open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਬਰਕਤ ਸਿੱਧੂ

**ਬਰਕਤ ਸਿੱਧੂ** (18 ਸਤੰਬਰ 1946 - 17 ਅਗਸਤ 2014) ਮੋਗਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੂਫ਼ੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਬਰਕਤ ਸਿੱਧੂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਲਾਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਪਠਾਣੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹੰਸੋ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੱਧੂ, ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੱਧੂ ਤੇ ਰਾਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੱਧੂ ਅਤy ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਹਨ। ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਿਗਾਹਾ ਰੋਡ, ਬਸਤੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਮੋਗਾ ਵਿਖੇ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ।
## ਸੂਫੀ ਗਾਇਕ
ਉਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਫੀ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੂਫੀ ਹੀ ਗਾਇਆ। ਆਪ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੱਚੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। **ਬਰਕਤ ਸਿੱਧੂ** ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਸੂਫੀ ਗਾਇਕੀ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਰਕਤ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਬੋਲ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਾਵਿਆ’, ‘ਰੱਬਾ ਮੇਰੇ ਹਾਲ ਦਾ ਮਹਿਰਮ ਤੂੰ’ ਅਤੇ ‘ਗੋਰੀਏ ਮੈਂ ਜਾਣਾ ਪ੍ਰਦੇਸ’ ਵਰਗੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਸ੍ਰੀ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਧਾਂਕ ਜਮਾਉਣ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਭਾਵਾਂ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਟੇਜਾਂ ਤੋਂ ਸੂਫ਼ੀ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਰੰਗ ਬੰਨ੍ਹਿਆਂ। ਸੂਫ਼ੀ ਗਾਇਕੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮਰਹੂਮ **ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ** ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਬਦਲੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।ਆਪ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਆਈਆਂ ਕੈਸਟਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। 
## ਕੈਸਟਾਂ 
**ਸਵਰ ਉਤਸਵ*
**ਰੋਮ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਤੂੰ*
**ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਤੂੰ*
**ਦੀਦਾਰ ਮਾਹੀ ਦਾ* 
**ਦੀ ਬੈਸਟ ਆਫ਼ ਬਰਕਤ ਸਿੱਧੂ*
## ਸਨਮਾਨ
*ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਮਗੇ ਅਤੇ ਨਗਦੀ ਨਾਲ ਉਸਤਾਦ ਦਾ ਅਵਾਰਡ।
*2004 ਵਿੱਚ ਈ.ਟੀ.ਸੀ ਚੈਨਲ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਾਫੀ “ਸੱਜਣ ਬਿਨ ਰਾਤੀਂ ਹੋਈਆਂ ਵੱਡੀਆਂ” ‘ਤੇ ਸੂਫੀ ਗਾਇਕ ਸਨਮਾਨ।
*ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ **ਬਰਕਤ ਸਿੱਧੂ** ਨੂੰ ਰੇਸ਼ਮਾ, ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖ਼ਾਨ, ਹਰੀ ਹਰਨ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।
:ਬਰਕਤ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਬਿਮਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਡੀ.ਐਮ.ਸੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੀ ਕੀਤੀ ਸੇਵਾ ਬਦਲੇ ਇਲਾਜ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖਰਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮਗਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ 15 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਆਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਖ਼ਸਤਾ ਹਾਲਤ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਦਸਮੇਸ਼ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੇ ਘਰ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪਲ ਬਿਤਾਏ। 17 ਅਗਸਤ, 2014 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲਏ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸਲਾਵ ਲੋਕ

**ਸਲਾਵ ਲੋਕ** ਜਾਂ **ਸਲਾਵੀ ਲੋਕ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Slavic peoples) ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ, ਦੱਖਣ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਬਰਾਦਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਸਲਾਵੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਹੈ। ਸਲਾਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਕਸਰ ਇੱਕ (ic) ਜਾਂ 'ਇਚ' (ich) ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰੂਸੀ, ਪੋਲਿਸ਼, ਬੁਲਗਾਰਿਆਈ, ਸਰਬੀ, ਚੇਕ, ਸਲੋਵੀਨਿਆਈ, ਬੇਲਾਰੂਸੀ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਸਲੋਵਾਕਿਆਈ ਲੋਕ ਸਲਾਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸਮੁਦਾਏ ਹਨ। ਯੂਰਪ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਲੋਕ ਸਲਾਵੀ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਜਾਲ

**ਕੰਪਿਉਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ**: ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਨੂੰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਮਿਲ ਕੇ ਜੋ ਵੱਡਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬਣਾਉˆਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ **ਨੈੱਟ** ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
### ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਲੋੜ 
* ਕੰਪਿਊਟਰ ਫਾਇਲਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ।
* ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੀਮਾ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ।
* ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ।
* ਨੈੱਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਸੰਚਾਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਡਾਟਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬਹੁਤ ਸਸਤਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ
ਲੁੱਡੀ

**ਲੁੱਡੀ** ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੋਖ ਅਦਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਢੋਲ ਦੀ ਤਾਲ ਤੇ ਨਚਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਸਧਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:- ਇੱਕ ਖੁੱਲਾ ਜਿਹਾ ਕੁੜਤਾ ਅਤੇ ਤੇੜ ਚਾਦਰ। ਇਹ ਅੱਜਕੱਲ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ (ਜਿਹਲਮ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਸਿਆਲਕੋਟ, ਸਾਹੀਵਾਲ, ਚਕਵਾਲ, ਸਰਗੋਧਾ ਆਦਿ) ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਲੁੱਡੀ ਨੱਚਣ ਸਮੇਂ ਨਾਚਾ ਇੱਕ ਹਥ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਕੇ ਮੂਹਰਲੇ ਨਾਚੇ ਦੀ ਪਿਠ ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਚਿਹਰਾ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਉਲਰਦਾ ਅਤੇ ਸੱਪ ਦੀ ਸਿਰੀ ਵਾਂਗ ਮਹਿਲਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਾਂ ਉਲਾਰ ਕੇ ਤਾੜੀ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਪੱਬ ਢੋਲ ਦੀ ਤਾਲ ਨਾਲ ਥਿਰਕਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਢੋਲੀ ਦੇ ਤੋੜੇ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੁੱਡੀ-ਨਾਚ ਨੱਚਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਛਾਤੀ ਅੱਗੇ ਤਾੜੀ ਮਾਰਦੇ, ਅੱਖਾਂ ਮਟਕਾਉਂਦੇ, ਮੋਢੇ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਲੱਕ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਘੇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਢੋਲ ਦੇ ਤਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਢੋਲੀ ਦੁਆਰਾ ਢੋਲ ਤੇ ਕੀਤੇ ਸੰਕੇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਚ-ਮੁਦਰਾ ਬਦਲ ਕੇ ਤਿੰਨ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਢੋਲ ਦੀ ਨੀੜੀਂ ਸੁਰ ਵਾਲੀ ਥਾਪ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਤੇ ਨਵੀਂ ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਨਚਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਤੇ ਸੱਜੀ ਲੱਤ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਉਛਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨੱਚਦੇ ਨਚਾਰਾਂ ਦਾ ਮੋਢਾ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਤਾੜੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਸਮਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਨਹੀਂ ਬੋਲੇ ਜਾਂਦੇ, ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਗੱਭਰੂ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਰਸਕਤਾ ਭਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ-ਨਾਚ
ਸਰਲਾ ਗਰੇਵਾਲ

**ਸਰਲਾ ਗਰੇਵਾਲ ** (4 ਅਕਤੂਬਰ 1927 - 29 ਜਨਵਰੀ 2002) 1952 ਬੈਚ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ 1989-1990 ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਪਾਲ ਵੀ ਰਹੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪੂਰਵ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ।

ਉਪਰੋਕਤ ਜ਼ਿਕਰ ਵਾਲੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਡਬਲਿਊ.ਐਚ.ਓ ਅਤੇ ਯੂਨੀਸੈਫ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਸਕਤੱਰ ਰੱਖੀ ਗਈ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚੂਲਰ ਹੰਸ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਮਹਾਂ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1952 ਵਿੱਚ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ. ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਫਿਰ 1956 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਸਕੀਮਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ 'ਤੇ ਐਲ.ਐਸ.ਈ ਵਿਖੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੌਂਸਲ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

1963 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਸਿਹਤ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ। 1985 ਵਿੱਚ ਗਰੇਵਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਸੱਕਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਬਾਅਦ ‘ਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣ ਗਈ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ ਰਹੀ।

## ਮੌਤ
ਗਰੇਵਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਪਲਮਨਰੀ ਤਪਦਿਕ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਕਾਰਨ ਹੋਈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗਵਰਨਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2002
ਰੂਸੀ ਲੋਕ

**ਰੂਸੀ ਲੋਕ** (, *russkiye*) ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਰੂਸ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 2010 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਮੁਤਾਬਕ ਰੂਸ ਵਿੱਚ 80% ਲੋਕ ਇਸ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੋਕ
ਅਰਯਾਨਾ ਸਈਦ

**ਅਰਯਾਨਾ ਸਈਦ** ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਹੋਸਟ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਦਰੀ-ਜ਼ਬਾਨ ਫ਼ਾਰਸੀ ("ਦਰੀ") ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿੰਗਲ ਹਿੱਟ ਮਾਸ਼ਾਅੱਲਾ ਨਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਹਰਤ ਮਿਲੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਗਾਨ ਗਾਇਕ
ਅਦਵੈਤਵਾਦ

**ਅਦਵੈਤਵਾਦ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Monism) ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਜੂਦ ਨਜ਼ਰ ਪੈਂਦੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਦਵੈਤਵਾਦ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉਹ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤ ਅਗਮ, ਅਗੋਚਰ, ਅਨੰਤ, ਅਲਖ, ਅਨਾਦਿ ਹਨ। ਅਦਵੈਤਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਨਾ **ਇਹ** ਹੈ ਨਾ **ਉਹ** ਹੈ ਪਰ **ਇਹ**, **ਉਹ** ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਅਨੰਤ ਤੇ ਅਲੱਖ ਹੈ। ਅਦਵੈਤਵਾਦ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨਾਲ਼ ਇਕਸਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬੋਧੀਆਂ ਨੇ ਅਦਵੈਤਵਾਦ ਦਾ ਤੱਤ **ਸੁੰਨ**, ਸ਼ਕਤੀ ਪੂਜਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ **ਸ਼ਕਤੀ**, **ਸ਼ਿਵਵਾਦੀ** ਅਤੇ ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਤੱਤ ਆਤਮਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਹਰਿ, ਸਤਿ ਅਤੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਅਦਵੈਤਵਾਦ ਦੇ ਤੱਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ **ਸਤਿਨਾਮ** ਦਾ ਮੰਤਰ ਵੀ ਅਦਵੈਤਵਾਦ ਦਾ ਤੱਤ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਦਵੈਤਵਾਦ
ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ (ਖੇਤਰ)

thumb|Map of Balochistan
thumb|Provincial Government flag
ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਜਾਂ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਖੇਤਰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੀ ਪਠਾਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਖ਼ਿੱਤਾ ਹੈ।

ਇਸ ਖ਼ਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨ ਔਰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁਛ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਖ਼ਿੱਤੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਲੋਚ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਖ਼ਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਲੋਚੀ ਜ਼ਬਾਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਅਹਿਮ ਜ਼ਬਾਨ ਬਰੂਹੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੁਛ ਲੋਕ ਪਸ਼ਤੋ ਜ਼ਬਾਨ ਵੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
ਕੈਥਰੀਨ ਕੁੱਕਸਨ

**ਡੇਮ ਕੈਥਰੀਨ ਕੁੱਕਸਨ** (27 ਜੂਨ 1906 – 11 ਜੂਨ 1998) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।
ਕੈਲਸੋ ਪਾਰਕ

**ਕੈਲਸੋ ਪਾਰਕ** ਓਨਟਾਰੀਓ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥੀਮ ਵਾਟਰਪਾਰਕ, ਜੋ ਓਟਾਵਾ 35 ਮੀਲ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 7 ਜੂਨ 2010 ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੁੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਲੇਜ਼ ਵਾਕਾਂਸੇ ਵਾਲਕਾਰਸਰ ਨੇ 45 ਮਿਲੀਅਨ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਡਾਲਰਾਂ ਨਾਲ 450 ਏਕੜ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਾਟਰਪਾਰਕ ਹੈ।.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਨੇਡਾ
ਮੀਰ ਗੁਲ ਖ਼ਾਨ ਨਸੀਰ

{{Infobox President | name=ਮੀਰ ਗੁਲ ਖ਼ਾਨ ਨਸੀਰ | nationality= ਬਲੋਚ
| order= ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ 
| image=Mir Gul Khan Nasir.jpg|{frame|right|thumb|Mir Gul Khan Nasir}
| term_start =1972
| term_end =1973
| predecessor = ਨਵਾਂ ਅਹੁਦਾ 
| birth_date = 14 ਮਈ 1914
| death_date = 
| birth_place = ਨੋਰਸ਼ਕੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ (ਅਜੋਕਾ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
| death_place = ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ
| religion = ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
| party =ਉਸਤਮਾਨ ਗੁਲ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਮੀ ਪਾਰਟੀ
}}
**ਮੀਰ ਗੁਲ ਖ਼ਾਨ ਨਸੀਰ ** (), ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਹਰ ਦਿਲਅਜ਼ੀਜ਼ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸਨ। ਆਪ ਨੂੰ ਮੁਲਕ ਦੇ ਕਵੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪ ਇੱਕ ਮਕਬੂਲ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਇੱਕ ਕੌਮ ਪ੍ਰਸਤ ਸ਼ਾਇਰ, ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਨਾਲ ਪਹਿਚਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। 6 ਦਸੰਬਰ 1983 ਨੂੰ ਮਿਡ ਈਸਟ ਹਸਪਤਾਲ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਪਰਿਵਾਰ
ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹਬੀਬ ਖਾਨ ਸੀ। ਗੁਲ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮਾਂ "ਬੀਬੀ ਹੂਰਾਂ" ਬੋਲਜ਼ਾਈ ਬਾਦੀਨੀ ਦੀ ਰਖਸ਼ਾਨੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।

## ਸਿੱਖਿਆ
ਗੁਲ ਖਾਨ ਨਾਸਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।  ਅਗਲੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਇਟਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੈਂਡੇਮੈਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।  ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਲਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। 

ਬਲੋਚ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਅਨੇਮਨ ਸਿੰਘ

thumb
**ਅਨੇਮਨ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 13 ਜਨਵਰੀ 1976) ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ।
## ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਗਲੀ ਨੰਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀ

**ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ Unidentified flying object ਜਾਂ **UFO**) ਜੋ ਵੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਣਪਛਾਤਾ ਉਡਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕੇਸ ਮਿਲੇ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 97 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਧੋਖਾ ਹੀ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੂਜੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ’ਤੇ ਜੀਵਨ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਅਕਲਮੰਦ ਹੋਣ ਤੇ ਸਾਡੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣ। ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੰਗਠਨ ਸੈਟੀ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ 30 ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਰੇਡੀਓ ਸਿਗਨਲਾਂ (ਜੋ ਦੁਰਾਡੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆ ਰਹੇ ਹਨ) ਨੂੰ ਪੜਤਾਲਿਆ ਹੈ ਪਰ ਅਜੇ ਤਕ ਕੋਈ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਹ ਰੇਡੀਓ ਸਿਗਨਲ ਤਾਰਿਆਂ, ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀਆਨ ਅਕਲਮੰਦ ਜੀਵ ਹਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੋਰ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
:ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ:
*ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਿਊਰਮਬਰਗ ਵਿੱਚ 14 ਅਪਰੈਲ 1561 ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀ ਦੇਖੀ।
*12 ਅਗਸਤ 1883 ਨੂੰ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋਸ ਬੋਨੀਲਾ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਟਿੱਕੀ ਦੁਆਲੇ 300 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਾਲੀਆਂ ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਜਿਮ ਕੋਰਬੈੱਟ

**ਐਡਵਰਡ ਜੇਮਜ਼ "ਜਿਮ" ਕਾਰਬੇਟ** (25 ਜੁਲਾਈ 1875&nbsp;– 19 ਅਪਰੈਲ 1955) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਦਮਖ਼ੋਰ ਸ਼ੇਰਾਂ ਅਤੇ ਤੇਂਦੂਆਂ ਨੂੰ ਹਲਾਕ ਕਰਨ ਕਰ ਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਂ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਖਵੇਂ ਵਣਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਵੀ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਨੈਨੀਤਾਲ ਦੇ ਕੋਲ ਕਾਲਾਢੂੰਗੀ ਵਿੱਚ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਸੀ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਰੱਖਿਅਕ, ਚਮੜੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਲਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਤਰਖਾਣ ਸੀ।

ਜਿਮ ਕੋਰਬੈੱਟ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਕਰਨਲ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਹੁਣ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਔਰ ਉਤਰਖੰਡ ਰਾਜ) ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਵਲੋਂ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਔਰ ਕਮਾਊਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਆਦਮਖ਼ੋਰ ਸ਼ੇਰਾਂ ਅਤੇ ਤੇਂਦੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1907 ਤੋਂ1938 ਦੌਰਾਨ ਜਿਮ ਕਾਰਬੇਟ ਨੇ ਚੰਪਾਵਤ ਦੀ ਆਦਮਖ਼ੋਰ ਸ਼ੇਰਨੀ, ਰੁਦਰ ਪਰਿਆਗ ਦਾ ਆਦਮਖ਼ੋਰ ਤੇਂਦੂਆ, ਚੋਗੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਆਦਮਖ਼ੋਰ ਸ਼ੇਰਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਨਾਰ ਦਾ ਆਦਮਖ਼ੋਰ ਤੇਂਦੂਆ ਮਾਰੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਨਸਾਨ ਹਲਾਕ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਸਦਕਾ ਜਿਮ ਕਾਰਬੇਟ ਨੂੰ ਕਮਾਊਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬੇਪਨਾਹ ਸ਼ੁਹਰਤ ਮਿਲੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਸਾਧੂ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਮ ਕਾਰਬੇਟ ਨੇ 436 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਆਸਟਰੀਆਈ ਸਲਤਨਤ

**ਆਸਟਰੀਆਈ ਸਲਤਨਤ** (, ਅਜੋਕੇ ਹਿੱਜੇ '''') ਨੂੰ 1804 ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ਰਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਹਾਬਸਬੁਰਕ ਦੀਆਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤਾਂ ਤੋਂ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਕੌਮੀ ਸਲਤਨਤ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ ਮਗਰੋਂ ਯੂਰਪ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੁਲਕ ਸੀ। ਰੂਸ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲ਼ਾ ਮੁਲਕ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਮਹਾਂਸੰਘ ਵਿਚਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਦੇਸ਼ ਸੀ। ਇਹਦਾ ਐਲਾਨ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਜੁਆਬ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਤੱਕ ਇਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਢਕਦੇ ਸਨ। 1867 ਦੇ *ਆਊਸਗਲਾਈਸ਼* ਨੇ ਆਸਟਰੀਆਈ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਉਤਾਂਹ ਚੁੱਕ ਦਿੱਤਾ ਜਿਹਦੇ ਕਰ ਕੇ ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਦੂਹਰੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਿੱਧ ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਮੇਲਾ

**ਸਿੱਧ ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਮੇਲਾ** ਹਰ ਸਾਲ 2 ਅਤੇ 3 ਹਾੜ (16 ਅਤੇ 17 ਜੂਨ) ਨੂੰ ਫੂਲ ਟਾਉਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਖੇ ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਰਾਜਾਂ ’ਚੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਿਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
## ਇਤਿਹਾਸ
**ਸਿੱਧ ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ** ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਪੂਰਨ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਇਸਤਰੀ ਜਾਮੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਬੀਬੀ ਹੋਈ ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਬੇਲਾਗ ਰਹਿ ਕੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਕਸਬਾ ਫੂਲ (ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰ੍ਰੇਮ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਸੰਨ 1913 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੁਝ ਵਿਲੱਖਣ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਜਿਸ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਦੇ ਸਿੱਧ ਆਤਮਾ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਕੂਕਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਿਸ ਦਾ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈਜ਼ਾ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਸਿੱਧ ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਘਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੀ ਠਹਿਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਧਰ ਉਧਰ ਫਿਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਦੇ ਸਿਰ ਉਪਰ ਟੋਪਾ ਅਤੇ ਗਲ ਲੰਬਾ ਚੋਲਾ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਚੋਲੇ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ, ਰਿਉੜੀਆਂ, ਪਤਾਸੇ, ਭੂਜੀਆ-ਬਦਾਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖਦੀ। ਬੀਬੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਹੀ ‘ਓ-ਪੂ-ਰੂ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਉਹ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। 16 ਜੂਨ 1955 (2 ਹਾੜ) ਦਿਨ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਬੁਖਾਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਆਪ ਗੁਰਪੁਰੀ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਥੇ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਵੀ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਦਾ ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਦਾ ਲੇਕ

***ਦਾ ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਦਾ ਲੇਕ*** ਸਰ ਵਾਲਟਰ ਸਕਾਟ ਦੀ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1810 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਛੇ ਕੈਂਟੋ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਕੈਂਟੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਕਾਵਿ-ਵਾਰਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵਿਤਾ
ਹੈਤੀ ਇਨਕ਼ਲਾਬ

**ਹੈਤੀ ਇਨਕ਼ਲਾਬ** (1791–1804) ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਕਲੋਨੀ ਸੇਨ ਦੋਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਵਿਦਰੋਹ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਰਾਜ ਹੈਤੀ ਗਣਤੰਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਇਨਕ਼ਲਾਬ ਅਫਰੀਕਨ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਗਸਤ 1791 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਨਵੰਬਰ 1803 ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਏਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਹਾਰ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੈਤੀ 1 ਜਨਵਰੀ 1804 ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਜੇਨੁਰੀ ਸਚੋਦੋਲਸਕੀ

ਦੁਆਰਾ 1850 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਈ ਤਸਵੀਰ]]
**ਜੇਨੁਰੀ ਸਚੋਦੋਲਸਕੀ** (19 ਸਤੰਬਰ 1797 – 20 ਮਾਰਚ 1875) ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ੋਜੀ ਅਫਸਰ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1875
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1797
ਅਨਵਰ ਜਲਾਲਪੁਰੀ

**ਅਨਵਰ ਜਲਾਲਪੁਰੀ** (6 ਜੁਲਾਈ 1947 &#x2013; 2 ਜਨਵਰੀ 2018) ਜਲਾਲਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ  ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਅਨਵਰ ਜਲਾਲਪੁਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ  ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।

ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੋਂ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਯਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।   ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਸ਼ੋਧਾ ਸੰਸਥਾਨ ਵੱਲੋਂ ਮਾਟੀ ਰਤਨ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। 

2 ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਨਾੜੀ  ਫਟਣ ਨਾਲ਼ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਓਨੇਗਿਨ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਓਨੇਗਿਨ*** ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਨਾਵਲ ਯੇਵਗੇਨੀ ਓਨੇਗਿਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ 1999 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਅਮਰੀਕੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਡਾ. ਸ਼ਹਰਯਾਰ

**ਡਾ. ਸ਼ਹਰਯਾਰ** ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਸ਼ਹਰਯਾਰ (ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹਰਯਾਰ) ਹੈ। ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ  ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 

## ਕਿਤਾਬਾਂ
*ਕਿਲੇ ਸਰਾਵਾਂ ਤੇ ਮਕਬਰੇ (ਕਾਵਿ ਨਾਟਕ)
*ਕੰਜਕਾਂ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ (ਕਾਵਿ ਨਾਟਕ)
*ਸੀਸ ਦੀਆ ਪਰ ਸਿਰਰੁ ਨਾ ਦੀਆ
*ਉੱਚ ਦਾ ਪੀਰ ਤੇ ਹਾਜੀ ਚਿਰਾਗ ਸ਼ਾਹ
*ਬਾਬਾ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੌਰੰਗਾਬਦੀ
*ਗੋਲੇ ਕਬੂਤਰ (ਬਾਲ ਨਾਟਕ)
*ਕੌਨ ਥਾ ਸਾਹਿਲ ਪੇ (ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
*ਭੋਰੇ ਵਾਲਾ ਪੂਰਨ
*ਪੀਰੋ ਪ੍ਰੇਮਣ (ਕਾਵਿ ਨਾਟਕ)
## ਸਨਮਾਨ
ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਤੀਨੋਸ

**ਤੀਨੋਸ** (ਯੂਨਾਨੀ: Τήνος) ਈਜੀਅਨ ਸਾਗਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਓਫੀਊਸਾ(ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ *ਓਫਿਸ* ਤੋਂ, ਅਰਥ ਸੱਪ) ਅਤੇ ਹਾਈਡਰੋਐਸਾ (ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ *ਹਾਈਡੋਰ* ਤੋਂ, ਅਰਥ ਪਾਣੀ) ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰ 194 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ 2011 ਡੀ ਜਨਗਣਨਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਦੇ 8,636 ਵਾਸੀ ਹਨ।
ਅਲ-ਅਨਫਾਲ ਮੁਹਿੰਮ

**ਅਲ-ਅਨਫਾਲ ਮੁਹਿੰਮ** (ਅਰਬੀ حملة الأنفال‎) (ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ **ਕੁਰਦੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ**,, **ਕੁਰਦੀ ਮੁਹਿੰਮ** ਜਾਂ **ਅਨਫਾਲ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਇਰਾਨ-ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ ਦੋਰਾਨ ਉਤਰੀ ਇਰਾਕ ਦੇ ਕੁਰਦੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁਧ ਇੱਕ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸੀ। ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇਰਾਕ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਦਾਮ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਅਲੀ ਹਸਨ ਅਲ ਮਾਜਿਦ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਨਾਂ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ ਅਲ ਅਨਫਾਲ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕੋਡ ਨਾਂ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਕ 'ਚ ਕਤਲੇਆਮ
ਸਦਾਮ ਹੁਸੈਨ

**ਸਦਾਮ ਹੁਸੈਨ** (28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1937 – 30 ਦਸੰਬਰ 2006) ਇਰਾਕ ਦਾ 5ਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ 16 ਜੁਲਾਈ 1979 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2003 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾ।

## ਜੀਵਨੀ
ਸੱਦਾਮ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1937 ਨੂੰ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤਿਕਰਿਤ ਦੇ ਕੋਲ ਅਲ-ਓਜਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਜਦੂਰ ਪਿਤਾ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਰਗਵਾਸੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਵਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉਸਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਤੀਸਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਂਣਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੌਰ ਦਾ ਤਿਕਰਿਤ ਆਪਣੀਆਂ ਵੀਭਤਸਤਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਨੇ ਸੱਦਾਮ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕੁੱਟਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਬਾਲ ਸੱਦਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਲੋਹੇ ਦੀ ਛੜੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।

ਕਿਸ਼ੋਰਾਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਦੇ ਰੱਖਦੇ ਉਹ ਬਾਗ਼ੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਅੰਤਰਿਤ ਰਾਜਤੰਤਰ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਚੱਲ ਰਹੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੱਛਮ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਗੁੰਡੇ-ਬਦਮਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। 1956 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਥ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਥ ਪਾਰਟੀ ਅਰਬ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਾਮਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਾਹਕ ਫੌਜ ਸੀ। ਸੱਦਾਮ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਿਕ ਪ੍ਰਤਿਬਧਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਦੀਰਘਕਾਲਿਕ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ।

ਸਾਲ 1958 ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਵੇਚਿਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਗ਼ਾਵਤ ਭੜਕੀ ਅਤੇ ਬਰਿਗੇਡੀਅਰ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਕਾਸਿਮ ਨੇ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਹਟਾਕੇ ਸੱਤਾ ਆਪਣੇ ਕਬਜੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਈ। ਸੱਦਾਮ ਉਦੋਂ ਬਗਦਾਦ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਉਸਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੈਂਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲਕਾਸਿਮ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਮਿਸਰ ਪਹੁਂਚ ਗਿਆ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਯਾਨੀ 1963 ਵਿੱਚ ਕਾਸਿਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਾਥ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਬਗਾਵਤ ਹੋਈ। ਬਾਥ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਰਨਲ ਅਬਦਲ ਸਲਾਮ ਮੋਹੰਮਦ ਆਰਿਫ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਅਤੇ ਸੱਦਾਮ ਦੇਸ਼ ਪਰਤ ਆਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੱਦਾਮ ਨੇ ਸਾਜਿਦਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੁਤਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।

ਇਸਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਸਦਾਮ ਹੁਸੈਨ: ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ — *ਬੀਬੀਸੀ ਹਿੰਦੀ* 'ਤੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਕ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਕੀਦਾ

**ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਕੀਦਾ** (ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1964) ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਉਹ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਕੀਦਾ ਨੂੰ 'ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਪੱਤਰਕਾਰ' ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਇਨਾਮ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ। 
## ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਠੀਆਂ ਖੱਲਾਂ ਲੁਹਾਈਆਂ* --- ਨਾਵਲ 
**ਕਤਲ ਹੋਇਆ ਰੱਬ*–––– ਨਾਵਲ 
**ਕੱਖ ਕੰਡੇ* –––– ਨਿੱਜ ਤੋ਼ ਹਕੀਕਤ ਵੱਲ ਪੇਂਡੂ ਸਿਆਸਤ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਕਲੀ ਕਿਤਾਬ, 
**ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਮੌਤ*–––– ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਗੈਰ ਮਾਮੂਲੀ ਨਿਘਾਰ ਦੀ ਜਿਉਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਤਸਵੀਰ ਖਿਚਦੀ ਕਿਤਾਬ
**ਸੌ ਕਰੋੜ ਇਕਲਵਿਆ* –––––ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਨਿਘਾਰ ਬਾਰੇ ਦਿਲਚਸਪ ਕਿਤਾਬ
*ਜਿੰਨਾਂ ਪੁੱਠੀਆਂ ਖੱਲਾਂ ਲੁਹਾਈਆਂ—- ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ
*ਦਫਾ 498 ਏ——- ਘਰੈਲੂ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ
*ਬੇਅਦਬੀ —— —- ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਗ਼ੈਰ ਮਾਮੂਲੀ ਨਿਘਾਰ ਬਾਰੇ ਸੌ ਸਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਵੱਡ ਅਕਾਰੀ ਨਾਵਲ

## ਕੰਮ
* ਸਬ-ਐਡੀਤਰ *ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ*, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ (1995 to 1996)
* *ਅੱਜ ਦੀ ਆਵਾਜ਼* ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦਫਤਰ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ (1996 to1997)
**ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ* ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਚ ਪਟਿਆਲਾ ਦਫਤਰ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ (1997 - 2008)
* *ਸਪੋਕਸਮੈਨ* ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਾ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਬਿਊਰੋ ਚੀਫ਼ (2008 to 2009)
* *ਦੇਸ਼ ਬਦੇਸ਼ ਟਾਈਮਜ਼* ਅਤੇ *ਜਨ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ* ਦਾ ਬਿਊਰੋ ਚੀਫ਼ (2009-2010) 
*ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਟਾਈਮ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਦਾ ਬਿਊਰੋ ਚੀਫ਼ ਅਤੇ ‘ਪੰਜਾਬ ਪੜਚੋਲ’ ਹਫਤਾਵਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ (2010 - 2011)http://www.youtube.com/results?search_query=punjab+parchol&oq=punjab+parchol&aq=f&aqi=&aql=&gs_sm=e&gs_upl=5157l10438l0l11844l12l10l0l3l0l0l1031l1656l3-2.7-1l3l0)
* *ਇੰਡੋ ਪੰਜਾਬ* ਮਾਸਿਕ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਵੀਕਲੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ http://www.indopunjab.com/ 
ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਅਕੀਦਾ ਨੇ *ਪਹਿਰੇਦਾਰ* ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਸਟਾਫ਼ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਪੀਬੀਐਨ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਦੇ (ਨਿਊਜ਼ ਹੈੱਡ) ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਟਿ੍ਬਿਊਨ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋ਼ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ
ਮੌਜੂਦਾ ਪ਼ਤਾ
ਮਕਾਨ ਨੰਬਰ – 49 ਐਫ, ਰਣਜੀਤ ਨਗਰ ਨੇੜੇ ਸਿਊਨਾ ਰੋਡ ਪਟਿਆਲਾ।

ਮੋਬਾਇਲ ਨੰਬਰ:8146001100

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964
ਕਾਰਲ ਸੈਂਡਬਰਗ

**ਕਾਰਲ ਆਗਸਤ ਸੈਂਡਬਰਗ** (6 ਜਨਵਰੀ 1878 – 22 ਜੁਲਾਈ 1967) ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ ਜੋ ਖਾਸਕਰ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਜਿਤੇ - ਦੋ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਬਰਾਹਾਮ ਲਿੰਕਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਲਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ

thumb|ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ
**ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ** (ਜਨਮ 18 ਸਤੰਬਰ 1968) ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। 
 
## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ
* *ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰਾ* (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
* *ਖਿੱਤੀਆਂ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਨੇ* (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
* *ਬਿੱਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਜਾਦੂ* (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
* *ਕਿੰਨਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ* (ਹਿਜੜਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਹਾਣੀਆਂ)
* *ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ* (ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ)
* *ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ*
* *ਉਰਫ ਰੋਸ਼ੀ ਜੱਲਾਦ* (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
* *ਇੱਥੋਂ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈ*' (ਨਾਵਲ)
ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ *ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ ਦੀ ਕਥਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ* ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968
ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਜੀਵਨਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ

**ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਜੀਵਨਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਸਨਮਾਨ** ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਅਮੈਨ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਰਸਾਲੇ ਵੱਲੋ ਵਧੀਆਂ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਦਿਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਜਤਿੰਦਰ ਹਾਂਸ

thumb
thumb|ਜਤਿੰਦਰ ਹਾਂਸ
**ਜਤਿੰਦਰ ਹਾਂਸ** (ਜਨਮ 11 ਅਪਰੈਲ 1968) 2019 ਦੇ ਢਾਹਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ "ਉਹਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬੁਲਾਈਆਂ ਛੋਟੀਆਂ -ਛੋਟੀਆਂ ਤੇ ਆਮ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਉਸਾਰ ਤੇ ਅਰਥ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਇਹ ਹੁਨਰ ਉਹਨੂੰ ਘੱਟ-ਬੋਲਣੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਏ।"

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਜਤਿੰਦਰ ਹਾਂਸ ਦਾ ਪਿੰਡ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਈਸੜੂ ਅਤੇ ਨਸਰਾਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੋਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਧਾਰਨ ਕਿਸਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਪਾਵੇ ਨਾਲ਼ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਲ਼* (ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ) (2005)
**ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਜਨਮ* (2009)
**ਜਿਉਣਾ ਸੱਚ ਬਾਕੀ ਝੂਠ* (2018)
*''ਓਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਸੂਰਜ ਹੈ* (2023)

### ਨਾਵਲ
**ਬਸ, ਅਜੇ ਏਨਾ ਹੀ* (2015)

### ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ 
* *ਏਨੀ ਮੇਰੀ ਬਾਤ'' (2021)

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਵਾਦ ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਾਂਸ ਦੇ ਨਾਲ
*ਜਤਿੰਦਰ ਹਾਂਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੂ ਕੇਤੂ .......ਆਵਾਜ਼ ਹੈਪੀ ਭਗਤਾ
*ਜਤਿੰਦਰ ਹਾਂਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਨਿੱਕੀ ਫਿਲਮ 'ਤੱਖੀ'

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ

**ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ** ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਸਾਈਂ ਅਖ਼ਤਰ ਲਹੌਰੀ

**ਸਾਈਂ ਅਖ਼ਤਰ ਲਹੌਰੀ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਵੀ ਉਸਤਾਦ ਦਾਮਨ ਦਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ *ਅੱਲ੍ਹਾ ਮੀਆਂ ਥੱਲੇ ਆ* ਸਦਕਾ ਵਧੇਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਅੱਲ੍ਹਾ ਮੀਆਂ ਥੱਲੇ ਆ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਵੀ
ਸੰਤ ਸੰਧੂ

**ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ** ਇੱਕ ਨਵ-ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਜਾਂ ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਕਾਵਿ-ਧਾਰਾ ਦਾ ਕਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਣਗੋਲੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸੱਤ ਮੌਲਿਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਚੇ ਹਨ। 1. ਸੀਸ ਤਲ਼ੀ 'ਤੇ (1970), 2. ਬਾਂਸ ਦੀ ਅੱਗ (1988), 3. ਨੌਂ ਮਣ ਰੇਤ (2008), 4. ਨਹੀਂ ਖ਼ਲਕ ਦੀ ਬੰਦ ਜ਼ੁਬਾਨ ਹੁੰਦੀ (2009), 5. ਪੁਲ਼ ਮੋਰਾਂ (2011), 6. ਅਨੰਦਪੁਰ ਮੇਲ (2014) ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਨ ਬਾਗ਼ (2021)

## ਜੀਵਨ
ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਨਾਮਵਰ ਕਵੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਜਨਵਰੀ, 1945 ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਲੇਮ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ) ਵਿਖੇ ਬਾਪੂ ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਨਾਨਕਾ ਪਿੰਡ ਕੁਹਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਚੰਦ ਕੌਰ ਹੈ। ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਿੱਧਵਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਨਾਜਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕਰਤਾਰ ਕੌਰ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ਼ 1964 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਪਾਲ ਕੌਰ ਹਨ ਜਦਕਿ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਹੈ।

ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਗੁਰੂ ਗਿਆਨੀ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੇ ਸੱਤ ਮੌਲਿਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁੱਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਇਕਾਂਗੀ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਕਾਲਮ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਨਹੀਂ ਖ਼ਲਕ ਦੀ ਬੰਦ ਜ਼ੁਬਾਨ ਹੁੰਦੀ' ਇੱਕ ਹੈ। ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਪੁਸਤਕ ਹੀਰ (ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ) ਹੈ।

## ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਸੀਸ ਤਲੀ ‘ਤੇ* (1970) 
**ਬਾਂਸ ਦੀ ਅੱਗ* (1988)
**ਨੌਂ ਮਣ ਰੇਤ* (2008)
**ਨਹੀਂ ਖ਼ਲਕ ਦੀ ਬੰਦ ਜ਼ੁਬਾਨ ਹੁੰਦੀ* (2009) 
*ਪੁਲ਼ ਮੋਰਾਂ (2011)
*ਅਨੰਦਪੁਰ ਮੇਲ (2014)
*ਸ਼ਾਹੀਨ ਬਾਗ਼ (2021)

## ਕਾਵਿ ਨਮੂਨੇ
ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਲਿਖੇ ਦੋ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀਸ ਤਲੀ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚੋਂ ਲਈਆਂ ਕਾਵਿ ਸਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ;

*

ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਓ।

ਦਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਓ।

ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਝਾੜ ਆਓ। 

ਧਰਤੀ ਦੇਖੋ

ਅਸਮਾਨ ਦੇਖੋ

ਲਾਲੀ ਦੇ ਭਾਅ ਗਗਨ ਹੈ

ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੁਖ ਤੇ ਬਸੰਤੀ ਡਲ੍ਹਕ ਹੈ।

ਇਹ ਕੇਹਾ ਸ਼ਗਨ ਹੈ

ਰੰਗ ਬਸੰਤੀ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ!

ਬਾਕੀ ਦੋ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਸਮਾਜਕ,ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨੋ ਮਣ ਰੇਤ ਵਿਚੋ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਾਵਿ-ਸਤਰ੍ਹਾਂ;

*

ਚਹੁੰ ਕੁੰਟਾਂ ਦੀ ਹੋਵੇ ਸੈਰ,

ਨਾ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨਾ ਕੋਈ ਵੈਰ,

ਕਿਦਰੇ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ ਗੈਰ,

ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਸੁਣੋ ਰਬਾਬ,

ਮੁੜ ਜੀਵੇ ਮੇਰਾ ਪੰਜਾਬ।

**ਨੌਂ ਮਣ ਰੇਤ ਭਿੱਜ ਗਈ** ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਰੋਹ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਨੌਂ ਮਣ ਰੇਤ ਭਿੱਜ ਗਈ,

ਨਾਲੇ ਭਿੱਜੀਆਂ ਇਲਮ ਕਿਤਾਬਾਂ...

ਇੱਕ ਬੱਕੀ ਦੀ ਕਾਠੀ ਭਿੱਜ ਗਈ,

ਭਿੱਜ ਗਈ ਸਣੇ ਰਿਕਾਬਾਂ...

ਇੱਕ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦਾ ਚੂੜਾ ਭਿੱਜਿਆ,

ਭਿੱਜਿਆ ਸਣੇ ਖੁਆਬਾਂ...

ਇਕ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ ਭਿੱਜਿਆ,

ਭਿੱਜਿਆ ਸਣੇ ਮੁਰਾਦਾਂ...

ਕੋਈ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਭਿੱਜ ਗਏ,

ਭਿੱਜ ਗਏ ਸਣੇ ਦਾਬਾਂ...

ਬਾਲਾ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਭਿੱਜ ਗਏ,

ਭਿੱਜ ਗਏ ਸਣੇ ਰਬਾਬਾਂ...…

ਨਾ ਹੋਣੀ ਨੇ ਦੁੱਲਾ ਮਾਰਿਆ,

ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਘੜੀ ਨਵਾਬਾਂ...

ਉੱਤੇ ਤਰੇਲੇ ਰੁੱਖ ਰੋਂਦੇ ਨੇ,

ਥੱਲੇ ਰੋਂਦੀਆਂ ਢਾਬਾਂ...

ਸੀਨੇ ਵਿਚੋਂ ਸੇਕ ਉੱਭਰਦਾ,

ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਮਤਾਬਾਂ...

ਬਈ ਰੋਣਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ,

ਰੋਣਾ ਬੇ ਹਿਸਾਬਾ...

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਸੁਭਾਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ

ਸੁਭਾਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਸੀ।
## ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਦੀਵੇ* (1992)
**ਮੈਂ ਮੁਹਾਜਿਰ ਹਾਂ* (2005) 
**ਸਬਜ਼ ਰੁੱਤ*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸਾਂਝ

thumb|ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸਾਂਝ
thumb|ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸਾਂਝ
**ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸਾਂਝ** (ਜਨਮ 1 ਜੁਲਾਈ 1967) ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ *ਹੁਣ* ਨਾਮ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ (ਰਜਿ) ਦੇ ਸਾਲ 2016 ਨੂੰ ਜਨਰਲ ਸੱਕਤਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ 

ਗ਼ਜ਼ਲ

ਮੈਂ ਕੈਸਾ ਪਿੰਡ ਹਾਂ ਕਾਲਖ਼ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਿਗਲਦੀ ਜਾਂਦੀ
ਮੇਰੇ ’ਚੋਂ ਦੀਵਿਆਂ ਜੋਗੀ ਵੀ ਮਿੱਟੀ ਮੁੱਕਦੀ ਜਾਂਦੀ

ਉਦਾਸੀ ਮੇਰੀਆਂ ਜੂਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਸਰਦੀ ਜਾਂਦੀ,
ਕਿਵੇਂ ਸਲਫ਼ਾਸ ਖੇਤਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆਂ ਤੇ ਮੌਲਦੀ ਜਾਂਦੀ।

ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੁਪਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਥਲ ਇਉਂ ਬੜਬੜਾਉਂਦਾ ਹੈ,
ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਨਦੀ ਕਲ ਤੀਕ ਸੀ ਜੋ ਮਚਲਦੀ ਜਾਂਦੀ

ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਗਿਆ ਹੈ ਇਤਰ ਭਿੱਜੇ ਫੁੱਲ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਦੇ,
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅੱਖ ਦੇ ਫੋਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁੱਕਦੀ ਜਾਂਦੀ।

ਉਹ ਸੂਰਜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਦੈ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ,
ਇਹ ਕੈਸੀ ਬਰਫ਼ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਿਘਲਦੀ ਜਾਂਦੀ,

ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹਾਂ ਇਥੇ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਸੀ,
ਤਦੇ ਤਾਂ ਰੇਤੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਿਆਸ ਮੇਰੀ ਮਚਲਦੀ ਜਾਂਦੀ,

ਤੁਸੀਂ ਗਿਣਦੇ ਬੁਝੇ ਦੀਵੇ ਅਸੀਂ ਗਿਣਦੇ ਹਾਂ ਲਾਟਾਂ ਹੀ
ਸਿਰਾਂ ਹੀਣੀ ਤੁਹਾਡੀ ਭੀੜ ਪਲ-ਪਲ ਫੈਲਦੀ ਜਾਂਦੀ

ਕਿਹਾ ਸੀ ਸ਼ੀਲ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਉਗਾ ਪਤਝੜ ’ਚ ਗੁਲਦਾਉਦੀ,
ਕਿ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਹੈ ਬਿਖਰਦੀ ਜਾਂਦੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ

**ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ** ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 1980 ਜੇਤੂ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
* *ਮੋਹ ਮਾਇਆ*
**ਸੂਰਜ ਤੇ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ*
**ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਦ*
* *ਕਾਲ ਮੁਕਤ* (ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਵਿ)
**ਕੋਸੀ ਰੁੱਤ* (ਨਾਵਲ, 1975)
**ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਗੋਬਿੰਦ ਗੁਰੂ (1994)*
**ਇਹ ਮਹਿਕ ਸਦੀਵੀ	*
**ਕਾਵਿ ਦਰਸ਼ਨ	*
**ਨੂਰ ਦਾ ਸਾਗਰ	*
**ਪੰਚ-ਤਰਣੀ	*
**ਮੋਹ ਮਾਇਆ	*
**ਹਯਾਤੀ ਦੇ ਸੋਮੇ	*
**ਵਣ ਕੰਬਿਆ	*
**ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਦਰਿਆ*
**ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਰਗ* (ਬੀਰ ਰਸੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
**ਸੂਰਜ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ	*
**ਸੂਰਜ ਦੀ ਦੋਸਤੀ	*
**ਸੂਰਜੀ ਸੋਗ਼ਾਤ	*
**ਸਰਸਬਜ਼ ਪਤਝੜਾਂ*
**ਹਸਰਤ ਕਾਵਿ* (1955-75)
## ਸਨਮਾਨ
ਸਾਲ 1980 ਵਿੱਚ ਹਸਰਤ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਤੇ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਅਲਕਾਈਨ

), ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਦੀ ਅਲਕਾਈਨ ਦਾ 3-ਪਾਸੀ ਨਮੂਨਾ]]

ਕਾਰਬਨੀ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ **ਅਲਕਾਈਨ** ਇੱਕ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਹਾਈਡਰੋਕਾਰਬਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਰਬਨ ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਕਾਰਬਨ-ਕਾਰਬਨ ਤੀਹਰਾ ਜੋੜ ਹੋਵੇ। ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦੂਹਰੇ ਜੋੜ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਦੀਆਂ ਅਚੱਕਰੀ ਅਲਕੀਨਾਂ, ਹਾਈਡਰੋਕਾਰਬਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਜਾਤੀ ਲੜੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਆਮ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ n2n-2ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਲਕਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਐਸੀਟਲੀਨਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ *ਐਸੀਟਲੀਨ* ਨਾਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ C2H2 ਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਆਈਯੂਪੈਕ ਨਾਮਕਰਨ ਵਰਤ ਕੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਥਾਈਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਹਾਈਡਰੋਕਾਰਬਨਾਂ ਵਾਂਗ ਅਲਕਾਈਨਾਂ ਜਲ-ਤਰਾਸ (ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਭੱਜਦੀਆਂ ਹਨ) ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਵਧੇਰੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਅਲਕਾਈਨ ਦੀ ਸਾਰਣੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸਮੂਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਕਾਈਨਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਈਡਰੋਕਾਰਬਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਯੋਗ
ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਸਾਂਝ

**ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਸਾਂਝ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਆਗੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸਨ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
*ਲੂਣੀ ਧਰਤੀ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 1994)
*ਅਮਿੱਟ ਪੈੜਾਂ (ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 2000)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਕਿਰਨ ਖੇਰ

**ਕਿਰਨ ਖੇਰ** ਇੱਕ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ, ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਗਾਇਕਾ, ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਟੀਵੀ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਹੋਸਟ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ ਸੰਸਦੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਨੂਪਮ ਖੇਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਮਈ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਕਿਰਨ ਖੇਰ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਪਰਿਵਾਰ
ਕਿਰਨ ਖੇਰ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਜੂਨ, 1955 ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਟ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ 'ਕਿਰਨ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ 'ਕਿਰਨ ਠਾਕਰ ਸਿੰਘ' ਸੀ। ਗੌਤਮ ਬੇਰੀ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ 'ਕਿਰਨ ਬੇਰੀ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਰੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਜੋੜ ਲਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਕਿਰਨ ਠੱਕਰ ਸਿੰਘ ਖੇਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅੰਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ (48 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ), ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਅੰਕ "ਕਿਰਨ" ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ "ਕੀਰੋਨ" ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣਾ ਵਿਚਲਾ ਨਾਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ 'ਕਿਰਨ ਖੇਰ' ਰੱਖ ਲਿਆ।

ਕਿਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਦੀ 2003 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਕੰਵਲ ਠੱਕਰ ਕੌਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਭੈਣ ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧੂ, ਭਾਰਤੀ ਨੇਵੀ ਦੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।

### ਵਿਆਹ
ਕਿਰਨ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਬਲਪੁਰ, ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਥੀਏਟਰ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀ ਗੌਤਮ ਬੇਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ, 1979 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਸਿਕੰਦਰ ਖੇਰ ਹੋਇਆ।

ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ, ਕਿਰਨ ਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਖਾਸੀ

**ਖਾਸੀ** ਇੱਕ ਕਬਾਇਲੀ ਜਾਤੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੇਘਾਲਿਆ, ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਖਾਸੀ ਅਤੇ ਜੈਤਿਆ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਖਾਸੀ ਅਸਟਰੋ-ਏਸ਼ਿਆਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਖਾਸੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਖਾਸੀ ਭਾਸ਼ਾ** ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖਾਸੀ ਸਮੁਦਾਇ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਟਰੋ-ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਮੇਰ, ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਅਤੇ ਮੋਨ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਮੁੰਡਾ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰੀ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਰਬ-ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਖਾਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 865,000 ਲੋਕ ਮੇਘਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

2005 ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੇਘਾਲਿਆ ਦੀ ਦਫਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਨੇਸਕੋ ਨੇ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੰਕਟਮਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਰਾਮਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ

## ਹਵਾਲੇ
**ਰਾਮਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ** (1879 - 1950) ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਤਮ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਰਾਮਨ ਨੇ ਅਦੈਵਤਵਾਦ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਹੰ‌ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਅਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਮਨ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਮਲਿਆਲਮ, ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪੱਛਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ

**ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ** ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ *ਰਹਣੁ ਕਿਥਾਊ ਨਾਹਿ* ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਜਨਮ
ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1960 ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਕੁਲਵੰਤ ਕੌਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਖੇ 1996-2000 ਤੱਕ ਐਟਰੀਓ ਵਿਖੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਤੋ ਬਾਅਦ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਿਹਾ।

## ਪੁਸਤਕਾਂ
1. **ਚੁੱਪ ਚਪੀਤੇ ਚੇਤਰ ਚੜਿਆ** 
ਡਾ. ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਸੁਖਪਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੀ ਕਾਵਿ ਯੋਗਤਾ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੋਰ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀਆਂ ਤੋਂ ਆਾਪਣੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕਾਵਿ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਕਾਵਿ ਸੰਜਮ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਚੇਤਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਹਿਜ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ।

2. **ਏਸ ਜਨਮ ਨਾ ਜਨਮੇ**

ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ "ਏਸ ਜਨਮ ਨਾ ਜਨਮੇ" ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: ਸੁਖਪਾਲ ਦੀਆ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਸੁਖਪਾਲ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ ਤੇ ਉਸਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਇਸ ਆਦਰਸ਼ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਕਰੀਬ ਹੋਣ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਹੈ।                    
ਮੈਂ ਕਵੀ ਨਹੀਂ
ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਹੋਵਾਂ-ਜੋ ਲਿਖੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ
ਅਨਹਦ ਨਾਦ - ਵਾਂਗ
ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
- ਸੁਖਪਾਲ
3. **ਰਹਣੁ ਕਿਥਾਊ ਨਾਹਿ**
ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸੀ ਯਥਾਰਥ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭੂ-ਹੇਰਵਾ, ਨਸਲੀ ਪੱਖਪਾਤ, ਪੀੜੀ ਪਾੜਾ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਖਪਾਲ ਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਸੁਖਪਾਲ ਨੇ ਖੁਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਵਿਧਾ ਰਾਹੀਂ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਨਿਰੂਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਚੰਦਨ ਦਾਸ

**ਚੰਦਨ ਦਾਸ** (ਜਨਮ 12 ਮਾਰਚ 1956) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਹੈ।
## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ 
ਚੰਦਨ ਦਾਸ ਨੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਮੂਸਾ ਖਾਨ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਤਹਿਤ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੰਡਿਤ ਮਨੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ
ਅੰਕੁਰ (ਫ਼ਿਲਮ)

**ਅੰਕੁਰ** (Hindi: अंकुर, Urdu: اَنکُر) ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟ ਕੀਤੀ 1975 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਨਾਗ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਫ਼ਿਲਮੀ ਪਰਦੇ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ, ਅੰਕੁਰ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੀਲਿਜ਼ ਸੀ।
## ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ 
*ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ
*ਅਨੰਤ ਨਾਗ
*ਸਾਧੂ ਮਿਹਰ
*ਦਲੀਪ ਤਾਹਿਲ
*ਪ੍ਰਿਆ ਤੇਂਦੁਲਕਰ
*ਕਦਰ ਅਲੀ ਬੇਗ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1974 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਤਾਹਿਰਾ ਸਈਦ

**ਤਾਹਿਰਾ ਸਈਦ** () (ਜਨਮ 1958) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਰਦੂ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾ, ਮਲਿਕਾ ਪੁਖਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।
## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
*Shakhsiyat with Tahira Syed

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ
ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ

**ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ** (8 ਦਸੰਬਰ 1900 – 26 ਸਤੰਬਰ 1977), ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚਾ ਅਤੇ ਨਾਚ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਕੋਰੀਓਗਰਾਫਰ) ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾਤਰ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਨਾਚ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਪਿਰੋਏ ਗਏ ਪਰੰਪਰਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਰੰਗ ਮੰਚੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1920 ਅਤੇ 1930 ਦੇ ਦਹਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਵਿਲ ਡੁਰਾਂਟ

'*ਵਿਲੀਅਮ ਜੇਮਜ ਡੁਰਾਂਟ* (; 5 ਨਵੰਬਰ 1885 – 7 ਨਵੰਬਰ 1981) ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਏਰੀਏਲ ਡੁਰਾਂਟ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੋ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ *ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ ਸਿਵਲਾਈਜੇਸ਼ਨ* (The Story of Civilization) ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1926 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ *ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ ਫਿਲਾਸਫੀ* (*The Story of Philosophy*) ਲਿਖੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲਿਖਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਵਿਲ ਡੁਰਾਂਟ ਫਰਾਂਸੀਸੀ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਮਾਪਿਆਂ ਯੂਸੁਫ਼ ਡੁਰਾਂਟ ਅਤੇ ਮਰੀਯਮ ਐਲਾਰਡ ਦੇ ਘਰ, ਉੱਤਰੀ ਐਡਮਜ਼, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਲਿਖਤਾਂ
*ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜੀ ਮਸਲਾ,(Philosophy and the Social Problem) (1917)
*ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, (The Story of Philosophy) (1926)
*ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, (The Story of Civilization) (1935 ਤੋਂ 1975 ਦੌਰਾਨ 11 ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪੀ)
*ਅੰਤਰਕਾਲ, (Transition) (1927)
*ਫਲਸਫੇ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, (The Mansions of Philosophy) (1929)
*ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ, (The Case for India) (।1930)
*ਫਲਸਫੇ ਦੀਆਂ ਲੱਜ਼ਤਾਂ, (The Pleasures of Philosophy) (1953)
*ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਬਕ, (The Lessons of History) (1968)
*ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਤਸ਼ਰੀਹਾਂ, (Interpretations of Life) (1970)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ੇਖਰ

thumb|ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ੇਖਰ
**ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਸ਼ਰਮਾ** (ਕਲਮੀ ਨਾਮ: ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ੇਖਰ, ਜਨਮ 25 ਦਸੰਬਰ 1965) ਬਰਤਾਨੀਆ ਵੱਸਦਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਹੈ।
## ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਸੁੱਕੀ ਨਦੀ ਦੀ ਰੇਤ* (1995)
**ਮੁੰਦਰਾਂ* (2000)
**ਹਵਾ ਨਾਲ਼ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਬੂਹੇ* (2011)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਛੱਜ ਕੁੱਟਣਾ

**ਛੱਜ ਕੁੱਟਣਾ** ਵੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਇਕ ਰਸਮ ਹੈ ਜੋ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਨਾਨਕੀਆਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਛੱਜ ਕੁੱਟਣ ਸਮੇਂ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਾਰੀ ਤਿਆਰੀ ਹੱਥੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤਾਂ ਬਰਾਤਾਂ ਠਹਿਰਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਨਾਨਕੇ ਮੇਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਟੌਅਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਨਾਨਕੇ ਮੇਲ ਵਿਚ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਬਹੂਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਬਰਾਤ ਵਿਆਹੁਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਾਨਕੀਆਂ ਛੱਜ ਕੁੱਟਦੀਆਂ ਸਨ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਵਿਆਹੁਲੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਡੋਲੀ ਸਹੁਰੀ ਤੁਰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਾਨਕੀਆਂ ਛੱਜ ਕੁੱਟਦੀਆਂ ਸਨ।

ਛੱਜ ਸਲਵਾੜ ਦੀਆਂ ਤੀਲਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ/ਹੈ। ਛੱਜ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਾਮੀ ਕੁੱਟਦੀ ਸੀ। ਮਾਮੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਛੱਜ ਕੁੱਟਣ ਲਈ ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਵਾਲਾ ਡੰਡਾ ਫੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਨਾਨਕੀਆਂ ਗਿੱਧਾ ਵੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਨੱਚੀ ਵੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਬੋਲੀ ਵੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਬੋਲੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਮਾਮੀ ਛੱਜ ਤੇ ਡੰਡਾ ਤੇ ਡੰਡਾ ਮਾਰਦੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਦੂਜੀ ਬੋਲੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।ਮਾਮੀ ਦਾ ਡੰਡਾ ਫੇਰ ਛੱਜ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਨਕੀਆਂ ਛੱਜ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਛੱਜ ਕੁੱਟਣ ਦੀ ਰਸਮ।ਹੁਣ ਜਿਆਦਾ ਵਿਆਹ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਵੇਰੇ ਸਿੱਧੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰੀਂ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਛੱਜ ਕੁੱਟਣ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਰਸਮ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵੀ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਘੱਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਛੱਜ ਭੰਨਣਾ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗੋ ਕੱਢਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਨਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨੱਚ-ਟੱਪ ਕੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਦਾਦਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਛੱਜ ਭੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਦਕਿਆਂ ਦੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਛੱਜ ਭੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਛੱਜ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਜਾਂ ਦਾਣੇ ਛਾਣਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੱਜ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤੀਲਾ, ਚਮੜੇ ਅਤੇ ਧਾਗੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਛੱਜ ਭੰਨਣ ਸਮੇਂ ਜਿਹੜੀ ਬੋਲੀ ਪਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਹੈ: 'ਚੱਕ ਚਰਖਾ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਪੀੜ੍ਹੀ, ਭਬਕੇ ਨੂੰ ਵੱਜ ਲੈਣ ਦੇ'। ਇਸ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕੀਆਂ ਦਾਦਕੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨਸੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਰਤ ਕੇ ਛੇੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਭਬਕਾ ਲਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੋਲੀ ਹੈ। 'ਜੇਠ ਚੱਲਿਆ ਨੌਕਰੀ ਜਠਾਣੀ ਦਾ ਮੁੰਹ ਬੱਗਾ ਨੀ ਜਠਾਣੀਏਂ ਥਾਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭਬਕਾ ਵੱਜਾ। ਦੇਰ ਚੱਲਿਆ ਨੌਕਰੀ ਦਰਾਣੀ ਦਾ ਮੁੰਹ ਬੱਗਾ ਨੀ ਦਰਾਣੀਏਂ ਹੁਣ ਭੱਬਕੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਭਬਕੇ ਦੇ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਨਿਝਕ ਹੀ ਬੋਲੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਬਕੇ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ - ਗਿਲਾਸ, ਜੋ ਲਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਦਾਦਕੀਆਂ ਛੱਜ ਭਿਉਂ ਕੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਟੁੱਟ ਨਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੰਦੇ ਅਰਥ ਨਾ ਨਿੱਕਲ ਸਕਣ, ਭਾਵ ਨਾਨਕੀਆਂ ਜਿੱਤ ਨਾ ਸਕਣ।

ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਵਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛੱਜ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਝੂਠੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਟੋਕਣ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘‘ਛੱਜ ਤਾਂ ਬੋਲੇ ਛਾਨਣੀ ਕੀ ਬੋਲੇ’’ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਉਛਾਲਣ ਤੇ ‘‘ਛੱਜ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇਛੱਟਣਾ’’ਕਹਾਵਤ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਛੱਜ ਅੱਜ ਖਲਵਾੜਿਆਂ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਪਰ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਫੀ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਕਤ, ਭਾਗ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੱਜੋਂ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਜ ਦਾ ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਕਾਇਮ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਰਹੇਗਾ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ

ਛੱਜ ਉਹਲੇ ਛਾਣਨੀ,ਪਰਾਂਤ ਉਹਲੇ ਤਵਾ ਓਏ,
ਪਰਾਂਤ ਉਹਲੇ ਤਵਾ ਓਏ,
ਦਾਦਕਿਆ ਦਾ ਮੇਲ ਆਇਆ,
ਬਾਜੀਗਰਾ ਦਾ ਰਵਾ ਓਏ,

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਨਬਜ਼

**ਨਬਜ਼** ਦਰ ਦਾ ਭਾਵ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਹੈ। ਇਹ ਦਰ 72 ਤੋਂ 80 ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵੀ ਨਬਜ਼ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
:ਨਬਜ਼ ਦੀ ਦਰ:

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਪੱਠਾ

**ਪੱਠਾ** ਜਾਂ **ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ** ਮਾਸ ਸੂਤਰ ਸੈੱਲਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹਨ। 
 
## ਕਿਸਮਾਂ
***ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਪੱਠੇ** ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
***ਅਣ-ਇੱਛਤ ਪੱਠੇ** ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸੁੱਤਿਆਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੱਠੇ ਦਿਲ, ਜਿਗਰ ਅਤੇ ਅੰਤੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
***ਦਿਲ ਦੇ ਪੱਠੇ** ਵੀ ਅਣ-ਇੱਛਤ ਪੱਠਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਥੱਕਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ
ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ

**ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ** ਦੋ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ: ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਵਾ 'ਚ ਆਕਸੀਜਨ ਸੈੱਲਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਕਿ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ 'ਚ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ। ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਆਮ ਤੰਦਰੂਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ 20 ਤੋਂ 22 ਵਾਰ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਨੱਕ ਰਸਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੇਫੜੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਲਗਭਗ 1500 ਘਣ ਸੈਟੀਮੀਟਰ ਹਵਾ ਅੰਦਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ 1500 ਘਣ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹਵਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 500 ਘਣ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹਵਾ ਸਾਡੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅੰਗ
*ਨੱਕ
*ਸੰਘ
*ਕੰਠ
*ਸਵਾਸ ਨਲੀ
*ਫੇਫੜਾ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ
21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀ

**21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀ** ਪੈਰਿਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੋਮਾਂ ਪਿਕੇਤੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਲਗਪਗ ਵੀਹ ਵਿਕਸਿਤ
ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਈ ਆਰਥਕ ਅਸਾਮਨਤਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤਰਜੁਮਾ ਛਪਿਆ।

ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਥੀਸਿਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦੀਰਘ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀ ਤੇ ਰਿਟਰਨ (ਆਰ) ਦੀ ਦਰ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ (ਜੀ) ਦੀ ਦਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਤੀਜਾ ਧਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਇਹ ਨਾਬਰਾਬਰ ਵੰਡ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪਿਕਤੀ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਦਾ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਦੌਲਤ ਟੈਕਸਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

2014 ਦੇ ਅੱਧ ਤਕ, ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀਆਂ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਗਈਆਂ ਸੀ। 2014 ਵਾਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ 80 ਹਜ਼ਾਰ ਕਾਪੀ ਛਾਪੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 13 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਿਜੀਟਲ ਕਾਪੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਹੋਈ। 18 ਮਈ, 2014 ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿੱਕਰੀ ਪੱਖੋਂ ਹਾਰਡਕਵਰ ਨਾਨਫਿਕਸ਼ਨ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਹੁਣਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਕਰੀ ਮਾਹਰਕਾ ਬਣ ਗਈ। ਜਨਵਰੀ 2015 ਤੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਫ੍ਰੈਂਚ, ਇੰਗਲਿਸ਼, ਜਰਮਨ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਵਿੱਚ 15 ਕਰੋੜ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁਕੀਆਂ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਵਿਨੋਦ ਦੁਆ

**ਵਿਨੋਦ ਦੁਆ ** (11 ਮਾਰਚ 1954 - 4 ਦਸੰਬਰ 2021) ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਪਰੋਗਰਾਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਟਰੋਲ, ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ, ਸਿੰਗਲ-ਚੈਨਲ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਅੱਜ ਦੇ ਬਹੁ-ਚੈਨਲ ਟ੍ਰਾਂਸੈਸ਼ਨਲ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਟੀਵੀ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘੰਟੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਵੈਟਰਨ, ਵਿਨੋਦ ਦੂਆ ਇੱਕ ਐਂਕਰ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ, ਚੋਣ ਮਾਹਿਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ।

ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 2008 ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਵਿਨੋਦ ਦੁਆ ਦੀ ਮੌਤ 4 ਦਸੰਬਰ 2021 ਨੂੰ 67 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਪਦਮਾਵਤੀ (ਛੀਨਾ) ਦੁਆ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਬਾਂਦਰ ਕਿੱਲਾ

**ਬਾਂਦਰ ਕਿੱਲਾ** ਖੇਡ ਟੋਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਟੋਲੀ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਵਾਸਤੇ ਸਿਰਾਂ ਉਪਰ ਬੰਨੇ ਪਰਨਿਆਂ ਦੇ ਕੋਟਲੇ ਵੱਟ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿੱਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਕੇ ਪੱਗ ਦਾ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਪਰਨੇ ਜਾਂ ਰੱਸੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਉਸ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜਾ ਸਿਰਾ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਦਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਹੱਥ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਵੱਟੇ ਹੋਏ ਕੋਟਲੇ ਕਿੱਲੇ ਦੇ ਕੋਲ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਪਰ ਹੁਣ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਖੇਡ ਦਾ ਗਰਾਊਂਡ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਲਗਪਗ ਤਿੰਨ ਫੁੱਟ ਅਰਧ ਵਿਆਸ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੱਕਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦਾ ਕਿੱਲਾ ਠੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੱਸੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੱਸੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇੰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਵਾਰੀ (ਦਾਈ) ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਰੀ ਕੌਣ ਦੇਵੇਗਾ, ਇਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਟੈਸਟ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਣੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ, ਚੱਪਲਾਂ ਆਦਿ ਲਾਹ ਕੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਕਿੱਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੁੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਜੋ ਬੱਚੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਬਾਹਰਲੇ ਬੱਚੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਈ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਈ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਸਚਿਤ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਭੱਜਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਬੱਚੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਜੁੱਤੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਖੇਡ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਡ ਜਿੱਥੇ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਦਿਮਾਗੀ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਿਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੇਂਡੂ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ
ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ

**ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ** (20 ਫਰਵਰੀ 1882 - 18 ਜੁਲਾਈ 1926) ਦਾ ਜਨਮ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰਾਇ ਕਾ ਬੁਰਜ ਵਿਖੇ ਸ.ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਨੰਦ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।

## ਵਿੱਦਿਆ 
ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਹੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਪਕੜ੍ਹ ਬੜੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ।

## ਨੌਕਰੀ 
ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ 22 ਕੈਵੈਲਰੀ ਵਿੱਚ "ਦਫਾਦਾਰ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੱਕ 140 ਜੀ ਬੀ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।

## ਸਥਾਪਨਾ 
#'ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਬਾਰ' 
#ਖਾਲਸਾ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ,ਰਾਇ ਕਾ ਬੁਰਜ 
#ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸਰਹਾਲੀ 
#ਅਕਾਲੀ ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ

## ਮੌਤ 
18 ਜੁਲਾਈ 1926 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਰੁਕਣ ਕਾਰਣ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਯਾਦਗਾਰ 
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਾਲ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ।

## ਔਲਾਦ 
ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ

**ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ** ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਬਣੇ ਸੀ।
ਮਲਿਕਾ ਵਿਕਟੋਰੀਆ

**﻿ਮਲਿਕਾ ਵਿਕਟੋਰੀਆ** ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਮਲਿਕਾ ਸੀ। ਮਲਿਕਾ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦਿਨ ਸੋਮਵਾਰ 24 ਮਈ 1819 ਨੂੰ ਸੁਬ੍ਹਾ ਸਵਾ ਚਾਰ ਬਜੇ ਕੇਨਸਿੰਗਟਨ ਮਹਿਲ, ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। 20 ਜੂਨ 1837 ਨੂੰ 18 ਸਾਲ 28 ਦਿਨ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਮਲਿਕਾ ਬਣੀ ਅਤੇ ਉਮਰ ਭਰ ਮਲਿਕਾ ਰਹੀ। 10 ਫ਼ਰਵਰੀ 1840 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਅਲਬਰਟ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਗਈ। 14 ਦਸੰਬਰ 1861 ਨੂੰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਅਲਬਰਟ ਮੁਹਰਕਾ ਤਾਪ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਦ ਮਲਿਕਾ ਨੇ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਉਦਾਸ ਤਨਹਾ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। ਮਲਿਕਾ ਦਾ ਕੁੱਲ ਸੱਤਾ ਦਾ ਦੌਰ 63 ਸਾਲ 7 ਮਹੀਨੇ 3 ਦਿਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਤੱਕ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹੁਕਮਰਾਨ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1819
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1901
ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀਆ

thumb|right|300px|ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀਆ, ਅਧਾਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੱਬੀ-ਕੁਚਲੀ ਜਮਾਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਕਾਰਟੂਨ, 1911
**ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀਆ** ( ਲਾਤੀਨੀ ) ਉਸ ਆਜ਼ਾਦ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਦੀ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ ਕਮਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਕੋਈ ਜਾਇਦਾਦ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਹੋਏ। 
ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀਆ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਿਕਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਰਮਾਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ। ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰੋਲੇਸ' (proles) ਦਾ ਮਤਲਬ ਔਲਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਰੋਮਨ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ
ਰੋਮਨ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆ ਘੱਟ ਜਾਂ ਸੰਪਤੀਹੀਣ ਰੋਮਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਜਮਾਤ ਹੈ।

ਨਾਮ ਦਾ ਮੂਲ ਸ਼ਾਇਦ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਮਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਰਜਿਸਟਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕੇ ਜਿਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫੌਜੀ ਡਿਊਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵੋਟਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ
ਅਜੀਤ ਸੈਣੀ

**ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ** (1922–2007) ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ ‘‘ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ’’ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈੱਸ ਤੇ ਰੇਡੀਓ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਉਰਦੂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਰਹੇ।
## ਕਿਤਾਬਾਂ
*ਬੇਰੀ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ (1961)
*ਗਲਤ ਨੰਬਰ ਸਹੀ ਨੰਬਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ (1972)
*ਦੋ ਟਕਿਆਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ (1991)
*ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪੁਕਾਰ (1964)
*ਟੁੱਟਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ (1992)
*ਔਰਤ ਫਾਲਤੂ ਨਹੀਂ (1990)
*ਜੈ ਹਿੰਦ (1963)
*ਸੁਹਾਗ ਦਾ ਬਲੀਦਾਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀਕਾਰ