open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਪ੍ਰੇਮ ਸਹਿਗਲ

ਕਰਨਲ **ਪ੍ਰੇਮ ਕੁਮਾਰ ਸਹਿਗਲ** (25 ਮਾਰਚ 1917 – 17 ਅਕਤੂਬਰ 1992) ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਇੱਕ ਅਫਸਰ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਬਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਿਆ। ਜੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਰਨਲ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਸ਼ਾਹ ਨਵਾਜ ਖਾਨ ਸਮੇਤ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਕੋਰਟ-ਮਾਰਸ਼ਲ 'ਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਉਣ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਬਰਦਸਤ ਧਰਨੇ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਰੋਸ-ਵਿਖਾਵੇ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਹਲਚਲ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਝੁੱਕ ਗਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਨੇ ਨਜ਼ਰਸਾਨੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਜਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
* ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ
* ਸ਼ਾਹ ਨਵਾਜ਼ ਖਾਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917
ਵਿਲੀਅਮ ਪੈੱਨ

**ਵਿਲੀਅਮ ਪੇਨ** (1644–1718) ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।

1681 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਚਾਰਲਸ II ਨੇ ਪੈੱਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਬਕਾਇਆ ਰਿਣ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਅਮਰੀਕੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਟੁਕੜਾ ਵਿਲੀਅਮ ਪੈੱਨ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਦਾ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਅਤੇ ਦੇਲਾਵੇਅਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੈੱਨ ਤੁਰੰਤ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਊ ਕੈਸਲ ਵਿੱਚ 1682 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਅਹਿਮਦ ਰਜ਼ਾ ਖ਼ਾਨ

ਇਮਾਮ ਅਹਿਮਦ ਰਜਾ ਖਾਨ ਫਾਜਿਲੇ ਬਰੇਲਵੀ (, , 1856–1921) ਹਨਾਫੀ ਸੁੰਨੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਬਰੇਲਵੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 10 ਸ਼ੱਵਾਲ 1672 ਹਿਜਰੀ ਮੁਤਾਬਕ 14 ਜੂਨ 1856 ਨੂੰ ਬਰੇਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਕੰਧਾਰ ਦੇ ਪਠਾਨ ਸਨ ਜੋ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਆਏ ਸਨ। ਇਮਾਮ ਅਹਿਮਦ ਰਜਾ ਖਾਨ ਫਾਜਿਲੇ ਬਰੇਲਵੀ ਦੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਲਾਹਜਰਤ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਲਾ ਹਜਰਤ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਮੁਫਤੀ, ਵਿਦਵਾਨ, ਹਾਫਿਜ, ਲੇਖਕ, ਸ਼ਾਇਰ, ਧਰਮਗੁਰੁ, ਭਾਸ਼ਾਵਿਦ, ਯੁਗਪਰਿਵਰਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰੇਲਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1856
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1921
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਗੰਗਾਧਰ ਨਹਿਰੂ

**ਗੰਗਾਧਰ ਨਹਿਰੂ ** (1827&ndash;1861) ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੋਤਵਾਲ (ਮੁੱਖ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ) ਸਨ। ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨੇਤਾ ਮੋਤੀਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਂਧੀ-ਨਹਿਰੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ
ਕੋਤਵਾਲ

**ਕੋਤਵਾਲ** ਮਧਕਾਲੀ ਭਾਰਤ ਕਿਲੇ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲਰ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਖਿਤਾਬ ਸੀ। ਕੋਤਵਾਲ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਉਥੋਂ ਦੇ ਹਾਕਮ ਦੇ ਲਈ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਸਮੇਂ ਜੈਲਦਾਰ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਹੀ ਸ਼ਬਦ ਕੋਟਪਾਲ (ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਾਖਾ) ਹੈ। ਮੁਗਲਰਾਜ ਵੇਲੇ ਇਹ ਜੱਜ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਠਾਣੇਦਾਰ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਰਾਜਿਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਿਆਸਤ ਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਵੇਲੇ ਹਰ ਪਿੰਡ ਚ ਕੋਤਵਾਲ ਨੂੰ 40 ਕੈਨਾਲ ਨਹਿਰੀ ਜਮੀਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਚੰਦ ਬਰਦਾਈ

**ਚੰਦ ਬਰਦਾਈ** (1149 – 1200) ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਅਜਮੇਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ 1165 ਤੋਂ 1192 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਦੇ ਰਾਜਕਵੀ ਸਨ। ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਚੰਦ ਬਰਦਾਈ ਭੱਟ ਜਾਤੀ ਦੇ ਜਗਾਤ ਨਾਮਕ ਗੋਤਰ ਦੇ ਬਾਹਮਣ ਸਨ। ਚੰਦ ਪ੍ਰਥਵੀਰਾਜ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਆਏ ਸਨ। ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਚਾਂਦ ਬਰਦਾਈ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਰਬਾਰੀ ਕਵੀ ਬਣਾਇਆ। ਇੱਥੋਂ ਚੰਦ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਥਵੀਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਾਗੌਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ। 
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਰਾਸੋ ਨਾਮਕ ਮਹਾਂਕਾਵ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਵਰਮਾ

**ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਵਰਮਾ** (18 ਨਵੰਬਰ 1931- 1986) ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਹ ਗੀਤਕਾਰ, ਕਥਾਕਾਰ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 
## ਜੀਵਨੀ
ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਵਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਨਵੰਬਰ 1931 ਨੂੰ ਬਿਲਾਸਪੁਰ, ਮਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਲੋਕਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ
*ਭਟਕਾ ਮੇਘ (1957) 
* ਮਾਇਆਦਰਪਣ (1967)
*ਦਿਨਾਰੰਭ (1967)
*ਜਲਸਾਗਰ (1973) 
*ਮਗਧ (1984)
### ਹੋਰ
* ਝਾੜੀਆਂ ਤਥਾ ਸੰਵਾਦ (ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ)
*ਬੀਸਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਕੇ ਅੰਧੇਰੇ ਮੇਂ (ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਗਰੰਥ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਐਸ. ਸਾਕੀ

**ਐਸ. ਸਾਕੀ**, ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਤੇ ਛਪਣਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

## ਸਾਹਿਤਕ-ਸਫ਼ਰ
1986 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਇਕ ਬਟਾ ਦੋ ਆਦਮੀ’ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਸਾਕੀ ਹੁਣ ਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ 13 ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ 6 ਨਾਵਲ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਾਸਿਕ ਪੱਤਰਾਂ ‘ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ’, ‘ਕਹਾਣੀ’, ‘ਪੰਜ ਦਰਿਆ’ ਅਤੇ ‘ਕਵਿਤਾ’ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।

## ਪੜ੍ਹਾਈ
ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਕੇਤਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲਾ ਗਿਆ।

## ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਨਵਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਹੁਰੂਪੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਹਥਲੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸਾਕੀ ਦੀਆਂ 25 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ-ਥੋੜਾਂ, ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੇ ਵਿਭਚਾਰ, ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਤ੍ਰਿਪਤ-ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਰੀਝਾਂ-ਉਮੰਗਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਮਾਰਮਿਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਬਹੁਰੂਪੀਆ’, ਰੰਡੀ, ਪਿਉ ਜਿਹਾ, ਰੱਬ ਦਾ ਘਰ, ਜੂਠੀ ਥਾਲੀ, ਬੇਜੀ ਜਿਹੀ, ਕਮਲੀ, ਸੂਰ ਤੇ ਸੁਰਗ, ਕੀ ਕਰੇ ਕੋਈ, ਸ਼ੇਖੂ, ਵਿਰਸਾ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਤੇ ਮਦਰ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ [[ਛੋਟਾ ਸਿੰਘ], ਨਿਕਰਮੀ, ਵੱਡਾ ਆਦਮੀ, ਮੇਲੋ ਤੇ ‘ਭਖੜੇ ਅਤੇ ਰੰਡੀ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਭਰਵਾਂ ਸਵਾਗਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਸਨਮਾਨ
***ਐਸ. ਸਾਕੀ** ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਨਾਨਕ ਦੁਖੀਆ ਸਭ ਸੰਸਾਰ’ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਕਲਕੱਤਾ ਵੱਲੋ ਸਨਮਾਨ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।
*ਨਾਵਲ ਵੱਡਾ ਆਦਮੀ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਲੰਡਨ ਦਾ ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਪੁਰਸਕਾਰ
*ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਟਰੱਸਟ ਢੁਡੀਕੇ ਦਾ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
*ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਸੰਗਮ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਨਾਵਲਿਸਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਆਦਿ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
*ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ, ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ 2010 ਦਾ ‘ਗਲਪ ਪੁਰਸਕਾਰ’ ਆਪ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਸੋ ਗਿਆ’ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਨਕਦ, ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਪੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ਾਲ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਅਸਗ਼ਰ ਵਜਾਹਤ

**ਅਸਗਰ ਵਜਾਹਤ** (ਜਨਮ 5 ਜੁਲਾਈ 1946) ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਰਾਮਾ, ਕਥਾ, ਨਾਵਲ, ਯਾਤਰਾ-ਸਮਾਚਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਅਸਗਰ ਵਜਾਹਤ (1946 ਈਸਵੀ) ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ -ਰਾਤ ਮੈਂ ਜਾਗਨੇ ਵਾਲੇ (ਕਥਾਦੇਸ਼), ਪਹਰ-ਦੋਪਹਰ (ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ) ਅਤੇ ਸਾਤ ਆਸਮਾਨ (ਰਾਜਕਮਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਅਤੇ ਛੇ ਵੱਡੇ ਨਾਟਕ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੀਹਨੇ ਲਾਹੌਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ,ਉਹ ਜੰਮਿਆ ਈ ਨਹੀਂ ਅਸਗਰ ਵਜਾਹਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਟਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਖੇਡਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ! ਹੋਰਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰੰਗਕਰਮੀ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। "ਇੰਨਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼" ਉਨ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਡਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਅਠਾਰਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਮੈਂ ਹਿੰਦੂ ਹੂੰ। ਸਬਸੇ ਸਸਤਾ ਗੋਸ਼ਤਨਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਅਠਾਰਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। 
## ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
1946 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਫ਼ਤੇਹ ਪੁਰ ’ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਸਗਰ ਵਜਾਹਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਫ਼ਤੇਹ ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਤੇਹ ਪੁਰ ’ਚੋਂ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ ਅਲੀਗੜ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨਿਵਰਸਟੀ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ ਦੀ ਡਿਗ੍ਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ ਜੇ.ਐਨ.ਯੂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪੋਸਟ ਡਾਕਟ੍ਰੇਲ ਖੋਜ ਵੀ ਕੀਤੀ। 1971 ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲਿਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ ਤੇ ਫੇਰ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਬਣੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਸਗਰ ਵਜਾਹਤ ਨੇ ਏ.ਜੇ.ਕਿਦਵਈ ਮਾਸ ਕਮਿਯੂਨੀਕੇਸ਼ਨ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮੁਖੀ ਵੱਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਚਿਤਰਕਲਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸਗਰ ਵਜਾਹਤ ਹੋਣਾ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ। ਚਿਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਬੁਡਾਪੇਸਟ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ ਕਈ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ ਸੀਰਿਅਲਾਂ ਦੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਪਲੇ ਅਤੇ ਡਾਇਲਾਗ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਆਦਿਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਦੁਆਲੇ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਉਨ੍ਹਾ ਦਾ ਸੀਰਿਅਲ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਲਿਖਤਾਂ
**ਕੈਸੀ ਆਗੀ ਲਗਾਈ*
**ਚਲਤੇ ਤੋਂ ਅੱਛਾ ਥਾ*
**ਮਨ ਮਾਟੀ*
**ਪਹਰ-ਦੋਪਹਰ*
**ਰਾਤ ਮੇਂ ਜਾਗਨੇ ਵਾਲੇ* 
**ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਾਮ*
**ਮੈਂ ਹਿੰਦੂ ਹੂੰ*
**ਸਾਤ ਆਸਮਾਨ*

### ਨਾਟਕ
#ਜੀਹਨੇ ਲਾਹੌਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ,ਉਹ ਜੰਮਿਆ ਈ ਨਹੀਂ 
#ਠੰਡਾ ਗੋਸ਼ਤ
#ਗੌਡਸੇ @ ਗਾਂਧੀ.ਕਾਮ
#ਇੰਨਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਕਰਨਲ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ

ਕਰਨਲ **ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ** (18 ਮਾਰਚ 1914 – 6 ਫਰਵਰੀ 2006), ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ। ਦੂਸਰੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੇਮ ਕੁਮਾਰ ਸਹਿਗਲ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਸ਼ਾਹ ਨਵਾਜ ਖਾਨ ਸਮੇਤ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਕੋਰਟ-ਮਾਰਸ਼ਲ 'ਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਉਣ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਬਰਦਸਤ ਧਰਨੇ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਰੋਸ-ਵਿਖਾਵੇ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਹਲਚਲ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਝੁੱਕ ਗਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਨੇ ਨਜ਼ਰਸਾਨੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਜਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
* ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ
* ਸ਼ਾਹ ਨਵਾਜ਼ ਖਾਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914
ਇੰਡੀਆ ਅਗੇਂਸਟ ਕਰੱਪਸ਼ਨ

**ਇੰਡੀਆ ਅਗੇਂਸਟ ਕਰਪਸ਼ਨ** (ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ) ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰ-ਵਿਆਪੀ ਜਨਤਕ-ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਠੋਰ ਕਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਈ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਜਿਵੇਂ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ, ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ, ਮੇਧਾ ਪਾਟੇਕਰ, ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਆਦਿ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅੰਦੋਲਨ
ਜੱਟ ਜੀਊਣਾ ਮੌੜ

***ਜੱਟ ਜੀਊਣਾ ਮੌੜ***, 1991 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ, ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਗੁਰਕੀਰਤਨ ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਹਨ।
## ਪਲਾਟ
ਜੀਊਣਾ ਮੌੜ (ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ) ਬਹੁਤ ਤਕੜਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰੁਚੀਆਂ ਵਾਲਾ ਨੌਜਵਾਨ ਆਦਮੀ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਡਾਕੂ ਬਨਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਭਰਜਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਆਰ ਗਾਂਧੀ

ਸ਼੍ਰੀ **ਆਰ ਗਾਂਧੀ** (ਜਨਮ 	1956) 03 ਅਪਰੈਲ 2014 ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦਾ ਉਪ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਬੈਂਕ ਦੇ ਕਾਰਜਪਾਲਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਉਮਰ ਅਬਦੁੱਲਾ

**ਉਮਰ ਅਬਦੁੱਲਾ** ; (ਜਨਮ 10 ਮਾਰਚ 1970) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਫਾਰੂਕ ਅਬਦੁੱਲਾ ਹਨ।

ਉਮਰ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਵਾਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ 11ਵਾਂ ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ ਹੈ।

ਉਮਰ ਅਬਦੁੱਲਾ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 5 ਜਨਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਗਠ-ਜੋੜ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ।

ਉਹ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ
ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ

ਅਤੇ ਲਿਓ ਤਾਲਸਤਾਏ, 1901 ਵਿੱਚ]]
**ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ** ਰੂਸੀਆਂ ਜਾਂ ਰੂਸੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਕੌਮਾਂ ਦਾ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਸ, ਰੂਸ, ਜਾਂ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀਆਂ ਸੀ। ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਮੱਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲਭੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਰੂਸੀ ਵਿਚ ਮਹਾਕਾਵਿ ਅਤੇ ਇਤਹਾਸ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਰੋਸ਼ਨ ਖਿਆਲੀ ਦੇ ਜੁੱਗ ਤਕ, ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਧ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ 1830ਵਿਆਂ ਤੱਕ, ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਕਵਿਤਾ, ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਡਰਾਮੈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਨੇ ਕਾਵਿਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਫਲਣ-ਫੁੱਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ: ਵਸੀਲੀ ਜ਼ੂਕੋਵਸਕੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਨੇ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਗਦ ਵੀ ਫਲ-ਫੁੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਨ ਰੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨਿਕੋਲਾਈ ਗੋਗੋਲ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ ਆਇਆ, ਜਿਸਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੀਨਤਾ ਦਰਸਾਈ। ਲੀਓ ਤਾਲਸਤਾਏ ਅਤੇ ਫਿਓਦਰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਸਦੀ  ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਐਂਤੋਨ ਚੈਖੋਵ ਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਮੋਹਰੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰੂਸੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਿਲਵਰ ਯੁੱਗ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਕਸਰ "ਸਿਲਵਰ ਯੁੱਗ " ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਵੀਆਂ ਕੋਂਸਤਾਂਤਿਨ ਬਾਲਮੌਂਟ, ਵਾਲੇਰੀ ਬਿਰਊਸੋਵ, ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਬਲੋਕ, ਅੰਨਾ ਅਖ਼ਮਾਤੋਵਾ, ਨਿਕੋਲੇ ਗੁਮੀਲੀਓਵ, ਓਸਿਪ ਮੈਂਡਲਸਟਾਮ, ਸਰਗੇਈ ਯੈਸੇਨਿਨ, ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਾਇਕੋਵਸਕੀ, ਮਰੀਨਾ ਸਵੇਤਾਏਵਾ ਅਤੇ ਬੋਰਿਸ ਪਾਸਤਰਨਾਕ ਹਨ। ਇਸ ਯੁੱਗ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਲੇਖਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਕੂਪਰਿਨ, ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਇਵਾਨ ਬੂਨਿਨ, ਲਿਓਨਿਡ ਐਂਦਰੇਏਵ, ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗੁਬ, ਅਲੈਕਸੀ ਰੇਮੀਜ਼ੋਵ, ਯੇਵਗਨੀ ਜ਼ਮਿਆਤਿਨ, ਦਮਿਤਿਰੀ ਮੀਰੇਜ਼ਕੋਵਸਕੀ ਅਤੇ ਐਂਦਰੇ ਬੇਲੀ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। 1917 ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਸਫੇਦ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਸਰਬਵਿਆਪਕ ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਉਦਯੋਗ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੁਝਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਨਿਕੋਲਾਈ ਆਸਤਰੋਵਸਕੀ ਦਾ ਨਾਵਲ ਸੂਰਮੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ? ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਫਾਦੀਯੇਵ ਨੇ ਰੂਸ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਪਰਵਾਸੀ ਲੇਖਕ, ਵਲਾਦੀਸਲਾਵ ਖੋਦਾਸੇਵਿਚ, ਜਿਓਰਗੀ ਇਵਾਨੋਵ ਅਤੇ ਵਿਆਰੇਸਲਾਵ ਇਵਾਨੋਵ ਵਰਗੇ ਕਵੀ; ਮਾਰਕ ਅਲਦਾਨੋਵ, ਗਾਇਤੋ ਗਾਜ਼ਦਾਨੋਵ ਅਤੇ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਨਾਬੋਕੋਵ ਵਰਗੇ ਨਾਵਲਕਾਰ; ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਪਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਲੇਖਕ ਇਵਾਨ ਬਿਨਿਨ ਨੇ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੌਰਾਨ ਲਿਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਲਾਗ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸੋਲਜੇਨਿਤਸਿਨ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਨਰਮਾਈ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਤਾਜੀ ਹਵਾ ਦਾ ਬੁੱਲਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਨਤਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰਾ ਬਣ ਗਈ। ਇਹ "ਨਰਮਾਈ" ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹੀ; 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਨੂੰ ਕਈ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ

**ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ** ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਸਾਹਿਤ ਹੈ। 
## ਉਦਾਹਰਨ 
* ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ 
** ਚੀਨੀ ਸਾਹਿਤ 
** ਜਾਪਾਨੀ ਸਾਹਿਤ 
** ਡਚ ਸਾਹਿਤ 
* ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ 
** ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ 
** ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ 
** ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ 
** ਤਮਿਲ ਸਾਹਿਤ 
* ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ 
** ਅਰਬੀ ਸਾਹਿਤ 
** ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ 
** ਤੁਰਕਿਸ਼ ਸਾਹਿਤ 
*ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ
** ਬਰਮੀ ਸਾਹਿਤ 
** ਕੰਬੋਡੀਅਨ ਸਾਹਿਤ 
** ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ 
** ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਸਾਹਿਤ 
** ਫ਼ਿਲਪਾਈਨੀ ਸਾਹਿਤ 
** ਸਿੰਗਾਪੁਰੀ ਸਾਹਿਤ 
** ਥਾਈ ਸਾਹਿਤ 
** ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਸਾਹਿਤ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ
ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ

**ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ** ਤੋਂ ਭਾਵ 1947 ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਿਤ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ 22 ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ।
## ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
### ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ
### ਐਪਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ
### ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ
### ਪ੍ਰਾਕਿਰਤ ਸਾਹਿਤ
### ਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ
ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ

**ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ, ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਰਾਓ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਲਿਖਤ
* ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ

## ਕਵਿਤਾ 
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੀਰੋਜ਼ਿਓ, ਮਾਈਕਲ ਮਧੂਸੂਦਨ ਦੱਤ, ਤੋਰੂ ਦੱਤ, ਰੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੱਤ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਬਿੰਦੋ, ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਹਰਿੰਦਰਨਾਥ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲੀਪ ਚਿਤਰੇ, ਕਮਲਾ ਦਾਸ, ਯੂਨੀਸ ਡੀ ਸੂਜ਼ਾ, ਨਿਸਿਮ ਇਜ਼ਕੀਲ, ਕੇਰਸੀ ਕਾਤਰਕ, ਸ਼ਿਵ ਕੇ ਕੁਮਾਰ, ਅਰੁਣ ਕੋਲਾਟਕਰ, ਪੀ. ਲਾਲ, ਜਯੰਤ ਮਹਾਪਾਤਰਾ, ਡੋਮ ਮੋਰੇਸ, ਗੀਵ ਪਟੇਲ, ਏ.ਕੇ.ਰਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਪੀਸੀਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਅਭੈ ਕੇ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਅੰਜੂ ਮਖੀਜਾ, ਅਰਨਬ ਜਾਨ ਡੇਕਾ, ਬਿਭੂ ਪਾਧੀ, ਰਣਜੀਤ ਹੋਸਕੋਟ, ਸੁਦੀਪ ਸੇਨ, ਸਮਿਤਾ ਅਗਰਵਾਲ, ਮਕਰੰਦ ਪਰਾਂਜਾਪੇ, ਜੀਤ ਥਾਇਲ, ਜੈਦੀਪ ਸਾਰੰਗੀ , ਮਨੀ ਜੇਵੀ ਰਾਓ , ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡੋਮਿਨਿਕ, ਮੀਨਾ ਕੰਦਾਸਾਮੀ, ਨਲਿਨੀ ਪ੍ਰਿਅਦਰਸ਼ਨੀ, ਗੋਪੀ ਕੋਟੂਰ, ਤਪਨ ਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਰੁਕਮਣੀ ਭਯਾ ਨਾਇਰ, ਰੌਬਿਨ ਨਗਨਗੋਮ, ਵਿਹੰਗ ਏ ਨਾਇਕ, ਅਨੁਰਾਧਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ, ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਲਤਾ ਅਤੇ ਨੰਦਿਨੀ ਸਾਹੂ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਗਾ ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਲੀ, ਸੁਜਾਤਾ ਭੱਟ, ਰਿਚਰਡ ਕ੍ਰਾਸਟਾ, ਯੁਯੁਤਸੂ ਸ਼ਰਮਾ, ਤਾਬਿਸ਼ ਖੈਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰਮ ਸੇਠ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਸਲਾਹਕਾਰੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ

**ਸਲਾਹਕਾਰੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ** (Counseling psychology) ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਪੈਸ਼ਲਿਟੀ ਹੈ ਜੋ ਸਲਾਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ; ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ; ਜੀਵਨ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪਰਾਮਰਸ਼ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਵਰਗੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਆਪਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਅਹਿਸਾਸ

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ, **ਅਹਿਸਾਸ** ਜਾਂ **ਭਾਵਨਾ** ਅੰਤਰੀਵ, ਸਚੇਤ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਰੂਪ ਮਨੋ-ਸਰੀਰਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੀਕਰਨ, ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ, ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮੂਡ, ਮਜ਼ਾਜ, ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੋਸ਼ਗਤ ਅਰਥ ਹੈ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਭਾਵ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਝੀ ਭੌਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੁੱਲ ਬੋਧ ਦਾ ਅਧਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ *Feeling* ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਅਨੁਭਵ ਜਾਂ ਬੋਧ ਦੁਆਰਾ ਸਪਰਸ਼ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੇ ਹੋਰ ਅਨੁਭਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਨਿੱਘ ਦਾ ਅਨੁਭਵ। ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ *sentire* ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ, ਸੁਣਨਾ ਜਾਂ ਸੁੰਘਣਾ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਜ਼ਬੇ ਦੇ ਸੁਚੇਤ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ
ਮਰਸੀਆ

**ਮਰਸੀਆ** (ਫ਼ਾਰਸੀ: مرثیہ‎)ਮਰਸੀਆ ਉਰਦੂ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਮਾਤਮੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਕਿਸੇ ਮਰ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਾਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕਰਬਲਾ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨ ਇਬਨ ਅਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਜਿਹੜੇ ਸ਼ੋਕਮਈ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਰਸੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਸੀਏ ਦੋ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਾਖਲੀ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਖ਼ਾਰਜੀ। ਦਾਖਲੀ ਮਰਸੀਏ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਗੁਣ, ਵਚਨ ਤੇ ਕਰਮ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਖ਼ਾਰਜੀ ਮਰਸੀਏ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਆਪਣਾ ਗਮ, ਰੰਜ ਤੇ ਦੁੱਖੜੇ ਵੀ ਸਾਮਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿਰੂਪ
ਸ੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲ

**ਸ਼੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲ** (31 ਦਸੰਬਰ,1925-28 ਅਕਤੂਬਰ,2011) ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਸਮਕਾਲੀ ਕਥਾ-ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਣ ਵਿਅੰਗਕਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲ ਨੇ 25 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਕਲ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗਿਰਦੇ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਲ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਿਆਂ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ
**ਸ਼੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲ** ਦਾ ਜਨਮ 31 ਦਸੰਬਰ 1925 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਖਨਊ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਟਰੌਲੀ ਨਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੁਕਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ 1947 ਵਿੱਚ ਅਲਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਕਲ ਨੇ ਉੱਤਰ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਂਤਕ ਸਿਵਿਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ (ਪੀ.ਸੀ.ਐਸ.) ਦੀ ਨੌਕਰੀ 1949 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਈ.ਏ.ਐਸ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੀਰ 1979-1980 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਨਾਟ੍ਯ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਤੌਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਕੀਤੀ। 1983 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਲ ਨੂੰ ਆਈ.ਏ.ਐਸ ਦੀ ਪਦਵੀ ਤੋਂ ਰੀਟਾਅਰਮੈਂਟ ਮਿਲੀ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਲ ਨੇ ਕੁਲ 25 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਕਰੀਬ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ *ਮਕਾਨ*,*ਸੂਨੀ ਘਾਟੀ ਕਾ ਸੂਰਜ*,*ਬਿਸਰਾਮਪੁਰ ਕਾ ਸੰਤ* ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀਲਾਲ ਨੇ ਰਾਗ ਦਰਬਾਰੀ ਵਰਗੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਨਾਵਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਲਾਲ ਦੇ ਨਾਵਲ **ਰਾਗ ਦਰਬਾਰੀ** ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ 15 ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। 1980 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਵਲ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਟੀ.ਵੀ ਸੀਰਿਅਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਨੈਟਵਰਕ ਤੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਸ਼ੁਕਲ ਦੀ ਮੌਤ 28 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਾਵਲ
**ਸੂਨੀ ਘਾਟੀ ਕਾ ਸੂਰਜ* 1957
**ਅਗਿਆਤਵਾਸ* 1962
*ਰਾਗ ਦਰਬਾਰੀ 1968
**ਆਦਮੀ ਕਾ ਜ਼ਹਿਰ* 1972
**ਸੀਮਾਏਂ ਟੁੱਟਤੀ ਹੈਂ 1973
**ਮਕਾਨ* 1976
**ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਵ* 1987
**ਬਿਸਰਾਮਪੁਰ ਕਾ ਸੰਤ* 1998
**ਬੱਬਰ ਸਿੰਘ ਔਰ ਉਸਕੇ ਸਾਥੀ* 1999
**ਰਾਗ ਵਿਰਾਗ* 2001

### ਵਿਅੰਗ
**ਅੰਗਦ ਕਾ ਪਾਂਵ* 1958
**ਯਹਾਂ ਸੇ ਵਹਾਂ* 1970
**ਮੇਰੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਵਿਅੰਗ ਰਚਨਾਏਂ* 1979
**ਉਮਰਾਓਨਗਰ ਮੇਂ ਕੁੱਛ ਦਿਨ* 1986
**ਕੁੱਛ ਜ਼ਮੀਨ ਮੇਂ ਕੁੱਛ ਹਵਾ ਮੇਂ* 1990
**ਆਓ ਬੈਠ ਲੇਂ ਕੁੱਛ ਦੇਰ* 1995
**ਅਗਲੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਕਾ ਸ਼ਹਿਰ* 1996
**ਜਹਾਲਤ ਕੇ ਪਚਾਸ ਸਾਲ* 2003
**ਖਬਰੋਂ ਕਿ ਜੁਗਾਲੀ* 2005

### ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਏ ਘਰ ਮੇਰਾ ਨਹੀ* 1979
**ਸੁਰਕਸ਼ਾ ਤਥਾ ਅਨਿਆ ਕਹਾਣੀਆਂ* 1991
**ਇਸ ਉਮਰ ਮੇਂ* 2003
**ਦਸ ਪ੍ਰਾਤੀਂਧੀ ਕਹਾਣੀਆ* 2003

### ਸੰਸਮਰਣ
**ਮੇਰਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ* 2002
**ਕੁੱਛ ਸਾਹਿਤਿਆ ਚਰਚਾ ਭੀ* 2008

### ਸਾਹਿਤਿਕ ਸਮੀਖਿਆ
**ਭਗਵਤੀ ਚਰਨ ਵਰਮਾ* 1989
**ਅਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ* 1994
**ਅਗਏਯਾ:ਕੁੱਛ ਰੰਗ ਕੁੱਛ ਰਾਗ* 1999

### ਸੰਪਾਦਨ
**ਹਿੰਦੀ ਹਾਸਿਆ ਵਿਅੰਗਆ ਸੰਕਲਨ* 2002

## ਸਨਮਾਨ
*1970 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਰਾਗ ਦਰਬਾਰੀ ਲਈ
*1978 ਵਿੱਚ ਮੱਧ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਪਰਿਸ਼ਦ ਪੁਰਸਕਾਰ *'ਮਕਾਨ* ਲਈ
*1988 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਥਾ ਵਲੋਂ *ਸਾਹਿਤ ਭੂਸ਼ਣ* ਅਵਾਰਡ
*1991 ਵਿੱਚ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ *ਗੋਇਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ*
*1994 ਵਿੱਚ  ਉੱਤਰ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਥਾ ਵਲੋਂ *ਲੋਹਿਆ* ਸਨਮਾਨ
*1996 ਵਿੱਚ ਮੱਧ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ *ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ* ਸਨਮਾਨ
*1997 ਵਿੱਚ ਮੱਧ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਮੈਥਿਲੀ ਸ਼ਰਨ ਗੁਪਤਾ ਸਨਮਾਨ
*1999 ਵਿੱਚ ਬਿਰਲਾ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਵਲੋਂ *ਵਿਆਸ* ਸਨਮਾਨ
*2005 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ *ਯਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸਨਮਾਨ*
*2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲੋਂ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਅਵਾਰਡ
*2011 ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2009 ਲਈ *ਜਨਾਂਪਿਠ'' ਅਵਾਰਡ

## ਸਾਹਿਤਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ, ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ, ਜਰਮਨੀ, ਯੂ.ਕੇ., ਪੋਲੈਂਡ, ਸੂਰੀਨਾਮ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਉਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਚੀਨ ਭੇਜੇ ਗਏ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ

**ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਤੀਜਾ** (1149–1192 ਈ.), ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਕਰ ਕੇ **ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ** ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੌਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਉੱਤੇ ਬਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਰਾਜਪੂਤ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਹੇਮੂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ ਆਖਰੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 1192 ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤਾਂ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਬੇਦੀ ਬਾਣ ਦਾ ਕਮਾਲ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਤਵੇ ’ਤੇ ਖੜਾਕ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਸਿੱਧਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਢੇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਚੰਦਬਰਦਾਈ ਨੂੰ ਗਲਵੱਕੜੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਖੰਜਰ ਆਰ-ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਆਤਮ-ਬਲੀਦਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਵਾਪਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ 
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਅਕਤੂਬਰ 1166 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਅਨਿਲਪਾਟਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਜਾ ਸੋਮਸ਼ਵਰ ਚੌਹਾਨ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ ਸਮੇਸ਼ਵਰ ਚੌਹਾਨ ਚਲੁਕਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੇ ਸੀ। ਸੋਮਸ਼ਵਰ ਚੌਹਾਨ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਚਲੁਕਿਆ ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਰਪਾਲ ਸੋਲੰਕੀ ਨਾਲ ਅਨਿਲਪਾਟਨ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕਮਲਾਵਤੀ ਸੀ। ਕਮਲਾਵਤੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਨੰਗਪਾਲ ਤੋਮਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਨੰਗਪਾਲ ਤੋਮਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਧੀ ਰੂਪਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਨੌਜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਿਜੈਪਾਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦੇ ਇਕ ਭਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ 2 ਸਾਲ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਹਰੀਰਾਜ ਦੋਵੇਂ ਅਨਿਲਪਾਟਨ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ।ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਇਕ ਭੈਣ ਪ੍ਰੀਥਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਤੋਂ 5 ਸਾਲ ਛੋਟੀ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਤਾ ਸੋਮਸ਼ਵਰ ਸ਼ਾਹੀ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੱਸਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਸ਼ਾਹੀ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ "ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ" ਰੱਖਿਆ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ "ਰਾਜ" ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸਾਰਥਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਇਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਨਾਮ "ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ" ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ          

ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਖੇਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ

ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਹੀਂ ਲਹਿਰਾਏਗਾ ...

ਸੂਰਿਆਵੰਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸ਼ੇਰ ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਸਮਰਾਟ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਦੇਵੇਗਾ ...
'ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਰਸੋ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਨਾਮਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੰਦਰਬਾਜ਼ਾਈ ਲਿਖਦੇ ਹਨ-
 

ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਨਾਮ ਦਾ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਰੀਆਂ ਖੋਹ ਲਵੇਗਾ। ਤਖਤ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵਧਾਏਗਾ, ਯਾਨੀ ਕਲਯੁਗ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਜਿੰਨੀ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋਵੇਗੀ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਦਾ ਬਚਪਨ ਅਨਹਿਲਪਟਨ ਦੀ ਸਹਿਰਸਾਲਿੰਗ ਝੀਲ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਸੋਪਨਕੁਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਰਾਜਪ੍ਰਸਾਦਿ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਬਤੀਤ ਹੋਇਆ।

ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੋਸਤ ਨਿਠੁਰਾਏ, ਜੈਤਸਿੰਘ ਪਰਮਾਰ, ਕਵੀਚੰਦਰ ਬਰਦਾਈ, ਦਹਿਰਾਮਭਰੇ, ਹਰਸਿੰਘ, ਪੰਜਜੁਰੇ, ਸਾਰੰਗਾਰਾਏ,ਕਨ੍ਹਾਰਾਏ ਅਰਜੁਨ, ਸਖੁਲੀ, ਸੰਜਮਰਾਏ ਪੁੰਡੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਖੇਡਦੇ ਸਨ।

## ਵਿੱਦਿਆ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ

**ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ** (Personality psychology) ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੰਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਹੇਠਲੇ ਹਨ- 
* ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਢੁਕਵਾਂ ਸਤੁੰਲਿਤ ਚਿਤਰਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ
* ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੰਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ; ਅਰਥਾਤ ਲੋਕ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 
* ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ; ਅਰਥਾਤ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਸਮਾਨ ਹੈ। 
ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਹਾਵ ਭਾਵ ਉਸਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਭਾਵ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਨੋਜਗਤ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਨੋਸਰੀਰਕ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਏਕਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅਪੂਰਵ ਸਮਯੋਜਨ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
 * व्यक्तित्व मनोविज्ञान (ਗੂਗਲ ਕਿਤਾਬ; ਲੇਖਕ - ਮਧੂ ਅਸਥਾਨਾ, ਕਿਰਨ ਬਾਲਾ ਵਰਮਾ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ
ਡਾ. ਰੌਸ਼ਨ ਲਾਲ ਅਹੂਜਾ

**ਡਾ. ਰੌਸ਼ਨ ਲਾਲ ਅਹੂਜਾ** (1904-) ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਸਾਹਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਅਲੋਚਕ ਸਨ।
## ਕਿਤਾਬਾਂ
### ਨਾਟਕ
*ਕਲਿੰਗਾ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ 
*ਭੂਮੀ ਅੰਦੋਲਨ
*ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ
*ਕਲਿਊਪੈਟਰਾ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ
*ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦ ਕੌਰ
*ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ (ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ) (1970)
*ਤਲਾਕ
*ਬੇਦਖ਼ਲੀ

### ਆਲੋਚਨਾ
*ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ
*ਅਕਾਦਮਿਕ ਆਲੋਚਨਾ ਅਰਥਾਤ ਕਾਵਿ ਮੁਲਾਂਕਣ (1984)
*ਨਾਟਕ ਦੇ ਰੰਗ ਮੰਚ (1994)
*ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ 
*ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ (1963)	
*ਪੱਛਮੀ ਅਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤਥਾ ਮੁਖ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤ (1960)
### ਹੋਰ
*ਮੇਰੀ ਸਾਹਿੱਤਿਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ (1986)
*ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ (1970)
### ਸੰਤਾਲੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕਾਂਗੀ
*ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ
*ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਧੀ
*ਜੌਹਰ
*ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਿੰਦਾਬਾਦ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਇੰਗਮਾਰ ਬਰਗਮਾਨ

**ਇੰਗਮਾਰ ਬਰਗਮਾਨ**;  (14 ਜੁਲਾਈ 1918 – 30 ਜੁਲਾਈ 2007) ਇੱਕ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਰੰਗ-ਮੰਚ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਲਾਲਾ ਪਿੰਡੀ ਦਾਸ

**ਲਾਲਾ ਪਿੰਡੀ ਦਾਸ** (1886 - 17 ਜੁਲਾਈ 1969) ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ
ਲਾਲਾ ਪਿੰਡੀ ਦਾਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵਨਿਆਵਲ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਸੀ. ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਜੂਨ 1886 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲਾਲਾ ਈਸ਼ਰ ਦਾਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਆਦਰਯੋਗ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ​​ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਆਦਮੀ ਸੀ। 1904 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੁੱਟ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡੀ ਦਾਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਿਆ.

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1886
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1969
ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ

**ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ** ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਛੰਦ ਜਾਂ ਤੁਕਾਂਤ ਮੇਲ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਲੈਅ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵਿਤਾ
ਟੋਨੀ ਬਾਤਿਸ਼

**ਟੋਨੀ ਬਾਤਿਸ਼** (11 ਜਨਵਰੀ 1958 -21 ਮਈ 2016) ਇੱਕ ਵਚਨਬੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਥੀਏਟਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ​​ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ, ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ 1975 ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਡਰਾਮਾ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਪਰਿਵਾਰਕ਼ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ . ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਜਗਦੀਸ਼ ਫਰਿਆਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਪੇਰੇ ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ
ਬਿਭੂਤੀਭੂਸ਼ਣ ਬੰਧੋਪਾਧਿਆਏ

**ਬਿਭੂਤੀਭੂਸ਼ਣ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ** () () (12 ਸਤੰਬਰ 1894&ndash; 1 ਨਵੰਬਰ 1950) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵੰਡ ਦੇ ਬਾਦ ਜਦੋਂ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਦੋ ਟੋਟੇ ਹੋਏ ਤਦ ਪੂਰਵੀ ਬੰਗਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਜਦੋਂ ਇਹ ਖੇਤਰ ਆਜ਼ਾਦ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਬਣਿਆ ਤਦ ਇਸ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੰਗਾਲੀ ਜਾਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲਗਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ
ਅੰਬੇਦਕਰ ਨਗਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਅੰਬੇਦਕਰ ਨਗਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ** ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 80 ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕਾ 2008 ਦੇ ਪਰਿਸੀਮਨ ਦੌਰਾਣ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।

## ਸਾਂਸਦ
2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਓਮ ਪਾਂਡੇ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਸਾਂਸਦ ਚੁਣੇ ਗਏ। 2009 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਂਸਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।

|-style="background:#E9E9E9;"
!ਸਾਲ
!colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ
!align="center"| ਸਾਂਸਦ
!ਸਰੋਤ
|-
|2014
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਹਰੀ ਓਮ ਪਾਂਡੇ
|
|}

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਐਂਡ ਦ ਮਾਊਂਟੇਨਜ਼ ਇਕੋਡ

***ਐਂਡ ਦ ਮਾਊਂਟੇਨਜ਼ ਇਕੋਡ*** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: And the Mountains Echoed) ਅਫਗਾਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਤੀਜਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ 2013 ਵਿੱਚ ਰਿਵਰਹੈੱਡ ਬੂਕਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਾਂਗੂ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ 9 ਦੇ 9 ਭਾਗ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇਹ ਹੁਸੈਨੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਛੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ *ਐਂਡ ਦ ਮਾਊਂਟੇਨਜ਼ ਇਕੋਡ* ਦੀ ਮੰਗ ਬਹੁਤ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਪ੍ਰੀ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਉਮੀਦ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਰੀਲਿਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ Amazon.com ਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 10ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। *ਐਂਡ ਦ ਮਾਊਂਟੇਨਜ਼ ਇਕੋਡ* ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਛਪੀਆਂ।

## ਕਥਾਨਕ
ਨਾਵਲ 1952 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਦਬਾਗ ਨਾਂ ਦੇ ਗਲਪੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਬੂਰ, ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ, ਆਪਣੀ 3 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਪਰੀ ਨੂੰ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਬੇਔਲਾਦ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਉਸ ਦੇ 10 ਸਾਲ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਅਬਦੁੱਲਾ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪਰੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰੀ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆ ਵਾਂਗ ਪਾਲਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ

**ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ** (9 ਅਕਤੂਬਰ 1937 - 3 ਅਪਰੈਲ 2010) ਪੰਜਾਬ ਉਘੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਇੱਕ ਲਾਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਆਦਰਸ਼ ਅਧਿਆਪਕ, ਕੁਸ਼ਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਵੀ, ਲੋਕ ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਸਪੂਤ ਅਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਇਨਸਾਨ ਸਨ। ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨ ਮਾਹੌਲ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਦੀ ਗੌਰਵਮਈ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। 
## ਮੁਢਲੀ ਵਿਦਿਆ
ਪਿਤਾ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਏ ਤੋਂ ਮਹਿਰੂਮ ਪੂਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਾਇਆ ਮੀਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪੂਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪਿੱਛੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਦਾ ਵੀ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਬੰਗਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਵ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਮਲਕ, ਵਾਈਸ- ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ, ਪ੍ਰੋ. ਢੋਡੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਤਾਰ’ ਨੇ ਪੂਨੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਬੀ.ਏ. ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਐੱਮ.ਏ. ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ। ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਸਾਈਕਲ ’ਤੇ 30 ਮੀਲ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਤੈਅ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਜਿੰਦੋਵਾਲ (ਬੰਗਾ) ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
## ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ
ਪੂਨੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈਪੀਐੱਸ ਅਤੇ ਫਿਰ 1965 ਦੇ ਬੈਚ ਦੇ ਆਈਏਐੱਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਨਾਮ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੂਨੀ ਸਾਹਿਬ, ਬਤੌਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ-ਕਮ-ਟਿਊਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਨਵੰਬਰ 1961 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਕਾਲਜ, ਬੰਗਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਹਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾਲ ਬੜੇ ਨਿੱਘ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਬਿਖੇਰਦੇ ਸਨ।
ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਲੋੜਵੰਦ ਦੀ ਜਾਇਜ਼ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪੂਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਾਦਗੀ, ਸਰਲਤਾ ਅਤੇ ਹਲੀਮੀ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹਊਮੈ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ।
## ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਫਰ
ਕਾਲਜ ਦੀ ਨਵੰਬਰ 1961 ਦੀ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਲੇਖ “”nited Nations and 3ollective Security” ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪੂਨੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ- ‘ਆਖਣ ਵਾਲਾ ਕਿਆ ਵੇਚਾਰਾ’, ‘ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਨਾ ਰੱਜੀਆਂ’ ਅਤੇ ‘ਆਪੇ ਨਾਲ ਤੁਰਦਿਆਂ’ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਨੀ ਸਾਹਿਬ ਅਕਸਰ ਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ 
## ਮਾਨ ਸਨਮਾਨ
1996 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਨਮਾਨਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਾਰਚ, 1959 ਨੂੰ ਕਾਲਜ ਦੇ ਇਨਾਮ ਵੰਡ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
*ਕੰਡਿਆਲ਼ੀ ਰਾਹ (1974)
*ਨੰਗੇ ਪੈਰ (1977)
*ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਕੀਰਾਂ( 1986)
*ਮੋਏ ਮੌਸਮਾਂ ਦਾ ਮਰਸੀਆ (1991)
*ਰੁੱਤ ਆਏ ਰੁੱਤ ਜਾਏ(1999)
*ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਨਾ ਰੱਜੀਆਂ (2006)
*ਅੱਖਾਂ ਵਾਲ਼ਾ ਕਯਾ ਵਿਚਾਰਾ (2007)
*ਅਸਰ ਤੋਂ ਸੁਰ ਤੱਕ
## ਗ਼ਜ਼ਲ
ਐਵੇਂ ਦੇਈ ਨਾ ਜਾ ਹਵਾ ਮੈਨੂੰ।

ਮੈਂ ਹਾਂ ਅੰਗਿਆਰ, ਉੱਠ ਕੇ ਬੁਝਾ ਮੈਨੂੰ।

----

ਸੁਰ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸੁਣਾ ਮੈਨੂੰ।

ਲਾ ਕੇ ਆਢ੍ਹੇ ਨਾ ਇੰਝ ਤਪਾ ਮੈਨੂੰ।

----

ਮੈਂ ਹਾਂ ਸੁਕਰਾਤ ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਰ,

ਜ਼ਹਿਰ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ ਪਿਆ ਮੈਨੂੰ।

----

ਵਾਂਗ ਸੂਹੇ ਸਿਵੇ ਦੇ ਮਚਿਆ ਹਾਂ,

ਹੋਰ ਚਿਣਗਾਂ ਨਾ ਹੁਣ ਛੁਹਾ ਮੈਨੂੰ।

----

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਸੂਰ ਬਣ ਕੇ ਰਿਸ ਪੈਣੈ,

ਫ਼ੱਟ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਨਾ ਲਗਾ ਮੈਨੂੰ।

----

ਮੇਰੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਖ਼ੁਦਾ ਬਣੀ ਬੈਠੈਂ,

ਕਿੰਝ ਵਿਚਰੇਂਗਾ ਕਰ ਜੁਦਾ ਮੇਨੂੰ?

----

ਧਰਤ ਆਪਣੀ ਨਾ ਆਪਣਾ ਅੰਬਰ,

ਹੋਰ ਦੇਵੇਂਗਾ ਕੀ ਸਜ਼ਾ ਮੈਨੂੰ?

----

ਮੈਂ ਹਾਂ ਕੁਕਨੂਸ ਮਰ ਕੇ ਜੀ ਪਾਂਗਾ,

ਵਕ਼ਤ ਦੇ ਮੀਰ ਆਜ਼ਮਾ ਮੈਨੂੰ।

----

ਮੁੱਕ ਜਾਵਣ ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਕਜੀਏ,

ਕਦੇ ਇਹ ਵੀ ਤਾਂ ਦੁਆ ਦੇ ਮੈਨੂੰ।

----

ਮੈਂ ਹਾਂ ‘ਅਮਰੀਕ’ ਦੀਪ ਦੇਹੁਰੀ ਦਾ,

ਭੁੱਲ ਕੇ ਹੀ ਸਹੀ, ਜਗਾ ਮੈਨੂੰ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤ

**ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤ** ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਕਲੋਨੀਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਰੰਭਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਜੋਕੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਲੋਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਛਾਪ ਛੱਡੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਇੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੇ/ਰਹੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤ
ਗੈਰ-ਗਲਪ

**ਗੈਰ-ਗਲਪ** ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਣ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਗਲਪ ਹੈ। ਗੈਰ-ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਾਏ ਗਏ ਸਥਾਨ, ਵਿਅਕਤੀ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਦਰਭ ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗ਼ੈਰ-ਗਲਪ ਅੰਤਰ-ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਜਾਂ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗ਼ੈਰ-ਗਲਪ-ਬਿਰਤਾਂਤ (ਖ਼ਾਸਕਰ, ਵਾਰਤਕ) ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਗਲਪ ਸਾਹਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਥਾਵਾਂ ਕੁੱਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਤੱਤ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲੋਂ ਹੱਟ ਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਚਨਾ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਕਿਵੇਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰੂਪ
ਪ੍ਰਸੰਨਾ

**ਪ੍ਰਸੰਨਾ** - (ਜਨਮ 1951), ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਰੰਗ ਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕੰਨੜ ਥਿਏਟਰ ਦੇ ਅਗਰਦੂਤ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ (NSD) ਤੋਂ ਡਿਗਰੀਯਾਫਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਨਾਟ ਸੰਸਥਾ ਸਮੁਦਾਏ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ। ਸੱਤਵੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨਾ ਨੇ ਕੰਨੜ ਰੰਗ ਮੰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਕੰਨੜ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਅਤੇ ਕਵੀ ਵੀ ਹਨ।ਪ੍ਰਸੰਨਾ ਆਪਣੇ ਸੰਗਠਨਕਾਰੀ ਕੌਸ਼ਲ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਲਈ ਰੰਗ ਮੰਚ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸੰਨਾ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਡਰਾਮਾ ਅਕਾਦਮੀ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ ਲਈ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੰਨਾ ਨੇ ਨਿਨਾਸਮ, ਰੰਗਮੰਡਲ-ਭੋਪਾਲ, ਰੰਗਾਏ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਥਿਏਟਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੰਗ ਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ

ਇਸ ਲੇਖ ਦਾ ਫੋਕਸ, ਕੇਵਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿੱਤੇ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸਾਹਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਕਾਟਲੈਂਡ, ਆਇਰਲੈਂਡ, ਵੇਲਜ਼ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਸਮੇਤ ਸਾਬਕਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਲੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਪਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ, ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਰਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸੀ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ (ਗੀਤਕਾਰ)

**ਸ਼ੰਕਰਦਾਸ ਕੇਸਰੀਲਾਲ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ** (30 ਅਗਸਤ 1923 - 14 ਦਸੰਬਰ 1966) ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਸ਼ੈਲੇੰਦਰ ਨੂੰ 'ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੁਸ਼ਕਿਨ' ਕਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਬੂ ਜਗਜੀਵਨ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਾਬੇ ਰਵਿਦਾਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੋਇਆ ਮਹਾਨ ਦਲਿਤ ਕਵੀ ਮੰਨਿਆ ਸੀ। 

## ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਗੀਤ 
* ਰਮਿਆ ਵਸਤਾਵਿਆ (ਸ਼੍ਰੀ 420) 
* ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਵੇਖ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ (ਸ਼੍ਰੀ 420) 
* ਮੇਰਾ ਜੂਤਾ ਹੈ ਜਾਪਾਨੀ (ਸ਼੍ਰੀ 420) 
* ਆਜ ਫਿਰ ਜੀਨੇ ਕੀ (ਗਾਈਡ) 
* ਗਾਤਾ ਰਹੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ (ਗਾਈਡ) 
* ਪਿਯਾ ਤੋਸੇ ਨੈਨਾ ਲਾਗੇ ਰੇ (ਗਾਈਡ) 
* ਕ੍ਯਾ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਹੋ ਗਯਾ (ਗਾਈਡ) 
* ਹਰ ਦਿਲ ਜੋ ਪਿਆਰ ਕਰੇਗਾ (ਸੰਗਮ) 
* ਦੋਸਤ ਦੋਸਤ ਨਾ ਰਹਾ (ਸੰਗਮ) 
* ਸਬ ਕੁਛ ਸੀਖਾ ਹਮਨੇ (ਅਨਾੜੀ)
* ਕਿਸੀ ਕੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟੋਂ ਪੇ (ਅਨਾੜੀ)

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* Shailendra, popular Lyrics
* Detail biography, Shailendra

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼ਮਸੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਫ਼ਾਰੂਕੀ

**ਸ਼ਮਸੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਫ਼ਾਰੂਕੀ** () (15 ਜਨਵਰੀ 1935 - 25 ਦਸੰਬਰ 2020) ਉਰਦੂ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਰਦੂ ਅਦਬ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਦਖ਼ਲ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਬਣੇ। ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਪਿਰਤਾਂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਉਰਦੂ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਟੀ ਐਸ ਈਲੀਅਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ
ਸ਼ਮਸੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜਨਵਰੀ 1935 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਦਾਰ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਪਲੇ ਸ਼ਮਸੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਖੂੰ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ *ਕਈ ਚਾਂਦ ਔਰ ਥੇ ਸਰੇ ਆਸਮਾਂ*, *ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਕੇ ਹਿਮਾਇਤ ਮੇਂ*, *ਉਰਦੂ ਕਾ ਇਬਤਿਦਾਈ ਜ਼ਮਾਨਾ* ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।  ਸ਼ਮਸੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ 1986 ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਸਨਮਾਨ  ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 25 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਲਾਹਬਾਦ ਦੇ ਅਸ਼ੋਕਨਗਰ ਨੇਵਾਦਾ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫ਼ਾਰੂਕੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਮੀਲਾ ਫ਼ਾਰੂਕੀ ਦੀ ਕਬਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੀ ਸੁਪੁਰਦ-ਏ-ਖ਼ਾਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।  ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਮੀਲਾ ਫ਼ਾਰੂਕੀ ਦੀ ਮੌਤ 2007 ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਦਾਸਤਾਨਗੋਈ
ਦਾਸਤਾਨਗੋਈ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਉਰਦੂ ਰਵਾਇਤ ਹੈ। ਇਸ ਕਲਾ ਰੂਪ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਕਲਾ ਰੂਪ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਿਖ਼ਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 1928 ਵਿੱਚ ਮੀਰ ਬਕਰ ਅਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਮਸੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਫ਼ਾਰੂਕੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਤੀਜੇ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਮਹਿਮੂਦ ਫ਼ਾਰੂਕੀ ਨੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
:ਤਹਕੀਕੀ ਤੇ ਤਨਕੀਦੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
* ਅਸਬਾਤ ਵ ਨਫ਼ੀ
* ਉਰਦੂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਕੇ ਅਹਿਮ ਮੋੜ
* ਉਰਦੂ ਕਾ ਇਬਤਦਾਈ ਜ਼ਮਾਨਾ ਅਦਬੀ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਵ ਤਾਰੀਖ਼ ਕੇ ਪਹਿਲੂ
* ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਕੀ ਹਿਮਾਇਤ ਮੈਂ
* ਅੰਦਾਜ਼ ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਕਿਆ ਹੈ
* ਤਾਬੀਰ ਕੀ ਸ਼ਰ੍ਹਾ
* ਤਫ਼ਹੀਮ ਗ਼ਾਲਿਬ
* ਸ਼ਿਅਰ ਸ਼ੋਰ ਅੰਗੇਜ਼ ਚਾਰ ਜਿਲਦੇਂ 
* ਸ਼ਿਅਰ ਗ਼ੈਰ ਸ਼ਿਅਰ ਔਰ ਨਸਰ
* ਖ਼ੁਰਸ਼ੀਦ ਕਾ ਸਾਮਾਨ ਸਫ਼ਰ
* ਸੂਰਤ ਵ ਮਾਅਨੀ ਸੁਖ਼ਨ
* ਗ਼ਾਲਿਬ ਪਰ ਚਾਰ ਤਹਰੀਰੇਂ
* ਗੰਜ ਸੋਖ਼ਤਾ
* ਲੁਗ਼ਾਤ ਰੋਜ਼ਮਰਾ
* ਹਮਾਰੇ ਲੀਏ ਮੰਟੋ ਸਾਹਿਬ
* ਲਫ਼ਜ਼ ਵਮਾਨੀ
* ਨਏ ਨਾਮ
* ਨਗ਼ਮਾਤ ਹਰੀਤ
* ਅਰੂਜ਼ ਆਹੰਗ ਔਰ ਬਿਆਨ

### ਅਫ਼ਸਾਨੇ 
* ਸਵਾਰ ਔਰ ਦੂਸਰੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ

### ਨਾਵਲ 
* ਕਈ ਚਾਂਦ ਥੇ ਸਿਰ ਆਸਮਾਂ

### ਸ਼ਾਇਰੀ 
*ਗੰਜ ਸੋਖ਼ਤਾ
*ਸਬਜ਼ ਅੰਦਰ ਸਬਜ਼
*ਚਾਰ ਸੰਮਤ ਕਾ ਦਰਿਆ
* ਆਸਮਾਨ ਮਹਿਰਾਬ
*ਮਜਲਿਸ ਆਫ਼ਾਕ ਮੈਂ ਪਰਵਾਨਾ ਸਾਂ (ਜੁਮਲਾ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕੀ ਕੁਲੀਆਤ)

## ਇਨਾਮ ਸਨਮਾਨ
*ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤੀਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਨਾਮ ਸਿਤਾਰਾ-ਇ-ਇਮਤਿਯਾਜ 
*ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਸਨਮਾਨ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Lecture by Shamsur Rehman Faruqi on Urdu Poetry

## ਹਵਾਲੇ
ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ

**ਬਾਦਲ ਸਿਰਕਾਰ** (15 ਜੁਲਾਈ 1925 – 13 ਮਈ 2011), ਜਾਂ **ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ**, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ। ਉਹ 1970 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਸਥਾਪਤੀ ਵਿਰੋਧੀ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ,*ਸ਼ਤਾਬਦੀ* ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ
ਰਾਜੀਵ ਦੀਕਸ਼ਿਤ

**ਰਾਜੀਵ ਦੀਕਸ਼ਿਤ** (30 ਨਵੰਬਰ 1967 - 30 ਨਵੰਬਰ 2010) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਤੇਜ਼ ਵਕਤਾ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਚਾਓ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।  ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਨ-ਜਗਰਾਤਾ ਅਭਿਆਨ ਚਲਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਰਥਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ * ਭਾਰਤ ਸਵੈ ਅਭਿਮਾਨ ਅੰਦੋਲਨ* ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010
ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ

**ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ** (10 ਮਾਰਚ 1920 - 19 ਮਾਰਚ 2012) ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਕਾਮਰੇਡ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 
## ਜੀਵਨੀ
ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਮਾਰਚ 1920 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਹਰਸ਼ਾ ਛੀਨਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਾਭ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਕਾਮਰੇਡ ਅਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 1938 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫੱਤੇਵਾਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਅਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਪੈਰਵਾਈ ਕੀਤੀ। 1946 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨੀ ਮੋਰਚਾ ਵਿੱਚ 950 ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920
ਰਜਨੀ ਕੋਠਾਰੀ

**ਰਜਨੀ ਕੋਠਾਰੀ** (ਜਨਮ 1928) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਨੀਤੀਵਿਗਿਆਨੀ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ, ਸਿਖਿਆਵਿਦ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹਨ।. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜ ਅਧਿਅਨ ਪੀਠ (CSDS) ਦੀ 1963 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਾਨਵਿਕੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਇਨ ਨਾਮਕ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀ ਵੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਕਵਿਤਾ ਸਿੰਘ

**ਕਵਿਤਾ ਸਿੰਘ** ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (JNU) ਦੇ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਸਿੰਘ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (JNU) ਦੇ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। 1987 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਐਮ ਐਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੜੋਦਾ ਤੋਂ ਐਮ ਐਫ਼ ਏ (MFA) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 1997 ਵਿੱਚ ਪੀ ਐੱਚ ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ। ਉਸ ਨੂੰ 2002 ਵਿੱਚ ਜੇਐਨਯੂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਿਸਰਚ ਰੁਚੀਆਂ, ਭਾਰਤੀ ਪੇਟਿੰਗ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਰਾਜਪੂਤ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਅਜਾਇਬਘਰਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਨਾਸਰ ਹੁਸੈਨ

**ਨਾਸਰ ਹੁਸੈਨ** ਸਾਬਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਏਸੇਕਸ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਲਈ 1987 ਅਤੇ 2004 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡੀ। ਉਹ 1999 ਅਤੇ 2003 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਕਪਤਾਨ ਰਿਹਾ। ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ ਸੂਚੀ-ਇਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ 650 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 62 ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਹਿਤ 30,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਨ ਬਣਾਏ। ਉਸ ਨੇ 207 ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟੈਸਟ ਸਕੋਰ 1997 ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਡਨ'' ਨੇ "ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ" ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵਾਜਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਲ 96 ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਅਤੇ 88 ਇਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੇਮਾਂ ਖੇਡੀਆਂ। ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 5200 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸਲਿੱਪ ਅਤੇ ਗੱਲੀ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ 150 ਕੈਚ ਕੀਤੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸੈਨ ਪਰਿਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਵੱਡਾ ਬੇਵਕੂਫ ਸਿਧਾਂਤ

**ਵੱਡਾ ਮੂਰਖ ਥਿਊਰੀ** ਜਾਂ **ਵੱਡਾ ਬੇਵਕੂਫ ਸਿਧਾਂਤ** ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵ ਮੁੱਲ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚਲੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਅਕਸਰ ਅਤਰਕਸ਼ੀਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਉਮੀਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਡਾ. ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ

**ਡਾ. ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ** (21 ਸਤੰਬਰ 1938 - 4 ਅਪਰੈਲ 2014) ਉੱਘੇ ਚਿੰਤਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਖੋਜੀ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ।
## ਜੀਵਨੀ
ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਸਤੰਬਰ 1938 ਨੂੰ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਜਾਚਕ ਨਾਮਵਰ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਨਾਮਵਰ ਆਲੋਚਕ ਡਾ. ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ।
ਡਾ. ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਅਤੇ ਪੀ-ਐਚ.ਡੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਪੋਇਟਰੀ ਆਫ਼ ਮੈਟਾਕਾਂਸੀਅਸਨੈੱਸ* (1982)
**ਵੈਸਟਰਨ ਪੋਇਟਿਕਸ ਐਂਡ ਈਸਟਰਨ ਥਾਟ* (1983)
**ਲਿਟਰੇਚਰ ਐਂਡ ਫੋਕਲੋਰ ਆਫ਼ਟਰ ਪੋਸਟ-ਸਟਰਕਚਰਲਿਜ਼ਮ* (1991)
**ਡਿਫਰੈਂਸ਼ਲ ਮਲਟੀਲੌਂਗ* (ਸੰਪਾ. 1992)
**ਟ੍ਰਾਂਸਕਲਚਰ ਪੋਇਟਿਕਸ* (1998)
**ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਐਂਡ ਪੋਸਟ ਮਾਡਰਨ ਥਾਟ* (1999)
**ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ (ਕਿਤਾਬ)* (2004)
**ਦ ਸਿੱਖ ਮੈਮਰੀ* (2009)
**ਵਿਸਮਾਦ* (ਅਨੁ. 2013) ਆਦਿ ਹਨ।

### ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਕੌਮੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵੱਲ* (1993) 
**ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ: ਦੇਹ ਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ*(1995)
**ਵਿਸ਼ਵ ਚਿਤਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ* (2003) 
**ਵਿਸਮਾਦੀ ਪੂੰਜੀ* (2010)
**ਉੱਤਰਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ (ਕਿਤਾਬ)*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਮਣੀ ਮਾਧਵ ਚਾਕਿਆਰ

**ਮਣੀ ਮਾਧਵ ਚਾਕਿਆਰ** (15 ਫਰਵਰੀ 1899 - 14 ਜਨਵਰੀ 1991) ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਡਰਾਮਾ ਪਰੰਪਰਾ ਕੁਟਿਆੱਟਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰਵਸ਼ਰੇਸ਼ਠ ਅਭਿਨੇ ਅਤੇ ਨਾਟ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਕਰਮੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1899
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1990
ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮੱਖੀ

**ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮੱਖੀ** ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਕਰ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਲਾਵਰ ਫਲਾਈ(flower fly), ਹੋਵਰ ਫਲਾਈ(hoverfly) ਅਤੇ ਸਿਰਫਿਡ ਫਲਾਈ(syrphid fly) ਵਰਗੇ ਨਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਂ ਜਾਤੀ ਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਨਾਂ ‘ਹੈਲੋਫਿਲੱਸ’ ਹੈ। ਮੱਖੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ‘ਸਿਰਫਿਡੀ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 6000 ਜਾਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਨਕਲਚੀ ਮੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ, ਡੂਮਣਿਆਂ, ਘਰਘੀਨਾਂ ਤੇ ਭਰਿੰਡਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਚਾਲ-ਢਾਲ ਅਪਣਾ ਲਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸਮਝ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਫਟਕਦੇ। ਕਈ ਮੱਖੀਆਂ ਡੰਗ ਮਾਰਨ ਦੀ ਝੂਠੀ ਕਿਰਿਆ ਤਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਨੂੰ ‘ਬੇਟੀਸੀਅਨ ਮਿਮਿਕਰੀ’ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
## ਅਕਾਰ ਅਤੇ ਬਣਤਰ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੱਖੀਆਂ ਦਾ ਕੱਦ ਕਾਠ ‘ਸ਼ਹਿਦ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ’ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਮਕੀਲੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਢਿੱਡ ਉੱਤੇ ਪੀਲੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੱਖੀਆਂ ਇੱਕ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜੇ ਫੁੱਲ ਅੱਗੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਖੰਭ ਹੀ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਖੰਭ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਹਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮੋੜ ਤੋਂ ਮੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਕਿ ਇਹ ਡੰਗ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰ ਬਾਕੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਚੁਸਤ ਉਡਾਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਬੜੀ ਸਰਲਤਾ ਤੇ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਸੇ ਮੁੜ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਖੜੀ੍ਹਆਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਹੋਵਰ ਫਲਾਈਸ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਪਰ ਬੜਾ ਚਮਕੀਲਾ ਖੰਭਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਜੋੜਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਡਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਹਾਲਟੀਅਰ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੰਭ ਉੱਡਣ ਵੇਲੇ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੱਖੀਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਆਮ ਘਰੇਲੂ ਮੱਖੀਆਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸਪੰਜ ਵਰਗਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰਸ ਚੂਸਣ ਅਤੇ ਪਰਾਗ ਲੈਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਲੇ ਜਾਂ ਤੇਲੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਕੀੜਿਆਂ ਦਾ ਸੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿੱਠਾ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਵੀ ਬੜੇ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਚੂਸਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਪ੍ਰਜਨਣ ਅਤੇ ਬੱਚੇ
ਮਾਦਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਰ ਛੇਤੀ ਵੱਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਡਕੇ ਤੇ ਘੁੰਮ ਘੁੰਮ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਲਕੀਅਤ ਦੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਦੇ ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਨੂੰ ਉਲੀਕਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਚੁਫੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੜਨ ਵਾਲੀ ਮਾਦਾ ਉਸੇ ਨਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਹਿਵਾਸ ਮਗਰੋਂ ਮਾਦਾ ਤੇਲੇ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ 70 ਫ਼ੀਸਦੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਤੇਲਾ ਖਾ ਕੇ ਹੀ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਪੋਲੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਜਬਾੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ। ਉਹ ਫਿੱਕੇ ਬਦਾਮੀ ਰੰਗ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸਲੱਗ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੈਗੱਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਪੂਰੇ ਪੇਟੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਗੱਭਰੂ ਹੋਣ ਤਕ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੇਲੇ ਹਜ਼ਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
## ਲਾਭ
ਇਹ ਮੱਖੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਕਰੀਬਨ ਸੱਤ ਵਾਰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਤੇਲਾ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਾਗਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਇਹ ਮੱਖੀਆਂ ਕੀੜ ਸੰਖਿਆ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਲਗਾਮ ਹਨ। ਇਹ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ। ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਮੰਡਰਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਸ ਪੀ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੀਟ ਪਤੰਗਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ

**ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ** ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਵੱਡੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਹਨ।
## ਜੀਵਨ ਤੱਥ
*1962 ਵਿੱਚ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀਐਚ ਡੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।
*1973 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਰ ਕੇ ਮਗਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡੀ ਲਿਟ ਕੀਤੀ ਸੀ।
*ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਵਕਤ ਐਮ ਏ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਬੀ ਏ ਤੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਕੀਤੀ। 
## ਅਧਿਆਪਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ
*ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਹਿਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ 
* ਜੁਲਾਈ 1963 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਰੀਡਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨੌ ਸਾਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁੱਖੀ ਰਹੇ। 
*1973 ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਚਰਿਤ ਮਾਨਾਸ (ਤੁਲਸੀ ਰਾਮਾਇਣ) ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 
*1987 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। 
## ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ
*ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ 
*ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਕਵਿਤਾਵਲੀ
*ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਕਰਤ੍ਰਿਤਵ
*ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪੌਰਾਣਿਕ ਅਧਿਐਨ ਉੱਤਰਾਰਧ 
*ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੂਲਕ ਇਤਿਹਾਸ
*ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ
*ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆ 
*ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪਰਿਚਯ 
*ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤਿਤ੍ਵ 
*ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ 
*ਅਮਲ ਜਿ ਕੀਤੇ ਦੁਨੀ ਵਿਚਿ (ਸਵੈਜੀਵਨੀ) 
*ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤਮੂਲਕ ਇਤਿਹਾਸ 
*ਸਾਹਿਤ ਕੋਸ਼(ਪਾਰਿਭਾਸ਼ਿਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ) 
*ਗੁਰ-ਸੰਦੇਸ਼ 
*ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾ 
*ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼
*ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ 
*ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ  
*ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾ 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਪਲੇਗ (ਰੋਗ)

**ਪਲੇਗ** (Plague) ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਹਾਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਸੰਕ੍ਰਾਮਿਕ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰੋਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਕੁਤਰਨ ਵਾਲੇ (rodent) ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੂਹਿਆਂ) ਦਾ ਰੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਸਚੁਰੇਲਾ ਪੇਸਟਿਸ ਨਾਮਕ ਜੀਵਾਣੂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਇਹ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸੰਸਰਗ ਅਤੇ ਪਿੱਸੂ ਦੇ ਡੰਗਣ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਜ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਉਣ ਕਾਰਨ ਪੂਰੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਲੇਗ ਬਦਨਾਮ ਰੋਗ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੁੱਝ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲੇਗ ਮਹਾਮਾਰੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੂਤ ਦੇ ਰੋਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਮਾਰੀ
ਰੋਜ਼ਾਰੀਓ ਕਾਸਟੇਲਾਨੋਸ

**ਰੋਜ਼ਾਰੀਓ ਕਾਸਟੇਲਾਨੋਸ ਫ਼ਿਗੁਏਰੋਆ** (25 ਮਈ 1925 – 7 ਅਗਸਤ 1974) ਮੈਕਸੀਕਨ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ।
## ਚੋਣਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ 
**Balún-Canán* (1957)
**Poemas (1953–1955)* (1957)
**Ciudad Real: Cuentos* (1960)
**Oficio de tinieblas* (1962)
**Álbum de familia* (1971)
**Poesía no eres tú; Obra poética: 1948–1971* (1972)
**Mujer que sabe latín . . .* (1973)
**El eterno femenino: Farsa* (1973)
**Bella dama sin piedad y otros poemas*
**Los convidados de agosto*
**Declaración de fe*
**La muerte del tigre*
**Cartas a Ricardo* (1994)
**Rito de iniciación* (1996)

## ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ 
**The Nine Guardians: a Novel* (1992) 
**The Book of Lamentations* (1996)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕਨ ਲੇਖਕ
ਵੀ ਐਨ ਤਿਵਾੜੀ

**ਵੀ ਐਨ ਤਿਵਾੜੀ** ਆਮ ਕਰਕੇ **ਪ੍ਰੋ. ਵਿਸ਼ਵਾਨਾਥ ਤਿਵਾੜੀ** (ਜਨਮ-17 ਮਾਰਚ 1936ਤੇ ਮੌਤ-3 ਅਪਰੈਲ
1984) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਐਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਸਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1982 'ਚ 'ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ' ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ 1984 ਈ: 'ਚ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਡੇਲੀਆ* (1961)
**ਫ਼ੁਟਪਾਥ ਤੋਂ ਗਰਾਜ਼ ਤਕ* (ਕਵਿਤਾ) (1981, ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਐਵਾਰਡ ਜੇਤੂ)
**ਤਨ ਦੀ ਚਿਖਾ*
**ਸਰਦਾਰ* 
**ਅੱਕ ਦੀ ਅੰਬੀ* 
**ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਜੀਵ* 
**ਯਾਦਾਂ ਤੋਂ ਯਾਦਾਂ*
**Punjab: A Cultural Profile*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ (ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਅਲ)

**ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨੀਮੂਲਕ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਵੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ (ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ) ਹਨ। ਇਹ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਨੈਸ਼ਨਲ 1988 ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਅਦਾਕਾਰ ਨਸੀਰੁਦੀਨ ਸ਼ਾਹ ਹਨ ਜਿਸਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਾਲਿਬ
ਐਲੇਨ ਰੋਬੈਰ

**ਐਲੇਨ ਰੋਬੈਰ** (ਫਰਾਂਸੀਸੀ:Alain Robert; ਜਨਮ 7 ਅਗਸਤ 1962) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਰਣਨੀਤੀ 
ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਇਸਲਈ ਰਾਬਰਟ ਜਿਸ ਵੀ ਵੱਡੇ ਸਕੋਰਕਾਰਟਰ ਦੀ ਸਾਈਟ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਦੇਖਣ ਲਈ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਨਾ ਵੇਖਣਾ ਲੋਚਦੇ ਸਨ। ਇਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਰੌਬਰਟ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਚੜਾਈ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਇੰਤਜਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਰੌਬਰਟ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਕਾਨੂੰਨੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਉਸ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਸਰੀਰਕ ਟਰੇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਖਿੜਕੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿੰਡੋ ਲੇਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਫ੍ਰੇਮ) ਦੇ ਛੋਟੇ ਪ੍ਰੋਟ੍ਰਿਊਸ ਵਰਤ ਕੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ ਉਸਨੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਕਈ ਕਈ ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਦੀ ਕਮਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਚਾਕ ਪਾਊਡਰ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬੈਗ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਵੀਨਾ ਦਾਸ

**ਵੀਨਾ ਦਾਸ ** (;ਜਨਮ 1945) ਜੋਨਸ ਹੌਪਕਿਨਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਕਰੀਗਰ-ਐਸੇਨਆਵਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਬਾਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬੋਰਡ ਤੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰਾਪ੍ਰਸਥ ਵੀਮਿੰਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1967 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Veena Das at CSDS, Golden Jubilee Lecture
ਸੁਧੀਰ ਕੱਕੜ

**ਸੁਧੀਰ ਕੱਕੜ** (ਜਨਮ 1938) ਇੱਕ ਆਮ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।
## ਪੁਸਤਕਾਂ
*ਆਨੰਦ ਵਰਸ਼ਾ
*ਕਾਮਯੋਗੀ
*ਮੀਰਾ ਔਰ ਮਹਾਤਮਾ (ਬਾਪੂ ਅਤੇ ਮੀਰਾ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਾਵਲ)
*ਸਾਧੂ, ਓਝਾ, ਸੰਤ (ਮਕਾਮੀ ਵੈਦਾਂ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਾ ਪੱਧਤੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ)
*ਹਮ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ: ਭਾਰਤੀਅਤਾ ਕੀ ਵਾਸਤਵਿਕ ਪਹਿਚਾਨ (ਕੈਥਰੀਨਾ ਕੱਕੜ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ) (ਅਨੁਵਾਦ: ਨਰੇਂਦਰ ਸੈਨੀ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ