੱਪ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੱਪ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਸਖਤ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਸੱਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਹੰਝੂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨੇ ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ ਸੁਨੈਨਾ ਅਤੇ "ਸੁਲੋਚਨਾ" ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸੱਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਤੁਪਕੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਾਗਾ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸੱਪ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਸਖਤ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸਨ। ਫਿਰ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਲੜਕੀਆਂ ਕਿਸ ਕੋਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੀੜੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪਾਰਵਤੀ, ਸੁਨੈਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਗਈ, ਨਦੀ ਨਰਮਦਾ ਪਾਰਵਤੀ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਚਾਹੇਗੀ, ਅਤੇ ਸੁਨੈਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦੇਵੇਗੀ। ਨਰਮਦਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬਣੇ। ਦੂਜੀ ਕੁੜੀ ਸੁਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਾਗਾ ਜਾਤੀ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੇਘਨਾਦ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਬਾਲਦ ਮੇਘਨਾਦ ਬੋਧ ਕਾਵਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਿਲਾ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਉਚਿਤ ਤੌਰ ;ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਲੋਚਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਿਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸੁਲੋਚਨਾ ਬੜੀ ਬਹਾਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਗੁਣ ਕਈ ਜਗ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਮੇਘਨਾਦ ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਰੋ ਕੇ ਨਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜੰਗ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।[ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ]

## ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ
ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅਧਾਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਤੀ ਸੁਲੋਚਨਾ (1921) ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਜੀ.ਵੀ. ਸੈਨ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਸਤੀ ਸੁਲੋਚਾਨਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਫ਼ਿਲਮ, 1934 ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ, ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟੌਲਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ, ਤੇਲਗੂ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਤੀ ਸੁਲੋਚਨਾ (1961) ਵਿੱਚ ਐਨ.ਟੀ.ਰਾਓ ਨੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 'ਸਤੀ ਨਾਗ ਕੰਨਿਆ' ਬਾਬੂ ਭਾਈ ਮਿਸਤਰੀ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਰਮ ਗੋਖਲੇ ਅਤੇ ਜੈਸ਼੍ਰੀ ਗਡਕਰ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।

"ਸੁਲੋਚਨਾ ਦੀ ਗਾਥਾ" ਮਰਾਠੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਨਪਸੰਦ ਗਾਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਾਮਿਲ ਵਿਦਵਾਨ ਐਸ ਕੇ. ਰਾਮਾਰਾਜਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿ, ਮੇਗਨਾਧਮ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਲੋਚਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* Valmiki Ramayana Book X. War in Ceylon (Lanka Kanda) translated by Ralph T. H. Griffith (1870–1874)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਭਾਰਦਵਾਜ

'''''' ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾ ਦਾ ਵਰਨਣ ਪੁਰਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੱ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ
ਰਿਸ਼ੀ ਕੰਭੋਜ

**ਕੰਭੋਜ** ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ। ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਪੰਚਵਟੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਕੰਭੋਜ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ)

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹਿਕ ਨਾਮ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਕਈ ਗਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ** (**ਐਨ ਐੱਸ ਡੀ**) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਥੀਏਟਰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1959 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਸਕੂਲ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 2005 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਡੀਮਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ 2011 ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ ਇਹ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸਕੂਲ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ 1954 ਦੇ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਤੋਂ ਲੱਭੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 1955 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਰੜਾ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਨੇ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਇੰਡੀਅਨ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਬੀਐਨਐਸ) ਨੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ 20 ਜਨਵਰੀ 1958 ਨੂੰ 'ਏਸ਼ੀਅਨ ਥੀਏਟਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ' (ਏਟੀਆਈ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ 
* ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ
* ਅਲੋਕ ਨਾਥ
* ਨਵਾਜ਼ੁਦੀਨ ਸਦਿਕੀ
* ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ
* ਰਾਜਪਾਲ ਯਾਦਵ
* ਓਮ ਪੁਰੀ
* ਸੰਜੇ ਮਿਸ਼ਰਾ
* ਸੀਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼
* ਯਸ਼ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ
* ਅਨੂ ਕਪੂਰ
* ਪੰਕਜ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ
* ਪੀਊਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ
* ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਰਾਣਾ
* ਡੌਲੀ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ
* ਸਤੀਸ਼ ਕੌਸ਼ਿਕ
* ਰਾਜ ਬੱਬਰ
* ਪੰਕਜ ਕਪੂਰ
* ਅਤੁਲ ਕੁਲਕਰਨੀ
* ਹਿਮਾਨੀ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ 
* ਆਦਿਲ ਹੁਸੈਨ
* ਅਨੁਪਮ ਖੈਰ
* ਤਨਿਸ਼ਠਾ ਚੈਟਰਜੀ
* ਰਾਜ ਬੱਬਰ
* ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਬਜਾਜ
* ਸੀਮਾ ਬਿਸਵਾਸ
* ਸੁਰੇਖਾ ਸਿਕਰੀ
* ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖਾਨ
* ਓਮ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ
* ਹਿਮਾਨੀ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ
* ਗੋਵਿੰਦ ਨਾਮਦੇਵ 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਰਾਮਾ ਸਕੂਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਸਕੂਲ
ਜਾਂਵਬੰਧ

'''''' ਇੱਕ ਭਾਲੂ ਸੀ ਜੋਕਿ ਸੂਗਰੀਵ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰਾਮ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਿੱਤੀ। ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਪੁਤੱਰ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਭ ਲਈ ਅਮਰ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਤਰਿਸ਼ਰਾ

'''''' ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਵਿਰਧਾ

'''''' (ਮਿਥਿਹਾਸ ਦਾ ਪਾਤਰ) ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਸੀ ਜੋ ਦੰਡਕ ਨਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸੀਤਾ ਦਾ ਅਪਹਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਲੋਕਿਕ ਜੀਵ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਰਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸੁਰ ਬਨ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਅਰੁੰਧਤੀ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ)

**ਅਰੁਣਧੰਤੀ** ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਦੇ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਅਲਕੋਰ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਰਸਾ ਮੇਜਰ ਵਿੱਚ ਮਿਜਰ (ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਸ਼ਿਸਟ ਮਹਾਰਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੋ-ਗੁਣਾ ਤਾਰਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਅਰੁੰਧਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਵਿਆਹੁਤਾ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ "ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ" ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ “ਨਿਰਵਿਘਨ, ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਅਤੇ ਨਕਲ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।” ਹਿੰਦੂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਅਰੁਣਧੰਤੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਈ ਮਾਨਤਾਵਾਂ, ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸੱਤਪਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਸਮ, ਵਰਤ, ਅਗਾਮੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਤਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਰੁਣਧੰਤੀ ਨਾਮ ਦਾ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ "ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਧੋਤੇ", ਅਰੁਣ; ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਧਤੀ ਧੋਤਾ ਗਿਆ, ਹਨ।

## ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ
ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਰੁੰਧਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹਦਾਇਤ ਦਾ ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੇ ਰਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕੰਦਾ ਵਿੱਚ ਵਰਸ਼ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਤਾ ਵਿਚਲੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਚਨਾ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ ਪਰਸ਼ਾਰਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਰਾਮਾਇਣ, ਰਾਮਚਾਰਿਤਮਾਨਸ ਅਤੇ ਵਿਨੈ ਪੱਤਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੇ ਕੁਮਾਰਸੰਭਵ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਕਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰੁੰਧਤੀ ਕਰਦਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਹੁਤੀ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਧੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਾਸ਼ਰਾ ਦੀ ਦਾਦੀ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹ-ਦਾਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਿਮਾ ਦੀ ਮਨ-ਧੀ ਸੰਧਿਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਸ਼ਿਸਟ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਸੰਧਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਨੂੰਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਧਾਤੀਥੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੇਧਾਤੀਥੀ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਸ਼ਪ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤਾ ਦੀ ਭੈਣ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਰਦਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਵਾਹਾ ਇਸ ਲਈ ਅਰਪਨਤੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਪ੍ਰਸ਼ੀ ਵਿਚਲੀਆਂ ਹੋਰ ਛੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ 12 ਸਾਲ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਬਿਨਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਦੁਖੀ ਸਨ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਅਨੌਖਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਵਿੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਮਰਨ ਲਈ ਸਰਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੁਯਗਿਆ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਸੂਤਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਚਿਤਰਕੇਤੂ ਸਮੇਤ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।

## ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ
ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹਿੰਦੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਕਵਿਤਾ ਅਰੁੰਧਤੀ ਵਿੱਚ, 1994 ਵਿੱਚ ਜਗਦਗੁਰੂ ਰਾਮਭੱਦਰਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਜਟਾਯੂ

'''''' ਇੱਕ ਗਿੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ। ਇਹ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਦੋਸਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੁੜਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿੱਤੀ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਰਾਵਣ ਹੱਥੋਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਸਰਵਣ

'''''' ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਪਨੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੌਰਾਣ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਜਾਨਵਰ ਸਮਝ ਕੇ ਸ਼ਰਬਣ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਸ਼ਰਬਣ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੜ ਜਾਣ ਦੇ ਗਮ ਨਾਲ ਮਰਣ ਦਾ ਸ਼ਰਾਪ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਲਈ ਰਾਮ ਦੇ ਬਨਵਾਸ ਚਲੇ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਗਮ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਵੇਦਵਤੀ

'''''' ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭਗਤ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਪਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਨੇ ਕਾਫੀ ਤੱਪਸਿਆ ਕਿੱਤੀ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਵੇਦਵਤੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਵਾਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਜੋ ਵੇਦਵਤੀ ਨੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਮਜਾਕ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਵੇਦਵਤੀ ਨਾਲ ਜਬਰਦਸਤੀ ਕਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਵੇਦਵਤੀ ਨੇ ਆਪਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਲਿਤਾ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੇ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕਿੱਤਾ। ਵਦਵਤੀ ਸੀਤਾ ਬਣ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪੈਦੀ ਹੋਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਮਿਥਿਲਾ

'''''' ਪ੍ਰਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ
ਮਾਇਆ ਸੀਤਾ

'''''', ਕਈ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀਆਂ ਵਿਖਿਆਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰਮ ਰੂਪ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦੁਆਰਾ ਸੀਤਾ ਦੇ ਅਪਹਰਣ ਦੀ ਅਗਾਉਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਪਵਿਤੱਰਤਾ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸੀਤਾ ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਜਾਦੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਗਾ  ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਸੰਪਾਤੀ

'''''' ਇੱਕ ਗਿਰਝ ਸੀ ਅਤੇ ਜਟਾਉ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਪਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਪੰਜ ਪੀਰ

**ਪੰਜ ਪੀਰ** ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ (ਖਾਸਕਰ ਪੰਜਾਬੀ) ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਮਿਲਦੇ ਪੰਜ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ:

* ਖ਼ੁਆਜਾ ਖ਼ਿਜ਼ਰ
* ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ੁਕਰ ਗੰਜ (ਪਾਕਪਤਨ)
* ਬਹਾ ਉੱਦੀਨ ਜ਼ਕਰੀਆ (ਮੁਲਤਾਨ)
* ਸੱਯਦ ਜਲਾਲ ਉੱਦ ਦੀਨ ਸੁਰਖ਼ ਬੁਖ਼ਾਰੀ (ਉੱਚ)
* ਲਾਅਲ ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਕਲੰਦਰ (ਸਿਹਵਣ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ
ਸਰਵੋਦਿਆ

**ਸਰਵੋਦਿਆ** (ਦੇਵਨਾਗਰੀ: सर्वोदय, ਗੁਜਰਾਤੀ: સર્વોદય) ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ 'ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ' ਜਾਂ 'ਸਰਬੱਤ ਦੀ ਤਰੱਕੀ'। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲਿਖਾਰੀ ਜਾਨ ਰਸਕਿਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, *ਅਨਟੂ ਦਿਸ ਲਾਸਟ* (*Unto This Last*) ਦਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ *ਸਰਵੋਦਿਆ* ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ - ਸਰਵੇਪਿ ਸੁਖਿਨ: ਸੰਤੁ। ਸਰਵੋਦਿਆ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੈਨ ਮੁਨੀ ਸਮੰਤਭਦਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ - ਸਰਵਾਪਦਾਮੰਤਕਰਂ ਨਿਰੰਤਂ ਸਰਵੋਦਇਂ ਤੀਰਥਮਿਦਂ ਤਵੈਵ। ਸਰਵ ਖਲਵਿਦਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਸੁਧੈਵ ਕੁਟੁੰਬਕਂ, ਅਥਵਾ ਸੋऽਹੰ ਅਤੇ ਤੱਤਵਮਸਿ ਦੇ ਸਾਡੇ ਪੁਰਾਤਨ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਦਿਆ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਅੰਤਰਨਿਹਿਤ ਹਨ।
ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਪਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਦਰਸ਼ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸਮਾਜ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਗਰਾਮ ਵਿਵਸਥਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਦਿਆ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹਦ ਤੱਕ ਅਹਿੰਸਾਮਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮੀ ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇ ਦੇ ਭੂਦਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਧੀਵਾਦ
ਹੀਰ ਦਮੋਦਰ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕ ਗਾਥਾ *ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ* ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਮੋਦਰ ਨੇ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਨਾਮ ***ਹੀਰ ਦਮੋਦਰ***।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਜੰਞ ਬੰਨਣਾ

**ਜੰਞ ਜਾਂ ਪੱਤਲ ਬੰਨਣਾ** ਜੰਞ ਦੇ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਸਮੇਂ ਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਹੋਣ ਕਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਜੰਞ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੋਏ ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਛ-ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਭੋਜਨ ਛਕਿਆ-ਛਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਲ ਜਾਂ ਪੱਤਲਿ {ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਥਾਲੀ} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਾਂ ਪੱਤਲ ਜਾਂ ਜੰਞ, ਛੰਦਾ-ਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਉਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਰਾਤੀਆਂ ਲਈ ਪਰੋਸੇ ਗਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬੱਧੀ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਬਰਾਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਜੰਞ (ਪੱਤਲ) ਬੰਨ੍ਹਣ ਛੁਡਾਉਣ ਦਾ ਆਰੰਭ
ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਤਲ ਜਾਂ ਜੰਞ ਬੰਨਣ ਅਤੇ ਖੋਲਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਦਮੋਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ **ਹੀਰ** ਵਿੱਚ ਹੀਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਜੰਞ ਦੇ ਢੁਕਾਉ ਅਤੇ ਖਟ ਦਾ ਸਵਿਸਥਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਢੁਕਾਉ ਸਮੇਂ ਬਰਾਤ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰੋਸੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਕਵਾਨਾਂ, ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣਿਆ, ਬਸਤਰਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ।
## ਜੰਞ (ਪੱਤਲ) ਬੰਨਣ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਵਿਆਹ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਰਸਮ ਦੇ ਨਿਭਾ-ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਸਦੀ ਦੇ ਚਾਲ੍ਹੀਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਸਮ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਹੋ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਭੋਜਨ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਮਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਵਕਤ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਉੱਪਰੰਤ ਕੋਈ ਜ਼ਨਾਨੀ ਕੁਝ ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ ਗਾ ਕੇ ਜੰਞ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਤੋਂ ਵਰਜ ਦਿੰਦੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜੰਞ ਬੰਨਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
## ਬੰਨੀ ਜੰਞ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣਾ
ਬੱਧੀ ਰੋਟੀ ਛੁਡਾਉਣ ਸਮੇਂ ਜੰਞ ਬੋਲਣ ਲਈ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਿਧੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਬਰਾਤੀਆਂ ਵੱਲੋ ਹੇਠੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੰਞ ਬੰਨਣ ਦੀ ਜਾਚ ਆਉਦੀ ਹੋਣੇ ਸੋ ਜੰਞ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਠ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਈ ਦੇ ਹੱਥ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗੜਵਾ ਫੜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਞ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
## ਜੰਞ ਬੰਨਣ ਦੀ ਕਾਵਿ
;ਜੰਨ ਖਾਣੇ ਛੱਤੀ ਬੰਨ੍ਹ 'ਤੁ ਬਠਾਇ ਕੇ
;ਅੱਡੀ, ਚੋਟੀ, ਲੱਕ, ਧੋਣ, ਜਿੰਦੇ ਲਾਇ ਕੇ।.....
;ਕੋਟ, ਚੋਗੇ, ਕੁੜਤੇ, ਰੁਮਾਲ ਬੰਨਿ੍ਹਆ,
;ਪੱਗ, ਸਾਫਾ, ਚੀਰਾ, ਭੋਥਾ ਨਾਲ ਬੰਨਿ੍ਹਆ।....

*;ਲੱਡੂ ਪੇੜਾ ਬਰਫੀ ਪਤੀਲੇ ਥਾਲੀਆਂ। 
;ਗੜਵੇ ਗਲਾਸ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿਆਂ ਪਿਆਲੀਆਂ।। 
;ਬੰਨ੍ਹਾ ਘਿਉ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਥਾਲ ਵੇ।
; ਬੰਨ੍ਹਾ ਤੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਵੇ।। 
;ਬੰਨ੍ਹਾ ਥੋਡੀ ਮਾਸੀ ਤਿੱਖੇ ਤਿੱਖੇ ਨੈਣ ਵੇ। 
;ਬੰਨ੍ਹਾ ਸੋਡੀ ਭੂਆ ਤੇ ਭਤੀਜੀ ਭੈਣ ਵੇ।। 
;ਬੰਨ੍ਹ ਦਿਆਂ ਪਤੌੜ ਦੁੱਧ ਦਹੀਂ ਖੀਰ ਵੇ। 
;ਲੰਮੇ ਲੁੰਜੇ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਮਧਰੇ ਸਰੀਰ ਵੇ।। 
;ਝਟਕਾ ਸ਼ਰਾਬ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਸਣੇ ਬੋਟਾਂ ਦੇ। 
;ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਥੋਡੇ ਬਟੂਏ ਜੋ ਡੱਕੇ ਨੋਟਾਂ ਦੇ।। 
;ਕੁੜਤੇ ਪਜਾਮੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਵਾਂ ਧੋਤੀਆਂ। 
;ਊਠ ਘੋੜੇ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਖੋਤੀਆਂ।। 
;ਜੁੱਤੀਆਂ ਜੁਰਾਬਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਵਾਂ ਬੂਟ ਵੇ।
; ਕੋਟ ਪਤਲੂਨ ਜੋ ਹੰਢਾਉਂਦੇ ਸੂਟ ਵੇ।।.......

## ਜੰਞ ਛੁਡਾਉਣੀ ਦੀ ਕਾਵਿ
### 1
;ਲਾੜਾ ਛੁਟਿਆ ਨਿਰਾਲਾ, ਫੇਰ ਬਾਲਾ ਸਰਬਾਲਾ,
;ਉੱਚਾ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਦੁਮਾਲਾ, ਮੱਲ ਪੂਰੀ ਬਾਤ ਦੇ।....
;ਰੱਥ, ਗੱਡੀਆਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰਾਂ, ਲਾਰੀ, ਸਾਈਕਲ ਤੇ ਕਾਰਾਂ,
;ਛੁੱਟੇ ਸਣੇ ਅਸਵਾਰਾਂ, ਊਠ, ਘੋੜੇ, ਘੋੜੀਆਂ।...
### 2
;ਲੱਡੂ ਪੇੜਾ ਬਰਫੀ ਛੁਡਾਵਾਂ ਘਿਉਰ ਨੀ,
;ਸੱਸ ਤੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਤੇਰਾ ਬੰਨ੍ਹਾ ਦਿਉਰ ਨੀ।..
;ਛੁਟ ਗਏ ਪਕੌੜੇ, ਸਣੇ ਤੇਲ ਮੱਠੀਆਂ
;ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਵਾ ਨਾਰੀਆਂ ਤਮਾਮ ਕੱਠੀਆਂ
;ਛੁੱਟ ਗਏ ਸੱਕਰਪਾਰੇ, ਦੁੱਧ ਘਿਉ ਨੀ,
;ਮਾਤਾ, ਭੈਣ, ਭਾਈ, ਤੇਰਾ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਪਿਉ ਨੀ।...
;ਛੁਟ ਗਏ ਸ਼ਰਾਬ, ਮੁੰਡੇ ਖਾਣ ਝੱਟਕਾ,
;ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਪਰੀਬੰਦ, ਬਾਲੇ ਲੈਣ ਲਟਕਾ।...

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਗੀਤ
ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ

**ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ** (ਜਨਮ 27 ਸਤੰਬਰ 1953) ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਜਾਦੂਗਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅੱਡਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। 
ਉਹ 1984 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਵਸੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤਕ ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਤੇ ਦੋ ਨਾਵਲਾਂ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲ ‘ਕਿੱਟੀ ਮਾਰਸ਼ਲ’ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* ਪੁੱਤਰ ਦਾਨ 
* ਵਿਚਲੀ ਉਂਗਲ

### ਨਾਵਲ
* ਕਿੱਟੀ ਮਾਰਸ਼ਲ (ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ)
**ਮਾਂ ਦਾ ਘਰ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਵੀਨਾ ਵਰਮਾ

***ਵੀਨਾ ਵਰਮਾ*** ਯੂ ਕੇ-ਰਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਅਤੇ ਕਵਿਤਰੀ ਹੈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਵੀਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1960 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (ਹੁਣ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ)
**ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਨੂੰਹ* (2002),
* *ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਧੀ* (2009)
**ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਇਕੱਲੀ*

### ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਜੀਅ ਕਰਦੈ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ
ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ

**ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ** (ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1966) ਨਿੱਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅੱਡਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਜਨਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1966 ਨੂੰ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤਲਵਾੜਾ ਖੁਰਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੀ ਰਾਮ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਤੀ ਇੰਦਰਾਵਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਖਾਸ ਮਾਹੌਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਕੂਲ ਵੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਾਸਤੇ ਐਲਨਾਬਾਦ ਆਉਣਾ ਪਿਆ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਏ. ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਸਿਰਸਾ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਨ-ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ 
**ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ** ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ' ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਥਾ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਉਸ ਦਾ ਕਥਾ ਵਸਤੂ, ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਪਾਸਾਰ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਬਨਾਮ ਸਟੇਟ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ’ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਕਾਰੀ ਦਾ ਬੱਝਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਠਕ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। ‘ਬੁਲਬਲਿਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ’ ਉਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ' ਹੁਣ ' ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਛਪੀ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਾਰਟ-ਕੱਟ ਮਾਰ ਕੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਭੋਗੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ‘ਪੁਲਸੀਆ ਕਿਉਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ’ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅਵਚੇਤਨ ਵਿਚੋਂ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਭੈਅ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਕਹਾਣੀ ‘ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ-ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ’ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਵਸਥਾ ਨੇ ਸਾਡੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿੱਘ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ‘ਥੈਂਕਸ ਏ ਲੋਟ ਪੁੱਤਰਾ’ ਵੀ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਧੁਰੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਸੱਤ ਸਦੀਆਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ। ‘ਹਿਕ ਆਹੀ ਜਮਨਾ ਉਰਫ਼ ਜੁੰਮਨ ਖਾਂ’ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਰਤ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

## ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 
**ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਬਨਾਮ ਸਟੇਟ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੋ (2004)*
**ਪੁਲਸੀਆ ਕਿਉਂ ਮਰਦਾ ਹੈ (2006)*
*ਥੈਂਕਸ ਏ ਲੌਟ ਪੁੱਤਰਾ (2016)
**ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ*
* ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ-ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ
* ਜ਼ਨਾਨੀ ਪੌਦ(2019)
## ਸਨਮਾਨ
* ਹਰਿਆਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (*ਪੁਲਸੀਆ ਕਿਉਂ ਮਰਦਾ ਹੈ* ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ)।
* ਢਾਹਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ 2020 (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜ਼ਨਾਨੀ ਪੌਦ ਲਈ)। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਬ੍ਰੇਟ ਲੀ

**ਬ੍ਰੇਟ ਲੀ** ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
13 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ ਇਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਦੰਡਕਰਨ

'''''' ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਏਰਿਏ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।

## ਰਾਮਾਇਣ
ਰਾਮਾਇਣ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਪਨੇ ਬਨਵਾਸ ਦੇ 13 ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ
ਕਿਸ਼ਕੰਧਾ

'''''' ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੂਗਰੀਵ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਬਾਲੀ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ
ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ

***ਮਜਨੂੰ ਲੈਲਾ *** ( *ਮਜਨੂੰ ਲੈਲਾ*, "ਲੈਲਾ ਲਈ ਪਾਗਲ") ( *ਲੈਲੀ ਓ ਮਜਨੂੰ *, ਅਰਥਾਤ "ਪਾਗਲ ਅਤੇ ਲੈਲਾ") ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੋਟਕੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਨੇ ਕਾਵਿ-ਗਾਥਾ ਵਜੋਂ ਵਧਾਕੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਲੰਮੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਗਾਥਾਵਾਂ, *ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਦੇ ਖ਼ਮਸਿਆਂ* ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ।
ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰੇ ਕੈਸ਼ ਅਤੇ ਲੈਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਤੇ ਲੈਲਾ ਦਾ ਪਿਓ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਹ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ। ਕੈਸ਼ ਲੈਲਾ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਪਾਗਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਮਜਨੂੰ (مجنون, ਯਾਨੀ "ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅਧੀਨ") ਕਹਿਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਬਾਨੋ ਅਮੀਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਅਰਸ਼-ਇਤਹਾਸਕ ਪਾਤਰ ਕੈਸ਼ ਇਬਨ ਅਲ-ਮੁਲਾਵਾ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਰਬ ਦੰਤ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਟੋਟਕਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਮਜਨੂੰ ਬਾਰੇ ਇਹ ਜ਼ਬਾਨੀ ਟੋਟਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਤਾਬ ਅਲ-ਆਗਾਨੀ ਅਤੇ ਇਬਨ ਕੁਤੈਬਾ ਦੀ ਅਲ-ਸ਼ਿ'ਰ ਵਲ-ਸ਼ੂ'ਆਰਾ' ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਟੋਟਕੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਹਨ, ਜੋੜ ਵੀ ਢਿੱਲਮ-ਢਿੱਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਥਾਨਕ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਤਾਂ ਨਾਮ ਮਾਤਰ ਹੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
* LEYLI O MAJNUN in Encyclopædia Iranica A. A. Seyed-Gohrab http://www.iranicaonline.org/articles/leyli-o-majnun-narrative-poem (accessed September 2010&nbsp;– periodically check link)
* Laila and Majnun at School: Page from a manuscript of the *Laila and Majnun* of Nizami 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਡੇਜ਼ੀ ਡੌਲ

**ਡੇਜ਼ੀ ਡੌਲ** 1970ਵਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫੈਸ਼ਨ ਡੌਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਮੈਰੀ ਕੁਆਂਟ ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੇਟਸ ਪੀਪੁਲਸ ਕਾਨਫਰੰਸ

*ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੇਟਸ ਪੀਪੁਲਸ ਕਾਨਫਰੰਸ* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ 1926 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਗਠਨ ਸੀ। 
## ਪਹਿਲਾ ਇਜਲਾਸ
ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਜਲਾਸ ਦਸੰਬਰ 1927 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਦੀਵਾਨ ਬਹਾਦੁਰ ਰਾਮਚਂਦ ਰਾਇ (ਇਲੋਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨੇਤਾ) ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਸੰਗਠਨ
ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਜਵਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦਰਮਿਆਨ ਰਾਜਭਾਗ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਸੀ। ਲੰਮੀ ਦੇਰ ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਨਾਲ ਖਾਰ ਰੱਖਦਾ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ
ਜੈਮਲ ਅਤੇ ਫੱਤਾ

**ਬਦਨੌਰ ਦਾ ਜੈਮਲ ਰਾਠੌਰ ਅਤੇ ਕੋਲਵਾ ਦਾ ਫੱਤਾ** (ਜੈਮਲ ਰਾਠੌਰ: ਮੀਰਾਬਾਈ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ, ਫੱਤਾ: ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਸਿਸੋਦੀਆ) ਦੋ ਸੂਰਬੀਰ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ 1567 ਅਤੇ 1568 ਵਿੱਚ ਚਿਤੌੜ ਦੇ ਕਿਲੇ ਤੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਹੱਲੇ ਦਾ ਮਿਸਾਲੀ ਬੀਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਜੈਮਲ ਬਦਨੌਰ ਦਾ ਅਤੇ ਫੱਤਾ ਕੋਲਵਾ ਦਾ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਸੀ। ਜੈਮਲ ਮੇਰਤਾ ਦੋ ਰਾਠੌਰ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਸ਼ਬਰੀ

'''''',ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਮ ਭਗਤ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਭੀਲਨੀ ਸੀ ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਉਡੀਕ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਟੀਆ ਦੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਾਫ਼ ਸਫਾਈ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲਗਦੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸੀਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਉਸਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤੇ ਸਬਰੀ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ। ਉਹ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਉਹਨਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਖਾਣ ਲਈ ਜੰਗਲੀ ਬੇਰ ਲਿਆਂਦੇ। ਹਰ ਬੇਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਬਰੀ ਖੁਦ ਖਾ ਕੇ ਵੇਖਦੀ ਕਿ ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਲੱਗਾ ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਬਰੀ ਦੇ ਇਸ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਉਹਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਵਜੋਂ ਹੀ ਲਿਆ।

## ਕਹਾਣੀ 
ਸ਼ਬਰੀ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ 
 ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਸ਼ਾਦਾ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਉਹ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਹਜ਼ਰਾਂ ਬਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾ ਦੀ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਭੋਜ ਲਈ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਯਾ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰੋਂ ਕਿਸੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਹਾਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਦਿਨ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਮਤੰਗ ਨਾਮ ਦਾ ਸਬੁਧ ਬੰਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਗੁਰੂ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਚੱਖੇ ਸਨ, "ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਰੀਆਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੱਖੋਗੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣ ਸਕੋਗੇ।" ਰਵਾਇਤੀ ਲੇਖਕ ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ, ਨੁਕਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ। 

ਸ਼ਬਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਡੋਨਸ ਜਾਂ ਕਟੋਰੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫਲ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜੋ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪੱਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਟੋਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਗਣ।[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਸ਼ਬਰੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੁਗਰੀਵ ਤੋਂ ਮਦਦ ਲੈਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਰਮਾਇਣ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਰੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੰਤ ਸੀ।
 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Lord Rama only thirsted for the Prema of Shabri Ji by Brig. Partap Singh Ji Jaspal (Retd.)

## ਸਰੋਤ 
* 
* 
* 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Sages in the Ramayana
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Hindu mythology
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਮਖਾਣਾ

ਤਾਲਾਬ, ਝੀਲ, ਦਲਦਲੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉੱਗਣ ਵਾਲਾ ਮਖਾਣਾ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੁਰ ਇੱਕ ਜਲੀ ਉਤਪਾਦ ਹੈ। ਮਖਾਣੇ ਦੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਭੁੰਨਕੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋ ਮਠਿਆਈ, ਨਮਕੀਨ, ਖੀਰ ਆਦਿ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਖਾਣੇ ਵਿੱਚ 9.7% ਸੌਖ ਨਾਲ ਪਚਣਵਾਲਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, 76% ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ,12.8 % ਨਮੀ, 0.1 % ਚਰਬੀ, 0.5 % ਖਣਿਜ ਲਵਣ, 0.9% ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ 100 ਗਰਾਮ 1.4 ਮਿਲੀਗਰਾਮ ਅਲੌਹ ਪਦਾਰਥ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਔਸ਼ਧੀ ਗੁਣ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਗਿਰਗਿਟ

**ਗਿਰਗਿਟ** ਰੀਂਗ ਕੇ ਚੱਲਣਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਹੈ ਜੋ ਮੌਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਬਦਲਣਕਰ ਕੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇ ਜਾਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮੌਸਮ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਅਕਸਰ ਗੁਲਾਬੀ, ਨੀਲੇ, ਲਾਲ, ਨਰੰਗੀ, ਭੂਸਲੇ, ਪੀਲੇ ਜਾਂਹਰੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੜੀ ਮਾਹਿਰ ਹੈ।
## ਬਣਤਰ
ਇਸ ਦਾ ਸਿਰ ਛੋਟਾ, ਸਿਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਚੌੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜੋ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਪੂਛ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਦੀ ਜੀਭਲੰਬੀ ਅਤੇ ਚੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨਾਲੋਂ ਅੱਧੀ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਦੇ ਆਕਾਰ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਗਿਰਗਿਟ ਦੋ ਫੁੱਟ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਗਿਰਗਿਟ 1.3 ਇੰਚ ਲੰਬੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫੀਮੇਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 10—20 ਆਂਡੇ ਦੇ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਲ੍ਹੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਦਬਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ 6–7 ਹਫਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਕੱਢਦੀ ਹੈ।
## ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਂਨ
ਇਹ ਫਲੋਰੀਡਾ, ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ, ਹਵਾਈ, ਏਸ਼ੀਆ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਸਪੇਨ, ਪੁਰਤਗਾਲ, ਮੈਡਗਸਕਾਰ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬਸੇਰਾ ਵਰਖਾ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖੁਸ਼ਕ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਤੱਕ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਹੋਣਕਰ ਕੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਵਜੋਂਵੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕੰਮ ਹੈ। 
## ਭੋਜਨ
ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਗਿਟ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੌਦੇ ਖਾ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
## ਕਿਸਮਾ
ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ 160 ਦੇ ਕਰੀਬ ਨਸਲਾਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੇ ਕੰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਰੀਂਗ ਕੇ ਚੱਲਣਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। 
## ਕਹਾਵਤ
**ਗਿਰਗਿਟ ਵਾਂਗ ਰੰਗ ਬਦਲਣਾ** ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਵ ਹੈ *ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਮੌਕੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲ ਜਾਣ*|

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੀਗਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਜੰਤੂ
ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ

thumb

**ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ** (4 ਮਈ 1875 - 19 ਮਈ 1939) 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭਕ ਦੌਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖ ਕੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਰਾਣਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ।
ਉਸਨੇ 1923 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨਾਟਕ ਲਿਖਕੇ 
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣ ਦਾ ਮੁਢ ਬੰਨ੍ਹਿਆ।

## ਜਨਮ
ਲਾਲ ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਮਈ 1875 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਪਿਪਨਾਖਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਮਈਆ ਦਾਸ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।

## ਵਿਦਿਆ/ਦੇਹਾਂਤ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਐੱਫ਼.ਏ. ਤੱਕ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕੀ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕੀ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਉਹ 1934ਈ: ਵਿੱਚ ਲੇਖਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ। ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 16 ਮਈ, 1939 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।

## ਲਿਖਤਾਂ
### ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਟਕ 
**ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ* (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ) 
**ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ* (ਭਾਗ ਦੂਜਾ)
**ਡੀਡੋ ਜੰਮਵਾਲ*
## ਹੋਰ
**ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ* (ਮਹਾਕਾਵਿ)
੦ ਜਿਹਲਮ ਦਾ ਪਾਣੀ
੦ ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਵੀ
ਸੋਲਾਂਗ ਵਾਦੀ

**ਸੋਲਾਂਗ ਵਾਦੀ** ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਲੂ ਵਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਕੇਂਦਰ ਮਨਾਲੀ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਬਿਆਸ ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਸੋਲਾਂਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੂਬਸੂਰਤ ਵਾਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ | ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ ਉਚਾਈ 2,560 ਮੀਟਰ ਜਾਂ (8,400 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਅਤੇ ਬਰਫਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ, ਅਸਮਾਨ ਛੁੰਹਦੇ ਹਰਿਆਵਲ ਭਰੇ ਚੀਲ, ਦਿਆਰ ਦੇ ਰੁੱਖਅਤੇ ਵਾਦੀ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ |
## ਖੂਬਸੂਰਤ ਨਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ
ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਬਰਫ ਪਈ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਰਫ ਉੱਪਰ ਸਕੀਇੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ| ਇਥੇ ਸਕੀਇੰਗ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹਨ | ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਬਰਫ ਪਿਘਲਣਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਥੇ ਪੈਰਾਗਲਾਈਡਿੰਗ, ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ, ਘੋੜ-ਸਵਾਰੀ, ਯਾਕ ਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰਵਿੰਗ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਡਦੀਆਂ ਪੈਰਾਗਲਾਈਡਿੰਗ ਛਤਰੀਆਂ ਵਾਦੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਰੰਗੀਨ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ| ਯਾਕ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਬੱਚਿਆਂਦਾ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੈ | ਜਿਧਰ ਵੇਖੋ, ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਘੋੜ-ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ | ਜ਼ੋਰਵਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਗੁਬਾਰਾ 200 ਮੀਟਰ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਢਲਾਣ ਵੱਲ ਨੂੰ ਰੋੜਿ੍ਹਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|
## ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਂ
ਮਨਾਲੀ ਤੋਂ ਰੋਹਤਾਂਗ ਦਰ੍ਹਾ ਮਾਰਗ 'ਤੇ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਪਲਚਾਨ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਮੁੜ ਕੇ ਸੋਲਾਂਗ ਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ | ਪੁਰਾਣੀ ਮਨਾਲੀ ਤੋਂ ਬਰੂਆ ਅਤੇ ਬਨਾਂਗ ਪਿੰਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਲ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ-ਨਾਲੇ ਪਾਰ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ | ਮਈ ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਇਥੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਆ ਸਕਦੇ ਹਾਂ | ਹਾਂ, ਇਥੇ ਰੋਪ ਵੇ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਭੁੰਤਰ ਏਅਰਪੋਰਟ ਇਥੋਂ 64 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ |

File:Slong Valley.JPG
File:Solang Valley, Auto rickshaw, India.jpg
File:Solang Valley.JPG

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਰੋਮੀਓ

**ਰੋਮੀਓ** ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਟਕ ਰੋਮੀਓ ਜੂਲੀਅਟ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਜੋੜਾ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਪਿਤਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ (2003 ਫ਼ਿਲਮ)

***ਪਿਤਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ*** (, ਗੁਰਮੁਖੀ: ਓਤੇਤਸ ਇ ਸਿਨ) 2003 ਦੀ ਰੂਸੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸ਼ੋਕੂਰੋਵ ਹੈ। ਇਹ 2003 ਕੈਨਜ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ।
## ਕਹਾਣੀ ਸਾਰ
ਪਿਤਾ (ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਪਰੰਤ) ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਇੱਕ ਅਪਾਰਟਮੇਂਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਥੇ ਹਰ ਵਕਤ ਚੈਕੋਵਸਕੀ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਨਿਜੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਦੈਨਿਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹਨ। ਕਦੇ ਉਹ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇਕਦਮ ਤੇ, ਅਲੇਕਸਈ ਫੌਜੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਪੋਰਟਸ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਥਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦੀ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜਲਨ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਾਣਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਸਾਰੇ ਬੇਟਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਪਣਾ ਆਜ਼ਾਦ ਜੀਵਨ ਜੀਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਿਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
## Cast
* ਐਂਦਰਈ ਸ਼ਚੇਤੀਨਿਨ (ਪਿਤਾ)
* ਅਲੇਕਸਈ ਨੇਮੀਸ਼ੇਵ (ਪੁੱਤਰ ਅਲੇਕਸਈ ਵਜੋਂ)
* ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਰਾਜ਼ਬਾਸ਼ (ਸ਼ਾਸ਼ਾ)
* ਫਿਓਦਰ ਲਾਵਰੋਵ (ਫਿਓਦਰ)
* ਮਰੀਨਾ ਜਾਸੂਖੀਨਾ (ਕੁੜੀ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸਰਿੰਦਰਨਾਥ ਬੈਨਰਜੀ

**ਸਰ ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਬੈਨਰਜੀ**  () (10 ਨਵੰਬਰ 1848&nbsp;– 6 ਅਗਸਤ 1925) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਰੰਭਕ ਦੌਰ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅਰੰਭਕ ਦੌਰ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਨੇਤਾ ਬਣ ਗਏ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਤਾਲ (ਸੰਗੀਤ)

ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਤਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਤਾਲ ਦਾ ਵੱਡੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਤਾਲ ਦੇਣ ਲਈ ਤਬਲੇ, ਮਰਦੰਗ, ਢੋਲ ਅਤੇ ਮੰਜੀਰੇ ਆਦਿ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਰਦੰਗ, ਘਟੰ ਇਤਆਦਿ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਤਬਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਡਾ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ

ਡਾਕਟਰ **ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 20 ਅਗਸਤ 1939) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਿਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਨਾਟਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਖੋਜ, ਅਨੁਵਾਦ, ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵਾ
ਡਾਕਟਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਗਸਤ 1939 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਢਡਵਾਡ  ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਸਰਹਾਲ ਕਾਜੀਆਂ ਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਬੀ ਏ ਰਾਮਗੜੀਆਂ ਕਾਲਜ ਫਗਵਾੜਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਐਮ ਏ ਗੋਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਤੇ ਪੀ. ਐਚ. ਡੀ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੋ ਬਾਅਦ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਈਵਨਿੰਗ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ  ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ। 

1990 ਵਿਚਸਰੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਬਸ ਗਿਆ।

## ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ 
ਡਾਕਟਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੁਣ ਤਕ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਦਰਜਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਨਾਵਲ, ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ,ਅਲੋਚਨਾ,ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਮੜੀ ਦਾ ਦੀਵਾ (ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ) ਸੀ।

ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ  ਕਿਤਾਬ  ‘ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ’ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਸਿੰਘ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਾਗੀਆਂ ਬਾਰੇ  ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਇਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲਹਿਰ ਨੂ ਜਨਮ ਦਿਤਾ ਸੀ. ਗੁਲਾਮ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਤੋਂ ਆਜਾਦ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ 25 ਜੂਨ 1913 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। 

## ਲਿਖਤਾਂ
* *ਮੜੀ ਦਾ ਦੀਵਾ (ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ)* 
* *ਪੂਰਾ ਆਦਮੀ* (ਕਹਾਣੀਆਂ: ਕਨੇਡਾ ਅਵਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ), ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1983 
* *ਵਿਸਫੋਟ* (ਕਹਾਣੀਆਂ: ਕਨੇਡਾ ਅਵਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ) ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਸਰਹੰਦ, 1991 
* *ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸਿਧਾਂਤ* (ਆਲੋਚਨਾ), ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 
* *ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ* (ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ), ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ, 2007 
* *ਹਾਏ ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ* (ਨਾਟਕ) 
* *ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ* (ਵਾਰਤਕ), ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ, 2010) 

## ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਿਧੂ ਮੇਮੋਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ
ਡਾਕਟਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 2012 ਵਿਚ ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਿਧੂ ਮੇਮੋਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਲਈ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਿਧੂ ਮੇਮੋਰੀਯਲ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿਚ ਮਹੱਤਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2012 ਵਿਚ ਡਾਕਟਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ’ ਲਈ ਇਹ ਇਨਾਮ ਜਿਤਿਆ। ਇਸ ਇਨਾਮ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇਕ ਸਨਮਾਨ ਚਿੰਨ ਅਤੇ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਡਾਲਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦਿੱੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ 
*ਸਰੀ ਬੁੱਕ ਫ਼ੇਅਰ
*ਡਾਕਟਰ  ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਇਕ਼ਬਾਲ ਅਰਪਨ ਯਾਦਗਾਰੀ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਮਾਨਿਤ 
*ਗਾਂਧੀ ਵਸ. ਗੋਡਸੇ
*ਆਪਨੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਲੇਖਕ ਡਾਕਟਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ
*ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਿਧੂ ਮੇਮੋਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ
ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ

**ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ** ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪਾਕਾਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਪਰਮੋਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਗੀ ਹੋਵੇ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਰੂਪਾਕਾਰ ਜਾਂ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਛਪਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਕਲਾ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਸੈਮੀਨਾਰ

**ਸੈਮੀਨਾਰ** ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਆਲ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੈਕਚਰਾਂ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਾਦਮਿਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਲੈਕਚਰ

thumb

**ਲੈਕਚਰ**, ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਹਿੱਤ ਜ਼ਬਾਨੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਂ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲੇ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਲੈਕਚਰ। ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਇਤਹਾਸ, ਪਿੱਠਭੂਮੀ, ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮੀਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੇਤਾ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ, ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਨ, ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ​​ਕਿ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰ ਵਜੋਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੱਤ ਅਜੂਬੇ

**ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੱਤ ਅਜੂਬਿਆਂ** ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਜੂਬਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਚੋਣ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰ ਟਾਇਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵੱਲੋ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
## ਜੇਤੂ
## ਹੋਰ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜੂਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਟਿਕਾਣਾ
ਬਾਬਾ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ

**ਬਾਬਾ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ** (1866-9 ਮਈ, 1938) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਦਰੀ ਆਗੂ ਸੀ।  ਉਸ  ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਲਾਹੌਰ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਰਿਹਾਈ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਨੀਲੀ ਬਾਰ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਇਆ। 

## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਬਾਬਾ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1876 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਘਨੱਈਆ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਠੱਠੀਆਂ, ਤਹਿਸੀਲ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ 1905 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਰਾਹੀਂ ਪਨਾਮਾ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ 1908 ਵਿੱਚ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ (ਅਮਰੀਕਾ) ਪੁੱਜ ਗਏ।, ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਪੈਸੇਫਿਕ ਤੱਟ 'ਤੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਸਤਰਬੱਧ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਈ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 'ਗ਼ਦਰ' ਨਾਂਅ ਦਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਦੇਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹੋ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। **ਬਾਬਾ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ** ਆਪਣੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 29 ਅਗਸਤ, 1914 ਈ: ਨੂੰ ਸਾਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਕੇ ਚੱਲੇ। ਯੋਕੋਹਾਮਾ (ਜਾਪਾਨ) ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਇਥੋਂ ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਪਿਸਤੌਲ ਖਰੀਦੇ ਅਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

## ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ
ਇਥੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਜਦੋਂ **ਬਾਬਾ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ** 29 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਈ: ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਉਤਰਿਆ ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਉਤਰਦਿਆਂ ਹੀ ਬਾਕੀ ਗ਼ਦਰੀ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਅਧੀਨ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ। 13 ਸਤੰਬਰ 1915 ਈ: ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ, ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵੀ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈ ਗਈ। 

## ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਮੌਤ
1935 ਈ: ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਮੁੜ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। 9 ਮਈ, 1938 ਈ: ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਆਗੂ ਸਰਬ ਹਿੰਦ ਕਿਸਾਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਬੰਗਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਗੰਭੀਰ ਹਾਦਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ।

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1866
ਸੇਪੂਕੂ

**ਸੇਪੂਕੂ** ਜਪਾਨੀ ਰਸਮੀ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੈਮੂਰਾਈਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਸੀ।

## ਸ਼ਬਦਾਬਲੀ ਅਤੇ ਨਿਰੁਕਤੀ
ਸੇਪੂਕੂ ਨੂੰ ਹਾਰਾਕੀਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਪਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸੈਮੂਰਾਈ

**ਸੈਮੂਰਾਈ** ਮੱਧਕਾਲੀ ਅਤੇ ਮੁਢਲੇ ਆਧੁਨਿਕ ਜਪਾਨ ਦੇ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਜਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ **ਬੁਸ਼ੀ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਨੁਵਾਦਕ ਵਿਲੀਅਮ ਸਕਾਟ ਵਿਲਸਨ ਮੁਤਾਬਕ ਸੈਮੂਰਾਈ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜ਼ਿਕਰ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕੋਕੀਨ ਵਾਕਾਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਕਿਤਾਬ ਸੂਚੀ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੈਮੂਰਾਈ
ਲਲਿਤ ਕਲਾ

ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤ]]
**ਲਲਿਤ ਕਲਾ** (fine arts) - ਇਹ ਉਹ ਕਲਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾਉ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਵਹਾਰਕ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਲਾ ਰਸੀਏ ਦੀ ਸੁਹਜ ਭੁੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਵਹਾਰਕ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:

ਸੰਗੀਤ, 

ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ

ਸ਼ਾਇਰੀ,

ਸੰਗਤਰਾਸ਼ੀ 

ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ-ਕਲਾ।

ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਪਕਾਣਾ ਵੀ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
## ਗੈਲਰੀ

File:Decoration at Umayyad Palace at Khirbat ul Minya.JPG
File:Blue Turkish Tiles.JPG

File:Allah in Stone in Rohtas.jpg
File:Government college for Women Dhoke Kala Khan.JPG|

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ
ਮਾਈ ਨੇਮ ਇਜ਼ ਖ਼ਾਨ

***ਮਾਈ ਨੇਮ ਇਜ਼ ਖ਼ਾਨ***, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ***MNIK*** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ