open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਕਾਰਲੋ ਬਿਓੱਟੀ

**ਕਾਰਲੋ ਬਿਓੱਟੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Carlo Biotti, 1901–1977) ਇੱਕ ਇਟਾਲਵੀ ਜੱਜ ਸੀ, ਜੋ ਮਿਲਾਨ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਉਹ 1969 ਦੀ ਪਿਆਜ਼ਾ ਫੋਂਟਾਨਾ ਵਿਸਫੋਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਟਲੀ ਦੀ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਬਿਓੱਟੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਦਾਲਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਉਹ ਮਿਲਾਨ ਅਪੀਲ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਆਂਧੀਸ਼ ਬਣਿਆ।  
1971 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਜਿਉਸੇੱਪੇ ਪੀਨੇੱਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਲੁਈਜੀ ਕਾਲਾਬਰੇਸੀ ਦੇ ਕੇਸ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ "ਰੁਚੀ ਸੰਘਰਸ਼" ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਹ ਦੋਸ਼ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਝੂਠੇ ਸਾਬਤ ਹੋਏ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਮਾਮਲੇ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਬਿਓਟੀ (Biotti) ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦਾ ਅਡੋਲ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਗਲਤ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਦਗਾ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੱਕ ਵੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜੱਜ ਦੀ ਛਵੀ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਜਾਂ ਦਬਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਬਾਹਰੀ ਦਬਾਅ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਦਾ ਇਕ ਆਈਕਾਨਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਾਨੂੰਨੀਤਾ, ਲੋਕਤੰਤਰ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਕਿਲ੍ਹਾ।

## ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ 
ਬਿਓੱਟੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪਿਆਜ਼ਾ ਫੋਂਟਾਨਾ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਛਵੀ ਇਟਲੀ ਦੇ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਨਾਇਕ" ਵਜੋਂ ਬਣ ਗਈ।  

## ਵਿਰਾਸਤ 
ਕਾਰਲੋ ਬਿਓੱਟੀ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

## ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ 
* ਜਿਉਸੇੱਪੇ ਪੀਨੇੱਲੀ
* ਲੁਈਜੀ ਕਾਲਾਬਰੇਸੀ
* ਪਿਆਜ਼ਾ ਫੋਂਟਾਨਾ ਵਿਸਫੋਟ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Treccani – Carlo Biotti  
* *Corriere della Sera* ਆਰਕੀਵ  
* *la Repubblica* ਆਰਕੀਵ
ਕਰੁਣਾ ਸ਼ੁਕਲਾ

**ਕਰੁਣਾ ਸ਼ੁਕਲਾ** (1 ਅਗਸਤ 1950 - 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021) ਭਾਰਤ ਦੀ 14ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
ਉਹ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਜਾਂਜਗੀਰ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 2013 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ 2009 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਕੋਰਬਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਚਰਨ ਦਾਸ ਮਹੰਤ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਸਨ।

ਉਸ ਨੇ 25 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਾਰਟੀ "ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਤਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ" ਸੀ।

ਕਰੁਣਾ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ।

ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ 32 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 27 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ, ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਲਖਨ ਲਾਲ ਸਾਹੂ ਨੇ 176,436 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।

ਉਸ ਨੇ 2018 ਦੀਆਂ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਰਾਜਨੰਦਗਾਓਂ ਤੋਂ ਲੜੀਆਂ, ਪਰ ਹਾਰ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਰਮਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਰਾਇਆ।

27 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2021 ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਕੋਵਿਡ-19 ਕਾਰਨ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਮੁੱਖ ਪੰਨਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) ਸੀਜ਼ਨ 19

**ਬਿੱਗ ਬੌਸ 19**, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਲੜੀਵਾਰ ਦਾ 19ਵਾਂ ਸੀਜ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 24 ਅਗਸਤ 2025 ਨੂੰ ਜੀਓ ਹੌਟਸਟਾਰ ਅਤੇ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਵਾਰ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨਗੇ।

## ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ 
### **ਰਿਲੀਜ਼** 
ਨਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਲੋਗੋ ਸਮੇਤ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਹਿਲਾ ਲੁੱਕ 25 ਜੁਲਾਈ 2025 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਸੀ। 31 ਜੁਲਾਈ 2025 ਨੂੰ, ਜੀਓ ਹੌਟਸਟਾਰ ਅਤੇ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਨੇ ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਟੀਜ਼ਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਦੀ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਥੀਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 7 ਅਗਸਤ 2025 ਨੂੰ, ਜੀਓ ਹੌਟਸਟਾਰ ਅਤੇ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਨੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਟ੍ਰੇਲਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਥੀਮ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

### **ਥੀਮ** 
ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਥੀਮ, "ਘਰਵਾਲੋਂ ਕੀ ਸਰਕਾਰ", ਇੱਕ ਸੰਸਦ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੈਟਿੰਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਗੱਠਜੋੜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੰਮਾਂ ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਫੈਸਲਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

## ਅੱਖ ਦਾ ਲੋਗੋ 
ਲੋਗੋ ਇੱਕ ਰੰਗੀਨ, ਮੋਜ਼ੇਕ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ, ਪੀਲੇ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਹਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ, ਬਹੁ-ਰੰਗੀ ਆਇਰਿਸ ਹੈ, ਜੋ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗਤ ਦੁਆਰਾ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਮੋਟਾ, ਚਿੱਟਾ ਬਾਰਡਰ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਕਿਨਾਰਾ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਥੀਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਾਰਣ 
ਬਿੱਗ ਬੌਸ 19 ਦੇ ਵੀਕਡੇ ਐਪੀਸੋਡ ਜੀਓ ਹੌਟਸਟਾਰ 'ਤੇ 9:00 ਰਾਤੀ IST 'ਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ 'ਤੇ 10:30 ਰਾਤੀ IST 'ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਹੋਵੇਗਾ।
   **ਘਰ**
 ਬਿੱਗ ਬੌਸ 19 ਦਾ ਘਰ, ਜੋ ਕਿ ਫਿਲਮ ਸਿਟੀ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਵਿੱਚ "ਕੈਬਿਨ ਇਨ ਦ ਵੁੱਡਸ" ਥੀਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਲੱਕੜ ਦੇ ਤੱਤ ਅਤੇ ਊਰਜਾਵਾਨ ਰੰਗਾ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਓਮੰਗ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਵਨੀਤਾ ਗਰੁੜ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। "ਘਰਵਾਲੋਂ ਕੀ ਸਰਕਾਰ" ਉਪ-ਥੀਮ ਘਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।[12]

ਰਹਿਣ ਦਾ ਖੇਤਰ: ਮੈਰੂਨ, ਸਰ੍ਹੋਂ, ਸੰਤਰੀ ਅਤੇ ਜਾਮਨੀ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਗੋਲਾਕਾਰ ਸੋਫਾ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਿੰਗ ਵਾਲੇ ਭੇਡ ਦੇ ਸੈਂਟਰਪੀਸ ਦੇ ਨਾਲ।[13]

ਰਸੋਈ: ਤੋਤੇ ਦੀਆਂ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੋਲਡ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵੰਤ।[12]
ਡਾਇਨਿੰਗ ਏਰੀਆ: ਰਿੱਛ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।[13]
ਬੈੱਡਰੂਮ: 15 ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰਮ ਭੂਰੇ ਰੰਗ, ਇੱਕ ਟ੍ਰਿਪਲ ਬੈੱਡ ਸਮੇਤ।[12]

ਬਾਥਰੂਮ: ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪੈਲੇਟ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤੇ ਵਾਲਪੇਪਰ।[14]
ਕਨਫੈਸ਼ਨ ਰੂਮ: ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਇੰਟਰੈਕਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਮਲਟੀਕਲਰਡ ਈਗਲ ਥੀਮ।[12]
ਜਿੰਮ: ਹਰੇ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਮਸ਼ੀਨਾਂ।[14]
ਬਾਗ਼/ਬਾਹਰੀ ਖੇਤਰ: ਨਕਲੀ ਮੈਦਾਨ, ਪੂਲ, ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਅਤੇ ਵਿਗਵੈਮ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ।[13]
ਅਸੈਂਬਲੀ ਕਮਰਾ: ਬਹਿਸਾਂ ਲਈ V-ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਸੀਟਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਸਦ ਵਰਗਾ।[12]
ਵਾਧੂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਕਮਰਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਜੇਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਿਛਲੇ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉਲਟ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਰਸ (ਟੀ ਵੀ ਚੈਨਲ) ਦੇ ਲੜੀਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਸੀਜ਼ਨ
ਸਕੁੰਤਲਾ ਲਗੂਰੀ

**ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਲਾਗੂਰੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ 2014 ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਕਿਓਂਝਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 16ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।  ਉਹ ਬੀਜੂ ਜਨਤਾ ਦਲ (ਬੀਜੇਡੀ) ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
 

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* Indian general election, 2014 (Odisha)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਡੰਡੀ

ਸੱਬਰਕੱਤੇ ਦੀ ਫੱਟੀ ਵਿਚ ਪਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੋਟੀ ਨੂੰ **ਡੰਡੀ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ|

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਸੱਬਰ ਕੱਤਾ
ਰੰਜੀਤਾ ਕੋਲੀ

**ਰੰਜੀਤਾ ਕੋਲੀ** (ਜਨਮ 9 ਮਈ 1979) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ 2019 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਭਰਤਪੁਰ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 707992 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ 61.74% ਵੋਟਾਂ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਗੰਗਾਰਾਮ ਕੋਲੀ 1991 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ ਬਯਾਨਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜੀਵਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਕੈੱਚ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2019–2024
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਮੰਡਾ ਵਿਜੈ ਮਹਾਤ੍ਰੇ

**ਮੰਦਾ ਵਿਜੇ ਮਹਾਤ੍ਰੇ** 13ਵੀਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਬੇਲਾਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਰੋਸ਼ਨਵਾਲਾ

**ਰੋਸ਼ਨਵਾਲਾ** ਪਿੰਡ ਤਹਿਸੀਲ ਧਰਮਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਦਾ ਪਿੰਡ ਨਸੀਰੇਵਾਲਾ ਤੋਂ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਧਰਮਕੋਟ ਤੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮੋਗਾ ਤੋਂ 24 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਤੇ ਮਹੱਤਤਾ 
ਇਹ ਪਿੰਡ ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੋੜ੍ਹੀ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਖਾਂ ਨਾਮੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਡੇ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਗੱਡੀ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਰੋਸ਼ਨ ਖਾਂ ਵਾਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਜੋ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ 'ਰੋਸ਼ਨਵਾਲਾ' ਪੱਕ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਇਹ ਪਿੰਡ ਬਿਲਕੁਲ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਆਏ ਜੱਟ ਦਰਜ਼ੀ ਸਿੱਖ ਘੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਸੀਤ ਹੈ। ਮਸੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਕਫ ਬੋਰਡ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਨਾਜ ਮੰਡੀ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰੋਸ਼ਨਵਾਲਾ ਤੋਂ ਇਜ਼ਤ ਵਾਲਾ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਨਟਰਾਜਨ

**ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਨਟਰਾਜਨ** (ਜਨਮ 23 ਜੁਲਾਈ 1973) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ 2009 ਤੋਂ 2014, ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਲ, ਤੱਕ ਮੰਦਸੌਰ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਉਸ ਨੂੰ 14 ਫਰਵਰੀ 2025 ਨੂੰ ਏਆਈਸੀਸੀ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਇੰਚਾਰਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਨਟਰਾਜਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਜੈਨ ਦੇ ਬਿਰਲਾਗ੍ਰਾਮ ਨਾਗਦਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਇੰਦੌਰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਅਹਿਲਿਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਰਤਲਾਮ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਐਨਐਸਯੂਆਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ "1857-ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਪੇਖ" ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ "ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ" ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ ਹੈ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
### ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ 
ਉਸ ਨੇ 1999-2002 ਤੱਕ NSUI ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 2002-2005 ਤੱਕ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ AICC ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

### 2009 ਚੋਣਾਂ 
ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 2009 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਦਸੌਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 30,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਾਜਪਾ ਵਿਰੋਧੀ ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਰਾਇਣ ਪਾਂਡੇ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ, ਜੋ 1971 ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ "ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਚੋਣਾਂ" ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਉਸ ਨੇ ਅਮਲਾ, ਜਨਤਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

### 2014 ਚੋਣਾਂ 
ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੰਦਸੌਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਦੇ ਸੁਧੀਰ ਗੁਪਤਾ ਨੇ 300,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਗਏ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਰਾਹੀਂ 'ਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰ' ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸੁਰੇਂਦਰ ਸੇਠੀ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਵਿੱਚ ਧਾਂਦਲੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

### 2019 ਚੋਣਾਂ 
ਉਸ ਨੇ 2019 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਦਸੌਰ ਸੀਟ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਚੋਣ ਲੜੀ ਪਰ 2014 ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਦੁਹਰਾਈ ਵਿੱਚ ਸੁਧੀਰ ਗੁਪਤਾ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ।

## ਵਿਵਾਦ 
ਇੱਕ ਚੋਣ ਰੈਲੀ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਦਿਗਵਿਜੇ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ "ਸੌ ਤੱਕਾ ਤੁੰਚ ਮਾਲ" (100% ਸ਼ੁੱਧ ਸਮੱਗਰੀ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਦਾਗ) ਕਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2009–2014
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰੀ ਕੋਛੜ

thumb
ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰੀ ਕੋਛੜ ਕਾਮਰੇਡ ਗੰਧਰਵ ਸੇਨ ਦੀ ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਟਰੱਸਟੀ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਵਜੋਂ ਹੈ।
ਬਲਵਿੰਦਰ ਬੁਲੇਟ

thumb|ਬਲਵਿੰਦਰ ਬੁਲੇਟ
**ਬਲਵਿੰਦਰ ਬੁਲੇਟ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਰੰਗਕਰਮੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਮਾਨਸਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੈਦੇਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਸੈਦੇਵਾਲਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ ਬੁਢਲਾਡਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਉਹ ਨਾਟਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਯੂਥ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦਿਆਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੰਗਮੰਚ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ*ਸੁਫਨਾ*  ਅਤੇ *ਭੱਜੋ ਵੇ ਵੀਰੋ*  ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਝ ਸਾਹਿਤਕ ਗੀਤ ਵੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਵਾਏ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੰਦੀਪ ਜਸਵਾਲ

thumb|ਸੰਦੀਪ ਜਸਵਾਲ

## ਸੰਦੀਪ ਜਸਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਖਰੜ(ਮੋਹਾਲੀ) ਵਿਖੇ 10 ਜੁਲਾਈ 1971 ਨੂੰ ਸ.ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ​​​​​​ ਸਰਦਾਰਨੀ ਬਲਦੇਵ ਕੌਰ ਔਜਲਾ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਸੰਤੇ ਮਾਜਰਾ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਰੀਆ ਕੰਨਿਆ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ ਖਰੜ ਤੋਂ ਬਾਰਵੀਂ ਤੀਕ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ। ਸੰਦੀਪ ਨੇ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਗਰਲਜ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਐਮ.ਫਿਲ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਾਅਧਿਆਪਕਾ ਵਜੋਂ ਸਾਢੇ ਛੇ ਸਾਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਪਡਿਆਲਾ (ਕੁਰਾਲੀ) ਤੇ ਬੀ ਆਰ ਡੀ ਏ ਵੀ ਕਾਲਜ ਕੁਰਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। । 
## ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ​​​​​​ ਸ. ਭਲਿੱਦਰ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਿੱਤੇ ਵੱਲੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹਨ। ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨਵਨੀਤ ਕੌਰ ਜਸਵਾਲ (ਬੇਟੀ)ਤੇ ਸਨਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜਸਵਾਲ (ਬੇਟਾ) ਨਾਲ ਉਹ 134, ਗਲੀ ਨੰਬਰ 7, ਮਨਜੀਤ ਨਗ , ਪਟਿਆਲ਼ਾ ਵਿਖੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਸੰਦੀਪ ਜਸਵਾਲ ਦੇ ਹੁਣ ਤੀਕ ਦੋ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ​​​​​ ਰੂਹ ਦੀ ਪਰਵਾਜ਼ (2016) ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛੇ ਨਦੀ (2024) ਛਪ ਚੁਕੇ ਹਨ। 
## ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ​ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰੂਹਾਨੀ ਇਬਾਦਤ ਹੈ । ਸੱਤਵੀਂ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਸ ਕਾਵਿ-ਟੂਕਾਂ ਜੋੜਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ । ਉਹ ਅਕਸਰ ਲੁਕ ਛਿਪ ਕੇ ਲਿਖਦੀ ਸੀ ਤੇ ਲਿਖ ਕੇ ਛੁਪਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। 
## ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ,ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਐਮ ਏ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ.ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਕੇਸਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਵਿਹਾਰ ਬਦਲਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖ ਕੇ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀ ਛਪਵਾਉਣ ਤੇ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਪਣੀ ਦੋਸਤ ਮਨਦੀਪ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਤੇ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਡਾ. ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਸਾਲ 2003 ਦੇ ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਉੱਨੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਛਪੀਆਂ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਜਾਰੀ ਹੈ। 
**ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ ਦੇ ਵਿਚਾਰ…** 

ਸੰਦੀਪ ਜਸਵਾਲ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਕਿਤਾਬ “ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛੇ ਨਦੀ” ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੂਰੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਆਈ ਹੈ ਪਰ ਹੈ ਸੱਜਰੇ ਅਨੁਭਵ ਵਾਲੀ। ਸਹਿਜ ਤੋਰ ਤੁਰਦੀ ਨਦੀ ਵਰਗੀ ਸਹਿਜ ਹੀ ਹੈ ਸੰਦੀਪ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਦਾ ਵੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਗੱਲ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਚੁੰਬਕੀ ਹੁਨਰ ਵੀ। ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਸੋਨ ਕਿਣਕੇ ਚੁਗਦੀ ਚੁਗਦੀ ਉਹ ਗਹਿਣਾ ਬਣਾ ਧਰਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਣਗੌਲ਼ੇ ਖਿੱਲਰੇ ਟੁਕੜੇ ਲੱਭ ਕੇ ਕਰੀਨੇ ਨਾਲ ਸੁਹਜਵੰਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਲਿਆਕਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਅੱਜ ਏਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇ ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਸੱਜਰੀ ਪਵਨ ਸਮੀਰ ਦਾ ਝੋਂਕਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਢ ਪਾ ਜਾਵੇ। - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ।
ਵਿਮਲਾ ਗੌੜਾ

**ਵਿਮਲਾ ਵੈਂਕਟੱਪਾ ਗੌੜਾ** (1952 – 2017) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜੋ 17 ਜਨਵਰੀ 2011 ਤੋਂ 17 ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਤੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੀ। ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ 18 ਜੂਨ 2006 ਤੋਂ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ 2 ਵਾਰ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਪਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਪੁਨਰ-ਉਭਾਰ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀਆਂ 22 ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਘੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 2010 ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬਣੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2019 ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਸੰਘੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨੇ। ਭਾਰਤੀ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਪਟ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਉੱਚ ਮੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ (ਪਹਿਲੀ, ਦੂਜੀ, ਤੀਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ) ਹਰ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਵਰਸ਼ 2025 ਤੱਕ, *ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਰਤੀ,* ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਕਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਨਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੈਂਪਸ ਰਾਹੀਂ 10 ਮਿਲੀਅਨ (1 ਕਰੋੜ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਪਟ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ 135,000 ਤੋਂ ਵੱਖ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ' ਤੇ ਪਡ਼੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ 6000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ  ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਾਰਤੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2011 ਵਿੱਚ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ (ਪਹਿਲੀ, ਦੂਜੀ ਜਾਂ ਤੀਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਸਨ: ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ 24,821, ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ 1.13 ਮਿਲੀਅਨ (11.3 ਲੱਖ) ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 1.96 ਮਿਲੀਅਨ (19.6 ਲੱਖ)। 

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਦੇ 6000 ਸੰਸਕ੍ਰਮਿਤ ਘਰਾਂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ (ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ) ਦੇ ਆਂਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਹਰ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਪਰ-ਨੀਚੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਉਂਗਲੀ ਨਹੀਂ ਉਠਾਉਂਦਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਰਮਨੀ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚੀਨ ਨੇ ਵੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੀਆਂ 14 ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬੋਲਣ ਦੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਫੈਸਟੀਵਲ 2002 ਤੋਂ ਰਚਨਾ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜ ਬਣਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਜਾਂ ਨਾ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਚੋਣ ਰਾਜ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਣਾ ਗ੍ਰੇਡ 5 ਤੋਂ 8 (ਕਲਾਸ 5 ਤੋਂ 8ਵੀਂ) ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ 9ਵੀਂ ਅਤੇ 10ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸਰਮਿਸਥਾ ਸੇਠੀ

**ਸਰਮਿਸ਼ਥਾ ਸੇਠੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ 2019 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜੂ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਜਾਜਪੁਰ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।  

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Official biographical sketch in Parliament of India website
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2019–2024
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਰੰਡਿਆਲਾ

thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
**ਰੰਡਿਆਲਾ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ 'ਰਨਿਆਲਾ' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੋਗਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਗਾ ਤੋਂ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
thumb|ਪਿੰਡ ਰੰਡਿਆਲਾ ਦੀ ਜੂਹ
thumb|ਸਿਵਲ ਪਸ਼ੂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ, ਰੰਡਿਆਲਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਾਲਵਾ ਨਿਊਜ਼

**ਮਾਲਵਾ ਨਿਊਜ਼** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Malwa News) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਨੁਭਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਸਾਧਾਂਵਾਲੀਆ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਮੀਡੀਆ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰਤ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਡਿਜੀਟਲ ਨਿਊਜ਼ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ। ਮਾਲਵਾ ਨਿਊਜ਼ ਨੇ ਸੱਚਾਈ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ 'ਤੇ ਬਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਮੀਡੀਆ ਜਗਤ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਨੈਤਿਕ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

## ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ 
ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ ਮਾਲਵਾ ਨਿਊਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਇਸਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਮਾਲਵਾ ਨਿਊਜ਼  ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਮੰਦ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਊਜ਼ ਆਉਟਲੈਟ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਮਾਲਵਾ ਨਿਊਜ਼ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਡਿਜੀਟਲ ਨਿਊਜ਼ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਨਿਊਜ਼, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਪਡੇਟਸ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸੰਪਾਦਕੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਾਲਵਾ ਨਿਊਜ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪੁਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮਾਲਵਾ ਨਿਊਜ਼ ਸੱਚਾਈ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ, ਮਾਲਵਾ ਨਿਊਜ਼ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਿਊਜ਼ ਪੋਰਟਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ  ਅਰਥਪੂਰਨ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ  ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਾਥੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ  ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ
ਅੱਚਰਵਾਲ

**ਅਚਰਵਾਲ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਏਕੋਟ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਰਾਏਕੋਟ (ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦਫ਼ਤਰ) ਤੋਂ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ 55 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਰਹੇ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਅੱਚਰਵਾਲ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਆਕਤੀ ਸਨ।

## ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਤੇ ਮਹੱਤਤਾ 
ਅੱਚਵਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੋੜ੍ਹੀ ਅੱਚਰ ਨਾਮ ਦੇ ਗੁੱਜਰ ਨੇ ਗੱਡੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਪਿਆ। ਮੁਢਲੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਪਧਰਾ ਪਾਸਾ ਲਗਦਾ ਸੀ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੱਛਮ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਲੱਖੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਦਾ ਪਾਸਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਭ ਘਰਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਇਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਜੰਗਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮਾਲ ਮਹਿਕਮੇਂ ਦੇ ਮਿਸਲ ਸਕੀਤ 1909-10 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਸੋਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 16 ਵਿੱਘੇ 17 ਵਿਸਵੇ 12 ਵਿਸਵਾਸੀਆਂ ਸੀ। ਜੇ ਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਵਾਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਭਾਵ ਕੱਚ 50 ਵਿੱਘੇ 12 ਵਿਸਵੇ 16 ਵਿਸਵਾਸੀਆਂ ਬਣਦਾ ਸੀ।

ਪਿੰਡ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਹੱਦ 'ਤੇ ਇਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਸੱਥ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੀ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਬੇ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਥਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਝਿੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 

ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਿੱਚਕਾਰਲਾ ਖੂਹ ਲੱਗਣ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬੋਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੈਲ਼ੀਆਂ ਵੀ ਸਿੰਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਇੱਥੋਂ ਪਾਣੀ ਭਰਦਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਜਾਤੀਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਕੁੰਡ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਵੀ ਆਪ ਕਰਵਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇ ਦੂਸਰੀਆਂ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਿੱਧਾ ਖੂਹ ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਖੂਹ ਦੀ ਸਾਰੀ ਬਣਤਰ ਨਮੂਨੇਦਾਰ ਸੀ।

ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਪਿੰਡ ਰਾਏਸਰ (ਸੰਗਰੂਰ) ਹੈ। ਇੱਕ ਦੰਦ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹਾਕਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਰਾਏਸਰ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਰੱਲਾ ਉਸ ਧੱਕੇ ਤੋਂ ਆਕੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਹਾਕਮ ਨੇ ਬਾਬਾ ਰੱਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਨੀਂਹ ਵਿੱਚ ਚਿਣ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਕੰਧ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਚਿਣਿਆ ਗਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਥਾਣੇ ਵਾਲੀ ਕੰਧ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਾਬੇ ਦੇ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਪਿੰਡੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਅੱਚਰਵਾਲ ਆ ਵਸਿਆ।

ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤਿੰਨ ਕੁ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗਿੱਲ ਗੋਤ ਦੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਗਿੱਲ ਗੋਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬੈਂਸ ਮੰਡੇਰ ਭੁੱਲਰ ਜਟਾਣਾ ਢੀਂਡਸੇ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨਹਿਲ ਤੇ ਰਾਏ ਗੋਤ ਆਦਿ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਰਿੰਕੀ ਕੋਲ

**ਰਿੰਕੀ ਕੋਲ** (ਜਨਮ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ 13 ਮਈ 2023 ਤੋਂ ਛਾਂਬੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਨਾ ਦਲ (ਸੋਨੇਲਾਲ) ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਰਾਹੁਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੋਲ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਗੌਟ ਦ ਬੀਟ

**ਗੌਟ ਦ ਬੀਟ** (ਕੋਰੀਆਈ: 갓더비트; GOT the beat ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਟਾਈਲਾਈਜ਼ਡ) ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ 2022 ਵਿੱਚ SM ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਮੂਹ ਗਰਲਜ਼ ਆਨ ਟੌਪ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਉਪ-ਯੂਨਿਟ ਹੈ। ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਮੈਂਬਰ ਹਨ: BoA (ਇਕੱਲੇ ਕਲਾਕਾਰ), ਤਾਏਓਨ ਅਤੇ ਹਯੋਯੋਨ (ਗਰਲਜ਼ ਜਨਰੇਸ਼ਨ), ਸਿਲਕੀ ਅਤੇ ਵੈਂਡੀ (ਰੈੱਡ ਵੈਲਵੇਟ), ਕਰੀਨਾ ਅਤੇ ਵਿੰਟਰ (ਏਸਪਾ)।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਲੇਖ
ਗਰਲਜ਼ ਜਨਰੇਸ਼ਨ-ਓਹ!ਜੀਜੀ

**ਗਰਲਜ਼ ਜਨਰੇਸ਼ਨ-ਓਹ!ਜੀਜੀ** (ਕੋਰੀਆਈ: 소녀시대-Oh!GG) ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਗਰਲ ਗਰੁੱਪ ਗਰਲਜ਼ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਬ-ਯੂਨਿਟ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2018 ਵਿੱਚ ਐਸਐਮ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗਰਲਜ਼ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੁੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਰਹੇ: ਤਾਏਓਨ, ਸੰਨੀ, ਹਯੋਏਓਨ, ਯੂਰੀ ਅਤੇ ਯੂਨਾ। ਸਬ-ਯੂਨਿਟ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ "ਲਿਲ' ਟੱਚ" ਗੀਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਲੇਖ
ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈਬੱਲਕਰ

**ਲਕਸ਼ਮੀ ਰਵਿੰਦਰ ਹੇਬੱਲਕਰ** (ਜਨਮ 28 ਮਈ 1975) ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ, ਅਤੇ ਅਪਾਹਜ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਨਾਗਰਿਕ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਬੇਲਾਗਾਵੀ ਦਿਹਾਤੀ ਤੋਂ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੇਬੱਲਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਬੇਲਾਗਾਵੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਾਨਪੁਰ ਤਾਲੁਕ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਚਿੱਕਾ ਹਟੀਹੋਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਲਿੰਗਾਇਤ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਸਾਨ-ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਰਵਿੰਦਰ ਹੇਬੱਲਕਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
ਹੇਬੱਲਕਰ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਫਿਰ 2010 ਵਿੱਚ ਬੇਲਾਗਾਵੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਬੇਲਾਗਾਵੀ (ਗ੍ਰਾਮੀਣ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟ ਤੋਂ ਅਤੇ ਫਿਰ 2014 ਵਿੱਚ ਬੇਲਾਗਾਵੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟ ਤੋਂ ਅਸਫਲ ਚੋਣ ਲੜੀ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿੰਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਜੇ ਪਾਟਿਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਹੇਬੱਲਕਰ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਮਨੀ ਲਾਂਡਰਿੰਗ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਹੇਬੱਲਕਰ ਨੂੰ 2023 ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧਰਮਈਆ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੌਜੂਦਾ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 
* ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ।
* ਮੌਜੂਦਾ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਚੋਣ ਵਾਚ ਉਮੀਦਵਾਰ ਪੰਨਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਤੇ ਹੀਰ ਵਾਰਸ: ਤਹਿਕੀਕ ਤੇ ਤਨਕੀਦ (ਕਿਤਾਬ)

ਇਹ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ‘ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ’ ਵਾਰੇ ਤਹਿਕੀਕੀ ਤੇ ਤਨਕੀਦੀ ਨੁਕਤੇ ਨਿਗਾਹ ਤੋਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਡਾ. ਸੁਰੇਸ਼ ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ ਡਾ. ਜੀਵਨ ਜੋਤੀ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੀਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ 11 ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ 11 ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ 22 ਖੋਜ ਪੇਪਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਪੇਪਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਉਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮੁਖੀ ਹਨ, ਕੁਝ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ। ਕੁਝ ਐਸੇ ਵੀ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਅਧਿਆਪਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਰ ਉਹ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਥਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੋਜ ਕਾਰਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਨਾ
ਸੋਲੁੰਗ ਪੂਜਾ

**ਸੋਲੁੰਗ ਪੂਜਾ ਤਿਉਹਾਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਦਿ ਲੋਕ ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਸਾਲ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵਾਢੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਦਿ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਸੋਲੰਗ-ਗਿਡੀ ਡੋਗਿਨ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਬੀਅਰ (ਅਪੰਗ) ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਵੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਦਿਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਡੋਰੇਫ-ਲੌਂਗ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਥੁਨ ਅਤੇ ਸੂਰਾਂ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ (ਏਕ) ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਤਿਓਹਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਅਰੁਣਾਚਲਪ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਵੇ ਪਾਸੀਘਾਟ, ਇੰਗਕਿਓਂਗ,ਅਲੌਂਗ, ਗੇਕੂ ਟੂਟਿੰਗ ਵਿਚ ਬੜੇ ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਬਿੰਨੀਅਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਕਿਨ ਨਾਨੇ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਡੋਇੰਗ ਬੋਟੇ  (ਡੋਨੀ ਪੋਲੋ) ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦੇਵਤਾ ਗੁਮਿਨ ਸੋਇਇਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭੇਟਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੋਨੁੰਗ ਵਰਗੇ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਰਸਮੀ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਅਤੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਟੂਰਨਾਮੇਂਟ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਿਉਹਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਿਓਹਾਰ
ਸਬਰੀਨਾ ਕਾਰਪੈਂਟਰ

**ਸਬਰੀਨਾ ਐਨਲਿਨ ਕਾਰਪੇਂਟਰ** (ਜਨਮ 11 ਮਈ, 1999) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕਾ, ਗੀਤਕਾਰਾ, ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਡਿਜ਼ਨੀ ਚੈਨਲ ਦੀ ਲੜੀਵਾਰ ਗਰਲ ਮੀਟਸ ਵਰਲਡ (2014-2017) ਨੇ ਸਬਰੀਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿਵਾਈ। ਸਬਰੀਨਾ ਨੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਰੈਕਰਡਜ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਲਕੀਅਤ ਡਿਜ਼ਨੀ ਹੇਠਾਂ ਸੀ ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ “ਕੈਂਟ ਬਲੇਮ ਅ ਗਰਲ ਫੌਰ ਟ੍ਰਾਇੰਗ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ “ਆਈਜ਼ ਵਾਇਡ ਓਪਨ” 2015 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। 

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਸਬਰੀਨਾ ਐਨਲਿਨ ਕਾਰਪੇਂਟਰ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਮਈ, 1999 ਨੂੰ ਪੈਂਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦੇ ਕੁਏਕਰਟਾਉਨ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈੱਥ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਈਸਟ ਗ੍ਰੀਨਵਿਲ ਵਿੱਚ ਸਬਰੀਨਾ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਸਬਰੀਨਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਹਨ। ਸਬਰੀਨਾ ਨੇ ਗਾਉਣਾ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਰੀਬ ਜਦੋਂ ਉਹ 10 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਯੂਟਿਊਬ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਐਗੁਇਲੇਰਾ ਅਤੇ ਐਡੈਲ ਦੇ ਗਾਣੇ ਗਾਉਂਦੀ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵੀਡੀਓ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਸਬਰੀਨਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸਟੂਡੀਓ ਬਣਾਇਆ ਤਾਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡੀ ਗਾਇਕਾ ਬਣਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1999
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ
ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਇਹ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਅਨੁਸਾਰ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ।

**ਪੰਜਾਬ**

## ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ 
ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈਃ 

"ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਫੈਲਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਆਊਟਗ੍ਰੋਥ (OGs), ਜਾਂ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੌਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਕਸਬੇ ਇਕੱਠੇ ਅਜਿਹੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ (ਭਾਵ ਸਾਰੇ ਹਲਕੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ) 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 20,000 ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਸੰਜੋਗ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।"

### ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ 
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1 ਲੱਖ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨਃ 

* ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ), ਨੰਗਲੀ (ਸੀਟੀ), ਮੁਦਾਲ (ਸੀਟੀ), ਬਾੜਾ ਖਾਨਕੋਟ ਦੋਬੁਰਜੀ (ਓਜੀ), ਪਿੰਡ ਮੂਲੇ ਚੱਕ (ਓਜੀ), ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਰੋਡ (ਓਜੀ) ਉੱਤੇ ਅਬਾਦੀ ਬਾਬਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਰੋਡ (ਓਜੀ), ਅਬਾਦੀ ਬਾਬਾ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਰੋਡ (ਓਜੀ), ਖੈਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਰੋਡ (ਓਜੀ), ਪਿੰਡ ਰੋੜੀ ਰੋਡ (ਓਜੀ), ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਰੋਡ (ਓਜੀ) ਅਜਨਾਲਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਗਰ (OG), ਅਜਨਾਲਾ ਰੋਡ (OG) 'ਤੇ ਆਬਾਦੀ ਮੀਰਾਂਕੋਟ, ਜਗਦੇਵ ਕਲਾਂ ਰੋਡ 'ਤੇ ਗੁਮਟਾਲਾ ਕਲੋਨੀ (OG), ਰਣਜੀਤ ਵਿਹਾਰ (OG), ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਖੁਰਦ (OG), ਪਾਰਟੀ ਵਿਹਾਰ (OG), ਆਬਾਦੀ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ (OG), ਸਿਲਵਰ ਅਸਟੇਟ (OG), ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲੇਨ (OG), ਭਾਗਪੁਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਫਾਟਕ ਰੋਡ (ਓਜੀ), ਫਾਟਕ ਸਾਈਡ (ਓ.ਜੀ.) (ਓ.ਜੀ.), ਅਬਾਦੀ ਖਾਲਸਾ ਨਗਰ ਨੇੜੇ ਕੋਟ ਮਿੱਤ ਸਿੰਘ (ਓ.ਜੀ.), ਪਿੰਡ ਕੁਰੜੀਵਾਲ (ਓ.ਜੀ.), ਥਾਂਦੇਵਾਲਾ (ਓ.ਜੀ.), ਬਾਸਰਕਾ ਭੈਣੀ (ਅਟਾਰੀ ਰੋਡ) (ਓ.ਜੀ.), ਪਿੰਡ ਘੁਮਾਣਪੁਰਾ (ਓ.ਜੀ), ਜੋਸ਼ੀ ਕਲੋਨੀ, ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਰੋਡ (ਓਜੀ), ਰੱਗੜ ਕਲੋਨੀ, ਗਲੀ ਨੰਬਰ 1,2 ਅਤੇ 3, ਅਤੇ ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਰੋਡ (ਓ.ਜੀ.)।
* ਜਲੰਧਰ UA ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ (M Corp.), ਖਾਂਬਰਾ (CT), ਪਿੰਡ ਮਿੱਠਾਪੁਰ (OG) ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਅਲੀਪੁਰ, ਮਾਸਟਰ ਮਹਿੰਗਾ ਸਿੰਘ ਕਲੋਨੀ (OG) ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਨੰਗਲ ਕਾਰਖਾਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੋਡ (OG) 'ਤੇ ਬਿਧੀਪੁਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
* ਪਟਿਆਲਾ UA ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ (ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ), ਰਣਜੀਤ ਨਗਰ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ-1 (OG), ਭਾਦਸੋਂ ਰੋਡ (OG), ਖੇੜੀ ਗੁਜਰਾਂ (OG), ਅਰਬਨ ਅਸਟੇਟ-I (OG), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (OG), ਅਰਬਨ ਅਸਟੇਟ-2 (OG) ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਨਗਰ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ-2 (OG) 'ਤੇ ਗਰਿੱਡ ਕਲੋਨੀ PSEB ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
* ਮੋਹਾਲੀ ਯੂਏ ਵਿੱਚ ਮੋਹਾਲੀ (ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ), ਸੈਕਟਰ - 66 (ਓਜੀ), ਸੈਕਟਰ - 67 (ਓਜੀ), ਸੈਕਟਰ - 68 (ਓਜੀ), ਸੈਕਟਰ - 69 (ਓਜੀ) ਅਤੇ ਸੋਹਾਣਾ (ਸੀਟੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
* ਬਟਾਲਾ UA ਵਿੱਚ ਬਟਾਲਾ (M Cl), ਭੋਡੇ-ਦੀ-ਖੁਈ (OG) ਅਤੇ ਖਰਲ (OG) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
* ਪਠਾਨਕੋਟ ਯੂਏ ਵਿੱਚ ਪਠਾਨਕੋਟ (ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ), ਖਾਨਪੁਰ (ਓਜੀ), ਲਮੀਨ (ਓਜੀ) ਅਤੇ ਢਾਕੀ (ਸੀਟੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
* ਮੋਗਾ ਯੂਏ ਵਿੱਚ ਮੋਗਾ (ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ), ਲੰਡੇਕੇ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੋਡ) (ਓਜੀ) ਅਤੇ ਦੁੱਨੇਕੇ (ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ) (ਓਜੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
* ਫਗਵਾੜਾ ਯੂਏ ਵਿੱਚ ਫਗਵਾੜਾ (ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਫਗਵਾੜਾ ਸ਼ਰਕੀ (ਸੀਟੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

:: ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚਃ M Corp. = ਨਗਰ ਨਿਗਮ, M = ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ, CT = ਜਨਗਣਨਾ ਸ਼ਹਿਰ, OG = ਬਾਹਰ ਵਿਕਾਸ, NA = ਨੋਟੀਫਾਈਡ ਏਰੀਆ, CB = ਛਾਉਣੀ ਬੋਰਡ

## ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਭਾਗ 
2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੂਚੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸੁਰਜੀਤ ਸਫ਼ਰੀ

**ਸੁਰਜੀਤ ਸਫ਼ਰੀ** ਸਮਾਣੇ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੂੰਬੇ ਜੋੜੀ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸਿਆਲਕੋਟ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਗਾਇਕ ਹੈ। 

## ਜਨਮ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ 
ਸੁਰਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸਮਾਣਾ ਵਿਖੇ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਬਰਾਦਰੀ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਚਾਨਣ ਰਾਮ ਘਨੋਤ ਤੇ ਮਾਤਾ ਛਾਣੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ 1960-61 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਇਆ। ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਔਲਾਦਾਂ, ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਰਜੀਤ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਨੰਬਰ ਸੀ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਣਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਵੀ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਘਰੇਲੂ ਤੰਗੀਆਂ ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਗਿਆ। 

## ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ 
ਗਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਮੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਦਾਗਰ ਰਾਮ ਪਿੰਡ ਜੈਨਪੁਰ (ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ) ਕਿੰਗ ਜੋੜੀ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਮਾਣੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ’ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਰਜੀਤ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਚੇਟਕ ਲੱਗ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਸਪੀਕਰਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਯਾਦ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਗਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਕੁਦਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਸੁਰੀਲੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਕ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਸੁਦਾਗਰ ਰਾਮ ਦਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਛੇ-ਸੱਤ ਸਾਲ ਉਸਤਾਦ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਗਾਇਕੀ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਸਿੱਖੀਆਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੜੀਬੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ (ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ) ਕੰਠ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਤਖੱਲਸ ‘ਸਫ਼ਰੀ’ ਜੋੜ ਕੇ ਉਹ ਸੁਰਜੀਤ ਸਫ਼ਰੀ ਬਣ ਗਿਆ।

ਸੁਰਜੀਤ ਸਫ਼ਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਲੋਕ ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੇਲਿਆਂ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਰਾਂ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਗਾਹਾਂ ਜਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ’ਤੇ ਲੱਗਦੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਫ਼ਰੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਬੀ ਗਰੇਡ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ‘ਬੁੱਲਾ ਨੱਚ ਨੱਚ ਯਾਰ ਮਨਾਵੇ’, ‘ਕੁੱਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਯਾਰ ਲੱਭ ਲੈ’, ‘ਰੰਗਲੀ ਚਰਖੀ’, ‘ਡੇਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਫਕੀਰਾ’, ‘ਪੰਛੀ ਉੱਡ ਗਏ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਪੀਰ ਨ੍ਹੀਂ ਆਇਆ’ ਅਤੇ ‘ਨਗਾਹੇ ਵਾਲੇ ਪੀਰਾ ਸਾਡੀ ਝੋਲੀ ਭਰ ਜਾ’ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਫ਼ਰੀ ਨੇ ਕੁੱਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਆਪ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਗਾਈਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ
ਗੀਤਾ ਪਟੇਲ

**ਗੀਤਾ ਪਟੇਲ** ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸਾਬਰਮਤੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਐਕਟ 1986

ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਐਕਟ 1986 ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦਾ ਛੋਟਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ: ਇੱਕ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਐਕਟ, ਦੂਜਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਐਕਟ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਐਕਟਾਂ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਲਈ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ, ਯੂਕੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਐਕਟ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਲੇਖ
ਔਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦਾ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ

ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਸੰਸਦ (ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਸੰਸਦ)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਲੇਖ
ਮਿਤਾਲੀ ਬੈਗ

**ਮਿਤਾਲੀ ਬੈਗ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਆਰਾਮਬਾਗ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

ਸਾਲ 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਿਤਾਲੀ ਬੈਗ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਅਰੂਪ ਕਾਂਤੀ ਦਿਗਰ ਨੂੰ 712587 ਵੋਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰਾਇਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* 18ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ
* ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ
* ਆਰਾਮਬਾਗ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2024–2029
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਅਲਾਪ

ਆਲਾਪ (   ਇੱਕ ਆਮ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਕੇ ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਵਾਲਾਂ ਇੱਕ ਸੁਰੀਲੇ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕੀ ਕਿਸੇ ਰਾਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧ੍ਰੁਪਦ ਗਾਉਣ ਵੇਲੇ ਆਲਾਪ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਮੀਟਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨਿਆਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ( ਰਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਾਥੀ ਦੇ (ਤਨਪੁਰਾ ਡਰੋਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਅਲਾਪ  ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਗ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਥਾਟ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂਡ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤੇ ਸੁਰ ਅਤੇ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਜ਼ਾਦ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਲਾਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਗ ਦੇ ਸੁਰ  ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੋਟ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਨਾ ਜਾਣ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅੱਖਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਪਹੁੰਚ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਘਟਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਾਜ਼ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਨਬਜ਼ ਨੂੰ ਆਲਾਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜੋਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਟੈਂਪੋ ਬਹੁਤ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਤਾਲ ਦਾ ਤੱਤ ਧੁਨ ਨੂੰ ਪਛਾਡ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਝਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਧਰੁਪਦਃ ਨੋਮਤੋਮ) । ਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਝਾਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਭਾਗਾਂ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਲਾਪ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਝਾਲਾ ਨੂੰ ਜੋਰ ਦੇ ਹਿੱਸਾ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਵਰਗੀਕਰਣ 
ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਆਲਾਪ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਰਗੀਕਰਣ ਅਤੇ ਵਰਣਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਚਾਰ-ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਈ, ਅੰਤਰ, *ਸੰਚਾਰੀ*  ਅਤੇ ਅਭੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਚਾਰ-ਹਿੱਸਾ ਸਕੀਮ ਨਾਲ ਅਲਾਪ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੰਗਾਲੀ ਖੋਜਕਰਤਾ ਬਿਮਲਾਕਾਂਤ ਰਾਇਚੌਧਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ *ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕੋਸ਼* ਵਿੱਚ ਲੰਬਾਈ (ਆ*ਓਚਰ* ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ *ਬੰਧਨ*, ਕਾਇਡ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੈਲੀ (ਚਾਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਾਨੀਆਂ ਜਾਂ ਗਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ-*ਗੌਹਰ*, *ਨੌਹਰ*, *ਡਾਗਰ* ਅਤੇ *ਖੰਡਰ* ਅਨੁਸਾਰ) ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰਾਂ ਪਡ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈਃ

# *ਵਿਲਮਬਿਤ*
# *ਮੱਧ ਲਯਾ*
# *ਦ੍ਰੁਤ*
# *ਝਾਲਾ*
# *ਠੋਕ.*
# *ਲਾਰੀ/ਲਾਡੀ*
# *ਲਾਰਗੁਤਵ*
# *ਲਾਰਲਾਪੇਟ*
# *ਪਾਰਨ*
# *ਸਤ*
# *ਧੁਈਆ*
# *ਮਠ*
# *ਪਰਮਥਾ*

''ਭਾਵੇਂ ਰਾਏਚੌਧਰੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ 13ਵਾਂ ਪੜਾਅ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੌਥੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਝਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹਾਂ; ਸਥਾਈ-ਤੋਂ-ਅਭੋਗ ਲਹਿਰ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ (ਵਿਲੰਬਿਤ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਛੇਵੇਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੇ ਪੜਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਹਨ। ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਵਰਗੀਕਰਨ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਅਲਾਪ ਨੂੰ ਬੋਲਾਂ ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧਰੁਪਦ ਵਿੱਚ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਅਨਾਕਸ਼ ਦੇ ਉਲਟ ਸਾਕਸ਼ਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।r*.&#x5B;*''&#x5D;

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਅਲਾਪਨਾ
* ਬੱਕਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਮੁਫ਼ਤ ਲਸੰਸ

ਇੱਕ **ਮੁਫ਼ਤ ਲਸੰਸ** ਜਾਂ **ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਲਸੰਸ** ਇੱਕ ਲਸੰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ, ਸੋਧਣ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵੰਡਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ, ਪੇਟੈਂਟ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ (IP) ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਜਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਸਮੱਗਰੀ ਲਾਇਸੰਸ ਅਤੇ ਓਪਨ-ਸੋਰਸ ਲਾਇਸੰਸ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਲਾਇਸੰਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Open software licenses
* Open licenses
* Various Licenses and Comments about Them – GNU Project – Free Software Foundation
* Licenses - Definition of Free Cultural Works
* proposed Open Source Hardware (OSHW) Statement of Principles and Definition v1.0
ਓਪਨ ਗਵਰਮੈਂਟ ਡਾਟਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਭਾਰਤ

**data.gov.in** ਜਾਂ **ਓਪਨ ਗਵਰਮੈਂਟ ਡਾਟਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਭਾਰਤ,** ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਓਪਨ ਡਾਟਾ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਪੋਰਟਲ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ, ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਡੇਟਾਸੈੱਟਾਂ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ, ਸੇਵਾਵਾਂ, ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ-ਪੁਆਇੰਟ ਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ India.gov.in ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ data.gov ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਅਤੇ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* India.gov.in
*ਇੰਡੀਆ ਡਾਟਾ ਪੋਰਟਲ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Data Portal of India
* NDSAP
* 
*
ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਡਾਟਾ

thumb|ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਡਾਟਾ ਨਕਸ਼ਾ
thumb|ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ ਲਿੰਕਡ ਓਪਨ ਡੇਟਾ ਕਲਾਉਡ
thumb|ਲਾਇਸੈਂਸਿੰਗ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲੇਬਲਿੰਗ ਓਪਨ ਡੇਟਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਆਈਕਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
**ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਡਾਟਾ** ਜਾਂ **ਓਪਨ ਡਾਟਾ** ਉਹ ਡਾਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ, ਸ਼ੋਸ਼ਣਯੋਗ, ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਓਪਨ ਡਾਟਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਓਪਨ ਲਸੰਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਖੁੱਲਾਹੇ ਡਾਟਾ, ਲਿੰਕਡ ਡਾਟਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਜਿਸਨੂੰ **ਲਿੰਕਡ ਓਪਨ ਡਾਟਾ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਵਿਕੀਡਾਟਾ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਓਪਨ ਡੇਟਾ - ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ - ਓਪਨ ਨਾਲੇਜ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਤੋਂ
* ਵੀਡੀਓ   'ਤੇ  । 2009 ਵਿੱਚ TED (ਕਾਨਫਰੰਸ) ਵਿਖੇ ਟਿਮ ਬਰਨਰਸ-ਲੀ ਦਾ "Raw Data Now" ਲਈ ਸੱਦਾ
* ਛੇ ਮਿੰਟ ਦਾ ਵੀਡੀਓ   'ਤੇ  । TED (ਕਾਨਫਰੰਸ) 2010 ਵਿੱਚ ਟਿਮ ਬਰਨਰਸ-ਲੀ ਦੁਆਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਡੇਟਾ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ
* G8 ਓਪਨ ਡੇਟਾ ਚਾਰਟਰ
* ਓਪਨ ਡੇਟਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵੱਲ - ਓਪਨ ਡੇਟਾ ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥ੍ਰੈੱਡਾਂ ਨੂੰ ਟਰੇਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖੋਜ ਪੱਤਰ।
ਡਾਟਾ

**ਡਾਟਾ** ਵਿਲੱਖਣ ਜਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਮੁੱਲ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਤਰਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ, ਤੱਥ, ਅੰਕਡ਼ੇ, ਅਰਥ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਇਕਾਈਆਂ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਡੈਟਮ ਡੇਟਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁੱਲ ਹੈ। ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੇਬਲ ਜੋ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਵਿਚ ਡੇਟਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵੇਰੀਏਬਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾਟਾ ਅਮੂਰਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਜਾਂ ਠੋਸ ਮਾਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾਟਾ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾਟਾ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤ ਸੂਚਕ ਅੰਕ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਪਤਕਾਰ ਮੁੱਲ ਸੂਚਕ ਅੰਕਡ਼ੇ-ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰਾਂ, ਸਾਖਰਤਾ ਦਰਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕਡ਼ੇ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਅੰਕਡ਼ੇ ਕੱਚੇ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਅੰਕਡ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੱਢੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਾਟਾ
ਸਾਂਝੀ ਸਿੱਖਿਆ

**ਸਾਂਝੀ ਸਿੱਖਿਆ** ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਗਠਨ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਂਝੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੰਜਾਬ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਕੁਲੈਕਟਿਵ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ। ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ "ਪੰਜਾਬ ਦੇ 19,000 ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ 23 ਲੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ" ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਸਾਂਝੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਿਮਰਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਓਬਰਾਏ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ "ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੋਗ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ" ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ 
ਸਾਂਝੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਥ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਪੀ. ਵਾਈ. ਐਲ. ਪੀ.) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਆਗੂ ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਦਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਿੰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਫਤਿਹਗਡ਼੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਰੋਪੜ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ। 2021 ਤੱਕ, ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੇ ਰਾਜ ਭਰ ਦੇ 300 ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
ਸਾਂਝੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੰਜਾਬ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਕੁਲੈਕਟਿਵ (ਪੀ. ਈ. ਸੀ.) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ-ਜੋ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਚਾਰ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਫੋਰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮਤਾ ਲਈ ਸ਼ਵਾਬ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਕੁਲੈਕਟਿਵ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਸਮਾਜਿਕ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਮੂਹ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਗ੍ਰੇਡਿੰਗ ਇੰਡੈਕਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਨੂੰ "2019 ਵਿੱਚ 13 ਤੋਂ 

## ਹਵਾਲੇ
ਆਸ਼ੀਮਾ ਪਾਤਰਾ

**ਆਸ਼ੀਮਾ ਪਾਤਰਾ** ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 2016 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ (ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਰਜ) ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ 2016 ਤੋਂ ਧਨੀਆਖਲੀ ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
### ਵਿਧਾਇਕ 
ਉਹ ਸਾਲ 2016 ਤੋਂ ਧਨੇਖਾਲੀ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਤੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।

### ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ 
ਉਸ ਨੇ 2016-2017 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ (2016-2021) ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ (ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਰਜ) ਦੀ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

2017 ਅਤੇ 2018 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸਨੇ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਅੰਕੜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਿਗਰਾਨੀ (ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਰਜ) ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

2017 ਤੋਂ, ਉਹ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ (2016–2021) ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਛੜੇ ਵਰਗ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਰਹੀ ਹੈ।

2016 ਤੋਂ, ਉਹ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ (2016–2021) ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਚੌਪਈ

**ਚੌਪਈ** ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੱਧਯੁਗੀ ਹਿੰਦੀ / ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਛੰਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ  ਲੱਛਣ ਹਨ: ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੧੫ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਅੱਠ ਤੇ, ਦੂਜਾ ਸੱਤ ਤੇ, ਅੰਤ ਗੁਰੁ ਲਘੁ। 

ਕਵੀ-ਸੰਤ ਤੁਲਸੀਦਾਸ (ਉਸ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪਾਠ *ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ* ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ *ਹਨੂੰਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ*  ਵਿੱਚ ਚੌਪਈ ਛੰਦ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ) ਦੀਆਂ ਚੌਪਈਆਂ ਬਹੁਤ  ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

## ਉਦਾਹਰਣਾਂ 
ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ 40 *ਚੌਪਈਆਂ* (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਚਾਲੀਸਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ);

* ਹਨੂੰਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ
* ਗਣੇਸ਼ ਚਾਲੀਸਾ
* ਸ਼ਿਵ ਚਾਲੀਸਾ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਛੰਦ (ਕਵਿਤਾ)
* ਚੌਪਈ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੰਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਪ੍ਰੀਤਮਾ ਦੋਮੇਲ

**ਪ੍ਰੀਤਮਾ ਦੋਮੇਲ** (28 ਫਰਵਰੀ 1951 - 01 ਅਗਸਤ 2025) ਪੰਜਾਬੀ ਮਹਿਲਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਬੰਦੇ ਮਾਹਲਾ ਕਲਾਂ (ਜਿ਼ਲ੍ਹਾ ਰੂਪਨਗਰ) ਵਿੱਚ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜਿ਼ਲ੍ਹੇਦਾਰ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ 26 ਫਰਵਰੀ 1951 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨੇ ਐੱਮਏ (ਇਕਨਾਮਿਕਸ), ਐੱਮਏ (ਪੰਜਾਬੀ) ਅਤੇ ਐੱਮਐੱਡ ਕਰ ਲਈ। ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕਾ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਰੋਪੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਿੰਡ ਸੈਦਪੁਰ ਰਹੇ। ਉਹਨੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਮਿਡਲ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਛਪਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਤਲਖ਼ ਹਕੀਕਤਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਰਦਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਗਾਤਾਰ ਲਿਖਦੇ ਰਹਿਣ ਕਰ ਕੇ ਉਹਦਾ ਆਪਣਾ ਸੁਹਿਰਦ ਪਾਠਕ ਵਰਗ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਦਾ ਵੀ ਬੜਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਰੀਆ ਦੇ ਪਰਦੇ ਨਹੀ ਕੱਜਦੀਆ ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆ ਕਮਜੋਰੀਆ ਨੂੰ ਉਜਾਰਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪ੍ਰੀਤਮਾ ਦੋਮੇਲ ਦਾ 1 ਅਗਸਤ 2025 ਨੂੰ  ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਮਿਲਟਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਿਮਾਰ ਸਨ। ਦੋਮੇਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਸਨੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਤਾਬਾਂ ’ਚ ‘ਕੌਡੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸੱਪ’, ‘ਘਾਟੇ ਦਾ ਦੀਵਾ’, ‘ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਿਣਮਿਣ’ ਅਤੇ ‘ਜਹੇਨ ਦੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼’ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਬੇ- ਕਦਰੇ' ਵਿਚਲੀਆ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਰਾਜ਼ (1967 ਫ਼ਿਲਮ)

***ਰਾਜ਼*** 1967 ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਰਵਿੰਦਰ ਦਵੇ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੀ. ਜੇ. ਪਾਵਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜੀ. ਪੀ. ਸਿੱਪੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਪੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ, ਬਬੀਤਾ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ ਦਾ ਹੈ।

## ਕਹਾਣੀ 
ਕੁਮਾਰ (ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ) ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ "ਵਿਰਾਨ ਨਗਰ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਪਨੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਰੌਕੀ (ਆਈ. ਐੱਸ. ਜੌਹਰ) ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਰਾਨ ਨਗਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਵਾਰੀ ਲੱਭਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੂਤ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਅਸਥਾਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਸਪਨਾ (ਬਬੀਤਾ) ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਮਾਰ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬੰਸੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਖੁਦ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਨੇਡ਼ਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਰੌਕੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੌਣ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਉਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਮਾਰ ਕਬਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਵਿਅਕਤੀ (ਕਮਲ ਕਪੂਰ) ਤੋਂ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜੁਡ਼ਵਾਂ ਭਰਾ ਸੁਨੀਲ ਸੀ। ਕਾਤਲ ਸਪਨਾ ਦਾ ਦੁਸ਼ਟ ਚਾਚਾ ਸਰਕਾਰ ਨਾਥ (ਡੀ. ਕੇ. ਸਪਰੂ) ਸੀ ਜੋ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸਪਨਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਕੁਮਾਰ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸੁਨੀਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦੋਸਤ ਵਿਰਨ ਨਗਰ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਾਇਆ। ਸੁਨੀਲ ਮਦਦ ਲੈਣ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਮਾਰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਕੁਮਾਰ ਆਪਣੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਪਨੇ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਕੁਮਾਰ ਤੇ ਸਪਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਕਲਾਕਾਰ 
* ਕੁਮਾਰ/ਸੁਨੀਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ (ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ) 
* ਸਪਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਬੀਤਾ
* ਬੇਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਛਾਇਆ
* ਕਮਲ ਕਪੂਰ ਸੁਨੀਲ ਦੇ ਦੋਸਤ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1960 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼ੰਪਾ ਦਰੀਪਾ

**ਸ਼ੰਪਾ ਦਰੀਪਾ** (ਜਨਮ 1963) ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਂਕੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਾਂਕੁਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 2016 ਦੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਦਰੀਪਾ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬਾਂਕੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਾਂਕੁਰਾ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੁਬਰਤ ਦਰੀਪਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪ੍ਰਬੀਰ ਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡੇ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਸੀ.ਸੀ. ਪਾਂਡੇ ਦੀ ਪੋਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ਬਰਦਵਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਏ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਦਰੀਪਾ ਨੇ 2016 ਦੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਾਂਕੁਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 83,486 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਵਿਰੋਧੀ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮਿਨਾਤੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ 1,029 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਬਾਂਕੁਰਾ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 2016 ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੁਆਰਾ ਟਿਕਟ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪਾਰਟੀ, ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਪਰ 2021 ਦੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਟਿਕਟ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ