ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਸੰਗੀਤ

[thumb|400x400px|Video of Dhol, string instrument (Ektara) and [ਬੀਨ|Been musicians at Surajkund International Crafts Mela (c. 12 Feb 2012).]]
**ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ** ਦੋ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਹਨ: ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਦੇਸੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ (ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਸੰਗੀਤ)। ਉਹ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ, ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ, ਵਾਢੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

#### ਫਰਕ 
ਮੇਵਾਤੀ ਘਰਾਣਾ ਮੇਵਾਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਅਪ੍ਰੈਂਟਿਸਸ਼ਿਪ ਕਬੀਲਾ ਹੈ। ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਵੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਰਾਵਾਂ ਯੂ. ਘੱਗੇ ਨਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਯੂ. 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੋਧਪੁਰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭੋਪਾਲ ਦਾ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ।  ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ  ਜੋਧਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਘੱਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ)।  ਇਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਸੁਹਜ, ਸ਼ੈਲੀ, ਅਭਿਆਸਾਂ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਘਰਾਣਾ ਗਵਾਲੀਅਰ ਅਤੇ ਕੱਵਾਲ ਬਚਨ (ਦਿੱਲੀ) ਦੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ। ਘਰਾਣੇ ਨੇ ਪੰਡਿਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਸਰਾਜ ਨੇ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਬਣਾਇਆ।

### ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਦੇਸੀ/ਦੇਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ 
ਹਰਿਆਣਵੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਦੇਸੀ (ਦੇਸੀ) ਰੂਪ ਰਾਗ ਭੈਰਵੀ, ਰਾਗ ਭੈਰਵ, ਰਾਗ ਕਾਫੀ, ਰਾਗ ਜੈਜੈਵੰਤੀ, ਰਾਗ ਝਿੰਝੋਟੀ ਅਤੇ ਰਾਗ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਗੀਤ, ਬਾਲ ਗੀਤ, ਰਸਮੀ ਗੀਤ (ਵਿਆਹ) ਗਾਉਣ ਲਈ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।, ਆਦਿ) ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੂਰਨ ਭਗਤ। ਅਹੀਰ ਵੀ ਸੱਤ ਅਰਧ-ਧੁਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸੁਰੀਲੇ ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਕਿੱਸਾ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਹਾਲਦੇ ਸੁਲਤਾਨ, ਸਤੀ ਮਨੋਰਮਾ, ਜੈ ਸਿੰਘ ਕੀ ਮੌਤ, ਸਰਾਂ ਦੇ, ਆਦਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਰਾਸ ਲੀਲਾ ਅਤੇ "ਰਾਗਿਨੀ" ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹਨ। ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਰਾਗਿਨੀ ਰੂਪ ਲਖਮੀ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਮੌਸਮੀ, ਪਿਆਰ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੱਗਣ ( ਉਪਨਾਮੀ ਰੁੱਤ/ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਗੀਤ), ਕੱਤਕ (ਉਪਨਾਮੀ ਰੁੱਤ/ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਗੀਤ), ਸਨਮਾਨ (ਉਪਨਾਮੀ ਰੁੱਤ/ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਗੀਤ।, ਬੰਦੇ-ਬੰਦੀ (ਪੁਰਸ਼-ਔਰਤ ਜੋੜੀ ਗੀਤ),  (ਔਰਤਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੀਤ)। ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਗਤੀ ਮੰਗਲ ਗੀਤ (ਸ਼ੁਭ ਗੀਤ) ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਜਨ, ਭੱਟ (ਵਿਆਹ ਦਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੁਆਰਾ ਲਾੜੀ ਜਾਂ ਲਾੜੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਸਗਾਈ, ਬਾਨ (ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਜਿੱਥੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ), ਕੂਆਂ। ਪੂਜਨ (ਇੱਕ ਰੀਤ ਜੋ ਕਿ ਖੂਹ ਜਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਰਦ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ), ਸੰਝੀ ਅਤੇ ਹੋਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ।
## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Plucked string instruments (5) Indian string instruments, Sarod, Sitar, Iktara - Soinuenea.jpg|ਸਰੋਦ, ਸਿਤਾਰ ਅਤੇ ਇਕਤਾਰਾ
ਤਸਵੀਰ:The Childrens Museum of Indianapolis - Sarangi.jpg|ਸਾਰੰਗੀ
ਤਸਵੀਰ:Shehnai.jpg|ਸ਼ਹਿਨਾਈ
ਤਸਵੀਰ:Pakistani Qawwali Harmonium.jpg|ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ
ਤਸਵੀਰ:Chimta (5945190629).jpg|ਚਿਮਟਾ
ਤਸਵੀਰ:Dhadd.jpg|ਢੱਡ
ਤਸਵੀਰ:Dholak.jpg|ਢੋਲਕ
ਤਸਵੀਰ:Manjeera or Taal.jpg|ਮੰਜੀਰਾ
ਤਸਵੀਰ:Khartal1.jpg|ਖਰਟਲ ਬਲਾਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੋੜਾ
ਤਸਵੀਰ:Tambour Damaru (British Museum) (8697430998).jpg|ਡਮਰੂ
ਤਸਵੀਰ:Duggi1.JPG|ਡੁੱਗੀ (ਢੋਲ)
ਤਸਵੀਰ:Mechendaf.jpg|ਇੱਕ ਔਰਤ ਡੈਫ ਖੇਡ ਰਹੀ ਹੈ
ਤਸਵੀਰ:Hariprasad Chaurasia in Concert.jpg|ਹਰੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ ਬੰਸਰੀ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ
ਤਸਵੀਰ:Beeninstrument.jpg|ਪੁੰਗੀ
ਤਸਵੀਰ:Schlangenbeschwörer-Delhi-1973.jpg|ਇੱਕ ਸੱਪ ਚਾਰਮਰ ਬੀਨ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਤਸਵੀਰ:Ghungroo.jpg|ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ
ਤਸਵੀਰ:Namrta Rai - Ghungroos.jpg|400 ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਨਾਲ ਡਾਂਸਯੂਜ਼
ਤਸਵੀਰ:Nagara, a percussion instrument, Rajasthan.jpg|ਨਗਾਰਾ ਕੈਟਲਡਰਮ ਹਨ ਜੋ *ਸ਼ਹਿਨਾਈ* ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ
ਤਸਵੀਰ:BD Dhaki.JPG|ਢੱਕ
ਤਸਵੀਰ:Kumda and satti.JPG|ਘੜੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਰਬੜ ਦਾ ਢੱਕਣ ਪਾ ਕੇ ਘੜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਤਸਵੀਰ:Vegetarian Curry.jpeg|ਥਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੋਟੀ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਤਸਵੀਰ:Carved Conch.jpg|ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਵਾਮਾਵਰਤ ਸ਼ੰਖ, *ਲਗਭਗ* 11-12ਵੀਂ ਸਦੀ, ਪਾਲ ਕਾਲ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਹਰਿਆਣਵੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
* ਹਰਿਆਣਵੀ ਲੋਕ ਨਾਚ
* ਹਰਿਆਣਵੀ ਭਾਸ਼ਾ
* ਹਰਿਆਣਵੀ ਸੰਗ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ