ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ

**ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Lahora Singh;** ਜਨਮ 1865) ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖਸ਼ *ਮੁਸਾਵਰ* ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਖਲੀਫਾ ਇਮਾਮ-ਉਦ-ਦੀਨ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਗੁਮਟੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ-ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਡੱਬੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਮਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਲਾਹੌਰਾ ਨੇ ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਚੁਗਤਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਲਾਹੌਰਾ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1947 ਵਿਚ ਵੰਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਗੜਬੜੀ ਕਾਰਨ ਗੁੰਮਟੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰਾ ਦਾ ਸਟੂਡੀਓ ਸੜ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅੱਜ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਕਾਰਜ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ। ਲਾਹੌਰਾ ਦਾ ਮਿਲਖੀ ਰਾਮ ਨਾਂ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ।

ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੁਹੱਲਾ ਚਬੂਕ ਸੇਵਾਂ ਦੇ ਬਾਬਾ ਹਿਦਾਇਤੁੱਲਾ ਦਾ ਚੇਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਕਵੀ ਵੀ ਸੀ। ਲਾਹੌਰਾ ਨੇ *ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ* ਲੋਕ-ਕਥਾ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸੰਸਕਰਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ *ਹੀਰ ਲਾਹੌਰੀ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਸੀ। ਲਾਹੌਰਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਜੀਵਨ-ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸਚਿੱਤਰ *ਜਨਮਸਾਖੀ* ਰਚਨਾ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਇਕ-ਰੰਗੀ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਕੀਮ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਲਿਥੋਗ੍ਰਾਫ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਾਹੌਰਾ ਦੇ ਕੁਝ ਬਚੇ ਹੋਏ ਕੰਮ ਪਟਿਆਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Painting_of_all_the_Sikh_gurus_together,_by_Lahora_Singh_Mussawar,_ca.1900.jpg|alt=Painting of all the Sikh gurus together, by Lahora Singh Mussawar, ca.1900| ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਵਰ ਦੁਆਰਾ, ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ, ਸੀ. 1900
ਤਸਵੀਰ:Portrait_of_a_Sikh_woman,_by_the_Sikh_artist_Lahora_Singh,_circa_first_half_of_the_20th_century.jpg|alt=Portrait of a Sikh woman, by the Sikh artist Lahora Singh, circa first half of the 20th century| ਸਿੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਔਰਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
ਤਸਵੀਰ:Guru_Nanak_at_school_with_his_teacher_Gopal_Pandit,_by_Lahora_Singh_Mussawar,_ca.1900.jpg|alt=Guru Nanak at school with his teacher Gopal Pandit, by Lahora Singh Mussawar, ca.1900| ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਗੋਪਾਲ ਪੰਡਿਤ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਵਿਚ, ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਵਰ ਦੁਆਰਾ, ਸੀ. 1900
ਤਸਵੀਰ:Guru_Nanak_in_service_at_Daulat_Khan_Lodhi's_stores,_by_Lahora_Singh_Mussawar,_ca.1900.jpg|alt=Guru Nanak in service at Daulat Khan Lodhi's stores, by Lahora Singh Mussawar, ca.1900| ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਵਰ ਦੁਆਰਾ, ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ, ਸੀ. 1900
ਤਸਵੀਰ:Painting_of_Maharaja_Ranjit_Singh_seated_with_Baba_Sadhu_Singh_Sodhi,_circa_late_19th_century.jpg|alt=Painting of Maharaja Ranjit Singh seated with Baba Sadhu Singh Sodhi, by Lahora Singh, circa late 19th century| ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ, ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ, ਲਗਭਗ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ।
ਤਸਵੀਰ:Painting_of_Baba_Sadhu_Singh_Sodhi_hunting_a_lion,_he_was_a_descendent_of_Dhir_Mal,_circa_late_19th_century.jpg|alt=Painting of Baba Sadhu Singh Sodhi hunting a lion, he was a descendent of Dhir Mal, by Lahora Singh, circa late 19th century| ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦਾ ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਉਹ ਧੀਰ ਮੱਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ, ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ, ਲਗਭਗ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ।
ਤਸਵੀਰ:Painting_of_Baba_Gurditta_Sodhi_(eldest_son_of_Guru_Hargobind),_circa_late_19th_century.jpg|alt=Painting of Baba Gurditta Sodhi (eldest son of Guru Hargobind), by Lahora Singh, circa late 19th century| ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਸੋਢੀ (ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ) ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ, ਲਗਭਗ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ
ਤਸਵੀਰ:ਪੂਰਨ_ਭਗਤ_ਲਾਹੌਰੀ.pdf|alt=Title page of Qissa Puran Bhagat, by Lahora Singh, Miyan Mango Lahore, 1923| *ਕਿੱਸਾ ਪੂਰਨ ਭਗਤ* ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਪੰਨਾ, ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ, ਮੀਆਂ ਅੰਬ ਲਾਹੌਰ, 1923

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1865