open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਢਾਡੀ (ਸੰਗੀਤ)

**ਢਾਡੀ** (ਜਾਂ **ਢਾਢੀ**) ਉਹ ਇਨਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਢੱਡ ਵਜਾ ਕੇ ਵਾਰਾਂ ਜਾਂ ਜਸ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਢੱਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਸਾਰੰਗੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਢਾਡੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਗਵੱਈਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਟੋਲੀ ਹਨ। ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਢਾਡੀ ਦੇ ਹਿੱਜੇ *ਢਾਢੀ* ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਢੱਡ ਵਜਾ ਕੇ ਵਾਰਾਂ ਜਾਂ ਜਸ ਗਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਢਾਢੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਗਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਰੱਬ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਗਾਉਣ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਢਾਡੀ ਕਲਾ ਦੇ ਫੈਲਾਓ ਨਾਲ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵੀ ਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ।

ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਨੀਵੀਂ ਜ਼ਾਤ ਦੇ ਲੋਕ, ਮਿਰਾਸੀ, ਹੀ ਗਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਚੀਆਂ ਜ਼ਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਮਿਰਾਸੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਢਾਡੀ ਕਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਧਰਮ ਤੱਕ ਬੱਝੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਹੁਣ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਦੇ ਦੋ ਢਾਡੀ, ਭਾਈ ਨੱਥਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਬਦੁੱਲਾ ਅੱਜ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ਼ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਈ ਅਬਦੁੱਲਾ ਵਧੀਆ ਕਵੀ ਸਨ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਗਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।

## ਢਾਡੀ ਜਥਾ
*ਜਥਾ* ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਇੱਕ ਟੋਲਾ ਜਾਂ ਗਰੁੱਪ। ਸੋ ਢਾਡੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਨੂੰ *ਢਾਡੀ ਜਥਾ* ਆਖਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਢਾਡੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਸਾਰੰਗੀ ਮਾਸਟਰ, ਦੋ ਢੱਡ ਵਾਲ਼ੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰਾ ਜੋ ਵਾਰ ਜਾਂ ਕਿੱਸੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਮ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਢਾਡੀ ਜਥੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਥੇ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਜਾਂ ਮੁਖੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਲਬੇਲਾ ਦਾ ਢਾਡੀ ਜਥਾ।

thumbnail|dhadi jatha|link=Special:FilePath/Https://dhadijathabibian.files.wordpress.com/2015/02/vlcsnap-2015-02-06-20h48m59s59.png
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਸਾਰੰਗੀ
*ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਂਕੀ
*ਕਵੀਸ਼ਰੀ
**ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਸ
**ਬਾਬੂ ਰਜਬ ਅਲੀ
*ਕਲੀ
*ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਢਾਡੀ
ਅਫ਼ੀਮ

180px|thumbnail|right|ਅਫੀਮ ਦੇ ਪੌਦੇ (ਡੋਡੇ) ਦੀ ਡੋਡੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਚੀਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਦੁੱਧ
200px|thumbnail|right|ਅਫੀਮ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸੇ
**ਅਫੀਮ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Opium; ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ: Lachryma papaveris) ਅਫੀਮ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਦੁੱਧ (latex) ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਨਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੇਜ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਵਿੱਚ 12% ਤੱਕ ਮਾਰਫੀਨ (morphine) ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਹੈਰੋਇਨ (heroin) ਨਾਮਕ ਨਸ਼ੀਲਾ ਤਰਲ (ਡਰਗ) ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਕੱਚੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੀਰਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਿਕਲਕੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਸਦਾਰ ਅਤੇ ਚਿਪਚਿਪਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਗਾਂਜਾ
*ਅਫੀਮ ਯੁੱਧ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* National Institute on Drug Abuse: Heroin and related topics
* Iowa Substance Abuse Information Center : Heroin and other opiates
* DEA drug information : Opium, morphine, and heroin
* UNODC - United Nations Office on Drugs and Crime - Afghan Opium Survey 2009
* Erowid: Opiates / Opioids
* Hall of Opium  Virtual museum (Macromedia Flash presentation)
* Opium Museum: Opium paraphernalia and historical photos of opium smokers
* The New Yorker Magazine: photos of Opium production and eradication in Afghanistan
* *Opium Made Easy* by Michael Pollan (originally appeared in ''Harper's''.)
* Confessions of a Poppy Tea addict
* Geopium: Opium politics, geography, and photos (site mostly in )
* Opium in India
* From Flowers to Heroin, CIA publication
* BLTC Research: Speculations on the future of opioids
* Thailex photo: Traditional method of using opium in Thailand
* Aaron Huey, photographer: Photo Essay on Poppy Eradication in Afghanistan
* Israel's Dr. Wash claims to cure opiate addiction in 36 hours
* Tsur Shezaf, Witer, The Opium Growers of Sinai 

ਅਫੀਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਸ਼ੇ
ਕਬੱਡੀ

thumb|2018 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕਬੱਡੀ
**ਕਬੱਡੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Kabaddi**)'''''' ਇੱਕ ਟੀਮ ਖੇਡ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਟੀਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਰੇਡਰ ਡਿਫੈਂਡਰਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 30 ਸਕਿੰਟਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟੈਕਲ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਫਲ ਟੈਗਾਂ ਲਈ ਅੰਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਡਿਫੈਂਡਰ ਰੇਡਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਕ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਟੈਗ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਟੈਕਲ ਕੀਤੇ ਖਿਡਾਰੀ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਸਕੋਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਖਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਖੇਡ ਦੌਰਾਨ ਟੀਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰੇਡ ਵਿਕਲਪਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

ਕਬੱਡੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਂ ਖੇਡ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਬੱਡੀ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਖੇਡ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀ ਖੇਡ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਇਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਖੇਡ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਹਰਿਆਣਾ, ਕਰਨਾਟਕ, ਕੇਰਲ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਓਡੀਸ਼ਾ, ਪੰਜਾਬ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜ ਖੇਡ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਨੇਪਾਲ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਇਰਾਨ, ਕੈਨੇਡਾ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਆਦਿ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

## ਵੰਨਗੀਆਂ
ਕਬੱਡੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੰਨਗੀਆਂ ਹਨ: 

* "ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੱਡੀ", ਜਿਸਨੂੰ "ਸਰਕਲ ਸਟਾਇਲ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਬਾਹਰ ਗੋਲਾਕਾਰ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 
* "ਸਟੈਂਡਰਡ/ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਇਲ", ਇੱਕ ਆਇਤਾਕਾਰ ਕੋਰਟ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਲੀਗਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਖ ਮੁਕਾਬਲੇ 
### ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ 
# IKF ਕਬੱਡੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ
# ਜੂਨੀਅਰ ਕਬੱਡੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ
# ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
# ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਬੱਡੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ
# ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
# ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਬੱਡੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ
# ਕਬੱਡੀ ਮਾਸਟਰਜ਼

### ਘਰੇਲੂ ਮੁਕਾਬਲੇ 
# ਪ੍ਰੋ ਕਬੱਡੀ ਲੀਗ
# ਇੰਡੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕਬੱਡੀ ਲੀਗ
# ਸੁਪਰ ਕਬੱਡੀ ਲੀਗ
# ਯੁਵਾ ਕਬੱਡੀ ਸੀਰੀਜ਼

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਬੱਡੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਬੱਡੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਿਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੇਂਡੂ ਖੇਡਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ

**ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਖ਼ਬਾਰ 15 ਅਗਸਤ 1978 ਨੂੰ ਛਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ’ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 30 ਅਗਸਤ 2010 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਿਆਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹੈ। ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਰਦਾਰ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਨੇ 2 ਫਰਵਰੀ 1881 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ‘ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ 15 ਅਗਸਤ 1978 ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ‘ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਛਾਪਣ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੂਠਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਸੀ। ‘ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਦੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਡਾ. ਤੁਲਸੀ ਦਾਸ (ਪ੍ਰਧਾਨ), ਸ੍ਰੀ ਡੀ.ਕੇ. ਮਹਾਜਨ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਪੀ.ਐਸ. ਗਿਆਨੀ, ਸ੍ਰੀ ਐਚ.ਆਰ. ਭਾਟੀਆ, ਡਾ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਟੀਆ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।

## ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ 
ਇਹ ਅਖ਼ਬਾਰ ਆਪਣੀ ਨਿੱਗਰ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਸੋਚ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਣਾ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਦਾ ਅਕੀਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ‘ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਸਮੂਹ’ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਟਰੱਸਟ ਰਾਹੀਂ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਪਾਰਕ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਪੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ‘ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛਾਪੇ ਜਿਹੜੇ ਮਿਆਰ ਤੋਂ ਨੀਵੇਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ।

## ਪੱਤਰਕਾਰ 
ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਨ:-

* ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਲ
* ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਕੀਦਾ
* ਚਰਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ
* ਗਗਨਦੀਪ ਅਰੋੜਾ
* ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ
* ਬਲਵਿੰਦਰ ਜੰਮੂ
* ਬਹਾਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ
* ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ
* ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੱਤੀਆਂ
* ਪਰਸ਼ੋਤਮ ਬੱਲੀ

## ਟਰੱਸਟੀਜ਼ 
ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਐੱਨ.ਐੱਨ. ਵੋਹਰਾ, ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ. (ਰਿਟਾ.), ਜਸਟਿਸ ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਸੋਢੀ, ਸਾਬਕਾ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਮਹਿਤਾ, ਸਾਬਕਾ ਜਨਰਲ ਆਫ਼ੀਸਰ ਕਮਾਂਡਿੰਗ-ਇਨ-ਚੀਫ, ਪੱਛਮੀ ਕਮਾਂਡ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਬਚਨ ਜਗਤ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਪਾਲ, ਮਨੀਪੁਰ, ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ, ਬੀ.ਐੱਸ.ਐੱਫ., ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ, ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪੁਲੀਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਜ਼ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ
*ਦੈਨਿਕ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ
**ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ*
*ਅਜੀਤ
*ਜਗ ਬਾਣੀ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਦੈਨਿਕ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ

**ਦੈਨਿਕ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ** (ਹਿੰਦੀ: दैनिक ट्रिब्यून) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ ਜੋ 15 ਅਗਸਤ 1978 ਨੂੰ ਛਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ’ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 30 ਅਗਸਤ 2010 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਨਰੇਸ਼ ਕੌਸ਼ਲ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ
*ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*ਦੈਨਿਕ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ** (राजस्थानी) ਰਾਜਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਗੁੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ ਮਾਰਵਾੜੀ, ਢੂਂਢਾੜੀ ਅਤੇ ਮੇਵਾੜੀ। ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੈਪੁਰ, ਬੀਕਾਨੇਰ, ਜੋਧਪੁਰ ਅਤੇ ਉਦੈਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨਮੂਨੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਰਾਗ ਭੈਰਵੀ

ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਥਾਟ ਭੈਰਵੀ ਤੋਂ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਭ, ਗੰਧਾਰ, ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਕੋਮਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਨੂੰ ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ੜਜ ਨੂੰ ਸੰਵਾਦੀ ਸਵਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਾਇਨ ਸਮਾਂ ਸਵੇਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।

ਮੱਤਭੇਦ - ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ੜਜ ਤੇ ਮੱਧਮ ਨੂੰ ਵਾਦੀ-ਸੰਵਾਦੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ੜਜ ਤੇ ਪੰਚਮ ਨੂੰ ਵਾਦੀ-ਸੰਵਾਦੀ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਾਗ ਭੈਰਵੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ -

''''ਰੇ ਗ ਧ ਨਿ ਕੋਮਲ ਰਾਖਤ, ਮਾਨਤ ਮਧਯਮ ਵਾਦੀ ।

ਪ੍ਰਾਤ: ਸਮਯ ਜਾਤੀ ਸੰਪੂਰਨ, ਸੋਹਤ ਸਾ ਸੰਵਾਦੀ ॥'

## ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
੧. ਇਹ ਇੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਤੇ ਮਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸਵੇਰ ਸਮੇਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹਰ ਸਮੇਂ ਗਾਉਂਦੇ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਰਾਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੰਨਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

੨. ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਲੇ ਹੀ ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭ, ਗੰਧਾਰ, ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਲਗਾਉਣਾ ਵਰਜਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਗਾਇਨ ਸਮੇਂ ਕਲਾਕਾਰ ਆਪਣੇ ਰਿਆਜ਼ ਸਦਕੇ ਗਾਇਨ ਹੋਰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਸਵਰਾਂ(ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਸਵਰ) ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

੩. ਇਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਰਾਗ ਹੈ - ਬਿਲਾਸਖਾਨੀ ਤੋੜੀ 

* ਆਰੋਹ - ਸਾ   ਮਾ ਪਾ   ਸਾ ।

* ਅਵਰੋਹ - ਸਾ   ਪਾ ਮਾ   ਸਾ ।

* ਪਕੜ - ਨੀ ਰੇ ਗਾ  ਪਾ  ਗਾ ਰੇ ਸ ।  ( ॒ = ਮੰਦ੍ਰ ਸਵਰ )

## ਸਿਧਾਂਤ 
ਰਾਗ ਭੈਰਵੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਵੇਰ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਅਤੇ , ਭਗਤੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਜਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਠੁਮਰੀ ਦੇ ਹਲਕੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਧੈਵਤ ਸੁਰ ਅੰਦੋਲਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਅੰਦੋਲਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਗ ਦੇ ਮੂਡ ਨੂੰ ਤੀਬਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਪੰਚਮ ਨੂੰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆਰੋਹ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂਃ ਸ ਗ ਮ ਧ ਪ ਜਾਂ ਗ ਸ ਧ ਨੀ ਸੰ। ਪਰ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਪੰਚਮ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ ਨੀ ਧ ਪ ਜਾਂ ਪੀ ਮ ਗ ਮ ਰੇ ਰੇ ਸ. ਅਵਰੋਹ ਵਿਚ, ਗੰਧਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਃ ਗ ਮ ਰੇ ਸ. ਮੱਧਮ (ਮ) ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਰ ਹੈ।

### ਅਰੋਹਣ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹਣ 
* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ ਗ ਮ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ ਮ ਗ ਰੇ ਸਾ 

### ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ 
* ਵਾਦੀ ਮ/ਪ 
* ਸਾਮਵਾਦੀ ਸ  
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ
ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ

**ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕੌਰਪੋਰੇਸ਼ਨ** (ਜਾਂ **ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ**; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: British Broadcasting Corporation (BBC)) ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਪਬਲਿਕ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸੇਵਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਲੰਡਨ (ਇੰਗਲੈਂਡ) ਵਿਖੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੇਡੀਓ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟਿਡ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਉਸੇ ਸਾਲ 14 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਮਾਰਕੋਨੀ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 2 ਐਲ.ਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਹੀ ਸਾਲ 14 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਜੌਨ ਰੀਥ ਇਸਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ (ਪ੍ਰਬੰਧਕ) ਬਣੇ। 1 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਮੌਜੂਦਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕੌਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਬਣੀ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਬੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੰਡਨ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ
ਯੂਟਿਊਬ

**ਯੂਟਿਊਬ** (ਜਾਂ **ਯੂ-ਟਿਊਬ**, **ਯੂ ਟਿਊਬ**, **ਯੂਟੂਬ**; ਅੰਗਰੇਜੀ: YouTube) ਪੇਪਾਲ (PayPal) ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਬਕਾ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਹੈ। ਜਿਸ 'ਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵੀਡੀਓ ਵੇਖ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੀ ਵੀਡੀਓ ਚੜ੍ਹਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਵੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ ਗੂਗਲ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1.65 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਗੂਗਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਆਨਲਾਈਨ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖਣ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ 'ਚ ਯੂਟਿਊਬ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ ਜਿਹੜੀਆ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੇਖਦੇ ਹੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਫਲਾਈਨ ਸੇਵ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਵੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੇ ਯੂ ਟਿਯੂਬ ਰਾਂਹੀ ਪਹਿਲੀ ਵੀਡੀਉ **Me at the zoo** ਚੜਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰਆਤ 23 ਅਪਰੈਲ, 2005 ਨੂੰ ਹੋਈ।

## ਵੀਡੀਓ ਡਾਉਨਲੋਡ ਦੇ ਸਟੈਪਸ
*ਯੂਟਿਊਬ ਨੂੰ ਓਪਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
*ਸਰਚ ਬਾਰ 'ਚ ਜਾ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਸਰਚ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਲਿੰਕ 'ਤੇ ਜਾਓ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀ ਡਾਉਨਲੋਡ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।
*ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਓਪਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸਦੇ url ਲਿੰਕ 'ਤੇ ਜਾਓ ਅਤੇ ਉਸ 'ਚ ਯੂ ਟਿਊਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ss ਟਾਈਪ ਕਰੋ ਅਤੇ ਐਂਟਰ ਕਰ ਦਿਓ।
*ਐਂਟਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ Savefromnet ਦੀ ਵਿੰਡੋ ਓਪਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਵੀਡੀਓ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਸ਼ਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ।
*ਵੀਡੀਓ ਰੈਜ਼ੋਲਿਊਸ਼ਨ ਦੀ ਆਪਸ਼ਨ ਸਲੈਕਟ ਕਰੋ ਤੇ  ਬਾਅਦ ਵੀਡੀਓ ਡਾਊਨਲੋਡ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਗੂਗਲ
*ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ
*ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਰਕਾਈਵ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*ਯੂਟਿਊਬ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
*ਗੂਗਲ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਟਿਊਬ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੂਗਲ ਸੇਵਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਂਡਰੌਇਡ (ਔਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ) ਸਾਫਟਵੇਅਰ
ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ

**ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: The Times of India (TOI) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼
*ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ
*ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ
*ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆੱਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਆਰਕਾਈਵ

**ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਰਕਾਈਵ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Internet Archive)ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਔਨਲਾਈਨ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ, ਸੰਗੀਤ, ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਜਨਹਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਡਿਜੀਟਲ ਸਮੱਗਰੀ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ।
## ਹੋਰ ਵੇਖੋ 
*ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਰਕਾਈਵ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਟਰਨੈੱਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਲਾਇਬਰੇਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਬਰ ਸੰਸਾਰ
ਚੇਤਨ ਭਗਤ

**ਚੇਤਨ ਭਗਤ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Chetan Bhagat; ਜਨਮ 22 ਅਪਰੈਲ 1974) ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਬਲਾੱਗਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ(ਪਟਕਥਾ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ) ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਫ਼ਾਈਵ ਪੌਇੰਟ ਸਮਵਨ (2004), ਵਨ ਨਾਈਟ @ ਦ ਕਾਲ ਸੈਂਟਰ (2005), ਦ 3 ਮਿਸਟੇਕਸ ਔਫ਼ ਮਾਈ ਲਾਈਫ਼ (2008), 2 ਸਟੇਟਸ (2009),ਰੈਵਲੂਸ਼ਨ 2020 (2011) ਅਤੇ ਹਾਲਫ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡ ਸਮੇਤ 6 ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ 4 ਨਾਵਲਾਂ ਉੱਪਰ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਉੱਪਰ ਫਿਲਮ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਭਗਤ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਅਪਰੈਲ 1974 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਦਰਮਿਅਨੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਨੂਸ਼ਾ ਭਗਤ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਜੌੜੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ, ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲ 2 ਸਟੇਟਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ’ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਤੇ ਅਨੂਸ਼ਾ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ-ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅਸਰ ਹੈ।

## ਫਿਲਮਾਂ 
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿਂਕ 
*ਚੇਤਨ ਭਗਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਕਿਰਿਆ

**ਕਿਰਿਆ**  ਵਾਕ-ਵਿਉਂਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਹੋਣ (ਲਿਆਓ, ਪੜ੍ਹੋ, ਚੱਲੋ, ਦੌੜੋ, ਸਿੱਖੋ), ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ (ਵਾਪਰਨਾ, ਬਣਨਾ), ਜਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। (ਹੋਣਾ, ਮੌਜੂਦ ਹੋਣਾ, ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ) ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੋਵੇ।

## ਧਾਤੂ
ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਧਾਤੂ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ - ਲਿਖ, ਪੜ੍ਹ, ਜਾ, ਖਾ, ਗਾ, ਰੋ, ਆਦਿ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਤੂਆਂ ਤੋਂ ਲਿਖਦਾ, ਪੜ੍ਹਦਾ, ਆਦਿ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਭੇਦ
ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦੋ ਭੇਦ ਹਨ -
* ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ। 
* ਸਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ।

### ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ
ਜਿਹਨਾਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਤਾ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ-
#ਬਚਾ ਖੇਡਦਾ ਹੈ
#ਬਸ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।
ਆਦਿ

ਜਿਹਨਾਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਤਾ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰਮ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ :
* ਮੀਰਾ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। 
* ਭੌਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰਸ ਪੀਂਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿ

## ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਭੇਦ
ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੰਜ ਭੇਦ ਹਨ - 
### ਆਮ ਕਿਰਿਆ
ਜਿੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਆਮ ਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ – 
*ਤੁਸੀਂ ਆਏ। 
*ਉਹ ਨਹਾਇਆ ਆਦਿ। 
### ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਰਿਆ
ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਰਿਆ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ – 
*ਮੀਰਾ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗੀ। 
*ਉਹ ਖਾ ਚੁੱਕਿਆ।

### ਨਾਮ ਧਾਤੂ ਕਿਰਿਆ
ਨਾਂਵ, ਪੜਨਾਂਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਕਿਰਿਆ ਪਦ ਨੂੰ ਨਾਮਧਾਤੂ ਕਿਰਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ - ਹਥਿਆਉਣਾ, ਸ਼ਰਮਾਉਣਾ, ਅਪਨਾਉਣਾ, ਝੁਠਲਾਉਣਾ ਆਦਿ।

### ਪ੍ਰੇਰਣਾਰਥਕ ਕਿਰਿਆ
ਜਿਸ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਕਰਤਾ ਆਪ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਣਾਰਥਕ ਕਿਰਿਆ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕਰਤਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ - 
*ਪ੍ਰੇਰਕ ਕਰਤਾ - ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਣ ਵਾਲਾ। 
*ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਤਾ - ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ।

ਜਿਵੇਂ - 
ਸ਼ਿਆਮ ਰਾਣੋ ਤੋਂ ਪੱਤਰ ਲਿਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰ ਤਾਂ ਰਾਣੋ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ਼ਿਆਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਲਿਖਵਾਉਣਾ’ ਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰੇਰਣਾਰਥਕ ਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮ ਪ੍ਰੇਰਕ ਕਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਣੋ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਤਾ।

### ਪੂਰਵਕਾਲਿਕ ਕਿਰਿਆ
ਕਿਸੇ ਕਿਰਿਆ ਵਤੋਂ ਪੂਰਵ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰਵਕਾਲਿਕ ਕਿਰਿਆ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ - ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਸੌਂ ਕੇ ਉਠਿਆ ਹਾਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ‘ਉੱਠਿਆ ਹਾਂ’ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ‘ਸੌਂ ਕੇ’ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ‘ਸੌਂ ਕੇ’ ਪੂਰਵਕਾਲਿਕ ਕਿਰਿਆ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ - ਪੂਰਵਕਾਲਿਕ ਕਿਰਿਆ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਆਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਾਤੂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਕੇ’ ਅਤੇ ‘ਕਰ ਕੇ’ ਲਗਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪੂਰਵਕਾਲਿਕ ਕਿਰਿਆ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ – 
*ਰਾਕੇਸ਼ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ ਹੀ ਸੌਂ ਗਿਆ। 
*ਲੜਕੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਕੇ ਜਾਣਗੀਆਂ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ‎
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ

ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ ਹਾਊਸ]]

**ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Hindustan Times (HT)) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੋਜਾਨਾ ਅੰਗਰੇਜੀ ਅਖਬਾਰ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਦ ਟਾਈਮਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਦੂਜਾ ਨੰਬਰ ਹੈ।

ਇਹ ੧੯੨੪ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਦ ਟਾਈਮਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ
*ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ

thumb

**ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ** (1722-1773), ਅਸਲੀ ਨਾਮ **ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ**, ਨੇ 1747 ਵਿੱਚ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਧੁਨਿਕ ਅਫਗਾਨੀਸਤਾਨ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਇਸਦਾ ਜਨਮ 1732 ਵਿੱਚ ਸਦੋਜਈ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਮਾਨ ਖਾਨ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। 1731 ਵਿੱਚ ਜਦ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਹੈਰਾਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਅਬਦਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਨਾਲ ਯੁਧ
ਲਾਹੌਰ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ, 2 ਮਾਰਚ, 1748 ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜੀ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਸਨ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਇਸ ਨਗਰ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾ ਆਈ। ਜਦ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਅਹਿਮਦ, ਜੋ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਢੇਰੀ 'ਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਢੇਰੀ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਢੇਰੀ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪਿੰਡ ਮਨੂਪੁਰ ਦੀ ਹਦੂਦ ਵਿੱਚ ਮੋਰਚੇ ਪੁੱਟ ਲਏ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਮ ਮਨਿਸਟਰ ਕਮਰੂਦੀਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁਈਨ-ਉਦ-ਦੀਨ (ਮੀਰ ਮੰਨੂ) ਆਪ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਦੋਹਾਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਝੜਪਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਅਖ਼ੀਰ 11 ਮਾਰਚ ਦੇ ਦਿਨ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਉਤੇ ਪੂਰਾ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਪਹਿਲੇ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਗੋਲਾ ਵਜ਼ੀਰੇ-ਆਲਾ ਕਮਰੂਦੀਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੱਜਾ ਤੇ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ। ਮੁਈਨ-ਉਦ-ਦੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਰਹਾਣਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹਾਥੀ 'ਤੇ ਇੰਜ ਟਿਕਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁੱਰਾਨੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਉਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਗੋਲੇ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਚੰਗਿਆੜੀ ਉੱਡ ਕੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਏ ਬਾਰੂਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇੱਕ ਗੱਡੇ 'ਤੇ ਜਾ ਡਿੱਗੀ। ਇਸ ਚੰਗਿਆੜੀ ਨਾਲ ਉਸ ਗੱਡੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਤੀਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਾਰੂਦ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਅੱਗੋਂ ਹੋਰ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਗੱਡਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਡਿੱਗੀਆਂ। ਇੰਜ ਸੈਂਕੜੇ ਤੀਰ ਚੱਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਜੜ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਵਾਸਤੇ ਲੁੱਕਣ ਅਤੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ। ਹੁਣ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਫ਼ੌਜਾਂ ਇਸ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀਆਂ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਨਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਮਨੂਪਰ ਵਿੱਚ ਹਾਰਨ ਮਗਰੋਂ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਵਾਪਸ ਢੇਰੀ ਵਲ ਮੁੜ ਪਿਆ ਤੇ ਇਥੋਂ ਵੀ ਪੰਜ ਦਿਨ ਮਗਰੋਂ 17 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਲਾਹੌਰ 'ਚ ਵੀ ਬਹੁਤਾ ਰੁਕਣ ਦੀ ਬਜਾਏ 26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1722
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1773
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ
ਕੂਗਰ

**ਕੂਗਰ** (cougar) ਜਾਂ **ਪੂਮਾ** ਯਾਂ **ਪੀਊਮਾ** (puma) ਜਾਂ **ਗਿਰ ਸਿੰਘ** (mountain lion) ਫ਼ੇਲਿਡਾਏ ਕੁਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਨਾਡਾ ਦੇ ਯੂਕੋਨ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰੋਂ ਮੀਲ ਦੂਰ ਦੱਖਣ ਅਮਰੀਕਾ ਕੀਤੀ ਐਂਡੀਜ ਪਹਾੜ ਸ਼੍ਰੰਖਲਾ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਗੋਲਾਰਧ (ਹੇਮਿਸਫਿਏਰ​) ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਨਿਵਾਸ ਖੇਤਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕੂਗਰ ਆਦਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਨਾ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਕਰੀਏ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੋਕ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਸੱਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਆਨੁਵੰਸ਼ਿਕੀ (ਜੇਨੇਟਿਕ) ਨਜਰਿਏ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿੰਹਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੀਤਾ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਪਾਲਤੂ ਬਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਚੀਤਾ
*ਸ਼ੇਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੂਗਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਤਨਧਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਤਨਧਾਰੀ
ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਰੁਪੀਆ

200px|thumbnail|right|ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਰੂਪੀਆਂ
**ਰੂਪੀਆ** (Rp) **ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ** ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਦਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਅੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਰੂਪੀਆ ਲਈ ਆਈ ਐੱਸ ਓ 4,217 ਮੁਦਰਾ ਕੋਡ IDR ਹੈ। ਸਾਰੇ ਬੈਂਕਨੋਟ ਅਤੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚਿਹਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ Rp ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੌਦਰਿਕ ਇਕਾਈ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ਿਆਈ ਰੁਪਏ ਲਈ ਪਿਰਾਕ (ਇੰਡੋਨੇਸ਼ਿਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ) ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੁਪਿਆ 100 ਸੇਨ ਵਿੱਚ ਸਮਵਿਭਾਜਿਤ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੁਦਰਾਸਫੀਤੀ ਨੇ ਸੇਨ ਵਿੱਚ ਚਲ਼ਣ ਵਾਲ਼ੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਕੇ ਅਤੇ ਬੈਂਕਨੋਟ ਨੂੰ ਚਲਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਦਰਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ
ਬਰਫ਼

thumb|ਬਰਫ਼ ਦਾ ਬਲਾਕ
**ਬਰਫ਼** ਠੋਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 0 °C, 32 °F, ਜਾਂ 273.15 K ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ 'ਤੇ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ 'ਤੇ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿਆਂ 'ਤੇ, ਓਰਟ ਕਲਾਉਡ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇੰਟਰਸਟੈਲਰ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਬਣਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲਿਨ ਅਜੈਵਿਕ ਠੋਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬਰਫ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਣਿਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਣਾਂ ਜਾਂ ਹਵਾ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਰਗੀਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਜਾਂ ਘੱਟ ਜਾਂ ਘੱਟ ਧੁੰਦਲਾ ਨੀਲਾ-ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀ ਬਰਫ਼ ਇੱਕ ਛੇ-ਭੁਜ ਕ੍ਰਿਸਟਲਿਨ ਬਣਤਰ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਆਈਸ Ih ("ਆਈਸ ਵਨ h" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਦਬਾਅ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਨ੍ਹੀ ਪੜਾਅ (ਪੈਕਿੰਗ ਜਿਓਮੈਟਰੀ) ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਈਸ Ih ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਪੜਾਅ ਤਬਦੀਲੀ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤਰਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੇ ਦਬਾਅ 'ਤੇ 0°C (273.15 K, 32°F) ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਠੰਡਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਠੰਡਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਬੁਝਦਾ ਹੈ), ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਤੱਕ ਅਮੋਰਫਸ ਬਰਫ਼ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੰਟਰਸਟੈਲਰ ਬਰਫ਼ ਬਹੁਤ ਘੱਟ-ਘਣਤਾ ਵਾਲੀ ਅਮੋਰਫਸ ਬਰਫ਼ (LDA) ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ LDA ਬਰਫ਼ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਰਪੂਰ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਠੰਢਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਹਿ-ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰੋਟੋਨ ਟਨਲਿੰਗ −253.15 °C (20 K, −423.67 °F) ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੈਕਰੋਸਕੋਪਿਕ ਕੁਆਂਟਮ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਬਰਫ਼ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਰੁਵੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਰੇਖਾ ਦੇ ਉੱਪਰ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਬਰਫ਼ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਰਫ਼ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਗੜਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬਰਫ਼ ਵਰਖਾ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਫ਼ ਦੁਆਰਾ ਠੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਰਫ਼ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਪਿਘਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਫ਼ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਉੱਤਮੀਕਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਜਲ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਰਕਟਿਕ ਅਤੇ ਧਰੁਵੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਥਿਤ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨੀ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ (ਤੈਰਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਉਲਟ) ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ।

ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਠੰਢਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਰਫ਼ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਣਤਰਾਂ 2,000 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਰੈਫ੍ਰਿਜਰੇਸ਼ਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਕਾਢ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਦੁਆਰਾ ਸੋਧੇ ਬਿਨਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਕਾਫ਼ੀ ਠੋਸ ਸਤਹ ਬਰਫ਼ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਮੀਨੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਜਲ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਰਫ਼ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਾਰਥ
ਭਗਵਤਸ਼ਰਣ ਅੱਗਰਵਾਲ

**ਡਾ॰ ਭਗਵਤ ਸ਼ਰਣ ਅੱਗਰਵਾਲ** (ਹਿੰਦੀ: डा० भगवत शरण अग्रवाल ਜਨਮ: 23 ਫਰਵਰੀ 1930) ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਹਾਇਕੂ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹਨ। ਉਹ 'ਹਾਇਕੂ ਭਾਰਤੀ' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ।

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਰੇਲੀ ਜਨਪਦ ਦੇ ਫਤੇਹਗੰਜ ਪੂਰਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀ॰ਐਚ॰ਡੀ ਕੀਤੀ।

## ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ 
ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਸਨਾਤਕ ਕੇਂਦਰ‚ ਐ॰ਲ॰ਡੀ॰ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ‚ ਅਹਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਪੂਰਵ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗਾਧਿਅਕਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ–ਇਚੰਚਾਰਜ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਜਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਪੀ॰ਐਚ॰ਡੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ।

## ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਉਪਧੀ 
ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸਮੇਲਨ‚ ਇਲਾਹਬਾਦ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਵੱਡਾ ਪੰਡਤ; ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਅਨੇਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੁਰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ।

## ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ 
ਹਾਇਕੂ ਸੰਗ੍ਰਿਹ, ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ, ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਿਹ, ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ, ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਜਾਂਚ ਸਮਿਖਿਅਕ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਸੰਪਾਦਤ ਗਰੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ

**ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ** ਜਿਸ ਦਾ ਸੂਤਰ CO_2 ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਰੰਗਹੀਨ ਅਤੇ ਗੰਧਹੀਨ ਗੈਸ ਹੈ।
## ਤਿਆਰੀ
*ਜਦੋਂ ਕਾਰਬਨ, ਹਾਈਡਰੋਕਾਰਬਨ ਜਾਂ ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਆਕਸਾਈਡ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਜਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਬਣਦੀ ਹੈ।
C + O_2 \to CO_2
*ਮੀਥੇਨ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਬਣਦੀ ਹੈ।
CH_4 + 2O_2 \to CO_2 + 2H_2O 
2CO + O_2\to CO_2
*ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਕਾਰਬੋਨੇਟ ਤੇ ਹਲਕੇ ਲੂਣ ਦਾ ਤਿਜ਼ਾਬ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
CaCO_3 + 2HCl \to CaCl_2 + CO_2 + 2H_2O
*ਵਪਾਰਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਵਾਧੂ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅਲਕੋਹਲ ਜਾਂ ਚੂਨੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸਮੇਂ।
CaCO_3 \to CaO + 2CO_2 
 → 
## ਗੁਣ
*ਇਹ ਰੰਗਹੀਨ ਅਤੇ ਗੰਧਹੀਨ ਗੈਸ ਹੈ।
*ਇਹ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਹੈ।
*ਇਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਹੈ।
*ਦਬਾਅ ਵਧਾਉਣ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲਤਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੈਰ ਅਲਕੋਹਲ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁਲੀ ਹੋਈ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਗੈਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 
*ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਤੇ ਇਹ ਦ੍ਰਵ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕਦਮ ਦਬਾੳ ਹਟਾਉਣ ਤੇ ਇਹ ਠੋਸ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁੱਕੀ ਬਰਫ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
*ਇਹ ਗੈਸ ਨਾ ਤਾਂ ਬਲਦੀ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਬਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
*ਇਹ ਨੀਲਾ ਲਿਟਮਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲ ਕੇ ਕਾਰਬਨਿਕ ਐਸਿਡ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
C + H_2O \to H_2CO_3
*ਚੂਨੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਗੈਸ ਲੰਘਾਉਂਣ ਤੇ ਇਹ ਦੂਧੀਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੂਧੀਆ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਕਾਰਬੋਨੇਟ ਬਣਨ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਲੰਘਾਉਂਣ ਤੇ ਦੂਧੀਆਪਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਲਸੀਅਮ ਬਾਈਕਾਰਬੋਨੇਟ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਹੈ।
Ca(OH)_2 + CO_2 \to CaCO_3 + H_2O 
CaCO_3 + H_2O + CO_2\to Ca(HCO_3)_2
*ਧਰਤੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਕੇ ਗਲੂਕੋਸ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸਨੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦੇ, ਹਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਫ਼ੋਟੋਕੈਮੀਕਲ ਕਿਰਿਆ ਹੈ।
 → 
## ਲਾਭ
*ਗੈਰ-ਅਲਕੋਹਲ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਸੁਆਦ ਤਿੱਖਾ ਹੋਵੇ।

*ਸੁੱਕੀ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੀਤਕਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

*ਇਸ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਦਾ ਸੋਡਾ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਸੋਡਾ ਬਵਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
*ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸਲੁਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਹਰੇ ਪੌਦੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।
*ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨੂੰ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕੇ ਬਲਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਹਵਾ ਨਾਲੋਂ ਭਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਬਦਲੇ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
*ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲ ਕੇ ਕਾਰਬਨਿਕ ਐਸਿਡ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਜ਼ਾਬ ਲੂਣ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਾਰਬੋਨੇਟ, ਜਿਹੜਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਣਿਜ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੂਲੈਂਟ
ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ

200px|thumbnail|right|ਲੈਟੀਨੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ
**ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ** (Latin script) ਜਾਂ **ਰੋਮਨ ਲਿੱਪੀ**, ਕਲਾਸਕੀ ਲਾਤੀਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਮਧ ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੇ ਮਾਣਕ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੈਟਿਨ ਲਿਪੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਅੱਖਰਮਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਲਈ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧੁਨੀਆਤਮਕ ਵਰਣਮਾਲਾ (International Phonetic Alphabet) ਲਈ ਵੀ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਪ੍ਰਚਲਿਤ 26 ਅੱਖਰ ISO (International Organization for Standardization) ਦੀ ਮੂਲ ਲੈਟਿਨ ਵਰਣਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਅੱਖਰ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ
ਬੇਸਾਈਡ ਕਾਮਪਰੇਹੈਂਸਿਵ ਸਕੂਲ

200px|thumbnail|right|ਬੈਸਾਈਡ ਕਾਮਪਰੀਹੈਨਸੀਵ ਸਕੂਲ
**ਬੈਸਾਈਡ ਕਾਮਪਰੀਹੈਨਸੀਵ ਸਕੂਲ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Bayside Comprehensive School), ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਬੇਸਾਇਡ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਮੁੰਡਿਆਂ ਲਈ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਦੋ ਮਿਡਲ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਤੋਂ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ (ਉਮਰ ਬਾਰਾਂ ਤੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ) ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਉਸਾਰੀ 1972 ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਨਿਵੇਕਲਾ ਵਿਦਿਆਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਕੋਰਸ ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਰਚਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰਾ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਬੈਸਾਈਡ ਕਾਮਪਰੀਹੈਨਸੀਵ ਸਕੂਲ ਸਾਲ 1972 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਠੀਕ ਉਸੀ ਸਾਲ ਜਦੋਂ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਚਾਰ ਨਿਵੇਕਲਾ ਵਿਦਿਆਲੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਕਰ ਬੇਸਾਇਡ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਾਰਾਂ ਤੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਰ ਮੂਲ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਸਨ: ਸੇਂਟ ਜੇਗੋਸ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਮਾਡਰਨ, ਆਰ ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਲੂਰਡੇਸ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਮਾਡਰਨ, ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਐਂਡ ਡਾਕਇਆਰਡ ਟੇਕਨਿਕਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਗਰਾਮਰ ਸਕੂਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਲ 1974 ਤੱਕ ਇਸ ਵਿਦਿਆਲੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। 1974 ਤੋਂ ਇਸ ਚਾਰਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਬੇਸਾਇਡ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਫ਼ਰਵਰੀ 2002 ਵਿੱਚ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਖੰਡ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਲ, ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼ਾਲਕਕਸ਼ਾਵਾਂ, ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

## ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ 
ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਮੁੱਖ ਹਨ:
*ਸੱਤ ਵਿਗਿਆਨ ਲਬਾਟਰੀਆਂ
*ਕਲਾ, ਸ਼ਿਲਪ, ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ
*ਡਰਾਮਾ ਸਟੂਡਯੋ
*ਜਮਨੇਜ਼ੀਅਮ
*ਰਿਸੋਰਸ ਸੇਂਟਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕਾਲਾ, ਕੰਪਿਊਟਰ, ਇੰਟਰਨੈਟ ਅਤੇ ਫੋਟੋ ਕਾਪੀ ਆਦਿ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ
*ਪੜ੍ਹਾਈ ਹਾਲ ਅਤੇ ਵਿਨੋਦ ਕਕਸ਼
*ਤਿੰਨ ਖੇਲ ਦੇ ਮੈਦਾਨ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
## ਹਵਾਲੇ
*http://www.baysideschoolgibraltar.gi/
ਡੇਨਜ਼ਿਲ ਇਬੇਸਨ

**ਡੇਨਜ਼ਿਲ ਇਬੇਸਨ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Denzil Ibbetson; ਪਾਠ: ਡੇਨਜ਼ਿਲ ਇਬੇਸਨ; 1847–1908) ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਡੇਨਜ਼ਿਲ ਚਾਰਲਸ ਜੈਲਫ਼ ਇਬੇਸਨ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1900 ਤੋਂ 1902 ਤੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਤਹਿਤ ਪੈਂਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।

ਉਹ 8 ਦਸੰਬਰ 1870 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਆਏ। 1881 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੀ ਰਿਪੋਟ 1883 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1916 ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਿਪੋਟ ’ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, ਪੰਜਾਬ ਕਾਸਟਸ, ਛਪੀ।

21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1908 ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜੀਵਨ 
ਇਬੇਸਨ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਅਗਸਤ 1847 ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਲਿੰਕਨਸ਼ਰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗੇਨਸਬੋਰਫ਼ ਕਸਬੇ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਜੌਨ ਹੌਲਟ ਇਬੇਸਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।

1870 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲੂਈਜ਼ਾ ਕਲੈਰਿਸਾ ਕਲਾਊਡਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਪਾਕੀਜ਼ਾ

**ਪਾਕੀਜ਼ਾ** (ਉਰਦੂ: پاکیزہ; ਮਤਲਬ: ਪਵਿੱਤਰ, ਪਾਕ) ੧੯੭੨ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਕਮਲ ਅਮਰੋਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਨਿਭਾਏ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਲਖਨਊ ਦੀ ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਰੋਲ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ। ਫ਼ਿਲਮ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਹੱਮਦ ਅਤੇ ਨੌਸ਼ਾਦ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ 4 ਫ਼ਰਵਰੀ 1972 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।

## ਕਹਾਣੀ 
ਪਾਕੀਜ਼ਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਪਾਕ-ਦਿਲ ਤਵਾਇਫ਼ ਸਾਹਿਬਜਾਨ (ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ) ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਰਗਸ (ਇਹ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਹੀ ਨਿਭਾਇਆ) ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਬੁੱਦੀਨ (ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ) ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਾਬੁੱਦੀਨ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼ (ਨਰਗਸ) ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਰਗਸ ਇੱਕ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਸਾਹਿਬਜਾਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਬਜਾਨ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ, ਨਵਾਬ ਜਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੋਠੇ ’ਤੇ ਪਲ਼ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਵਾਇਫ਼ ਬਣਦੀ ਹੈ। 17 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹਾਬੁੱਦੀਨ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਲੈਣ ਉਸਦੇ ਕੋਠੇ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਕ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹਿਬਜਾਨ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਲੀਮ (ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ) ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਲੀਮ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬਜਾਨ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹੈ। ਸਲੀਮ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਿਕਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜਾਨ ਨੂੰ ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਸਲੀਮ, ਸਾਹਿਬਜਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਪਾਕੀਜ਼ਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹਿਬਜਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਤੀਤ ਯਾਦ ਕਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ, ਸਲੀਮ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸੋਚ ਕੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਠੇ ਉੱਤੇ ਪਰਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਲੀਮ ਓੜਕ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਆਹ ਉੱਤੇ ਮੁਜ਼ਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਬਜਾਨ ਜਦੋਂ ਮੁਜ਼ਰੇ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਹਵੇਲੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਕਦੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨਰਗਸ ਨੂੰ ਫਿਟਕਾਰ ਕੇ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਲੀਮ, ਸ਼ਹਾਬੁੱਦੀਨ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜਾਨ ਨੇ ਅੱਜ ਉਸਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨੱਚਣਾ ਹੈ।
## ਗੀਤ 
ਪਾਕੀਜ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਗੁਲਾਮ ਮੋਹੰਮਦ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਦ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨੌਸ਼ਾਦ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੀਤ ਹਨ: -

* "ਚਲੋ ਦਿਲਦਾਰ ਚਲੋ ਚਾਂਦ ਕੇ ਪਾਰ ਚਲੋ, ਹਮ ਹੈਂ ਤੈਯਾਰ ਚਲੋ ...."
* "ਚਲਤੇ ਚਲਤੇ ਯੂੰ ਹੀ ਕੋਈ ਮਿਲ ਗਯਾ ਥਾ ਸਰੇ ਰਾਹ ਚਲਤੇ ਚਲਤੇ ..."
* "ਇਨ੍ਹੀ ਲੋਗੋਂ ਨੇ ਲੇ ਲੀਨਾ ਦੁਪੱਟਾ ਮੇਰਾ ...."
* "ਠਾੜੇ ਰਹਿਯੋ ਓ ਬਾਂਕੇ ਯਾਰ ਰੇ..."
* " ਆਜ ਹਮ ਅਪਨੀ ਦੁਆਓਂ ਕਾ ਅਸਰ ਦੇਖੇਂਗੇ, ਤੀਰੇ ਨਜ਼ਰ ਦੇਖੇਂਗੇ, ਜ਼ਖਮੇ ਜਿ਼ਗਰ ਦੇਖੇਂਗੇ...."
* "ਮੌਸਮ ਹੈ ਆਸ਼ਕਾ਼ਨਾ..."

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ 
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਫ਼ਿਓਦਰ ਤਿਊਤਚੇਵ

thumb|ਫ਼ਿਓਦਰ ਤਿਊਤਚੇਵ
**ਫ਼ਿਓਦਰ ਇਵਾਨੋਵਿੱਚ ਤਿਯੂਤਚੇਵ** (ਰੂਸੀ: Фёдор Ива́нович Тю́тчев; 5 ਦਸੰਬਰ 1803 - 27 ਜੁਲਾਈ 1873) ਰੂਸ ਦੇ ਆਖਰੀ ਤਿੰਨ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖਰੀ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸਨ: ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਅਤੇ ਮਿਖੇਲ ਲਰਮਨਤੋਵ।

## ਜੀਵਨ
ਫ਼ਿਓਦਰ ਤਿਯੂਤਚੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਿਆਂਸਕ ਕੋਲ ਓਵਸਤੁਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਾਲ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ **ਮੇਰਜ਼ੀਆਕੋਵ** ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਕਵੀ
ਬਰੱਸਲਸ (ਸ਼ਹਿਰ)

**ਬਰੱਸਲਸ** (ਡੱਚ; ਫ਼ਰਾਂਸਿਸੀ: Bruxelles; ਜਰਮਨ: Brüssel; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Brussels) ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਕੇਂਦਰ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਤ੍ਹਾ-ਖੇਤਰ 32,61 ਦੋਘਾਤੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਬਾਦੀ 157 673।

be-x-old:Брусэль

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਵ

**ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਵ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Rasul Gamzatovich Gamzatov**; ਅਵਾਰ: ХӀамзатил Расул, ਆਈ ਪੀ ਏ: [ħamzatil rasul] 8 ਸਤੰਬਰ 1923–3 ਨਵੰਬਰ 2003) ਅਵਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਰਕੱਢ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ 'ਜ਼ੁਰਾਵਲੀ' ਸਾਰੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ (ਰੂਸੀ:Мой Дагестан) [‘ਮੇਰਾ ਦਾਗਿਸਤਾਨ’] ਰੂਸੀ ਦੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਅਵਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਡਾ. ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਫਰੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਨੇ ਲੇਖਕ ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਵ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
## ਜੀਵਨ
ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਵ ਦਾ ਜਨਮ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਦਾਗਿਸਤਾਨ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕਾਕੇਸਸ) ਦੇ ਇੱਕ ਅਵਾਰ ਪਿੰਡ ਤਸਾਦਾ ਵਿੱਚ 1923 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 11 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ’ਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਕ ਮੁੰਡਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੀ ਜਿਹੜੇ ਹੇਠਾਂ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉੱਤਰੇ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਦੌੜੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਮਜ਼ਾਤ ਤਸਾਦਾਸਾ ਇੱਕ ਅਵਾਰ ਲੋਕ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਹੀ ਰਸੂਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਸਤਾਦ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਮੀਰ ਸੋਮੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਠੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸਿਖਾਈ।
### ਵੱਡਾ ਮੋੜ
ਅਵਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁੱਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਕੱਛੇ ਮਾਰਕੇ ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਗੋਰਕੀ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਲਈ 1945 ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜ ਗਿਆ। ਸੰਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜਣਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮੋੜ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਸੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਵਾਲ਼ੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਗੁਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਵ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਚਾਲੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਮਖਾਚਕਲਾ (ਦਾਗਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ) ਅਤੇ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਇਨਾਮ
*  ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਇਨਾਮ   (8 ਸਿਤੰਬਰ 2003) - ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤ  ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
* ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਲੇਬਰ ਦ ਹੀਰੋ (27 ਸਤੰਬਰ 1974)
* ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊ ਦਾ ਇਨਾਮ (8 ਸਤੰਬਰ 2003) -
* ਪਿਤਾ ਭੂਮੀ ਲਈ ਮੈਰਿਟ ਇਨਾਮ, ਤੀਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ (18 ਅਪਰੈਲ 1999) - ਰੂਸ ਦੇ ਬਹੁ-ਕੌਮੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਸਿਰਕਢ ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਸਤੇ
* ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਇਨਾਮ (6 ਸਤੰਬਰ 1993) - ਬਹੁਕੌਮੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਸਮਾਜਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਲਈ ਸਿਰਕਢ ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਸਤੇ
* ਲੈਨਿਨ ਇਨਾਮ, ਚਾਰ ਵਾਰ
* ਅਕਤੂਬਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਇਨਾਮ
* ਕਿਰਤ ਦੇ ਲਾਲ ਬੈਨਰ ਦਾ ਇਨਾਮ, ਚਾਰ ਵਾਰ
* ਪੀਟਰ ਮਹਾਨ ਦਾ ਇਨਾਮ
* ਸਿਰਿਲ ਅਤੇ ਮੈਥੋਡੀਅਸ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਇਨਾਮ (ਬਲਗਾਰੀਆ)
* ਲੈਨਿਨ ਪੁਰਸਕਾਰ (1963) - "ਬੁਲੰਦ ਤਾਰਾ" ਕਿਤਾਬ ਲਈ
* ਸਟਾਲਿਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਤੀਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ (1952) - ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਅਤੇ *ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ* ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਈ 
* ਆਰ ਐੱਸ ਐਫ ਐੱਸ ਆਰ ਦਾ ਰਾਜਕੀ ਇਨਾਮ, ਗੋਰਕੀ (1980) -  *ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ* ਕਵਿਤਾ ਲਈ 
* ਦਾਗਿਸਤਾਨ ਦਾ ਲੋਕ ਕਵੀ 
* 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੱਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਵੀ ਦੇ ਲਈ * ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਨਾਮ
* ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਇਟਰਸ ਇਨਾਮ "ਲੋਟਸ"
* ਜਵਾਹਿਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਇਨਾਮ
* ਫਿਰਦੌਸੀ ਇਨਾਮ
* ਹਰਿਸਤੋ  ਬੋਤੇਵ ਇਨਾਮ
* ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸੋਲੋਖੋਵ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਨਾਮ 
* ਲਰਮਨਤੋਵ ਇਨਾਮ 
*  ਇਨਾਮ ਫਦੀਵਾ
*  ਬੇਤਿਰ ਇਨਾਮ 
* ਮਹਿਮੂਦ ਇਨਾਮ
* ਸੀ ਸਤਾਲਿਸਕੀ ਇਨਾਮ 
* ਜੀ ਤਸਾਦਸੀ ਇਨਾਮ 
* ਗੋਲਡਨ ਫਲੀਸ ਇਨਾਮ (ਜਾਰਜੀਆ)

## ਕੁਝ ਕਥਨ
## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਮੇਰਾ ਦਾਗਿਸਤਾਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ
ਬੋਲੀਵੀਆ

**ਬੋਲੀਵੀਆ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਬੋਲੀਵੀਆ ਦਾ ਬਹੁ-ਕੌਮੀ ਮੁਲਕ** (, ਕੇਚੂਆ: Bulivya Mamallaqta}}, ਆਈਮਾਰਾ: Wuliwya Suyu}}), ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਅਤੇ ਪੈਰਾਗੁਏ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚਿਲੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੇਰੂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Andean Mother and Daughter waiting for bus.jpg|ਐਂਡੀਅਨ ਮਾਂ ਅਤੇ ਧੀ ਬੱਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ
File:Day of the dead bread Bolivia.jpg|ਰਵਾਇਤੀ ਰੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਟੈਂਟਵਾਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ
File:Traditional Andean Cholitas Dance Bolivia.jpg|ਰੰਗੀਨ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ
File:Traditional dancers and costumes during the Pulljay festivities in Tarabuco.jpg|ਰਵਾਇਤੀ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੇ ਚੁਕੀਸਾਕਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਪਹਿਰਾਵਾ
File:Lake Titicaca Bolivian tourist lake boats shaped like swans.jpg|ਤੈਰਾਕੀ ਲਈ ਆਮ ਝੀਲ ਦੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ, ਇਹ ਇਕ ਹੰਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਹੈ।
File:Youth Morenada.jpg|ਬੋਲੀਵੀਆ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਰੇਡ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਚਾਲ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼ਾਕਾ ਜ਼ੁਲੂ

**ਸ਼ਾਕਾ ਕਾਸੇਨਜ਼ਾਂਗਾਖੋਨਾ** (ਜ਼ੁਲੂ: Shaka kaSenzangakhona) ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ **ਸ਼ਾਕਾ** (ਜ਼ੁਲੂ ਪਾਠ: [ˈʃaːɠa]) ਜ਼ੁਲੂ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਜਰੂਰ ਬਾਰਸੂਖ ਆਗੂ ਸੀ।
ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਙਗੂਨੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਨਦਵਾਂਡਵੇ ਲੋਕ ਜ਼ੁਲੂ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਲੋਕ

thumb|ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਨਾਰਾਂ
thumb|ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਇੱਕ ਨਾਰ, ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ
**ਕਲ਼ਸ਼ਾ** ਲੋਕ ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ੀ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ ਰਾਜ ਦੇ ਚਿਤਰਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਲੋਕ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨੂਰਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਇੱਕ ਹੀ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਹਨ। ਨੂਰਸਤਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਮੀਰ ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਹਰਾ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਲੋਕ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਮਹਿਜ਼ 6,000 ਦੇ ਲੱਗਭਗ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੁਮਬੁਰੇਤ, ਰੁੰਬੂਰ ਅਤੇ ਬਿਰੀਰ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਦੇਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸਭਿਆਚਾਰ
ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਭਿੰਨ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਕਸਰ ਨੀਲੀਆਂ-ਭੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੱਛਮੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਿਕੰਦਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਲੇਕਿਨ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਝੂਠ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਧਰਮ ਵਰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਆਧੁਨਿਕ ਅਧਿਅਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਿਆ ਹੈ ਦੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਧਰਮ ਦੇ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੇੜੇ ਹਨ।  
## ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਭਾਸ਼ਾ
ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਮਿਲਦੀਆਂ ਦਾਰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦ-ਇਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਚਿਤਰਾਲ ਉਪ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਲੋਪ ਹੋਣ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ੱਤਰੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਫ਼ੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

File:Two little Kalash girls sharing happiness.jpg|ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਕੁੜੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ
File:Kalash girl in traditional dress .jpg|ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਕੁੜੀ
File:Greetings in Pakistan - Kalash women greet each other by kissing their hands.jpg| ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਨਾਰਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਧਾਈਆਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
File:Kalash girls looking from the window of traditional wood home with beautiful carvings.jpg|ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਕੁੜੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਨੱਕਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਘਰ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਵੇਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
File:Pakistan valley kalash people festival.jpg|ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਸੂਰੀਨਾਮ

**ਸੂਰੀਨਾਮ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਸੂਰੀਨਾਮ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (ਡੱਚ: Republiek Suriname) ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਗੁਇਆਨਾ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਗੁਇਆਨਾ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅੰਧ-ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰਤਾਨਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਸਤੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ੧੬੬੭ ਵਿੱਚ ਡੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ੧੯੫੪ ਤੱਕ ਡੱਚ ਗੁਇਆਨਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਤੋਂ 25 ਨਵੰਬਰ 1975 ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ। 1954 ਤੋਂ ਇਕਸਾਰਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸੂਰੀਨਾਮ, ਨੀਦਰਲੈਂਡੀ ਐਂਟੀਲਜ਼ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

੧੬,੫੦੦ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਨਾਲ ਸੂਰੀਨਾਮ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਮੁਲਕ ਹੈ। (ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਗੁਇਆਨਾ, ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਘੱਟ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਫ਼੍ਰਾਂਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਵਿਭਾਗ ਹੈ।) ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ ੫੬੦,੦੦੦ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੈਰਾਮਰੀਬੋ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰੀਨਾਮ
ਕਠਮੰਡੂ

**ਕਾਠਮਾਂਡੂ** (ਜਾਂ **ਕਾਠਮੰਡੂ** ਨੇਪਾਲੀ: काठमांडौ; ਨੇਵਰੀ: येँ महानगरपालिका) ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
## ਨਦੀਆਂ 
* ਬਾਗਮਤੀ
* ਵਿਸ਼ਨੂੰਮਤੀ
* ਮਨਹਰਾ

## ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਸ਼ ਸ੍ਥਾਨ
* ਪਸ਼ੁਪਤਿਨਾਥ ਮਂਦਿਰ
* ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਨਾਥ ਮਂਦਿਰ
* ਨਾਰਾਯਣਹਿਟੀ ਦਰਬਾਰ
* ਸਿਣ੍ਹ ਦਰਬਾਰ
* ਨ੍ਯੁਰੋਡ
* ਦਰਬਾਰ ਮਾਰ੍ਗ

Swayambhunath-Ausblick auf Kathmandu-18-2015-gje.jpg
Swayambhunath-Hauptstupa-36-Votivstupas-2014-gje.jpg
Kathmandu-Durbar Square-12-Mini-Vishnu-Pratapamalla-Jagannath-2013-gje.jpg
Kathmandu-Hanuman Dhoka-Erdbebenschaden-04-2015-gje.jpg
Kathmandu-Strassenhandel-50-Fritteuse2-2013-gje.jpg
Kathmandu-Strassenhandel-58-Obsthaendlerin-2013-gje.jpg
Kathmandu-Menschen-66-sechs Maenner-fast sieben-2014-gje.jpg
Kathmandu-Strassenverkehr-34-Vorstadtverkehr-2013-gje.jpg

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਫਣੀਸ਼ਵਰ ਨਾਥ ਰੇਣੂ

**ਫਣੀਸ਼ਵਰ ਨਾਥ ਰੇਣੂ** (4 ਮਾਰਚ, 1921 - 11 ਅਪਰੈਲ,1977) ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਉਚਪਾਏ ਦੀਆਂ ਗਲਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ "ਮੈਲਾ ਆਂਚਲ" (1954) ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ, ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਾਵਲ 
* ਮੈਲਾ ਆਂਚਲ
* ਪਰਤੀ ਪਰਿਕਥਾ
* ਜੂਲੂਸ
* ਦੀਰਘਤਪਾ
* ਕਿਤਨੇ ਚੌਰਾਹੇ
* ਪਲਟੂ ਬਾਬੂ ਰੋਡ

### ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* ਏਕ ਆਦਿਮ ਰਾਤ੍ਰਿ ਕੀ ਮਹਕ
* ਠੁਮਰੀ
* ਅਗਨੀਖੋਰ
* ਅੱਛੇ ਆਦਮੀ

### ਰਿਪੋਰਤਾਜ 
* ਰਿਣਜਲ-ਧਨਜਲ
* ਨੇਪਾਲੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਥਾ
* ਵਨਤੁਲਸੀ ਕੀ ਗੰਧ
* ਸ਼੍ਰੁਤ ਅਸ਼੍ਰੁਤ ਪੂਰਵੇ

### ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀਆਂ
* ਮਾਰੇ ਗਏ ਗੁਲਫਾਮ (*ਤੀਸਰੀ ਕਸਮ*)
* ਏਕ ਆਦਿਮ ਰਾਤ੍ਰਿ ਕੀ ਮਹਕ
* ਲਾਲ ਪਾਨ ਕੀ ਬੇਗਮ
* ਪੰਚਲਾਇਟ
* ਤਬੇ ਏਕਲਾ ਚਲੋ ਰੇ
* ਠੇਸ
* ਸੰਵਦਿਯਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਣੀਸ਼ਵਰ ਨਾਥ ਰੇਣੂ
ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ

**ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ** ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅੱਖਰੀ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਭਰਿਆ ਕੰਮ। *ਅਨੰਦੁ*  ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਕਲਾਮ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗ ਤਹਿਤ ਰਚਿਆ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੰਨਾ 773 'ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਸੂਹੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਲਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ ਵੇਲ਼ੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਪਾਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਵੇਲ਼ੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲ਼ਾ ਜੋੜਾ (ਮੁੰਡਾ ਅਤੇ ਕੁੜੀ) ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਵਾਰ ਪਰਕਰਮਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

1909 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਐਕਟ ਪਾਸ ਹੋਇਆ ਪਰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਐਕਟ 2007 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੋਨੇ ’ਚੋਂ ਸਿੱਖ ਆਪਣਾ ਵਿਆਹ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਇਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਜਿਸਟਰ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਐਕਟ ਪਾਸ ਹੋਇਆ ਪਰ ਕੁਝ ਕਮੀਆਂ ਬਾਕੀ ਹਨ।

## ਅਨੰਦ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 
ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਤਹਿਤ ਹੋਏ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਨਤਾ ਦਵਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਿਆਲ ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ ਦੇ ਟਿੱਕਾ ਰਿਪੂਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਇਆ ਜੋ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਸਿੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਆਦਿ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 30 ਅਕਤੂਬਰ 1908 ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਬਿੱਲ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਬਿੱਲ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਮੈਂਬਰ ਸਰਦਾਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਨੇ 27 ਅਗਸਤ 1909 ਨੂੰ ਇਹ ਬਿਲ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿਖੇ ਵਾਇਸਰਾਇ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਲੈਕਟ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 10 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਟ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਮਾਇਤ ਦੇ ਚਲਦੇ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1909 ਨੂੰ ਇਹ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ, ’ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਮੂਲ ਮੰਤਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਬਾਣੀ
ਅਬਦ ਅਲ-ਮਾਲਿਕ ਬਿਨ ਮਰਬਾਨ

**ਅਬਦ ਅਲ-ਮਲਿਕ ਬਿਨ ਮਰਵਾਨ** (ਅਰਬੀ: عبد الملك بن مروان ) ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਮਇਅਦ ਖਿਲਾਫਤ ਦਾ ਇੱਕ ਖਲੀਫਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਰਵਾਨ ਪਹਿਲਾ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਤੇ ਖਲੀਫਾ ਬਣਾ। ਅਬਦ ਅਲ-ਮਲਿਕ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਖੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਬਨ ਖਲਦੂਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਬਦ ਅਲ-ਮਲਿਕ ਬਿਨ ਮਰਵਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਰਬ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਖਲੀਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਰਾਜਕੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਵਿਵਸਿਥਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਮੋਮਿਨਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਉਮਰ ਬਿਨ ਅਲ-ਖੱਤਾਬ ਦੇ ਨਕਸ਼-ਏ-ਕ਼ਦਮ ‘ਤੇ ਚੱਲਿਆ।

## ਵਿਵਰਨ 
ਅਬਦ ਅਲ-ਮਲਿਕ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਸਤਾਵੇਜਾਂ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮੁਦਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੰਨ 692 ਵਿੱਚ ਬੀਜਾਂਟੀਨ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜਸਟਿਨਿਅਨ ਦੂਸਰਾ ਅਤੇ ਉਮਇਅਦ ਖਿਲਾਫਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਿਬਾਸਤੋਪੋਲਿਸ ਦਾ ਲੜਾਈ ਛਿੜ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਮਇਅਦੋਂ ਦੀ ਫਤਹਿ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੇਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਿਜਾਜ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ‘ਤੇ ਉਮਇਆਦੋਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਪੱਕਾ ਕਰਵਆ, ਪਰ ਨਾਲ-ਹੀ-ਨਾਲ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬੀਜਾਂਟਿਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਕਾਬੂ ਉਖਾੜਕੇ ਅਤਲਾਸ ਪਰਬਤਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਸਾਮਰਾਜ ਬੜਵਾਇਆ। ਹਿਜਾਜ ਵਿੱਚ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਣ ‘ਤੇ ਮੱਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਗਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਕਾਬਾ ਦੀ ਮਰੰਮਤ ਕਰਵਾਈ। ਉਸ ਇਮਾਰਤ ‘ਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਢੇਪ ਚੜਵਾਨੇ ਦੀ ਰਿਵਾਇਤ ਵੀ ਉਸੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀ। ਹਿਜਾਜ ਵਿੱਚ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਣ ਲਈ ਹੱਜਾਜ ਬਿਨ ਯੁਸੁਫ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਬਦ ਅਲ-ਮਲਿਕ ਨੇ ਹੱਜਾਜ ਨੂੰ ਇਰਾਕ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ। ਹੱਜਾਜ ਨੇ ਝੱਟਪੱਟ ਉੱਥੇ ‘ਤੇ ਕੂਫਾ ਅਤੇ ਬਸਰਾ ਵਿੱਚ ਤੈਨਾਤ ਅਰਬ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੱਲ ਵਿਚਕਾਰ ਏਸ਼ਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਇਸ ਹੱਜਾਜ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਕਰਾਨ ਤਟ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦਵੀਪ ‘ਤੇ ਹੱਲਾ ਉਚਰਨਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ‘ਤੇ ਅਰਬ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਵ ਪਾਈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਉਮਇਅਦ ਖਿਲਾਫਤ 
*ਹੱਜਾਜ ਬਿਨ ਯੁਸੁਫ
*ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ
*ਖਲੀਫਾ

## ਬਹਾਰੀ ਕੜੀਆਂ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਚਾਹ

**ਚਾਹ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Tea) ਇੱਕ ਪੀਣ ਵਾਲ਼ਾ ਮਹਿਕਦਾਰ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਇਹ ਦੂਜਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਕੈਫ਼ੀਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤਰੋਤਾਜ਼ਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਚਾਹ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਮੂਲ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਚੀਨ, ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਚੀਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਆਸਾਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
thumb|ਭਾਰਤੀ ਚਾਹ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
*ਕੌਫ਼ੀ
*ਮੇਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ (ਪੱਤਰ)

**ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ** (ਪਾਠ: zəfərnɑːmɑː; ਫ਼ਾਰਸੀ: ‎ظفرنامہ; ਮਤਲਬ: ਜਿੱਤ ਦਾ ਖ਼ਤ) ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ 1705 ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਖ਼ਤ ਜਾਂ ਚਿੱਠੀ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਕਾਂਗੜ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ 1705 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਕਾਂਗੜ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ ਤੌਰ ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਵਿਖੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।

## ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਜਿੱਤ ਦਾ ਖ਼ਤ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਰਿੰਦਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਪੂਰਵ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 111 ਕਾਵਿ-ਪਦ (ਸ਼ੇਅਰ) ਹਨ। ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਸੂਰਮਗਤੀ ਨਾਲ ਗੜੁਚ ਆਪਣੀ ਲੜਾਈਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਰੋਮਾਂਚਕਾਰੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਵਜੀਵਨ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਣਾ, ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਚਾਲ੍ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ, ਦੋ ਗੁਰੂ ਪੁੱਤਾਂ ਦਾ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠੇ ਅਤੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਔਰੰਗਜੇਬ ਦੀ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਔਰੰਗਜੇਬ ਨੂੰ ਇਹ ਚਿਤਾਵਨੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ (ਔਰੰਗਜੇਬ ਦੀ) ਹਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।

## ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ 

ਖ਼ੁਸ਼ਸ ਸ਼ਾਹਿ ਸ਼ਾਹਾਨ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ॥ 
ਕਿ ਚਾਲਾਕ ਦਸਤੁ ਅਸਤੁ ਚਾਬੁਕ ਰਕੇਬ॥੮੯॥

ਚਿ ਹੁਸਨਲ ਜਮਾਲਸਤੁ ਰੌਸ਼ਨ ਜ਼ਮੀਰ ॥
ਖ਼ੁਦਾਵੰਦ ਮੁਲਕ ਅਸਤੁ ਸਾਹਿਬ ਅਮੀਰ ॥੯੦॥

ਕਿ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕਬੀਰ ਅਸਤੁ ਦਰ ਜੰਗ ਕੋਹ ॥
ਮਲਾਯਕ ਸਿਫ਼ਤ ਚੂੰ ਸੁਰੱਯਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ॥੯੩॥

ਬਬੀਂ ਕੁਦਰਤਿ ਨੇਕ ਯਜ਼ਦਾਨਿ ਪਾਕ॥
ਕਿ ਅਜ਼ ਯਕ ਬ ਦਹ ਲੱਕ ਰਸਾਨਦ ਹਲਾਕ॥੯੭॥

ਚਿਹ ਦੁਸ਼ਮਨ ਕੁਨਦ ਮਿਹਰਬਾਨ ਅਸਤ ਦੋਸਤ॥
ਕਿ ਬਖ਼ਸ਼ਿੰਦਗੀ ਕਾਰ-ਬਖ਼ਸ਼ਿੰਦਹ ਓਸਤ॥੯੮॥

ਹਰਾਂ ਕਸ ਕਿ ਓ ਰਾਸਤ ਬਾਜ਼ੀ ਕੁਨਦ॥
ਰਹੀਮੇ ਬਰੋ ਰਹਮ ਸਾਜ਼ੀ ਕੁਨਦ ॥੧੦੧॥

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Sri Dasam Granth Sahib: Questions and Answers: The book on Sri Dasam Granth Sahib  
*Manuscripts of Zafarnama
*Download English Translation of Zafarnama
*English Translation of Zafarnama
*Zafarnama in Gurmukhi, Perso-Arabic and Latin script with English translations 
*Epistle of Victory
*Hindustan Times, The Zafarnama
*Zafarnama Quotes by DHANSIKHI

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ
ਨਮਸਤੇ ਲੰਡਨ

**ਨਮਸਤੇ ਲੰਡਨ** 2007 ਦੀ ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਵਿਪੁਲ ਅਮਰੁਤਲਾਲ ਸ਼ਾਹ ਇਸ ਇਸ਼ਕੀਆ ਹਾਸ-ਰਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਕੈਟਰੀਨਾ ਕੈਫ਼ ਨੇ ਨਿਭਾਏ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ, ਉਪੇਨ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਕਲੀਵ ਸਟੈਨਡਨ ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਸਿਤਾਰੇ ਹਨ।

ਇਸਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੋਰਾਨ ਜਾਏ ਜੋਲੀਆ ਰੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਰਹੀ।

## ਕਿਰਦਾਰ 
*ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ..ਅਰਜੁਨ ਸਿੰਘ
*ਕੈਟਰੀਨਾ ਕੈਫ਼ ..ਜਸਮੀਤ ਮਲਹੋਤਰਾ ਉਰਫ਼ ਜੈਜ਼
*ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ..ਮਨਮੋਹਨ ਮਲਹੋਤਰਾ
*ਨੀਨਾ ਵਾਡੀਆ ..ਬੇਬੋ ਮਲਹੋਤਰਾ
*ਕਲੀਵ ਸਟੈਨਡਨ ..ਚਾਰਲਸ ਬ੍ਰਾਊਨ ਉਰਫ਼ ਚਾਰਲੀ
*ਉਪੇਨ ਪਟੇਲ ..ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ
*ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ ..ਪਰਵੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ
*ਕੈਟਰੀਨਾ ਕੈਫ਼

## ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ 
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2007 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਟਾਪੂ

thumbnail|right|ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਟਾਪੂ
**ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਟਾਪੂ** ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਖੇਤਰ-ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰਫ਼ 124 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 1500 ਹੈ, ਜੋ ਟਾਪੂ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਉੱਤਰੀ ਨੋਕ ’ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਟਾਪੂ ਦੇ ਭੂਗੋਲਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਅੱਡਰੇਪਣ ਅਤੇ ਮੱਨੁਖੀ ਦਖ਼ਲ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਦਰਖ਼ਤ-ਬੂਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਿਆਵਰਨ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਾਪੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ
ਕੁਰੀਤੀਬਾ

]

**Curitiba** ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੱਖਣੀ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ.
* http://www.curitiba.pr.gov.br  
* http://www.curitiba-brazil.com

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ