open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਗੈਬਰੀਅਲ ਗਾਰਸੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼

**ਗੈਬਰੀਅਲ ਗਾਰਸ਼ੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼** (ਸਪੇਨੀ ਉੱਚਾਰਨ: [ɡaˈβɾjel ɡaɾˈsia ˈmaɾkes]; 6 ਮਾਰਚ 1927 – 17 ਅਪਰੈਲ 2014) ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਪੇਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 1982 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਜੀਵਨੀ
### ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
 'ਚ ਗਾਰਸ਼ੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼ ਬਿਲਬੋਰਡ: "ਜੋ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਅਰਾਕਾਤਾਕਾ ਦੇ ਓਦਰੇਵੇਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਰਤ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਹਕੀਕਤ ਅਤੇ ਓਦਰੇਵੇਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੇਰੇ ਕੰਮ ਦੇ ਲਈ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਸੀ". —ਗੈਬਰੀਅਲ ਗਾਰਸ਼ੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼]]
ਗੈਬਰੀਅਲ ਗਾਰਸ਼ੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ 6 ਮਾਰਚ, 1927 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ ਅਤੇ ਨਾਨੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਗੈਬਰੀਅਲ ਐਲੀਗਿਓ ਗਾਰਸੀਆ ਅਤੇ ਲੁਈਸਾ ਸੈਂਟੀਆਗਾ ਮਾਰਕੇਜ਼ ਇਗੁਆਰਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗਾਰਸੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਫਾਰਮਾਸਿਸਟ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਰਾਕਾਤਾਕਾ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਗੈਬਰੀਏਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਬਾਰਾਂਕੀਆ ਚਲੇ ਗਏ। ਦਸੰਬਰ 1936 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਿਨਸੇ ਲੈ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਰਚ 1937 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ; ਪਰਿਵਾਰ ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ (ਵਾਪਸ) ਬਾਰਾਂਕੀਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੁਕਰੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਫਾਰਮੇਸੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਲੁਈਸਾ ਸੈਂਟੀਆਗਾ ਮਾਰਕੇਜ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਕਰਨਲ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਗੈਬਰੀਅਲ ਐਲੀਗਿਓ ਗਾਰਸੀਆ ਉਹ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਕਰਨਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ: ਗੈਬਰੀਅਲ ਐਲੀਗਿਓ ਇੱਕ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੂਮੈਨਾਈਜ਼ਰ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਗੈਬਰੀਏਲ ਐਲੀਗਿਓ ਨੇ ਲੁਈਸਾ ਨੂੰ ਵਾਇਲਨ ਸੇਰੇਨੇਡਾਂ, ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਅਣਗਿਣਤ ਚਿੱਠੀਆਂ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਟੈਲੀਫੋਨ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੁਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਵਾਨ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਆਦਮੀ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਉਸ ਨਾਲ ਵਚਨਬੱਧ ਸੀ।

ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬੋਗੋਟਾ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਲਿਖਾਰੀ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਚਾਲੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਹ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਿਭਿੰਨ‍ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰ-ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮੀ ਪਟਕਥਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### *ਵਨ ਹੰਡਰਡ ਈਅਰਸ ਆਫ ਸਾਲੀਟਿਊਡ*
*ਵਨ ਹੰਡਰਡ ਈਅਰਸ ਆਫ ਸਾਲੀਟਿਊਡ* (*ਸੌ ਸਾਲ ਦਾ ਇਕਲਾਪਾ*) (ਸਪੇਨੀ: Cien años de soledad, 1967) ਗੈਬਰੀਅਲ ਗਾਰਸ਼ੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਬੁਏਨਦੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਰਕੇਜ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਵਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1967 ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਅੱਜ ਇਸ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ 37 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ 2 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

### ਨਾਵਲ
*ਲੀਫ ਸਟੋਰਮ (1955)
*ਨੋ ਵਨ ਰਾਈਟਸ ਟੂ ਦ ਕਰਨਲ (1961)
*ਇਨ ਇਵਿਲ ਆਵਰ (1962)
*ਵਨ ਹੰਡਰੇਡ ਈਅਰਸ ਆਫ ਸਾਲਿਟਿਊਡ (1966)
*ਲਵ ਇਨ ਦ ਟਾਈਮ ਆਫ ਕਾਲਰਾ
*ਦ ਆਟਮ ਆਫ ਦ ਪੈਟਰੀਆਰਕ (1975)
*ਕਰਾਨੀਕਲ ਆਫ਼ ਏ ਡੈਥ ਫ਼ੋਰਟੋਲਡ (1989)
*ਆਫ਼ ਲਵ ਐਂਡ ਅਦਰ ਡੈਮਨਜ (1994)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਬਿੱਛੂ

thumb|right|230px|ਬਿੱਛੂ
**ਬਿੱਛੂ** ਆਰਥਰੋਪੋਡਾ (Arthropoda) ਸੰਘ ਦਾ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਐਰੈਕਨਿਡ (ਮੱਕੜੀ) ਹੈ। ਇਸਦੀ ਅਨੇਕ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਅੰਤਰ ਬਹੁਤ ਮਾਮੂਲੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਬੂਥਸ (Buthus) ਖਾਨਦਾਨ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੱਗਪਗ ਸਾਰੇ ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਘੱਟਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ਼ਣ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਆਦਿ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਛਿਪੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਬਿੱਛੂ ਦੀ ਲੱਗਪਗ 2000 ਜਾਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਸਰੀਰ ਲੰਮਾ ਚਪਟਾ ਅਤੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ-ਸਿਰੋਵਕਸ਼ ਅਤੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਰੋਵਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਜੋੜੇ ਪੈਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪ-ਅੰਗ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਖੰਡ ਨਾਲ ਡੰਗ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਹਿਰ-ਗਰੰਥੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਕਾਇਟਿਨ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਕੰਕਾਲ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਦੋ ਤੋਂ ਪੰਜ ਜੋੜੀ ਅੱਖਾਂ ਸਿਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ

ਟੁੱਟੀ ਮੰਜੀ ਜੀਜੇ ਦੀ,
ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਪੈਰ ਧਰਿਆ,
ਨੀ ਮਾਂ ਮੇਰੇ ਏਥੇ ਠੂਹਾਂ ਲੜਿਆਂ,
ਨੀ ਮਾਂ ਮੇਰੇ ........,

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਛੂ
ਚਿਲੀ

**ਚਿਲੀ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਚਿਲੀ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (, ਉਚਾਰਨ:**ਚੀਲੇ** ਮਾਪੂਦੁੰਗੁਨ: *ਗੁਲੂਮਾਪੂ*), ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਐਂਡੀਜ਼ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿਚਲੀ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਪਤਲੀ ਪੱਟੀ ਨੂੰ ਮੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੇਰੂ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬੋਲੀਵੀਆ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਅਤੇ ਦੁਰਾਡੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਡ੍ਰੇਕ ਰਾਹਦਾਰੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿਲੇਆਈ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੂਆਨ ਫ਼ਰਨਾਂਦੇਜ਼, ਸਾਲਾਸ ਈ ਗੋਮੇਸ, ਡੇਸਵੇਂਤੂਰਾਦਾਸ ਅਤੇ ਈਸਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਚਿਲੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਦੇ 1,250,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਦੇ ਇਲਾਕੇ 'ਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਸਭ ਦਾਅਵੇ ਅੰਟਰਕਟਿਕ ਸੰਧੀ ਹੇਠ ਮੁਅੱਤਲ ਹਨ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:BAILE RELIGIOSO.jpg|ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾ ਜੋ ਚਿਲੀ ਦੇ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਇਹ ਚਿਲੀ ਦੇ ਚੌਵੀ ਖੇਤਰ, ਡਿਵੀਸਾਡੇਰੋ ਡੀ ਪੁਨੀਟਾਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
File:Cochayuyo de Concepción.jpg|ਕੋਚਯਯੋ ਡੀ ਕੌਨਸਪੀਸੀਨ, ਚਿਲੀ
File:Pabellón Criollo Venezolano 1.jpg|ਕ੍ਰਿਓਲੋ ਪੈਵੇਲੀਅਨ: ਕਾਲੀ ਬੀਨਜ਼, ਕੜਕਦੇ ਕਲੋਲੋ, ਕਟਾਈ ਵਾਲੇ ਮੀਟ, ਕੇਲੇ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦੇ ਟੁਕੜੇ।
File:Morenada Achachis Generación 90' (1).JPG|ਐਂਡੀਅਨ ਕਾਰਨੀਵਾਲ ਫੋਰਸ ਆਫ਼ ਦ ਸਨ 2012 ਅਰੀਕਾ, ਚਿਲੀ
File:FIESTA RELIGIOSA.jpg|ਐਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨੋ ਸੈਕਟਰ, ਪਨੀਤਾਕੀ, ਚੌਥਾ ਖੇਤਰ, ਚਿੱਲੀ, ਵਪਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਲੋਰਕਲੇਅਰ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਰਟੀ
File:Tarqueada (1).JPG|ਐਂਡੀਅਨ ਕਾਰਨੀਵਾਲ ਫੋਰਸ ਆਫ਼ ਦ ਸਨ 2012 ਅਰੀਕਾ, ਚਿਲੀ
File:Protesters in Dignity Square.jpg|ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਵਿਰੋਧ ਮਾਰਚਾਂ ਵਿਚ ਆਮ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਲੋਕਗੀਤ ਅਤੇ ਚਿਲੀ ਸੰਗੀਤ ਵਜਾਉਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ
ਚਿਲੀ 15 ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਅੱਗੋਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੀ ਚੋਣ ਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਬੇ ਅੱਗੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਹੇਠ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਹਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਲਈ ਆਪਣਾ ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਹਰੇਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਮ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਅੰਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਛੋਟ ਸਾਂਤਿਆਗੋ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ *RM* (*Región Metropolitana*) ਵਜੋਂ ਨਿਵਾਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ ਦੋ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋ ਗਏ; ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਲੋਸ ਰਿਓਸ (ਖੇਤਰ XIV) ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਆਰਿਕਾ ਈ ਪਾਰੀਨਾਕੋਤਾ (ਖੇਤਰ XV)। ਗਿਣਤੀ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ XIII ਨੂੰ ਅੰਕ 13 ਦੇ ਭੈਅ ਕਾਰਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿਲੇ
ਚੈੱਕ

ਇੱਕ **ਚੈੱਕ**, ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਬੈਂਕ (ਜਾਂ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਯੂਨੀਅਨ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰਕਮ ਅਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਚੈੱਕ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੈੱਕ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਦਰਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਲ ਇੱਕ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ ਬੈਂਕਿੰਗ ਖਾਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਅਕਸਰ ਮੌਜੂਦਾ, ਚੈੱਕ, ਚੈਕਿੰਗ, ਚੈਕਿੰਗ, ਜਾਂ ਸ਼ੇਅਰ ਡਰਾਫਟ ਖਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜਿੱਥੇ ਪੈਸਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਾਜ਼ ਚੈੱਕ 'ਤੇ ਮੁਦਰਾ ਰਾਸ਼ੀ, ਮਿਤੀ, ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਤਾ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਰਵੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ, ਜਿਸਨੂੰ ਡਰਾਹੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਰਕਮ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੈੱਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੈਰ-ਨਕਦੀ ਢੰਗ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਚੈੱਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੈੱਕ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਸਵੈਚਾਲਿਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਰਬਾਂ ਚੈੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਇਹ ਖੰਡ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਚੈੱਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਚੈੱਕ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਸੀਮਾਂਤ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣ ਗਏ ਹਨ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜਾਅਵਾਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

## ਨੋਟ 
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Read also about cancelled cheque 
* Read also about how to fill a cheque 
* Read also about how to fill a Self Cheque

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਂਕਿੰਗ
ਚਾਡ

**ਚਾਡ** (,*ਚਾਦ*; ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਚਾਡ ਦਾ ਗਣਰਾਜ**, ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਲੀਬੀਆ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੂਡਾਨ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੈਮਰੂਨ ਅਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨਾਈਜਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਖੇਤਰ, ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 
ਚਾਡ ਦੇ ਖੇਤਰ ਹਨ:

 ਬਥ
 ਚਰੀ-ਬਗੀਰਮੀ
 ਹਜੇਰ-ਲਮੀਸ
 ਵਦੀ ਫ਼ੀਰ
 ਬਹਰ ਅਲ ਗਜ਼ੇਲ
 ਬੋਰਕੂ
 ਏਨੇਦੀ
 ਗੇਰਾ
 ਕਨੇਮ
 ਲੈਕ
 ਪੱਛਮੀ ਲੋਗੋਨ

 ਪੂਰਬੀ ਲੋਗੋਨ
 ਮੰਦੂਲ
 ਪੂਰਬੀ ਮਾਇਓ-ਕੱਬੀ
 ਪੱਛਮੀ ਮਾਇਓ-ਕੱਬੀ
 ਮੋਏਨ-ਚਰੀ
 ਊਦਾਈ
 ਸਲਾਮਤ
 ਸਿਲਾ
 ਤਾਂਜਿਲੇ
 ਤ੍ਰਿਬੇਸਤੀ
 ਅੰ'ਜਮੇਨਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ

**ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਵਕਤ** ਜਾਂ **IST** (ਆਈ ਏਸ ਟੀ) ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਯੂ ਟੀ ਸੀ ਤੋਂ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਘੰਟੇ ਅੱਗੇ (+5:30) ਹੈ। ਭਾਰਤ ਡੇਲਾਈਟ ਸੇਵਿੰਗ ਟਾਈਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੌਸਮੀ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਹਵਾਈ ਉਡਾਨਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ IST ਨੂੰ E* (Echo-Star) ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਵਕਤ 82.5° ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੂਬਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕਲਾੱਕ ਟਾਵਰ () ਤੋਂ ਨਾਪਿਆ/ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Tz ਡੈਟਾਬੇਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ/ਕਲਕੱਤਾ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
1947 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਵਕਤ ਵਜੋਂ IST ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਪਰ ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ 1955 ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਲੋਕਲ ਸਮਾਂ ਵਰਤਦੇ ਰਹੇ।

1962 ਦੀ ਹਿੰਦ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਅਤੇ 1965 ਅਤੇ 1971 ਦੀਆਂ ਹਿੰਦ-ਪਾਕਿ ਜੰਗਾ ਵੇਲ਼ੇ ਡੇਲਾਈਟ ਸੇਵਿੰਗ ਟਾਈਮ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ

**ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ** ਜਾਂ **PST**, **PKT** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਖਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਯੂ.ਟੀ.ਸੀ. ਜਾਂ ਜੀ.ਐੱਮ.ਟੀ. ਤੋਂ ਪੰਜ ਘੰਟੇ ਅੱਗੇ (+5:00) ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹੁਣ 'ਡੇਲਾਈਟ ਸੇਵਿੰਗ ਟਾਈਮ' ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਤੁਵਾਲੂ

**ਤੁਵਾਲੂ** (ਪਹਿਲਾਂ ਐਲਿਸ ਆਈਲੈਂਡ) ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੇਆਕੂ ਹੈ। ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਕਿਰੀਬਾਤੀ, ਸਮੋਆ ਅਤੇ ਫਿਜੀ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਚਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮਾਣੂਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 12,373 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ 26 km² ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਟੀ (0.44 km²), ਮੋਨਾਕੋ (1.95 km²) ਅਤੇ ਨੌਰੂ (21 km²) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। 1892 ਤੋਂ 1916 ਤੱਕ ਇਹ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆ ਰਾਜ ਸੀ, ਅਤੇ 1916 ਤੋਂ 1974 ਤੱਕ ਇਹ ਗਿਲਬਰਟ ਅਤੇ ਐਲਿਸ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਕਲੋਨੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ, ਸਥਾਨਕ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਰਭਰ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਵੋਟ ਦਿੱਤੀ। 1978 ਵਿੱਚ, ਤੁਵਾਲੂ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ।

ਤੁਵਾਲੂ ਤਿੰਨ ਰੀਫ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ 5° ਅਤੇ 10° ਦੱਖਣ ਅਤੇ 176ਵੇਂ ਮੈਰੀਡੀਅਨ ਪੂਰਬ ਅਤੇ 176ਵੇਂ ਮੈਰੀਡੀਅਨ ਪੂਰਬ ਲੰਬਕਾਰ ਦੇ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਫੈਲੇ ਛੇ ਐਟੋਲ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ

**ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗ਼ਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ, ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਜਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਸੁਭਾਅ ਬਹਾਦਰੀ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਖਿੱਤਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਫ਼ਰਕ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਹਿਸਾਸ ਓਹੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਝਾ, ਮਾਲਵਾ, ਦੁਆਬਾ, ਪੋਠੋਹਾਰ, ਪੁਆਧ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਆਦਿ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਹਨ।

## ਲੋਕ-ਗੀਤ 
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ, ਮੌਤ, ਪਿਆਰ, ਇਸ਼ਕ, ਵਿਛੋੜਾ, ਉਡੀਕ, ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ, ਸੁਹੱਪਣ, ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਹਾਲਤਾਂ, ਸੁਭਾਅ, ਬਹਾਦਰੀ, ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਮੇਲੇ-ਤਿਉਹਾਰ, ਲੋਕ-ਗਾਥਾਵਾਂ, ਪ੍ਰੀਤ-ਕਹਾਣੀਆਂ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਿੱਸੇ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:

### ਮੌਕੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਤ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਸਾਕਾਂ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਮੇਲਿਆਂ-ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ/ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਹਿਸਾਸਾਂ, ਸੁਭਾਅ, ਰੀਝਾਂ, ਚਾਵਾਂ, ਸ਼ੌਕ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਸਮਾਜਕ ਦਰਜੇ ਆਦਿ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦ ਤਬੀਅਤ, ਮਿਹਨਤੀ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ-ਗੀਤ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਰੱਖਣ, ਵਿਆਹ, ਰਿਸ਼ਤੇ, ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਆਦਿ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਮੌਕੇ ਸੁਹਾਗ, ਘੋੜੀਆਂ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਸਿਹਰਾ, ਸਿੱਖਿਆ ਆਦਿ ਗੀਤ ਹਨ। ਸੁਹਾਗ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਜਦਕਿ ਸਿਹਰਾ ਅਤੇ ਘੋੜੀਆਂ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਧੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਅਤੇ ਚਾਵਾਂ-ਮਲ੍ਹਾਰਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਉਸ ਲਈ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਘਰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੋੜੀਆਂ, ਸਿਹਰਾ, ਸੁਹਾਗ, ਸਿੱਖਿਆ, ਟੱਪੇ, ਬੋਲੀਆਂ, ਛੰਦ, ਲੋਰੀਆਂ, ਹੇਅਰਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

#### ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ 
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਰ ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮਾਘੀ ਅਤੇ ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਬਦਲਦੀ ਰੁੱਤ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ਹਾੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਮੌਕੇ ਮਰਦ ਭੰਗੜਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਗਿੱਧਾ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਉਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਿੜਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿੱਧਾਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪੀਘਾਂ ਝੂਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ’ਤੇ ਰੰਗਦਾਰ ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ’ਤੇ ਮਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਵੰਗਾਂ ਸਜਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਸਾਜ਼ 
ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਅਕਸਰ ਢੋਲ, ਤੂੰਬੀ, ਘੜਾ, ਅਲਗੋਜ਼ੇ, ਚਿਮਟਾ, ਢੱਡ ਅਤੇ ਸਾਰੰਗੀ ਆਦਿ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਢਾਡੀ (ਸੰਗੀਤ)
*ਤੂੰਬੀ
*ਕਲੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ
ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ

**ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ** (ਛੋਟਾ ਰੂਪ *Česko* ਚੈਸਕੋ) ਮੱਧ-ਯੂਰਪ ਦਾ ਇੱਕ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੋਲੈਂਡ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਰਮਨੀ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਲੋਵਾਕੀਆ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ (13 ਲੱਖ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ) ਪ੍ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੋਹੀਮੀਆ ਅਤੇ ਮੋਰਾਵੀਆ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸਿਲੇਸੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਲਾਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:03A5B55A-21CE-43D2-BB51-DF057E1D.jpg|ਮੋਰਾਵੀਆ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪਤਝੜ 2019 ਦੌਰਾਨ ਫੜੇ ਗਏ ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
File:170225 Masopust Roztoky 1034.jpg|ਪ੍ਰਾਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੋਜਤੋਕੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੀਵਲ
File:1906029 Straznice foto Vit Svajcr 0285.jpg|ਸਟ੍ਰੈਨਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ
File:1906029 Straznice foto Vit Svajcr 0580.jpg|ਸਟ੍ਰੈਨਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ
File:190630 Hody Hovorany foto Vit Svajcr 041.jpg|ਬ੍ਰ੍ਨੋ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾਵਤ
File:191019 Vylov Rybnika Jirovce 155.jpg|ਵਲਾ ਇਨਾਮ ਨੇੜੇ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫੜਨ 
File:191019 Vylov Rybnika Jirovce 162.jpg|ਰਾਇਬਨਿਕ ਜ਼ੀਰੋਵਕਾ ਦਾ ਕੈਚ
File:20. Kulturfest der Thayavölker Mikulov 10.jpg|ਮਿਕੂਲੋਵ 20. ਕੁਲਟੁਰਫੇਸਟ ਡੇਰ ਥਾਈਲਵੈਲਕਰ

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ
2000 ਤੋਂ ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਨੂੰ 13 ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ (ਚੈੱਕ: *kraje*, ਇੱਕ-ਵਚਨ *kraj*]])। ਹਰੇਕ ਖੇਤਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਖੇਤਰੀ ਸਭਾ (*krajské zastupitelstvo*) ਅਤੇ *hejtman* (ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤਰਜਮਾ ਹੇਤਮਨ ਜਾਂ "ਮੁਖੀ" ਹੈ) ਹੈ। ਪ੍ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਾਕਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਮੇਅਰ ਦੇ ਹੱਥ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸਾਰੰਗੀ

**ਸਾਰੰਗੀ** (ਹਿੰਦੀ: सारंगी))ਇਕ ਛੋਟੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਤੰਤੀ (ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ) ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਤਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਗਜ ਫੇਰ ਕੇ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਰਵਾਇਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ।
;ਸਾਰੰਗੀ ਦੇ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ ਹਨ, ਸੌ ਰੰਗ। ਸੋ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋਇਆ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੌ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕਰ ਸਕਣ ਵਾਲੀ।
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*Sarangi, Gujarat, 19th century
*Sarangi, ca. 1900
*Sarangi, North India, late 19th century

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਾਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਾਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਜ਼
ਓਮੁਸਾਟੀ

200px|thumbnail|right|ਨਕਸ਼ਾ

**ਓਮੁਸਾਟੀ** ਨਾਮੀਬੀਆ ਦੇ ਤੇਰਾਂ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਖਿੱਤਾ ਹੈ।

ਅੰਗੋਲਾ ਦੇ ਸਟੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਮੀਬੀਆ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਕੈਪ੍ਰੀਵੀ

200px|thumbnail|right|ਕੈਪ੍ਰੀਵੀ ਦਾ ਝੰਡਾ
200px|thumbnail|right|ਨਕਸ਼ਾ

**ਕੈਪ੍ਰੀਵੀ** ਨਾਮਿਬੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ।

ਇਸ ਖੇਤਰ ਕੈਪ੍ਰੀਵੀ ਪੱਟੀ ਦੇ ਪੂਰਵੀ ਭਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕੈਪ੍ਰੀਵੀ ਖੇਤਰ ਚਾਰ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੈ: ਕਵਾਂਡੋ, ਲਿਨਯੰਟੀ ਚੋਬੇ ਅਤੇ ਜ਼ੈਮਬੀਜ਼ੀ।

ਕੈਪ੍ਰੀਵੀ ਜੋ ਅੱਜ ਕੈਪ ਨਦੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।

## ਅਲਗਾਓਵਾਦ 
ਇੱਥੇ ਤੱਕ ​​ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਮਿਬੀਆ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ, ਕੈਪ੍ਰੀਵੀ ਦੀ ਜੁਦਾਈ ਲਈ ਕਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 20 ਵੀਆਂ ਸਦੀ ਦੇ 90 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਜਨਸੰਖਿਆ ਮਵਫ਼ੇ ਭੂਮੀਗਤ ਕੈਪ੍ਰੀਵੀ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਰਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

1999 ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੋਂ, ਨਾਮਿਬੀਆ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇਸ਼ਦਰੋਹ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ 120 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੈਦ ਦੀਆਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੰਦਿਗਧੋਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮਾਮਲਾ 2004 ਖ਼ਰੂਅਟਫ਼ੋਨਟੈਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਮੀਬੀਆ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਵਾਇਲਿਨ

**ਵਾਇਲਿਨ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਫ਼ਿਡਲ** ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਚਾਰ ਤਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਗਜ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਇਲਿਨ ਪਰਵਾਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਇਓਲਾ ਅਤੇ ਸੈਲੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹਾਈ-ਪਿੱਚ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਜੋਕਾ ਸ਼ਬਦ ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ *violino* ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ ਹੈ 'ਛੋਟਾ ਵਾਇਓਲਾ'।

ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਵਾਇਲਿਨਿਸਟ ਜਾਂ ਫ਼ਿਡਲਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਵਾਇਲਿਨਿਸਟ ਵਾਇਲਿਨ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਤਾਰਾਂ ਤੇ ਗਜ ਫੇਰ ਕੇ ਜਾਂ ਵਾਇਲਿਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਾਇਲਿਨ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਨਗੀਆਂ, ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ, ਜੈਜ਼, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਰਾਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਵਾਇਲਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਵਾਇਲਿਨ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਲੂਟੀਅਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਵਾਇਲਿਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹੈ। ਪਰ ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ ਕਿ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਇਲਿਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਨਾ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ।

## ਗਜ
ਵਾਇਲਿਨ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਗਜ ਨਾਲ਼ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਲੱਕੜੀ ਪਤਲਾ ਡੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਦੋਹਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਾਲ਼ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਜ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ 75 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (29 ਇੰਚ) ਲੰਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਜ਼ਨ 60 ਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਓਲਾ ਦੇ ਗਜ ਇਸ ਨਾਲ਼ੋਂ 5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ 10 ਗਰਾਮ ਭਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਵਾਲ਼ ਨਰ ਗ੍ਰੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਸਤੇ ਗਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਰੇਸ਼ੇ ਵੀ ਵਰਤ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਫ਼ਿਡਲ
ਜਦ ਵਾਇਲਿਨ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਸਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਫ਼ਿਡਲ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਾਇਲਿਨ ਨੂੰ ਆਮ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫ਼ਿਡਲ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ।

## ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਇਲਿਨ
**ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਇਲਿਨਾਂ** ਚੁੰਬਕ ਜਾਂ ਪੀਜ਼ੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਿਕਅੱਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਬਣ ਤਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲਈ ਸਿਗਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਾਰ ਜਾਂ ਟਰਾਂਸਮੀਟਰ ਇਹਨਾਂ ਸਿਗਨਲਾਂ ਨੂੰ ਐਂਪਲੀਫ਼ਾਇਰ ਤੱਕ ਭੇਜਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਜ਼
ਰਾਇਅਲ ਨੈਵਲ ਹਾਸਪਿਟਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ

250px|thumbnail|right|ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੋਸਟਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਰਾਇਅਲ ਨੇਵਲ ਹਾਸਪਿਟਲ
**ਰਾਇਅਲ ਨੇਵਲ ਹਾਸਪਿਟਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ**  (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Royal Naval Hospital Gibraltar), ਪੂਰਵ ਨਾਮ: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਲਿਟਰੀ ਹਾਸਪਿਟਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: British Military Hospital Gibraltar), ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਸਾਰੀ 1903 ਦੇ ਆਸਪਾਸ  ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜੀ ਕਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਮਕਾਮੀ ਨਾਵਿਕੋਂ ਨੂੰ ਚਿਕਿਤਸਾ ਸੇਵਾ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਣਾ ਸੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਲ ਤਿੰਨ ਇਮਾਰਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। 1963 ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਨੇਵੀ ਨੂੰ ਹਸਤਾਂਤਰਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂਕਿ ਇਸਦਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਹੋ ਸਕੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕਾਰਜ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਲਿਟਰੀ ਹਾਸਪਿਟਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦਾ ਉਸਾਰੀ 1903 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜੀ ਕਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਮਕਾਮੀ ਨਾਵਿਕੋਂ ਨੂੰ ਚਿਕਿਤਸਾ ਸੇਵਾ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੰਜਿਲਾ ਇਮਾਰਤੇ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਤਿੰਨ ਸੌ ਬਿਸਤਰੋਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਸੀ। ਝਾੜੂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਦੇ ਹਲਕੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਉਪਨਾਮ ਦ ਵੇਜਵੁਡ ਕੈਸਲ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਲਿਟਰੀ ਹਾਸਪਿਟਲ ਨੇ ਸਪੇਨਿਸ਼ ਗ੍ਰਹਿ ਯੁੱਧ (1936-1939) ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹਤਾਹਤੋਂ ਨੂੰ ਚਿਕਿਤਸਾ ਸੇਵਾ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਈ। ਹਤਾਹਤੋਂ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਯੁੱਧ ਪੋਤ ਡਚਲੈਂਡ ਦੇ 55 ਆਦਮੀ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਜਹਾਜ 'ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੰਬਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਬਿਥਾ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਲੰਗਰ ਪਾਏ ਹੋਏ ਖੜੇ ਸਨ। ਹਸਪਤਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਬਿਸਤਰਾ **ਐਚ॰ਐਮ॰ਐਸ ਹੰਟਰ**  ਦੇ ਹਤਾਹਤੋਂ ਤੋਂ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੌਸੇਨਾ ਦਾ ਯੁੱਧ ਪੋਤ ਜੋ ਮਈ 1937 ਵਿੱਚ ਅਲਮਰਿਆ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਗਸ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਵਕਤ ਬਰੂਦੀ ਸੁਰੰਗ ਵਲੋਂ ਜਾ ਟਕਰਾਇਆ ਸੀ। ਉਸੀ ਸਮੇਂ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਜਹਾਜ ਐਚ॰ਐਮ ਮੇਨ ਦੇ ਹਤਾਹਤੋਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਈ ਹਤਾਹਤੋਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਹਤਾਹਤੋਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੰਨੀ ਵੱਧ ਚੁਕਿ ਸੀ ਕਿ ਕਵੀਨ ਐਲੇਕਜੇਂਡਰਾ ਇੰਪੀਰਿਅਲ ਮਿਲਿਟਰੀ ਨਰਸਿੰਗ ਸਰਵਿਸ ਦੀ ਚਾਰ ਨਰਸਾਂ ਨੂੰ ਫਲਾਇੰਗ ਕਿਸ਼ਤੀ ਫੜ  ਦੇ ਤੱਤਕਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਜਰਮਨ ਹਤਾਹਤੋਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਆਣਾ ਪਿਆ। ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਸ ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਰਸ ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਰੇਡ ਕਰਾਸ ਸਨਮਾਨ ਵਲੋਂ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਐਡੋਲਫ਼ ਹਿਟਲਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ
ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਕਰਾਨਿਕਲ

**ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਕਰਾਨਿਕਲ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Gibraltar Chronicle) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਖੇਤਰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ 1801 ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਇਹ 1821 ਵਿੱਚ ਦੈਨਿਕ ਬੰਨ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਨਾ ਸਥਾਪਤ ਦੈਨਿਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਛਪਣ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਨਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸੰਪਾਦਕੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਾਟਰਗੇਟ ਹਾਉਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਛਪਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਨਿਊ ਹਾਰਬਰਸ ਉਦਯੋਗਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਟਰਫੈਲਗਰ ਦੀ ਖਬਰ 
left|thumb|100px|2 ਫਰਵਰੀ 1826 ਦਾ *ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਕਰਾਨਿਕਲ*
ਅਕਤੂਬਰ 1805 ਵਿੱਚ ਟਰਫੈਲਗਰ ਦੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਪੰਜ ਦਿਨ ਬਾਦ ਕਥਬਰਟ ਕਾਲਿੰਗਵੁਡ, ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਰਨ ਕਾਲਿੰਗਵੁਡ, ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਤਰਫ ਜਾ ਰਹੇ ਸਕੂਨਰ ਪੀਕਲ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਲੇਫਟਿਨੇਂਟ ਲਪੇਨੋਟਿਅਰ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਹੋਣ ਦੀ ਖਬਰ ਭੇਜੀ। ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਵਿਲਿਅਮ ਠੁਕ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਜੋਰਜ ਤੀਸਰੀ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 6 ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਫਤਹਿ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾਈ ਸੀ, ਪਰਿਣਾਮਸਵਰੂਪ ਦ ਟਾਈਮਸ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ 7 ਤੱਕ ਦੀ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਲੜਾਈ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੇੜਾ ਇੱਕ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਏਡਮਿਰਲ ਕਾਲਿੰਗਵੁਡ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ। ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਕਰਾਨਿਕਲ ਨੇ ਜੇਤੂ ਹੋਣ ਦੀ ਖਬਰ ਅਕਤੂਬਰ 23 ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀਭਾਸ਼ਾਵਾਂਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਡਮਿਰਲ ਕਾਲਿੰਗਵੁਡ ਦਾ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਹੈਨਰੀ ਐਡਵਰਡ ਫਾਕਸ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਪੱਤਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।

## ਅਭਿਲੇਖਾਗਾਰ 
ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਅਭਿਲੇਖਾਗਾਰ ਦੀ ਕੇਵਲ ਦੋ ਸ਼ਰੰਖਲਾ ਹੀ ਬਚੀ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਸਟ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਗੈਰੀਸਨ ਲਾਇਬਰੇਰੀ 1801 ਤੋਂ ਸ਼ਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਣ ਸ਼ਰੰਖਲਾ ਨੂੰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟਰਫੈਲਗਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖਬਰ ਦੇਣਾ ਵਾਲਾ ਸੰਸਕਰਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖੇਲ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਆਰਕਾਇਵਸ ਦੇ ਕੋਲ ਦੂਜੀ ਸ਼ਰੰਖਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣੋਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕਰ ਸਾਰੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*http://www.chronicle.gi

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਸਿਟੀ ਹਾਲ

250px|thumbnail|right|ਮੁੱਖ ਅਗਰਭਾਗ
**ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਸਿਟੀ ਹਾਲ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Gibraltar City Hall), ਜਾਂ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਨਗਰ ਗ੍ਰਹਿ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦਾ ਪੁਰਾਨਾ ਨਗਰ ਗ੍ਰਹਿ (ਸਿਟੀ ਹਾਲ) ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਜਾਨ ਮੈਕਿੰਟੌਸ਼ ਸਕਵਇਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਸਾਰੀ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਯਹੂਦੀ ਮੂਲ ਦੇ ਬਖਤਾਵਰ ਵਪਾਰੀ ਏਰਨ ਕਾਰਡੋਜੋ ਨੇ ਸਾਲ 1819 ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਬਸ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬ ਹਾਉਸ ਹੋਟਲ ਸੀ। 1874 ਇੱਕ ਸਪੇਨੀ ਮੂਲ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਬੈਂਕੇ ਪਾਬਲੋ ਐਂਟੋਨਿਓ ਲਰਿਓਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਬਨਣ ਦੇ ਬਾਦ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਫੇਰ ਬਹਾਲੀ ਹੋਈ ਅਤੇ 1922 ਵਿੱਚ ਲਰਿਓਸ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਔਪਨਿਵੇਸ਼ਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਡਾਕ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਓੜਕ ਇਹ ਨਗਰ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ ਗੱਦੀ ਬੰਨ ਗਈ। ਇਹ ਹੁਣ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਨਗਰਪਤੀ ਦਾ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
[left|thumb|200px|ਮੁੱਖ ਅਗਰਭਾਗ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਅਨੁਭਾਗ। ਦੂਜੀ ਮੰਜਿਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ [ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਕੁਲ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਹੈ।]]
ਸਾਲ 1819 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਨਿਜੀ ਮਨਸਨ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦਾ ਸਵਾਮਿਤਵ ਐਰਨ ਕਾਰਡੋਜੋ ਦੇ ਕੋਲ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਯਹੂਦੀ ਮੂਲ ਦਾ ਬਖਤਾਵਰ ਵਪਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਬਸ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਜਾਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਿਜੀ ਮਨਸਨ ਸੀ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਲੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਜਾਨ ਮੈਕਿੰਟੌਸ਼ ਸਕਵਇਰ ਦੀ ਸਾਰੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੀ।

ਕਾਰਡੋਜੋ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨਸਨ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਨਾ ਦਵਾਖਾਨਾ ਅਤੇ ਲਿਆ ਸੇਂਟਾ ਮਿਜਰੀਕੋਰਡੀਆ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: ਦ ਹੋਲੀ ਮਰਸੀ; ਪੰਜਾਬੀ: ਪਵਿਤਰ ਤਰਸ) ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲੀਕ ਚੈਪਲ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੇਲ੍ਹ। ਸਾਲ 1834 ਵਿੱਚ ਕਾਰਡੋਜੋ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਦ ਇਹ ਭਵਨ ਜਾਨ ਏੰਸਾਲਡੋ ਨੂੰ ਹੋਟਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਕਮਰਕੱਸੇ 'ਤੇ (ਲੀਜ਼) ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਹੋਟਲ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਕਲੱਬ ਹਾਉਸ ਹੋਟਲ। 1926 ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਤੋਂ ਨਗਰ ਪਰਿਸ਼ਦ ਗਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਟੇਲੀਫੋਨ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਭਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਊਪਰੀ ਮੰਜਿਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ: ਸੰਚਾਲਿਤ ਗਿਰਵੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਬਾਦ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮੰਜਿਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ਾਖਾ ਜੋੜੀ ਗਈ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਸਮਰੂਪਤਾ ਨੂੰ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਿਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਨਗਰਪਤੀ ਦਾ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਮੇਨ ਗਾਰਡ 
*ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਹੇਰਿਟੇਜ ਟਰੱਸਟ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*http://7daysgibraltar.net/article.php?id=1784 

{{ਅੰਤਕਾ|1=ਹਵਾਲੇ, ਨੋਟਸ ਅਤੇ ਮਾਖਜ਼ਾਂ|2=
* 
* 
* 
* 
----
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ
ਹਿਟਲਰ ਦੀਦੀ

**ਹਿਟਲਰ ਦੀਦੀ** ਜਾਂ **ਜਨਰਲ ਦੀਦੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ ਹੈ ਜੋ ਜੀ ਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ 7 ਨਵੰਬਰ, 2011 ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਮਿਅਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਉੱਪਰ ਐਂਟੀ ਡਿਫੇਮੇਸ਼ਨ ਲੀਗ ਦੁਆਰਾ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਕਲਾਕਾਰ 
## ਪੁਰੂਸਕਾਰ 
## ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ
* http://www.zeetv.com/shows/hitler-didi/
* http://www.india-forums.com/forum_topics.asp?FID=669 
* http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Hitler-Didi/news/
## ਹਵਾਲੇ
ਊਠ

**ਊਠ** ਜਾਂ **ਉੱਠ** (Camelus) ਇੱਕ ਖੁਰਧਾਰੀ ਜੀਵ ਹੈ। ਅਰਬੀ ਊਠ ਦੇ ਇੱਕ ਢੁੱਠ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੈਕਟਰੀਅਨ ਊਠ ਦੇ ਦੋ ਢੁੱਠਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਰਬੀ ਊਠ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੈਕਟਰੀਅਨ ਊਠ ਮਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ। ਇਸਨੂੰ 'ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦਾ ਜਹਾਜ' ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੇਤੀਲੇ ਤਪਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੀ-ਇੱਕੀ ਦਿਨ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਪਾਣੀ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਢੋਣ ਦੇ ਕੰਮ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਊਠ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਊਠ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਛੇ ਊਠ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਸਲੀ ਊਠ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਦੱਖਣ ਅਮਰੀਕੀ ਊਠ ਵਰਗੇ ਜੀਵ ਹਨ: ਲਾਮਾ, ਅਲਪਾਕਾ, ਗੁਆਨਾਕੋ, ਅਤੇ ਵਿਕੁਨਾ।

ਇੱਕ ਊਠ ਦੀ ਔਸਤ ਉਮਰ ਚਾਲ੍ਹੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਖੜੇ ਬਾਲਗ ਉੱਠ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਮੋਡੇ ਤੱਕ 1.85 ਮੀ ਅਤੇ ਢੁੱਠ ਤੱਕ 2.15 ਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਢੁੱਠ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਤੀਹ ਇੰਚ ਉੱਪਰ ਤੱਕ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਗਵਾਹੀਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਊਠ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ। ਲਗਭਗ 2000 ਈ ਪੂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਊਠਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਅਰਬੀ ਊਠ ਅਤੇ ਬੈਕਟਰਿਅਨ ਊਠ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਜੇ ਵੀ ਦੁੱਧ, ਮਾਸ, ਅਤੇ ਬੋਝ ਢੋਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਰੇਗਿਸਥਾਨ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਉੱਠਣੀ ਦੇ ਦੁਧ ਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਤਕ ਕਟ ਲੇਂਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਦੇ ਦੁਧ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ, ਮਿਨਰਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਠਣੀ ਦੇ ਦੁਧ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ਹੁੰਦਾ ਹੇ।

ਊਠ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਢਾਲ ਲੈਦਾ ਹੈ।ਊਠ ਆਪਣੀ ਠੁਡ (ਜਿਸ ਨੂ ਆਮ ਪੇਡੂ ਮਲਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਥੂ ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਿਨਾ ਦਾ ਖਾਣਾ ਚਰਬੀ ਦੇ ਰੂਪ ਚ ਉਰਜਾ ਲਈ ਸਟੋਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ
ਆਰਕਾਈਵ

**arXiv** ਜਿਸ ਨੂੰ **ਆਰਕਾਇਵ** ਉੱਚਾਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਹਿਸਾਬ, ਭੌਤਿਕੀ, ਰਸਾਇਣਕੀ, ਖਗੋਲਿਕੀ, ਸੰਗਣਿਕੀ (ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ), ਮਾਤਰਾਤਮਿਕ (ਕਵਾਂਟੀਟੇਟਿਵ​)ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਸੰਖਿਅਕੀ (ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ​) ਅਤੇ ਮਾਤਰਾਤਮਿਕ ਵਿੱਤ (ਫਾਇਨੈਂਸ​) ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੇਟ ਉੱਤੇ ਖੋਜਿਆ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1991 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਲਗਾ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕਿਸੇ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਜਾਂ ਸੋਚ ਉੱਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਆਰਕਾਇਵ-ਕੋਸ਼ ਉੱਤੇ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਕਤੂਬਰ 3,2008 ਤੱਕ ਇਸ ਵਿੱਚ 5 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲੇਖ ਸਨ। 2012 ਤੱਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਹੀਨੇ 7,000 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨਵੇਂ ਲੇਖ ਜੋੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੁੱਲੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਸਕੂਲ

300px|thumbnail|right|ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਸਕੂਲ ਦਾ ਲੋਗੋ
**ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਸਕੂਲ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Westside School), ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੈ। ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਾਲ 1982 ਵਿੱਚ ਗਰਲਸ ਕਾਮਪਰੀਹੈਨਸਿਵ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹੋਈ ਸੀ ਜੋ ਆਪ ਵੀ ਚਾਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਮੇਲਨ ਸੀ।

ਮਿਡਲ ਸਿੱਖਿਆ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਸਕੂਲ ਸੰਪੂਰਣ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਦੂਜੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਮਿਡਲ ਪੱਧਰ ਦਾ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਬੈਸਾਈਡ ਕਾਮਪਰੀਹੈਨਸਿਵ ਸਕੂਲ ਜੋ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਸਟਸਾਇਡ ਤੋਂ ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1972 ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅੱਡ ਅੱਡ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਾਲ 1982 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਗਰਲਸ ਕਾਮਪਰੀਹੈਨਸਿਵ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਛਾਤਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਣਾ ਸੀ। ਗਰਲਸ ਕਾਮਪਰੀਹੈਨਸਿਵ ਸਕੂਲ 1972 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਸੀ। ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਸਕੂਲ ਇਸ ਤਿੰਨਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੂਲ ਗਰਲਸ ਕਾਮਪਰੀਹੈਨਸਿਵ ਸਕੂਲ ਆਪ ਵੀ ਚਾਰ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਮਿਡਲ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਮੇਲਨ ਸੀ: ਲਾਰੇਟੋ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸੇਂਟ ਜੋਸੇਫ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੇਂਟ ਮਾਰਗਰੇਟ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਡੇਵਿਡ ਕਾਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸਕੂਲ।

ਨਿਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 900 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ 60 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਨਰਲ ਸਰਟਿਫਿਕੇਟ ਆਫ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਐਜੁਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਤਮ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕੁਲ 10 ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿਸਾਬ, ਵਿਗਿਆਨ, ਧਾਰਮਿਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਸਪੇਨਿਸ਼) ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੋ ਜਨਰਲ ਸਰਟਿਫਿਕੇਟ ਆਫ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਏਜੁਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਦ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਸਿਕਸਥ ਫ਼ਾਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਹੇਠਲਾ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੀਅ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਚਾਰ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ ਸਾਧਾਰਣਤਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ) ਵਿੱਚ ਸੀ ਗਰੇਡ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਲ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਐ-ਲੇਵਲ ਕੋਰਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਐ-ਲੇਵਲ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਏਡਵਾਂਸਡ ਸਬਸਾਇਡਰੀ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਬਸਾਇਡਰੀ 1 ਅਤੇ ਏਡਵਾਂਸਡ ਸਬਸਾਇਡਰੀ 2)। ਜਿਬਰਾਲਟੇਰਿਅਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਕੱਠੇ ਚਾਰ ਵੱਖਰਾ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦਾ ਐ-ਲੇਵਲ ਵਿੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੈ।

ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਪਾਠਿਅਚਰਿਆ ਯੂਨਾਈਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਠਿਅਚਰਿਆ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਸ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਲੋਂ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵੈੱਸਟਸਾਈਡ ਸਕੂਲ ਸੰਪੂਰਣ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਬੇਸਾਇਡ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਬੇਸਾਇਡ ਕੋੰਪ੍ਰੇਹੇਂਸਿਵ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜੋ ਮੁੰਡਿਓ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*http://www.gibnet.gi/~westside/ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ
ਅਨੂੰ ਮਲਿਕ

**ਅਨੂੰ ਮਲਿਕ** (ਜਨਮ 2 ਨਵੰਬਰ 1960) ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਸਰਦਾਰ ਮਲਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।
ਇਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਕਾਰਜ 1977 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਈ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗਾਣੇ ਲਿਖ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਫਿਰ ਤੇਰੀ ਕਹਾਨੀ ਯਾਦ ਆਈ*, *ਬਾਜ਼ੀਗਰ*, ਔਰ *ਜਾਨਮ* ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। *ਹੰਟਰਵਾਲੀ* ਨਾਮਕ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਾਇਿਕੀ ਦਾ ਸਫਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ (ਅਭਿਨੇਤਾ)

**ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ** (ਬੰਗਾਲੀ: ইমরান খ়ান ਜਨਮ 13 ਜਨਵਰੀ 1983) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ ਆਮਿਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮੰਸੂਰ ਖਾਨ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਹੈ। ਖਾਨ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ 'ਜਾਨੇ ਤੂੰ ਜਾਂ ਜਾਨੇ ਨਾ' ਨਾਲ ਅਦਾਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵੇਂ ਐਕਟਰ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਆਈ ਹੇਟ ਲਵ ਸਟੋਰੀਜ' (2010), ਦੇਲੀ ਬੇਲੀ (2011) ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਰਦਰ ਦੀ ਦੁਲਹਨ (2011) ਵਰਗੀਆਂ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਫਿਲਮੋਗ੍ਰੈਫੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਭਿਨੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਅਦਨਾਨ ਸਾਮੀ

**ਅਦਨਾਨ ਸਾਮੀ ਖਾਨ** (ਜਨਮ ਅਗਸਤ 15, 1973), ਜਾਂ ਸਿਰਫ **ਅਦਨਾਨ ਸਾਮੀ** ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਐਕਟਰ ਅਤੇ ਪਿਆਨੋ ਵਜਾਉਣੇ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਕਨਾਡਾ ਤੋਂ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਅਦਨਾਨ ਸਾਮੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਅਰਸ਼ਦ ਸਾਮੀ ਖਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਫ਼ਾਰਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਜੈਜ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਡਿਸਕੋਗਰਾਫ਼ੀ
ਚੰਦੇਰੀ

ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਸ਼ੋਕ ਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ **ਚੰਦੇਰੀ** (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ: चंदेरी (ਦੇਵਨਾਗਰੀ), چندیری (ਨਸਤਾਲੀਕ)) ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਗਰ ਹੈ। ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਦੀ ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਬਸਿਆ ਇਹ ਨਗਰ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ ਤੋਂ 127 ਕਿ.ਮੀ., ਲਲਿਤਪੁਰ ਤੋਂ 37 ਕਿਮੀ. ਅਤੇ ਈਸਾਗੜ ਤੋਂ ਲੱਗਭੱਗ 45 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਬੇਤਵਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬਸਿਆ ਚੰਦੇਰੀ ਪਹਾੜੀ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਵਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਨਗਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੁਕੂਨ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਗੁਜਾਰਨ ਲਈ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬੁੰਦੇਲ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਨੇਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਇੱਥੇ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਗਰ ਦੀ ਚਰਚਾ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 11ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਗਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੌਜੀ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਤੋਂ ਹੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਲਈ ਚੰਦੇਰੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚਰਚਿਤ ਹੈ।
## ਚੰਦੇਰੀ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਧਰਮ
ਚੰਦੇਰੀ ਦੇ ਜੈਨ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ:

# ਸ਼੍ਰੀ ਚੋਬੀਸੀ ਜੈਨ ਮੰਦਰ 
# ਸ਼੍ਰੀ ਖੰਡਰਗਿਰੀ ਜੈਨ ਮੰਦਰ 
# ਸ਼੍ਰੀ ਥੋਬੋਨਜੀ ਜੈਨ ਮੰਦਰ 
# ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦਪ੍ਰਭਾ ਡੀ. ਜੈਨ ਮੰਦਰ
## ਇਤਿਹਾਸ
ਚੰਦੇਰੀ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਚੰਦੇਰੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਪਿਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਿਆਂ ਤੇ ਭਾਰੂ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਾਲਵਾ, ਮੈਵਾੜ, ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਕਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਮੁੱਖ ਰਸਤੇ ਦੇ ਲਾਗੇ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਚੰਦੇਰੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੌਜੀ ਚੌਕੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ 'ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਚੰਦੇਰੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਸ਼ੂਪਾਲ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਲਫ਼ਾ

**ਅਲਫ਼ਾ** (ਵੱਡਾ Α, ਛੋਟਾ α; ਯੂਨਾਨੀ: Άλφα Álpha) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਅੰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਮੁੱਲ 1 ਹੈ। ਇਹ ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਅੱਖਰ ਅਲੀਫ਼  ਦਾ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਹੈ। ਲਾਤੀਨੀ A ਤੇ ਸਿਰੀਲੀਕ A ਦੀ ਉਪਜ ਅਲਫ਼ਾ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ *ਅਲਫ਼ਾ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ *ਸ਼ੁਰੂਆਤ* ਜਾਂ *ਪਹਿਲੇ* ਦਾ ਸਮ-ਅਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਦੀਆਂ ਯੂਨਾਨ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਵਰਤੋਂ
### ਯੂਨਾਨੀ
ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ [a] ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਧੁਨੀਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੰਬੀ ([a:]) ਜਾਂ ਛੋਟੀ ([a]), ਦੋਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਉਚਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਲਿਖਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਲੰਬੇ ਤੇ ਛੋਟੇ ਅਲਫ਼ੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਾਕਰਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਅਲਫ਼ੇ ਦੀ ਸ੍ਵਰ ਲੰਬਾਈ ਲੁਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ ਅਲਫ਼ੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਹਾਰਣਾਂ ਵਿੱਚ [a] ਨੂੰ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
#### ਯੂਨਾਨੀ ਵਿਆਕਰਣ
### ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ
### ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧੁਨਾਤਮਕ ਵਰਣਮਾਲਾ
## ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਵਾਦ
### ਨਿਰੁਕਤੀ
ਅਲਫ਼ਾ ਦੀ ਨਿਰੁਕਤੀ ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਅੱਖਰ ਅਲੀਫ਼ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ "ਬਲ਼ਦ" ਹੈ।

### ਅਲਫ਼ਾ ਤੇ ਓਮੇਗਾ
### ਭਾਸ਼ਾ
## ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੰਕੇਤੀਕਰਣ
* ਯੂਨਾਨੀ ਅਲਫ਼ਾ / ਕਾਪਟਿਕ ਅਲਫ਼ਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਵਰ
ਗਾਮਾ

**ਗਾਮਾ** (ਵੱਡਾ: Γ, ਛੋਟਾ: γ; ਯੂਨਾਨੀ: Γάμμα ਗਾਮਾ) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਡੈਲਟਾ (ਅੱਖਰ)

**ਡੈਲਟਾ** (ਵੱਡਾ: Δ, ਛੋਟਾ: γ; ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨਾਨੀ: Δέλτα Délta; ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਨਾਨੀ: [ˈðelta]) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਬੀਟਾ

**ਬੀਟਾ** (ਵੱਡਾ Β, ਛੋਟਾ β; ਯੂਨਾਨੀ: Βήτα Bḗta) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅੱਖਰ ਹੈ।

## ਨਾਮ
## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਅੱਖਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਫੋਨੀਸ਼ੀਅਨ ਅੱਖਰ ਬੈੱਥ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ|

## ਵਰਤੋਂ
### ਗਿਣਤੀ 'ਚ
ਯੂਨਾਨੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬੀਟਾ ਦਾ ਮੁੱਲ 2 ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ B ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|

### ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਚ
ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਬੀਟਾ ਸ਼ਬਦ ਸੋਫਟਵੇਅਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ-ਅਰਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਖਰੀ ਪ੍ਰੀਖਣ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰੀਖਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਜਿਸਦਾ ਸੰਸਕਰਨ ਅੰਕ 0.n ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ|

### ਵਿੱਤੀ ਖੇਤਰ 'ਚ
### ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ 'ਚ
* ਬੀਟਾ ਰਸਾਓ: ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ
* ਬੀਟਾ ਕੋਣ: ਗਣਿਤ 'ਚ ਕੋਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ

### ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧੁਨੀਆਤਮਕ ਅੱਖਰ
### ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਈਟਾ

**ਈਟਾ** (ਵੱਡਾ: Η, ਛੋਟਾ: η; ਯੂਨਾਨੀ: ἦτα ;) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਆਓਟਾ

**ਆਓਟਾ** (ਵੱਡਾ: Ι, ਛੋਟਾ: ι; ਯੂਨਾਨੀ: Ιώτα [iɔ̌ːta]) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਕਾਪਾ

**ਕਾਪਾ** (ਵੱਡਾ: Κ, ਛੋਟਾ: κ ਜਾਂ ϰ; ਯੂਨਾਨੀ: κάππα) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਲੈਮਡਾ

**ਲੰਮਡਾ** (ਵੱਡਾ: Λ, ਛੋਟਾ: λ; ਯੂਨਾਨੀ: Λάμβδα or Λάμδα, ਲੰਮਡਾ ਜਾਂ ਲੰਮਥਾ) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ ਗਿਆਰਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ। ਗ੍ਰੀਕ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਮੁੱਲ 30 ਹੈ। ਇਹ ਫੋਨੀਸ਼ੀਅਨ ਅੱਖਰ ਲਾਮੇਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਲਾਤੀਨੀ L ਅਤੇ ਸਿਰਿਲਿਕ El ਵੀ ਇਸੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। 

## ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
### ਵੱਡਾ ਲੈਮਡਾ - 
### ਛੋਟਾ ਲੈਮਡਾ - 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਜ਼ੀਟਾ

**ਜ਼ੀਟਾ** (ਵੱਡਾ: Ζ, ਛੋਟਾ: ζ; ਯੂਨਾਨੀ:ζήτα ; ਕਲਾਸੀਕਲ ਯੂਨਾਨੀ: [ˈdzɛːta] or [ˈzdɛːta] zḗta, ; ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਨਾਨੀ: [ˈzita] zíta) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਥੀਟਾ

**ਥੀਟਾ** (ਵੱਡਾ Θ, ਛੋਟਾ θ ਜਾਂ ϑ; ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨਾਨੀ: θῆτα [tʰɛ̂ːta]; ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਨਾਨੀ: θήτα [ˈθita]) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਨਿਊ (ਅੱਖਰ)

**ਨਿਊ** /njuː/(ਵੱਡਾ: Ν, ਛੋਟਾ: ν ; ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਨਾਨੀ: Νι [ni] Ni) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ 13ਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਜੌਨ ਮੇਸਫ਼ੀਲਡ

**ਜੌਨ ਐਡਵਰਡ ਮੇਸਫ਼ੀਲਡ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: John Edward Masefield) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਲ ਨਾਵਲਾਂ, "ਦ ਮਿੱਡਨਾਈਟ ਫ਼ੋਕ" ਅਤੇ "ਦ ਬੌਕਸ ਆੱਫ਼ ਡਿਲਾਈਟ" ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ "ਦ ਐਵਰਲਾਸਟਿੰਗ ਮਰਸੀ" ਅਤੇ "ਸੀ-ਫ਼ੀਵਰ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਰ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਨਾਂਵ ਵਾਕੰਸ਼

ਵਿਆਕਰਨ ਵਿੱਚ **ਨਾਂਵ ਵਾਕੰਸ਼** ਵਾਕੰਸ਼ ਦੀ ਉਹ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਸ਼ਬਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਆਵੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਕੰਸ਼
ਪਾਈ (ਅੱਖਰ)

**ਪਾਈ** (ਯੂਨਾਨੀ: [pi], ਵੱਡਾ: Π, ਛੋਟਾ: π) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ 16ਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਐਪਸੀਲੋਨ

**ਐਪਸੀਲੋਨ** (ਯੂਨਾਨੀ: έψιλον, ਵੱਡਾ: E, ਛੋਟਾ: ε) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਰੋ

**ਰੋ** (/roʊ/; ਵੱਡਾ: Ρ, ਛੋਟਾ: ρ ਜਾਂ ϱ) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ 17ਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਸਿਗਮਾ

**ਸਿਗਮਾ** (ਯੂਨਾਨੀ: σίγμα; ਵੱਡਾ: Σ, ਛੋਟਾ: σ) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ 18ਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਫਾਈ

**ਫਾਈ**(ਵੱਡਾ: Φ, ਛੋਟਾ: φ ਜਾਂ ਗਣਿਤ ਸੰਕੇਤ ϕ ; ਅਧੁਨਿਕ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾਰਨ:[ਫੀ]) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ 21ਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਕਾਈ

**ਕਾਈ** (ਵੱਡਾ: Χ, ਛੋਟਾ: χῖ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾਰਨ: *ਕਾਈ* ਜਾਂ *ਕੀ*) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ 22ਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਸਾਈ (ਅੱਖਰ)

**ਸਾਈ**(ਵੱਡਾ: Ψ, ਛੋਟਾ: ψ ਯੂਨਾਨੀ ψῖ /ˈpsiː/) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ 22ਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਮਿਊ (ਅੱਖਰ)

**ਮਿਊ** (ਵੱਡਾ: Μ, ਛੋਟਾ: μ ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ: μῦ [mŷː], ; ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਨਾਨੀ: μι or μυ [mi]) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ 12ਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਹਿਪੋਕਰਾਤਿਸ

**ਹਿਪੋਕਰਾਤਿਸ** (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ: Ἱπποκράτης; Hippokrátēs; 460 ਈ.ਪੂ. - 370 ਈ.ਪੂ.) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿਕਿਤਸਕ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕ
ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ

**ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: William Shakespare) ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ 38 ਨਾਟਕ, 154 ਛੋਟੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਏ। 1589 ਤੋਂ 1613 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਉੱਘੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। "ਏ ਮਿਡਸਮਰ ਨਾਈਟ'ਜ਼ ਡ੍ਰੀਮ", "ਹੈਮਲੇਟ", *ਮੈਕਬੈਥ*, "ਰੋਮੀਓ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ", "ਕਿੰਗ ਲੀਅਰ", "ਉਥੈਲੋ" ਅਤੇ "ਟਵੈਲਥ ਨਾਈਟ" ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਚਰਚਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ‘ਏਵਨ’ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ’ਤੇ ਵਸੇ ਉਦੋਂ ਪਿੰਡ, ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰ ‘ਸਟਰੈਟਫੋਰਡ’ ਵਿੱਚ 26 ਅਪਰੈਲ, 1564 ਨੂੰ ਹੋਈਆਂ। ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਜਨਮ ਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਸਟਰੈਟਫੋਰਡ-ਅਪੋਨ-ਏਵਨ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਐਨ ਹੈਥਵੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹੋਏ: ਸੁਜ਼ਾਨਾ (ਪੁੱਤਰੀ), ਅਤੇ ਦੋ ਜੁੜਵੇਂ ਬੱਚੇ, ਹੈਮਨੇਟ ਅਤੇ ਜੂਡਿਥ। 1585 ਅਤੇ 1592 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹਨਾਂਨੇ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਕਟਰ, ਲੇਖਕ, ਅਤੇ 'ਲਾਰਡ ਸ਼ੈਮਬਰਲੇਨ'ਜ਼ ਮੈੱਨ' (ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਕਿੰਗ'ਜ਼ ਮੈੱਨ' ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ) ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਭਿਆਲ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 1613 ਦੇ ਲਾਗੇ-ਚਾਗੇ 49 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਸਟਰੈਟਫੋਰਡ ਆ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਘੱਟ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੈਕਸ ਜੀਵਨ, ਧਾਰਮਿਕ ਖਿਆਲਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਿਆਸਰਾਈਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ 1589 ਅਤੇ 1613 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਚੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਟਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਮੇਡੀਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ 1608 ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤਰਾਸਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ "ਹੈਮਲੇਟ", *ਮੈਕਬੈਥ*, "ਕਿੰਗ ਲੀਅਰ", ਅਤੇ "ਉਥੈਲੋ" ਵੀ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਟ੍ਰੈਜੀ-ਕਮੇਡੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਮਾਂਸ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1564
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1616
ਹੈਰਮਨ ਲੈੱਮ

**ਹਰਮਨ ਲਾਮ** (19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1890 - 16 ਦਸੰਬਰ 1930) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਬੈਂਕ ਡਕੈਤ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਆਣੇ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਬੈਂਕ ਡਕੈਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਬੈਂਕ ਡਕੈਤੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਰੂਸ਼ੀਆ ਫੌਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸਿਪਾਹੀ ਲਾਮ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਡਾਕੇ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਸਾਰੇ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਡਕੈਤੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਘੇਰਨ" ਅਤੇ ਸੰਕਟਕਾਲੀ ਰਸਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ। "ਦ ਲਾਮ ਤਕਨੀਕ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਫਲ ਬੈਂਕ ਡਕੈਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1890
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1930
ਪਰਸੀ ਬਿਸ਼ ਸ਼ੈਲੇ

**ਪਰਸੀ ਬਿਸ਼ ਸ਼ੈਲੇ** (/Pɜrsi bɪʃ ʃɛli/, 4 ਅਗਸਤ 1792 - 8 ਜੁਲਾਈ 1822) ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੋਮਾਂਸਾਵਾਦੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਹਲਾਤਰੀਨ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰਾਜਨਿਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਸਨ। ਪਰ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੈਲੈ ਉਨਾ ਦ੍ਰਿਸ੍ਤੀਵਾਦੀ ਕਵੀਆ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਰਡ ਬੈਏਰਨ, ਲੇਹ ਹਨਟ, ਥੋਮਸ ਲਵ ਪੀਕੋਕ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮੇਰੀ ਸ਼ੈਲੇ, frankenstein ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ, ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1792
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1822
ਓਮੇਗਾ

**ਓਮੇਗਾ** (ਵੱਡਾ Ω, ਛੋਟਾ ω; ਯੂਨਾਨੀ: Άλφα Álpha) ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦਾ 24ਵਾਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ
ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਗਿਆਨ

**ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਗਿਆਨ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Stylistics), ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ - ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਰਥਾਤ‌‌‌‌ ਜਿਸ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਉਹ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ। ’ਸ਼ੈਲੀ’ ਸ਼ਬਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸਟਾਈਲ (Style) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪਾਂਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀਵਿਗਿਆਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸਟਾਈਲਿਸਟਿਕਸ (Stylistics)ਦਾ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਇਹ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਨਿੱਜੀ ਡੋਮੇਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਰਾਬਰਟ ਬਰਟਨ

**ਰਾਬਰਟ ਬਰਟਨ** (8 ਫਰਵਰੀ 1577 – 25 ਜਨਵਰੀ 1640) ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੀ ਕਿਤਾਬ "ਦ ਅਨਾਟਮੀ ਆਫ਼ ਦ ਮੈਲਨਕਲੀ" ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਹ ਲਿਂਡਲੀ, ਲੈਸੈਸਟਰਸ਼ਾਇਰ. ਲਿਡਲੀ, ਲੈਸਟਰਸ਼ਾਇਰ ਵਿਖੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਰੌਬਰਟ ਬਰਟਨ ਰਾਲਫ਼ ਅਤੇ ਡਰੋਥੀ ਬੁਰਟਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਬੁਰਟਨ ਜਿਸਦੀ ਮੌਤ 1645 ਵਿੱਚ ਹੋਈ) ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ। 
 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1577
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1640
ਰਣਸੀਂਹ ਕਲਾਂ

**ਰਣਸੀਂਹ ਕਲਾਂ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ

**ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੋਗੇ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵੀ ਹੈ। ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਲਗਭਗ 34 ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਹ ਮੋਗਾ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਚੰੜੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 175 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਤੇ ਧੂੜਕੋਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਮਧੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਮੋਗਾ, ਬਰਨਾਲਾ, ਬਠਿੰਡਾ, ਫਰੀਦਕੋਟ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਹਨ। ਇਹ ਬਰਨਾਲਾ ਤੋਂ 41 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਾਬਾ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਰਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਸਨ।

ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 10,852 ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮਿਊਂਨਿਸਪਲ ਕਮੇਟੀ ਹੈ।
thumb|ਮੋਗਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ, 44 N NW ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ (1921) ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਬਲਾਕ ਨਕਸ਼ਾ
ਸੰਤਾਲੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਵੇਲੇ ਇਥੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦਾ ਜਾਨੀਂ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਏ ਸਨ ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਕਾਫਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਕੂਲ ਹਨ।

# ਕਮਲਾ ਨਹਿਰੂ ਸੈਨੇਟ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ
# ਰਾਇਲ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, 
# ਗ੍ਰੀਨ ਵੈਲੀ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, 
# ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ
# ਐਮਜੀ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ 

## ਗੈਲਰੀ

ਤਸਵੀਰ:Gurdwara at Nihal Singh Wala.jpg|ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦਵਾਰਾ
ਤਸਵੀਰ:Abu Bakr Mosque, Nihal Singh Wala.jpg| ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਅਬੂ ਬਕਰ ਮਸਜਿਦ 
ਤਸਵੀਰ:Church, Nihal Singh Wala.jpg|thumb|ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਵਿਖੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਤਸਵੀਰ:Baba Khetarpal.jpg|ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਖੇਤਰਪਾਲ ਜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
ਤਸਵੀਰ:Baba Khetarpal Ji.jpg|ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਖੇਤਰਪਾਲ ਜੀ ਦੀ ਸਮਾਧ
ਤਸਵੀਰ:ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੀ ਫੁਟਬਾਲ ਟੀਮ.jpg|ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ (2017-18)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ‎
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲੀਬੀਆ

**ਲੀਬੀਆ** (, ਬਰਬਰ: ⵍⵉⴱⵢⴰ) ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਮਘਰੇਬ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਿਸਰ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੂਡਾਨ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਾਡ ਅਤੇ ਨਾਈਜਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਲਜੀਰੀਆ ਅਤੇ ਤੁਨੀਸੀਆ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਕਰੀਬਨ ੧੮ ਲੱਖ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ੧੭ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ
Libyan districts are further subdivided into Basic People's Congresses which act as townships or boroughs. The following table shows the largest cities, in this case with population size being identical with the surrounding district (see above).

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* The European Library
* http://countrystudies.us/libya/

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਬੈਂਕ ਡਕੈਤੀ

**ਬੈਂਕ ਡਕੈਤੀ** ਬੈਂਕ ਵਿਚੋਂ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਜੁਰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਕੈਤ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨ ਦਾ ਡਰ ਦੇ ਕੇ ਜਾਂ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਪੈਸਾ, ਲੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਡਕੈਤੀ ਜਾਂ ਠੱਗੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਜਾਂ ਕਾਬੂ ਚੋਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਜਾਂ ਡਰਾ ਕੇ ਖੋਹਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੁਰਮ
ਸੁਨਾਮੀ

**ਸੁਨਾਮੀ** (ਜਪਾਨੀ: 津波 ਤੋਂ, ਭਾਵ "ਬੰਦਰਗਾਹ ਛੱਲ") ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਲ-ਪਿੰਡ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ, ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਹਟਣ ਜਾਂ ਥਾਂ ਬਦਲਣ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੁਚਾਲ, ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਵਿਸਫੋਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ-ਹੇਠਲੇ ਸਫੋਟ (ਪਾਣੀ-ਹੇਠਲੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਯੰਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਫੋਟੀ ਧਮਾਕਾ), ਭੋਂ-ਖਿਸਕਾਅ, ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਸਿਲਾਂ ਦਾ ਡਿੱਗਣਾ, ਉਲਕਾ ਪਿੰਡ ਟੱਕਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ-ਹੇਠਲੀਆਂ ਜਾਂ ਉਤਲੀਆਂ ਗੜਬੜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਨਾਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।

ਯੁਨਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਥੂਸੀਡਾਈਡਸ ਨੇ ੪੨੬ ਈ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸੁਨਾਮੀ ਸਮੁੰਦਰ-ਹੇਠਲੇ ਭੁਚਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਪਰ ਸੁਨਾਮੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਸਮਝ ੨੦ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੁੱਛ ਰਹੀ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਮਝਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਘੋਖ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਜ-ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਭੁਚਾਲ ਸੁਨਾਮੀ ਪੈਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜਦਕਿ ਕਈ ਛੋਟੇ ਭੁਚਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮਹਾਂਸਾਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਨਾਮੀ ਦੀ ਰਾਹਦਾਰੀ ਦਾ ਸਹੀ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਹੀ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣਾ ਕਿ ਸੁਨਾਮੀ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਤਟਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡੇਗੀ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ
***ਸੁਨਾਮੀ*** ਸ਼ਬਦ ਜਪਾਨੀ 津波 ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੋ ਕੰਜੀਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ  (*ਸੂ*) ਭਾਵ "ਬੰਦਰਗਾਹ" ਅਤੇ  (*ਨਾਮੀ*) ਭਾਵ "ਲਹਿਰ"।

ਸੁਨਾਮੀ ਨੂੰ ਕਈ ਵੇਰ **ਜਵਾਰ-ਭਾਟਾਈ ਛੱਲਾਂ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ, ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਨਾਮੀ ਦਾ ਜਵਾਰ-ਭਾਟਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਨਾਮੀ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਅਕੇਹਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹਨ *ië beuna* ਜਾਂ *alôn buluëk* (ਉਪ-ਬੋਲੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ). ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ *ਆਲ਼ੀ ਪੇਰੱਲਈ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸੁਮਾਤਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਦੇ ਲਾਗੇ ਪੈਂਦੇ ਸਿਮਿਊਲਿਊ ਟਾਪੂ ਵਿਖੇ ਇਸਨੂੰ ਦੇਵਾਯਾਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ *ਸਮੌਂਗ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਗੁਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ *ਇਮੌਂਗ*। ਸਿੰਗਕਿਲ (ਅਕੇਹ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਨਾਮੀ ਦਾ ਨਾਮ *ਗਲੋਰੋ* ਹੈ।

## ਲੱਛਣ
ਸੁਨਾਮੀ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ: ਤੇਜ ਦਤੀ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੰਧ ਦਾ ਭੰਨਣਯੋਗ ਬਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਜਮੀਨ ਤੋਂ ਪਿਛਾਂਹ ਖਿਸਕਣਾ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਰੋੜ੍ਹ ਕੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਣਾ ਭਾਵੇਂ ਛੱਲ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਭਾਵੇਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹਵਾ-ਛੱਲਾਂ ਦੀ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ (ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਚੋਟੀ ਤੱਕ) ਕੁਝ ੧੦੦ ਮੀਟਰ (੩੩੦ ਫੁੱਟ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਚਾਈ ਕੁਝ ੨ ਮੀਟਰ (੬.੬ ਫੁੱਟ) ਪਰ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਨਾਮੀ ਦੀ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ ਲਗਭਗ ੨੦੦ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (੧੨੦ ਮੀਲ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਛੱਲ ੮੦੦ ਕਿ.ਮੀ./ਘੰਟਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਗਤੀ 'ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਤਰੰਗ-ਕੰਬਣ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਲਈ ੨੦ ਤੋਂ ੩੦ ਮਿੰਟ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ ਸਿਰਫ਼ ੧ ਮੀਟਰ (੩.੩ ਫੁੱਟ) ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਇਸਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ।

ਜਪਾਨੀ ਨਾਮ "ਬੰਦਰਗਾਹ ਛੱਲ" ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵੇਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮਛੇਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸਧਾਰਨ ਛੱਲ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਪਰ ਭੋਂ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਛੱਲ ਦੇ ਕਹਿਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।

ਲਗਭਗ ੮੦% ਸੁਨਾਮੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਲ-ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੰਭਵ ਹਨ। ਇਹ ਭੁਚਾਲ, ਭੋਂ-ਖਿਸਕਾਅ, ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਵਿਸਫੋਟ, ਉਲਕਾ-ਪਿੰਡਾਂ ਆਦਿ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ
ਸੁਨਾਮੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਲਈ ਕੁਝ ਘੋਖਾਂ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਯਤਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਯੁੱਧ ਵੇਲੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਫੌਜ-ਬਲ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸੀਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਕ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸਫੋਟ ਰਾਹੀਂ ਛੋਟੀਆਂ ਸੁਨਾਮੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਸੀ; ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ
ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰ

**ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰ** (ਯੂਨਾਨੀ: λογική ਤੋਂ) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲਾਜਿਕ (Logic) ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਕਸ਼ਪਾਦ ਗੋਤਮ ਜਾਂ ਗੌਤਮ (300 ਈ.) ਦਾ ਨਿਆਇ ਸੂਤਰ ਪਹਿਲਾ ਗਰੰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ  ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਤਰਕ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਹੀ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ। ਮਗਰਲੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਹਿਤ ਆਮ ਬੌਧਿਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ, ਪਹਿਲੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਅਧਿਐਨ ਦਰਸ਼ਨ, ਗਣਿਤ, ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸਾਖਾਵਾਂ
ਵੀਅਤਨਾਮ

**ਵੀਅਤਨਾਮ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਵੀਅਤਨਾਮ ਦਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ** (*ਵੀਅਤਨਾਮੀ: Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam*), ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਇੰਡੋਚਾਈਨਾ ਪਰਾਇਦੀਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ। 2011 ਤੱਕ 8.78 ਕਰੋੜ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 13ਵਾਂ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ 8ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਵੀਅਤਨਾਮ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ "ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤ" ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਮ ਨੂੰ 1945 ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੀਨ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਲਾਓਸ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੰਬੋਡੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। 1976 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇ ਮੁੜ-ਏਕੀਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹਨੋਈ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਸਿੱਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Banana split (outside its origin).jpg|ਇਹ "ਚਾ ਚੈਨ ਟੈਂਗ" ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ, ਮਕਾਓ ਅਤੇ ਗੁਆਂਗਡਾਂਗ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
File:Hamoung Sapa Children.jpg|ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿਚ ਸਾਪਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਕ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਬੱਚੇ ਚਿੱਕੜ ਵਿਚ ਖੇਡਦੇ ਹਨ
File:Hanoi Vietnam.jpg|ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇ ਹਨੋਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਰਸਾਤੀ ਗਲੀ ਤੇ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਦੀ ਦੁਕਾਨ
File:Temple in Da Nang.jpg|ਦਿ ਨੰਗ ਵਿਚ ਮੰਦਰ
File:Sapa-Vietnam.jpg|ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਔਰਤਾਂ
File:Women in the street selling fruits - Hoi An.jpg|ਗਲੀ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਫਲ ਵੇਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ
ਵੀਅਤਨਾਮ ਨੂੰ 58 ਸੂਬਿਆਂ (ਵੀਅਤਨਾਮੀ: *tỉnh*, ਚੀਨੀ , *shěng* ਤੋਂ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ (*thành phố trực thuộc trung ương*) ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।

ਸੂਬੇ ਸੂਬਾਈ ਨਗਰਪਲਿਕਾਵਾਂ (*thành phố trực thuộc tỉnh*), ਨਗਰ-ਖੇਤਰਾਂ (*thị xã*) ਅਤੇ ਕਾਊਂਟੀਆਂ (*huyện*) ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਗੋਂ ਨਗਰਾਂ(*thị trấn*) ਜਾਂ ਪਰਗਣਿਆਂ (*xã*) ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸਤ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਅੱਗੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ (*quận*) ਅਤੇ ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅੱਗੋਂ ਹਲਕਿਆਂ (*phường*) ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਭੂਗੋਲ
ਵੀਅਤਨਾਮ 8° ਤੋਂ 24° ਉੱਤਰੀ ਲੈਟੀਟਿਊਡ ਅਤੇ 102° ਤੋਂ 110° ਪੂਰਬੀ ਲੌਂਗੀਟਿਊਡ ਵਿਚਕਾਰ ਕਰੀਬ 127,881 ਮੁਰੱਬਾ ਮੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜਰਮਨੀ ਲਗਭਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਧਰਤੀ ਪਹਾਡੀ ਅਤੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੇ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
* CIA World Factbook 
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੀਅਤਨਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਕ-ਪਾਰਟੀ ਰਾਜ