open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਕਾਂਕੇਰ

**ਕਾਂਕੇਰ** ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਂਕੇਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ।

## ਕਾਂਕੇਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Kanker view from DIET.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kanker_view_from_DIET.jpg|DIET ਤੋਂ ਕਾਂਕੇਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਤਸਵੀਰ:Dood River in Kanker.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dood_River_in_Kanker.jpg|ਕਾਂਕੇਰ ਵਿੱਚ ਦੂਧ ਨਦੀ
ਤਸਵੀਰ:Kanker outskirts.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kanker_outskirts.jpg|ਕਾਂਕੇਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਤਸਵੀਰ:Stream that joins Dood river Kanker district.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Stream_that_joins_Dood_river_Kanker_district.jpg|ਕਾਂਕੇਰ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੀਮ
ਤਸਵੀਰ:Mosque in Kanker.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mosque_in_Kanker.jpg|ਕਾਂਕੇਰ ਵਿੱਚ ਮਸਜਿਦ 
ਤਸਵੀਰ:Mascot on the top of Kanker Tahsildar officer.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mascot_on_the_top_of_Kanker_Tahsildar_officer.jpg|ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦਫ਼ਤਰ
ਤਸਵੀਰ:Tehsildar office kanker.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tehsildar_office_kanker.jpg|ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦਫ਼ਤਰ 2

## ਆਵਾਜਾਈ 
ਕਾਂਕੇਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 30 (ਰਾਏਪੁਰ-ਜਗਦਲਪੁਰ-ਵਿਜ਼ਿਆਨਗਰਮ ਰੋਡ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) 140 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।&nbsp;ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਾਏਪੁਰ ਤੋਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ 160&nbsp;ਡਵੀਜ਼ਨਲ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਜਗਦਲਪੁਰ ਤੋਂ ਕਿ.ਮੀ. ਸੜਕਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬੱਸ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੋਚ ਰਾਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਅਕਸਰ ਅੰਤਰਾਲਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਕੈਬ ਸਹੂਲਤ ਗੁਆਂਢੀ ਸਥਾਨਕ ਰੂਟਾਂ ਨਾਲ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰਾਏਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ/ਆਬਾਦੀ 
ਕਾਂਕੇਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 51,385 ਹੈ। ਮਰਦ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 51.6% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 49.4% ਹਨ।ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 77% ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 59.5% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ 83% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ 71% ਹੈ। ਕਾਂਕੇਰ ਵਿੱਚ, 12% ਆਬਾਦੀ 23 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਉਂਨਾਵ ਜ਼ਿਲਾ

**ਉਂਨਾਵ** ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਉਂਨਾਵ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਲ੍ਹਾ ਲਖਨਊ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
## ਇਤਿਹਾਸ
636 ਈ. ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਯਾਤਰੀ ਹਿਊਨਸਾਂਗ 3 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਕੰਨੌਜ ਵਿਖੇ ਰੁਕਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਉਹ 26 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰਕੇ *ਨਾਫੋਤੀਪੋਕੂਲੋ* (ਨਵਦੇਵਕੂਲ) ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿੱਤ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇਵ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਬੋਧੀ ਮੱਠਾਂ ਤੇ ਸਤੂਪ ਬਣੇ ਸਨ।

1857 ਦੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾੰ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ਵੀ ਝੜਪਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

## ਅਰਥਚਾਰਾ
2006 ਵਿੱਚ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਜ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਉਂਨਾਵ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਛੜੇ 250 ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ (ਕੁੱਲ 640 ਵਿੱਚੋਂ) ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਜਿਲ੍ਹਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 34 ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬੈਕਵਰਡ ਰੀਜਨ ਗਰਾਂਟ ਫੰਡ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਤਹਿਸੀਲਾਂ
ਉਂਨਾਵ ਜਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ 6 ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ- ਉਂਨਾਵ, ਹਸਨਗੰਜ, ਸਾਫ਼ੀਪੁਰ, ਪੁਰਵਾ, ਬੀਘਾਪੁਰ ਅਤੇ ਬਾਂਗਰਮਊ। ਇਸਦੇ 16 ਵਿਕਾਸ ਬਲਾਕ ਹਨ- ਗੰਜ ਮੋਰਦਾਬਾਦ, ਬਾਂਗਰਮਊ, ਫਤਹਿਪੁਰ ਚੌਰਾਸੀ, ਸਾਫ਼ੀਪੁਰ, ਮੀਂਆਗੰਜ, ਉਰਸ, ਹਸਨਗੰਜ, ਨਵਾਬਗੰਜ, ਪੁਰਵਾ, ਅਸੋਹਾ, ਹਿਲੌਲੀ, ਬੀਘਾਪੁਰ, ਸੁਮੇਰਪੁਰ, ਬਿਚੀਆ, ਸਿਕੰਦਰਪੁਰ ਸਿਰੌਸੀ, ਅਤੇ ਸਿਕੰਦਰਪੁਰ ਕਰਨ।

ਉਂਨਾਵ ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਤੋਂ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਦ ਲਈ, ਮੌਜੂਦਾ ਚੁਣਿਆ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਹਾਰਾਜ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਏਰਨਾਕੁਲਮ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਪਹਿਲਾਂ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ 'ਚ ਤਹਿਸੀਲ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਕੱਕਾਨਾਡ ਰੱਖ ਲਿਆ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਕਟਿਹਾਰ

**ਕਟਿਹਾਰ** ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਕਟਿਹਾਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼ਿਵਗੰਗਾ

**ਸ਼ਿਵਗੰਗਾ** ਸ਼ਹਿਰ ਤਮਿਲਨਾਡੂ  ਦੇ ਸ਼ਿਵਗੰਗਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮਦੁਰਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਮਦੁਰੈ** ਜਾਂ **ਮਦੁਰਈ** (ਤਮਿਲ: மதுரை), ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਮਦੁਰਈ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਕਰੀਮਨਗਰ ਜ਼ਿਲਾ

**ਕਰੀਮਨਗਰ** ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਕਰੀਮਨਗਰ।

## ਆਬਾਦੀ
* ਕੁੱਲ - 3,491,822 
* ਮਰਦ - 1,747,968
* ਔਰਤਾਂ - 1,743,854
* ਪੇਂਡੂ - 2,813,010
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 678,812
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 18.69%

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
##### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ
* ਕੁੱਲ - 1,661,089 
* ਮਰਦ - 1,013,328
* ਔਰਤਾਂ - 647,761

##### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
* ਕੁੱਲ - 54.90%
* ਮਰਦ - 67.09%
* ਔਰਤਾਂ - 42.75%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,711,559
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,458,954
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 252,695
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,780,263

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)
* ਹਿੰਦੂ - 3,251,834
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 213,811
* ਇਸਾਈ - 20,576

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ
* 0 - 4 ਸਾਲ- 302,570
* 5 - 14 ਸਾਲ- 796,148
* 15 - 59 ਸਾਲ- 2,077,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 315,535

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** - 1,047

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਕਾਂਕੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਕਾਂਕੇਰ** ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਕਾਂਕੇਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਕਾਨਪੁਰ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਕਾਨਪੁਰ** ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਕੰਨੌਜ ਜਿਲ੍ਹਾ

**ਕੰਨੌਜ** ਭਾਰਤ ਰਾਜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਕੰਨੌਜ ਹੈ। ਕੰਨੌਜ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਨਪੁਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। 18 ਸਤੰਬਰ 1997 ਨੂੰ ਇਹ ਜਿਲ੍ਹਾ ਫਾਰੂਖਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਡਿੰਪਲ ਯਾਦਵ ਕੰਨੌਜ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟ ਤੋਂ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿੱਧਤਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।  
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਚੇਨਈ

***ਚੇਨਈ*** (ਤਾਮਿਲ: சென்னை;।PA: [ˈtʃɛnnəɪ]), ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਮਦਰਾਸ, ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਚੇਨੱਈ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 43 ਲੱਖ 40 ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਬਸਤੀ ਮਦਰਾਸਪੱਟਨਮ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨੌਸੈਨਿਕ ਅੱਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤ ਕੀਤਾ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਇਹ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੇਸਿਡੇਂਸੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।

## ਕਲਾ 
ਚੇਨਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਬਖ਼ਤਾਵਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਲਾਨਾ ਮਦਰਾਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਸੀਜਨ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਰੰਗਸ਼ਾਲਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਚੰਗੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਲੀਵੁੱਡ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

## ਉਦਯੋਗ 
ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਆਟੋਮੋਬਾਇਲ, ਤਕਨੀਕੀ, ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਉਦਯੋਗ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ, ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਕੀ ਸਬੰਧੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਿਰਿਆਤਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਚੇਨਈ ਮੰਡਲ ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੇ ਜੀ.ਡੀ.ਪੀ. ਦਾ 39% ਦਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਨਿਰਿਆਤ ਵਿੱਚ 60% ਦਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਡੇਟਰਾਏਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਕਾਲਕਾ

**ਕਾਲਕਾ** ਹਰਿਆਣਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 22 ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ, ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਦਵਾਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੁੱਲੂ

**ਕੁੱਲੂ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਕੁੱਲੂ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਲੰਥਪੀਠ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੁਲੰਥਪੀਠ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਮਤਲਬ ਹੈ ਰਹਿਣ ਯੋਗ‍ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅੰਤ। ਕੁੱਲੂ ਘਾਟੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਰਪਣ ਦੀ ਘਾਟੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਸਿਆ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਰਯਟਨ ਸ‍ਥਲ ਹੈ ਕੁਲ‍ਲੁ। ਵਰ੍ਹੀਆਂ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਲੀ ਪਰਿਆਟਕੋਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਵਿਜ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਬਸਿਆ ਇਹ ਸ‍ਥਾਨ ਆਪਣੇ ਇੱਥੇ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਦਸੁਹਿਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ 17ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬ‍ਦਿੱਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਰਘੁਨਾਥ ਜੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੁਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਸ‍ਥਾਨ ਹੈ। ਸਿਲ‍ਵਰ ਵੈਲੀ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਕੇਵਲ ਸਾਂਸ‍ਕ੍ਰਿਤੀਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗਤੀ-ਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਏਡਵੇਂਚਰ ਸ‍ਪੋਰਟ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਬਿਆਸ ਨਦੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕੁੱਲੂ ਹੈ। ਕੁੱਲੂ ਦੇ ਅਖਾੜਾ ਬਜ਼ਾਰ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਅਤੇ ਢਾਲਪੁਰ ਮੈਦਾਨ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਹਨ।

## ਦੁਸਹਿਰਾ
ਕੁੱਲੂ ਦਾ ਦੁਸਹਿਰਾ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਸਾਲ 1660 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲੂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੁਸਹਿਰਾ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁੱਲੂ ਵਿੱਚ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਲੂ ਦੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਆਨ, ਬਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਸਲਾਮਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਵਣ, ਕੁੰਭਕਰਨ, ਮੇਘਨਾਥ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਨਹੀਂ ਸਾੜੇ ਜਾਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦੇ ਰਘੂਨਾਥ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਪੂਜਾ ਅਰਚਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਹਜ ਤੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਸਣ 'ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਰਘੂਨਾਥ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਨੂੰ ਲੰਮੇ-ਲੰਮੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਢਾਲਪੁਰ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਹੀ ਲਿਬਾਸ ਵਿੱਚ ਰੱਥ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੱਤ ਦਿਨ ਖ਼ੂਬ ਮੇਲਾ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਡਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਮਾਚਲੀ ਆਰਟ ਅਤੇ ਹਸਤ-ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੋਜ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੁੰਦਰ ਘਾਟੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿਖਰਾਂ ਤੋਂ ਪਗਡੰਡੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਪਾਲਕੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਰੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜੇ ਦੇਵਤੇ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਰਘੂਨਾਥ ਦੀ ਦੁਸਹਿਰੇ ਮੌਕੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਨ ਲਈ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜੇ ਸੰਵਰੇ 365 ਦੇ ਕਰੀਬ ਦੇਵਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਜ਼ ਵੱਜ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਢੋਲ, ਰਣਸਿੰਘੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਨਾਈਆਂ, ਪਿੱਤਲ, ਤਾਂਬੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਾਜ਼ ਮਾਹੌਲ਼ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਮਈ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਝੰਡੇ, ਚਵਰ ਛਤਰ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਪੁਜਾਰੀ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇਵ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਕੁੱਲੂ ਦੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਲੱਕੜੀਆਂ ਅਤੇ ਘਾਹ-ਫੂਸ ਦੀ ਸੰਕੇਤਕ ਲੰਕਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਰਘੂਨਾਥ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਲੰਕਾ ਸਾੜ ਕੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਦੇਵੀ ਵੀ ਸੱਤੇ ਦਿਨ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਰਘੂਨਾਥ ਤੇ ਦੇਵੀ ਹਡਿੰਬਾ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਏ ਕਲਾਕਾਰ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਰੁੱਪ ਰੰਗਾ-ਰੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਨਾਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਗੈਲਰੀ

File:Roadside Hindu temple, near Kullu, Himachal Pradesh. 2004.jpg|thumb|Roadside Hindu temple, near Kullu, Himachal Pradesh. 2004
Image:Shiva shrine.jpg|Shiva shrine, Kullu
File:Himalayas from Kullu Valley, Himachal Pradesh.jpg|Himalayas from the Kullu Valley
File:Family Roerich.JPG|Roerich's family, Kullu valley
Image:Raja Rupi Kulu Palace.jpg|Raja Rupi Kulu Palace
File:Kais Dhar.jpg|Kais Dhar
File:Kais Dhar Medows.jpg|Kais Dhar Medows
File:Tourists in traditional Kullu attire.jpg|Tourists posing in traditional Kullu attire, at Solang valley

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁੱਲੂ
ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ

**ਕੂਚਬਿਹਾਰ** (ਬਾਂਗਲਾ: কোচবিহার জেলা, ਰਾਜਬੋਂਗਸ਼ੀ / ਕਾਮਤਾਪੁਰੀ: কোচবিহার) ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬੇਹਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਆਪਣੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸੈਲ ਸਥਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸੈਲ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਦਿਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੁਹਣੇ ਸੈਲ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭੱਜ - ਦੋੜ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਗੁਜ਼ਾਰਨਾ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਚੁਸਤੀ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕੋਚ ਰਾਜਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਨੇਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਪਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੇਂਦੁਝਰ

**ਕੇਂਦੁਝਰ** ਉੜੀਸਾ  ਦੇ ਕੇਂਦੁਝਰ ਜਿਲਾ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ।  ਉੜੀਸਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਂਦੁਝਰ ਇੱਕ ਆਜਾਦ ਰਜਵਾਡਾ ਸੀ ।  ਓਡਿਸ਼ਾ ਰਾਜ ਦੀ ਤਮਾਮਵਿਵਿਧਤਾਵਾਂਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।  ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਵਲੋਂ ਬਖ਼ਤਾਵਰ ਇਹ ਹਰਾ - ਭਰਿਆ ਜਿਲਾ 8337 ਵਰਗ ਕਿਮੀ .   ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।  ਇੱਥੇ  ਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਜਗੰਨਾਥ ਮੰਦਿਰ  ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਆਟਕੋਂ  ਦੇ ਖਿੱਚ  ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  ਨਗਰ  ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਜਗੰਨਾਥ ,  ਸਿੱਧ ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵਟੀ ਜਿਵੇਂ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਥਾਂ ਹਨ।  ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਚੱਟਾਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।  ਇਸ ਚੱਟਾਨ ਨੂੰ 38000 ਮਿਲਿਅਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਸ ਚਟਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਕਾਲ  ਦੇ ਅਭਿਲੇਖੋਂ ਦੀਆਂ ਪਰਿਆਟਕੋਂ  ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਰੂਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।  ਘਟਗਾਂ ,  ਮੁਰਗਾਮਹਾਦੇਵ ,  ਗੋਨਾਸਿਕਾ ਅਤੇ ਸੀਤਾਬਿੰਜ ਆਦਿ ਇੱਥੇ  ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਪਰਯਟਨ ਥਾਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੈਥਲ

**ਕੈਥਲ** ਹਰਿਆਣਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰੇ ਹਰਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੇ ਕਟੋਰੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸੀਮਾ ਕਰਨਾਲ , ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ , ਜੀਂਦ , ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਕਾਲੀਨ ਕੈਥਲ ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਬਾਂਦਰ ਰਾਜ ਹਨੁਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਕਪਿਲ ਥਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਕੈਥਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨਾਲ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਭਾਗ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ 1973 ਈ . ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ 1 ਨਵੰਬਰ 1989 ਈ . ਨੂੰ ਆਜਾਦ ਜਿਲਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 65 ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੈਰਾ

**ਕੈਰਾ** ਗੁਜਰਾਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੁਰਸਿਆਂਗ

**ਕੁਰਸਿਆਂਗ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੋਡਗੁ

**ਕੋਡਗੁ** ਜਾਂ ਕੁਰਗ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਮਦਿਕੇਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਘਾਟੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕੁਰਗ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰਯਟਨ ਸ‍ਥਲ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਇਹ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਹਾੜ ਸਬੰਧੀ ਸ‍ਥਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਵਲੋਂ 1525 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਭੂਲਨੇ ਵਾਲਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਕੁਰਗ ਦੇ ਪਹਾੜ, ਹਰੇ -ਭਰੇ ਜੰਗਲ, ਚਾਹ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇ ਬਾਗਾਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਮਨ ਨੂੰ ਲੁਭਾਤੇ ਹਨ। ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀ ਦਾ ਉਦਗਮ ਸ‍ਥਾਨ ਕੁਰਗ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹਾਇਕਿੰਗ, ਕਰਾਸ ਕੰਟਰੀ ਅਤੇ ਟਰੇਲ‍ਸ ਲਈ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੁਰਨੂਲ

**ਕੁਰਨੂਲ** ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਤੁੰਗਭੱਦਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਸਿਆ ਹੈ। ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਵਰਤਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਕੁਰਨੂਲ 1 ਨਵੰਬਰ,1956 ਤੱਕ ਆਂਧ੍ਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੋਟਾ

**ਕੋਟਾ** ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਬਲ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 240 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲਮਾਰਗ ਨਾਲ਼। ਜੈਪੁਰ - ਜਬਲਪੁਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 12 ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ। ਦੱਖਣ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚੰਬਲ ਨਦੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਕੋਟਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੋਟਾ ਅਨੇਕ ਕਿਲਿਆਂ, ਮਹਿਲਾਂ, ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ, ਮੰਦਿਰਾਂ ਅਤੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ ਦਾ ਅਨੂਠਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਤਰਫ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਮਾਰਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਂਦੇ ਹਨ ਉਥੇ ਹੀ ਚੰਬਲ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਬਣਾ ਹਾਇਡਰੋ ਇਲੇਕਟਰਿਕ ਪਲਾਂਟ ਅਤੇ ਨਿਊਕਲਿਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਕੋਟਾ ਬੂੰਦੀ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਬੂੰਦੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਬੂੰਦੀ 1624 ਈ . ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਜਾਦ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਰਾਵ ਮਾਧੋ ਸਿੰਘ ਇੱਥੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਆਜਾਦ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ। 1818 ਈ . ਵਿੱਚ ਕੋਟਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਰਾਜ ਸਭਾ

**ਰਾਜ ਸਭਾ** ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਉੱਪਰੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਸਭਾ ਹੈ। ਲੋਕਸਭਾ ਹੇਠਲੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਸਭਾ ਹੈ। ਕਾਉਂਸਿਲ ਆਫ ਸਟੇਟਸ, ਜਿਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਸਭਾਪੀਠ ਦੁਆਰਾ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 23 ਅਗਸਤ, 1954 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰਾ ਸਦਨ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ 1918 ਦੇ ਮੋਂਟੇਗ - ਚੇੰਸਫੋਰਡ ਪ੍ਰਤੀਵੇਦਨ ਵਲੋਂ ਹੋਇਆ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਧਿਨਿਯਮ, 1919 ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਵਿਧਾਨਮੰਡਲ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਸਦਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਉਂਸਿਲ ਆਫ ਸਟੇਟਸ ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਕਰਣ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਧਿਕਾਰ ਸੀਮਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਵਾਕਈ: 1921 ਵਿੱਚ ਅਸਤੀਤਵ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗਵਰਨਰ - ਜਨਰਲ ਤਤਕਾਲੀਨ ਕਾਉਂਸਿਲ ਆਫ ਸਟੇਟਸ ਦਾ ਪਦੇਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਧਿਨਿਯਮ, 1935 ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੇ ਗਏ।

ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਜਿਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ 9 ਦਸੰਬਰ 1946 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਵੀ 1950 ਤੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨਮੰਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਆਰਜੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨਮੰਡਲ ਜਿਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਵਿਧਾਈ) ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਆਰਜੀ ਸੰਸਦ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, 1952 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਚੋਣ ਕਰਾਏ ਜਾਣ ਤੱਕ, ਇੱਕ - ਸਦਨੀ ਰਿਹਾ।

ਆਜਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰਾ ਸਦਨ ਦੀ ਉਪਯੋਗਿਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਪਯੋਗਿਤਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਬਹਿਸ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅੰਤਤ: ਆਜਾਦ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਦਵਿਸਦਨੀ ਵਿਧਾਨਮੰਡਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਇਸਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਿਸੰਘੀਏ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦਵਿਵਿਧਤਾਵਾਂਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਹਿਜ ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਵਾਕਈ:, ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਚੁੱਣਿਆ ਹੋਇਆ ਏਕਲ ਸਭਾ ਨੂੰ ਆਜਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੁਨੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਕਰਣ ਲਈ ਥੋੜਾ ਸੱਮਝਿਆ ਗਿਆ। ਕਾਉਂਸਿਲ ਆਫ ਸਟੇਟਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਿਆਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦੂਸਰਾ ਸਦਨ ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਚਨ ਪੱਧਤੀ ਪ੍ਰਤਿਅਕਸ਼ਤ: ਚੁੱਣਿਆ ਹੋਇਆ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਲੋਂ ਪੂਰਣਤ: ਭਿੰਨ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹੋਰ ਸਦਨ ਸੱਮਝਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਮੈਂਬਰ ਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਸਭਾ (ਹਾਉਸ ਆਫ ਪੀਪੁਲ) ਵਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਸ਼ਏ ਪਰਿਸੰਘੀਏ ਸਦਨ ਅਰਥਾਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਭਾ ਵਲੋਂ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਵਾਚਨ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਸੰਘ ਰਾਜ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਚੁੱਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਤਰਜਮਾਨੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਚੁੱਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਬਰਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸਭਾ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਮੈਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦਾ ਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰੀ ਹੇਤੁ ਹੇਠਲਾ ਉਮਰ ਤੀਹ ਸਾਲ ਨਿਅਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਲਈ ਇਹ ਪੰਝੀ ਸਾਲ ਹੈ। ਕਾਉਂਸਿਲ ਆਫ ਸਟੇਟਸ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗਰਿਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਠਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਸੰਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਅਜਿਹਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਪਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਪਦੇਨ ਸਭਾਪਤੀ ਬਣਾਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਬੈਠਕਾਂ ਦਾ ਸਦਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਲੋਂ ਸਬੰਧਤ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸੰਰਚਨਾ / ਗਿਣਤੀ
ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁੱਛੇਦ 80 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਭੇ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਗਿਣਤੀ 250 ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 12 ਮੈਂਬਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ 238 ਮੈਂਬਰ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਸੰਘ ਰਾਜ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਤਦ ਵੀ, ਰਾਜ ਸਭੇ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਗਿਣਤੀ 245 ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 233 ਮੈਂਬਰ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘ ਰਾਜਕਸ਼ੇਤਰ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਪੁਡੁਚੇਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਹਨ ਅਤੇ 12 ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਹਾਂ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੈਂਬਰ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣਗੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ, ਵਿਗਿਆਨ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਜਿਵੇਂ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਵਿਵਹਾਰਕ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।

## ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ 
## MLA by party memberships 
Members of Legislative Assembly by their political party ()

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ
ਕੋੱਟਾਇਮ

**ਕੋੱਟਾਇਮ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਕੇਰਲ ਦਾ ਕੋੱਟਾਇਮ ਨਗਰ ਅਦਵਿਤੀਏ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟੇ ਇੱਕ ਅਨੋਖਿਆ ਸੈਰ ਥਾਂ ਹੈ। 2204 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਅਦਭੂਤ ਨਜਾਰੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਘਾਟ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵੇੰਬਾਨਦ ਝੀਲ ਅਤੇ ਕੁੱਟਾਨਾਦ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤ ਕੋੱਟਾਇਮ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਲੈਂਡ ਆਫ ਲੈਟਰਸ, ਲੇਟੇਕਸ ਅਤੇ ਝੀਲ ਦੀਆਂ ਉਪਾਧੀਆਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੋੱਟਾਇਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਲਯਾਲਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੇਸ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਬੈਲੀ ਨੇ 1820 ਈ . ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕੋੱਟਾਇਮ ਕੇਰਲ ਦੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ, ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਠੀਕ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੋੱਟਾਇਮ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦੂਸਰਾ ਚੇਰਾ ਸਾਮਰਾਜ ਵਲੋਂ ਬਢਾ। ਚੇਰਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਮਾਰਤੰਡ ਵਰਮਾ ਨੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਡੂੰਘਾ ਛਾਪ ਛੱਡੀ। ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਵੇੰਬੋਲੀਨਾਡੁ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਫਤਹਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਕੋੱਟਾਇਮ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦ੍ਰਸ਼ਟੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮਹੱਤਵ ਬਣਾ ਰਿਹਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੋਡਰਮਾ

**ਕੋਡਰਮਾ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਝਾਰਖੰਡ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮਦਿਕੇਰੀ

ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ1525 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਬਸਿਆ ਮਦਿਕੇਰੀ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਕੋਡਗੁ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ। ਮਦਿਕੇਰੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਦਾ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਹਰੇ ਜੰਗਲ, ਕਾਫ਼ੀ ਦੇ ਬਗਾਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮਦਿਕੇਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੈਰਗਾਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਦਿਕੇਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਮੈਸੂਰ ਤੋਂ 125 ਕਿਮੀ . ਦੂਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇ ਬਗਾਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

1600 ਈਸਵੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਿੰਗਾਇਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਕੁਰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ **ਮਦਿਕੇਰੀ** ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ। **ਮਦਿਕੇਰੀ** ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਕਿਲਾ ਵੀ ਬਣਵਾਇਆ। 1785 ਵਿੱਚ ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਉੱਤੇ ਕਬ‍ਜਾ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾ ਲਿਆ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕੁਰਗ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੀਰ ਰਾਜੇਂਦਰ ਨੇ ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। 1834 ਈ . ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸ਼ਾਸਕ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੋਲਾਰ

**ਕੋਲਾਰ** (ਕੰਨੜ: ಕೋಲಾರ) ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਕੋਲਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਲਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਚੋਲ ਅਤੇ ਪੱਲਵ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਧ‍ਯਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਜੈਨਗਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ। ਕੋਲਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੈਰ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਕੋਲਾਰ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੋਹਿਮਾ

**ਕੋਹਿਮਾ**  ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਬਾਰਡਰ ਤੇ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ 1261 ਮੀਟਰ(4137 ਫੁੱਟ) ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਜੋ ਅੰਗਾਮੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਕੋਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਆਦਿਵਾਸੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਬਹੁਤ ਰੰਗ - ਬਿਰੰਗੀ ਹੈ ਜੋ ਪਰਿਆਟਕੋਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਝਲਕ ਵੇਖਣਾ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪਰਯਟਨ ਇੱਥੇ ਕਈ ਚੰਗੇਰੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਰਯਟਨ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੈਰ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸੰਗਰਾਹਲਏ, ਏੰਪੋਰਿਅਮ, ਨਾਗਾ ਹੇਰਿਟੇਜ ਕਾੰਪਲੈਕਸ, ਕੋਹਿਮਾ ਪਿੰਡ, ਦਜੁਕੋਉ ਘਾਟੀ, ਜੱਫੁ ਸਿੱਖਰ, ਤਸੇਮਿਨਿਉ, ਖੋਨੋਮਾ ਪਿੰਡ, ਦਜੁਲੇਕੀ ਅਤੇ ਤਯੋਫੇਮਾ ਟੂਰਿਸਟ ਪਿੰਡ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਰਿਆਟਕੋਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰਮੁਗਧ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

2001 ਦੀ ਜਨਗਨਣਾ ਸਮੇਂ ਕੋਹਿਮਾ 'ਚ 78,584 ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ 'ਚ ਮਰਦਾਂ 53% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 47% ਸਨ। ਕੋਹਿਮਾ ਦੀ ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ75% ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ 79% ਮਰਦ ਅਤੇ 70% ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ 16 ਕਬੀਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਅੰਗਾਮੀਸ ਕਬੀਲੇ ਅਤੇ ਅੋਸ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਕੋਲਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਕੋਲਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਖਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੰਗਲੋਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਕੋਲਹਾਪੁਰ

**ਕੋਲਹਾਪੁਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਚਗੰਗਾ ਨਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਪੁਣੇ ਡਵੀਸਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਮਰਾਠੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਭੋਂਸਲੇ ਛਤਰਪਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬੁੱਕ ਰਾਏ ਪਹਿਲਾ

ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਲੇਖ
ਹਰਿਹਰ ਰਾਏ ੧

**ਹਰਿਹਰ ਰਾਏ 1** (1336–1356) ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਇਹ ਭਵਨ ਸੰਗਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕੂਰੁਬਾ ਜਾਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ।ਇਹ ਸੰਗਮ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ
ਵਿਜੈਨਗਰ

**ਵਿਜੈਨਗਰ** ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਬਾਹ ਹੋਏ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਖੰਡਰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਹੰਪੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਬੱਲਾਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਸਥਾਨ 
ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਤੁੰਗਭਦਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹੰਪੀ ਵਿੱਚ ਵਿਰੂਪਕਸ਼ ਮੰਦਿਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਜ਼ਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੰਦਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦਾ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ *ਪੰਪਾਸਰੋਵਰ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗ੍ਰੰਥ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਗੁਫਾ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਥੇ ਦੱਸ਼ੇ ਗਏ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਵੇਰਵਾ ਵਿਜੈਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, 40 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਹੰਪੀ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਿੰਡ, ਕਮਾਲਪੁਰਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਾਹਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੰਡਰ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਕਸਬਾ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੋਸਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੜਕ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਹੋਸਪੇਟ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੰਪੀ ਤੋਂ ਕਮਾਲਪੁਰਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤੁਰ ਕੇ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਹਿਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਧਰਾਤਲ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਰੇਨਾਈਟ ਦੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੁੰਗਭਦਰਾ ਨਦੀ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਉੱਤਰ ਵਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਹਾੜਾਂ ਤੋ ਪਾਰ, ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਮੈਦਾਨ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਗਰੇਨਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ।

## ਸ਼ਹਿਰ 
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਵਿਜੇ ਅਰਥਾਤ ਜਿੱਤ, ਨਗਰ ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ "ਜਿੱਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ" ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ। 
 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਏ

ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਾ।ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਏ ਦੇਵਾ ਰਾਏ I ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ 1422 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਜੇਨਗਰ ਦਾ ਸਮਰਾਟ ਬਣਿਆ। ਉਸਦੇ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ, ਵਿਜਾਰਰਾਯਾ ਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਹੀ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਰਾਮਚੰਦਰ ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ
ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਰਾਏ

**ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਰਾਏ** (ਜਾਂ **ਦੇਵਾ ਰਾਏ III**) ਸੰਗਮਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ (1446-1465) ਸਮਰਾਟ ਸੀ।

ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਰਾਏ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇਵ ਰਾਏ ਦੂਜਾ ਦਾ ਵਾਰਸ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਿਆਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗਮਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਲਈ ਇਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।  ਹਾਲਾਂਕਿਐਪਰ, ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਰਾਏ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਉਲਟ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਾਜਾ ਸੀ।

ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਬਹਾਮਾਨੀ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਿੰਗ-ਉਤੱਕਲ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਗਜਪਤੀ ਸਮਰਾਟ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਕਾਵੇਰੀ ਤਕ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀਆਂ ਹਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਗਜ਼ਪਤੀਆਂ ਨੇ 1454 ਵਿਚ ਰਾਜਮੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ 1463 ਵਿਚ ਉਦੇਗਿਰੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਾਗਿਰੀ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਹਾਮਾਨੀ ਰਾਜਾਂ ਨੇ 1450 ਤਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਤੇ ਕਈ ਪੋਰਟਾਂ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਸਮੇਂ ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਸੀ।

ਇਹਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸੰਗਮਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਪਤਨ ਹੋਇਆ; ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਰਾਏ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਵਿਰਪਕਸ਼ ਰਾਏ ਦੂਜਾ ਨੇ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਮੌਕਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਵਧੀਆ ਸ਼ਾਸਕ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ
ਸਲੁਵ ਨਰਸਿੰਹ ਦੇਵ ਰਾਏ

**ਸਲੁਵ ਨਰਸਿੰਹ ਦੇਵ ਰਾਏ** (ਸ਼ਾਸਨ 1485-1491 ) ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ **ਸਲੁਵ ਰਾਜਵੰਸ਼** ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ
ਵੀਰਨਰਸਿੰਹ ਰਾਏ

**ਵੀਰਨਰਸਿੰਹ ਰਾਏ** ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੁਲਵ ਨਰਸ ਨਾਇਕ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਰਾਏ ਇਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ
ਅਚਿਉਤ ਦੇਵ ਰਾਏ

**ਅਚਿਉਤ ਦੇਵ ਰਾਏ** ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਰਾਏ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1529 ਤੋਂ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ 1542 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ
ਸ਼ਰੀਰੰਗ ੧

**ਸ੍ਰੀਰੰਗ ੧** (ਉਰਫ **ਸ੍ਰੀਰੰਗ ਦੇਵ ਰਾਏ**) ਤ੍ਰਿਮਲ ਦੇਵ ਰਾਏ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੁੰਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ
ਪ੍ਰੌਢ ਰਾਏ

ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ
ਸ਼ਰੀਰੰਗ ਦੂਜਾ

**ਸ਼ਰੀਰੰਗ ਦੂਜਾ** ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ।ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਾ ਨੂੰ ਰੇਚਰਲਾ ਵੇਲਾਮਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਯਾਚਾਮਾ ਨਾਇਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਧੜੇ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ
ਸ਼ਰੀਰੰਗ ਤੀਜਾ

**ਸ਼ਰੀਰੰਗ 3** ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਆਖਰੀ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇਚਾਚੇ ਵੈਂਕਟ ਤੀਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1642 ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਲੀਆ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਾ ਪੜਪੋਤਾ ਵੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ
ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ

**ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ** (ਤੁਰਕੀ: Türkistan; ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਤੁਰਕਾਂ ਦੀ ਭੂਮੀ)ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਤੁਰਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਤਰੁਕ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ
ਤੁਰਕ

**ਤੁਰਕ** ਦਾ ਅਰਥ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ - 
* ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਲੋਕ
* ਉਸਮਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਚੀਜ 
* ਤੁਰਕ ਲੋਕ (ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਤੁਰਕ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਹੈ) 
* ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਅਜਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੁਰਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ
ਹਰੀਹਰ ਦੂਜਾ

**ਹਰੀਹਰ ਦੂਜਾ** (ਮੌਤ 31 ਅਗਸਤ 1404) ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸੰਗਮ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਬੁੱਕ ਰਾਏ ਪਹਿਲਾ ਦੀ ਮੋਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1377 ਈ. ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ (1404) ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਕੰਨੜ ਕਵੀ ਮਧੁਰਾ, ਇੱਕ ਜੈਨ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕੀਤੀ। ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਦਿਕਮਾਰਗ ਸਥਾਪਨਾਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਵੇਦਮਾਰਗ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਦੀਆਂ ਉਪਾਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।

## ਜੀਵਨ 
ਉਹ 1377 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬੁੱਕਾ ਰਾਏ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਅਤੇ 1404 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼ ਰਾਏ ਉਸਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ।

ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਹਰੀਹਰ ਦੂਜਾ ਨੇ ਨੇਲੋਰ ਅਤੇ ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਂਧਰਾ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਕੋਂਡਾਵਿਡੂ ਦੇ ਰੈੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜ ਕੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਕੋਂਡਾਵਿਡੂ ਦੇ ਰੈੱਡੀਆਂ ਤੋਂ, ਹਰੀਹਰ ਦੂਜਾ ਨੇ ਅਡਾਂਕੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਸੈਲਮ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਰਚਕੋਂਡਾ ਦੇ ਵੇਲਾਮਾ ਨਾਲ ਲੜਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਹਰੀਹਰ ਦੂਜਾ ਨੇ 1378 ਵਿੱਚ ਮੁਜਾਹਿਦ ਬਾਹਮਣੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਗੋਆ, ਚੌਲ ਅਤੇ ਦਾਭੋਲ ਵਰਗੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਧਾ ਲਿਆ।

ਹਰੀਹਰ ਦੂਜੇ ਨੇ ਵਿਜੇਨਗਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦੇ ਖੰਡਰ ਹੁਣ ਹੰਪੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੀਹਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਖੰਡਰ ਹੰਪੀ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹਨ।

ਉਸ ਦਾ ਸੇਨਾਪਤੀ ਇਰੁਗੁੱਪਾ ਇੱਕ ਜੈਨ ਗੁਰੂ, ਸਿੰਹਨੰਦੀ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਜੇਨਗਰ ਵਿੱਚ ਗੋਮੱਤੇਸ਼ਵਰ (ਬਾਹੂਬਲੀ) ਲਈ ਇੱਕ ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਕੁਮਥੂ-ਜੀਨਨਾਥ ਦਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ।

ਕੋਂਡਾਵਿਡੂ ਦੇ ਰੈੱਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਸੂਰ ਦਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਡਾਲਵੋਇਸ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਯਦੁਰਾਇਆ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਵਿੱਖੀ ਰਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਸਰੋਤ 
* 
* Dr. Suryanath U. Kamat, Concise history of Karnataka, MCC, Bangalore, 2001 (Reprinted 2002)

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Andhra Pradesh Online

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ
ਆਰਾਮਸ਼ਾਹ

**ਆਰਾਮਸ਼ਾਹ** ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੱਤਾਸੀਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਅਮੀਰਾਂ ਨੇ ਜਲਦਬਾਜੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਉਹ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਾ।

## ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ
## ਸ਼ਾਸ਼ਕ
## ਮੌਤ
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
ਕੋਲਾਬਾ

**ਕੋਲਾਬਾ** ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ

**ਗੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ** ਜਾਂ **ਗ਼ੁਲਾਮ ਵੰਸ਼** ਜਾਂ **ਮਮਲੂਕ ਵੰਸ਼** ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ। ਇਸ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਕ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ 1206 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 1290 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਗੁਲਾਮ ਵੰਸ਼ ਇਸ ਕਾਰਣ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਤੇ ਬਲਬਨ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮ ਭਾਵ ਦਾਸ ਸਨ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੋਏ। ਕੁਤੁਬਦੀਨ (1206 - 1210 ਈਸਵੀ) ਮੂਲ: ਸ਼ਹਾਬੁਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਦਾ ਤੁਰਕੀ ਦਾਸ ਸੀ ਤੇ 1192 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਤਰਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਤੇ ਬੰਗਾਲ ਤੱਕ, 1206 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੌਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਕੁਤਬਦੀਨ ਐਬਕ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਦਾ ਤੁਰਕੀ ਦਾਸ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇਖਕੇ ਗੌਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਾਸਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1211 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 1236 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਤੱਕ ਤੇ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਸਿੰਧੂ ਤੱਕ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਗੁਲਾਮ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆ ਗਿਆ। ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੜੇ ਹੀ ਬਿਲਾਸੀ ਸਨ। ਅੰਤ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ 1236 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਰਜ਼ੀਆ ਬੇਗਮ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠੀ। ਰਜ਼ੀਆ ਬੜੀ ਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਹਿਲਾ ਸੀ ਉਹ ਮਰਦਾਨੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੀ ਸੀ ਪਰ ਸਾਜ਼ਿਸਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਅ ਨਾ ਸਕੀ ਤੇ 1240 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਹੋਇਆ - ਸੁਲਤਾਨ ਗਿਆਸੁਦੀਨ ਬਲਬਨ ਵੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਸੀ, ਇਸਨੇ 1266 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 1287 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਗੁਲਾਮ ਸ਼ਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਹੀ ਵਰੋਸਾਏ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਇਸ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗ਼ੁਲਾਮ (ਦਾਸ) ਸਨ ਨਾ ਕਿ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿਰਫ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਾਸਕ ਸੂਚੀ
*ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ (1206-1210)
*ਆਰਾਮਸ਼ਾਹ (1210-1211)
*ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ (1211-1236)
*ਰੁਕਨ-ਉਦ-ਦੀਨ ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ (1236)
*ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ (1236-1240)
*ਮੁਈਜੁੱਦੀਨ ਬਹਿਰਾਮਸ਼ਾਹ (1240-1242)
*ਅਲਾਉ ਦੀਨ ਮਸੂਦ (1242-1246)
*ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਮਹਿਮੂਦ (1246-1266)
*ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਬਲਬਨ (1266-1286)
*ਮੁਈਜ਼ ਉਦ-ਦੀਨ ਕਾਇਕਾਬਾਦ (1287-1290)
*ਸ਼ਮਸੁਦੀਨ ਕਯੂਮਰਸ (1290)

## ਰਾਜਕਾਲ
ਇਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਰੀਬ 84 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਚੰਗੇਜ ਖਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਵਾਬ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦਾ ਹਮਲਾ ਵੀ ਹੋਇਆ।
## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਗਰ

ਤਸਵੀਰ:Quwwat-al-Islam Mosque, Delhi.jpg|alt=|ਕੁੱਵਤ ਉੱਲ ਇਸਲਾਮ ਮਸਜਿਦ
ਤਸਵੀਰ:Intricate stone carvings in the cloister of Quwwat ul-Islam mosque, near Qutub Minar.jpg|alt=|ਕੁੱਵਤ ਉੱਲ ਇਸਲਾਮ ਮਸਜਿਦ
ਤਸਵੀਰ:Adhai Din-ka-Jhonpra Screen wall (6133975257).jpg|alt=|ਅਜਮੇਰ ਵਿੱਚ ਅਢਾਈ ਦਿਨ ਕਾ ਝੋਪੜਾ ਮਸਜਿਦ
ਤਸਵੀਰ:Inside the Marble Mehrab at Sultan Ghari.jpg|ਸੁਲਤਾਨ ਘੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
ਤਸਵੀਰ:Tomb of Altamash.jpg|ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
ਤਸਵੀਰ:Qutb Minar 2011.jpg|ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ
ਤਸਵੀਰ:Qutub Minar Inscriptions 2022.jpg|ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਦਾ ਨੀਚੇ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼

## ਸ੍ਰੋਤ
* 
* 
* Dynastic Chart  The Imperial Gazetteer of India, v. 2, *p.&nbsp;368.*
* 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ
ਅਮੀਰ (ਪਦਵੀ)

ਦਾ ਦਰਬਾਰ 1839 ਵਿੱਚ]]
**ਅਮੀਰ** (ਅਰਬੀ: أمير) ਦਾ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸੈਨਾਪਤੀ ਜਾਂ ਰਾਜਪਾਲ ਜਾਂ ਸੂਬੇਦਾਰ। ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਦਾਂ ਦੇ ਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਅਮੀਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਤਵ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਅਮੀਰਾਤ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ: 
* ਅਮੀਰ: ਅਮੀਰਾਤ
* ਬਾਦਸ਼ਾਹ: ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ
* ਕਇਨ: ਕਾਇਨਾਤ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਪਦਵੀਆਂ
ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼

**ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼** ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਐਬਕ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ। ਉਹ ਐਬਕ ਦਾ ਜੁਆਈ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1211 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 1236 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਰਾਜ ਤਿਲਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਨੇਕ ਤੁਰਕ ਅਮੀਰ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

## ਵਿਰੋਧੀ
ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ - ਤਾਜੁਦਦੀਨ ਯਲਦੌਜ ਅਤੇ ਨਾਸੀਰੁੱਦੀਨ ਕੁਬਾਚਾ। ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਗੌਰੀ ਦੇ ਦਾਸ ਸਨ। ਯਲਦੌਜ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਗਜਨੀ ਦਾ ਅੰਗ ਭਰ ਮਾਨਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗਜਨੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਐਬਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਯਲਦੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਤਰਾਇਨ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯਲਦੌਜ ਹਾਰਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗਜਨੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਸਕ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਨਿੱਜੀ ਦਾਅਵਾ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। 
ਕੁਬਾਚਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਸੰਨ 1217 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੁਬਾਚਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਕੁਬਾਚਾ ਬਿਨਾਂ ਲੜਾਈ ਕੀਤੇ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੰਸੂਰਾ ਨਾਮਕ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਅੱਪੜਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਕੁਬਾਚਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਤੇ ਸਿੰਧ, ਮੁਲਤਾਨ, ਉੱਛ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਸਾਗਰ ਦੁਆਬ ਉੱਤੇ ਕੁਬਾਚਾ ਦਾ ਕਾਬੂ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ।
 
ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੁਬਾਚਾ ਤੋਂ ਹੱਟ ਗਿਆ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੁਬਾਚਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਹਰਾਇਆ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੁਬਾਚਾ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕਰ ਮਰ ਗਿਆ। ਚੰਗੇਜ਼ ਖਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੂਰਬ ਦੇ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵਲੋਂ ਕਰ ਲਿਆ।
ਉਹ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਸ਼ਾਸਕ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
ਕੋਇੰਬਟੂਰ

ਕੋਇੰਬਤੂਰ ਜਾਂ **ਕੋਇੰਬਟੂਰ** ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਬਸਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਕ ਨਗਰੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਰੇਲ, ਸੜਕ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਰਸਤੇ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।

ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੱਪੜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਨੀਲਗਿਰੀ ਦੀ ਤਰਾਈ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਸੁਹਾਵਣੇ ਮੌਸਮ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵਲੋਂ ਨੀਲਗਿਰੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਯਟਕ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਕੈਂਪ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੱਪੜਾ ਉਤਪਾਦਕ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੈਲਾਨੀ ਘੁੰਮ - ਫਿਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਜੈਵਿਕ ਫੁਲਵਾੜੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਸ਼‍ਵਵਿਦਿਆਲਾ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਅਤੇ ਵੀਓਸੀ ਪਾਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਿਅਟਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੋਲਕਾਤਾ

ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤਟ ਤੋਂ 180 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ **ਕੋਲਕਾਤਾ** () (ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ *ਕਲਕੱਤਾ*) ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

ਕੋਲਕਾਤਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 2 ਕਰੋੜ 29 ਲੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਰੂਪ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਅਜੋਕਾ ਕੋਲਕਾਤਾ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਕਈ ਗਾਥਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਤੁਸੀ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਚਾਣ ਮਿਲੀ ਹੈ ਉਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਮਵਾਦ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਗੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਟੀ ਆਫ ਜਾਵੇ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਰਵੇਸ਼ ਦਵਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਲਮਾਰਗਾਂ, ਹਵਾਮਾਰਗ ਅਤੇ ਸੜਕ ਮਾਰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਭੱਜਿਆ ਵਲੋਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਕੇਂਦਰ, ਫੈਲਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੰਡ ਕੇਂਦਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ, ਉਦਯੋਗਕ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਅਜਾਇਬਘਰ, ਚਿੜੀਆ ਘਰ, ਇੱਕਾ ਦੁੱਕਾ ਤਾਰਮੰਡਲ, ਹਾਵਡ਼ਾ ਪੁੱਲ, ਕਾਲੀਘਾਟ, ਫੋਰਟ ਵਿਲਿਅਮ, ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਮੇਮੋਰਿਅਲ, ਵਿਗਿਆਨ ਨਗਰੀ ਆਦਿ ਮੁੱਖ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਅਕਸਰ ਸਾਰਾ ਜੂਟ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮੋਟਰਗੱਡੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ, ਸੂਤੀ - ਬਸਤਰ ਉਦਯੋਗ, ਕਾਗਜ - ਉਦਯੋਗ, ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਉਦਯੋਗ, ਜੁੱਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰਣ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ, ਹੋਜ਼ਰੀ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਚਾਹ ਵਿਕਰੀ ਕੇਂਦਰ ਆਦਿ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪੂਰਵਾਂਚਲ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਣ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਣਿਜਿਕ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਜਿਆਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਬਦ ਉੱਤਪਤੀ
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕੋਲੀਕਾਤਾ (ਬੰਗਾਲੀ কলিকাতা) [ˈkɔlikat̪a] ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਇਆ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਦੋ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਤਾਨੁਤੀ ਅਤੇ ਗੋਬਿੰਦਾਪੁਰ ਸੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਨਾਂ ਸਬੰਧੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ-

* ਕੋਲਕਾਤਾ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਕਾਲੀਖੇਤਰੋ ([ˈkalikʰːet̪rɔ] (ਬੰਗਾਲੀ: কালীক্ষেত্র) ਦਾ ਬਦਲ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਕਾਲੀ (ਕਾਲੀ ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਕਾਲੀ ਦੇਵੀ) ਦਾ ਖੇਤਰ।
*ਕੋਲਕਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਬੰਗਾਲੀ ਸ਼ਬਦ "ਕੀਕਿਲਾ" (ਬੰਗਾਲੀ: কিলকিলা) ਜਾਂ ਪੱਧਰ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
*ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਬੰਗਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਖਾਲ (ਬੰਗਾਲੀ: খাল) ਅਤੇ ਕਾਟਾ (ਬੰਗਾਲੀ: কাটা) ਭਾਵ ਖੋਦਨਾ।
*ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਖੇਤਰ ਚੂਨੇ ਜਾਂ ਕੋਲੀ ਚੁਨ (ਬੰਗਾਲੀ: কলি চুন) ਅਤੇ ਕੌਇਰ ਜਾਂ ਕਾਤਾ (ਬੰਗਾਲੀ:কাতা) ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਕੋਲੀਕਾਤਾ (ਬੰਗਾਲੀ: কলিকাতা) ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਇਆ।

ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਜਾਂ ਕੋਲਿਕਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 2001 ਤੱਕ ਇਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਨਾਂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਕਰਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਲਕੱਤਾ ਸੀ। ਜਿਸਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਉਚਾਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਕੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਇਆ।

## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

File:Second Howrah bridge in Kolkata.jpg|ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਹਾਵੜਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਹਾਵੜਾ ਪੁਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਬਲਬਨ

**ਗਿਆਸੁੱਦੀਨ ਬਲਬਨ**  ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ । ਉਸਨੇ ਸੰਨ 1266 ਤੋਂ 1286 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਅਤੇ ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਖ਼ਲਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਤਾਕਤਵਰ ਸ਼ਾਸਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਸਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਬਹਾਉਦ ਦੀਨ ਸੀ। ਉਹ ਇਲਬਾਰੀ ਤੁਰਕ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਵਾਨ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮੰਗੋਲਾਂ ਨੇ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਗਜ਼ਨੀ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਸਰਾ ਦੇ ਖਵਾਜਾ ਜਮਾਲ-ਉਦ-ਦੀਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਗੁਲਾਮਾਂ ਸਮੇਤ 1232 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਨੇ ਖਰੀਦ ਲਏ।

## ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਾਲ 
ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਲਤਾਨ ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵਾਰਸ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਲਬਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਲਬਨ ਨੇ 1266 ਵਿੱਚ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨ ਗਿਆਸ-ਉਦ-ਦੀਨ-ਬਲਬਨ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ।

ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬਲਬਨ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮੁੱਠੀ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਚਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਈਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ 'ਚਹਿਲਗਨੀ' ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਬਲਬਨ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਤਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹੋਵੇ। ਸੁਲਤਾਨ ਬਲਬਨ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਗਠਿਤ ਖੁਫੀਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੀ। ਬਲਬਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਸੂਸਾਂ, ਬੈਰੀਡਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿਚ ਗੁਪਤ ਰਿਪੋਰਟਰਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ। ਜਾਸੂਸਾਂ ਕੋਲ ਸੁਤੰਤਰ ਅਧਿਕਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਸਨ।

"ਬਲਬਨ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਸਭਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਹਾਸਾ ਅਣਜਾਣ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਜੂਏ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਸੀ।" ਉਸਨੇ "ਰਾਜੇ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਚੁੰਮਣ ਵਰਗਾ ਕਠੋਰ ਅਦਾਲਤੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਅਤੇ ਪਾਈਬੋਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਵੀ, ਗਿਆਸੂਦੀਨ ਬਲਬਨ ਅਜੇ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਮੁਹਿੰਮਾਂ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿਚ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੋਇਆ। ਬਲਬਨ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਨਵਰੋਜ਼ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

ਬਲਬਨ ਨੇ 1266 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1287 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਬਲਬਨ ਦਾ ਵਾਰਸ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ 9 ਮਾਰਚ 1285 ਨੂੰ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ, ਬੁਗਾਰਾ ਖਾਨ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਬਲਬਨ ਦੇ ਪੋਤੇ ਮੁਈਜ਼ ਉਦ-ਦੀਨ ਕਾਇਕਾਬਾਦ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਾਰਸ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
ਮੁਈਜੁੱਦੀਨ ਬਹਿਰਾਮਸ਼ਾਹ

**ਮੁਇਜ਼ ਉੱਦੀਨ ਬਹਿਰਾਮ** ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੁਰਕੀ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸੁਲਤਾਨ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਬਹਿਰਾਮ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਮਤਰੇਆ ਭਰਾ ਸੀ।  ਜਦੋਂ ਰਜ਼ੀਆ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤਾਂ ਬਹਿਰਾਮ ਨੇ ਚਾਲੀ ਅਮੀਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਜ਼ੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਹਰ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਮਲਿਕ ਅਲਤੂਨੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਖ਼ਤ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਬਹਿਰਾਮ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਦੋ ਸਾਲਾ ਦੌਰ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਦੌਰ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਚਾਲੀ ਅਮੀਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਰੂਫ ਰਹੇ। ਉਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਵੀ ਤਸਲੀਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਅਹਿਮ ਵਾਕਿਆ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦਾ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਹੈ। ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਓਗੇਦੀ ਖਾਨ ਨੇ ਗਜ਼ਨੀ ਦਾ ਦਾਇਰ ਕਮਾਂਡਰ ਅਤੇ ਕੁੰਦੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੇਂਗਗੇਟੂ ਕਮਾਂਡਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।  1241ਦੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਡੇਇਰ ਦੀ ਮੌਤ 30 ਦਸੰਬਰ 1241 ਨੂੰ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਤੂਫ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੰਗੋਲਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੁਲਤਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ। "ਚਾਲੀ ਸਰਦਾਰਾਂ" ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ।। ਇਸ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੁਲਤਾਨ ਰੁਕਨ-ਉਦ-ਦੀਨ ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਬੇਟੇ ਅਲਾਉ ਦੀਨ ਮਸੂਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲ ਲਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
ਅਲਾਉ ਦੀਨ ਮਸੂਦ

**ਅਲਾਉ ਦੀਨ ਮਸੂਦ ਸ਼ਾਹ** ਤੁਰਕ ਸੀ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸੁਲਤਾਨ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ।

## ਸ਼ਾਸ਼ਕ 
ਇਹ ਰੁਕਨ-ਉਦ-ਦੀਨ ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਚਾਚੇ ਮੁਈਜੁੱਦੀਨ ਬਹਿਰਾਮਸ਼ਾਹ ਨੂੰ 1242 ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਤਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਅਗਲਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਅਮੀਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਠਪੁਤਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਦਾਰੂ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਲਈ ਬਦਨਾਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ ਵਾਂਗ, ਉਸਨੂੰ "ਅਯੋਗ ਅਤੇ ਨਿਕੰਮੇ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1246 ਤੱਕ, ਸਰਦਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਉਸਦੀ ਵੱਧਦੀ ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਮਹਿਮੂਦ (ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
ਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ੌਰੀ

**ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ** 12ਵੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦਾ ਅਫਗਾਨ ਯੋਧਾ ਸੀ ਜੋ ਗਜਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਗੌਰ ਨਾਮਕ ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਉਹ 1173 ਈ. ਵਿੱਚ ਗੌਰ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਿਆ ਅਤੇ 
ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਦੀਪ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾ ਹਮਲਾ ਮੁਲਤਾਨ (1175 ਈ.) ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ। ਪਾਟਨ (ਗੁਜਰਾਤ) ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਭੀਮ ਦੂਸਰੇ ਉੱਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਨੇ 1178 ਈ. ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿੰਤੂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਗਿਆ।

ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਰਾਈਨ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੜਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ। 1191 ਈ. ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਤਰਾਈਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਫਤਹਿ ਹੋਈ ਪਰ ਅਗਲੇ ਹੀ ਸਾਲ 1192 ਈ . ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਨੂੰ ਤਰਾਈਨ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਾਇਆ।

ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਨੇ ਚੰਦਾਵਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1194 ਈ.) ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਗਹੜਵਾਲ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਜੈਚੰਦ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਸਾਮਰਾਜ ਆਪਣੇ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਗਜਨੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। 15 ਮਾਰਚ 1206 ਈ . ਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਦੀ ਗਜਨੀ ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੋਰੀ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
ਖ਼ਾਨ

**ਖ਼ਾਨ** ਇੱਕ ਖਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਮੱਧਕਾਲੀ ਫਾਰਸ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
 
ਇਸ ਉਪਨਾਮ ਦੇ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਫਾਰਸ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਮ
ਮਲਿਕ ਮੁਹੰਮਦ ਜਾਇਸੀ

[thumb|"ਕੌਣ ਵਧ ਸੁਹਣੀ, ਮੈਂ ਜਾਂ ਪਦਮਾਵਤੀ?, ਰਾਣੀ ਨਾਗਮਤੀ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, ਔਰ ਇਹ ਨਾਪਸੰਦ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।.."; *[ਪਦਮਾਵਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਚਿਤਰ ਖਰੜਾ*, 1750]]

**ਮਲਿਕ ਮੁਹੰਮਦ ਜਾਇਸੀ** (ਅਵਧੀ: मलिक मोहम्मद जायसी) (1477–1542) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਅਵਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖ਼ਾਨ

**ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖ਼ਾਨ** (ਸ਼ਾਸਨ 28 ਮਈ 1414 – 20 ਮਈ 1421) ਤੈਮੂਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਤੁਗਲਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਯਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ, ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।

ਖ਼ਾਨ ਤੁਗਲਕ ਸ਼ਾਸਕ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੋਗ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਮੀਰ ਤੈਮੂਰ (ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਮਰਲੇਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਸ਼ਾਹੀ ਉਪਾਧੀ ਨਹੀਂ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਿਆਤ-ਏ-ਆਲਾ (ਉੱਚਤਾਮਈ ਬੈਨਰ) ਅਤੇ ਮਸਨਾਦ-ਏ-ਆਲੀ ਜਾਂ (ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ) ਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨਾਲ ਲੜਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਪਿਛਲੇ ਤੁਗਲਕ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਸਿੱਕੇ ਚਲਦੇ ਰਹੇ। 20 ਮਈ 1421 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁਬਾਰਕ ਖਾਨ, ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੁਈਜ਼-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਲਿਆ ਸੀ।

## ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ 
ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਲੇਖਕ ਯਾਹੀਆ ਸਰਹਿੰਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਰੀਖ-ਏ-ਮੁਬਾਰਕਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਇੱਕ ਸੱਯਦ ਦਾ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਯਾਹੀਆ ਸਰਹਿੰਦੀ ਨੇ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਸੱਯਦ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਉਚ ਸ਼ਰੀਫ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਤ ਸੱਯਦ ਜਲਾਲੂਦੀਨ ਬੁਖਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਆਮ ਮਾਨਤਾ ਸੀ, ਰਿਚਰਡ ਈਟਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਖੋਖਰ ਜੱਟ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਦਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮਲਿਕ ਮਰਦਾਨ ਦੌਲਤ ਨੇ ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਲਿਕ ਸੁਲੇਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਗੋਦ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੁਲੇਮਾਨ ਨੇ ਮਲਿਕ ਮਰਦਾਨ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਮਲਿਕ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ 1395 ਵਿਚ ਮੱਲੂ ਇਕਬਾਲ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਭਰਾ ਸਾਰੰਗ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮੇਵਾਤ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੈਮੂਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤੈਮੂਰ ਨੇ ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ ਮੁਲਤਾਨ, ਦੀਪਾਲਪੁਰ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕਾਇਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੱਲੂ ਇਕਬਾਲ ਖਾਨ ਲੋਦੀ ਨੂੰ 1405 ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ।

## ਸ਼ਾਸਨ 
ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੇ ਮਲਿਕ-ਉਸ-ਸ਼ਰਕ ਤੁਹਫਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਜ਼ੀਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਜ-ਉਲ-ਮੁਲਕ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ 1421 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ ਅਤੇ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਸੱਯਦ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਫਤਿਹਪੁਰ ਦੀਆਂ ਜਾਗੀਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। 1414 ਵਿੱਚ, ਤਾਜ-ਉਲ-ਮੁਲਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜ ਕਤੇਹਾਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਿਆ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੁਲਾਈ, 1416 ਵਿੱਚ ਤਾਜ-ਉਲ-ਮੁਲਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਬਯਾਨਾ ਅਤੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੇ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਰਕਮ ਵਸੂਲਣ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ। 1417 ਵਿੱਚ, ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੇ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ। 1418 ਵਿੱਚ, ਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁੜ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ ਪਰ ਤਾਜ-ਉਲ-ਮੁਲਕ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। 28 ਮਈ, 1414 ਨੂੰ, ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੇ ਦਿੱਲੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਦੀ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼
ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ

**ਗੁਪਤ ਰਾਜਵੰਸ਼** ਜਾਂ **ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ** ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਨਾ ਯੁੱਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀਰਘਕਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਏਕਤਾ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੁਸ਼ਾਣ ਅਤੇ ਸਾਤਵਾਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਏਕਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਮੌਰੀਆ ਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਉਦੈ ਹੋਇਆ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਗ ਸ਼ਕ‍ਤੀ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਾਕਾਟਕ ਅਤੇ ਪੂਰਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗੁਪਤ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਪੁਨਰਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਤੀਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉੱਨਤੀ ਚੌਥੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਗੁਪਤ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਰਾਜ ਆਧੁਨਿਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀ।

## ਸ਼ਾਸਕ ਸੂਚੀ
* ਕੁਮਾਰਗੁਪਤ ਪਹਿਲਾਂ
* ਕੁਮਾਰਗੁਪਤ ਦੂਜਾ
* ਘਟੋਟਕਚ ਗੁਪਤ
* ਨਰਸਿੰਹਗੁਪਤ ਬਾਲਾਦਿਤਿਅ
* ਬੁੱਧਗੁਪਤ
* ਰਾਮਗੁਪਤ
* ਸ਼ਰੀਗੁਪਤ
* ਸਕੰਦਗੁਪਤ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਪਤ ਰਜੇਗਹਰਾਜਵੰਸ਼
ਕੁਮਾਰਗੁਪਤ ਪਹਿਲਾ

**ਕੁਮਾਰਗੁਪਤ** ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ ਸੀ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਟਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਪਤ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਕੁਮਾਰਗੁਪਤ ਦੂਜਾ

ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਵਲੋਂ ਪਾਂਚਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਾਟਲੀਪੁਤਰ ਸੀ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਟਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਪਤ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਗੁਪਤ (ਰਾਜਾ)

**ਸ਼੍ਰੀਗੁਪਤ** (ਸ਼ਾਸਨ 240 - 280 ) ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਪਤ ਰਾਜਵੰਸ਼