ਜਾਗੋਈ

ਜਾਗੋਈ (ਮੀਤੇਈਃ சாத்தியி) (ਪੁਰਾਣੀ ਮਣੀਪੁਰੀਃ செய்சியி, ਰੋਮਨਃ Chatkoi) ਮੀਤੇਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾਚ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਆਮ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ 
### ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ 
ਰਵਾਇਤੀ ਮੇਈਤੇਈ ਨਾਚਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਨ੍ਰਿਤਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਉਣ ਦੀ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਦੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਚੁਕਫਾਰੋਨ ਜਾਗੋਈ 
**"ਚੁਕਫਾਰੋਨ ਜਾਗੋਈ"** ਇੱਕ ਸਨਮਾਹੀ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਨਾਚ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਈਬੀਆਂ (ਪੁਜਾਰੀਆਂ) ਦੁਆਰਾ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਥਾਂਗਜਿੰਗ, ਮਾਰਜਿੰਗ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ Thangjing), ਵੈਂਗਬ੍ਰੇਨ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀਃ Changbren) ਅਤੇ ਕੌਬਰੂ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ Koubru) ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਲਾਈ ਹਰੋਬਾ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮੈਬੀ ਦੋ ਇਕੋਫਸ (ਲਾਈਪੂਬਾਸ ਤੋਂ ਪੋਟਸ) ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈਨਿੰਥੌ ਇਕੋਫੂ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲਾਈਰੇਮਬੀ ਇਕੋਫੂ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਨਾਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇਵੀ ਨੋਂਗਥਾਂਗ ਲੀਮਾ ਦੇ ਨਾਚ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਖੰਬਾ ਥੋਇਬੀ ਜਾਗੋਈ 
## ਲਾਇਚਿੰਗ ਜਾਗੋਈ 
thumb|ਨਾਚ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
ਲਾਇਚਿੰਗ ਜਾਗੋਈ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, 'ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਦਾ ਨਾਚ') ਇੱਕ ਨਾਚ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਮੈਬੀਆਂ (ਪੁਜਾਰੀਆਂ) ਦੁਆਰਾ ਲੰਗਥਰੇਈ (ਬਲੂਮੀਆ ਬਾਲਸਾਮੀਫੇਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਤੇ) ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਹਰਕਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਮੈਬੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾਚ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਬੀ ਔਰਤਾਂ ਸੰਬੰਧ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇੇ ਖੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਬੀ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੇਇਤਾਈ ਨੋਂਗਦਾਈ ਜਗੋਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਚ ਰੂਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਲਾਇਹੌ ਜਾਗੋਈ 
thumb|ਨਾਚ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
ਲਾਈਹੌ ਜਾਗੋਈ (ਮੀਤੇਈਃ هوي) (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, 'ਸੱਦੇ ਦਾ ਨਾਚ' ਜਾਂ 'ਓਪਨਿੰਗ ਡਾਂਸ') ਇੱਕ ਨਾਚ ਹੈ ਜੋ ਮਾਈਬੀਆਂ (ਪੁਜਾਰੀਆਂ) ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਤਲਾਅ ਜਾਂ ਨਦੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ, ਲਾਈ ਹਰੋਬਾ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਾਚ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ, ਪੇਨਾ ਦੀ ਧੁਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੈਬੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੋ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨਾਲ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ, ਲਾਈ ਧਾਰਕ, ਇਸਾਈਫੂ ਧਾਰਕ, ਚੋਂਗ (ਅਮਬ੍ਰੇਲਾ) ਧਾਰਕ ਪੀਬਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਲੀਮਾ ਜਾਗੋਈ 
## ਲੀਜ਼ਮ ਜਾਗੋਈ 
ਲੀਸੇਮ ਜਾਗੋਈ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ, 'ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਨਾਚ') ਇੱਕ ਨਾਚ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਈਬੋ ਜਾਗੋਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੱਪੜੇ ਬੁਣਨ, ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਨਾਚ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਨਿੰਗੋਲ ਮਾਚਾ (ਕੁੜੀਆਂ) ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਚ ਦੇ ਛੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਹਨ- ਲੀਸ਼ੇਮ, ਲੀਤਾਈ, ਨੋਂਗਦਾਈ, ਲੀਪੇਕਪਾ, ਲੀਹੌਬਾ ਅਤੇ ਲੀਪੀਬਾ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਚ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਅਮੀਰ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਦੌਲਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਮੈਬੀ ਜਾਗੋਈ 
## ਪੰਥੋਈਬੀ ਜਾਗੋਈ 
ਪੰਥੋਇਬੀ ਜਾਗੋਈ (ਮੀਤੇਈਃ செய்யாய் சாய்யியி) (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, 'ਪੰਥੋਈਬੀ ਦਾ ਨਾਚ' ਜਾਂ 'ਬ੍ਰਹਮ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਨਾਚ') ਇੱਕ ਯੁਗਲ ਨਾਚ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਨੋਂਗਪੋਕ ਨਿੰਗਥੌ ਅਤੇ ਪੰਥੋਬੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਪ੍ਰੇਮ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਅਦਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 14 ਹੱਥ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਾਈ ਹਰੋਬਾ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੁਣਾਈ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਡਾਂਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਜਿੰਗ ਨੂੰ ਨੋਂਗਪੋਕ ਨਿੰਗਥੌ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ, ਨਾਚ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਥਾਂ ਖੰਬਾ ਥੋਇਬੀ ਜਾਗੋਈ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।
## ਰਾਸ ਜਾਗੋਈ 
ਮਣੀਪੁਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਣੀਪੁਰੀ ਰਾਸ ਲੀਲਾ ਨਾਚ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਠ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਮਣੀਪੁਰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਥੌਗਲ ਜਾਗੋਈ 
ਥੌਗਲ ਜਾਗੋਈ (ਮੀਤੇਈਃ ਵਿਸ਼ੇ) (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, 'ਸਮਰਪਣ ਦਾ ਨਾਚ') ਜਾਂ 'ਜਾਗੋਈ ਅਸ਼ਾਂਗਬੀ' (ਮੀਤੇਃ ਕੁਆਨ) ਇੱਕ ਮੇਈਤੇਈ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਮੈਬੀਆਂ (ਪੁਜਾਰੀਆਂ) ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਈ ਹਰੋਬਾ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ "ਹੋਈ ਲੌਬਾ" ਸਮਾਰੋਹ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
* ਰਾਜ ਨਰਤਕੀ-1941 ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ
* ਯੇਲਹੌ ਜਾਗੋਈ-1995 ਗੈਰ-ਫੀਚਰ ਭਾਰਤੀ ਮੇਈਤੇਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੇਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ