open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

**ਸਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ** (25 ਮਈ 1877 - 3 ਦਸੰਬਰ 1946) ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1942 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੱਖ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1946 ਵਿਚ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਥੀਓਸੋਫੀਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਚੀਫ਼ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ, ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਮਨੇਜਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਜੁੜੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਉਹੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਨਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: "ਕੈਸੀ ਪਤੇ ਕੀ ਬਾਤ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਕੱਲ੍ਹ ਕਹੀ" 

## ਜੀਵਨੀ
ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੀਰੀ ਜਿਲੇ ਦੀ ਐਰਾ ਐਸਟੇਟ ਵਿੱਚ 25 ਮਈ 1877 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜਿਲੇ ਦੇ ਰਸੂਲਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੇਟੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਘੋੜਚੜਾ ਖਾਸ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਵਧ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰੱਖ ਸੁਕਰਚੱਕ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ 1857 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੰਗ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੇਵਾ ਬਦਲੇ ਮੁਰੱਬੇ (12000 ਏਕੜ) ਜ਼ਮੀਨ ਮਿਲੀ ਸੀ।

ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਿਓ ਟਾਲਸਟਾਏ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ, ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ, ਭਾਈ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਰਨਾ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਵਲ ਐਂਡ ਮਿਲਟਰੀ ਗਜ਼ਟ ਅਤੇ ਪਾਇਨਿਅਰ ਲਈ ਲੇਖ ਲਿਖੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ।

ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੀਫ਼ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ, ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਮਨੇਜਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਨਾ ਅਜਲਾਸਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ (1909, ਲਾਹੌਰ; 1912, ਸਿਆਲਕੋਟ; 1927, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਅਤੇ 1933, ਪੇਸ਼ਾਵਰ) ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਨੇ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਸਟੇਟਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਮੁਦਾਏ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। 1910 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਮੰਤਰੀ, ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰੀਜੇਂਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਸ ਨੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਦਰਮਿਆਨ ਮੱਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਲ (1925) ਦੇ ਅੰਤਮ ਖਰੜੇ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 1936 ਤੋਂ ਮਾਰਚ 1937 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਮੰਡੀ ਹਾਈਡਰੋ ਇਲੈਕਟਰਿਕ ਯੋਜਨਾ ਉਲੀਕਣ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਨਗਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 2000 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਤੇ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੀ ਉਹ ਬੀਜ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਸੰਦਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਕਰਨਗੇ।

ਉਹ ਖਾਲਸਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਚੀਨੀ ਕਮੇਟੀ ਸਹਿਤ ਕਈ ਕਮੇਟੀਆਂ ਜਿਵੇਂ  ਭਾਰਤੀ ਟੈਕਸੇਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੇ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਖਾਲਸਾ ਰੱਖਿਆ ਲੀਗ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
 
1942 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਅਗਜੈਕਟਿਵ ਦਾ ਮੈਂਬਰ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਪਰੋ ਕੁਲਪਤੀ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਫੈਲੋ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 3 ਦਸੰਬਰ 1946 ਨੂੰ ਇਕਬਾਲ ਨਗਰ, ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਨੀਚ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨਾਂ, ਨਵਾਬਾਂ, ਜਮੀਂਦਾਰਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ,  ਤਾਲੁਕੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਐਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

### ਨਾਵਲ
* *ਨੂਰ ਜਹਾਂ* (1909)
**ਨਸਰੀਨ* (1915) 
* *ਕਮਲਾ* (1925) 
* *ਕਾਮਨੀ* (1931)

### ਹੋਰ
* *ਥਸ ਸਪੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ*
* *ਸਿੱਖ ਸੈਰੇਮਨੀਜ਼* 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ

**ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ**, ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਿੰਘ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਇਹ 111 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1902 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸਿੱਖ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ, ਦੀਵਾਨ ਇੱਕ ਗੈਰ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਵਸਤਾ ਹੈ। 19 ਅਗੱਸਤ, 1902 ਦੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਨੇ ਪੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈਂਟਰਲ ਜੱਥਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ। 21 ਸਤੰਬਰ, 1902 ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ, 30 ਅਕਤੂਬਰ, 1902 ਦੇ ਦਿਨ, ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਕਾਇਮ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਇਸ ਨਾਲ 29 ਸਿੰਘ ਸਭਾਵਾਂ ਸਬੰਧਤ ਹੋਈਆਂ। ਭਾਈ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਾਗੜੀਆਂ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠਆ ਸਕੱਤਰ ਤੇ ਸੋਢੀ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ।

ਅੱਜ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
*42 ਸਕੂਲ
*ਯਤੀਮਖ਼ਾਨੇ
*ਬੁਢਾਪਾ ਆਸ਼ਰਮ
*ਖ਼ਾਲਸਾ ਐਡਵੋਕੇਟ - ਨਿਊਜਲੈਟਰ
*ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਕ

ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਸਰਗਰਮ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਧਾਨ
*ਸਰਦਾਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ
*ਸਰਦਾਰ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ (ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ), ਹੋਰ ਮੈਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਬਿਨਾਂ ਚੋਣ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ 17 ਸਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ।
*ਸਰਦਾਰ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੱਡਾ (ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨਾਲ ਅਸ਼ਲੀਲ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਜਬਰੀ ਆਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ)
*ਧੰਨਰਾਜ ਸਿੰਘ (ਕਾਰਜਕਾਰੀ,27/12/2017 ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ)
*ਇੰਦਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿੱਜਰ (ਵਰਤਮਾਨ)

## ਆਨਰੇਰੀ ਸਕੱਤਰ
*ਸਰਦਾਰ ਸੰਤ ਸਿੰਘ
*ਸਰਦਾਰ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਣਖੀ
*ਸਰਦਾਰ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ (ਵਰਤਮਾਨ)
*ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ
## ਮਕਾਮੀ ਕਮੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਦੀਵਾਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਾਰ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਹੈ।
*ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
*ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
*ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
*ਮੁੰਬਈ
*ਕਾਨਪੁਰ
*ਲੁਧਿਆਣਾ
*ਤਰਨਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਐੱਚ ਜੀ ਵੈੱਲਜ਼

**ਹਰਬਟ ਜਾਰਜ ਵੈਲਜ** (21 ਸਤੰਬਰ 1866 – 13 ਅਗਸਤ 1946) ਮਹਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਲਪਕਾਰ ਸਨ। ਵੈਲਜ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਲਪ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਜਨਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ ਜੂਲਸ ਬਰਨ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਬਾਰਿਆਂ, ਪਨਡੁੱਬੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਆਵਿਸ਼ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਵੈਲਜ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਵਰਨ ਅਤੇ ਵੈਲਜ ਵਿਗਿਆਨ ਕਥਾ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਜਨਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
## ਜੀਵਨੀ
ਹਰਬਟ ਜਾਰਜ ਵੈਲਜ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਸਤੰਬਰ 1866 ਨੂੰ ਐਟਲਸ ਹਾਊਸ, 46 ਹਾਈ ਸਟਰੀਟ, ਕੈਂਟ, ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ ਸਇੰਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਟੀ ਐਚ ਹੇਕਸਲੇ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਨਜ਼ਰੀਆ ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵੀ ਕਾਫੀ ਹਾਵੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਆਦ ਕਈ ਸੋਸ਼ਲਸਿਟ ਲੀਡਰਾਂ ਵਲਾਦਮੀਰ ਲੈਨਿਨ, ਜੋਜਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ, ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਜ਼

**ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਜ਼** ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੇਖਕ ਸੀ।

ਜੇਮਜ਼ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਕਦੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1915 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਜੂਲੀਅਟ

**ਜੂਲੀਅਟ** ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਟਕ ਰੋਮੀਓ ਜੂਲੀਅਟ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਜੋੜਾ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਨਾਇਕਾ ਹੈ। ਜੂਲਿਅਟ ਕੈਪੂਲੇਟ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਕੈਪੂਲੇਟ ਦੀ ਇੱਕਲੌਤੀ ਧੀ ਸੀ। ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਇਤਹਾਸ ਹੈ ਜੋ ਖੁਦ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਹੈਮਲਟ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਡੇ ਗਏ ਡਰਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਰੋਮੀਓ ਜੂਲੀਅਟ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਾਲੀ ਆਦਿਪ੍ਰੇਮੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

**ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ** ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਥਾਰਟੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੋਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਪਾਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਮਤ ਸੀਟਾਂ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ (ਜਾਂ ਗੱਠਜੋੜ) ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਪਾਲ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਕੁੰਜੀਆਂ
;ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਰੰਗ ਕੁੰਜੀ
* 
* 
*  
* 
* 
* 
*

;ਹੋਰ ਕੁੰਜੀ
* ਨੰ.: ਅਹੁਦਾ ਨੰਬਰ
*  ਹੱਤਿਆ
*  ਦਫ਼ਤਰ ਸਮੇਂ ਮੌਤ
*  ਅਹੁਦਾ ਖਤਮ

*

## ਪੂਰਵਜ 
### ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (1937-1947) 
### ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟਸ ਯੂਨੀਅਨ (1948-1956)
## ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਨੋਟ
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* assembly info

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
ਕਲਾਨੌਰ

**ਕਲਾਨੌਰ** ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਬਟਾਲਾ ਤੋਂ 26 ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 51 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਸਬਾ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਇਥੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ ਕਲਾਨੌਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਦਾ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਹਿਰਨੁਮਾ ਕਸਬਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ।

## ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ
ਕਲਾਨੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਦੀ ਚਰਮ ਸੀਮਾ ’ਤੇ ਸੀ। ਕਿਰਨ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਕਲਾਨੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਕਈ ਵਾਰ ਉੱਜੜਿਆ ਤੇ ਵੱਸਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਅਕਬਰ ਨੇ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਉੱਪਰੰਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣ ਕੇ ਕਲਾਨੌਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰਨੁਮਾ ਕਸਬਾ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ। 
## ਇਤਿਹਾਸ
**ਕਲਾਨੌਰ** ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੋ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਨੌਰਾ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਹੋਈ। ਕਲਾਨੌਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਏ ਨੂਰ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਜਾਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਕਲਾਨੌਰ ਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਕਲਾਨੌਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਬਾਵਾ ਲਾਲ ਦਿਆਲ ਜੀ ਨੇ ਕਿਰਨ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 92 ਸਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਤਰੇਲ

**ਤਰੇਲ** (ਜਾਂ **ਓਸ**/**ਸ਼ਬਨਮ**) ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਕਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਭਾਫ਼ ਦੇ ਠੰਡਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਸ ਹਰਾਰਤ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਥਰ, ਘਾਹ ਅਤੇ ਫੁੱਲ-ਪੱਤੀਆਂ ਵਗ਼ੈਰਾ ਇਸ ਹਰਾਰਤ ਨੂੰ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਦੇ ਵਾਸਪੀ ਕਣ ਕਤਰਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜੰਮ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਕਾਮਨਜ਼

**ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਕਾਮਨਜ਼**, **ਵਿਕੀਕਾਮਨਜ਼,** ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ **ਕਾਮਨਜ਼**, ਇੱਕ ਵਿਕੀ-ਅਧਾਰਤ ਮੀਡੀਆ ਭੰਡਾਰ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਮੁਫ਼ਤ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 2025 ਤੱਕ, ਰਿਪੋਜ਼ਟਰੀ ਵਿੱਚ 127 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਫ਼ਤ-ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮੀਡੀਆ ਫਾਈਲਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਐਰਿਕ ਮੋਲਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਚ 2004 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ 7 ਸਤੰਬਰ, 2004 ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵਿਕਿਮੀਡਿਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਸਭਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦੋਹਰਾਓ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ। ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਫਾਇਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
## External links 
* 
* Mirror of Wikimedia Commons by WikiTeam

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ
ਐਬਸਰਡਿਜ਼ਮ

[thumb|right|230px|*ਸਿਸੀਫਸ*, ਚਿੱਤਰ: [ਤਿਤੀਅਨ, 1549]]
ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, "ਐਬਸਰਡ" ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਹਿਤ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਦੀ ਮਾਨਵੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਖੋਜ ਪਾਉਣ ਦੀ ਅਸਮਰਥਤਾ ਦੇ ਵਿੱਚਲੇ ਦਵੰਦ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਐਬਸਰਡ ਦਾ ਮਤਲਬ "ਤਾਰਕਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸੰਭਵ" ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ "ਮਾਨਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸੰਭਵ" ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਮਨ ਦੋਨੋਂ ਅੱਡ ਅੱਡ ਐਬਸਰਡ ਦੇ ਜਨਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ, ਐਬਸਰਡ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕੋ ਵਕਤ ਵਿਦਮਾਨ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧਮਈ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਐਬਸਰਡਿਜ਼ਮ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਪਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਵਜਾਤੀ ਦੇ ਨਹਿਤ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਦੇ ਯਤਨ ਅਖੀਰ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ (ਸੋ ਇਹ ਬੇਹੂਦਾ ਹਨ) ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਘੋਰ ਪਸਾਰ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਥ ਅਣਜਾਣੇ ਦਾ ਅਸੀਮ ਖੇਤਰ ਨਿਸਚਤਤਾ ਨੂੰ ਅਸੰਭਵ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ, ਕੁੱਝ ਐਬਸਰਡਿਜ਼ਮ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੀ ਐਬਸਰਡ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ
ਮਿੱਥ ਆਫ਼ ਸਿਸੀਫਸ

***ਸਿਸੀਫਸ ਦੀ ਮਿੱਥ *** (ਮੂਲ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ:*Le Mythe de Sisyphe*) 1942 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਵਿਜੇਤਾ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਲਬੇਰ ਕਾਮੂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਊਲ-ਜਲੂਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨਿਬੰਧ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਗਪਗ 119 ਪੰਨੇ ਹਨ। ਇਹਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ 1955 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਸੀਫਸ ਦੀ ਮਿੱਥ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ - ਸਿਸੀਫਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਪਹਾੜੀ ਉੱਪਰ ਚਾੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਪੱਥਰ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਰੁੜ੍ਹ ਕੇ ਫੇਰ ਥੱਲੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਬਰਟ ਕਾਮੂ
ਖ਼ਾਕਾਨੀ

**ਖ਼ਾਕਾਨੀ ** ਜਾਂ **ਖ਼ਾਗ਼ਾਨੀ** (1121/1122 - 1190) () ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਤਹਾਸਕ ਖੇਤਰ ਸ਼ਿਰਵਾਨ (ਅੱਜ ਦੇ ਅਜਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚ), ਸ਼ਿਰਵਾਨਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਤਬਰੇਜ਼, ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਉਮਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਮੁਖਤਲਿਫ਼ ਸਾਹਿਤ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੱਸਾਨ ਅਲਾਜਮ ਦਾ ਲਕਬ ਪਾਇਆ। ਅਬਵਾਲਾਲਾ ਗੰਜਵੀ ਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1120
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1190
ਤਖ਼ੀਆ

**ਟਰਾਏਰ** (; , ; ; ; ; ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਲਾਤੀਨੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ *ਟਰੇਵੇਰਨਸਿਸ*), ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ **ਟਰੇਵੇਸ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਮੋਸੇਲ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 16 ਸਦੀ ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹਰਬੰਸ ਭੱਲਾ

**ਹਰਬੰਸ ਭੱਲਾ ** (7 ਮਈ 1930 - 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1993) *ਪੀਲੇ ਪੱਤਰ*, ਲੰਮਾ ਉਰਦੂ ਮਹਾਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ।
## ਜੀਵਨੀ
ਹਰਬੰਸ ਭੱਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪਸਰੂਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਹੈ. ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਾਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 7ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ; ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ - ਮੇਰੀ ਮਹਿਬੂਬਾ। ਦੂਜੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਭੱਲਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿੱਕਲੀਆਂ ਸਨ। ਭੱਲਾ ਦੀ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਲਿਖਤ ਸ਼ੈਲੀ ਸੀ: ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 20 - 1,000 ਬੰਦਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਬੰਦ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਘੱਟ ਜਾਣਿਆ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ
* *ਜਦ ਫੁਲ ਖਿੜੇ* (ਪੰਜਾਬੀ)
* *ਝਾਂਜਰ ਧਰਤੀ ਦੀ* (ਪੰਜਾਬੀ)
* *ਕਣੀ ਕਣੀ ਚਾਨਣੀ* (ਪੰਜਾਬੀ)
* *ਪਿਆਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇ * (ਪੰਜਾਬੀ)
* *ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਘੁੰਗਰੂ* (ਪੰਜਾਬੀ)
* *ਨਾਰੀ ਬ ਰੂਪ* (ਸਿੰਧੀ)
* *ਪਯਾਰਜੀ ਰਾਹ ਅਨਾਗੀ* (ਸਿੰਧੀ)
* ''ਖੂਨ ਪੱਥਰ ਪਯਾਰ' (ਸਿੰਧੀ)

ਐਨ.ਏ. ਵੋਰਾ ਨਾਲ:
* *ਅਕਿੰਚਨ ਸੰਬੰਧੋ*, ਨਾਵਲ

## ਕਾਵਿਕ ਯਾਤਰਾ
ਹਰਬੰਸ ਭੱਲਾ ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਪੀਲੇ ਪੱਤਰ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 70,000 ਛੰਦ ਜਾਂ ਤਾਲਬੱਧ ਦੋਹੇ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲੱਗ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾ ਲਵੇਗਾ। ਪੀਲੇ ਪੱਤਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਪਰਸੋ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਦੇ ਦਸ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ 7 ਮਈ 2013 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ 83ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਸੀ।.
  
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1993
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਲਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀ
ਯਾਸਨਾਇਆ ਪੋਲੀਆਨਾ

**ਯਾਸਨਾਇਆ ਪੋਲੀਆਨਾ** (, ਅਰਥ: "ਧੁਪੀਲਾ ਜੰਗਲੀ ਮੈਦਾਨ") ਲਿਓ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦਾ ਘਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, 'ਜੰਗ ਤੇ ਅਮਨ(1865-69) ਅਤੇਅੰਨਾ ਕਰੇਨਿਨਾ (1875-77) ਵਰਗੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਦਫਨ ਹੈ। ਤਾਲਸਤਾਏ ਯਾਸਨਾਇਆ ਪੋਲੀਆਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ "ਦੁਰਗਮ ਸਾਹਿਤਕ ਗੜ" ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਰੂਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਤੁੱਲਾ ਤੋਂ ਇਹ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (7.5 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ 200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (120 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

File:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|ਤਾਲਸਤਾਏ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ, ਮਈ 1908 ਵਿੱਚ ਪਰੋਕੂਦਿਨ-ਗੋਰਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਲਈ ਫੋਟੋ, ਇਹ ਰੂਸ ਵਿਚ ਬਣੀ ਪਹਿਲੀ ਰੰਗੀਨ ਫੋਟੋ ਪੋਰਟਰੇਟ ਸੀ।
File:Tolstoy room.jpg|ਤਾਲਸਤਾਏ ਦਾ ਸਾਦਾ ਬੈੱਡਰੂਮ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਉਦੋਂ ਸੀ ਜਦ ਉਸ ਨੇ 1910 ਵਿਚ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
File:Yasnaya Polyana Large Pond.JPG|ਵੱਡਾ ਛੱਪੜ ਜਿੱਥੇ ਤਾਲਸਤਾਏ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈਸ-ਸਕੇਟਿੰਗ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਾਈ ਭਾਗੋ

**ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ** ਭਾਈ ਪਾਰੇ ਸ਼ਾਹ ਜੋ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਭਾਈ ਪਾਰੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਮੱਲੋ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਢਿੱਲੋਂ ਜੱਟ ਸੀ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਸੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਗਭਰੀ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੱਟੀ ਦੇ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਝਬਾਲ ਦੇ ਪੇਰੋ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਮਾਲੇ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਹਰੂ। ਮਾਲੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਫੈਲ ਗਈ। ਬੀਬੀ ਭਾਗੋ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਪਿਤਾ ਜੀ! ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣੇ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰ ਆਵਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਹਿਨਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ।' ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਸੀ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਚੰਡੀ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ
ਅਨੰਦਪੁਰ ਦਾ ਕਿਲਾ ਖਾਲੀ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਚਾਲੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਇਹ ਕਹਿਣ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਉਹ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਦੇਣ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਹੀ ਪਾ ਦੇਣ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ‘ਬੇਦਾਵਾ’ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਜੰਗ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇ ਕੇ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਹੀ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ।

ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਬੇਦਾਵਾ ਦੇ ਕੇ ਗਏ 40 ਮਝੈਲ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪ ਅਗਵਾਈ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਧਰਤੀ (ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੇ ਜੰਗੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ 29 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਹਿਕਦੀ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਖਮ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਮਰ੍ਹਮ ਪੱਟੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਕਰਕੇ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਝੇ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਕੇ ਮੁੜ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਲੜ ਲਾਇਆ | ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਭਾਰੀ ਜੰਗ ਕੀਤੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸੀ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। 

## ਬਾਦ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ, ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਿਦਰ (ਕਰਨਾਟਕ) ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਜਨਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਿਆ। । ਬਿਦਰ ਕੋਲ ਜਨਵਾੜੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ  ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦੇ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦੇ ਨੇਜ਼ੇ ਦਾ ਫਲ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸੱਚ-ਖੰਡ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ਼ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਧਰਮ, ਕੌਮ ਵਾਸਤੇ ਆਪਾ ਵਾਰਿਆ ਅਤੇ ਬੇਮੁੱਖ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਕੇ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਪਾਸ ਲਿਆਂਦਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤ ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਨਾਚ ਦੇ ਬਾਅਦ

"**ਨਾਚ ਦੇ ਬਾਅਦ**" (, translit.&nbsp;ਪੋਸਲੇ ਬਾਲਾ) ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੀ 1903 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਅਤੇ 1911 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕੇਵਲ 1911 ਵਿੱਚ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਚਨਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
"ਨਾਚ ਦੇ ਬਾਅਦ" ਦਾ ਮੂਲ ਨਾਮ "ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਧੀ" ਸੀ। ਫਿਰ ਤਾਲਸਤਾਏ ਨੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ "ਓ ਤੁਸੀਂ ਕਹੋ" ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਖੀਰ "ਨਾਚ ਦੇ ਬਾਅਦ" ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਪਲਾਟ
ਇਵਾਨ ਵਸੀਲੀਏਵਿਚ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।

ਇਵਾਨ ਵਸੀਲੀਏਵਿਚ, ਨੈਰੇਟਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੈਨਾ ਕਮਾਂਡਰ, ਕਰਨਲ ਬੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਲੜਕੀ, ਵਰੇਂਕਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਨੀਵਲ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਚ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਰੇਂਕਾ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਨਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਾਲ ਕਰਨਲ ਦਾ ਪਿਆਰ ਇਵਾਨ ਨੂੰ "ਕੋਮਲਤਾ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਭਾਵਨਾ" ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਵਾਨ ਸਿਰਫ ਵਰੇਂਕਾ ਨਾਲ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੇਪਨਾਹ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਹਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋ ਵਜੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰੀ ਰਾਤ ਅਤੇ ਚਹਿਲ ਪਹਿਲ ਦੇ ਉਲਟ, ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਇਕ ਇਵਾਨ ਵਸੀਲੀਏਵਿਚ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ - ਵਰੇਂਕਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਖੂਨੀ ਬਦਲਾਖੋਰੀ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਸੈਨਾ ਤੋਂ ਭੱਜ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਫੜੇ ਗਏ ਇੱਕ ਤਾਤਾਰ ਜਵਾਨ ਉੱਪਰ ਕਰਨਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਭਿਅੰਕਰ ਜ਼ੁਲਮ ਢਾਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖ਼ੁਦ ਕਰਨਲ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਿਹੇ ਫ਼ੌਜੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਤਾਤਾਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੁੱਟਿਆ। ਕੋਮਲਚਿੱਤ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਕਰਨਲ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਰਹਿਮ ਜ਼ਾਲਿਮ ਵਿੱਚ ਪਲਟੇ ਨੇ ਇਵਾਨ ਵਸੀਲੀਏਵਿਚ ਨੂੰ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਝੰਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਵਾਰੇਂਕਾ ਲਈ ਉਸਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਪਿਆਰ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਉਤਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮੁੱਕ ਰਹੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਬਿੰਬ ਰਾਹੀਂ ਖ਼ੁਦ ਲੇਖਕ ਦਾ ਈਸਾਈਅਤ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਡੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਆਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਇਸ ਤੱਥ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਕਰਮ ਵਿਦਾਇਗੀ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਸੀਹੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਇੱਕ ਅਰਥਹੀਣ ਘੋਸ਼ਣਾ ਬਣ ਨਿਬੜਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬੇਰਹਿਮ ਅਤੇ ਈਸਾਈਅਤ-ਹੀਣ ਚਰਿੱਤਰ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਫ਼ਿਰਾਂ ਨੂੰ ਮਸੀਹ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਖੋਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਆਦਮੀ

**«ਖੋਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਆਦਮੀ»** — ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਐਂਤਨ ਚੈਖ਼ਵ ਦੀ 1898 ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ 1898 ਵਿੱਚ ਚੈਖ਼ਵ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤਿੱਕੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।

ਇਸ ਕਹਾਣੀ, ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਗਰੀਕ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬੇਲੀਕੋਵ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਜੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜੀਵਨ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਖ਼ਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਪਸੰਦ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਗ਼ਲਤੀ ਹੋਵੇ ਹੀ ਨਾ।

ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਬਾਕਾਇਦਗੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਜੋਂ ਬੈਠ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਦੇ ਕੁੱਝ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਅਨਿਯਮਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਹਰ ਵਾਰ ਬੇਲੀਕੋਵ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਦੇਖਣਾ ਕਿਤੇ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਨਾ ਜਾਵੇ! ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਹੋਰ ਅਧਿਆਪਕ ਉਸਨੂੰ ਨਫਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੈਖ਼ਵ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਮਜ਼ਾਰ-ਏ-ਸ਼ਰੀਫ਼

**ਮਜ਼ਾਰ-ਏ-ਸ਼ਰੀਫ** ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਪੱਖੋਂ ਅਹਿਮ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਆਮੂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਆਬਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੱਕ ਫ਼ੌਜੀ ਰਸਦ ਲਈ ਵਾਹਿਦ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਰ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮਜ਼ਾਰ ਸ਼ਰੀਫ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹਾਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 
ਮਜ਼ਾਰ ਸ਼ਰੀਫ ਜੋ ਸੋਵੀਅਤ ਕਬਜੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਨਵਾਜ਼ ਹੁਕੂਮਤ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੜ੍ਹ ਸੀ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 693,000 (2015) ਹੈ, ਇਹ ਰੌਣਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਕਲਬਾਂ, ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਹੈਸਿਅਤ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਜ਼ਾਰ-ਏ-ਸ਼ਰੀਫ ਇਸ ਬਿਨਾ ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਨਿਹਾਇਤ ਵਸੀਹ ਮਜ਼ਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਅਕੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਹਜ਼ਰਤ ਅਲੀ ਦਫਨ ਹਨ। ਇਸ ਮਜ਼ਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਮਾਰਤ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕ ਸੁਲਤਾਨ ਸੰਜਰ ਨੇ ਬਣਵਾਈ ਸੀ ਜੋ ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਮਜ਼ਾਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀ।
ਇਹ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਲਖ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ

**ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ** ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਕਰਮੀ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਪਟਾ ਦੀ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਦਾ ਸਨੇਹਾ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਓਪੇਰਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਲੁਟੇਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਉਹਦੀ ਕਵਿਤਾ *ਫਰਮਾਇਸ਼* ਬਹੁਤ ਸ਼੍ਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਬਾਨੀ ਯਾਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਇਪਟਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਕਾਈ ਦੇ ਸੁਹਿਰਦ ਅਤੇ ਸਿਰੜੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸੋਚ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸਨ। ਉਹ ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਚੰਨ, ਲੋਕ-ਗਾਇਕਾ ਸਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਜਗਦੀਸ਼ ਫਰਿਆਦੀ, ਜੁਗਿੰਦਰ ਬਾਹਰਲਾ, ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ, ਅਮਰਜੀਤ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ, ਉਰਮਿਲਾ ਅਨੰਦ, ਅਤੇ ਸ਼ੀਲਾ ਦੀਦੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਜਾਗਰਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੜਾ ਹਿੰਮਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ।

## ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਮੂਨਾ
ਏਹਦੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗੱਲ ਟੈਕਸ ਦੀ
ਟੈਕਸ ਦਾ ਮੈਂ ਜਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾਂ 
ਬੇਸ਼ੱਕ ਟੈਕਸ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ 
ਟੁਟੱਣ ਵਾਂਗ ਪਹਾੜ ਹਿਮਾਲਾ
ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਣੇਪੇ ਉੱਤੇ
ਛੜੇ ਛਟੀਂਕ ਰੰਡੇਪੇ ਉੱਤੇ
ਤੁਰਨ ਫਿਰਨ ਤੇ ਆਣ ਜਾਣ ਤੇ
ਕੋਠਾ ਛੱਪਰ ਪਾਣ ਤੇ ਟੈਕਸ
ਮੇਲੇ ਮੰਦਰ ਜਾਣ ਤੇ ਟੈਕਸ
ਸਿਨਮੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋ ਘੜੀਆਂ
ਬੈਹ ਕੇ ਦਿਲ ਪ੍ਰਚਾਣ ਤੇ ਟੈਕਸ
ਨਰਮਾਂ ਮਿਰਚ ਕਮਾਦ ਕਪਾਹਾਂ 
ਚੀਜ ਖਰੀਦੋ ਭਾਵੇਂ ਵੇਚੋ
ਜਿਧਰ ਕਿਧਰ ਏਧਰ ਉਧਰ
ਪੁਰਬ ਪੱਛਮ ਉਤਰ ਦੱਖਣ
ਟੈਕਸ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ ਲੋਕੋ
ਪਰ ਮੈਂ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ
## ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਪੱਕੀ ਵੰਡ 
* ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ
## ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਾਰੇ
ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਤਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪ੍ਰ੍ਦ੍ਦੇਆਂ ਹਨ। ਇੱਕੋ ਕਹਾਣੀ ‘ਆਖ਼ਰੀ ਪੁਲਾਂਘ’ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀ ਵੀ ਆ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਨਜ਼ਰੰਦਾਜ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। 
### *ਪਾਲੀ*
*ਇਥੇ ਪੜ੍ਹੋ 
ਸੰਤਾਲੀ ਦੇ ਹੱਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਈ ਮਲੂਕ ਜਿਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਜੀਵ ਤਸਵੀਰ ਹੈ, ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੀ ‘ਭਾਬੀ ਮੈਨਾ’ ਵਾਂਗ ਅਭੁੱਲ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਸਕਣ ਦੇ ਸਮਰਥ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010
ਆਰਨੋਲਡ ਬੈਨੇਟ

**ਐਨੋਚ ਆਰਨੋਲਡ ਬੈਨੇਟ** (27 ਮਈ 1867 – 27 ਮਾਰਚ 1931) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਪ੍ਰਾਪੇਗੰਡਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਲੀਲਾ ਨਾਇਡੂ

**ਲੀਲਾ ਨਾਇਡੂ ** (ਤੇਲਗੂ: లీలా నాయుడు) (1940 – 28 ਜੁਲਾਈ 2009) ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਥੋੜੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾਵਤੀ ਦੇ ਅਸਲੀ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ *ਯੇਹ ਰਾਸਤੇ ਹੈਂ ਪਿਆਰ ਕੇ* (1963) ਅਤੇ ਮਰਚੈਂਟ ਇਵੋਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ, *ਦ ਹਾਊਸ ਹੋਲਡਰ* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ 1954 ਵਿੱਚ ਫ਼ੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਬਣੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ‘ਵੋਗ’ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਦਸ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਕੀਤਾ।

ਉਸ ਨੇ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਬਨਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਰੇਂਚ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਜੀਆਂ ਰੇਨੋਆ ਕੋਲੋਂ ਅਭਿਨੈ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੇਨੋਆ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਸਹਾਇਕ ਸਤਿਆਜੀਤ ਨੇ ਲੀਲਾ ਅਤੇ ਮਰਲਿਨ ਬਰਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡੇਵਿਡ ਲੀਨ ਜਦ ਬੋਰਿਸ ਪਾਸਤਰਨਾਕ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ *ਡਾਕਟਰ ਜਿਵਾਗੋ* ਉੱਤੇ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਫਿਲਮ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਟੋਨਿਆ ਗਰੋਮੇਂਕੋ ਦੇ ਰੋਲ ਲਈ ਲੀਲਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਸਨ। ਇਹ ਵੱਖ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਜੇਰਾਲਡੀਨ ਨੇ ਓੜਕ ਉਹ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਜੀਨਿਅਸ ਪੇਂਟਰ ਸਾਲਵਾਡੋਰ ਡਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਿਤੀ ‘ਮੈਡੋਨਾ’ ਲਈ ਲੀਲਾ ਨਾਇਡੂ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਮਾਡਲ ਲਿਆ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ 
ਲੀਲਾ ਨਾਇਡੂ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਬਈ (ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ), ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਡਾ. ਪੱਟੀਪਤੀ ਰਮਈਆ ਨਾਇਡੂ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਮਦਨਪੱਲੇ, ਚਿਤੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਥੀਸਿਸ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਮੈਰੀ ਕਿਊਰੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਡਮ ਕਿਊਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲੈਬ ਚਲਾਈ। ਉਹ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਲਈ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਟਾਟਾ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ, ਡਾ. ਮਾਰਥੇ ਮਾਂਗੇ ਨਾਇਡੂ, ਸਵਿਸ-ਫ੍ਰੈਂਚ ਮੂਲ ਦੀ, ਪੋਂਟ ਡੀ'ਅਵਿਗਨਨ, ਦੱਖਣੀ-ਫਰਾਂਸ ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸੋਰਬੋਨ ਤੋਂ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ। ਨਾਇਡੂ ਅੱਠ ਗਰਭ-ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕਲੌਤਾ ਬਚਿਆ ਬੱਚਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਰਥੇ ਦੇ ਸੱਤ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋਏ ਸਨ।

ਨਾਇਡੂ ਨੇ ਜਨਮ ਦੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ। ਉਹ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਜਿਨੀਵਾ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਸਕੂਲ ਗਈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਜੀਨ ਰੇਨੋਇਰ ਤੋਂ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਸਬਕ ਲਏ।

ਲੀਲਾ ਨੇ ਗ੍ਰੈਂਡ-ਹੋਟਲ ਓਪੇਰਾ, ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲਵਾਡੋਰ ਡਾਲੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮੈਡੋਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਲਈ ਪੋਜ਼ ਦਿੱਤਾ। 

## ਪ੍ਰਮੁਖ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
[thumb|right|200px|ਲੀਲਾ ਨਾਇਡੂ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ [ਅਨੁਰਾਧਾ (1960 ਫ਼ਿਲਮ)|ਅਨੁਰਾਧਾ ਵਿਚ]]
* ਅਨੁਰਾਧਾ (1960 ਫ਼ਿਲਮ)
* ਉਮੀਦ (1962 ਫ਼ਿਲਮ)
* ਦ ਗੁਰੂ (1969 ਫ਼ਿਲਮ)
* ਤ੍ਰਿਕਾਲ (1985 ਫ਼ਿਲਮ)
* ਯੇਹ ਰਾਸਤੇ ਹੈਂ ਪਿਆਰ ਕੇ (1963 ਫ਼ਿਲਮ)
* ਦ ਹਾਊਸਹੋਲਡਰ (1963 ਫ਼ਿਲਮ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਗੇਂਜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

thumb
 ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ਪਹਿਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਵਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਵਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੇਂਜੀ ਮੋਨੋਗਤਰੀ (ਜਾਪਾਨੀ: 源氏物語) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੂਰਾਸਾਕੀ ਸ਼ੀਕੀਬੂ ਨਾਮੀ ਸਹਿਜ਼ਾਦੀ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਹੀਏਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉੱਚੀਆਂ ਪਦਵੀਆਂ ਤੇ ਬੈਠੇ ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਰੋਟੀ ਰੁਜਗਾਰ ਦਾ ਖਾਸ ਬਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 
## ਗੇਂਜੀ ਦਾ ਕਥਾਨਕ
ਗੇਂਜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ 54 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਵਲ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਜਿਵੇਂ - ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਾਤਰ, ਮੁੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਪਾਤਰ ਚਿਤਰਣ ਅਤੇ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਚਿਤਰਣ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪਾਤਰ ਆਦਿ ਸਭ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਲਗਪਗ 400 ਪਾਤਰ ਹਨ।

ਗੇਂਜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਗੇਂਜੀ ਸੁੰਦਰ, ਕਲਾਪ੍ਰੇਮੀ, ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅ ਨਾਇਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕਿੰਤੂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਗੇਂਜੀ ਹਰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਪਿਤਾ ਉਸ ਤੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ‍ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਹਿਜਭਾਅ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੰਡ ਸ‍ਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ 52ਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਕੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜੀਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਓਰੂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਹੀਏਨ ਕਾਲ (883 - 1185) ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਮੀਰ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ‍ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਵਾਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਣ, ਜਿਸਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਰਾਜ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਅਜਿਹੇ ਚਰਿੱਤਰ ਹਨ ਜੋ ਅਮੀਰ ਘਰਾਂ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਹਿਰਸ ਦੇ ਮਾਰੇ ਹਨ। ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਜਿਹਨਾਂ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਸਨ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਹੀ ਨੀਤੀ-ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਣ।

## ਹਵਾਲੇ
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਕਿਰਦਾਰ ਹਿਕਾਰੋ ਗੇਂਜੀ ਨਾਮੀ ਬਹਾਦੁਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਪਾਨੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਪਾਨੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਂਜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
ਕੁਮਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ

**ਕੁਮਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ** ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਗੂ ਹੈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਕੁਮਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਫਰਵਰੀ (ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ), 1970 ਨੂੰ ਪਿਲਖੁਆ, (ਗਾਜਿਆਬਾਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਭੈਣ ਅਤੇ ਚਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕੁਮਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਰੰਭਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਲਾਲਾ ਗੰਗਾ ਸਹਾਏ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ, ਪਿਲਖੁਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਡਾ. ਚੰਦਰਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ, ਆਰ ਐਸ ਐਸ ਡਿਗਰੀ ਕਾਲਜ (ਚੌਧਰੀ ਚਰਣ ਸਿੰਘ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮੇਰਠ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ), ਪਿਲਖੁਆ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਰਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਗ੍ਰਿਹਣੀ ਹਨ। ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਇੰਟਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬਾਰਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਕੁਮਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਮਨ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਦੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਬੀ ਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕੌਰਵੀ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਚੇਤਨਾ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਸੋਧ-ਕਾਰਜ ਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕ੍ਰਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਕੁਮਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ 1994 ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣੇ।

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੂੰ 2005 ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਇੰਡੀਆ ਅਗੇਂਸਟ ਕਰੱਪਸ਼ਨ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੰਦੋਲਨ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ *ਆਪ* ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

ਉਸਨੇ 2014 ਦੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਅਮੇਠੀ ਤੋਂ *ਆਪ* ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਲੜੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਸਿਰਫ 25,000 ਵੋਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਭਾਗਿਆਵਤੀ

***ਭਾਗਿਅਵਤੀ*** ਪੰਡਤ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫਿਲੌਰੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ 1887 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਵਲ ਹੋਣ ਦਾ ਗੌਰਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 1888 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਮਿਖਿਆ ਅਪਰੈਲ 1887 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਮਾਸਿਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਪ੍ਰਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਸਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਲੇਬਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 
## ਰੂਪ ਰੇਖਾ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੰਡਤ ਉਮਾਦੱਤ ਦੀ ਧੀ ਭਗਵਤੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਉੱਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਚੋਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। 
ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ
ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸੂਫੀ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ 
*

*ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ
*ਨਿਰਅੰਜਨ ਅਵਤਾਰ ਕੌਰ
*ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਤੂਫਾਨ
*ਅਮਰਜੀਤ ਟਾਂਡਾ
*ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ
*ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ
*ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਂਕੇ
*ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਵਿਰਕ
*ਅਮਿਤੋਜ
*ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ
*ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ
*ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ
*ਉਸਤਾਦ ਦਾਮਨ
*ਕਾਦਰਯਾਰ
*ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ
*ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫਿਰ
*ਗੁਰਚਰਨ ਰਾਮਪੁਰੀ
* ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ
* ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੱਧੂ
* ਚਮਨ ਲਾਲ ਚਮਨ
*ਜਗਤਾਰ
*ਜਸਵਿੰਦਰ (ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ)
*ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੁਪਾਲ
*ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ
*ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ
*ਜੱਲ੍ਹਣ ਜੱਟ
*ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ
*ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ
*ਦਮੋਦਰ ਦਾਸ ਅਰੋੜਾ
*ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ
*ਦੇਵਨੀਤ
*ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ
*ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ
*ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਰਹਿੰਦ
*ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ
*ਪਾਲ ਕੌਰ
*ਪਾਸ਼
*ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ
*ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ
*ਪਾਲੀ ਖ਼ਾਦਿਮ
*ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼
*ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ
*ਬਿਸਮਿਲ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟੀ
*ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ
*ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ
*ਮਜ਼ਹਰ ਤਿਰਮਜ਼ੀ
*
*ਮਦਨ ਲਾਲ ਦੀਦੀ
*ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖ਼ਸ਼
*ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ
*ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ
*ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ
*ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ
*ਸਵਿਤੋਜ
*ਸ਼ਮੀਲ
*ਸ਼ਰੀਫ਼ ਕੁੰਜਾਹੀ
*ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ
*ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ
*ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ
*ਸੁਖਬੀਰ
*ਸੁਖਪਾਲ ਸੰਘੇੜਾ 
*ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ
*ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ
*ਸੁਰਜੀਤ ਹਾਂਸ
*ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ
*ਸੁਲੱਖਣ ਮੀਤ
*ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਭਾਸ਼ੋ
*ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ
*ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ
*ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ
*ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ (ਕਵੀ)
*ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ
*ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ
*ਹਰਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘਜੀਤ ਸਿੰਘ
*ਸੁਰਜੀਤ ਜੱਜ
*ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ
*ਸ਼ਬਦੀਸ਼
*ਮਨਦੀਪ ਸਨੇਹੀ
*ਭੁਪਿੰਦਰਪ੍ਰੀਤ
*ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ
*ਵਿਸ਼ਾਲ
*ਆਸੀ
*ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ
*ਦੇਵਨੀਤ 
*ਗੁਰ ਪ੍ਰੀਤ
*ਦੇਵ
*ਮਨਮੋਹਨ
*ਸਵਰਾਜਬੀਰ
*ਰਾਜਵੰਤ ਰਾਜ
*ਹਰਦਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ
*ਗੁਰਤੇਜ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ
*ਵਿਜੇ ਵਿਵੇਕ
*ਜਸਪਾਲ ਘਈ
*ਰਾਜਿੰਦਰਜੀਤ
*ਸੁਰਿੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਘਣੀਆਂ
*ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ
* ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ
*ਰਾਜ ਲਾਲੀ ਬਟਾਲਾ
* ਕਮਲਜੀਤ ਕੌਰ ਕਮਲ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Punjabi Poetry
* Collection of Rare Work of Punjabi Poets/Writers
* Academy of the Punjab In North America (APNA)
* Punjabi Poets Poetry[ punjabizone.net website]
* Punjabi Poetry Legends and Poems

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ 
* Sufi Poets of the Punjab Pakistan (Their Thought and Contribution) ਪ੍ਰੋ ਐਮ ਅਸ਼ਰਫ ਚੌਧਰੀ. ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ। 
* "Great Sufi Poets of The Punjab" by R. M. Chopra, (1999) ਇਰਾਨ ਸਮਾਜ, ਕਲਕੱਤਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਸਬੰਧਤ ਸੂਚੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੂਚੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ

ਮਣੀ ਮਾਧਵ ਚਾਕਿਆਰ|thumb|right|250px]] 
**ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ** (, ) ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇਸ ਰਸ ਦਾ ਮੂਲ ਅਰਥ ਕਾਮੋਨਮਾਦ ਅਥਵਾ ਰਤੀ (ਪ੍ਰੇਮ) ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਹਿਜ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦਾ 'ਰਤੀ' ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਭਰਪੂਰ ਰਸ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਸ਼ਿੰਗਾਰ' ਦੀ ਨਿਰੁਕਤੀ 'ਸ਼੍ਰੀ' ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਾਰਨਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਆਪਾ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਇਸਨੂੰ ਚਖਦਾ ਹੈ।

ਉੱਤਮ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਜਾਂ ਨਾਇਕ ਇਸਦੇ ਆਲੰਬਨ ਵਿਭਾਵ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਚੰਦਨ, ਭੌਰੇ, ਬਸੰਤ, ਉਪਵਨ ਆਦਿ ਉੱਦੀਪਨ ਵਿਭਾਵ, ਸੇਲ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਹਰਕਤ, ਅੰਗੜਾਈ, ਕਟਾਕਸ਼, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ, ਪਸੀਨਾ ਆਉਣਾ, ਕੰਬਣਾ, ਆਦਿ ਅਨੁਭਾਵ, ਉਗ੍ਰਤਾ, ਆਲਸ, ਨਿਰਵੇਦ, ਰੋਮਾਂਚ, ਲੱਜਾ, ਬੇਚੈਨੀ ਆਦਿ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਉਦਾਹਰਣ:-

ਡੂੰਘੀ ਆਥਣ ਹੋ ਗਈ ਮਾਹੀਆ ਲੱਥੀ ਸੰਝ ਚੁਫੇਰ ਵੇ

ਲੋਪ ਹੋਈ ਚਾਨਣ ਦੀ ਸੱਗੀ ਸੰਘਣਾ ਹੋਇਆ ਹਨੇ੍ਹਰ ਵੇ

ਅਧ ਅਸਮਾਨੀ ਚੰਨ ਦਾ ਡੋਲਾ ਤਾਰਿਆਂ ਭਰੀ ਚੰਗੇਰ ਵੇ

ਚੂਹਕੀ ਚਿੜੀ ਲਾਲੀ ਚਿਚਲਾਣੀ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਮੁਨ੍ਹੇਰ ਵੇ

ਪੂਰਬ ਗੁਜਰੀ ਰਿੜਕਣ ਲੱਗੀ ਛਿੱਟਾਂ ਉੱਡੀਆਂ ਢੇਰ ਵੇ

ਇਤਨੀ ਵੀ ਕੀ ਦੇਰੀ ਮਾਹੀਆਂ ਇਤਨੀ ਵੀ ਕੀ ਦੇਰ ਵੇ।

ਇਹ ਵਿਪ੍ਰਲੰਭ (ਵਿਯੋਗ) ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਹੈ। ਏਥੇ ਰਤੀ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ। ਉਡੀਕਵਾਨ ਨਾਇਕਾ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ (ਰਤੀ) ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਤੀ ਦਾ ਅਲੰਬਨ ਵਿਭਾਵ ਨਾਇਕ ਹੈ। ਆਥਣ, ਸੰਘਣਾ ਹਨੇਰਾ, ਚੂਕਦੀ ਚਿੜੀ ਆਦਿ ਉਦੀਪਨ ਵਿਭਾਵ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਉਤੇਜਨਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਚਿੜੀਆਂ, ਚੰਨ, ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣਾ ਆਦਿ ਅਨੁਭਾਵ ਹਨ। ਚਿੰਤਾ, ਆਲਸ, ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕਤਾ ਆਦਿ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮਦਾਨ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ
ਰੇਖਕੀ ਲੜੀ

**ਰੇਖਕੀ ਲੜੀ** ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਉਹ ਲੜੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲੀ ਸੰਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰੇਕ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਨੰਬਰ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਨ ਤੇ ਅਗਲੀ ਸੰਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਖਾਸ ਨੰਬਰ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਅਨੁਪਾਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ
*2, 6, 18, 54, ... ਇੱਕ ਰੇਖਕੀ ਲੜੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਅਨੁਪਾਤ 3 ਹੈ।
*10, 5, 2.5, 1.25, ... ਲੜੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਅਨੁਪਾਤ 1/2 ਹੈ।
*1, −3, 9, −27, 81, −243, ... ਰੇਖਕੀ ਲੜੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਅਨੁਪਾਤ −3ਹੈ।
*ਸਾਂਝਾ ਅਨੁਪਾਤ ਧਨ, ਰਿਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੇਯ ਸੰਖਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਸਿਫ਼ਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। 
## ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ
ਇਸ ਲੜੀ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ

:a,\ ar,\ ar^2,\ ar^3,\ ar^4,\ \ldots,ar^n

ਅਤੇ ਰੇਖਕੀ ਲੜੀ:

:a + ar + ar^2 + ar^3 + ar^4 + \cdots +ar^n

ਜਿਥੇ **r** ≠ 0 ਸਾਂਝਾ ਅਨੁਪਾਤ ਹੈ ਅਤੇ **a** ਇੱਕ ਅੰਕ ਜਿਥੇ ਲੜੀ ਸ਼ੁ੍ਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਖ਼ਾਸੀਅਤ
*ਰੇਖਕੀ ਲੜੀ ਦੀ **n**ਵੀਂ ਸੰਖਿਆ ਪਤਾ ਕਰੋ ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਦ **a** ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਅਨੁਪਾਤ **r** ਹੋਵੇ ਤਾਂ:
a_n = a\,r^{n-1}.
*ਜੇ ਸਾਂਝਾ ਅਨੁਪਾਤ ਧਨ ਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲੜੀ ਦੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਚਿੰਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ
*ਜੇ ਸਾਂਝਾ ਅਨੁਪਾਤ ਰਿਣ ਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲੜੀ ਦੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਚਿੰਨ ਬਦਲਵਾਂ ਹੋਵੇਗਾ
## ਰੇਖਕੀ ਲੜੀ
ਰੇਖਕੀ ਲੜੀ ਦਾ ਜੋੜ
:2 + 10 + 50 + 250 = 2 + 2 \times 5 + 2 \times 5^2 + 2 \times 5^3. \,
ਇੱਥੇ **a**=2 ਅਤੇ ਲੜੀ ਦੇ ਪਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ **m**=4 ਅਤੇ **r**= 5ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੋੜ:

:S_n = \frac{a(1-r^m)}{1-r} 
ਜਦੋਂ r>1 ਹੋਵੇ

:S_n = \frac{a(r^m-1)}{r-1} 
ਜਦੋਂ r2 + 10 + 50 + 250 = \frac{2(1-5^4)}{1-5} = \frac{-1248}{-4} = 312.
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
* ਗਿਣਤਕ ਲੜੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਸਾਬ
ਵਰਗ ਮੂਲ

ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ **a** ਦਾ **ਵਰਗਮੂਲ** ਇੱਕ ਨੰਬਰ **y** ਹੈ ਕਿ  ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੰਬਰ **y** ਦਾ ਵਰਗ **a** ਹੈ। (ਕਿਸੇ ਨੰਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਨ ਤੇ ਜੋ ਨੰਬਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵਰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ) 
ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ 16 ਦਾ ਵਰਗਮੂਲ 4 ਅਤੇ −4 ਹਨ। 
.
## ਵਿਸ਼ੇਸਤਾਵਾਂ
*ਹਰੇਕ ਨਨ-ਰਿਣ ਨੰਬਰ ਦਾ ਖਾਸ ਨਾਨ-ਰਿਣ ਵਰਗਮੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਰਗਮੂਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਜਿਥੇ √ ਇਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ ਜਿਵੇਂ **9** ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਰਗਮੂਲ **3** ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  = 3 ਕਿਉਂਕੇ  ਅਤੇ 3 ਇੱਕ ਨਨ-ਰਿਣ ਸੰਖਿਆ ਹੈ।
*ਹਰੇਕ ਧਨ ਨੰਬਰ ਦੇ ਦੋ ਵਰਗਮੂਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: , ਜੋ ਕਿ ਧਨ ਹੈ ਅਤੇ −, ਜੋ ਕਿ ਰਿਣ ਹੈ। 
*ਦੋਨੋਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:±  ਜਾਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: *a*1/2.
## ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਰਗਮੂਲ
1, 4, 9, 16,... ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਗਮੂਲ ਤਾਂ ਪੂਰਨ ਅੰਕ ਹੈ ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾ ਵਰਗਮੂਲ ਅਸ਼ਾਂਤ ਪ੍ਰਿਮੇਯ ਸੰਖਿਆ ਹੈ।
:
ਨੋਟ: ਕੁਝ ਦੇ ਵਰਗਮੂਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ: \scriptstyle \sqrt{8} \ = \ \sqrt{4}\sqrt{2} \ = \ 2\sqrt{2}; \scriptstyle \sqrt{12} \ = \ \sqrt{4}\sqrt{3} \ = \ 2\sqrt{3}; \scriptstyle \sqrt{18} \ = \ \sqrt{9}\sqrt{2} \ = \ 3\sqrt{2} and \scriptstyle \sqrt{20} \ = \ \sqrt{4}\sqrt{5} \ = \ 2\sqrt{5}.
## ਢੰਗ
ਕਿਸੇ ਸੰਖਿਆ ਦਾ ਵਰਗਮੂਲ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।
* 152.2756 ਦਾ ਵਰਗਮੂਲ ਪਤਾ ਕਰੋ?

  1 2. 3 4 
 /
 \/ 01 52.27 56
 
 01 1*1  01  y = x*x = 1*1 = 1
 00 52 22*2  00 44  y = (20+x)*x = 22*2 = 44
 08 27 243*3  07 29  y = (240+x)*x = 243*3 = 729
 98 56 2464*4  98 56  y = (2460+x)*x = 2464*4 = 9856
 00 00 ਇਹ ਇੱਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਹੈ: 12.34

* 2 ਦਾ ਵਰਗਮੂਲ ਦਸ਼ਮਲਵ ਦੇ ਚਾਰ ਸਥਾਂਨ ਤਕ ਪਤਾ ਕਰੋ?

  1. 4 1 4 2
 /
 \/ 02.00 00 00 00
 
 02 1*1  01  y = x*x = 1*1 = 1
 01 00 24*4  00 96  y = (20+x)*x = 24*4 = 96
 04 00 281*1  02 81  y = (280+x)*x = 281*1 = 281
 01 19 00 2824*4  01 12 96  y = (2820+x)*x = 2824*4 = 11296
 06 04 00 28282*2 <= 60400 < 28283*3 x = 2
 ਇਹ ਇੱਥੇ ਸਮਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:
 2 ਦਾ ਵਰਗਮੂਲ 1.4142 ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਸਾਬ
ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲਾ

**ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲਾ** ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ (ਰਾਜਸਥਾਨ) ਦਾ ਹੈ | 
## ਇਤਿਹਾਸ
ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲਾ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੇ ਵਾਰਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਇਸੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰੇ ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ, ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ, ਜੈਮਲ ਫੱਤਾ, ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਆਦਿ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲਿਆ | ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਈਨ ਨਾ ਮੰਨੀ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਗਲ ਤੇ ਫਿਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜਦੇ ਰਹੇ | 
## ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ 1871 ਈ: ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ ਫਿਰਕਾ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ | ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 31 ਅਗਸਤ 1952 ਨੂੰ ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ ਐਕਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾਈ | ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲਾ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ | 
## ਰਿਹਾਇਸ
ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲਾ ਇਕੱਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ 2 ਕਰੋੜ ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਬਾਦੀ ਹੈ | ਉਸਾਰੂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲੇ 'ਚ ਜਿਥੇ ਧੀ-ਧਿਆਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
## ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਲੜਕੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬਰਾਤ ਦਾ ਸਮੂਹ ਖਰਚ ਜਿਥੇ ਲੜਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਲੜਕੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੋਵਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮਿਲਣੀ ਸਮੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੋਹਰ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਵਰੀਆ ਸਮਾਜ 'ਢਕਾ ਕਰਨਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ |
ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਲੜਕੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਬਰਾਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸੱਜਣ-ਮਿੱਤਰ ਵਿੱਤੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਜਿਥੇ ਨਿਉਂਦੇ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਨਗਦ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਲੜਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਉਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁੱਗਣਾ ਨਿਉਂਦਾ ਮੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਲੜਕੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਭਾਂਡੇ, ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲਾ ਸਮਾਨ ਵੀ ਉਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ 'ਚ ਵੱਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਵੱਲੋਂ 'ਖੱਟ ਲੈਣਾ' ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਕਬੀਲੇ ਅੰਦਰ ਜਿਥੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਰਦ ਵਿਆਹ ਕਰ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ, ਉਥੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਘਰੋਂ ਦਾਜ-ਦਹੇਜ ਲੈਣਾ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮਝ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹੋਣ ਉੱਤੇ 7 ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਣੀਆਂ ਖਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ, ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਬੋਝ ਬਣਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਗੋਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਕੇ ਕਮਾਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਖੇਤਾਂ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਪੱਠੇ ਲਿਆਉਣ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵੇਚਣ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ |
## ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਂ
ਕਿਸੇ ਜ਼ਮਾਨੇ 'ਚ ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲਾ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸਮੂਹ ਪਰਿਵਾਰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਬਣਦੇ ਹੱਕ ਦਿਵਾਉਣ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਸਮੇਂ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਾਭ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਿਰਕੱਢ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ 'ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਸਮਸਤ ਬਾਵਰੀਆ ਸਮਾਜ ਸੰਗਠਨ' ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਜਥੇਬੰਦੀ ਗਠਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਬੀਲੇ
ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ

**ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ** (ਜਨਮ 1969) ਨਾਰਵੇਜੀ-ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ 1975 ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਬਗੈਰ ਹੀ ਨਾਰਵੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1986 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ *ਪਾਕੀਸ* ਛਪਣ ਤੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।

## ਕਿਤਾਬ ਸੂਚੀ
### ਨਾਵਲ
* *ਪਾਕੀਜ਼* (*Pakkis*) (1986)
* *ਈਵਿਲ ਲੈਂਡਸਕੇਪ* (*Evil Landscape*) (1990)

## ਫ਼ਿਲਮ ਸੂਚੀ
### ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ
* *ਇੰਪੋਰਟ ਐਕਸਪੋਰਟ* (*Import Eksport*) (2005)
* *ਜਾਨ ਜਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ* (*Jan Jan Pakistan*) (1997)
* *ਧੜਕਨ* (*Dharkan (Heartbeat)*) (1994)

## ਹਵਾਲੇ
ਨਜਾਬਤ

**ਨਜਾਬਤ** ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਵਾਰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ 
ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਖਾਸ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਸਨ। ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਗੋਧਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਿਟੀਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਝੰਡੇ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਇਹ ਨਜਾਬਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਫ਼ਜ਼ਲ ਹੁਸੈਨ

**﻿ਫ਼ਜ਼ਲ ਹੁਸੈਨ** (1877-1936) 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਕੇ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਈ। ਉਹ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਵੱਡੇ ਪੰਜਾਬ ਹਾਮੀ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਕੋਟਾ ਰਖਵਾਇਆ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਅਸੰਬਲੀ ਦਾ ਸੰਗੀ ਤੇ ਵਾਇਸਰਏ ਕੌਂਸਿਲ ਦਾ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
### ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ
ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ [ਅਰਾਈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 1877 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੀਆਂ ਹੁਸੈਨ ਬਖਸ਼ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਅਡੀਸ਼ਨਲ ਸਹਾਇਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1897 ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ। 1896 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਿੱਖ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਨਰਲ ਰਹੇ, ਤੋਪਚੀ ਇਲਾਹੀ ਬਖਸ਼ ਦੀ ਪੜਪੋਤੀ ਮੁਹੰਮਦ ਨਿਸਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।

ਫਜ਼ਲ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ 1898 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ 1899 ਵਿੱਚ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1901 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਪਰ ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਰਾਈਸਟ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿਖੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 1901 ਵਿੱਚ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਮਜਲਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਐਡਵਰਡ VII ਨੂੰ ਸ਼ੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਣ ਅੰਦੋਲਨ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਹੋਰ ਪੱਛੜੇਪਨ ਵੱਲ ਧੱਕਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਖਵਾਉਣ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਵਿਵਹਾਰਕ ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਸੀ।ਇਸ ਵੇਲ਼ੇ ਉਹ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਉੱਘੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। 1921 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦੋ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਲਾਲਾ ਹਰੀਕਿਸ਼ਨ ਲਾਲ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।

ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਮੀਆਂ ਫ਼ਜ਼ਲ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਮੇਲ ਸਰ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1923 ਵਿੱਚ ਮੀਆਂ ਫ਼ਜ਼ਲ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਸਰ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸੇਹਰਾ

thumb
**ਸੇਹਰਾ** (ਭਾਸ਼ਾ: सेहरा, () ਹਿੰਦ-ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦਿਨ ਲਾੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪਹਿਨੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲੜੀਦਾਰ ਪੁਸ਼ਾਕ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੁੰਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਾੜੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਢਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੇਹਰੇ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਮਗਰੀ ਦਾ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਲਮਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਕਿਤੇ ਚਮਕੀਲੀ ਜਰੀ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਦੀਆਂ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਦੇ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।﻿ ਉਹ ਨਜ਼ਮ ਜੋ ਸ਼ਾਦੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਲਾੜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਹਰੇ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਅਤੇ ਲਾੜੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਤਮਸੀਲਾਂ ਔਰ ਤਸ਼ਬੀਹਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਵਾਰ

**ਵਾਰ** ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਪਉੜੀ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਸਿੱਖ-ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 22 ਵਾਰਾਂ ਦਰਜ ਹੋਇਆ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਹੈ। ਵਾਰ ਕਾਵਿਮਈ ਉਤਸਾਹ ਵਰਧਕ ਵਾਰਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਕ੍ਰਮਣ ਜਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਦਾ ਯਸ਼ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਰਾਂ ਪਉੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੀਰ ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇਹੱਦ ਤਕ ਰਚੈਤਾ ਵੀ ਭੱਟ ਜਾਂ ਢਾਡੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀਰ-ਰਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚੋਂ ਕਢ ਕੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤ ਭਾਵ-ਭੂਮੀ ਵੱਲ ਮੋੜੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ।

ਵਾਰ ਲੋਕ-ਮਾਨਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉਤੇ ਅਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਨਾਇਕ ਮੰਨ ਕੇ ਉਹ ਦਾ ਯਸ਼ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਪਉੜੀ ’ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ—ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਅਤੇ ਸਿਰਖੰਡੀ। ਇਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਨ- ਪੱਧਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਿਰਜਨ ਲਈ ਤਲਖ਼ ਅਤੇ ਕਠੌਰ ਧੁਨੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਢਾਡੀ ਲੋਕ ਗਾਉਣ ਵੇਲੇ ਵਿਆਖਿਆ ਦੀ ਰੁਚੀ ਅਧੀਨ ਪਉੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਜੋੜ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਵੇਲੇ ਜੋ ਸ਼ਲੋਕ ਪੂਰਵ-ਵਰਤੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਖ ਕੇ ਪਉੜੀਆਂ ਦੀ ਬਿਰਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਜੋੜ ਕੇ ਵਾਰ ਨੂੰ ਪਉੜੀ-ਬੰਧ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਲੋਕ-ਪਉੜੀ-ਬੰਧ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਵਾਰ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨੌਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਚਲਨ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਿਯਤਾ ਕਾਰਣ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੌਂ ਵਾਰਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ— ਵਾਰ ਮਲਕ ਮੁਰੀਦ ਤਥਾ ਚੰਦ੍ਰਹੜਾ ਸੋਹੀਆ ਕੀ, ਵਾਰ ਟੁੰਡੇ ਅਸਰਾਜੇ ਕੀ, ਵਾਰ ਰਾਇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਮਉਜਦੀ, ਵਾਰ ਸਿਕੰਦਰ ਬਰਾਹਮ ਕੀ, ਵਾਰ ਲਲਾਬਹਿਲੀਮਾ ਕੀ, ਵਾਰ ਜੋਧੈ ਵੀਰੈ ਪੂਰਬਣੀ ਕੀ, ਵਾਰ ਰਾਇ ਮਹਿਮੇ ਹਸਨੇ ਕੀ, ਵਾਰ ਰਾਣੈ ਕੈਲਾਸ ਤਥਾ ਮਾਲਦੇ ਕੀ, ਵਾਰ ਮੂਸੇ ਕੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੁਨੀ-ਗਤ ਸੰਕੇਤਾਂ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਬ੍ਰਿੱਤਾਂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ’ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜ ਦਾ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਆਦਿ- ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਦਿ- ਕਾਲੀਨ ਚਾਰ ਵਾਰਾਂ ਹਨ—ਟੁੰਡੇ ਅਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵਾਰ, ਸਿਕੰਦਰ ਬਰਾਹਮ ਕੀ ਵਾਰ, ਮੂਸੇ ਕੀ ਵਾਰ ਅਤੇ ਲਲਾ ਬਹਲੀਮਾ ਕੀ ਵਾਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਸਿੱਖ- ਇਤਿਹਾਸ-ਨੁਮਾ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਥਵਾ ਕੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਉਧਰਿਤ ਅੰਸ਼ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਬਦ ਨਿਰੁਕਤੀ
ਵਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਨਿਰੁਕਤੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੱਤ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਨਿਰੁਕਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ "ਵਰਣਾ" ਤੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਢਾਡੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ "ਬਾਰ" ਉੱਤੇ ਖੜਕੇ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਹੈ।
 
## ਵਾਰ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ:-
* ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਕ ਵਾਰਾਂ
* ਬੀਰ ਰਸੀ ਵਾਰਾਂ
* ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸੀ ਵਾਰਾਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਰ ਕਾਵਿ
ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ*** 1970 ਦੀ ਰਾਜਿੰਦਰ ਭਾਟੀਆ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁਡ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ, ਪ੍ਰੀਕਸ਼ਿਤ ਸਾਹਨੀ ਅਤੇ ਤਨੂਜਾ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।
## ਕਲਾਕਾਰ
* ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ... ਪੰਨਾ ਲਾਲ
* ਤਨੂਜਾ ... ਵੀਨਾ
* ਪ੍ਰੀਕਸ਼ਤ ਸਾਹਨੀ ... ਕੇਦਾਰਨਾਥ (ਅਜੈ ਸਾਹਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ)
* ਅਚਲਾ ਸਚਦੇਵ ... ਮਾਇਆ (ਅਚਲਾ ਸਚਦੇਵ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ)
* ਅਭੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ... ਲੇਖਕ (ਉਹ ਬੰਦਾ ਜਿਸਨੇ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ)
* ਆਈ ਐੱਸ ਜੌਹਰ ... ਆਦਰਸ਼ਨ ਲਾਲਾ
* ਨੀਤੂ ਸਿੰਘ ... ਵਿਦਿਆ (ਬੇਬੀ ਸੋਨੀਆ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ)
* ਮਨੋਰਮਾ ... ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਆਦਰਸ਼ਨ ਲਾਲਾ
*ਜੈਸ਼ਰੀ ਟੀ. ... ਚਿੱਟੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸਰ ("ਛੜਾ ਸੜਕ ਦਿਲ" ਗੀਤ ਵਿਚ) (ਜੈਸ਼ਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ) 
* ਮਧੂਮਤੀ
* ਗੁਲਸ਼ਨ ਬਾਵਰਾ ... ਆਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵਰਕਰ
* ਉਪੇਂਦਰ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ
* ਜਗਨੂੰ
* ਪੌਲ ਮਹਿੰਦਰ
* ਫਾਤਿਮਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਜਾਨ ਕਾਰਨਫੋਰਥ

**ਸਰ ਜਾਨ ਵਾਰਕਪ ਕਾਰਨਫੋਰਥ, ਜੂਨੀਅਰ**(7 ਸਤੰਬਰ 1917 – 14 ਦਸੰਬਰ 2013) ਆਸਟਰੇਲਿਆਈ – ਬਰੀਤਾਨੀ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ 1975 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਿਨਵ - ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਅਭਿਕਰਿਆ ਦੀ ਤਰਿਵਿਮ ਰਸਾਇਣ ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਰਸਾਇਣ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ
1978

**1978** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

## ਘਟਨਾ 
* 1 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਬੰਬਈ ਕੋਲ ਹਾਦਸਾ, 213 ਮਰੇ |
* 10 ਮਾਰਚ &ndash; ਪੁਲਾੜ ਯਾਨ ਸੋਯੂਜ-28 ਪ੍ਰਿਥਵੀ 'ਤੇ ਪਰਤਿਆ।
* 10 ਜੂਨ &ndash; ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ‘ਹੁਕਮਨਾਮਾ’ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ‘ਹੁਕਮਨਾਮੇ’ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ‘ਰੋਟੀ-ਬੇਟੀ ਦੀ ਸਾਂਝ’ (ਸਮਾਜਕ ਰਿਸ਼ਤਾ) ਤੇ ਹੋਰ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।
* 20 ਜੂਨ &ndash;ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ
* 25 ਜੁਲਾਈ&ndash; ਓਲਧਾਮ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟੈਸਟ ਟਿਊਬ ਬੱਚੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
* 27 ਅਕਤੂਬਰ &ndash; ਮਿਸਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਨਵਰ ਸਾਦਾਤ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੇਨਾਚਮ ਬੇਗਨ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਮਨ ਦਾ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।
* 28 ਅਕਤੂਬਰ &ndash; ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 18ਵੀਂ ਅਕਾਲੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ 5 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵਧ ਸਿੱਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
* 11 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਇਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲਵੀ ਵਿਰੁਧ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋਏ।
* 19 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਕਾਰਨ ਹਾਊਸ 'ਚੋਂ ਕਢਿਆ ਤੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

## ਜਨਮ 
* 7 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਐਸ਼ਟਨ ਕਚਰ - ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਜਨਮ।

## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1910 ਦਾ ਦਹਾਕਾ

**1910 ਦਾ ਦਹਾਕਾ** ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1910 ਤੋਂ 1919 ਤੱਕ ਹੋਣਗੇ|

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1910 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ

**1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ** ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1980 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ ਹੋਣਗੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ

**2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ** ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2000 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ ਹੋਣਗੇ|

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ
ਸੰਖਿਆ ਰੇਖਾ

**ਸੰਖਿਆ ਰੇਖਾ** ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਟਵੀਂ ਰੇਖਾ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਧਨ ਦੀਆਂ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਫਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਰਿਣ ਦੀਆਂ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਫਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਦਿਤੇ ਚਿੱਤਰ ਤੇ −9 ਤੋਂ 9 ਤੱਕ ਦੇ ਪੂਰਨ ਅੰਕ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਸੰਖਿਆ ਰੇਖਾ ਹਰੇਕ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਦੋਨੋਂ ਪਾਸੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੇਖਾ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਸਿਰੇ ਤੀਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦਖਾਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਰੇਖਾ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਸੰਖਿਆ ਰੇਖਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਜੋੜ, ਘਟਾਉ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਖਿਆ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿਸਿਆ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਸਿਫਰ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਖਿਆ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪਰਿਮੇਯ ਸੰਖਿਆ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਸੰਖਿਆ, ਪੂਰਨ ਅੰਕ, ਅਪਰਿਮੇਯ ਸੰਖਿਆ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ \mathbb{R} ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਕਗਣਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਸਾਬ
1890 ਦਾ ਦਹਾਕਾ

**1890 ਦਾ ਦਹਾਕਾ** ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1890 ਤੋਂ 1899 ਤੱਕ ਹੋਣਗੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਂ
ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ

ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਖਰੜੇ ਦੀ ਕਾਪੀ 1429, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿੱਦੜ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਤਾਂਬੁਲ, ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਟੋਪਕਾਪੀ ਪੈਲੇਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]]

 describing the valour of Rustam]]
**ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ ** () ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਹਿਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੂਰਬ ਇਸਲਾਮੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸਾਮਗਰੀ ਖੋਹ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਰਤਮਾਨ ਇਰਾਨ, ਇਰਾਕ ਅਤੇ ਅਜਰਬਾਈਜਾਨ ਸਮੇਤ ਇਰਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਅਤੇ ਮਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਥੇ ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਕਵੀ ਮੌਲਾਨਾ ਰੂਮੀ ਜੋ ਫਾਰਸ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ-(ਵਰਤਮਾਨ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ) ਬਲਖ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਕੋਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੇਲਜੁਕ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।

ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮਹਾਨਤਮ ਸਾਹਿਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਫਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਮੱਧ ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਫਾਰਸੀ ਦੀਆਂ ਬਚੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੀ ਫਾਰਸੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ 522 ਈਸਾ ਪੂਰਵ (ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ Achaemenid ਅਤੇ Behistun ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਖ)। (ਗੇਟੇ ਨੇ ਫਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਥੰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਮੰਨਿਆ ਸੀ।)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ