open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਖੋਸੀਅਤ ਰੁਸਤਮ

**ਖੋਸੀਅਤ ਰੁਸਤਮੋਵਾ** (ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨਃ *Xosiyat Rustamova*) ਇੱਕ ਉਜ਼ਬੇਕ ਕਵੀ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਕਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। 

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਖੋਸੀਆਤ ਰੁਸਤਮ ਦਾ ਜਨਮ 1971 ਵਿੱਚ ਨਮੰਗਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਚੁਸਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਓਲਮੋਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1993 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਫੈਕਲਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।

2021 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਇਓਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੇਖਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਖਬਾਰ "ਕਿਟੋਬ ਡੁਨਿਓਸੀ" (ਦਿ ਬੁੱਕ ਵਰਲਡ) ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ ਅਤੇ ਅਲੀਸ਼ਰ ਨਵੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਹੈ। 2022 ਤੋਂ, ਉਹ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕਵੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਹੈ।

## ਇਨਾਮ 
ਖੋਸੀਆਤ ਰੁਸਤਮ ਨੂੰ 2004 ਵਿੱਚ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ "ਸ਼ੁਹਰਤ" (ਫੇਮ ਆਰਡਰ) ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ "ਉਜ਼ਬੇਕਿਸ੍ਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ 25 ਸਾਲ" ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵਿਤਾ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੁਰਸਾ, ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ।

2015: ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਕੇਲ ਮਸ਼ਫਿਕ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

2017 ਵਿੱਚ, ਏ. ਐਮ. ਈ. ਏ. ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਗੰਜਵੀ ਸਾਹਿਤ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ "ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਅਤੇ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਲਈ" ਆਨਰੇਰੀ ਫ਼ਰਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

2019 ਤੋਂ, ਉਹ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ
ਪੰਕਜ ਮਿਸ਼ਰਾ

**ਪੰਕਜ ਮਿਸ਼ਰਾ**  (ਜਨਮ 9 ਫਰਵਰੀ 1969) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਹੈ।  ਉਹ ਬਲੂਮਬਰਗ ਓਪੀਨੀਅਨ ਦਾ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਹੈ, ਅਤੇ *ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ*, *ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼*, *ਦਿ ਨਿਊ ਯਾਰਕਰ* ਅਤੇ *ਨਿਊਯਾਰਕ ਰਿਵਿਊ ਆਫ ਬੁਕਸ* ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਲਿਲ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ, ਨਿਆਲ ਫਰਗੂਸਨ ਅਤੇ ਜੌਰਡਨ ਪੀਟਰਸਨ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਵਿੰਡਹੈਮ-ਕੈਂਪਬੈਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2024 ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਝਾਂਸੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ  ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮੁੜ ਵੰਡ ਕਰਕੇ ਗ਼ਰੀਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  

ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚੂਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969
ਮਜ਼ਹਰ ਆਸਿਫ਼

**ਮਜ਼ਹਰ ਆਸਿਫ਼** (ਜਨਮ 2 ਜਨਵਰੀ 1971) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਫ਼ੋਕਸ ਭਾਰਤੀ ਮੱਧਕਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਉਹ 24 ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਤੋਂ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਦਾ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਿਹਾ, ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ 2020 ਲਈ ਡਰਾਫਟ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

## ਮੁਢਲਾ  ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਆਸਿਫ਼ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਜਨਵਰੀ, 1971 ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਚੰਪਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਟਾਹੀ ਥਾਣਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਹਸਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।   ਉਸਨੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ  ਤੋਂ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਏ.ਬੀ.ਵੀ.ਪੀ.), ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ . ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਭਾਰਤੀ ਮੱਧਕਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੂਫੀਵਾਦ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਅਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971
ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਹਸਿਨ

**ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਹਸਿਨ** (ਜਨਮ 17 ਫਰਵਰੀ 1986)   ਕੇਰਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪਲੱਕੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੱਟੰਬੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 14ਵੀਂ ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।  ਉਹ 14ਵੀਂ ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਧਾਇਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2016 ਦੀਆਂ ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਵਿਧਾਇਕ ਸੀ ਪੀ ਮੁਹੰਮਦ ਨੂੰ 7404 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। 

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਮੁਹਸਿਨ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਿਸਰਚ ਸਕਾਲਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਐਚ.ਐਮ ਕਾਲਜ ਮੰਜੇਰੀ ਤੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਦਿਆਪੀਠਮ, ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਤੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮਫਿਲ ਕੀਤੀ।

## ਪਰਿਵਾਰ 
ਮੁਹਸਿਨ ਓਂਗਲੂਰ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਪੁਤੇਨ ਪੀਡੀਆਕਲ ਅਬੂਬੇਕਰ ਹਾਜੀ ਅਤੇ ਜਮੀਲਾ ਬੇਗਮ ਦੇ ਸੱਤ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਰੱਕੜ ਮਨੂ ਮੁਸਲਿਆਰ ਦਾ ਪੋਤਰਾ  ਹੈ।

ਮੁਹਸੀਨ, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਏਆਈਐਸਐਫ ਦਾ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਜੇਐਨਯੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਨ੍ਹਈਆ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਕਾਲਜ ਵੇਲ਼ੇ ਦਾ ਸਾਥੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ (ਅਕਾਦਮਿਕ)

**ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਰਣਨੀਤੀ ਮਾਹਰ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਮਾਹਰ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਚਾਰੀ ਰਾਏ ਮੁਖਰਜੀ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵੀਸੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 28 ਸਤੰਬਰ 2022 ਤੋਂ 19 ਮਈ 2023 ਤੱਕ ਉੱਤਰੀ ਬੰਗਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਵੈਸਟ ਬੰਗਾਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਸਰਵਿਸ (ਡਬਲਯੂ.ਬੀ.ਈ.ਐਸ.) ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਝਾਰਗ੍ਰਾਮ ਰਾਜ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾਲ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਬ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ  ਉੱਤਰੀ ਬੰਗਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਿਮ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਰਿਹਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਐਚਓਡੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਬੰਗਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਾਲੁਰਘਾਟ ਕਾਲਜ ਤੋਂ  ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਅਤੇ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕੇ. ਪੀ. ਗੋਪਾਲਨ

**ਕੇਪੀ ਗੋਪਾਲਨ** (1908-1977) ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਗੂ, ਮੰਤਰੀ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਅਤੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1952 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਕੇਪੀ ਗੋਪਾਲਨ ਦਾ ਜਨਮ 1908 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਕੰਨੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੁਥਿਆਪਰੰਬਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਮਾਨਕਿਲ ਕੰਨਨ ਅਤੇ ਕੋਟੀਆਥ ਕਲਿਆਣੀ ਸਨ।  ਉਸਨੇ ਚਿਰੱਕਲ ਰਾਜਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕੰਨੂਰ ਮਿਉਂਸਪਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

ਉਹ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1977 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1908
ਐੱਸ. ਐੱਮ. ਬੈਨਰਜੀ

**ਐਸ ਐਮ ਬੈਨਰਜੀ** (31 ਅਗਸਤ 1919 – 26 ਦਸੰਬਰ 1987) ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਹਮਦਰਦ ਸੀ। 

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਐਸਐਮ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਸੀਪੀਆਈ) ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਚਾਰ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ 1957, 1962, 1967 ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਵੀਹ ਸਾਲ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। 1977 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ 5,035 ਵੋਟਾਂ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ।

ਉਹ ਕਾਨਪੁਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 3 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਕੈਦ ਕੱਟੀ; 1955 ਵਿੱਚ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ 80 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 50 ਦਿਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ 27 ਜਨਵਰੀ 1956 ਨੂੰ ਹੜਤਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ H.&S. ਫੈਕਟਰੀ, ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; 1957 ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਇਮਲੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ; 1960 ਅਤੇ 1968 ਦੀਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੜਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ  ਗਿਆ; ਯੂਪੀ ਵਿੱਚ 1967 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ  ਗਿਆ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਐਸਐਮ ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 31 ਅਗਸਤ 1919 ਨੂੰ ਅੰਬਾਲਾ ( ਉਦੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਪੀ.ਐਮ ਬੈਨਰਜੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੀਬੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਅੰਬਾਲਾ ਕੈਂਟ ਅਤੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਅਕੈਡਮੀ, ਬਨਾਰਸ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।  10 ਦਸੰਬਰ 1945 ਨੂੰ ਦੀਪਿਕਾ ਬੈਨਰਜੀ ਨਾਲ਼ ਉਸਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 26 ਦਸੰਬਰ 1987 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1987
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919
ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਪੰਡਿਤ

**ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਪੰਡਿਤ** ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂ  ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ।ਉਸ ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।   

ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਪੰਡਿਤ ਨੇ 3 ਜੂਨ, 1959 ਮਹਾਸੂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟ ਉਪ-ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ।   ਅਤੇ  6,712 (8.67%) ਵੋਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ। 
ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਪੰਡਿਤ  1964 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੀਪੀਆਈ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੀਪੀਆਈ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਟੇਟ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ।    ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਵਰਗੀਆਂ ਜਨਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਹ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ *ਹਿਮਾਚਲ ਜਨਤਾ*  ਦਾ  ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ *ਹਿਮਾਚਲ ਦਰਪਣ*  ਅਤੇ *ਪਹਾੜੀ ਦੀ* ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।  ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੀਪੀਆਈ ਦੀ ਕੌਮੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। 

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਐਚਡੀ ਦੇਵਗੌੜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ  ਰਾਜ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਸ  ਨੇ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 

ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੜਪੋਤਾ **ਨਮਨ ਪੰਡਿਤ** ਹੈ ਜੋ ਸੋਲਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ 15 ਸਾਲ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਉਪਨਾਮ **ਡੋਗਲਾ** ਹੈ।

29 ਜੂਨ 2001 ਨੂੰ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿੱਚ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਪੰਡਿਤ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001
ਜ਼ੈੱਡ. ਏ. ਅਹਿਮਦ

**ਜ਼ੈੱਡ ਏ ਅਹਿਮਦ** (29 ਅਕਤੂਬਰ 1908 – 22 ਫਰਵਰੀ 1999) ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ  ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ  ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ। ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ  ਸੀਪੀਆਈ ਦੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਾਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। ਉਸਦਾ ਆਖਰੀ ਕਾਰਜਕਾਲ 1994 ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ।

## ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ 
ਜ਼ੈੱਡ ਏ ਅਹਿਮਦ ਨੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੱਜਾਦ ਜ਼ਹੀਰ ਅਤੇ ਕੇ.ਐਮ. ਅਸ਼ਰਫ਼ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਦੋਸਤੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ ਸੀਪੀਆਈ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਅਹਿਮਦ  1937-1938 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਕਾਂਗਰਸ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ  ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਸੱਜਾਦ ਜ਼ਹੀਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਜਦੋਂ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ  ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  

ਅਹਿਮਦ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਪੀਆਈ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ। ਕਈ ਹੋਰ ਮੁਸਲਿਮ ਸੀਪੀਆਈ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ 1948 ਦੀ ਦੂਜੀ ਸੀਪੀਆਈ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਣ ਦੀ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤ ਸੱਜਾਦ ਜ਼ਹੀਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਹਿਮਦ ਨੂੰ ਵੀ ਸੀਪੀਆਈ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਵਾਰੰਟ ਨਿੱਕਲਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਉਹ ਸੀਪੀਆਈ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੂਜੀ ਪਾਰਟੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਈ ਗਈ  ਬੀਟੀ ਰਣਦੀਵੇ ਲਾਈਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਉਹ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਡਬਲਯੂ ਜ਼ੈਡ ਅਹਿਮਦ (ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼) ਕੋਲ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸਦੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਵਾਰੰਟ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਾਚੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਜ਼ਫਰੂਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਕੋਲ਼ ਰਿਹਾ। ਜ਼ਫਰੂਦੀਨ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਲਈ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਹਿਮਦ ਭਾਰਤ ਪਰਤ ਆਇਆ।

## ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 
ਉਹ ਚਾਰ ਵਾਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ: 1958-1962, 1966-1972, 1972-1978, ਅਤੇ 1990-1994। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1999
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1908
ਸਰਜੂ ਪਾਂਡੇ

**ਸਰਜੂ ਪਾਂਡੇ** (  ) (19 ਨਵੰਬਰ 1919 – 25 ਅਗਸਤ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਉਰਹਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ।   

## ਜੀਵਨ 
ਪਾਂਡੇ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਨਵੰਬਰ 1919 ਨੂੰ ਉਰਹਾ (ਕਾਸਿਮਾਬਾਦ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਸਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਪਾਂਡੇ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 8ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਉਸਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਧਾਰਾਵਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ ਤੋਂ ਇਕਲੌਤਾ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।

ਪਾਂਡੇ ਦੂਜੀ, ਤੀਜੀ, ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। ਉਹ 1957 ਅਤੇ 1962 ਵਿੱਚ ਰਾਸਰਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਅਤੇ 1967 ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੌਥੀ ਅਤੇ 5ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ  ਗੁਲਾਬ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਟ ਵਿੱਚ ਟੁੰਗ ਲਿਆ ਸੀ। 

## ਪਦਵੀਆਂ 
* ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾਦਾ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ 
* ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕੇਨ ਗਰੋਅਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ  ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ 
* ਮੈਂਬਰ, ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੌਮੀ ਕੌਂਸਲ
* ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਲੀਡਰ  
* ਦੂਜੀ ਲੋਕ ਸਭਾ, 1957-62
* ਤੀਜੀ ਲੋਕ ਸਭਾ, 1962-67
* ਚੌਥੀ ਲੋਕ ਸਭਾ, 1967-70

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1989
ਐਸ. ਐਸ. ਯੂਸਫ਼

**ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਯੂਸਫ਼** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂ  ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ।

1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਮਿੱਲ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਬ੍ਨਾਈਅਨ।  ਉਸਦਾ ਅਪਣਾਇਆ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਨਾਮ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਾ ਯੂਸਫ਼, ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਉਪਨਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੌਲਾਨਾ ਯੂਸਫ਼ ਨਾਮ  ਉਸਨੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੇਲ਼ੇ ਵਰਤਿਆ ਸੀ।  ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 1936 ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਸਿੰਘ *ਉਰਫ਼*  ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸਫ਼ ਨੂੰ ਕਾਨਪੁਰ ਭੇਜਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਉੱਥੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਜੱਥੇਬੰਦ ਕਰ  ਸਕੇ।  9 ਸਤੰਬਰ 1936 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਐਥਰਟਨ ਵੈਸਟ ਕਾਟਨ ਮਿੱਲਜ਼ ਵਿਖੇ ਹੜਤਾਲ ਦੌਰਾਨ 2,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।  

ਹਰੀਹਰ ਨਾਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸਮੇਂ ਅਤੇ 1937 ਦੀ ਆਮ ਹੜਤਾਲ ਦੌਰਾਨ 1937-1938 ਵਿੱਚ ਯੂਸਫ਼  ਕਾਨਪੁਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ।  ਯੂਸਫ਼ ਨੂੰ 1938 ਵਿੱਚ ਕਾਨਪੁਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਰੋਧੀ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲ਼ਿਆ  ਸੀ।  

ਯੂਸਫ਼ 1952 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਨਪੁਰ ਸੀਟ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜਿਆ, 22.1% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ।  ਉਸਨੇ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ 1955 ਦੀ ਹੜਤਾਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 

ਯੂਸਫ਼ ਨੇ 1962 ਦੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਕਾਨਪੁਰ II ਸੀਟ 23,119 ਵੋਟਾਂ (34.54%) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ  ਜਿੱਤੀ।  1967 ਦੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਨਗਰ ਸੀਟ ਤੋਂ ਐਸਐਸ ਯੂਸਫ਼  9,907 ਵੋਟਾਂ (17.89%) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ।  ਉਸਨੇ 1974 ਦੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਨਗਰ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ। 

1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ।  ਉਸਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਿਹਾ। 

ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਯੂਸਫ ਦੀ ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 6 ਜੂਨ 1982 ਨੂੰ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ 76 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1982
ਬ੍ਰਜੇਸ਼ ਸਿੰਘ

**ਬ੍ਰਜੇਸ਼ ਸਿੰਘ** ( , **ਕੁੰਵਰ ਬ੍ਰਿਜੇਸ਼ ਸਿੰਘ** ਜਾਂ **ਬ੍ਰਜੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਲਾਲ** ; ਅੰ. 1909  – 31 ਅਕਤੂਬਰ 1966) ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ  ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਾਲਾਕਾਂਕਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਭਤੀਜਾ ਦਿਨੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। 

ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਕੁੰਵਰਾਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਔਰਤ ਲੀਲਾ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵਿਕਟਰ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਵਿਕਟਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1963 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰੌਨਕਾਈਟਿਸ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ, ਬ੍ਰਜੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ, ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਅਲੀਲੁਏਵਾ ਨਾਲ਼ ਹੋ ਗਈ। ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਿਆਰ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੋਚੀ ਵਿੱਚ ਦੋਨੋਂ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ।

ਬ੍ਰਜੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਨੁਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ 1965 ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਅਲੀਲੁਯੇਵਾ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1966 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 1967 ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਅਲੀਲੁਯੇਵਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਮੰਨਦੀ ਸੀ ਪਰ ਅਲੇਕਸੀ ਕੋਸੀਗਿਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
{{ਹਵਾਲੇ}]
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1966
ਮਿੱਤਰਸੇਨ ਯਾਦਵ

**ਮਿੱਤਰਸੇਨ ਯਾਦਵ** (11 ਜੁਲਾਈ 1934 – 7 ਸਤੰਬਰ 2015) ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜੋ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਮਿੱਤਰਸੇਨ 1966 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਹਲਫਨਾਮੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਕਤਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ 6 ਕੇਸਾਂ ਅਤੇ ਡਕੈਤੀ ਦੇ 3 ਕੇਸਾਂ ਸਮੇਤ 16 ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਲਜ਼ਮ ਸੀ।  

1977 ਵਿੱਚ, ਮਿੱਤਰਸੇਨ ਯਾਦਵ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਮਿਲਕੀਪੁਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1980, 1985 ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਬੀਕਾਪੁਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

ਮਿੱਤਰਸੇਨ ਯਾਦਵ 1991 ਵਿੱਚ ਸੀਪੀਆਈ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਅਯੁੱਧਿਆ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 9ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 4 ਮਾਰਚ 1995 ਨੂੰ ਉਹ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ  ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। 1998 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇਸੇ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ 12ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। 2004 ਵਿੱਚ, ਮਿੱਤਰਸੇਨ ਬਸਪਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ 14ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। 2009 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਪਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਮੌਤ 
ਮਿੱਤਰਸੇਨ ਯਾਦਵ ਦੀ ਮੌਤ 7 ਸਤੰਬਰ, 2015 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਹੋਈ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2015
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਮਨਮਥਨਾਥ ਗੁਪਤ

**ਮਨਮਥ ਨਾਥ ਗੁਪਤ** (7 ਫਰਵਰੀ 1908 – 26 ਅਕਤੂਬਰ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ,  ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਗਲਪ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1925 ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਕੋਰੀ ਰੇਲ ਡਕੈਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ  14 ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਹੋਈ। 1937 ਵਿਚ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ 1939 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1946 ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ । ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ *ਅੱਜਕਲ* ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਿਹਾ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਮਨਮਥ ਨਾਥ ਗੁਪਤ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਗੁਪਤ ਦੇ ਘਰ 7 ਫਰਵਰੀ 1908 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਸ਼ੀ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਆਦਿਆ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗੁਪਤ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਹੁਗਲੀ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ ਜੋ ਸਾਲ 1880 ਵਿੱਚ ਉੱਥੋਂ  ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ। ਮਨਮਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਬਿਰਾਟਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦਾ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਸੀ ।ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਮਨਮਥ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕਾਕੋਰੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼
* ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ
* ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1908
ਗੋਪੀਨਾਥ ਅਮਨ

**ਗੋਪੀਨਾਥ ਅਮਨ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਕਾਰਕੁਨ,  ਪੱਤਰਕਾਰ  ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਕਵੀ ਸੀ।  

ਗੋਪੀਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ 1899 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।  *ਬੜੇ ਆਦਮੀਆਂ ਕੇ ਤਨਜ਼ ਓ ਮਿਜ਼ਾਹ*,  *ਕੌਰੰਗ*,  *ਅਕੀਦਤ ਕੇ ਫੁੱਲ; ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਕੀ ਹਯਾਤ ਔਰ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪਰ ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਸ਼ੋਅਰਾ ਕੇ ਮੁੰਤਖ਼ਬ-ਇ ਕਲਾਮ*,  *ਨਜ਼ਰ-ਏ-ਅਕੀਦਤ : ਸ਼ਾਇਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਰਬਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ*,  *ਉਰਦੂ ਔਰ ਉਸਕਾ ਸਾਹਿਤ*  ਅਤੇ *ਅਕੀਦਤ ਕੇ ਫੁੱਲ*  ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* **1997** : ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਗੋਪੀਨਾਥ ਅਮਨ ਨੂੰ 1977 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇਸ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1899
ਐਸ. ਐਮ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ

**ਸੋਮਨਹੱਲੀ ਮੱਲਿਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ** (1 ਮਈ 1932 – 10 ਦਸੰਬਰ 2024) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 2009 ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।  ਉਹ 1999 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ 10ਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ 2004 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ 19ਵੇਂ ਰਾਜਪਾਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਐਸ. ਐਮ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 1989 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 1993 ਤੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿਧਾਨ ਸੌਧਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ 1971 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੇ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅੱਜ ਆਈਟੀ ਹੱਬ ਬਣਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖ ਕੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  2023 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਰਾਜਾ

**ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਰਾਜਾ** (ਜਨਮ 24 ਜਨਵਰੀ 1991) ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੇਤਾ ਸੀ।  ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਯੂਥ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕੌਮੀ ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ  ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਡੀ. ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਐਨੀ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਹੈ।  

ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਲਈ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ।   ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਏਆਈਐਸਐਫ ਦੀ ਜੇਐਨਯੂ ਯੂਨਿਟ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਸ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜੇਐਨਯੂ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ 2016 ਦੇ ਇੱਕ ਇਕੱਠ  ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2001 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਏ ਗਏ ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਫਜ਼ਲ ਗੁਰੂ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ "ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਰੋਧੀ " ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ।  ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਸ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਬਚਗਾਨਾ  ਅਤੇ ਬੇਸਮਝ" ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝਦੀ ਅਤੇ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਣਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੈ।  ਬੰਗਾਲੀ ਕਵੀ ਮੰਦਾਕ੍ਰਾਂਤਾ ਸੇਨ ਨੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ, *ਮੈਂ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਹਾਂ* । 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਹਿਬੂਬ ਅਲੀ ਖਾਨ

**ਆਸਫ ਜਾਹ VI**, ਜਿਸਨੂੰ **ਸਰ ਮੀਰ ਮਹਿਬੂਬ ਅਲੀ ਖਾਨ ਸਿੱਦੀਕੀ**  ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (17 ਅਗਸਤ 1866 – 29 ਅਗਸਤ 1911), ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਨਿਜ਼ਾਮ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1869 ਅਤੇ 1911 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਿਆਸਤ  ਉੱਪਰ ਹਕੂਮਤ ਕੀਤੀ।  

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
thumb| ਮਹਿਬੂਬ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ
thumb| ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੁਆਰਾ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
ਮਹਿਬੂਬ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1866 ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਿਆਸਤ (ਹੁਣ ਤੇਲੰਗਾਨਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਵੇਂ ਨਿਜ਼ਾਮ, ਅਫਜ਼ਲ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।  29 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਅਫਜ਼ਲ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮਹਿਬੂਬ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਦੋ ਸਾਲ ਅਤੇ ਸੱਤ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦੀਵਾਨ ਸਲਾਰ ਜੰਗ ਪਹਿਲੇ ਦੀ  ਰੀਜੈਂਸੀ, ਸ਼ਮਸ-ਉਲ-ਉਮਰਾ III ਦੇ ਨਾਲ਼ ਸਹਿ-ਰੀਜੈਂਸੀ ਅਧੀਨ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1866
ਜਗਤਪੁਰ ਥੇਹ

**ਜਗਤਪੁਰ ਥੇਹ**, ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਗਾ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (9.3 ਮੀਲ), ਫਗਵਾੜਾ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6.2 ਮੀਲ), ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਤੋਂ 26 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 119 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (74 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਰਪੰਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
2011 ਤੱਕ, ਜਗਤਪੁਰ ਥੇਹ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ ਅਤੇ 28 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 12 ਮਰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ 16 ਔਰਤਾਂ ਹਨ ਜਨਗਣਨਾ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ 2011 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ। ਜਗਤਪੁਰ ਥੇਹ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 77.78% ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 75.84% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1 ਹੈ ਜੋ ਜਗਤਪੁਰ ਥੇਹ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 3.57% ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 846 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਲਗਭਗ 0 ਹੈ।

2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਗਤਪੁਰ ਥੇਹ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ 10 ਲੋਕ ਕੰਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 8 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 2 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਨਗਣਨਾ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਪੋਰਟ 2011 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 100% ਕਾਮੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 0% ਕਾਮੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀਮਾਂਤ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਮੁਕੰਦਪੁਰ, ਸਿੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਬੰਗਾ ਅਤੇ ਢਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਨਰਸਿੰਗ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਕਾਲਜ ਹਨ। ਲਵਲੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 18.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (11.5 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ।

## ਆਵਾਜਾਈ 
ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6.2 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਘਰੇਲੂ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ ਜੋ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (37 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 127 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (79 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼ ਫ਼ਾਤਮੀ

**ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼ ਫਾਤਮੀ** (  ;  ; ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼ ਬਾਨੋ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਜਨਵਰੀ 1949),  ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵਿਤਰੀ  ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਫ਼ਾਤਮੀ (ਉਰਦੂ: **فاطمى** ; ਹਿੰਦੀ: फ़ातमी) ਦੇ *ਤਖੱਲੁਸ* (ਕਲਮੀ ਨਾਮ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਈਅਦ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ (ਬੇਹਜ਼ਾਦ ਫ਼ਾਤਮੀ) ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਸਈਅਦ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਵੀ ਖਾਨ ਬਹਾਦੁਰ ਸਈਅਦ ਅਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਦ ਅਜ਼ੀਮਾਬਾਦੀ  ਦੀ ਪੋਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ  ਸ਼ੇਖਪੁਰਾ ਪਿੰਡ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੰਗੇਰ ( ਬਿਹਾਰ ), ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਲਈ ਡਿਪਟੀ ਕਲੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।

## ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ 
ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ:
*ਲਿਪਸਾ (ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ)
*ਦਰਕਤੇ  ਰਿਸ਼ਤੇ (ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ)
*ਲਮਹੋਂ ਕੀ ਕਸਕ (ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ)
*ਚੁੜੇਲ (ਜੇ.ਟੀ.ਐਸ. ਪ੍ਰਿੰਟਰ, ਪਟਨਾ 2000)
*ਚੰਦ (ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ)
*ਬੋਲਤੀ ਆਂਖੇਂ (ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ) 
*ਕਲਾਮ-ਏ-ਸ਼ਾਦ ਅਜ਼ੀਮਾਬਾਦੀ  
*ਹਰ ਸਿੰਗਰ ਕੇ ਸਾਏ (ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ)

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਇਕਬਾਲ ਸੁਹੈਲ

**ਇਕਬਾਲ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ** ਦਾ ਜਨਮ 1884 (11 ਰਬੀ' ਅਲ-ਥਾਨੀ, 1303 ਹਿਜਰੀ) ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬਧਰੀਆ, ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ 7 ਨਵੰਬਰ 1955 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁਰਖੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਲੈਦਰਾਹੀ (ਜੌਨਪੁਰ) ਦੇ  ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਤਖੱਲੁਸ, ਜਾਂ ਕਲਮੀ ਨਾਮ "ਸੁਹੇਲ" ਨਾਲ਼ ਲਿਖਦਾ,  ਇਸਲਾਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਵਕੀਲ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਬਲੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਬਾਰੇ ਕਈ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।   

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਇਕਬਾਲ ਸੁਹੇਲ 1937 ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਸ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1935 ਦੇ ਐਕਟ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਈਅਦ ਅਲੀ ਜ਼ਹੀਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਇਕਬਾਲ ਸੁਹੇਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਮੁਸਲਿਮ ਹੋਮਲੈਂਡ ਦੇ ਦੋ-ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਚੰਗਾ ਦੋਸਤ ਸੀ। 

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਇਕਬਾਲ ਸੁਹੇਲ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੌਲਾਨਾ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਫੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਈ ਜੋ ਮਦਰਸਤੁਲ ਇਸਲਾਹ, ਸਰਾਏ ਮੀਰ, ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਮੌਲਾਨਾ ਸ਼ਫੀ ਉਰਦੂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ ਖਲੀਲੁਰ-ਰਹਿਮਾਨ ਆਜ਼ਮੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1955
ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ

ਰਾਜਦੂਤ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ-ਕਰਨਲ **ਬਾਬਾ** **ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Baba** **Daya Singh Bedi;** 1899 &#x2013; 1975) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟ, ਸਿਵਲ ਸਰਵੈਂਟ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ 6ਵੇਂ ਡਿਊਕ ਆਫ਼ ਕਨਾਟ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੈਂਸਰ (ਵਾਟਸਨ ਦਾ ਘੋੜਾ) ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਘੋੜਸਵਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1948 ਤੋਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ 1951 ਅਤੇ 1951 ਤੋਂ 1956 ਤੱਕ ਕੂੜ ਰਾਜ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਰਹੇ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ (1899–1975) ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਜਾ ਸਰ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਕੇ.ਬੀ.ਈ., ਕੇ.ਟੀ., ਸੀ.ਆਈ.ਈ., (1862–1946) ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਗੂ ਸੀ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪੰਦਰਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ। , ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੱਲਰ (ਜਾਗੀਰ) ਦਾ ਰਾਜਾ।

ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬੀਬੀ ਆਨੰਦ ਕੌਰ ਢੱਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਬੇਦੀ ਨੂੰ ਜੁਲਾਈ 1921 ਵਿੱਚ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਡ ਇੰਡੀਅਨ ਅਫਸਰ (ਕੇਸੀਆਈਓ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਵਜੋਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 1928 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਦੇ ਰੈਂਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੌਜੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੌਰਾਨ 1947 ਵਿੱਚ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਦਾ ਆਨਰੇਰੀ ਰੈਂਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਸਨੇ 1928 ਤੋਂ 1937 ਤੱਕ ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ (1933), ਤਰਾਵਣਕੋਰ (1935) ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਪ੍ਰਾਂਤ (1933), ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਏਜੰਟ (1931, ਦੱਖਣੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮੱਧ ਭਾਰਤ) / ਅੰਡਰ ਸੈਕਟਰੀ (1932, ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ) / ਸਹਾਇਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। 1937)। ਬੇਦੀ ਨੂੰ ਪਸ਼ਤੂਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵੀ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1935 ਦੇ ਕਵੇਟਾ ਭੂਚਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀਆਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ) ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਸੀ। ਬੇਦੀ 1938 ਤੱਕ ਕਵੇਟਾ - ਪਿਸ਼ਿਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਿਵਾਸੀ ਸੀ, 1939 ਤੋਂ 1941 ਤੱਕ ਲੋਰਾਲਾਈ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਨਿਵਾਸੀ, 1942 ਤੋਂ 1944 ਤੱਕ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਨਿਵਾਸੀ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਰਿਹਾ। 1945  ਕੁਰੱਮ, 1946 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਸਿਆਸੀ ਏਜੰਟ ਉੜੀਸਾ ਰਾਜ, 1948 ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ।

ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਬੇਦੀ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ (ਭਾਰਤ) ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ, ਰੈਜੀਮੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਗੋਰਖਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟੇਨ-ਭਾਰਤ-ਨੇਪਾਲ ਟ੍ਰਿਪਟਾਈਟ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ 1948 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (ਕਾਮਨਵੈਲਥ) ਅਤੇ ਪਲੇਨੀਪੋਟੈਂਸ਼ਰੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1951 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਪਰਤਣ 'ਤੇ, ਬੇਦੀ ਨੂੰ ਕੂੜ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1956 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਮੌਤ 
ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਬਾਬਾ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਨੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। 1975 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1899
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1975
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀ
ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ

**ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ** (ਜਨਮ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1968) ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (PPSC) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਵਿਕਾਸ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਚੀਫ਼ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਗੂ ਹਨ, ਅਤੇ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਾਨ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਬਟਾਲਾ ਦੇ ਬੜਿੰਗ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬੜਿੰਗ ਯੂਨੀਅਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਯੂ.ਬੀ.ਐੱਸ. ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ.ਏ. ਉਸਨੇ ਸਵਰਾਜ ਇੰਜਣਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (PSIDC) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਵਿਕਾਸ ਬੋਰਡ (PIDB) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਜਨਤਕ-ਨਿੱਜੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਪੀਆਈਡੀਬੀ ਨੂੰ 11 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੀਫ਼ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਮਾਨ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਚ 2018 ਵਿੱਚ ਪੀਪੀਐਸਸੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ 2016 ਤੱਕ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰੇ ਰਹੇ। 2015 ਵਿੱਚ, ਮਾਨ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸੈੱਲ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968
ਹਰਸ਼ਵੀਰ ਸੇਖੋਂ

**ਹਰਸ਼ਵੀਰ ਸੇਖੋਂ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Harshveer Sekhon;** ਜਨਮ 17 ਜਨਵਰੀ 1998) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟਰੈਕ ਸਾਈਕਲਿਸਟ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਰੋਲਰ ਸਕੇਟਰ ਹੈ। ਉਹ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ 'ਚ ਤੀਹਰਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਇੱਕ ਰੋਲਰ ਸਕੇਟਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਸੇਖੋਂ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜਨਵਰੀ 1998 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਬਲਦੀਪ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਬਲਜੀਤ ਸੇਖੋਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਜਸਮੀਕ ਸੇਖੋਂ ਵੀ ਸਾਈਕਲਿਸਟ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਡੀਏਵੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਸੇਖੋਂ ਨੇ ਫਿਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਕਾਲਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।

ਉਸਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਕੇਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਲੀਜ਼ਰ ਵੈਲੀ ਰਿੰਕ ਵਿਖੇ ਜੇ.ਐਸ. ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਸੇਖੋਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖੇਡ ਕੈਰੀਅਰ ਇੱਕ ਰੋਲਰ ਸਕੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਐਲੀਮੀਨੇਸ਼ਨ ਟਰੈਕ ਰੇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 2018 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 20,000 ਮੀਟਰ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।

2018 ਵਿੱਚ, ਸੇਖੋਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੋਸਤ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਖੇਡ ਵਜੋਂ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੌੜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਮਿਲਿਆ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 4 ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ&nbsp;ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਟੀਮ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ 'ਤੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਿਰਫ 0.33 ਸਕਿੰਟਾਂ ਨਾਲ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਗੁਆ ਬੈਠੀ।

ਸੇਖੋਂ ਨੇ 2022 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ 2022 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ 2023 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਓਮਨੀ ਅਤੇ ਐਲੀਮੀਨੇਸ਼ਨ ਰੇਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ 2024 ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਪ੍ਰੀਸੋਵ ਵਿੱਚ ਐਲੀਮੀਨੇਸ਼ਨ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਸੇਖੋਂ ਨੇ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਓਮਨੀਅਮ ਅਤੇ ਐਲੀਮਿਨੇਸ਼ਨ ਰੇਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲਿੰਗ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998
ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ (ਰਾਗੀ)

**ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ** (23 ਮਾਰਚ 1933 – 23 ਫਰਵਰੀ 2020) ਇੱਕ ਸਿੱਖ *ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ* ਸੀ ਜਿਸਨੇ 36 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਗਾਇਆ। ਉਹ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ( *ਕੀਰਤਨ ਪਰੰਪਰਾ* ) ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਿੱਖ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮਾਸਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
### ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਮ੍ਰਿਗਿੰਦਪੁਰਾ (ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਨੇੜੇ) ਵਿੱਚ 1933 ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਨ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਬਲਬੀਰ ਚਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੇਠਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ, ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੇ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਸਨ। ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਤਬਲਾ ਅਤੇ ਪਖਵਾਜ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਨ।

ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ( *ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ* ) ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ, ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਕੁੰਦਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੜਦਾਦਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਾਉਣਾ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿਖੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗਾਈਆਂ। ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬਨਾਰਸ, ਲਖਨਊ, ਗਵਾਲੀਅਰ, ਪੁਣੇ, ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਸੰਗੀਤਕ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਸਟਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਡਿਤ ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਤੋਂ *ਧਰੁਪਦ* ਸਿੱਖਿਆ, ਜੋ *ਉਸਤਾਦ* ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ *ਉਸਤਾਦ* ਸ਼ਰਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਚਾਚਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰਾਗੀ ਸਨ, ਦੁਆਰਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਲਬੀਰ ਵੀ *ਉਸਤਾਦ* ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਤਰੰਗਰ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਪੰਡਿਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਰਾਓ ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਬਲਬੀਰ ਨੂੰ *ਖਿਆਲ* ਸਿਖਾਇਆ। ਬਲਬੀਰ ਨੇ *ਉਸਤਾਦ* ਹਬੀਬੁਦੀਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਤਬਲਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਅਲਮਸਤ ਤੋਂ ਜਲ-ਤਰੰਗ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਲਬੀਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਿਲਰੁਬਾ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, *ਉਸਤਾਦ* ਸਲਾਮਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਦਿਲੀਪ ਚੰਦਰ ਵੇਦੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।

### ਮੌਤ 
ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ 23 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਰਾਗੀ ਸਭਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ’ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 

## ਅਵਾਰਡ 
* ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਰਾਗੀ ਅਵਾਰਡ (1983) 
* ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ (1987) 
* ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ (1991) 
* ਵਿਸਮਾਦ ਨਾਦ ਲੁਧਿਆਣਾ (1991) 
* ਸੰਤ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ (1994) 
* ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਯਾਦਗਰੀ ਅਵਾਰਡ (1995) 
* ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਾਨਯੋਗ ਸ਼੍ਰੀ ਕੇ.ਆਰ. ਨਰਾਇਣਨ (1996) 
* ਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਤਨ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1997) 
* ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਜਵੱਦੀ ਟਕਸਾਲ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਸਕਾਰ (1999) 
* ਪੰਜਾਬ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ (2001) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ 
* ਸੰਤ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਗੰਧਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ (2001) 
* ਐਸਜੀਪੀਸੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (2004) 
* ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਮਿਡਲੈਂਡ, ਯੂ.ਕੇ. (2006) 
* ਭਾਈ ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਕੀਰਤਨੀਆ ਸਮਰਾਟ ਐਵਾਰਡ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਗੋਯਾ ਸਨਮਾਨ 
* ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (2010) 
* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ (2012), ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਗੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933
ਗਣੇਸ਼ ਅਈਅਰ

**ਬਾਲੂ ਗਣੇਸ਼ ਅਈਅਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Balu Ganesh Ayyar;** ਜਨਮ 1961) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ Mphasis ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਹਨ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਅਈਅਰ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਸਏ ਬਾਲੂ ਅਤੇ ਬਰਿੰਦਾ ਬਾਲੂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਬੀ.ਕਾਮ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬਹਿਸਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਸੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
29 ਜਨਵਰੀ 2009 ਨੂੰ, ਅਈਅਰ ਨੂੰ ਐਮਫੇਸਿਸ ਵਿਖੇ ਸੀਈਓ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਈਅਰ 2014 ਵਿੱਚ 'ਅਨਲੀਸ਼ ਦ ਨੈਕਸਟ' ਟੈਗਲਾਈਨ ਨਾਲ ਐਮਫਾਸਿਸ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। $1 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ IT ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਕੰਪਨੀ ਹੈਵਲੇਟ ਪੈਕਾਰਡ (HP) ਤੋਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੈਂਕਿੰਗ, ਪੂੰਜੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬੀਮਾ ਵਰਟੀਕਲ ਵਿੱਚ ਗੈਰ HP ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ AIGSS, Fortify, Wyde Corporation, Digital Risk ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਅਯਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਐਮਫੇਸਿਸ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਕਿੱਕ ਸਟਾਰਟ ਕੈਬਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਸੀਨੀਅਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕੈਬ ਸੇਵਾ, ਅਤੇ IT ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਡੂ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਲੋਕਲੇਕਸ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ।

2013 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਈਟੀ ਸੈਕਟਰ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 5 ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਸਨ।

ਅਈਅਰ 1 ਅਗਸਤ 2019 ਤੋਂ ਡਿਜੀਟਲ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ EVP ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ Cognizant ਨਾਲ ਜੁੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡ 
* 2010: NDTV ਲਾਭ ਵਪਾਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ
* 2011: ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਊਅਰਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ - CNBC ਏਸ਼ੀਆ
* 2011: CNBC TV18 ਵਿਖੇ ਇੰਡੀਆ ਟੇਲੈਂਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ
* 2015: ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਲਾਈਵਵਾਇਰ ਤੋਂ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ
* 2016: CEO ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਮਿਡ-ਮਾਰਕੀਟ ਅਵਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਮਿਡ-ਮਾਰਕੀਟ ਸੀਈਓ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ'।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਸਦ ਭੋਪਾਲੀ

**ਅਸਦ ਭੋਪਾਲੀ** (10 ਜੁਲਾਈ 1921 – 9 ਜੂਨ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ।  ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸੈਬਲ ਚੈਟਰਜੀ ਦਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ *ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ*, ਉਸਨੂੰ "ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਰੌਸ਼ਨ ਕੁਝ ਨਾਵਾਂ" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਅਸਦ ਭੋਪਾਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਅਸਦੁੱਲਾ ਖ਼ਾਂ ਸੀ। ਉਹ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਮੁਨਸ਼ੀ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

1949 ਵਿੱਚ, ਅਸਦ ਭੋਪਾਲੀ ਬੰਬਈ (ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ) ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਜੋੜੀ ਫਜ਼ਲੀ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਦੇ ਨਜ਼ਰ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫਿਲਮ *ਦੁਨੀਆ* ਦਾ ਗੀਤਕਾਰ, ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਗੀਤ ਹੀ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਫ਼ਾਜ਼ਲੀ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਨਵੇਂ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੁਗਮ ਕਪਾਡੀਆ, ਜੋ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਿਨੇਮਾ ਥਿਏਟਰਾਂ ਦਾ  ਮਾਲਕ ਸੀ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਕਵੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਫਜ਼ਲੀ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਪਾਡੀਆ ਨੇ 5 ਮਈ 1949 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੋਪਾਲ ਟਾਕੀਜ਼ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਅਸਦ ਭੋਪਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ  ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਬੁਲਾਇਆ। 28 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਅਸਦ ਭੋਪਾਲੀ  ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਬਣਨ ਲਈ 18 ਮਈ 1949 ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1990
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ

## ਜ਼ਿਕਰ ਯੋਗ ਗੀਤ  
* ਦਿਲ-ਏ-ਨਾਦਾਨ ਜ਼ਮਾਨੇ ਮੇ (ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ) 
* ਅਏ ਮੇਰੇ ਦਿਲ-ਏ-ਨਾਦਾਨ (*ਟਾਵਰ ਹਾਊਸ*) 
* ਹਮ ਤੁਮ ਸੇ ਜੂਦਾ ਹੋ ਕੇ (ਏਕ ਸਪੇਰਾ ਏਕ ਲੁਟੇਰਾ) 
* ਯੇ ਰੰਗ ਭਰੇ ਬਾਦਲ (ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਔਰ ਸਹੀ) 
* ਵੋ ਜਬ ਯਾਦ ਆਏ ਬਹੁਤ ਯਾਦ ਆਏ (ਪਾ*ਰਸਮਨੀ*) 
* ਹਸਤਾ ਹੁਆ ਨੂਰਾਨੀ ਚੇਹਰਾ (ਪਾ*ਰਸਮਨੀ*) 
* ਅਜਨਬੀ ਤੁਮ ਜਾਨੇ ਪਹਿਚਾਨੇ (*ਹਮ ਸਬ ਉਸਤਾਦ ਹੈ*) 
* ਕਿਆ ਤੇਰੀ ਜ਼ੁਲਫੇ ਹੈ (*ਹਮ ਸਬ ਉਸਤਾਦ ਹੈ*) 
* ਸੌ ਬਾਰ ਜਨਮ ਲੇਂਗੇ (ਉਸਤਾਦੋਂ ਕੇ ਉਸਤਾਦ) 
* ਰਾਜ਼-ਏ-ਦਿਲ ਉਨ ਸੇ ਛੁਪਾ ਨਾ ਗਯਾ (*ਅਪਨਾ ਬਨਾ ਕੇ ਦੇਖੋ*) 
* ਦਿਲ ਕੀ ਬਾਤੇਂ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਨੇ (*ਰੂਪ ਤੇਰਾ ਮਸਤਾਨਾ*) 
* ਹਸੀਨ ਦਿਲਰੂਬਾ ਕਰੀਬ ਆ ਜ਼ਰਾ (*ਰੂਪ ਤੇਰਾ ਮਸਤਾਨਾ*) 
* ਦਿਲ ਕਾ ਸੂਨਾ ਸਾਜ ਤਰਾਨਾ ਢੂੰਢੇਗਾ (*ਏਕ ਨਾਰੀ ਦੋ ਰੂਪ*) 
* 'ਦੋਸਤ ਬੰਨ ਕੇ ਆਏ ਹੋ "(ਬਿਨ ਫੇਰੇ ਹਮ ਤੇਰੇ)
* ਚਾਂਦ ਅਪਨਾ ਸਫਰ ਖਤਮ ਕਰਤਾ ਰਹਾ (*ਸ਼ਮਾ*) 
* ਦਿਲ ਦੀਵਾਨਾ ਬਿਨ ਸਜਨਾ ਕੇ (ਮੈਂਨੇ ਪਿਆਰ ਕੀਆ)
ਨੂਰ ਜ਼ਹੀਰ

**ਨੂਰ ਜ਼ਹੀਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲਿਖਾਰਨ ਹੈ।      ਜ਼ਹੀਰ ਦਿੱਲੀ ਉਰਦੂ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

## ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ 
ਨੂਰ ਜ਼ਹੀਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਰਾਹੀਂ, 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੀ ਹੋਈ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।  ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਟਕ '*ਕਹਾਨੀ ਕੀ ਕਹਾਨੀ, ਇਸਮਤ ਕੀ ਜ਼ਬਾਨੀ* ' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ 

## ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮ 
ਜ਼ਹੀਰ ਨੇ ਮੌਖਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀ ਮੱਠਾਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਭਾਈ ਬਾਲੂ ਹਸਨਾ

**ਭਾਈ ਬਾਲੂ ਹਸਨਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Bhai Balu Hasna;** 13 ਨਵੰਬਰ 1564 – 2 ਦਸੰਬਰ 1660) ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ *ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ* ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਈ ਅਲਮਸਤ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਬਾਲੂ ਹਸਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ 1564 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ( ਕਸ਼ਮੀਰ ) ਦੇ ਇੱਕ ਗੌੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਹਰਦੱਤ ਅਤੇ ਮਾਈ ਪ੍ਰਭਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਾਲੂ ਨਾਮਕ, ਉਸਨੇ 1604 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਲੂ, ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਈ ਅਲਮਸਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਬਾਲੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਹਸਨਾ" ਉਪਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਹੱਸਣ ਵਾਲਾ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਭਾਈ ਬਾਲੂ ਹਸਨਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ।

### ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕੰਮ 
ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਪੋਠੋਹਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ। ਬਾਲੂ ਹਸਨਾ ਨੇ 2 ਦਸੰਬਰ 1660 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।

## ਵਿਰਾਸਤ 
ਭਾਈ ਲਾਲ ਦਾਸ ਦਰਈ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜਾਦੋ ਰਾਏ, ਦੋਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਾਲੂ ਹਸਨਾ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ, ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਈ ਲਾਲ ਦਾਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਖਾਲਸਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, *ਰਹਿਤ-ਨਾਮਾ*, ਬਾਲੂ ਹਸਨਾ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਈ ਬਾਲੂ ਹਸਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਨੁਯਾਈ ਊਧੋ ਦਾਸ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1741 ਵਿੱਚ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਮਾਤਾ ਪੰਜਾਬ ਕੌਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਡੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਬਾਲੂ ਹਸਨਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਧੀ ਜਾਂ ਮਕਬਰਾ ਉਸਾਰਿਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਈ ਅਲਮਸਤ
* ਉਦਾਸੀ
* ਸਿੱਖ ਧਰਮ
* ਭਾਟੜਾ ਸਿੱਖ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1564
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਨੰਨੂ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ

**ਸਰਦਾਰ ਨੰਨੂ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Nanu Singh Saini**) ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਫੌਜੀ ਜਰਨੈਲ ਅਤੇ ਫੁਲਕੀਆਂ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1753 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਇਹ ਜਾਗੀਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ 1747  ਵਿੱਚ ਸੁਨਾਮ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਅਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## 1753 ਈ: ਵਿੱਚ ਜਾਗੀਰ ਦੀ ਗਰਾਂਟ 
ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾਨੂ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਨੇ 1747 ਈ: ਵਿਚ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਸੇਮਕਾ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 1753 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਨਾਨੂ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਉਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਜਰਨੈਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਨਾਨੂ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਰਨੈਲ ਵਜੋਂ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ, ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਜਾਗੀਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਪਟਿਆਲਾ, ਜੀਂਦ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਚਹਿਲ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੈਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਫੂਲਕੀਆਂ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਸਨ। ਨਾਨੂ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਫੁਲਕੀਆਂ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ 'ਵੱਡੇ ਘਰ ਵਾਲੇ' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੇਰ ਸੋਢੀਆਂ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ 1-ਏਕੜ (4,000 m2) ਦਾ ਬੰਗਲਾ ਹਾਕਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਨਾਨੂ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਦੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ:

* 6500 ਬਿੱਘਾ - ਰਤਨਹੇੜੀ (ਪਟਿਆਲਾ)
* 6000 ਬਿੱਘਾ - ਸਨਿਆਣਹੇੜੀ (ਪਟਿਆਲਾ)
* 2500 ਬਿੱਘਾ - ਬਰਨਾਲਾ
* 5000 ਬਿੱਘਾ - ਭਗਵਾਨਪੁਰ (ਅੰਬਾਲਾ)
* 6000 ਬਿੱਘਾ - ਜੈਨਗਰ (ਰਾਜਪੁਰਾ)- ਫੁਲਕੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੈ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
* 130 ਬਿੱਘਾ - ਰਾਏਪੁਰ (ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ)
* 150 ਬਿੱਘੇ - ਦੇਵੀਨਗਰ (ਪਟਿਆਲਾ)
* 200 ਬਿੱਘੇ - ਬੁੱਢਣਪੁਰ (ਪਟਿਆਲਾ)

## ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਜਿੱਤ 
1763 ਈ: ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨਾਨੂ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਜ਼ੈਨ ਖਾਂ ਤੋਂ ਸਰਹਿੰਦ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਫੁਲਕੀਆਂ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ।

## ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਜ 
ਨਾਨੂ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ ਫੁਲਕੀਆਂ ਰਾਜ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਵੰਸ਼ਜ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਜੈ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ, ਸਰਦਾਰ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ, ਸਰਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਫੁਲਕੀਆਂ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਸਰਦਾਰ ਜੈ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਅਤੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਨ।   ਉਸ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਬੂਪ ਭੂਖਨ' ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਜੀਤ ਸੈਣੀ (ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਵੀ)
* ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ( ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ, ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ 300 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਹਮੀਰਪੁਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ

**ਹਮੀਪੁਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ**, 1947 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਓਡੀਸ਼ਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਛੇਵੀਂ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਦੇ ਲੜਕਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਹਮੀਰਪੁਰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਚਰਚ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਮੀਰਪੁਰ, ਰੁੜਕੇਲਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰਾਊਰਕੇਲਾ ਦੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਸੈਕੰਡਰੀ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਹਮੀਪੁਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਲਈ ਗੰਗਪੁਰ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜੇਸੂਇਟ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਰਾਂਚੀ ਦੇ ਬਿਸ਼ਪ ਸਰਵੀਨ ਨੇ ਫ੍ਰਾਂ. ਜੋਸਫ ਪੀਟਰ ਟਿਗਾ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਵਜੋਂ. ਸਕੂਲ 24 ਜੂਨ 1947 ਨੂੰ ਹਮੀਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਗੰਗਪੁਰ ਨੂੰ ਉੜੀਸਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1948 ਵਿੱਚ 9ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਅਤੇ 1949 ਵਿੱਚ 8ਵੀਂ ਅਤੇ 9ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸੇ ਸਾਲ, 10ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ 11ਵੀਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ। 1951 ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੈਚ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਜ ਸਕੂਲ ਅਥਾਰਟੀ ਨੇ ਇਸ ਨਾਮ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 1951 ਵਿੱਚ ਹਮੀਰਪੁਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਕੋਰਸਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ 
ਸਕੂਲ ਛੇਵੀਂ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਮਿਡਲ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਓਡੀਸ਼ਾ ਲਈ HSC ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

* Google+ 'ਤੇ ਹਮੀਰਪੁਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ
* ਨਕਸ਼ਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਅਬਦੁੱਲਾ ਕਾਹੋਰ

**ਅਬਦੁੱਲਾ ਕਾਹੋਰ** (17 ਸਤੰਬਰ, 1907-24 ਮਈ, 1968) ਇੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਉਜ਼ਬੇਕ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1951 ਦੇ ਨਾਵਲ '*ਕੋਸ਼ਚਿਨੋਰ ਚਿਰੋਕਲਾਰੀ*' (ਦ ਲਾਈਟਸ ਆਫ ਕੋਸ਼ਚਿਨੌਰ) ਅਤੇ 1958 ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਸਿੰਚਾਲਾਕ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਹੋਰ ਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ "ਚੇਖੋਵ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 1952 ਵਿੱਚ ਵੱਕਾਰੀ ਸਟਾਲਿਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਉਜ਼ਬੇਕ ਐਸਐਸਆਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ, ਕਾਹੋਰ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਆਉਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਮੈਰਿਟ (ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨਃ Buyuk xizmatlari uchun) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਸੁਤੰਤਰ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸ੍ਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ 
ਅਬਦੁੱਲਾ ਕਾਹੋਰ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਸਤੰਬਰ 1907 ਨੂੰ ਕੋਕੰਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਲੋਹਾਰ ਸੀ। ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਾਂ, ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਿਸਾਨ ਸੀ।

1930 ਵਿੱਚ, ਕਾਹੋਰ ਨੇ ਸੈਂਟਰਲ ਏਸ਼ੀਆ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, 1934 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ 1952 ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ। 1954 ਤੋਂ 1956 ਤੱਕ, ਉਹ ਉਜ਼ਬੇਕ ਐਸਐਸਆਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੀ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਸਟਾਲਿਨ ਪੁਰਸਕਾਰ (1952) 
* ਲੇਬਰ ਦੇ ਲਾਲ ਬੈਨਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਆਰਡਰ (6 ਦਸੰਬਰ 1951, 16 ਸਤੰਬਰ 1957, 8 ਸਤੰਬਰ 1967
* ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦ ਬੈਜ ਆਫ਼ ਆਨਰ (31 ਜਨਵਰੀ 1939) 
* ਉਜ਼ਬੇਕ ਐਸਐਸਆਰ ਦਾ ਲੋਕ ਲੇਖਕ (8 ਸਤੰਬਰ 1967) 
* ਸਟੇਟ ਹਮਜ਼ਾ ਪੁਰਸਕਾਰ (1966) 
* ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਆਉਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਮੈਰਿਟ (25 ਅਗਸਤ 2000) 

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
### ਸਰੋਤ 
 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਵਿੱਚ ਅਬਦੁੱਲਾ ਕਾਹੋਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1968
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907
ਮਸਰੂਰ ਜਹਾਂ

**ਬੇਗਮ ਮਸਰੂਰ ਜਹਾਂ** (8 ਜੁਲਾਈ 1938 – 22 ਸਤੰਬਰ 2019) ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲ਼ੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ-ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ 2010  ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉਰਦੂ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ਼  ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ *ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼* ਵੂਮੈਨਜ਼ ਅਵਾਰਡ  ਨਾਲ਼ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
ਮਸਰੂਰ ਜਹਾਂ (ਜਨਮ ਵੇਲ਼ੇ ਖ਼ਯਾਲ) ਦਾ ਜਨਮ ਲਖਨਊ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ, ਮੇਹਦੀ ਹਸਨ ਨਸਰੀ ਲਖਨਵੀ, ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਯਾਲ ਲਖਨਵੀ, ਸ਼ਾਇਰ  ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ।  ਜਦੋਂ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸਈਅਦ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 

ਜਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣੇ ਪਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।  22 ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ 

## ਚੋਣਵੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 
### ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਸ਼ਮੀਮ ਤਾਰਿਕ

**ਸ਼ਮੀਮ ਤਾਰਿਕ** (ਜਨਮ 1952, ਵਾਰਾਣਸੀ ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਜੁਮਨ-ਏ-ਇਸਲਾਮ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਕਰੀਮੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2019 'ਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਗ੍ਰੰਥ *ਤਸਾਵੁਫ਼ ਔਰ ਭਗਤੀ  ਲਈ*  ਉਸਨੂੰ  ਉਰਦੂ ਦਾ  2015 ਦੇ ਸਾਲ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ਼ਿਆ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦੋਨੋਂ  ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਯਾ ਰਹਿਮ, ਇਨਸਾਫ਼, ਅਮਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਉਸਦੇ YT ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਸੁਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।   

## ਕਿਤਾਬਾਂ
*ਅੰਜੁਮਨ-ਏ-ਇਸਲਾਮ ਔਰ ਉਸਕੀ ਕਰੀਮੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ (2015)
*ਫਹਿਮ ਇਕਬਾਲ (1976)
*ਗਾਲਿਬ ਔਰ ਹਮਾਰੀ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦੀ (2002)
*ਗ਼ਾਲਿਬ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ ਔਰ 1857 (2008)
*ਹਸਨ ਨਈਮ (2016)
*ਕਾਲੀ ਦਾਸ ਗੁਪਤ ਰਜ਼ਾ (2014)
*ਰੌਸ਼ਨ ਲਕੀਰੇਂ 
*ਸ਼ਰਫ਼-ਏ-ਮਹੇਨਤ-ਓ-ਕਿਫ਼ਲਾਤ
*ਸੂਫੀਆ ਕਾ ਭਗਤੀ ਰਾਗ
*ਸੁਲਤਾਨ-ਏ-ਜਮਹੂਰ ਟੀਪੂ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀ ਆਖ਼ਰੀ ਅਰਾਮਗਾਹ ਪਰ
*ਸਈਅਦ ਨਜੀਬ ਅਸ਼ਰਫ ਨਦਵੀ
*ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਦਬ ਕੇ ਮੇਮਾਰ 
*ਟੈਗੋਰ ਸ਼ਨਾਸੀ
*ਤਾਕਾਬੁਲ ਅਤੇ ਤਨਜ਼ੂਰ
*ਤਸੱਵੁਫ ਔਰ ਭਕ੍ਤਿ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਪੁਅਲੀਕੑਲਾ ਭਾਸ਼ਾ

੨੦੧੨’ਚ , ਹਾਈ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਯੁਰੋਕ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਪਡ਼ਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਪੁਅਲੀਕੑਲੇ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਦਾ ਮਿਆਰੀ ਹਵਾਲਾ ਆਰ. ਐਚ. ਰੋਬਿਨਜ਼ (੧੯੫੮) ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।