ਗੋਆ

**ਗੋਆ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Goa**), ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਆਪਣੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਾਜਗੀਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਆ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ ਸੀ। ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੇ ਗੋਆ ਉੱਤੇ ਲਗਪਗ 450 ਸਾਲ ਤੱਕ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1961 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ। 30 ਮਈ, 1987 ਨੂੰ ਗੋਆ ਭਾਰਤ ਦੇ 25ਵੇਂ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। 

ਇਸ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਰਨਾਟਕ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਪਣਜੀ (ਪੰਜਿਮ) ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਾਸਕੋ ਦਾ ਗਾਮਾ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋਂਕਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਗੋਆ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਦਸੰਬਰ 1961 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 451 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ। ਮਾਰਗਾਓ (ਮਡਗਾਓਂ) ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਜੇ ਵੀ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਗੋਆ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਛੋਟੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ GDP ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ GDP ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕਾਂਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਹੌਟਸਪੌਟ ਹੈ।

## ਵਿਉਂਤਪਤੀ 
1510 ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਦੇ ਬਾਹਮਣੀ-ਬੀਜਾਪੁਰੀ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਅਫੋਂਸੋ ਡੀ ਅਲਬੂਕਰਕ ਦੁਆਰਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਐਸਟਾਡੋ ਦਾ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਮ ਗੋਆ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ, ਗੋਆ ਨੂੰ ਕਈ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੋਮਾਂਚਲਾ, ਗੋਪਕੱਟਨ, ਗੋਪਕੱਟਨ, ਗੋਪਕੱਟਨ, ਗੋਪਕਪੁਰੀ, ਗੋਵਾਪੁਰੀ, ਗੋਵੇਮ ਅਤੇ ਗੋਮੰਤਕ। ਗੋਆ ਦੇ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਮ ਸਿੰਦਾਪੁਰ, ਸੰਦਾਪੁਰ ਅਤੇ ਮਹਾਸੱਪੱਟਨ ਹਨ।

## ਸੰਗਠਿਤ ਅਪਰਾਧ 
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਥਾਨਕ ਭਾਰਤੀ, ਰੂਸੀ, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਅਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਅਨ ਅਪਰਾਧਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ। ਸੂਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਇਤਾਲਵੀ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਾਜ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥਿਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਗਾਹਕ ਹਨ। ​​ਗੋਆ, ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਪਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਰੱਖਿਅਤ ਗੋਆ ਤੱਟ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤਸਕਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਆਸਾਨ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੱਟ ਰੱਖਿਅਕ, ਨੇਵੀ, ਕਸਟਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ
ਗੋਆ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,702 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1,429 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ। ਇਹ 14°53′54″ ਉੱਤਰ ਅਤੇ 15°40′00″ ਉੱਤਰ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ਾਂ ਅਤੇ 73°40′33″ ਪੂਰਬ ਅਤੇ 74°20′13″ ਪੂਰਬ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਗੋਆ, ਕੋਂਕਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੱਕ ਉੱਠਦਾ ਇੱਕ ਢਲਾਣ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਦੱਖਣ ਪਠਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬਿੰਦੂ ਸੋਨਸੋਗੋਰ ਚੋਟੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਉਚਾਈ 1,026 ਮੀਟਰ (3,366 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਗੋਆ ਦਾ ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰ 160 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (99 ਮੀਲ) ਹੈ।

ਗੋਆ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਮੰਡੋਵੀ, ਜ਼ੁਆਰੀ, ਤੇਰੇਖੋਲ, ਚਾਪੋਰਾ, ਗਲਗੀਬਾਗ, ਕੰਬਾਰਜੁਆ ਨਹਿਰ, ਤਾਲਪੋਨਾ ਅਤੇ ਸਾਲ ਹਨ। ਜ਼ੁਆਰੀ ਅਤੇ ਮੰਡੋਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕੰਬਾਰਜੁਆ ਨਹਿਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੰਬਾਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਖੁਆਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇਸਿਨ ਰਾਜ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ 69% ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਹਨ। ਗੋਆ ਵਿੱਚ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਬਾਰ, ਅੱਠ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 90 ਨਦੀ ਟਾਪੂ ਹਨ। ਗੋਆ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਨੇਵੀਗੇਬਲ ਲੰਬਾਈ 253 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (157 ਮੀਲ) ਹੈ। ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਕਦੰਬਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਗਏ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੈਂਕ ਅਤੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਿਕਿਤਸਕ ਝਰਨੇ ਹਨ। 

ਜ਼ੁਆਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਮੋਰਮੁਗਾਓ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੋਆ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਢੱਕਣ ਫੈਰਿਕ-ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਲੈਟਰਾਈਟਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਿੱਟੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਲੋੜੀ ਅਤੇ ਦੋਮਟ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਖਣਿਜਾਂ ਅਤੇ ਹੁੰਮਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਗੋਆ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਮੋਲੇਮ ਅਤੇ ਅਨਮੋਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੱਟਾਨਾਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰੋਂਡਜੇਮੀਟਿਕ ਗਨੀਸ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ 3,600 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰੂਬੀਡੀਅਮ ਆਈਸੋਟੋਪ ਡੇਟਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਮਿਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਚੱਟਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ ਗੋਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
File:Doodhsagar_Waterfalls.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Doodhsagar_Waterfalls.jpg|ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਦੂਧਸਾਗਰ ਝਰਨਾ
File:Dudhsagar_Falls_Triplet.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dudhsagar_Falls_Triplet.jpg|ਦੂਧਸਾਗਰ ਝਰਨੇ ਦੇ ਨੇੜਿਓਂ ਲੰਘਦੀ ਰੇਲਗੱਡੀ
File:Dudhsagar_Falls_triplet,_2009.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dudhsagar_Falls_triplet,_2009.JPG|ਦੂਧਸਾਗਰ ਝਰਨੇ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ

### ਜਲਵਾਯੂ 
ਕੋਪੇਨ ਜਲਵਾਯੂ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੇ ਤਹਿਤ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਮਾਨਸੂਨ ਜਲਵਾਯੂ ਹੈ। ਗਰਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗਰਮ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਜਲਵਾਯੂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਈ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 35°C (95°F) ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਕਾਰਨ ਉੱਚ ਨਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਚ ਨਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੁਪਹਿਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਤਾਪਮਾਨ 48°C ਜਾਂ 118.4°F ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਬੇਅਰਾਮੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੀਨਾ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੋਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੌਸਮ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਸਮਾਂ (ਜੂਨ-ਸਤੰਬਰ), ਮਾਨਸੂਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਮਿਆਦ (ਅਕਤੂਬਰ-ਜਨਵਰੀ), ਅਤੇ ਮਾਨਸੂਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ (ਫਰਵਰੀ-ਮਈ) ਹਨ। ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਬਾਰਿਸ਼ (3,048 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਜਾਂ 120 ਇੰਚ) ਦਾ 90 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਨਸੂਨ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਜਨਸੰਖਿਆ
### ਆਬਾਦੀ 
ਗੋਆ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗੋਆ (ਰੋਮੀ ਕੋਂਕਣੀ ਵਿੱਚ ਗੋਏਂਕਰ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2011 ਤੱਕ ਗੋਆ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1.459 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਕਮ, ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਆ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ 394 ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 382 ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਗੋਆ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨੁਪਾਤ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 62.17% ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 973 ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ 1,000 ਪੁਰਸ਼ ਹੈ। 2007 ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦਰ ਪ੍ਰਤੀ 1,000 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ 15.70 ਸੀ। ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1.74% ਅਤੇ 10.23% ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 76% ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਹਨ। 2021 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਥਾਈ ਨਿਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 50% ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੈਰ-ਗੋਆ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੂਲ ਨਸਲੀ ਗੋਆ ਆਬਾਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸਿਹਤ ਸੂਚਕਾਂਕ 2025 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੋਆ 53.6 ਦੇ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।

### ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 
ਗੋਆ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਵ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ, 1987, ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਕੋਂਕਣੀ ਨੂੰ ਗੋਆ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰਾਠੀ ਨੂੰ "ਸਾਰੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ" ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਕੋਂਕਣੀ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਦਰਜਾ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕੋਂਕਣੀ ਨੂੰ ਗੋਆ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਸਮਰਥਨ ਹੈ।

ਰਾਜ ਦੇ ਲਗਭਗ 66.11% ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੋਂਕਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਗੋਆ ਵਾਸੀ ਕੋਂਕਣੀ ਬੋਲ ਅਤੇ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵੀ ਬੋਲ ਅਤੇ ਸਮਝ ਸਕਦੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੂਹ ਮਰਾਠੀ (10.89%), ਹਿੰਦੀ (8.64%), ਕੰਨੜ (4.65%) ਅਤੇ ਉਰਦੂ (2.82%) ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

## ਵਿੱਦਿਆ
## ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ
## ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੋਆ