open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਰਾਗ ਜੌਨਪੁਰੀ

**ਰਾਗ ਜੌਨਪੁਰੀ** ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ 'ਚ ਅਸਾਵਰੀ ਥਾਟ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਪੰਡਿਤ ਔਂਕਾਰ ਨਾਥ ਠਾਕੁਰ ਵਰਗੇ ਕੁੱਛ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭ (ਰੇ) ਅਸਾਵਰੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਮਧੁਰ ਸੁਰਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਰਨਾਟਕ ਮੰਡਲੀ'ਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ।ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ 'ਚ ਜੌਨਪੁਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਰਾਗ ਜੌਨਪੁਰੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

**ਥਾਟ - ਅਸਾਵਰੀ**

**ਜਾਤੀ- ਸ਼ਾਡਵ-ਸੰਪੂਰਨ**

'''ਵਰ੍ਜਿਤ ਸੁਰ-ਅਰੋਹ 'ਚ ਗ(ਗੰਧਾਰ) ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਰਜਿਤ ਹੈ** 

**ਅਰੋਹ -    ਸ ਰੇ ਮ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ**

**ਅਵਰੋਹ -ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ ਮ ਗ ਰੇ ਸ**

**ਪਕੜ-   ਮ ਪ ,ਨੀ ਧ ਪ, ਮ ਪ ਗ,ਰੇ ਮ ਪ** 

**ਵਾਦੀ ਸੁਰ- ਧ (ਧੈਵਤ)**

**ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ -ਗ (ਗੰਧਾਰ)**

**ਸਮਾਂ- ਦਿਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਹਿਰ** 

**ਮੁੱਖ ਅੰਗ -ਰੇ ਮ ਪ; ਧ ਮ ਪ ਸੰ ; ਰੇੰ ਨੀ ਧ ਪ ; ਮ ਪ ਨੀ ਧ ਪ; ਧ ਮ ਪ ਗ**

**ਰੇ ਮ ਪ**

**ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਗ,ਧ ਅਤੇ ਨੀ ਕੋਮਲ ਲਗਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਬਾਕੀ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਲਗਦੇ ਹਨ।**

ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਨਾਂ ਦੇ ਥਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ  ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ ਜਾਵਾਂਪੁਰ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜੌਨਪੁਰ ਨਾਲ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਸ ਰਾਗ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਗ ਜੌਨਪੁਰੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਜੌਨਪੁਰ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਰਕੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਅਸਾਵਰੀ ਤੋਂ ਅਲਗ ਕਰਨ ਲਈ **'ਰੇ ਮ ਪ'** ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

ਕੁੱਛ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਕਦੀਂ-ਕਦੀਂ ਸ਼ੁਧ ਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਣ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਨੀ ਹੀ ਹੈ।

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ **ਮ ਪ,ਧ ਮ ਪ ਗ- ਰੇ ਮ ਪ''' ਦੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਜਿਆਦਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

ਰਾਗ ਜੌਨ੍ਪੁਰੀ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਉਣ/ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਗਾਂ 'ਚ ਬਹੁਤ ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੁਰ ਸੰਗਮ ਵਾਲਾ ਰਾਗ ਹੈ। **ਰੇ ਰੇ ਮ ਪ** ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਇਹ ਰਾਗ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਾਹੌਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ। '''ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਧੈਵਤ (ਧ) ਅਤੇ ਗ (ਗੰਧਾਰ) ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦੋਲਿਤ ਕਰਕੇ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਮਧੁਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧ ਮ ਪ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਮੀੰਡ 'ਚ ਵਰਤਿਯਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋਰ ਵੀ ਨਿਖਰਦਾ ਹੈ।''' 

ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਪੂਰ੍ਵਾੰਗ 'ਚ ਰਾਗ ਸਾਰੰਗ ਅਤੇ ਉਤ੍ਰਾੰਗ 'ਚ ਅਸਾਵਰੀ ਦੀ ਝਲਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। 

ਇਹ ਇੱਕ ਉਤ੍ਰਾੰਗਵਾਦੀ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਮੱਧ ਅਤੇ ਤਾਰ ਸਪ੍ਤਕ 'ਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਇਹ ਰਾਗ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸੁਭਾ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਭਗਤੀ ਰਸ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। 

ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ 'ਚ ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਰੂਪ ਬੇਹਦ ਮਧੁਰਤਾ ਨਾਲ ਸਾਮਨੇ ਆਂਦਾ ਹੈ :-

**ਸ,ਨੀ,ਨੀ ਸ ;ਰੇ ਰੇ ਸ; ਰੇ ਰੇ ਮ ਮ ਪ; ਪ ਪ; ਪ ਧ ਧ ਪ ; ਧ ਪ ਧ ਮ ਪ ; ਰੇ ਰੇ ਮ ਮ ਪ ; ਮ ਪ ਨੀ ਧ ਪ ;ਮ ਪ ਧ ਨੀ ਨੀ ਸੰ ; ਰੇ ਮ ਪ ਧ ਮ ਪ ਸੰ ; ਸੰ ਰੇੰ ਰੇੰ ਸ ;ਰੇੰ ਰੇੰ ਨੀ ਨੀ ਸੰ ਰੇੰ ਨੀ ਨੀ ਸੰ ; ਰੇੰ ਨੀ ਸੰ ਰੇੰ ਨੀ ਧ ਪ ; ਧ ਮ ਪ ਗ ਰੇ ਸ ਰੇ ਮ ਪ; ਧ ਮ ਪ ਸ**

ਰਾਗ ਜੌਨ੍ਪੁਰੀ 'ਚ ਰਚੇ ਗਏ ਕੁੱਛ ਹਿੰਦੀ ਗੀਤ:  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਗੀਤ  
### ਬੰਗਲਾ 
### ਹਿੰਦੀ 
### ਮਲਿਆਲਮ 
### ਤਾਮਿਲ 
### ਤੇਲਗੂ
ਦੁਰਗਾ (ਰਾਗ)

**ਰਾਗ ਦੁਰਗਾ** ਬਾਰੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ **ਚੰਦ੍ਰਿਕਾਸਾਰ** ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ 

*ਥਾਟ ਬਿਲਾਵਲ ਗ ਨੀ ਵਰਜਿਤ ਔਡਵ ਔਡਵ ਜਾਤਿ

ਧ ਰੇ ਸ੍ਵਰ ਸੰਵਾਦ ਕਰਤ ਜਬ ਗਾਵਤ ਗੁਣੀ ਜਬ ਰਾਤ੍ਰਿ*

 
ਰਾਗ ਦੁਰਗਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰ੍ਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰਾਗ 'ਸ਼ੁੱਧ ਸਵੇਰੀ' ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 

### ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ 
# ਗੰਧਾਰ(ਗ) ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨੀ) ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀ ਲਗਦੇ 
# ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਲਗਦੇ ਹਨ। 

ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਗਾਂ 'ਚੋਂ ਰਾਗ ਦੁਰਗਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾ 'ਚ ਰਾਗ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੁਪੇਹਿਰ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾਂ ਸੀ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹਦਾ ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਧੈਵਤ (ਧ) ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ 'ਚ ਇਸ ਦਾ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰਾਤ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦਾ ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਮ (ਮਧ੍ਯਮ) ਹੀ ਸਾਹੀ ਹੈ। 

ਦੁਰਗਾ ਨਾਂ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਰਾਗ ਦੀ ਪੈਦਾਯਸ਼ 'ਖਮਾਜ' ਥਾਟ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੇ(ਰਿਸ਼ਭ) ਤੇ ਪ (ਪੰਚਮ) ਵਰਜਿਤ ਹਨ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਇਸ ਦੁਰਗਾ ਨਾਲੋਂ ਵਖਰਾ ਹੈ।

ਦੁਰਗਾ ਰਾਗ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਇਕ ਰਾਗ 'ਸੋਮ' ਵੀ ਹੈਹੈ ਪਰ ਓਹ ਵਰਤਮਾਨ 'ਚ ਪਪ੍ਰਚਲਨ 'ਚ ਨਹੀ ਹੈ।

ਕਰ੍ਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰਾਗ 'ਸੁੱਧ ਸਵੇਰੀ' ਅਤੇ 'ਰਾਗ ਦੁਰਗਾ' ਦੇ ਸੁਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਰਾਗ ਦੁਰਗਾ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਗਾਂ 'ਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ  ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ। **ਰੇ ਮ ਰੇ,ਧ, ਧ ਸ**- ਇਹ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਰਾਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਛਾਣ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਲਗਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਹ ਰਾਗ ਇਕ ਖਾਸ ਵਾਤਾਵਰਨ ਰਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਪਣਾ ਮਧੁਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਕਰ੍ਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਰਾਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ 'ਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। **ਸ਼ੁੱਧ ਮਧ੍ਯਮ (ਮ)** ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਰਾਗ ਬਹੁਤ ਖਿੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਅਵਰੋਹ 'ਚ **ਪੰਚਮ (ਪ)** ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਸੁਭਾ ਨਾ ਤਾਂ ਗੰਭੀਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚੰਚਲ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਆਲ ਤੇ ਤਰਾਨੇ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ ਰਾਗ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਰੂਪ ਦ੍ਰ੍ਸ਼ਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

'''ਰੇ ਮ ਪ ਧ; ਪ ਧ ਮ ; ਮ ਪ ਧ ਧ ਮ ; ਧ ਮ ਪ ਧ ਸੰ  ; ਧ ਧ ਸੰ ; ਸੰ ਧ ਧ ਮ '; ਮ ਪ ਧ ; ਮ ਰੇ ; ਧ(ਮਂਦਰ) ਸ**

## ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਰਾਗ 
**ਮਲਹਾਰ'''

ਰਾਗ ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਰਾਗ ਮਲਹਾਰ,(ਜੋ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ),ਦੇ ਸੁਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਅਲਗ-ਅਲਗ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਤਕਨੀਕੀ ਰੂਪ 'ਚ ਦੋਵਾਂ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਰੇ (ਰਿਸ਼ਭ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਅਲਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਗ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਣ ਵਾਲੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ **ਸ ਰੇ ਧ(ਮੰਦਰ) ਸ** ਤੋਂ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਰਾਗ ਦੁਰਗਾ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  
### ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗੀਤ 
# ਗੀਤ  ਪੱਥਰੋਂ ਨੇ-ਗੀਤ ਗਯਾ ਪੰਥਰੋਂ ਨੇ (1964) 
# ਚੰਦਾ ਰੇ ਮੋਰੀ ਪੱਤੀਆ ਲੇ ਜਾ-ਬੰਜਾਰਿਨ
# ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਨ੍ਹਈਆ-*ਮਿਸ ਮੈਰੀ*
# ਹਮ ਇੰਤੇਜ਼ਾਰ ਕਰੇਂਗੇ-*ਬਹੂ ਬੇਗਮ*
# ਬੇ ਨਜ਼ਾਰਾ -ਮਾਂ*ਮਾਂ।*
# ਹੋਗਾ ਤੁਮਸੇ ਪ੍ਯਾਰਾ ਕੌਨ-ਜਮਾਨੇ ਕੋ ਦਿਖਾਨਾ ਹੈ*ਜ਼ਮਾਨੇ ਕੋ ਦਿਖਾਨਾ ਹੈ*

### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਾਮਿਲ 
ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਵੇਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਖਿਜ਼ਰਾ ਰਸ਼ੀਦ

**ਖਿਜ਼ਰਾ ਰਸ਼ੀਦ** (ਜਨਮ 24 ਫਰਵਰੀ 1988) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ 2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਸੀ, ਅਤੇ 2017 ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 
### ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ 
*ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼*

### ਬੀ. ਡਬਲਯੂ. ਐੱਫ. ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੁਣੌਤੀ/ਸੀਰੀਜ਼ 
*ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼*

: ਬੀ. ਡਬਲਯੂ. ਐੱਫ. ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੁਣੌਤੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ
: ਬੀ. ਡਬਲਯੂ. ਐੱਫ. ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੀਰੀਜ਼ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ
: ਬੀ. ਡਬਲਯੂ. ਐੱਫ. ਫਿਊਚਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Khizra Rasheedਤੇਬੀ. ਡਬਲਯੂ. ਐੱਫ.. ਟੂਰ੍ਨਾਮੇਂਟ ਸਾਫਟਵੇਅਰ. ਕਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਖਿਡਾਰੀ
ਜੋਗੀਆ (ਰਾਗ)

**ਰਾਗ ਜੋਗਿਆ** 

ਰਾਗ ਜੋਗਿਯਾ ਦੀ ਸੰਖੇਪ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ:-

ਜੋਗਿਆ ਰਾਗ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਗ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮ੍ਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਕੀ ਭੈਰਵ ਥਾਟ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ "ਜੋਗਿਆ" 'ਜੋਗੀ' ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਆਮ ਸ਼ਬਦ "ਯੋਗੀ" ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ।ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਪੂਰੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਵਕ਼ਤ ਇਕ ਖਾਸ ਤਰਹ ਦੇ ਬੈਰਾਗ ਦਾ ਏਹਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਨਾਂ ਸਾਰਥਕ ਲਗਦਾ ਹੈ। 

## ਸੁਭਾ 
ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਰ (ਗ) ਵਰਜਿਤ ਹੈ। ਭੈਰਵ ਰਾਗ ਵਾਂਗ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੇ (ਰਿਸ਼ਭ) ਅਤੇ ਧ (ਧੈਵਤ) ਕੋਮਲ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਵਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਰਾਗ ਭੈਰਵ 'ਚ ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਧੈਵਤ ਨੂ ਆਂਦੋਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜੋਗਿਆ 'ਚ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਅਵਰੋਹ 'ਚ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ  ਕਈ ਵਾਰ ਸ ਤੋਂ ਧ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਛੇੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਰਾਗ 'ਚ ਰੇ ਤੋਂ ਮ ਵੱਲ ਮੀੰਡ ਲੈ ਕੇ ਜਾਉਣ ਨਾਲ ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਹਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸਦਾ ਰੂਪ ਹੋਰ ਉਸਰਦਾ ਹੈ।

ਰਾਗ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦੇ ਵਕ਼ਤ ਮਧ੍ਯਮ ਨੂ ਬਾਰ ਬਾਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਗ ਮਧ੍ਯ ਸਪ੍ਤਕ ਤੇ ਤਾਰ ਸਪ੍ਤਕ 'ਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਭ੍ਹਰ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਆਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਮਲ ਰਿਸ਼ਭ ਤੇ ਕੋਮਲ ਧੈਵਤ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਸੁਭਾ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ ਇਹ ਬੈਰਾਗ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਰ ਸਪ੍ਤਕ ਦੇ ਸੁਰਾਂ 'ਚ ਦਰਦ ਤੇ ਪੁਕਾਰ ਦਾ ਰੰਗ ਖੂਬ ਨਿਖਰ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਆਓਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਪੰਡਿਤ ਭੀਮਸੇਨ ਜੋਸ਼ੀ ਦਵਾਰਾ ਰਾਗ ਜੋਗਿਆ 'ਚ ਗਾਈ ਗਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਠੁਮਰੀ "ਪਿਯਾ ਮਿਲਣ ਕੀ ਆਸ" ਦਰਦ ਤੇ ਪੁਕਾਰ ਦੀ ਇਕ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ 'ਚ ਖਿਆਲ ਗਾਇਕੀ ਘੱਟ ਹੀ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਆਦਾਤਰ ਠੁਮਰੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਉਸਤਾਦ ਸਲਾਮਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਸਾਹਬ ਦਵਾਰਾ ਗਾਈ ਗਈ ਠੁਮਰੀ "ਆਨ ਮਿਲੋ ਸਜਨਵਾ ਜੋਬਨ ਬੀਤਾ ਜਾਏ", ਮੇਵਾਤੀ ਘਰਾਨੇ ਦੇ ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ ਜੀ ਦਵਾਰਾ ਗਾਈ ਗਈ ਰਚਨਾ "ਯਾ ਮੇਰੇ ਮੌਲਾ " ਯਾਂ ਇਮਦਾਦ ਖਾਣੀ ਘਰਾਨੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਵਿਲਾਯਤ ਖਾਨ ਸਾਹਬ ਦਵਾਰਾ ਸਿਤਾਰ ਤੇ ਵਜਾਇਆ ਗਿਆ ਰਾਗ ਜੋਗਿਆ ਇਨਾਂ ਸਭ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ 'ਚ ਰਾਗ ਜੋਗਿਯਾ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅੰਗ ਉਭ੍ਹਰ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਆਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸਦਾ ਪੂਰਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। 

ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦ੍ਰ੍ਸ਼ਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

**ਸ ਰੇ ਰੇ ਸ,ਸ ਰੇ ਮ ਰੇ ਮ ਰੇ ਸ , ਸ ਰੇ ਮ, ਮ ਪ ਮ ਮ ਰੇ ਸ,ਸ ਰੇ ਮ,ਮ ਪ ਧ ਧ ਪ,ਮ,ਪ ਮ ਪ ਧ, ਮ ਰੇ ਸ ,ਸ ਰੇ ਮ,ਮ ਪ,ਧ ਰੇੰ  ਸੰ , ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ, ਧ ਪ ਮ ਪ ਧ ਸੰ ,ਨੀ ਧ ਨੀਂ ਧ ਪ ਮ ਰੇ ਰੇ ਸ,ਮ ਮ ਪ ਧ ਸੰ ਰੇੰ ਸੰ,ਧ ਸੰ ਰੇੰ  ਮੰ ਮੰ ਰੇੰ ਸੰ, ਧ ਪ,ਧ ਰੇੰ ਸੰ ਨੀ ਧ,ਮ  ਮ ਪ ਮ ਰੇ ਸ**  

## ਜੋਗਿਯਾ ਰਾਗ 'ਚ ਕੁੱਛ ਗੀਤ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਸੁਭਾ  
ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਗ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। ਰੇ -ਮ ਅਤੇ ਧ-ਮ ਅਕਸਰ ਮੀਂਡ ਵਿੱਚ ਗਾਏ/ਵਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
2024 ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ

ਭਾਰਤ 28 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 8 ਸਤੰਬਰ 2024 ਤੱਕ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ 2024 ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ 1968 ਦੇ ਸਮਰ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਰ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕਸ ਦੇ ਹਰ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਹੈ। ਸਮਰ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਹ 13ਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਨੇ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 12 ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ 84 ਅਥਲੀਟਾਂ ਦਾ ਦਲ ਭੇਜਿਆ। ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਅਥਲੀਟ ਭਾਗਿਆਸ਼੍ਰੀ ਜਾਧਵ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤ ਅੰਤਿਲ ਝੰਡਾਬਰਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਝੰਡਾਬਰਦਾਰ ਪ੍ਰੀਤੀ ਪਾਲ ਅਤੇ ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਨ।

ਪੈਰਿਸ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸੱਤ ਸੋਨ, ਨੌ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਨਾਲ 29 ਤਮਗ਼ੇ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਮਗ਼ਾ ਗਿਣਤੀ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ
* 2024 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2024 ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼
ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ 'ਚ **ਰਾਗ ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ** ਕਾਫੀ ਥਾਟ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਧੁਰ ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ।

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਰਾਗ ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਵਾੰਗਵਾਦੀ ਰਾਗ ਹੈ ਤੇ ਇਸਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮਧ੍ਯਮ,ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਸੁਰਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਵਰਜਿਤ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਮਤ ਭੇਦ ਹਨ ਪਰ ਜਿਆਦਾਤਰ ਅਰੋਹ 'ਚ ਰਿਸ਼ਭ ਤੇ ਪੰਚਮ ਨੂੰ ਵਰਜਿਤ ਕਰਕੇ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਹੀ ਚਲਣ ਹੈ।
ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਪੰਚਮ(ਪ) ਸੁਰ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਰਾਗ ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ 'ਚ ਬਿਲਕੁਲ ਵਰਜਿਤ ਹੈ ਪਰ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੰਚਮ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਿਵਾਦੀ ਸੁਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਓਹ ਇਸ ਸੁਰ ਨੂੰ ਵਕ੍ਰ(ਟੇਢੇ) ਰੂਪ 'ਚ ਮਧ੍ਯਮ(ਮ) ਤੋਂ ਧੈਵਤ(ਧ) ਨੂੰ ਛੂ ਕੇ ਮੀੰਡ ਦਵਾਰਾ ਜਿਹੜੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਓਹ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਵਿਸਤਾਰ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ 
* ਰਾਗ ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ।
* ਇਹ ਕਾਫੀ ਥਾਟ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।
* ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਰ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਕੋਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
* ਇਸ ਰਾਗ ਏ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਭ(ਰੇ) ਅਤੇ ਪੰਚਮ(ਪ) ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ ਪਰ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪੰਚਮ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦੀ ਸੁਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। 
* ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਮਧ੍ਯਮ(ਮ) ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ ਸ਼ਡਜ(ਸ) ਹੈ।. 
* ਕਰ੍ਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ 'ਚ ਵੀ ਇਹ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਣ ਰਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  
* ਰਾਗ ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗਾਇਆ/ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।.  
* ਰਾਗ ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ 'ਚ ਧ੍ਰੁਪਦ ਤੇ ਧਮਾਰ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਕੁੱਝ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਗੱਲਾਂ 
* ਰਾਗ ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਾਗ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੰਵੇਂ ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ-ਬਹਾਰ,ਬਸੰਤ-ਬਹਾਰ,ਭੈਰਵ-ਬਹਾਰ। 
* ਰਾਗ ਮਾਲਗੁੰਜੀ ਰਾਗ ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਰਾਗ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੇ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਰਾਗ ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਅਲਾਪ 
* ਸ--ਰੇ --ਸ --ਨੀ(ਮੰਦਰ)--ਧ(ਮੰਦਰ)--ਮ(ਮੰਦਰ)--ਧ(ਮੰਦਰ)--ਨੀ(ਮੰਦਰ)--ਧ(ਮੰਦਰ)--ਸ--ਗ--ਮ--ਗ--ਰੇ--ਨੀ(ਮੰਦਰ)--ਧ(ਮੰਦਰ)--ਨੀ(ਮੰਦਰ)ਧ(ਮੰਦਰ) ਸ
* ਸ--ਨੀ(ਮੰਦਰ)--ਧ(ਮੰਦਰ)--ਨੀ(ਮੰਦਰ)--ਸ--ਗ--ਗ--ਮ--ਮ--ਧ--ਪ--ਮ--ਪ--ਧ--ਗ--ਧ--ਮ--ਗ--ਰੇ--ਸ--ਮ--ਗ--ਮ--ਧ--ਗ--ਰੇ--ਮ ਨੀ(ਮੰਦਰ)--ਧ(ਮੰਦਰ)--ਸ--ਮ--ਗ--ਰੇ--ਨੀ(ਮੰਦਰ)ਧ(ਮੰਦਰ)ਸ 

## ਰਾਗ ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ 'ਚ ਕੁੱਝ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਹਿੰਦੀ
ਦਾਨੀ ਰੋਡਰਿਕ

**ਦਾਨੀ ਰੋਡਰਿਕ** (ਤੁਰਕ ਭਾਸ਼ਾ: Dani Rodrik, ਜਨਮ 14 ਅਗਸਤ, 1957) ਇੱਕ ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਜੌਹਨ ਐਫ ਕੈਨੇਡੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਆਸੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਅਲਬਰਟ ਓ. ਹਰਸ਼ਮੈਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ, ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਕਿ ਚੰਗੀ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਫਲ ਕਿਉਂ ਹਨ, ਇਹ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ *ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਰੂਲਸ: ਦਿ ਰਾਈਟਸ ਐਂਡ ਰਾਂਗਸ ਆਫ਼ ਦਿ ਡਿਸਮਲ ਸਾਇੰਸ* ਅਤੇ *ਦਿ ਗਲੋਬਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ: ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਐਂਡ ਦਾ ਫਿਊਚਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਵਰਲਡ ਇਕਾਨਮੀ*  ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਹ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਰਨਲ *ਗਲੋਬਲ ਪਾਲਿਸੀ* ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਪਾਦਕ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Dani Rodrik's home page 
* Dani Rodrik's latest research
* Dani Rodrik's weblog
* "Roads to Prosperity"  Dani Rodrik's op-ed column for Project Syndicate
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਰਾਣੀ ਮੁਰਮੂ

**ਰਾਣੀ ਮੁਰਮੂ** (ਜਨਮ 1988) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਥਾਲੀ ਉੱਘੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ 2018 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ *ਹੋਪਨ ਮਾਯਾਕ ਕੁਕਮੂ* ਲਈ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਮੁਰਮੂ ਦਾ ਜਨਮ 1988 ਵਿੱਚ ਦੇਵਘਰ (ਬਿਰਡੀਹ), ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਮੁਰਮੂ ਅਤੇ ਬੁਧਰਾਈ ਮੁਰਮੂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਂਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬੁਧਰਾਈ ਮੁਰਮੂ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਸਵਰਨਰੇਖਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਓਲ ਚਿਕੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਲੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਲੇਖਨ ਕਰੀਅਰ 
ਰਾਣੀ ਨੇ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਕਾਰਨ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਲਿਖਦੀ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰਾਣੀ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣਾ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਕਬਾਇਲੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਤੱਤ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਣੀ ਦਾ ਦਿਲ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਥਾਲੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਥਾਲੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਯੂਵਾ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਅਲ੍ਹੈਯਾ ਬਿਲਾਵਲ

ਰਾਗ ਅਲ੍ਹੈਯਾ ਬਿਲਾਵਲ ਦਾ ਤਫ਼ਸੀਲੀ ਬਿਓਰਾ**-**

* ਇਹ ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲ ਥਾਟ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।
* ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਬਿਲਾਵਲ ਥਾਟ ਦਾ ਨਾਂ ਰਖਿਆ  ਗਿਆ ਹੈ। 
* ਇਹ ਇਕ ਉਤ੍ਰਾਂਗ੍ਵਾਦੀ ਰਾਗ ਹੈ।
* ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਂਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਦ ਮਤਲਬ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ ਲਗਦੇ ਹਨ।
* ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਕ੍ਰ(ਟੇਢੇ) ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਰੋਹ 'ਚ ਮਧ੍ਯਮ(ਮ) ਵਰਜਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਜਾਤੀ ਸ਼ਾਡਵ-ਵਕ੍ਰ ਸੰਪੂਰਨ ਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  
* ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਧ ਹੈ ਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ ਗ ਹੈ।
* ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਹੈ।
* ਇਸ ਦਾ ਸੁਭਾ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਉਤਸਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਇਸ ਰਾਗ 'ਚ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਲਗਦੇ ਹਨ।
* ਸਿਰਫ ਅਵਰੋਹ 'ਚ ਥੋੜਾ ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

**ਅਰੋਹ :- ਸ ਰੇ ਗ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ** 

**ਅਵਰੋਹ:- ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ, ਧ ਨੀ ਧ ਪ, ਮ ਗ ਰੇ ਸ** 

**ਪਕੜ :- ਗ ਰੇ,ਗ ਪ, ਮ ਗ ਮ ਰੇ, ਗ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ** 

ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲ ਤੇ ਰਾਗ ਅਲ੍ਹੈਯਾ ਬਿਲਾਵਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਏ ਸੁਰ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।  

ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲ - ਸ ਗ ਰੇ ਗ ਮ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ 

ਰਾਗ ਅਲ੍ਹੈਯਾ ਬਿਲਾਵਲ- ਸ ਗ ਰੇ ਗ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ, ਧ ਨੀ ਧ ਪ, ਮ ਗ ਰੇ ਸ 

ਰਾਗ ਅਲ੍ਹੈਯਾ ਬਿਲਾਵਲ  ਦਾ ਅਲਾਪ :-

* ਸ ਗ ਰੇ ਗ ਪ ਮ ਗ ਰੇ ਗ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ 
* ਗ ਪ ਮ ਗ ਰੇ, ਗ ਪ ਧ ਨੀ ਧ ਪ ,ਮ ਗ ਮ ਰੇ ਸ -
* ਗ ਪ ਧ ਨੀ ਧ ਨੀ ਧ ਪ, ਗ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ  - - ਰੇੰ ਸੰ --ਸੰ ਨੀ ਧ ਨੀ ਧ  ਪ ਮ ਗ ਰੇ ਗ ਪ ਮ ਗ ਰੇ ਸ ਸ

'''ਰਾਗ ਅਲ੍ਹੈਯਾ ਬਿਲਾਵਲ 'ਚ ਕੁੱਛ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ:-'''

 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਸੁਭਾਅ 
ਥਾਟਃ ਬਿਲਾਵਲ

### ਅਰੋਹ, ਅਵਰੋਹ ਅਤੇ ਪਕੜ 
ਅਰੋਹ- ਸ ਰੇ ਗ ਪ ਧ ਨੀ  ਸੰ 

ਅਵਰੋਹ- ਸੰ ਨੀ ਧ  ਨੀ ਧ ਪ ਮ ਗ ਰੇ ਸ

ਪਕੜ-ਗ ਰੇ ਗ ਪ ਮ ਰੇ ਗ ਪ ਮ ਰੇ ਗ ਪ ਮ ਗ ਮ ਗ ਮ ਰੇ ਸਾਂ 

### ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਵਾਦੀ 
ਵਾਦੀ- ਧੈਵਤ

ਸੰਵਾਦੀ- ਗੰਧਾਰ

ਕੋਮਲ ਸੁਰ ਨੀ (ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਵਕਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ) 

ਵਰਜਿਤ ਸਵਰਃ ਅਰੋਹਾ ਵਿੱਚ ਮ

### ਸਬੰਧਤ ਰਾਗ 
ਅਲਹਾਈਆ ਬਿਲਾਵਲ ਨੂੰ ਬਿਲਾਵਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਬਿਲਾਵਲ ਨੂੱ ਬਿਲਾਵਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਬਿਲਾਵਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਬਿਲਾਵਲ, ਦੇਵਗਿਰੀ ਬਿਲਾਵਲ, ਸ਼ੁਕਲਾ ਬਿਲਾਵਲ, ਕਾਕੂਭ ਬਿਲਾਵਲ 

### ਸਮਾਂ 
ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਹਾਰ (ਸਵੇਰੇ 6 ਵਜੇ ਤੋਂ 9 ਵਜੇ ਤੱਕ)

### ਰਾਸ। 
ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ (ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ) ।

## ਸੁਭਾਅ 
ਥਾਟਃ ਬਿਲਾਵਲ

### ਅਰੋਹ, ਅਵਰੋਹ ਅਤੇ ਪਕੜ 
ਅਰੋਹ- ਸ ਰੇ ਗ ਪ ਧ ਨੀ  ਸੰ 

ਅਵਰੋਹ- ਸੰ ਨੀ ਧ  ਨੀ ਧ ਪ ਮ ਗ ਰੇ ਸ

ਪਕੜ-ਗ ਰੇ ਗ ਪ ਮ ਰੇ ਗ ਪ ਮ ਰੇ ਗ ਪ ਮ ਗ ਮ ਗ ਮ ਰੇ ਸਾਂ 

### ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਵਾਦੀ 
ਵਾਦੀ- ਧੈਵਤ

ਸੰਵਾਦੀ- ਗੰਧਾਰ

ਕੋਮਲ ਸੁਰ ਨੀ (ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਵਕਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ) 

ਵਰਜਿਤ ਸਵਰਃ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮ

### ਸਬੰਧਤ ਰਾਗ 
ਅਲਹਾਈਆ ਬਿਲਾਵਲ ਨੂੰ ਬਿਲਾਵਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਬਿਲਾਵਲ ਨੂੱ ਬਿਲਾਵਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਬਿਲਾਵਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਬਿਲਾਵਲ, ਦੇਵਗਿਰੀ ਬਿਲਾਵਲ, ਸ਼ੁਕਲਾ ਬਿਲਾਵਲ, ਕਾਕੂਭ ਬਿਲਾਵਲ 

### ਸਮਾਂ 
ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਹਾਰ (ਸਵੇਰੇ 6 ਵਜੇ ਤੋਂ 9 ਵਜੇ ਤੱਕ)

### ਰਸ। 
ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ (ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ) ।
ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ ਹਿਦਾਇਤ

**ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ ਹਿਦਾਇਤ** (ਜਨਮ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1976) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਾਬਕਾ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਐਥਲੀਟ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 2000 ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਥਲੀਟ ਸੀ। 1500 ਮੀਟਰ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਰਵੋਤਮ 4:58.79 ਮਿੰਟ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ 2000 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਓਲੰਪਿਕ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ।

## ਜੀਵਨ 
ਚਿਚਾਵਟਨੀ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਉਹ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਤੋਂ 360 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ (49/12 ਐਲ, ਸੁਭਾਨਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੌੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਹਿਦਾਇਤ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੁੱਖ ਇਤਰਾਜ਼ ਇਹ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਟ੍ਰੈਕ ਐਂਡ ਫੀਲਡ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਅਜਿਹੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਦੌੜ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੌੜਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸਵੇਰੇ 2:30 ਵਜੇ ਇਕ ਭਰਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤਤੇਜ਼ੀ ਲਈ ਬਾਈਕ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਿਲਾ ਅਥਲੀਟਾਂ ਨੂੰ ਸੜਕ 'ਤੇ ਦੌੜਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਯੋਗਤਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਜੌਗਿੰਗ ਸੂਟ ਪਹਿਨਣਾ ਪਏਗਾ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਾਰਟਸ ਪਹਿਨੇ ਸਨ।

ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਕੁਆਲੀਫਾਈਂਗ ਦੌੜ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ, ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਟਮਾਟਰ ਸੁੱਟੇ।

2005 ਵਿੱਚ, ਹਿਦਾਇਤ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾ ਦੌੜਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਮੈਰਾਥਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

2008 ਵਿੱਚ, ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਮੈਰਾਥਨ ਦੌੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਿਦਾਇਤ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2010 ਵਿੱਚ ਸਸਕੈਟੂਨ ਚਲੀ ਗਈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਹਿਦਾਇਤ ਨੇ ਸਸਕੈਟੂਨ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟਸ ਆਫ਼ ਕੋਲੰਬਸ ਇਨਡੋਰ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

2016 ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਸਸਕੈਚਵਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਲਾਸਾਂ ਲਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾ ਦੌੜਾਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਚ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਵਜੋਂ ਨੈਚੁਰਲਾਈਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਖਿਡਾਰੀ
ਕੈਂਪੀ ਫਲੇਗਰੀ

**ਕੈਂਪੀ ਫਲੇਗਰੀ** ਜਾਂ **ਫਲੇਗ੍ਰੇਅਨ ਫੀਲਡਸ** (ਇਤਾਲਵੀ: Campi Flegrei) ਇਟਲੀ ਦੇ ਨੈਪਲਜ਼ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੈਲਡੇਰਾ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੈਂਪੇਨੀਅਨ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਚਾਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਵੇਸੁਵੀਅਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਲਗਭਗ 9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6 ਮੀਲ) ਨੇਪਲਜ਼ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ। ਫਲੇਗ੍ਰੇਅਨ ਫੀਲਡਜ਼ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵੇਸੁਵੀਅਸ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕੈਲਡੇਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 24 ਖੱਡੇ ਅਤੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇਪਲਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਸੋਲਫਤਾਰਾ ਖੱਡੇ ਵਿੱਚ ਗੈਸੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵੁਲਕਨ ਦਾ ਘਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੈਡੀਸਿਸਮਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੋਜ਼ੁਓਲੀ ਦੇ ਮੈਸੇਲਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਰਾਪਿਸ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਜੋਂ ਗਲਤ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੋਲਸਕਸ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੇ ਗਏ ਬੋਰਹੋਲ ਦੇ ਬੈਂਡ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਾਈਟ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੱਖਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਈਡ੍ਰੋਥਰਮਲ ਗਤੀਵਿਧੀ ਅਜੇ ਵੀ ਲੂਕਰੀਨੋ, ਅਗਨਾਨੋ ਅਤੇ ਪੋਜ਼ੁਓਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਰਾਬ 
ਇਟਾਲੀਅਨ ਵਾਈਨ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਦੋਵੇਂ, ਕੈਂਪੀ ਫਲੇਗਰੀ ਡੀਓਸੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਡੀਓਸੀ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅੰਗੂਰ ਲਾਲ ਅੰਗੂਰ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 12 ਟਨ/ਹੈਕਟੇਅਰ, ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਅੰਗੂਰ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਈ 13 ਟਨ/ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੱਕ ਕਟਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਿਆਰ ਵਾਈਨ ਨੂੰ ਲਾਲਾਂ ਲਈ 11.5% ਅਤੇ ਗੋਰਿਆਂ ਲਈ 10.5% ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅਲਕੋਹਲ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਫਰਮੈਂਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੈਂਪੀ ਫਲੇਗਰੀ ਵਾਈਨ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹਨ, ਵੈਰੀਏਟਲ ਵਾਈਨ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਿਸਮਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦਾ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 90% ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਾਈਨ ਨੂੰ ਲਾਲਾਂ ਲਈ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 12% ਅਲਕੋਹਲ ਅਤੇ ਗੋਰਿਆਂ ਲਈ 11% ਤੱਕ ਫਰਮੈਂਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰੈੱਡ ਕੈਂਪੀ ਫਲੇਗਰੀ 50-70% ਪੀਡੀਰੋਸੋ, 10-30% ਐਗਲਿਯਾਨਿਕੋ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਸਾਇਸਸੀਨੋਸੋ ਅਤੇ 10% ਤੱਕ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ (ਲਾਲ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਦੋਵੇਂ) ਅੰਗੂਰ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਗੋਰਿਆਂ ਵਿੱਚ 50-70% ਫਲੰਗੀਨਾ, 10-30% ਬਿਆਨਕੋਲੇਲਾ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਕੋਡਾ ਡੀ ਵੋਲਪੇ, 30% ਤੱਕ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਸਫੇਦ ਅੰਗੂਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਫਲੇਗਰੇਨ ਫੀਲਡਸ
* ਕੈਂਪੀ ਫਲੇਗਰੀ ਲਈ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਸੈਰ
* ਨੇਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਟਲੀ
ਆਸਾਵਰੀ

**ਰਾਗ ਆਸਾਵਰੀ** ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਰਾਗ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇਕ ਪ੍ਰਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥ 'ਚੰਦ੍ਰਿਕਾਸਾਰ' ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਆਸਾਵਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਛੰਦ 'ਚ ਕੁੱਛ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ :-

**ਕੋਮਲ ਗਮਧਨੀ ਤਿਖ ਰਿਖ੍ਬ ਚੜਤ ਗਨੀ ਨਾ ਸੁਹਾਈ।**

**ਧ-ਗ ਵਾਦੀ-ਸੰਵਾਦੀ ਤੇ,ਆਸਾਵਰੀ ਕਹਾਈ।।**                                                           

**ਰਾਗ ਆਸਾਵਰੀ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ:-** 

**ਰਾਗ ਆਸਾਵਰੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ:-**

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਗ ਆਸਾਵਰੀ ਨੂੰ ਰਾਗ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁਖ ਰਾਗਿਨੀ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਤੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਰੁਤਾਂ,ਸਮੇਂ ਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਕ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ 132 ਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਗ-ਰਾਗਨੀਆਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਹ **"ਰਾਗ-ਰਾਗਿਨੀ"** ਵਾਲਾ ਫਰਕ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾ ਸਭ ਨੂੰ **"ਰਾਗ"** ਦਾ ਹੀ ਦਰਜਾ ਦਿਤਾ ਹੈ।

ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਭਾਤਖੰਡੇ ਜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਾਵਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਰੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਕੋਮਲ ਰੇ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਸਾਵਰੀ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੋਮਲ ਰੇ ਵਾਲੇ ਰਾਗ ਆਸਾਵਰੀ ਨੂੰ 'ਕੋਮਲ ਰਿਸ਼ਭ ਆਸਾਵਰੀ' ਦਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਾਗ "ਆਸਾਵਰੀ" ਤੇ ਰਾਗ "ਕੋਮਲ ਰਿਸ਼ਭ ਆਸਾਵਰੀ" ਦੋਵੇਂ ਰਾਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ

ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ਜੀ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਗਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਾਗ "ਕੋਮਲ ਰਿਸ਼ਭ ਆਸਾਵਰੀ" ਰਾਗ "ਆਸਾਵਰੀ ਸੁਧੰਗ" ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

**ਰਾਗ ਆਸਾਵਰੀ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਖਾਸ ਗੱਲਾਂ:-**

* ਰਾਗ ਆਸਾਵਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਤੇ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਰਾਗ ਹੈ 
* ਪੰਚਮ ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਅਵਰੋਹ 'ਚ ਖਿੜਦਾ ਹੈ
* ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਗੰਧਾਰ,ਪੰਚਮ ਤੇ ਧੈਵਤ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ
* ਇਹ ਰਾਗ ਜੌਨ੍ਪੁਰੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਗ ਜੌਨ੍ਪੁਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਰਾਗ ਆਸਾਵਰੀ ਵਿੱਚ ਧੈਵਤ ਤੇ ਗੰਧਾਰ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਆਂਦੋਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
* ਰਾਗ ਆਸਾਵਰੀ ਉਤਰਾਂਗ ਵਾਦੀ ਰਾਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਖਰਦਾ ਹੈ 
* ਰਾਗ ਆਸਾਵਰੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਖਿਯਾਲ,ਵੱਡਾ ਖਿਯਾਲ,ਧ੍ਰੁਪਦ,ਧਮਾਰ  ਤੇ ਤਰਾਨੇ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ
* ਇਹ ਵਿਯੋਗ ਤੇ  ਤਿਆਗ ਦੇ ਰਸ ਵਾਲਾ ਰਾਗ ਹੈ 
**ਰਾਗ ਆਸਾਵਰੀ ਚ ਸੁਰ ਵਿਸਤਾਰ** 
* ਸ--ਰੇ--ਸ--ਨੀ(ਮੰਦਰ)--ਧ(ਮੰਦਰ)--ਪ(ਮੰਦਰ)--ਧ(ਮੰਦਰ)--ਸ--ਰੇ--ਮ--ਪ--ਧ--ਮ--ਪ--ਧ--ਮ--ਗ--ਰੇ--ਸ--
* ਰੇ--ਮ--ਪ--ਧ--ਮ--ਪ--ਨੀ--ਧ--ਮ ਪ ਧ ਮ --ਪ--ਗ--ਰੇ--ਰੇ--ਪ--ਧ--ਮ--ਪ--ਗ--ਗ--ਰੇ--ਸ--ਨੀ(ਮੰਦਰ)--ਸ--ਰੇ--ਮ--ਪ--ਧ--ਮ--ਪ--ਗ--ਰੇ--
**ਰਾਗ ਆਸਾਵਰੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ**
ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ 'ਚ ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ।ਕੁੱਝ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟ ਹੇਠਾਂ ਵਿਸਤਾਰ ਸਹਿਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ :-

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਸੁਰ
ਰਾਜਾ ਪਿਤਖ਼ਾਨਾ

**ਪਿਤਖ਼ਾਨਾ (ਪਾਇਥਨਸ)** ਜਾਂ  **ਪਿਥਹ਼ਨ** 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਬੀ. ਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਕੜੀ ’ਚ ਅਨਾਤੋਲੀਅਨ ਸ਼ਹਿਰ ਕੁੱਸ਼ਰੇ ਦੇ ਮੱਧ ਕਾਲਕ੍ਰਮ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਿੱਤੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਸੀ।

ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ’ਚ ਅਨਾਤੋਲੀਆ ’ਚ ਸ਼ਹਿਰ ਕਨੇਸ਼ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤੇ । ਸ਼ਹਿਰ ਕਨੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਟ੍ਰੇਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਿੱਤੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਲੋਗੋ ਇਲੀ-ਸਮਸ ਦੀ ਲੱਭੇ ਗਈ ਸਨ। ਮੋਹਰ ਇਲੀ-ਸਮਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਮ ਦਾ ਸੇਵਕ ਸੀ। ਇਹ ਲੋਗੋ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਲੀ-ਸਮਸ ਪਿਤਖ਼ਨੇ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸੀ, ਸ਼ਹਿਦ ਕੁੱਸ਼ਰੇ ਦੇ ਰਾਜਾ ਪਿਤਖ਼ਨਾ ਨਾਲ ਰਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੋਹਰ ਬਾਬਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੈਮਸੂ-ਇਲੂਨਾ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਲਾਗੇ-ਤਾਗੇ 20 ਸਾਲ (ਲਗਭਗ 1730 ਬੀ. ਸੀ. ਜਾਂ 1666 ’ਚ)।

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਾ ਅਨਿੱਤਾ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਹਿੱਤੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੱਤੂਸਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਅਤੇ ਹਿੱਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਲਿੱਖਕੇ ਮਸ਼ੀਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Reign of Pithana
ਗੰਗਾ (ਗੁੰਝਲ-ਖੋਲ੍ਹ)

**ਗੰਗਾ**, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

**ਗੰਗਾ** ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ:

## ਫ਼ਿਲਮ 
* *ਗੰਗਾ* (1960 ਫ਼ਿਲਮ), ਰਾਜੇਨ ਤਰਫਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ
* *ਗੰਗਾ* (1965 ਫ਼ਿਲਮ), ਕੁੰਦਨ ਕੁਮਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਇੱਕ ਭੋਜਪੁਰੀ ਫ਼ਿਲਮ
* *ਗੰਗਾ* (1972 ਫ਼ਿਲਮ), ਐਮ. ਕਰਨਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ
* *ਗੰਗਾ* (2006 ਫ਼ਿਲਮ), ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਚੱਢਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਭੋਜਪੁਰੀ ਫ਼ਿਲਮ
* *ਬਾਡੀਗਾਰਡ* (2012 ਫ਼ਿਲਮ) (ਪਹਿਲਾਂ *ਗੰਗਾ* ), ਇੱਕ 2012 ਦੀ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਜੋ ਗੋਪੀਚੰਦ ਮਲੀਨਨੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਹੈ।
* *ਗੰਗਾ* (2015 ਫ਼ਿਲਮ), ਸਾਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ

## ਹੋਰ ਵਰਤੋਂ 
* ਗੰਗਾ (ਦੇਵੀ), ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਜੋ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ
* ਪੱਛਮੀ ਗੰਗਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ (ਗੰਗਾ), ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਪੂਰਬੀ ਗੰਗਾ ਰਾਜਵੰਸ਼, ਇੱਕ ਮੱਧਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਵੰਸ਼
* *ਗੰਗਾ* (ਟੀਵੀ ਲੜੀ), ਇੱਕ 2017 ਭਾਰਤੀ ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਲੌਕਿਕ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ
* ਗੰਗਾ (ਸੰਗੀਤ), ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ, ਬੋਸਨੀਆ ਅਤੇ ਹਰਜ਼ੇਗੋਵਿਨਾ ਅਤੇ ਮੋਂਟੇਨੇਗਰੋ ਤੋਂ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕ ਗਾਇਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ
* ਡੈਰੇਨ ਗੰਗਾ (ਜਨਮ 1979), ਇੱਕ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਕ੍ਰਿਕਟਰ
* ਗੰਗਾ, ਡੈਨਿਸ਼ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਰੋਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਟੇਜ ਦਾ ਨਾਮ
* ਗੰਗਾ ਰਾਣੀ, ਭਗਤਪੁਰ ਦੀ ਰਾਣੀ
ਅੰਜਲੀ ਕਿਸਕੂ

**ਅੰਜਲੀ ਕਿਸਕੂ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਸੰਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ *ਅੰਜਲੇ* ਲਈ 2020 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਜੁਲਾਈ 1992 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਐਮਪੀ ਪੰਚਲ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਬਾਂਕੁਰਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਨੇਤਾਜੀ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ, ਅਰਾਮਬਾਗ, ਹੁਗਲੀ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਸੰਤਾਲੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੰਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ) ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ NET ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਉਹ ਭਾਰਾ, ਬਾਂਕੁਰਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸਵਾਮੀ ਡੀਡੀਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੰਤਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਕੰਮ 
ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ *ਅੰਜਲੇ* (2018) ਅਤੇ *ਮਿਡ ਬੀਟਾ* (2020), ਅਤੇ ਲਘੂ-ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ *Ipil* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਤਾਲੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਸਿਲੀ*, *ਸਾਰ*, *ਉਮੁਲ* ਅਤੇ *ਭਾਬਾਨਾ* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਥਾਲੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਥਾਲੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਯੁਵਾ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸਮਰਾ ਜੱਟ

**ਸਮਰਾ** ਇੱਕ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੱਟ ਗੋਤ
ਦੇਸ਼ (ਰਾਗ)

**ਰਾਗ ਦੇਸ਼** ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਹਿਮ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ।

ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਸਾਰ' ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਛੰਦ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:-

**ਪੰਚਮ ਵਾਦੀ ਅਰੁ ਰਿਖ੍ਮ ਸੰਵਾਦੀ ਸੰਜੋਗ।**

**ਸੋਰਠ ਕੇ ਹੀ ਸੁਰਨ ਤੇੰ ਦੇਸ ਕਹਤ ਹੈਂ ਲੋਗ।।**

## ਜਾਣਕਾਰੀ 
## ਖਾਸਿਅਤ 
ਰਾਗ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਰੂਪ ਇਕ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਗ ਸੋਰਠ ਵਰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ ਬਸ ਫਰਕ ਸਿਰਫ ਇਹ ਹੈ ਕੀ ਰਾਗ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਰ ਸਾਫ਼ ਝਲਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਰਾਗ ਸੋਰਠ ਵਿੱਚ ਓਹ ਕੱਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 

ਕਈ ਵਾਰ ਕੁੱਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਰਾਗ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਵਧਾਓਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਗੰਧਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

ਕੁੱਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਗ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਾਦੀ ਰਿਸ਼ਭ ਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ਪੰਚਮ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।   

ਰਾਗ ਦੇਸ਼ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ। "**ਧ ਮ ਗ ਰੇ ਗ ਨੀ ਸ"** ਇਨ੍ਹਾ ਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਰਾਗ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਸ਼ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਡਜ-ਮਧ੍ਯਮ ਤੇ ਸ਼ਡਜ-ਪੰਚਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ'ਚ ਹੋਰ ਇਜ਼ਾਫ਼ਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਖਿਆਲ,ਬੜਾ ਖਿਆਲ,ਧ੍ਰੁਪਦ,ਧਮਾਰ  ਗਾਏਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਠੁਮਰੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ ਦੇਸ਼ ਰਾਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹਨ:-

**ਰੇ ਰੇ ਮ ਗ ਰੇ ; ਧ ਪ ਨੀ ਧ ਪ ;ਰੇੰ ਰੇੰ ਮੰ ਗੰ ਰੇੰ ; ਗੰ ਨੀ ਸੰ ;ਧ ਮ ਪ; ਨੀ ਨੀ ਨੀ ਨੀ ਸੰ**  

ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਗੀਤ 'ਵੰਡੇ ਮਾਤਰਮ' ਦੀ ਧੁਨ ਦੇਸ਼ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸੁਰ-ਬੱਧਬੱਧ  ਹੈ। 

ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਨਲ ਤੋਂ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵੀਡੀਓ **"ਬਜੇ ਸਰਗਮ"** ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਉਸਤਾਦ  ਤੇ ਫਿਲਮੀ ਸਿਤਾਰੇ ਪਰਦੇ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਂਦੇ ਹਨ,ਓਹ ਵੀ ਰਾਗ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁਰ-ਬੱਧ ਹੈ।  

ਬਹੁ-ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਬਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੇਗੋਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਗ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁਰ-ਬੱਧ ਹਨ।   

'''ਰਾਗ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਅਲਾਪ-''' 

* ਸ ਰੇ ਮ ਗ ਰੇ ਗ ਨੀ(ਮੰਦਰ)ਸ,ਰੇ ਮ ਪ ਮ ਗ ਰੇ,ਰੇ ਮ ਗ ਰੇ ਗ ਨੀ (ਮੰਦਰ) ਸ-
* ਸ ਰੇ ਮ ਪ ਨੀ ਧ ਪ ਮ ਗ ਰੇ, ਮ ਪ ਨੀ ਨੀ ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ ਮ ਗ ਰੇ, ਨੀ ਧ ਪ ਧ ਮ ਗ ਰੇ ,ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ।

## ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  
### ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਮਾਇਸੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਮਾਇਸੀਅਨ**, **ਮਾਇਸੀ** ਜਾਂ **ਮਿੱਸੀ ਭਾਸ਼ਾ** ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਅਨਾਤੋਲੀਆ ’ਚ ਮਾਇਸੀਏ ’ਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਮਾਇਸੀ ਲੋਕ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ । 

ਮਾਇਸੀ ਭਾਸ਼ੇ ਦੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਟ੍ਰਾਬੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ "ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿੱਦੀ ਅਤੇ ਫ਼੍ਰੀਜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ 1 ਕਿਸਮ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਇਸੀਅਨ ਹਿੱਤੀ ਜਾਂ ਫ਼੍ਰੀਜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ 1 ਭਾਸ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਅਥੀਨੀਅਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ ਸੁਮਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਇਸੀਅਨ ਦੇ ਅੱਖਰ ਪਾਈਓਨੀਆ ਬੋਲੀ (ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ)। 

## ਲਿਖਤ 
ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਹੈ ਮਾਇਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇ ’ਚ ਲਗਭਗ 20 ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਲਾਈਨਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਜੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਪਹਿਲੀਆਂ 2 ਲਾਈਨਾਂ ਬਹੁਤ ਅਧੂਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗਲ੍ਹਗੇ। 5ਵੀਂ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਬੀ. ਸੀ. ਈ. ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਇਹ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 1926 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਵਿਲੀਅਮ ਮੈਸ਼ੇਲ ਕੌਕਸ ਅਤੇ ਆਰਚੀਬਾਲਡ ਕੈਮਰਨ ਦੁਆਰਾ ਯੂਯਸੇਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਤਵਾਨਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੋਟਾਹੀਆ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਤਵਾਨਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਫਰੀਜੀਅਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਮਲ ਜਾਪਦੇ ਹਨ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Titus texts:"Mysian" inscriptions
*Palaeolexicon entry for the word ΠΑΤΡΙΖΙ
*Palaeolexicon entry for the word ΒΡΑΤΕΡΑΙΣ
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੁੱਗ

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਗਭਗ 5,000 ਸਾਲ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਕਿਊਨੀਫਾਰਮ ਲਿਪੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ 3000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ - ਈਸਵੀ 500 ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਸੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। ਤਿੰਨ-ਯੁੱਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ, ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ, ਅਤੇ ਲੋਹ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਦਾ ਅਰੰਭ ਅਤੇ ਅੰਤ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 3000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲੋਹ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਹਿਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੂਜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਨਿਓਲਿਥਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ 10,000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ, ਇਹ 3000 ਬੀ ਸੀ ਤੱਕ ਵਧ ਕੇ 45 ਮਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਈ। 1000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਲੋਹ ਯੁੱਗ ਤੱਕ, ਆਬਾਦੀ ਵਧ ਕੇ 72 ਮਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 500 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 209 ਮਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 10,500 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 100 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ।
ਰਾਗ (ਸੋਹਣੀ)

ਰਾਗ ਸੋਹਨੀ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ 

* ਰਾਗ ਸੋਹਣੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।
* ਇਸ ਦਾ ਥਾਟ ਮਾਰਵਾ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਸੋਹਣੀ ਉੱਤਰਾਂਗ ਵਾਦੀ ਰਾਗ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਤਾਰ ਸਪਤਕ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਮੰਦਰ ਸਪਤਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਰਾਗ ਪੂਰੀਆ ਵਰਗਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਰਿਸ਼ਬ ਅਤੇ ਧੈਵਤ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਿਆਂ ਮੱਧ ਸਪਤਕ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ ਵਰਗਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਸੋਹਣੀ ਤਾਰ ਸਪਤਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਖਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।
* ਤਾਰ ਸਪਤਕ ਦਾ ਸ਼ੜਜ ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਜਾਨ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਬਹਾਰ ਵਾਂਗ, ਰਾਗ ਸੋਹਣੀ ਵੀ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰਾਗ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਸੋਹਣੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਵਿਲਾਸੀ ਅਤੇ ਚੰਚਲ ਹੈ।

* **ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ; ਨੀ ਨੀ ਧ ;ਮੰ(ਤੀਵ੍ਰ) ਮੰ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗੰ; ਮੰ (ਤੀਵ੍ਰ) ਗੰ ਰੇੰ ਸੰ ;ਸੰ ਨੀ ਧ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਨੀ ਧ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ; ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਧ; ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਰੇ ਸ ; ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਧ ਨੀ ਸੰ--**ਇਹ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ'ਚ ਰਾਗ ਸੋਹਨੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹਨ ਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ ਕੰਨਾਂ 'ਚ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਇਹਨਾਂ 'ਚ ਗਵਾਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੀ ਭੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿੰਵੇਂ ਓਹ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹੋਣ

'''ਰਾਗ ਸੋਹਨੀ 'ਚ ਕੁਝ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ''' 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਹਿੰਦੀ
ਵੰਦਨਾ ਸਿੰਘ

**ਵੰਦਨਾ ਸਿੰਘ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿੱਚ ਫਰੇਮਿੰਘਮ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਸਿੰਘ METI (ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਕਸਟਰਾਟਰੇਸਟ੍ਰਰੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ) ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਕੰਮ 
### ਛੋਟੀ ਗਲਪ 
* *ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ* ( ) ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ "ਰਿਕੁਇਮ" (ਮਾਰਚ 2018) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ
* *ਉਹ ਔਰਤ ਜੋ ਸੋਚਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ* ( ) ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਿਛਲੀਆਂ ਅਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: "ਸੰਰਖਿਅਕ ਕਾਨੂੰਨ" ਅਤੇ "ਇਨਫਿਨਿਟੀਜ਼" (ਮਾਰਚ 2009)
* ਸੰਗ੍ਰਹਿ *ਪੌਲੀਫੋਨੀ* (ਸਤੰਬਰ 2002) ਵਿੱਚ "ਦਿ ਰੂਮ ਆਨ ਦ ਰੂਫ"
* ਸੰਗ੍ਰਹਿ *ਟ੍ਰੈਂਪੋਲਿਨ* ( ) (ਅਗਸਤ 2003)
* ਸੰਗ੍ਰਹਿ *ਪੌਲੀਫੋਨੀ* ਵਿੱਚ "ਦੀ ਵਾਈਫ" (ਖੰਡ 3)

: *ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ* (17) ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

* "ਥ੍ਰੀ ਟੇਲਜ਼ ਫਰਾਮ ਸਕਾਈ ਰਿਵਰ: ਮਿਥਸ ਫਾਰ ਏ ਸਟਾਰਫਰਿੰਗ ਏਜ" *ਸਟ੍ਰੇਂਜ ਹੋਰਾਈਜ਼ਨਜ਼* (2004) ਵਿੱਚ

: *ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ* (22) ਅਤੇ *ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀ* (18) ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਜ਼ਿਕਰ

* ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ "ਦਿੱਲੀ" *ਸੋ ਲੌਂਗ ਬੀਨ ਡ੍ਰੀਮਿੰਗ* (ਮਈ 2004)

: *ਸਾਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ* (22) ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

* *ਦ ਥਰਡ ਅਲਟਰਨੇਟਿਵ* ਵਿੱਚ "ਪਿਆਸ" (ਵਿੰਟਰ 2004)

: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੈਨਟਸੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਲੰਮੀ ਸੂਚੀਬੱਧ
: *ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ* (22) ਅਤੇ *ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀ* (18) ਲਈ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਜ਼ਿਕਰ
: ਸੰਗ੍ਰਹਿ *ਦਿ ਇਨਰ ਲਾਈਨ: ਸਟੋਰੀਜ਼ ਬਾਇ ਇੰਡੀਅਨ ਵੂਮੈਨ* ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

* *ਇੰਟਰਨੋਵਾ* (2005) ਵਿੱਚ "ਦ ਟੈਟਰਾਹੇਡਰੋਨ"

: ਕਾਰਲ ਬ੍ਰੈਂਡਨ ਪੈਰਾਲੈਕਸ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
: *ਸਾਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ* (23) ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਜ਼ਿਕਰ

* ਚੈਪਬੁੱਕ ਲੜੀ *ਰੈਬਿਡ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ* (ਮਈ 2005) ਵਿੱਚ "ਦਿ ਸਾਈਨ ਇਨ ਦਿ ਵਿੰਡੋ"
* "ਭੁੱਖ" ਇਨ ਦ ਐਂਥੋਲੋਜੀ *ਇੰਟਰਫੀਕਸ਼ਨਜ਼* (ਅਪ੍ਰੈਲ 2007)
* *ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ "ਲਾਈਫ-ਪੌਡ" - ਸਾਇੰਸ ਫਿਕਸ਼ਨ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੀਖਿਆ* (ਅਗਸਤ 2007)
* "ਆਫ ਲਵ ਐਂਡ ਅਦਰ ਮੋਨਸਟਰਸ," ਐਕਵੇਡਕਟ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ *ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੀ* ਲੜੀ (ਅਕਤੂਬਰ 2007) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਨਾਵਲ।
* *ਕਲੌਕਵਰਕ ਫੀਨਿਕਸ* (ਸਮਰ 2008)

: *ਸਾਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ SF 14* ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

### ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਲਪ 
* *ਯੰਗਨਕਲ ਕਮਜ਼ ਟੂ ਟਾਊਨ* (ਮਾਰਚ 2004)
* *ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਯੰਗਅੰਕਲ*

### ਕਵਿਤਾ 
* *ਅਜੀਬ ਹੋਰੀਜ਼ਨਜ਼* (2003) ਵਿੱਚ "ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ"

: 2004 ਰਾਈਸਲਿੰਗ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅਟਕਲਾਂ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ (ਲੰਬੀ ਕਵਿਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ) ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ

* ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮਿਥਿਕ (2006) ਵਿੱਚ "ਓਲਡ ਲੋਰ ਦੇ ਉਚਾਰਖੰਡ"
* ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮਿਥਿਕ (2006) ਵਿੱਚ "ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ"

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 
*   
* ਬੁਕਸਲਟ ਵਿਖੇ ਜਿਓਫਰੀ ਐਚ. ਗੁਡਵਿਨ ਦੁਆਰਾ ਵੰਦਨਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ
ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹ ਸਿਕੰਦਰ

**ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹ ਸਿਕੰਦਰ** (ਜਨਮ 16 ਨਵੰਬਰ 1938) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ  1971 ਵਿੱਚ "ਜਿੰਦ" ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਅਦਬੀ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਦੋਹੜਾ  (ਇੱਕ ਖੋਜ) (1994) ਸਿਰਜ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।   

## ਜੀਵਨ 
ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹ ਸਿਕੰਦਰ 16 ਨਵੰਬਰ 1938 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਖੋਜੇਪੁਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦੇ ਦਾ ਨਾਂ ਸ. ਮੱਘਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਾਦੀ ਦਾ ਨਾਂ ਧਨ ਦੇਵੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸ. ਮੁਣਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸਵਰਨ ਕੌਰ ਸੀ।

ਆਪ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ ਤੇ 1996 ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ।  ਤ੍ਰੈ-ਮਾਸਕ ਮੈਗਜੀਨ ਰੂਪਾਂਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਵ. ਪਵੀਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਤੀਕ ਇਸ ਮੈਗਜੀਨ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਹੁਤੀਆਂ ਜਿਮੇਵਾਰੀਆਂ ਆਪ ਜੀ ਤੇ ਹੀ ਹਨ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਆਪ ਇਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਬਾਹੀ ਮੁਗਰਾਲਾ ਰੋਡ ਤੇ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਰੂਪਾਂਤਰ ਕਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾ ਕੇ  ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਮੀਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
* ਜਿੰਦ (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ)— 1977
* ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਦੋਹੜਾ  (ਇੱਕ ਖੋਜ)—  1994, 2000 , 2011, 2024 
* ਦੋਹੜੇ 'ਰਾਹੀ' ਦੇ (ਸੰਪਾਦਨਾ)— 2002, 2024 ਬੀਰ ਤੇ ਉਹਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਸੰਪਾਦਨਾ)— 2006
* ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ (ਮੇਰੀ ਵਲੈਤ ਫੇਰੀ) (ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ)—2005, 2008
* ਫ਼ੱਕਰਨਾਮਾ (ਸੰਪਾਦਨਾ)—2008, 2012
* ਤਾਈ ਮਤਾਬੀ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)—2012
* ਤਾਕਿ ਸਨਦ ਰਹੇ (ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ)— 2015
* ਕਾਵਿ-ਰੰਗ-(ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)— 2020
* ਬਿਖੜੇ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ( ਸ੍ਵੈ-ਜੀਵਨੀ)— 2021
* ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ (ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੇਧਾਂ)— 2023
* ਘਟਨਾਵਾਂ (ਸੰਸਮਰਣ)— 2024
* ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਛਾਵੇਂ (ਨਾਵਲੈੱਟ)—  2024
* ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਹਾਨ ਚਿੰਤਕ (ਸੰਪਾਦਨਾ) — 2024

## ਤਸਵੀਰਾਂ 

ਤਸਵੀਰ:Dhian Singh Shah Sikandar With Pooran Singh UK.jpg|thumb|ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹ ਸਿਕੰਦਰ, ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਯੂ. ਕੇ. ਨਾਲ
ਤਸਵੀਰ:Dhian Singh Shah Sikandar Picture in Line Art.jpg|ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹ ਸਿਕੰਦਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲਾਈਨ ਆਰਟ
ਤਸਵੀਰ:Dhian Singh Shah Sikandar In Young Age.jpg|thumb|ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਤਸਵੀਰ
ਤਸਵੀਰ:Dhian Singh Shah Sikandar with Jogindar Singh Phul.jpg|thumb|ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਡਿਗਰੀ ਸਮੇਂ
ਤਸਵੀਰ:Dhian Singh Shah Sikandar With His Wife.jpg|thumb|ਆਪਣੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਨਾਲ
ਤਸਵੀਰ:Dhian Singh Shah Sikandar In Rupantar Park.jpg|ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹ ਸਿਕੰਦਰ ਜੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਪਾਰਕ “ਰੂਪਾਂਤਰ” ਵਿੱਚ
ਤਸਵੀਰ:Dhian Singh Shah Sikandar.jpg|thumb|ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਸਿਕੰਦਰ
ਤਸਵੀਰ:Dhian Singh Shah Sikandar at there Home.jpg|thumb|ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਖੇ (ਹਾਲੀਆ ਤਸਵੀਰ)
ਤਸਵੀਰ:Dhian Singh Shah Sikandar With Foja Singh.jpg|thumb|ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ 
ਤਸਵੀਰ:Dhian Singh Shah Sikandar on his retirement.jpg|thumb|ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਸਮੇਂ
ਤਸਵੀਰ:ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹ ਸਿਕੰਦਰ ਭੰਗੜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।.jpg|border|thumb|1971 ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ਭੰਗੜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਪਾਦਕ
ਟੀ. ਸੁਨੰਦੰਮਾ

**ਤੁਮਕੁਰ ਸੁਨੰਦੰਮਾ** (, ਜਨਮ ਤੁਮਕੁਰ, 1917 &ndash; ਮੌਤ ਬੰਗਲੌਰ, 27 ਜਨਵਰੀ 2006) ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਹਾਸਰਸਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ।

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਸੁਨੰਦੰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 1917 ਵਿੱਚ ਤੁਮਕੁਰ, ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੈਸੂਰ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਕਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਟੀ. ਰਮਈਆ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਸਨ।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਮਾਜਿਕ ਸਖ਼ਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਕਲਾਸ ਦੀ ਇਕੱਲੀ ਕੁੜੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਸੁਨੰਦੰਮਾ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, *ਮੱਕਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾ* ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਨਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਾਸਰਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ *ਕੋਰਾਵਨਜੀ* ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ ਚਲੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਸਵਾਨਗੁੜੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੱਧ-ਵਰਗ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ *ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਤਿੱਖੀ* ਵਜੋਂ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਸੁਨੰਦੰਮਾ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਲਈ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। *ਆਲ ਇਜ਼ ਵੈੱਲ*, ਸੁਨੰਦੰਮਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ *ਅਡਾਡੇਲਾ ਓਲੀਥੇ...?* 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕੰਨੜ ਨਾਟਕ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਮੋਦ ਸ਼ਿਗਾਓਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। *ਹੀਗਦਰੇ ਹੇਗੇ?* ਕੇ.ਵਾਈ ਨਰਾਇਣ ਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੋਦ ਸ਼ਿਗਾਓਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਸਨਮਾਨ 
ਸੁਨੰਦੰਮਾ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 1995 ਵਿੱਚ ਦਾਨਾ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਅਤਿਮਬੇ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। 1979 ਵਿੱਚ, ਸੁਨੰਦੰਮਾ ਕਰਨਾਟਕ ਲੇਖਕਾ ਸੰਘਾ (ਕਰਨਾਟਕ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ ਸੰਘ) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ 1981 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। 2004 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਨੁਪਮਾ ਪ੍ਰਸਤੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਚੁਨਿੰਦਾ ਕੰਮ 
* *ਜੰਭਦਾ ਚੇਲਾ*
* *ਬੰਨਾਡਾ ਚਿੱਟੇ*
* *ਪੇਪਰਾਮੈਂਟੂ*
* *ਮੁਟਿਨਾ ਛਿੰਦਾ*
* *ਰੁੜ੍ਹੀ ਗਾਡੀ*
* *ਵਰਕਸ਼ਾ ਵਾਹਨ*
* *ਨੰਨਾ ਅਟੇਗਿਰੀ*
* *ਡਾਕਟਰ ਐਮ. ਸ਼ਿਵਰਾਮ* &#x2013; ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ
* *ਤੇਨਾਲੀ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ* &#x2013; ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨੀ
* *ਸਮਾਇਆ ਸਿੰਦੂ*

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੇਖਕ
ਰਾਜਾ ਅਨਿੱਤਾ

**ਅਨਿੱਤਾ** ਪੁੱਤ ਪਿਥਹ਼ਨ ਦੇ ਨੇ , ਰਾਜ ਕੀਤਾ  1740–1725 ਬੀ. ਸੀ. (ਮੱਧ ਕਾਲਕ੍ਰਮ) ਅਤੇ ਕੁੱਸ਼ਰਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਹਦੇ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਉਹ ਹਿੱਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿੱਖਣ ‘ਚ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ ਸੀ।

ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਜਾਂ *ਰਾਬੀ ਸਿੰਮਿਲਤਿਮ* ਦਾ ਨਾਮ ਪੇਰੂਆ ਸੀ।
ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ

**ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ** ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਧੁਰ ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ।

ਰਾਗ ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ:-

* ਰਾਗ ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ ਦੀ ਜਾਤੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਮਤ ਭੇਦ ਹਨ ਕੁੱਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਰ ਤੇ ਧੈਵਤ ਦੋ ਸੁਰ ਵਰਜਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਜਾਤੀ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਣ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਸ ਦੀ ਜਾਤੀ ਔਡਵ-ਸ਼ਾਡਵ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਾਡਵ-ਸੰਪੂਰਣ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਲਗਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਕੁੱਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਕੋਮਲ ਨੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
* ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਚਾਲ ਵਕ੍ਰ (ਟੇਢੀ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
* ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਅਵਰੋਹ 'ਚ ਤਾਰ ਸਪ੍ਤਕ ਦੇ ਸੰ ਤੋਂ ਪੰ ਸੁਰ ਤੱਕ  ਆਓਣਾ  ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਧੁਰ ਅਸਰ ਛਡਦਾ ਹੈ।
* ਇਹ ਰਾਗ ਇਕ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਰੋਮਾੰਟਿਕ ਸੁਭਾ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਦਾ ਨਾਮ ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਕਾਮੋਦ ਰਾਗ ਦੀ ਕੋਈ ਝਲਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਪਰ ਇਸਦੇ ਸੁਰ ਰਾਗ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਰਾਗਾਂ 'ਚ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਚਲਣ ਵਖਰਾ ਵਖਰਾ  ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਾਹੋਲ ਵੀ ਵਖਰਾ ਵਖਰਾ।
* ਰਾਗ ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ ਵਿੱਚ **ਰੇ ਪ** ਅਤੇ **ਸੰ ਪੰ**  ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
* ਇਸ ਦਾ ਸੁਭਾ ਸ਼ੋਖ ਤੇ ਚੰਚਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਖਿਆਲ ਅਤੇ ਠੁਮਰੀ ਜਿਆਦਾ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਧ੍ਰੁਪਦ ਵੀ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਨਿਸ਼ਾਦ ਤੇ ਜਦੋਂ ਠੇਹਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ 'ਚ ਹੋਰ ਵੀ ਇਜ਼ਾਫ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਠੇਹਿਰਾਵ ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਹੈ।
* ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਤਰਾਨਾ,ਹੋਰੀ,ਗੀਤ ਅਤੇ ਗਜ਼ਲ ਵੀ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

* ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਬਰਸਾਤ 'ਚ ਵੀ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

'''ਰਾਗ ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ 'ਚ ਆਲਾਪ :-**

ਸ, ਰੇ--ਗ--ਸ--ਨੀ(ਮੰਦਰ)---ਪ(ਮੰਦਰ)ਨੀ(ਮੰਦਰ)--ਸ,

ਰੇ--ਗ--ਸ--ਰੇ ਪ ਮ ਗ-----ਸ --ਰੇ --ਗ, ਸ--ਨੀ(ਮੰਦਰ)

ਪ(ਮੰਦਰ)--ਨੀ(ਮੰਦਰ)--ਸ ਰੇ ਗ,ਸ 

ਸ, ਰੇ--ਮ--ਪ-,ਧ ਪ ਮ ਗ---- ਸਰੇਗ,ਸ ਨੀ(ਮੰਦਰ),ਸ ਰੇ ਮ ਪ ਸੰ --

ਪੜ੍ਹ --ਮ--ਪ--ਮ--ਗ--ਸ ਰੇ --ਗ--ਸ ਨੀ(ਮੰਦਰ) --ਰੇ-ਮ-ਪ ਧ,ਮਗ --ਸਰੇਗ,ਸਨੀ(ਮੰਦਰ)---ਪ(ਮੰਦਰ)ਨੀ (ਮੰਦਰ)ਸ ਰੇ ਗ---ਸ  
 
**ਰਾਗ ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ 'ਚ ਕੁੱਝ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ-'''

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* http://chandrakantha.com/raga_raag/tilak_kamod/tilak_kamod.html 
* SRA on Samay and Ragas
* Sarod performance by Arnab Chakrabarty

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤੇਲਗੂ
ਜੋਗ (ਰਾਗ)

**ਜੋਗ** ਰਾਗ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ।

## ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਰਾਗ ਜੋਗ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ:-

* ਰਾਗ ਜੋਗ ਪੰਜਕੋਣੀ ਮਤਲਬ ਔਡਵ ਜਾਤੀ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ। 
* ਰਾਗ ਜੋਗ 'ਚ ਰੇ(ਰਿਸ਼ਭ) ਤੇ ਧ(ਧੈਵਤ) ਵਰਜਤ ਹਨ। 
* ਰਾਗ ਜੋਗ ਦੇ ਅਰੋਹ 'ਚ ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰ(ਗ) ਤੇ ਅਵਰੋਹ 'ਚ ਕੋਮਲ ਗੰਧਾਰ(ਗ) ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । 
* ਰਾਗ ਜੋਗ, ਤਿਲੰਗ ਰਾਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਾਰ ਮੰਨਦਾ ਏ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 'ਖਮਾਜ' ਥਾਟ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਰਾਗ ਜੋਗ ਦਾ ਥਾਟ 'ਕਾਫੀ' ਹੈ  है. 
* ਰਾਗ ਜੋਗ 'ਚ ਮੀੰਡ ਤੇ ਗਮਕ ਲਗਾਓਨ ਨਾਲ ਕੋਮਲਤਾ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
* ਰਾਗ ਜੋਗ ਦੇ ਅਰੋਹ ਤੇ ਅਵਰੋਹ -                                                                       **ਅਰੋਹ- ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ                                                             ਅਵਰੋਹ - ਸੰ ਨੀ ਪ ਮ ਗ ਸ ਗ ਸ                                                        ਵਾਦੀ ਸੁਰ : ਮ(ਮਧ੍ਯਮ) ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ : ਸ(ਸ਼ਡਜ)** 

* ਰਾਗ ਜੋਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਧੁਰ ਤੇ ਸਰਲ ਰਾਗ ਹੈ।
* ਕੋਮਲ ਗੰਧਾਰ ਤੋ ਸ਼ਡਜ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੀੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਮਧੁਰ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

## ਹੇਠ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ 'ਚ ਰਾਗ ਜੋਗ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵਧੇਰੇ ਝਲਕਦਾ ਹੈ : 
**ਸ ਗ ਮ ਪ ; ਨੀ ਪ ਮ ਗ ; ਗ ਮ ; ਮ ਪ ; ਮ ਪ ਮ ; ਗ ਮ ਗ ਗ ਸ ; ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ  ; ਪ(ਸੰ)ਨੀ(ਸੰ)ਨੀ ਸੰ ;ਨੀ ਸੰ; ਨੀ ਸੰ ਗੰ ਸੰ ; ਗੰ ਸੰ ਨੀ ਪ ਮ ; ਮ ਪ ਗ ਮ ; ਗ ਮ(ਸ) ਗ ਸ** 

## ਰਾਗ ਜੋਗ ਨੂੰ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ 
ਰਾਗ ਜੋਗ ਦੇਰ ਸ਼ਾਮ (ਰਾਤ 9 - 12 ਰਾਤ) ਰਾਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਗਾਇਆ ਤੇ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਰਾਗ ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਰਿਕਾਰਡ 
* ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ 1956 ਦੀ ਐਲਬਮ ਤਿੰਨ ਰਾਗਾਂ ਵਾਲੀ 
* ਹਰੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ,
* ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਐਲ.ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਾਮਿਲ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਮਲਿਆਲਮ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਹਿੰਦੀ
ਜੋਏ ਬੇਸਲੀ

**ਜੋਏ ਵੈਂਡੀ ਬੇਸਲੀ** (ਜਨਮ 25 ਜੁਲਾਈ 1962) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਬਕਾ ਤੈਰਾਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 1976 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ 1980 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਉਸ ਨੇ ਐਡਮੰਟਨ, ਅਲਬਰਟਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ 1978 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਅਤੇ 200 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 1977 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 100 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਉੱਤੇ ਏਐਸਏ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਔਰਤਾਂ
ਪਾਮੇਲਾ ਜਾਨਸਨ (ਤੈਰਾਕ)

**ਪਾਮੇਲਾ ਜਾਨਸਨ** (ਜਨਮ 25 ਸਤੰਬਰ 1948) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਬਕਾ ਤੈਰਾਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 1964 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 400 ਮੀਟਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੇਡਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਔਰਤਾਂ
ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੇਲ

[right|thumb|300x300px|[ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਝੰਡਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ]]
ਹੇਰਾਲਡਰੀ ਅਤੇ ਵੈਕਸਿਲੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ **ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੇਲ** ਇੱਕ ਲੰਬਕਾਰੀ ਟ੍ਰਾਈਬੈਂਡ ਝੰਡੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਬੈਂਡ ਹੈ (ਹੇਰਾਲਡਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਲ ਜੋ ਇੱਕ ਝੰਡੇ ਦੀ ਅੱਧੀ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟ੍ਰਾਈਬੈਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ (ਆਮ ਚਾਰਜ) । ਨਾਮ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਸਰ ਕੋਨਰਾਡ ਸਵੈਨ, ਰੂਜ ਡ੍ਰੈਗਨ ਪਰਸੂਵੈਂਟ (ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੇਰਾਲਡਿਕ ਦਫਤਰ) ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ II ਦੁਆਰਾ 28 ਜਨਵਰੀ 1965 ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਝੰਡੇ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕਲਾਸਿਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੇਲ ਇੱਕ ਵਰਗ ਕੇਂਦਰੀ ਪੈਨਲ ਹੈ ਜੋ 1:1 ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਝੰਡੇ ਦੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਤੇ ਦਿਖਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵੈਕਸਿਲੋਲੋਜੀਕਲ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਡ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਝੰਡੇ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਇਸ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਵਰਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੇਲ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਝੰਡਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਦਾ 3:5 ਝੰਡਾ ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਝੰਡਾ, ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਵਿਨਸੈਂਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਨਾਡੀਨਜ਼ ਦਾ 7:11 ਦਾ ਝੰਡਾ ਸਭ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੀਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੇਲ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਹੈਰਲਡਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਜੋ 1965 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਯੂਕੋਨ ਦੇ ਝੰਡੇ, ਐਡਮੰਟਨ, ਅਲਬਰਟਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਝੰਡਾ, ਅਥਾਬਾਸਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੈਨਲ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਅੱਧੇ ਝੰਡੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ। ਇਸ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਣਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਨੋਰਫੋਕ ਟਾਪੂ ਦਾ ਝੰਡਾ (7:9:7 ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰੀਆਂ) ਅਤੇ ਆਇਓਵਾ ਦਾ ਝੰਡੇ (ਅਨੁਪਾਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ' ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੱਟੀ ਬਾਹਰੀ ਪੱਟੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਗਣੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੀਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਵੀ ਝੰਡਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਲੇਟਵੀਂ ਪੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਝੰਡੇ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਅੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਐ, ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫ਼ੇਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਗਾਓਂਕਰ ਦੀ ਮੌਤ

9 ਅਕਤੂਬਰ 2001 ਨੂੰ, **ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਗਾਓਂਕਰ**, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤੀ ਇੰਟਰਸੈਕਸ ਅਥਲੀਟ ਅਤੇ ਤੈਰਾਕ ਸੀ ਜੋ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਮੌਤ ਗਾਓਂਕਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਤਸਦੀਕ ਟੈਸਟ ਦੇ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਦੇ ਖੁਲਾਸੇ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਟਿੱਪਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਗਾਓਂਕਰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਲੈਕਮੇਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕੋਚ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਦਗਲ, ਗੋਆ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬਰੂਨੇਈ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 4 × 400 ਰਿਲੇਅ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਗੋਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਡ਼ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।

ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਹਮਲਾਵਰ ਸੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਇੰਟਰਸੈਕਸ ਅਥਲੀਟ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਵਾਲੇ ਜਨਤਕ ਭਾਸ਼ਣ ਨੇ ਦੂਤੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕਾਸਟਰ ਸੇਮੇਨਯਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਪੇਪਿਤਾ ਸੇਠ

**ਪੇਪਿਤਾ ਸੇਠ** ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਰਲ ਦੀਆਂ ਮੰਦਰ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੰਦੀ ਹਾਥੀ, ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਕੇਸ਼ਵਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਜੀਵਨ 
thumb|250x250px| ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਕੇਸਵਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ।
thumb|298x298px| ਤਸਵੀਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਪਪੀਤਾ ਸੇਠ
ਪੇਪਿਤਾ ਸੇਠ ਦਾ ਜਨਮ ਸਫੋਲਕ, ਪੂਰਬੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੇਪਿਤਾ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਵਾਜ ਸੀ, ਪੇਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ।  ਉਸ ਨੇ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਚੁਣਦੇ ਹੋਏ, ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਪਾਦਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਟੇਡ ਕੋਚੈਫ ਅਤੇ ਸਟੈਨਲੀ ਡੋਨੇਨ ਵਰਗੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੇਪਿਤਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੇ ਇੱਕ ਮੋੜ ਲੈ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਡਾਇਰੀ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1970 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਪਹੁੰਚੀ।

ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੇਰਲ ਦੀਆਂ ਮੰਦਰ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਤੋਂ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਗਲੇ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੇਰਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ, 1979 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਘਰ ਲੱਭਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਨੇ ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਦੇਵਸਵੋਮ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਹਿ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਪੇਪਿਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰੋਸ਼ਨ ਸੇਠ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜੋੜੇ ਦਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।

ਪੇਪਿਤਾ ਸੇਠ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੇਰਲ ਦੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਥੀ, ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਕੇਸ਼ਵਨ ਦੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਤੇ ਗਾਰਡੀਅਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਰਲਾ ਦੀਆਂ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਪੀਤਾ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਅਕਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਪੇਪਿਤਾ ਸੇਠ ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ 
ਪੇਪਿਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਵਰਦਾਨ *ਇਨ ਗੌਡਜ਼ ਮਿਰਰ: ਦ ਥੀਯਾਮਜ਼ ਆਫ਼ ਮਾਲਾਬਾਰ,* 2,000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਰੀਤੀ, ਥੀਯਮ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।

* 

ਪੇਪਿਤਾ ਸੇਠ ਨੇ ਕੇਰਲ 'ਤੇ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਾ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ 
ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਲਈ, 2012 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪੇਪੀਥਾ ਸੇਠ ਦਾ ਸਨਮਾਨ - ਨਿਊਜ਼ ਰਿਪੋਰਟ
* ਪੇਪਿਤਾ ਸੇਠ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ
* Narthaki.com 'ਤੇ ਹਵਾਲਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ
ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ

**ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ** ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ।

ਇਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਂ ਦੇ ਥਾਟ ਯਾਨੀ ਕਿ **ਥਾਟ ਮਾਰਵਾ** ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ 
## ਖਾਸ ਗੱਲਾਂ 
* ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ ਤੇ ਰਾਗ ਪੂਰਿਆ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰਾਗ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਰਾਗ ਪੂਰਿਆ 'ਚ ਗੰਧਾਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਤੇ ਜਿਆਦਾ ਠੇਹਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨਾ ਥੋੜਾ ਮੁਸਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਇਹ ਰਾਗ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੱਧ ਸਪ੍ਤਕ 'ਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਇਹ ਰਾਗ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਨ 'ਚ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਤੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ ਮਾਰਵਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਮੁਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਮਾਰਵਾ ਰਾਗ ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ਭ  ਨੂੰ ਅਤਿ ਕੋਮਲ ਕਰਕੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੜਜ ਦਾ ਗੁਰੇਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੁਣਨ ਤੇ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰਾਹਤ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸਕੂਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤਰਾਂ ਦੀ ਬੈਚੇਨੀ ਮਹਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।                               
* ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਏਂ-ਵਜਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।                              
* ਸੁਭਾ ਵੱਜੋਂ ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ ਇਕ ਉਦਾਸ ਤੇ ਗਮਗੀਨ ਰਾਗ ਹੈ।
* ਮਾਰਵਾ ਦੀ ਕੋਮਲ ਰੇ ਭੈਰਵੀ ਰਾਗ ਦੀ ਕੋਮਲ ਰੇ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਮਾਰਵਾ ਦੇ ਪੂਰਵਜ (ਮਾਰੂ ਜਾਂ ਮਾਰੂਵਾ) ਦੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਪਦੰਡ ਹਨ। ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ (18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਅੰਤ) ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰਵਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਾਲਵਾ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸੁਰੀਲੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਅੱਜ ਦੇ ਮਾਰਵਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ।

## ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ 
* ਅਮੀਰ ਖਾਨ "ਰਾਗਾਸ ਮਾਰਵਾ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੀ", ਓਡੀਓਨ ਐਲਪੀ (ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੱਜਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ), ਓਡੀਓਨ-ਮੋਏ 103, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਐਚਐਮਵੀ ਦੁਆਰਾ EMI-EALP1253 ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ।
* ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ, " ਇਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ", ਏਂਜਲ ਰਿਕਾਰਡਸ (18 ਜੁਲਾਈ, 2000)। ASIN: B00004U92S. ਅਸਲੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ 1968.
* ਇਮਰਾਤ ਖਾਨ, "ਰਾਗਾ ਮਾਰਵਾ", ਨਿੰਬਸ ਰਿਕਾਰਡਸ (1992), ਐਨਆਈ 5356 (10 ਜੁਲਾਈ, 1990 ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)
* ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ, "ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ" ਕੋਨੋਇਸਰ ਸੋਸਾਇਟੀ US (1968)
* ਉਸਤਾਦ ਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ, NCPA ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਤੋਂ "ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ" ਮਾਸਟਰਵਰਕਸ (ਅਗਸਤ 1984)
* ਲੇਡ ਜ਼ੇਪੇਲਿਨ ਦੁਆਰਾ "ਦੋਸਤ"

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਆਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ  
ਅਰੋਹਣਃ 'ਨੀ (ਮੰਦਰ) ਰੇ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਧ ਨੀ ਰੇਂ ਸੰ '

ਕੁੰਜੀ ਨੂੰ C ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪੱਛਮੀ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰੇਗਾਃ B D E F A B D C

ਅਵਰੋਹਣਃ ਰੇਂ ਨੀ ਧ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਰੇ ਨੀ ਧ ਸ

ਮ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮ ਤੀਵ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰੇ ਕੋਮਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਚੌਥਾ ਹੈ (ਜੋ ਕਿ ਸਾ ਤੋਂ 112 ਸੈਂਟ ਉੱਪਰ ਹੈ)