open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸਿੱਕਰੀ

**ਸਿੱਕਰੀ** ਜਾਂ **ਕਰ** ਅਜਿਹਾ ਰੋਗ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਖੋਪੜੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਕਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਰਤਕ ਚਮੜੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਦੇ ਉਤਾਰਣ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਚਮੜੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਦੀ ਮਿਰਤੂ ਤੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਦਾ ਪੇਪੜੀ ਬਣਕੇ ਝੜਨਾ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਘਟਨਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਸਾਧਰਨ ਤੌਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਦ ਜਾਵੇ ਤਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿੱਕਰੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਣ ਸਿਰ ਦੀ ਚਮੜੀ ਤੇ ਲਾਲਿਮਾ ਤੇ ਸੁਜਣ ਵੀ ਹੋ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਜਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਕਰੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਤੇ ਸਵੈ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਕਾਰਣ
ਅਧਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਪੇਪੜੀ ਦਾ ਬਣਨਾ ਇੰਨਾ ਕਾਰਣਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:

*ਸੇਬੋਰੀਓ ਡਰਮੇਟਾਇਟਸ ਕਾਰਣ,
*ਘੱਟ ਸਫਾਈ ਕਾਰਣ, 
*ਜਿਆਦਾ ਸ਼ੈਂਪੂ ਕਰਨ ਨਾਲ,
*ਐਲਰਜੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ,
*ਖੁਸ਼ਕ ਚਮੜੀ ਕਾਰਣ,
*ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਜੂਆਂ ਹੋਣ ਕਾਰਣ

## ਇਲਾਜ
### ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੈਂਪੂ
ਸਿੱਕਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਅਧਿਕਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੈਂਪੂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ ਇਸਦਾ ਇਲਾਜ ਕਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

### ਐਂਟੀ ਫੰਗਲ
ਐਂਟੀ ਫੰਗਲ ਜਿੱਦਾਂ ਕੀ ਕਿਟੋਕੋਨਾਜ਼ੋਲ,ਜ਼ਿੰਕ ਪਿਰਿਥੀਓਨ, ਸਿਲੀਨਿਅਮ ਸਲਫਾਇਡ ਆਦਿ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਇਲਾਜ ਕਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

### ਲੁੱਕ
ਲੁੱਕ ਚਮੜੀ ਦੀ ਉਪਰੀ ਪਰਤ ਤੋਂ ਮਿਰਤਕ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਘੱਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹਨ।

### ਅੰਡੇ ਦਾ ਤੇਲ
ਜਪਾਨੀ, ਤੇ ਚੀਨੀ ਦੀ ਪਾਰੰਪਰਕ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਅੰਡੇ ਦੇ ਤੇਲ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਸਿੱਕਰੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਕਰੀ
ਪਟਿਆਲਾ ਪੈੱਗ

**ਪਟਿਆਲਾ ਪੈੱਗ** ਸ਼ਰਾਬ ਨੂੰ ਮਿਣਨ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਲਗਭਗ 120 ਮਿਲੀ ਲੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਲਾਸ ਨੂੰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਪਰ ਤੱਕ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਪੈੱਗ ਨਾਲੋਂ 50% ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪਇਆ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਪ ਹੈ ਗ੍ਰੇਗ ਪੈਗ। ਇਹ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 120ml ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੋਟਾ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਮਾਪ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਟੰਬਲਰ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਮ ਸ਼ਾਟ ਗਲਾਸ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੇਗ ਪੈਗ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗ੍ਰੇਗ ਕੈਨੇਡੀ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੁਆਰਾ ਸਕਾਚ ਵਿਸਕੀ ਪੀਣ ਦੌਰਾਨ ਮੂਲ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਾਊਂਟਵਿਊ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਗ੍ਰੇਗ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੈਗ ਪਟਿਆਲਾ ਪੈੱਗ ਸੀ। ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਣ ਲਈ, ਗ੍ਰੇਗ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੈਗ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ੍ਰੇਗ ਪੈਗ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੈਗ ਨਾਲੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਗੀ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਵੀਰ ਬਹਾਦੁਰ ਸਿੰਘ

**ਵੀਰ ਬਹਾਦੁਰ ਸਿੰਘ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਵੀਰ ਬਹਾਦੁਰ ਦਾ ਜਨਮ ਗੋਰਖਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1942 ਈ. ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੈਰਿਸ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ 1990 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਫ਼ਤੇਹ ਬਹਾਦੁਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ
ਵੀਰ ਬਹਾਦੁਰ ਸਿੰਘ 24 ਸਤੰਬਰ 1985 ਤੋਂ 25 ਜੂਨ 1988 ਈ. ਤੱਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ। 1988 ਈ. ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੈਬੀਨੇਟ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਏਸੀਐਫ ਫਿਓਰੇਂਟੀਨਾ

**ਏ. ਸੀ। ਏਫ. ਫਿਓਰੇਂਟੀਨਾ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਫ੍ਲਾਰੇਨ੍ਸ, ਇਟਲੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਡੀਓ ਅਰਟੇਮਿਓ ਫ੍ਰਂਛੀ, ਫ੍ਲਾਰੇਨ੍ਸ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਸੇਰੀ ਏ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਏ. ਸੀ। ਏਫ. ਫਿਓਰੇਂਟੀਨਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਟਲੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ

**ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ** (3 ਅਕਤੂਬਰ 1892 – 15 ਸਤੰਬਰ 1967) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਾਰ ਲੈਕਚਰ ਰੁਹਾਨੀਅਤ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਯੂ.ਐਸ. ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਗਈ।
## ਪਿਛੋਕੜ 
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਿਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤਾਰਾਗੜ੍ਹ ਤਲਾਵਾ ਵਿੱਚ 
3,ਅਕਤੂਬਰ 1892, ਜੋ ਹਵਾਲੇ ਅਧੀਨ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ 68 ਵੇਂ ਨੰਬਰ ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ ਕੰਬੋਜ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਥਿੰਦ ਗੋਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। .ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦੇ ਤਾਰਾਗੜ੍ਹ ਤਲਾਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਥਿੰਦ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
## ਲਿਖਤਾਂ
* *Radiant Road to Reality*
* *Science of Union with God*
* *The Pearl of Greatest Price*
* *House of Happiness*
* *Jesus, The Christ: In the Light of Spiritual Science* (Vol. I, II, III)
* *The Enlightened Life*
* *Tested Universal Science of Individual Meditation in Sikh Religion*
* *Divine Wisdom* (Vol. I, II, III)

### ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਰੀ
* *Troubled Mind in a Torturing World and their Conquest*
* *Winners and Whiners in this Whirling World*

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Bhagat Singh Thind materials in the South Asian American Digital Archive (SAADA)
* http://www.pbs.org/rootsinthesand/i_bhagat1.html
* http://www.bhagatsinghthind.com/lifeofdrthind.html 
* http://www.goldentempleamritsar.org/

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸਟੇਡੀਓ ਓਲੰਪਿਕੋ ਦੀ ਟੋਰਿਨੋ

**ਸਟੇਡੀਓ ਓਲੰਪਿਕੋ ਦੀ ਟੋਰਿਨੋ**, ਇਸ ਨੂੰ ਟ੍ਯੂਰਿਨ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਟੋਰਿਨੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 28,140 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਟੋਰਿਨੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਟਲੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਅਲ ਬਕਰਾ

**ਅਲ-ਬੱਕਰਾ** ਕੁਰਆਨ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਸੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ 286 ਆਇਤਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਰਆਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਰੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਸੱਤ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਤਮਾਮ ਆਇਤਾਂ, ਦੂਸਰਾ ਪਾਰਾ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਤੀਸਰੇ ਪਾਰੇ ਦਾ ਬੜਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸੇ ਸੂਰਤ ਤੇ ਮੁਸ਼ਤਮਿਲ ਹੈ। ਕੁਰਆਨ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਆਇਤ ਅਲ ਕੁਰਸੀ ਵੀ ਇਸੇ ਸੂਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਸਰੇ ਪਾਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਜ਼ਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਬੱਕਰਾ ਦਾ ਲਫ਼ਜ਼ੀ ਅਰਥ "ਗਾਂ" ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਰਆਨ
ਮਕਤਾਤ

**ਮਕਤਾਤ** () ਕੁਰਆਨ ਮਜੀਦ ਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਰਬੀ ਅਬਜਦ ਦੇ ਉਹ ਅੱਖਰ ਹਨ ਜੋ ਕੁਰਆਨ ਦੀਆਂ ਬਾਅਜ਼ ਸੂਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਇਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਸਲਨ ਇਲਮ, ਅਲਮਰ ਵਗ਼ੈਰਾ। ਇਹ ਅਰਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਐਸੇ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਮਲੂਮ ਹੋਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਤਹਿਕੀਕ ਹੋਈ ਹੈ ਮਗਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਅੱਲ੍ਹਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ ਹੈ। ਮਕਤਾਤ ਦਾ ਲਫ਼ਜ਼ੀ ਮਤਲਬ ਇਖ਼ਤਸਾਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ abbreviation) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਰਆਨ
ਅਲ-ਜਾਸੀਆ

**﻿ਸੂਰਤ ਅਲ-ਜਾਸੀਆ** (ਅਰਬੀ: سورة الجاثية) ਕੁਰਆਨ ਮਜੀਦ ਦੀ 45 ਵੀਂ ਸੂਰਤ ਜੋ 25 ਵੇਂ ਪਾਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ 4 ਰੁਕੂ ਅਤੇ 37 ਆਇਤਾਂ ਹਨ।

## ਨਾਮ
ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਇਤ 28 ਦੇ ਫ਼ਿਕਰੇ ਵ ਤਰਾਈ ਕਲ ਅਮੀਆ ਜਾਸੀਆ ਤੋਂ ਮਾਖ਼ੁਜ਼ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਉਹ ਸੂਰਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਫ਼ਜ਼ ਜਾਸੀਆ ਆਇਆ ਹੈ।
## ਨਜ਼ੂਲ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਇਸ ਸੂਰਤ ਦਾ ਨਜ਼ੂਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿਸੇ ਮੁਅਤਬਿਰ ਰਵਾਇਤ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਰਆਨ
ਡਾਕਟਰ ਜਾਵੇਦ ਇਕਬਾਲ

**﻿ਡਾਕਟਰ ਜਾਵੇਦ ਇਕਬਾਲ** ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ, ਹੁਕਮ ਅਲਾਮਤ ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ੰਦ ਸੀ।
## ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਜਾਵੇਦ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1924 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ [ਪਤਨੀ, ਸਰਦਾਰ ਬੇਗਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। His mother died when he was 11, and his father died when he was 14.
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀਏ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਦ 1954 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗ਼ਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 1954 ਵਿੱਚ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀਐਚਡੀ ਔਰ 1956 ਵਿੱਚ ਬਾਰ ਐਟ ਲਾ ਹੋਏ। 1960 ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕੈਨਬਰਾ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਈਨ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਫ਼ਦ ਦੇ ਰੁਕਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋਏ। 1961 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਦਾਅਵਤ ਤੇ ਉਥੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ *ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਭਵਿੱਖ* ਤੇ ਲੈਕਚਰ ਦਿੱਤੇ। 1965 ਵਿੱਚ ਹਾਈਕੋਰਟ ਬਾਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਇਬ ਸਦਰ ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਮੁਕੱਰਰ ਹੋਏ।
ਪਰਮਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ

**ਪਰਮਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਪਰਮਾ, ਇਟਲੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਡੀਓ ਇਨਿਓ ਟਰਦਿਨਿ, ਪਰਮਾ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ,

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਪਰਮਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਟਲੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਤੇਲੂ ਰਾਮ ਕੁਹਾੜਾ

*ਉੱਤੇਲੂ ਰਾਮ ਕੁਹਾੜਾ*' (ਜਨਮ 4 ਅਪਰੈਲ 1942) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।

ਤੇਲੂ ਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੁਹਾੜਾ ਵਿਖੇ 4 ਅਪਰੈਲ 1942 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1982 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਅਜਾਇਬ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ‘ਰਾਂਝਣ ਮੇਰਾ ਯਾਰ’ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤੇਲੂ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ, ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ , ਸੰਸਮਰਣ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

## ਪੁਸਤਕਾਂ
### ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਮਨ ਦੇ ਵਰਕੇ* 
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਰੰਗ ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮ*
**ਅਣਦੇਖੀ ਅੱਗ*
### ਨਾਵਲ
**ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਿਹਾ ਬਾਬਾ* 
**ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ*
## ਹੋਰ
**ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੇਲਾ* (ਆਤਮਕਥਾ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਐਮ ਐੱਸ ਸਥਿਊ

**ਮੈਸੂਰ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਸਾਥੀਊ** (ਕੰਨੜ: ಮೈಸೂರು ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಸತ್ಯು) (ਜਨਮ 6 ਜੁਲਾਈ 1930 ਮੈਸੂਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸ਼ੀਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਆਪਣੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫਿਲਮ *ਗਰਮ ਹਵਾ* (1973) ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ1

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਸਥਿਊ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਮੈਸੂਰ ਅਤੇ ਬੈਂਗਲੋਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1952 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਰਜੇਦਾਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਚਲੇ ਗਏ।

ਉਸਨੇ 1952-53 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਨੀਮੇਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਲੱਗਪੱਗ ਚਾਰ ਸਾਲ ਲਈ ਬੇਰੋਜਗਾਰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵੇਤਨਭੋਗੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ।

ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਮਾ ਜੈਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਅਬਦੁਸ ਸਲਾਮ

**ਅਬਦੁਸ ਸਲਾਮ** (ਉਰਦੂ: محمد عبد السلام‎; 29 ਜਨਵਰੀ 1926 – 21 ਨਵੰਬਰ 1996) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1979 ਈ. ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਮਿਸਰ ਦੇ ਅਨਵਰ ਅਲ ਸਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ।ਅਬਦੁਸ ਸਲਾਮ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਹੁਣ ਤਕ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨੋਬੇਲ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ।

ਸਲਾਮ 1960 ਤੋਂ 1974 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
﻿
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਡਾਕਟਰ ਅਬਦੁਸ ਸਲਾਮ 29 ਜਨਵਰੀ 1926 ਨੂੰ ਮੌਜ਼ਾ ਸਨਤੋਕ ਦਾਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਾਹੀਵਾਲ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਝੰਗ ਤੋਂ ਮੁੱਢਲੀ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਦ ਉਸ ਨੇ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਐਮ ਐਸ ਸੀ ਕੀਤੀ। ਐਮ ਐਸ ਸੀ ਵਿੱਚ ਅੱਵਲ ਰਹਿਣ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਚੇਰੀ ਤਾਲੀਮ ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ 1946 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੈਂਬਰਿਜ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿਥੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਕੀਤੀ। 1951 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਤਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗਿਆ। 1954 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਇੰਗਲਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਵੀ ਉਹ ਸਿਖਾਉਣ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। 1964 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਟਰੈਸਟ ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤਕ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਾਸਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ।

21 ਨਵੰਬਰ 1996 ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਅਬਦੁਸ ਸਲਾਮ ਦੀ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926
ਆਇਤ ਅਲ-ਕੁਰਸੀ

ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ]]
**ਆਇਤ ਅਲ ਕੁਰਸੀ** ( '''') ਕੁਰਆਨ ਹਕੀਮ ਦੀ ਸੂਰਤ ਅਲਬਕਰਾ ਦੀ 255 ਵੀਂ ਆਇਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੌਹੀਦ (ਏਕਤਾ), ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਜ਼ਾਤ ਤੇ ਅਜ਼ਮਤ ਅਤੇ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਿ ਅੱਲ੍ਹਾ ਕੇ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਮਾਬੂਦ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਹੈ ਔਰ ਸਭ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹਰ ਐਬ ਵ ਜੁਮਲਾ ਐਬ ਵ ਜੁਮਲਾ ਨਕਾਇਸ ਤੋਂ ਮਨਜ਼ਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਛ ਆਸਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰ ਹੈ, ਉਸੇ ਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਅਜ਼ਨ ਕੇ ਬਗ਼ੈਰ ਕਸੀ ਅਮਰ ਕੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਹੀ ਜ਼ਰੇ ਜ਼ਰੇ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਔਰ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨਾ ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਮਖ਼ਲੂਕ ਉਸ ਦੇ ਇਲਮ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਕੁਰਸੀ (ਇਲਮ ਵ ਕੁਦਰਤ) ਨੇ ਆਸਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਉਹ ਨਹੀਂ ਥਕਦਾ ਅਤੇ ਉਹੀ ਉਂਚੀ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਅਜ਼ਮਤ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਹ ਆਇਤ ਬਿਲਖ਼ਸੂਸ ਖ਼ੌਫ਼ ਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਵਕਤ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਰਆਨ
ਗ਼ੁਲਾਮ ਰੱਬਾਨੀ ਤਾਬਾਂ

**ਗ਼ੁਲਾਮ ਰੱਬਾਨੀ ਤਾਬਾਂ** (15 ਫਰਵਰੀ 1914 - 1993) (ਤਾਬਾਂ ਉਸਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਸੀ) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਖ਼ਾਸਕਰ ਉਰਦੂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। 
## ਜੀਵਨ ਬਿਓਰਾ
ਗ਼ੁਲਾਮ ਰੱਬਾਨੀ ਤਾਬਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਫਰਵਰੀ 1914 ਵਿੱਚ ਪਿਤੌਰਾ, ਫ਼ਰੂਖਾਬਾਦ (ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜੋਨਸ ਕਾਲਜ, ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਬੀਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਕਾਲਜ, ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਵਕਾਲਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੇਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਕਰਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨਮੋੜ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹਾਸਰਸੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕਾਵਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1941 ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਕਵਿਤਾ ਵੱਲ ਮੋੜ ਕੱਟਿਆ, ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਜ਼ਮ/ਗ਼ਜ਼ਲ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ 'ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਰੁਕਨ ਸੀ। ਤਾਬਾਂ 1957 ਵਿੱਚ ਮਕਤਬਾ ਜਾਮੀਆ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1970 ਤਕ ਇਸ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਤੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ।

## ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਸਾਜ਼-ਏ-ਲਰਜ਼ਾਂ* (1950)
**ਹਦੀਸ-ਏ-ਦਿਲ* (1960)
**ਜ਼ੌਕ-ਏ-ਸਫਰ* (1970)
**ਨਵਾ-ਏ-ਅਵਾਰਾ*
**ਗ਼ੁਬਾਰ-ਏ-ਮੰਜ਼ਿਲ*

ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਲੀ ਕੁਤੁਬ ਸ਼ਾਹ, ਵਲੀ ਦਖਣੀ, ਮੀਰ ਅਤੇ ਦਰਦ ਵਰਗੇ ਕਈ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਗ਼ਮ-ਏ-ਦੌਰਾਂ (ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਅਤੇ 1953 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਸਤ-ਏ-ਜ਼ਿੰਦਾਨ (ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਬਾਰੇ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। 1993 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਕਮਿਊਨਿਟੀ

**ਕਮਿਊਨਿਟੀ** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਮੇਡੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਡਾਨ ਹਰਮਾਨ ਨੇ ਸਿਰਜਿਆ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੜੀਵਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ NBC ਉੱਤੇ 17 ਸਤੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਟੀਵੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਗਰੀਨਡੇਲ ਕਾਲਜ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕਾਮੇਡੀ ਦੀ ਵਰਤੋ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀ 6ਵੀ ਰੁੱਤ NBC ਦੀ ਜਗਹਾ ਯਾਹੂ ਸਕਰੀਨ ਉੱਤੇ 17 ਮਾਰਚ, 2015 ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਮੀਰ ਬੱਬਰ ਅਲੀ ਅਨੀਸ

**ਮੀਰ ਬੱਬਰ ਅਲੀ ਅਨੀਸ** () ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਮਰਸੀਆ ਗੋ ਸੀ। 
ਉਹਫ਼ਾਰਸੀ, ਹਿੰਦੀ, ਅਰਬੀ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਰਤਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਦੇ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਸੀ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਬੱਬਰ ਅਲੀ ਅਨੀਸ ਦਾ ਜਨਮ 1802 ਨੂੰ ਫ਼ੈਜ਼ਾਬਾਦ, ਅਵਧ, ਹੁਣ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਹ ਮੀਰ ਮਸਤਹਸਨ ਖ਼ਲੀਕ ਦਾ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੌਲਵੀ ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਅਤੇ ਮੁਫ਼ਤੀ ਹੈਦਰ ਅੱਬਾਸ ਤੋਂ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਪੜ੍ਹੀ। ਉਸਨੇ ਸਪਾਗਿਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਸਵਾਰੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸ਼ਿਅਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਲਿਦ ਤੋਂ ਸਲਾਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਤਖ਼ੱਲਸ ਹਜ਼ੀਂ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਸ਼ੇਖ਼ ਇਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਨਾਸਿੱਖ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਅਨੀਸ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗ਼ਜ਼ਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, ਮਗਰ ਵਾਲਿਦ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਮੰਨ ਕੇ ਮਰਸੀਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਕਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਮੀਰ ਨਫ਼ੀਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਬਾਦ ਪਹਿਲੇ 1859 ਵਿੱਚ ਮਰਸੀਆ ਪੜ੍ਹਨ ਅਜ਼ੀਮਾਬਾਦ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ 1871 ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਤਹੋਰ ਜੰਗ ਦੇ ਇਸਰਾਰ ਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੱਕਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ।

ਅਨੀਸ ਨੇ ਮਰਸੀਏ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਰਜ਼ਮੀਆ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਕਮੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਰਣਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਜ਼ਬਾਨ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾਇਆ। 1874 ਨੂੰ ਲਖਨਊ, ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।

## ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ

ਯੇ ਕੌਣ ਸਾ ਵੋਹ ਫ਼ਖ਼ਰ ਕਿ ਜ਼ੀਬਾ ਨਹੀਂ ਹਮਕੋ
ਵੋਹ ਕੀਹ ਹੈ ਜੋ ਅੱਲ੍ਹਾ ਨੇ ਬਖ਼ਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹਮਕੋ
ਵਾਲਲਾ ਕਸੀ ਚੀਜ਼ ਕੀ ਪਰਵਾ ਨਹੀਂ ਹਮਕੋ
ਕਿਆ ਬਾਤ ਹੈ ਖ਼ੁਦ ਖ਼ਵਾਹਿਸ਼-ਏ-ਦੁਨੀਆ ਨਹੀਂ ਹਮਕੋ
ਗ਼ਾਫ਼ਲ ਹੈ ਵੋਹ ਦੁਨੀਆ ਕੇ ਮਜ਼ੇ ਜਿਸ ਨੇ ਲੀਏ ਹੈਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1802
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1874
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਓਰਛਾ

**ਓਰਛਾ** ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਟੀਕਮਗੜ੍ਹ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਸਬੇ ਦੀ ਨੀਹ ਮਹਾਰਾਣਾ ਰੁਦਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੇ 1501 ਈ. ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬੋੜੋ ਲੋਕ

**ਬੋੜੋ** (ਅਸਾਮੀ: বড়ো) ਪੂਰਬੋਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਸਾਮ ਰਾਜ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁਦਾਏ ਹੈ। ਬੋੜੋ ਸਮੁਦਾਏ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬੋੜੋ-ਕਛਾਰੀ ਸਮੁਦਾਏ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਪਗ 20 ਲੱਖ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੋੜੋ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਅਸਮ ਦੀ ਕੁਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 5.5 % ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਧਾਰਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਹ ਇੱਕ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਹਨ। ਬੋੜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੀ ਬੋੜੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਪੁਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਪੁਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤਿੱਬਤੀ-ਬਰਮੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ 2001 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਪਗ 90% ਫ਼ੀਸਦੀ ਬੋੜੋ ਹਿੰਦੂ ਸਨ।

ਬੋੜੋ ਲੋਕ ਬੋੜੋ-ਕਛਾਰੀ ਸਮੂਹ ਅੰਦਰ 18 ਨਸਲੀ ਉੱਪ-ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬੋੜੋਲੈਂਡ ਦਾ ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਫਰੰਟ

**ਬੋੜੋਲੈਂਡ ਦਾ ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਫਰੰਟ** (ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਫਰੰਟ ਆਫ਼ ਬੋੜੋਲੈਂਡ) ਜਾਂ (ਐਨਡੀਐਫਬੀ) ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵੱਖਵਾਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਾਮ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੋੜੋ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅੱਡ ਪ੍ਰਭੁੱਤ ਬੋੜੋਲੈਂਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੋਨੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਖਵਾਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ
ਸ਼ਰਣਕੁਮਾਰ ਲਿੰਬਾਲੇ

**ਸ਼ਰਣਕੁਮਾਰ ਲਿੰਬਾਲੇ** () (ਜਨਮ - 1 ਜੂਨ 1956) ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀਮੂਲਕ ਨਾਵਲ * ਅੱਕਰਮਾਸ਼ੀ * ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। *ਅੱਕਰਮਾਸ਼ੀ* ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ *The Outcaste* ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਕੰਮ *ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸੁਹਜਸ਼ਾਸਤਰ ਵੱਲ* (2004) ਨੂੰ 
ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ
ਮੋਹਨਦਾਸ ਨੈਮਿਸ਼ਰਾਏ

thumb|right|300px|ਮੋਹਨਦਾਸ ਨੈਮਿਸ਼ਰਾਏ ਵਿਚਾਰਾਤਮਕ ਲੇਖਣੀ ਲਈ ਸਿਰਜਣ ਗਾਥਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਹੇਸ਼ ਤੀਵਾਰੀ ਸਨਮਾਨ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ।
**ਮੋਹਨਦਾਸ ਨੈਮਿਸ਼ਰਾਏ** ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਬਿਆਨ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਝਲਕਾਰੀ ਬਾਈ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ *ਵੀਰਾਂਗਨਾ ਝਲਕਾਰੀ ਬਾਈ* ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਸਹਿਤ ਉਸ ਦੀਆਂ 35 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਆਤਮ ਕਥਾ ਅਤੇ ਆਲੇਖ ਇਤਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਮਾਜਕ ਅਮੰਨਾ ਸੁਨੇਹੇ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। ਉਹ ਮੇਰਠ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਕੱਚਾ ਘਰ ਸੀ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੱਪੜੇ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਬਿਨਾਂ ਚੱਪਲ ਜਾਂ ਜੁੱਤੇ ਦੇ ਵੀ ਆਣਾ-ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੇਰਠ ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਨੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।
ਸਾਮਾਜਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਡਿਪ੍ਰੈਸਡ ਲੀਗ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਹਰਸ਼ ਮੰਦਰ

**ਹਰਸ਼ ਮੰਦਰ** ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਤਕ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਦੇ ਪੀੜਿਤਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਬੇਘਰ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਗਲੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੈਂਟਰ ਫ਼ਾਰ ਇਕੁਇਟੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਹੱਕ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਡਿੰਪਲ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ 1980 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1999 'ਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਐਕਸ਼ਨਏਡ (ਏਏ) ਦੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਦੇਸ਼-ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਬਿਲਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਐਕਸ਼ਨਏਡ ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 1984 ਵਿਚ, ਹਰਸ਼ ਇੰਦੌਰ ਦਾ ਅਡੀਸ਼ਨਲ ਕੁਲੈਕਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਲੈਕਟਰ ਸੀ ਅਜੀਤ ਜੋਗੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਇੰਦੌਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੰਗੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹਰਸ਼ ਮੰਦਰ ਨੇ ਇੰਦੌਰ ਦਾ ਚਾਰਜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਦੰਗੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰ ਲਏ। ਗੁਜਰਾਤ ਹਿੰਸਾ ਸਮੇਂ ਉਥੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਥਾਹ ਪੀੜ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਸ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਨੇ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਹਰਸ਼ ਨੇ ਮਸੂਰੀ ਵਿਖੇ ਆਈਏਐਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ ਅਤੇ ਐਸਸੀ/ਐਸਟੀ ਵਿੱਤ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਜਿਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ 2002ਦੇ ਐਮ ਏ ਥਾਮਸ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

## ਲਿਖਤਾਂ 
ਹਰਸ਼ ਮੰਦਰ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
*Harsh Mander's column in The Hindu
*Articles by Harsh Mander in Dainik Bhaskar
*'Obedience Pushes You To Fascism' Harsh Mander interview, *Outlook*, Apr 15, 2002

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਲਿਹਾਫ਼

***ਲਿਹਾਫ਼*** ਇਸਮਤ ਚੁਗ਼ਤਾਈ ਦੀ 1942 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ ਅਦਬ-ਇ-ਲਤੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਬੜਾ ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਹੰਗਾਮਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਮਤ ਨੂੰ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਲੜਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਚਰਤਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਈ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਆਫੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗੀ ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਦਲੀਲ ਰੱਖੀ ਸੀ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕੋਈ ਸੁਝਾਅ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਅਤੇ ਇਸਤਗਾਸਾ ਗਵਾਹ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸ਼ਬਦ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਝਾਊ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸਾਹਿਤ
ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ

thumb|ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ 2024 ਵਿੱਚ।
**ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ** ਪੰਜਾਬੀ ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਆਰਟਿਸਟ ਕੋਲੋਂ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਸਿੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਬਾਜਵਾ ਨੇ ਬਟਾਲਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਸਟੂਡੀਓ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਉੱਘੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਾਵਿ ਕਿਰਤਾਂ
**ਸੁੱਕੇ ਕੱਖਾਂ ਥੱਲੇ ਅੱਗ*
**ਮੌਤ ਇੱਕ ਆਸ ਦੀ* (2001)
**ਤਰੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ* (2011)
### ਹੋਰ
**ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਏਕੁਈਦਿਕਟੋ ਦੇ ਲੋਸ ਮਿਲਾਗਰੋਸ

**ਏਕੁਈਦਿਕਟੋ ਦੇ ਲੋਸ ਮਿਲਾਗਰੋਸ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Miraculous Aqueduct) ਇੱਕ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਰੋਮਨ ਪੁੱਲ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਰੋਮਨ ਕਲੋਨੀ ਐਮੇਰੀਤਾ ਆਓਗੂਸਤਾ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਅੱਜ ਕੱਲ ਮੇਰੀਦਾ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਇਹ ਪੁੱਲ 38 ਡਾਟਦਾਰ ਖੰਬਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 25 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ 830 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਲਗਭਗ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਿੰਬਰ

ਵਿੱਚ ਮਿੰਬਰ]]

 delivering a lecture from a *mimbar in* Dar es Salaam's Hussainia as part of the Ramadan ceremonies.]]

**ਮਿੰਬਰ** () ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਉੱਚਾ ਥੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਖੜ ਕੇ ਇਮਾਮ ਖ਼ੁਤਬਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੁਸੈਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਹ ਥਾਂ ਜਿਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਰਬੀ ਮੂਲ *ن-ب-ر* ("ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣਾ") ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ; ਜਿਸਦਾ ਅਰਬੀ ਬਹੁਵਚਨ ***ਮਨਾਬਰ*** () ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਵੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਵੀਰ’

**ਵੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਵੀਰ’** (14 ਫਰਵਰੀ 1905 - 25 ਦਸੰਬਰ 2001) ਉਘਾ ਸੁੰਤਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਤੇ ਸਪਤਾਹਿਕ ‘ਦਲੇਰ ਖਾਲਸਾ’ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸੀ।

ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਵੀਰ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਫਰਵਰੀ 1905 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਈਸ਼ਰ ਕੌਰ ਤੇ ਸ: ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਦੇ ਘਰ ਗਲੀ ਘੜਿਆਲਿਆਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਲਗੀਧਰ ਸਕੂੂਲ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਮਿਡਲ ਸਕੂੂਲ ਤੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।।

ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜਲਾਲ ਉੁਸਮਾਨ, ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ, ਜਥੇਦਾਰ ਊੂਧਮ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫਿਰ, ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਂਰੋਂ, ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ, ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫੈਰੂਮਾਨ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਜਥੇਦਾਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। 1930-33 ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਸਿਵਲ ਨਾਫਰਮਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਨ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਬੋਸਟਨ ਜੇਲ੍ਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ 9 ਮਹੀਨੇ ਕੈਦ ਹੋਈ। 1937 ਵਿੱਚ ਊੂਧਮ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟੀ। 1938 ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕਤਲ ਦੇ ਚਾਰ ਕੇਸ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ।
## ਕਿੱਸੇ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰਾਂ*
**ਤਿੱਖੀਆਂ ਧਾਰਾਂ*
**ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਨੋਕ ‘ਤੇ*
**ਖੂਨੀ ਤੇਗਾਂ*
**ਦਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ*
**ਸ਼ੇਅਰੋ ਸ਼ਾਇਰੀ*
**ਤੜਫਦੇ ਦਿਲ*
## ਸਨਮਾਨ
*15 ਅਗਸਤ 1988 ਨੂੰ ਉੁਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਤਾਮਰ ਪੱਤਰ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ।
*ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਯੂਥ ਫੋਰਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ 1990 ਵਿੱਚ ਉੁਸ ਸਮੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦਿਆਲ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਵੀਰ ਦੀ 25 ਦਸੰਬਰ 2001 ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਭੋਗਕੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1905
ਰਾਜਾ ਗਿੱਧ

***ਰਾਜਾ ਗਿੱਧ*** () ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਰੀ ਲੇਖਕ ਬਾਨੋ ਕੁਦਸੀਆ ਦਾ ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਗਿੱਧ, ਗਿਰਝ ਦੇ ਲਈ ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਮ ਤੋਂ ਗਿਰਝਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਕਨਸ਼ੋਅ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ
ਅਮਰ ਜਿਉਤੀ

**ਡਾ. ਅਮਰ ਜਿਉਤੀ** ਯੂ.ਕੇ. ਵਸਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।
## ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ* (1998 ਤੱਕ ਛਪੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
**ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦੇ ਪੈਰ*
**ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ ਨਾ ਕਹੋ*
**ਦਰੋਪਦੀ ਤੋਂ ਦੁਰਗਾ*
**ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼*
**ਸੂਫ਼ੀ ਰੋਮਾਂਸ*
**Forbidden Fruit* (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ)
## ਵਾਰਤਕ
**ਹਾਲੈਂਡ ਦਾ ਹਾਸ਼ੀਆ*
**ਘਰ ਦਾ ਭੇਤੀ ਲੰਕਾ ਢਾਏ* (ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ)
***ਆਸਤੀਨ ਦਾ ਸੱਪ* (ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ)

## ਅਮਰ ਜਿਉਤੀ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਅਮਰ ਜਿਉਤੀ ਦਾ ਰਚਨਾ ਸੰਸਾਰ: ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ* (ਸੰਪਾਦਕ, ਵਨੀਤਾ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਹਾਸਿਲ ਘਾਟ

***ਹਾਸਿਲ ਘਾਟ*** () ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਰੀ ਲੇਖਕ ਬਾਨੋ ਕੁਦਸੀਆ ਦਾ ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ
ਸਈਦ ਨਕਵੀ

**ਸਈਦ ਨਕਵੀ** ਸੀਨੀਅਰ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ, ਇੰਟਰਵਿਊਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਗੂਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼, ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ, ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੇ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
* *Reflections of an Indian Muslim* (1993)
* *The Last Brahmin Prime Minister* (1996)
* *Being the Other: The Muslim in India* (2016)
* *ਵਤਨ ਮੇਂ ਗ਼ੈਰ وطن میں غیر : ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ* (2018) –Strangers in their own country*: The Muslims in India* ਦਾ ਉਰਦੂ ਅਨੁਵਾਦ।
* *The Muslim Vanishes* (2022) (ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ *ਮੁਸਲਿਮ ਗਾਇਬ!*; ਅਨੁਵਾਦਕ ਬਲਰਾਮ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ
ਰੈਂਡੀ ਓਰਟਨ

**ਰੈਂਡਲ ਕੀਥ "ਰੈਂਡੀ" ਓਰਟਨ** (ਜਨਮ 1 ਅਪਰੈਲ 1980) ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਅਮਰੀਕੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਡਬਲਿਊ ਡਬਲਿਊ ਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਵਾਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਿਜੇਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਓਰਟਨ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਸਮਾਂਥਾ ਸਪੇਨੋ ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਤੈਅ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ 21 ਸਤੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਹੋਈ। 12 ਜੁਲਾਈ 2008 ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਅਲਾਨਾ ਮੈਰੀ ਓਰਤਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੁਰਸ਼ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ
ਬੁਲਗਾਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ

**ਬਲਗਾਰੀ**  (български език, ) ਇੱਕ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਲਾਵ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸਾਖਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਮਾਛੇਤੇ

**ਮਾਛੇਤੇ** (; ) ਇੱਕ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਹੱਥੇ ਵਾਲੇ ਗੰਡਾਸੇ ਵਰਗਾ ਜਾਂ ਚਾਕੂ-ਨੁਮਾ ਸੰਦ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਗੰਡਾਸੇ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਪਰ ਆਮ ਚਾਕੂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਫਲ 32.5 ਤੋਂ 45 ਸਮ ਤੱਕ ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 3 ਮਿਮੀ ਮੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਨੀ ਵਿੱਚ ਇਹ *ਮਾਚੋ* ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਪੁਰਸ਼ ਜਾਂ ਤਕੜਾ ਹੌ ਅਤੇ ਜੋ ਸਲੈਜ਼ਹੈਮਰਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸ਼ਬਦ **matchet** ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।
## ਪ੍ਰਯੋਗ
### ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ
ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਪਤਖੰਡੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਨੇ, ਕੇਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਲਈ ਮਾਛੇਤੇ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਸੰਦ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੱਟ-ਕਟਾਈ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਸੰਦ ਹੈ। ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਗੰਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਨੂੰ ਮਾਛੇਤੇਰੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕੋਬਾਨੀ

**ਕੋਬਾਨੀ** () ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਐਨ ਅਲ-ਅਰਬ** (), ਉੱਤਰੀ ਸੀਰੀਆ ਦਾ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਸੀਰੀਆ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 2012 ਤੋਂ ਕੁਰਦਿਸ਼ ਮਲੀਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। 2014 ਸੀਰੀਆਈ ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ (ਰੋਜਾਵਾ) ਦੇ ਕੋਬਾਨੀ ਕੈਂਟਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 2014 ਤੋਂ ਕੋਬਾਨੀ ਆਈਐੱਸ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬੋਮਨ ਈਰਾਨੀ

**ਬੋਮਨ ਈਰਾਨੀ** () ਇੱਕ ਫਿਲਮੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਐਮਬੀਬੀਐਸ, ਡੋਨ, ਲਗੇ ਰਹੋ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ, ਥ੍ਰੀ ਇਡੀਅਟਸ, ਪੀਕੇ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਬੋਮਨ ਈਰਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਦਸੰਬਰ 1959 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਪਾਰਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
## ਮੁੱਖ ਫਿਲਮਾਂ
*2001- ਮਿਸਟਰ ਮਿੱਤਲ
*2002- ਨਿਖਿਲ
*2003 - ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਐਮਬੀਬੀਐਸ
ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਨਾਮ

**ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਨਾਮ** ਜਾਂ **ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ 99 ਨਾਮ**  '''') ਅਜਿਹੇ ਨਾਮ ਹਨ ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅੱਲ੍ਹਾ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੁਰਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਨਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਕੁਝ ਨਾਮ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਹਦੀਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਖਾੜੀ ਦੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ

**ਖਾੜੀ ਦੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ** () ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ, (ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਰੋਜ਼ਮਰਾ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ) ਗਲਫ਼ ਕੋਆਪਰੇਸ਼ਨ ਕੌਂਸਿਲ (Gulf Cooperation Council - ਜੀਸੀਸੀ) ਇੱਕ ਇਲਾਕਾਈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਸਰਕਾਰੀ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਰਾਕ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾਦੀ ਦੇ ਤਮਾਮ ਅਰਬ ਰਾਜ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਰੁਕਨ ਦੇਸ਼ ਬਹਿਰੀਨ, ਕੁਵੈਤ, ਅਮਾਨ, ਕਤਰ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਯੂਏਈ ਹਨ।
ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਤਲਬ

**ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਤਲਬ** ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਸਵਾਲ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। 

## ਸਵਾਲ
ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਤਲਬ ਸੰਬੰਧੀ ਸਵਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:-
* ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ ?
* ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ?
* ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ ?
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਹਾਨੀਅਤ
ਹਾਫ਼ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡ

**ਹਾਫ਼ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡ** ਚੇਤਨ ਭਗਤ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ 1 ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ।

## ਕਥਾਨਕ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵ ਝਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਪੋਰਟਸ ਕੋਟਾ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਸਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾ ਆਉਣ ਕਰਨ ਉਸਦੀ ਬੜੀ ਬੇਇੱਜਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਗਰ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਚੰਗੀ ਖੇਡਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਦਾਖਲਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਰਿਯਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਯਾ ਵੀ ਸਪੋਰਟਸ ਕੋਟੇ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ 'ਕੱਠੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖੇਡਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ ਮਾਧਵ ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਆਪਣੀ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਾਧਵ ਨੇ ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ। ਰਿਯਾ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਟਾਲਦੀ ਰਹੀ। ਮਗਰ ਇੱਕ ਦਿੰਨ ਜਦ ਮਾਧਵ ਉਸਦੇ ਘਰ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਤਾਂ ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਹੀ ਪਿਆ। ਰਿਯਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਉਹ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਧਵ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਦੇਖ ਕੇ ਰਿਯਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੋਚਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮਾਧਵ ਦੀ ਹਾਫ਼ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ। ਮਾਧਵ ਥੋੜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੇਕਿਨ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭੜਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਧਵ ਤੇ ਰਿਯਾ ਜਦ ਮਾਧਵ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਮਾਧਵ ਨੇ ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਚੁੰਮਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਪ-ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਰਿਯਾ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਧਵ ਨਾਲ ਕਦੇ ਗੱਲ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਕੱਲੇ 'ਚ ਲੈ ਗਈ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਦੀ ਦਾ ਕਾਰਡ ਫੜਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਧਵ ਦੁਖੀ ਹੋਕੇ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕਾਲਜ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਧਵ ਦੁਖੀ ਹੋਕੇ ਹੀ ਬਿਹਾਰ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਰਿਯਾ ਦਿਖ ਗਈ। ਉਹ ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚਾਲੇ ਛਡ ਕੇ ਰਿਯਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ, ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਜਦ ਤਕ ਬਾਹਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਰਿਯਾ ਆਪਣੀ ਗੱਡੀ ਤੇ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਮਾਧਵ ਉਹ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਉਡੀਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਬਹੁਤ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਿਯਾ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲ ਗਈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਫੇਰ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਏ। ਮਾਧਵ ਦਾ ਦੁਮਰਾਓੰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਹੀ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਲਾਈ ਮਾਧਵ ਨੇ ਬਿਲ ਗੇਟਸ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਮਦਦ ਲੈਣ ਦਾ ਨਿਸਚੇ ਕਿੱਤਾ। ਰਿਯਾ ਨੇ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧਿਅਾ ਸਪੀਚ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਿੱਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਭੰਦ ਹੋਰ ਚੰਗੇ ਹੋ ਗਏ। ਆਖਿਰਕਾਰ ਉਹ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ ਜੱਦ ਬਿਲ ਗੇਟਸ ਨੇ ਮਾਧਵ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਸੀ। ਮਾਧਵ ਦੀ ਸਪੀਚ ਸੁਣ ਕੇ ਬਿਲ ਗੇਟਸ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਲੋਕ ਬੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਚੰਗੇ ਲਾਈ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਦਾਨ ਕਰਤੇ। ਲੇਕਿਨ ਪੂਰੇ ਸਮਾਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਧਵ ਨੇ ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਲਭਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿੱਤੀ, ਲੇਕਿਨ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਤੋਂ ਪੁਛਣ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕੀ ਰਿਯਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਰਿਯਾ ਨੇ ਮਾਧਵ ਲਾਈ ਇੱਕ ਚਿਠੀ ਛਡੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੁੱਸਿਆ ਸੀ ਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਰੋਗ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਤਕ਼ਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਕਾਰਣ ਮਾਧਵ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਮਾਧਵ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।

## ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ
* ਮਾਧਵ ਝਾ, ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੜਕਾ
* ਰਿਯਾ ਸੋਨਾਮੀ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ
* ਰਾਨੀ ਸਾਹਿਬਾ, ਮਾਧਵ ਦੀ ਮਾਂ
* ਰੋਹਨ ਚੰਦੋਕ, ਰਿਯਾ ਦਾ ਪੂਰਵ-ਪਤੀ  
* ਚੇਤਨ ਭਗਤ, ਆਪ ਹੀ
* ਏਮ ਏਲ ਏ ਓਝਾ                                                                       
* ਰਿਤੇਸ਼ 
* ਸਾਮੰਥਾ, ਬਿਲ ਗੇਟਸ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਮਸਜਿਦ

ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ **ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਮਸਜਿਦ** (ਉਰਦੂ:  *Masjid Wazīr Khān*), ਦਿੱਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਚੌਕ ਰੰਗਮਹਿਲ ਅਤੇ ਮੋਚੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਫ਼ਰਲਾਂਗ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਚੌਕ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਪਾਸੇ ਵੱਡੀ ਸਰਾਏ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਕ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੌਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹਿਰਾਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਚਿੱਟਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਦੂਜਾ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਰਾਜਾ ਦੀਨਾਨਾਥ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਤੀਜਾ ਉੱਤਰੀ ਜ਼ੀਨੇ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ।
## ਗੈਲਰੀ

File:WKMosque WilliamCarpenter 1866.jpg|ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਮਸਜਿਦ, 1866 ਕਿਰਤ ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਰਪੈਂਟਰ
File:Wazir Khan Mosque in 1895.jpg|ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਮਸਜਿਦ, ਫਰਵਰੀ 1895 ਕਿਰਤ ਵਿਲੀਅਮ ਹੈਨਰੀ ਜੈਕਸਨ
File:Wazir Khan Mosque.jpg| ਮਸਜਿਦ ਉਪਰ ਦੀ ਉੱਡਦੇ ਕਬੂਤਰ
File:Weeks Edwin Lord An Open-Air Restaurant Lahore.jpg|ਐਡਵਿਨ ਲਾਰਡ ਵੀਕਸ ਦੁਆਰਾ 1889 ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ
File:June21_2004-Wazir_Khan_Mosque_Lahore_(2).jpg| ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ
File:Minaret of WK Mosque.jpg| ਇੱਕ ਮੀਨਾਰ 
File:June21_2004-Wazir_Khan_Mosque_Lahore_(14).jpg|ਐਂਟਰੀ 
File:Tomb of Syed Muhammad Ishaq, within Wazir Khan Mosque, Lahore.jpg|ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਸਈਦ ਮੁਹੰਮਦ ਇਸਹਾਕ ਦੀ ਕਬਰ।
File:June21_2004-Wazir_Khan_Mosque_Lahore_(36).jpg|ਹੁਜਰਿਆਂ (ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਨਮਾਜ਼ ਲਈ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਕਮਰਾ) ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦ੍ਰਿਸ਼।
File:June21_2004-Wazir_Khan_Mosque_Lahore_(38).jpg|ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁਜਰਿਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ।
File:June21_2004-Wazir_Khan_Mosque_Lahore_(27).jpg|ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਸਥਾਨ (ਮਿਹਰਾਬ)।
File:June21_2004-Wazir_Khan_Mosque_Lahore_(5).jpg|ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ (ਅਜਿਹਾ ਸੰਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ)।
File:Arabic_Calligraphy_at_Wazir_Khan_Mosque.jpg|ਗਲੇਜ਼ਡ ਟਾਈਲ 'ਤੇ ਅਰਬੀ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ।
File:Arabic_Calligraphy_at_Wazir_Khan_Mosque2.jpg|ਗਲੇਜ਼ਡ ਟਾਈਲ 'ਤੇ ਅਰਬੀ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ
File:Arabic Calligraphy3.jpg|ਗਲੇਜ਼ਡ ਟਾਈਲ ਉੱਤੇ ਅਰਬੀ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ: "ਰੱਬ ਬਹੁਤ ਹੈ"।
File:Tile_art_at_Wazir_khan_Mosque.jpg|ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਸਕੋ।
File:Wazir khan mosque, tile art1.jpg|ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਸਕੋ।
File:June21 2004-Wazir Khan Mosque Lahore1.jpeg|ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਮਸਜਿਦ ਵਿਖੇ ਲੱਗਿਆ ਫੱਟਾ
ਨਵਾਂ ਸਾਲ

**ਨਵਾਂ ਸਾਲ** ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕਲੰਡਰ ਸਾਲ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਕਲੰਡਰ ਸਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਗ੍ਰੇਗਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਾਲਾ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਰੋਮਨ ਕੈਲੰਡਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ 1 ਜਨਵਰੀ (ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਦਿਵਸ) ਨੂੰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਹੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਪਣੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ - ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ) ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚੰਦਰ ਕੈਲੰਡਰ ਜਾਂ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਚੀਨੀ ਕੈਲੰਡਰ (ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪ), ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਅਤੇ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਇਬਰਾਨੀ ਕੈਲੰਡਰ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ। ਈਰਾਨੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮਾਰਚ ਸਮਰੂਪ 'ਤੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਥੋਪੀਆਈ ਕੈਲੰਡਰ (ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਅਨ) ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹਨ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਰਵਾਇਤੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹਨ: ਇਹ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਅਜੇ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਨੂੰ, ਸਥਾਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਕਈ ਹੋਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਮਾਰਚ, 25 ਮਾਰਚ, ਈਸਟਰ, 1 ਸਤੰਬਰ ਅਤੇ 25 ਦਸੰਬਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਵਲ ਕੈਲੰਡਰ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਿਤੀ, 1 ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ - ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਜਿਹਾ ਉਦੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।

## ਕਿਸਮ ਅਨੁਸਾਰ 
ਵਰਤੇ ਗਏ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਅਕਸਰ ਚੰਦਰਮਾ ਜਾਂ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਜਾਂ ਸੂਰਜੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਰੂਪ 
* ਇਸਲਾਮੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਮੁਹੱਰਮ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੰਡਰ 12 ਚੰਦਰ ਮਹੀਨਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ 354 ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ ਗਿਆਰਾਂ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੋ ਇਸਲਾਮੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
* ਸਤੂ ਸੂਰੋ, ਇੱਕ ਜਾਵਾਨੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੂਰੋ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਹੱਰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇਸਲਾਮੀ ਮਹੀਨੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਜਾਵਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਾਵਾਨੀ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਕੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।
* "ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ" (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰੀ: Wp(t) Rnpt; ਅਰਬੀ: افتخار العام Aiftitah al-Eam), ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਪ ਰੇਨਪੇਟ ਵਜੋਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਸੀ। ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨੀਲ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਨਾ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੀਰੀਅਸ ਦੇ ਰਾਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ (19 ਜੁਲਾਈ ਪ੍ਰੋਲੇਪਟਿਕ ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ) 'ਤੇ ਹੋਣ ਲਈ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਿਸਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਲੀਪ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ ਔਗਸਟਸ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਜਸ਼ਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੂਰੇ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ 1460-ਸਾਲ ਦੇ ਸੋਥਿਕ ਚੱਕਰਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

## 1 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ 
1 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਿਵਲ ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਜਾਂ ਮਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ। 1 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਸਾਲ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

1 ਮਾਰਚ 1797 ਵਿੱਚ ਵੈਨਿਸ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੱਕ ਵੈਨਿਸ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੰਖਿਆ ਸਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ 988 ਤੋਂ 1492 ਤੱਕ (ਬਾਈਜ਼ੈਂਟਾਈਨ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਐਨੋ ਮੁੰਡੀ 7000) 1 ਮਾਰਚ ਸਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਭਾਈ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰਾਏਪੁਰ ਡੱਬਾ

**ਭਾਈ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰਾਏਪੁਰ ਡੱਬਾ** (1879 - 1943) ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੋਢੀ ਅਤੇ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਹ 1919 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1922 ਤਕ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੂੰ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਰੋਮਿੰਗ ਅੰਬੈਸਡਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ, ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਲਾਮ ਮਹੁੰਮਦ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਆਦਿ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਥੋੜੀ ਬਹੁਤ ਰੂਸੀ, ਫਰੈਂਚ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵੀ ਬੋਲ ਤੇ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਤਰਨ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸਾਹਿਲ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਲਈ ਹਮਾਇਤ ਜੁਟਾਉਣ ਲਈ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।

ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਮਾਸਕੋ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ 1923 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕੱਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ। ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲੈਨਿਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੂਸੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ਚੌਥੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 1926 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਕਿਰਤੀ, ਲਈ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਫੰਡ ਨਾਲ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਸਤੰਬਰ 1943 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
## ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰਾਏਪੁਰ ਡੱਬਾ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬ
*ਗਦਰੀ ਯੋਧਾ ਭਾਈ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰਾਏਪੁਰ ਡੱਬਾ-ਜੀਵਨ ਤੇ ਲਿਖਤਾਂ* ਟਾਈਟਲ ਹੇਠ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਬਰਾਜ਼ੀਲ ਤੇ ਭਾਰਤ ਆਦਿ ਦੇ ਮਿਸਲਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1879
ਰਾਜੇਵਾਲ

**ਰਾਜੇਵਾਲ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਖੰਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਉੱਗੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰੇਮੀ  ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਹੈ।  ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅੱਡ ਪਛਾਣ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ ਰੋਹਣੋ ਦਾ ਨਾਮ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਗੈਲਰੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰੋਹਣੋਂ ਕਲਾਂ

**ਰੋਹਣੋਂ ਕਲਾਂ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਖੰਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਥੇ 405 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 2070 ਹੈ। ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ 0-6 ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 186 ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਾਖਰਤਾ 76.43 % ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ 80.18 % ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ 72.16 % ਸਾਖਰਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ

thumb|ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ
thumb|ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ
thumb|ਡਾ. ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ
thumb|ਕੁਲਦੀਪਵ ਸਿੰਘ ਦੀਪ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ, ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ
thumb|ਡਾ. ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ
thumb|ਡਾ. ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ
**ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਰੰਗਕਰਮੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਾਟ ਲੇਖਣ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ, ਨਿਬੰਧਕਾਰੀ, ਆਲੋਚਨਾ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਮਈ 1968 ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਬਲਵੀਰ ਕੌਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਜੰਗ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਰੋਝਾਂਵਾਲੀ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਫਤਿਆਬਾਦ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਦੀਪ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਯੂਨੀਵਿਰਸਟੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜ਼ੂਏਸ਼ਨ, ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੇ ਫਿਰ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਿਮਨ ਕਿਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ‘ਪੰਜਾਬੀ ਉਪੇਰਾ ਸਰਵੇਖਣ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ' ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ
## ਰਚਨਾਵਾਂ 
### ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾਟਕ
**ਇਹ ਜੰਗ ਕੌਣ ਲੜੇ (ਉਪੇਰਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2002*
*''ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌੜ 'ਤੇ (ਪੂਰਾ ਨਾਟਕ) 2005*
**ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਕੀ ਲਗਦਾ (ਪੂਰਾ ਨਾਟਕ) 2016*
**ਭੁੱਬਲ ਦੀ ਅੱਗ (ਪੂਰਾ ਨਾਟਕ) 2016*
**ਛੱਲਾ (ਪੂਰਾ ਨਾਟਕ) 2020*
### ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾਟਕ
**ਮੈਂ ਅਜੇ ਜਿੰਦਾ ਹਾਂ*
**ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਦਰਬਾਰ*
**ਸੂਰਾ ਸੋ ਪਹਿਚਾਨੀਐ*
**ਜੀ ਜਨਾਬ*
**ਅਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਟੈਗ*
**ਵਰਦੀ ਫੰਡ*
**ਸ਼ਿਕਾਰੀ*
**ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਤਾਂ* 
### ਸਾਇੰਸ ਨਾਟਕ
**ਫਤਵਾ*
**ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ*
**ਕੋਸ਼ਿਸ ਨੰਬਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ*
**ਮੁਕਦੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ*
**ਇੱਕ ਸੀ ਪਰੀ*
**ਇਹ ਧਰਤੀ ਸਾਡੀ ਨਹੀਂ*
### ਬਾਲ ਨਾਟਕ
**ਪਿੰਜਰਾ*
**ਸਾਡੀ ਵੀ ਸੁਣੋ*
**ਇਨਸਾਫ*
**ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀ*
**ਇਕ ਸੀ ਪਰੀ (ਬਾਲ ਤੇ ਸਾਇੰਸ ਨਾਟਕ)*
**ਚੱਲ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਚੱਲੀਏ*
**ਮੈਂ ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬਾਗ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ*
### ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ
**ਗਿਰਝਾਂ*
**ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਅੰਬਰ*
**ਇਹ ਜੰਗ ਕੌਣ ਲੜੇ*
**ਤਿੜਕਦੇ ਸੁਪਨੇ*
**ਸਾਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਅੰਬਰ*
### ਕਾਵਿ ਨਾਟਕ
**ਦਹਿਲੀਜ ਤੋਂ ਪਾਰ*
### ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਸੰਬੰਧੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਵਿਸ਼ਵ ਉਪੇਰਾ ਸਿਧਾਂਤ, ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸਰੋਕਾਰ*
**ਮੱਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਪੁਰੀ ਦੇ ਉਪੇਰੇ, ਪਾਠ ਪਰਿਪੇਖ ਅਤੇ ਪੜਚੋਲ*
**ਮੱਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਪੁਰੀ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ- ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਜਾਈ-ਪਾਠ ਪਰਿਪੇਖ ਅਤੇ ਪੜਚੋਲ*
**ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾ 2006(ਖੋਜ ਤੇ ਆਲੋਚਨਾ)''

## ਪੁਰਸਕਾਰ
*ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਆਈ.ਸੀ. ਨੰਦਾ ਨਾਟ ਪੁਰਸਕਾਰ 2003 (ਇਹ ਜੰਗ ਕੋਣ ਲੜੇ) 
*ਹਰਿਆਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵਲੋਂ 2004-05 ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਨਾਟ ਪੁਸਤਕ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
*ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਮੈਂ ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਬਾਗ਼ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ)
**ਇਹ ਜੰਗ ਕੌਣ ਲੜੇ,** ਡਾ.ਦੀਪ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਨਾਟ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਉਹਨਾਂਂ ਦਾ ਇਹ ਨਾਟਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟ ਪਰੰਪਰਾਂ ਦੀ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਵਿਧਾ ਉਪੇਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼ਿਰਕ (ਇਸਲਾਮ)

***ਸ਼ਿਰਕ*** ( *širk*) ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ-ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਬਹੁਦੇਵਵਾਦ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਰਕ, ਯਾਨੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਪੂਜਣਾ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਨਾਖਿਮਾਯੋਗ ਪਾਪ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੌਹੀਦ (ਇੱਕ ਰੱਬ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ) ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। 
*ਸ਼ਿਰਕ* ਤਿੰਨ ਅੱਖਰੀ ਅਰਬੀ ਮੂਲ  ਸ਼-ਰ-ਕ (),  ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜੋ "ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ" ਦੇ ਆਮ ਅਰਥ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੈ।.

ਕੁਰਾਨ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਬ ਦੇ ਵਜੂਦ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਕ ਜਾਂ ਸਾਂਝੀਦਾਰ ਸਮਝਣਾ ‘ਸ਼ਿਰਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਦਵਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ

**ਦਵਿੰਦਰ ਦੱਤ ਸ਼ਰਮਾ** (ਜਨਮ 20 ਜਨਵਰੀ 1950) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅੰਪਾਇਰ ਹੈ। ਉਹ 2001 ਵਿਚ ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਵਨ ਡੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅੰਪਾਇਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅੰਪਾਇਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਖੁਰਾਸਾਨ

**ਖੁਰਾਸਾਨ** ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਸੀ।
ਧਾਰ ਕਲਾਂ

**ਧਾਰ ਕਲਾਂ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ। ਧਾਰ ਕਲਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ 300-900 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।

## ਕਸਬੇ 
#ਬੁੰਗਲ ਬਧਾਨੀ
#ਧਾਰ ਕਲਾਂ (ਤਹਿਸੀਲ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ)
#ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ
#ਧਾਰ ਖੁਰਦ
#ਨਿਆਰੀ
#ਭਟਵਾਂ
#ਭੰਗੂੜੀ
#ਦੁਨੇਰਾ
#ਦੁਖਨਿਆਲੀ
#ਲੰਜੇਰਾ 
#ਕਟੋਰੀ ਬੰਗਲਾ
#ਫੰਗੋਤਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਠਾਨਕੋਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਜਦਾ

ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪਹਿਲੂ ਹੈ।]]
**﻿ਸਜਦੇ** ਜਾਂ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਸਜਦਾ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ ਸਜੂਦ (, ) ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਇਸਤਲਾਹ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਟੇਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੱਤ ਕੁਝ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅੱਠ ਅੰਗ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਰੱਖਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸਜਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਲ੍ਹਾ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁਕਅਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਫ਼ਾ ਸਜਦਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਸਜਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮਗਰ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਲ੍ਹਾ ਨੂੰ। ਕੁਰਆਨ ਮਜੀਦ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਆਇਤਾਂ ਤੇ ਸਜਦਾ ਵਾਜਬ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਤੇ ਸਜਦਾ ਮਸਤਹਬ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਸ਼ੁਕਰ ਦੇ ਲਈ ਵੀ ਸਜਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਨਮਾਜ਼-ਏ-ਜ਼ਨਾਜ਼ਾ ਐਸੀ ਨਮਾਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਜਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੁਰਆਨ ਮੈਂ ਇੱਕ ਸੂਰਤ ਅਲਸਜਦਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਰੁਕੂਅ

**ਰੁਕੂਅ** ਜਾਂ **ਰੁਕੂਅ਼** () ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਝੁਕਣ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਖੰਡਾਂ ਨੂੰ ਰੁਕੂਅ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਨਮਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕੂਅ ਵੀ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਅਲ-ਫ਼ੁਰਕਾਨ

**ਅਲ-ਫ਼ੁਰਕਾਨ** ( ਕੁਰਆਨ ਦੀ 25ਵੀਂ ਸੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ 77 ਆਇਤਾਂ ਹਨ।﻿
## ਨਾਮ
ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਆਇਤ ਤਬਾਰਕ ਅਲਜ਼ੀ ਨਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਅਲਫ਼ਰਕਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਕੁਰਆਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸੂਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲਾਮਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਮਜ਼ਮੂਨ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ। ਫਿਰ ਵੀ ਸੂਰਤ ਦੇ ਮਜ਼ਮੂਨ ਨਾਲ ਇਹ ਨਾਮ ਨੇੜਿਓਂ ਸਾਂਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
## ਨਜ਼ੂਲ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਅੰਦਾਜ਼-ਏ-ਬਿਆਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਤੇ ਗ਼ੌਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਨਜ਼ੂਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਤ-ਏ-ਮੋਮਿਨੂਨ ਵਗ਼ੈਰਾ ਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਮੱਕਾ ਦੇ ਕਿਆਮ ਦਾ ਦੌਰ ਦਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਸਮਾਂ। ਇਬਨ ਜਰੈਰ ਅਤੇ ਇਮਾਮ ਰਾਜ਼ੀ ਨੇ ਜ਼ਹਾਕ ਬਿਨ ਮੁਜ਼ਾਹਿਮ ਅਤੇ ਮੁਕਾਤਲ਼ ਬਿਨ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੀ ਇਹ ਰਵਾਇਤ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੂਰਤ ਸੂਰਤ-ਏ-ਨਸਾ ਤੋਂ 8 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਤਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਨਜ਼ੂਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਹੀ ਹੈ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਸਮਾਂ ਬਣਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਰਆਨ
ਨੀਅਤ

**ਨੀਅਤ** (نِيّة) ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਦਿਲੀ ਇਰਾਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਨੀਅਤ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ "ਸਹੀਹ ਬੁਖ਼ਾਰੀ" ਵਾਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਹਦੀਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ "ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅਮਲਾਂ ਦਾ ਦਾਰੋਮਦਾਰ ਨੀਅਤ ਉੱਪਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਸ਼ਹਾਦਾ

***ਸ਼ਹਾਦਾ*** ( ''*  "ਗਵਾਹੀ"; ਨਾਲ *ਅਸ-ਸ਼ਹਾਦਤਨ'' (, "ਦੋ ਗਵਾਹੀਆਂ" ਵੀ) ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੈ ਕਿ ਅੱਲ੍ਹਾ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਭੇਜਿਆ ਹੋਇਆ (ਪੈਗੰਬਰ) ਹੈ। ਇਹ ਐਲਾਨ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:
: 
: '**
: **'
ਤਰਜਮਾ: *ਅੱਲਾਹ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੋਈ ਰੱਬ ਨਹੀਂ, ਮੁਹੰਮਦ ਉਸ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਦੂਤ ਹੈ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਫ਼ਿਤਨਾ (ਸ਼ਬਦ)

**﻿ਫ਼ਿਤਨਾ** (ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ, ਬਹੁਵਚਨ ਫ਼ਿਤਨ; : "ਦੰਗਾ ਫ਼ਸਾਦ, ਆਜ਼ਮਾਇਸ਼; ਵਿਦਰੋਹ, ਘਰੇਲੂ ਪੰਗਾ ਖੜਾ ਕਰਨਾ") ਦਾ ਮੂਲ ਫ਼ਤਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਮਤਲਬ ਹੈ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਪਾ ਕੇ ਖਰਾ ਖੋਟਾ ਪਤਾ ਕਰਨਾ (ਰਾਗ਼ਬ ਅਸਫ਼ਹਾਨੀ)। ਫਿਰ ਫ਼ਿਤਨਾ ਦਾ ਅਰਥ ਆਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਯਾਨੀ ਆਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਖਰੇ ਖੋਟੇ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਕੁਰਆਨ ਹਦੀਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਤਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸ਼ਬਦ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਫ਼ਿਤਨਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਆਜ਼ਮਾਇਸ਼, ਆਫ਼ਤ, ਦੰਗਾ ਫ਼ਸਾਦ, ਹੰਗਾਮਾ, ਦੁੱਖ ਦੇਣਾ ਔਰ ਤਖ਼ਤਾ-ਓ-ਮਸ਼ਕ ਬਨਾਣਾ ਵਗ਼ੈਰਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਜੂਸੇਡਇਜਮ

** ਜੂਸੇਡਇਜਮ **ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰ ਕੇ ਆਨੰਦ ਲੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਜੂਸੇਡਇਜਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ ਨਾਲ ਬੇਰਹਿਮੀ
ਸਹੀ ਅਲ ਬੁਖ਼ਾਰੀ

***﻿ਸਹੀ ਅਲ ਬੁਖ਼ਾਰੀ*** () ਜਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਲਬੁਖ਼ਾਰੀ ਜਾਂ ਸਹੀ ਬੁਖ਼ਾਰੀ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਬੂ ਅਬਦੁੱਲਾਹ ਮੁਹੰਮਦ- ਬਿਨ-ਇਸਮਾਈਲ ਬੁਖ਼ਾਰੀ ਦਾ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਹਦੀਸ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਛੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਮੂੰਹੋਂ-ਮੂੰਹੀਂ ਚਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ। 'ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਸਨੂੰ *ਸਹੀ ਮੁਸਲਿਮ* ਅਤੇ *ਮੁਵਾਤਾ ਇਮਾਮ ਮਲਿਕ* ਸਹਿਤ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹਦੀਸ-ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਕੁਝ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਕੁਰਆਨ ਦੇ ਬਾਦ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਕਿਤਾਬ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਹਦੀਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਜ਼ਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਅਫ਼ਸਾਨਾ ਹੈ ਜੋ **ਫ਼ਜ਼ਰ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ** ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਸਵੇਰੇ ਫ਼ਜ਼ਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਵਕਤ ਸ਼ੈਤਾਨ ਸਾਡੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਰੱਸੀ ਪਾ ਤਿੰਨ ਗੰਢਾਂ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਗੰਢ ਬੰਨਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਸੌਂ ਜਾ, ਹਾਲੇ ਬਹੁਤ ਰਾਤ ਪਈ ਹੈ।" ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਇਸ ਕੁਰਾਫ਼ਾਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਜ਼ਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਲਈ ਉੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਉੱਠਦੇ ਸਾਰ ਈ *ਅੱਲਾਹ* ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਦਿਆਂ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗੰਢ ਖੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਗੰਢ ਅਤੇ ਕਾਬੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਫ਼ਜ਼ਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਤੀਜੀ ਗੰਢ ਵੀ ਖੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਰੋਜ਼ਾ (ਇਸਲਾਮ)

**ਰੋਜ਼ਾ** ਇਸਲਾਮ ਦੇ 5 ਥੰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਸਲਾਮੀ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕੱਦਸ ਮਹੀਨੇ ਰਮਜ਼ਾਨ ਅਲ-ਮੁਬਾਰਿਕ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖਦੇ। ਰੋਜ਼ੇ ਦੌਰਾਨ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੁਬ੍ਹਾ ਸਾਦਿਕ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਛਿਪਣ ਤੱਕ ਖਾਣੇ ਪੀਣ, ਜਦਕਿ ਮੀਆਂ ਬੀਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜਿਨਸੀ ਤਾਅਲੁੱਕ ਤੋਂ ਬਾਜ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰੋਜ਼ਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੁਬ੍ਹਾ ਸਾਦਿਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਣਾ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਹਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਦ ਨਮਾਜ਼ ਫ਼ਜਰ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਛਿਪਣ ਉੱਪਰੰਤ ਅਜ਼ਾਨ ਮਗ਼ਰਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾ ਖੋਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਨਮਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਜ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਲਾ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਫਰਜ਼ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

## ﻿ਅਹਿਮੀਅਤ 
# ਰੋਜ਼ਾ ਇਸਲਾਮ ਦੇ 5 ਰੁਕਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੌਥਾ ਰੁਕਨ ਹੈ। 
# ਰੋਜ਼ੇ ਜਿਸਮਾਨੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰਖਦੇ ਹਨ ਬਲਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਆਰਦੇ ਹਨ। 
# ਰੋਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ, ਰੂਹ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਨਫ਼ਸ ਦੀ ਤਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 
# ਰੋਜ਼ੇ, ਦੌਲਤਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਖ਼ਬਰ ਰਖਦੇ ਹਨ। 
# ਰੋਜ਼ੇ, ਰੱਜੇ ਪੁੱਜੇ ਅਤੇ ਫ਼ਾਕਾ ਮਸਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਤ੍ਹਾ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਕੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਸੂਲ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਾਉਂਦੇ ਹਨ। 
# ਰੋਜ਼ੇ ਰੂਹਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਅਤੇ ਹੈਵਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। 
# ਰੋਜ਼ੇ ਜਿਸਮ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤੀਆਂ ਦਾ ਆਦੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। 
# ਰੋਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਦੇ ਤਹੱਮੁਲ ਅਤੇ ਸਬਰ ਜ਼ਬਤ ਦੀ ਦੌਲਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। 
#ਰੋਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਯਕਸੂਈ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 
# ਰੋਜ਼ੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਤੋਂ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਰਖਦੇ ਹਨ। 
# ਰੋਜ਼ੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਇਸਲਾਮੀ ਜ਼ੌਕ ਤੇ ਸ਼ੌਕ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੇ ਹਨ। 
# ਰੋਜ਼ਾ ਇੱਕ ਲੁਕਵੀਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਇਬਾਦਤ ਹੈ ਜੋ ਦਿਖਾਵੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ। 
# ਕੁਦਰਤੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਟਾਲਣ ਦੇ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾ ਬਿਹਤਰੀਨ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਸਲਿਮ ਇਤਿਹਾਸ
ਦੀ ਬਰੱਦਰਜ਼

*ਦੀ ਬਰੱਦਰਜ਼* ਸਟੀਵਨ ਕਿਨਜ਼ਰ (ਜਿਹੜਾ ‘ਨਿਊ ਯੌਰਕ ਟਾਈਮਜ਼’ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰਤ ਵਦੇਸ਼ੀ ਪੱਤਰ-ਪ੍ਰੇਰਕ ਤੇ ਹੁਣ ‘ਦੀ ਗਾਰਡੀਅਨ’ ਦਾ ਕਾਲਮ ਨਵੀਸ ਹੈ) ਵੱਲੋਂ 8 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ 402 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਜਾਹਨ ਫ਼ਾਸਟਰ ਡੱਲਜ਼, ਸੈਕਰਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ (1953-1959) ਅਤੇ ਐਲਨ ਡੱਲਜ਼, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ ਆਈ ਏ (1953-1961), ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਸਾਰ ਅੰਦਰ ਰਾਜ ਪਲਟਿਆਂ ਦੇ ਲੂੰ ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਹਿਰ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
## ਵੇਰਵਾ
ਧਿਆਨ ਕੀਲ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਗੁਪਤ ਜੰਗ ਦੇ ਪਰਦੇ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਬਦੇਸ਼ੀ ਪਾਲਸੀ ਸਿਰਜਣ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਦੋ ਭਰਾ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰ ਸਨ। ਡਿਵਾਈਟ ਆਈਜ਼ਆਵਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਰਧਾਨ (1952-1960) ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਹਿਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਤੇ ਫ਼ੈਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਬਾਗ਼ੀ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪਿਓ ਵੀ ਸੈਕਰਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਰਹਿ ਚੁਕਿਆ ਸੀ। ਅਕਸਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਪਲਟਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਾਲੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੁਆਰਾ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਮਾਲੀ ਮਦਦ ਦੇ ਤੱਥ ਹੈਰਾਨਕੁਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਝੀਆਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰ ਕੇ ਨਾਜ਼ੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਬੜ੍ਹਾਵਾ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਮਰੀਕਨ ਧੋਖਾ ਸਰਦਾਰੀ ਤੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਦੀਆਂ ਖ਼ੂਨੀ ਤੇ ਦਿਲ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ 1952 ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਆਗੂ ਡਾਕਟਰ ਮੁਸੱਦਕ, 1954 ਵਿੱਚ ਗਾਟੀਮਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰੀਯ ਆਗੂ ਅਤੇ ਕਾਂਗੋ ਦੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਆਗੂ ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਲਮੂਬਾ ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟਾਉਣ ਦਾ ਘਿਰਣਤ ਧੰਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣੀ ਮਿਥੀ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ।

ਪਰਧਾਨ ਆਈਜ਼ਅਵ੍ਹਰ ਪਿੱਛੋਂ ਜੋਸਫ਼ ਕੈਨੇਡੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਰਧਾਨ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਊਬਾ ‘ਤੇ ‘ਬੇ ਆਫ਼ ਪਿਗਜ਼’ ਨਾਂ ਦੇ ਬਦਨਾਮ ਤੇ ਨਿਸਫ਼ਲ ਹਮਲੇ ਕਾਰਨ ਐਲਨ ਡਲਿਜ਼ ਕੈਨੇਡੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਬਆਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੋਸ਼ ਤੇ ਯਾਦ ਗੁਵਾ ਬੈਠਾ ਤੇ ਅੰਤ ਪਾਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ।

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਅਨੁਸਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਕਰੂਰ ਬਿੰਬ ਉਘੜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਈਨ ਨਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਅਣਚਾਹੇ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਹਸ਼ਰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਬਾਗ਼ੀ ਆਗੂਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਕੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਮਰੀਕਨ ਵਿਦੇਸੀ ਪਾਲਸੀ ਦਾ ਘਿਰਣਤ ਪਰ ਅਹਿਮ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁਕਿਆ ਸੀ। ਐਲਨ ਡੱਲਜ਼ ਦੀਆਂ ਖੂਨੀ ਕਰਤੂਤਾਂ ਤੋਂ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਰਧਾਨ ਜਾਹਨਸਨ ਨੇ ਪਰਾਈਵੇਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ: *ਲੱਗਦੈ ਅਮਰੀਕਨ ਸੀ ਆਈ ਏ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਖ਼ਿਤੇ ਅੰਦਰ ਭੂਤਰੇ ਕਾਤਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰ ਰਹੀ ਹੈ।*

## ਹਵਾਲੇ
ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵਰੌਂਸਕੀ

**ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨੋਵਿੱਚ ਵਰੌਂਸਕੀ ** () ( &ndash; 13 ਅਗਸਤ 1937) 1920 ਵਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 1930 ਵਿੱਚ ਛਾਂਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਨੂਰ ਇਨਾਇਤ ਖ਼ਾਨ

**ਨੂਰ ਇਨਾਇਤ ਖ਼ਾਨ** (2 ਜਨਵਰੀ 1914 - 13 ਸਤੰਬਰ 1944) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਮੂਲ ਦੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਖੁਫ਼ੀਆ ਜਾਸੂਸ ਸੀ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਿਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਜਾਸੂਸੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤ ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਆਪਰੇਟਰ ਸੀ। ਨੂਰ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਸੀ ਜਾਤਕ ਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਛਪੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਖਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰਕੇ ਹਤਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਨੂਰ ਇਨਾਇਤ ਖ਼ਾਨ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਅਮੀਨਾ ਬੇਗਮ (ਓਰਾ ਮੀਨਾ ਰੇਬੇਕਰ) ਇੱਕ ਨਵ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਹਜ਼ਰਤ ਇਨਾਇਤ ਖ਼ਾਨ ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਮਨਸ਼ ਇਨਸਾਨ, ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਕਾਇਲ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਨਵਾਬੀ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ। ਉਹ18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ ਦੇ ਹਾਕਮ ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਪੜਪੋਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਸੀ, ਜੋ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲੰਦਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੈਰਿਸ ਜਾ ਵੱਸਿਆ ਸੀ। ਨੂਰ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸਨ। ਨੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੀਣਾ ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਤਕ ਕਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਛਪੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਆਸਕਰ ਰੋਮੇਰੋ

**ਆਸਕਰ ਅਮੁਲਫ਼ੋ ਰੋਮੇਰੋ** (15 ਅਗਸਤ 1917 - 24 ਮਾਰਚ 1980) ਅਲ- ਸਲਵਾਡੋਰ ਵਿੱਚ ਕੈਥਲਿਕ ਚਰਚ ਦਾ ਬਿਸ਼ਪ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਗ਼ਰੀਬੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ, ਕਤਲਾਂ ਅਤੇ ਤਸੀਹਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਚੁੱਕੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। **ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਟੀ** ਤੋਂ **ਪੋਪ ਫਰਾਂਸਿਸ** ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਅਲ- ਸਲਵਾਡੋਰ ਦੇ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ **ਆਸਕਰ ਅਮੁਲਫ਼ੋ ਰੋਮੇਰੋ** ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1980