ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ

**ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ** ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 1895 ਵਿੱਚ ਐਲਫ੍ਰੇਡ ਨੋਬਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੰਜ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਾਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਨੋਬਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਨੋਬਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ 10 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ 1901 ਵਿੱਚ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਜੈਕੋਬਸ ਹੈਨਰਿਕਸ ਵੈਨਟ ਹਾਫ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1901 ਤੋਂ 2022 ਤੱਕ, ਕੁੱਲ 189 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਕਲਿਕ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਅਤੇ ਬਾਇਓਆਰਥੋਗੋਨਲ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੈਰੋਲਿਨ ਆਰ. ਬਰਟੋਜ਼ੀ, ਮੋਰਟਨ ਪੀ. ਮੇਲਡਲ, ਅਤੇ ਕਾਰਲ ਬੈਰੀ ਸ਼ਾਰਪਲਸ ਨੂੰ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ 2022 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਰਫ਼ ਅੱਠ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਰੀ ਕਿਊਰੀ, ਉਸਦੀ ਧੀ ਇਰੇਨ ਜੋਲੀਅਟ-ਕਿਊਰੀ, ਡੋਰਥੀ ਹਾਡਕਿਨ (1964), ਐਡਾ ਯੋਨਾਥ (2009), ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਅਰਨੋਲਡ (2018), ਇਮੈਨੁਏਲ ਚਾਰਪੇਂਟੀਅਰ ਅਤੇ ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਡੌਡਨਾ (2020) ਅਤੇ ਕੈਰੋਲਿਨ ਆਰ. ਬਰਟੋਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। (2022)। 
## ਪਿਛੋਕੜ
ਅਲਫਰੇਡ ਨੋਬਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਵਸੀਅਤ ਅਤੇ ਨੇਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਨਾਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਜੋ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ "ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਾਭ" ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। Tਹਾਲਾਂਕਿ ਨੋਬਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਵਸੀਅਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਆਖਰੀ ਵਸੀਅਤ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ 27 ਨਵੰਬਰ 1895 ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਿਸ਼-ਨਾਰਵੇਜਿਅਨ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਨੋਬਲ ਨੇ ਪੰਜ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ 94%, 31 ਮਿਲੀਅਨ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਕ੍ਰੋਨਰ (US$198 ਮਿਲੀਅਨ, 2016 ਵਿੱਚ €176 ਮਿਲੀਅਨ) ਦਿੱਤਾ। ਵਸੀਅਤ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸੰਦੇਹਵਾਦ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 1897 ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਸਟੋਰਟਿੰਗ (ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਸੰਸਦ) ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।.ਉਸਦੀ ਵਸੀਅਤ ਦੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਗਨਾਰ ਸੋਹਲਮੈਨ ਅਤੇ ਰੁਡੋਲਫ ਲਿਲਜੇਕਵਿਸਟ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੋਬਲ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਨਾਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨੋਬਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਨਾਰਵੇਜਿਅਨ ਨੋਬਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਵਸੀਅਤ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ: ਕੈਰੋਲਿਨਸਕਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ 7 ਜੂਨ ਨੂੰ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ 9 ਜੂਨ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ 11 ਜੂਨ ਨੂੰ। ਨੋਬਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਫਿਰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ। 1900 ਵਿੱਚ, ਨੋਬਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਾਨੂੰਨ ਕਿੰਗ ਆਸਕਰ II ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਨੋਬਲ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦ ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਨੂੰ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ।

### ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮੈਡਲ 
ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮੈਡਲ, ਮਾਈਨਟਵਰਕੇਟ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।  ਹਰੇਕ ਤਮਗੇ ਵਿੱਚ ਅਲਫਰੇਡ ਨੋਬੇਲ ਦੀ ਖੱਬੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਵਿੱਚ ਉਲਟ (ਮੈਡਲ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ) ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਫਿਜ਼ੀਓਲੋਜੀ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮੈਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਫਰੇਡ ਨੋਬਲ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ (1833-1896) ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਨੋਬਲ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਲਈ ਮੈਡਲ ਦੇ ਉਲਟ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਥੋੜਾ ਵੱਖਰੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨਾਲ। ਤਮਗੇ ਦੇ ਉਲਟ ਚਿੱਤਰ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਰਸਾਇਣ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮੈਡਲਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਇੱਕੋ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

### ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਡਿਪਲੋਮੇ 
ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸਿੱਧਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਡਿਪਲੋਮਾ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੇਤੂਆਂ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਡਿਪਲੋਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਕਿਉਂ ਮਿਲਿਆ।

### ਇਨਾਮ ਦੀ ਰਕਮ 
ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ, ਜੇਤੂ ਨੂੰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਰਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੋਬਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਉਪਲਬਧ ਫੰਡਿੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਕਦ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਰਕਮ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, 2009 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕੁੱਲ ਨਕਦ ਰਾਸ਼ੀ 10 ਮਿਲੀਅਨ SEK (US$1.4 ਮਿਲੀਅਨ) ਸੀ। ਪਰ 2012 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰਕਮ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਕਰੋਨਾ, ਜਾਂ US$1.1 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੇਤੂ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਗ੍ਰਾਂਟ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਤਿੰਨ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਮੇਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੋ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਦਾਇਰਾ 
ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੇ ਕੈਮਿਸਟਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਇਨਾਮ ਕੈਮਿਸਟਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੈਰ-ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2012 ਤੱਕ ਦੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ ਜਾਂ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮ ਲਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਪਦਾਰਥ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2012 ਤੱਕ ਦੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।

2020 ਵਿੱਚ, Ioannidis et al. ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ 1995-2017 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲੱਸਟਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਸੈੱਲ ਬਾਇਓਲੋਜੀ, ਅਤੇ ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਸ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਦੋ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਣੂ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਇਸਦੇ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸੀ। ਅਣੂ ਦੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 5.3% ਜਿੱਤੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ