ਜ਼ਿਲਾ ਖਾਨ

**ਜ਼ਿਲਾ ਖਾਨ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੂਫੀ ਸੰਗੀਤ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। 

ਉਹ ਇਮਦਾਦਖਾਨੀ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਉਸ ਨੇ ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ ਦੀ ਫਿਲਮ ਬਾਜੀਰਾਵ ਮਸਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੌਹਰ ਵਰਗੇ ਥੀਏਟਰ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਮਹਸ਼ੂਰੀਆਂ ਵਾਲੈ ਵਿਡੇਓਸ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ'। ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਉਸਤਾਦ ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ ਉੱਤੇ 'ਸਪਿਰਟ ਟੂ ਸੋਲ' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗਾਲਿਬ, ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ, ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਅਤੇ ਕਬੀਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ  ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਜ਼ਿਲਾ ਖਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਹੌਸਲਾ ਅਫ਼ਜ਼ਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਤੋਂ ਸੋਲਾਂ ਘੰਟੇ ਪਡ਼ਾਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ  ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਜ਼ਿਲਾ ਖਾਨ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਪੀਡ਼੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਪੀਡ਼੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਜ਼ਿਲਾ ਖਾਨ ਨੇ ਹਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਅਤੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਃ

* ਲਿੰਕਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ 
* ਜੌਨ ਐਫ ਕੈਨੇਡੀ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ. ਸੀ.  ਉਹ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਜੈਜ਼ ਫੈਸਟੀਵਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੂਫੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਕੌਲ, ਕਲਬਾਨਾ, ਗੁਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਰਵਾਇਤੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਉਣ ਦੀ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਲਈ ਸਮਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਲਿੱਪਿੰਗ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲਾ ਖਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿਲਾ ਖਾਨ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ' ਤੇ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਏਪੀਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਕਾਰੀ 'ਰੋਲ ਆਫ਼ ਆਨਰ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਗਾਲਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਭਾਰਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਜ਼ਿਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਮੰਤਰਾਲੇ ਲਈ 'ਇਨਕ੍ਰੈਡੀਬਲ ਇੰਡੀਆ' ਵਿਗਿਆਪਨ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਫ਼ਦਾਂ' ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ।

ਜ਼ਿਲਾ ਖਾਨ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੂਫੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀਆਂ ਦੇ  ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਾਣੇ ਚੁਣੇ ਹਨ। ਉਹ ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ @ਐਮਟੀਵੀ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਦੇ ਮਲਟੀ-ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

## ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ 
ਉਸਤਾਦਗਾਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2008 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਘੱਟ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਡ਼੍ਹਾਉਣਾ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਅਧਾਰ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਜ਼ਿਲਾ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਖਾਲਿਦ ਅਨਵਰ ਸ਼ੇਖ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਫੈਜ਼ਾਨ ਸ਼ੇਖ ਖਾਨ ਹੈ ਜੋ 2002 ਵਿੱਚ 10 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਜ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਫੈਜ਼ਾਨ ਇਕੱਠੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਦਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰਖਦੇ ਰਹੇ। ਫੈਜ਼ਾਨ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ  ਉਸਤਾਦ ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਜ਼ਿਲਾ ਖਾਨ ਤੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਮਯੂਜ਼ਿਕ ਪ੍ਰੋਜੇਕਟ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦ *ਫ਼ੇਜ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ, ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ/ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ, ਧੁਨੀ, ਫਲੈਮੇਂਕੋ ਵਰਗੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੈਕਚਰ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਸੰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਧੇਰੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਫੈਜ਼ਾਨ ਉਸਤਾਦ ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਦੋਹਤਾ ਹੈ ਜਿਨਹਾਂ ਤੋਂ  ਉਸ ਨੇ ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਨ ਅਤੇ ਵੋਕਲ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ 12 ਸਾਲ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਤਾਦ ਵਿਲਾਯਤ ਖਾਨ ਦੀ 2004 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਈ।

ਉਸਤਾਦ ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ ਵੱਲੋਂ 'ਸਿਤਾਰ' ਤੇ ਗਾਇਕੀ ਅੰਗ 'ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ' ਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈਃ "ਓਹ! ਉਹਨਾਂ  ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਨੰਦਮਈ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

## ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ 
* ਇਸ਼ਕ ਕੀ ਨਈ ਬਹਾਰ
* ਜ਼ਿਲਾ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ।
* 99.9FM-ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ
* ਸੀਕ੍ਰੇਟਸ ਆਫ਼ ਦ ਡਿਵਾਈਨ-ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲਾ ਖਾਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
* ਦਿਲ ਦਾ ਖੇਤਰ
* ਸਰ ਮਸਤੀ-ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ
* ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੱਚੀ-ਹਜ਼ਰਤ ਰਾਬੀਆ ਬਸਰੀ ਦੀ ਸੂਫੀਵਾਦ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ।
* ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਗਾਓ
* ਵਸਲ (ਨਾਟਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਗੀਤ) 
* ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਮੇਂ (ਮਨ ਓ ਸਲਵਾ ਦਾ ਗੀਤ) 
* ਬਹਾਦਰ-ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ