ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਜ਼ਮੀ

**ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਜ਼ਮੀ** (1977 - 11 ਫਰਵਰੀ 2010) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ ਸੀ ਜੋ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਆਜ਼ਮੀ 'ਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; 1992 ਵਿੱਚ, 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, 1992 ਦੇ ਬੰਬੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਸਹੀ ਸਬੂਤ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਹੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਬਾਲਗ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਵਾਰ ਫਿਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵਿਘਨਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ (ਰੋਕਥਾਮ) ਐਕਟ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਸੀ। 2003 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧਿਕ ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਦੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚਾ ਜੀ, ਅਬੂ ਆਜ਼ਮੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸਨ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਪਟਾਰੇ ਗਏ ਕੇਸ ਲਗਭਗ ਸਿਰਫ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਸਨ। 11 ਫਰਵਰੀ 2010 ਨੂੰ 32 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਕੁਰਲਾ ਸਥਿਤ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਸ਼ਾਹਿਦ ਆਜ਼ਮੀ, ਅਬੂ ਆਸਿਮ ਆਜ਼ਮੀ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗੋਵੰਡੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਖਾਲਿਦ ਆਜ਼ਮੀ ਵੀ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵਕੀਲ ਹੈ। ਸ਼ਾਹਿਦ ਆਜ਼ਮੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਆਸਾਮੀ ਵੰਸ਼ਜ ਦੀ ਮਰਿਯਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ।

## ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਕੈਦ 
14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਆਜ਼ਮੀ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 1992 ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਫਿਰਕੂ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜਾਂ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ)। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਿਗ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਤਾਹੀ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਬਿਤਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ *ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ* ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਵੇਖੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਠੰਡੇ ਲਹੂ ਵਾਲੇ ਕਤਲੇਆਮ ਵੇਖੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ” ਦਸੰਬਰ 1994 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵਿਘਨਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ (ਰੋਕੂ) ਐਕਟ (ਹੁਣ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) ਦੇ ਤਹਿਤ, ਕੁਝ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਬਾਲ ਠਾਕਰੇ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸੇ ਸਾਲ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਬਿਤਾਏ।

ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਠਹਿਰਨ ਵੇਲੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤ ਦਾ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੋਰਸ; ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਰੀ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ (ਐਲਐਲਐਮ) ਲਈ ਪੜ੍ਹਨ ਗਿਆ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਵਕੀਲ ਮਜੀਦ ਮੇਮਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ 7/11 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਲੋਕਲ ਰੇਲ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ, 2006 ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਹਥਿਆਰਾਂ, 2006 ਦੇ ਮਾਲੇਗਾਓਂ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਲਜ਼ਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਕਤਲ ਕੇਸ 
ਫਰਵਰੀ 2010 ਵਿਚ, ਭਾਰਤ ਨੇਪਾਲੀ ਗਿਰੋਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਦੇਵੇਂਦਰ ਬਾਬੂ ਜਗਤਾਪ ਉਰਫ ਜੇ.ਡੀ., ਪਿੰਟੂ ਦਿਓਰਮ ਡਗਾਲੇ, ਵਿਨੋਦ ਯਸ਼ਵੰਤ ਵੀਚਾਰੇ ਅਤੇ ਹਸਮੁਖ ਸੋਲੰਕੀ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਕੰਟਰੋਲ ਆੱਰਗੇਨਾਈਜ਼ਡ ਕ੍ਰਾਈਮ ਐਕਟ ਤਹਿਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। 20 ਜਨਵਰੀ, 2011 ਨੂੰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਕੰਟਰੋਲ ਆੱਰਗੇਨਾਈਜ਼ਡ ਕ੍ਰਾਈਮ ਐਕਟ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲਗਾਏ ਗਏ ਐਮਸੀਓਸੀਏ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ “ਅਪਰਾਧ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਲਾਭ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਮਕੋਕਾ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਪਹਿਲੂ ਹੈ।”

ਫਿਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਮੁਲਜ਼ਮ ਕਾਲਾ ਘੋਡਾ ਸੈਸ਼ਨ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਇੱਕ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੁੰਨੇ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌਲੇਕਰ ਗਿਰੋਹ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕਾਰਤੂਸਾਂ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਥਿਤ ਤੌਰ' ਤੇ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਆਇਆ ਸੀ। ਦੋਸ਼ੀ.

## ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਉੱਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ 
ਰੈਡਿਫ ਨਿਊਜ਼ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼ੀਲਾ ਭੱਟ ਨਾਲ 2007 ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ, ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਐਂਟੋਪ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਮੁਠਭੇੜ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਸੀ ਅਤੇ "ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ"। . ਉਸਨੇ ਖੁਫੀਆ ਬਿਊਰੋ ਉੱਤੇ 2006 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਰੇਲ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤੋਇਬਾ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਮੂਵਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਕੌਮੀ ਹਿੱਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਿਉਂ ਹੋਏਗਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਅਤੇ ਸਖਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਲਾਬੀ ਲਈ ਹੈ

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ ਫਿਲਮ *ਸ਼ਾਹਿਦ* (2013) ਹੰਸਲ ਮਹਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 2012 ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ 'ਸਿਟੀ ਟੂ ਸਿਟੀ' ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 18 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸੀਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਆਜ਼ਮੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਾਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਜ਼ਮੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਅਜ਼ਮੀ ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀਆਂ ਕਈ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ ਦੀ 2016 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਗੁਜਰਾਤ ਫਾਈਲਾਂ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਮੁਕੁਲ ਸਿਨਹਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਹਿਦ ਆਜ਼ਮੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977