open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸ਼ੀਬਾ ਅਸਲਮ ਫਾਹਮੀ

**ਸ਼ੀਬਾ ਅਸਲਮ ਫਾਹਮੀ** ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ, ਖੋਜ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ।

## ਆਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਸ਼ੀਬਾ ਅਸਲਮ ਫਾਹਮੀ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਨਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਕੱਟੜ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਨਪੁਰ ਕਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਇਹ ਵੀ ਉਹ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੀਬਾ ਨਿਯਮਤ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਝੁਕਾਅ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ੍ਹ, ਫ਼ੀਦੇਲ ਕਾਸਤਰੋ, ਚੀ ਗਵੇਰਾ ਅਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਜੰਗ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇਖਦੀ ਸੀ।

ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਤਲਾਕ ਅਤੇ "ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ" ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ। ਉਹ ਹੁਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਤਲਾਕ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜੇਕਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ &#x2013; ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਹੁੰਦਾ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਸ਼ੀਬਾ ਫਾਹਮੀ ਨੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪੋਲੀਟਿਕਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਤੋਂ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਨੇ 'ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਐਂਡ ਮਲਟੀਕਲਚਰਲਿਜ਼ਮ: ਏ ਸਟੱਡੀ ਆਫ਼ ਲੀਗਲ ਕੇਸਜ਼ ਇਨਵੋਲਵਿੰਗ ਮੁਸਲਿਮ ਵੂਮੈਨ' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਿਖਿਆ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟੋਰਲ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਫੋਕਸ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੱਖ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ 'ਤੇ ਹੈ।

ਸ਼ੀਬਾ ਫੇਹਮੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਫਾਹਮੀ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਸਿਕ *ਹੈੱਡਲਾਈਨ ਪਲੱਸ ਦਾ* ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਫਰਵਰੀ 2009 ਤੋਂ *ਜੈਂਡਰ ਜੇਹਾਦ* ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਕਾਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲਮ ਹਰ ਮਹੀਨੇ "ਹੰਸ" ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਹੈ।

## ਵਿਸ਼ਵਾਸ 
ਸ਼ੀਬਾ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇਸਲਾਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਪ੍ਰੇਰਨਾ 
ਸ਼ੀਬਾ ਫਾਹਮੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਸ਼ੀਬਾ ਦਾ ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਅਨੁਭਵ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ। ਸ਼ੀਬਾ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਸ਼ੀਬਾ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪੁਰਖ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਇਸਲਾਮ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੀਬਾ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਰਾਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971
ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ III

**ਸਰ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ** (   ; 2 ਨਵੰਬਰ 187711 ਜੁਲਾਈ 1957), **ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ III** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (   ), ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਨਿਜ਼ਾਰੀ ਇਸਮਾਈਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ 48ਵਾਂ ਇਮਾਮ ਸੀ। ਉਹ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (AIML) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ ਮੁਸਲਿਮ ਏਜੰਡੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਲੀਗ, 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਮੁਸਲਿਮ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੀ  ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਸਨ, ਪਰ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ੇਨੀਲਾ ਖੋਜਾ-ਮੂਲਜੀ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ। ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕੌਮ ਮੰਨਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਮਸ਼ਹੂਰ ' ਟੂ ਨੇਸ਼ਨ ਥਿਊਰੀ '। 1912 ਵਿੱਚ ਏਆਈਐਮਐਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ  ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਸਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਏਜੰਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਉਸਨੂੰ 1932 ਵਿੱਚ ਲੀਗ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲੀਗ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ (1937-1938) ਦੀ 18ਵੀਂ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਕਰਾਚੀ, ਸਿੰਧ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ 1877 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਦੂਜੇ (ਜੋ ਪਰਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ) ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਤੀਜੀ ਪਤਨੀ, ਨਵਾਬ ਆਲੀਆ ਸ਼ਮਸੁਲ-ਮੁਲੂਕ ਦੀ ਪੋਤੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਈਟਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
1885 ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸ਼ੀਆ ਇਸਮਾਈਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਇਮਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
thumb| ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ III ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, 1907 ਵਿੱਚ।
ਆਗਾ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਮਦਦ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ। 1897 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਨਾਈਟ ਕਮਾਂਡਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਂਪਾਇਰ (ਕੇਸੀਆਈਈ) ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 1902 ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਆਨਰਜ਼ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ ਗ੍ਰੈਂਡ ਕਮਾਂਡਰ (ਜੀਸੀਆਈਈ) ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 24 ਅਕਤੂਬਰ 1902 ਨੂੰ ਬਕਿੰਘਮ ਪੈਲੇਸ ਵਿਖੇ ਕਿੰਗ ਐਡਵਰਡ VII । ਉਸਨੂੰ ਜਾਰਜ V (1912) ਦੁਆਰਾ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਸਟਾਰ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (GCSI) ਦਾ ਨਾਈਟ ਗ੍ਰੈਂਡ ਕਮਾਂਡਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1923 ਵਿੱਚ ਇੱਕ GCMG ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜਰਮਨ ਸਮਰਾਟ, ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ, ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸ਼ਾਹ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਾਕਤਵਰਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

1906 ਵਿੱਚ, ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

1930 ਤੋਂ 1932 ਤੱਕ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਤਿੰਨ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ (ਭਾਰਤ) ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।  1934 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੀਵੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਮੌਤ ਅਤੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ 
ਆਗਾ ਖਾਨ III ਨੂੰ ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ ਕਰੀਮ ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਇਸਮਾਈਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਮ ਹੈ। 11 ਜੁਲਾਈ 1957 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਵਰਸੋਇਕਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸ਼ਬਦ ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾ ਰਹੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1957
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1877
ਬਲਖ਼, ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ

right|thumb|185x185px| ਬਲਖ਼, ਕੇਂਦਰ
**ਬਲਖ** (Tajik:Balkh) 2017 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂਃ **ਕੋਲਖੋਜ਼ੋਬੋਦ** ਜਾਂ **ਕੋਲਖੋਜ਼ਾਬਾਦ** (ਰੂਸੀ ਲਿੱਪੀਕਰਨ) ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬਲਖ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ 2017 ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਜੂਨ 2007 ਤੱਕ ਖਤਲੋਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਜਲੋਲਿੱਦੀਨ ਬਲਖੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਕੋਲਖੋਜ਼ੋਬੋਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

2020 ਵਿੱਚ ਬਲਖ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਆਬਾਦੀ 19,000 ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਮ 
ਇਸ ਬਸਤੀ ਨੂੰ 1934 ਅਤੇ 1957 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 1882-1934 ਅਤੇ ਕਾਗਾਨੋਵਿਚਾਬਾਦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੁਗਲੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੋਲਖੋਜ਼ਾਬਾਦ ਨਾਮ (ਰੂਸੀ ਸੰਸਕਰਣ ਜਾਂ ਕੋਲਖੋਜ਼ੋਬੋਡ (ਤਾਜਿਕ ਸੰਸਕਰਨ) 1991 ਤੱਕ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਕਸਬੇ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਇਮੇਨੀ ਇਸੋਏਵਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਸਿਰੋਡਜਿੱਦੀਨ ਇਸੋਏਵ ਦੇ ਨਾਮ' ਤੇ ਇੱਕ ਬਸਤੀ", ਜਿਸ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ 28 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹੀਰੋ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਲੇਬਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੋਲਖੋਜ਼ੋਬੋਦ ਨਾਮ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਕੋਲਖੋਜ਼ੋਬੌਡ (ਜਾਂ ਕੋਲਖੋਜ਼ਾਬਾਦ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ, ਇਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ *ਬਲਖ* ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਖੁਰੂਗ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪਾਮੀਰ ਰਾਜਮਾਰਗ  ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ 
### ਜਲਵਾਯੂ 
ਬਲਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਠੰਡਾ ਅਰਧ-ਸੁੱਕਾ ਜਲਵਾਯੂ (ਕੋਪੇਨ ਜਲਵਾਯੂ ਵਰਗੀਕਰਣ ਬੀ. ਐਸ. ਕੇ.) ਹੈ। ਔਸਤ ਸਲਾਨਾ ਤਾਪਮਾਨ  °C (62.2 °F) ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨਾ ਜੁਲਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ  (84.6°F) ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਮਹੀਨਾ ਜਨਵਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਔਸਤਨ ਤਾਪਮਾਨ 3.1°C (37.6°F.) ਹੈ। ਔਸਤ ਸਲਾਨਾ ਵਰਖਾ 279.4 ਮਿਲੀਮੀਟਰ (11 ") ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਔਸਤਨ 70 ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਖਾ ਵਾਲਾ ਮਹੀਨਾ ਮਾਰਚ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 67 ਮਿਲੀਮੀਟਰ (2.6") ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਕਾ ਮਹੀਨਾ ਅਗਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੰਚ ਔਸਤਨ 0.1 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਵਰਖਾ ਹੁੱਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਲੂਡੋ

**ਲੂਡੋ** (  ;  ) ਦੋ ਤੋਂ ਚਾਰ  ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਬੋਰਡ ਖੇਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਡਾਈ ਦੇ ਰੋਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਗੀਟੀਆਂ ਦੌੜ ਲਗਾਉਦੀਆਂ ਹਨ । ਹੋਰ ਕਰਾਸ ਅਤੇ ਸਰਕਲ ਗੇਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਲੂਡੋ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਪਚੀਸੀ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਖੇਡ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
thumb| ਲੁਡੋ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛਾਪੇ ਗਏ ਸੰਸਕਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ
ਪਚੀਸੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਡਾਈ ਕੱਪ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਿਊਬਿਕ ਡਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1896 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ "ਲੂਡੋ" ਵਜੋਂ ਪੇਟੈਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੂਡੋ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਥਾ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੂਡੋ ਨੂੰ ਪਚੀਸੀ ਜਾਂ "ਪਾਸ਼ਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੋ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਖੇਡ ਨਾਲ ਮਿਥਿਹਾਸ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਏਲੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲੂਡੋ ਦਾ ਕੋਈ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਲਫ੍ਰੇਡ ਕੋਲੀਅਰ ਨੇ ਲੂਡੋ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਸਬੂਤ ਹਨ ਜੋ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੂਡੋ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਸੀ। ਕੋਲੀਅਰ ਨੇ 1891 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲੂਡੋ ਦਾ ਨਾਮ "ਰਾਇਲ ਲੁਡੋ" ਰੱਖਦਿਆਂ ਲੂਡੋ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਕੋਲੀਅਰ ਨੂੰ ਲੂਡੋ 'ਤੇ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡ ਦੇ ਉਸਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਡੁਪਲੀਕੇਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਰਾਇਲ ਨੇਵੀ ਨੇ ਲੂਡੋ ਨੂੰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬੋਰਡ ਗੇਮ ਉਕਰਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।

## ਲੂਡੋ ਬੋਰਡ 
ਲੂਡੋ ਬੋਰਡ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੀਲੇ, ਹਰੇ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਟੋਕਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੋਰਡ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਰਗਾਕਾਰ ਕਰਾਸ-ਆਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਖੇਡਨ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਹਰੇਕ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਾਲਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕਾਲਮ ਛੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਕਾਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜ ਵਰਗ ਰੰਗੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਕਾਲਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਛੇਵਾਂ ਰੰਗਦਾਰ ਵਰਗ ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਕਾਲਮ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਰਗ ਹੈ। ਬੋਰਡ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਆਖਰੀ ਵਰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਕਾਲਮਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਰੰਗਦਾਰ ਤਿਕੋਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਤੀਰ" ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ)।

## ਨਿਯਮ 
### ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
thumb| ਅਸਲ ਲੂਡੋ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਹਰੇਕ ਰੰਗ ਦੇ ਟੋਕਨਾਂ ਦਾ ਟ੍ਰੈਜੈਕਟਰੀ
ਦੋ, ਤਿੰਨ, ਜਾਂ ਚਾਰ ਬਿਨਾਂ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦੇ ਖੇਡ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖੇਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਹਰੇਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀਆਂ ਚਾਰੇ ਗੀਟੀਆਂ ਖੇਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ (ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਬੋਰਡ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕੋਨੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ) ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖਿਡਾਰੀ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਰਗਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਾਰੀ ਇੱਕ ਟੋਕਨ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੇਮ ਟਰੈਕ ਦੇ ਨਾਲ ਬੋਰਡ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦੇ ਹਨ (ਵਰਗਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਕਿਸੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਕਾਲਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ)। ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਕਾਲਮ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵਰਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਟੋਕਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਮ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਵਰਗ ਤੱਕ ਲਿਜਾ ਕੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਗਲ ਡਾਈ ਦੇ ਰੋਲ ਟੋਕਨਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ਤਾ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਖਿਡਾਰੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਟੀਕ ਰੋਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਟੋਕਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਡ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਅਕਸਰ ਦੂਜੇ, ਤੀਜੇ, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਡਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ
ਭੁਪੇਸ਼ਵਰੀ

**ਰਾਗ ਭੁਪੇਸ਼ਵਰੀ** ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਗ ਹੈ।

## ਮੂਲ 
ਭੁਪੇਸ਼ਵਰੀ ਰਾਗ ਕੋਈ ਰਵਾਇਤੀ ਰਾਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1990 ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਦੀਆ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਭਰਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪੰਡਿਤ ਮਣੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।।

ਇੱਕ ਔਡਵ ਰਾਗ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਨੋਟ/ਸੁਰ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਰਾਗ ਜਾਂ ਸਕੇਲ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਭਾਤਖੰਡੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਟ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦਾ। ਇਹ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਚੱਕਰਵਮ, ਮੇਲਾਕਾਰਟ ਮਰਾਰੰਜਨੀ, ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਚਾਰੁਕੇਸੀ ਅਤੇ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਰਸੰਗੀ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

'ਭੁਪੇਸ਼ਵਰੀ' ਨਾਮ ਰਾਗ ਭੋਪਾਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਹਨ। ਪੰਡਿਤ. ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਂਸੁਰੀ ਵਾਦਕ ਹਰਿਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ ਰਾਗ ਭੂਪਕਲੀ ਨਾਮ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਗ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭੁਪੇਸ਼ਰੀ, ਭੂਪਸ਼ਰੀ ਆਦਿ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਰਾਗ ਨੂੰ ਰਾਗ ਵਾਸੰਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਤਕਨੀਕੀ ਵੇਰਵਾ 
ਇਸ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮੂਲ ਅਤੇ ਨਾਮਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਗਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਭੋਪਾਲ/ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨੋਟ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ੁੱਧ ਧ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੋਮਲ ਧ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

* ਅਰੋਹ- ਸਾ ਰੇ ਗ ਪ ਧ ਸੰ  
* ਅਵਰੋਹ- ਸੰ ਧ ਪ ਗ ਰੇ ਸ 
* ਵਾਦੀ -ਪੰਚਮ (ਪ) ਹੈ।
* ਸੰਵਾਦੀ- ਸ਼ਡਜ (ਸ) ਹੈ।

## ਸਮਾਂ 
ਰਾਗ ਭੁਪੇਸ਼ਵਰੀ ਸਵੇਰ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂ ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਹਰ ਹੈ, ਸਵੇਰੇ 6 ਤੋਂ 9 ਵਜੇ ਤੱਕ।

## ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 
ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਦੀ ਹਾਲੀਆ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਰਾਗ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ, ਹਲਕੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਾਗ ਭੁਪੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨਃ

* ਪੰਡਿਤ ਮਨੀ ਪ੍ਰਸਾਦ  ਦੁਆਰਾ ਰਾਗ ਭੁਪੇਸ਼ਵਰੀ 
* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਅਸ਼ਵਨੀ ਭਿਡ਼ੇ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਦੁਆਰਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ । 
* ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੁਆਰਾ 'ਮਾਲਵੁਨ ਟਾਕ ਦੀਪ'
* ਅਬ ਕੇ ਬਿਛੜੇ ਮੇਹਦੀ ਹਸਨ ਦੁਆਰਾ ਗਈ ਗਈ ਗ਼ਜ਼ਲ 
* ਅਜ਼ੀਜ਼ ਨਾਜ਼ਾਨ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਚੜਤਾ  ਸੂਰਜ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਹਿੰਦੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ
ਓਸ਼

**ਓਸ਼** ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫਰਗਾਨਾ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਦੱਖਣ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ (ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ  3,000 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ) ਅਤੇ 1939 ਤੋਂ ਓਸ਼ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ  ਨਸਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਆਬਾਦੀ 322,164 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਰਗਿਜ਼, ਉਜ਼ਬੇਕ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ, ਕੋਰੀਅਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਓਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਜ਼ਾਰ ਹੈ ਜੋ ਪਿਛਲੇ 2,000 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਧਾਰ, ਸੋਵੀਅਤ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਢਹਿ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਨੇੜਤਾ, ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਬਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦੀ ਹੈ, ਓਸ਼ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਓਸ਼ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਡਾਣਾਂ ਓਸ਼ ਨੂੰ - ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਿਸ਼ਕੇਕ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਓਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਦੀਜਾਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਹੈ, ਪਰ ਯਾਤਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਛੁੱਟ-ਪੁਟ ਮਾਲ ਦੀ ਢੋਆ ਢੁਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਵਾਜਾਈ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਬਿਸ਼ਕੇਕ ਤੱਕ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਔਖੀ ਸੜਕ ਦੇ ਬਣਨ ਨਾਲ਼ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਮਾਰਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਕਿਰਗਿਜ਼ ਨੇਤਾ ਕੁਰਮੰਜਨ ਅਤੇ ਲੈਨਿਨ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕੁ ਬਾਕੀ ਬਚੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।  ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਸਜਿਦ, 2012 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਅਤੇ ਬਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਰਬਾਤ ਅਬਦੁਲ ਖਾਨ ਮਸਜਿਦ ਇੱਥੇ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ। ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕਮਾਤਰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ, ਸੁਲੇਮਾਨ ਪਹਾੜ, ਓਸ਼ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੂਤਯਾ

**ਕੂਤਯਾ** ਜਾਂ **ਕੂਤਿਆ** (; ;  ) ਮਿੱਠੀ ਤਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਅਨਾਜ ਵਾਲਾ ਪਕਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਈਸਾਈਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੈਥੋਲਿਕ ਈਸਾਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੇਲਾਰੂਸ, ਰੂਸ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਮਸ - ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਦਾਅਵਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਰਣਨਕਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਕ੍ਰਿਸਮਸ, ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਅਤੇ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ 
ਕੂਤਯਾ ਸ਼ਬਦ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ  (ਬੀਨ) ਜਾਂ  (ਅਨਾਜ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹੋਰ ਦੇਸ਼ 
thumb| ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੁਟਿਆ ਅਤੇ ਡਿਦੁਖ
ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਣਕ ਦੇ ਸਾਬਤ ਦਾਣੇ) ਦਾ ਇੱਕ ਪਕਵਾਨ ਸ਼ਹਿਦ, ਗਿਰੀਦਾਰ, ਮਸਾਲੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ ਹੈ:

* ਬੁਲਗਾਰੀਆ - ਕੋਲੀਵੋ
* ਗ੍ਰੀਸ - ਕੋਲੀਵਾ
* ਲੇਬਨਾਨ, ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਅਤੇ ਜਾਰਡਨ - ਅਮੇਹ ਮਾਸਲੌਕ ਜਾਂ ਸਨੂਨੀਏ
* ਰੋਮਾਨੀਆ - ਕੋਲੀਵਾ
* ਰੂਸ - ਸੋਚੀਵੋ
* ਸਰਬੀਆ - ਕੋਲਜੀਵੋ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼: žito (ਭਾਵ, ਕਣਕ)
* ਸਿਸਲੀ - cuccía
* ਸੀਰੀਆ - ਸਲੀਹਾ ਜਾਂ ਬੁਰਬਰਾ (ਪੂਰੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਈਦ ਇਲ-ਬੁਰ-ਬਾਰਾ, ਸੇਂਟ ਬਾਰਬਰਾ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਪਕਵਾਨ
ਅਹਿਮਦ ਗ਼ਜ਼ਾਲੀ

**ਅਹਿਮਦ ਗ਼ਜ਼ਾਲੀ** (ਫ਼ਾਰਸੀ: احمد غزالی); ਪੂਰਾ ਨਾਂ **ਮਜਦ ਅਲ-ਦੀਨ ਅਬੂ ਅਲ-ਫੋਤੁਹ ਅਹਿਮਦ ਗ਼ਜ਼ਾਲੀ** ) ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਹਿਜਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੂਫ਼ੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ, ਲਿਖਾਰੀ, ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਤੇ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਅਲ-ਨਿਜ਼ਾਮੀਆ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ (ਅੰ. 1061-1123 ਜਾਂ 1126)।  ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਖਿਆਤ  ਹੈ, ਜੋ  ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ *ਸਾਵਨੇਹ* ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ  ਗਏ ਹਨ\।

## ਜੀਵਨ 
ਵਧੇਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਕਾਨੂੰਨ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ, ਅਬੂ ਹਮਦ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਗ਼ਜ਼ਾਲੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਅਹਿਮਦ ਗ਼ਜ਼ਾਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਖੁਰਾਸਾਨ ਵਿੱਚ ਤੁਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੂਫੀਵਾਦ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਅਬੂ ਬਕਰ ਨਸਾਜ ਤੁਸੀ (ਮੌਤ 1094) ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਬੂ ਅਲੀ ਫਰਮਾਦੀ (ਮੌਤ 1084) ਦਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ 1095 ਤੱਕ ਸੂਫੀਵਾਦ ਵਿੱਚ ਤਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਅਬੂ ਹਾਮਿਦ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਨੇਜ਼ਾਮੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।

ਅਹਿਮਦ ਗ਼ਜ਼ਾਲੀ ਦੀ ਸੋਚ, ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਇਸਲਾਮੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਛਾਪ ਛੱਡੀ। ਅਤਰ, ਸਾਦੀ, ਇਰਾਕੀ, ਅਤੇ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਵਰਗੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਜ਼ਮੂਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ *ਸਵਾਨੇਹ* ਤੋਂ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੱਲਾਜ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮੂਲ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਿ ਸਾਰੀ ਸਿਰਜੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਰੱਬੀ ਸੁਹੱਪਣ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲੀ ਹੈ,  ਹੱਲਾਜੀ ਜਾਂ ਨਵ-ਅਫ਼ਲਾਤੂਨੀ ਮੂਲ ਦੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਖ਼ੁਦਾ ਹਕੀਕੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ ਅਹਿਮਦ ਗ਼ਜ਼ਾਲੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਰੱਬੀ ਕਰਮ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ *ਨਜ਼ਰ-ਬਾਜ਼ੀ* ਜਾਂ *ਸ਼ਾਹਦ-ਬਾਜ਼ੀ*  ਦਾ ਅਭਿਆਸ, ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਨਾ, ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਬਦਨਾਮ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਟਿੱਪਣੀਆਂ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਾਇਰ
ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ

ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਅਰਬ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ੀ ਅਰਬੀ ਬਹੁਦੇਵਵਾਦ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਮੀ ਧਰਮ, ਈਸਾਈ ਧਰਮ, ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ, ਮੰਡੇਵਾਦ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰਾਸਟਰੀ ਧਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਅਰਬੀ ਬਹੁਦੇਵਵਾਦ, ਪੂਰਵ-ਇਸਲਾਮੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਮੱਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਬਾ ਵਰਗੇ ਸਥਾਨਕ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ  ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵੀਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਬਲ ਅਤੇ ਦੇਵੀਆਂ ਅਲ-ਲਾਟ, ਅਲ-ਉਜ਼ਾ ਅਤੇ ਮਨਾਟ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।  ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੱਕਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੂਰਵ-ਇਸਲਾਮੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭੌਤਿਕ ਵਰਣਨ ਮੂਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਲੱਭੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਕਾਬਾ ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 360 ਤੱਕ ਬੁੱਧ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਮੇਤ ਸਨ।

ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਘੱਟ ਡਿਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਰੋਮਨ ਅਤੇ ਅਕਸੂਮਾਈਟ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਰਬ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਨੇ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ, ਪਰ ਕੁਝ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾਡ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨੈਸਟੋਰੀਅਨਵਾਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਮੀਆਫਿਜ਼ੀਟਿਜ਼ਮ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਰੋਮਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਯਹੂਦੀ ਪਰਵਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਜ਼ਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਥਾਨਕ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਦੱਖਣੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਹਿਜਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਾਸਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨੀ ਧਰਮ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰਾਸਟਰੀਵਾਦ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੱਕਾ ਵਿੱਚ ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਨੀਚੇਇਜ਼ਮ ਜਾਂ ਮਜ਼ਦਾਕਵਾਦ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਰਾਬਰਟ ਗ੍ਰਾਹਮ (ਬੋਟਨਿਸਟ)

thumb| ਕੋਲਵਿਨ ਸਮਿਥ ਦੁਆਰਾ ਰੌਬਰਟ ਗ੍ਰਾਹਮ
thumb| ਰਾਬਰਟ ਗ੍ਰਾਹਮ
thumb| ਰਾਬਰਟ ਗ੍ਰਾਹਮ ਦਾ ਘਰ 62 ਗ੍ਰੇਟ ਕਿੰਗ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਐਡਿਨਬਰਗ ਵਿਖੇ ਹੈ

**ਰਾਬਰਟ ਗ੍ਰਾਹਮ** FRSE FRCPE MWS (3 ਦਸੰਬਰ 1786 – 7 ਅਗਸਤ 1845) ਇੱਕ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਡਾਕਟਰ ਰਾਬਰਟ ਗ੍ਰਾਹਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗ੍ਰਾਹਮ ਦਾ ਜਨਮ ਸਟਰਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

1816 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗਲਾਸਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬੋਟਨੀ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੈਨਫਾਈਨ ਅਤੇ ਵਾਟਰਹਾਊਸ ਦੇ ਥਾਮਸ ਬ੍ਰਾਊਨ ਤੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਉਹ ਗਲਾਸਗੋ ਬੋਟੈਨਿਕ ਗਾਰਡਨ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ, ਅਤੇ 1818 ਵਿੱਚ ਗਲਾਸਗੋ ਵਿੱਚ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਉਦਘਾਟਨੀ ਕੁਰਸੀ ਸੀ। 1820 ਵਿੱਚ ਉਹ ਐਡਿਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬੋਟਨੀ ਅਤੇ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਐਡਿਨਬਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਹ 1845 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। 1821 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਹਮ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਐਡਿਨਬਰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਕ ਥਾਮਸ ਚਾਰਲਸ ਹੋਪ ਸੀ। 1821 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਹਮ ਨੂੰ ਹਾਰਵੇਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਐਡਿਨਬਰਗ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1825 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

1830 ਵਿੱਚ ਉਹ ਐਡਿਨਬਰਗ ਦੇ ਨਿਊ ਟਾਊਨ ਵਿੱਚ 62 ਗ੍ਰੇਟ ਕਿੰਗ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

1840 ਤੋਂ 1842 ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਦੇ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

7 ਅਗਸਤ 1845 ਨੂੰ ਪਰਥਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਕੋਲਡੌਕ ਵਿਖੇ ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਅਹੁਦੇ ਸੰਭਾਲੇ
** ਹਾਈਲੈਂਡ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (1821-45)

** ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਏਡਿਨਬਰਗ ਦਾ ਫੈਲੋ (1821-1845)

** ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨ, ਐਡਿਨਬਰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (1840-42) 

** ਐਡਿਨਬਰਗ ਦੀ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (1836)

*'' ਮੈਡੀਕੋ-ਚਿਰੂਜੀਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (1842)

## ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਯੋਗਦਾਨ
ਉਸਨੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਲਿਖੇ ਜੋ ਐਡਿਨਬਰਗ ਨਿਊ ਫਿਲਾਸਫੀਕਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਕਰਟਿਸ ਦੇ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਤੇ ਹੂਕਰਜ਼ ਕੰਪੈਨੀਅਨ ਟੂ ਦਾ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਝਾੜੀ ਲਾਸੀਓਪੇਟਲਮ ਮੈਕਰੋਫਿਲਮ ਸੀ।

ਇੱਕ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਨਾਮ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਸਟੈਂਡਰਡ ਲੇਖਕ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਗ੍ਰਾਹਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਗਲਪ ਵਿੱਚ
ਰਾਬਰਟ ਗ੍ਰਾਹਮ ਨੇ ਸਾਰਾ ਸ਼ੈਰੀਡਨ ਦੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਦ ਫੇਅਰ ਬੋਟੈਨਿਸਟਸ (2021) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ
*ਰੋਬਰਟ ਗ੍ਰਾਹਮ  ਪੈਨੀ ਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਦ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਦਿ ਡਿਫਿਊਜ਼ਨ ਆਫ਼ ਯੂਜ਼ੁਅਲ ਗਿਆਨ, 1851
*1670 ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ: ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਕਾਲਕ੍ਰਮ   ਰਾਇਲ ਬੋਟੈਨਿਕ ਗਾਰਡਨ ਐਡਿਨਬਰਗ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1845
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1786
ਇਸਕੰਦਰਕੁਲ

ਇਸਕੰਦਰਕੁਲ (ਰੂਸੀ: Искандеркуль; ਤਾਜਿਕ: Искандаркӯл) ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੁਗਦ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਮੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ 2,195 ਮੀਟਰ (7,201 ਫੀਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਫੈਨ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਸਰ ਰੇਂਜ ਦੀਆਂ ਉੱਤਰੀ ਢਲਾਣਾਂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਤਿਕੋਣੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ, ਇਸਦਾ ਸਤਹ ਖੇਤਰਫਲ 3.4 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1.3 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 72 ਮੀਟਰ (236 ਫੁੱਟ) ਤੱਕ ਡੂੰਘਾ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ ਨਾਲ ਬਣੀ [ਹਵਾਲਾਮੈਂਦਾ] ਜੋ ਸਰਤੋਗ ਨਦੀ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ, ਝੀਲ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਇਸਕੰਦਰ ਦਰਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਘਨੋਬ ਨਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜ਼ਰਵਸ਼ਨ ਨਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੱਬੇ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ, ਫੈਨ ਦਰਿਆ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਦੁਸ਼ਾਂਬੇ ਤੋਂ 134 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਾਂਬੇ-ਖੁਜੰਦ ਰੋਡ ਤੋਂ 23 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ, ਇਸਕੰਦਰਕੁਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।&nbsp;&nbsp;

ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਦੇ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈਃ *ਇਸਕੰਦਰ* ਸਿਕੰਦਰ ਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਉਚਾਰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ *ਕੁਲ* ਦਾ ਅਰਥ ਝੀਲ ਹੈ। ਸਿਕੰਦਰ ਨਾਲ ਝੀਲ ਨੂੰ ਜੋਡ਼ਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਇੱਕ ਨਦੀ ਨੂੰ ਮੋਡ਼ਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੁਸੇਫਲਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਪੰਛੀ 
ਝੀਲ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਹਾਡ਼ਾਂ ਸਮੇਤ 300  ਕਿਲੋਮੀਟਰ (120 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਦੀਆਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਚੌਡ਼ੇ ਪੱਤੇ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜੂਨੀਪਰ ਜੰਗਲ, ਪਹਾਡ਼ੀ ਝਾਡ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਐਲਪਾਈਨ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 177  ਕਿਲੋਮੀਟਰ (68 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਰਡਲਾਈਫ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੰਛੀ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਜੋਂ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਜਨਨ ਜਾਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵਜੋਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਸਨੋਕੋਕਸ, ਸੇਕਰ ਬਾਜ਼, ਸਿਨੇਰੀਅਸ ਗਿਰਝ, ਪੀਲੇ-ਬਿੱਲ ਵਾਲੇ ਚੌਗ, ਹਿਊਮ ਦੇ ਲਾਰਕ, ਸਲਫਰ-ਪੇਟ ਵਾਲੇ ਵਾਰਬਲਰ, ਵਾਲਕਰੀਪਰ, ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਰੂਬੀਥ੍ਰੋਟਸ, ਚਿੱਟੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਰੈੱਡ ਸਟਾਰਟ, ਚਿੱਟੀ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੀ ਸਨੋਫਿੰਚ, ਐਲਪਾਈਨ ਐਕਸੈਂਟਰ, ਰੂਫਸ-ਸਟ੍ਰੀਕਡ ਐਕਸੈਂਟਰਸ, ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਐਕਸੈਂਟਰਜ਼, ਵਾਟਰ ਪਾਈਪਿਟਸ, ਅੱਗ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਸੇਰਿਨ, ਸਾਦੇ ਪਹਾਡ਼ੀ ਫਿੰਚ, ਲਾਲ-ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਫਿੰਚਸ, ਲਾਲ-ਮੰਤਰ ਵਾਲੇ ਗੁਲਾਬ ਫਿੰਚ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ-ਖੰਭ ਵਾਲੇ ਗਰੋਸਬੀਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਰਾਗ ਜ਼ੀਲਾਫ਼

ਜ਼ੀਲਫ਼ ਜਾਂ ਜ਼ੀਲਫ਼ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਧੁਨ ਹੈ (ਭਾਵ ਸਿਰਫ 5 ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ ) ਜਿਹੜੀ ਕਿਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈਃ ਸਾ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਧਾ।  ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ੀਲਾਫ਼ ਸੂਖਮ ਗਮ .-> ਸੰ ਤੱਕ ਜਾਂ ਲਈ ਮੀਂਡ ਨੂੰ ਵੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਸਾਵਰੀ ਥਾਟ ਤੋਂ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਭੈਰਵ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ੀਲਫ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਾਲੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਨੇ ਲਗਭਗ ਬਾਰਾਂ ਨਵੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਜਾਂ ਰਾਗਾਂ  ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ੀਲਫ਼ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਰਾਗਾਂ ਉੱਤੇ ਬਲੌਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ (ਰਾਗ)

**ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ** ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਮ 7 ਤੋਂ 10 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਥਿਊਰੀ 
ਰਾਗ ਦੇ ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ - ਸ਼ਡਜ (ਸ), ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰ (ਗ), ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨੀ),ਤੀਵ੍ਰ ਮਧਿਅਮ(ਮ) ਅਤੇ ਪੰਚਮ (ਪ)। ਰਿਸ਼ਭ(ਰੇ) ਅਤੇ ਧੈਵਤ(ਧ) ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਜਿਤ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਡਵ/ਔਡਵ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਰਾਗ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

### ਅਰੋਹਣ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹਣ 
ਅਰੋਹ - (ਚੜਾਈ) ਸ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਨੀ ਸੰ

ਅਵਰੋਹ- (ਉਤਾਰ) ਸੰ ਨੀ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਸ  

### ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ 
ਵਾਦੀਃ ਪੰਚਮ (ਪ)

ਸੰਵਾਦੀਃ ਸ਼ਡਜ (ਸ)

### ਪਕੜ ਜਾਂ ਚਲਨ 
ਪਕੜ : ਸ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਨੀ (ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਸ 

ਚਲਨ : ਸ੍ਗ੍ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ, ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗਸ, ਗਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਪਨੀ, ਨੀਪਮ(ਤੀਵ੍ਰ) , ਗਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਪਪਨੀਪਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ ,ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ ,ਸ ਗਮੰ(ਤੀਵ੍ਰ)ਪ ਨੀ ਸ , ਪ ਨੀ ਸੰ ਗੰਮੰ(ਤੀਵ੍ਰ)ਸੰ  

,ਨੀਸੰ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ, ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਸ 

### ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧ 
ਥਾਟ - ਕਲਿਆਣ

ਇਹ ਰਾਗ ਕਰਨਾਟਕਿ  ਰਾਗ ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 66ਵੇਂ ਮੇਲਕਾਰਥਾ ਚਿੱਤਰਮਬਾਡ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਧੈਵਤ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਮੇਲਕਾਰਥ ਕਲਿਆਣੀ, ਗਮਾਨਾਸ਼ਰਮ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵੰਬਰੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

### ਸਮਾਂ  (ਟਾਈਮ) 
ਸੁਰਲਿਪੀ ਸੰਕੇਤ ਲਈ ਨਾਮਕਰਣ : ਧ(ਮੰਦਰ)ਨੀ(ਮੰਦਰ)ਨੀ(ਮੰਦਰ)ਸ ਰੇ ਰੇ ਗ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਧ ਧ ਨੀ ਸੰ ਰੇ  ਰੇ  

ਪ, ਰੇ ਸ ( ਪ ਤੋਂ ਰੇ ਸ ਤਕ ਮੀੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਨਾ

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
* ਤੂੰਗਾਥਾ ਵਿਜ਼ੀਗਲ ਰੰਡੂ (ਅਗਨੀਨਕਸ਼ਤਰਮ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਜਾਨਕੀ
* ਵਨਿਨ ਦੇਵੀ ਵਰੁਗਾ (ਓਰੁਵਰ ਵਾਜ਼ੂਮ ਅਲਯਾਮ) (ਤਾਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕ-ਐਸ. ਪੀ. ਬੀ., ਜਾਨਕੀ
* ਮਲਾਇਕੋਰੂ ਦੇਵਨੇ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਘਵੇਂਦਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲਯਾਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ) 
* ਉਨਾਥੂ ਕਲਾਈ (ਸਸਾਨਮ) (ਤਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਬਾਲਭਾਰਤੀ, ਗਾਇਕ-ਕੇ. ਐੱਸ. ਚਿਤਰਾ
* ਕਥਿਰੁੰਥਾ ਮੱਲੀ (ਮੱਲੂ ਵੀਤੀ ਮਾਇਨਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ
* ਅਜ਼ਾਗੀਆ ਮੇਗੰਗਲ (ਗੰਗਾ ਗੌਰੀ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ, ਗਾਇਕਃ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ) 
* ਸ਼ਿਵਗਾਮੀ ਆਡ਼ਾ ਵੰਥਾਲ (ਪਾੱਟਮ ਭਾਰਤੁਮ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਐਮ. ਐਸ. ਵੀ., ਗਾਇਕਾ-ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਟੀ. ਐਮ. ਐਸ
* ਇਪੋਥੇਨਾ ਥੇਵਾਈ (ਮੱਕਲ ਅੱਚੀ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਾ-ਲੇਖਾ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ 
* ਤੂੰਗਾਥਾ ਵਿਜ਼ੀਗਲ ਰੰਡੂ (ਅਗਨੀਨਕਸ਼ਤਰਮ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਜਾਨਕੀ
* ਵਨਿਨ ਦੇਵੀ ਵਰੁਗਾ (ਓਰੁਵਰ ਵਾਜ਼ੂਮ ਅਲਯਾਮ) (ਤਾਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕ-ਐਸ. ਪੀ. ਬੀ., ਜਾਨਕੀ
* ਮਲਾਇਕੋਰੂ ਦੇਵਨੇ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਘਵੇਂਦਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲਯਾਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ) 
* ਉਨਾਥੂ ਕਲਾਈ (ਸਸਾਨਮ) (ਤਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਬਾਲਭਾਰਤੀ, ਗਾਇਕ-ਕੇ. ਐੱਸ. ਚਿਤਰਾ
* ਕਥਿਰੁੰਥਾ ਮੱਲੀ (ਮੱਲੂ ਵੀਤੀ ਮਾਇਨਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ
* ਅਜ਼ਾਗੀਆ ਮੇਗੰਗਲ (ਗੰਗਾ ਗੌਰੀ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ, ਗਾਇਕਃ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ) 
* ਸ਼ਿਵਗਾਮੀ ਆਡ਼ਾ ਵੰਥਾਲ (ਪਾੱਟਮ ਭਾਰਤੁਮ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਐਮ. ਐਸ. ਵੀ., ਗਾਇਕਾ-ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਟੀ. ਐਮ. ਐਸ
* ਇਪੋਥੇਨਾ ਥੇਵਾਈ (ਮੱਕਲ ਅੱਚੀ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਾ-ਲੇਖਾ
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਰਾਗ ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ
ਰਾਗ ਅੜਾਨਾ

**ਅੜਾਨਾ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ **ਅਡਾਨਾ ਕਾਨ੍ਹੜਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਦਰਬਾਰੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਲੰਬਿਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦ੍ਰੁਤ ਲਯ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੜਾਨਾ ਰਾਗ ਚਲਨ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰੀ ਨਾਲੋਂ ਸਿੱਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਮਧੂਮਦ ਸਾਰੰਗ/ਮੇਘ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੀ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਮ ਵਿਵਾਦ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਕਲਾਕਾਰ  ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਜੋ ਕਿ ਰਾਗ ਦੇ ਸਾਰੰਗਾ ਮੂਡ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ,ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।

## ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ 
ਅਰੋਹ - 
 ਸ ਰੇ ਮ ਪ ਨੀ ਪ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ 

ਸ ਰੇ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਪ ਸੰ 

ਅਵਰੋਹ - ਸੰ ਧ ਨੀ ਪ ਗ ਮ ਰੇ ਸ 

## ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ 
* ਵਾਦੀ - ਸ਼ਡਜ (ਸ)
* ਸੰਵਾਦੀ - ਪੰਚਮ (ਪ) 

## ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧ 
ਕੋਮਲ ਗੰਧਾਰ (ਗ) ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਗ ਮ ਰੇ ਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਕੋਮਲ ਧੈਵਤ (ਧ) ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਰੁਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅੰਦੋਲਨ ਉੱਪਰਲੇ ਟੈਟਰਾਕਾਰਡ ਵਿੱਚ, ਉੱਚੇ ਸਾ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਉੱਚੇ ਸਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ।

ਅਡਾਨਾ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## ਸਮਾਂ (ਟਾਈਮ) 
ਦੇਰ ਰਾਤ (12 ਵਜੇ-3 ਵਜੇ) 

## ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਅੜਾਨਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਡਾਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਅੜਾਨਾ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਗ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਗਾਂ ਮਲਹਾਰ ਅਤੇ  ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸੀ। ਮੇਵਾੜ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਗਮਾਲਾ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਆਦਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਚੀਤੇ ਦੀ ਖੱਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੋਮਨਾਥ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਕਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੰਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅੜਾਨਾ ਰਾਗ ਅੱਜ ਦੇ ਅੜਾਨਾ ਰਾਗ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰਾ ਸੀ।

## ਮੂਲ 
### ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਕਾਰਡ 
* ਸਿੰਘ ਬੰਧੂ, "ਤਾਨ ਕਪਤਾਨ"

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਾਮਿਲ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ
ਸੋਰਠ (ਰਾਗਾ)

thumb|ਰਾਗਿਨੀ ਸੋਰਠ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਲਗਭਗ 1750
**ਸੋਰਠ** ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਸੰਗੀਤਕ ਰਾਗ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਖਤ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ-ਕਿਹੜੇ ਸੁਰ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਜਿਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਇੱਕ ਧੁਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 60 ਰਾਗ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਗ ਲਡ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ 25ਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਫ਼ਾ ਨੰਬਰ 595 ਤੋਂ 660 ਤੱਕ ਕੁੱਲ 65 ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਰਾਗਾ ਸੋਰਠ ਖਮਾਜ ਥਾਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਕੁੱਲ 150 ਭਜਨਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਸਲੋਕ ਲਈ ਸੋਰਠ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਰਾਗ ਸੋਰਠ (ਸੋਰਠਿ) ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਇੰਨੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ। ਸੋਰਠ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਇੰਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਆਖਰਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਣਗੇ।

ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਰਚਨਾ ਦੇ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪਡ਼ਾਅ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ  ਅਤੇ ਦੂਜੇ  ਸੁਰਾਂ  ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨਃ

* ਅਰੋਹ - ਸ ਰੇ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ 
* ਅਵਰੋਹ - ਸੰ  ਰੇੰ  ਨੀ ਧ, ਮ ਪ ਧ ਮ ਗ ਰੇ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸਾ
* ਵਾਦੀ - ਰੇ 
* ਸੰਵਾਦੀ -  ਧ

ਧੁਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਢੁਕਵੇਂ ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਸਾਰੇਆਂ ਉਤਾਰਨ ਚੜਾਂਵਾਂ ਨੂੰ  ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਛੋਟੇ ਉਤਾਰ ਚੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਦਰਮਿਆਨੀ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਰਾਗ ਸੋਰਠ ਦਾ ਨਾਮ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਕੀਰਤਨ
* ਰਾਗ
* ਤਾਲ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਗੁਰਮਤ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ
* ਰਾਜ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ
* ਸਿੱਖਨੇਟਃ ਸ਼ਾਬਾਦ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਲਈ
* ਰਾਗ ਸੋਰਥ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ
ਏਂਗਲਜ਼ ਪੀਕ

**ਏਂਗਲਜ਼ ਪੀਕ** ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਪੱਛਮੀ ਪਾਮੀਰ ਪਰਬਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ਖਦਰਾ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ  ਪਰਬਤ ਹੈ। ਪਰਬਤ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਨਾਸਪਰ (5.1 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀਦਜ਼ਾਰੋਬ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ (8.3 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਨਾਲ਼ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਏਂਗਲਜ਼ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਣੀ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਮ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਮੀਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰੂਸੀ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਸਮਰਾਟ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਤੀਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਮਾਰੀਆ ਫੀਓਡੋਰੋਵਨਾ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ।ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਫਰੀਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਚੋਟੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ਼ ਕੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਚੋਟੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਪਹਾੜ ਏਂਗਲਜ਼ ਚੋਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਚੋਟੀ ਉੱਪਰ ਪਹਿਲੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਚੜ੍ਹਾਈ 1954 ਵਿੱਚ ਮੈਕਸਿਮ ਗਵਾਰਲੀਆਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜੀਅਨ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪਰਬਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਮੀਰ ਪਰਬਤ
ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਪੀਕ

**ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਪੀਕ** (   ; ) ਵਧ ਕੇ  ਪਾਮੀਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਦਰਾ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ, ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦੇ ਗੋਰਨੋ-ਬਦਾਖਸ਼ਾਨ ਆਟੋਨੋਮਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ( ਇਸ਼ਕੋਸ਼ਿਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ) ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਨਦੀ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਬਤੀ ਚੋਟੀ ਹੈ।  ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ। ਸ਼ਖਦਰਾ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਪਾਮੀਰ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਖੋਜੀ, ਸਰਗੇਈ ਕਲੂਨੀਕੋਵ ਨੇ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਪੀਕ ਉੱਪਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1946 ਵਿੱਚ ਇਵਗੇਨੀ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਪਰਬਤ ਆਰੋਹੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੀ।

ਇਸ ਚੋਟੀ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਤੀਜੇ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਮੀਰਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰੂਸੀ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਮੀਰ ਪਰਬਤ
ਸਾਇਰਾਮ ਈਸਾਏਵਾ

ਸਾਇਰਾਮ ਨੇਗਮਾਟੋਵਨਾ ਈਸਾਏਵਾ (ਜਨਮ 24 ਨਵੰਬਰ 1942) ਇੱਕ ਤਾਜਿਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਤਾਜਿਕ ਐਸਐਸਆਰ ਦੀ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ (1986) ਹੈ। 

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸਾਇਰਾਮ ਈਸਾਏਵਾ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਨਵੰਬਰ 1942 ਨੂੰ ਸਟਾਲਿਨਬਾਦ, ਤਾਜਿਕ ਐਸ. ਐਸ. ਆਰ. (ਹੁਣ ਦੁਸ਼ਾਂਬੇ, ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕੌਮੀਅਤ ਦੁਆਰਾ ਤਾਜਿਕ ਹੈ। 1964 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਆਰਟਿਸਟਿਕ ਆਰਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਓਸਟਰੋਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
1964 ਤੋਂ, ਈਸਾਏਵਾ ਲੈਨਿਨਾਬਾਦ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ (1991 ਤੋਂ-ਕਮਲ ਖੁਜਾਂਡੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੰਗੀਤ ਕਾਮੇਡੀ ਦਾ ਖੁਜੰਦ ਥੀਏਟਰ) ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਇਸ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਫਿਰ ਈਸਾਏਵਾ ਨੇ ਸਟੇਜ ਮਾਸਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।

1962 ਤੋਂ, ਈਸਾਏਵਾ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ "ਤਾਜਿਕ ਫ਼ਿਲਮ" ਅਤੇ "ਉਜ਼ਬੇਕ ਫ਼ਿਲਮ" ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। 1973 ਤੋਂ, ਉਹ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

1971 ਵਿੱਚ, ਇਸਾਏਵਾ ਨੂੰ ਤਾਜਿਕ ਐਸਐਸਆਰ ਦੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਲਾਕਾਰ, ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ-ਤਾਜਿਕ ਐਸ ਐਸ ਆਰ ਦੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਆਰਟਿਸਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।.

## ਚੁਨਿੰਦਾ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
* 1962-ਦੇਅਰ ਇਜ਼ ਨੋ ਸਾਇਲੰਸ-ਲੁਫਿਆ
* 1966-ਵਾਇਟ ਸਾਰਸ-ਮਲਿਕਾ
* 1971-*ਰੁਸਤਮ ਅਤੇ ਸੁਖਰਾਬ*-ਗੁਰਦੋਫ਼ਰੀਦ 
* 1973-ਮੀਟਿੰਗਸ ਐਂਡ ਪਾਰਟਿੰਗਸ -ਹਾਫਿਜ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ
* 1974-*ਇੱਕ ਲਾਇਫ ਇਜ਼ ਨੋਟ ਇਨੰਫ* -ਸੈਦਾ
* 1977-ਹਾਊਸ ਅੰਡਰ ਦ ਹੌਟ ਸਨ-ਜ਼ੈਨਬ
* 1980-*ਵਟ੍ਹ ਆਰ ਆਰ ਹਾਵਰਸ !*- ਅਮੀਨਾਹਨ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਮਾਂ
* 1981-ਅਪਰਾਧਿਕ ਅਤੇ ਵਕੀਲ-ਹੈੱਡ ਅਧਿਆਪਕ
* 1982-ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦੋ ਅਧਿਆਇ-ਸਾਈਰਾਮ
* 1982-ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ- ਮਲਿਕਾ
* 1982-ਨਿਰਦੇਸ਼ 107 ਅਨੁਸਾਰ ਤਖਤਾਪਲਟ-ਹਲੀਮਾ ਅਤਾਜਾਨੋਵਾ
* 1983-ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਾਜ਼-ਜ਼ੁਮਰਾਡ
* 1987-ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਘਟਨਾ-ਸੈਡੋਵ ਦੀ ਮਾਂ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸਾਈਰਾਮ ਈਸਾ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ
ਪਾਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

[thumb|230x230px| ਪਾਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ [ਪਾਮੀਰ ਪਹਾੜ|ਪਾਮੀਰ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ  ]]

**ਪਾਮੀਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ** ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਮੀਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜ ਨਦੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਬਦਖਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦਾ ਕੋਹਸਤਾਨੀ-ਬਦਖਸ਼ਾਨ ਆਟੋਨੋਮਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਕੋਲੀ ਨਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਕੋਲੀ ਨੂੰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ 'ਤਾਜਿਕੀ ਭਾਸ਼ਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ  ਕਿ ਇਹ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਤਾਜਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। 

1990 ਵਿੱਚ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਾਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 10 ਲੱਖ ਸੀ। ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਪਾਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ ਸ਼ੁਗਨੀ, ਸਰਕੋਲੀ, ਯਜ਼ਗੁਲਾਮੀ, ਮੁੰਜੀ, ਇਸ਼ਕਸ਼ਿਮੀ, ਵਾਖੀ, ਯਿਦਗਾ ਅਤੇ ਵਾਂਜੀ। ਵਾਂਜੀ ਬਾਰੇ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ  ਕਿ ਇਹ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਹੁਣ ਤਾਜਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣਲੱਗ ਪਏ ਹਨ।  

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਾਮੀਰ ਪਹਾੜ
* ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
* ਬਦਖਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ
* ਕੋਹਿਸਤਾਨੀ-ਬਦਾਖਸ਼ਾਨ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸੂਬਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

[thumb|500x500px| ਈਰਾਨੀ ਪਠਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ [ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵੰਡ। ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁੰਜੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।]]
**ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ** ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਉਪ-ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੱਧ ਈਰਾਨੀ ਯੁੱਗ (ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ) ਦੌਰਾਨ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਅਵੇਸਤਾਨ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਧ-ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਈਰਾਨੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਮੱਧ-ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼ਬਦ-ਅੰਤਿਮ ਉਚਾਰਖੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ਼ ਕੇ  ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜੀਵਤ ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਸ਼ਤੋ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਮੂ ਨਦੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 8 ਕਰੋੜ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਦੂਸਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜੀਵਤ ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਓਸੇਟਿਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਗਭਗ 600,000 ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਓਸੇਟੀਆ ( ਜਾਰਜੀਆ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡੇ ਹੋਏ) ਹਨ। ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਉਪ ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 200,000 ਤੋਂ ਘੱਟ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਹਨ।

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੀਵਤ ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਇੱਕ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ  ਹੋਏ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਿੱਸੇ; ਪੂਰਬੀ ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਖਸ਼ਾਨ ਪਹਾੜੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਖੇਤਰ ; ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਉਇਗ਼ਰ ਆਟੋਨੋਮਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ। ਕਾਫੀ ਅਲੱਗ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋ ਜੀਵਤ ਮੈਂਬਰ ਹਨ: ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦੀ ਯਾਗ਼ਨੋਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ( ਸੋਗਦੀਨ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ); ਅਤੇ ਕਾਕੇਸ਼ਸ ਦੀ ਓਸੈਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ( ਸਾਇਥੋ-ਸਰਮੇਟੀਅਨ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਸਦੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ  ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ)। ਇਹ ਉਸ ਵਿਆਪਕ ਨਸਲੀ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਹਨ ਜੋ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ, ਕਾਕੇਸ਼ਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ, ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ - ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਥੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਪਰੰਪਰਾ  ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੱਕ, ਸਿਥੀਅਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਅਰਥਾਤ ਸਰਮਤੀਅਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪੱਛਮੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
* ਦਰੀ (ਪੂਰਬੀ ਫ਼ਾਰਸੀ), ਇੱਕ ਪੱਛਮੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ, ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ
* ਸਾਕਨ ਭਾਸ਼ਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਖਾਨਕਾਹ-ਏ-ਮੌਲਾ

'''ਖਾਨਕਾਹ'-ਏ-ਮੌਲਾ** (ਕਸ਼ਮੀਰੀਃ خانقاه مَلى), ਜਿਸ ਨੂੰ **ਸ਼ਾਹ-ਏ-ਹਮਾਦਾਨ ਮਸਜਿਦ** ਅਤੇ **ਖਾਨਕਾਹ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਹੈ। ਫਤਿਹ ਕਦਲ ਅਤੇ ਜ਼ੈਨਾ ਕਦਲ ਪੁਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੇਹਲਮ ਨਦੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ, ਇਹ 1395 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਮੀਰ ਸੱਯਦ ਅਲੀ ਹਮਦਾਨੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ *ਖਾਨਕਾਹ*-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੀ ਮਸਜਿਦ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੱਕਡ਼ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੇਪਰ ਦੇ ਮਾਚੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
### 2017 ਦੀ ਅੱਗ 
15 ਨਵੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਫਾਇਰ ਟੈਂਡਰਾਂ ਨੂੰ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਬਹਾਲੀ ਦਾ ਕੰਮ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 30 ਮਾਰਚ 2018 ਨੂੰ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਤਾਜ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।thumb|ਸ਼ਾਹ ਹਮਾਦਾਨ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਸਕੈਚ 1906 ਦਾ ਹੈ।|center

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਜਾਮੀਆ ਮਸਜਿਦ, ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ 
* ਹਜ਼ਰਤਬਲ ਅਸਥਾਨ 
* ਈਦਗਾਹ ਸ਼ਾਹ-ਏ-ਹਮਦਾਨ 
* ਜ਼ਿਆਰਤ ਨਕਸ਼ਬੰਦ ਸਾਹਿਬ 
* ਹਜ਼ਰਤ ਇਸ਼ਾਨ
* ਮੋਇਨੂਦੀਨ ਹਾਦੀ ਨਕਸ਼ਬੰਦ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਪੱਥਰ ਮਸਜਿਦ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*  
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਡਾਰਕ ਇੰਜਣ

**ਡਾਰਕ ਇੰਜਣ** ਇੱਕ ਗੇਮ ਇੰਜਣ ਸੀ, ਜੋ ਲੁਕਿੰਗ ਗਲਾਸ ਸਟੂਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1998 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਥੀਫ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਡਰੌਮਐਡ 
alt=DromEd 2|thumb|ਡਰੌਮਐਡ 2
ਡਰੋਮਐੱਡ ਡਾਰਕ ਇੰਜਣ ਲਈ ਪੱਧਰ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ *ਥੀਫਃ ਦ ਡਾਰਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ* ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਸਨ।

ਡਰੌਮ ਐਡੀ ਦੇ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨਃ *ਥੀਫਃ ਦ ਡਾਰਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ* ਲਈ, ਥੀਫ ਗੋਲਡ ਲਈ, ਥੀਫ਼ II ਲਈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ *ਸਿਸਟਮ ਸ਼ੌਕ 2* ਲਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ "ਸ਼ੌਕਐਡ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥੀਫ *ਚੋਰ II* ਡਾਰਕ ਇੰਜਣ ਦੇ ਇੱਕ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਥੀਫ *ਚੋਰ II* ਲਈ ਡਰੌਮਡ ਨਾਲ ਥੀਫ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਸ਼ੌਕਐੱਡ *ਸਿਸਟਮ ਸ਼ੌਕ 2* ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਡਾਰਕ ਇੰਜਣ ਗੇਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, "ਮਲਟੀਬ੍ਰਸ਼" ਨਾਮਕ, ਇੱਕ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। *ਸਿਸਟਮ ਸ਼ੌਕ 2* ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕੰਮ ਨਾਲ ਡ੍ਰੋਮਐਡ 2 ਦੁਆਰਾ ਲੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪੱਧਰ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ, ਡ੍ਰੋਮਐਡ ਦਾ ਨਾਮ, ਉਸ ਮੂਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ-ਕੈਮਲੌਟ ਦੇ ਆਰਥੂਰੀਅਨ ਦੰਤਕਥਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਖੇਡ-ਊਠ ਡਰੋਮੇਡੇਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਡ੍ਰੋਮਡ ਬਣ ਗਿਆ। ਡਰੌਮਐਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਥੀਫ ਐਂਡ *ਥੀਫ* *ਚੋਰ II* ਲਈ ਸੈਂਕਡ਼ੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ *ਸਿਸਟਮ ਸ਼ੌਕ 2* ਲਈ ਕਈ ਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਡਾਰਕ ਇੰਜਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਖੇਡਾਂ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਇੰਜਣ
ਬਾਖ਼ਤ੍ਰੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਬਾਖ਼ਤਰੀ** (,   , ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਈਰਾਨੀ") ਇੱਕ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ 

ਬਾਖ਼ਤਰ (ਅਜੋਕੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਹੇਫਥਲਾਈਟ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

## ਨਾਮ 
ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਵੇਸਤਾਈ "ਪੁਰਾਣੀ ਬਾਖ਼ਤਰੀ" ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਧਾਰਨਾ "19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਠੀਕ ਹੀ ਆਪਣਾ ਵੱਕਾਰ ਗੁਆ ਚੁੱਕੀ ਸੀ"।

ਬਾਖ਼ਤਰੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਲਿਪੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਵਰਣਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ   (" ਆਰੀਆ "; ਭਾਰਤ-ਈਰਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤ-ਨਾਮ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਗ੍ਰੀਕੋ-ਬੈਕਟਰੀਅਨ ਜਾਂ ਕੁਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਕੁਸ਼ਾਨੋ-ਬੈਕਟਰੀਅਨ ਵਰਗੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੁਸ਼ਾਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਬੈਕਟਰੀਆ ਨੂੰ *ਤੁਖ਼ਾਰਾ* ਜਾਂ *ਤੋਖ਼ਾਰਾ*, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ *ਤੋਖ਼ਾਰਿਸਤਾਨ* ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਜਦੋਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਿਆਤ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਮਿਲ਼ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਨੂੰ ਤੋਖਾਰਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬੈਕਟਰੀਅਨ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ "ਈਤੀਓ-ਤੋਚਾਰੀਅਨ" (ਭਾਵ "ਮੌਲਿਕ" ਜਾਂ "ਅਸਲੀ" ਤੋਚਾਰੀਅਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।)। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਸੰਬੰਧ ਦੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਬੂਤ ਸਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਤਾਰਿਮ "ਤੋਚਾਰੀਅਨ" ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ "ਸੈਂਤਮ" ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੈਕਟਰੀਅਨ ਈਰਾਨੀ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਸਤਮ" ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਗੁਕੇਸ਼ ਦੋੱਮਰਾਜੂ

**ਗੁਕੇਸ਼ ਦੋੱਮਰਾਜੂ** (, ; ਜਨਮ 29 ਮਈ 2006), ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਕੇਸ਼ ਡੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਹੈ।

ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ 45ਵੇਂ ਸ਼ਤਰੰਜ ਓਲੰਪੀਆਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੀਮ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਗੋਲਡ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਕੈਂਡੀਡੇਟਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਜੇਤੂ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2024 ਵਿੱਚ ਡਿੰਗ ਲਿਰੇਨ ਨੂੰ 7 1⁄2 ਤੋਂ 6 1⁄2 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਤਰੱਜ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣ ਗਏ। ਗੁਕੇਸ਼ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਵੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
### ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ 
ਗੁਕੇਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਮਈ 2006 ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਤੇਲਗੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਪਦਮਾ, ਇੱਕ ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਓਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਜਨੀਕਾਂਤ, ਇੱਕੋ ਈ. ਐਨ. ਟੀ. ਸਰਜਨ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖੇਡਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਚੇਨਈ ਦੇ ਮੇਲ ਅਯਾਨੰਬਕਮ ਵਿੱਚ ਵੇਲਾਮਲ ਵਿਦਿਆਲਯ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

ਗੁਕੇਸ਼ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਿਰੂਪਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੱਤਿਆਵੇਡੂ ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ ਚੇਂਚੁਰਾਜੂ ਕੰਦਰੀਗਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
thumb|ਗੁਕੇਸ਼ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ 2024 ਕੈਂਡੀਡੇਟਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਅਲੀਰੇਜ਼ਾ ਫਿਰੋਜ਼ਾ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ।
[thumb|ਆਪਣੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਵਹਾਰ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਗੁਕੇਸ਼ ਡੀ. ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ [ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਤਿਲਕ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।]]

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2006
ਸਵਰਵੇਦ ਮਹਾਮੰਦਰ

**ਸਵਰਵੇਦ ਮਹਾਂਮੰਦਰ** ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਂਦਰ 1000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 20,000 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਰਵੇਦ ਦੇ ਲਗਭਗ 3137 ਛੰਦ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਮਕਰਾਨਾ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਕੇਂਦਰ ਬਾਰੇ 
ਸਵਰਵੇਦ ਮਹਾਂਮੰਦਰ 6000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 17 ਦਸੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੁਆਰਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕੇਂਦਰ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਵਿਹੰਗਮ ਯੋਗ ਸੰਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਨਿਰਮਾਣਕਲਾ 
ਸਵਰਵੇਦ ਮਹਾਂਮੰਦਰ ਲਗਭਗ 3,00,000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 20000 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਸੱਤ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਕਰਾਨਾ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾਪੇ ਗਏ ਸਵਰਵ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 3,137 ਆਇਤਾਂ ਹਨ। ਮਹਾਮੰਦਰ ਵਿੱਚ 125 ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਦਾ ਗੁੰਬਦ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਕਸ਼ਮੀਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ 20 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਹ 2011 ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੰਮੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ (ਜੰਮੂ ਸ਼ਹਿਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ)। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ੍ ਵੀ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 
ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 2 ਉਪ-ਮੰਡਲ ਹਨ ਅਰਥਾਤ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਪੂਰਬ।

7 ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਹਨਃ

* ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਲਟੈਂਗ
* ਚਨਾਪੋਰਾ/ਨਾਟੀਪੋਰਾ
* ਈਦਗਾਹ
* ਖੰਨਾਰ
* ਪੰਥਾ ਚੌਕ
* ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਉੱਤਰੀ
* ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਦੱਖਣ।

ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ 4 ਬਲਾਕ ਹਨ।

* ਹਾਰਵਨ
* ਕਮਰਵਾਰੀ
* ਖੋਨਮੋਹ
* ਸ੍ਰੀਨਗਰ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਲਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਸਿਆਸਤ 
ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 1 ਸੰਸਦੀ ਚੋਣ ਖੇਤਰ ਅਰਥਾਤ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਅਤੇ 8, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਹਨ।

* ਹਜ਼ਰਤਬਲ
* ਜ਼ਾਦੀਬਲ
* ਈਦਗਾਹ
* ਖੰਨਾਰ
* ਹੱਬਾ ਕਦਲ
* ਲਾਲ ਚੌਕ
* ਚੰਨਾਪੋਰਾ
* ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਲਟੈਂਗ

* ਜਾਮੀਆ ਅਹਲੇਹਦੀਸ ਮਰਕਾਜ਼ੀ ਮਸਜਿਦ ਮਦੀਨਾ ਚੌਕ ਗੌ ਕਦਲ
*
* ਹਜ਼ਰਤਬਲ ਅਸਥਾਨ
* ਜਾਮੀਆ ਮਸਜਿਦ, ਸ੍ਰੀਨਗਰ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ
* ਸ਼ਾਹ-ਏ-ਹਮਾਦਾਨ ਮਸਜਿਦ
* ਮਖਦੂਮ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਸਥਾਨ
* ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਮੰਦਰ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮੰਦਰ
* ਖਾਨਕਾਹ-ਏ-ਮੌਲਾ

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* *ਗ੍ਰੇਟਰ ਕਸ਼ਮੀਰ*, ਸ੍ਰੀਨਗਰ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
* *ਸੋਨ ਮੀਰਸ*, ਸ੍ਰੀਨਗਰ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਨਵਗ੍ਰਹਿ ਮੰਦਰ, ਗੁਹਾਟੀ

**ਨਵਗ੍ਰਹਿ ਮੰਦਰ** ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜੋ ਅਸਾਮ ਦੇ ਗੁਹਾਟੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਚਲ ਪਹਾੜ (ਨਵਗ੍ਰਹਿ ਪਹਾੜ) ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਫਡ਼ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੌਂ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਹਨ-ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰ, ਮੰਗਲ, ਰਾਹੁ, ਸ਼ਨੀ, ਕੇਤੂ, ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ, ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ ਮੰਦਰ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਈ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਨਵਗ੍ਰਹਿ ਮੰਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਪਰਿਸਰ 'ਤੇ ਇਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਹੋਮ ਸਵਰਗਦੇਉ ਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘਾ ਮੰਦਰ ਦਾ 1752 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1897 ਦੇ ਮਹਾਨ ਭੂਚਾਲ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ 
ਮੰਦਰ 'ਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਵਗ੍ਰਹਿ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਰ ਸਾਲ ਮਾਘ-ਫੱਗਣ ਦੀ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮਹਾਯੱਗ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਲੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਿੱਜੀ ਬਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੱਕਰੀਆਂ, ਬੱਤਖਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਬਲੀ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਦਰ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਦਰ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ

**ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਦਿਰ** (ਉਰਦੂ ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ 1897 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ 7,000 ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਦੋ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਹੋਲੀ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਵਰਗੇ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਇੱਥੇ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਹ 4 ਮਾਰਲਾ (ਲਗਭਗ 101 ਮੀਟਰ 2) ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
[thumb|ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 'ਤੇ [ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਯੁੱਗ 1897 ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕਾਂਜੀ ਮੱਲ ਅਤੇ ਉਜਾਗਰ ਮੱਲ ਰਾਮ ਰਛਪਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।]]
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਸਦਰ ਦੇ ਦੋ ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀਆਂ ਕਾਂਜੀ ਮੱਲ ਅਤੇ ਉਜਾਗਰ ਮੱਲ ਰਾਮ ਰਛਪਾਲ ਨੇ 1897 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਦਰ
ਬਾਸੁਦੇਵ ਦੇਵਲਾਇਆ

** ਬਾਸੁਦੇਵ ਦੇਵਲਾਇਆ** ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜੋ ਅਸਾਮ ਦੇ ਨਲਬਾਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਾਲੀਕਰੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਅਹੋਮ ਰਾਜਾ ਸੁਤਾਨਫਾ (1714-1744) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਬਾਸੁਦੇਵ ਦੇਵਲਾਇਆ ਦੀ ਇਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਮਛੇਰੇ ਦਾ ਜਾਲ ਜੈਮੰਗਲ ਬੀਲ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਫਸ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਗਦਾ ਕਾਹਰ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਬਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਆਇਆ ਕਿ ਉਹ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਅਹੋਮ ਰਾਜਾ ਸੁਤਾਨਫਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਦੋਵੇਂ ਪੱਥਰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸਨੇ ਉੱਥੇ ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਦਰ
ਨੰਦਮਾਹਰ ਧਾਮ

**ਨੰਦਮਾਹਰ ਧਾਮ** ਜਾਂ ਬਾਬਾ ਨੰਦਮਾਹਰ ਧਾਮ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜੋ ਅਮੇਠੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁਸਾਫਿਰਖਾਨਾ, ਗੌਰੀਗੰਜ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨੰਦਮਾਹਰ ਧਾਮ ਮੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬਲਰਾਮ, ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਅਤੇ ਵਾਸੂਦੇਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ।ਇਹ ਮੰਦਰ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 114 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (71 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 630 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (390 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਰਾਜਸਥਾਨ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਕਾਰਤਿਕ ਪੂਰਣਿਮਾ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਨੰਦਮਾਹਰ ਧਾਮ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ, ਬਲਰਾਮ ਯਾਦਵ, ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ, ਅਖਿਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ, ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਆਵਾਜਾਈ 
ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੌਰੀਗੰਜ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਯੂ. ਪੀ. ਐੱਸ. ਆਰ. ਟੀ. ਸੀ. ਬੱਸ ਅੱਡਾ ਗੌਰੀਗੰਜ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਟੈਕਸੀਆਂ ਅਤੇ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਦਰ