open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਗਰਾਹਮ ਹੈਂਕੋਕ

**ਗਰਾਹਮ ਹੈਂਕੋਕ** (; ਜਨਮ 2 ਅਗਸਤ 1950) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸਿਧਾਂਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਰਕ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਵਟੇ ਰੂਪ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਥ ਅਤੀਤ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਤਾਰਾਵਿਗਿਆਨਕ ਤਥ ਆਦਿ ਉਸ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਉਹਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਥੀਮ "ਮਾਤਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ" ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ।

## ਜੀਵਨੀ
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਾਹੀਵਾਲ

**ਸਾਹੀਵਾਲ** (ਉਰਦੂ : ساہِيوال‎; ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬੀ: ساہیوال) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਹੀਵਾਲ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 180 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। 1998 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ  207,388 ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦਾ 14 ਵਾਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ 22 ਵਾਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

1865 ਈ. ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ-ਲਾਹੌਰ ਰੇਲਵੇ ਲਾਇਨ ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪਿੰਡ ਸਥਿਤ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਂ ਸਰ ਰੋਬੇਰਟ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਗਵਰਨਰ, ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਪਿਆ। ਇਸਨੂੰ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਗਇਆ। 1967 ਈ. ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਸਾਹੀਵਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਇਆ। ਇਹ ਨਾਂ ਖਰਲ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ *ਸਾਹੀ* ਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।

## ਭਾਸ਼ਾ
ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*
ਏ. ਐਫ. ਸੀ. ਅਜਾਕਸ

**ਏ. ਐਫ. ਸੀ. ਅਜਾਕਸ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਅਮਸਤੱਰਦਮ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਅਰੇਨਾ, ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੰਡਸਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਏ. ਐਫ. ਸੀ। ਅਜਾਕਸ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਅਨੰਤਾ ਸਿੰਘ

**ਅਨੰਤਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ** (ਬੰਗਾਲੀ: অনন্তলাল সিংহ) (1 ਦਸੰਬਰ 1903 — 25 ਜਨਵਰੀ 1979) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਚਿਟਗਾਂਗ ਆਰਮਰੀ ਰੇਡ 1930 ਈ. ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਰੁੱਪ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਕਾਉਂਸਿਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਜੀਵਨ
ਅਨੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਚਿਟਗਾਂਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਗੋਲਪ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਜਪੂਤ ਸਨ, ਉਹ ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਚਿਟਗਾਂਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਹੀ, ਚਿਟਗਾਂਗ ਮਿਊਂਸੀਪਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸੂਰੀਆ ਸੈਨ ਨਾਲ ਹੋਈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
* Keu Bale Dakat, Keu Bale Biplabi (Some Call Me a Robber, Some Call Me a Revolutionary)
*Chattagram Yubabidroha (Youth Revolution in Chittagong) (in two volumes)
*Agnigarbha Chattagram (Chittagong on Fire)
*Masterda on Surya Sen, Surya Sener Svapna O Sadhana (Dream and Austerities of Surya Sen)
*Ami Sei Meye (I am that Girl)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1903
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1979
ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਅਰੇਨਾ

**ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਅਰੇਨਾ**, ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਸਤੱਰਦਮ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਏ. ਐਫ. ਸੀ। ਅਜਾਕਸ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 53,052 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਅਮਸਤੱਰਦਮ ਅਰੇਨਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਮਛੰਦਰਨਾਥ

**ਮਛੰਦਰਨਾਥ** (, , ) ਜਾਂ **ਮਚਿੰਦਰਨਾਥ**, 84 ਮਹਾਸਿੱਧਾਂ (ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਵਜਰਯਾਨ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਯੋਗੀ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਗੋਰਖਨਾਥ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹਠਯੋਗ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹਠਯੋਗ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕੌਲਜਣਾਨਨਿਰਣਏ (ਕੌਲ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਰਚਾ) ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਹੈ।. ਮਛੰਦਰਨਾਥ ਨੂੰ ਨਾਥ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਮੋਢੀ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਚਿੰਦਰਨਾਥ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਰਬਸਾਂਝੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਯੋਗੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੋਗੀ
ਕੇਲਬਰਨ ਕਿਲ੍ਹਾ

**ਕੇਲਬਰਨ ਕਿਲਾ** ਫੇਰਲੀ, ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਸ਼ਾਇਰ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਵਨ ਹੈ। ਇਹ ਗਲਾਸਗੋ ਦੇ ਅਰਲ ਦੀ ਸੀਟ ਹੈ। ਗਲਾਸਗੋ ਤੋਂ 35 ਮੀਲ ਦੂਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕੇਲਬਰਨ ਕਾਸਲ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਗਮਗਾਉਂਦਾ ਭਵਨ ਹੈ।
13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਲੇ ਨੂੰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨਵਿਆਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1700 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਅਰਲ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਹੋਰ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ। 1977 ਵਿੱਚ, ਭਵਨ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਇੱਕ ਕੰਟਰੀ ਪਾਰਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਪਰਵਾਰ ਇੱਥੇ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਰਵਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਏਨਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਭਵਨ ਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸੂਚੀਦਰਜ ਭਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਖਿਅਤ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮੈਦਾਨ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨਡ ਲੈਂਡਸਕੇਪਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
## ਇਤਿਹਾਸ 
thumb|Kelburn Castle
12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੇਲਬਰਨ ਦੀ ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਾਯਲ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ।

ਸਤੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਆਈ ਕਿ ਹਿਸਟਾਰਿਕ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਗਰੈਫਿਟੀ ਆਰਟ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਦਬਾਓ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਮਗਰੋਂ ਦੋਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ। ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਗਰੈਫਿਟੀ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕਦਰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਕਿ ਅਰਲ ਨੂੰ ਅਗਸਤ 2011 ਵਿੱਚ ਹਿਸਟਾਰਿਕ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਕੋਲ ਇਸ ਗਰੈਫਿਟੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਬਣੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰਨੀ ਪਈ।

ਹੁਣ ਯੋਜਨਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰੈਫਿਟੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਸੀਮੈਂਟ ਨੂੰ 2015 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਟਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਕਿਲੇ ਦੇ ਮਾਲਿਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਕਿਲੇ ਉੱਤੇ ਗਰੈਫਿਟੀ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਦੀ ਕਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰੱਖਣਗੇ ਅਤੇ ਇਸ ਵਾਰ ਕਿਲੇ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕ਼ਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇ।

ਕਿਲੇ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਨੀਮਲ ਪਾਰਕ ਵੀ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਾਲ ਭਰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰਿਚਰਡ ਰੋਰਟੀ

**ਰਿਚਰਡ ਮਕੇ ਰੋਰਟੀ** (4 ਅਕਤੂਬਰ 1931 – 8 ਜੂਨ 2007) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਰੁਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। 1960ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਹੀ ਸੀ।

ਇਸ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜੀਵਨ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਸਟੁਅਰਟ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੀ, ਵਰਜੀਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਕੈਨਨ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਫ਼ਿਲੋਸੋਫ਼ੀ ਐਂਡ ਦ ਮਿਰਰ ਆਫ਼ ਨੇਚਰ (*Philosophy and the Mirror of Nature)* (1979) ਅਤੇ ਕੌਂਟੀਜੈਨਸੀ, ਆਇਰਨੀ ਅਤੇ ਸੌਲੀਡੈਰੀਟੀ (*Contingency, Irony, and Solidarity)* (1989) ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007
ਮੈਲੋਡਰਾਮਾ

**ਮੈਲੋਡਰਾਮਾ** ਅਜਿਹੀ ਨਾਟਕੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕਥਾਨਕ ਨੂੰ ਵਧਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸਨਸਨੀਖ਼ੇਜ ਅੰਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ  ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰੂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਆਮ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਵਿਧੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਰੰਗ-ਮੰਚ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਉੱਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਬਦ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਬਦ ਮੈਲੋਦਰਾਮ(mélodrame) ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਟਕੀ ਵਿਧਾਵਾਂ
ਅਰਬੀ ਵਰਣਮਾਲਾ

**ਅਰਬੀ ਵਰਣਮਾਲਾ** ( '**) ਜਾਂ **ਅਰਬੀ ''', ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤੀ ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਜੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਵੱਲ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 28 ਅੱਖਰ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੱਖਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਅਬਜਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵਿਅੰਜਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਰੱਤਾ ਸਾਲੂ

**ਰੱਤਾ ਸਾਲੂ** (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ: ਲਾਲ ਰੰਗ ਜਾਂ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜਿਆ ਕੱਪੜਾ) ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ 1957 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪਰਜਾਮੰਡਲ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਿਸਵੇਦਾਰੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 4 ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਕਥਾਨਕ
### ਨਾਟ ਪਹਿਲਾ
ਨਾਟਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਜਗੀਰਦਾਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕੋਠੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੁਜਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਜਗੀਰਦਾਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆਉਣ ਕਰ ਕੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਪਾਤਰ
* ਜੋਗਾ (ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ)
* ਮਾਲਣ (ਜੋਗੇ ਦੀ ਮਾਂ)
* ਲਖਬੀਰ (ਜੋਗੇ ਦੀ ਭੈਣ)
* ਝੰਡਾ (ਜੋਗੇ ਦਾ ਪਿਓ)
* ਜੈਲਾ
* ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ (ਬਿਸਵੇਦਾਰ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ
ਅਬਜਦ ਗਿਣਤੀ

**ਅਬਜਦ ਗਿਣਤੀ** ਅਰਬੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੇ 28 ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਗਿਣਤੀ ਮੁੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਸ਼ਮਲਵ ਅੰਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਅੰਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਅੱਖਰ ਮੁੱਲ
|

|

|}

ਕੁਝ ਮੁੱਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਬਜਦ ਤਰਤੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਹਨ। ਚਾਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮੁੱਲ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:
ਸੁਲਤਾਨ ਰਜ਼ੀਆ (ਨਾਟਕ)

**ਸੁਲਤਾਨ ਰਜ਼ੀਆ** ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖਿਆ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਟਕ ਹੈ।

## ਕਥਾਨਕ
## ਪਾਤਰ
* ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ 
* ਅਲਤੂਨੀਆ
* ਯਾਕੂਤ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ
ਏ ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਦ ਆਰਟਿਸਟ ਐਜ਼ ਏ ਯੰਗ ਮੈਨ

**ਏ ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਦ ਆਰਟਿਸਟ ਐਜ਼ ਏ ਯੰਗ ਮੈਨ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: A Portrait of the Artist as a Young Man) ਆਈਰਸ਼ ਲੇਖਕ ਜੇਮਜ਼ ਜੋਆਇਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਜੋਆਇਸ ਦੇ ਗਲਪੀ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ ਸਟੀਵਨ ਡੇਡਾਲਸ(Stephen Dedalus) ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਸਟੀਵਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਅਤੇ ਆਈਰਿਸ਼ ਦਸਤੂਰ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਖ਼ਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਯੂਰਪ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋਆਇਸ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਯੂਲੀਸਸ(1922) ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਕਸਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

1998 ਵਿੱਚ ਮੌਡਰਨ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ।

## ਪਾਤਰ
*ਸਟੀਵਨ ਡੇਡਾਲਸ - ਇਹ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੇਮਜ਼ ਜੋਆਇਸ ਦਾ ਗਲਪੀ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ ਹੈ।
*ਸਾਈਮਨ ਡੇਡਾਲਸ - ਸਟੀਵਨ ਦਾ ਪਿਤਾ ਜੋ ਕਿ ਆਈਰਿਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
** Hypertextual, self-referential version  based on the Project Gutenberg edition, from an Imperial College London website
* Digitized copy of the first edition from Internet Archive
* 
* Study guide from SparkNotes

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਕਲੀ

right|thumb|*Fagus sylvatica *ਕਲੀ
ਬਾਟਨੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ **ਕਲੀ** ਹੈ, ਇੱਕ ਅਵਿਕਸਿਤ ਜਾਂ ਭਰੂਣ ਟੂਸੇ ਨੂੰ ਕਲੀ (bud) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਪੱਤੇ ਦੇ ਐਕਸਲ (axil) ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਤਣੇ ਦੀ ਧੁਰ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਉੱਗਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਣੀ, ਇੱਕ ਕਲੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੁਪਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਤੁਰਤ ਲਗਰ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫੁੱਲ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਟਾਹਣੀ।  ਇਹ ਪਦ, ਜ਼ੂਆਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਤੇ ਫੁੱਟੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਉੱਡਦੀ ਉੱਡਦੀ ਝਾਤ 
right|thumb|250x250px| *ਹਲਸੀਆ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਫੁੱਲਦਾਰ ਕਲੀ *

## ਕਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ 
right|thumb|270x270px|ਬੂਟਾ ਕਲੀਆਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ
[right|thumb|270x270px| *[ਅੰਜੀਰ|Ficus carica ਟਰਮੀਨਲ, ਬਨਸਪਤੀ ਕਲੀ*]]
* ਸਥਿਤੀ ਲਈ:
** **ਟਰਮੀਨਲ**, ਜਦ ਇੱਕ ਤਣੇ ਦੀ ਸਿਖਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੰਕੇਤ ਦੇ (**apical** ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਪਰ, ਬੂਟੇ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਇੱਕ ਦੇ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ);
** ਐਕਸਲੀ, ਜਦ ਇੱਕ ਪੱਤਾ ਦੇ ਐਕਸਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ (**ਪਾਸੇ ਵਾਲੀ** ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ adventitious ਕਲੀਆਂ ਵੀ   ਪਾਸੇ ਵਾਲਿਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ);
** **adventitious**, ਜਦ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਹੋਣ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਤਣੇ ਤੇ ਜਾਂ ਜੜ੍ ਤੇ (ਕੁਝ adventitious ਕਲੀਆਂ ਐਕਸਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੱਕ ਹੇਠ ਲੁਕੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੋਰ adventitious ਕਲੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ).
* ਦਰਜੇ ਅਨੁਸਾਰ:
** **ਸ਼ਰੀਕ**, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲੀ (ਐਕਸਲੀ ਜਾਂ ਟਰਮੀਨਲ) ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬਣੀਆਂ ਸੈਕੰਡਰੀ ਕਲੀਆਂ ;
** **ਅਰਾਮ ਕਰਦੀਆਂ**, ਕਲੀਆਂ  ਜੋ ਵਾਧਾ ਰੁੱਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਗਲੀ ਵਾਧਾ ਰੁੱਤ ਤੱਕ ਸੁਪਤ ਪਈਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ;
** ਸੁਪਤ ਜਾਂ **ਬਾਤਨ** ਕਲੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਲੰਮੀ ਦੇਰ ਦੇ ਲਈ ਰੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਦ *ਆਰਾਮ ਕਰਦੀਆਂ*  ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਰਥੀ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਿਹਤਰ ਵਰਤੋਂ ਸਾਲਾਂ ਬਧੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀਆਂ ਅਵਿਕਸਿਤ ਕਲੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, **epicormic ਕਲੀਆਂ**;
** **ਸੂਡੋ ਟਰਮੀਨਲ**, ਇੱਕ ਐਕਸਲੀ ਕਲੀ ਜੋ ਟਰਮੀਨਲ ਕਲੀ ਦਾ ਫੰਕਸ਼ਨ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਵੇ (ਉਹਨਾਂ ਸਪੀਸੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ sympodial ਹੈ: ਟਰਮੀਨਲ ਕਲੀ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੀ ਐਕਸਲੀ ਕਲੀ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਬੀਚ, ਪਰਸੀਮੋਨ, *Platanus* ਦਾ sympodial ਵਿਕਾਸ ਹੈ)।
* ਰੂਪਵਿਗਿਆਨ ਲਈ:
** **ਪੇਪੜੀਦਾਰ ਜਾਂ ਢਕੀ ਹੋਈ **(**perulate**), ਜਦ ਸਕੇਲ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਰੁਲ (lat. perula, perulaei) ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਜੋ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਪੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ) ਜੋ ਭ੍ਰੂਣ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਢਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ;
** **ਨੰਗੇ**, ਜਦ ਸਕੇਲਾਂ ਨੇ ਢਕਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ;
** **ਜੱਤਲ**, ਜਦ ਵਾਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਣ (ਇਹ ਪੇਪੜੀਦਾਰ ਜਾਂ ਨੰਗੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ).
* ਫੰਕਸ਼ਨ ਲਈ:
** **vegetative**, ਜੇ ਸਿਰਫ  vegetative ਟੁਕੜੇ ਹੋਣ: ਭ੍ਰੂਣ ਲਗਰ ਪੱਤਿਆਂ ਸਹਿਤ (ਇੱਕ **ਪੱਤਾ ਕਲੀ** ਵੀ ਇਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ);
** **ਜਣਨ**, ਜੇ ਭ੍ਰੂਣ ਫੁੱਲ ਹੋਣ (ਇੱਕ **ਫੁੱਲ ਕਲੀ ਵੀ ਇਹੀ ਹੁੰਦੀ ** ਹੈ);
** **ਮਿਸਰਿਤ**, ਜੇ ਦੋਨੋਂ ਭਰੂਣ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਹੋਣ।

File:Acer pseudoplatanus buds 01.jpg|ਅਸੇਰ ਕਲੀਆਂ
File:Alnus glutinosa bud 2.jpg|Alnus glutinosa ਕਲੀ
File:Tilia platyphallos bud.jpg|ਤਿਲੀਆ ਕਲੀ 
File:Carpinus betulus bud.jpg|ਕਾਰਪੀਨਸ ਕਲੀ
File:Buds of Fraxinus excelsior 03.jpg|ਇੱਕ ਯੂਰਪੀ ਐਸ਼, Fraxinus excelsior ਦੀ ਕਾਲੀ ਕਲੀ
File:Bud1web.jpg|ਖੱਬੇ ਇੱਕ ਖੁੱਲ ਰਹੀ ਕਲੀ, ਜੋ ਵਿਕਸਤ ਹੋਕੇ ਇਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਵਾਲੀ ਵਰਗੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ
File:Flower bud of Sunflower - Helianthus.JPG| ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕਲੀ
File:Quince Blossom with removed watermark.jpg|ਇੱਕ quince ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੀਆਂ ਵਲੇਵੇਂਦਾਰ ਲਪੇਟੇ ਖਾਂਦੀਆਂ ਫੁੱਲ ਪੱਤੀਆਂ
File:Flower Buds.jpeg|ਪਹਿਲੀਆਂ ਨੇਲੂਮਬੋ ਫੁੱਲ ਕਲੀਆਂ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਾ

**ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਾ** (30 ਦਸੰਬਰ 1906 - 10 ਦਸੰਬਰ 1982) ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸਟੇਜੀ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ ਦਾ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ 1920ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਾ  ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਕਾਲ ਗੁਜਰਾਂ ਜਿਲ੍ਹਾ ਜਿਹਲਮ ਵਿਖੇ 30 ਦਸੰਬਰ 1906 ਨੂੰ ਸ੍ਰ. ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਹੋਇਆ। ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋ ਉਹ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਂ ਵੱਲ ਸਰਗਰਮ ਹੋਏ। 1932 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ʻਬਿਜਲੀ ਦੀ ਕੜਕʼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਬਾਗੀਆਆਂ ਸੁਰ, ਗੁਲਾਮੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਚੀ ਨਿਸ਼ੇਧਕਾਰੀ ਸੁਰ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਨਾਸਕ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅੰਗਰੇਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਏਨੀ ਨਾਖਸ਼ਰਾਵਾਰ ਲੱਗੀ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਅਵਾਰਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਵੰਗਾਰ, ਗੁਲਾਮੀ ਵਿਰੁੱਧ ਨਫ਼ਰਤ,ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਠੱਗੀਆਂ,ਗਲਤ ਧਾਰਮਕ ਕਾਰਾਂ ਵਿਹਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿੰਦਨੀਯ ਸੁਰ, ਵੰਗਾਰ ਵਾਂਗ, ਉਭਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜਮਾਨੇ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਭ ਲਾਲਚ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿਣ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗੁਣ ਹੈ। ʻਕੁਚੱਜੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਮੁੱਢੋ ਸੁੱਢੋ ਬਦਲ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਰੀਝ ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਸਰੋਕਾਰ ਹੈ. 1947 ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ʻਹਲਚਲʼ, ʻਗੁਸਤਾਖੀਆਂʼ,ʻਆਵਾਰਾਗੀਆ ਅਤੇ ʻਬੇਦੋਸੀਆਂʼਮਜਬੂਰੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਵਰਣਨਯੋਗ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ. ਅਵਾਰਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 10 ਦਸੰਬਰ 1982 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।

 

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਹਲਚਲ* (1952)
**ਬਾਗ਼ੀ* (1964)
**ਬਗ਼ਾਵਤ* (1952)
**ਮੈਂ ਬਾਗ਼ੀ ਹਾਂ* (1942)
**ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਰਾਹ* (1944)
**ਗੁਸਤਾਖੀਆਂ* (1952)
*ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਰਾਹ

### ਨਾਵਲ
**ਸਵਰਗ ਨਰਕ*
**ਪਰਦੇਸੀ ਸਜਣ ਆਏ* (1940) 
**ਦਿਲ ਨਾ ਵਿਕਣ ਬਜ਼ਾਰੀਂ*

### ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ
**ਲਾਡੂ ਤੇ ਮਿਠੂ* 
**ਨੰਦਾ ਤੇ ਬਿੰਬੋ*
**ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ*
**ਮਾਸਟਰ ਜੀ*
**ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼*
**ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ*
**ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ*

### ਹੋਰ
**ਜੀਵਨ ਚੋਂ* (ਕਹਾਣੀਆਂ)
**ਅਖਾਣ ਤੇ ਮੁਹਾਵਰਾ ਕੋਸ਼*
**ਕਿੱਸਾ ਲੁੱਚੀ ਪੂੜੀ*
**ਕਸ਼ਮੀਰ ਮੇਰੇ ਸੁਪਨ ਦੇਸ਼*
**ਚੋਹੇ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਾਰ*

### ਅਨੁਵਾਦ
**ਤੁਜ਼ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰੀ*
**ਤੁਜ਼ਕਿ ਬਾਬਰੀ*
**ਆਇਨਿ-ਅਕਬਰੀ*
**ਮੁਆਸਿਰਿ ਆਲਮਗੀਰੀ* 

## ਹਵਾਲੇ
https://m.punjabitribuneonline.com/news/features/dathi-minaret-223285
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਕਵੀ
ਦੀ ਕੂਪ

**ਦੀ ਕੂਪ**, ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਟਰਡੈਮ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਫੇਨੂਰਡ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 51,117 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਦੀ ਕੂਪ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਅਬਜਦ

**ਅਬਜਦ** ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਜਨ ਧੁਨੀਆਂ ਲਈ ਹੀ ਅੱਖਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵਰ ਧੁਨੀਆਂ ਪਾਠਕ ਖੁਦ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।'*
## ਨਿਰੁਕਤੀ
*ਅਬਜਦ'' ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਅੱਖਰਾਂ "ਅਲਿਫ਼", "ਬੇ", "ਜੀਮ", "ਦਾਲ" ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਲੇਖਣ
ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ

**ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ ** (**AD**), ਜਾਂ ਸਿਰਫ **ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ **, 60% ਤੋਂ 70% dementia ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਵਧਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਰੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਰੋਗ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਯਾਦਸ਼ਕਤੀ ਏਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਕਿ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਭੁੱਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੇੜਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ। ਰੋਗ ਵਧਣ ਨਾਲ ਹੋਰ ਲਛਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ: ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਸਲੇ, ਗੁੰਮ ਹੋਣਾ, ਮੂਡੀ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮੁੱਕਣੀ, ਆਪਾ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਮ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਆਤੁਰਤਾ, ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਮਸਲੇ। ਰੋਗ ਵਧਣ ਦੀ ਸਪੀਡ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਨੌਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਨਿੱਗਰ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। 70% ਜੋਖਮ ਖਾਨਦਾਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰਕਤਚਾਪ, ਸੂਗਰ ਰੋਗ, ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਕਰਕੇ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਫਿਲਹਾਲ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕਲਸ਼

**ਕਲਸ਼** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: ) ਧਾਤ ਦੇ ਘੜੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਂਸੀ, ਤਾਂਬੇ, ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਲਸ਼ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਲਾ ਤੇ ਸੰਸਕਿ੍ਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਅੰਮਿ੍ਤ ਘਟ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। *ਕਲਸ਼* ਕੁੰਭ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ
ਜੋਸ਼ੂਏ ਕਾਰਦੂਚੀ

**ਜੋਸ਼ੂਏ ਅਲੈਸਾਂਦਰੋ ਗਿਊਸੇਪੀ ਕਾਰਦੂਚੀ** (; 27 ਜੁਲਾਈ 1835 – 16 ਫਰਵਰੀ 1907) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਟਲੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1906 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਇਤਾਲਵੀ ਬਣਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਵੀਗਨਿਜ਼ਮ

**ਵੀਗਨਿਜ਼ਮ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Veganism) ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨਸ ਮੰਨਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀਗਨ (Vegan) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵੀਗਨਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹਾਫ਼ਿਜ਼ (ਕੁਰਾਨ)

**ਹਾਫ਼ਿਜ਼** (, *ਹਾਫ਼ਿਜ਼*, , ਬਹੁ-ਵਚਨ *ਹੁਫ਼ਾਜ਼*,  ਇਲਿੰਗ *ਹਾਫ਼ਿਜ਼ਾ*), ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ "ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ", ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਰੀ ਕੁਰਾਨ ਮੂੰਹ-ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਯਾਦ ਹੋਵੇ। **ਹਾਫ਼ਿਜ਼ਾ** ਇਸਦਾ ਇਲਿੰਗ ਹੈ। 

## ਰੂਪ-ਰੇਖਾ
ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਰਾਬੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਬੰਸਾਵਲੀ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦ ਮੁਹੰਮਦ ਨੂੰ ਆਇਤਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ

**ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ**, ਇਸਨੂੰ ਜਨ ਸੰਘ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਸੀ। ਇਹ ਪਾਰਟੀ 1951 ਤੋਂ 1977 ਈ. ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹੀ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 21 ਅਕਤੂਬਰ 1951 ਨੂੰ ਸਿਆਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਪਾਰਟੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ, ਸੱਜੇ ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਰੀਟੀਆਂ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ 1980 ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਗਠਜੋੜ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਤਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵੱਜੋਂ ਹੋਈ। ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਿਆਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ 21 ਅਕਤੂਬਰ 1980 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੇ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਤੇਲ ਦਾ ਦੀਵਾ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਵਾਂਗ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵੀ ਹਿੰਦੂਤਵ ਹੈ। 1952 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੀਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਮੁਖਰਜੀ ਇਹਨਾਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। 1967 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਆਪਣੀ ਸਿਖਰ ਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਨੀ ਜਿਆਦਾ ਘਟੀ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ

**ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Pedagogy) ਅਧਿਆਪਨ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਟੀਚਾ ਸਧਾਰਨ ਸਿੱਖਿਆ(ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ(ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਲਈ) ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਾਉਲੋ ਫ਼ਰੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ "ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ" ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ।

ਪੈਡਗੋਜੀ (/ pɛdəddi /) ਉਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਸ ਤੱਥ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਆਪਨ ਕਿਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।. ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਮਝ, ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਧਿਆਪਨ ਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਫੈਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੈਡਗੋਜੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਵੀ ਵਾਵਸਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਕਿਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ (ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸੰਕੁਚਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਉਦੇਸ਼ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਨਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ) ਲਈ ਦੇਣਾ ਤੱਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਗਿਆਨ, ਅਨੁਭਵ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਟੀਚਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਇਕ ਮਿਸਾਲ ਸੁਕਰਾਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਧੀ ਹੋਵੇਗੀ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ ਅਤੇ ਉਚਾਰਨ 
ਪੈਡਗੋਜੀ (/ pɛdəddi /) ਸ਼ਬਦ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ Greek  (*paidagōgia*), from  (*paidagōgos*) ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ  (*ágō*) " ਮੈਂ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹਾਂ "  (, genitive , ) ਮਤਲਬ " ਬੱਚਾ " ਅਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕੱਠਾ " ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨਾ " ਜਾਂ " ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦੇਣਾ " ਦਾ ਭਾਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।. ਇਸ ਦਾ ਉਚਾਰਨ , , or . ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰਿਚਰਡ ਸਟਾਲਮਨ

**ਰਿਚਰਡ ਸਟਾਲਮਨ** (ਜਨਮ 16 ਮਾਰਚ 1953) ਆਜ਼ਾਦ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਥਾਪਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਮਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਜ਼ਾਦ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ਼ ਵਰਤ ਸਕੇ, ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵੰਡ ਸਕੇ। ਜਿਹੜਾ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਇਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਵੇ ਉਸਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਮਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਰ
ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਹਾਬੀ

**ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਹਾਬੀ** () (ਜਨਮ 28 ਨਵੰਬਰ 1967) ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। 
## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਹਾਬੀ ਦਾ ਜਨਮ ਤਬਰੇਜ਼, ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ 1967 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਤਹਿਰਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਕੁਝ ਸਾਲ ਅਧਿਆਪਕੀ ਕੀਤੀ। ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ 100 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇ ਗੰਢ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ (ਛੋਟੀ) ਫ਼ਿਲਮ (ਸੌ ਵਾਰ ਸੌ)1996 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਉਤਸਵ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਇੱਕ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 20 ਸ਼ਾਰਟ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, 10 ਗਲਪੀ ਫ਼ੀਚਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਮਕਾਮੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਵੀ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। *ਰੋਜ਼ ਰੋਸ਼ਨ* (روز روشن) ਉਸਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ, ਤੇਹਰਾਨ (ਫਰਵਰੀ 2013) ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਦੋ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਪਲੋਮੇ ਜਿੱਤੇ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਆਈਐਮਡੀਬੀ ਤੇ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਹਾਬੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਰਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਦਾਨ ਖ਼ੁਆਨ

ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ]]
**ਦਾਨ ਖ਼ੁਆਨ** (ਸਪੇਨੀ: Don Juan) ਜਾਂ **ਡਾਨ ਜੁਆਨ** ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਲਪੀ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਲਫੰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਥਾ ਕਈ ਵਾਰ ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਦਾਨ ਖ਼ੁਆਨ "ਔਰਤਬਾਜ਼" ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਸਪੇਨੀ ਅਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਉਤੇਜਿਤ ਕਾਮਵਾਸਨਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਪੀ. ਏਸ. ਵੀ. ਏਇਂਧੋਵੇਨ

**ਫਿਲਿਪਸ ਸਪੋਰਟ ਵੇਰੇਨਿਗੈਨਗ ਏਇਂਧੋਵੇਨ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਏਇਂਧੋਵੇਨ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਲਿਪਸ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਏਇਂਧੋਵੇਨ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੰਡਸਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਪੀ. ਏਸ. ਵੀ. ਏਇਂਧੋਵੇਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਡੈਂਟਿਸਟ

**ਡੇਨਟਿਸਟ** ਜਾਂ **ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਡਾਕਟਰ**,ਜਿਸ ਨੂੰ **ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਸਰਜਨ** ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿਹਤ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੋਗ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਰੋਕਥਾਮ, ਤੇ ਰੋਗ ਦੇ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਖੋੜ ਦੇ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਡੇਨਟਿਸਟ ਦੀ ਸਹਾਈ ਟੀਮ ਸਵਾਸਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਸਹਾਇਕ(dental assistants), ਦੰਦ ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨ (dental technicians), ਤੇ ਦੰਦ ਚਿਕਿਤਸਕ (dental therapists) ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ
ਇੱਕ ਲਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਦੰਦਾ ਦਾ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਲਾ ਤੋਂ ਡੀਗਰੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 5 ਸਾਲਾਂ ਬੀ.ਡੀ.ਐਸ BDS (Bachelor of Dental Surgery) ਦਾ ਕੋਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ 2010 ਵਿੱਚ 291 ਮੇਡਿਕਲ ਕਾਲਜ ਸੀ ਜੋ ਕੀ ਦੰਦਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। 
ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੰਦਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਡੇਨਟਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਇੰਡਿਆ (Dental Council of India) ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਿੱਟੀ ਜਾਣਦੀ ਹੈ।

## ਸਪੈਸ਼ਲਟੀਜ਼ 
ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਤਿਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਮ.ਡੀ.ਐਸ.(Master of Dental Surgery (MDS)) ਆਖਦੇ ਹੰਨ ਜੋ ਕੀ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ-

*ਡੇੰਟਲ ਪਬਲਿਕ ਹੇਲਥ 
*ਇੰਡੋਡੋੰਟਿਕਸ
*ਓਰਲ ਐਂਡ ਮੈਕ੍ਸਿਲੋਫ਼ੇਸ਼ਿਅਲ ਸਰਜਰੀ 
*ਓਰਲ ਐਂਡ ਮੈਕ੍ਸਿਲੋਫ਼ੇਸ਼ਿਅਲ ਰੇਡਿਓਲੋਜੀ 
*ਓਰਲ ਐਂਡ ਮੈਕ੍ਸਿਲੋਫ਼ੇਸ਼ਿਅਲ ਪੈਥੋਲੋਜੀ
*ਓਰਥੋਡੋੰਟਿਕਸ ਐਂਡ ਡੇੰਟੋਫ਼ੇਸ਼ਿਅਲ ਓਰਥੋਪੇਦਿਕਸ
*ਪੀਰਿਓਡੋੰਟੋਲੋਜੀ
*ਪੇਡ੍ਰਿਆਟਿਕ ਡੇੰਤਿਸਟ੍ਰੀ
*ਪ੍ਰੋਸਥੋਡੋੰਟਿਕਸ

## ਡਿਗਰੀ
*ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਡੇੰਟਲ ਸਰਜਰੀ(DDS)
*ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਡੇੰਟਲ ਮੈਡੀਸਿਨ(DMD)
*ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਡੇੰਟਿਸਟ੍ਰੀ(DD)
*ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਡੇੰਟਿਸਟ੍ਰੀ(DrMedDent)
*ਬੈਚੇਲਰ ਆਫ਼ ਡੇੰਟਿਸਟ੍ਰੀ(BDent)
*ਬੈਚੇਲਰ ਆਫ਼ ਡੇੰਟਲ ਸਰਜਰੀ (BDS or BChD or BDentS)
*ਬੈਚੇਲਰ ਆਫ਼ ਡੇੰਟਲ ਸਾਇੰਸ (BDSc or BDentSc)
*ਬੈਚੇਲਰ ਆਫ਼ ਓਰਲ ਹੇਲਥ ਇਨ ਡੇੰਟਲ ਸਾਇੰਸ(B OH DSc)
*ਗਰੈਜੁਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਡੇੰਟਿਸਟ੍ਰੀ (Grad Dip Dent)
*ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਇਨ ਡੇੰਟਲ ਸਰਜਰੀ (MScDS)

-1617)]]

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੰਦਾ ਦਾ ਡਾਕਟਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸੰਬੰਧੀ ਕਿੱਤੇ
ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ

**ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ** ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਥਨਿਕ ਮੀਡੀਆ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪੋਸਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਪੋਸਟ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਛਪਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਰੋਜਾਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਤਰਕਾਰ
ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਸੰਸਦ

**ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਮਹਾਸਭਾ** (Parliament of the Worlds Religions) ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਈ ਸਭਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 1893 ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਮਹਾਸਭਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚਰਚਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।
## ਇਤਿਹਾਸ
### 1893 ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਸੰਸਦ
 ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਮਹਾਸਭਾ, (ਸਤੰਬਰ 1893) ਦੌਰਾਨ।ਮੰਚ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ (ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ) ਵੀਰਚੰਦ ਗਾਂਧੀ, ਧਰਮਪਾਲ, ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ]]
1492 ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬਸ ਦੇ ਨਿਊ ਵਰਲਡ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ 400ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਣ ਲਈ 1893 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਅਨ ਵਿਸ਼ਵ ਮੇਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਬੇਮਿਸਾਲ ਇਕੱਠ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਈ ਮਹਾਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਦਾਂ ਵੀ ਬੁਲਾ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਸੰਸਦ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1893
ਊਸ਼ਾ ਪ੍ਰਿਯੰਵਦਾ

[thumbnail|ਊਸ਼ਾ ਪ੍ਰਿਯੰਵਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ ਤੋਂ [ਪਦਮਭੂਸ਼ਣ ਡਾ॰ ਮੋਟੂਰੀ ਸਤਨਰਾਇਣ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।]]
**ਊਸ਼ਾ ਪ੍ਰਿਯੰਵਦਾ** (ਜਨਮ 24 ਦਸੰਬਰ 1930) ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਦੋਲਨ ‘ਨਈ ਕਹਾਣੀ` ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪਰਵਾਸੀ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। 
## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਉਸ਼ਾ ਪ੍ਰਿਯੰਵਦਾ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਦਸੰਬਰ 1930 ਨੂੰ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਅਤੇ ਪੀਐਚਡੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੇਡੀ ਸਰੀਰਾਮ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫੁਲਬਰਾਈਟ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਚੱਲੀ ਗਈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਲੂਮਿੰਗਟਨ, ਇੰਡੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਪੋਸਟ ਡਾਕਟਰਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ ਵਿਸਕਾਂਸਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਪਦ ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਕੇ ਲੇਖਣੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ਼ਾ ਪ੍ਰਿਯੰਵਦਾ ਦੇ ਕਥਾ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਵੇਦਨਾਪੂਰਣ ਚਿਤਰਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਧਦੀ ਉਦਾਸੀ, ਅਕੇਲੇਪਣ, ਅਤੇ ਅਕੇਵੇਂ ਆਦਿ ਦਾ ਅੰਕਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਤਿਅੰਤ ਡੂੰਘੇ ਯਥਾਰਥਬੋਧ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਫਿਰ ਬਸੰਤ ਆਇਆ* (1961)
**ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਔਰ ਗੁਲਾਬ ਕੇ ਫੂਲ* (1961)
**ਏਕ ਕੋਈ ਦੂਸਰਾ* (1966)
**ਕਿਤਨਾ ਬੜਾ ਝੂਠ* (1972)
**ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯ ਕਹਾਣੀਆਂ* 
### ਨਾਵਲ
**ਨਦੀ*
**ਅੰਤਰਵੰਸ਼ੀ*
**ਰੁਕੋਗੀ ਨਹੀਂ ਰਾਧਿਕਾ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਮੇਤੀ ਲੋਕ (ਕੈਨੇਡਾ)

**ਮੇਤੀ** (; ; ) ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਮਾਨਤਾ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੂਲਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਢ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਪਹਿਲੇ ਯੂਰਪੀ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਆਦੀਵਾਸੀ ਅੌਰਤਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਐਨੀਮੇ

**﻿ਐਨੀਮੇ** ; |lead=yes}} ਸ਼ਬਦ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ﻿ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਦੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਏਨੇਮੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ ਜਾਪਾਨੀ ਕਾਰਟੂਨ ਜਾਂ ਏਨੇਮੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੋੜਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੇਸੀ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਏਨੇਮੇਸ਼ਨ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਦੁਨਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀ ਏਨੇਮੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਬਨਾਵਟ ਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਾਮ ਕਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਅੱਖਾਂ, ਉੰਨਾਂ ਦੇ ਬਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਬਨਾਵਟ ਵੀ ਆਮ ਕਿਸਮ ਦੀ ਏਨਿਮੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਹੁਣ ਹੋਰ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਦਾ ਨਮੂਨਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:﻿ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ
ਚਾਰਲਸ ਲੈਂਬ

**ਚਾਰਲਸ ਲੈਂਬ ** (Charles Lamb) (10 ਫਰਵਰੀ 1775 &ndash; 27 ਦਸੰਬਰ 1834) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਏਲੀਆ ਦੇ ਨਿਬੰਧ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਟੇਲਜ਼ ਫ਼ਰਾਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਕਾਫੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਗੁੱਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਮੂਅਲ ਟੇਲਰ ਕਾਲਰਿਜ਼ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਦੋਸਤੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮੁੱਖ ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਈ.ਵੀ.ਲੁਕਾਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਪਿਆਰੀ ਹਸਤੀ" ਕਿਹਾ ਹੈ।

## ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
]]

ਚਾਰਲਸ ਲੈਂਬ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਫਰਵਰੀ 1775 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲੈਂਬ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਮੈਰੀ ਨਾਂਅ ਦੀ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨਾਲੋਂ 11 ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਜਾਨ ਸੀ, ਚਾਰ ਹੋਰ ਵੀ ਸਨ ਜੋ ਬਚਪਨ ਪਾਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜਾਨ ਲੈਂਬ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੇ ਕਲਰਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਇੰਨਰ ਟੈਂਪਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੈਮੂਅਲ ਸਾਲਟ ਨਾਂਅ ਦੇ ਇੱਕ ਬੈਰਿਸਟਰ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਇੰਨਰ ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਾਰਲਸ ਲੈਂਬ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਬੀਤਿਆ।

ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਨਾ-ਮਾਤਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਬਸ ਇਹੀ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੈਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੂੰ ਚੇਚਕ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1775
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1834
ਕਰਤਾ (ਵਿਆਕਰਨ)

ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਆਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਬੋਧ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਰਲ ਵਾਕ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਵਿਧੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਧੇ, ਕਰਤਾ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ

**ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ** ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮਹਾਕਾਵਿ - ਮਹਾਂਭਾਰਤ, ਰਾਮਾਇਣ, ਪੁਰਾਣ ਆਦਿ, ਤਮਿਲ-ਸੰਗਮ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਪੇਰੀਆ ਪੁਰਾਣਮ, ਅਨੇਕ ਹੋਰ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਲੇਖਣੀ ਹੈ ਭਾਗਵਦ ਪੁਰਾਣ; ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਚਮ ਵੇਦ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹੋਰ ਰਾਜਸੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵੱਡਆਕਾਰ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਿਵਿਧ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਵਿਧ ਫਿਰਕਿਆਂ, ਲੋਕਸਮੂਹਾਂ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਨੇ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ, ਵਾਸਤਵਿਕ ਵੇਰਵਾ ਹੋਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਛੁਪੇ ਗੂੜ ਅਤੇ ਜਟਿਲ ਪ੍ਰਤੀਕ-ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ. ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ

ਵਰਲਡ ਵਾਇਡ ਵੈਬ ਕੋਂਸੋਰਟੀਅਮ ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ. (W3C HTML) ਦਾ ਸਟੈਂਡਰਡ ਕਲਾਇੰਟ-ਸਾਈਡ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੈਬ ਪੇਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕਲ ਚੱਲਣਯੋਗ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਕਲਾਇੰਟ-ਸਾਈਡ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਜਿਦਾਨ ਕੀ ਵੈਬ ਬ੍ਰਾਉਸਰ ਕਾਫੀ ਸਾਰੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲਿਪੀ ਜਾਂ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਕੋਡ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੇ ਲੋਡ ਹੋਣ ਤੇ ਜਾਂ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।

ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਕੋਡ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ. ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:

*ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਐਲੀਮੇੰਟਸ 
*ਅੰਤਰੀਵ ਘਟਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ

## ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਮੈਕ੍ਰੋਸ
### ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਐਲੀਮੇੰਟਸ ਕਿਸਮਾਂ
ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਐਲੀਮੇੰਟਸ ਸਿਫਰ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਬਾਰ ਹੈਡ (HEAD) ਤੇ ਬੋਡੀ (BODY) ਐਲੀਮੇੰਟਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

### ਅੰਤਰੀਵ ਘਟਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਅੰਤਰੀਵ ਘਟਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ (Intrinsic event attributes)

ਘਟਨਾ (event) ਵੈਬ ਪੇਜ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਅੰਸ਼ਾਂ (elements) ਲਈ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ:

* ਦਸਤਾਵੇਜ਼ (ਬੋਡੀ ਤੇ ਫਰੇਮਸੈਟ)
*ਫਾਰਮ
*ਯੂਜ਼ਰ ਇੰਟਰਫੇਸ

ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਈਵੇਂਟ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਨਿਮਨ-ਲਿਖਤ ਅੰਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:
*Document
**onUnload
*Form
**onSubmit
**onReset
*Document and UI elements
**Focus
***onFocus
***onBlur
*UI elements
**Mouse
***Movement
****onMouseOver
****onMouseOut
****onMouseMove
***Button
****onClick
****onDblClick
****onMouseDown
****onMouseUp
**Keyboard
***onKeyPress
***onKeyDown
***onKeyUp
**Other (TEXT/TEXTAREA)
***Lost focus with modified content
****onChange (also OPTION)
***Text selection
****onSelect

ਤੇ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਉਸਰ ਇੰਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਇਵੇੰਟ ਐਟ੍ਰੀਬਿਉਟ ਨੂੰ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ:

*onResize
*onMove
*onScroll
*onAbort

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਟਰਨੈੱਟ
ਬੱਪਾ ਰਾਵਲ

**ਬੱਪਾ ਰਾਵਲ** (1433 - 1468) ਉਦੈਪੁਰ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਰਾਜਾ ਸੀ।

## ਨਾਮਕਰਨ 
ਬੱਪਾ ਰਾਵਲ ਬੱਪਾ ਜਾਂ ਬਾਪਾ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਬਾਪੂ" ਸ਼ਬਦ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਲਈ ਰੂੜ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰਸੂਚਕ "ਬਾਪਾ" ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਹਿਲ ਬੰਸੀ ਰਾਜਾ ਕਾਲਭੋਜ ਦਾ ਹੀ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਬਾਪਾ ਮੰਨਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸੰਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਦੇ ਲੋਕਸੇਵਾ, ਦੇਸ਼ਸੇਵਾ ਆਦਿ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਜਨਤਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਾਪਾ ਪਦਵੀ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।

## ਜੀਵਨ 
ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਕੁੰਭਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ ਇਕਲਿੰਗ ਮਹਾਤਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਬੱਪਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੰਵਤ 810 (ਸੰਨ 753) ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਕਲਿੰਗ ਮਹਾਤਮ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬੱਪਾ ਦੇ ਰਾਜਤਿਆਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਜੇ ਬੱਪਾ ਦਾ ਰਾਜਕਾਲ 30 ਸਾਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਨ 723 ਦੇ ਲਗਪਗ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਪਰਤਾਪੀ ਰਾਜਾ ਮੇਵਾੜ ਵਿੱਚ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਪਰ ਬੱਪਾ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ ਸੀ। ਚਿੱਤੌੜ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦੁਰਗ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਮੋਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਹਾਰੀਤ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬੱਪਾ ਨੇ ਮਾਨਮੋਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਇਸ ਦੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਟਾਡ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਰਾਜਾ ਮਾਨਕਾ ਵਿ.ਸੰ. 770 (ਸੰਨ 713 ਈ.) ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਜੋ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਪਾ ਅਤੇ ਮਾਨਮੋਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਚਿੱਤੌੜ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਆਸਾਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਪਰ ਸਾਡਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਬਾਪਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਰਬਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਫਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। ਸੰਨ 712 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਸਿਮ ਤੋਂ ਸਿੰਧੂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਰਬਾਂ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹੱਲੇ ਕਰਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਵੜਾਂ, ਮੌਰੀਏ, ਸੈਂਧਵਾਂ, ਕੱਛੇੱਲਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਮਾਰਵਾੜ, ਮਾਲਵਾ, ਮੇਵਾੜ, ਗੁਜਰਾਤ ਆਦਿ ਸਭ ਭੂ-ਭਾਗਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਛਾ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਏ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਸਮਰਾਟ ਨਾਗਭਟ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਪਾ ਰਾਵਲ ਦੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਨਾਗਭਟ ਪਹਿਲਾ ਨੇ ਅਰਬਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਤੋਂ ਮਾਰ ਭਜਾਇਆ। ਬੱਪਾ ਨੇ ਇਹੀ ਕਾਰਜ ਮੇਵਾੜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਸੂਬੇ ਲਈ ਕੀਤਾ। ਮੌਰੀਆ (ਮੋਰੀ) ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਅਰਬ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਜਰਜਰ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ। ਬਾਪਾ ਨੇ ਉਹ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜੋ ਮੋਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਚਿੱਤੌੜ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਬੱਪਾ ਰਾਵਲ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਫਤਹਿ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਅਰਬਾਂ ਦੀ ਹਾਰ ਦੀ ਇਸ ਸੱਚੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੋਣਗੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸੂਜ਼ਨੀ

suzani with pomegranate design.]]
**ਸੂਜ਼ਨੀ** ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ, ਉਜਬੇਕਿਸਤਾਨ, ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਪੜੇ ਤੇ ਸੂਈ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਕਸ਼ੀਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਕੰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕਲਾ ਹੈ। ਸੂਜ਼ਨੀ ਸੂਈ ਲਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ *ਸੂਜ਼ਨ* (سوزن) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸੂਜ਼ਨਕਾਰੀ (سوزنکاری) ਜਾਂ ਸੂਜ਼ਨਦੋਜ਼ੀ (سوزن‌دوزی) ਆਖਦੇ ਹਨ।

File:Stamps of Uzbekistan, 2009-32.jpg|ਸਮਰਕੰਦ ਸੂਜ਼ਨੀ
File:Stamps of Uzbekistan, 2009-33.jpg|ਬੁਖ਼ਾਰਾ ਸੂਜ਼ਨੀ
File:Stamps of Uzbekistan, 2009-34.jpg|Pskent ਸੂਜ਼ਨੀ
File:Stamps of Uzbekistan, 2009-35.jpg|Andijan ਸੂਜ਼ਨੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸਤਕਾਰੀ
ਐਫ. ਸੀ. ਤਵੇਨਤੇ

**ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਤਵੇਨਤੇ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਏਂਸਕੇਡੇ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਡੀ ਗ੍ਰੋਲਸਛ ਵੇਸਤੇ, ਏਂਸਕੇਡੇ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੰਡਸਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਐਫ. ਸੀ। ਤਵੇਨਤੇ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਡੀ ਗ੍ਰੋਲਸਛ ਵੇਸਤੇ

**ਡੀ ਗ੍ਰੋਲਸਛ ਵੇਸਤੇ**, ਇਸ ਨੂੰ ਏਂਸਕੇਡੇ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਤਵੇਨਤੇ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 30,206 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਡੀ ਗ੍ਰੋਲਸਛ ਵੇਸਤੇ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਮਮਤਾ ਕਾਲੀਆ

**ਮਮਤਾ ਕਾਲੀਆ** (ਜਨਮ 2 ਨਵੰਬਰ 1940) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਾਣੀ, ਡਰਾਮਾ, ਨਾਟਕ, ਨਿਬੰਧ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਰਥਾਤ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਲਗਪਗ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਸੱਤਵੇਂ ਦਹਕੇ ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਲਗਪਗ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਦੇ ਕਾਲ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੰਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਤ੍ਰੈਮਾਸਿਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।
## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਛੁਟਕਾਰਾ
*ਏਕ ਅਦਦ ਔਰਤ
*ਸੀਟ ਨੰ. ਛ:
* ਉਸਕਾ ਯੌਵਨ
* ਜਾੰਚ ਅਭੀ ਜਾਰੀ ਹੈ
* ਪ੍ਰਤਿਦਿਨ
* ਮੁਖੌਟਾ
* ਨਿਰ੍ਮੋਹੀ
*ਥਿਏਟਰ ਰੋਡ ਕੇ ਕੌਏ
* ਪਚ੍ਚੀਸ ਸਾਲ ਕੀ ਲੜਕੀ
* ਮਮਤਾ ਕਾਲਿਯਾ ਕੀ ਕਹਾਨਿਯਾੰ (ਦੋ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤਕ ਦੀਆਂ ਸੰਪੂਰਨ ਕਹਾਣੀਆਂ)
### ਨਾਵਲ
* ਬੇਘਰ
*ਨਰਕ ਦਰ ਨਰਕ
* ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਨੀ
* ਲੜਕੀਆਂ
* ਏਕ ਪਤਨੀ ਕੇ ਨੋਟਸ
* ਦੌੜ
*ਅੰਧੇਰੇ ਕਾ ਤਾਲਾ,
* ਦੁੱਖਮ - ਸੁੱਖਮ
### ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਖਾਂਟੀ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ
* ਕਿਤਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰੂੰ
* ਨਰਕ ਦਰ ਨਰਕ
*ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਨੀ
### ਨਾਟਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* ਯਹਾੰ ਰਹਨਾ ਮਨਾ ਹੈ
* ਆਪ ਨ ਬਦਲੇਂਗੇ
### ਹੋਰ
*ਸੰਸਮਰਣ - ਕਿਤਨੇ ਸ਼ਹਰੋਂ ਮੇਂ ਕਿਤਨੀ ਬਾਰ
### ਅਨੁਵਾਦ
* ਮਾਨਵਤਾ ਕੇ ਬੰਧਨ (ਉਪਨ੍ਯਾਸ - ਸਾਮਰਸੇਟ ਮਾਮ)

### ਸੰਪਾਦਨ
*ਹਿੰਦੀ (ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੰਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਤਰੈਮਾਸਿਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ)[1]
## ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਇਨਾਮ
*ਅਭਿਨਵ ਭਾਰਤੀ ਸਨਮਾਨ
*ਸਾਹਿਤ ਭੂਸ਼ਣ ਸਨਮਾਨ
*ਯਸ਼ਪਾਲ ਸਿਮਰਤੀ ਸਨਮਾਨ
*ਮਹਾਦੇਵੀ ਸਿਮਰਤੀ ਇਨਾਮ
*ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ ਸਿਮਰਤੀ ਸਨਮਾਨ
*ਸਾਵਿਤਰੀ ਬਾਈਫੂਲੇ ਸਿਮਰਤੀ ਸਨਮਾਨ
*ਅਮ੍ਰਿਤ ਸਨਮਾਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਚੰਦੇਲ

**ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਚੰਦੇਲ** ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। 
## ਕਿਤਾਬਾਂ
ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਚੰਦੇਲ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 46 ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 8 ਨਾਵਲ, 13 ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 3 ਬਾਲ ਨਾਵਲ, 10 ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਹਿਤ, ਯਾਤਰਾ ਯਾਦਾਂ, ਆਲੋਚਨਾ, ਲਘੂਕਥਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੰਸਮਰਣ, ਸ਼ੋਧਪੂਰਣ ਜੀਵਨੀ - (ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ) ਮਹਾਨ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਲਿਓ ਤੋਲਸਤੋਏ ਦੇ ਅੰਤਮ ਨਾਵਲ - *ਹਾਜੀ ਮੁਰਾਦ* ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ‘ਤੋਲਸਤੋਏ ਦਾ ਅੰਤਰੰਗ ਸੰਸਾਰ’ (ਤੋਲਸਤੋਏ ਬਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ, ਰੰਗਕਰਮੀਆਂ ਆਦਿ ਦੇ 30 ਸੰਸਮਰਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
### ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਵਲ
*ਪਾਥਰਟੀਲਾ
*ਰਮਲਾ ਬਹੂ
*ਨਟਸਾਰ
*ਸ਼ਹਿਰ ਗਵਾਹ ਹੈ
## ਇਨਾਮ ਸਨਮਾਨ
*ਹਿੰਦੀ ਅਕਾਦਮੀ, ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ 1990 ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ 
*ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਥਾਨ ਦੁਆਰਾ 1994 ਵਿੱਚ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਟੇਡੀ ਬੇਅਰ

**ਟੇਡੀ ਬੇਅਰ** ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦਾ *ਖਿਡੌਣਾ* ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਭਾਲੂ ਦੀ ਤਰਹ ਦਿਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਬੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੌਰਿਸ ਮਿਚਟਮ ਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰਿਚਰਡ ਸਟੀਫ਼ ਨੇ ਕਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮਕਰਣ ਪ੍ਰੇਸੀਡੇੰਟ ਥੀਓਡੋਰ ਟੇਡੀ ਰੂਸਵੇਲਟ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਟੇਡੀ ਬੇਅਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਲੂ ਦਾ ਬਾਲਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਭਾਲੂ ਬਚਿਆਂ ਦੇ ਖਿਡੋਣੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਰਿਕਾ ਤੋਂ ਕੈ ਪੇਹਲਾਂ ਤੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਟੇਡੀ ਬੇਅਰ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹਿਆ ਹੈ।ਟੇਡੀ ਬੇਅਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਤੇ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੰਨ। ਟੇਡੀ ਬੇਅਰ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਪਹਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰ, ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ, ਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਜਤਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੰਨ।
## ਟੇਡੀ ਬੇਅਰ ਦੀ ਬਨਾਵਟ

File:Making of a teddy bear 1 cutting.jpg|1:ਕਟਾਈ
File:Making of a teddy bear 2 sewing and turning.jpg|2:ਬੁਣਨਾ
File:Making of a teddy bear 3 filling.jpg|3: ਭਰਨਾ
File:Making of a teddy bear 4 assembling.jpg|4:ਜੋੜਨਾ

## ਗੈਲੇਰੀ

Ours en peluche - 07.jpg
File:10teddybears.jpg
File:Miś pluszowy 02.jpg
File:Merrythought teddy bear ironbridges.jpg
Ours en peluche - 02.jpg
File:Ours en peluche - 21.jpg
File:Handmade teddy bear.jpg
Ours en peluche - 03.jpg
Ours en peluche - 05.jpg
File:Ours en peluche - 13.jpg
File:She teddy.JPG
File:Tedddi.JPG
File:Ours en peluche - 28.jpg

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੇਡੀ ਬੇਅਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡੌਣਾ
ਅਰਬੀ ਵਿਆਕਰਨ

**ਅਰਬੀ ਵਿਆਕਰਨ** ( '** or  **') ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ ਹੈ। ਅਰਬੀ, ਇੱਕ ਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀਆਂ, ਹੋਰ ਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਆਕਰਨਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਂਝਾਂ ਹਨ।

ਇਸ ਲੇਖ ਦਾ ਫ਼ੋਕਸ ਸਾਹਿਤਕ ਅਰਬੀ (ਭਾਵ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਮਿਆਰੀ ਅਰਬੀ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ) ਦੀ ਅਤੇ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਅਰਬੀ ਦੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੀ, ਦੋਨੋਂ ਵਿਆਕਰਨ ਹਨ।
ਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

**ਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ﻿** ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀ ਤਾਦਾਦ 30 ਕਰੋੜ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ, ਇਬਰਾਨੀ, ਅਮਹਾਰਕ, ਤਗਰਨੀਆ ਅਤੇ ਮਾਲਟਾਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਟਾਈ ਜ਼ਬਾਨ ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਈਸਾਈ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਡਾਰੂ ਕਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨੂੰ ਆਸਪਾਸ ਦੀਆਂ ਅਰਬ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੁਰਾਨ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਰੀਬ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੀਂਡਾ

**ਬੀਂਡਾ** (**ਸਿਕਾਡਾ**) ( ਹੇਮੀਪਟੇਰਾ ਗਣ, Auchenorrhyncha ਉਪਗਣ ਦੇ ਕੀਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ *ਹੋਮੋਪਟੇਰਾ* ਉਪਗਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ)। ਸਿਕਾਡਾ **ਸਿਕਾਡੋਇਡੀਆ** ਪਰਾਕੁਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਕਾਡਾ ਨਾਮਕ ਇਹ ਕੀਟ ਹਰ 13 ਤੋਂ 17 ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਇਹ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਪਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਘੋਗਾ-ਨੁਮਾ ਪਿੰਜਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੀਟ ਪਤੰਗੇ
ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਕੈਨੇਡੀਅਨ

**ਡਾ. ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਕੈਨੇਡੀਅਨ**, ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਖਸੂਸਪੁਰ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਤੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਸੀ।

1915 'ਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ 3 ਸਾਲ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼ਿਵਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਸੁਮਨ

**ਸ਼ਿਵਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਸੁਮਨ** (5 ਅਗਸਤ 1916 - 27 ਨਵੰਬਰ 2002) ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਂਨਾਵ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।  ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਹੋਈ। ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀਏ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਐਮਏ, ਡੀਲਿਟ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਗਵਾਲੀਅਰ, ਇੰਦੌਰ ਅਤੇ ਉੱਜੈਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵਿਕਰਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਉੱਜੈਨ ਦੇ ਕੁਲਪਤੀ ਵੀ ਰਹੇ।

ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਨ 1999 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਕੰਮ 
### ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 
* *ਹਿਲੋਲ* (1939)
* *ਜੀਵਨ ਕੇ ਗਾਨ* (1942)
* *ਯੁੱਗ ਕਾ ਮੋਲ* (1945)
* *ਪ੍ਰਲਯ ਸ਼੍ਰੀਜਨ* (1950)
* *ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਡਤਾ ਹੀ ਗਿਆ* (1948)
* *ਵਿੰਧਿਆ ਹਿਮਾਲਿਆ* (1960)
* *ਮਿੱਟੀ ਕੀ ਬਾਰਾਤ* (1972)
* *ਵਾਣੀ ਕੀ ਵਿਅਥਾ* (1980)
* *ਕਟੇ ਅੰਗੂਠੋਂ ਕੀ ਬੰਦਨਾਵਰੇਨ* (1991)
* *ਫਾਗੁਨ ਮੇਂ ਸਾਵਣ*
* *ਤੁਫਾਨ ਕੀ ਉਰ* 
* *ਹਮ ਪੰਚੀ ਉਨਮੁਕਤ ਗਗਨ ਕੇ*
* *ਚਲਨਾ ਹਮਾਰਾ ਕਾਮ ਹੈ*

### ਲੇਖ 
* *ਮਹਾਦੇਵੀ ਕੀ ਕਾਵਿਆ ਸਾਧਨਾ*

### ਨਾਟਕ 
* *ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਕਾਲੀਦਾਸ*

ਸਰੋਤ:

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
* ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ - 1974
* ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ - 1999
* ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ - 1974 ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਕੀ ਬਾਰਾਤ ਲਈ
* ਸ਼ਿਖਰ ਸਨਮਾਨ - ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ 1993
*ਭਾਰਤ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ - 1993
* ਡੀ.ਲਿਟ. ਭਾਗਲਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ - 1973
* ਡੀ.ਲਿਟ. ਜਬਲਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ - 1983

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*Shivmangal Singh Suman  at Kavita Kosh
*
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਐਲਫਰਡ ਜੂਲਸ ਏਅਰ

**ਐਲਫਰਡ ਜੂਲਸ ਏਅਰ** ਇਕ਼ ਬਰਤਾਨਵੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਤਾਰਕਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣਵਾਦ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਏ. ਜ਼ੈਡ. ਅਲਕਮਾਰ

**ਏ. ਜ਼ੈਡ. ਅਲਕਮਾਰ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਅਲਕਮਾਰ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਏ. ਐੱਫ਼. ਏ. ਸੀ। ਸਟੇਡੀਅਮ, ਅਲਕਮਾਰ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੰਡਸਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
*ਏ. ਜ਼ੈਡ. ਅਲਕਮਾਰ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ (**ਡੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ**)
*ਏ. ਜ਼ੈਡ. ਅਲਕਮਾਰ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ (**ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ**)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਏ. ਐੱਫ਼. ਏ. ਸੀ. ਸਟੇਡੀਅਮ

**ਏ. ਐੱਫ਼. ਏ. ਸੀ. ਸਟੇਡੀਅਮ**, ਇਸ ਨੂੰ ਅਲਕਮਾਰ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਏ. ਜ਼ੈਡ. ਅਲਕਮਾਰ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 17,023 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

File:Stadion AFAS (6256662627).jpg|thumb|left|ਏ. ਐੱਫ਼. ਏ. ਸੀ. ਸਟੇਡੀਅਮ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਏ. ਐੱਫ਼. ਏ. ਸੀ. ਸਟੇਡੀਅਮ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਚੈਟਮ ਹਾਊਸ

**ਚੈਟਮ ਹਾਊਸ** (Chatham House) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਇਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਲੰਡਨ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ, ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਕੈਰਨ ਹਾਰਨੀ

**ਕੈਰਨ ਹਾਰਨੀ** (; ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਨਾਮ **ਡੇਨੀਅਲਸਨ**, 16 ਸਤੰਬਰ 1885 – 4 ਦਸੰਬਰ 1952) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। 
ਅੰਦਰੂਨੀ ਟਕਰਾਵ, ਕੈਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ
ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ

**ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ** (**ਟੀਟੀਪੀ**; ਉਰਦੂ/ਪਸ਼੍ਤੋ: ; "Taliban Movement of Pakistan"), ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਟੀਟੀਪੀ (TTP) ਜਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਤਾਲਿਬਾਨ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਸੀਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਸੰਘ-ਸ਼ਾਸਿਤ ਕਬਾਇਲੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਅੱਤਵਾਦੀ-ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਗੁਟਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਇਹ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨੀ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਹਿਮਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਕੱਟਰਪੰਥੀ ਇਸਲਾਮੀ ਅਮੀਰਾਤ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾਟੋ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਹੋਣਾ ਹੈ।
ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਸੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਬੇਇਤੁੱਲਾਹ ਮਹਸੂਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ 13 ਗੁਟਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਤਹਿਰੀਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ। ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਰਾ-ਆਧਾਰਿਤ ਅਮੀਰਾਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਲੋਕਤੰਤਰ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਲੜਨਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

16 ਦਸੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਫੌਜੀ ਸਕੂਲ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਛੇ ਆਤੰਕੀਆਂ ਨੇ 126 ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਲਲਿਤਾ ਲੈਨਿਨ

**ਲਲਿਤਾ ਲੈਨਿਨ** (;ਜਨਮ 17 ਜੁਲਾਈ 1946, ਤਰਿਥਾਲੂਰ, ਤਰਿਸੂਰ, ਕੇਰਲ) ਉਘੀ ਮਲਿਆਲਮ ਕਵਿਤਰੀ ਹੈ।

*ਕੇ ਕੇ ਲਲਿਤਾ ਬਾਈ* (ਲਲਿਤਾ ਲੈਨਿਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਨਾਮ), ਕੇਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿਖੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਕੇਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ, ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਜਨਰਲ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ, ਜਨਸਿਖਸ਼ਨ ਸੰਸਥਾਨ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਬੋਰਡ, ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਾਜ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਦਾਰਾ, ਸਟੇਟ ਰਿਸੋਰਸ ਸੈਂਟਰ, ਕੰਟੀਨਿਊਇੰਗ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਕੋਰ ਗਰੁੱਪ.ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਕਵੀ
ਜੌਨ ਏਲੀਆ

**ਜੌਨ ਏਲੀਆ** (14 ਦਸੰਬਰ 1931 - 8 ਨਵੰਬਰ 2002) ਹਿੰਦ ਮਹਾਦੀਪ ਦਾ ਉਘਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਇਰ, ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ, ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਅਤੇ ਆਲਮ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਨੋਖੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਸਰਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਘੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਈਸ ਅਮਰੋਹਵੀ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਤੱਕੀ ਦਾ ਭਾਈ, ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਹਿਨਾ ਦਾ ਸਾਬਕ ਖ਼ਾਵੰਦ ਸੀ।ਜੌਨ ਏਲੀਆ ਨੂੰ ਅਰਬੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਇਬਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਸੀ।
## ਜੀਵਨੀ
ਜੌਨ ਏਲੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਦਸੰਬਰ 1937 ਨੂੰ ਅਮਰੋਹਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੈਣ ਭਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਿਦ, ਅੱਲਾਮਾ ਸ਼ਫ਼ੀਕ ਹਸਨ ਇਲੀਆ ਨੂੰ ਫ਼ਨ ਔਰ ਅਦਬ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾ ਲਗਾਉ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਨਜੂਮੀ ਔਰ ਸ਼ਾਇਰ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਇਲਮੀ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਜੌਨ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਲੀਹਾਂ ਤੇ ਢਾਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਅਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਉਰਦੂ ਸ਼ਿਅਰ ਮਹਿਜ਼ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ। ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਸ਼ਾਇਦ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਲਫ਼ਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈਂ:

"ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਕਾ ਆਠਵਾਂ ਸਾਲ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਾ ਸਭ ਸੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਹਿਮ ਔਰ ਮਾਜਰਾ ਪ੍ਰਵਰ ਸਾਲ ਥਾ। ਇਸ ਸਾਲ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੇ ਦੋ ਸਭ ਸੇ ਅਹਿਮ ਹਾਦਸੇ ਪੇਸ਼ ਆਏ। ਪਹਿਲਾ ਹਾਦਸਾ ਯੇ ਥਾ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਰਗਸੀ ਏਨਾ ਕੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਿਕਸਤ ਸੇ ਦੋ ਚਾਰ ਹੂਆ, ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਕਤਾਲਾ ਲੜਕੀ ਕੀ ਮੁਹੱਬਤ ਮੇਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹਵਾ। ਦੂਸਰਾ ਹਾਦਸਾ ਯੇ ਥਾ ਕਿ ਮੈਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਿਅਰ ਕਿਹਾ:
 
 ਚਾਹ ਮੈਂ ਉਸ ਕੀ ਤਮਾਚੇ ਖਾਏ ਹੈਂ
 ਦੇਖ ਲੌ ਸੁਰਖ਼ੀ ਮਰੇ ਰੁਖ਼ਸਾਰ ਕੀ"

ਜੌਨ ਆਪਣੇ ਲੜਕਪਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੱਸਾਸ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਚ ਇਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ‏ਤੱਵਜਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਇੱਕ ਖ਼ਿਆਲੀ ਮਹਿਬੂਬ ਕਿਰਦਾਰ ਸੋਫ਼ੀਆ ਸੀ।
ਉਸਦੇ ਗ਼ੁੱਸੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਾਕਮ ਸਨ।

ਉਹ ‏ਮੁੱਢਲੇ ਮੁਸਲਿਮ ਦੌਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਡਰਾਮਾਈ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ‏ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਲਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਨ।
ਜੌਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਸਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸਟੇਜ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ‏ਸੰਵਾਦੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।
ਇਲੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ, ਸੱਯਦ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸਈਦ, ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਲੀਆ ‏ਅਮਰੋਹਾ ਦੇ ਸੱਯਦ ਅਲਮਦਾਰਸ ਦਾ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਮਦਰੱਸਾ ਅਮਰੋਹਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਆ ਹਜ਼ਰਾਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੌਨ ਇਲੀਆ ਖ਼ੁਦ ਸ਼ੀਆ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਥਾਂ ਸ਼ੀਆ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ੂਬ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹਜ਼ਰਤ ਅਲੀ ਅਲੀਆ ਅੱਸਲਾਮ ਦੀ ਜ਼ਾਤ ਮੁਬਾਰਕ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਸੂਸੀ ਅਕੀਦਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਆਦਤ ਪਰ ਭੀ ਨਾਜ਼ ਸੀ। ਸਈਦ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਜੌਨ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ਸੂਸੀ ਲਗਾਉ ਸੀ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਗ਼ੈਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਸਿਖ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ‏ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮਦੱਰਸਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀਆਂ ਸਨ, ‏ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਜ਼ੁਜ਼ਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਬਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕੁਛ ਮਹਾਰਤ ‏ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।"‏

## ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਮਦ
ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਜੌਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ‏ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ‏ਸਮਝੌਤੇ ਵਜੋਂ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਲੀਆ ਨੇ 1957 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ‏ਹਿਜਰਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਾਇਆ। ਜਲਦ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਦਬੀ ‏ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਕਬੂਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਉਸਦੇ ਵਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਰੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ‏ਆਦਤ ਦਾ ਵਾਜ਼ਿਹ ਸਬੂਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਵਸੀਅ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਨਸੀਬ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2002
ਟਾਵਾਂ ਟਾਵਾਂ ਤਾਰਾ

**ਟਾਵਾਂ ਟਾਵਾਂ ਤਾਰਾ** ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ ਮੁਹੰਮਦ ਮਨਸ਼ਾ ਯਾਦ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ 1997 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਖ਼ਾਲਿਦ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਰਗੇ ਤਾਰੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਗਰਿਫਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਲਿਪੀਆਂਤਰ ਜਤਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੌਲੀ ਅਤੇ ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਜੌਲੀ ਨੇ ਕੀਤਾ।

## ਪਾਤਰ
ਖ਼ਾਲਿਦ, ਜ਼ੀਨਤ ਆਪਾ, ਫ਼ਰਹਾਨਾ, ਫ਼ਰਗਾਨਾ, ਰਿਜ਼ਵਾਨਾ, ਬਾਸੂ, ਨੂਰਾ, ਗਫ਼ੂਰਾ, ਸਰਵਰ, ਸਲਮਾ, ਚਾਂਦਾ, ਨੱਜੀ, ਪ੍ਰਵੀਨ ੳਰਫ਼ ਨੈਨਤਾਰਾ, ਰੂਬੀ, ਮਲਿਕ ਮੁਰਾਦ ਅਲੀ, ਸਲੀਮ, ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼, ਮਲਿਕ ਅੱਲਾ ਯਾਰ, ਸਕੀਨਾ, ਬਸ਼ੀਰਾ ਚੰਦੜ, ਸ਼ੀਸ਼ਮ ਸਿੰਘ, ਕੁੱਬਾ ਜੁਲਾਹਾ, ਮਲਿਕ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮੁਹੰਮਦ, ਤੀਫ਼ਾ, ਆਦਿ

## ਆਲੋਚਨਾ
ਜਤਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੌਲੀ ਇਸ ਨਾਵਲ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ "'ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ' ਕਹਿ ਕੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੀਮਾਬੱਧ ਕਰਨਾ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵਾਧਾ ਹੈ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲ
ਏ.ਸੀ. ਮਿਲਾਨ

**ਏ.ਸੀ. ਮਿਲਾਨ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਮਿਲਾਨ, ਇਟਲੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਨ ਸੀਰੋ, ਮਿਲਾਨ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਸੇਰੀ ਏ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਏ.ਸੀ. ਮਿਲਾਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਟਲੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** (**University of Chicago**) ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਰੀਸਰਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਸਨ ਸੀਰੋ (ਸਟੇਡੀਅਮ)

**ਸਨ ਸੀਰੋ**, ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਏ.ਸੀ. ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਇੰਟਰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 80,018 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਸਨ ਸੀਰੋ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* ਸਨ ਸੀਰੋ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਟੂਰ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* ਸਨ ਸੀਰੋ ਦਾ 3D ਦ੍ਰਿਸ਼

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਟਲੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਚਾਰਲਸ ਬ੍ਰੈਡਲੋ

**ਚਾਰਲਸ ਬ੍ਰੈਡਲੋ** (; 26 ਸਤੰਬਰ 1833 – 30 ਜਨਵਰੀ 1891) ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਸਤਿਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1866 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਕੂਲਰ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਜਥੇਬੰਦੀ ਹੈ।

## ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਬ੍ਰੈਡਲੋ ਦਾ ਜਨਮ ਲੰਡਨ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬਸੇ ਹਾਕਸਟਨ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਸਨ। 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਤਿਆਗ ਕਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਕੋਲਾ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਮੁਨੀਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ,ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਐਤਵਾਰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਐਂਗਲੀਕਨ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਦੇ 39 ਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਦੇ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਤਦ ਮਕਾਮੀ ਪਾਦਰੀ ਜਾਨ ਗਰਾਹਮ ਪਾਰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਸਤਿਕ ਕਰਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਧਿਆਪਕੀ ਤੋਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਉਹ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ, ਜਮਰੂਹੀ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਈਆਂ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਾਦੂਗਰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਨਾਸਤਿਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਗੂ ਸੀ। 1880 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਹ ਨਾਰਥੈਮਟਨ ਤੋਂ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰੈਡਲੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਬਾਕੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਾਂਗ ਬਾਈਬਲ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਕੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੇ ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਉਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕੇਵਲ ਇਹ ਕਹੇਗਾ "ਮੈ ਪ੍ਰਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ.....।" ਕੱਟੜ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਪੀਕਰ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਲੈਕਟ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਜਦ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੋਖਿਆ ਤਾਂ 8 ਮੈਂਬਰ ਬ੍ਰੈਡਲੋ ਦੇ ਉਲਟ ਤੇ 8 ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਏ। ਆਖਿਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਵੋਟ ਬ੍ਰੈਡਲੋ ਦੇ ਉਲਟ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਬ੍ਰੈਡਲੋ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੁਣਾਇਆ। ਪਰ ਬ੍ਰੈਡਲੋ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਤੇ ਡਟਿਆ ਰਿਹਾ ਤੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।ਆਖਿਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਸਦੀ ਸੀਟ ਖਾਲੀ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉੱਪ ਚੋਣ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਜਿੱਤ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਫਿਰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਲਗਾਤਾਰ 4 ਵਾਰ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨਪਿਆਰਾ ਸੀ।ਆਖਿਰ 1886 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਉਸਨੂੰ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਂ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੇ ਬਗੈਰ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਣ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਜਾਂ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਹੁੰ ਖਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਸਤਿਕ ਲੋਕ
ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਯੂਸੁਫ਼

ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਈ ਪੋਤੀਫਰ ਦੀ ਪਤਨੀ), ਬਹਿਜ਼ਾਦ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਚਿੱਤਰ, 1488]]
**﻿ ਯੂਸੁਫ਼ ਇਬਨ ਯਾਕੂਬ ਇਬਨ ਇਸਹਾਕ ਇਬਨ ਇਬਰਾਹੀਮ** (; ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਜ਼ਮਾਨਾ ਸੋਹਲਵੀਂ ਸਦੀ ਈਪੂ) ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਪੈਗੰਬਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੁਰਾਨ-ਏ-ਪਾਕ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਤਨਖ਼ ਅਤੇ ਈਸਾਈਆਂ ਦੀ ਮੁਕੱਦਸ ਕਿਤਾਬ ਬਾਈਬਲ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਜੋਸਿਫ਼ ਪੁੱਤਰ ਜੈਕਬ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਯੂਸੁਫ਼ ਨਾਮ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇੱਕ ਨਾਮ ਹੈ ਜਦਕਿ ਤਮਾਮ ਇਸਲਾਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਰਤ ਯਾਕੂਬ ਦੇ ਤਮਾਮ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਹਜ਼ਰਤ ਯੂਸੁਫ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਨਬੀ ਦਾ ਮੁਕਾਮ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਬਾਕੀਆਂ ਦਾ ਤਜ਼ਕਰਾ ਕੁਰਆਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਥੋੜਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਹਜ਼ਰਤ ਯੂਸੁਫ਼ ਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਸੂਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੂਰਤ ਯੂਸੁਫ਼ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਵਾਪਰੇ ਵਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਕੁਰਾਨ-ਏ-ਪਾਕ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਰਤ ਯੂਸੁਫ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਵਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਏਨੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਬੀ ਦਾ ਇਸ ਕਦਰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਇਬਲ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹਜ਼ਰਤ ਯੂਸੁਫ਼ ਬਾਬਤ ਕੁਰਾਨ-ਏ-ਪਾਕ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਇਸਲਾਮ
* ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ