ਤਕਸ਼ਿਲਾ

**ਤਕਸ਼ਿਲਾ** (Taxila) (ਉਰਦੂ: ٹیکسلا);ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ’ਚ :  , ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ-ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16 ਮੀਲ) ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਦੇ ਹਰੀਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਲਗਭਗ 1000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਵਸਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗੰਧਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਦਿਆਲਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਚਾਣਕਿਆ ਇੱਥੇ ਆਚਾਰਿਆ ਸਨ। 405 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਫਾਹੀਯਾਨ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। 

ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ - ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਮੁੱਖ ਜੰਕਸ਼ਨ - ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ਼ਾਇਦ ਲਗਭਗ 1000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਹੋਈ ਸੀ। ਮਹਾਜਨਪਦਾਂ ਦੌਰਾਨ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਲਾਵਤੀ ਗੰਧਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਰਹੇ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 550-326 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੌਰਾਨ ਅਚਮੇਨੀਡ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।  326 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ, ਅਚਮੇਨੀਡਾਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਦੁਆਰਾ ਇਸ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸਦੇ ਮੈਸੇਡੋਨੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜ ਅੱਗੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਰੀਅਨ (~317 – ~200 ਈਸਾ ਪੂਰਵ), ਇੰਡੋ-ਯੂਨਾਨੀ (~200 ਈਸਾ ਪੂਰਵ – ~55 ਈਸਾ ਪੂਰਵ), ਇੰਡੋ-ਸਿਥੀਅਨ (~80 ਈਸਾ ਪੂਰਵ – ~30 ਈਸਾ ਪੂਰਵ), ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾਨ ਸਾਮਰਾਜ (~30 ਈਸਾ ਪੂਰਵ – ~375 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਖੰਡਰਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। 2006ਵਿੱਚ ਦਾ ਗਾਰਡੀਅਨ ਅਖਬਾਰ ਵਲੋਂ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।

ਕੁਝ ਹਲਕਿਆਂ ਵਲੋਂ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਯੁਨਿਵਰਸਟੀਆਂ ਵਿਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵਿਉਂਤਪਤੀ 
 Brahmi: , ), as it appears on the Heliodorus Pillar inscription, circa 100 BCE]]
ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ (ਪਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮੀ: 𑀢𑀔𑁆𑀔𑀲𑀺𑀮𑀸, ਤਕਕਾਸੀਲਾ), ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਹੇਲੀਓਡੋਰਸ ਪਿੱਲਰ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਲਗਭਗ 100 ਈਸਾ ਪੂਰਵ]]
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ (IAST ਅਨੁਸਾਰ) ਤਕਸ਼ਾਸ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਪਾਲੀ ਵਿੱਚ ਤਕਕਾਸੀਲਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਮ "ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ" ਜਾਂ "ਤਕਸ਼ਾ ਦੀ ਚੱਟਾਨ" ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਮਾਇਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਭਰਤ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤਕਸ਼ਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਮ ਟਾਲਮੀ ਦੀ ਭੂਗੋਲ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਅਨੁਵਾਦ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਟੈਕਸੀਲਾ ਦੀ ਯੂਨਾਨੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਪੀਬੰਦੀ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪਾਲੀ ਦੋਵੇਂ ਨਾਮ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ।

ਫੈਕਸੀਅਨ, ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਬੋਧੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀ ਜੋ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ "ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿਰ" ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਜਾਤਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸਥਾਨ ਸਮਝਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ - ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਪੂਸਾ ਜਾਂ ਚੰਦਪ੍ਰਭਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ - ਨੇ ਇੱਕ ਭੁੱਖੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸਿਰਕਪ (ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ "ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿਰ" ਵੀ ਹੈ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਖਾਨਾ ('ਟਾਈਗਰ ਦਾ ਘਰ') ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਟੈਕਸੀਲਾ ਘਾਟੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਮਾਰਗਲਾ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ 'ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਗਲਾ') ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਟੈਕਸਲਾ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ।

ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੈਕੰਡਰੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ CIIT ਵਾਹ ਕੈਂਪਸ ਅਤੇ HITEC ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਟੈਕਸਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1975 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ, ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਖੰਡਰ 
ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ। ਤਕਸ਼ੀਲਾ ਵਿਖੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਬਸਤੀ ਹਥਿਆਲ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜੋ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਭੀਰ ਟਿੱਲੇ ਦੇ ਖੰਡਰ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਲ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਕਾਪ ਦੇ ਖੰਡਰ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗ੍ਰੀਕੋ-ਬੈਕਟ੍ਰੀਅਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 326 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਦੇ ਇਸ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਬਸਤੀ ਸਿਰਸੁਖ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਣ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੇੜਲੇ ਪੁਰੁਸ਼ਪੁਰਾ (ਆਧੁਨਿਕ ਪਿਸ਼ਾਵਰ) ਤੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ
* ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
* ਹੜਪਾ
* ਮੋਹਨਜੋ -ਦਾਡੋ
* ਗੰਧਾਰਾ
* ਨਾਲੰਦਾ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Taxila: An Ancient Indian University  by S. Srikanta Sastri
* Explore Taxila with Google Earth on Global Heritage Network
* *Guide to Historic Taxila* by Professor Dr. Ahmad Hasan Dani in 10 chapters 
* "Taxila", by Jona Lendering
* [ Some photos by Umayr Sahlan Masud]
* Taxila page from punjab-info
* Travel With Young – Taxila 한글
*Map of Gandhara archeological sites, from the Huntington Collection, Ohio State University (large file) 
* "Taxila Museum and Jaulian Monastery", by Saadullah Bashir
* John Marshall, *A guide to Taxila* (1918) on Archive.org

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਥਾਂਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਪੁਰਤਤਵ ਥਾਂਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਟਿਕਾਣੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਟਿਕਾਣੇ