ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼

**ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਧਰਤੀ)**  ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 20 ਫਰਵਰੀ 1987 ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਰਾਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਈਟਾਨਗਰ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਦੇ ਸੱਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਆਸਾਮ ਅਤੇ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਹਨ। ਇਹ ਭੂਟਾਨ ਨਾਲ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਕਮੋਹਨ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨਾਲ ਇਸਦੀ 1129 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। 

## ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ 
ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 26.28° N ਅਤੇ 29.30° N ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਅਤੇ 91.20° E ਅਤੇ 97.30° E ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 83,743 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (32,333 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ।

ਰਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਕੰਗਟੋ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 7,060 ਮੀਟਰ (23,160 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਨਏਗੀ ਕਾਂਗਸਾਂਗ, ਮੁੱਖ ਗੋਰੀਚੇਨ ਚੋਟੀ, ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਗੋਰੀਚੇਨ ਚੋਟੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ। 

ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮੇਂਗ, ਸੁਬਨਸਿਰੀ, ਸਿਆਂਗ (ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ), ਦਿਬਾਂਗ, ਲੋਹਿਤ ਅਤੇ ਨੋਆ ਦਿਹਿੰਗ ਨਦੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਣ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਸਿਆਂਗ ਨਦੀ ਤੱਕ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਆਂਗ ਅਤੇ ਨੋਆ ਡਿਹਿੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਮੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੇਂਗਦੁਆਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਰਾਪ ਅਤੇ ਲੋਂਗਡਿੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੋਆ ਡਿਹਿੰਗ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਪਟਕਾਈ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।

## ਜਲਵਾਯੂ 
ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਉਚਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਉਚਾਈ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਉਪ-ਉਪਖੰਡੀ ਜਲਵਾਯੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ-ਉਚਾਈ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ (3,500–5,500 ਮੀਟਰ) ਵਿੱਚ ਉਪ-ਉਪਖੰਡੀ ਉੱਚੀ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਅਲਪਾਈਨ ਜਲਵਾਯੂ ਹੈ। ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ 2,000 ਤੋਂ 5,000 ਮਿਲੀਮੀਟਰ (79 ਤੋਂ 197 ਇੰਚ) ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,70%–80% ਮਈ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ 
ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 63,093 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (24,360 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦਾ ਖੇਤਰ (ਇਸਦੇ ਭੂਮੀ ਖੇਤਰ ਦਾ 77%) ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੌਦੇ, ਲਗਭਗ 85 ਧਰਤੀ ਦੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ, 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਤਲੀਆਂ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਅਤੇ ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਣਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਲਪਾਈਨ, ਸ਼ਾਂਤਮਈ, ਅਤੇ ਡਵਰਫ ਰ੍ਹੋਡੋਡੈਂਡਰਨ, ਓਕ, ਪਾਈਨ, ਮੈਪਲ ਅਤੇ ਫਾਈਰ ਦੇ ਉਪ-ਉਪਖੰਡੀ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੋਲਿੰਗ ਅਤੇ ਨਾਮਦਾਫਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਹਨ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ- ਚੀਤਾ, ਬਰਫੀਲੀ ਚੀਤਾ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਹਾਥੀ, ਸਾਂਬਰ ਹਿਰਨ, ਚਿਤਲ ਹਿਰਨ, ਭੌਂਕਣ ਵਾਲਾ ਹਿਰਨ, ਸਲੋਥ ਬੀਅਰ, ਮਿਥੁਨ (ਬੋਸ ਫਰੰਟਾਲਿਸ), ਗੌੜ, ਢੋਲ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਿਲਹਰੀ, ਸੰਗਮਰਮਰ ਵਾਲੀ ਬਿੱਲੀ, ਚੀਤਾ ਬਿੱਲੀ। ਪਿਛਲੇ ਡੇਢ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਗਿਲਹਰੀਆਂ ਲੱਭੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

## ਧਰਮ 
ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅਰੁਣਾਚਲ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਕੁਦਰਤ ਪੂਜਕ (ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਧਰਮ) ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਆਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਆਦਰ ਨਾਮਲੋ, ਟਾਂਗਸਾ ਅਤੇ ਨੋਕਟੇ ਦੁਆਰਾ ਰੰਗਫ੍ਰਾਹ, ਅਪਤਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਮੇਦਾਰ ਨੇਲੋ, ਗਾਲੋ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਗੁ ਗਾਮਗੀ ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਧਰਮ ਡੋਨੀ-ਪੋਲੋ ਆਦਿ। ਅਰੁਣਾਚਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗਿਣਤੀ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਹਨ। ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਤਵਾਂਗ, ਪੱਛਮੀ ਕਾਮੇਂਗ ਅਤੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਥਰਵਾੜਾ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 30% ਈਸਾਈ ਹਨ।

2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਧਰਮ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ

* ਈਸਾਈ: 418,732 (30.26%)
* ਹਿੰਦੂ: 401,876 (29.04%)
* ਬੋਧੀ: 162,815 (11.77%)
* ਮੁਸਲਮਾਨ: 27,045 (1.95%)
* ਸਿੱਖ: 3,287 (0.24%)
* ਜੈਨ: 771 (0.06%)
* ਹੋਰ: 362,553 (26.20%)

## ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 
2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਨਿਸ਼ੀ (20.74%), ਆਦਿ (17.35%, ਆਦਿ ਅਤੇ ਗੈਲੋਂਗ), ਨੇਪਾਲੀ (6.89%), ਟੈਗਿਨ (4.54%), ਭੋਟੀਆ (4.51%), ਵਾਂਚੋ। (4.23%), ਅਸਾਮੀ (3.9%), ਬੰਗਲਾ (3.65%), ਹਿੰਦੀ (3.45%), ਚਕਮਾ (3.40%), ਅਪਤਾਨੀ (3.21%), ਮਿਸ਼ਮੀ (3.04%), ਤੰਗਸਾ (2.64%), ਨੌਕਟੇ (2.19%). %), ਭੋਜਪੁਰੀ (2.04%) ਅਤੇ ਸਾਦਰੀ (1.03%)।

## ਰਾਜ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼