ਲਿਲੀਅਨ ਵਾਲਡ

**ਲਿਲੀਅਨ ਡੀ. ਵਾਲਡ** (10 ਮਾਰਚ, 1867-1 ਸਤੰਬਰ, 1940) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਰਸ, ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਨਰਸਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੈਨਰੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਸਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਕੀਲ ਸੀ।

ਓਹੀਓ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਲਡ ਇੱਕ ਨਰਸ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈਲਥ ਕਲਾਸਾਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹੈਨਰੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਦ ਐਡਵਾਂਸਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਕਲਰਡ ਪੀਪਲ (NAACP) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।

ਲਿਲੀਅਨ ਵਾਲਡ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਨਰਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਨਰਸਿੰਗ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ-ਅਧਾਰਤ ਨਰਸਿੰਗ, ਸਫਾਈ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਨਰਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਬਣ ਗਏ।[1]

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਵਾਲਡ ਦਾ ਜਨਮ ਓਹੀਓ ਦੇ ਸਿਨਸਿਨਾਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ[1] ਜਰਮਨ-ਯਹੂਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਮੈਕਸ ਡੀ. ਵਾਲਡ ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ (ਸ਼ਵਾਰਜ਼) ਵਾਲਡ ਸਨ।[2]: 526  ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਆਪਟੀਕਲ ਡੀਲਰ ਸਨ; ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ, ਹੈਨਰੀ ਵਾਲਡ, ਐਮ.ਡੀ., ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਰਜਨ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਮੈਡੀਕਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 1878 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰੋਚੈਸਟਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਕਰੂਟੇਨਡੇਨ ਦੇ ਇੰਗਲਿਸ਼-ਫ੍ਰੈਂਚ ਬੋਰਡਿੰਗ ਅਤੇ ਡੇ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਯੰਗ ਲੇਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਾਸਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਸਕੂਲ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੈ। 1889 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਨਰਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1891 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਹਸਪਤਾਲ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਨਰਸਾਂ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਕੀਤੇ।[3]

## ਨਰਸਿੰਗ ਕੈਰਿਅਰ 
ਵਾਲਡ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਿਊਯਾਰਕ ਜੁਵੇਨਾਈਲ ਅਸਾਇਲਮ (ਹੁਣ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਜਿੱਥੇ ਹਾਲਾਤ ਮਾੜੇ ਸਨ। 1893 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਲੋਅਰ ਈਸਟ ਸਾਈਡ 'ਤੇ ਗਰੀਬ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਹਿਬਰੂ ਟੈਕਨੀਕਲ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਗਰਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਰਸਿੰਗ 'ਤੇ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਕਲਾਸ ਪੜ੍ਹਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਬਿਮਾਰ ਲੋਅਰ ਈਸਟ ਸਾਈਡ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਰਸ, ਮੈਰੀ ਬਰੂਸਟਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸਪਾਰਟਨ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਉਸਨੇ ਨਰਸਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ "ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਨਰਸ" ਸ਼ਬਦ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਜਨਤਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਹੈ। [1]

ਵਾਲਡ ਨੇ ਹੈਨਰੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯਹੂਦੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਜੈਕਬ ਸ਼ਿਫ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਲਡ ਨੂੰ "ਗਰੀਬ ਰੂਸੀ ਯਹੂਦੀਆਂ" ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਸੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। 1906 ਤੱਕ, ਵਾਲਡ ਦੇ ਸਟਾਫ 'ਤੇ 27 ਨਰਸਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਮਿਲਬੈਂਕ ਐਂਡਰਸਨ ਵਰਗੇ ਗੈਰ-ਯਹੂਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ। [1] 1913 ਤੱਕ, ਸਟਾਫ਼ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 92 ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਹੈਨਰੀ ਸਟਰੀਟ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਨਰਸ ਸੇਵਾ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ।[2]

## ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ 
ਵਾਲਡ ਨੇ ਕਦੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਲਗਾਵ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਲਡ ਆਪਣੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ, ਘਰੇਲੂ ਲੇਖਕ ਮੇਬਲ ਹਾਈਡ ਕਿਟਰੇਜ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਮੈਨੇਜਰ ਹੈਲਨ ਆਰਥਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਵਾਲਡ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਲੋਂ ਹੈਨਰੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਾਲਡ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਲੇਖਕ ਕਲੇਅਰ ਕੌਸ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਾਲਡ "ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਅਣਜਾਣ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਨਿੱਜੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜਲਦੀ ਘੁੰਮਣ, ਸੁਤੰਤਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।"[1] ਵਾਲਡ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* Brody, Seymour. *Jewish Heroes & Heroines of America: 150 True Stories of American Jewish Heroism*.  Floriday: Lifetime Books, Inc., 1996.
* Coss, Claire. *Lillian D. Wald: Progressive Activist*. New York: The Feminist Press at CUNY, 1989.
* Daniels, Doris Groshen. *Always a Sister: The Feminism of Lillian D. Wald*. New York: The Feminist Press at CUNY, 1995.
* Duffus, Robert Luther. *Lillian Wald, Neighbor and Crusader*. New York: The Macmillan Company, 1938.
* Eiseman, Alberta. *Rebels and reformers: Biographies of four Jewish Americans: Uriah Philips Levy, Ernestine L. Rose, Louis D. Brandeis, Lillian D. Wald*. Zenith Books, 1976.

* Materese, Michele M. "From local to national: Lillian D. Wald. A social activist, 1893–1913" (Ph.D. dissertation, SUNY Binghamton; ProQuest Dissertations & Theses,  2006. 3211261).

* Wagenknecht, Edward. *Daughters of the Covenant: Portraits of Six Jewish Women*. Amherst: University of Massachusetts Press, 1983.
* Wald, Lillian Wald, Lillian, January 21, 2011, Social Welfare History Project

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Visiting Nurse Service of New York
* The House on Henry Street Lillian Wald's 1915 memoir, H. Holt and company. (full text from Google Books.)
* Nursing Leaders (Santa Fe Community College)
* Women in the Progressive Era (National Park Service)
* 
* Lillian Wald Biography at the Jewish-American Hall of Fame
* PDF guide to the Wald papers
* Marjorie N. Feld, Biography of Lillian Wald, Jewish Women Encyclopedia
* National Women's Hall of Fame profile of Lillian D. Wald
* Finding aid for the Henry Street Settlement records in the Social Welfare History Archives, University of Minnesota Libraries.

  

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1940
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1867