open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਹੋਮ ਰੂਲ ਅੰਦੋਲਨ

**ਹੋਮ ਰੂਲ ਅੰਦੋਲਨ** ਜਾਂ **ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਹੋਮ ਰੂਲ ਲੀਗ**, ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਗਠਨ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1916 ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰਾਜ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਮ ਰੂਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਕਨੇਡਾ, ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ, ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿਊਫਾਉਂਡਲੈਂਡ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਸਨ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਹੋਮ ਰੂਲ ਲੀਗ ਦੀ ਲਹਿਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਐਕਟ (1909) ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ। ਪਰ, ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਫੁੱਟ ਅਤੇ ਤਿਲਕ ਵਰਗੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਾਂਡਲੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਸੀ, ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਜਵਾਬ ਮੱਠਾ ਸੀ।

1915 ਤਕ, ਕਈ ਕਾਰਕਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪੜਾਅ ਲਈ ਪਿੜ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ ਦੇ ਉਭਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ (ਜੋ ਆਇਰਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਹੋਮ ਰੂਲ ਲਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿੜ ਸਮਰਥਕ ਸੀ), ਜਲਾਵਤਨੀ ਤੋਂ ਤਿਲਕ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਵਧ ਰਹੀ ਮੰਗ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਗਰਮਾਇਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਦਬਾਅ ਦੇਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1914 ਵਿੱਚ ਹੀ ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਹੋਮ ਰੂਲ ਲੀਗ ਦੀ ਤਰਜ਼ ਤੇ ਹੋਮ ਰੂਲ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਖੜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
ਡਾ. ਫ਼ਕੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਫ਼ਕੀਰ

**ਡਾ. ਫ਼ਕੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਫ਼ਕੀਰ** (1900 - 11 ਸਤੰਬਰ, 1974) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1924 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, *ਸਦਾ-ਇ-ਫ਼ਕੀਰ* ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਅੰਜੁਮਨ ਹਿਮਾਇਤ-ਇ-ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਉੱਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
## ਜੀਵਨੀ
ਡਾ. ਫ਼ਕੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਫ਼ਕੀਰ ਦਾ ਜਨਮ 1900 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਵਾਲਿਦ ਹਕੀਮ ਲਾਲ ਦੀਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
## ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਥਾਂ ਉਰਦੂ ਠੋਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਸਕੂਲੀ ਸਿਲੇਬਸ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਡਾ.ਫਕੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਕੰਮ ਆਰੰਭ ਦਿੱਤਾ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਜੁਲਾਈ 1951 ਵਿੱਚ ਉਘੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਸਮੀ ਮੀਟਿੰਗ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਦੇ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਡਾ.ਫਕੀਰ ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਵੰਡੇ ਸਨ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਈਅਦ ਆਬਿਦ ਅਲੀ, ਅਬਦੁਲ ਮਜੀਦ ਸਾਲਿਕ, ਡਾ. ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਕਿਰ, ਡਾ. ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਨ ਤਸੀਰ, ਬਾਬੂ ਫਿਰੋਜ੍ਦੀਨ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਤਬਸੁਮ ਵਰਗੇ ਉੱਘੇ ਉਰਦੂ ਲਿਖਾਰੀਆਂਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਕ ਪੰਜਾਬ ਲੀਗ ਨਾਮ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ। 'ਪੰਜਾਬੀ’ ਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਰਸਾਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਦਾ ਕੰਮ ਡਾ. ਫ਼ਕੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਜਾਨ ਬੋਰਥਵਿਕ ਗਿਲਕਰਿਸਟ

**ਜਾਨ ਬੋਰਥਵਿਕ ਗਿਲਕਰਿਸਟ** (ਜੂਨ 1759 - 1841) ਇੱਕ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਸਰਜਨ, ਇੱਕ ਇੰਡੀਗੋ ਕਿਸਾਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤਵਿਦ ਸੀ। ਉਹ ਉਰਦੂ, ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਇੰਗਲਿਸ਼-ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਡਿਕਸਨਰੀ, 'ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਰੈਮਰ, 'ਦ ਓਰੀਐਂਟਲ ਲਿੰਗੁਇਸਟ' ਨਾਮਕ ਦੋ ਗਰੰਥ 1796 ਅਤੇ 1798 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਏ। ਉਸ ਦਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦਾ ਲੈਕਸੀਕੋਨ (Lexicon) ਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ, ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਰੋਮਨ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.

ਫ਼ੋਰਟ ਵਲੀਅਮ ਕਾਲਜ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਡਾਕਟਰ ਜਾਨ ਗਿਲਕ੍ਰਿਸਟ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਉਹ 1759 ਨੂੰ ਐਡਨਬਰਾ (ਸਕਾਟਲੈਂਡ) ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਬਤੌਰ ਡਾਕਟਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਆਏ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਸਿੱਖੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਗ਼ੈਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇ ਨੂੰ ਬਖ਼ੂਬੀ ਚਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਲਜ ਦੇ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣੇ। ਜਾਨ ਗਿਲਕ੍ਰਿਸਟ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1704 ਉਹ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਇੰਗਲਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਓਰੀਐਂਟਲ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ।

9 ਜਨਵਰੀ 1841 ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਨਿਰਪੇਨ ਚਕਰਵਰਤੀ

**ਨਿਰਪੇਨ ਚਕਰਵਰਤੀ** (4 ਅਪਰੈਲ 1905 – 25 ਦਸੰਬਰ 2004) ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ 1978 ਤੋਂ 1988 ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਰਾਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਉਹ ਲਗਪਗ ਛੇ ਦਹਾਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1905
ਲਖਨਊ ਪੈਕਟ

**ਲਖਨਊ ਪੈਕਟ** (,  — ; ) ਦਸੰਬਰ 1916 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੀਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਮਝੌਤਾ ਹੈ, ਜੋ 29 ਦਸੰਬਰ 1916 ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਅਜਲਾਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ 31 ਦਸੰਬਰ 1916 ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੀਗ ਦੁਆਰਾ ਪਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਧੀਆਂ
ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਜ਼ ਵਿਦ ਕਪਿਲ

***ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਜ਼ ਵਿਦ ਕਪਿਲ*** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ - Comedy Nights With Kapil) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਾਸਰਸ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਜੋ 22 ਜੂਨ 2013 ਤੋਂ 24 ਜਨਵਰੀ 2016 ਤੱਕ *ਕਲਰਸ* ਚੈਨਲ ਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਅਤੇ ਐਤਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ 10 ਵਜੇ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਪਿਲ ਸ਼ਰਮਾ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਥੋੜਾ ਅਲੱਗ ਅਤੇ ਅਨੋਖਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ੋਅ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਮਹਿਮਾਨ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
## ਕਲਾਕਾਰ 
### ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ
* ਕਪਿਲ ਸ਼ਰਮਾ, ਮੇਜ਼ਬਾਨ / ਬਿੱਟੂ ਸ਼ਰਮਾ / ਸਿੱਟੂ / ਕਪਿਲ / ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ / ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਸਥਾਈ ਮਹਿਮਾਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਅਲੀ ਅਸਗਰ, ਡੌਲੀ ਸ਼ਰਮਾ / ਚਿੰਕੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾਦੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਸੁਮੋਨਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਮੰਜੂ ਸ਼ਰਮਾ (ਬਿੱਟੂ ਦੀ ਪਤਨੀ) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਉਪਾਸਨਾ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਕੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਸੁਨੀਲ ਗਰੋਵਰ, ਗੁੱਥੀ / ਖ਼ੈਰਾਤੀ ਲਾਲ / ਕਪਿਲ ਦਾ ਸਹੁਰਾ / ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਕਿੱਕੂ ਸ਼ਾਰਦਾ, ਪਲਕ / ਲੱਛਾ / ਪੰਖੁੜੀ / ਪੈਮ / ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਚੰਦਨ ਪ੍ਰਭਾਕਰ, ਰਾਜੂ / ਚੱਢਾ ਅੰਕਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਪਰੇਸ਼ ਗਨਾਤਰ, ਕਪਿਲ ਦਾ ਸਾਲਾ / ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਰੌਸ਼ਨੀ ਚੋਪੜਾ, ਕਈ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਨਵੀਨ ਬਾਵਾ, ਕਈ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਅਤੁਲ ਪਰਚੁਰੇ, ਕਈ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਸੁਗੰਧਾ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਬਿੱਟੂ ਦੀ ਸਾਲੀ / ਅਤੇ ਕਈ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ

### ਮਹਿਮਾਨ ਕਲਾਕਾਰ
* ਅਰਸ਼ਦ ਵਾਰਸੀ, ਮੇਜ਼ਬਾਨ (ਕਿਸ਼ਤ 169)
* ਸਾਜਿਦ ਖ਼ਾਨ, ਮੇਜ਼ਬਾਨ (ਕਿਸ਼ਨ 170)
* ਨਸੀਮ ਵਿੱਕੀ, ਰਾਮੂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿੰਘ, ਕਰੋੜਪਤੀ
* ਰਾਜੀਵ ਠਾਕੁਰ, ਕਈ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਰਜ਼ਾਕ ਖ਼ਾਨ, ਗੋਲਡਨ ਭਾਈ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਭੱਟ, ਕਈ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਗੌਰਵ ਗੇੜਾ, ਦੁਲਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਰਾਜੂ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ, ਬਿਊਟੀਸ਼ੀਅਨ ਰੋਜ਼ੀ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਅਕਸ਼ਤ ਸਿੰਘ, ਧਮਾਕਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਸੋਨੀ ਸਿੰਘ, ਬਿੱਟੂ ਦੀ ਸਕੱਤਰ (ਸੈਕਟਰੀ) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਰਾਹੁਲ ਮਹਾਜਨ, ਨਵਾਬ ਪਾਂਡੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ ਵੀ ਸ਼ੋਅ
ਰੂਸੀ ਕਰੰਜੀਆ

**ਰੂਸੀ ਕਰੰਜੀਆ** (15 ਸਤੰਬਰ 1912 - 01 ਫਰਵਰੀ 2008) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਰੂਸਤਮ ਖੁਰਸ਼ੇਦਜੀ ਕਰੰਜੀਆ ਸੀ। ਉਹ ਬਲਿਟਜ਼ ਨਾਮਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ 
ਕਰੰਜੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਇਟਾ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸਨੇ ਕਾਲਜ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਤੇ 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ *ਦ ਟਾਈਮਜ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ* ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ। 1941 ਵਿੱਚ ਕਰੰਜੀਆ ਨੇ *ਬਲਿਟਜ*, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ 'ਦ ਟਾਈਮਜ਼' ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।ਇਹ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਫੀਡਲ ਕਾਸਟਰੋ ਅਤੇ ਝਾਉ ਐਨ ਲਾਈ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਬਲ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ

**ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ** (ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੀਗ) ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤਕੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੀਗ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਰਹੀ। ਖਾਸਕਰ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗਠਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੀਗ ਅਕਸਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਹੀ।

## ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ
23 ਮਾਰਚ, 1940 ਦੇ ਦਿਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦਾ ਇਜਲਾਸ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਮੁਸਲਿਮ ਮੁਲਕ' (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੀ ਕਾਇਮੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਨਾਹ ਮੁਤਾਬਕ 'ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬਦੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਕੌਮ ਤੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਅਜਿਹਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ।' ਇਹ ਮੰਗ, ਮਾਰਚ, 1940 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ, ਸੰਨ 1929 ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਰ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਅੰਬਾਲਾ ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਕੱਢਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 63 ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਖ਼ਿਆਲ ਜੈਫ਼ਰੀ ਕਾਰਬੈੱਟ ਨੇ ਵੀ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਸਮੇਂ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਮੁਤਾਬਕ ਅੰਬਾਲਾ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ 1857 ਦੇ ਗ਼ਦਰ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹੋ ਜਹੀ ਚਰਚਾ, ਤਕਰੀਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਗਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਪਰ 1940 ਦਾ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦਾ 'ਪਾਕਿਸਤਾਨ' ਦਾ ਮਤਾ ਇਸ ਦਾ ਸਿਖਰ ਸੀ।
## ਵਿਰੋਧ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਕਈ ਪਾਸਿਉਂ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਹੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅਕਾਲੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਅਟਾਰੀ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਸਤੇ ਅਪਣਾ ਪੂਰਾ ਤਾਣ ਲਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੈਸ਼ਨਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਵੀ 29 ਮਾਰਚ, 1940 ਦੇ ਦਿਨ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਵਿਰੋਧੀ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੂਨ, 1940 ਦੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਨੇ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ।
## ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ
ਪਹਿਲੀ ਦਸੰਬਰ, 1940 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿਰੁਧ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਮਹਾਸ਼ਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਲਾਲ-ਉਦ-ਦੀਨ ਅੰਬਰ, ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਬਦੁਲ ਮਜੀਦ ਖ਼ਾਨ, ਡਾਕਟਰ ਐਮ.ਐਸ. ਐਨੇ, ਰਾਜਾ ਨਰਿੰਦਰ ਨਾਥ ਵਗ਼ੈਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿਰੁਧ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਹਰੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਰੋਧ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਡਾ: ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਭੱਟੀ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਂਫ਼ਲਿਟ ਛਾਪ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਮੂੰਹ-ਤੋੜਵਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। ਡਾ. ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਡਾਕਟਰ ਭੱਟੀ ਦੀ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ, ਜੀਂਦ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਕਲਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਰਿਆਸਤਾਂ, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ, ਸ਼ਿਮਲਾ, ਜਲੰਧਰ, ਅੰਬਾਲਾ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲਾਹੌਰ, ਲਾਇਲਪੁਰ, ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ, ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ, ਹਿਸਾਰ, ਰੋਹਤਕ ਅਤੇ ਕਰਨਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਡਾਕਟਰ ਭੱਟੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਕਰੇ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪੱਖ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਹੋਣ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਸਲਿਮ ਇਤਿਹਾਸ‏‎
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ
ਕਤੀਲ ਸ਼ਫ਼ਾਈ

**ਕਤੀਲ ਸ਼ਫ਼ਾਈ** ਜਾਂ **ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਖ਼ਾਨ** (24 ਦਸੰਬਰ 1919 - 11 ਜੁਲਾਈ 2001) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ।
 ਕਤੀਲ ਸ਼ਫ਼ਾਈ ਸੂਬਾ ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੂਨਵਾਹ ਹਰੀ ਪੁਰ ਹਜ਼ਾਰਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਬਾਦ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਉਥੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ।
## ਕਲਾਮ ਦੀਆਂ ਖ਼ੂਬੀਆਂ
ਕਤੀਲ ਸ਼ਫ਼ਾਈ ਨਿਹਾਇਤ ਹੀ ਮਕਬੂਲ ਅਤੇ ਹਰਦਿਲਅਜ਼ੀਜ਼ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਲਹਿਜੇ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਤੇ ਸਚਾਈ, ਆਮ ਸਮਝ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਤਰਜਮਾਨੀ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੁਖਨ ਸਿਨਫਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋਰਆਜਮਾਈ ਕੀਤੀ ਮਗਰ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਖੇਤਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਚੇਤਨਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਦੇ ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਵਕਾਰੀ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਕਲਾਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੋਨੋਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿੰਨਾ ਮਕਬੂਲ ਹੈ।
## ਕਲਾਮ ਨਮੂਨਾ 

ਮਿਲ ਕਰ ਜੁਦਾ ਹੂਏ ਤੋ ਨਾ ਸੋਇਆ ਕਰੇਂਗੇ ਹਮ
ਏਕ ਦੂਸਰੇ ਕੀ ਯਾਦ ਮੇਂ ਰੋਇਆ ਕਰੇਂਗੇ ਹਮ

ਗੁਣਗੁਣਾਤੀ ਹੂਈ ਆਤੀ ਹੈਂ ਫ਼ਲਕ ਸੇ ਬੂੰਦੇਂ
ਕੋਈ ਬਦਲੀ ਤੇਰੀ ਪਾਜ਼ੇਬ ਸੇ ਟਕਰਾਈ ਹੈ

ਆਜ ਤੱਕ ਹੈ ਦਿਲ ਕੋ ਉਸ ਕੇ ਲੋਟ ਆਨੇ ਕੀ ਉਮੀਦ
ਆਜ ਤੱਕ ਠਹਿਰੀ ਹੂਈ ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ

ਲਾਖ ਚਾਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋ ਭੂਲ ਜਾਊਂ, ਪਰ ਕਤੀਲ
ਹੌਸਲੇ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈਂ, ਬੇਬਸੀ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ।

 Select SANGAM Transliteration

Shahmukhi to Gurmukhi
On
Transliterated Text in Unicode
## ਲਿਖਤਾਂ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਰੀਅਲ ਸਟੀਲ

**ਰੀਅਲ ਸਟੀਲ** 2011 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨਿਕ-ਗਲਪੀ ਫਿਲਮ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਹਿਊ ਜੈਕਮੈਨ ਅਤੇ ਦਾਕੋਤਾ ਗੋਇਓ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸ਼ੌਨ ਲੇਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਚਰਡ ਮੈਥੇਸਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ "ਸਟੀਲ" ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਨੰਦਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)

**ਨੰਦਾ** (8 ਜਨਵਰੀ 1939 – 25 ਮਾਰਚ 2014) ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦੇਣ, ਸੁਰਮੀਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮੁਟਿਆਰ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਲੜਕੀ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਆਪ ਨੇ 1960ਵਿਆਂ ਤੇ 70ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮਾ ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਨੰਦਾ ਨੇ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਿਨਾਇਕ ਦਮੋਦਰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਦੇ ਘਰ 8 ਜਨਵਰੀ, 1939 ਨੂੰ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਨੰਦਾ ਦੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਫਿਲਮਾਂ ’ਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 
## ਕੈਰੀਅਰ
ਨੰਦਾ ਨੇ *ਮੰਦਿਰ* ਅਤੇ *ਜੱਗੂ* ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਤੋਰ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੇਬੀ ਨੰਦਿਨੀ ਦੇ ਨਾਂਅ ਉੱਤੇ ਕਈ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ 1950ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੁਗਨੂ ਸੀ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤਾਰਾਮ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚਾ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਨੰਦਾ ਨੂੰ ਸਾਲ 1956 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਤੂਫਾਨ ਅਤੇ ਦੀਆ ਵਿੱਚ ਹੀਰੋਈਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਨੰਦਾ ਨੇ 60, 70 ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਆਨੰਦ, ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ, ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵੱਡੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਯਾਦਗਾਰ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ‘ਜਬ ਜਬ ਫੂਲ ਖਿਲੇ’ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੱਛਮੀ ਤਰਜ਼ ਦੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੱਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਵੀ ਸਨ। ‘ਕਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ’ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਦੀ ਭੈਣ ਬਣੀ ਸੀ। ਮਗਰੋਂ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਹਮ ਦੋਨੋਂ’ ਤੇ ‘ਤੀਨ ਦੇਵੀਆਂ’ ’ਚ ਨਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਅੰਗਾਰੇ, ਮੰਦਰ, ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਬੰਦੀ, ਇਤਿਫਾਕ, ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿਤ, ਅਹਿਸਤਾ ਅਹਿਸਤਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਨ। ‘ਛੋਟੀ ਬਹਿਨ’ ਸਿਰਲੇਖ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਆਮ ਜੀਵਨ ’ਚ ਵੀ ਲੱਗਿਆ ਰਿਹਾ। 50 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ 'ਜੱਗੂ' ਵਿੱਚ ਬਾਲ-ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮਹਿਜ਼ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਨੂਤਨ, ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ, ਸਾਧਨਾ ਜਿਹੀਆਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ 1960ਵਿਆਂ ਤੋਂ 1973 ਤੱਕ ਸਿਨੇਮਾ ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

## ਯਾਦਗਾਰੀ ਫਿਲਮਾਂ
**ਨੰਦਾ** ਨੇ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਲ਼ਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਹਮ ਦੋਨੋਂ, ਤੀਨ ਦੇਵੀਆਂ; ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਹਮਾਰੀ ਖ਼ਵਾਬ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਜਬ ਜਬ ਫੂਲ ਖਿੜੇ; ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨੇ ਦੇ ਨਾਲ ਦ ਟ੍ਰੇਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਯਾਦਗਾਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗੀਆਂ ਕਾਮਯਾਬ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਿੱਤਰ ਰੋਲ ਨਿਭਾਏ। **ਨੰਦਾ** ਨੇ 1960-70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇਵ ਆਨੰਦ, ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ, ਸ਼ਮੀ ਕਪੂਰ, ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ, ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ, ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਆਦਿ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 'ਤੂਫ਼ਾਨ ਔਰ ਦੀਯਾ' ਦੇ ਹਿੱਟ ਹੋਣ ਬਾਅਦ ਨੰਦਾ ਨੇ ਮੁੜ ਪਿਛੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। 1992 ਵਿੱਚ ਨੰਦਾ ਦੀ ਕੁੜਮਾਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਨਮੋਹਨ ਦੇਸਾਈ ਨਾਲ ਹੋਈ ਪਰ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1994 ਵਿੱਚ ਦੇਸਾਈ ਦੀ ਆਪਣੇ ਬੰਗਲੇ ਦੀ ਛੱਤ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੰਦਾ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
## ਸਨਮਾਨ
ਨੰਦਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮ 'ਭਾਬੀ' (1957), 'ਇਤਫ਼ਾਕ' (1969), 'ਅਹਿਸਤਾ-ਅਹਿਸਤਾ' (1981) ਤੇ 'ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ' (1983) ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈਆਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਕਰ ਕੇ ਫਿਲਮ ਫੇਅਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 'ਆਂਚਲ' (1960), ‘ਆਂਚਲ’ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
## ਮੌਤ
ਆਪ ਦੀ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ 25 ਮਾਰਚ 2014 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਉਰਦੂ ਬਾਜ਼ਾਰ

**ਉਰਦੂ ਬਾਜ਼ਾਰ** (, , ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ* ਫੌਜੀ ਕੈਂਪ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ*) ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੱਢਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ 1857 ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਸਮੇਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਇਹਦਾ ਨਾਮ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।

ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਮਾਰਕੀਟ ਤੋਂ ਹੀ ਪਿਆ।

ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਨੇ 1857 ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:

"ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਜਦ ਉਰਦੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਰਦੂ ਕਿਥੇ ਹੈ? ਸਹੁੰ ਰੱਬ ਦੀ, ਦਿੱਲੀ ਹੁਣ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬੱਸ ਇੱਕ ਕੈਂਪ, ਇੱਕ ਛਾਉਣੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਕਿਲਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ..."

ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸ੍ਨ੍ਗ੍ਰਾਮਿਆ, ਮੀਰ ਮੁਸ਼‍ਤਾਕ ਅਹਿਮਦ, ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਥੋਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮਕਾਮੀ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਫ਼ਾਇਦੇ ਲਈ 1956 ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਸਹਕਾਰੀ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਉਘੇ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਬੈਠਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਲਾਹੌਰ, ਕਰਾਚੀ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਰਗੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਰਦੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪਰਚੂਨ ਬਾਜ਼ਾਰ
ਮੁਹੰਮਦ ਫ਼ਜ਼ੂਲੀ

'*ਮੁਹੰਮਦ ਫ਼ਜ਼ੂਲੀ* (, ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1494 &ndash; 1556) ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ ਜਾਂ ਓਗੁਜ਼ ਤੁਰਕਾਂ ਦੀ ਬੈਯਤ ਸਾਖਾ ਦੇ ਅਤੇ ਉਸਮਾਨੀਆ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਸੁਲੇਮਾਨ (محمد بن سليمان) ਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਸੀ। ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉਸਮਾਨੀਆ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਅਕਸਰ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਫ਼ਜ਼ੂਲੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੀਵਾਨ ਤਿੰਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ: ਆਪਣੀ ਮਾਤਭਾਸ਼ਾ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ ਤੁਰਕ, ਫਾਰਸੀ, ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1494
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1556
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ ਕਵੀ
ਪਾਰਵਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ

**ਪਾਰਵਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ** (15 ਮਾਰਚ 1919 – 20 ਫਰਵਰੀ 2014) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨੇਤਾ ਸੀ।

## ਆਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ
ਪਾਰਬਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ 1919 ਨੂੰ ਪਰਮਸ਼ਿਵਾ ਸੁੱਬਾਰਾਇਨ ਅਤੇ ਰਾਧਾਬਾਈ ਸੁੱਬਾਰਾਇਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ (ਆਨਰਸ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919
ਰਾਹੁਲ ਬੋਸ

**ਰਾਹੁਲ ਬੋਸ** (, ) ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਸਕਰੀਨ ਲੇਖਕ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੌਕੀਆ ਰਗਬੀ ਪਲੇਅਰ ਹੈ। ਬੋਸ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ * ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ਼ ਅਇਅਰ *, * ਕਲਪੁਰੁਸ਼ *, * ਅਨੁਰਾਨਨ, * ਅੰਤਹੀਨ, * ਲੈਪਟਾਪ * ਅਤੇ * ਜਪਾਨੀ ਵਾਈਫ *। ਉਹ ਹਿੰਦੀ * ਪਯਾਰ ਕੇ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟਸ *, * ਮਾਨ ਗਏ ਮੁਗ਼ਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ *, * ਝਾਂਕਾਰ ਬੀਟਸ *, * ਕੁਛ ਲਵ ਜੈਸਾ *, ਚਮੇਲੀ * ਅਤੇ * ਸ਼ੌਰਯਾ *।  ਉਸਨੇ ਤਮਿਲ ਥ੍ਰਿਲਰ * ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ '' (2013) ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸੀਕੁਅਲ ਵਿੱਚ ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। 

## ਜੀਵਨ
ਰਾਹੁਲ ਬੋਸ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਜੁਲਾਈ 1967 ਨੂੰ ਰੁਪੇਨ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦ ਬੋਸ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਹੁਲ ਬੋਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਕਰਨਾਟਕ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ, ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਅਲਮਾ ਮਾਤਰ

**ਅਲਮਾ ਮਾਤਰ** ਜਾਂ **ਮਾਤ-ਅਦਾਰਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: alma mater; ਐਲਮਾ ਮੇਟਰ) ਐਸੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੋਂ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। "ਅਲਮਾ ਮਾਟਰ" ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਮਾਦਰ ਇਲਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਫ਼ਜ਼ ਕਦੀਮ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਫ਼ਲੇਮੇਂਕੋ

**ਫ਼ਲੇਮੇਂਕੋ** () (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Flamenco) ਆਂਦਾਲੂਸੀਆ, ਦੱਖਣ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਨਾਚ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੈਨਿਸ਼ ਨਾਚ
ਈਡੀਪਸ

ਦੀ ਪਹੇਲੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ*, ਚਿੱਤਰ: ਯਾਂ ਔਗਸਤ ਡੋਮੀਨੀਕ ਇੰਗ੍ਰੇਸ, ਅੰਦਾਜਨ 1805]]
**ਇਡੀਪਸ** ( or ;  *ਓਇਡੀਪਸ* ਅਰਥਾਤ "ਸੁੱਜਿਆ ਪੈਰ") ਥੀਬਜ ਦਾ ਮਿਥਹਾਸਕ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਦੁਖਦਾਈ ਨਾਇਕ, ਇਡੀਪਸ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਕਤਲ ਅਤੇ ਅੱਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੋਫੋਕਲੀਜ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥੀਬਨ ਨਾਟਕ ਤ੍ਰੈਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ *ਰਾਜਾ ਇਡੀਪਸ* ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ *ਇਡੀਪਸ ਕਲੋਨਸ ਵਿੱਚ* ਅਤੇ *ਅੰਤੀਗੋਨ'' ਨਾਟਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਯੂਨਾਨੀ ਦੁਖਾਂਤ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪਾਇਦਾਰ ਥੀਮਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਤਾਂ ਕਿਸਮਤ ਜਿਸ ਤੇ ਮਾਨਵ ਦਾ ਕੋਈ ਵਸ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਇਹ ਕਿ ਨਾਇਕ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਵੀ ਨਾਇਕ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਟ੍ਰੈਜਿਕ ਨਾਇਕ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭਿਆਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਮਨੋਜ ਵਾਜਪਾਈ

**ਮਨੋਜ ਵਾਜਪਾਈ** (ਜਨਮ 23 ਅਪਰੈਲ 1969), ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਐਕਟਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਅਤੇ ਚਾਰ ਫਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। 2019 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ-ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਨਰਕਟੀਆਗੰਜ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ, ਬੈਲਵਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਮਨੋਜ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਤਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਵਾਰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਹ ਥੀਏਟਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਮਨੋਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਚਰ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦ੍ਰੋਹਕਾਲ (1994) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੇਖਰ ਕਪੂਰ ਦੀ ਬੈਂਡਿਟ ਕਵੀਨ (1994) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕੂ ਦੀ ਮਾਮੂਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਅਸਫਲ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ ਦੇ 1998 ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਨਾਟਕ ਫਿਲਮ *ਸੱਤਿਆ* ਵਿੱਚ ਗੈਂਗਸਟਰ ਭਿਕੂ ਮੁਤਰੇ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਫਲਤਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਬਾਜਪਾਈ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕੌਨ (1999) ਅਤੇ ਸ਼ੂਲ (1999) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਬਾਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਨੋਜ *ਜ਼ੂਬੀਦਾ* (2001) ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, *ਅਕਸ* (2001) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਰੀਅਲ ਕਿਲਰ ਅਤੇ *ਰੋਡ* (2002) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਤਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਬਾਜਪਾਈ ਨੇ ਪਿੰਜਰ (ਫ਼ਿਲਮ) ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਿਊਰੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ (2003) ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜੀਵਾਰ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ *ਰਾਜਨੀਤੀ* (2010) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਲਚੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੂਬ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2012 ਵਿੱਚ, ਬਾਜਪਾਈ ਨੇ ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਖਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ *ਚਕਰਵਯੂਹ* (2012) ਵਿੱਚ ਨਕਸਲੀ ਅਤੇ *ਸ਼ਪੈਸ਼ਲ 26* (2013) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਬੀਆਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਹੰਸਲ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨੀ ਨਾਟਕ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਾਮਚੰਦਰ ਸੀਰਾਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਲਈ ਤੀਜਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਮਨੋਜ ਬਾਜਪਾਈ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1969 ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਚੰਪਾਰਨ, ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਨਰਕਤੀਆਗੰਜ ਕਸਬੇ ਨੇੜੇ ਬੇਲਵਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਪੂਨਮ ਦੂਬੇ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਪੈਸੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਈ। ਉਸਨੇ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਤੱਕ "ਝੌਂਪੜੀ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲ" ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੇਟੀਆਹ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਮਨੋਜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਦਾਂਡੀ

**ਡਾਂਡੀ**, ਜਲਾਲਪੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਹੁਣ ਨਵਸਾਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ), ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਨਵਸਾਰੀ ਦੇ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਦੇ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚਰਚਿਤ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਸੰਨ 1930 ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇਸੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਲੂਣ ਕਨੂੰਨ ਤੋੜਿਆ ਸੀ।

ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਕੱਚੀ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਇਥੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਬਾਰਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਨਵਸਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ (ਸ਼ਾਇਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ) ਰਾਜ ਮਾਰਗ 228 ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਬਰਮਤੀ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਦਾਂਡੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਲਗਪਗ 425 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸਫਿੰਕਸ

ਮਿਸਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ **ਸਫਿੰਕਸ** (ਯੂਨਾਨੀ: Σφίγξ / *ਸਫਿੰਕਸ*/, ਬੋਇਓਤਾਈ: Φίξ */ਫਿਕਸ*, ਅਰਬੀ: أبو الهول, ਅਬੂ ਅਲਹੋਲ) ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਤੇ ਬਾਕੀ ਧੜ ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ਼ੀਜ਼ਾ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 189 ਫੁੱਟ ਤੇ ਉਚਾਈ 65 ਫੁੱਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਦੂਰ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਾੜ ਵਰਗੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਈਸਾ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 3 ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚਟਾਨ ਨੂੰ ਤਰਾਸ਼ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪੰਜੇ ਤੇ ਧੜ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਤੇ ਸਿਰ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵੀ ਬਿਗੜ ਗਈ ਹੈ, ਦਾੜ੍ਹੀ ਤੇ ਨੱਕ ਟੁੱਟ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਵਾਲ਼ਾ ਚਿਹਰਾ ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਸੀਆਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਤੇ ਹੁਣ ਇਹਦੀ ਸ਼ਕਲ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਅਰਬਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਅਬੂ ਅਲਹੋਲ (ਖ਼ੌਫ਼ ਦਾ ਪਿਓ) ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

ਯੂਨਾਨੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ੇਰ ਦੀਆਂ ਜਾਂਘਾਂ ਵਾਲਾ, ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਪੰਛੀ ਦੇ ਖੰਭ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਿਹਰਾ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿਥ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਬੁਝਾਰਤ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਿਅੰਕਰ ਹੋਣੀ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਯਾਨੀ ਕੋਈ ਖੂੰਖਾਰ ਦੈਂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਫਿੰਕਸ ਦਾ ਇਹ ਮਾਰੂ ਵਰਜਨ ਓਡੀਪਸ ਦੀ ਮਿੱਥ ਅਤੇ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

File:The Great Pyramid and the Sphinx.jpg|
File:Museo Egizio di Torino-631 o.jpg|
File:Hatshepsut-SmallSphinx MetropolitanMuseum.png|
File:028MAD Sphinx.jpg|
File:Sphinxes.jpg|
File:Wien Schloss Belvedere DSC03014.JPG|
File:Bundesarchiv Bild 170-770, Potsdam, Sanssouci, Sphinx im Park Sanssouci.jpg|
File:Queluz Palace sphynx statue and ballroom wing.JPG|
File:Enghien CHSph1JPG.jpg|
File:Sphinx - Park Schönbusch.jpg|
File:IngresOdipusAndSphinx.jpg|
File:Paris Hôtel de Ville 2497 07.jpg|
File:Oedipus and the Sphinx MET DP-14201-023.jpg|
File:Esfingedebotero.jpg|
File:Jardin El Capricho Sfinxs at Plaza de los Emperadores05 cropped.jpg|
File:Foreign Affairs Building of Canada.jpg|
File:Marble sphinx on a cavetto capital.jpg|
File:Sphinx guinle 1.JPG|
File:Sphinx guinle 2.JPG|

## ਹਵਾਲੇ
ਫ਼ਰੰਟਲਾਈਨ (ਮੈਗਜ਼ੀਨ)

***ਫ਼ਰੰਟਲਾਈਨ*** () ਹਿੰਦੂ ਗਰੁੱਪ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ, ਚੇਨਈ (ਭਾਰਤ) ਦਾ ਅਰਧ-ਮਾਸਿਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ
ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ

***ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ*** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: India Today) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਖ਼ਬਰੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਹੈ ਜੋ ਲਿਵਿੰਗ ਮੀਡੀਆ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮੀਟਿਡ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 1975 ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।

ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1975[7] ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆ ਵਿਲਾਸ ਪੁਰੀ (ਥੌਮਸਨ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਮਾਲਕ) ਨੇ ਕੀਤੀ  ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ
ਗੁਰਮੇਲ ਮਡਾਹੜ

**ਗੁਰਮੇਲ ਮਡਾਹੜ** (ਜਨਮ 1 ਜੁਲਾਈ 1945
## ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* ਅਣਗੌਲੇ ਆਦਮੀ (1974)
*ਜਾਗਦੇ ਲੋਕ (1976)
*ਕੱਚੇ ਕੋਠਿਆਂ ਦੇ ਵਾਸੀ (1978)
*ਜੰਗ ਜਾਰੀ ਹੈ (1981)
*ਧਰਤੀ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ (1985)
*ਅਸੀਂ ਹਾਰੇ ਨਹੀਂ (1985)
*ਕੀੜੀਆਂ (1988)
*ਸਾਜ਼ਿਸ਼ੀ ਹਵਾ (1992)
*ਜੁਗਨੂੰਆਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ (1993)
*ਮਹਾਂਬਲੀ (1996)
*ਤੀਸਰੀ ਅੱਖ ਦਾ ਜਾਦੂ (1996)
*ਇਖ਼ਲਾਕ ਗੁੰਮ ਹੈ (1999)

### ਕਵਿਤਾ
*ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਚਾਹਿਆ ਸੀ (1999)
### ਨਾਵਲ
*ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ (1983)
### ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ
*ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਸੱਥ (1987)
*ਕਲਮੀ ਯੋਧੇ (1996)

### ਅਨੁਵਾਦ
*ਉਰਦੂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ (1992)
### ਹਿੰਦੀ
*ਗੁਰਮੇਲ ਮਡਾਹੜ ਕੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਕਹਾਣੀਆਂ (1992, ਅਨੁਵਾਦਕ ਤੇ ਸੰਪਾਡਕ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ)।
 
## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨਮਾਨ
*ਹੰਭਲਾ ਸਾਹਿਤ ਕੇਂਦਰ ਮੌੜਾਂ (ਸੰਗਰੂਰ) ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ (1986)
*ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਮੋਗਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਟਰੱਸਟ ਢੁੱਡੀਕੇ ਵੱਲੋਂ (1989)
*ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ ਬਰਨਾਲਾ ਵੱਲੋਂ (1989)
*ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ (1991)
* ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਹਿਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸੰਘ ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ (1992)
*ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਚ ਬਡਰੁੱਖਾਂ ਸੰਗਰੂਰ ਵੱਲੋਂ (1992)
*ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਹੁਫੁਟੀ ਵੱਲੋਂ ਕਹਾਣੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਇਨਾਮ (1993)
* ਮਹਿਰਮ ਗਰੁੱਪ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਨਾਭਾ ਵੱਲੋਂ (1994) 
*ਸਾਹਿਤ ਟਰੱਸਟ ਢੁੱਡੀਕੇ ਵੱਲੋਂ 'ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ' ਪੁਰਸਕਾਰ (1997)
* ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਹੁਫੁਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਸਰਬ ਭਾਰਤੀ ਕਹਾਣੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ (1997)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਫ਼ੱਕਰ

ਕਾਮਰੇਡ **ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਫ਼ੱਕਰ** (?- ਨਵੰਬਰ 1974) ਪੈਪਸੂ ਦੀ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀ ਅਤੇ ਵਿਧਾਇਕ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਜੰਗੀਰ ਸਿੰਘ ਜੋਗਾ ਦੇ ਯੁਧ-ਸਾਥੀ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਰਾਜੂ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ

**ਰਾਜੂ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ** (25 ਦਸੰਬਰ 1963 ਤੋਂ 	21 ਸਤੰਬਰ 2022) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਮੱਰਾ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਰਾਜੂ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ 1993 ਤੋਂ ਹਾਸਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਲਿਆਨਜੀ-ਆਨੰਦਜੀ, ਬੱਪੀ ਲਾਹਿਰੀ ਅਤੇ ਨਿਤੀਨ ਮੁਕੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਿਮਿਕਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਸਫਲਤਾ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਲਾਫ਼ਟਰ ਚੈਲੰਜ ਤੋਂ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਸ਼ੋ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਉਹ ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ।

ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਖਿਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ ਦੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਰਾਜੂ ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ 2014 ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਲਈ ਖੜਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ 11 ਮਾਰਚ 2014 ਨੂੰ ਰਾਜੂ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਟਿਕਟ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਲੋਕਲ ਯੂਨਿਟ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਸਹਿਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲ ਰਿਹਾ।  ਫਿਰ 19 ਮਾਰਚ 2014 ਨੂੰ ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।

## ਫਿਲਮਾਂ
## ਟੀਵੀ 
*ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ
*ਬਿੱਗ ਬਾਸ 3
*ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਲਾਫ਼ਟਰ ਚੈਲੰਜ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਮੇਡੀਅਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022
ਗੋਪਾਲ ਰਾਏ

**ਗੋਪਾਲ ਰਾਏ** ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ।
## ਪਿੱਠਭੂਮੀ 
ਰਾਏ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, 1992 ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿੰਗ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਜੈਕਟਿਵ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਮਨੀਸ਼ੰਕਰ ਅਈਅਰ

**ਮਨੀਸ਼ੰਕਰ ਅਈਅਰ**) (ਜਨਮ 10 ਅਪਰੈਲ 1941) ਇੱਕ ਭੂਤਪੂਰਵ ਭਾਰਤੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਹਨ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਇਸਤੀਫਾ ਦੇਕੇ 1989-1991 ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਬਣੇ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ 2009 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਹਾਰਨ ਤੱਕ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਉਹ ਮਈ 2004 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 2006 ਤੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਅਤੇ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਅਤੇ 2009 ਤੱਕ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦੇ ਕੈਬਿਨੇਟ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ।

ਉਸ ਨੇ 14ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਦੇ ਮਾਇਲਾਦੁਤੁਰਈ ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਉਂਗਲੀਮਾਲ

**ਡਾਕੂ ਉਂਗਲੀਮਾਲ** ਜਾਂ **ਡਾਕੂ ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ** (ਪਾਲੀ: "finger necklace/garland"; ਸਿਨਹਾਲਾ: අංගුලිමාල, ; ਚੀਨੀ: 央掘魔羅) ਬੁਧ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਸਤੀ ਹੈ। ਕੁਰਾਹੇ ਪਏ ਉਂਗਲੀਮਾਲ ਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਾਨੂੰ ਦੋ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਤਾਂ ਥੇਰਗਾਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਮਝਿੱਮ ਨਿਕਾਯ ਹੈ।
## ਕਹਾਣੀ
ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਇੱਕ ਹਤਿਆਰਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਹੁੰ ਲਈ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਗਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਬਣਾ ਕੇ ਪਹਿਨੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੇ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਭਗਵਾਂਨ ਤਥਾਗਤ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਹ 999 ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਵੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤਾਂ ਜਿਸ ਬੀਹੜ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਉਸ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਘਬਰਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਣ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗਾ। ਹਜ਼ਾਰਵੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਮੇਲ ਬੁੱਧ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਏਨਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਕਿ ਉਂਗਲੀਮਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਹੁੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।

ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਿਧਾਂਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗੁਲੀਮਲਾ ਉਸ ਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਸਕ ਪੰਥ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ ਰਿਚਰਡ ਗੋਮਬਰਿਚ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੰਤਰ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਰੂਪ ਦਾ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸਵਰਾਜ (ਕਿਤਾਬ)

***ਸਵਰਾਜ*** (ਕਿਤਾਬ) ਸਮਾਜਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਗੂ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਓ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਸਵਰਾਜ ਦੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਰਿਲੀਜ ਸਮਾਰੋਹ 29 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ: ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਵਰਤਮਾਨ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀ ਗਣਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ

**ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ** (AISF) ਸਾਡੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿਖੜ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਰਬ ਹਿੰਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ।

ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ 12 ਅਗਸਤ 1936 ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਏ.ਆਈ.ਐਸ.ਐਫ਼ ਦਾ ਨੀਂਹ ਸਮੇਲਨ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੇਮੋਰੀਅਲ ਹਾਲ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ਤੋਂ 200 ਮਕਾਮੀ ਅਤੇ 11 ਰਾਜਕੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ 936 ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਨੇ ਸਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। 
ਸੰਮੇਲਨ ਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ, ਸਰ ਤੇਜ ਬਹਾਦੁਰ ਸਪਰੂ, ਸ਼ਰੀਨਿਵਾਸ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ
ਤੇਜ ਬਹਾਦੁਰ ਸਪਰੂ

**ਸਰ ਤੇਜ ਬਹਾਦੁਰ ਸਪਰੂ** (8 ਦਸੰਬਰ 1875 – 20 ਜਨਵਰੀ 1949) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਕੀਲ, ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਗੋਖਲੇ ਦੀਆਂ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੇ ਸੇਨਾਨੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਤੇਜ ਬਹਾਦੁਰ ਸਪਰੂ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਯੂਨਾਈਟਡ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸੇਸ (ਹੁਣ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ 8 ਦਸੰਬਰ, 1875 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਪਰੂ ਸਬ-ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1875
ਆਗਰਾ ਅਤੇ ਅਵਧ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ

**ਆਗਰਾ ਅਤੇ ਅਵਧ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: United Provinces of Agra and Oudh) ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਾਧੀਨਤਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਜੋ 22 ਮਾਰਚ 1902 ਨੂੰ ਆਗਰਾ ਅਤੇ ਅਵਧ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰੈਜੀਡੇਂਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਯੂ.ਪੀ.) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਲੱਗਪਗ ਇੱਕ ਸਦੀ 1856 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਇਸਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ ਵਰਤਮਾਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਯੂ.ਪੀ. ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਮਪੁਰ, ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਟਿਹਰੀ ਅਤੇ ਗੜਵਾਲ ਵਰਗੀ ਸਵਤੰਤਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। 25 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਸਰਦਾਰ ਬੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਇਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਵਰਨਰ-ਜਰਨਲ

**ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ** (ਜਾਂ 1858 - 1947 ਤੱਕ ਵਾਇਸਰਾਏ ਅਤੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਉੱਪਰੰਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਸ਼ਾਸਕ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਦਫ਼ਤਰ 1773 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਦੀ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਫ਼ਤਰ ਦਾ ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਕੰਟਰੋਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਮੁੱਚੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਪੂਰਨ ਅਧਿਕਾਰ 1833 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਬਣ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ
ਨੰਦਨ ਨੀਲੇਕਣੀ

**ਨੰਦਨ ਨੀਲੇਕਣੀ** ਇੰਫੋਸਿਸ ਦੇ ਸਹਿ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਚਾਣ ਅੰਕ ਜਾਂ ਯੂਨਿਕ ਆਇਡੈਂਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਯੂਆਈਡੀ ਅਥਾਰਟੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਅਥਾਰਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੰਦਨ ਨੀਲੇਕਣੀ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਣਗੇ। ਨੀਲੇਕਣੀ ਦਾ ਰੈਂਕ ਕੈਬੀਨਟ ਪੱਧਰ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਅਥਾਰਟੀ ਇੱਕ ਡਾਟਾ ਬੇਸ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਅੰਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਨੰਬਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨਾਗਰਿਕ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੋਲ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 2006 ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕ ਤੋਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰਵਿੰਦਰ ਪ੍ਰਭਾਤ

**ਰਵਿੰਦਰ ਪ੍ਰਭਾਤ** (ਜਨਮ: 5 ਅਪਰੈਲ 1969) ਭਾਰਤ ਦਾ ਉੱਘੇ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ, ਕਥਾਕਾਰ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਸਤੰਭਕਾਰ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਬਲਾਗ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਲੱਗਪਗ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਗਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹਨ। 1991 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਾ ਗਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹਮਸਫਰ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਹ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਿੰਦੀ *ਦੈਨਿਕ ਜਨਸੰਦੇਸ਼ ਟਾਈਮਸ* ਅਤੇ *ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ ਐਕਟਿਵਿਸਟ* ਦਾ ਉਹ ਨੇਮੀ ਸਤੰਭਕਾਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਪਨਯਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 18 ਮਈ 1989 ਨੂੰ ਬੇਤੀਆ ਵਿੱਚ ਐਮ. ਪ੍ਰਭਾਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ।

## ਸਾਹਿਤਕ ਕਰੀਅਰ
ਪ੍ਰਭਾਤ 1987 ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ *ਵਟਵ੍ਰਿਕਸ਼* ਅਤੇ *ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਸਮਯ* (ਹਿੰਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ) ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਹਨ।

## ਸੰਦਰਭ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਸਖਾਰਾਮ ਬਾਈਂਡਰ

***ਸਖਾਰਾਮ ਬਾਈਂਡਰ*** ਵਿਜੈ ਤੇਂਦੂਲਕਰ ਦਾ ਔਰਤ-ਮਰਦ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੋ 1972 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1974 'ਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਜੈ ਤੇਂਦੂਲਕਰ ਦੇ ਨਾਟਕ
ਬੀ. ਵੀ. ਕਾਰੰਤ

**ਬਾਬੁਕੋਡੀ ਵੇਂਕਟਰਾਮਨ ਕਾਰੰਤ** (ಬಾಬುಕೋಡಿ ವೆಂಕಟರಮಣ ಕಾರಂತ್ ਕੰਨੜ) (19 ਸਤੰਬਰ 1929 – 1 ਸਤੰਬਰ 2002) ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੋਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੰਗਕਰਮੀ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਐਕਟਰ, ਲੇਖਕ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਕਾਰੰਤ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਰੰਗ ਮੰਚ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਦੀ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਸਿਨੇਮੇ ਦੇ ਅਗਰਦੂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣੇ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮਸ਼ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਕਾਰੰਤ ਜੀ ਨੇ ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਤੁਗਲਕ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ - ਇਬ੍ਰਾਹੀਮ ਅਲਕਾਜੀ, ਪ੍ਰਸੰਨਾ, ਅਰਵਿੰਦ ਗੌੜ ਅਤੇ ਦਿਨੇਸ਼ ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਤੁਗਲਕ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਭਾਵੀ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ ਦੇ ਹਇਵਦਨ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਬੀ. ਵੀ. ਕਾਰੰਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੀ. ਵੀ. ਕਾਰੰਤ ਨੂੰ ਲੋਕ ‘ਬਾਬਾ’ ਕਾਰੰਤ ਕਹਿਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੇਖਕ
ਜਾਰਜ ਗਰੀਅਰਸਨ

**ਜਾਰਜ ਅਬਰਾਹਮ ਗਰੀਅਰਸਨ** (1851 - 1941) ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਨ। ਭਾਰਤ-ਵਿਗਿਆਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸਕਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਅਮਰ ਹੈ। ਸਰ ਜਾਰਜ ਅਬਰਾਹਮ ਗਰੀਅਰਸਨ ਲਿੰਗਵਿਸਟਿਕ ਸਰਵੇ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਹਨ। ਗਰੀਅਰਸਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਗਾਧ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਸਨ। ਨਵ ਭਾਰਤੀ ਆਰਿਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੀਮਸ, ਭਾਂਡਾਰਕਰ ਅਤੇ ਹਾਰਨਲੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੁਹਿਰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਭਾਰਤਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਣੇ।

## ਸਨਮਾਨ
1928 ਵਿੱਚ ਗਰੀਅਰਸਨ ਨੂੰ ਓ ਐਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਅਰਵਿੰਦ ਗੌੜ

**ਅਰਵਿੰਦ ਗੌੜ** (अरविन्द गौड़), ਭਾਰਤੀ ਰੰਗ ਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਰਸੰਗਕ ਰੰਗ ਮੰਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਵਿੰਦ ਗੌੜ ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਸਮਕਾਲੀ ਹਨ। ਵਿਆਪਕ ਸਮਾਜਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮੁੱਦਿਆਂ - ਸੰਪਰਦਾਇਕਤਾ, ਜਾਤੀਵਾਦ, ਸਾਮੰਤਵਾਦ, ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ, ਰਾਜ ਦੇ ਦੋਸ਼, ਸੱਤਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਹਿੰਸਾ, ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ, ਸਮਾਜਕ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਨਸਲਵਾਦ ਉਸ ਦੇ ਰੰਗ ਮੰਚ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਗੌੜ ਇੱਕ ਐਕਟਰ ਅਧਿਆਪਕ (ਟਰੇਨਰ), ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਕਥਾ-ਵਾਚਕ ਹੈ।

ਅਰਵਿੰਦ ਗੌੜ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਟ ਮਹਾਉਤਸਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨੇ ਡਰਾਮਾ ਕਾਰਜਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਾਲਜਾਂ, ਸੰਸਥਾਨਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਥਿਏਟਰ ਕਾਰਜਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਰਵਿੰਦ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮਾਜਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ 60 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਰੰਗ ਮੰਚ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਰਾਜੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ

**ਰਾਜੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ** - ਜਨਵਾਦੀ ਨਾਟਕਕਾਰ। ਜਨਮ - 11 ਜਨਵਰੀ, 1958 ਪਟਨਾ, ਬਿਹਾਰ।

ਰਾਜੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੁੱਕੜ ਡਰਾਮਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਦੌਰ 1976 ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਦਰਜਨਾਂ ਡਰਾਮਾ ਅਤੇ ਨੁੱਕੜ ਨਾਟ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਆਰਾ ਦੀ ਨਾਟ ਸੰਸਥਾ ਯੁਵਾਨੀਤੀ, ਭਾਗਲਪੁਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂਪੁਰ ਦੀ ਨਾਟ ਸੰਸਥਾ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ। ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ।

## ਪੂਰਣਕਾਲਿਕ ਡਰਾਮੇ
* ਮੀ ਗਾਂਧੀ ਬੋਲਤੋ (ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ)। ਅਸਮਿਤਾ ਥਿਏਟਰ ਗਰੁਪ ਦੁਆਰਾ ਅਰਵਿੰਦ ਗੌੜ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 35 ਸ਼ੋ। 
* ਆਖਰੀ ਸਲਾਮ
* ਅੰਤਿਮ ਯੁੱਧ 
* ਘਰ ਵਾਪਸੀ
* ਕਹਿ ਰੈਦਾਸ ਖਲਾਸ ਚਮਾਰਾ। 
* ਅੰਬੇਡਕਰ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ। ਅਸਮਿਤਾ ਥਿਏਟਰ ਗਰੁਪ ਦੁਆਰਾ ਅਰਵਿੰਦ ਗੌੜ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਈ 2009 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋ।

## ਚਰਚਿਤ ਨੁੱਕੜ ਡਰਾਮਾ
* ਜਿੰਦਾਬਾਦ - ਮੁਰਦਾਬਾਦ 
* ਰੰਗਾ ਸਿਆਰ 
* ਜਨਤੰਤਰ ਕੇ ਮੁਰਗੇ
* ਹਮੇ ਬੋਲਨੇ ਦੋ

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ
* ਮੋਰਚਾ ਲਗਾਤਾ ਨਾਟਕ (ਅਰਵਿੰਦ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਸੰਪਾਦਨ) 
* ਨਾਟਕ ਤੋਂ ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ ਤੱਕ 
* ਜਨਤੰਤਰ ਕੇ ਮੁਰਗੇ (ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ ਸੰਗ੍ਰਿਹ) 
 
## ਸਨਮਾਨ
* ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਮੌਲਕ, ਪੂਰਣਕਾਲਿਕ ਨਾਟ ਲਿਖਾਈ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ‘ਕਹਿ ਰੈਦਾਸ ਖਲਾਸ ਚਮਾਰਾ’ ਨੂੰ 2008 ਦਾ ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ
* ਨਵੀਂ ਧਾਰਾ ਰਚਨਾ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੁੱਕੜ ਡਰਾਮਾ
ਆਈਸਾਡੋਰਾ ਡੰਕਨ

**ਐਂਜਲਾ ਆਈਸਾਡੋਰਾ ਡੰਕਨ** (27 ਮਈ 1877 &ndash; 14 ਸਤੰਬਰ 1927) ਅਮਰੀਕੀ ਮੂਲ ਦੀ ਲੋਕ ਨਰਤਕੀ ਸੀ।

ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਨ-ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ 26 ਮਈ, 1877 ਨੂੰ ਜਨਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ 50 ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੀਕਰ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੁਲਾਮ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸਟੇਜ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ੋ ਦੇਖ ਰਹੇ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਸਲਾਮੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1927
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1877
ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ

**ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ** (1934 - 9 ਜੁਲਾਈ 2023) ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਬੱਧ ਕਵੀ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਰਹਿਨੁਮਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਲੋਕ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ, ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ, ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੁੰਦਲ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਮਾਰਗ* (1965)
**ਅਸਲ ਗੱਲ* (1974)
**ਕਾਲੇ ਦਿਨ* (1978) 
**ਜੇਲ੍ਹ ਅੰਦਰ ਜੇਲ੍ਹ* (1982)
**ਚਾਨਣ ਦਾ ਸਰਨਾਵਾਂ* (1986)
**ਅੱਗ ਦਾ ਬੂਟਾ* (1986)
**ਸਤਲੁਜ ਦਾ ਸਰਨਾਵਾਂ* (1993) 
**ਜੰਗਨਾਮਾ ਪੰਜਾਬ* (1994)
**ਰੰਗ ਆਪੋ ਆਪਣਾ* (2000)
**ਮੇਰੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀ* (2002)
**ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤਲਾਸ* (2003)
**ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ* (2004) 
**ਸੰਨ ਸੰਤਾਲੀ ਦੇ ਦਿਨ* (2007)
**ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਦੇ ਦਿਨ* (2007)
**ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ* (2007)
**ਮੇਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ* (2010)
**ਮੇਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ* (2010)
**ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੱਥ* (2011)
### ਅਨੁਵਾਦ
*ਪਾਬਲੋ ਨੇਰੂਦਾ ਚੋਣਵੀਂ ਕਵਿਤਾ
*ਚੋਣਵੀਂ ਕਵਿਤਾ: ਮਹਿਮੂਦ ਦਰਵੇਸ਼

### ਸੰਪਾਦਨ
*ਬਾਬਾ ਨਜਮੀ ਦੀ ਚੋਣਵੀਂ ਕਵਿਤਾ

### ਸਫਰਨਾਮਾ
*ਕੰਧ ਉਹਲੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (1999)

### ਜੀਵਨੀ
**ਚਿਤਰਕਾਰ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ*
**ਸਾਹਿਤਿਕ ਸ੍ਵੈ-ਜੀਵਨੀ*
**ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਰਤਕੀ: ਆਈਸਾਡੋਰਾ ਡੰਕਨ*

### ਹੋਰ
*ਦੋਸਤੀਨਾਮਾ (2005)

## ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ
* ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ-ਨਹਿਰੂ ਪੁਰਸਕਾਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਬਲਬੀਰ ਮਾਧੋਪੁਰੀ

**ਬਲਬੀਰ ਮਾਧੋਪੁਰੀ** (ਜਨਮ 24 ਜੁਲਾਈ 1955) ਪੰਜਾਬੀ ਮੰਚ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ, ਯੋਜਨਾ (ਪੰਜਾਬੀ) ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਤੇ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਸਾਲ 2013 ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਅਨੁਵਾਦ ਪੁਰਸਕਾਰ *ਰਾਜਕਮਲ ਚੌਧਰੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ* ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਬਲਬੀਰ ਮਾਧੋਪੁਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। 2022 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ *ਮਿੱਟੀ ਬੋਲ ਪਈ* ਲਈ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਡਾਲਰ ਵਾਲ਼ੇ ਢਾਹਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ਼ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਵਰਗਾਂ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਦਲਿਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦੇ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹਨ। 

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਬਲਬੀਰ ਮਾਧੋਪੁਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1955 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਮਾਧੋਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੇਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਮਾਧੋਪੁਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 14 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੀਆਂ ਮੂਲ  ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬੱਤੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੁਆਬੀ ਦਾ ਅਮੀਰ ਪਿਛੋਕੜ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ  ਨਜ਼ਰ  ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਏਨੀ ਭਾਸ਼ਾਈ  ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹਨ ਕਿ ਮੌਲਿਕ  ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 40 ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਵੀ ਪਾਸ਼, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਅਨੇਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

### ਪੁਸਤਕਾਂ
* ਆਦਿ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ - ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਮੰਗੂ ਰਾਮ 
* ਮਾਰੂਥਲ ਦਾ ਬਿਰਖ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
* ਭਖਦਾ ਪਤਾਲ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
* ਦਿੱਲੀ ਇੱਕ ਵਿਰਾਸਤ (ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦਗਾਰਾਂ)
* ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗ-ਸੰਗ (ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ)
* ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
* ਸਾਹਿਤਕ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ

## ਸਵੈਜੀਵਨੀ
ਛਾਂਗਿਆ ਰੁੱਖ

### ਅਨੁਵਾਦ
* ਐਡਵਿਨਾ ਤੇ ਨਹਿਰੂ (ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ), ਕੈਥਰੀਨ ਕਲੈਮਾ
* ਲੱਜਾ (ਨਾਵਲ), ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ
* ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਆਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਮਸਲੇ; ਟੂਲੀਆ ਡੇਵਿਡ ਬਸੋਵਾ
* ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ
* ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਟਾਪੂ (ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ)
* ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤ
* ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਬਚਪਨ
* ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ 
* ਚਿੱਟਾ ਘੋੜਾ
* ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੇ ਪਾਸੇ ਲੱਗੋ
* ਪਾਣੀ (ਰਮਨ)
* ਨੀਲੀ ਝੀਲ (ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ)
* ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਸੰਗ, ਜੀਣ ਦਾ ਢੰਗ
* ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
* ਡਾ. ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ - ਆਪ ਬੀਤੀਆਂ ਤੇ ਯਾਦਾਂ
* ਮਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ
* ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਦੀ ਮੂਲ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ
* ਬੁੱਧ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧੰਮ
* ਕ੍ਰਾਂਤੀਦੂਤ ਅਜ਼ੀਮਉੱਲਾ ਖ਼ਾਂ
* ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ (ਸਵੈਜੀਵਨੀ: ਸ਼ਿਓਰਾਜ ਸਿੰਘ ਬੇਚੈਨ)
* ਨਵਾਬ ਰੰਗੀਲੇ (ਐਨ ਬੀ ਟੀ)
* ਰਾਜਕਮਲ ਚੌਧਰੀ ਸੰਕਲਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ
* ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਣ ਦੀ ਕਲਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਵੀ
ਸੁਰਜਨ ਜ਼ੀਰਵੀ

**ਸੁਰਜਨ ਜ਼ੀਰਵੀ** (1 ਦਸੰਬਰ 1929 - 24 ਅਕਤੂਬਰ 2023) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪੱਖੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਿੱਛਲੇ ਲੱਗਪਗ ਡੇਢ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਟਰਾਂਟੋ, ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। ਸੁਰਜਨ ਜ਼ੀਰਵੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ

ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜੀਰਵੀ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਨਵੇਂ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਪੱਤਰਕਾਰੀ 
ਸੁਰਜਨ ਜ਼ੀਰਵੀ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸਨ।1953-54 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਲੋਕ ਯੁੱਗ’ ਪਰਚਾ ਕੱਢਿਆ। ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਇਹ ਪਰਚਾ ਚੱਲਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ‘ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ’ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਿਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਟਰ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ 'ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ' ਸਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼।1962 ਵਿੱਚ ‘ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ’ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣ ਤਕ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਦੇ ਸਮਾਚਾਰ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੇ। ਸੁਰਜਨ ਜ਼ੀਰਵੀ ਦੇ ਚੰਡੇ ਪੂਰਾਂ ਦੇ ਪੂਰ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਮਾਰਕੇ ਮਾਰੇ ਹਨ।

## ਕੈਨੇਡਾ ਪਰਵਾਸ 
ਸੁਰਜਨ ਜ਼ੀਰਵੀ 1990 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਵੀ ਤਾਕੀਦ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਉਣ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ ਤੇ ਪਾਰਟੀ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਫਿਕਰਮੰਦ ਸੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਇਹ ਹੈ ਬਾਰਬੀ ਸੰਸਾਰ*

### ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖ
* ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ: ਇੱਕ ਅਦਭੁੱਤ ਗਾਥਾ
*ਖ਼ਯਾਮ ਦੀਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ
*ਜਮਹੂਰੀਅਤ: ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
*ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੇ ਮੁਖੌਟੇ ਪਿਛੇ ਲੁਕੀ ਦਰਿੰਦਗੀ
*ਦੋ ਗੱਲਾਂ ‘ਮੇਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਰੰਗ’ ਬਾਰੇ.......... ਲੇਖ਼
*ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਬੀਮਾਰ ਹੈ

### ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ
‘ਇਹ ਹੈ ਬਾਰਬੀ ਸੰਸਾਰ’ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਬਹੁ-ਕੌਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਕੈਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਾਰਬੀ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੋਖ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਪਰਦਾ ਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਕਿਸੇ ਸੱਚੀਂ-ਮੁਚੀਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ‘ਬਾਰਬੀ’ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੀਆਂ ਗੁਡੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰੈਸਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਾਰਬੀ ਲਈ ਫਰਨੀਚਰ, ਭਾਂਡੇ, ਦਿਲ ਲਾਉਣ ਲਈ ਸੁਹਣਾ ਮੁੰਡਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ, ਕਾਰਾਂ-ਗਲ ਕੀ ਨਿੱਤ ਨਵੀਂ ਮੰਗ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਵਧਾ ਲਵੋ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਾਰਬੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਅਜਿਹੀ ਲੁਟ ਖਸੁਟ ਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਪਰਮਜੀਤ ਸੋਹਲ

thumb|ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ 2024 ਵਿੱਚ।
ਤਸਵੀਰ:ਪਰਮਜੀਤ ਸੋਹਲ - 2.jpg|ਪਰਮਜੀਤ ਸੋਹਲ 2024 ਵਿੱਚ।
**ਪਰਮਜੀਤ ਸੋਹਲ** (ਜਨਮ 13 ਅਗਸਤ, 1965) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ।
## ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਓਨਮ* (1994)
**ਪ੍ਰਿਯਤਮਾ* (2000)
**ਕਾਇਆ* (2003)
**ਪੌਣਾਂ ਸਤਲੁਜ ਕੋਲ ਦੀਆਂ* (2009)

## ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਥੀਸਿਸ
ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਣ (2000)
## ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ
*ਰੇਸ਼ਮਾ ਰਹੇਜਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ, 1993
*ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਰ ਕਵਿਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 1995, ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ *ਓਨਮ* ਲਈ।
*'ਸਾਰੰਗ' ਵਲੋਂ 'ਬੁੱਧ-ਬਿਬੇਕ' ਸਨਮਾਨ, 1995, ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ *ਓਨਮ* ਲਈ।
## ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ 

ਸੰਮੋਹਨੀ ਉਪਦੇਸ਼ 
 

ਹੇ ਦਾਨਵੀਰ ਕਰਣ
ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਚਿਰ ਲੜਦਾ ਰਹੇਂਗਾ
ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦਵੰਦ ਦਾ
ਛਡ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਦੁਯੋਧਨ ਦਾ ਸਾਥ
ਨਾ ਅਪਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਆਤਮਾ ਦੀ ਦਰੋਪਦੀ ਨੂੰ
ਦਾਨ ਕਰ ਦੇ ਸਾਹਾਂ ਦੇ ਕਵਚ-ਕੁੰਡਲ
ਨਾ ਚਲਾ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਅਸਤ੍ਰ
ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨਾਲੋਂ
ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਂਣਾਂ ਦੇ ਰੱਥ ਨੂੰ
ਬੁਰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾ

ਹੇ ਕਰਣ
ਨਾ ਉਭਰ ਵਾਰ ਵਾਰ
ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾ
ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਗੋਦ ’ਚ ਸੌਂ ਜਾ

ਮੈਂ ਸੋਲਾਂ ਕਲਾਂ ਸੰਪੂਰਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ
ਤੈਨੂੰ ਸੰਮੋਹਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ
ਤੇਰੀ ਨੀਂਦ ’ਚ
ਕੁੰਤੀ ਦੀ ਅਰਜ਼ੋਈ ਧਰਦਾ ਹਾਂ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਕਮਲਜੀਤ ਨੀਲੋਂ

**ਕਮਲਜੀਤ ਨੀਲੋਂ ** (ਜਨਮ 24 ਦਸੰਬਰ 1959) ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ ਤੇ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ 2013 ਦਾ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਢਾਈ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ‘ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ’ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ ਬਿਓਰਾ
ਕਮਲਜੀਤ ਨੀਲੋਂ ਦਾ ਜਨਮ ਲੁਧਿਆਣਾ-ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਰੋਡ ਤੇ ਪੈਂਦੇ ਨਿਕੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਨੀਲੋਂ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ 24 ਦਸੰਬਰ 1959 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਕੁਲਵੰਤ ਨੀਲੋਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨਛੱਤਰ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਘੁਲਾਲ ਤੋਂ ਮੁਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਲਈ, ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਕਾਲਜ ਬੌਂਦਲੀ ਅਤੇ ਈਵਨਿੰਗ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਕੀਤੀ। 
## ਮੁੱਖ ਆਡੀਓ-ਕੈਸਿਟਾਂ ਅਤੇ ਸੀਡੀਆਂ
**ਸੌਂ ਜਾ ਬੱਬੂਆ*
**ਹਾਥੀ ਨਾਨਕਿਆਂ ਨੂੰ ਚੱਲਿਆ* 
**ਮਤਾਸ਼ਾ ਦੇਖਿਆ*
**ਆਕਾ ਬਾਕਾ ਚਿੜੀ ਚੜਾਕਾ*
* *ਬਚਪਨ ਦੇ ਦਿਨ* (ਧੀਆਂ ਮੋਰਨੀਆਂ) 
**ਰਿਸ਼ਤਾ ਨੀ ਮਾਂ ਵਰਗਾ*

## ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ
* *ਜਨਮ ਦਿਨ*
* *ਰੇਲ ਗੱਡੀ* 
* *ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਬੱਚਿਓ*
* *ਜਾਗ ਬੱਬੂਆ*
* *ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਤੇਰੇ ਦੰਦ ਕੌਣ ਲੈ ਗਿਆ*
* *ਮਾਪੇ*
* *ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸੁਪਨਾ ਆਇਆ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸਾਧਗੁਰੂ

**ਜੱਗੀ ਵਾਸੂਦੇਵ** ਜਾਂ **ਸਾਧਗੁਰੂ** (ਜਨਮ 3 ਸਤੰਬਰ 1957), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਯੋਗੀ, ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਈਸ਼ਾ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਈਸ਼ਾ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਸਹਿਤ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਲੇਬਨਾਨ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਪਰੋਗਰਾਮ ਸਿਖਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਕਈ ਸਾਮਾਜਕ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇਕ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਕ ਪਰਿਸ਼ਦ (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ: ECOSOC) ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪ‍ਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਠ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਜੱਗੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਜਨ‍ਮ 3 ਸਤੰਬਰ 1957 ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ‍ ਦੇ ਮੈਸੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸਨ। ਬਾਲਕ ਜੱਗੀ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਖੂਬ ਲਗਾਉ ਸੀ। ਅਕ‍ਸਰ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦਰਖਤ ਦੀ ਉੱਚੀ ਪਾ ਉੱਤੇ ਬੈਠਕੇ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਹੀ ਡੂੰਘੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਘਰ ਪਰਤਦੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਝੋਲੀ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਉਂਸ ਨੂੰ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਹੈ। 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੱਗੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਯੋਗ ਸਿਖਿਅਕ ਸੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਘਵੇਂਦਰ ਰਾਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਲ‍ਲਾਡਿਹਾਲੀ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪ‍ਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਯੋਗੀ
ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ

**ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ "ਨਾਨਾ" ਪਾਟੇਕਰ** (ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1951) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਐਕਟਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਦੇ ਰਾਏਗੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁਰੁਦ-ਜੰਜੀਰਾ ਵਿੱਚ ਦਿਨਕਰ ਪਾਟੇਕਰ (ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੰਜਨਾ ਬਾਈ ਪਾਟੇਕਰ ਦੇ ਘਰ ** ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪਾਟੇਕਰ** ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਰ ਜੇ.ਜੇ. ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਅਪਲਾਈਡ ਆਰਟ ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ

**ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ** ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ ਅਕਾਡਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਲੋਂ *ਛੱਡ ਕੇ ਸਕੂਲ ਮੈਨੂੰ ਆ* ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਬਾਲ–ਪੁਸਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ (2005) ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ
### ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਜਾਵਾਂ ਰੋਜ਼ ਸਕੂਲ ਨੂੰ*
**ਚਾਨਣ ਮਮਤਾ ਦਾ*
**ਛੱਡ ਕੇ ਸਕੂਲ ਮੈਨੂੰ ਆ*
**ਕਿਰਤ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਬਣੋ*
**ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੁਕਾਰ*
**ਗਾਈਏ ਗੀਤ ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਓ*
* *ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਕਾਪੀ* (ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸਵਰਨ ਲਤਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)

**ਸਵਰਨ ਲਤਾ** () ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ, ਦੁਖਦਾਈ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ, ਫ਼ਿਲਮੀ ਪਰਦੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਲਦੀ ਹੋਈ ਸੰਵਾਦ ਸਪੁਰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਂਬਰਿਜ ਡਿਪਲੋਮਾ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਆਰਟਸ, ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਈ। 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬੰਬੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ 1942 ਤੋਂ 1948 ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 22 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਸਵਰਨ ਲਤਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ - ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਾ, ਸਈਦਾ ਬਾਨੋ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਸਵਰਨ-ਨਜ਼ੀਰ ਦੀ ਜੋੜੀ ਬਹੁਤ ਰਚਨਾਤਮਕ ਜੋੜੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੀਆਂ ਸਨ।

## ਮੌਤ
ਸਵਰਨ ਲਤਾ ਦੀ ਮੌਤ 8 ਫਰਵਰੀ 2008 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ (ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ) ਸਨ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ
* *ਆਵਾਜ਼* (1942) ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ
* *ਖ਼ਾਤੂਨ* (1955) ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮ
* *ਨੌਕਰ* (1955) ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮ - ਇੱਕ 'ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ' ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ
* *ਹੀਰ (1955 ਫ਼ਿਲਮ)* (1955) ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ - ਸੁਪਰ-ਹਿੱਟ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ, ਮਿਊਜ਼ਿਕ *ਸਫ਼ਦਰ ਹੁਸੈਨ* ਦੁਆਰਾ
* *ਸਾਬਿਰਾ* (1956) ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮ
* *ਸੌਤੇਲੀ ਮਾਂ* (1956) ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮ
* *ਨੂਰ-ਏ-ਇਸਲਾਮ* (1957) ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮ
* *ਸ਼ਮਾ* (1959) ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮ
* *ਬਿੱਲੋ ਜੀ* (1962) ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ
* *ਅਜ਼ਮਤ-ਏ-ਇਸਲਾਮ* (1965) ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮ
* *ਸਵਾਲ* (1966) ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮ - ਰਾਸ਼ਿਦ ਅੱਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹਿੱਟ ਸੰਗੀਤਕ ਫ਼ਿਲਮ
* *ਦੁਨੀਆ ਨਾ ਮਾਨੇ* (1971) ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼ਾਜੀਆ ਇਲਮੀ

**ਸ਼ਾਜੀਆ ਇਲਮੀ**(ਜਨਮ 1972) ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੌਲਾਨਾ ਇਸਹਾਕ ਇਲਮੀ ਕਾਨਪੁਰ ਸਥਿਤ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸਿਆਸਤ ਜਾਦੀਦ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਡਾ. ਏਜਾਜ਼ ਇਲਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਬੁਲਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਰਿਫ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਮੰਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਦੀ ਰਾਜਪਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਲਮੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਾਨਪੁਰ ਅਤੇ ਨੈਨੀਤਾਲ ਦੇ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੇਂਟ ਬੇਡੇਜ਼ ਕਾਲਜ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਜਾਮੀਆ ਮਾਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕਾਰਡਿਫ
thumb|ਇਮਲੀ 2018 ਵਿਚ।
ਜਨਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਇਲਮੀ ਨੂੰ 27 ਮਾਰਚ 2017 ਤੋਂ 30 ਜਨਵਰੀ 2020 ਤੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ (ਈ.ਆਈ.ਐਲ.) ਦਾ ਅਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਸੁਤੰਤਰ) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਾਜਿਦ ਮਲਿਕ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ