open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਐਡੀਥ ਐਕਲੀਜ਼

**ਐਡੀਥ ਫਰਾਂਸਿਸ ਮੁਲਹਾਲ ਐਕਲੀਜ਼** (6 ਅਗਸਤ, 1892-ਮਾਰਚ 1989) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਕਿਲੀਜ਼ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਟੈਸਟ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਐਡਿਥ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਮਲਹਾਲ ਅਚਿਲਸ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਅਗਸਤ, 1892 ਨੂੰ ਬੋਸਟਨ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਚਿਲਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਾਰਨਾਰਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। 1914 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਐਸ. ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [1] ਅਚਿਲਸ ਨੇ 1915 ਅਤੇ 1918 ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਏ.ਐਮ. ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। [2]

1917 ਵਿੱਚ, ਐਡਿਥ ਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਪਾਲ ਸਟ੍ਰੋਂਗ ਅਚਿਲਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਐਡਿਥ ਅਤੇ ਪੌਲ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ। [1]

## ਕੈਰਿਅਰ 
1918 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਚਿਲਸ ਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਪੌਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਐਡਿਥ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਐਡਿਥ ਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੌਲ ਨੇ 1932 ਤੋਂ 1946 ਤੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਐਡਿਥ ਅਤੇ ਪੌਲ ਦਾ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਐਡਿਥ ਨੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਅਲਮਾ ਮੈਟਰ, ਬਰਨਾਰਡ ਕਾਲਜ ਦੀ ਟਰੱਸਟੀ ਰਹੀ। ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਐਡਿਥ ਦਾ ਕੰਮ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ ਕਿ ਬੱਚੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਕਿਵੇਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਟੈਸਟਾਂ ਵਜੋਂ ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।[1]

## ਕਾਰਜ 
ਦੂਜਾ ਪੇਪਰ 1935 ਵਿੱਚ ਕਲੇਅਰੇਟ ਪੈਪਿਨ ਆਰਮਸਟ੍ਰਾਂਗ ਅਤੇ ਐਮ.ਜੇ. ਸੈਕਸ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ "ਏ ਰਿਪੋਰਟ ਆਫ਼ ਦ ਸਪੈਸ਼ਲ ਕਮੇਟੀ ਆਨ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਨੈਚੁਰਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਦ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਆਫ਼ ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਟੇਟ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੋਰਟੋ ਰੀਕਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਟੈਸਟਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।[1]

## References 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1989
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1892
ਗੁੱਡੀ (1961 ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ)

**ਗੁੱਡੀ** 1961 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ  ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ , ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਵਿੱਚ ਦਲਜੀਤ, ਨਿਸ਼ੀ, ਮਦਨ ਪੁਰੀ, ਖੈਰਾਤੀ, ਵਸਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਸੰਖੇਪ 
ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਸਟਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਰੇਲਵੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਸਟਰ, ਚਮਨ ਲਾਲ, ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੀ ਧੀ, ਗੁੱਡੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦਾ  ਦੋਸਤ, ਨਿਹਾਲਾ-ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਮੁਅੱਤਲ ਗਾਰਡ, ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲੈਣ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੜਕੀ, ਗੁਲਾਬੋ, ਵੀ ਚਮਨ ਲਾਲ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਲਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਣਮੱਤਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਨੰਬਰਦਾਰ ਵੀ ਗੁੱਡੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਮਨ ਅਤੇ ਗੁੱਡੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ 'ਤੇ, ਉਹ ਚਮਨ ਨਾਲ ਲੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਚਮਨ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੱਟ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਲ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਨੰਬਰਦਾਰ ਆਪਣੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸੇ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਚਮਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁੱਡੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਵੇਗਾ। ਗੁੱਡੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੀ  ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਨਿਹਾਲਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਗੁਲਾਬੋ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਮਨ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਰਕਾਰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

## ਸੰਗੀਤ 
ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਹੰਸਰਾਜ ਬਹਿਲ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਅਜ਼ੀਜ਼ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਵਰਮਾ ਮਲਿਕ ਨੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਗੁੱਡੀ ਆਪਣੇ ਕੋਮਲ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਦਿੱਗਜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। 'ਪਿਆਰ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਕਿੰਨੇ ਸੋਹਣੇ ਸੋਹਣੇ ਖਾ ਗਏ "ਇੱਕ ਆਲ ਟਾਈਮ ਹਿੱਟ ਗੀਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਅਤੇ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।

(1) *ਪਿਆਰ ਦੇ ਭੂਲੇਖੇ ਕਿੰਨੇ ਸੋਹਨੇਯ ਸੋਹਨ ਖਾ ਗਏ*-ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ, ਵਰਮਾ ਮਲਿਕ ਦੇ ਬੋਲ, ਸੰਗੀਤ ਹੰਸਰਾਜ ਬਹਿਲ ਦਾ ਹੈ।

(2) 'ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਾ ਟੁੱਟੇ ਰੱਬਾ', 'ਜਿੰਵੇਂ ਸਾਡੀ ਟੂਟ ਗਈ'-ਸੁਮਨ ਕਲਿਆਣਪੁਰ, ਗੀਤ ਵਰਮਾ ਮਲਿਕ ਦੁਆਰਾ, ਸੰਗੀਤ ਹੰਸਰਾਜ ਬਹਿਲ ਦੁਆਰਾ

(3) ਪਿਆਰ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਕਿੰਨੇ ਸੋਹਨੇ ਸੋਹਨੇ ਖਾ ਗਏ-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ

(4) ਜੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ

(5) ਦਾਨਾ ਪਾਣੀ ਖੀਚ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ-ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ, ਵਰਮਾ ਮਲਿਕ ਦੇ ਬੋਲ

(6) ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀਏ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ, ਵਰਮਾ ਮਲਿਕ ਦੇ ਬੋਲ

(7) ਗੁੱੜ ਖਾਂਦੀ ਤੇ ਨਾਲੇ ਗਨੇ ਚੂਪਦੀ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ, ਵਰਮਾ ਮਲਿਕ ਦੇ ਬੋਲ

## ਕਾਸਟ 
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਲੱਛੀ।
* ਲੱਛੀਆਨ ਕਰੋ
* ਪੋਸਟ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਨੌਨਿਹਾਲ(ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ)

**ਨੌਨਿਹਾਲ** 1967 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਰਾਜ ਮਾਰਬਰੋਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ, ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾਣੀ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਬੋਲ ਕੈਫੀ ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗੀਤ "ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਨੋ ਪਿਆਰ ਕਾ ਰਾਜ਼ ਸੁਨੋ" ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਮਾਹਰ ਰਾਜੇਸ਼ ਸੁਬਰਾਮਣੀਅਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਾਇਕ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨੇ ਗੀਤ 'ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਨੋ' ਲਈ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦਾ ਟੋਕਨ ਲਿਆ। ਗੀਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਕਹਾਣੀ 
ਇਹ ਫਿਲਮ ਅਨਾਥ ਰਾਜੂ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਚਗਨੀ ਦੇ ਨਿਊ ਏਰਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੇ ਗੋਦ ਲਿਆ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਵਧ ਰਹੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਾਚਾ ਨਹਿਰੂ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹਿਰੂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨਾਥ ਰਾਜੂ ਚਾਚਾ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਯਾਤਰਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਣ ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ ਦਾ ਗਈਆਂ ਗੀਤ"ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੋ"ਚਲਦਾ ਹੈ।  

## ਕਾਸਟ 
* ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ-ਰਾਕੇਸ਼
* ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ
* ਉਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾਣੀ ਮੁਖਰਜੀ
* ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮਰਾਹ ਮਰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰਿੰਦਰਨਾਥ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ
* ਕਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਗਦੀਪ
* ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਅਸਿਤ ਸੇਨ
* ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵੀ
* ਮਾਸਟਰ ਬਬਲੂ ਰਾਜੂ/ਭਿੱਖੂ ਵਜੋਂ
* ਬ੍ਰਹਮਾ ਭਾਰਦਵਾਜ-ਰਾਕੇਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ
* ਦਿਆਲੂ ਦਿੱਲੀ ਵਾਸੀ ਵਜੋਂ ਅਭਿ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ
* ਗੋਪਾਲ ਰਾਜ ਭੂਟਾਨੀ
* ਲਕਸ਼ਮੀ ਛਾਇਆ ਡਾਂਸਰ/ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ
* ਮਨਮੋਹਨ ਉਸਤਾਦ ਮਨਸ਼ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਬਿਲੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮੂਦ ਜੂਨੀਅਰ

## ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ 
ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬੋਲ ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ।

* "ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਨੋ ਪਿਆਰ ਕਾ ਰਾਜ਼ ਸੁਨੋ"-ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ
* "ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਜ਼ੁਲਫ ਕੇ ਸਾਯੇ ਮੇ ਸ਼ਾਮ ਕਰ ਲੁੰਗਾ"-ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ
* "ਪੱਥਰ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਪਿਘਲ ਜਾ ਆਜ ਪਿਘਲਣਾ ਹੋਗਾ"-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ
* "ਹਾ ਹਾ ਹਾ ਛੁੱਟੀ ਆ ਗਈ"-ਕਮਲ ਬਰੋਟ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਾਲੇ
* "ਨਾ ਰੇ ਨਾ ਰੇ ਬਾਬੂ, ਨਾ ਰੇ ਨਾ ਰੇ ਬਾਬਾ"-ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ
* "ਗੋਰੇ ਗਾਲੋਂ ਕੀ ਭੀ ਲੇ ਲੋ"-ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ
* "ਰਿਨ ਰਿਨ ਟਿਨ ਟਿਨ, ਕਿਤਨਾ ਪ੍ਯਾਰਾ ਪ੍ਯਾਰਾ ਮੌਸਮ ਕਿਤਨਾ ਪ੍ਯਾਰਾ ਦਿਨ"-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਾਲੇ
* "ਰੂਪ ਕੇ ਪੂਜਾਰੀਓ, ਹੁਸਨ ਕੇ ਭਿੱਖਾਰੀਓ"-ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਵਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1960 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਕਾ ਸ਼ਰਧਾਪ੍ਰਾਨਾ

**ਪ੍ਰਵਰਾਜਿਕਾ ਸ਼ਰਧਾਪ੍ਰਣਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Pravrajika Shraddhaprana;** 19 ਅਕਤੂਬਰ 1918 – 3 ਫਰਵਰੀ 2009) ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਾਰਦਾ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਾਰਦਾ ਮੱਠ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਪ੍ਰਵਰਾਜਿਕਾ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਭਗਤ ਸਾਧਵੀ" ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸਿਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਉਹ ਜੋ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ"।

## ਜੀਵਨੀ 
ਸ਼ਰਧਾਪ੍ਰਣਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ 19 ਅਕਤੂਬਰ 1918 ਨੂੰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਮਥੁਰਾਨਾਥ ਸਿਨਹਾ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਸਿਨਹਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਕੋਜਾਗਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਵਰਾਜਿਕਾ ਭਕਤੀਪ੍ਰਣਾ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਨਾ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918
ਪੁੰਨਾਗਵਰਾਲੀ ਰਾਗ

ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ, **ਪੁੰਨਾਗਵਰਾਲੀ**, ਹਨੂਮਾਤੋੜੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਰਾਗ  ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 72 ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 8ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ।

ਪੁੰਨਾਗਵਰਲੀ ਰਾਗ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ (ਨਾਗ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੱਪ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਗ ਹੈ। ਸੱਪ ਦੇ ਜਾਦੂਗਰ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ-ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ, *ਓਡਮ* ਨਾਮਕ ਜੋ  ਟੁਕੜਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ*ਮਹੂਰਤ*' ਤੇ ਗਾਈਆਂ-ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਪੁੰਨਾਗਵਰਲੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤਮਿਲ ਟੁਕੜੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੋਂਡੀਚਿੰਦੂ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨਾ 
ਪੁੰਨਾਗਵਰਲੀ ਇੱਕ *ਨਿਸ਼ਾਦੰਤਿਆ* ਰਾਗ ਹੈ (ਇੱਕ ਅੱਠਵੇਂ, ਨਿਸ਼ਾਦ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ *ਮੱਧਮਾ ਸ੍ਰੁਤਿ* ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਡ਼੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ। ਰਾਗ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਸਿਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਾ, ਸਦਜਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਾ, ਸਾਧਨਾ ਗੰਧਾਰ, ਸ਼ੁੱਧਾ ਮੱਧਮਾ, ਪੰਕਾਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋਃ

* ਅਰੋਹਨਮ- ਨੀ2 ਸ ਰੇ1 ਗ2 ਮ1 ਪ ਧ1 ਨੀ2 ਸੰ 
* ਅਵਰੋਹਨਮਃ ਨੀ2 ਧ1 ਪ ਮ1 ਗ2 ਰੇ1 ਸ ਨੀ2 

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।

* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੀ 'ਈਹੀ' ਅਨਾਪੋਰੀ ਆਦਿ ਤਾਲ ਲਈ ਅਤੇ ਕਮਲੰਬਿਕਾਇਆ ਸਥਵਭਕੋਹਮ ਰੂਪਕਮ ਤਾਲ ਲਈ ਤਿਆਰ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੀ ਉਤਸਵ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਕ੍ਰਿਤੀ ਤਵਾਧਸੋਹਮ, ਅਤੇ ਦਿਵਯਨਾਮ ਸੰਕੀਰਤਨ-ਗੰਧਮੂ ਪੁਯਾਰੁਗਾ ਅਤੇ *ਦਸਰਧਾ ਨੰਦਨਾ*, *ਇੰਥਾ ਭਾਗਿਆਮਨੀ*, *ਈਦੀ ਨਿਕੂ* ਅਤੇ *ਪਾਈ ਕਲਿਆਣਸੁੰਧਰਾ ਰਾਮ*
* ਸ਼ਿਆਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ *ਕੰਕਾਸ਼ੈਲਾ ਵਿਹਾਰਿਨੀ*, ਐਨਰਾਮਮ ਉਨ ਪਦਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰੋਵਾਸਾਮਾਇਮਾਈਡ*ਬ੍ਰੋਵਾਸਾਮਾਈਮਾਇਡ*
* ਪਾਪਨਾਸਮ ਸਿਵਨ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਗੰਗਾ ਨਗਰਨਿਵਾਸਿਨੀ*ਸ਼ਿਵ ਗੰਗਾ ਨਾਗਰਾਨੀਵਾਸਿਨੀ*
* *ਸ੍ਰੀ ਚੱਕਰ ਰਾਜਾ* ਦਾ ਅਗਸਤਿਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਚਰਨਮ
* ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸ ਦੀ *ਨਾਰਾਇਣਥੇ ਨਮੋ ਨਮੋ*
* ਖੇਤਰਈਆ ਦਾ ਪਦਮ *ਨਿੰਨੂ ਜੂਚੀ*
* ਨੇਦੁਨੂਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਦੀ *ਇਲਾ ਦਯਾਰਾਧੇ*

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗ 
ਪੁੰਨਾਗਵਰਲੀ ਦੀ ਨਾਦਾਨਮਾਕਰੀਆ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਾਮਿਲ 
• ਥੇਕੁਮਕੁਰਾਦੀਆਥੀ (ਅਸ਼ਵਮੇਧਮ 1967) • ਐਂਥੁਚੇਇਐਂਡੂ (ਥੁਰੂਪੁਗੁਲਾਨ 1972) • ਆਦਿਊਸ਼ਾਸਿਲ (ਮਨੁਸ਼ਿਆਨ 1979) 

• ਮਾਨਿਕਕੁਇਲੇ (ਵਾਲਕੰਨਾਦੀ 2002 • ਪਾਲਕਦਲਿਲ ਪੱਲੀਕੋਲਮ (ਗੌਰੀਸ਼ੰਕਰਮ 2003 • ਸੁੰਦਰਨਾ (ਕਨਕ ਸਿਮਹਾਸਨਮ 2006 • ਦੁਖਾਤੀਨੁੰਡੋਰੂ (ਨਾਦਬਰਹਮ 2011) 

ਫਿਲਮ 'ਪੁਸ਼ਪਾਃ ਦ ਰਾਈਜ਼ "ਦੀ' ਊ ਅੰਤਵਾ ਊ ਅੰਤਵ" ਵੀ ਇਸੇ ਰਾਗ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।

## ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 
ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।

* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੀ 'ਯਹੀ ਅੰਨਪੂਰਨ' ਆਦਿ ਤਾਲ ਵਿੱਚ  ਅਤੇ ਕਮਲੰਬਿਕਾਯਸਥਵਭਕੋਹਮ 'ਰੂਪਕਮ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ।
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦਾ *ਥਾਵਾਧਸੋਹਮ*, ਗੰਧਮੂ ਪੁਯਾਰੁਗਾ ਅਤੇ *ਦਸਰਧਾ ਨੰਦਨਾ*, *ਇੰਥਾ ਭਾਗਿਆਮਨੀ*, *ਈਦੀ ਨਿਕੂ* ਅਤੇ *ਪਾਈ ਕਲਿਆਣਸੁੰਧਰਾ ਰਾਮ*
* ਸ਼ਿਆਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ *ਕੰਕਾਸ਼ੈਲਾ ਵਿਹਾਰਿਨੀ*, ਐਨਰਾਮਮ ਉਨ ਪਦਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰੋਵਾਸਾਮਾਇਮਾਈਡ*ਬ੍ਰੋਵਾਸਾਮਾਈਮਾਇਡ*
* ਊਤੁੱਕਾਡੂ ਵੈਂਕਟ ਕਵੀ ਦਾ *ਨੀਲਾ ਵਾਨਮ* ਅਤੇ *ਨਟਾਜਨਾ ਕਲਪਾਵਲੀ*
* ਪਾਪਨਾਸਮ ਸਿਵਨ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਗੰਗਾ ਨਗਰਨਿਵਾਸਿਨੀ*ਸ਼ਿਵ ਗੰਗਾ ਨਾਗਰਾਨੀਵਾਸਿਨੀ*
* ਥਿਰੂਗਨਾਨਾਸੰਬੰਦਰ ਦਾ *ਪੈਂਗੋਟੂ ਮਲਾਰ*
* ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸ ਦੀ *ਨਾਰਾਇਣਥੇ ਨਮੋ ਨਮੋ*
* ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦਾ ਪਦਮ ਤੇਲਿਵਿਆਲਮ ਮੁਖਮ/ਇਲਾ ਥਲੀਰ ਸਯਾਨੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤੀ ਭਾਵੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਪਾਲਮ*ਭਵਏ ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਪਾਲਮ*
* ਕਸ਼ੇਤਰਿਆ ਦਾ ਪਦਮ *ਨਿੰਨੂ ਜੂਚੀ*
* *ਇਲਾ ਓਨਟਿਗਾ*, ਇੱਕ ਪਦਮ ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੂੰ ਖੇਤਰਈਆ, ਚੇਟੀਪੁਨੀਅਮ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਯੰਗਰ ਜਾਂ ਮੁਵਨਾਲੂਰ ਸੱਭਪਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਵਿਵਾਦ ਹੈ।
* ਨੇਦੁਨੂਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਦੀ *ਇਲਾ ਦਯਾਰਾਧੇ*
* ਵਾਦਿਰਾਜਾ ਤੀਰਥ ਦਾ ਧਵਲਾ ਗੰਗੇਆ ਗੰਗਾਧਾਰਾ*ਧਵਾਲਾ ਗੰਗੇਆ ਗੰਗਾਧਾਰਾ*
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
ਸਾਧਵੀ ਰਿਥੰਬਰਾ

thumb|ਸਾਧਵੀ ਰਿਤੰਬਰਾ 10 ਅਗਸਤ, 2014 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ 'ਰੱਖੜੀ ਬੰਧਨ' ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਨੂੰ 'ਰਾਖੀ' ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੋਈ।
**ਸਾਧਵੀ ਰਿਥੰਬਰਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Sadhvi Rithambara;** ਜਨਮ 31 ਦਸੰਬਰ 1963) ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਵੇਸਟਲ (ਸਾਧਵੀ), ਜਨਤਕ ਬੁਲਾਰਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਹੈ ਜੋ 1991 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (VHP) ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿੰਗ, ਦੁਰਗਾ ਵਾਹਿਨੀ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ *ਜਨ ਜਾਗਰਣ ਅਭਿਆਨ* ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਢਾਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵੀਐਚਪੀ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਲਿਬਰਹਾਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2020 ਵਿੱਚ ਸੀਬੀਆਈ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਜਨਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ, ਸਾਧਵੀ ਰਿਥੰਬਰਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963
ਬੁੱਧਾਮਿੱਤਰਾ

**ਬੁੱਧਮਿੱਤਰਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Buddhamitrā;** ਜਨਮ ਲਗਭਗ 60) ਕੁਸ਼ਾਣ ਸਾਮਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਸਾਧਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀਸਤਵਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਰਵਸਤਿਵਾਦ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਉਹ ਸੰਪਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ, ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੰਮ 
ਬੁੱਧਮਿੱਤਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਲਗਭਗ 60 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਮੀਰ ਬੋਧੀ ਸਨ। ਉਹ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਸਾਧਵੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਬਾਲਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਭਿਕਸ਼ੂ ਸੀ, ਜੋ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਕੂਲ, ਸਰਵਸਤਿਵਾਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ( ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ ) ਦੇ ਪੂਰੇ ਤਿੰਨ-ਪੱਖੀ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਪੁਰਖ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਛਾਪ ਛੱਡੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਉਸਦੀ ਭਤੀਜੀ, ਜੋ ਕਿ ਧਨਵਤੀ (ਜਾਂ ਧਨਦੇਵੀ) ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਧਵੀ ਸੀ, ਨੇ 148 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਮਿੱਤਰਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਇਆ। ਸ਼੍ਰਵਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ:

ਮਹਾਰਾਜ, ਦੇਵਪੁਤਰ ਹੁਵਿਸ਼ਕ ਦੇ 33ਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ ਜਾਂ ਗਰਮੀਆਂ [ਮਹੀਨੇ] ਦੇ 8ਵੇਂ ਦਿਨ, ਨਨ ਧਨਵਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਨਨ ਬੁੱਧਮਿੱਤਰਾ ਦੀ ਭੈਣ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਾਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥਣ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ [ਮਧੁ]ਰਾਵਣਕ ਜਾਂ ਮਥੁਰਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਬੋਧੀਸਤਵ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। .....

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਨਿਮੀਸ਼ਾ ਪ੍ਰਿਆ

**ਨਿਮਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਿਆ** (ਮਲਿਆਲਮ : നിമിഷ പ്രിയ; ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਰਸ ਹੈ। ਉਹ 2017 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਮਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2018 ਤੋਂ ਯਮਨ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਪ੍ਰਿਆ ਕੋਲੇਨਗੋਡ, ਪਲੱਕੜ, ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਚਰਚ ਨੇ ਉਸਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਨਰਸਿੰਗ ਦਾ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਿਆ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਨਰਸਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ "ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ"।

2008 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਆ ਕੰਮ ਲਈ ਕੇਰਲ ਤੋਂ ਯਮਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਯਮਨ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2014 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਆ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਲੀਨਿਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਯਮਨੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯਮਨੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਭਾਈਵਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਤਲਾਲ ਅਬਦੋ ਮਹਦੀ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਵਪਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਇੱਕ ਕੱਪੜਾ ਦੁਕਾਨ ਸੀ। 2015 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਆ ਨੇ ਅਲ ਅਮਾਨ ਮੈਡੀਕਲ ਕਲੀਨਿਕ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਇੱਕ 14-ਬੈੱਡਾਂ ਵਾਲੀ ਸਹੂਲਤ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਉਧਾਰ ਲਏ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ।

ਮਾਰਚ 2015 ਵਿੱਚ ਯਮਨ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲੀਨਿਕ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਿਆ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਾਥੀ, ਮਹਿਦੀ ਨਾਲ ਵੀ ਮਸਲੇ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਪ੍ਰਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸਦਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵੀ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਏ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਿਆ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਕੋਈ ਦਖਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
2011 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਆ ਕੇਰਲਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਯਮਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 2014 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਆ ਦਾ ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਫਰਾਂਸਿਸ ਐਮ. ਵਿਦਰਸਪੂਨ

**ਫਰਾਂਸਿਸ ਮੇ ਵਿਦਰਸਪੂਨ** (8 ਜੁਲਾਈ, 1886-16 ਦਸੰਬਰ, 1973) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ, ਵਾਰ ਰੈਸਿਸਟਰਜ਼ ਲੀਗ ਦੀ ਟ੍ਰੇਸੀ ਡਿਕਨਸਨ ਮਾਈਗੈਟ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਲੀਗਲ ਐਡਵਾਈਸ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਕੱਤਰ, ਅਮੈਰੀਕਨ ਸਿਵਲ ਲਿਬਰਟੀਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਇੱਕ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਖਿਆ 
ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਮੇਅ ਵਿਦਰਸਪੂਨ ਦਾ ਜਨਮ 1886 ਵਿੱਚ ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਦੇ ਮੈਰੀਡੀਅਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸਮੈਨ ਸੈਮੂਅਲ ਐਂਡਰਿਊ ਵਿਦਰਸਪੂਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਸੂਜ਼ਨ ਈ. ਮੇਅ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।[1] ਉਸਨੇ 1909 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਇਨ ਮਾਵਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਤੇ ਮਾਈਗੈਟ 1913 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਚਲੀ ਗਈ |

## ਕੈਰਿਅਰ  ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ 
ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰਸਪੂਨ ਅਤੇ ਮਾਈਗੈਟ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਪੀਸ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਫੋਰ ਲਾਈਟਸ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ।[1][2] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਸਫਰੇਜ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦਾ ਵੀ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਬਾਰੇ ਦ ਕਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਕ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ।[3]

ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਦਰਸਪੂਨ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਲਾਬਿੰਗ ਕੀਤੀ।[1] ਉਹ 1915 ਵਿੱਚ ਐਂਟੀ-ਐਨਲਿਸਟਮੈਂਟ ਲੀਗ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ।[2] 1917 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਕੀਲ ਚਾਰਲਸ ਰੇਚਟ ਨਾਲ ਨਿਊਯਾਰਕ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਲੀਗਲ ਐਡਵਾਈਸ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਮਾਨਦਾਰ ਇਤਰਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਡਰਾਫਟ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।[3][4] ਉਹ 1919 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੈਂਫਲੇਟ, ਕੌਂਸ਼ੀਸ਼ੀਅਸ ਇਤਰਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੌਣ ਹਨ? ਦੀ ਅਗਿਆਤ ਲੇਖਕ ਸੀ।[5]

ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਦਰਸਪੂਨ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਲਾਬਿੰਗ ਕੀਤੀ।[1] ਉਹ 1915 ਵਿੱਚ ਐਂਟੀ-ਐਨਲਿਸਟਮੈਂਟ ਲੀਗ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ।[2] 1917 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਕੀਲ ਚਾਰਲਸ ਰੇਚਟ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਲੀਗਲ ਐਡਵਾਈਸ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਮਾਨਦਾਰ ਇਤਰਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਡਰਾਫਟ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।[3][4] ਉਹ 1919 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੈਂਫਲਿਟ, ਕੌਂਸ਼ੀਸ਼ੀਅਸ ਇਤਰਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੌਣ ਹਨ? ਦੀ ਅਗਿਆਤ ਲੇਖਕ ਸੀ।[5]

ਵਿਦਰਸਪੂਨ ਅਤੇ ਮਾਈਗੈਟ ਨੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ 1923 ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਵਿਰੋਧੀ ਲੀਗ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।[1] ਉਹ 1939 ਵਿੱਚ ਐਪੀਸਕੋਪਲ ਪੈਸੀਫਿਸਟ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦੇ ਚਾਰਟਰ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਜਦੋਂ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1961 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ WRL ਪੀਸ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਵਿਦਰਸਪੂਨ ਅਤੇ ਮਾਈਗੈਟ ਨੇ ਦੋ ਬਾਈਬਲੀ ਨਾਵਲ, ਦ ਗਲੋਰੀਅਸ ਕੰਪਨੀ (1928) ਅਤੇ ਆਰਮਰ ਆਫ਼ ਲਾਈਟ (1930), ਅਤੇ ਵਿਨਸੈਂਟ ਵੈਨ ਗੌਗ, ਸਟ੍ਰੈਂਜਰ ਅਪੌਨ ਅਰਥ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ, ਹੋਰ ਸਾਹਿਤਕ ਸਹਿਯੋਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲਿਖੇ। [1][2]

ਆਪਣੇ ਅੱਸੀਵਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਵਿਦਰਸਪੂਨ ਨੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਯੁੱਧ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬ੍ਰਾਇਨ ਮਾਵਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। [1]

## ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ 
ਵਿਦਰਸਪੂਨ ਸੱਠ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟ੍ਰੇਸੀ ਡੀ. ਮਾਈਗੈਟ ਨਾਲ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਰੂਸਟਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਤੇ ਫਿਲਾਡੇਲਫੀਆ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।[1] ਇਹ ਜੋੜਾ ਐਪੀਸਕੋਪਲ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।[2] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ, 1973 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਫਿਲਾਡੇਲਫੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਈ; ਵਿਦਰਸਪੂਨ 87 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ।[3] ਜੋੜੇ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ਾਤ ਸਵਾਰਥਮੋਰ ਕਾਲਜ ਪੀਸ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।[4]

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1973
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1886
ਮੁਨੀ ਪ੍ਰਣਮਯ ਸਾਗਰ

ਮੁਨੀ ਪ੍ਰਣਾਮਯਸਾਗਰ ਇੱਕ ਦਿਗੰਬਰ ਸੰਤ ਹੈਂ ਜੋ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਜੀ ਤੋਂ ਹੈਂ। ਮੁਨੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਕਈ ਜੈਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ, ਕਈ ਮੌਲਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਰਧਮਾਨ ਭਜਨ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਨੀ ਚੰਦਰਸਾਗਰ ਜੀ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣਾ ਹੋਇਆ। 14 ਮਈ 2018 ਨੂੰ ਮਹਾਵੀਰ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿਖੇ ਦੋਵਾਂ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵਰਧਮਾਨ ਸੂਤਰ ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।

## ਲਿਖਤਾਂ 
ਮੁਨੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਕਈ ਦਿਗੰਬਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਮੌਲਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ :-

* ਸਤਸੰਖਿਆਦੀ ਅਨੁਯੋਗ ਦ੍ਵਾਰ
* ਸਲੇਖਣਾ /ਸੰਥਾਰਾ ਕਿਆ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਹੈ?
*
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿਗੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਨ ਮੁਨੀ
ਪੁਤਲੀਬਾਈ (ਡਕੈਤ)

**ਪੁਤਲੀ ਬਾਈ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Putli Bai;** ਹਿੰਦੀ: पुतली बाई) (1926 ਜਾਂ 1929 - 1958) ਇੱਕ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਔਰਤ ਡਾਕੂ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ " **ਭਾਰਤੀ ਡਾਕੂ ਰਾਣੀ** " ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਡਾਕੂ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਡਕੈਤੀ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚੰਬਲ ਘਾਟੀ ਸੀ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਰਿਹਾ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਡਾਕੂ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਡਕੈਤੀ - ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ - ਉਸਦਾ ਆਖਰੀ ਸਹਾਰਾ ਬਣ ਗਈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨੱਚਣ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ, ਉਸਨੂੰ ਪੁਤਲੀਬਾਈ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਨਾਮ ਇੱਕ ਆਮ ਭਾਰਤੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨੱਚਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਨੁਮਾਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੱਖ ਦੀਆਂ ਪੁਤਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖਿਸਕਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਾਮ ਹੈ।

## ਅਗਵਾ 
ਸੁਲਤਾਨਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨੇ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਪੁਤਲੀ ਨਾਚ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਲਗਭਗ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੁਲਤਾਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਔਰਤਾਂ ਬੁਰੀ ਪਰਤਾਵੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਲਿਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਪੁਤਲੀਬਾਈ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵਹਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਧੌਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੁਤਲੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਵਾਰ ਬਚ ਨਿਕਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਚੁਣਿਆ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ (ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਵੇਸਵਾਘਰ) ਹੇਠ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਬੋਰ ਅਤੇ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਟੈਨੋ 
ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੋਇਆ। ਪੁਤਲੀਬਾਈ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਤੰਨੋ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਉਸਨੂੰ ਆਗਰਾ ਦੇ ਅਸ਼ਗਰੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ।

## ਮੌਤ 
ਇੱਕ ਦਿਨ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੁਤਲੀ ਦੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਕੂਹਣੀ ਤੋਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਸਿਹਤਯਾਬੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੱਲਾ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਹਰੇਕ ਛਾਪੇਮਾਰੀ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾੜੀ ਪਹਿਨਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਖੂਨ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਦਾਗ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਬਚਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ। , ਪੁਤਲੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਰਾਈਫਲ ਫੜੀ, ਆਪਣੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਫੜੀ, ਉਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸਹੀ ਸੀ। ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪੁਤਲੀ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਪਛਾਣਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਫਵਾਹ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨਾ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ।

23 ਜਨਵਰੀ, 1958 ਨੂੰ, ਬਾਈ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੰਬਲ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਵਗਦੀ ਕੁੰਵਾਰੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਨੱਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਦੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਘਸੀਟ ਕੇ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1958
ਕਮਲੰਬਾ ਸਮਰਕਸ਼ਥੂ

ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ (1776-1836) ਦੁਆਰਾ **ਕਮਲੰਬਾ ਨਵਵਰਨਾ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ** ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਰਨਾਟਕੀ  ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹਨ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਬਲਕਿ ਹਿੰਦੂ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਅਦਵੈਤਿਕ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਤੰਤਰੀ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝਾਤ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੰਫਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਗ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਬੈਠਣ ਲਈ ਜਾਂ ਧਿਆਣ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਨਮਾਨ ਯੋਗ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਕਮਲਾਂਬਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ।

## ਦੇਵੀ ਕਮਲਾਂਬਾ 
ਕਮਲੰਬਾ ਨਵਵਰਨਾ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤਿਰੂਵਰੂਰ ਵਿਖੇ ਤਿਆਗਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਦੇਵੀ ਕਮਲੰਬਾ ਉੱਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨਤ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱੱਚ ਬੈਠੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਡੂੰਘੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਇੱਕ ਯੋਗਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ।
ਗਿਆਨਮਤੀ

**ਗਿਆਨਮਤੀ ਮਾਤਾ ਜੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Gyanmati Mataji**) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂ *ਆਰਯਿਕਾ* (ਨਨ) ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿਖੇ ਜੰਬੂਦੀਪ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਅਯੋਦਿਆ ਜੈਨ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੰਗੀ ਤੁੰਗੀ ਵਿਖੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਜੈਨ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਗਿਆਨਮਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1934 ਨੂੰ ਮੋਹਿਨੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਚੋਟੇਲਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਜੈਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਰਾਬੰਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਟਿਕੇਤ ਨਗਰ ਵਿੱਚ 1934 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ *ਪਦਮਨੰਦੀ ਪੰਚਵਿੰਸ਼ਟਿਕਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਜੋ* ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੈਨ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2 ਅਕਤੂਬਰ 1952 ਨੂੰ, ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਗੰਬਰਾ ਜੈਨ ਆਚਾਰੀਆ ਦੇਸ਼ਭੂਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਬਾਰਾਬੰਕੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਗਿਆਨਮਤੀ ਨੇ ਕਟੰਤਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਲਿਪੀ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਈਂਡਰਾ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਗ੍ਰਾਮਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਗੋਮਤਸਰ, ਅਸ਼ਟਸਹਸ੍ਰੀ, ਤੱਤਵਰਥ ਵਰਤਿਕਾ (ਰਾਜਵਰਤਿਕਾ), ਮੂਲਾਚਾਰ, ਤ੍ਰਿਲੋਕਸਰ, ਸਮਯਸਾਰਾ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਜੈਨ ਸਾਹਿਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਪੜਚੋਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਿੰਦੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਕੰਨੜ, ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਉਹ ਅਕਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਆਚਾਰੀਆ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

## ਲੇਖਕ 
ਗਿਆਨਮਤੀ ਨੇ "ਸਹਸਤ੍ਰਨਮ" ਦੇ 1008 ਮੰਤਰ ਲਿਖਣ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਕਸ਼ੁੱਲਿਕਾ ਜਾਂ ਜੈਨ ਸਾਧਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਜੈਨ ਸਾਹਿਤ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਕੀਤਾ। ਗਿਆਨਮਤੀ 1969 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥ ਨਿਆਯ-ਅਸ਼ਟਸਹਸ੍ਰੀ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਭ ਹਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਖੰਡਾਂ ਤੱਕ, 450 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਰਚੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 200 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ  ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੋਵਾਂ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਤਖੰਡਗਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੂਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਟੀਕਾ (ਟਿੱਪਣੀ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। 

* ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 5 ਫਰਵਰੀ 1995 ਨੂੰ ਅਵਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਫੈਜ਼ਾਬਾਦ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼ (ਡੀ. ਲਿਟ.) ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।
* ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ 8 ਅਕਤੂਬਰ 1998 ਨੂੰ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿਖੇ।

## ਆਰਯਿਕਾ ਵਜੋਂ ਦੀਖਿਆ 
ਸ਼ਾਂਤੀਸਾਗਰ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮਾਧੋਰਾਜਪੁਰਾ ਵਿਖੇ 1956 ਦੇ ਵੈਸਾਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੂਜ 'ਤੇ ਵੀਰਸਾਗਰ ਦੁਆਰਾ ਆਰਿਕਾ ਦੇ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
[thumb| ਜੰਬੂਦਵੀਪ, [ਹਸਤਨਾਪੁਰ|ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ]]

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਸਤੂਰ ਏ. ਜੀ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ

thumb|ਸਤੂਰ ਏ. ਜੀ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ
**ਸਤੂਰ ਏ. ਜੀ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ**, (1916-1977) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਅਰਿਆਕੁਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਾਨੁਜ ਅਯੰਗਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਜੀ. ਐੱਨ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਅਤੇ ਮਦੁਰੈ ਮਨੀ ਅਈਅਰ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁੱਧ, ਨਿਰਵਿਘਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਰੂਗਾ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। 

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਸਤੂਰ ਏ. ਜੀ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਗਰਈ, ਤਿਰੂਚਿਰਾਪੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਸ਼ਾਸਤਰੀਗਲ ਅਤੇ ਥੈਲਾਮਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੁਧੁਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਤੂਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਨਾਲ ਰਹੇ ਅਤੇ "ਭਜਨ ਗੋਸ਼ਠਿਆਂ" ਦੇ ਭਗਤੀ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਏ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅੰਨਾਮਲਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚਿਦੰਬਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਰੂਵੈਯਾਰੂ ਸਬਸਾ ਅਈਅਰ, ਤੰਜਾਵੁਰ ਪੋਨਈਆ ਪਿਲਾਈ, ਟਾਈਗਰ ਵਰਦਾਚਾਰੀਆਰ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਉੱਘੇ ਮਾਸਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਾਲੀਮ  ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1936 ਵਿੱਚ ਅੰਨਾਮਲਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤ ਭੂਸ਼ਣਮ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਰੂਵਾਈਰੂ ਸਭਸਾ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ਤੰਜਾਵੁਰ ਪੋਨਈਆ ਪਿਲਾਈ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਉੱਘੇ ਦਿੱਗਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
[thumb|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [ਸੀ ਐਨ ਅੰਨਾਦੁਰੈ|ਸੀ. ਐਨ. ਅੰਨਾਦੁਰਾਈ ਤੋਂ "ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਾ ਸਿਗਾਮਨੀ" ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ।]]

## ਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ 
[thumb|ਉਮਯਾਲਪੁਰਮ ਕੇ. ਸ਼ਿਵਰਮਨ ਅਤੇ [ਲਾਲਗੁਡੀ ਜੈਰਮਨ(ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਲਾਲਗੁਡੀ ਜੀ. ਜੈਰਮਨ ਨਾਲ।]]
ਅਰਿਆਕੁਡੀ ਰਾਮਾਨੁਜ ਅਯੰਗਰ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1937 ਵਿੱਚ ਤਿਰੂਵੈਯਾਰੂ ਵਿੱਚ ਸਤਗੁਰੂ ਤਿਆਗਰਾਜ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੌਜਵਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਬਰਾਮਣੀਅਮ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ (ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਵੇਂਗਲਾ ਕੁਰਲ) ਜਿਸ ਨੂੰ "ਰਵਾਈ ਸਰੀਰਮ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਗਮਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰੁਗ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ  ਲਫ਼ਜ਼ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੀਤ ਵਿੱਚ "ਭਵ" ਦਾ ਅਰਥ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਉਸ ਦੀ "ਬਾਨੀ" ਜਾਂ "ਪੱਟੰਧੀਰਾਮ" ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

"ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾਵਾਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਗ ਅਲਾਪਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਲਵੀ ਵਿਸਤਾਰ ਮੁਹਾਰਤ, ਲਕਸ਼ਨਾ-ਲਕਸ਼ਯ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਮਨੋਧਰਮ ਦੀ ਉੱਚ ਪੰਧਰੀ ਕਲਾਤਮਕ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਮਾਸਟਰਪੀਸ ਸਨ" 

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ  ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਜੀ. ਐਨ. ਬੀ., ਮਦੁਰੈ ਮਨੀ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ਅਰਿਆਕੁਡੀ ਰਾਮਾਨੁਜਾ ਅਯੰਗਰ ਦਾ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੌਮੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਸਿਰਫ ਸਰਬੋਤਮ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਏ. ਜੀ. ਐੱਸ. ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।

## ਸ਼ਗਿਰਦ 
ਏ. ਜੀ. ਐੱਸ. ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਗੁਰੂ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਗਿਰਦਾਂ  ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੇਲੇ ਸਿਰਕਾਜ਼ੀ ਵੀ. ਆਰ. ਸੁਬਰਾਮਣੀਅਮ, ਸਿਰਕਾਜ਼ੀ ਆਰ. ਜੈਰਾਮਨ, ਮੁਸਿਰੀ ਰੰਗਰਾਜਨ, ਸਿਤਾਮਨੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ, ਸੁਲੋਚਨਾ ਪੱਟਬੀਰਮਨ, ਤਿਰੂਚੀ ਐੱਨ. ਨਟਰਾਜਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਟੀਆਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸੁੰਦਰਮ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਲਲਿਤਾ ਸੰਥਾਨਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਭੁਵਨ ਰਾਜਾਗੋਪਾਲਨ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀ. ਆਰ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਸਿਰਕਾਝੀ ਆਰ. ਜੈਰਮਨ, ਮੁਸਰੀ ਰੰਗਰਜਨ, ਸਿਤਾਮਣੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਅਤੇ ਸੁਲੋਚਨਾ ਪਟਬੀਰਮਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ (ਯੂ. ਐੱਸ. ਏ.) ਉਮਾ ਕੁਮਾਰ (ਸਵਿੱਟਜ਼ਰਲੈਂਡ) ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਮਾਰਥਿਨਮ (ਆਸਟਰੇਲੀਆ) ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਸਿਖਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। 
thumb|ਮਹਾਰਾਜਾਪੁਰਮ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਅਈਅਰ, ਸੇਮਮੰਗੁਡੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ਅਰਿਆਕੁਡੀ ਰਾਮਾਨੁਜਾ ਅਯੰਗਰ ਨਾਲ।

## ਸੰਗੀਤ 
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਸਿਰਫ ਦੋ ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕੈਸੇਟ ਬਚੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1916
ਐਮ. ਐਸ. ਅਨੰਤਰਮਨ (ਵਾਇਲਨ ਵਾਦਕ)

**ਮਾਇਲਾਪੁਰ ਸੁੰਦਰਮ ਅਨੰਤਰਮਨ** ( ਜਨਮ 26 ਅਗਸਤ 1924- ਦੇਹਾਂਤ 19 ਫਰਵਰੀ 2018) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਰਨਾਟਕੀ  ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਸਨ। ਉਹ ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਪਾਰੂਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ  ਸਮਰਥਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲੈਮਾਮਣਿ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਅਨੰਤਰਮਨ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਅਗਸਤ 1924 ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਰਾਵੁਰ, ਅਲੁਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ  ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਾਰੂਰ ਸੁੰਦਰਮ ਅਈਅਰ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਸਨ। ਅਈਅਰ, 1932 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਤੋਂ ਚੇਨਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਅਨੰਤਰਮਨ ਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸੁੰਦਰਮ ਅਈਅਰ ਤੋਂ ਵਾਇਲਿਨ ਸਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਨੇ ਅਨੰਤਰਮਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਐਮ. ਐਸ. ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤੀਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਰਾਮਨਾਥਸਵਾਮੀ ਮੰਦਰ, ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਸਵਾਮੀ ਮੰਦਿਰ, ਤਿਰੂਚੇਂਦੂਰ ਅਤੇ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਿਨ ਯੁਗਲ ਤੌਰ ਤੇ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਿਟਸਬਰਗ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਇਲਿਨ ਸਿਖਾਇਆ।

ਉਹਨਾਂ  ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਐਮ. ਐਸ. ਸੁੰਦਰੇਸ਼ਵਰਨ ਅਤੇ ਐਮ. ਏ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ ਵੀ ਕਰਨਾਟਕ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਐਮ. ਏ. ਭਾਗੀਰਥੀ ਇੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।

ਉਹਨਾਂ  ਦੀ ਮੌਤ 19 ਫਰਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਅਪਾਰਸਵਾਮੀ ਕੋਇਲ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਮਾਇਲਾਪੁਰ, ਚੇਨਈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
* ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 1998 
* ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦਾ ਕਲੈਮਮਾਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇਯਾਲ ਇਸਾਈ ਨਾਟਕ ਮਨਰਾਮ 
* ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਟੀ. ਟੀ. ਕੇ. ਅਵਾਰਡ 1996 
* ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਾ ਆਚਾਰੀਆ 
* ਉਹ ਅਸਥਾਨਾ ਵਿਦਵਾਨ (ਕਾਂਚੀ ਕਾਮਕੋਟੀ ਪੀਠਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨ) ਸੀ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ
ਹਾਟਕੰਬਰੀ ਰਾਗ

ਹਾਟਕੰਬਰੀ (ਬੋਲ ਚਲ ਵਿੱਚ  ਹਟਕੰਬਾਰੀ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72 ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 18ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਜੈਸ਼ੁੱਧਮਾਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ ਸ਼ਾਦਜਮ ਦੇ ਨਾਲ *ਹਾਟਕੰਬਰੀ* ਰਾਗ
ਇਹ ਤੀਜੇ *ਚੱਕਰ ਅਗਨੀ* ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਅਗਨੀ-ਸ਼ਾ* ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ- *ਸਾ ਰਾ ਗੁ ਮਾ ਪਾ ਧੁ ਨੂੰ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ1 ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ3 ਨੀ3 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ3 ਪ ਮ1ਗ3 ਰੇ1 ਸ [b] 

(ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ *ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ, ਸ਼ਤਰੂਥੀ ਧੈਵਤਮ, ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਰੋਹ ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ) ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਵਿਸ਼ਵੰਬਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ* ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 54ਵਾਂ ਮੇਲਾ ਹੈ।

## ਅਸਮਪੂਰਨਾ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ 
**ਜੈਸ਼ੁੱਧਮਾਲਵੀ** ਵੈਂਕਟਮਾਖਿਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ ਮੂਲ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 18ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ। ਸਕੇਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ  ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਕੇਲ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ *ਸ਼ਾਡਵ-ਸੰਪੂਰਨਾ* ਰਾਗ ਹੈ। ਅਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ 6 ਸੁਰ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ(ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ 7 ਸੁਰ *ਵਕਰਾ ਪ੍ਰਯੋਗਾ ਅਨੁਸਾਰ* ਲਗਦੇ ਹਨ। 

* ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ1 ਗ3 ਮ1 ਪ ਨੀ3 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ3 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ1 ਸ 

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
*ਹਾਟਕੰਬਰੀ* ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਇਸ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਏ ਹਨ। *ਹਾਟਕੰਬਰੀ* ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਹਾਟਕੰਬਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨਃ

* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ *ਨਰਹਰਿਮ*
* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਅਲਾਲਗਾਦਾ*
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰਕਸ਼ਾਸੁਮਮ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪਾਥੇ।

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਾਟਕੰਬਰੀ ਦੇ ਨੋਟ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ, ਅਰਥਾਤ ਗਾਵੰਭੋਦੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਹਾਟਕੰਬਰੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਣ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਨਾਲ *ਹਾਟਕੰਬਰੀ* ਸਕੇਲ
ਇਹ ਤੀਜੇ *ਚੱਕਰ ਅਗਨੀ* ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ *ਅਗਨੀ-ਸ਼ਾ* ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰਾ ਗੁ ਮਾ ਪਾ ਧੁ ਨੂੰ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ1 ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ3 ਨੀ3 ਸੰ [ਏ] 
* ਅਵਰੋਹਣਃਸੰ ਨੀ3 ਧ3 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ1 ਸ [ਬੀ] 

(ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ *ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ, ਸ਼ਤਰੂਥੀ ਧੈਵਤਮ, ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ (ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵੰਬਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ* ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 54ਵਾਂ ਮੇਲਕਰਤਾ ਹੈ।
## ਨੋਟਸ
ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਮਨਸੂਰ

**ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਮਨਸੂਰ** (ਜਨਮ 16 ਦਸੰਬਰ 1942-ਦੇਹਾਂਤ 1 ਮਈ 2022) ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਉਹ ਗਾਇਕ ਮਲਿਕਾਰਜੁਨ ਮਨਸੂਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਗਿਰਦ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਮਨਸੂਰ ਦਾ ਜਨਮ ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਮਲਿਕਾਰਜੁਨ ਮਨਸੂਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਾਰਦ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਯੁਵਾ ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੌਂਸਲ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ 'ਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਐੱਮ. ਏ. ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਐਮ. ਏ. ਕੀਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਮਨਸੂਰ ਨੇ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਬਣਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਿਯਮਤ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਨਸੂਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 35 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜਾਇਆ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਧਾਰਵਾੜ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀ ਜੀ ਸੇਂਟਰ ਗੁਲਬਰਗਾ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵੀ ਪੜਾਈ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਔਰਨ ਵੋਕਲ ਸਪੋਰਟ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੱਕਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਕਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਪੁਰਸਕਾਰ (1997) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਨਰੂਤਿਆ ਅਕਾਦਮੀ (2005-2008) ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਕਲਾਸ਼ਰੀ ਗੌਰਵ ਅਵਾਰਡ (2009) ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਮਾਨਵ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 7 ਸਤੰਬਰ 2009 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ, ਇਨ ਦ ਫੁਟਸਟੈਪਸ ਐਂਡ ਬਿਓਂਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ 60 ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।

ਸੰਨ 2012 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਨਸੇਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਚੇਨਈ ਦੁਆਰਾ ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾ ਖਾਨ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਸੰਨਾ ਭਾਰਮੰਨਾ ਸਮਾਰਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਨਵਰਸ ਕਾੱਨੜਾ

ਨਵਰਸ ਕਾੱਨੜਾ ਜਾਂ **ਨਵਰਸਕੰਨਾਡਾ** ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ ਹੈ (28ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ *ਹਰਿਕੰਭੋਜੀ* ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਰਾਗ ) । ਇਹ ਰਾਗ ਸਾਜ਼ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ *ਵੀਨਾ* ਅਤੇ ਬੰਸਰੀ ਲਈ । ਇਹ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਲ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਵੀ ਢੁਕਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ ਉੱਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਪੈਮਾਨਾ
right|thumb|300x300px|C ਉੱਤੇ ਸ਼ਡਜਾਮ ਨਾਲ ਉਤਰਦਾ ਸਕੇਲ
ਨਵਰਸ ਕਾੱਨੜਾ ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ(ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ *ਰਿਸ਼ਭਮ, ਧੈਵਤਮ* ਜਾਂ *ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਅਵਰੋਹ(ਊਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ) *ਪੰਚਮ* ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਵਰੰਤਰ-ਸ਼ਾਡਵ ਰਾਗਮ ਹੈ (4 ਨੋਟ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 6 ਉਤਰਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੰਚ) । ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ

* ਅਰੋਹ: ਸ ਗ3 ਮ1 ਪ ਸੰ[a]  
* ਅਵਰੋਹ: ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਮ1 ਗ3 ਰੇ2 ਸ{b}    

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਸ਼ਡਜਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ ਅਤੇ *ਪੰਚਮ* ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਸਿਕੀ ਨਿਸਸ਼ਾਦਮ, ਚੱਤੁਸ੍ਰੁਥੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ ਚੱਤੁਸਰੂਥੀ ਰਿਸ਼ਭਮ ਨੂੰ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ *ਪੰਚਮ* ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ, ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਨਵਰਸ ਕਾੱਨੜਾ ਰਾਗਮ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ *ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ* ਹਨ।

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਨਿੰਨੂ ਵਿਨਾ ਨਾਮਾ ਡੇਂਦੂ ਅਤੇ *ਪਲੁਕੂ ਕੰਤਾ*
* ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ ਦੁਆਰਾ *ਨਾਨ ਓਰੁ ਵਿਲਾਇਤੂ*ਤਾਮਿਲ
* ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ *ਵੰਦੇ ਸਦਾ ਪਦਮਨਾਭਮ*
* *ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਦੁਰਿਤਾ ਨਿਵਾਰਿਨੀ*-ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਕੰਨਡ਼ ਵਿੱਚ

## ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਣ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ ਉੱਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਪੈਮਾਨਾ
right|thumb|300x300px|C ਉੱਤੇ ਸ਼ਡਜਾਮ ਨਾਲ ਉਤਰਦਾ ਸਕੇਲ
*ਨਵਰਸ ਕਾਨੜਾ* ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ(ਅਰੋਹ) ਵਿੱਚ *ਰਿਸ਼ਭਮ, ਧੈਵਤਮ* ਜਾਂ *ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ , ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ (ਅਵਰੋਹ) ਵਿੱਚੋਂ *ਪੰਚਮ* ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ । ਇਹ ਇੱਕ ਸਵਰੰਤਰ-ਸ਼ਾਡਵ ਰਾਗਮ ਹੈ (4 ਨੋਟ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ(ਅਰੋਹ) ਵਿੱਚ ਅਤੇ 6 ਉਤਰਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ(ਅਵਰੋਹ) ਵਿੱਚ ਲਗਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ) ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈਃ

* ਅਰੋਹ : ਸ ਗ3 ਮ1 ਪ ਸੰ [ਏ]  
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਮ1 ਗ3 ਰੇ2 ਸ [ਬੀ]   

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਸ਼ਾਡਜਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ ਅਤੇ *ਪੰਚਮ* ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਸਿਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ, ਚੱਤੁਸ੍ਰੁਥੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ ਚੱਤੁਸਰੂਥੀ ਰਿਸ਼ਭਮ ਨੂੰ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ *ਪੰਚਮ* ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ, ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ।
## ਨੋਟਸ
ਸ਼ਮੀਮ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ(ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਕ)

**ਸ਼ਮੀਮ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ** (ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1938-ਦੇਹਾਂਤ 14 ਫਰਵਰੀ 2012) ਇੱਕ ਸਿਤਾਰਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਮੈਹਰ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ।

ਉਸ ਦੀ ਏਕਲ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 29 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਸ਼ਮੀਮ ਨੇ ਕਾਰਨੇਗੀ ਹਾਲ, ਲਿੰਕਨ ਸੈਂਟਰ, ਗ੍ਰਿਫਿਥ ਸੈਂਟਰ, ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੱਡੀ ਰਿਚ, ਅਤੇ ਪਾਲ ਹੌਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ  ਹੋਏ ਸਨ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਸ਼ਮੀਮ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1938 ਨੂੰ ਬਡ਼ੌਦਾ, ਗੁਜਰਾਤ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਮੀਮ ਅਹਿਮਦ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਖਾਨ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਆਗਰਾ ਘਰਾਨੇ ਦੇ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਉਸਤਾਦ ਫ਼ੈਯਾਜ਼ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਮੇਨੂਡੋ (ਸਟੂ)

***ਮੇਨੂਡੋ***  ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਸਟੂ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰ ਅਤੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਜਿਗਰ ਨੂੰ ਟਮਾਟਰ ਦੀ ਚਟਣੀ ਵਿੱਚ ਗਾਜਰ ਅਤੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਮੈਕਸੀਕਨ ਪਕਵਾਨ ਦੇ ਉਲਟ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਈਪ, ਹੋਮਿਨੀ ਜਾਂ ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਦੀ ਚਟਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ।
right|thumb|229x229px| ਮੇਨੂਡੋ ( ਸਾਸਮੁਆਨ )
right|thumb| ਬਿਕੋਲ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਮੇਨੂਡੋ

## ਵੇਰਵਾ 
ਇਹ ਡਿਸ਼ ਲਸਣ, ਪਿਆਜ਼, ਟਮਾਟਰ, ਸੂਰ ਦਾ ਮਾਸ, ਜਿਗਰ (ਸੂਰ ਜਾਂ ਬੀਫ), ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਆਲੂ, ਸੌਗੀ, ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਗਾਜਰ, ਹਰੀ ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ, ਸੋਇਆ ਸਾਸ, ਸਿਰਕਾ ਜਾਂ ਕੈਲਾਮਾਂਸੀ, ਅਤੇ ਟਮਾਟਰ ਦੀ ਚਟਣੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਮਕ ਅਤੇ ਮਿਰਚ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਆਦੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਇਹ *ਕਰਿੰਦੇਰੀਆ* ਜਾਂ *ਕਰਿੰਦੇਰੀਆ* (ਛੋਟੀਆਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬਜਟ-ਅਨੁਕੂਲ ਭੋਜਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੋਟਲਕਸ ਜਾਂ ਬੁਫੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਡਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਸਤੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਵਾਕਨਾਟੋਏ 
***ਵਾਕਨਾਟੋਏ***, ਜਿਸਨੂੰ '*ਮਰੀਕੀਨਾ *ਮੇਨੂਡੋ'''* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਫਿਲੀਪੀਨੋ ਸੂਰ ਦਾ ਸਟੂਅ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਲੀਪੀਨੋ *ਮੇਨੂਡੋ'' ਸਟੂਅ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਮਰੀਕੀਨਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰ ਦੇ ਮਾਸ ਅਤੇ ਸੂਰ ਦੇ ਜਿਗਰ ਦੇ ਕਿਊਬ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੌਸੇਜ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ *ਚੋਰੀਜ਼ੋ ਡੀ ਬਿਲਬਾਓ* ), ਲਾਲ ਅਤੇ ਹਰੀਆਂ ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚਾਂ, ਟਮਾਟਰ, ਲਸਣ, ਪਿਆਜ਼, ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਚਾਰ ਦਾ ਸੁਆਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਟਮਾਟਰ-ਅਧਾਰਤ ਸਾਸ ਵਿੱਚ ਨਮਕ, ਮਿਰਚ, ਮੱਛੀ ਦੀ ਚਟਣੀ ਅਤੇ ਬੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਕਨਾਟੋਏ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਲੂ ਅਤੇ ਗਾਜਰ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਮੇਨੂਡੋ*, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਅਫਰੀਤਾਡਾ
* ਇਗਾਡੋ
* ਸਦੀਵੀ
* guisantes ਵਿੱਚ ਹੋਟਲ
* ਸੂਰ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਸਟੂਅ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਮੇਚਾਡੋ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਟੋਂਕਾਟਸੂ

**ਟੋਂਕਾਟਸੂ** ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਪਕਵਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਰੈੱਡ, ਡੂੰਘੀ-ਤਲੇ ਹੋਏ ਸੂਰ ਦਾ ਕੱਟਲੇਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਂਕੋ (ਰੋਟੀ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ) ਨਾਲ ਲੇਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਤਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ ਫਿਲਟ ਅਤੇ ਲੋਇਨ। ਟੋਂਕਾਟਸੂ ਕਾਟਸੂ ਕਰੀ ਅਤੇ ਕਾਟਸੁਡੋਨ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦਾ ਅਧਾਰ ਵੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 
*ਟੋਂਕਾਟਸੂ* ਸ਼ਬਦ ਚੀਨ-ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ਬਦ *ਟੋਂ* ( ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸੂਰ", ਅਤੇ *ਕਾਤਸੂ* (), ਜੋ ਕਿ *ਕਟਸੁਰੇਤਸੂ* ( ਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਹੈ। ),  ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ "ਕਟਲੇਟ" ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ, ਜੋ ਕਿ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਬਦ  ਤੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਟੋਂਕਾਟਸੂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮੀਜੀ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਪਕਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ *ਕੋਟੇਲੇਟ ਡੇ ਵੀਓ* ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਪਕਵਾਨ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਵੀਲ ਕਟਲੇਟ ਜੋ ਬਰੈੱਡਕ੍ਰੰਬਸ ਵਿੱਚ ਲੇਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਖਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੈਨ ਵਿੱਚ ਤਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੂਰਪੀਅਨ *ਕਾਤਸੁਰੇਤਸੂ* (ਕਟਲੇਟ ਲਈ ਉਧਾਰ ਸ਼ਬਦ / ਗੈਰਾਈਗੋ ) ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੀਫ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਸੂਰ ਦਾ ਵਰਜਨ 1899 ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਰੇਂਗੇਟੀ ਨਾਮਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਯੋਸ਼ੋਕੂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ — ਯੂਰਪੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੇ ਜਾਪਾਨੀ ਸੰਸਕਰਣ ਜੋ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਖੋਜੇ ਗਏ ਸਨ — ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ *ਕਾਤਸੁਰੇਤਸੂ* ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ *ਕਾਤਸੂ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 

## ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਪਰੋਸਣਾ 
ਮਾਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਮਕੀਨ, ਮਿਰਚਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਟੇ ਵਿੱਚ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਘੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁੱਟੇ ਹੋਏ ਆਂਡੇ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਕੋ ( ਰੋਟੀ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ) ਨਾਲ ਲੇਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਫਿਰ ਟੋਂਕਾਟਸੂ ਨੂੰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਬੰਦ ਗੋਭੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੌਰਸਟਰਸ਼ਾਇਰ -ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਮੋਟੀ ਚਟਣੀ ਨਾਲ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਟੋਂਕਾਟਸੂ ਸਾਸ  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ *ਸੋਸੂ* (ਚਟਣੀ), *ਕਰਾਸ਼ੀ* (ਸਰ੍ਹੋਂ), ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਨਿੰਬੂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨਾਲ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ, ਮਿਸੋ ਸੂਪ ਅਤੇ *ਸੁਕੇਮੋਨੋ* ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੋਪਸਟਿਕਸ ਨਾਲ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਟੋਂਕਾਟਸੂ ਸਾਸ ਦੀ ਬਜਾਏ *ਪੋਂਜ਼ੂ* ਅਤੇ ਪੀਸਿਆ ਹੋਇਆ *ਡਾਇਕੋਨ* ਨਾਲ ਵੀ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
thumb| ਕਾਤਸੂ-ਸੈਂਡੋ (カツサンド), ਇੱਕ ਟੋਨਕਾਟਸੂ ਸੈਂਡਵਿਚ, ਇੱਕ *ਏਕੀਬੇਨ* ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਮਾਰਗਰੇਟ ਐੱਫ. ਐਕਰੋਇਡ

**ਮਾਰਗਰੇਟ ਐੱਫ. ਐਕਰੋਇਡ** (ਨੀ '''ਓ 'ਕੌਨਰ''' 15 ਜਨਵਰੀ, 1908-4 ਜੁਲਾਈ, 1995) ਪ੍ਰੋਵੀਡੈਂਸ, ਰ੍ਹੋਡ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਸੀ। ਐਕਰੋਇਡ ਨੂੰ 1971 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਵੀਡੈਂਸ ਜਰਨਲ ਦਾ ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ ਰ੍ਹੋਡ ਟਾਪੂ ਹੈਰੀਟੇਜ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਐਕਰੋਇਡ ਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰੋਵੀਡੈਂਸ, ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਹੋਪ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਐਕਰੋਇਡ ਨੇ 1929 ਵਿੱਚ ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1938 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਲਿੰਗ ਕਾਰਨ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। [1] ਫਿਰ ਉਹ ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਖਪਤਕਾਰ ਲੀਗ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੂੰ 1940 ਵਿੱਚ ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਰਾਜ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਜਰਤ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 1970 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਦੋਵੇਂ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। [1]

ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਐਕਰੋਇਡ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਜਰਤ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਮਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹ ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਰਾਜ ਲਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਨ ਦ ਸਟੇਟਸ ਆਫ਼ ਵੂਮੈਨ (ਹੁਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਨ ਵੂਮੈਨ) ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 1962 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਨ ਦ ਸਟੇਟਸ ਆਫ਼ ਵੂਮੈਨ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1968 ਵਿੱਚ, ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। [1]

ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐਕਰੋਇਡ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬੋਲਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ; ਉਸਨੇ ਯੂ.ਐਸ. ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਲੇਬਰ ਲਈ ਇੱਕ ਘੁੰਮਦੀ ਰਾਜਦੂਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। [1]

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1995
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1908
ਮੋਲੀ ਹੋਮਸ ਐਡਮਜ਼

ਮੋਲੀ ਵੇਡ ਹੋਮਜ਼ ਐਡਮਜ਼ (8 ਅਕਤੂਬਰ, 1881-14 ਦਸੰਬਰ, 1973) ਇੱਕ ਉੱਪਰੀ ਮਟਪੋਨੀ ਕਬਾਇਲੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਵਰਜੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਬਾਇਲੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ  ਵਕੀਲ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਜੀਨੀਆ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੁਆਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਰਜੀਨੀਆ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਮੋਲੀ ਵੇਡ ਹੋਮਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 1881 ਵਿੱਚ, ਅੱਪਰ ਮੈਟਾਪੋਨੀ ਕਬੀਲੇ, ਜਾਂ ਮੈਟਾਪੋਨੀ ਦੇ ਐਡਮਸਟਾਊਨ ਬੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਐਡਮਸਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। 1900 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜੈਸਪਰ ਲੇਵਿਸ ਐਡਮਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ 1923 ਤੋਂ 1973 ਤੱਕ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਕਬਾਇਲੀ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ; ਉਹ 1919 ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਰਨ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਅਤੇ 1942 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਵਿਊ ਬੈਪਟਿਸਟ ਚਰਚ ਦੀ ਖਰੀਦ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਬੱਚੇ ਸਨ।[1]

ਐਡਮਜ਼ ਮਿਸ਼ਰਤ-ਜਾਤੀ, ਅੰਸ਼ਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਕੁਝ ਸਾਂਝਾ ਵੰਸ਼ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।[1] 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਲਟਰ ਪਲੇਕਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਜੀਨੀਆ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਵਾਈਟਲ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਨੇ 1924 ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਸਲੀ ਅਖੰਡਤਾ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਐਡਮਜ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ "ਰੰਗੀਨ" ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਗੋਰੇ ਜਾਂ ਰੰਗੀਨ (ਕਾਲੇ) ਵਜੋਂ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਲੇਕਰ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਸੀ ਕਿ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਲਈ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ-ਬੂੰਦ ਨਿਯਮ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ: ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਵੰਸ਼ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਾਲੇ (ਰੰਗੀਨ) ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ।

ਉਸਨੂੰ ਰੰਗੀਨ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਐਡਮਜ਼ ਨੂੰ ਅੱਠ ਗੋਰੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।[1] ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਗੁਆ ​​ਦਿੱਤਾ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆਈਆਂ ਜਦੋਂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

ਕਬਾਇਲੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ, ਐਡਮਜ਼ ਨੇ ਖੰਭ ਬੁਣਾਈ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਕਲਾ ਜੋ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਉਪਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨੇ ਕਬਾਇਲੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਅਧਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।[1]

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਐਂਡਰਿਊ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਐਡਮਜ਼ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1974 ਤੋਂ 1985 ਤੱਕ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ; ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ, ਕੇਨੇਥ ਐਡਮਜ਼, ਨੇ ਵੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।[1][2] ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ 1971 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।[3]

ਐਡਮਜ਼ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਰਜੀਨੀਆ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[1]

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1973
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1881
ਟੂਰਟੀਅਰ

**ਟੂਰਟੀਅਰ** ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਮੀਟ ਪਾਈ ਡਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕਿਊਬੈਕ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਰੀਕ ਕੀਤੇ ਸੂਰ, ਵੀਲ ਜਾਂ ਬੀਫ ਅਤੇ ਆਲੂਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਮਾਸ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਿੱਛ ਦਾ ਮਾਸ ਜਾਂ ਹਰੀ ਦਾ ਮਾਸ ਕਈ ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਹ ਕਿਊਬੈਕ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਮਸ *ਰੇਵੇਲਨ* ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।   ਇਹ ਨਿਊ ਬਰੰਜ਼ਵਿਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਟੂਰਟ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ "ਟੂਰਟੀਅਰ" ਨਾਮ ਇਸਦੀ ਭਰਾਈ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਟੂਰਟ - ਯਾਤਰੀ ਕਬੂਤਰ ਦਾ ਫ੍ਰੈਂਚ ਨਾਮ ਜੋ ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ - ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਦੀ ਭਰਾਈ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਟੂਰਟੀਅਰ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਊਬੈਕ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਫ੍ਰੈਂਚ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪਕਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੇਨ, ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ, ਵਰਮੋਂਟ, ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ, ਅਤੇ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿਕੋਪੀ ਅਤੇ ਐਟਲਬੋਰੋ ), 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਊਬੈਕ ਤੋਂ ਆਏ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 

ਕੋਈ ਇੱਕ ਵੀ ਸਹੀ ਭਰਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਮੀਟ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੈਲਮਨ ਵਰਗੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੂਰ, ਬੀਫ, ਖਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਕਸਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਮ ਉਸ ਭਾਂਡੇ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਟੂਰਟੀਅਰ ਡੂ ਲੈਕ-ਸੇਂਟ-ਜੀਨ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਊਬੈਕ ਦੇ ਸਾਗੁਏਨੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਪਕਵਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਟੂਰਟੀਅਰ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ 
left|thumb| ਰਵਾਇਤੀ ਫ੍ਰੈਂਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੂਰ ਦਾ ਮੀਟ ਪਾਈ

### ਸਾਗੁਏਨੇ-ਲੈਕ-ਸੇਂਟ-ਜੀਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਿਊਬੈਕ 
ਸਾਗੁਏਨੇ-ਲੈਕ-ਸੇਂਟ-ਜੀਨ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਿਊਬਿਕ ਦੇ ਟੂਰਟੀਅਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਕਾਏ ਗਏ ਡੀਪ-ਡਿਸ਼ ਮੀਟ ਪਾਈ ਹਨ ਜੋ ਆਲੂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੀਟ (ਅਕਸਰ ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਜਾਂ ਟਰਕੀ ਸਮੇਤ) ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਕਿਊਬਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 

ਕਿਊਬੈਕ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ, ਟੂਰਟੀਅਰ ਦੀ ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ, *ਟੂਰਟੀਅਰ ਡੂ ਲੈਕ-ਸੇਂਟ-ਜੀਨ* ਜਾਂ *ਟੂਰਟੀਅਰ ਸਾਗੁਏਨੇਨ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੀਟ ਵਾਲੇ ਟੂਰਟੀਅਰ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਾਗੁਏਨੇ-ਲੈਕ-ਸੇਂਟ-ਜੀਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਪੀਸੇ ਹੋਏ ਮੀਟ ਵਾਲੇ ਟੂਰਟੀਅਰ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਪੇਟੇ ਅ ਲਾ ਵਿਆਂਡੇ" ("ਮੀਟ ਪਾਈ") ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ "ਟੂਰਟੀਅਰ" ਨਾਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਮ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਹੈ।

### ਮਾਂਟਰੀਅਲ 
ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਟੂਰਟੀਅਰ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਰੀਕ ਪੀਸੇ ਹੋਏ ਸੂਰ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜੋ ਕਿ ਲੱਭਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਸ ਅਕਸਰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਮੋਟਾ ਪੀਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਮੀਟ ਨੂੰ ਭੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਾਲਚੀਨੀ ਅਤੇ ਲੌਂਗ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸੁਆਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕੈਚੱਪ ਨੂੰ ਮਸਾਲੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਟੂਰਟੀਅਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮੈਪਲ ਸ਼ਰਬਤ ਜਾਂ ਗੁੜ ਜਾਂ ਕਰੈਨਬੇਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਾਲ ਵੀ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਮੂਲ ਟੂਰਟੀਅਰ ਅਤੇ ਟੂਰਟੀਅਰ ਡੂ ਲੈਕ-ਸੇਂਟ-ਜੀਨ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਸਕਰਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸੀਬੀਸੀ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿਖੇ "ਟੂਰਟੀਅਰ ਬਹਿਸ" (ਆਡੀਓ)
* ਰਵਾਇਤੀ ਟੂਰਟੀਅਰ ਲਈ ਟੂਰਟੀਅਰ ਵਿਅੰਜਨ ਵਿਅੰਜਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ