open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
੧੯੫੧

**1951 95** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1950 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

## ਘਟਨਾ 
* 18 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਹਾਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ 'ਲਾਈ ਡਿਟੈਕਟਰ' ਦਾ ਕਾਮਯਾਬ ਤਜਰਬਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
* 4 ਮਾਰਚ &ndash; ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਹੋਇਆ।
* ਅਪਰੈਲ 18 &ndash; ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਏਕੀਕਰਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਫਲ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 1951 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਕੋਲੇ ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਉਦਯੋਗ ਲਾਬੀ ਨੇ ਲਾਮਬੰਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
* 26 ਜੂਨ &ndash;ਰੂਸ ਨੇ ਕੋਰੀਆ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜੰਗਬੰਦੀ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।
* 8 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਹਿੰਦੀ ਲਿਖਾਈ।
* 28 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਐਲਿਸ ਇਨ ਵੰਡਲੈਂਡ’ ਰੀਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।
## ਜਨਮ
* 9 ਮਾਰਚ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਉਸਤਾਦ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ।
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1960

**1960** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 3 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕੀਤੀ।
* 10 ਮਾਰਚ &ndash;ਤੱਤਕਾਲੀਨ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਪਰੀਖਣ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਇਆ।
* 23 ਮਈ &ndash; ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਅਰਜਨਟਾਈਨਾ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ੀ ਲੀਡਰ ਐਡੋਲਫ਼ ਆਈਕਮੈਨ ਨੂੰ ਕਾਬੀ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਜ਼ਾਰਈਲ ‘ਚ ਲਿਆ ਕੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾ ਕੇ 31 ਮਈ, 1962 ਦੇ ਦਿਨ ਫਾਂਸੀ ਦਿਤੀ ਗਈ।
* 30 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਸਾਉਥ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ 60 ਹਜ਼ਾਰ ਬੋਧੀਆਂ ਨੇ ਡੀਏਮ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁਧ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ।
* 12 ਅਕਤੂਬਰ &ndash; ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਿਕੀਤਾ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਨੇ ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਦੀ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝਗੜੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਜੁੱਤੀ ਲਾਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਡੈਸਕ ਉੱਤੇ ਮਾਰੀ।
* 2 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਲੰਡਨ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ 'ਲੇਡੀ ਚੈਟਰਲੇਜ਼ ਲਵਰ' ਨੂੰ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਦੇ ਦਿ੍ਸ਼ ਬਹੁਤ ਤਫ਼ਸੀਲ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ।
* 8 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਜੇ ਐੱਫ਼ ਕੈਨੇਡੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ 35ਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਿਆ।
* 18 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਸੰਤ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਮਰਨ ਵਰਤ ਸ਼ੁਰੂ।
* 31 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 'ਫ਼ਾਰਦਿੰਗ' ਸਿੱਕਾ (ਧਾਤ) ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1975

**1975** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 19 ਜਨਵਰੀ &ndash; 6.5 ਰਿਕਟਰ ਸਕੇਲ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਕਾਰਨ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ।
* 31 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਪ੍ਰਿਤੀ ਜ਼ਿੰਟਾ 
* 26 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਤੰਗ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਸ਼ੰਕਰ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ 'ਚ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।
* 27 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash;ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 37ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ।
* 28 ਫ਼ਰਵਰੀ&ndash; ਲੰਡਨ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਗੱਡੀ ਮੂਰਗੇਟ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਡਿੱਗੀ ਤੇ 43 ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਮਾਰੇ ਗਏ।
* 9 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਐਮਰਜੰਸੀ ਵਿਰੁਧ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦਿਤੀਆਂ।
* 29 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਬਿਲ ਗੇਟਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਵਾਸਤੇ 'ਮਾਈਕਰੋਸਾਫ਼ਟ' ਨਾਂ ਚੁਣਿਆ |
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ
* 7 ਮਾਰਚ &ndash; ਮਿਖਾਇਲ ਬਾਖ਼ਤਿਨ, ਰੂਸੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ (ਜ. 189

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1974

**1974** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 7 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਗ੍ਰੇਨਾਡਾ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।
* 12 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸੋਲਜ਼ੇਨਿਤਸਿਨ, 1970 ਦਾ ਨੋਬਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ, ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਿੱਚੋਂ ਜਲਾਵਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* 26 ਮਾਰਚ &ndash; ਚਿਪਕੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਮੁੱਖੀ ਗੌਰਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ 27 ਔਰਤਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਚਿਪਕ ਗਈ।
* 24 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ ਵਾਟਰਗੇਟ ਸਕੈਂਡਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਟੇਪਾਂ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦੇਵੇ।
* 27 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਅਮਰੀਕਨ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਵਾਟਰਗੇਟ ਜਾਸੂਸੀ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ ਤੇ ਮਹਾਂ-ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
* 22 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਨੇ ਫਲਸਤੀਨ ਮੁਕਤੀ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਆਬਜ਼ਰਵਰ ਸਟੇਟਸ ਦੇਣ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿਤੀ |
* 29 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਇਰਿਸ਼ ਰੀਪਬਲੀਕਨ ਆਰਮੀ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿਤਾ ਗਿਆ |
* 30 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਭਾਰਤ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 10 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਵਪਾਰਕ ਡੈਡਲਾਕ ਟੁਟਿਆ ਤੇ ਵਾਹਗਾ-ਅਟਾਰੀ ਬਾਰਡਰ ਰਾਹੀਂ ਵਪਾਰ ਦੋਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ |
* 31 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਖ਼ਰੀਦਣ ਤੇ ਵੇਚਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲ ਗਈ।
## ਜਨਮ
* 7 ਜੂਨ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਮਹੇਸ਼ ਭੂਪਤੀ
## ਮਰਨ 
* 4 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਬੋਸ ਦੀ ਮੌਤ।
* 13 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਅਮੀਰ ਖ਼ਾਨ, ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ (ਜ. 1912)।
* 10 ਜੂਨ &ndash; ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਤੇ ਸਾਬਕਾ ਵਜ਼ੀਰ ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮੌਤ ਹੋਈ।
* 27 ਅਕਤੂਬਰ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਗਣਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ ਪੀ ਰਾਮਾਨੁਜਮ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1980

**1980** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 4 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਰੌਨਲਡ ਰੀਗਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ 40ਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਿਆ।
* 21 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ (ਅਮਰੀਕਾ) ਵਿੱਚ ਐਮ.ਜੀ.ਐਮ. ਹੋਟਲ ਕੈਸੀਨੋ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਨਾਲ 87 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।
== ਜਨਮ==1960

## ਮਰਨ 
* 12 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਮਜੂਮਦਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦੀ ਮੌਤ।(ਜ. 1888)
* 16 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਜਰਮਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਹੈਲਮਥ ਵਾਲਟਰ ਦੀ ਮੌਤ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1976

**1976** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

## ਘਟਨਾ 
* 22 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡਾਕਾ ਬੈਰੂਤ ਦੇ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਲੁੱਟੀ ਗਈ ਰਕਮ 2 ਅਤੇ 5 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ।
* 26 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਨੇਵਾਦਾ 'ਚ ਪਰਮਾਣੂ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ।
* 27 ਮਾਰਚ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਸਬ-ਵੇਅ ਸਿਸਟਮ (ਮੈਟਰੋ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* 26 ਜੂਨ &ndash;ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਸੀ.ਐਨ ਟਾਵਰ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।
* 18 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਸਪੇਨ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਨੇ 37 ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਦੋਬਾਰਾ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।
## ਜਨਮ 
* 15 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਬਾਈਚੁੰਗ ਭੂਟੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।

## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1982

**1982** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 10 ਮਾਰਚ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਲੀਬੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਆਰਥਕ ਰੋਕ ਲਾਈ।
* 2 ਅਪਰੈਲ&ndash; ਅਰਜਨਟਾਈਨਾ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠਲੇ ਫ਼ਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕਹਿ ਕੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਫ਼ੌਜ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿਤੀ।
* 7 ਅਕਤੂਬਰ&ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 14 ਕਰੋੜ 70 ਲੱਖ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦੋ ਫ਼ਰੋਖ਼ਤ ਹੋਈ।
* 19 ਨਵੰਬਰ&ndash; ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਸ਼ੁਰੂ।
* 29 ਨਵੰਬਰ&ndash; ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਦੀ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚੋਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਕੱਢਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ।
* 2 ਦਸੰਬਰ&ndash; ਊਟਾ (ਅਮਰੀਕਾ) ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ, ਇੱਕ ਸ਼ਖ਼ਸ ਬਾਰਨੇ ਕਲਾਰਕ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਦਿਲ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ | ਉਹ ਇਸ ਦਿਲ ਨਾਲ 112 ਦਿਨ ਜਿਊਂਦਾ ਰਿਹਾ।
* 7 ਦਸੰਬਰ&ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਟੇਟ ਟੈਕਸਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਤਲ ਚਾਰਲਸ ਬਰੁਕ ਜੂਨੀਅਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਜ਼ਾਏ ਮੌਤ ਸੁਣਾਈ ਸੀ, ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਾ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫ਼ਾਂਸੀ ਦੀ ਥਾਂ ਟੀਕਾ ਲਾ ਕੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਐਕਸ਼ਨ ਸੀ।
* 8 ਦਸੰਬਰ&ndash; ਨਾਰਮਨ ਡੀ. ਮੇਅਰ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਖ਼ਸ ਨੇ ਨਿਊਕਲਰ ਹਥਿਆਰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦਾ ਮਾਨੂਮੈਂਟ ਬਾਰੂਦ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦੇਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿਤੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਵਲੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 10 ਘੰਟੇ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿਤਾ।
* 26 ਦਸੰਬਰ&ndash; ਟਾਈਮ ਮੈਗ਼ਜ਼ੀਨ ਨੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੂੰ 'ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦ ਯਿਅਰ' ਕਰਾਰ ਦਿਤਾ।
* 26 ਦਸੰਬਰ&ndash; ਸਾਬਕਾ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
## ਜਨਮ
*10 ਫਰਵਰੀ &ndash; ਅਮਰੀਕੀ ਫਰਾਟਾ ਅਥਲੀਟ ਜਸਟਿਨ ਗੈਟਲਿਨ।
* 4 ਅਪ੍ਰੈਲ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੀਟ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ।
*18 ਜੁਲਾਈ &ndash;ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ
*28 ਸਤੰਬਰ &ndash; ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੇ ਉਲੰਪਿਕ ਚੈਪੀਅਨ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੂਟਰ ਅਭਿਨਵ ਬਿੰਦਰਾ।
*2 ਨਵੰਬਰ&ndash;ਉਲੰਪਿਕ ਕਾਂਸੀ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਯੁਗੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ

## ਮੌਤ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1988

**1988** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 29 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਨਾਜ਼ੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਦੇ ਸੈਕਟਰੀ ਜਨਰਲ ਕੁਰਟ ਵਾਲਦਹੀਮ ਦਾ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ।
* 13 ਮਈ &ndash; ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹੇਠ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ‘ਤੇ ਗੋਲਾਬਰੀ ਜਾਰੀ।
* 7 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਵਾਸਤੇ ਫਿਰ ਪੇਸ਼।
* 8 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਜਾਰਜ ਐਚ. ਬੁਸ਼ ਕੈਨੇਡੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ 44ਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਿਆ।
* 17 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੀ।
* 18 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਡਰੱਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜੁਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਬਿਲ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ।
* 7 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਆਰਮੇਨੀਆ ਰੀਪਬਲਿਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੱਖ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
* 8 ਮਾਰਚ &ndash; ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਚਮਕੀਲਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਦੀ ਮੌਤ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1971

**1971** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 5 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚਕਾਰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ **ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ** ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲਾ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ।
* 8 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਬਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜ਼ੁਲਫੀਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਆਗੂ ਸ਼ੇਖ ਮੁਜੀਬੁਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਜੇਲ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੰਦੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
* 4 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਰ 'ਰੋਲਸ ਰਾਇਸ' ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਿਵਾਲੀਆ ਐਲਾਨਿਆ।
* 20 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਈਦੀ ਅਮੀਨ ਯੂਗਾਂਡਾ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਹੱਥ ਤਿੰਨਾਂ ਕਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਲਕ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ।
* 26 ਮਾਰਚ &ndash; ਸ਼ੇਖ਼ ਮੁਜੀਬੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਮਗਰੋਂ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਐਲਾਨਿਆ।
* 10 ਜੂਨ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਚੀਨ ‘ਤੇ ਲਾਈਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ 21 ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀਆਂ।
* 13 ਜੂਨ &ndash; ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿਤਾ।
* 15 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਅਮਰੀਕਨ ਰਾਸਟਰਪਤੀ ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਚੀਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਸੁਖਾਵੇਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਚੀਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰੇਗਾ।
* 12 ਅਕਤੂਬਰ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਨੇ 23 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 354 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਹਕੂਕ ਦਾ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।
* 10 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਬੈਲਫ਼ਾਸਟ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਵਲੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ੌਜੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਇਰਸ਼ ਔਰਤ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ੌਜੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਪੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲੁੱਕ ਲਾ ਕੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਜਲੂਸ ਕਢਿਆ ਗਿਆ।
* 12 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਿਕਸਨ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ਰਵਰੀ, 1972 ਤਕ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚੋਂ 45,000 ਫ਼ੌਜੀ ਕੱਢ ਲਵੇਗਾ।
* 8 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1971): ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਰਾਚੀ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
* 16 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1971) ਖ਼ਤਮ, 93000 ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟੇ
## ਜਨਮ
## ਮੌਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1990

**1990** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 31 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਮਾਸਕੋ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ 'ਮੈਕਡਾਨਲਡ' ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੈਕਡਾਨਲਡ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵੀ ਹੈ।
* 7 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਰੂਸ 'ਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਤੀ।
* 10 ਮਾਰਚ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਨੇਵਾਦਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪਰੀਖਣ ਕੀਤਾ।
* 10 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ।
* 19 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਨਾਟੋ (ਅਮਰੀਕਨ ਬਲਾਕ) ਅਤੇ ਵਾਰਸਾ ਪੈਕਟ (ਰੂਸੀ ਬਲਾਕ) ਨੇ ਜੰਗ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁਆਹਦੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ।
* 29 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਇਰਾਕ ਨੂੰ ਕੁਵੈਤ ਵਿਚੋਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ। 
* 9 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਲੇਕ ਵਾਲੇਸਾ ਪੋਲੇਂਡ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
* 9 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਸਲੋਬੋਡਨ ਮਿਲੋਸਵਿਕ ਸਰਬੀਆ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
* 14 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਤੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਮਗਰੋਂ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਮੁਖੀ ਔਲੀਵਰ ਟੈਂਬੋ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਾਪਸ ਮੁੜਿਆ।

## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
* 12 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਬ੍ਰਿਜ ਲਾਲ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀ ਮੌਤ।(ਜ. 1894)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1989

**1989** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 7 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਅਕਿਹਿਤੋ, ਜਪਾਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਰਾਟ, ਨੇ ਆਪਨੇ ਪਿਤਾ ਹਿਰੋਹਿਤੋ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਪਰੰਤ ਸਿੰਘਾਸਣ ਸੰਭਾਲਿਆ।
* 26 ਮਾਰਚ &ndash; ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਬੋਰਿਸ ਯੈਲਤਸਿਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
* 2 ਮਈ &ndash; ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਗਵਾਲ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ 'ਚ ਸਥਾਪਤ ਪਹਿਲੇ 50 ਕਿਲੋਵਾਟ ਵਾਲਾ ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਯੰਤਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* 30 ਮਈ &ndash; ਚੀਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ 33 ਫ਼ੁੱਟ ਉੱਚਾ ‘ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਦੀ ਦੇਵੀ’ ਦਾ ਬੁੱਤ ਖੜਾ ਕੀਤਾ।
* 3 ਜੂਨ &ndash; ਚੀਨੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਤਿਆਨਾਨਮੇਨ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਉਂ ਘੇਰਾ ਪਾ ਕੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮਾਰ ਦਿਤੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ।
* 23 ਜੂਨ &ndash; ਫ਼ਿਲਮ 'ਬੈਟਮੈਨ' ਰੀਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ 40 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਐਵਾਰਡ ਵੀ ਹਾਸਲ ਹੋਏ।
* 13 ਅਕਤੂਬਰ &ndash; ਅਮਰੀਕਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੌਨਲਡ ਰੀਗਨ ਨੇ ਪਨਾਮਾ ਦੇ ਹਾਕਮ ਮੈਨੂਅਲ ਐਨਟੋਨੀਓ ਨੋਰੀਏਗਾ ਦਾ ਤਖ਼ਤ ਪਲਟਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
* 1 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਈਸਟ ਜਰਮਨ ਨੇ ਚੈਕੋਸਲਵਾਕੀਆ ਨਾਲ ਬਾਰਡਰ ਖੋਲਿ੍ਹਆ ਤਾਂ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਰਮਨ ਮੁਲਕ 'ਚੋੋਂ ਭੱਜ ਨਿਕਲੇ।
* 4 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਜਰਮਨ 'ਚ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਹੱਕ 'ਚ ਬਰਲਿਨ 'ਚ 10 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰੈਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।
* 29 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਮਿਲੀ
* 1 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਉੱਚਤਾ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ।
* 2 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਵੀ.ਪੀ. ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ।
* 3 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਅਮਰੀਕਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਰਜ ਵਾਕਰ ਬੁਸ਼ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਮੁਖੀ ਮਿਖਾਇਲ ਗੋਰਬਾਚੇਵ ਨੇ ਮਾਲਟਾ ਵਿੱਚ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿਰੁਧ 'ਠੰਢੀ ਜੰਗ' ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ |
## ਜਨਮ
### ਜਨਵਰੀ
### ਫ਼ਰਵਰੀ
### ਮਾਰਚ
### ਅਪਰੈਲ
### ਮਈ
*12 ਮਈ ਟੀ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਦਾ ਖਾਨ

### ਜੂਨ
*10 ਜੂਨ,ਡੇਵਿਡ ਮਿਲਰ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ

### ਜੁਲਾਈ
*22 ਜੁਲਾਈ, ਟ੍ਰੇਂਟ ਬੋਲਟ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟਰ

### ਅਗਸਤ
### ਸਤੰਬਰ
### ਅਕਤੂਬਰ
### ਨਵੰਬਰ
### ਦਸੰਬਰ
*21 ਦਸੰਬਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਤਮੰਨਾ ਭਾਟੀਆ
*26 ਦਸੰਬਰ ਜਮਾਇਕੀ ਅਥਲੀਟ ਯੋਹਾਨ ਬਲੇਕ

## ਮੌਤ
* 3 ਜੂਨ &ndash; ਇਰਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਕ ਮੁਖੀ ਅਤਾ ਉੱਲਾ ਖੁਮੀਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।
* 25 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਰੋਮਾਨੀਆ ਦੇ ਗੱਦੀਉਂ ਲਾਹੇ ਗਏ ਹਾਕਮ ਚਚੈਸਕੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲਟਰੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਜ਼ਾ-ਏ-ਮੌਤ ਦੇ ਕੇ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1996

**1996** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 31 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੋਲੰਬੋ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਾਂ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਬੰਬ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਕਾਰਨ 50 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।
* 9 ਮਾਰਚ &ndash; ਪੁਲਾੜ ਯਾਨ ਐਸ. ਟੀ. ਐਸ-75, ਕੋਲੰਬੀਆ 19, ਪ੍ਰਿਥਵੀ 'ਤੇ ਪਰਤਿਆ।
* 2 ਅਪਰੈਲ &ndash; 1990 ਤੋਂ 1995 ਤਕ ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਲੇਚ ਵਾਲੇਸਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੋ ਦੂਜੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਗਡਾਂਸਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਨੌਕਰੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਿਆ।
* 29 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਬੋਸਨੀਆ ਦੀ ਸਰਬ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਡਰੈਜ਼ਨ ਐਰਡੇਮੋਵਿਕ ਨੂੰ 1200 ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਾਰਨ 10 ਸਾਲ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ
* 16 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 'ਮੈਡ-ਕਾਓ' ਬੀਮਾਰੀ ਫੈਲਣ ਕਰ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਗਊਆਂ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ |
## ਜਨਮ
## ਮੌਤ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
2000

**2000** 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 1 ਜਨਵਰੀ&ndash; ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਮਿਲੈਨੀਅਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਨਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਜਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਗਏ |
* 3 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਕਲਕੱਤਾ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਅਧਕਾਰਿਕ ਰੂਪ 'ਚ ਬਦਲ ਕੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
* 22 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੋਟਿੰਗ ਲਈ ਫੋਟੋਯੁਕਤ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* 19 ਮਈ &ndash; ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਾਨਵਰ ਡਾਈਨੋਸੌਰ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਢਾਂਚਾ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
* 9 ਜੂਨ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪੈਟਰੋਲਿੰਗ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ।
* 7 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਨਾਵਲ ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਲੱਖ ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। 
* 16 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ ਵੀਅਤਨਾਮ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ।
* 30 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਜਥੇਦਾਰ ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਿਆ।
## ਮਰਨ 
* 3 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਤਬਲਾਵਾਦਕ ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ ਦੀ ਮੌਤ।
* 24 ਮਈ&ndash; ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ, ਗੀਤਕਾਰ ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
2004

**2004 (20** 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ੁਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 3 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਨਾਸਾ ਦਾ 'ਸਪਿਰਟ' ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਉਤਰਿਆ।
* 4 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਮਾਰਕ ਜ਼ਕਰਬਰਗ ਦੁਆਰਾ ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
* 12 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਸਮਲਿੰਗੀਆਂ (ਹੋਮੋਜ਼) ਨੂੰ 'ਮੈਰਿਜ ਸਰਟੀਫ਼ੀਕੇਟ' ਜਾਰੀ ਕਰਨੇੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।
* 1 ਮਈ &ndash; ਦਸ ਨਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਆਏ: ਪੋਲੈਂਡ, ਲਿਥੂਆਨੀਆ, ਲਾਤਵੀਆ, ਏਸਟੋਨਿਆ, ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ, ਸਲੋਵਾਕੀਆ, ਸਲੋਵੇਨੀਆ, ਹੰਗਰੀ, ਮਾਲਟਾ ਅਤੇ ਸਾਈਪਰਸ
* 12 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੜੇ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਮਸੌਦਾ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮਝੌਤੇ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਬਿਲ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾ ਦਿਤਾ।
* 26 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ **ਸੁਨਾਮੀ** ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਛੱਲਾਂ 26 ਦਸੰਬਰ, 2004 ਦੇ ਦਿਨ ਆਈ ਸੀ। 9.3 ਰਿਕਟਰ ਸਕੇਲ ਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ 230,000 ਮੌਤਾ ਹੋਈਆ।

## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
* 23 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਲਾਕਾਰ ਵਿਜੈ ਅਨੰਦ ਦੀ ਮੌਤ (ਜਨਮ 1934)
* 5 ਜੂਨ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੌਨਾਲਡ ਰੀਗਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1959

**1959** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1950 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 6 ਜਨਵਰੀ — ਕਪਿਲ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
* 7 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਅਖ਼ੀਰ ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ੀਦੇਲ ਕਾਸਤਰੋ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿਤੀ।
* 8 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਚਾਰਲਸ ਡੀਗਾਲ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਿਆ।
* 13 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਬਾਰਬੀ ਡੌਲ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
* 17 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਮੌਸਮ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਪਹਿਲਾ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।
* 9 ਮਾਰਚ &ndash; ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡੌਲ 'ਬਾਰਬੀ' ਦੀ ਵੇਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।
* 20 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਯਸੂ ਪਟੇਲ ਨੇ ਭਾਰਤ-ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਏ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 69 ਰਨ ਦੇ ਕੇ 9 ਖਿਡਾਰੀ ਆਊਟ ਕੀਤੇ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਸ਼ਨੀ (ਗ੍ਰਹਿ)

**ਸ਼ਨੀ ਗ੍ਰਹਿ** (ਚਿੰਨ੍ਹ: ) ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਛੇਵਾਂ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਸਪਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਸ਼ਨੀ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਗੇਸ ਜਾਇੰਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਔਸਤ ਅਰਧ-ਵਿਆਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਲਗਭਗ ੯ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਘਣਤਾ ਧਰਤੀ ਦੀ ਔਸਤ ਘਣਤਾ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਇਤਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ੯੫ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਸ਼ਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਰੋਮਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਖਗੋਲੀ ਚਿੰਨ੍ਹ (♄) ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਦਾਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
 
ਸ਼ਨੀ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਭਾਗ ਲੋਹੇ-ਨਿੱਕਲ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ (ਸਿਲਿਕਾਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਯੋਗਿਕ) ਦੀ ਕੋਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਰ ਨੂੰ ਧਾਤੂ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਪਰਤ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਤਰਲ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਅਤੇ ਤਰਲ ਹੀਲੀਅਮ ਦੀ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਪਰਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਦੀ ਬਣੀ ਉੱਪਰੀ ਪਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਨੀ ਦਾ ਹਲਕਾ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਇਸਦੇ ਉੱਪਰੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਅਮੋਨੀਆ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਾਤੂ ਦੀ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਕਰੰਟ ਸ਼ਨੀ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਘਰੇ ਵਿੱਚ ਚੁੰਬਕੀ ਬਲ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨਾਲੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਮੋਮੈਂਟ ਇਸਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਕਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ੫੮੦ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਹੈ। ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡ ਸਟਰੈਂਥ ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਤੋਂ ੨੦ ਗੁਣਾ ਘੱਟ ਹੈ।
ਇਸਦਾ ਬਾਹਰਲਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਅਤੇ ਧੁੰਦਲਾ ਹੈ। ਸ਼ਨੀ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਗਤੀ  ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਤੇ ਨੈਪਚਿਊਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ
1998

**1998** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 27 ਮਾਰਚ &ndash; ਨਾਮਰਦੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੋਲੀ 'ਵਿਆਗਰਾ' ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮਹਿਕਮੇ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿਤੀ।
* 28 ਮਈ &ndash; ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਇਕੱਠੇ 5 ਨਿਊਕਲਰ ਤਜਰਬੇ ਕੀਤੇ।
* 30 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਓਹਾਇਓ (ਅਮਰੀਕਾ) ਵਿੱਚ ‘ਲੱਕੀ 13′ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਨੇ 29 ਕਰੋੜ 57 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਦਾ ਪਾਵਰਬਾਲ ਜੈਕਪਾਟ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਕਮ ਦਾ ਜੈਕਪਾਟ ਹੈ।
* 29 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਕਸਰੀਅਤ ਨੇ ਹੈਰੋਇਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਡਰੱਗਜ਼ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਿਰੁਧ ਵੋਟਾਂ ਪਾਇਆਂ |
* 2 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਮਾਈਕਰੋਸਾਫ਼ਟ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਿਲ ਗੇਟਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਡਾਕਟਰੀ ਮਦਦ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾਨ ਦਿਤੇ |
* 11 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ ਦੇ ਮੋਨਿਕਾ ਲਵਿੰਸਕੀ ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਸੈਕਸ ਸਬੰਧਾਂ ਕਾਰਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ ਤੇ ਮਹਾਂ ਮੁਕੱਦਮਾ (ਇਮਪੀਚਮੈਂਟ) ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।
* 16 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਕੁਵੈਤ ਤੋਂ ਕਬਜ਼ਾ ਨਾ ਛੱਡਣ ਕਰ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਰਾਕ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿਤਾ |
* 19 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਅਮਰੀਕਨ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ ਨੂੰ ਮਹਾਂਦੋਸ਼ੀ (ਇੰਪੀਚਮੈਂਟ) ਠਹਿਰਾਇਆ | ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੂਜੀ ਇੰਪੀਚਮੈਂਟ ਸੀ |

## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
* 28 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ (ਜ. 1915)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਵਰੁਣ (ਗ੍ਰਹਿ)

thumb|right|ਵਰੁਣ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਤਸਵੀਰ।
[thumb|right|ਵਰੁਣ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ [ਗੇਸ ਜਾਇੰਟ|ਗੇਸ ਜਾਇੰਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।]]
**ਵਰੁਣ** (ਚਿੰਨ੍ਹ: ) ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਅੱਠਵਾਂ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਦਾ ਚੌਥਾ ਵੱਡਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਵਰੁਣ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਗੇਸ ਜਾਇੰਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਨੰਗੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ
* NASA's Neptune fact sheet 
* "Neptune."  Smith, Bradford A. *World Book Online Reference Center*. 2004. World Book, Inc. (NASA.gov)
* Neptune from Bill Arnett's nineplanets.org
* Neptune Astronomy Cast episode #63, includes full transcript.
* Neptune Profile  by NASA's Solar System Exploration
* Planets – Neptune  A kid's guide to Neptune.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ
1801

**1801** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1800 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 1 ਜਨਵਰੀ - ਆਇਰਲਡ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਲੀਨ ਹੋਏ ਅਤੇ **ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ** ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
* 10 ਮਾਰਚ &ndash; ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੋਈ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
102

**102** ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।

## ਘਟਨਾ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ
### ਅਪਰੈਲ-ਜੂਨ
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
## ਜਨਮ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ
### ਅਪਰੈਲ-ਜੂਨ
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
## ਮਰਨ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ
### ਅਪਰੈਲ-ਜੂਨ
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਬ੍ਰਹਿਸਪਤ (ਗ੍ਰਹਿ)

thumb|right|ਬ੍ਰਹਿਸਪਤ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਤਸਵੀਰ।
[thumb|right|ਬ੍ਰਹਿਸਪਤ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ [ਗੇਸ ਜਾਇੰਟ|ਗੇਸ ਜਾਇੰਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।]]
**ਬ੍ਰਹਿਸਪਤ** (ਚਿੰਨ੍ਹ: ) ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਜੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪੁੰਜ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ 318 ਗੁਣਾਂ ਵੱਡਾ, ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵੀ 2.5 ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਸਪਤ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਗੇਸ ਜਾਇੰਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 1300 ਧਰਤੀਆਂ ਸਮਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗੈਸਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਠੋਸ ਸਤ੍ਹਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਵਿਭਾਜਕ ਰੇਖਾ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਤਿ ਠੰਢਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਮਨਫ਼ੀ 108 ਤੋਂ ਮਨਫ਼ੀ 145 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਹੈ।
=ਤਾਪਮਾਨ=
ਖ਼ਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਗ੍ਰਹਿ ਆਪਣੇ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਓਨਾ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਸਾਡੇ ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਗ਼ਲਤ ਸਾਬਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼ ਇਹ -76 °C ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ 475 °C ਹੈ। ਐਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਉਲਝਣ ਜੋ ਪਿਛਲੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਦੀ ਸਪੇਸ ਕੰਪਨੀ ਤੇ ਨਾਸਾ ਦੀ ਹਬਲ ਸਪੇਸ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਨਾਲ਼ ਹੱਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗ਼ਰਮ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਸਦੀਆਂ ਧਰੁਵੀ ਲਿਸ਼ਕਾਂ (Auroras) ਹਨ। ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀਆਂ ਧਰੁਵੀ ਲਿਸ਼ਕਾਂ ਪੂਰੇ ਸੂਰਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਇਸਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਿਲਕੁਲ ਇਹੀ ਵਰਤਾਰਾ ਸ਼ਨੀ ਤੇ ਯੂਰੇਨਸ 'ਤੇ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਉਮੀਦ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਧਰੁਵੀ ਲਿਸ਼ਕਾਂ ਵੀ ਪਿਛਲੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹੱਸ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਕਿ ਐਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਊਰਜਾ ਵਾਲੀਆਂ ਲਿਸ਼ਕਾਂ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ? ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਹ ਲਿਸ਼ਕਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣਾਉਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
* Jupiter Profile by NASA's Solar System Exploration
* Video from spaceship New Horizon's flyby of Jupiter 
* 
* 
* —A kid's guide to Jupiter.
* —A kid's guide to Jupiter.
* —A simulation of the 62 Jovian moons.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Moons of Jupiter articles in Planetary Science Research Discoveries

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ
1994

**1994** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 9 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਸ਼ਿਮੌਨ ਪੈਰੇਜ਼ ਨੇ ਪੀ.ਐਲ.ਓ. ਨਾਲ ਅਮਨ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ
* 20 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਕੈਥੋਲਿਕ ਪੋਪ ਨੇ ਸਮਲਿੰਗੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
* 9 ਮਾਰਚ &ndash; ਆਇਰਿਸ਼ ਰੀਪਬਲੀਕਨ ਆਰਮੀ (ਆਈ.ਆਰ.ਏ.) ਨੇ ਹੀਥਰੋ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਮੌਰਟਰ ਬੰਬਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
* 10 ਮਾਰਚ &ndash; ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਐਕਟਰੈਸ, ਗਾਇਕਾ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਮੈਲਿਨਾ ਮਰਕਾਉਰੀ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦਸ ਲੱਖ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
* 4 ਮਈ &ndash; ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਯਿਤਸ਼ਾਕ ਰਬੀਨ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਮੁਖੀ ਯਾਸਰ ਅਰਾਫ਼ਾਤ ਵਿੱਚ ਗਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਜੈਰੀਕੋ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇਣ ਦੇ ਮੁਆਹਦੇ ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹੋਏ।
* 27 ਮਈ &ndash; ਮਸ਼ਹੂਰ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਤੇ ਨੋਬਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸੋਲਜ਼ੇਨਿਤਸਿਨ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਮਗਰੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ।
* 8 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ।
* 16 ਅਕਤੂਬਰ &ndash; ਹੈਲਮਟ ਕੋਹਲ ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਚਾਂਸਲਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
* 9 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਅਮਰੀਕਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਜਨ ਜਨਰਲ ਜੋਸੇਲਿਨ ਐਲਡਰਜ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਹੱਥ-ਰਸੀ (ਮਾਸਟਰਬੇਸ਼ਨ) ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
## ਜਨਮ 
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1973

**1973** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

## ਘਟਨਾ 
* 1 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਇੰਗਲੈਂਡ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ |
* 15 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ ਨੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
* 15 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਕੈਥੋਲਿਕ ਮੁਖੀ ਪੋਪ ਪਾਲ ਛੇਵਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਈਮ ਮਨਿਸਟਰ ਗੋਲਡਾ ਮਾਇਰ ਨਾਲ ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਕਾਤ।
* 23 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵੀਅਤਨਾਮ ਨਾਲ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੈਅ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। 
* 10 ਮਾਰਚ &ndash; ਮੋਰਾਕੋ ਨੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅੰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ।
* 13 ਅਕਤੂਬਰ &ndash; ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਆਈ. ਸੀ। ਐਸ ਨੂੰ 'ਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ' ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।
* 7 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਅਮਰੀਕਨ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ ਦੇ ਉਸ ਬਿਲ ਨੂੰ ਵੀਟੋ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਿਸ ਹੇਠ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚੀਫ਼ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਆਪ ਹੀ ਜੰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।
* 27 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਪਾਇਰੋ ਟੀ. ਐਗਨਿਊ ਵਲੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ 'ਤੇ ਜੇਰਾਲਡ ਆਰ. ਫ਼ੋਰਡ ਨੂੰ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
* 28 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸੋਲਜ਼ੇਨਿਤਸਿਨ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ 'ਗੁਲਾਗ ਆਰਕੀਪੇਲਾਗੋ' ਛਾਪਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਜੇਲਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਦਰਦਨਾਕ ਹਾਲਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ।
149 ਈਸਵੀ

**149** ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।

## ਘਟਨਾ 
## ਜਨਮ 
## ਮੌਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
੧੫੫

**155** ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਸਾਲ 155 ਜੂਲੀਅਨ ਸੰਮਤ ਮੁਤਾਬਿਕ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇਸ ਨੂੰ "Year of the Consulship of Severus and Rufinus" ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਲ 155 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਧਕਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ।
## ਘਟਨਾ 
### ਜਗਾਹ ਮੁਤਾਬਿਕ 
#### ਰੋਮਨ ਰਾਜ 
* ਰਾਜਾ ਆਂਟੋਨਿਆਸ ਨੇ ਪਾਰਥੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤਰ 'ਚ ਅਮਨ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ।
* ਰੋਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
* ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਕਦਮ ਪੁੱਟੇ ਗਏ।
#### ਏਸ਼ੀਆ 
* ਚੀਨੀ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਯੋਂਗਸ਼ੂ ਯੁਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਾਲ।
### ਵਿਸ਼ੇ ਮੁਤਾਬਿਕ 
#### ਧਰਮ 
* ਪੋਪ ਅਨੀਸੀਟਸ ਨੇ 11 ਵੇਂ ਪੋਪ ਵਜੋਂ ਗੱਦੀ ਸਾਂਭੀ।
* ਇਸਾਈ ਪਾਦਰੀਆਂ ਦਾ ਈਸਟਰ ਦੀ ਮਿਤੀ ਤੇ ਮੱਤਭੇਦ ਬਣਿਆ।
#### ਜਨਮ 
* ਦਿਓ ਕਸਿਆਸ, ਰੋਮਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ 
* ਕਓ ਕਓ, ਹਾਨ ਰਾਜ ਘਰਾਨੇ ਦਾ ਆਖੀਰਲਾ ਕੁਲਾਧਿਪਤੀ 
#### ਮਰਨ 
* ਜੁਲਾਈ 11- ਪੋਪ ਪਿਊਸ 1 
* ਸੰਤ ਪੋਲੀਕਾਰਪ (ਸ਼ਹੀਦੀ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
੨੦੦

**200 (2** ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸਾਲ ਹੈ।

## ਵਾਕਿਆ 
ਮਨੁਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲੱਗ-ਭੱਗ 25.7 ਕਰੋੜ ਹੋਈ।

## ਜਨਮ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ 
### ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ 
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ 
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ 
## ਮਰਨ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ 
### ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ 
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ 
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ੨੩ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ,&nbsp;ਜੋ ਕਿ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।&nbsp; ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਕਾਰਖਾਨੇ ਸਾਇਕਲ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਹੌਜਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ। ੭ ਤਹਿਸੀਲਾਂ, ੭ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲਾਂ  ਅਤੇ ੧੨ ਬਲਾਕਾਂ ਵਾਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰ ਕੱਢਵਾਂ ਹੈ। ੨੦੧੧ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕੁੱਲ ਵਸੋਂ ੩੪,੯੮,੭੩੯ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਜਨਸੰਖਿਆ 'ਚ ੧੫% ਵਾਧਾ ਦਰ ਨੋਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੰਜ ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੀਮਾ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਰੂਪਨਗਰ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ; ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਦੱਖਣੀ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ; ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਤੇ ਬਰਨਾਲਾ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ; ਅਤੇ ਮੋਗਾ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹਨ। 

## ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਖ਼ਸੀਅਤਾਂ
###### ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ 
* ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਬਾਬਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਉਸਮਾਨ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨ ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਇ ਮੌਲਾਨਾ ਹਬੀਬ-ਉਰ-ਰਹਮਾਨਨਿਰਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਸੁਖਦੇਵ ਥਾਪਰ

ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਸੇਹ

###### ਕਲਾਕਾਰ 
* ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਚਮਕੀਲਾ ਚੰਨੀ ਸਿੰਘ ਧਰਮਿੰਦਰ ਦਿਵਿਆ ਦੱਤਾਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ ਇਸ਼ਮੀਤ ਸਿੰਘ

*ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ

* ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ ਡਾ. ਕੇਵਲ ਧੀਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਦੀਬ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਾਅਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋਪ੍ਰਿ. ਸਰਵਣ ਸਿੰਘਸੁਧਾ ਸੇਨ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀਸਵ. ਡਾ. ਸੁਖਦੇਵ  ਸਿੰਘ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ  
* ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੌਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

## Government and politics 
### ਰਾਜਨੀਤੀ 
ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਫਤਿਹਗਡ਼੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਉੱਤਰੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਕੇਂਦਰੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣ, ਆਤਮ ਨਗਰ, ਦਾਖ਼ਾ, ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਜਗਰਾਂਵ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਖੰਨਾ, ਸਮਰਾਲਾ, ਸਾਹਨੇਵਾਲ, ਪਾਇਲ ਅਤੇ ਰਾਇਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਵਡ਼ਿੰਗ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ ਡਾ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਫਤਿਹਗਡ਼੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਦ ਹਨ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਵਡ਼ਿੰਗ 2024 ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ ਡਾ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ 2019 ਤੋਂ ਸੰਸਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 14 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਹਨ। 

### ਵਿਧਾਇਕ 
### ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ 
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸੱਤ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਹਨ  -

# ਜੈਗਰਾਓਨ
# ਖੰਨਾ
# ਲੁਧਿਆਣਾ (ਪੂਰਬੀ)
# ਲੁਧਿਆਣਾ (ਪੱਛਮੀ)
# ਪਾਇਲ
# ਰਾਇਕੋਟ
# ਸਮਰਾਲਾ

ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ ਤਹਿਸੀਲ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 181 ਪਿੰਡ ਹਨ।

ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਉਪ-ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਹਨ -

# ਡੇਲੋਨ
# ਕੂਮ ਕਲਾਨ
# ਲੁਧਿਆਣਾ ਸੈਂਟਰਲ
# ਮੱਛੀਵਾਰਾ
# ਮਾਲੌਦ
# ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ ਢਾਢਾ
# ਸਿਧਵਾਨ ਬੇਟ
ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲਾ** ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਾ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਅਧਾ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ - 14,78,045 (2001)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
੨੦੧

**201 (2** ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।

## ਘਟਨਾ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ
### ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
## ਜਨਮ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ
### ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
## ਮਰਨ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ
### ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਰੀਪਬਲਿਕ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ
2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲੰਧਰ ਜਿਲੇ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2,181,753 ਹੇ ਜੋ ਕੇ ਲੈਟ੍ਵਿਯਾ ਦੀ ਕੋਮ ਯਾ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜ ਨ੍ਯੂ ਮੇਕਸਿਕੋ ਦੇ ਬ੍ਰਬਰ ਹੈ| ਇਹ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਲ 640 ਵਿਚੋਂ 209 ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ| ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਘਣਤਾ 831 ਵਾਸੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (2,150/ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ| ਜਲੰਧਰ, ਹਰ 1000 ਮਰਦਾ ਲਈ 913 ਮਹਿਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਹੈ|

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੈਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਪਰ 2006 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਇਸ ਦੇ ਗਵਾਂਡੀ ਜ਼ਿਲੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

## ਇਤਿਹਾਸ
ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਸਮੇਂ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬਠਿੰਡਾ ਤੇ ਮਾਨਸਾ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਅਜਾਦ ਹੋਣ ਤੇ 1954 ਵਿੱਚ ਰਿਆਸਤਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਪੈਪਸੂ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਉਦੋਂ ਵੀ ਬਰਨਾਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਸੀ। ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਤੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਪੈਪਸੂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਰਨਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਘਟ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸਬ ਡਵੀਜਨ ਸੀ। ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਗਾਂਧਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਬਰਨਾਲੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਨਜਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਰਨਾਲਾ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਗਤੀ ਵਿਧੀਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਰਕੱਢ ਨਾਇਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 19 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਰੋਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਰਨਾਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ 19 ਨਵੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸ: ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੂੰ ਬਣਨ ਦਾ ਮਾਨਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਮਿਊਸਂਪਲ ਕਮੇਟੀਆਂ ਹਨ। ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਸੀਟ ਸੰਗਰੂਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਸਾਰਿਆਂ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਦੇ ਦਫਤਰ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਵੀ ਧੌਲਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਸਨ।  

ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਖੇ ਦੋ ਸਬ ਡਵੀਜਨਾਂ ਹਨ।
* ਬਰਨਾਲਾ ਅਤੇ ਤਪਾ

ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਬ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
* ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ,  ਭਦੌੜ ਅਤੇ ਧਨੌਲਾ

ਅੱਗੇ ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
* ਬਰਨਾਲਾ,  ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਣਾ 

ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਸੈਂਬਲੀ ਹਲਕੇ ਹਨ।
* ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
* ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
* ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

### ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਚਲੇ ਪਿੰਡ
*ਫਰਵਾਹੀ
*ਰਾਜੀਆ 
* ਅਸਪਾਲ ਕਲਾਂ
* ਅਸਪਾਲ ਖੁਰਦ
* ਅਤਰਗੜ੍ਹ
* ਬਡਬਰ
* ਬਹਮਨੀਆ
* ਬਜ਼ੀਦਕੇ ਕਲਾਂ
* ਬਜ਼ੀਦਕੇ ਖੁਰਦ
*ਸੇਖਾ 
* ਹਮੀਦੀ
* ਕੋਟਦੁਨਾ
* ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ
* ਕੈਰੇ
*ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ 
*ਮਹਿਲ ਖੁਰਦ 
*ਹੰਡਿਆਇਆ 
*ਖੁੱਡੀ ਕਲਾਂ 
*ਖੁੱਡੀ ਖੁਰਦ 
*ਧਨੌਲਾ 
*ਧਨੌਲਾ ਖੁਰਦ 
*ਧੌਲਾ 
*ਰੂੜੇਕੇ ਕਲਾਂ 
*ਪੱਖੋਂ ਕਲਾਂ 
*ਅਕਲੀਆ 
*ਕਾਹਨੇਕੇ
*ਕਾਲੇਕੇ
*ਧੂਰਕੋਟ 
*ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਛੰਨਾ 
*ਤਪਾ ਮੰਡੀ 
*ਉਗੋਕੇ 
*ਤਾਜੋਕੇ 
*ਮਹਿਤਾ ਖੁਰਦ 
*ਘੁੰਨਸ
*ਢਿੱਲਵਾ
*ਜਗਜੀਤਪੁਰਾ 
*ਪੱਖੋਕੇ
*ਭੋਤਨਾ 
*ਟੱਲੇਵਾਲ 
*ਭਦੌੜ 
*ਭੱਠਲ
*ਰਾਜਗੜ੍ਹ 
*ਕੱਟੂ 
*ਬਾਲੀਆਂ 
*ਭੈਣੀ ਜੱਸਾ 
*ਭੈਣੀ ਮਹਿਰਾਜ 
*ਭੈਣੀ ਫੱਤਾ 
*ਸਹਿਣਾ 
*ਠੁੱਲੀਵਾਲ 
*ਹਰੀਗੜ੍ਹ 
*ਕੁਰੜ 
*ਸਹਿਜੜਾ 
*ਮਾਜੂਕੇ 
*ਤਲਵੰਡੀ 
*ਅਲਕੜੇ 
*ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ 
*ਦੀਪਗੜ੍ਹ

## ਜਾਣਕਾਰੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 126 ਪਿੰਡ ਹਨ। ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 100 ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕਡਰੀ 32,ਹਾਈ 34, ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ 34,ਹਨ। ਦਸਤਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਬਰਨਾਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਲਗਾਤਾਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਧੌਲਾ ਅਤੇ ਸੰਘੇੜਾ ਵਿਖੇ ਟਰਾਈਡੈਂਟ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਹੰਢਿਆਇਆ ਵਿਖੇ ਸਟੈਡਰਡ ਕੰਬਾਈਨ ਗਰੁੱਪ, ਬਲਕਾਰ ਕੰਬਾਈਨ, ਸੂਪਰ ਸਟੈਂਡਰਡ ਕੰਬਾਈਨ ਆਦਿ,  ਭਦੌੜ ਵਿਖੇ ਗੋਬਿੰਦ ਬਾਡੀ ਬਿਲਡਰਜ਼, ਗੋਬਿੰਦ ਮੋਟਰਜ਼, ਓਂਕਾਰ ਬਾਡੀ ਬਿਲਡਰਜ਼, ਪਾਮ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਸ ਬਾਡੀ ਬਿਲਡਰਜ਼ , ਸ਼ਿਵਾ ਧਾਗਾ ਮਿਲ ਤਪੇ ਦੀ ਸਾਬਨ ਫੈਕਟਰੀ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲਾ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਹਨ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ
ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਕਸੂਦਪੁਰ;ਬੇਗੋਵਾਲ;ਨੰਗਲ;ਰਾਏਪੁਰ;ਨਡਾਲਾ;ਇਬਰਾਹੀਵਾਲ; ਆਦਿ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਆਉਦੇ ਹਨ

ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਤੱਕ 815,168 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੋਵਾਂ ਪੱਖੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਦੋ ਗੈਰ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਕਪੂਰਥਲਾ-ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਭਾਗ ਅਤੇ ਫਗਵਾੜਾ ਤਹਿਸੀਲ ਜਾਂ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ l

ਕਪੂਰਥਲਾ-ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਉੱਤਰੀ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ 31° 07' ਅਤੇ 31° 22' ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਲੰਬਕਾਰ 75° 36' ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ, ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਫਗਵਾ ਤਹਿਸੀਲ ਉੱਤਰੀ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ 31° 22' ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਲੰਬਕਾਰ 75° 40' ਅਤੇ 75° 55' ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਫਗਵਾੜਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਨੰਬਰ 1 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਕੌਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲੋਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਕਸਤ ਹੈ। ਫਗਵਾ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (12 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਦੋ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਐਸ ਬੀ ਐਸ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ/ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਹਨ: ਕਪੂਰਥਲਾ, ਫਗਵਾੜਾ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 1,633 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1,015 ਮੀਲ) ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 909.09 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2 (351.00 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਕਪੂਰਥਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ, 304.05 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2 (117.39 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਫਗਵਾੜਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 451.09 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (117.39 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਸਲਪੁਰ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਤਹਿਸੀਲ. ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 815,168 ਹੈ,  ਲਗਭਗ ਕੋਮੋਰੋਸ ਰਾਸ਼ਟਰ[2] ਜਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਡਕੋਟਾ ਰਾਜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 481 ਵੀਂ ਰੈਂਕਿੰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ (ਕੁੱਲ 640 ਵਿੱਚੋਂ)। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1,300/ਵਰਗ ਮੀਲ) 501 ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਹੈ।[1] 2001-2011 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧਾ ਦਰ 8.37% ਸੀ। ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ 1000 ਮਰਦਾਂ ਪਿੱਛੇ 912 ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 80.2% ਹੈ। ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 33.94% ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਲਿੰਗ 
ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂੰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਧਰਮ 
ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਦਬਦਬਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹਨ।[7]

ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਦਬਦਬਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
298

**298** ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਅਠੰਨਵਾਂ ਸਾਲ ਹੈ।

## ਘਟਨਾ 
## ਜਨਮ 
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼

thumb|right|250px|ਮੁੰਬਈ ਇਨਡੀਅਨਜ਼ ਦਾ ਟੀਮ ਲੋਗੋ
**ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼** ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਟੀਮ ਦਾ ਕੋਚ **ਰਿੱਕੀ ਪੌਂਟਿੰਗ** ਹੈ ਅਤੇ ਕਪਤਾਨ ਰੋਹਿਤ ਸ਼ਰਮਾ ਹੈ। ਟੀਮ ਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ **ਲਸਿੱਥ ਮਲਿੰਗਾ** ਹੈ। ਇਹ ਟੀਮ 2013 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ **ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ** ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ **ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਟਵੰਟੀ-ਟਵੰਟੀ** ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

## 2019 
ਸਾਲ 2019 ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਨੇ ਵੀਵੋ ਆਈ.ਪੀ.ਐਲ 2019 ਫਾਈਨਲ ਖੇਡਿਆ ਜਿੱਥੇ ਮੁੰਬਈ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਨੂੰ 1 ਰਨ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਿਨ। 2019 ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਚਕ ਅੰਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਡਿਲਿਵਰੀ ਲਈ 2 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਦੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਲਸਿਥ ਮਲਿੰਗਾ ਨੇ ਆਖਰੀ ਗੇਂਦ 'ਤੇ ਵਿਕਟ ਲੈ ਕੇ ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਲਈ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਟੀਮ ਦੀ ਪਛਾਣ 
ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਆਈਪੀਐਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖੀ ਗਈ ਟੀਮ ਸੀ, ਕੁਲ 239 ਮਿਲੀਅਨ ਦਰਸ਼ਕ। ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ 16 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਘਾਟਾ ਪਿਆ ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ
*ਮੁੰਬਈ ਇਨਡੀਅਨਜ਼ ਦਾ ਹੋਮਪੇਜ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਟੀਮਾਂ
ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ।

## ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ
ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।

## ਤਕਸੀਮਾਂ
ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਕਸੀਮ 3 ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ: ਪਟਿਆਲਾ, ਰਾਜਪੁਰਾ ਤੇ ਨਾਭਾ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਵੀ ਅੱਗੋਂ 5 ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ- ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ, ਰਾਜਪੁਰਾ, ਸਮਾਣਾ, ਪਾਤੜਾਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗੋਂ 8 ਬਲਾਕ ਹਨ।

ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ 8 ਹਲਕੇ ਸਥਿਤ ਹਨ: ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦਿਹਾਤੀ, ਰਾਜਪੁਰਾ, ਨਾਭਾ, ਸਮਾਣਾ, ਘਨੌਰ, ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ । ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਟਿਆਲਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਧੂਰੀ, ਅੰਦਾਣਾ, ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ, 23ਵਾਂ ਜਿਲ੍ਹਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ, ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਸੁਨਾਮ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਗੜ੍ਹ, ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ, ਦਿੜ੍ਹਬਾ, ਖਨੌਰੀ, ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਅਤੇ ਮੂਨਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਬਰਨਾਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਬਰਨਾਲਾ ਵੀ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਪਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਪੱਧਰ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਹੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਹ

**ਹਾਹਾ** ਗੁਰਮੁਖੀ ਪੈਂਤੀ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ
ਖ

**ਖ** ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ
ਘ

**ਘ** ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਧੁਨੀ ਨਿਸਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋ ਧੁਨੀਆਂ /ਕ/ ਅਤੇ /ਗ/ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਾ ਵਾਹਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਡਰੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਇਹ ਢੁਕਵੀਂ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਜਾਂ ਨੀਵੀਂ ਸੁਰ ਨਾਲ ਉੱਚਾਰਨ ਦਾ ਪਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ
ਙ

**ਙ** ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਨਾਸ਼ਿਕ ਵਿਅੰਜਨ ਅੱਖਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁਣ ਲਗਪਗ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਥਾਂ ਗ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ
ਚ

**ਚ** ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ ਦਾ ਗਿਆਰਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ
ਞ

**ਞੰਞਾ** (**ਞ**) ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ ਦਾ 15ਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇਹਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਾਮੂਲੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਞੰਞਾ ਹੀ ਵੇਖਿਆ। ਲਹਿੰਦਿਆਂ ਲਹਿਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਕਿਰਿਆ “ਵੰਞਣਾ” ਞੰਞਾ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦਾ, ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ “ਜਾਣਾ” ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਮਤਲਬ ਹੈ। ਪਰ ਉਥੇ ਲੋਕਾਂ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਵਰਤਦੀ; ਞੰਞੇ ਲਈ ਉਹ ਵੱਖਰਾ ਅੱਖਰ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦਾ।

## ਨਾਂ
## ਧੁਨੀ
## ਅਤੀਤ
## ਵਰਤੋਂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣਮਾਲਾ
ਡ

**ਡ** ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ ਦਾ 18ਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

File:Мурдха дудда рук.png|ਡੱਡਾ (ਗੁਰਮੁਖੀ)
File:Мурдханья дудда шах.png|ਡਾਲ (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ
ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲਾ** ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ

**ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਰਤੀਆ, ਸਿਰਸਾ (ਹਰਿਆਣਾ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। 1992 ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਾਲੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਨ ਉਪਰੰਤ ਹੁਣ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੁਢਲਾਡਾ ਤੇ ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਉੱਪ-ਬਲਾਕ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਮਾਨਸਾ, ਬੁਢਲਾਡਾ, ਭੀਖੀ, ਬਰੇਟਾ, ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ, ਬੋਹਾ ਅਤੇ ਝੁਨੀਰ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁੱਲ **242 ਪਿੰਡ** ਹਨ। 1992 ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਮਾਨਸਾ ਨੂੰ ਬਠਿੰਡੇ ਨਾਲੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਮਾਨਸਾ ਸ਼ਹਿਰ 1888 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ਖਿਆਲਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਇੱਕ ਫਕੀਰ (ਮਾਣਾਂ) ਇੱਕ ਝੂੰਬੀ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਖਿਆਲਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਘਰ ਮਾਨਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਇਥੇ ਆ ਵਸੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਮਾਨਸਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕ ਛੋਟੀ ਮਾਨਸਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਤੇ 1902 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਵਿਛਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬਣਨ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਸੋਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਸਨਅਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਮੁੱਚਾ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਅਤ ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ
ਨਵਾਂ ਬਣਿਆ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ 249 ਪਿੰਡਾਂ, ਛੇ ਥਾਣਿਆਂ ਅਤੇ 2 ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਨਸਾ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਿਸਾਰ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ, ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਢੁੰਗਾਨਾ ਦੇ ਬਾਹਰੇ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਬੁਢਲਾਡਾ ਥਾਣੇ ਦੇ 12 ਪਿੰਡ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭੀਖੀ ਅਤੇ ਬਰੇਟਾ ਵੀ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਭੀਖੀ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਚਹਿਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿੰਡ ਚਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਚਹਿਲਾਂ ਦਾ ਝਲੇਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਕੋਇਆ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਆਏ ਇਰਾਨੀ ਧਾੜਵੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਰੱਲਾ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਗੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਨੰਬਰ ਮਾਨਾਂ, ਤੀਜਾ ਸਿੱਧੂਆਂ, ਚੌਥਾ ਗਿੱਲਾਂ, ਫਿਰ ਦਲਿਓ, ਚੌਹਾਨ, ਧਾਲੀਵਾਲ, ਢਿੱਲੋਂ ਆਦਿ ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਘੱਗਰ ਉਤੇ ਵਾਸਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਦੰਦੀਵਾਲਾਂ ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਘੱਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ-ਹਿੰਦੂ ਬਾਗੜੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਸਿੰਚਾਈ ਕੇਵਲ ਕੋਟਲਾ ਅਤੇ ਘੱਗਰ ਸਾਖ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਰਜਵਾਹਿਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

## ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਲੜਨਾ ਪਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਮੁਜ਼ਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਲੈਣ ਲਈ ਰਜਵਾੜਾਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੂਝਣਾ ਪਿਆ। ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਲੋਕ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਕੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਟਕ ‘ਰੱਤਾ ਸਾਲੂ’ ਵੀ ਮਾਨਸਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਿਖਾਰੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਕਲਾਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ।

## ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ
ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਕਾਲਜ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਫ਼ੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਗਰਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮਾਨਸਾ ਨਵੀਂ ਕਚਹਿਰੀ ਰੋਡ ਦੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਧਰਮ
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
* ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ **ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹਾ** ਜਾਂ **ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ 18 ਵਾਂ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਲ

**ਲ** ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ ਦਾ 33ਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ। ਇਹ ਧੁਨੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਧੁਨੀ 'ल' ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦਾ ਹੀ ਸੁਧਰਿਆ ਹੋੲਆ ਰੂਪ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ
੩੦੧

**301 (3** ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਾਲ ਹੈ।

## ਘਟਨਾ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ 
### ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ 
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ 
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ 
## ਜਨਮ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ 
### ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ 
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ 
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ 
## ਮਰਨ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ 
### ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ 
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ 
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
320

**320** 4ਥੀ ਸਦੀ ਅਤੇ 320 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

## ਘਟਨਾ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ
* 26 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash;ਈ. ਪੂ. ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੋਰੀਆ ਹਿਲੇ ਪਾਟਲੀਪੁਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣੇ।

### ਅਪਰੈਲ-ਜੂਨ
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
## ਜਨਮ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ
### ਅਪਰੈਲ-ਜੂਨ
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
## ਮਰਨ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ
### ਅਪਰੈਲ-ਜੂਨ
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
339

**339** ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।

## ਘਟਨਾ 
## ਜਨਮ 
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਧ

**ਧ** ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ ਦਾ 24ਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ
ਮਣੀਪੁਰ

250px|thumb|ਮਨੀਪੁਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
**ਮਨੀਪੁਰ** ਉਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ।

## ਜ਼ਿਲੇ 
ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ 9 ਜ਼ਿਲੇ ਹਨ -

* ਇੰਫਾਲ ਪੂਰਵ ਜ਼ਿਲਾ
* ਇੰਫਾਲ ਪੱਛਮ ਜ਼ਿਲਾ
* ਉਖਰੁਲ ਜ਼ਿਲਾ
* ਚੰਡੇਲ ਜ਼ਿਲਾ
* ਚੁਰਾਚਾਂਦਪੁਰ ਜ਼ਿਲਾ
* ਤਮੇਂਗਲਾਂਗ ਜ਼ਿਲਾ
* ਥੌਬਲ ਜ਼ਿਲਾ
* ਬਿਸ਼ਣੁਪੁਰ ਜ਼ਿਲਾ
* ਸੇਨਾਪਤੀ ਜ਼ਿਲਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੀਪੁਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼

## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

File:Stick dance manipur.jpg|ਮਨੀਪੁਰੀ ਸਟਿੱਕ ਡਾਂਸ
ਡ੍ਰੋਨ ਜਹਾਜ਼

thumb|ਹੈਲੀਕਾਪਟਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡ੍ਰੋਨ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
[thumb|right|[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਡ੍ਰੋਨ ਜਹਾਜ।]]
**ਡ੍ਰੋਨ ਜਹਾਜ (drone plane)** ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਡਣ ਵਾਲਾ ਜਹਾਜ਼ (unmanned aerial vehicle ਜਾਂ UAV) ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਮੋਟ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰ ਕੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਹਾਜ ਉਹਨਾਂ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਦਮੀ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼
ਡੇਨਵਰ ਬ੍ਰਾਂਕੋਜ਼

thumb|right|250px|ਡੇਨਵਰ ਬਰੋਨਕੋਜ਼ ਦੀ ਹੈਲਮਟ
ਡੇਨਵਰ ਬਰੋਨਕੋਜ਼ (Denver Broncos) ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਫੁਟਬਾਲ (ਜੋ ਰਗਬੀ ਦੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ। ਇਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ (NFL) ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਫੁਟਬਾਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੀ ਵੈਸਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਟੀਮ ਡੇਨਵਰ ਵਿੱਚ 1960 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ
ਕਾਂਸਸ ਸਿਟੀ ਚੀਫ਼ਜ਼

thumb|right|250px|ਕੇਨਸਸ ਸਿਟੀ ਚੀਫ਼ਜ਼ ਦੀ ਹੇਲਮਟ
ਕੇਨਸਸ ਸਿਟੀ ਚੀਫ਼ਜ਼ (Kansas City Chiefs) ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਫੁਟਬਾਲ (ਜੋ ਰਗਬੀ ਦੇ ਤਰਾਂ ਖੇਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ। ਇਹ ਨੇਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ (NFL) ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਫੁਟਬਾਲ ਕਾਨਫਰੇਨਸ ਦੀ ਵੇਸਟ ਡਵਿਜਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਟੀਮ ਕੇਨਸਸ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 1960 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦਿਆਂ ਟੀਮਾਂ
ਵੈਸਾਖ

**ਵੈਸਾਖ, ਵਿਸਾਖ**

## ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਿਨ
* 1 ਵੈਸਾਖ - ਵਿਸਾਖੀ
* 19 ਵੈਸਾਖ - ਜਨਮ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ
* Page 133 of the Sri Guru Granth Sahib on *SikhiToTheMAX* 
* Page 133 of the Sri Guru Granth Sahib on *Sri Granth*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ
ਜੇਠ

**ਜੇਠ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: ज्येष्ठ, ਨੇਪਾਲੀ: जेठ ਜਾਂ ज्येष्ठ) ਬਿਕਰਮੀ ਕਲੰਡਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜੇਠਾ ਨਛੱਤਰ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਕ (ਸਾਕਾ ਸਮੰਤ) ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ ਤੀਜਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੇਗਰੀ ਅਤੇ ਜੁਲੀਅਨ ਕਲੰਡਰਾਂ ਦੇ ਮਈ ਅਤੇ ਜੂਨ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਿੱਚ 31 ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 
ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ ਮੁਤਾਬਕ ਪੁੰਨਿਆ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਚੰਦਰਮਾ ਜਿਸ ਨਛੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੁੰਨਿਆ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਜੇਠਾ ਨਛੱਤਰ ਕੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਿਨ
### ਮਈ
* 15 ਮਈ (1 ਜੇਠ) - ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
* 23 ਮਈ (9 ਜੇਠ) - ਜਨਮ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ

### ਜੂਨ
* 11 ਜੂਨ (18 ਜੇਠ) - ਗੁਰ ਗੱਦੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀ
* 15 ਜੂਨ (1 ਹਾੜ) - ਜੇਠ ਮਹਿਨੇ ਦਾ ਅੰਤ ਅਤੇ ਹਾੜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ
* www.dsl.pipex.com 
* www.sikhitothemax.com SGGS Page 133 
* www.srigranth.org SGGS Page 133
* www.sikhcoalition.org 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ
ਹਾੜ੍ਹ

**ਹਾੜ੍ਹ** ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਜੰਤਰੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਮਹਿਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੇਗਰੀ ਅਤੇ ਜੁਲੀਅਨ ਕਲੰਡਰਾਂ ਦੇ ਜੂਨ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਿਨੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ੩੧ ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਿਨ
### ਜੂਨ
* ੧੫ ਜੂਨ (੧ ਹਾੜ੍ਹ) - ਹਾੜ੍ਹ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
* ੧੬ ਜੂਨ (੨ ਹਾੜ੍ਹ) - ਸ਼ਹੀਦੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ

### ਜੁਲਾਈ
* ੨ ਜੁਲਾਈ (੧੮ ਹਾੜ੍ਹ) - ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਬਣਾਇਆ
* ੫ ਜੁਲਾਈ (੨੧ ਹਾੜ੍ਹ) - ਜਨਮ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀ
* ੧੬ ਜੁਲਾਈ (੧ ਸਾਵਣ) - ਹਾੜ੍ਹ ਮਹਿਨੇ ਦਾ ਅੰਤ ਅਤੇ ਸਾਵਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

## ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ 
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹਾੜ੍ਹ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧੀ ਕਈ ਮੁਹਾਵਰੇ-ਅਖਾਣ ਵੀ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ, 'ਹਾੜ੍ਹ ਹਰੇ ਨਾ ਸਾਉਣ ਸੁੱਕੇ ਨੇ'।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ
* www.dsl.pipex.com 
* www.sikhitothemax.com SGGS Page 133 
* www.srigranth.org SGGS Page 133
* www.sikhcoalition.org 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ
ਸਾਵਣ

**ਸਾਵਣ** ਯਾਂ **ਸਾਉਣ** ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਜੰਤਰੀ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੇਗਰੀ ਅਤੇ ਜੁਲੀਅਨ ਕਲੰਡਰਾਂ ਦੇ ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਿਨੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ੩੧ ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਿਨ
### ਜੁਲਾਈ
* ੧੬ ਜੁਲਾਈ (੧ ਸਾਵਣ) - ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
* ੧੬ ਜੁਲਾਈ (੧ ਸਾਵਣ) - ਸ਼ਹੀਦੀ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ੨੧ ਜੁਲਾਈ (੬ ਸਾਵਣ) - ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦਿਵਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ

* ੨੩ ਜੁਲਾਈ (੮ ਸਾਵਣ) - ਜਨਮ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ

* ੩੧ ਜੁਲਾਈ (੧੬ ਸਾਵਣ) - ਸ਼ਹੀਦੀ ਸ: ਊਦਮ ਸਿੰਘ ਜੀ

* ੮ ਅਗਸਤ (24 ਸਾਵਣ) - ਮੋਰਚਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼

### ਅਗਸਤ
* ੧੬ ਅਗਸਤ (੧ ਭਾਦੋਂ) - ਸਾਵਣ ਮਹਿਨੇ ਦਾ ਅੰਤ ਅਤੇ ਭਾਦੋਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ
* www.dsl.pipex.com 
* www.sikhitothemax.com Guru Granth Sahib Page 133 
* www.srigranth.org Guru Granth Sahib Page 133
* www.sikhcoalition.org 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ
ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ

**ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ** ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 50 ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 8 ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 163,696 ਵਰਗ ਮੀਲ (423,970 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਦੇ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ 39.6 ਮਿਲੀਅਨ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਰਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਮਕਸੀਕਨ-ਅਮਰੀਕਨ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਕਸੀਕੋ ਨੂੰ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਪਿਆ। ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ 9 ਸਤੰਬਰ 1850 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ 31ਵਾਂ ਰਾਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਹੈ। ਗ੍ਰੇਟਰ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਏਰੀਆ ਅਤੇ ਸੈਨ ਫ੍ਰੈਨਸਿਸਕੋ ਬੇ ਏਰੀਆ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 18.7 ਮਿਲੀਅਨ ਅਤੇ 9.7 ਮਿਲੀਅਨ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਦੂਸਰਾ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦਾ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੀ ਕਾਉਂਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਾਉਂਟੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਉਂਟੀ, ਸੈਨ ਬਰਨਾਰਡੀਨੋ ਕਾਉਂਟੀ ਹੈ। ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦਾ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕਾਉਂਟੀ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ-ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੀ ਕਾਉਂਟੀ ਹੈ।

ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਕੁੱਲ ਰਾਜ ਉਤਪਾਦ $ 3.0 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ (ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਫਰਾਂਸ, ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀ) ਅਤੇ 2017 ਤੱਕ 36 ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ। ਗ੍ਰੇਟਰ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਏਰੀਆ ਅਤੇ ਸੈਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਬੇ ਏਰੀਆ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਦੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਰਥਿਕਤਾ (ਕ੍ਰਮਵਾਰ $1.253&nbsp;ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਅਤੇ $907&nbsp;ਬਿਲੀਅਨ) ਹਨ। ਸੈਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਬੇ ਏਰੀਆ ਪੀਐਸਏ ਕੋਲ 2017 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ($ 94,000) ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅੰਕੜਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦਸ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।

ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪਾਪੂਲਰ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਸੰਚਾਰ, ਜਾਣਕਾਰੀ, ਨਵੀਨਤਾ, ਵਾਤਾਵਰਣਵਾਦ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਟ੍ਰੈਂਡਸੇਟਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਭੋਜਨ, ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ, ਹਿੱਪੀ ਕਾਊਂਟਰਕਲਚਰ, ਫਾਸਟ ਫੂਡ, ਬੀਚ ਅਤੇ ਕਾਰ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਇੰਟਰਨੈਟ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਚੇਤ

**ਚੇਤ** ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਜੰਤਰੀ ਅਤੇ ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਚਿੱਤਰਾ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਚੇਤਰ ਪਿਆ। ਸੰਗਰਾਂਦ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੁੰਨਿਆ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਚੰਦਰਮਾ ਜਿਸ ਨਛੱਤਰ ਕੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੀ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਅਤੇ ਜੁਲੀਅਨ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਅਪਰੈਲ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਿੱਚ 31 ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 1 ਚੇਤ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਵਰ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

### ਮਾਰਚ
* 14 ਮਾਰਚ (1 ਚੇਤ) - ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕਲੰਡਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸਾਲ
* 14 ਮਾਰਚ (1 ਚੇਤ) - ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਇ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰ ਗੱਦੀ 
* 19 ਮਾਰਚ (6 ਚੇਤ) - ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਗੁਰੂ ਹਰ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀ
* ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ

### ਅਪਰੈਲ
* 9 ਅਪਰੈਲ (27 ਚੇਤ) - ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ
* 14 ਅਪਰੈਲ (1 ਵੈਸਾਖ) - ਚੇਤ ਮਹਿਨੇ ਦਾ ਅੰਤ ਅਤੇ ਵੈਸਾਖ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ
* http://www.CSD.com 
* www.dsl.pipex.com 
* www.sikhitothemax.com SGGS Page 133 
* www.srigranth.org SGGS Page 133
* www.sikhcoalition.org 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ