open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਕਾਲਕ੍ਰਮਿਕ ਸੂਚੀ
### ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ
*ਗੋਰਖ ਨਾਥ

### ਬਾਰਵੀਂ ਸਦੀ
*ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ (1173–1266)

### 15ਵੀਂ-16ਵੀਂ ਸਦੀ
*ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1469 - 22 ਸਤੰਬਰ 1539)

### 16ਵੀਂ ਸਦੀ
*ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ
*ਦਮੋਦਰ ਦਾਸ ਅਰੋੜਾ

### 17ਵੀਂ ਸਦੀ
*ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ (1628–1691)
*ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ (1633–1713)
*ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ (1666–1737)
*ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ (1680–1757)

### 18ਵੀਂ ਸਦੀ
*ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ (1722–1798)
*ਹਾਸ਼ਮ (1735–1843)
*ਸ਼ਾਹ ਮਹੁੰਮਦ (1780–1862)
*ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ (ਮੌਤ 1846)

### 19ਵੀਂ ਸਦੀ
*ਪੰਡਿਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ (1822–1891)
*ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫਿਲੌਰੀ (1837–1881)
*ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ (1861–1938)
*ਅਕਾਲੀ ਕੌਰ ਸਿੰਘ (1866–1953)
*ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ (1872–1957)
*ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ (1875–1939)
*ਧਨੀਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ (1876–1954)
*ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ (1878–1961)
*ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ(1881–1931)
*ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ (1882–1981)
*ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ (1892–1977)
*ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ (1895–1977)
*ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ (1897–1971)
*ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ 

### 20ਵੀਂ ਸਦੀ
*ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ (1904–1992)
*ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (1905–1978)
*ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ (1909–1993)
*ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਤਾਲਿਬ (1911–1986)
*ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ (1913–1973)
*ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ (ਨਾਟਕਕਾਰ) (1914-2006)
*ਸ਼ਰੀਫ਼ ਕੁੰਜਾਹੀ (1915–2007)
*ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ (1916–2003)
*ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ (1917–2012)
*ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ (1919–2005)
*ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ (1919–2020)
*ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ (ਕਵੀ) (1920–2002)
*ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ (1920–2010)
*ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ (1921–1987)
*ਅਜੀਤ ਸੈਣੀ (1922–2007)
*ਸੁਖਬੀਰ (1925–2012)
*ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਯੂ.ਕੇ. (1927–2019)
*ਆਲਮ ਲੋਹਾਰ (1928–1979)
*ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ (1930–1996)
*ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ 
*ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ (1935–)
*ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ (1935–)
*ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ (1937–1973)
*ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹ ਸਿਕੰਦਰ (1938)
*ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ (1944–)
*ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ (1945–)
*ਚਮਨ ਲਾਲ (1947–)
*ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ (ਪਾਸ਼) (1950–1988)
*ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ (3 ਮਾਰਚ 1937-)
ਹੇਮਵਤੀ ਨੰਦਨ ਬਹੁਗੁਣਾ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਹੇਮਵਤੀ ਨੰਦਨ ਬਹਗੁਣਾ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** (**ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ**) ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1973 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 
ਐੱਸ.ਅਗਰਵਾਲ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੁਲਪਤੀ(ਚਾਂਸਲਰ) ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਜੇ.ਐੱਸ.ਕੌਲ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ (ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ) ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਨਾਕਾਮ ਤੁਰਕੀ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ 2016

15-16 ਜੁਲਾਈ 2016 ਨੂੰ ਤੁਰਕ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਧੜੇ ਨੇ ਤੁਰਕ ਅਮਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਦਾ ਨਾਕਾਮ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਤੁਰਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੇਸੇਪ ਤਾਇਪ ਆਰਦੋਆਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਲਟਣਾ ਸੀ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 265 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ।  ਅੰਕਾਰਾ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕ ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੈਲੇਸ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਕਾਰਾ ਅਤੇ ਇਸਤਾਨਬੁਲ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਸੁਣੀ ਗਈ।

ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ, ਦੋਨੋਂ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਲਟੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਨਾਟੋ, ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਜਮਹੂਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਚੁਣੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ। ਪਰ, ਪਲਟੇ ਨੂੰ ਨਿੰਦਣ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਥਾਈ ਮੈਂਬਰ, ਮਿਸਰ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਿਨਾਲੀ ਯਿਲਦੀਰਿਮ ਦਾ ਆਇਆ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਥਿਤੀ "ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਅਧੀਨ" ਸੀ ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 6000 ਲੋਕ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2.839 ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ 2.745 ਜੱਜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਆਰਦੋਆਨ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਗਰਦਾਨੀ ਹੋਈ, ਗੁਲੇਨ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਨਿਰਵਾਸਤ ਧਰਮਗੁਰੂ ਫਤਹੁੱਲਾਹ ਗੁਲੇਨ ਰਾਹੀਂ ਤਖਤਾਪਲਟ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਗੁਲੇਨ ਨੇ ਤਖਤਾਪਲਟ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## References
ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ

ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਭਾਗ ਇੰਜੀਅਨਰੀ, ਫਾਰਮੇਸੀ, ਨਕਸ਼ਾ ਨਵੀਸੀ ਆਦਿ ਦੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਤੇ ਡਿਗਰੀ ਕਾਲਜਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਹੈ।ਉਦਂਯੋਗਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਕੰਮ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਤਾਵਾਂ, ਤੇ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਕਰਨਾ ਹੈ।ਪੰਜਾਬ ਸਕਿਲ ਡਿਵਲਪਮੈਂਟ ਮਿਸ਼ਨ ਇਸ ਵਿਭਾਗ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ(ਭਾਰਤ) ਸਰਕਾਰਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰੀ ਅਧੀਨ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲੇ 2015 ਵਿੱਚ ਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ
ਦਸਵੰਧ

ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 'ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ' ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਿੱਖੀ ਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵੰਡ ਛਕੋ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਸਮਿਲਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਦਿਨ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਸਵੰਧ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਇਸ ਸਤਰ "ਘਾਲ ਖਾਇ ਕਿਛੁ ਹਥਹੁ ਦੇਹਿ ਨਾਨਕ ਰਾਹੁ ਪਛਾਨਿਹ ਸੇਇ।" ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਡ੍ਰਿਬਲਿੰਗ

ਖੇਡਾਂ **ਵਿੱਚ ਡ੍ਰਿਬਲਿੰਗ** ਇੱਕ ਇਕੱਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਇੱਕ ਦਿੱਤੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਵਿਰੋਧੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਗੇਂਦ ਖੋਹ ਲੈਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਹੇਰਫੇਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕੰਟਰੋਲ ਲੱਤਾਂ (e.g. ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ), ਹੱਥਾਂ (ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਅਤੇ ਹੈਂਡਬਾਲ), ਸੋਟੀ (ਆਈਸ ਹਾਕੀ) ਜਾਂ ਤੈਰਾਕੀ ਸਟਰੋਕ (ਵਾਟਰ ਪੋਲੋ) ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਫਲ ਡ੍ਰਿਬਲ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਢ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕੋਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਖੇਡਾਂ **ਵਿੱਚ ਡ੍ਰਿਬਲਿੰਗ** ਇੱਕ ਇਕੱਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਇੱਕ ਦਿੱਤੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਵਿਰੋਧੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਗੇਂਦ ਖੋਹ ਲੈਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਹੇਰਫੇਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕੰਟਰੋਲ ਲੱਤਾਂ (e.g. ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ), ਹੱਥਾਂ (ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਅਤੇ ਹੈਂਡਬਾਲ), ਸੋਟੀ (ਆਈਸ ਹਾਕੀ) ਜਾਂ ਤੈਰਾਕੀ ਸਟਰੋਕ (ਵਾਟਰ ਪੋਲੋ) ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਫਲ ਡ੍ਰਿਬਲ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਢ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕੋਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਭਾਰਤ ਨਿਰਮਾਣ

**ਭਾਰਤ ਨਿਰਮਾਣ** ਪੇਂਡੂ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਪਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ (ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ), ਸਿੰਚਾਈ, ਪਾਣੀ ਮੁਹਈਆ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਆਵਾਸ (ਇੰਦਰਾ ਆਵਾਸ ਯੋਜਨਾ), ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ
ਪੰਜਾਬ ਸਕਿਲ ਡਿਵਲਪਮੈਂਟ ਮਿਸ਼ਨ

**ਪੰਜਾਬ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਮਿਸ਼ਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:  Punjab Skill Development Mission) ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਨੋਡਲ ਅਦਾਰੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਥਾਪਿਆ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਨ ਹੈ। 

ਇਸ ਅਧੀਨ ਮੁੱਖ ਸਕੀਮਾਂ ਹਨ:

* ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਉਪਾਧਿਆ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਕੌਸ਼ਲ ਯੋਜਨਾ DDU-GKY

* ਕੌਮੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਰੋਟੀ ਰੋਜ਼ੀ ਮਿਸ਼ਨ NULM
* ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਉਸਾਰੀ ਕਾਮਿਆਂ ਲਈ BOCW

* ਪੂਰਵ ਸਿੱਖਿਅਤਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ RPL

## ਮੁੱਖ ਕੰਮ: 
*ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਅਧੀਨ EST&P ਹੁਨਰ ਸਿਖਲਾਈ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਅਧੀਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਗ਼ਰੀਬਾਂ(ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਥੱਲੇ) **BPL** ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਯਾ ਨੌਕਰੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਉਣਾ ਹੈ।(BPL ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਰੰਗਾਨਾਥਨ ਕਮੇਟੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੂਜਬ ਔਸਤਨ 47 ਰੁਪਏ ਰੁਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਖਰਚ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ,ਜਿਸ ਦਾ ਸਲਾਨਾ 5 ਜੀਆਂ ਦੇ ਔਸਤਨ ਪਰਵਾਰ ਦਾ 67536 ਰੁਪਏ ਲਗਭਗ ਬਣਦਾ ਹੈ)
*ਔਰਤਾਂ ਲਈ 30% ਅੰਗਹੀਣ ਲਈ 3% ਤੇ ਪਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ /ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਜਨ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ 15% ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਵਿਧਾਨ ਹੈ।
*ਕੋਰਸ ਲਗਭਗ 400/430 ਘੰਟੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
*ਕਿਸੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 15000 / 18000 ਰੁਪਏ ਖ਼ਰਚਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਫ਼ੀਸ, ਸਨਦੀਨਰਨ ਫ਼ੀਸ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸਨਦ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ੀਸ ਵਾਲੇ ਕੋਰਸ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਨੂੰ ਕੋਲ਼ੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਵਿਧਾਨ ਹੈ।
*ਸਿੱਖਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਾਖਲਾ ਇਰਾਦਾ ਪੰਜਾਬ ਸਕਿਲ ਡਿਵਲਪਮੈਂਟ ਸਾਈਟ ਤੇ ਔਨਲਾਈਨ, ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾਤਾ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੀਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, BPL ਸਥਿਤੀ, ਰਿਹਾਈਸ਼ੀ ਪਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਪਰਕ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ ; ਦਰਜ ਕਰਵਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਾਵਿਧਾਨ ਹੈ।
*ਇਸ ਸਕੀਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਜਿੱਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲੋਜਿਸਟਿਕਸ ਸੈਕਟਰ ਦਾ *ਇਨਵੈਂਟਰੀ ਕਲਰਕ ਕੋਰਸ* ਜਾਰੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੁਜ਼ਗਾਰ
ਝਿੰਗੜਾਂ ਕਲਾਂ

**ਝਿੰਗੜਾਂ ਕਲਾਂ** ਜਿਲ੍ਹਾ ਮੁਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਖਰੜ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ।

## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਥਾਵਾਂ
### ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ
### ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਥਾਵਾਂ
### ਸਹਿਕਾਰੀ ਥਾਵਾਂ
ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਡਾਕਘਰ, ਪਸ਼ੂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਫੋਨ ਐਕਸਚੇਂਜ ਹੈ। 
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰੋਹ
## ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਮੁੱਖ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ
## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ
## ਪਹੁੰਚ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੁੱਟਰਾਂ

ਬੁੱਟਰਾਂ ਪਿੰਡ ਜਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਬਲਾਕ ਭੋਗਪੁਰ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। 

## ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ
## ਆਬਾਦੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਕੜੇ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ
ਪਿੰਡ ਦੇ 89 ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਥਾਵਾਂ
### ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ
### ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਥਾਵਾਂ
### ਸਹਿਕਾਰੀ ਥਾਵਾਂ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰੋਹ
## ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਮੁੱਖ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ
## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ
## ਪਹੁੰਚ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਮਾਣਕਪੁਰ ਸ਼ਰੀਫ

ਮਾਣਕਪੁਰ ਸ਼ਰੀਫ ਪਿੰਡ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।

## ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪੀਰ ਹਜ਼ਰਤ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਮੂਸਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਸਿੰਘ ਇਜ਼ ਕਿੰਗ’, ‘ਨਮਸਤੇ ਲੰਡਨ’, ‘ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਮੁਹੱਬਤ’ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਕਈ ਨਾਟਕਾਂ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਫਿਲਮਾਂਕਣ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਆਬਾਦੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਕੜੇ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਥਾਵਾਂ
### ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ।

### ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਥਾਵਾਂ
### ਸਹਿਕਾਰੀ ਥਾਵਾਂ
ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਇਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਹਸਪਤਾਲ ਹੈ।

## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰੋਹ
## ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਮੁੱਖ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ
## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ
## ਪਹੁੰਚ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਰਾਈਆਂ

ਰਾਈਆਂ ਪਿੰਡ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਦੂਰੀ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।

## ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਨਾਮਧਾਰੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਮੋਢੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
## ਆਬਾਦੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਕੜੇ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਥਾਵਾਂ
### ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ
### ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਥਾਵਾਂ
### ਸਹਿਕਾਰੀ ਥਾਵਾਂ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰੋਹ
## ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਮੁੱਖ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ
## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ
## ਪਹੁੰਚ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਬਢੀਂਗ

**ਬਢੀੰਗ **(en:**greater adjutant)** (*Leptoptilos dubius*) ਇੱਕ ਸਾਰਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਪੰਛੀ ਹੈ।ਇਸਨੂੰ ਗਿਲੜ੍ਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਹਾਕੂਤੋ ਜੈਲੀ

**ਹਾਕੂਤੋ ਜੈਲੀ** (白桃 ゼ リ ー?) ਇੱਕ ਮੌਸਮੀ ਜਪਾਨੀ ਮਿਠਆਈ ਜੋ ਕੀ ਸਿਰਫ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਓਕਯਾਮਾ ਦੇ ਹਾਕੂਤੋ ਦੇ ਪੀਚ ਖਣਿਜ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਬਨਾਵਟ ਬਰੀ ਹੀ ਨਰਮ ਅਤੇ ਮੱਖਮਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮਹਿਕ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਪੀਚ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਕੂਤੋ ਜੈਲੀ ਆੜੂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਡਿੱਬੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਾਕੂਤੋ ਜੈਲੀ ਨੂੰ ਕਿਊਬ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਕੇ ਜਾਂ ਕੰਟੇਨਰ ਵਿੱਚੋਂ ਚਮਚੇ ਨਾਲ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸਨੂੰ ਠੰਡਾ ਹੀ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮੌਸਮੀ ਮਿਠਆਈ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਹਾਕੂਤੋ ਜੈਲੀ ਦਾ ਸੁਆਦ ਹਰ ਸਾਲ ਅਲੱਗ ਤਰਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਕੂਤੋ ਜੈਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹਿੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਮਿਠਆਈ
ਪੰਜਾਬੀ ਭੱਠੀ

**ਪੰਜਾਬੀ ਭੱਠੀ** ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਤੰਦੂਰ ਹੈ। 

## ਡਿਜ਼ਾਇਨ 
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ '*ਪੰਜਾਬੀ ਭੱਠੀਆਂ*" ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵੇਲੇ:ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੋਆ ਪੁੱਟ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧੂਏਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸਲਿੰਡਰਨੁਮਾ ਚਿਮਨੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਟੋਏ ਦੇ ਦੂਰ ਵਾਲੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੋਰੀ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਪੋਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉਪਰ ਇੱਕ ਗੋਲ ਕੰਧ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। *"ਭੱਠੀ*' ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਅੱਗ ਧੁਖਾਉਣ ਲਈ ਲੱਕੜ, ਬਾਂਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਘਾਹ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮੂੰਹ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੱਠੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਧਾਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਂਡਾ ਜਾਂ ਕੜਾਹੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਸੇਕ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨ ਲਈ ਰੇਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭੱਠੀ ਤੇ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਸੁਆਦ ਹੈ। ਭੁੱਜੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁੜ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਰਵਾਇਤ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗਵਾਚ ਰਹੀ ਹੈ।

## References 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਦ
ਅਸਮਾਨੀ ਪਿੱਦੀ

**ਅਸਮਾਨੀ ਪਿੱਦੀ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: **ashy prinia** ਜਾਂ **ashy wren-warbler**) ਇੱਕ ਨਿੱਕੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪੰਛੀ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਸਲੇਟੀ ਸਿਰ ਚੰਡੋਲ

**ਸਲੇਟੀ ਸਿਰ ਚੰਡੋਲ**, (en:**ashy-crowned sparrow-lark**:) (*Eremopterix griseus*) ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਹੈ ਜੋ ਚਿੜੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਪਹਾੜੀ ਅਟੇਰਨ

**ਪਹਾੜੀ ਅਟੇਰਨ**, {(en:**Alpine swift**) (*Tachymarptis melba*)}ਪਹਾੜੀ ਅਟੇਰਨ - ਪਹਾੜੀ ਅਟੇਰਨ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਪੰਛੀ ਏ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਈ ਧੱਕੜ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਪੰਛੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਏ ਅਤੇ ਆਵਦਾ ਸਿਆਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਏ। ਇਹਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਂ Apodidae ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ απους, apous ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਏ, ਜੀਹਦੇ ਮਾਇਨੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ। ਪਹਾੜੀ ਅਟੇਰਨ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਜੀਹਦੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੰਧ ਵਾਂਗਰਾਂ ਖੜੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਤੇ ਵੀ ਸੌਖਿਆਂ ਆਵਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੀ ਏ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਏ। 

## ਜਾਣ ਪਛਾਣ 
ਪਹਾੜੀ ਅਟੇਰਨ ਆਮ ਦੁੱਜੀਆਂ ਅਟੇਰਨਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੂਣੀ ਹੁੰਦੀ ਏ। ਇਹਦੀ ਲੰਮਾਈ 7.9 ਤੋਂ 9.1 ਇੰਚ, ਫਰਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ 22 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ 10 ਤੋਲੇ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਇਹਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰੀਰ ਗਾੜ੍ਹੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਏ ਅਤੇ ਥੱਲਿਓਂ ਚਿੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਏ। 

## ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
2011 ਵਿੱਚ ਸਵਿਸ ਪੰਛੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਪਹਾੜੀ ਅਟੇਰਨ ਤੇ ਬਿਜਲਈ ਟੈਗ ਲਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਪਈ ਪਹਾੜੀ ਅਟੇਰਨ 200 ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਭੌਂ 'ਤੇ ਉੱਤਰੇ ਲੰਮੀ 'ਡਾਰੀ ਲਾਈ। ਇਹ ਉੱਡਦਿਆਂ ਈ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਜੀਵ ਆਵਦੀ ਚੁੰਝ ਨਾਲ ਬੋਚ ਕੇ ਆਵਦਾ ਢਿੱਡ ਭਰ ਲੈਂਦੀ ਏ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਭੁੰਜੇ ਪੈਰ ਲਾਏ ਉੱਡਦੇ ਹੋਇਆਂ ਪੀ ਲੈਂਦੀ ਏ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕੇ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਇਹ ਸੌਂ ਵੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੈਂਦੀ ਏ। ਇਹਦੀ ਉਮਰ 20 ਸਾਲ ਦੇ ਏੜ-ਗੇੜ ਹੁੰਦੀ ਏ ਅਤੇ 20ਆਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਏਨਾ ਕੁ ਉੱਡ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਚੰਦਰਮੇ ਦੇ 7 ਗੇੜੇ ਵੱਜ ਜਾਣ। ਇਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 600 ਤੋਂ 1000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਤਹਿ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਏ। ਇਸ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਹੌਲ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਵੀ ਢਾਲ ਲਿਆ ਏ। ਇਸ ਮੈਡੇਟਰੀਅਨ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੀਵੀਆਂ ਉੱਡਦੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। 

## ਪਰਸੂਤ 
ਇਹ ਲੰਮੇ ਪਰਵਾਸ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਓਸੇ ਥਾਂ ਮੁੜ ਆਉਂਦੀ ਏ ਜਿਥੋਂ ਚਾਲੇ ਪਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਣਕੇ ਆਵਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸੂਤਰ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਾਸਤੇ ਨਵੇਂ ਜੋੜੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜੀ ਅਟੇਰਨ ਪੰਛੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਿਲਾਪ ਵੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਵਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਚਟਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੋਰੀਆਂ,ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਖੋਖਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਂਦੀ ਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ 1-4 ਆਂਡੇ ਦੇਂਦੀ ਏ। ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਆਂਡਿਆਂ 'ਤੇ 18-33 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਬਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਿੱਕੇ ਬੱਚੇ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਖਰਾਬ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਆਵਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਮੌਸਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਰਕੇ ਜੀਣਾ ਸਿਖਦੇ ਹਨ। ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੋਂ-ਬੰਨਿਓਂ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਛੋਟਾ ਜਲ ਬਟੇਰ

**ਛੋਟਾ ਜਲ ਬਟੇਰ**, (en:'''Baillon's crake'*:) (*Porzana pusilla'') ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਜਲ-ਪੰਛੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਸੁਨਿਹਰੀ ਉੱਲੂ

**ਸੁਨਿਹਰੀ ਉੱਲੂ**,(en;**barn owl)** (*Tyto alba*) ਸੁਨਹਿਰੀ ਉੱਲੂ - ਸੁਨਹਿਰੀ ਉੱਲੂ ਠੰਢੇ ਜਾਂ ਰੇਤਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀੜ੍ਹੀਨਾਮੇ ਦੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਉੱਲੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਢਲੇ ਖੱਲ੍ਹਣੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਯੂਰਪ, ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿਚ, ਦੁੱਜਾ ਦੱਖਣੀ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਤਿੱਜਾ ਉਤੱਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦੇ ਖੱਲ੍ਹਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

## ਜਾਣ ਪਛਾਣ 
ਮਾਹਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਯੂਰਪ, ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਉੱਲੂ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਨ ਸੁਨਹਿਰੀ ਉੱਲੂ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਉੱਲੂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਹਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਉੱਲੂ ਨੂੰ ੫ ਖੱਲ੍ਹਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹਜੇ ਹੋਰ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸੁਨਹਿਰੀ ਉੱਲੂ ਦੀਆਂ ੨੮ ਰਕਮਾਂ ਦੇ ਰੰਗ-ਢੰਗ ਤੇ ਅਕਾਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ-ਬਹੁਤਾ ਫ਼ਰਕ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੀ ਲੰਮਾਈ ੩੩-੩੯ ਸੈਮੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਪਰਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ੮੦-੯੫ ਸੈਮੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ-ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ੧੦੫ ਸੈਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਸਲ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਈਂ ਘੱਟ-ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਔਸਤਨ ਵਜ਼ਨ ੨੨੫ ਤੋਂ ੭੧੦ ਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਉੱਲੂਆਂ ਦਾ ਮਗਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਥੋੜਾ ਫਿੱਕਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਗਾੜ੍ਹਾ ਪਰ ਗਾੜੀਓਂ ਕੋਈ ਚਿੱਟਾ, ਚਿੱਟੇ 'ਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਦਾਗ਼ ਜਾਂ ਫਿੱਕਾ-ਗਾੜ੍ਹਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਸਾਂ ਹੀ ਕਿਤੇ ਹੋਵੇਗਾ।

## ਖ਼ੁਰਾਕ 
ਸੁਨਹਿਰੀ ਉੱਲੂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖ਼ੁਰਾਕ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਚਮਗਿੱਦੜ, ਕਿਰਲੀਆਂ ਅਤੇ ਡੱਡੂ ਵਗੈਰਾ ਵੀ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੱਕੜ ਹੈ ਜੇਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਆਵਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣਕੇ ਪਤਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। 

## ਪਰਸੂਤ 
ਸੁਨਹਿਰੀ ਉੱਲੂ ਦਾ ਪਰਸੂਤ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਬੱਝਾ ਵੇਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਜਿਹੀ ਥਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਵਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਖੋਖਲੇ ਰੁੱਖ, ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਚੱਟਾਨ ਦੇ ਮਘੋਰੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੇਰਾਂ ਆਂਡੇ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੇਰਾਂ ੪-੬ ਆਂਡੇ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ੧ ਮਹੀਨਾ ਆਂਡਿਆਂ ਤੇ ਬਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਜਵਾਕ ਆਂਡਿਆਂ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਰ ਉੱਲੂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮਾਦਾ ਅਤੇ ਜਵਾਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਰੀਬਨ ੧੦ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰੇ ਜਵਾਕ ਆਵਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਉਡਾਰੀ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਵਾਕਾਂ ਦੇ ਥੋੜੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਤੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਰੀਬਨ ੭ ਮਹੀਨਿਆਂ ਸੀਤਰ ਜਵਾਕ ਓਥੇ ਹੀ ਮੁੜ ਕੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ੧੧ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰੇ ਆਂਡੇ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਲੂ ਪਰਸੂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵੇਲੇ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦ ਪਰਸੂਤੀ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਫੇਰ ਆਵਦੇ ਓਸੇ ਟਿਕਾਣੇ 'ਤੇ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਚਿੜੀਮਾਰ (ਪੰਛੀ)

{{{}#invoke:Unsubst||$B={{#invoke:Message box|ambox
|name  = Multiple issues
|templatestyles = Multiple issues/styles.css
|doc   = no
|subst = 
|class = ambox-multiple_issues compact-ambox
|type  = content
|removalnotice = yes 
|cat=Articles with multiple maintenance issues
|text  =
**This {{#if:{}|section|article}} has multiple issues.** Please help **improve it** or discuss these issues on the **[[|talk page]]**. *(Learn how and when to remove these messages)*
{{#if:{}
  | 
      {{#invoke:String|replace|source={}|pattern=style="display: none"|replace=|count=}}
    
  | 
}}

{{#if:{}|}}
}}}}

**ਚਿੜੀਮਾਰ **(en:Eurasian sparrowhawk)**, (ਅਕਿਪੀਤਰ ਨਿਸੁਸ | Accipiter nisus),** ਅਕਿਪੀਤਰ ਟੱਬਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀ (ਪੱਖੂ) ਐ ਜਿਹੜਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਐ। ਵੱਡੇ ਨਰ ਚਿੜੀਮਾਰ ਦਾ ਉਤਲਾ ਹਿੱਸਾ ਨੀਲਾ - ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਐ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਸੰਤਰੀ ਧੱਭੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਮਾਦਾ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਚਿੜੀਮਾਰ ਦਾ ਰੰਗ ਭੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਐ। ਮਾਦਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਨਰ ਨਾਲ਼ੋਂ ੨੫% ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਐ - ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਧ, ਨਰ-ਮਾਦਾ ਜੁੱਸੇਰੂ ਫ਼ਰਕ਼ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਪੰਛੀਆਂ (ਪੱਖੂਆਂ) ਦੀ ਨਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਐ।

ਇਹ ਵਿਰਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ 'ਚ ਮਾਹਿਰ ਨੇਂ ਪਰ ਇਹ ਆਮ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਨੇਂ। ਇਹ ਆਮ ਹੀ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਦਿਸਦੇ ਨੇਂ। 

ਨਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿੱਕੇ ਪੰਛੀ (ਪੱਖੂ), ਜਿਵੇਂ ਚਿੜੀਆਂ, ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੱਦੇਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਨੇਂ ; ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਗੁਟਾਰਾਂ, ਕ਼ਬੂਤਰਾਂ ਅਤੇ ਤਿਲੀਅਰਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੀ ਐ ਪਰ ਉਹ ਅੱਧਾ ਕਿੱਲੋ (੫੦੦ ਗ੍ਰਾਮ) ਜਾਂ ਵੱਧ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਨ ਦੇ ਕ਼ਾਬਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇਂ। 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਛੋਟਾ ਲਟੋਰਾ

**ਨਿੱਕਾ ਲਟੋਰਾ**,(en:**bay-backed shrike:**) (*Lanius vittatus*)
ਨਿੱਕਾ ਲਟੋਰਾ ਪੰਛੀ ਜਗਤ ਦੇ ਲਟੋਰਾ ਟੱਬਰ ਦੀ ਨਸਲ ਹੈ, ਜੀਹਦਾ ਇਲਾਕਾ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਏ। 
## ਜਾਣ ਪਛਾਣ 
ਨਿੱਕੇ ਲਟੋਰੇ ਦੀ ਲੰਮਾਈ 17-20 ਸੈਮੀ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ 2-2.5 ਤੋਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪੂੰਝਾ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਦਮੂੰਹਾ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਸਿਰ ਤੇ ਗਿੱਚੀ ਸਲੇਟੀ, ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਕਾਲੀ ਪੱਟੀ ਅਤੇ ਪਰ ਕਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਦਾਗ਼ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਚੁੰਝ ਤੇ ਪੈਰ ਗਾੜ੍ਹੇ ਭੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿੱਕੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖੇਤਾਂ, ਘਾਟੀਆਂ, ਤਲਹਟੀ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ, ਨਹਿਰਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਖੇਤ ਇਸਦਾ ਰਹਿਣ ਬਸੇਰਾ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 2000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ 4000 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
## ਖ਼ੁਰਾਕ 
ਨਿੱਕਾ ਲਟੋਰਾ ਘਾਤ ਲਾਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੇ ਨਿਗ੍ਹਾ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਠੀਕ ਮੌਕਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਭੌਂ 'ਤੇ ਨੱਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਕੀਟ-ਪਤੰਗੇ ਹੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜੇ ਏਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਿਰਲੀਆਂ ਤੇ ਚੂਹੀਆਂ ਫੜੀਆਂ ਜਾਣ ਤਦ ਉਹ ਵੀ ਇਸਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕੀਟ-ਪਤੰਗਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲ਼ੇ ਵੇਲਿਆਂ ਲਈ ਸਾਂਭ ਕੇ ਵੀ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਏ। 
## ਪਰਸੂਤ 
ਪਰਸੂਤ ਦਾ ਵੇਲਾ ਇਲਾਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਬਾਹੀ ਵੱਲ ਇਸਦਾ ਪਰਸੂਤ ਵੇਲਾ ਵਸਾਖ ਤੋਂ ਸਾਉਣ (ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ) ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਘਾਹ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਰੁੱਖ ਦੀ ਦੁਫਾਂਗੜ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਵਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਨਿੱਕੇ ਰੁੱਖਾਂ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਝਾੜਾਂ 'ਤੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਇੱਕ ਵੇਰਾਂ 3-5 ਆਂਡੇ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਬਹੁਤੀ ਵੇਰ 4। ਆਂਡੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2 ਹਫ਼ਤੇ ਆਂਡਿਆਂ ਤੇ ਬਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਬੋਟ ਆਂਡਿਆਂ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਵੱਲੋਂ ਆਂਡਿਆਂ 'ਤੇ ਬਹਿਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੋਟਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੇ 2 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਚਿਰ ਤੱਕ ਨਰ ਲਟੋਰਾ ਮਾਦਾ ਅਤੇ ਬੋਟਾਂ ਵਾਸਤੇ ਚੋਗਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਪਰਸੂਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੇਰਾਂ ਆਂਡੇ ਦੇ ਘੱਤਦੀ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਕਾਣੀ ਗਿਦੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ

**ਕਾਣੀ ਗਿਦੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ** ਮੁਹਾਵਰਾ ਧੁੱਪ ਨਿਕਲੀ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 'ਗਿੱਦੜ ਗਿੱਦੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ' ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗਿੱਦੜ ਗਿੱਦੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਦੋਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੋਨੋਂ ਦੇਵਤੇ ਬੜੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਧੁੱਪ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਧਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਲੋਕ ਕਥਾ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਗੁੰਮ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਰਾਜ ਗਿੱਧ

**ਰਾਜ ਗਿੱਧ ** (en:**king vulture**:) (*Sarcoramphus papa*)  

ਰਾਜ ਗਿੱਧ - ਰਾਜ ਗਿੱਧ ਨਵੇਂ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਗਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਨਾਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ਾ ਇਕ ਵੱਡ ਆਕਾਰੀ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਰਹਿਣ ਬਸੇਰਾ ਕੇਂਦਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਬਾਹੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਇਲਾਕੇ ਤੱਕ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਖੰਡੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ Sarcoramphus ਖੱਲ੍ਹਣੇ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਜਿਉਂਦਾ ਜੀਅ ਹੈ।

## ਜਾਣ ਪਛਾਣ 
ਇਸਦੀ ਲੰਮਾਈ ੩੨-੩੬ ਇੰਚ, ਵਜ਼ਨ ੨.੭ ਤੋਂ ੪.੫ ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਤੇ ਪਰਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਚਾਰ ਤੋਂ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਇਸਦੀ ਧੌਣ ਤੇ ਸਿਰ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਖੰਭਾਂ ਤੋਂ ਨੰਗੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਖੰਭ ਚਿੱਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਾੜੀ ਜਿਹੀ ਖੱਟੀ ਭਾਅ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਪੂੰਝਾ ਤੇ ਪਰ ਗਾੜ੍ਹੇ ਭੂਰੇ ਤੇ ਕਾਲ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਚਮੜੀ ਡੱਬ-ਖੜੱਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੀਹਦੇ ਚ ਖੱਟਾ, ਸੰਤਰੀ, ਨੀਲਾ, ਜਾਮਣੀ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਸੰਤਰੀ ਚੁੰਝ ਮਾਸ ਪਾੜਨ ਲਈ ਬੜੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਕੁਕੜੀ ਵਾਂਙੂੰ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਕਲਗੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਗਿੱਧ ੩ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰੇ ਗਿੱਧ ਵਾਂਙੂੰ ਵਿਖਣ ਡਹਿ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਰੰਗ ਆਉਣ ਤੇ ੫-੬ ਸਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੀਆਂ ਭੂਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਲੰਮੀਆਂ ਤੇ ਪੰਜੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ੩੦ ਸਾਲ ਦੇ ਏੜ-ਗੇੜ ਉਮਰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਆਮ ਉਡਾਣ ੫੦੦੦ ਫੁੱਟ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ੮੦੦੦ ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਉੱਡਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਚੀ ਉਡਾਰੀ ੧੧੦੦੦ ਫੁੱਟ ਨਾਪੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਖ਼ੁਰਾਕ 
ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਖ਼ੁਰਾਕ ਲੋਥਾਂ ਖਾਣਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਫੱਟੜ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਨਵਜੰਮੇ ਫਲ਼ਾਂ, ਰੀਂਙਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨਿੱਕੇ ਜਨੌਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਪਰਸੂਤ 
ਰਾਜ ਗਿੱਧ ਚਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਪਰਸੂਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਨਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਥੋੜਾ ਛੇਤੀ ਪਰਸੂਤ ਗੋਚਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਰਸੂਤ ਦਾ ਵੇਲਾ ਖੁਸ਼ਕ ਰੁੱਤ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਆਵਦਾ ਖੋਖਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਇੱਕ ਵੇਰਾਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਹੀ ਆਂਡਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਜੀਹਤੇ ਨਰ ਤੇ ਮਾਦਾ ਦੋਵੇਂ ਰਲ਼ਕੇ ੫੨ ਤੋਂ ੫੮ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਬਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੋਟ ਦੇ ਆਂਡੇ ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ੧੦ ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਬੋਟ 'ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਖੰਭ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ੨੦ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰੇ ਬੋਟ ਪੰਜਿਆਂ ਤੇ ਖਲੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਘੱਤਦਾ ਹੈ। ਬੋਟ ਆਵਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗ਼ੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਉਡਾਰੀ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਨਸਾਨੀ ਨਾਤਾ 
ਰਾਜ ਗਿੱਧ ਮਾਇਆ ਸੱਭਿਅਤਾ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ਾ ਪੰਛੀ ਸੀ। ਮਾਇਆ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਚੋਂ ਰਾਜ ਗਿੱਧ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਧੜ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਵੀ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਾਇਆ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਪਈ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੱਕ ਅੱਪੜਦੇ ਕਰਦਾ ਏ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਦੀਪ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

**ਦੀਪ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ** ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ।

## ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਧੁੱਪ ਛਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖ* 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਵੱਡੀ ਇੱਲ

**ਵੱਡੀ ਇੱਲ**,(en:**black kite**:), (*Milvus migrans*)ਇੱਕ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪੰਛੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਕਾਲ਼ਾ ਸਿਰ ਚੰਡੋਲ

**ਕਾਲ਼ਾ ਸਿਰ ਚੰਡੋਲ**,(en:**black-crowned sparrow-lark:**) ਕਾਲ਼ਾ ਸਿਰ ਚੰਡੋਲ - ਕਾਲ਼ਾ ਸਿਰ ਚੰਡੋਲ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਮਰਤਾਨੀਆ ਦੇਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਬਾਹੀ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਡੋਲ ਚਿੜੀਆਂ ਮੀਂਹ ਰੁੱਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਸਾਹੇਲ ਇਲਾਕਾ ਅਤੇ ਅਰਬ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਏ ਪਰ ਚੰਡੋਲ ਚਿੜੀਆਂ ਦੀ ਕੁਝ ਵਸੋਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਏ।

## ਜਾਣ ਪਛਾਣ 
ਇਸਦੀ ਲੰਮਾਈ 10-11 ਸੈਮੀ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ 12-16 ਗ੍ਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਰ ਦਾ ਸਿਰ ਤੇ ਧੌਣ ਕਾਲ਼ਾ-ਚਿੱਟਾ ਪੱਟੀਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਾਲ਼ਾ ਤੇ ਪਰ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਭੂਰੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਖ਼ੁਰਾਕ 
ਇਸਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਾਹ ਜਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਬੀਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਕੀਟ-ਪਤੰਗੇ ਵੀ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਟਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਕੀਟ-ਪਤੰਗੇ ਹੀ ਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਚੋਗਾ ਚੁਗਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਸੁਵਖਤੇ ਤੇ ਤਕਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੋਗਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭੌਂ ਤੋਂ ਹੀ ਚੁਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੀਟ-ਪਤੰਗਿਆਂ  ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਛਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਰਾਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਰਸੂਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 50 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਚੋਗਾ ਚੁਗਦੇ ਹਨ।

## ਪਰਸੂਤ 
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਚੰਡੋਲ ਚਿੜੀ ਦੇ ਪਰਸੂਤ ਦਾ ਵੇਲਾ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਰ ਚੰਡੋਲ ਮਾਦਾ ਨੂੰ ਰਿਝਾਉਣ ਲਈ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕਲਾਬਾਜ਼ੀਆਂ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਛਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਕਿਸੇ ਨਿੱਕੇ ਬੂਟੇ ਜਾਂ ਘਾਹ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਇੱਕ ਵੇਰਾਂ 2-3 ਆਂਡੇ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ 'ਤੇ ਮਾਦਾ ਤੇ ਨਰ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਬਹਿੰਦੇ ਹਨ। 11-12 ਦਿਨ ਆਂਡਿਆਂ 'ਤੇ ਬਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਬੋਟ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਆਂਡਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬੋਟ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਰ ਤੇ ਮਾਦਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ 1-1 ਬੋਟ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਕੇ ਆਵਦੇ ਬੋਟ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਦ ਵੀ ਕਦੇ 3 ਬੋਟ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਤੀਸਰੇ ਬੋਟ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰਾਹ ਬੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਏ। ਬੋਟ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ 'ਡਾਰੀ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 1 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਪਰਸੂਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਐਚਐਮਐਸ ਪੰਜਾਬੀ

ਐਚ‌ਐਮ‌ਐਸ ਪੰਜਾਬੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਲੜਾਕਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਸੀ। ਇਹ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਕ ਸੀ ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਟੱਕਰ ਖਾ ਕੇ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

ਐਚ‌ਐਮ‌ਐਸ ਪੰਜਾਬੀ 18 ਦਸੰਬਰ 1937 ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ 23 ਮਾਰਚ 1939 ਨੂੰ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਰਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਏਸ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੇੜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਏਸ ਦਾ ਕੰਮ ਪਣਡੁੱਬੀਆਂ ਤੇ ਅੱਖ ਰੱਖਣਾ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ ਸੀ।

1 ਮਈ 1942 ਨੂੰ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਕਿੰਗ ਜਾਰਜ ਨਾਲ਼ ਟਕਰਾ ਕੇ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਥਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1937 ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼
ਕਾਲਾ ਗਲ ਬਿਜੜਾ

**ਕਾਲਾ ਗਲ ਬਿਜੜਾ**,(en:**black-necked weaver**:) (*Ploceus nigricollis*) ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪੰਛੀ ਹੈ ਜੋ ਤਟੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਉੱਤਰੀ ਅੰਗੋਲਾ,ਦਖਣੀ ਸੂਡਾਨ, ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਵਿਖੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਲਮਲੱਤਾ

**ਲਮਲੱਤਾ **(en:**black-winged stilt**:), (**common stilt**) ਲਗਪਗ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾਂ ਪੰਛੀ ਹੈ ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ(ਭਾਰਤ) ਸਰਕਾਰ

ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ, ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਬਜਟ ਬਨਾਉਣ  ਆਦਿ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿਲਵਾ ਕੇ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਅਵਸਰ ਵਧਾਉਣਾ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਬਨਾਉਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਰਤੱਵ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ
ਲਾਲ ਸਿਰ ਤੋਤਾ

**ਲਾਲ ਸਿਰ ਤੋਤਾ**(en:**blossom-headed parakeet **:) (*Psittacula roseata*) ਇੱਕ ਤੋਤਾ ਪੰਛੀ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਉਤਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਕਾਲਾ ਸਿਰ ਬੋਲੀ

**ਕਾਲ਼ਾ ਸਿਰ ਬੋਲ਼ੀ**(en:**black-headed bunting**:), (*Emberiza melanocephala*)ਕਾਲ਼ਾ ਸਿਰ ਬੋਲ਼ੀ ਨਿੱਕੇ ਕੱਦ ਦਾ ਇੱਕ ਅਲੋਕਾਰੀ  ਵਿੱਖ ਵਾਲ਼ਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਂਅ Emberiza Melanocephala ਹੈ, Emberiza ਪੁਰਾਤਨ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ Embritz ਤੋਂ ਤੇ Melanocephala ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ Melas(ਕਾਲ਼ਾ) ਤੇ Kaphale(ਸਿਰ) ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਪੰਛੀ ਏ। ਇਸਦੇ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੂਰੀ 3500 ਕੋਹ (1 ਕੋਹ = 2ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ) ਨਾਪੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਪੰਛੀ ਇੱਕ ਸਾਤੇ/ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 500 ਕੋਹ ਤੱਕ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਤਹਿ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆਂ ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸਰਦਾ ਏ। ਇਸਦਾ ਪਰਸੂਤ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਦੱਖਣੀ-ਚੜ੍ਹਦਾ ਯੂਰਪ ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣਾ ਸਿਆਲ ਦਾ ਵੇਲਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਹਿੰਦੇ ਤੇ ਪਹਾੜ ਵਾਲ਼ੇ ਪਾਸੇ। ਸਿਆਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਪਾਨ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਬਾਹੀ, ਚੀਨ, ਹਾਂਗ-ਕਾਂਗ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਲਾਓਸ, ਦੱਖਣੀ-ਕੋਰੀਆ ਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਜਾਣ ਪਛਾਣ 
ਇਸਦੀ ਲੰਮਾਈ 16 ਤੋਂ 18 ਸੈਮੀ, ਵਜ਼ਨ 24-33 ਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਨਰ ਦੇ ਪਰਾਂ ਫੈਲਾਅ 89 ਤੋਂ 102 ਸੈਮੀ ਤੇ ਮਾਦਾ ਦੇ ਪਰਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ 82  ਤੋਂ 94 ਸੈਮੀ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਨਰ ਦਾ ਸਿਰ ਕਾਲ਼ਾ, ਪੂੰਝੇ ਤੇ ਪਰਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਫਿੱਕਾ ਕਾਲ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ 'ਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਰ ਦਾ ਬਾਕੀ ਸਰੀਰ ਗਾੜੀਓਂ ਖੱਟਾ ਤੇ ਮਗਰੋਂ ਲਾਲ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਮਾਦਾ ਨਰ ਵਾਂਙੂੰ ਰੰਗਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸਗੋਂ ਆਮ ਘਰੇਲੂ ਚਿੜੀਆਂ ਵਾਂਙੂੰ ਹੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਰ ਤੇ ਮਾਦਾ ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭੂਰੀਆਂ ਤੇ ਚੁੰਝ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦੀ ਗੋਲ ਤਿੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 

ਜਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਨਰ ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ ਮਾਦਾ ਨਾਲ ਮੇਲ਼ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਵੱਡੇ ਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਫਿੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

## ਖ਼ੁਰਾਕ 
ਇਸਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਘਾਹ ਦੇ ਬੀਅ, ਭੂੰਡੀਆਂ, ਭੂੰਡ, ਟਿੱਡੇ-ਟਿੱਡੀਆਂ ਤੇ ਲਾਰਵੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

## ਪਰਸੂਤ 
ਇਸਦਾ ਪਰਸੂਤ ਵੇਲਾ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਜੇਠ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਵਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਭੁੰਜੇ ਜਾਂ ਭੌਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 1 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਕਿਸੇ ਝਾੜ 'ਤੇ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਘਾਹ ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਈ ਵੇਰਾਂ ਆਲ੍ਹਣੇ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਦੀ ਮਾਰੀ ਇਹ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਡੋਡੀਆਂ ਤੇ ਭੇਡਾਂ ਦੀ ਉੱਨ ਵੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਇੱਕ ਵੇਰਾਂ 3 ਤੋਂ 5 ਆਂਡੇ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਂਡਿਆਂ 'ਤੇ 13 ਦਿਨ ਬਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਬੋਟ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਬੋਟਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਜੋਂ ਕੀਟ ਹੀ ਖਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੀਟ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕਣ ਤਾਂ ਬੀਅ ਵੀ ਖਵਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬੋਟ 10 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰੇ ਉਡਾਰੀ ਲਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਵਣ ਕਸਤੂਰੀ

**ਵਣ ਕਸਤੂਰੀ (en:**black-throated thrush'*:), (*Turdus atrogularis'') ਵਣ ਕਸਤੂਰੀ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕਸਤੂਰੀ ਖੱਲ੍ਹਣੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਪੰਖੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਇਲਾਕਾ ਭਾਵੇਂ ਬੜਾ ਤਕੜਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਸੋਂ ਬੜੀ ਘੱਟ ਏ। ਪੰਖੇਰੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨਾ ਬੜੀ ਔਖ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ੨੦੦੫ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਪੰਜ ਲੱਖ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ। ਜੋ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੀਕਰ ਘਟਣ ਹੀ ਡਹੀ ਏ। ਇਸਦੀ ਪਰਸੂਤ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਯੂਰਪ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਬਾਹੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਦੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਉੱਤਰ-ਲਹਿੰਦੇ ਮੰਗੋਲੀਆ ਤੀਕਰ ਏ। ਇਹ ਆਵਦਾ ਸਿਆਲ ਦਾ ਵੇਲਾ ਮੱਧ-ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਅਰਬੀ ਗੁੱਡਾ-ਟਾਪੂ/ਪੈਨਿਨਸੁਲਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਰਮਾ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਬਾਹੀ ਤੱਕ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਏ। ਇਹ ਜਪਾਨ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਤਾਈਵਾਨ ਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਲ ਵੀ ਸਿਆਲ ਵਿੱਚ ਗੇੜਾ ਮਾਰ ਆਉਂਦਾ ਏ। **

## **ਜਾਣ ਪਛਾਣ** 
**ਇਸਦੀ ਚੁੰਝ ਤੋਂ ਪੂੰਝੇ ਸੀਤਰ ਲੰਮਾਈ ੨੪ ਤੋਂ ੨੭ ਸੈਮੀ, ਵਜ਼ਨ ੭੦ ਤੋਂ ੧੧੦ ਗ੍ਰਾਮ ਤੇ ਪਰਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ੪੦-੪੫ ਸੈਮੀ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਇਸਦੀ ਚੁੰਝ ਖੱਟੀ ਤੇ ਗਾੜ੍ਹੀ ਭੂਰੀ ਤੇ ਪਾਹੁੰਚੇ ਭੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਰ ਚੁੰਝ ਥੱਲਿਓਂ ਛਾਤੀ ਤੱਕ ਕਾਲ਼ੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਮਾਦਾ ਦੇ ਇਸ ਥਾਂ ਕਾਲ਼ੇ ਰੰਗ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲਿਸ਼ਕ ਹੁੰਦੀ ਏ। ਇਸਦਾ ਬਾਕੀ ਸਰੀਰ ਫਿੱਕਾ ਭੂਰਾ ਤੇ ਪੂੰਝਾ ਭੂਰਾ-ਕਾਲ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਏ।**

## **ਖ਼ੁਰਾਕ** 
**ਇਸਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਕੰਗਰੋੜਹੀਣ ਕੀਟ, ਚੈਰੀਆਂ- ਬੈਰੀਆਂ ਵਰਗੇ ਫ਼ਲ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਘਾਹ ਜਾਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਬੀਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਭੌਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੋਆਂ ਥਾਂਈਂ ਤੋਂ ਲੱਭਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।**

## **ਪਰਸੂਤ** 
**ਇਸਦਾ ਪਰਸੂਤ ਵੇਲਾ ਜੇਠ ਤੋਂ ਸਾਉਣ (ਮਈ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ) ਹੁੰਦਾ ਏ। ਇਹ ਆਪਣਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਭੌਂ ਡੇਢ-ਦੋ ਗਜ਼ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਝਾੜ 'ਤੇ ਜਾਂ ਕਈ ਵੇਰਾਂ ਭੁੰਜੇ ਹੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਲ੍ਹਣਾ ਘਾਹ ਤੇ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਹੌਲ਼ੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੀਹਤੇ ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਲੇਅ ਲਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਮਾਦਾ ਇੱਕ ਵੇਰਾਂ ੪ ਤੋਂ ੭ ਆਂਡੇ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਆਂਡਿਆਂ 'ਤੇ ਯਾਰਾਂ-ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਲਈ 'ਕੱਲੀ ਮਾਦਾ ਹੀ ਬਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੋਟਾਂ ਨੂੰ ਚੋਗਾ ਜੋੜਾ ਰਲ਼ਕੇ ਹੀ ਲਿਆਣਕੇ ਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। '''

## ਹਵਾਲੇ
ਕਾਲਾ ਕੱਛਾ ਗੈਂਗ

**ਕਾਲਾ ਕੱਛਾ ਗੈਂਗ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Kala Kaccha Gang) ‏ (ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਕੱਛਿਆਂ ਵਾਲੇ) ਉਹਨਾਂ ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ ਮਨਜ਼ਮ ਗਰੋਹਾਂ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। ਇਸ ਗੈਂਗ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕਾਲੇ ਕੱਛੇ ਜਾਂ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਿਸਮ 'ਤੇ ਗਰੀਸ ਮਲਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਗਰੋਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਦੂਰ-ਦਰਾਜ਼ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ੂਬ ਮਾਰਦੇ-ਕੁੱਟਦੇ ਹਨ। 2014 ਵਿੱਚ ਮੋਹਾਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਗਰੋਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਾਲੀ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਡਕੈਤੀ ਦਾ ਮਨਸੂਬਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
## ਘਟਨਾਵਾਂ
* ਮਈ 2007 ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੇ ਇੱਕ ਗਰੋਹ ਨੇ ਲਾਡੋਵਾਲ 'ਚ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕੀਤੀ, ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਲੈਕੇ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਏ।
*ਜੂਨ 2007 ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੇ ਇੱਕ ਗਰੋਹ ਨੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਖੋਹ ਕੇ ਦੌੜ ਗਏ।
* ਦਸੰਬਰ 2002 ਵਿਚ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2 ਅਤੇ 3 ਦਸੰਬਰ 2002 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਕੱਛਾ ਗਰੋਹ ਦੇ ਡਕੈਤਾਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੰਟ ਪੁਲਿਸ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਧੀ ਦੇ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤੀ ਪੜਤਾਲ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
* 3 ਅਕਤੂਬਰ, 2002 ਨੂੰ, ਸ਼ੱਕੀ ਕਾਲਾ ਕੱਛਾ ਗਰੋਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਮੋਗਾ 'ਚ ਇੱਕ ਵੈਟਰਨਰੀ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪਰਿਵਾਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ।
* ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ 20,000 ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ ਜਿਸਦਾ ਪਤੀ, ਰਾਮ ਚੰਦ ਲਚਕਾਣੀ ਪਿੰਡ 'ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਝੜਪ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
* 24 ਮਾਰਚ 2000 ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਾਲਾ ਕੱਛਾ ਗਰੋਹ ਦਾ ਜਲੰਧਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਡਕੈਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ।
* 15 ਅਕਤੂਬਰ 1999 ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਕੱਛਾ ਗਰੋਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਨਕਦੀ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਨ ਲੁੱਟਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੰ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ,2007 ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।
* ਦਸੰਬਰ 2006, ਕਾਲਾ ਕੱਛਾ ਗਰੋਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਕਾਤਲਾਨਾ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਐਡਿਟਾਥਾਨ 2016 ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੇਖ
ਰਟੈਂਡਾ

ਪਿੰਡ **ਰਟੈਂਡਾ**  ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਦੇ ਹਲਕਾ ਬੰਗਾ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪੰਜ ਸੌ ਗਿਆਰਾਂ ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਟਰੈਂਡਾ ’ਚ ਪੰਜ ਸੌ ਛਿਆਨਵੇਂ ਘਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਬਾਦੀ ਹੈ।

## ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਰੰਗੜਾਂ ਦਾ ਰਟੈਂਡਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਓਂਕੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰੰਘੜ ਵਸਦੇ ਸਨ।

## ਆਬਾਦੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਕੜੇ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਥਾਵਾਂ
### ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ
### ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਥਾਵਾਂ
### ਸਹਿਕਾਰੀ ਥਾਵਾਂ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰੋਹ
## ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਮੁੱਖ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ
ਮਰਹੂਮ ਚਿੱਤਰਕਾਰ/ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਤੇ ਹਕੀਮ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ, ਜੋ ਕੰਜਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਬਰਾਮੋਲ ਗੋਰ ਮੈਲਟਨ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਐਮ.ਪੀ. ਬਣੇ ਪਿੰਡ ਰਟੈਂਡਾ ਦਾ ਮਾਣ ਹਨ। ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਿਊੂਯਾਰਕ (ਅਮਰੀਕਾ) ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰ ‘ਪੰਜਾਬ ਐਕਸਪੈ੍ਰਸ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਪਿੰਡ ਰਟੈਂਡਾ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਹਨ।

## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ
## ਪਹੁੰਚ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਵੇਸਟ ਜੇਟ

**ਵੇਸਟ ਜੇਟ** ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇਸ਼ ਦੀਆ ਦੂਸਰਿਆ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਸਤੀ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਵੇਸਟ ਜੇਟ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋ 100 ਸਥਾਨਾ ਵਾਸਤੇ ਉਡਾਨਾ ਤੇ ਚਾਰਟਰ ਉਡਾਨਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ. ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ, ਮੈਕਸੀਕੋ, ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ. 1996 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਇਹ ਏਅਰ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋ ਬਾਦ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡੀ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਹੈ ਇਹ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਰੋਜਾਨਾ 425 ਉਡਾਨਾ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਸਤ 45,000 ਯਾਤਰੀ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. 2013 ਵਿੱਚ, ਵੇਸਟ ਜੇਟ ਵਿੱਚ 18.5 ਮਿਲੀਅਨ ਯਾਤਰੀ ਸਵਾਰ ਹੋਏ. ਅਤੇ ਯਾਤਰਿਆ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਉਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਨੋਵੀ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡੀ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਬਣੀ. ਵੇਸਟ ਜੇਟ 10,000 ਤੋ ਵੱਧ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ.

ਇਹ ਚੁਨਿੰਦਾ ਰਸਤੇਆ ਤੇ ਬੋਇੰਗ 737 ਜੇਨਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬੋਇੰਗ ਏਅਰ ਕਰਾਫਟ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਹਾਜ ਓਪਰੇਟ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਵੇਸ੍ਟ ਜੇਟ ਇਨਕੋਰ ਬੰਬਾਰਡੀਅਰ ਕਿਊ 400 ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਏਅਰਲਾਈਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਕੈਲਗਰੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਪੋਰਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ.

2015 ਵਿੱਚ, ਵੇਸ੍ਟ ਜੇਟ ਨੇ 4.029 ਅਰਬਕਨੇਡੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਯਾਤਰੀ ਆਮਦਨ ਅਰਜਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਇਸ ਦੇ ਕਮਾਈ ਦਾ 19% ਵੱਧ ਕੇ 2.92 ਕਨੇਡੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ. 2015 ਵਿੱਚ, ਵੇਸਟ ਜੇਟ ਦੁਨਿਆ ਦੀ ਅੱਠਵੀ ਅਤੇ ਉਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਸਭ ਤੋ ਵਧੀਆ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਸਕਾਈ ਟ੍ਰੇਕ੍ਸ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ.

## ਇਤਿਹਾਸ
### 1990 ਪਹਿਲੀ ਉੜਾਨ
ਕਲਾਈਵ ਬੇਡਉ, ਦਾਊਦ ਨੇਲੇਮੇਨ, ਮਰਕੁਸ ਹਿੱਲ, ਟਿਮ ਮੋਰਗਨ ਅਤੇ ਡੋਨਾਲਡ ਬੈੱਲ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਵੇਸਟ ਜੇਟ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਮਾਡਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਸਤੀ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ ਸਾਉਥ ਵੇਸਤ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਮੌਰਿਸ ਏਅਰ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ. ਇਸ ਦੀ ਅਸਲੀ ਰਸਤੇ ਪੱਛਮੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. 19 ਫਰਵਰੀ, 1996 'ਤੇ, ਪਹਿਲੀ ਵੇਸਤ ਜੇਟ ਹਵਾਈ (ਇੱਕ ਬੋਇੰਗ 737-200) ਨੇ ਉੜਾਨ ਭਰੀ. ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਰਤੇ ਹੋਏ ਬੋਇੰਗ 737-200 ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ 225 ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਫਲੀਟ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਲਗਰੀ, ਐਡਮੰਟਨ, ਕੇਲੋਵਨਾ, ਵੈਨਕੂਵਰ ਅਤੇ ਵਿਨੀਪੈਗ ਵਾਸਤੇ ਉਡਾਨਾ ਦੀਆ ਸੇਵਾਵ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆ. ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਰੇਜੀਨਾ, ਸੈਸ੍ਕਟ੍ਨ ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਜੋੜੇ ਲਿੱਤੇ ਸੀ.

ਅੱਧ- ਸਤੰਬਰ 1996 ਵਿਚ, ਵੇਸਟ ਜੇਟ ਦਾ ਬੇੜਾ ਸਾਬ- ਸੰਬਾਲ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ ਕੈਨੇਡਾ ਨਾਲ ਅਣਬਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਧਰਾਤਲ ਤੇ ਆ ਗਿਆ. ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ ਦੋਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ 2 ਹਫ਼ਤੇ ਵਾਸਤੇ ਲਈ ਸਾਰਿਆ ਸੇਵਾਵ ਮੁਅੱਤਲਕਰ ਦਿੱਤੀਆ.

1999 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਕਲਾਈਵ ਬੇਡਉ ਨੇ ਵੇਸਟ ਜੇਟ ਦੇ ਸੀ ਈ ਓ ਦੇ ਪੱਦ ਤੋ ਇਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਏਅਰ ਓਨਟਾਰੀਓ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਟੀਵ ਸਮਿਥ ਨਾਲ ਓਹਨਾ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. ਜੁਲਾਈ 1999 ਵਿਚ, ਵੇਸ ਜੇਟ ਨੇ 2.5 ਲੱਖ ਸ਼ੇਅਰ ਦਾ ਸਟਾਕ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ $ 10 ਨਾਲ ਜਨਤਕ ਭੇਟ (ਇਨਿਸ਼ਿਯਲ ਪਬਲਿਕ ਔਫਰ) ਕੀਤੀ. ਉਸੇ ਸਾਲ, ਥੰਡਰ ਬਾਯ, ਗ੍ਰੈਨਡ ਪ੍ਰੇਰੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਜਾਰਜ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਸਟ ਜੇਟ ਦੇ ਨੇਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ.

## ਹਵਾਲੇ
ਡੁੰਮ੍ਹ (ਕਹਾਣੀ)

**ਡੁੰਮ੍ਹ** ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
## ਪਾਤਰ
#ਤੇਜੂ (ਮਧਰੇ ਕੱਦ ਦਾ)
#ਫੱਤੂ ਅਰਾਈਂ (ਲੰਮਾਂ ਤੇ ਤਕੜਾ)

## ਪਲਾਟ
ਕਹਾਣੀ 'ਡੁੰਮ੍ਹ' ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਗ਼ਰੀਬ ਕਿਰਸਾਨ ਤੇਜੂ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਅਕਲ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਨੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜਿਸ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਓਸੇ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਆਪ ਉਹ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਤੰਗੀ ਭੋਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਸੀਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤੇਜੂ ਦੀ ਮਿਰਤਕ ਦੇਹ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਿਓ ਕਪਤਾਨ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੇ ਕੁਝ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰਪੰਚ ਪੁੱਤ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਹਵਾ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਹੱਟਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਆਦਤ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਘੱਟ ਹੀ ਸੁਣਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬੈਠਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੋ ਨੇ ਕਪਤਾਨ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਲੜਕੇ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਕੁੱਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਦੋਹਵੇਂ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਸਨ…ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਸਨ! ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਅੱਜ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕੱਢਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ! ਉਹਦੇ ਕਰਕੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੁਣੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ! ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਨੇਕ ਪੁੱਤ ਕਿਤੇ ਮਾਵਾਂ ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਜੰਮਦੀਆਂ ਸਨ! ਹਰ ਇੱਕ ਨਾਲ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ…ਅਗਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨੂੰ ਇਲਾਕੇ 'ਚੋਂ ਖਲ੍ਹਿਆਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਆਦਿ ਆਦਿ……।
ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਤੇਜੂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਗੱਲ ਗੁਆਚ ਗਈ ਸੀ। ਇੰਜ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਗੌਲਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਉੱਠ ਖੜੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਦੱਸੇਗਾ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਸਰਦਾਰ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਮੁੰਡੇ ਅੱਗੇ ਸਾਰੇ 'ਯਈਂ ਯਈਂ' ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹਨੇ ਹੀ ਅਕਲ ਦੀ ਕਾਪੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ 'ਚ ਤੁਰਨ ਦੀ ਜਾਚ ਦੱਸੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਵਾਪਸੀ (ਕਹਾਣੀ)

**ਵਾਪਸੀ** ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੜੇ ਵੱਡੇ ਕੈਨਵਸ ਤੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੰਦੇ ਦੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮ਼ੂਲ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਬ ਹੈ।
## ਪਾਤਰ
*ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ
*ਕੁਲਦੀਪ (ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਤੀਜਾ)
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਵੱਡਾ ਡਾਕਟਰ

***ਵੱਡਾ ਡਾਕਟਰ*** ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 
## ਪਾਤਰ
#ਬਾਬੂ ਦੀਨਾ ਨਾਥ
# ਉਮਾ ਦੇਵੀ (ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਦੀ ਪਤਨੀ)
#ਕਾਕਾ ਜਗਦੀਸ਼ (ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ)
#ਡਾਕਟਰ

## ਪਲਾਟ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਵੱਡਾ ਡਾਕਟਰ* ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ

[right|250px|thumb|[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ]]

**ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਭਾ** (ਪਹਿਲਾਂ *ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ*) *ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ* ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ, 10ਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਾਲਾਨਾ ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠ (ਮਿਲਣ-ਮਿਲਣ) ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਹੀਦੀ 
ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਨਵਾਬ, ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਕੈਦ ਕਰ ਲਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਜਾਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਖਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੇ ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈਣ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਨਿਹਚਾ ਤੇ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਇੱਕ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਚਿਣ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਕੰਧ ਡਿੱਗ ਪਈ ਸੀ। 26 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿਖੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰਹੰਦ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (3.1 ਮੀਲ)  ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਉਸ ਕਤਲਗਾਹ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
thumb|300x300px|ਸਰੋਵਰ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ

## ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਦੀ ਹਵੇਲੀ
ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਸ ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਤੋਂ ਮੁਖਾਲਿਫ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਮਹਿੰਗੇ ਭਾਅ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ਰੀਦੀ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ਰੀਦੇ ਗਏ ਰਕਬੇ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਰੁਖ ਵਿਛਾ ਕੇ ਖਰੀਦੀ ਸੀ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ 

File:Shaheedi Jor Mela,a view of langar,Chandigarh-Fatehgarh road, Punjab,India 05.jpg
File:Shaheedi Jor Mela,a view of langar,village Chuharr Majra,Chandigarh-Fatehgarh road, Punjab,India 01.jpg
File:Shaheedi Jor Mela,a view of langar,village Chuharr Majra,Chandigarh-Fatehgarh road, Punjab,India 05.jpg
File:Shaheedi Jor Mela,a view of langar,village Chuharr Majra,Chandigarh-Fatehgarh road, Punjab,India 03.jpg

File:Shaheedi Jor Mela,a view of langar,Chandigarh-Fatehgarh road, Punjab,India 01.jpg|
File:Shaheedi Jor Mela,a view of langar,village Chuharr Majra,Chandigarh-Fatehgarh road, Punjab,India 08.jpg|

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਕਬਾਬ

**ਕਬਾਬ** (ਅਮਰੀਕੀ ਕਿਬੋਬ ) ਭੋਜਨ ਦੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਉਪਜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜੋੜ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਆਮ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ।

ਸਮਕਾਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਕਬਾਬ ਇੱਕ ਆਮ ਭੋਜਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੀਟ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਜ਼ (ਗੰਢੇ), ਟਮਾਟਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ ਨਾਲ ਸੀਨਖਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ ਕਬਾਬ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸ਼ੀਸ਼ਲਿੰਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਬਾਬ ਰਿਵਾਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਫਿਰ ​​ਰੈਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਗਰਿੱਲ ਜਾਂ ਬਾਰਬੀ ਕਿਉ 'ਤੇ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਬਾਬ ਸ਼ਬਦ ਅਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੀਨਖ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰੋਕਤੀ, ਸਤਾਯੀ, ਸੁਵਾਲਕੀ, ਯਕੀਤੋਰੀ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਜੋ ਛੋਟੇ ਹੋਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੋਟੀ ਵਰਗੀ ਸੀਨਖ਼ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਇਸ ਦੀ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਸੀਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੀਨਖ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਬਾਬ ਸ਼ਬਦ ਫਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ਗ੍ਰਿਲਿਗ ਤੋ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਯੂ.ਕੇ, ਆਇਰਲੈਂਡ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਬਾਬ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋ ਡੋਨਰ ਕਬਾਬ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਯੂਰਪ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ, ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਾਂਅ ਡਿਸ਼ 'ਤੇ ਹੈ ਸਥਾਨਕ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪਕਵਾਨਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਕਬਾਬ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗ੍ਰਿਲ ਕੀਤੇ ਮੀਟ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਡੋਨਰ ਕਬਾਬ ਅਤੇਸ਼ੀਸ ਕਬਾਬ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਲੱਗ ਹਨ। ਕਬਾਬ ਪਕਵਾਨ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਗ੍ਰਾਊਂਡ ਮੀਟ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੀਟ ਨਾਲ, ਕਈ ਵਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਉਪਰ ਸੀਨਖਾ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜਾਂ ਫਿਰ ਹੈਮਬਰਗਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਿਲ 'ਤੇ, ਜਾ ਫਿਰ ਪੈਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਓਵਨ ਵਿੱਚ ਬੇਕ ਕਰ ਕੇ ਬਣਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਕਵਾਨ
ਕਰਣੀ ਮਾਤਾ

**ਕਰਣੀ ਮਾਤਾ** ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਜਿੱਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਕਰਨੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਤ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਬੀਕਾਨੇਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇਸ਼ਨੋਕ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਚੂਹਿਆਂ ਦਾ ਮੰਦਰ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਕਾਲੇ ਚੂਹਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 20000 ਕਾਲੇ ਚੂਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 
ਲੋਕ ਮੰਦਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਕੱਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ' ਤੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੈਰਾਸੋਲ ਅਤੇ ਚੂਹਿਆਂ (ਕਾਬਾ) ਦੀ ਭੇਟ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਥਾਲੀ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਰਾਏ ਹੈ ਕਿ ਕਰਣੀ ਦੇਵੀ ਸਾਕਤ ਮਾਂ ਜਗਦੰਬਾ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਸੀ। ਲਗਭਗ ਸਾ andੇ ਸੌ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਮਾਂ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਗੁਫਾ ਅਜੇ ਵੀ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਮੂਰਤੀ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੀਕਾਨੇਰ ਅਤੇ ਜੋਧਪੁਰ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਿਰਫ ਮਾਂ ਕਰਣੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਬਣੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ 'ਤੇ ਬਣੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਧਮਾਕੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਦੰਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੂਹੇ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਦਾ ਪਤਾ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੁਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੌੜੀਆਂ ਨੂੰ ਘਸੀਟਦੇ ਹੋਏ ਕਰਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਚੂਹੜੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਛਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼, ਗਿਰਝਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ, ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਖੁੱਲੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬਰੀਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਨੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਚੂਹਿਆਂ ਦਾ ਮੰਦਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇੱਥੇ ਚਿੱਟਾ ਚੂਹਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਪੰਜ ਵਜੇ ਮੰਗਲਾ ਆਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸੱਤ ਵਜੇ ਆਰਤੀ ਜਲੂਸ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਹੈ।
## ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
ਕਰਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਆਮ ਪੇਂਡੂ ਲੜਕੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚਮਤਕਾਰੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਮਤ 1595 ਦਾ ਚਿਤ੍ਰ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨਵਾਮੀ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਨੀ ਜੋਤੀਰੋਲਿਨ ਹੋਇਆ। ਸੰਮਤ 1595 ਦੇ ਚਿਤ੍ਰ ਸ਼ੁਕਲਾ 14 ਤੋਂ, ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਨੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪੂਜਾ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਰਨੀ ਜੀ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਸ਼ੁਕਲਾ ਸਪਤਮੀ ਮਿਤੀ 20 ਸਤੰਬਰ, 138 ਈ। ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁਪ (ਜੋਧਪੁਰ) ਵਿਖੇ ਮੇਹਜੀ ਕਿਨੀਆ ਦੇ ਘਰ ਹੋਈ। ਕਰਨਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਕਰਨਜੀ ਨੇ ਰਾਓ ਬੀਕਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਰਣੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਦੇਸ਼ਨੋਕ ਵਿਖੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿੱਘੇ 'ਓਰਨ' (ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਚਰਾਉਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਰਣੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਪੁਗਲ ਦੇ ਰਾਓ ਸ਼ੇਖਾ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ (ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਜੇਲ੍ਹ ਘਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਰੰਗਕਰਨਵਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਓ ਬੀਕਾ ਨਾਲ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਕਰਨਜੀ ਦੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਚਰਵਾਹਾ ਦਸ਼ਰਥ ਮੇਘਵਾਲ ਸੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਮੇਘਵਾਲ ਨੇ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਡਾਕੂ ਪੰਥਦ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਮਹਿਲ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆ ​​ਦਿੱਤੀ। ਕਰਣੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਡਾਕੂ ਪੰਥਦ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਮਹੱਲਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਮੇਘਵਾਲ ਨੂੰ ਪੂਜਨੀਕ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸਮਾਜਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਤੀ ਕਜ਼ਾਨੋਵਾ

**ਸਤੀ ਕਜ਼ਾਨੋਵਾ** (ਰੂਸੀ: Сатаней Сетгалиевна Казанова), ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਗਾਇਕ, ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਮਈ 2010 ਤੱਕ, ਉਹ ਰੂਸੀ ਪੌਪ ਗਰਲਜ਼ ਸਮੂਹ ਫਾਬ੍ਰਿਕਾ (ਰੂਸੀ: Фабрика; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਫੈਕਟਰੀ) ਦੀ ਤਿੰਨ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 2002 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਫੈਬਰਿਕਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸ਼ੋਅ ਸਟਾਰ ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।

ਉਸ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟਾਈਲਿਸ਼ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਐਸਟਰਾ (ਰੂਸੀ: Астра) ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।

5 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਗਣਤੰਤਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਆਸਲਾਨ ਤਖਕੁਸ਼ਿਨੋਵ ਦੁਆਰਾ ਗਣਤੰਤਰ ਅਡੀਗੇਆ ਦੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਉਸ ਨੇ ਰਸ਼ੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਬਾਰਦੀਨੋ-ਬਲਕਾਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲ ਅਦੀਜ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯੋਗਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।. 8 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਨੂੰ ਸਤੀ ਕਾਜਾਨੋਵਾ ਨੇ ਵਲਾਦੀਕਾਵਕਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਤਾਲਵੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸਟੈਫਨੋ ਟਿਓਜ਼ੋ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਮਾਡਲ
ਮਿਜ਼ੂਆਮੇ

**ਮਿਜ਼ੂਆਮੇ** ਜਪਾਨੀ ਮਿਠਾਈ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਟਾਫੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਫ਼, ਗਾੜਾ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਟਾਰਚ ਤੋਂ ਚੀਨੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਜ਼ੂਆਮੇ ਨੂੰ ਵਾਗਾਸ਼ੀ ਮਿਠਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਵਾਂਗ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਜ਼ੂਆਮੇ ਨੂੰ ਮੱਕੀ ਦੇ ਸੂਪ ਦੀ ਤਰਾਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਵਾਦ ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਇਸੀ ਤਰਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਮਿਠਆਈ
ਸਮੋਧ ਪੈਲੇਸ

**ਸਮੋਧ ਪੈਲੇਸ** (ਸਮੋਧ ਹਵੇਲੀ ਅਤੇ ਸਮੋਧ ਬਾਗ) ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਬਣਤਰਾਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਬਰ ਅਤੇ ​​ਜੈਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ “ਮਹਾ ਰਾਵਲ” ਜਾ “ਮਹਾ ਸਾਹਿਬ” ਦੇ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਪੁਸ਼ਤੀ ਸਿਰਲੇਖ ਹਨ। ਤਿੰਨੋਂ ਪੁਸ਼ਤੀ ਸਿਰਲੇਖਾ ਦਾ ਕਈ ਸੌ ਸਾਲ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ (ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ) ਦੇ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਸਮਾਰਕ "ਸਮੋਧ" ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਹੋਟਲ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਮੂਹ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਬਣਤਰ ਦੇ ਵਿਰਸਾ ਮਾਲਕ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਮੋਧ ਪੈਲੇਸ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (25 ਮੀਲ) ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਮੋਧ ਹਵੇਲੀ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ (ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (3.7 ਮੀਲ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ) ਦੂਰ) ਅਤੇ ਸਮੋਧ ਬਾਗ, ਸਮੋਧ ਪੈਲੇਸ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਲਗਜ਼ਰੀ ਹੋਟਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਸ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 1984 ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਐੱਚ.ਬੀ.ਓ ਟੀਵੀ ਦਾ ਸੀਰਿਅਲ “ਦਾ ਫ਼ਰ ਪੈਵੀਲਿਅਨ” ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਰੋਮਨਾਸ ਨਾਵਲ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਦਾ ਫਿਲਮਾਕਨ ਵੀ ਇਸੇ ਹੋਟਲ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨ ਕਰਾਸ, ਐਮੀ ਇਰਵਿਨ, ਉਮਰ ਸ਼ਰੀਫ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਇਸ ਸੀਰਿਅਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਸਮੋਧ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸਾਲ ਕਸਬਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਠਾਕੁਰ “ਜਿਮੀਦਾਰਾਂ” (ਹਿੰਦੀ ਭਾਸਾ ਵਿੱਚ) ਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਠਾਕੁਰਾ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਾਜਵੀਰ ਸਿੰਘ (ਕੱਛਵਾਹਾ ਰਾਜਪੂਤਾ ਦੇ 17ਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ) ਦੇ ਕੁਲ ਦੇ ਸਨ। ਸਮੋਧ ਕਸਬੇ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਰਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਅੰਬਰ ਅਤੇ ​​ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਪੁਸ਼ਤੀ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਵਾਈ ਸੀ। ਸਮੋਧ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਮੀਰ ਕਸਬੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਿਹਾਰੀ ਦਾਸ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਯੋਧਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਨਾਥਵਤ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੋਧ ਦੀ ਜਿਮੀਂਦਾਰੀ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਪਰ ਨਾਥਵਤ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਪੁਸ਼ਤੀ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨੂੰ “ਰਾਵਲ ਸਾਹਿਬ” ਜਾ “ਮਹਾ ਰਾਵਲ” (ਸਿਰਲੇਖ ਜਾ ਨਾਂਅ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੌਂਸਲੇ ਅਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਲਈ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਤੌਰ' ਤੇ) ਦੇ ਨਾਂਅ 1757 ਵਿੱਚ ਬਹਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਹ ਉਂਝ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਮੋਧ ਪੈਲੇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਰਾਵਲ ਬ੍ਰਿਸਲ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰਕੇ ਰਾਜਪੂਤ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਵਲ ਬ੍ਰਿਸਲ ਦੁਆਰਾ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ 1818 ਵਿੱਚ ਸੰਧੀ ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜੈਪੁਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ

**ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ** ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1986ਈ. ਵਿੱਚ ਐਮ.ਵੀ. ਰਾਘਵਨ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਸਦੇ ਲੀਡਰ ਐਮ. ਰਾਘਵਨ ਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰਨ ਦੇ ਮਸਲੇ ਤੇ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਕਢਣਾ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਵਿਨੀਤ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ

**ਵਿਨੀਤ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਾਨਿਸ਼ ਖਾਨ ਵੱਜੋਂ ਨਿਭਾਏ ਰੋਲ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਬੰਬੇ ਟਾਕੀਜ਼ ਅਤੇ ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ 2 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸਿਟੀ ਆਫ ਗੋਲਡ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਅਗਲੀ (ਫਿਲਮ) ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਏ ਰੋਲ ਲਈ ਬੇਸਟ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਐਕਟਰ ਵੱਜੋਂ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸੂਚੀ। 
## ਅਬੋਹਰ 
## ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
## ਐਸ.ਏ.ਐਸ. ਨਗਰ
## ਸੰਗਰੂਰ
## ਸਿਰਸਾ
## ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
## ਕਪੂਰਥਲਾ
## ਗਿੱਦੜਬਹਾ
## ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ
## ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
## ਜਲੰਧਰ
## ਪਟਿਆਲਾ
## ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ
## ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ
## ਫਿਰੋਜਪੁਰ
## ਬਠਿੰਡਾ
## ਬਰਨਾਲਾ
## ਮਾਨਸਾ
## ਮੁਕਤਸਰ
## ਮੋਗਾ
## ਰੂਪਨਗਰ
## ਲੁਧਿਆਣਾ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਬਠਿੰਡਾ
ਤਾਈਯਾਕੀ

**ਤਾਈਯਾਕੀ** ਮੱਛੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਜਪਾਨੀ ਕੇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਭਰਾਈ ਲਾਲ ਬੀਨ ਕੇਕ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਮਿੱਠੀ ਅਜ਼ੂਕੀ ਬੀਨ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਭਰਤ ਕਸਟਰਡ, ਚਾਕਲੇਟ, ਪਨੀਰ ਜਾਂ ਮਿੱਠੇ ਆਲੂ ਦੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤਾਈਯਾਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਓਕੋਨੋਮਿਆਕੀ, ਗਯੋਜ਼ਾ ਭਰਾਈ ਜਾਂ ਸੌਸੇਜ ਨਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਾਈਯਾਕੀ ਨੂੰ ਪੈਨਕੇਕ ਜਾਂ ਵਾਫ਼ਲ ਵਾਲੀ ਭਰਤ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਘੋਲ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਸਾਂਚੇ ਵਿਛ੍ਕ ਪਾਕੇ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਨਾ ਹੋ ਜਾਉਣ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਮਿਠਆਈ