open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸ਼ੇਹਲਾ ਮਸੂਦ

**ਸ਼ੇਹਲਾ ਮਸੂਦ** (1973-2011) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 16 ਅਗਸਤ 2011 ਨੂੰ 11:19 ਬਜੇ ਸਵੇਰੇ  ਭੋਪਾਲ  ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਔਰਤ ਅੰਦਰੂਨੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਦੇ ਭਾੜੇ ਤੇ ਕੀਤੇ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਚ  ਬੈਠ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।

## ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ 
ਮਸੂਦ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਸ਼ਾਸਨ, RTI ਐਕਟ, ਪੁਲਿਸ ਸੁਧਾਰ, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ  ਮੁੱਦੇ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਕਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ *ਭਾਰਤ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ* ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਚ .ਵਰਤ ਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਵਭਿੰਨ ਰੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ  ਜੁਟੀ ਹੋਈ ਸੀ।ਸ਼ੇਹਲਾ ਆਪ ਸ਼ਿਆਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਖਰਜੀ ਟਰਸਟ ਦੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਤੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਤਕ ਸਮਾਗਮ ਅਯੋਜਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।  ਉਸ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਇੱਕ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਰਮਦਾ ਸਾਮਾਗ੍ਰਹਾ ਬਾਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਬੋਟ ਕਲੱਬ ਭੋਪਾਲ ਵਿਖੇ  ਜਨ ਲੋਕਪਾਲ ਬਿੱਲ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਰੋਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਸੀ ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ RTI ਅਗਿਆਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।  ਇਹ ਸੇਵਾ ਵਿਸਲ ਬਲੋਅਰਾਂ ਲਈ ਅਗਿਆਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ RTI ਅਰਜੀਆਂ ਦੇਣ ਲਈ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੇ ਰੋਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਬਣਨ। ਸ਼ੇਹਲਾ ਮਸੂਦ ਨੂੰ 'ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੁਹਿੰਮ' ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤਹਿਤ ਅਣਥੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਹ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ *Udai *ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ 'ਮਿਰੇਕਲਜ' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸੀਈਓ ਸੀ', ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੇਵਾਵਾਂ" ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।  Udai 2004 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਿਆ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਦਾਵਾ ਟਾਈਗਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਸੰਭਾਲ.

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Multiple names: authors list
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਟ੍ਰਾਂਸਿਲਵੇਨੀਆ

**ਟ੍ਰਾਂਸਿਲਵੇਨੀਆ** (ਰੋਮਾਨੀਆਈ: *Transilvania* ਜਾਂ *Ardeal*, ਹੰਗੇਰੀਆਈ: *Erdély*, ਜਰਮਨ: *Siebenbürgen* ਜਾਂ *Transsilvanien*, ਲਾਤੀਨੀ: *Transsilvania)* ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਰੋਮਾਨੀਆ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪਾਤੀ ਪਹਾੜ ਹਨ।

ਟ੍ਰਾਂਸਿਲਵੇਨੀਆ ਨੂੰ ਕਾਰਪਾਤੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸੁਹੱਪਣ ਅਤੇ ਮਾਣਮੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਲੁਜ-ਨਾਪੋਕਾ, ਬਰਾਸੋਵ ਅਤੇ ਸਿਬੀਊ ਜਿਹੇ ਕਈ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਹਨ।

ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲਹੂ-ਪੀਣੇ ਵੈਮਪਾਇਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਬਿਆਨ ਨਾਵਲ ਡ੍ਰੈਕੁਲਾ ਅਤੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 
## ਇਤਿਹਾਸ
ਟ੍ਰਾਂਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਨੂੰ ਡੇਸੀਆ ਸੂਬੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਰੋਮਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਕਈ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਲਾਵਿਕ, ਜਰਮਨਿਕ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀਆਈ ਕਬੀਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੰਗਰੀਆਈ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਹੰਗਰੀਆਈ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।

16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਿਲਵੇਨੀਆ ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਰਾਜਤੰਤਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਹੰਗਰੀਆਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਤੁਰਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਹੈਬਸਬਰਗ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1867 ਦੇ ਆਸਟ੍ਰੋ-ਹੰਗਰੀ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਹੰਗਰੀ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟ੍ਰਾਂਸਿਲਵੇਨੀਆ ਨੂੰ 1920 ਦੀ ਟ੍ਰਾਈਨੋਨ ਸੰਧੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰੋਮਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਖੇਤਰ ਹੰਗਰੀ ਅਤੇ ਰੋਮਾਨੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਯੁੱਧ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੁਬਾਰਾ ਰੋਮਾਨੀਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ
ਟ੍ਰਾਂਸਿਲਵੇਨੀਆ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ, ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਮੈਦਾਨ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਸਮਸ਼ੀਨ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਰਦੀਆਂ ਠੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਟ੍ਰਾਂਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਮੂਰੇਸ, ਸੋਮੇਸ ਅਤੇ ਓਲਟ ਹਨ, ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਬਣਤਰ
ਟ੍ਰਾਂਸਿਲਵੇਨੀਆ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਈ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਆਬਾਦੀ ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਸੀ, ਹੰਗਰੀਆਈ 25 ਤੋਂ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਅਤੇ ਜਰਮਨ 10 ਤੋਂ 12 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਰੋਮਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਈਆਂ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੋਮਾਨੀਆ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 76 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਵਧੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੰਗਰੀ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟ ਕੇ 19 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਰਹਿ ਗਈ। ਜਰਮਨ ਆਬਾਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਵਰਗ

ਜੁਮੈਟਰੀ ਵਿੱਚ, **ਵਰਗ**, ਇੱਕ ਰੈਗੂਲਰ ਚਤੁਰਭੁਜ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕੀ ਇਸਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਕੋਣ (90-ਡਿਗਰੀ) ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕੁੱਝ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਚਤੁਰਭੁਜ ਜਿਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਦੋ ਪਾਸੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਹੋਣ। ਇੱਕ ਵਰਗ ਜਿਦੇ ਵਰਟੈਕਸ *ABCD*ਹੋਣ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ।

## ਘੇਰੇ ਅਤੇ ਖੇਤਰ
ਇੱਕ ਵਰਗ ਦਾ ਘੇਰਾ ਜਿਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹੈ: \ell 
:P=4\ell 

ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ *A* 
:A=\ell^2.

ਖੇਤਰ ਦੇ ਲਈ ਵੀ ਡਾਇਗਨਲ 'ਅਨੁਸਾਰ' ਵੀ ਹਿਸਾਬ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ;
:A=\frac{d^2}{2}.

## ਹਵਾਲੇ
ਨਾਰਥ-ਈਸਟ ਫ੍ਰੰਟੀਅਰ ਅਜੰਸੀ

right|thumb|350px|1963 ਵਿੱਚ ਨੇਫ਼ਾ ਦੇ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ
**ਨਾਰਥ-ਈਸਟ ਫ੍ਰੰਟੀਅਰ ਅਜੰਸੀ** ਜਾਂ **NEFA **(**ਨੇਫ਼ਾ**) ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ 1972 ਤੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿਚਲੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਕ ਇਕਾਈ ਸੀ, ਜਿਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕੇਂਦਰ-ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸਦਾ ਸਦਰ-ਮੁਕਾਮ ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਵਿਖੇ ਸੀ (1974 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਈਟਾਨਗਰ ਵਿਖੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ)।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ, ਬਲੌਂਗੀ

**ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ** ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ, ਪੰਜਾਬ ਨੇੜੇ ਬਲੌਂਗੀ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸੂਰਮਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੇ ਬੁੱਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੇਲ੍ਹ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰੀ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਗਾਬੜੀਆ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ 
ਬਲੌਂਗੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਲਾਂਡਰਾਂ-ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਲਖਨੌਰ ਬੈਰੀਅਰ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
File:Bhai Bachitter SinghJi.jpg|ਭਾਈ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੁੱਤ
File:Bhai Taru Singh.jpg|ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੁੱਤ
File:Bhai Mati Das.jpg|ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਬੁੱਤ

## ਹਵਾਲੇ
ਯਹੀਆ ਖਾਨ

thumb|240px|ਯਹੀਆ ਖਾਨ
**ਆਗ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਯਹੀਆ ਖਾਨ ** (4 ਫ਼ਰਵਰੀ 1917 – 10 ਅਗਸਤ 1980) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀ ਆਗੂ, ਫ਼ੌਜੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ, ਅਤੇ 1969 ਤੋਂ 1971 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।

ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਮਾਨ ਜ਼ੁਲਫ਼ਿਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਹੱਥ ਸੰਭਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਤੋਂ ਵੀ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਤੋਂ ਫ਼ੌਜੀ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਵਾਪਿਸ ਲੈ ਲਏ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿਖੇ ਹੀ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

1977 ਵਿੱਚ ਉਸ ਉੱਤੋਂ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਹਟਾ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿਖੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ
ਤੂੜੀ

**ਤੂੜੀ**, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਥੀ-ਉਤਪਾਦ ਹੈ। ਝੋਨਾ, ਕਣਕ, ਜੌਂ, ਆਦਿ ਫਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਧੂ ਡੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਤੂੜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੂੜੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਪਛੂਆਂ ਦੇ ਚਾਰਾ, ਬਾਲਣ, ਪਛੂਆਂ ਦੇ ਬਿਸਤਰਾ,ਆਦਿ ਦੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਤੂੜੀ ਨੂੰ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੰਡਲ ਬਣਾ ਕੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਢੇਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਭੰਡਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਡਲ ਚਤੁਰਭੁਜ, ਗੋਲ ਜਾ ਹੋਰ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਕਿ ਬੇਲਰ ਦੀ ਕਿਸਮ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਵਰਤੋਂ
*ਬੈਲਾਰੂਸੀ ਪਰਾਲੀ ਗੁੱਡੇ
*ਪਰਾਲੀ ਦੇ ਈਸਟਰ ਬੰਨੀ 
*ਗੁੱਡੀਆਂ
*ਪਰਾਲੀ ਮੀਨਾਕਾਰੀ
*ਪਰਾਲੀ ਪੇਟਿੰਗ
*ਪਰਾਲੀ ਦਾ ਸਿੰਗਾਰ
*ਜਪਾਨੀ ਪਾਰੰਪਰਕ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਘਰ
*ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢਾਹ ਉੱਤੇ ਕੰਟਰੋਲ

## ਸੁਰੱਖਿਆ
ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਤੂੜੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਚਿੰਗਾਰੀ ਜਾ ਇੱਕ ਲਾਟ ਨਾਲ ਇਹਦੇ ਮੱਚਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੂੜੀ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਖੱਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਜਾ ਰੁੱਖਾਂ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੇ-ਹਵਾਲਾ ਲੇਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਾਰ
ਕੇ ਐਮ ਕਰਿਅੱਪਾ

**ਕੇ ਐਮ ਕਰਿਅਪ੍ਪਾ** (ਅੰਗਰੇਜੀ:K. M. Cariappa) (28 ਜਨਵਰੀ 1899 – 15 ਮਈ 1993) ਉਹਨਾਂ ਹੇ 1947 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤ -ਪਾਕ ਯੁਧ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਸਨ। ਉਹ ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ- ਚੀਫ਼ (ਸੇਨਾਪਤੀ) ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਵਿਰਾਥੂ

**ਵਿਰਾਥੂ** (; ਜਨਮ 10 ਜੁਲਾਈ 1968) ਬਰਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ-ਵਿਰੋਧੀ ਤਹਿਰੀਕ ਦਾ ਮੋਢੀ ਹੈ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦੰਗੇ ਭੜਕਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹਨ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਪਸੰਦ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ 'ਦੁਸ਼ਮਣ' ਤੱਕ ਕਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੰਗੂ ਧੌਣ

**ਸੰਗੂ ਧੌਣ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਕਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 3 ਕੁ ਕਿਮੀ ਪੂਰਬ ਵਲ ਵਸਿਆ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਵਾਮੀ ਲੀਗ

**ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਵਾਮੀ ਲੀਗ** (ਬੰਗਾਲੀ : বাংলাদেশ আওয়ামী লীগ) ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਅਵਾਮੀ ਲੀਗ 2014 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਰਹੀ ਸੀ।

ਕੁੱਲ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਵਾਮੀ ਲੀਗ ਦਾ ਮੁੱਢ 1949 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨਪਿਆਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਗ਼ਲਬੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਜਮਾਤ ਸੀ।

ਸ਼ੇਖ਼ ਮੁਜੀਬੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
969 ਤਹਿਰੀਕ

**969 ਤਹਿਰੀਕ** () ਬੋਧੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਤਹਿਰੀਕ ਹੈ। 969 ਦਾ ਹਿੰਦਸਾ ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਚੰਗਿਆਈ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। 

ਕਈ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਤਹਿਰੀਕ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਵਿਰੋਧੀ ਗਰਦਾਨਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਹਿਰੀਕ ਦੇ ਮੋਢੀ ਵਿਰਾਥੂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਇਸਦੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਤੋਂ ਖੌਂਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਰੇਡੀਓ ਚੈਨਲ

1 ਮਾਈ ਐੱਫ. ਐੱਮ (ਭਾਸ਼ਕਰ ਗਰੁੱਪ) (94.3)

2 ਬਿੱਗ ਐੱਫ. ਐੱਮ (92.7)

3 ਆਲ ਇੰਡੀਆਂ ਰੇਡੀਓ (101.1)

4 ਰੇਡੀਓ ਮਿਰਚੀ (98.3)

5 ਰੇਡੀਓ ਮੰਤਰ (91.9)

6 ਆਲ ਇੰਡੀਆਂ ਰੇਡੀਓ (102.7)

7 ਰੇਡੀਓ ਧਮਾਲ 24 (106.4)

8 ਆਲ ਇੰਡੀਆਂ ਰੇਡੀਓ (100.2)
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੇਡੀਓ
ਕੁਵੇਲਾ

**ਕੁਵੇਲਾ** (1968) 
ਕੁਵੇਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਕਟ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਹੀਰਾ ਕੇਵੀ ਦੋ ਡਾਕਟਰ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਭੋਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈੇ ਆਪਣੀ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲੀ ਭੂਆ ਜੀ ਦੇ ਸੁਝਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੁਨੀ ਗਿਰੀਰਾਜ ਦੀ ਚੇਲੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮਿੱਥਿਆ ਮਾਇਆ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪੈਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਬਣਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਤਿਸੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੇਸਰੀ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਧਵਾ ਉਸਦੀ ਚੇਲੀ ਅਤੇ ਸਹੇਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਆਪਣਾ ਨਾਤਾ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਦਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਤੀਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਦਿਖਾਏ ਧੀਰਜ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਹੋਰ ਵੱਧ ਗਿਆ। ‘ਮੀਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ’ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪੂਰਨ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਕੇ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੇਸਰੀ ਦੇ ਸ਼ਿਵ ਰਾਮ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਦੌੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮਨ ਉਚਾਟ ਰਹਿਣ ਲਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬੇਹੌਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਣਾ ਪੈਦਾ ਹੈ। ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਆਦਰਸ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਵੰਡਵਾ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਖੋਲ ਲੈਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕੇਸਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਰੇਣਾ ਲੈ ਕੇ ਵਿਆਹ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ।ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਵੱਧਣ ਤੇ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਜਾਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸਦੀ ਟਰੱਕ ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੱਛੋ ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਕੱਪੜੇ ਸਿਉਂ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਚਾਰ ਕੁ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਧੀ ਸੀਮਾਂ ਹੀ ਆਖਰੀ ਸਹਾਰਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਹਨ। 
	ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚ ਵਰਗ ਦੀ ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਨਿਮਨ ਵਰਗ ਦੀ ਕੇਸਰੀ ਮਜਬੂਰੀ ਵੱਸ ਵਿਧਵਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਭਰ ਜਆਨੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਜੀਵਨ ਗੁਆ ਚੁੱਕੀ ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਇੱਕ ਸਾਧਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਾਂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ‘ਮੋਹ ਮਾਇਆ’ ਹੰਢਾਉਣ ਦੀ ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਛਾਵਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲਿਆਉਂਦੀਆ ਹਨ।ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ, ਨਰਸ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨੀਰਸਤਾ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦਾ ਅਸਫਲ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਕੇਸਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਉਸਦੇ ਕਸ਼ਟ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ। ਨਿਮਨ ਵਰਗ ਦੀ ਕੇਸਰੀ ਬਾਰੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਹੈ। ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਇਸ ਕਰਮ ਉੱਪਰ ਉਸਨੂੰ ਸਾਖਿਆਤ ਦੇਵੀ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਉਭਰਨਾ ਚਾਹ ਰਹੀ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਸਿਕੰਦਰ ਮਿਰਜ਼ਾ

**ਸਿਕੰਦਰ ਅਲੀ ਮਿਰਜ਼ਾ **(13 ਨਵੰਬਰ 1899 – 13 ਨਵੰਬਰ 1969) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 1956 ਤੋਂ 1958 ਤੱਕ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 1955 ਤੋਂ 1956 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ-ਜਨਰਲ ਸੀ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਉਹ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਦਾ ਪੜਪੋਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸਿਰਾਜੁਦੌਲਾ ਨਾਲ ਗੱਦਾਰੀ ਕਰਕੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। 

### ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ 
right|thumb|ਸੈਕਿੰਡ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਸਿਕੰਦਰ ਮਿਰਜ਼ਾ, 1920
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਐਲਫ਼ਿੰਸਟਨ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰੌਇਲ ਮਿਲਟਰੀ ਕਾਲਜ, ਸੈਂਡਹਰਸਟ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੈਕਿੰਡ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ 16 ਜੁਲਾਈ 1921 ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲ ਗਿਆ।

### ਰੱਖਿਆ ਸਕੱਤਰ 
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਵੇਲੇ ਉਹ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 1951 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਫ਼ਸਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅੱਗੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਸਨ। 

### ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ 
1954 ਵਿੱਚ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫ੍ਰੰਟ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਡਿਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਬੋਗਰਾ ਨੇ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁਕਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਢਾਕਾ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਉਸਨੇ ਸ਼ੇਖ਼ ਮੁਜੀਬੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਸਮੇਤ 319 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ।

ਜੂਨ 1954 ਤੱਕ ਤਕਰੀਬਨ 1,051 ਲੋਕ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਬੀਜ ਬੀਜੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਬੁਲਾ ਲਿਆ।

### ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ 
7 ਅਗਸਤ 1955 ਨੂੰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਵੱਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਰੇਡੀਓ ਰਾਹੀਂ ਮੁਖ਼ਾਤਬ ਹੋਇਆ। ਸਿਆਸੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਚਲਦੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੋਗਰਾ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਵਾ ਦਿੱਤਾ। 12 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਚੌਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਨੂੰ ਅੰਤਰਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁਕਵਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਹੀਦ ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ।

## ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ 
1956 ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਰਾਹੀਂ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੀ ਥਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਲੈ ਲਈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੰਸਦ ਨੇ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਸਿਕੰਦਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਿਆ। ਉਸਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਿਆਸੀ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਆਮ ਗੜਬੜ ਅਤੇ ਆਵਾਸ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਹੀਆਂ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਤਾਕਤ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਲਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਹਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਖਟਾਈ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਧਦੀ ਗਈ।

ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।

### ਫ਼ੌਜੀ ਹਕੂਮਤ 
1954 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਵਾਮੀ ਲੀਗ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਕਰਨ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਦਿਸਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ 7 ਅਕਤੂਬਰ 1958 ਨੂੰ 1956 ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀਆਂ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਉਦੋਂ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਕਮਾਂਡਰ ਜਨਰਲ ਅਯੂਬ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦੇ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅਯੂਬ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਉਸਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਤਖ਼ਤਾ-ਪਲਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਹਕੂਮਤ ਹਥਿਆਉਣ ਦੀ ਨਾਕਾਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰਕੇ ਲੰਡਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1899
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1969
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ
ਨਿੱਕੀ ਮੋਟੀ ਗੱਲ

‘ਨਿੱਕੀ ਮੋਟੀ ਗੱਲ’ (ਨਿੱਕੀ ਮੋਟੀ ਗੱਲ) ਇਕਾਂਗੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਫ਼ਾਸਲਾ ਹੈ ਉਹ ਹਵਾਲਦਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ ਸੀਬੋ ਦੀ ਆਪਸੀ ਵਾਰਤਾ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੀਬੋ ਜੋ ਰੇਡਿਓ ਤੋਂ ਗੀਤ ਸੁਣ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦਾ ਹਵਾਲਦਾਰ ਪਿਉ ਸੁੱਕੀ ਚਰੀ ਕੁਤਰ ਰਿਹਾ, ਬੁੱਢਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਇੱਕਲੋਤੀ ਧੀ ਸੀਬੋ ਨੂੰ ਮਦਦ ਲਈ ਆਵਾਜਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਸੀਬੋ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਰੱਖਦੀ ਹੋਈ ਜ਼ਰਾ ਠਹਿਰ ਕੇ ਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਵਾਲਦਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ-ਕਰਦਾ ਨਵੇਂ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੀਬੋ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਵੀ। ਰੇਡੀਓ ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀ ਖੋਜ ਘੱਟ ਪਰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨਹੀਂ। ਪਰ (ਸੀਬੋ) ਲਈ ਉਹੀ ਗੀਤ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਰਸ ਬਣੇ ਹੋਏ ਨੇ। ਹਵਾਲਦਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਾਜਿਆਂ-ਗਾਜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਗਾਇਕੀ ਤੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿੱਸਿਆਂ, ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਲੰਮੀ ਹੇਕ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਕਦਰਦਾਨ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾ ਬੇਸ਼ੱਕ ਰੇਡੀਓ ਨੇ ਅੱਜ ਮੱਲ ਤਾ ਲਈ ਹੈ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਹਵਾਲਦਾਰ ਇਸ ਬਰਾਬਰੀ ਤੇ ਨਾ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਚਾਨਕ ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਸਾਥੀ ਸੰਤੋਖਾ ਉਸਦੇ ਘਰ ਪਹੰੁਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਕਬੀਲਦਾਰੀ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ-ਸੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਦੇ ਹਨ। ਸੰਤੋਖਾ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਤੰਗੀ ਤੁਰਸ਼ੀ ਤੇ ਇਕਲਾਪੇ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਭੋਗ ਰਿਹੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਦਾ ਕੋਹੀ ਵੀ ਭਾਈਵਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਵਾਲਦਾਰ ਨੰੁ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਦ ਦੀ ਸ਼ੰਕਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਝਗੜੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਨੌਜ਼ਵਾਨ (ਪਾੜ੍ਹ) ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਦੁੱਲੇ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀਆਂ ਘਾਟਾ ਗਿਣਾਉਂਦਾ ਝਗੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰਾਕੇਟ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਚੰਨ ਤੇ ਜਾਣਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੁੱਲੇ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਝੂਠ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਝਗੜਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਹਵਾਲਦਾਰ ਤੇ ਸਤੰਖ ਕੋਲ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹਨ,ਪਾੜ੍ਹੇ ਵੱਲੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਬੂਤ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਵਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਪਰ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਰੀ ਕਲਪਨਾ ਆਖ ਕੇ ਨਾਕਾਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਭਾਈ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਘੀਦਾ ਸੀਰੀ ਵੀ ਇਸ `ਚਰਚਾ` ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਜੀ ਦਾ `ਗਿਆਨ ਗੋਸ਼ਟ` ਅੱਗੇ ਪਾੜ੍ਹੇ ਦੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ। ਦੁੱਲੇ ਤੇ ਘੀਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਦ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਗੱਲ ਮੂਲੋਂ ਝੂਠ ਹੈ। ਮਸਲਾ ਵਧਦਾ-ਵਧਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਨਾ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਬਹਿਸ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਲੇ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਿਨ ਦੇ ਪਾੜ੍ਹੇ ਦੇ ਘਰੇ ਟਰੈਕਟਰ ਆਇਐ ੳਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਚੰਨ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਾੜ੍ਹੇ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ। ਹੌਲਦਾਰ ਆਖਰ ਅਜਿਹੀ `ਨਿੱਕੀ ਮੋਟੀ ਗੱਲ` ਪਿੱਛੇ ਝਗੜਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਗੱਲ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਗੀਟੇ (ਰੋੜੇ)

**ਰੋੜੇ** (**ਗੀਟੇ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਕੁੜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਰੋੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਾਰੀ -ਵਾਰੀ ਕੁੜੀਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਰੋੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਰੋੜੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਛਾਲਕੇ, ਅਗਲਾ ਰੋੜਾ ਚੱਕਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸਾਰੇ ਰੋੜੇਆਂ ਨੂੰ ਚੱਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਖੇਡ ਵੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਮਿੱਟੀ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦਾ ਘਰ ਜਿਹਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗੇਂਦ ਜਾਂ ਗੀਟਾ ਹੀ ਉੱਪਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ-ਦੋ ਟਹਿਣਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਟਹਿਣਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੇਂਦ ਜਾਂ ਗੀਟਾ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਖੇਡ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੇ ਸਾਰੀਆਂ ਟਹਿਣਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਟਹਿਣਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਠੇ ਹੱਥ ‘ਤੇ ਰੱਖ ਫਿਰ ਸਿੱਧੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਟਹਿਣਾਂ ਵਾਪਸ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਉਣ ਤਾਂ ਵਾਰੀ ਆਊਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਖੇਡ ਵੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ
ਪ੍ਰੀਤ ਭਰਾਰਾ

'''ਪ੍ਰੀਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਪ੍ਰੀਤ' ਭਰਾਰਾ'* (ਜਨਮ 13 ਅਕਤੂਬਰ 1968) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਮੂਲ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਅਟਾਰਨੀ ਅਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਅਟਾਰਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮੇ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਫ਼ਾਰਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਈ ਮੁਕੱਦਮੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਤਕਰੀਬਨ 100 ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਕਾਰਜਕਾਰੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੁਕੱਦਮੇ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਜਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਆਰਥਕ ਅਮਲਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। 

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਭਰਾਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 1968 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਦੇ ਕਸਬੇ ਈਟਨਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਰਵਰਡ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
thumb|ਭਰਾਰਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ
ਭਰਾਰਾ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ।

ਭਰਾਰਾ ਨੂੰ ਵਕੀਲ ਬਣਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੱਤਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਪਿਆ ਜਦ ਉਸਨੇ *ਇਨਹੈਰਿਟ ਦ ਵਿੰਡ* ਨਾਮੀ ਨਾਟਕ ਪੜ੍ਹਿਆ।

2012 ਵਿੱਚ ਟਾਈਮ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਵੱਲੋਂ ਭਰਾਰਾ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਅਬਰਾਡ ਨੇ 2011 ਦਾ ਪਰਸਨ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ।

ਭਰਾਰਾ ਨੂੰ ਬਲੂਮਬਰਗ ਮਾਰਕੀਟ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ 2012 ਦੇ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ਹਿਰਿਸਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਵੈਨੇਟੀ ਫ਼ੇਅਰ ਨੇ 2012 ਅਤੇ 2013 ਦੀ *ਨਿਊ ਐਸਟੈਬਲਿਸ਼ਮੈਂਟ ਲਿਸਟ'' ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਕੋਲੰਬੀਆ ਲਾਅ ਸਕੂਲ

**ਕੋਲੰਬੀਆ ਲਾਅ ਸਕੂਲ** ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਾਲਜ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਈਵੀ ਲੀਗ ਦਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲਜ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸਦੀ ਨੀਂਹ 1858 ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਨਹੈਟਨ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ
ਰਣੀਕੇ

**ਰਣੀਕੇ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਧੂਰੀ ਤੋਂ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 123 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਰਣੀਕੇ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 148024 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਸੀਨੀਅਰ ਧੂਰੀ ਹੈ।
ਰਣੀਕੇ ਤੋਂ ਹਸਨ ਪੁਰ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਬੁਗਰਾ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਬਾਦਸ਼ਾਹਪੁਰ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਅਲਾਲ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਰਜੋ ਮਾਜਰਾ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹਨ। ਰਣੀਕੇ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਵੱਲ ਸੰਗਰੂਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਬਰਨਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਹਿਮਦਗੜ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ।

ਧੂਰੀ, ਸੰਗਰੂਰ, ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਅਤੇ ਬਰਨਾਲਾ ਰਣੀਕੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਬਾਲਾ

thumb|ਕਬਾਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਜ਼ੋਹਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਛਪਿਆ ਸੰਸਕਰਣ

**ਕਬਾਲਾ** () ਯਹੂਦੀ ਰਹੱਸਵਾਦ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਕਬਾਲਾ ਪੈਰੋਕਾਰ ਨੂੰ *ਮੇਕੁਬਲ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ().

ਕਬਾਲਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਆਪਣੇ ਰਹੱਸਵਾਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਲਈ ਯਹੂਦੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਬਾਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 12ਵੀਂ ਅਤੇ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਫ਼ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਓਟੋਮਾਨ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਆਇਜ਼ਕ ਲੂਰੀਆ ਨੂੰ ਕਬਾਲਾ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਉਦਾਰਵਾਦ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕਬਾਲਾ ਵੱਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਦਾਇਰਾ ਗ਼ੈਰ-ਯਹੂਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਰਹੱਸਵਾਦ ਤੱਕ ਵਧਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ
ਮੈਤਰੀ

**ਮੈਤਰੀ** ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਥਾਈ ਸੋਧ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੋਧ ਦਸਤੇ ਦੇ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਦਸਤੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਡਾ. ਬੀ.ਬੀ.ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਕੇਂਦਰ ਦੱਖਣ ਗੰਗੋਤਰੀ ਦੇ ਬਰਫ਼ ਹੇਠ ਦਬਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਹ ਕੇਂਦਰ 1989 ਵਿੱਚ ਬਣ ਕੇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਮੈਤਰੀ ਪਥਰੀਲੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ *ਸ਼ਿਰਮਾਕਰ ਓਇਸਿਸ* ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

## ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ 
ਇੱਥੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਵਿਗਿਆਨ, ਮੌਸਮ, ਸਿਹਤ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਿਆਦਰਸ਼ਨੀ ਝੀਲ ਰਾਹੀਂ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ
ਦੱਖਣ ਗੰਗੋਤਰੀ

**ਦੱਖਣ ਗੰਗੋਤਰੀ** ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੋਧ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਤੋਂ 2,500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਫ਼ਿਲਹਾਲ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਢੁਆਈ ਕੈਂਪ ਵੱਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਇਸਨੂੰ 1983–84 ਵਿੱਚ ਇੱਕ 81 ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਅੱਠ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਅੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਾਰੀ ਜਨਵਰੀ 1984 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਇੱਥੇ ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ
ਸਮਾਨ੍ਹੋ

‘ਸਮਾਨ੍ਹੋ ’ (ਕੁੱਤਾ ਤੇ ਆਦਮੀ) ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।‘ਸਮਾਨੋ੍ਹ’ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਬੋ ਦੀ ਝੋਟੀ ਨਵੇਂ ਦੁੱਧ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਗੁੜ ਵਾਲੀ ਪਰਾਤ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਿਆਂ ਉਹ ਘਰ-ਘਰ ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਫਿਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਨਿਹਾਲੋ, ਕੱਲੋ ਹੱਸ ਛੱਡਦੀਆਂ ਤੇ ਮਸ਼ਕਰੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਹਬੋ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸੀ। ਸਾਹਬੋ ਦੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਉਹ ਹੱਸੀਆਂ, ਨਿਹਾਲੋ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਐ ਪਰਾਤ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੀ ਐਂ ਜਿਮੇਂ ਮੁੰਡਾ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦੈ।’ ਝੋਟੀ ਆਸ ਲੱਗਣ `ਤੇ ਗੁੜ ਵੰਡਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਦੀ ਚਰਚਾ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਜੀਓ-ਜੀਅ ਉਹਦੇ ਇਸ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਹੱਸਿਆ। ਭਰ ਸਾਹਬੋ ਦਾ ਚਾਅ ਕਿਧਰੇ ਮਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਿਸ ਘਰੇ ਵੜਦੀ ਆਪਣੀ ਝੋਟੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੁੱਕਣ ਈ ਨਾ ਦਿੰਦੀ। ਉਹ ਬੱਸੋ ਮੋਚਣ ਨੂੰ ਗੁੜ ਦੇਣ ਗਈ ਤੇ ਉਹਨੇ ਸਾਹਬੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਸੁਣਿਐ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ‘ਚ ਇੱਕ ਡਾਕਦਾਰਨੀ ਆਊਗੀ।’ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤੇ ਸਿਆਣੀ ਐ ਤੇ ਕੁੱਖ ਹਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਐ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਹਬੋ ਬੱਸੋ ਨੂੰ ਦੁਆਵਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਬੋ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਗਲੇ ਘਰ ਗੁੜ ਵੰਡਣਾ ਭੁੰਲ ਗਈ। ਉਹ ਘਰ ਆਈ ਉਸਦਾ ਮਝੇਰੂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਅਵਾਜ਼ ਮਾਰਨ ਤੇ ਉਹ ਭੂਰੋ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾ ਕੇ ਰੋਟੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਇੰਝ ਸਾਉ ਮਝੇਰੁ ਆਖਦੀ ਤੇ ਫੇਰ ਤੈਨੂੰ ਰੱਬ ਬੱਚਾ ਦੇਵੇ ਦੀ ਅਸੀਸ ਦਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮਲੋਮਲੀ ਹਾਸੀ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ। ਉਹ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਸਮਾਨੋ੍ਹ ਦੇ ‘ਚਕਲੇ ਵਰਗੇ’ ਨਿਗਰ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਲੰਮਾ ਹਉਕਾ ਭਰ ਕੇ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ। ਮੰਦਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਾਹਬੋ ਨੂੰ ਹਉਕੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ, ‘ਤੈਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਨਾ ਲੱਗਿਆ ਮੁਟਿਆਰੇ, ਬੇਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਰ ਲੱਗ ਗਏ।’
ਮੰਦਰ ਸਾਹਬੋ ਦੇ ਕਮਲੇਪਨ ਤੋਂ ਐਨਾਂ ਅੱਕ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਕੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਦਸ਼ਾ ਹੋਰ ਵੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ੁਦਾਅ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪਿਆ, ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। 
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਾਹਬੋ ਡਾਕਟਰਨੀ ਕੋਲ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਗਈ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰਨੀ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ‘ਕੁੜੇ ਡਾਕਦਰਨੀਏ, ਤੇਰੀ ਗੋਦ ਭਰੀ ਰਹੇ, ਸੁਣਿਐ ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਜੀ ਕਰੇ ਕਰ ਦਿਨੀ ਐਂ? ਭੈਣੇ ਮੇਰੀਏ, ਕੋਈ ਐਸੀ ਦੁਆਈ-ਬੂਟੀ ਦਿਹ, ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ ਬਸ ਅਗਲੇ ਵਰੇ੍ਹ ਮੁੰਡਾ ਹੋ-ਜੇ...ਆਹ ਵੇਖ ਭੈਣੇ! ਤੈਨੂੰ ਰੱਬ ਬੱਚਾ ਦੇਵੇ, ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਫੜਦੀ ਐਂ!’ ਤੇ ਪਾਸ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੱਸਦੀਆਂ ਨੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਡਾਕਦਾਰਨੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਵਾਧੂ ਬੱਚੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੇ ਐਂ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ... ‘ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਹਬੋ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਤੇ ਉਹ ਬੱਸੋ ਮੋਚਣ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਣ ਲੱਗ ਪਈ ਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਡਾਕਦਾਰਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਣ ਲੱਗੀ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਤੇ ਕੀ ਕਰਨ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੀ ਬੁੱਢੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਜੀ ਇਹਦਾ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਿਓ, ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਧਰੀ ਐ।’ ਪਰ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਕਾਗਜ਼ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਲਿਖਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਕਲਮ ਤਿਲਕਣ ਲੱਗ ਪਈ। 

## ਹਵਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਆਈਵੀ ਲੀਗ

**ਆਈਵੀ ਲੀਗ **ਇੱਕ ਅਥਲੈਟਿਕ ਸੰਮੇਲਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਨਿੱਜੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਆਈਵੀ ਲੀਗ ਦਾ ਨਾਂਅ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਉੱਤਮਤਾ ਦਾ ਵੀ ਸੂਚਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਊਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੌਰਨੈਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਡਾਰਟਮਾਊਥ ਕਾਲਜ, ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ, ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਤੇ ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
right|thumb|275x275px|ਆਈਵੀ ਲੀਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਮੇਲਨ
ਠੱਟਾ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)

**ਠੱਟਾ** () ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਬਨਭੋਰ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਸਦਰ-ਮੁਕਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 220,000 ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੀਂਝਰ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮਕਲੀ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਨਾਮੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਾਧੀ-ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਕਬਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਮਸੀਤ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਠੱਟਾ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੀ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 95 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੰਮਾਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੰਧ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਸੱਖਰ

**ਸੱਖਰ** ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ **ਅਰੋੜ**  (, Urdu: اروڑ) ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਧ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਧੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਿੰਧੀ ਵਿੱਚ ***ਸੱਖਰ*** ਦਾ ਮਤਲਬ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
400 ਮੀਟਰ ਦੌੜ

**400 ਮੀਟਰ ਦੌੜ** ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਦਾ ਇੱਕ ਈਵੇਂਟ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਥਲੀਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਟਰੈਕ ਤੇ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਥਲੈਟਿਕਸ
ਅਵਤਾਰ ਰੋਡੇ

**ਅਵਤਾਰ ਰੋਡੇ** ਇੱਕ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। 
## ਲਿਖਤਾਂ
**ਸਾਡੇ ਧੀਆਂ ਪੁੱਤਰ* (ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
**ਉਡੀਕ* (ਨਾਵਲ)
**ਤਲਾਸ਼* (ਨਾਵਲ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸੈਂਟਰਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖਾਨਾ

**ਸੈਂਟਰਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖਾਨਾ** ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਦੁਆਰਾ,ਯਤੀਮ ਤੇ ਨਿਆਸਰਾ ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਲਈ 1904 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1905 ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਨੇਤਰਹੀਨ ਸੂਰਮਾ ਸਿੰਘਾਂ ਲਈ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

ਬੇਸਹਾਰਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਾਰਥਕ ਅੰਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦਾਖਲ ਕਰਕੇ ਯੁਨਿਵਰਸਿਟੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇੱਕ ਸੂਚਨਾ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਲ 2016-17 ਵਿੱਚ ਕੁਲ 375 ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾ ਵਿੱਚ 45 ਬੱਚੇ ਨੇਤਰਹੀਨ ਸਨ।ਇਹ ਬੱਚੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ ਤੇ ਕੁੱਝ ਨੇਪਾਲ ਤੋਂ ਵੀ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਡਾਕਟਰ, ਇੰਜੀਅਨਰ, ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ,ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸੀਅਨ, ਕੀਰਤਨੀਏ ਆਦਿ ਬਨਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਨੇਤਰਹੀਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾ ਕੇ ਤੇ ਕੁਰਸੀ ਬੁਨਣਾ ਸਿਖਾ ਕੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ਤੇ ਕਮਾਉਣ ਯੋਗ ਬਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਰਿਹਾਇਸ਼ 
60 ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲੀ ਦੋ ਮੰਜ਼ਲਾ ਇਮਾਰਤ *ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਬਾਲ ਭਵਨ ਤੇ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਹੋਸਟਲ* ਵਿੱਚ ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਸੁਚੱਜਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ।ਇਸ ਹੋਸਟਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਾਰਕ ਹੈ।ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਫੁਹਾਰਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਰੰਗਦਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਚੰਗਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।ਸਾਰੇ ਕਮਰੇ ਹਵਾਦਾਰ ਹਨ,ਪੱਖੇ ਤੇ ਬਿਜਲਈ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸੁਸੱਜਿਤ ਹਨ।।ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਫਿਲਟਰ ਤੇ ਕੂਲਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇ।

### ਲੰਗਰ ਹਾਲ 
ਬਾਲ ਭਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਤੇ ਰਸੋਈ ਘਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।ਬੱਚੇ ਸਿੱਖ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਲੰਗਰ ਛਕਦੇ ਹਨ।

### ਵਿਦਿਅਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ 
ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਕੂਲ ਜੋ ਇਮਾਰਤ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਗਿਆਰਵੀ ਤੇ ਬਾਹਰਵੀਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬੱਚੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਸ਼ਹਿਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਇਥੇ ਹੀ ਪਲਿਆ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ।ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਉਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਵੇਂ ਭਾਈ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਗੁਪਾਲ ਸਿੰਘ,ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਹਜੂਰੀ ਰਾਗੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ,ਗਿਆਨੀ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਗਰੰਥੀ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਿੰ ਐਸ ਐਸ ਅਮੋਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਾਹਰ ਇਤਿਆਦ ਇਥੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਛਪਵਾਇਆ ਹੈ।

### ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖੀ ਅਧਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਜਗਦੇਵ ਕਲਾਂ

ਪਿੰਡ **ਜਗਦੇਵ ਕਲਾਂ** ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪ੍ਰਿਆਦਰਸ਼ਨੀ ਝੀਲ

**ਪ੍ਰਿਆਦਰਸ਼ਨੀ ਝੀਲ** ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਦੇ *ਸ਼ਰਮਾਕਰ ਓਇਸਿਸ* ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਸੋਧ ਕੇਂਦਰ ਮੈਤਰੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਦਾ ਭੂਗੋਲ
ਲੌਜਿਕ ਬੰਬ

**ਲੌਜਿਕ ਬੰਬ** ਇਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਇਕ ਸੋਫਟਵੇਅਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਬੁਰੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਖਾਸ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਚਾਲੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਇਕ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਰ ਇਕ ਕੋਡ ਦੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਇਕ ਸੋਫਟਵੇਅਰ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਜਰੂਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਓਦੋ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਸਥਿਤੀ ( ਜਿਵੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਕ ) ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਲਵੇਅਰ
ਪ੍ਰੋ. ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ

**ਪ੍ਰੋ. ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ **,ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਤਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜਕ,ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਲਿਖਦੇ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਪਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ।ਅਜਕਲ ਉਹ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਉਹਨਾ ਨੇ ਕਈ ਮੁਲਵਾਨ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ।ਸ੍ਰੀ ਮਹਿਤਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ।ਉਹ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਚਲੰਤ ਮਸਲਿਆਂ ਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿੱਪਨੀਆਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾ ਦੇ ਕਈ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਉਹਨਾ ਦੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰੋ.ਸਵਰਨਜੀਤ ਮਹਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਹਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਵਿਲਾਖਣਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾ ਦੇ ਲੇਖ ਅਤੇ ਖੋਜ ਹਕੀਕੀ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਲਿਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 
 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲੇ
ਨਾਦੌਣ

**ਨਾਦੌਣ** ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਮੀਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਂਗੜੇ ਤੋਂ 42 ਕੀ.ਮੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਾਦੌਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਇਸੇ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੋਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਰਵਾਈ ਸੀ।

ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਨਾਦੌਣ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ '*ਆਏ ਨਾਦੌਣ, ਜਾਏ ਕੌਣ*' (ਭਾਵ ਨਾਦੌਣ ਆਇਆ ਇਨਸਾਨ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ)। ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵਿਤਾ '''ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਕੀ ਜਾਣਾ ਮੈਂ ਕੌਣ'* ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾਦੌਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦਾ ਹੈ *'ਨਾ ਮੈਂ ਰਹਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਨਾਦੌਣ'''।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਮਾਰਟਾਇਰ

: 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਜਪਾਨੀ ਪੇਂਟਿੰਗ]]
ਇੱਕ **ਮਾਰਟਾਇਰ** (ਗ੍ਰੀਕ: μάρτυς, *mártys*, "ਗਵਾਹ"; ਜੜ μάρτυρ-, *mártyr-*) ਉਹ ਇਨਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜੁਲਮ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੰਗ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ, ਅਪਣਾਓਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰਨ, ਜਾੰ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
## ਅਰਥ 
## ਹਿੰਦੂਵਾਦ 
## ਯਹੂਦੀਵਾਦ 
, ਵੈਟੀਕਨ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀ]]

## ਇਸਾਈਅਤ 
—l. to r. Mother Elizabeth of Russia, Rev. Martin Luther King, Archbishop Oscar Romero and Pastor Dietrich Bonhoeffer]]

## ਇਸਲਾਮ 
 at the Battle of Karbala, 680 AD]]

## ਸਿੱਖਵਾਦ 
 of the execution of Banda Singh Bahadur by Mughals in 1716]]

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਗ੍ਰੰਥਸੂਚੀ 
* "Martyrs", *Catholic Encyclopedia*
* Foster, Claude R. Jr. (1995). *Paul Schneider, the Buchenwald apostle: a Christian martyr in Nazi Germany: A Sourcebook on the German Church Struggle*. Westchester, PA: SSI Bookstore, West Chester University. ISBN 978-1-887732-01-7

* ''Fox's Book of Martyrs* – 16th century classic book, accounts of martyrdoms
* "Martyrdom from the perspective of sociology" . *Encyclopedia of Politics and Religion''.
	


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਝੁਮਰੀ ਤਲੱਈਆ

**ਝੁਮਰੀ ਤਲੱਈਆ **ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਕੋਡਰਮਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਮੋਦਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਨਾਂਅ 
*ਝੁਮਰੀ* ਝਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜਦਕਿ *ਤਲੱਈਆ*  ਤਾਲ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਤਲਾਬ। ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਝੁਮਰੀ ਇੱਕ ਮਕਾਮੀ ਲੋਕਨਾਚ ਵੀ ਹੈ।

## ਅਬਾਦੀ 
2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਝੁਮਰੀ ਤਲੱਈਆ ਨਗਰ ਪਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ 87,867 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 45,903 ਮਰਦ ਅਤੇ 41,963 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਖੋਰਥਾ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੀ, ਭੋਜਪੁਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਮਾਰਵਾੜੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵੀ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਨੈੱਲ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ

**ਸਨੈੱਲ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ** ਜਾ ਫਿਰ ਅਪਵਰਤਨ ਕਾਨੂੰਨ ਇੱਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਟਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੋਣ ਅਤੇ ਅਪਵਰਤਨ ਦੇ ਕੋਣ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਾ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵੇਵ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਣੀ, ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਜਾ ਫਿਰ ਹਵਾ, ਆਦਿ। ਸਨੈੱਲ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਟਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੋਣ ਅਤੇ ਅਪਵਰਤਨ ਕੋਣ ਦੇ ਜਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਨਪਾਤ ਦੋਨਾਂ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਦੇ ਫੇਜ ਵਵਿਲੋਸਿਟੀ ਦੇ ਅਨਪਾਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
:\frac{\sin\theta_1}{\sin\theta_2} = \frac{v_1}{v_2} = \frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \frac{n_2}{n_1}

ਇੱਥੇ ਹਰ ਇੱਕ ਕੋਣ \theta ਦੋਨਾਂ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾਰੇਖਾ ਦੇ ਅਭਿਲੰਬ ਦੇ ਸਾਪੇਖ ਮਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। v ਦੋਨਾਂ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਵੇਗ ਹੈ, n ਦੋਨਾਂ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਦੇ ਅਪਵਰਤਨਾਂਕ ਨੂੰ ਪਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਫਾਰਮੂਲੇ ਦੀ ਵਿਉਂਤਪੱਤੀ
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਮਾਧਿਅਮ 1 ਅਤੇ ਮਾਧਿਅਮ 2 ਦਾ ਅਪਵਰਤਨਾਂਕ ਇੰਡੈਕਸ n_1 ਅਤੇ n_2 ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ O ਬਿੰਦੂ ਜਰੀਏ ਮਾਧਿਅਮ 1 ਤੋਂ ਮਾਧਿਅਮ 2 ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

\theta_1 ਟਕਰਾਉਣ ਦਾ ਕੋਣ ਹੈ, \theta_2 ਅਪਵਰਤਨ ਦਾ ਕੋਣ ਹੈ।

ਮਾਧਿਅਮ 1 ਅਤੇ ਮਾਧਿਅਮ 2 ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਗਤੀ ਹੈ;
:v_1=c/n_1 ਅਤੇ
:v_2=c/n_2 ਕ੍ਰਮਵਾਰ।

c, ਖਲਾਅ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਗਤੀ ਹੈ।

ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ T ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ ਨੂੰ Q ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ P ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਚਾਹਿਦਾ ਹੈ।
:T=\frac{\sqrt{x^2 + a^2}}{v_1} + \frac{\sqrt{b^2 + (l - x)^2}}{v_2}

:\frac{dT}{dx}=\frac{x}{v_1\sqrt{x^2 + a^2}} + \frac{ - (l - x)}{v_2\sqrt{(l-x)^2 + b^2}}=0 (ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਬਿੰਦੂ)

ਨੋਟ ਕਰੋ:
\frac{x}{\sqrt{x^2 + a^2}} =\sin\theta_1

\frac{ l - x}{\sqrt{(l-x)^2 + b^2}}=\sin\theta_2

:\frac{dT}{dx}=\frac{\sin\theta_1}{v_1} - \frac{\sin\theta_2}{v_2}=0

:\frac{\sin\theta_1}{v_1}=\frac{\sin\theta_2}{v_2}

:\frac{n_1\sin\theta_1}{c}=\frac{n_2\sin\theta_2}{c}

:n_1\sin\theta_1=n_2\sin\theta_2

## ਕੁੱਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਿਫਲੈਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਕੋਣ
ਕੁੱਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਿਫਲੈਕਸ਼ਨ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਿਰਨ ਕਿਸੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹੇ ਕੋਣ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਰਾਵਰਤਨ ਉਸੀ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਿਰਨ ਜਿਆਦਾ ਅਪਵਰਤਨਾਂਕ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਪਵਰਤਨਾਂਕ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ (ਅਰਥਾਤ ਸੰਘਣੇ ਮਾਧਿਅਮ ਤੋਂ ਵਿਰਲ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ)। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਤੰਦ ਵੀ ਇਸੇ ਸਿਧਾਂਤ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਟਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਣ ਕੁੱਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਿਫਲੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬੰਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਨਾਜ਼ੁਕ ਕੋਣ ਜਾ ਫਿਰ ਕਰਿਟੀਕਲ ਕੋਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਿਸਾਲ ਲਈ, 50 ° ਦੇ ਘਟਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਣ ਨਾਲ ਹਵਾ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵੱਲ ਇੱਕ ਚਾਨਣ ਦੀ ਕਿਰਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਅਪਵਰਤਨਾਂਕ ਇੰਡੈਕਸ ਲਗਭਗ 1.333 and 1, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਨੈੱਲ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ 
ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕੀ;
:\sin\theta_2 = \frac{n_1}{n_2}\sin\theta_1 = \frac{1.333}{1}\cdot\sin\left(50^\circ\right) = 1.333\cdot 0.766 = 1.021,

ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਨਾਜ਼ੁਕ ਕੋਣ θcrit, θ1 ਦਾ ਮੁੱਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ θ2 90° ਦਾ ਹੈ:

:\theta_\text{crit} = \arcsin\left(\frac{n_2}{n_1}\sin\theta_2\right) = \arcsin\frac{n_2}{n_1} = 48.6^\circ.

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
*ਕੁੱਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਿਫਲੈਕਸ਼ਨ
*ਨਾਜ਼ੁਕ ਕੋਣ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੇਖਾ ਗਣਿਤ ਆਪਟਿਕਸ
ਡੈਲਟਾ ਏਅਰਲਾਈਨ

**ਡੈਲਟਾ ਏਅਰਲਾਈਨ**, ਇੰਕ. (“ਡੈਲਟਾ”) ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਮੁੱਖ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੱਬ ਹਾਰਟਸਫਿਲੱਡ-ਜੈਕਸਨ ਐਟਲਾਂਟਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਅਟਲਾਂਟਾ, ਜੌਰਜਿਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ I ਇਹ ਏਅਰਲਾਈਨ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 5,400 ਉਡਾਣਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੋਰ ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ ਸਾਲ 2016 ਤੱਕ, 6ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੇ 54 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 319 ਸਥਾਨਾਂ ਲਈ ਸੇਵਾ ਪ੍ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ I ਡੈਲਟਾ, ਸਕਾਈ ਟੀਮ ਏਅਰਲਾਈਨ ਏਲਾਂਐਂਸ ਦੇ ਚਾਰ ਖੋਜੀ ਸਦੱਸਾਂ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਏਅਰ ਫ਼੍ਰਾਂਸ ਕੇਐਲਐਮ, ਏਲੀਟਾਲੀਆ, ਵਰਜਿਨ ਐਟਲਾਂਟਿਕ, ਅਤੇ ਵਰਜਿਨ ਔਸਟਰੇਲੀਆ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਉਦੱਮ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ Iਖੇਤਰੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਡੈਲਟਾ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੇ ਨਾਂ ਤਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ I

ਬੱਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪੰਜ ਵਿਰਾਸਤ ਕੈਰੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚੋਇੱਕ, ਤਰੀਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਡੈਲਟਾ ਛੇਵੀਂ ਪੂਰਾਣੀ ਸੰਚਾਲਿਤ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਚ ਮੋਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਲਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਾਣੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੈ I ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੱਫ ਡਾਲੈਂਡ ਡਸਟਰਸ ਤੋਂ, ਜੋਕਿ ਸਾਲ 1924 ਵਿੱਚ ਮੈਕੇਨ, ਜੌਰਜਿਆ ਵਿੱਚ ਕਰੋਪ ਡਸਟਰ ਸੰਚਾਲਨ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਲਭਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ Iਫਿਰ ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਮੌਨਰੋਓ, ਲੂਸੀਆਨਾ ਚੱਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਡੈਲਟਾ ਏਅਰ ਸਰਵਿਸਸ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋਕਿ ਕੋਲ ਦੇ ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ ਡੈਲਟਾ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਪ੍ਭਾਵਿਤ ਹੋਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਜੂਨ 17, ਸਾਲ 1929 ਨੂੰ ਯਾਤਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ I ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਡੇਲਟਾ ਏਅਰਲਾਈਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵੈਸਟਰਨ ਏਅਰਲਾਈਨ ਅਤੇ ਨਾਰਥਵੈਸਟ ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ ਸਾਲ 1926 ਅਤੇ 1927 ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀ ਉਡਾਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ I

ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ, ਡੈਲਟਾ ਏਅਰਲਾਈਨ ਤਹਿਸ਼ੁਦਾ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਪ੍ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਬਣੀ (120.6 ਲੱਖ) ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਯਾਤਰੀ-ਕਿਲੋਮੀਟਰਉਡਾਣ (277.6 ਅਰਬ)[27] ਅਤੇ ਸਮਰਥਾ (4.4 ਅਰਬ ਏਐਸਐਮ/ਹਫ਼ਤਾ; ਮਾਰਚ 2013) ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੂਜੇ ਵੱਡੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੀ I

ਡੈਲਟਾ ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕ੍ਰੋਪਡਸਟਰ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਹੱਫ ਡਾਲੈਂਡ ਡਸਟਰ, ਇੰਨਕੋਰਪੋਰੇਟੇਡ I ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਈ 30, 1924 ਨੂੰ ਮੈਕੇਨ, ਜ਼ੋਰਜਿਆ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਸਾਲ 1925 ਵਿੱਚ ਮੋਨਰੋਅ, ਲੂਸੀਆਨਾ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ Iਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੱਫ ਡਾਲੈਂਡ ਡਸਟਰ ਨੂੰ ਉਡਾਇਆ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਰੋਪ ਡਸਟਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰਕਪਾਹ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਤੇ ਲਗਨ ਵਾਲੀ ਸੁੰਡੀਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ I ਕੋਲੈਟ ਈ. ਵੂਲਮੈਨ, ਜੋਕਿ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਡਰੈਕਟਰ ਸਨ, ਨੇ ਸਤੰਬਰ 13, 1928 ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਖਰੀਦੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਡੈਲਟਾ ਏਅਰ ਸਰਵਿਸ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ I ਇਸਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜੂਨ 17, 1929 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਉਦਘਾਟਨ ਵਿੱਚ ਡੈਲਾਸ, ਟੈਕਸਾਸ ਅਤੇ ਜੈਕਸਨ, ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਵਿਚਕਾਰ ਉਡਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ I

ਸਾਲ 1941 ਵਿੱਚ ਡੈਲਟਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਾ ਥਾਂ ਤੇ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਦੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀਆਂ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ I 1960 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪ੍ਰੋਪੈਲਰ ਜਹਾਜਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਜੈਟ ਜਹਾਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਗੇ ਅਤੇ 1970ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਦਸਤਕ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 1980ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ, ਪੈਸੇਫਿਕ ਭਰ ਵਿੱਚ I

ਡੈਲਟਾ ਦਾ ਹਾਲ ਹੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਪ੍ਰੈਲ 25, 2007 ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਦੀਵਾਲੀਆ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਨਾਰਥਵੈਸਟ ਏਅਰਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੈ I
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਈ ਉਡਾਨਾਂ
ਲਾਲ ਹਿਰਨ

thumb|right|ਡੈਨਮਾਰਕ ਦਾ ਇੱਕ ਲਾਲ ਨਰ ਹਿਰਨ
**ਲਾਲ ਹਿਰਨ** ਜਾਂ **ਮਰਾਲ**, ਜਿਸਦਾ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਾਂਮ "ਸਰਵਸ ਏਲਾਫਸ" (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Cervus elaphus) ਹੈ, ਹਿਰਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਹਿਰਨ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਿਰਨ ਯੂਰਪ, ਕਾਕਸ ਪਰਬਤ ਲਡ਼ੀ, ਅਨਾਤੋਲਿਆ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।  ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਇੱਕ "ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹੰਗੁਲ" ਨਾਂਮ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮੋਰਾਕੋ ਅਤੇ ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ ਦੇ ਐਟਲਸ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਹਿਰਨਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਵੀ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ੂ
ਪ੍ਰਾਣਵਾਦ

ਇੱਕ ਆਮ ਅਵਿਅਕਤੀਕ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਾਣਵਾਦ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸਪ੍ਰਾਣਵਾਦ, ਸਚੇਤਨਵਾਦ, ਜੀਵਾਤਮਾਵਾਦ ਆਦਿ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਲਈ ਐਨੀਮਿਜਮ ਮਕ ਪਦ ਬਰਤਾਨਵੀ ਨਰਵਿਗਿਆਨੀ ਰਾਬਰਟ ਮੈਰੇਟ ਦੁਆਰਾ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਖਾਸਕਰ ਆਰੰਭਿਕ ਮਨੁਖ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣਵਾਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਜੀਵਵਾਦ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਿ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਹੈ।

 
ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣਵਾਦ ਉਹ ਸਿੱਧਾਂਤ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭੌਤਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਸਥਲ ਵਿੱਚ ਵੀ (ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਨੈਸਰਗਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨਵੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਦੁਆਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਇੱਛਾਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ ਦਾ ਨਰਵਿਗਿਆਨ
ਆਗਰਾ ਛਾਉਣੀ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)

**ਆਗਰਾ ਛਾਉਣੀ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)**  ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ 403 ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ  ਆਗਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਗਰਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।ਆਗਰਾ ਛਾਉਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ 1967 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ " ਸੰਸਦੀ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼, 2008" ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਈਵੀਐਮ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਸਹਿਤ VVPAT ਸਹੂਲਤ ਇੱਥੇ 2017 ਦੀ ਯੂ ਪੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਏਗੀੰ। 

## ਵਾਰਡ / ਖੇਤਰ 
## ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਦੱਸ 
### 16 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ: 2012 ਜਨਰਲ ਚੋਣ. 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਆਗਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
* ਆਗਰਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)
* ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ
* ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
* ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
* ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਪਰਮੀਸ਼ ਵਰਮਾ

**ਪਰਮੀਸ਼ ਵਰਮਾ** (ਜਨਮ 3 ਜੁਲਾਈ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ, ਰੈਪਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।  ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਫਿਰ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ *ਰੌਕੀ ਮੈਂਟਲ* ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਪਰਮੀਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰੀ ਭੁਖ ਤੇ ਦੂਰੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਵਰਮਾ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਔਖੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ *ਗੁਰਿਕ* ਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸਲਾਹ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। 

ਵਰਮਾ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ *ਰੌਕੀ ਮੈਂਟਲ* ਤੋਂ ਇੱਕ ਐਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ *ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ (2019)* ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ " *ਸਿੰਘਮ*,   ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, *ਜਿੰਦੇ ਮੇਰੀਏ*   ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਵਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਤੀਸ਼ ਵਰਮਾ, ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ,  ਅਤੇ ਪਰਮਜੀਤ ਵਰਮਾ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਗੁਨੀਤ ਗਰੇਵਾਲ ਨਾਲ 20 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।  30 ਸਤੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਨਾਮ ਦੀ ਧੀ ਹੋਈ। 

## ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ 
ਪਰਮੀਸ਼ ਨੇ ਸ਼ੈਰੀ ਮਾਨ, ਨਿੰਜਾ, ਅਖਿਲ, ਮਨਕੀਰਤ ਔਲਖ ਅਤੇ ਦਿਲਪ੍ਰੀਤ ਢਿੱਲੋਂ ਮੁਹੰਮਦ ਮਹਿਬੀਨ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਪਰਮੀਸ਼ ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਵੀਡੀਓ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੀਡੀਓ ਡਾਇਰੈਕਟਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਧਨੌਰਾ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)

**ਧਨੌਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ **ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਮਰੋਹਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਹੈ।

## ਮੈਂਬਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ 
* 2012:  ਮਾਇਕਲ ਚੰਦਰ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ

## ਬਲਾਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ 
* 2016: ਨਦੀਮ ਅਹਿਮਦ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Official Site of Legislature in Uttar Pradesh
* Uttar Pradesh Government website
* UP Assembly

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਕੋਟਲੀ ਜੰਡਸਰ

**ਕੋਟਲੀ** ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਸਮਾਣਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 'ਜੰਡਸਰ' ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਹੈ।ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਆਪਣੀ ਮਾਲਵਾ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਸਨ।ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਸ ਸਥਾਨ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,ਜਿਥੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਗੁਰੂਦੁਵਾਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਜੰਡ ਦੇ ਦਰਖਤ ਤੋਂ ਪਿਆ ਜੋ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਘੋੜਾ ਬੰਨਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਿੱਲਾ ਗੱਡਿਆ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਹੋ ਕੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਮਰੋਹਾ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)

**ਅਮਰੋਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ **ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਮਰੋਹਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਹੈ।
* 1957: ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ, ਸੁਤੰਤਰ
* 1962: ਸ਼ਰਾਫਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ, ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ
* 1967: ਐਸ ਹੁਸੈਨ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)
* 1969: Saubhagyawati, ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਲ
* 1974: ਮੁਹੰਮਦ ਹਯਾਤ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
* 1977: ਲੀਲਵਤ ਸਿੰਘ, ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
* 1980: ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ (Indira)
* 1985: ਮੁਹੰਮਦ ਹਯਾਤ, ਲੋਕ ਦਲ
* 1989: ਮੁਹੰਮਦ ਹਯਾਤ, ਜਨਤਾ ਦਲ
* 1991: ਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ, ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
* 1993: ਮੁਹੰਮਦ ਹਯਾਤ, ਜਨਤਾ ਦਲ
* 1996: ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ, ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
* 2002: ਮਹਿਬੂਬ ਅਲੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਲ
* 2007: ਮਹਿਬੂਬ ਅਲੀ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ
* 2012: ਮਹਿਬੂਬ ਅਲੀ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Official Site of Legislature in Uttar Pradesh
* Uttar Pradesh Government website 
* UP Assembly

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਡੰਡਾ ਡੁੱਕ

**ਡੰਡਾ ਡੁੱਕ** ਲੱਤ ਹੇਠੋਂ ਡੰਡਾ ਲੰਘਾ ਕੇ ਦੂਰ ਸਿੱਟਣ ਅਤੇ ਦਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਦਾਈ ਲਾਹੁਣ ਵਾਲੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਖੇਡ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੀੜ ਕੜਾਂਗਾਂ, ਜੰਡ ਬ੍ਰਹਾਮਣ, ਡੰਡ ਪਰਾਗਾ ਅਤੇ ਖੜਕਾਨਾ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਖੇਡ ਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਸਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਡ ਲਈ ਖੁੱਲਾ ਮੈਦਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਜਟਾਂ ਵਾਲਾ ਬੋਰੜ ਜਾਂ ਪਿੱਪਲ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਲਮਕਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਤਹਿ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਈ ਕਿਸ ਨੇ ਦੇਣੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪੁੱਗਣ ਉਪਰੰਤ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਡੰਡੇ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਜਿਹਾ ਉਲੀਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਖਿਡਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਗਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੱਤ ਹੇਠੋਂ ਦੀ ਵਗਾਹ ਕੇ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਸਿਰ ਦਾਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਆਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਰੁੱਖ ਉੱਪਰ ਚੜ ਰਹੇ ਸਾਥੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਛੂਹਕੇ ਆਪਣੀ ਦਾਈ ਲਾਹੁ ਸਕੇ। ਖਿਡਾਰੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਦੇ ਉੱਪਰ ਜਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾਂ ਕਿਸੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਛੁਹਣ ਲਈ ਰੁੱਖ ਤੇ ਚੜਦਾ ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲਮਕ ਰਹੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਉੱਤਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਦਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ਾ ਖਿਡਾਰੀ ਰੁੱਖ ਤੇ ਚੜ ਰਹੇ ਜਾਂ ਚੜੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਖਿਡਾਰੀ ਹੀ ਲਮਕ ਰਹੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਸੇ ਹਾਣੀ ਦੇ ਸਿਰ ਹੀ ਦਾਈ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ
ਕੁਰਸੀ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)

**ਕੁਰਸੀ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)** ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ 403 ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਰਾਬੰਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਗੈਰਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ ਹੈ।

ਇਹ ਬਾਰਾਬੰਕੀ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ) ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੁੱਲ 295,030 ਵੋਟਰ ਹਨ 343 ਬੂਥ।

## ਸੂਚਨਾ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਉਸ

**ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਉਸ** ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾਰੀ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ ਹੈ। ਇਹ 1948 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਜ

**ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਜ**, 1971 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ ਹੈ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਐਫੀਲੀਏਟਿਡ ਹੈ। ਕਾਲਜ 2000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਨਕਪੂਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਕੋਰਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਿਊਮੈਨੇਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਕਮਰਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੈਚਲਰ ਕੋਰਸ ਮਹਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।  ਕਾਂਤਾ ਆਰ ਭਾਟੀਆ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਐਕਟਿੰਗ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ
ਤਹਿਮੀਨਾ ਜੰਜੂਆ

**ਤਹਿਮੀਨਾ ਜੰਜੂਆ**ਤਹਿਮੀਨਾ ਜੰਜੂਆ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕਾਫੀ ਸੀਨੀਅਰ ਕੂਟਨੀਤਕ ਆਗੂ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 32 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਜੇਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।ਤਹਿਮੀਨਾ ਜੰਜੂਆ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੀ ਕਾਇਦੇ-ਆਜ਼ਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਪਾਲ ਲਾਫ਼ਾਰਗ

right|thumb|ਪਾਲ ਲਾਫ਼ਾਰਗ
**ਪਾਲ ਲਾਫ਼ਾਰਗ** (; 15 ਜਨਵਰੀ 1842 &ndash; 25 ਨਵੰਬਰ 1911) ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ, ਸਿਆਸੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਜੁਆਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਆਹ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਧੀ, ਲੌਰਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕੰਮ ਆਲਸ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ।ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਕਰੀਓਲ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਲਾਫ਼ਾਰਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ, ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਵੀ ਰਿਹਾ। 69 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ 66 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਲੌਰਾ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਨਿਬੰਧਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਲੇਖਕ
ਪੂਨੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ

**ਪੂਨੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ** ਪੂਨੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਹੱਬ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਮੁੰਬਈ – ਚੇਨਈ ਰੇਲਵੇ ਲਾਇਨ ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਨੇ – ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਰੇਲਵੇ ਲਾਇਨ ਦਾ ਮੂਲ ਵੀ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਨੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਹਨਾਂ ਦਖੱਣ ਬੱਧ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਲਈ ਠਹਿਰਾਓ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੰਬਈ, ਗੁਜਰਾਤ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੰਜਾਬ, ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਨੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੈI ਪੂਨੇ ਤੋਂ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੱਕ ਬੂਲੇਟ ਟਰੇ੍ਨ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤ ਇਥੇ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਪੂਨੇ ਲਈ ਮਾਲ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 1 ਜੂਨ ਨੂੰ, ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਡੈਕਨ ਕੁਈਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰੇਨ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਦੋ ਪੈਦਲ ਪੁੱਲ ਹਨ। ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਕਲਾਸ ਮਿਆਰੀ ਅਪਦੇ ਸਤਰ ਤੱਕ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਕੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਮੁੰਬਈ – ਪੂਨੇ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਸਾਲ 1856 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਨੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੂਨੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਟਰੇਨ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਪੂਨੇ– ਮਿਰਾਜ਼ ਲਾਈਨ ਸਾਲ 1886 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ। ਪੂਨੇ – ਮਿਰਾਜ਼ ਲਾਈਨ ਮੀਟਰ ਗੇਜ ਟਰੈਕ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟਰੇਨ ਸਾਲ 1928 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ – ਪੂਨੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਲਾਈ ਗਈ।

## ਪੂਨੇ ਉੱਪ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ
ਪੂਨੇ ਦੀ ਉੱਪ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰੂਟਾਂ ਤੇ ਹੋਇਆ, ਜੋਕਿ ਪੂਨੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੋਨਾਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੂਨੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਤੇਲੰਗਾਓ ਸਨ। ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਟਰੇਨਾਂ ਪੂਨੇ–ਤੇਲੰਗਾਓ ਰੂਟ ਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਦ ਕਿ ਪੂਨੇ–ਲੋਨਾਵਾਲਾ ਰੂਟ ਤੇ 15 ਟਰੇਨਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਰੂਟ ਦੇ ਖਾਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਨ – ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ ਨਗਰ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਖੜਕੀ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਪਿੰਪਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਚਿੰਚਵੜ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਅਕੁੜੀ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਦੇਹੂ ਰੋਡ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਤੇਲੰਗਾਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲੋਨਾਵਾਲਾ, ਸਟੇਸ਼ਨ,ਪੂਨੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਦੌਂਡ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿਚਕਾਰ 8 ਪੈਸੰਜਰ ਟਰੇਨਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਟਰੇਨਾਂ ਇਸ ਰੂਟ ਤੇ ਉੱਪਨਗਰੀ ਟਰੇਨਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਪੂਨੇ ਤੋਂ ਦੌਂਡ ਸੈਕਸ਼ਨ ਉੱਪ ਨਗਰੀ ਟਰੇਨਾਂ ਲਈ ਤੀਸਰਾ ਰੂਟ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਰੂਟ ਤੇ ਖਾਸ ਠਹਿਾਓ ਹਨ – ਲੋਨੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਰਲੀ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਪੂਨੇ - ਦੌਂਡ ਸੈਕਸ਼ਨ ਤੇ ਬਿਜਲੀਕਰਣ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਰੂਟ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉੱਪਨਗਰੀ ਟਰੇਨਾਂ ਦੇ ਦੌੜਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਡੈਕਨ ਓਡੀਸੀ 
ਇਹ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਜਾਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟਰੇਨ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਗੋਆ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਟਰੇਨ ਦੇ ਰੂਟ ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਸਟਾਪ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਡੀਜ਼ਲ ਲੋਕੋ ਸ਼ੈਡ, ਪੂਨੇ
ਡੀਜ਼ਲ ਲੋਕੋ ਸ਼ੈਡ ਜੋਕਿ ਘੋਰਪੜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਨੇ ਰੇਲਵੇ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਆਉਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਸੈਟਰਲ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ- 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੂਨੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ