open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੈਰਮ

thumb| ਇੱਕ 'ਕੈਂਚੀ ਦੀ ਪਕੜ' ਵਾਲਾ ਕੈਰਮ ਸ਼ਾਟ।
**ਕੈਰਮ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੇਬਲਟੌਪ ਖੇਡ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਡ ਦਾ ਆਨੰਦ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਲੱਭੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸੰਗਠਿਤ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਘਰਾਂ, ਕਲੱਬਾਂ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੈਰਮ ਇੱਕ ਆਮ ਪਰਿਵਾਰਕ ਖੇਡ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖੇਡ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਹਰ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਖੇਡਦੇ ਹਨ।
right|thumb| ਭਾਰਤੀ ਸਕੂਲੀ ਮੁੰਡੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੈਰਮ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੈਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੈਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਕੈਰਮ ਬੋਰਡ ਹੈ ਜੋ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇਸਨੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਬੂਤਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਿਲੀਅਰਡ ਜਾਂ ਪੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੇਬਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫਲੈਟ ਬੋਰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੈਰਮ ਹੋਰ ਰਸਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਕੈਰਮ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਹ ਖੇਡ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਗੋਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲ ਗਈ ਹੈ। 

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
ਕੈਰਮ ਖੇਡ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ 2003 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ *ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਐਮਬੀਬੀਐਸ*,  2010 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ *ਸਟ੍ਰਾਈਕਰ* ਅਤੇ 2018 ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ *ਵਾਦਾ ਚੇਨਈ* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕੈਰਮ ਖਿਡਾਰੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕੈਰਮ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਲੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੋਤਾਖੋਰੀ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ **ਗੋਤਖੋਰੀ** ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੋਤਾਖੋਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਭਾਰਤੀ ਤੈਰਾਕੀ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੋ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਬਜਰੰਗੀ ਪ੍ਰਸਾਦ (1961) ਅਤੇ ਮੰਜਰੀ ਭਾਰਗਵ (1974) ਭਾਰਤੀ ਤੈਰਾਕੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਆਰਮੀ ਸਪੋਰਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਮਨਾਸਟ ਤੋਂ ਗੋਤਾਖੋਰ ਬਣੀ ਮੈਡਲੀ ਰੇਡਕਰ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੋਟ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 1 ਮੀਟਰ ਸਪਰਿੰਗ ਬੋਰਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।

## ਆਰਮੀ ਸਪੋਰਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ 
ਪੁਣੇ ਦੇ ਆਰਮੀ ਸਪੋਰਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਐਥਲੀਟਾਂ ਨੂੰ ਗੋਤਾਖੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਤਾਖੋਰ ਹੇਮਮ ਲੰਡਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਿਧਾਰਥ ਪਰਦੇਸ਼ੀ ਦੋਵੇਂ ਏਐਸਆਈ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਹਨ।

## ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ 
ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੋਨ, ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਦੋ ਕਾਂਸੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦੋ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੀਟਾਂ ਸਿਧਾਰਥ ਬਜਰੰਗ ਪਰਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੇਮਮ ਲੰਡਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 2023 ਵਿੱਚ ਹਾਂਗਜ਼ੂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਕੋਈ ਤਗਮਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕੇ। ਹੇਮਾਮ ਲੰਦਨ ਸਿੰਘ ਮਣੀਪੁਰ ਤੋਂ ਹੈ ਜਦਕਿ ਸਿਧਾਰਥ ਪਰਦੇਸ਼ੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਲੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈਂਡਬਾਲ

**ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈਂਡਬਾਲ** ਹੈਂਡਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਰੋਹਤਕ, ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਲੋਹਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜੋ ਮਦਰਾਸ ਦੇ YMCA ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਮਿਊਨਿਖ ਓਲੰਪਿਕ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੇ HFI ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਹਰਿਆਣਾ, ਵਿਦਰਭ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਨ। ਜਗਤ ਸਿੰਘ  ਹੈਂਡਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ।

## ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰਿਕਾਰਡ 
### ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 
ਐਚਐਫਆਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਭਾਰਤ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੁਰਸ਼ ਹੈਂਡਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਹਿਲਾ ਹੈਂਡਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਤਗਮਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕੀਆਂ ਸਨ। ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਚਿੰਗ ਸਟਾਫ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਜਰਬਾ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ।

### ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ 
ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਹੈਂਡਬਾਲ ਟੀਮ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1982 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਦੋਹਾ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

### ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ 
ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਹੈਂਡਬਾਲ ਟੀਮ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਟੀਮ ਹੈ। ਪੁਰਸ਼ ਟੀਮ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ 37-31 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ। 2016 ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਦਲਾ ਉਦੋਂ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਹਾਟੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ 32-31 ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। 2019 ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕਾਠਮੰਡੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 30-29 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈਂਡਬਾਲ ਟੀਮ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਟੀਮ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ 2016 ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਜਿੱਤੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਨੇਪਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਖੇਡਾਂ

**ਡਾਂਸ ਖੇਡਾਂ** ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਡਾਂਸਿੰਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ  ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਖੇਡਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਚ, ਅਥਲੈਟਿਕਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

ਝਿਨੁਕ ਅਲਵਾਰੇਸ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਭਾਰਤੀ ਬਾਲਰੂਮ ਡਾਂਸਰ ਹੈ। ਸਾਹਿਰਾ ਜੈਨ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਾਂਸ ਸਪੋਰਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਲਾਤੀਨੀ ਡਾਂਸ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।

## ਡਾਂਸ ਖੇਡਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ 
* **ਬਾਲਰੂਮ ਡਾਂਸ ਸਟਾਈਲ:**
** **ਸਟੈਂਡਰਡ ਬਾਲਰੂਮ:** ਵਾਲਟਜ਼, ਟੈਂਗੋ, ਫੌਕਸਟ੍ਰੋਟ, ਕੁਇੱਕਸਟੈਪ, ਅਤੇ ਵਿਯੇਨੀਜ਼ ਵਾਲਟਜ਼ ਵਰਗੇ ਨਾਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
** **ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ:** ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾ-ਚਾ, ਰੂੰਬਾ, ਸਾਂਬਾ, ਪਾਸੋ ਡੋਬਲ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਰਗੇ ਭਾਵੁਕ ਨਾਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

* **ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ:** ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੋਰ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਾਂਸ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

* **ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ:** ਇੱਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਟ੍ਰੀਟ ਡਾਂਸ ਫਾਰਮ ਨੇ ਹਿੱਪ-ਹੌਪ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਵਰ ਮੂਵਜ਼, ਫ੍ਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਫੁੱਟਵਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਤੋੜ-ਭੰਨ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲੱਗਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਬ੍ਰੇਕਡਾਂਸਿੰਗ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਸਪੋਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਖਿੱਚ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਕਈ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਡਾਂਸ ਖੇਡ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਾਲਰੂਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਸਟਾਈਲ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉੱਨਤ ਡਾਂਸਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਂਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਕਲਾਸਾਂ ਵੀ ਆਮ ਹਨ।

## ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ 
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਫੰਡਿੰਗ, ਖੇਡ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਰਗੇ ਸਥਾਪਿਤ ਡਾਂਸ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਆਪਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਵਰਗੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਚ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਲੀਗ

**ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਲੀਗ** (JBL) ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਲੀਗ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (BAI) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (TNBA) ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

## ਟੀਮਾਂ 
2024 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਤੱਕ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦਸ ਟੀਮਾਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ 10 JBL ਟੀਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਥਿਤ ਹਨ।

## ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ 
ਮੌਜੂਦਾ ਚੈਂਪੀਅਨ ਮਦੁਰਾਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2023 JBL ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਚੀ ਤਮਿਲ ਵੀਰਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮੈਚਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਸਾਰਣ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੈਂਡਬਾਲ ਲੀਗ (ਭਾਰਤ)

**ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੈਂਡਬਾਲ ਲੀਗ** ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਰਸ਼ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹੈਂਡਬਾਲ ਲੀਗ ਹੈ। ਇਹ ਲੀਗ ਹੈਂਡਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਡੀਆ  ਅਤੇ *ਬਲੂਸਪੋਰਟ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ* ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੈਂਡਬਾਲ ਲੀਗ ਇੱਕ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ-ਅਧਾਰਤ ਮਾਡਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਹੈਂਡਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਹੈਂਡਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਸੀਜ਼ਨ 8 ਤੋਂ 25 ਜੂਨ 2023 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਵਾਈ ਮਾਨਸਿੰਘ ਇਨਡੋਰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਹਰੇਕ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਲਈ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਨਿਲਾਮੀ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਟੀਮਾਂ 
## ਜੇਤੂ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ
ਐਡੀਥ ਸਟੇਨ

ਐਡਿਥ ਸਟਾਈਨ ਓਸੀਡੀ (/staɪn/; ਜਰਮਨ: [ʃtaɪn] ਜਰਮਨ: [ʃtaɪn]; ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟੇਰੇਸਾ ਬੇਨੇਡਿਕਟ ਆਫ਼ ਦ ਕਰਾਸ; 12 ਅਕਤੂਬਰ 1891 – 9 ਅਗਸਤ 1942) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਿਸਕੈਲਸਡ ਕਾਰਮੇਲਾਈਟ ਨਨ ਬਣ ਗਈ। ਐਡਿਥ ਸਟਾਈਨ ਨੂੰ 9 ਅਗਸਤ 1942 ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪ ਆਸ਼ਵਿਟਜ਼ II-ਬਿਰਕੇਨੌ ਦੇ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਅਤੇ ਸੰਤ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਹ ਯੂਰਪ ਦੇ ਛੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸੰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਹੈ।

ਸਟੇਨ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਨਿਰੀਖਕ ਜਰਮਨ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਗਨੋਸਟਿਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਦੁਖਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ 1915 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਸਿੰਗ ਸਹਾਇਕ ਬਣਨ ਲਈ ਸਬਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1916 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਥੀਸਿਸ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਉੱਥੇ ਐਡਮੰਡ ਹਸਰਲ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਕਾਰਮੇਲਾਈਟਸ ਦੇ ਸੁਧਾਰਕ, ਅਵਿਲਾ ਦੀ ਟੇਰੇਸਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪਡ਼੍ਹਨ ਤੋਂ, ਸਟੇਨ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1 ਜਨਵਰੀ 1922 ਨੂੰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਬਪਤਿਸਮਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਡਿਸਕਲਸਡ ਕਾਰਮੇਲਾਈਟ ਨਨ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਬੇਉਰੋਨ ਦੇ ਆਰਕੈਬੋਟ, ਰਾਫੇਲ ਵਾਲਜ਼ਰ ਓ. ਐੱਸ. ਬੀ. ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਪੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਇਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1933 ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਲਈ "ਆਰੀਅਨ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ" ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਪਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਛੱਡਣੀ ਪਈ।ਐਡੀਥ ਸਟੇਨ ਨੂੰ 25 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਕੋਲੋਨ ਵਿੱਚ ਡਿਸਕਲਸਡ ਕਾਰਮੇਲਾਈਟ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1934 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਸਿਖਿਅਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੰਚ ਧਾਰਮਿਕ ਆਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਨਾਮ *ਟੇਰੇਸੀਆ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾ ਏ ਕਰੂਸ* (ਟੇਰੇਸੀਆ ਆਵਿਲਾ ਦੀ ਟੇਰੇਸਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਬੈਨੇਡਿਕਟਾ ਦੇ ਬੈਨੇਡਿਕਟ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ) ਨੂੰ ਨਰਸਿਆ ਦੇ ਬੈਨੇਡਿਕ੍ਟ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੰਚ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1935 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਥਾਈ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1938 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਦੀਵੀ ਸਹੁੰ ਚੁੰਕੀ।

ਉਸੇ ਸਾਲ, ਟੇਰੇਸਾ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾ ਏ ਕਰੂਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਭੈਣ ਰੋਜ਼ਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ (ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ), ਜੋ ਮੱਠ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ, ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਦੇ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਕਾਰਮੇਲਾਈਟ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 26 ਜੁਲਾਈ 1942 ਨੂੰ ਡੱਚ ਬਿਸ਼ਪਾਂ ਦੇ ਪਾਦਰੀ ਪੱਤਰ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਜ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲੂਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ, ਯਹੂਦੀ ਮੂਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਪਤਿਸਮਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕੈਥੋਲਿਕ (ਪੁਲਿਸ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 244 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੈਸਟਾਪੋ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਸ਼ਵਿਟਜ਼ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 9 ਅਗਸਤ 1942 ਨੂੰ ਬਿਰਕੇਨਾਊ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1942
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1891
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Webarchive template wayback links
ਅਦਵੈਤਾ ਗਦਾਨਾਇਕ

**ਅਦਵੈਤ ਚਰਨ ਗਦਾਨਾਇਕ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Adwaita Charan Gadanayak**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਕਲਿੰਗਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਖੇ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਕੰਮ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਘਾਟ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸਾਲਟ ਮਾਰਚ ਮੂਰਤੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਿਸ ਸਮਾਰਕ ਵਿਖੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਮਾਰਕ ਢਾਂਚਾ, ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੁੱਧ ਸਮਾਰਕ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਖੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963
ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਹੁਸੈਨ

**ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਹੁਸੈਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Dilshad Hussain**) ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2023 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਅਗਸਤ 2022 ਵਿੱਚ, G-7 ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ, ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਨੂੰ ਹੁਸੈਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ ਕਲਸ਼ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।

## ਜੀਵਨ 
ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਨੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਕੈਥ ਵਾਲੀ ਮਸਜਿਦ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਨੂੰਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਕਲਾ
ਨਿਹਾਲ ਚੰਦ

alt=Bani Thani as Radha, ca. 1750|right|thumb| ਬਾਨੀ ਥਾਨੀ, ਨਿਹਾਲ ਚੰਦ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
[thumb|220x220px| ਨਿਹਾਲ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ [ਰਾਜਪੂਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ|ਰਾਜਪੂਤ ਪੇਂਟਿੰਗ]]
**ਨਿਹਾਲ ਚੰਦ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Nihâl Chand;** 1710–1782) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਰਾਜਪੂਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਸ਼ਾਸਕ ਸਾਵੰਤ ਸਿੰਘ (ਜਿਸਨੂੰ ਨਾਗਰੀ ਦਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਾ ਸਾਵੰਤ ਸਿੰਘ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਥਾਨੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ "ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ", ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਲਈ ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, 19 ਗੁਣਾ 14 ਇੰਚ (48 x 36 ਸੈ.ਮੀ.) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਲਭ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਚੇਲਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਲਕੇ ਨੀਲੇ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ 1719 ਅਤੇ 1726 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਆਇਆ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:7_attrib_to_Nihal_Chand_Raja_Savant_Singh_and_Bani_Thani_as_Krishna_and_Radha_Artwork_ca_1760_Fine_Arts_Museums_of_San_Francisco.jpg|alt=Raja Savant Singh and Bani Thani as Krishna and Radha, ca. 1760| ਰਾਜਾ ਸਾਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਥਾਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਲਗਭਗ 1760
ਤਸਵੀਰ:Radha_and_Krishna_in_the_boat_of_love_-_Google_Art_Project.jpg|alt=Radha and Krishna in the boat of love| *ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ*
ਤਸਵੀਰ:Maker_unknown,_India_-_Krishna_and_Radha_-_Google_Art_Project.jpg|alt=Krishna and Radha, opaque watercolor and gold on cotton, ca. 1750| ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਧਾ, ਧੁੰਦਲਾ ਜਲ ਰੰਗ ਅਤੇ ਸੂਤੀ 'ਤੇ ਸੋਨਾ, ਲਗਭਗ 1750
ਤਸਵੀਰ:3_Nichal_Chand_(attr)_Krishna_Celebrates_Holi_with_Radha_and_the_Gopis_1750-60_Boston_MFA.jpg|alt=Krishna Celebrates Holi with Radha and the Gopis, 1750–60, Boston MFA| *ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਲੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ*, 1750-60, ਬੋਸਟਨ ਐਮਐਫਏ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* ਬਾਨੀ ਥਾਨੀ
* ਹਾਰਲੇ, ਜੇ.ਸੀ., *ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ*, ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ। 1994, ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਪੈਲੀਕਨ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਆਰਟ,
* ਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰ - ਬ੍ਰਹਮ ਪਿਆਰ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ
* (ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ: ਪੰਨਾ.&nbsp;148-152; ਪਲੇਟ 56, 70)

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਰਾਜਾ ਸਾਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਥਾਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ
ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਹੁਸੈਨ

**ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਹੁਸੈਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Shamshad Hussain;** 1946 – 24 ਅਕਤੂਬਰ 2015) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਐਮ.ਐਫ. ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਦਾ ਜਨਮ 1946 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਬੜੌਦਾ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਨੇ "ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ"। 

## ਕਰੀਅਰ 
ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 1968 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ 50 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
1983 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਨੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2015
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
* saffronart 'ਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਹੁਸੈਨ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
1951 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ

**1951 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ** ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਪਹਿਲੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ**  ਬਹੁ-ਖੇਡ ਸਮਾਗਮ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 4 ਤੋਂ 11 ਮਾਰਚ 1951 ਤੱਕ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 11 ਏਸ਼ੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀਆਂ (NOCs) ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ 489 ਐਥਲੀਟਾਂ ਨੇ ਅੱਠ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ 57 ਈਵੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਦੂਰ ਪੂਰਬੀ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਸਨ। 1951 ਏਸ਼ੀਆਡ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1950 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਪਰ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ 1951 ਤੱਕ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 13 ਫਰਵਰੀ 1949 ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗੇਮਜ਼ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸੱਦੇ ਗਏ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ (ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਯੂਰਪੀਅਨ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ) ਅਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸੁਤੰਤਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

## ਸਥਾਨ 
1951 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਇਰਵਿਨ ਐਂਫੀਥੀਏਟਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਖੇਡ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਉਹੀ ਸਥਾਨ ਜਿਸ ਨੇ 1934 ਦੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਟੇਡੀਅਮ ਨੂੰ 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟੇਡੀਅਮ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਤੈਰਾਕੀ ਅਤੇ ਵਾਟਰ ਪੋਲੋ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮੁੱਖ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਤੈਰਾਕੀ ਅਤੇ ਵਾਟਰ ਪੋਲੋ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਸਵੀਮਿੰਗ ਪੂਲ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
right|thumb| ਏਸ਼ੀਆਡ 1951 ਸਾਈਕਲਿਸਟ ਪੋਡੀਅਮ 'ਤੇ
 

### ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 1951 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਓਲੰਪਿਕ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਕੈਰੋਲ ਗ੍ਰਾਸ਼ਿਅਸ

**ਕੈਰਲ ਗ੍ਰੇਸ਼ੀਅਸ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Carol Gracias**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁਪਰ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ "ਲੋਰੀਅਲ/ਏਲੀਟ ਲੁੱਕ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ" ਖਿਤਾਬ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਜੇਤੂ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ *ਬਿੱਗ ਬੌਸ 1* ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਪ ਜੇਤੂ ਬਣੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਕੈਰਲ ਗ੍ਰੇਸੀਅਸ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗੋਆ ਦੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਲੀ ਪਲੀ ਸੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
### ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ 
ਕੈਰਲ ਨੇ ਫਿਲਮ ਬੀਇੰਗ ਸਾਇਰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

ਉਹ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ ਅਭਿਨੀਤ ਫਿਲਮ ਬਲਫ ਮਾਸਟਰ ਵਿੱਚ "ਰਾਈਟ ਹੇਅਰ ਰਾਈਟ ਨਾਓ" ਗੀਤ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ *ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਬਿੱਗ ਬ੍ਰਦਰ* ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕਰਣ, *ਬਿੱਗ ਬੌਸ 1* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਉਪ ਜੇਤੂ ਬਣੀ। ਉਸਨੇ *ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 2* ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ *ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ* ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰਨਰ-ਅੱਪ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ।

### ਵਾਰਡਰੋਬ ਖਰਾਬੀ 
2006 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਦੌਰਾਨ, ਕੈਰਲ ਗ੍ਰੇਸੀਅਸ ਨੂੰ "ਵਾਰਡਰੋਬ ਖਰਾਬੀ" ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਹਾਲਟਰ ਟਾਪ ਫਿਸਲ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਛਾਤੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੰਗਾ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਟੌਪ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸੈਰ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੰਗਾਮਾ ਮਚਾ ਦਿੱਤਾ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ 'ਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਘਟਨਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਾਜਦੇਵ, ਨੇ ਲੈਕਮੇ ਇੰਡੀਆ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਐਫਆਈਆਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਡਲਾਂ "ਨਗਨਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ" ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਪਰਾਧ ਬਣਦੇ ਹਨ।

## ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
### ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਤਾਵਾਂ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਜੇ. ਕੇ. ਚੌਧਰੀ

**ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਚੌਧਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Jugal Kishore Choudhury;** ਜਨਮ 1918, ਗੋਲਪਾਰਾ, ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ - 1998) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਕਰੀਟ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
[thumb| [ਪੰਜਾਬ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ (ਪੀਈਸੀ) ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਿੰਗ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 1953]]
[thumb| [ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦਿੱਲੀ|ਆਈਆਈਟੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ, 1968 ਵਿੱਚ ਬਣੀ।]]
thumb| ਗਣਿਤ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ, ਆਈਆਈਟੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਉਸਨੇ ਬੰਬਈ ਦੇ ਸਰ ਜੇਜੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਐਂਟੋਨਿਨ ਰੇਮੰਡ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਲੇ ਕੋਰਬੁਜ਼ੀਅਰ ਅਤੇ ਪੀਅਰੇ ਜੀਨੇਰੇਟ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਟਸ ਤੋਂ ਬਾਬੂਰਾਓ ਮਹਾਤਰੇ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ 1994 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਡਾਲਮੀਆ ਸੀਮੈਂਟਸ, ਜੋ ਕਿ ਡਾਲਮੀਆ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਨੇ *ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਚੌਧਰੀ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਐਂਡ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਟਰੱਸਟ* ਅਤੇ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਟਸ ਅਸਾਮ (AAA) ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫੋਰਮ, *ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਚੌਧਰੀ ਫੋਰਮ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ*, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਫੋਰਮ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ *ਜੇਕੇਸੀ ਅਵਾਰਡ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ*, ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998
ਹੈਨਰੀ ਇਰਵਿਨ

alt=|thumb| ਹੈਨਰੀ ਇਰਵਿਨ
**ਹੈਨਰੀ ਇਰਵਿਨ** (24 ਜਨਵਰੀ 1841 - 5 ਅਗਸਤ 1922) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਡੋ-ਸਾਰੈਸੈਨਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 1888 ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ CIE ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਰਵਿਨ, ਹੈਨਰੀ ਇਰਵਿਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਆਇਰਿਸ਼ ਐਂਗਲੀਕਨ ਪਾਦਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਐਲਫਿਨ ਦਾ ਆਰਚਡੀਕਨ ਬਣਿਆ। ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਨ ਰਿਚਰਡ ਕਲਿਕ, ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਥਾਮਸ ਪਲੀਚਟਾ, ਅਤੇ ਐਲਫ੍ਰੇਡ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਬੁਲਟੇਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਈਟਹੁੱਡ (ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੈਨਰੀ ਇਰਵਿਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਆਰਚਡੀਕਨ ਵੀ ਸਨ।

ਉਹ 1886 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ (PWD) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਆਖਰੀ ਤਿਮਾਹੀ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਗਰਮ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸੀ।

## ਕੰਮ 
ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

* ਮੈਸੂਰ ਪੈਲੇਸ, ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਮਹਿਲ

right|thumb|220x220px

* ਵਾਇਸਰਾਏਗਲ ਲਾਜ, ਸ਼ਿਮਲਾ (ਹੁਣ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀ) ਦਾ ਹਿੰਦ[right|thumb| ਦ ਅਮੈਰੀਕਨ ਕਾਲਜ, [ਮਦੁਰਈ|ਮਦੁਰਾਈ]]
* ਗੈਟੀ ਥੀਏਟਰ, ਸ਼ਿਮਲਾthumb| ਗੈਟੀ ਥੀਏਟਰ, ਸ਼ਿਮਲਾ
* ਚੇਨਈ ਸੈਂਟਰਲ ਰੇਲਵੇ ਟਰਮੀਨਸ, ਚੇਨਈ
* ਸਰਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਚੇਨਈ
* ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਚੇਨਈ
* ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਮਹਾਰਾਟਾ ਰੇਲਵੇ (ਹੁਣ ਦੱਖਣੀ ਰੇਲਵੇ ), ਚੇਨਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ
* ਮਦਰਾਸ ਹਾਈ ਕੋਰਟ, ਚੇਨਈ
*
* ਦ ਹਿੰਦੂ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਚੇਨਈ
*
* ਕਾਨੂੰਨ ਅਦਾਲਤਾਂ, ਜਬਲਪੁਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1841
ਕੇ. ਜੈਯਾਰਾਮ

**ਕੇ. ਜੈਯਾਰਾਮ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **K. Jayaram;** 1949 – 2 ਜੁਲਾਈ 2023) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਮੈਕਰੋ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦਾ ਮੋਢੀ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਸਮੇਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਜੈਰਾਮ, ਜਿਸਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੈਮਰਾ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕਰੀਅਰ 1963 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤਿਤਲੀਆਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਡੱਡੂਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ (*ਫਿਲਾਉਟਸ ਜੈਯਾਰਾਮੀ)* ਅਤੇ ਇੱਕ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਮੱਕੜੀ (*ਮਾਈਰਮਾਰਾਚਨੇ ਜੈਯਾਰਾਮਨੀ*) ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਯਾਰਾਮ ਨੇ 1969 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬੀਬੀਸੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। 1970 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਬਿੱਛੂ ਦੀ ਉਸਦੀ ਫੋਟੋ ਨੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਲੂਨ ਆਫ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਸ ਦਾ ਸੋਨ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 1978 ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਇਲ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਯੂਕੇ ਦਾ ਫੈਲੋ ਬਣਿਆ। ਉਸਨੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਆਰਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਜਯਾਰਾਮ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸਾਈਲੈਂਟ ਵੈਲੀ ਦੀਆਂ ਤਿਤਲੀਆਂ 'ਤੇ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।

ਜਯਾਰਾਮ ਦੀ ਮੌਤ 2 ਜੁਲਾਈ 2023 ਨੂੰ 74 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949
ਵਿੱਠਲਭਾਈ ਝਾਵੇਰੀ

**ਵਿਠਲਭਾਈ ਝਾਵੇਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Vithalbhai Jhaveri;** 1916–1985) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਡਾਂਡੀ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1948 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ, ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਕਈ ਤਸਵੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਗਾਂਧੀ-ਏ ਫੋਟੋ ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫੀ, ਪੀਟਰ ਰੁਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਬਾਅਦ ਵਾਲੀ ਜੀਵਨੀ ਮਹਾਤਮਾ; ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੀਨਾਨਾਥ ਗੋਪਾਲ ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੀ। ਗਾਂਧੀ, ਮਹਾਤਮਾ: ਲਾਈਫ ਆਫ਼ ਗਾਂਧੀ, 1869–1948 ' ਤੇ ਉਸਦੀ 330 ਮਿੰਟ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ, ਭਾਰਤੀ ਨੇਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ 14 ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1969 ਵਿੱਚ, ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮਹਾਤਮਾ: ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜੀਵਨ, 1869–1948

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1985
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1916
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਰਾਓ ਜੈਸਿਮ

**ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਰਾਓ ਜੈਸਿਮ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Krishnarao Jaisim**) ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਟਸ, ਕਰਨਾਟਕ ਚੈਪਟਰ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ *ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼*, *ਦ ਹਿੰਦੂ*, *ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ*, *ਦ ਡੈੱਕਨ ਹੈਰਾਲਡ* ਅਤੇ ਐਚਜੀਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
thumb| ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਰਾਓ ਜੈਸਿਮ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਜੈਸਿਮ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਸਕੂਲ (1960 ਬੈਚ) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 1966 ਤੋਂ 1970 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਐਲਐਮ ਚਿਤਲੇ ਐਂਡ ਸਨ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਫਰਮ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

1970 ਵਿੱਚ, ਆਇਨ ਰੈਂਡ ਦੇ ਨਾਵਲ, *ਦ ਫਾਊਂਟੇਨਹੈੱਡ* ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ "ਜੈਸਿਮ-ਫਾਊਂਟੇਨਹੈੱਡ" ਨਾਮ ਹੇਠ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਅਭਿਆਸ 1970 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਵਧਿਆ, ਕੋਚੀਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਾ, ਸਮਾਲ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਪੈਵੇਲੀਅਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਅਤੇ 'TAJ ਫਿਸ਼ਰਮੈਨਜ਼ ਕੋਵ' ਜਿੱਤਿਆ। 1975 ਤੋਂ 1980 ਤੱਕ, ਫਰਮ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਮਾਰਤ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਆਯਾਤ ਅਤੇ ਵੰਡ, ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਚਲਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦਾ ਕਰੱਸ਼ਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਯੂਨਿਟ ਚਲਾਉਣਾ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਜੈਸਿਮ ਦਾ ਵਿਆਹ 1970 ਵਿੱਚ ਗੀਤਾ (ਹੁਣ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮਹਿਲਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ) ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ, ਅਸ਼ਵਨੀ ਜੈਸਿਮ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਅਹੁਦੇ 
* ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਵਾਰਡ - ਵੱਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ (ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਇਆ ਹੈ) 
* ਸਿਵਲ ਅਵਾਰਡ - ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਦੁਆਰਾ ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰਕਚਰਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਨਿਰਮਾਣ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ।

* ਜੇਕੇ ਅਵਾਰਡ - ਸਾਲ ਦਾ ਆਰਕੀਟੈਕਟ 1992
* ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ - ਡੂਰੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਇੰਟੀਰੀਅਰਜ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਵਾਰਡ 2004
* ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਗੋਲਡ ਸਟਾਰ ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਅਵਾਰਡ -2007 - ਕਾਠਮੰਡੂ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ - ਨੇਪਾਲ ਦੋਸਤੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ 'ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ
* ਪੀਏਏ ਦੁਆਰਾ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ 2007 ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
* ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਟਸ - ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ
* ਕਨਵੀਨਰ - ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ, ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ 'ਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪ
* ਚੇਅਰਮੈਨ - ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਟਸ - ਕਰਨਾਟਕ ਚੈਪਟਰ
* ਫੈਲੋ - ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ
* ਫੈਲੋ - ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਲਾਈਟਿੰਗ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼
* ਫੈਲੋ - ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਵੈਲਯੂਅਰਜ਼, ਭਾਰਤ
* ਰਜਿਸਟਰਡ - ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
* ਚਾਰਟਰ ਪ੍ਰਧਾਨ - ਰੋਟਰੀ ਕਲੱਬ - ਕਿਊਬਨ ਪਾਰਕ
* ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ - ਪ੍ਰੈਕਟਿਸਿੰਗ ਆਰਕੀਟੈਕਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ
* ਮੈਂਬਰ (ਖਜ਼ਾਨਚੀ) - ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ - ਇੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ
* ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ (ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਚੇਅਰ) - ਬੀਐਮਐਸ ਕਾਲਜ - ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿਭਾਗ
* ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ
* ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ - ਐਮਆਈਟੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਗੋਪਾਲ ਘੋਸ਼

**ਗੋਪਾਲ ਘੋਸ਼** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Gopal Ghose;** 5 ਦਸੰਬਰ 1913 - 30 ਜੁਲਾਈ 1980) ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। 1943 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਲਕੱਤਾ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਮੂਹ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਘੋਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਦਸੰਬਰ 1913 ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1935 ਵਿੱਚ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟਸ ਤੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 1938 ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟਸ ਤੋਂ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦੇਬੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਘੋਸ਼ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਘਣਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ। ਘੋਸ਼ ਨੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪਾਂ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਘੋਸ਼ ਕਈ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੂਝਵਾਨ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਟੈਂਪਰਾ, ਕਲਮ ਅਤੇ ਸਿਆਹੀ, ਅਤੇ ਬੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਪੇਸਟਲ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਕੱਤਾ ਗਰੁੱਪ (1943) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਘੋਸ਼ ਨੇ 1940 ਤੋਂ 1945 ਤੱਕ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਓਰੀਐਂਟਲ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੰਗਾਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ, ਸ਼ਿਬਪੁਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ) ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਡਰਾਇੰਗ ਸਿਖਾਈ। ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਿਰਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਲਚਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਸਦੀ ਮੌਤ 30 ਜੁਲਾਈ 1980 ਨੂੰ ਹੋਈ 

## ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
* ਰੰਗੀਨ ਚਿੱਤਰ - ਗੋਪਾਲ ਘੋਸ਼, ਅਕਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ। (2017) 
* ਗੋਪਾਲ ਘੋਸ਼: ਅਕਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਐਨਜੀਐਮਏ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਕ੍ਰੋਮੈਟਿਕ ਲਈ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਖੋਜ। ਸੰਜੋਏ ਕੁਮਾਰ ਮਲਿਕ ਦੁਆਰਾ ਕਿਊਰੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ (2012) 

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* ਮੋਇਤਰਾ, ਦਵਿਜੇਂਦਰ। *ਗੋਪਾਲ ਘੋਸ਼*, ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ, ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਲੜੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 1966

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1980
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1913
ਵੈਂਡੀ ਐਪਲਬੌਮ

**ਵੈਂਡੀ ਐਪਲਬੌਮ** (ਨੀ ਗੋਰਡਨ, ਜਨਮ 1961) ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਹੈ। ਲਿਬਰਟੀ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਡੋਨਾਲਡ ਗੋਰਡਨ ਦੀ ਧੀ, ਉਸ ਨੇ 2003 ਤੋਂ ਸਟੇਲੇਨਬੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਡੀ ਮੋਰਗਨਜ਼ਨ ਵਾਈਨ ਅਸਟੇਟ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। 

ਐਪਲਬੌਮ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, *ਫੋਰਬਸ* ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ 183 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਲਗਾਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨੂੰ "ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਦੀ" ਵਜੋਂ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਐਪਲਬੌਮ ਦਾ ਜਨਮ 1961 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਬੀਮਾ ਧਨਾਢ ਡੋਨਾਲਡ ਗੋਰਡਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪੇਗੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਨੇ ਵਿਟਵਾਟਰਸੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1982 ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ।

1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਲਿਬਰਟੀ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ, ਲਿਬਰਟੀ ਇਨਵੈਸਟਰਜ਼ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਈ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਬੋਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਬਰਟੀ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ, ਬਿਜ਼ਨਸ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਐਪਲਬੌਮ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਬਾਰੇ "ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ" ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਣ ਨਾਲੋਂ "ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨਾ ਬਿਹਤਰ ਸੀ"।

ਸੰਨ 2003 ਵਿੱਚ, ਐਪਲਬੌਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਡੀ ਮੋਰਗੇਨਜ਼ੋਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਟੇਲਨਬੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਵਾਈਨ ਅਸਟੇਟ ਹੈ, ਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਟੈਕਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਡੇਵ ਕਿੰਗ ਤੋਂ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਨੇਡ਼ਲੇ ਕੁਈਨ ਰੌਕ ਅਸਟੇਟ ਨੂੰ 60 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਾਹੁਲ ਜੈਨ

**ਰਾਹੁਲ ਜੈਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Rahul Jain**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। 1963 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਉਸਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ *ਆਸ਼ਾ*, ਇੱਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਇੰਡੋ-ਈਰਾਨੀ ਬੁਣਾਈ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਡਰਾਲੂਮ 'ਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਬੁਣਾਈ ਦੇ ਮਰ ਰਹੇ ਕਲਾ ਰੂਪ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਰਤੀ, ਈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਰੇਸ਼ਮ ਉੱਤੇ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਧਾਗੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਮੂਨੇ ਮੁਗਲ, ਸਫਾਵਿਦ ਅਤੇ ਓਟੋਮਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜੈਨ ਨੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਆਰਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, *ਰੈਪਚਰ - ਦ ਆਰਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਕਸਟਾਈਲਜ਼* ਲਿਖੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 500 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, *ਮੁਗਲ ਪਟਕਾਸ ਆਸ਼ਾਵਾਲੀ ਸਾਰੀਆ ਅਤੇ ਇੰਡੋ-ਗਰਾਊਂਡ ਫਰੈਗਮੈਂਟਸ ਇਨ ਦ ਕਲੈਕਸ਼ਨਜ਼ ਆਫ਼ ਦ ਕੈਲੀਕੋ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਟੈਕਸਟਾਈਲਜ਼ ਐਂਡ ਦ ਸਾਰਾਭਾਈ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ*, ਜੋ ਕਿ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਬੁਣਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਕਨੀਕਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਅਤੇ *ਹੈਂਡਕ੍ਰਾਫਟਡ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਕਸਟਾਈਲਜ਼: ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨ ਐਂਡ ਬਿਓਂਡ*, ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ।

ਜੈਨ ਨੂੰ ਜਮੀਲ ਪੁਰਸਕਾਰ III ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਮਕਾਲੀ ਇਸਲਾਮੀ ਕਲਾ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ। ਉਸਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨੇਮਾਈ ਘੋਸ਼ (ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ)

**ਨੇਮਾਈ ਘੋਸ਼** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Nemai Ghosh;** 8 ਮਈ 1934 – 25 ਮਾਰਚ 2020) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇਅ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵਜੋਂ, *ਗੂਪੀ ਗਾਈਨ ਬਾਘਾ ਬਾਈਨ* (1969) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਰੇਅ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ *ਅਗੰਤੁਕ* (1991) ਤੱਕ।

ਉਹ 2007 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਊਰੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਸਦੀ ਮੌਤ 25 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਉਹ 85 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਨ।
[thumb| ਘਰੇ ਬੇਅਰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਕਰੰਸੀ ਬਿਲਡਿੰਗ, [ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਖੇ ਨੇਮਈ ਘੋਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇਅ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ]]

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ
ਨੇਥਰਾ ਰਘੂਰਮਨ

**ਨੇਥਰਾ ਰਘੂਰਮਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Nethra Raghuraman**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 1997 ਵਿੱਚ ਫੈਮਿਨਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਲੁੱਕ ਆਫ ਦ ਈਅਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਜੇਤੂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਨਿਊਕਮਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਨਿਹਲਾਨੀ ਦੁਆਰਾ" *ਠਕਸ਼ਕ"* ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਲਿੰਚ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ "*ਭੋਪਾਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ"* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਘੂਰਾਮਨ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਟੀਵੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 1 ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨੇਥਰਾ ਨੇ 2011 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ-ਅਧਾਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰੀ, ਕੁਨਾਲ ਗੁਹਾ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਸੁਬਰਤ ਗੁਹਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।

## ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
* 2008 - *ਡਰ ਫੈਕਟਰ: ਖ਼ਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 1* ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ
* 1999 - ਡਾ. ਨੈਨਾ / ਪਰਛਾਏ (ਕਾਲਾ ਸਾਇਆ ਦੀ ਧੀ - ਪਰਾਜੀਵ ਦਾ ਸਮਰਾਟ) ਵਜੋਂ *ਕੈਪਟਨ ਵਿਓਮ* ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*
ਆਰ ਐਂਬੇਰੂਮਲ

**ਆਰ ਐਂਬਰੂਮਲ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **R Emberumal**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਕਾਰੀਗਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਭਾਰਤੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕਲਾ ਰੂਪ, ਕਲਮਕਾਰੀ ਦੇ ਤੰਜਾਵੁਰ (ਜਾਂ ਕੋਡਾਲੀਕਾਰੁਪੁਰ) ਰੂਪ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਿਲਪ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਐਂਬਰੂਮਲ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ 1941 ਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਅਰਿਆਲੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੋਲੀਡਮ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਿੱਕਲਨਾਯੱਕਨਪੇਟਾਈ ਵਿਖੇ ਕਲਮਕਾਰੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਨੇੜਲੇ ਕੋਡਾਲੀਕਾਰੁਪੁਰ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਤੰਜੌਰ ਨਾਇਕ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਕਈ ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। 

ਉਸਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਪੇਸ਼ਾ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਕਰੁੱਪੁਰ ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਸਟਰ ਕਾਰੀਗਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਪਣੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਤਾਂਤਰਿਕ ਅਤੇ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕਲ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਵਪਾਰ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲੋਟਿਕਾ ਵਰਦਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕਲਾ ਪੁਸਤਕ *"ਸਾਊਥ ਇੰਡੀਅਨ ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨਜ਼ ਆਫ਼ ਕਲਾਮਕਾਰੀ"* ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹਨ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* **2002** : ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 2002 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* **2005** : ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 2005 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ਿਲਪ ਗੁਰੂ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕਲਮਕਾਰੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941
ਐਮ. ਆਰ. ਡੀ. ਦੱਤਨ

right|frame|ਐਮ. ਆਰ. ਡੀ. ਦੱਤਨ
**ਐਮ. ਆਰ. ਡੀ. ਦੱਤਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **M R D Dattan;** 7 ਜੁਲਾਈ 1935 - 1 ਅਗਸਤ 2006) ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਸੀ। ਦੱਤਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਨਰਾਇਣ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਇਕੱਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ।

ਉਹ ਰਮਨ (ਜੋ ਕੋਚੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮਹਿਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ) ਅਤੇ ਕਵੂਟੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਮਦਰਾਸ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕੋਚੀਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣਨ ਲਈ ਕੇਰਲਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ. ਕੇਸਾਵਨ, ਵਲਾਥੋਲ ਨਾਰਾਇਣਮੇਨਨ, ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ, ਪਾਂਮਬਿੱਲੀ ਗੋਵਿੰਦਾਮੇਨਨ, ਆਰ. ਵੈਂਕਟ ਰਮਨ ਅਤੇ "ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਕੇਸ਼ਵਨ" ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਗੋਪੁਲੂ

**ਐਸ. ਗੋਪਾਲਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **S. Gopalan**), ਕਲਮ-ਨਾਮ **ਗੋਪੁਲੂ** (**Gopulu;** 18 ਜੂਨ 1924 - 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015), ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸੀ, ਜੋ ਤਾਮਿਲ ਹਾਸਰਸ ਰਸਾਲੇ *ਆਨੰਦ ਵਿਕਾਸ* ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

1924 ਵਿੱਚ ਤੰਜੌਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਗੋਪੁਲੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਉਸਨੇ ਕੁੰਭਕੋਣਮ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1941 ਵਿੱਚ, ਉਹ *ਆਨੰਦ ਵਿਕਾਸਨ* ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਆਇਆ। ਉੱਥੇ, ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ "ਮਾਲੀ" ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਦੀਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਈ ਕਈ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦਸੰਬਰ 1944 ਤੱਕ ਮਾਲੀ ਨੇ ਗੋਪੁਲੂ ਨੂੰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਮਾਲੀ ਹੀ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਗੋਪੁਲੂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, 1968 ਤੱਕ, ਗੋਪੁਲੂ ਨੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਟੂਨ, ਕਵਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕਾਲਮ ਬਣਾਏ।

ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਗੋਪੁਲੂ ਨੇ *ਥਿਲਾਨਾ ਮੋਹਨੰਬਲ* ਅਤੇ *ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨਿਲ ਤਿਰੂਮਨਮ* ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਲੇਖਕ ਦੇਵਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸੀਰੀਅਲ ਥੁਪਰੀਅਮ ਸਾਂਬੂ ਨੂੰ ਕਾਮਿਕਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਸੀ। ਦੇਵਨ ਦੇ ਬੁੜਬੁੜਾਉਂਦੇ ਜਾਸੂਸ ਨੂੰ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੋਪੁਲੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਗੋਪੁਲੂ ਨੇ 1953-54 ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਸਾਵੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਲੜੀ ਲਈ ਅਜੰਤਾ, ਏਲੋਰਾ, ਦਿੱਲੀ, ਜੈਪੁਰ, ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।

1972 ਵਿੱਚ, ਗੋਪੁਲੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਏਜੰਸੀ, ਐਡ ਵੇਵ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ *ਕੁੰਗੁਮਮ* ਅਤੇ ਸਨ ਟੀਵੀ ਦਾ ਲੋਗੋ ਵੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ *ਕਲਕੀ*, *ਅਮੁਧਾਸੁਰਾਭੀ*, *ਵਿਕਾਸ* ਅਤੇ *ਕੁੰਗੁਮਮ* ਵਰਗੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 

ਗੋਪੁਲੂ ਨੂੰ 26 ਨਵੰਬਰ 1991 ਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 'ਕਲਾਈਮਾਮਣੀ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਰਾਸੋਲੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਐਮਏ ਚਿਦੰਬਰਮ ਚੇਟੀਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 2001 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟਸ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ 
ਵਾਸ਼ਿੰਗਟੋਨਿਲ ਤਿਰੂਮਨਮ, ਸਾਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਗੋਪੁਲੂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ (ਨਰਮਧਾ ਪਾਥੀਪਗਮ, 1999)। 

ਗੋਪੁਲੂ ਦੇ ਕਾਰਟੂਨ ਵਿਕਾਟਨ ਪ੍ਰਸ਼ੂਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2015
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924
ਗੋਵਰਧਨ (ਚਿੱਤਰਕਾਰ)

**ਗੋਵਰਧਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Govardhan;** fl. 1595–1640)  ਮੁਗਲ ਯੁੱਗ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਮੁਗਲ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸਕੂਲ ਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਭਵਾਨੀ ਦਾਸ, ਸ਼ਾਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸਨ। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਗਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਸਨ। ਉਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਹੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਅਮੀਰ, ਸੰਵੇਦੀ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਨਰਮ ਮਾਡਲ ਵਾਲੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ।

ਗੋਵਰਧਨ *ਬਾਬਰਨਾਮਾ* ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਲੰਡਨ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। *ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਅਬ-ਪਾਸ਼ੀ (1615) ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣਾ*, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਮਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਜ਼ਾ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਉਸਦੇ ਪੋਰਟਰੇਟ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੋਰਟਰੇਟ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਦੌਲਤ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Govardhan._Shah_Jahan_and_Dara_Shikoh_ca._1638._Victoria_and_Albert_Museum.jpg|alt=Govardhan. Shah Jahan and Dara Shikoh c. 1638. Victoria and Albert Museum.| ਗੋਵਰਧਨ। ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਅਤੇ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ  ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਅਤੇ ਐਲਬਰਟ ਅਜਾਇਬ ਘਰ।
ਤਸਵੀਰ:Shah_Jahan_on_The_Peacock_Throne.jpg|alt=Shah Jahan on The Peacock Throne, c. 1635. Museum of Islamic Art, Doha| ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਮੋਰ ਤਖਤ 'ਤੇ,  ਇਸਲਾਮੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਦੋਹਾ
ਤਸਵੀਰ:Govardhan._A_Discourse_Between_Muslim_Sages_ca._1630_LACMA.jpg|alt=Govardhan. A Discourse between Muslim Sages c. 1630 LACMA.| ਗੋਵਰਧਨ। ਮੁਸਲਿਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਚਨ  ਐਲਏਸੀਐਮਏ।
ਤਸਵੀਰ:Kusa_and_Lava_chant_the_poem_before_Rama.jpg|alt=Folio from the Ramayana of Valmiki (The Freer Ramayana), 1597–1605| ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੇ ਰਾਮਾਇਣ (ਦਿ ਫਰੀਅਰ ਰਾਮਾਇਣ), 1597–1605 ਤੋਂ ਫੋਲੀਓ
ਤਸਵੀਰ:A_Musician_and_Singer_Kneel_at_the_Outskirts_of_a_Mughal_Camp._A_Yogi_and_a_Servant_Listen_to_them,_from_the_Minto_Album,_c.1630.jpg|alt=1630. A musician and singer kneel on the edge of a Mughal camp. A yogi and a servant listen to them. From the Minto Album. The instrument in a Seni rebab.| 1630. ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਮੁਗਲ ਕੈਂਪ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਗੋਡੇ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੌਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਮਿੰਟੋ ਐਲਬਮ ਤੋਂ। ਇੱਕ ਸੇਨੀ ਰਬਾਬ ਵਿੱਚ ਸਾਜ਼।
ਤਸਵੀਰ:Page_from_the_Late_Shah_Jahan_Album_--_Prince_and_Ascetics_c_1630.jpg|alt=Page from the Late Shah Jahan Album -- Prince and Ascetics c 1630. Instruments are the veena and (possibly) the daf.| ਸਵਰਗੀ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਐਲਬਮ - ਪ੍ਰਿੰਸ ਅਤੇ ਤਪੱਸਵੀ c 1630 ਤੋਂ ਪੰਨਾ। ਸਾਜ਼ ਵੀਣਾ ਅਤੇ (ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ) ਡੈਫ਼ ਹਨ।
ਤਸਵੀਰ:Govardhan._Akbar_With_Lion_and_Calf_ca._1630,_Metmuseum.jpg|alt=Akbar With Lion and Calf – by Govardhan (c. 1630), at the Metropolitan Museum of Art.| *ਅਕਬਰ ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਵੱਛੇ ਦੇ ਨਾਲ* - ਗੋਵਰਧਨ ਦੁਆਰਾ (  ), ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿਖੇ।
ਤਸਵੀਰ:Five_Holy_Men,_A_Leaf_From_the_St._Petersburg_Muraqqa.jpg|alt=Five Holy Men, A Leaf from the St. Petersburg Album. c. 1625–1630. Private collection.| ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਸ਼, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਐਲਬਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੱਤਾ।  । ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਸਰੋਤ 
* Beach, Milo C. (2020). "Govardhan". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (eds.). Encyclopaedia of Islam (3rd ed.). Brill Online. ISSN 1873-9830.
ਰੋਹਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ

**ਰੋਹਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Rohan Chakravarty**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ "ਗ੍ਰੀਨ ਹਿਊਮਰ" ਲੜੀ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਗੋਕਾਮਿਕਸ ਦੁਆਰਾ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੋਹਨ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਕਾਮਿਕਸ ਵਿਤਰਕ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। *ਗ੍ਰੀਨ ਹਿਊਮਰ* ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ *ਟਿੰਕਲ* ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਰੋਹਨ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਹੀ ਉਹ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ *ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਏਸ਼ੀਆ* ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤ-ਅਧਾਰਤ ਆਊਟਰੀਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਾਰਟੂਨ ਕੰਮ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਾਗਜ਼ੀਰਾ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੁਰੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬਾਘ ਦੇਖਣ ਨੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
* *ਗ੍ਰੀਨ ਹਿਊਮਰ ਫਾਰ ਏ ਸਲੇਟੀ ਪਲੈਨੇਟ*, ਪੈਂਗੁਇਨ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ, 2021
* *ਕੁਦਰਤਵਾਦੀ ਰੁਡੀ: ਸਾਹਸੀ।* *ਜਾਸੂਸ।* *ਮੂੰਗੀ* , ਪੈਂਗੁਇਨ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ, 2021
* *ਪੰਛੀ ਕਾਰੋਬਾਰ: ਭਾਰਤੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਚਿੱਤਰ ਝਾਤ*, ਬੰਬੇ ਨੈਚੁਰਲ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ, 2019
* *ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰਨਾ (ਪਰ ਦੂਰੋਂ)*, ਮਦਰਾਸ ਮਗਰਮੱਛ ਬੈਂਕ ਟਰੱਸਟ ਨਾਲ ਪ੍ਰਥਮ ਬੁੱਕਸ
* *ਅੰਕਲ ਬਿੱਕੀ ਨਾਲ ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਚਰ ਟ੍ਰੇਲ*, ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਐਫ ਇੰਡੀਆ, 2018 ਬਿਜਲ ਵਛਰਾਗਾਨੀ ਨਾਲ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਦਿਨਕਰ ਕੌਸ਼ਿਕ

**ਦਿਨਕਰ ਕੌਸ਼ਿਕ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Dinkar Kowshik;** 1918-2011) ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸੀ। ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿਖੇ ਕਲਾ ਭਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਮੁੜ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।

1918 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਧਾਰਵਾੜ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ 1940 ਅਤੇ 1946 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਲਾ ਭਵਨ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਕਰੀਅਰ ਦਿੱਲੀ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟਸ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਾ ਭਵਨ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਉਹ 1978 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ।

ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿਖੇ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮਾਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਂਤੀਕੀਤਨ ਦੇ ਕਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਥੰਮ੍ਹ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ - ਨੰਦਲਾਲ ਬੋਸ, ਬੇਨੋਦੇ ਬਿਹਾਰੀ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਰਾਮਕਿੰਕਰ ਬੈਜ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਉੱਚਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਬੰਗਾਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਦੇ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀਵਾਦੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਗਤੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਦਿਨਕਰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਮ ਸੀ। ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਰੋਧ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ ਦੇ ਕਲਾ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਜੀ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਨ ਅਤੇ ਸੋਮਨਾਥ ਹੋਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਕਲਾ ਭਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਦਿਨਕਰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਮੁੜ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਸਰਬਰੀ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ, ਅਜੀਤ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕਲਾਕਾਰ ਸੋਮਨਾਥ ਹੋਰੇ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸਨਤ ਕਰ ਅਤੇ ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸ਼ਾਅ ਨੂੰ ਕਲਾ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਉਸਨੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ *ਨੰਦਨ ਮੇਲਾ* ਲਗਾਉਣਾ ਵੀ ਸੀ। *ਨੰਦਨ ਮੇਲਾ* ਨੰਦਲਾਲ ਬੋਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। "ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੇਂਟਿੰਗ, ਮੂਰਤੀ, ਸਿਰਾਮਿਕਸ, ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਗਏ ਕਲਾ ਸਟਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਟਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਲੰਡਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਡਾਇਰੀਆਂ, ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ, ਫੈਸ਼ਨ ਗਹਿਣੇ, ਪੇਂਟਿੰਗ, ਪ੍ਰਿੰਟ, ਸਰਾਂ (ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ), ਅਤੇ ਸਿਰਾਮਿਕਸ, ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਕਿਫਾਇਤੀ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਹਨ।"

ਦਿਨਕਰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਦਾ 13 ਫਰਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਪੁਸ਼ਪਾ, ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਛੱਡ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918
ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਬ੍ਰੈਡਲੀ

**ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਬ੍ਰੈਡਲੀ** (20 ਮਈ 1922-30 ਅਕਤੂਬਰ 2000) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ *ਕੋਰੋਨੇਸ਼ਨ ਸਟ੍ਰੀਟ* ਵਿੱਚ ਮੌਡ ਗ੍ਰੀਮਜ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਬ੍ਰੈਡਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮੈਕਕਲਸਫੀਲਡ, ਚੈਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮੱਧ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਉਪਨਾਮ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

ਬ੍ਰੈਡਲੀ ਨੇ 1993 ਤੋਂ 1999 ਤੱਕ *ਕੋਰੋਨੇਸ਼ਨ ਸਟ੍ਰੀਟ* ਵਿੱਚ ਪੈਨਸ਼ਨਰ ਮੌਡ ਗ੍ਰੀਮਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੰਗੀ ਕੁਹਾੜੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ  "ਨਰਕ ਦੀ  ਸੱਸ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ 
ਬ੍ਰੈਡਲੀ ਨੇ 1950 ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਗਾਰਥ ਐਡਮਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ 1977 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਹ 78 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਰ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਧਨਰਾਜ ਭਗਤ

**ਧਨਰਾਜ ਭਗਤ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Dhanraj Bhagat;** 1917–1988) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੂਰਤੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1917 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਓ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ), ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰੀਅਰ 1947 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਲਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1977 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੂਰਤੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ।

ਭਗਤ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਟ੍ਰਾਈਨੇਲਜ਼, 1954 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਕਲਪਚਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਬੰਬੇ ਆਰਟ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟਸ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਗੈਲਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ 1978 ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਹੋਰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੇ ਪੇਪਰ-ਮਾਚੇ, ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ, ਤਾਂਬਾ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਵਰਗੇ ਕਈ ਮਾਧਿਅਮਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਕੰਮ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਆਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਡਰਾਇੰਗਾਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ। 

ਭਗਤ 1937 ਅਤੇ 1945 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਦੋ ਕਲਾ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1947 ਅਤੇ 1949 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਹੋਰ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 1948 ਅਤੇ 1949 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਬੰਬੇ ਆਰਟ ਸੋਸਾਇਟੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 1948 ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਮਿਲਿਆ। ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1961 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1969 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1977 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਧਨਰਾਜ ਭਗਤ ਦੀ ਮੌਤ 1988 ਵਿੱਚ 71 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਮੇਓ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭਗਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸੀ, ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਪਾਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਗਤ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1988
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917
ਬਿਜੇ ਬਿਸਵਾਲ

**ਬਿਜਯਾਨੰਦ ਬਿਸਵਾਲ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Bijayananda Biswaal**)**,** ਜਿਸਨੂੰ **ਬਿਜਯਾ ਬਿਸਵਾਲ ਦੇ** ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਟਿਕਟ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਤੋਂ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਲੈ ਲਈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਬਿਜੈ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਗੁਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੱਲਾਹਾਰਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਕੰਮ 
ਬਿਜੈ ਬਿਸਵਾਲ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਲਮ ਕਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
ਬਿਸਵਾਲ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਸ਼ੋਅ 'ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964