ਤਾਰਾਬਾਈ ਸ਼ਿੰਦੇ

**ਤਾਰਾਬਾਈ ਸ਼ਿੰਦੇ** (1850-1910) ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਆਗੂ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 19 ਵੀਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਿਤ੍ਰਸੱਤਾ ਅਤੇ ਜਾਤੀਵਾਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੰਮ,* ਸਤਰੀ -ਪੁਰਖ ਤੁਲਣਾ* (ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੁਲਣਾ), ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 1882 ਵਿੱਚ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਂਫਲੇਟ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਪਿਤ੍ਰਸੱਤਾਵਾਦ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਪਹਿਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਪਾਠ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਉਤਪੀੜਨ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਵਾਦਾਸਪਦ ਸੀ, ਅੱਜ ਵੀ ਵਿਵਾਦਾਸਪਦ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਬਣਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ 
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਬੁਲਢਾਣਾ, ਬੜਹਾੜ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ 1850 ਵਿੱਚ ਬਾਪੂਜੀ ਹਰਿ ਸ਼ਿੰਦੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਤਾਰਾਬਾਈ ਸਤਿਅਸ਼ੋਧਕ ਸਮਾਜ, ਪੁਣੇ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੈਡਿਕਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਰਕ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ 1871 ਵਿੱਚ *ਹਿੰਟ ਟੂ ਦ ਏਜੂਕੇਟੇਡ ਨੇਟਿਵਸ* ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਤਾਰਾਬਾਈ ਉਸਦੀ ਇੱਕਲੌਤੀ ਧੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਰਾਠੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਈ। ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਭਰਾ ਵੀ ਸਨ। ਤਾਰਾਬਾਈ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਘਰ-ਜੁਆਈ ਬਣ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਮਰਾਠੀ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮ 
ਸ਼ਿੰਦੇ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਜੋਤੀਰਾਵ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਫੁਲੇ ਦੀ ਸਾਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਤਿਆਸ਼ੋਧਕ ਸਮਾਜ (ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਲਈ ਸਮੁਦਾਏ) ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਫੁਲੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਸ਼ਿੰਦੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਤਪੀੜਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੁਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰੰਗ ਸਰੂਪ ਵੀ ਸੀ।

## ਸਤਰੀ-ਪੁਰਖ ਤੁਲਣਾ 
ਆਪਣੇ ਨਿਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਦੇ ਨੇ ਜਾਤੀ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਪਿਤ੍ਰਸੱਤਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਰੋਧ-ਭਾਵ ਦਾ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਸੂਸੀ ਥਰੂ ਅਤੇ ਕੇ ਲਲਿਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ... ਭਗਤੀ ਕਾਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਬਾਅਦ *ਸਤਰੀ-ਪੁਰਖ ਤੁਲਣਾ* ਸ਼ਾਇਦ ਪਹਿਲੀ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪਰਚੱਲਤ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਦਲੀਲ਼ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਤਾਰਾਬਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਅਤੇ ਆਗੂ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਵਿਧਵਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਠਿਨਾਇਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਸੌਖ ਨਾਲ ਪਛਾਣਨਯੋਗ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਸਨ, ਜਾਹਿਰਾ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਲੱਗ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਤਾਰਾਬਾਈ ਸ਼ਿੰਦੇ, ਪਿਤ੍ਰਸੱਤਾਤਮਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਚਾਰਿਕ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪੀੜਿਤ ਹਨ।

ਸਤਰੀ ਪੁਰਸ਼ ਤੁਲਨਾ ਇੱਕ ਲੇਖ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ 1881 ਵਿੱਚ, ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਅਖਬਾਰ, ਪੁਣੇ ਵੈਭਵ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ (ਉੱਚ-ਜਾਤੀ) ਵਿਧਵਾ, ਵਿਜੇਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕੇਸ ਬਾਰੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਨਤਕ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਅਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਦੇ ਡਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਜਾਇਜ਼ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਲਈ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ)। ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਸੀ, ਸ਼ਿੰਦੇ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਤੰਗ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ "ਚੰਗੀ ਔਰਤ" ਅਤੇ "ਵੇਸਵਾ" ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ 1882 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ 500 ਕਾਪੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨੌਂ ਆਨੇ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਛਾਪੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕੰਮ ਦੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਮਰਾਠੀ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ, ਜੋਤੀਰਾਓ ਫੂਲੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਤਾਰਾਬਾਈ ਨੂੰ ਚਿਰੰਜੀਵਿਨੀ (ਪਿਆਰੀ ਧੀ) ਕਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਰਚੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ 1885 ਵਿੱਚ ਜੋਤੀਬਾ ਫੂਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੱਤਸ਼ੋਧਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਸਤਸਾਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕੰਮ 1975 ਤੱਕ ਅਣਜਾਣ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1850
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ