open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਯੂਸਫ ਰਜ਼ਾ ਗਿਲਾਨੀ

**ਮਖ਼ਦੂਮ ਸੱਯਦ ਯੂਸੁਫ਼ ਰਜ਼ਾ ਗਿਲਾਨੀ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ 16ਵਾਂ ਤੇ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਵਜ਼ੀਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੰਬਲੀ ਦਾ ਸਪੀਕਰ ਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਯੂਸੁਫ਼ ਰਜ਼ਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਹੈ। ਯੂਸੁਫ਼ ਰਜ਼ਾ ਗਿਲਾਨੀ ਕਰਾਚੀ ਚ ਜੰਮਿਆ ਪਰ ਉਸਦੇ ਵਡੇਰੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਟੱਬਰ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਬੀ ਏ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਜ਼ਰਨਲਿਜ਼ਮ ਚ ਐਮ ਏ ਕੀਤਾ।
1978 ਚ ਜਰਨਲ ਜ਼ਿਆ ਦੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਚ ਸਿਆਸਤ ਚ ਆਇਆ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਚ ਆ ਗਿਆ। ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਚੋਨੀਜੋ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਚ ਵਜ਼ੀਰ ਲੱਗ ਗਿਆ। 1988 ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਚ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਰਲ਼ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਚ ਵਜ਼ੀਰ ਲੱਗਿਆ ਰਿਹਾ।
1993 ਤੋਂ 1997 ਤੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੰਬਲੀ ਦਾ ਸਪੀਕਰ ਰਿਹਾ। ਸਪੀਕਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਇਆਂ ਗਿਲਾਨੀ ਨੇ ਕਨੂੰਨ ਤੋੜਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮੈਰਿਟ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਪਣੇ ਈ ਹਲਕੇ ਦੇ 600 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਏਸ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਤੇ ਗਿਲਾਨੀ ਨੂੰ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਹੋਈ। ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ਼ ਦੇ ਨੈਬ ਨੇ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਚ ਓਨੂੰ ਕਈ ਵਰਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ । 2007 ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ 2008 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਜਿੱਤਿਆ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਹੱਥ ਨਾਲ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ 26 ਵੀਂ ਵਜ਼ੀਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਬਣ ਗਿਆ। ਖ਼ਾਨ ਚੋਨੀਜੋ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਚ ਵਜ਼ੀਰ ਲੱਗ ਗਿਆ। 1988 ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਚ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਰਲ਼ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਚ ਵਜ਼ੀਰ ਲੱਗਿਆ ਰਿਹਾ।

## ਸਰਾਈਕੀ ਸੂਬਾ 
4 ਜੂਨ 2011 ਨੂੰ ਯੂਸੁਫ਼ ਰਜ਼ਾ ਗਿਲਾਨੀ ਨੇ ਜਲਾਲਪੁਰ ਪੈਰ ਵਾਲਾ ਚ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਚ ਸਰਾਈਕੀ ਸੂਬਾ ਬਨਾਣ ਦ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।

## ਤੌਹੀਨ ਅਦਾਲਤ 
ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 ਈ. ਉੱਚ ਜ਼ਰਦਾਰੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਖੋਲਣ ਵਾਸਤੇ ਖ਼ਤ ਲਕਂਨ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮ ਦੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਰਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਚ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਯੂਸੁਫ਼ ਰਜ਼ਾ ਗਿਲਾਨੀ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਂ ਮੰਨਣ ਤੇ ਮੁਜਰਿਮ ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। 19 ਜੂਨ 2012 ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਯੂਸੁਫ਼ ਰਜ਼ਾ ਗਿਲਾਨੀ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਦੇ ਕਮਲ ‏ਈ ਨਿਕੰਮਾ ਕਿ ਕੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ।

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ 
* ਜ਼ੁਲਫ਼ਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ
* ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ
* ਆਸਿਫ਼ ਅਲੀ ਜ਼ਰਦਾਰੀ
* ਸੱਯਦ ਹਾਮਿਦ ਸਈਦ ਕਾਜ਼ਮੀ
* ਪੈਰ

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* http://www.jang.com.pk/jang/aug2011-daily/09-08-2011/col12.htm ਕਾਲਮ
* ਸਰਾਗ਼ੀਕੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਦਸ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ
ਹਿਨਾ ਰਬਾਨੀ ਖਰ

**ਹਿਨਾ ਰਬਾਨੀ ਖਰ** (Urdu: ; ਜਨਮ 19 ਨਵੰਬਰ 1977) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਤੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜੁਲਾਈ 2011 ਵਿੱਚ 33 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ। ਖਰ 2018 ਤੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

ਖਰ ਮੁਜ਼ੱਫਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ LUMS ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਐਮਹਰਸਟ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, PML-Q ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ੌਕਤ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਈ। 2009 ਵਿੱਚ, ਪਾਰਟੀਆਂ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਚੋਣ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ। ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਯੂਸਫ਼ ਰਜ਼ਾ ਗਿਲਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਜੁਲਾਈ 2011 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2013 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ।

ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਬੁਲਾਰੇ ਹੈ। 2019 ਤੱਕ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸਨ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਉਹ ਫਿਰੋਜ਼ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।

### ਸਿੱਖਿਆ
ਖਰ ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ (LUMS) ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੀਐਸਸੀ (ਆਨਰਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ) ਕੀਤੀ।

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
2002 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਐਨਏ-177 (ਮੁਜ਼ੱਫਰਗੜ੍ਹ-2) ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਉੱਘੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਗੁਲਾਮ ਨੂਰ ਰੱਬਾਨੀ ਖਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਅਯੋਗ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੰਸਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਸਾਲ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਲੜ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਵਲੋਂ ਰੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਪੀ.ਐੱਮ.ਐੱਲ.-ਕਿਊ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚੋਣ ਪੋਸਟਰਾਂ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਖਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਫਿਰੋਜ਼ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਅਨਾਇਆ ਤੇ ਦੀਨਾ ਹਨ।

ਖਰ "ਪੋਲੋ ਲਾਉਂਜ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦਾ ਸਹਿ-ਮਾਲਕ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ਾਖਾ ਲਾਹੌਰ ਪੋਲੋ ਗਰਾਊਂਡ ਵਿਖੇ 2002 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਪੋਲੋ ਲੌਂਜ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੇ ਸੈਦਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜ਼ੋਇਆ ਹਸਨ

**ਜ਼ੋਇਆ ਹਸਨ** ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦੇ ਸਕੂਲ (SSS) ਦੀ ਡੀਨ  ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਕੌਮੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਹਸਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਫ਼ੋਕਸ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜ, ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਨਸਲੀਅਤ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਮਾਜ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਜ਼ੋਆ ਹਸਨ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ, ਮੁਸ਼ੀਰੁਲl ਹਸਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ 
* *Dominance and mobilisation: rural politics in western Uttar Pradesh*, 1930-1980 (Sage, 1989)
* *Forging identities: gender, communities, and the state in India* (Westview Press, 1991)
* *Quest for Power, Oppositional Movements and Post-Congress Politics in Uttar Pradesh* (Oxford University Press, 1998).
* *Politics and the state in India* (Sage, 2000)
* (ed.) *Parties and Party Politics in India* (Oxford University Press, 2002)
* *Unequal Citizens: Muslim Women in India* (with Ritu Menon) (Oxford University Press, 2004)
* *Educating Muslim girls: a comparison of five Indian cities* (with Ritu Menon) (Women Unlimited, 2005)
* (ed.) ''India's living constitution: ideas, practices, controversies* (Anthem Press, 2005)
* *Democracy in Muslim societies: the Asian experience* (Sage, 2007)
* *Politics of Inclusion: Castes, Minorities and Affirmative Action* (Oxford University Press, 2009)
* *Congress After Indira: Policy, Power and Political Change'' 1984-2009 (Oxford University Press, 2012)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਲੀਮ ਸਾਫ਼ੀ

**ਸਲੀਮ ਸਾਫ਼ੀ** (Urdu, ) ਇਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਰੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲੇ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਐਂਕਰ ਹੈ। ਸਲੀਮ ਸਾਫ਼ੀ ਨੇ ਪੀ ਟੀ ਵੀ, ਖ਼ੈਬਰ ਟੀ ਵੀ ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਜੀਈਓ ਨਿਊਜ਼ ਪਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਿਰਗਾ ਦਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈਂ। ਉਸ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੰਗ ਲਈ ਕਾਲਮ ਲਿਖੇ। ਸਲੀਮ ਸਾਫੀ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਜਹਾਦ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ  ਉਸ ਦੇ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਿਰਗਾ ਲਈ ਜਨਰਲ (R) ਹਮੀਦ ਗੁਲ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਫੀ *ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਤਾਲਿਬਾਨ, ਓਸਾਮਾ ਔਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੀ ਦੀਨੀ ਜਮਾਤੋਂ ਕਾ ਕਿਰਦਾਰ* ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰੂਮ ਸਲਤਨਤ

**ਰੂਮ ਸਲਤਨਤ** (, ) ਆਨਾਤੋਲੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਮੱਧਕਾਲੀ ਤੁਰਕ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ ਰਾਜ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਜ 1077 ਤੋਂ ਲੈਕੇ 1307 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਇਸਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਈਜ਼ਨੀਕ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੋਨਿਆ ਸੀ।

"ਰੂਮ" ਸ਼ਬਦ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਲਈ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।

## ਸਥਾਪਨਾ
1070 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਲਾਜ਼ਗਰਦ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਲੇਮਾਨ ਇਬਨ ਕੁਤਲਮਿਸ਼, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸਲਜੂਕ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਸੀ, ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਆਨਾਤੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਲਗ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲਿਆ। 1075 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਈਜ਼ਨੀਕ ਅਤੇ ਈਜ਼ਮੀਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। ਇਸਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਸੁਤੰਤਰ ਸਲਜੂਕ ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਈਜ਼ਨੀਕ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸਤਨਾਲਾ

ਸਤਨਾਲਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਝੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਘੋੜੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ ਚੌਂਕੀ ਤੇ ਖੜਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਸੁਹਾਗਣ ਲਾੜੇ ਦੇ ਸੱਤ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਮੌਲੀ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਮਿਣਤੀ ਕਰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਗੰਢ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਗੰਢਾਂ ਨਾਲ ਲਾੜੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕੱਦ ਕਾਠ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸੱਤ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੇ ਮੌਲੀ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨੂੰ **ਸਤਨਾਲਾ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਗੰਢ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਗੋਡਿਆਂ ਤੋਂ ਲੱਕ ਤੱਕ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਕਰ ਕੇ ਦੂਜੀ ਗੰਢ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਕ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਕਰ ਕੇ ਤੀਜੀ ਗੰਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਫੇਰ ਪੇਟ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਕਰ ਕੇ ਚੋਥੀ ਗੰਢ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਛਾਤੀ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਵੀ ਗੰਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੋਢਿਆਂ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਕਰ ਕੇ ਛੇਵੀਂ ਗੰਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਗਰਦਨ ਤੋਂ ਸਿਰ ਤੱਕ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਕਰ ਕੇ ਸਤਵੀਂ ਗੰਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਾੜਾ ਇਹ ਮੋਲੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਮ ਹੁਣ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਸਤਨਾਲਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਇਕ ਰਸਮ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਲਈ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਘੋੜੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ ਚੌਕੀ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਸੁਹਾਗਣ ਇਸਤਰੀ ਲਾੜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੱਤ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਮੌਲੀ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਮਿਣਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਕਰ ਕੇ ਮੌਲੀ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਇਕ ਗੰਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਗੋਡਿਆਂ ਤੋਂ ਲੱਕ ਤੱਕ ਮਿਣਤੀ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਹੋਰ ਗੰਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਲੁੱਕ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਕਰ ਕੇ ਗੰਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪੇਟ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਕਰ ਕੇ ਗੰਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਛਾਤੀ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਕਰਕੇ ਗੰਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਮੋਢਿਆਂ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਕਰਕੇ ਗੰਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਗਰਦਨ ਤੋਂ ਸਿਰ ਤੱਕ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਕਰ ਕੇ ਮੌਲੀ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ ਸੱਤਵੀਂ ਗੰਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਗੰਢਾਂ ਨਾਲ ਲਾੜੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕਦ- ਕਾਠ ਮਿਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੱਤ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੇ ਮੌਲੀ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਸਤਨਾਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲਾੜਾ ਇਹ ਮੌਲੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਇਹ ਰਸਮ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਝੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਰਸਮ ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਖਨਾਨ ਬੁਖਾਰਾ

**ਖਨਾਨ ਬੁਖ਼ਾਰਾ** (; ) ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਜਿਹੜੀ 1500ਈ. ਤੋਂ 1785ਈ. ਤੱਕ ਰਈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੁਖ਼ਾਰਾ ਸੀ। ਇਥੇ ਪਹਿਲੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਸ਼ੀਬਾ ਨਿਆਂ ਦੀ ਰਿਆਸਤ (1500ਈ. ਤੋਂ 1598ਈ. ਤੱਕ) ਨੇ ਜਦੋਂ ਬੁਖ਼ਾਰਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਰਾਜਘਰ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਉਦੋਂ ਏਸ ਖਾਨਾਤ ਨੂੰ ਬੁਖ਼ਾਰਾ ਖਾਨਾਤ ਦਾ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ।

ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਇਸ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ੀਬਾਨੀ ਹੁਕਮਰਾਨ ਅਬਦੁੱਲਾ ਖ਼ਾਨ ਦੋਮ (1577ਈ. ਤੋਂ 1598ਈ.) ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ। 1740ਈ. ਇਸ ਉੱਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਅਫ਼ਸ਼ਾਰ ਨੇ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰ ਲਈ। 
 ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਬੁਖਾਰਾ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਹਾਇਸ਼ਗਾਹ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਸ ਦਾ ਪਤਾ ਇਸ ਅਖਾਣ ਤੋਂ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਜ਼ਬਕ ਅਮੀਰ ਚਦਾਯਾਰ ਬੀ ਦੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨਾਂ ਨੇ ਸੰਭਾਲ਼ ਲੋਕਾਂ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਸਿਰਫ਼ ਵਜ਼ੀਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਦੀ ਸੀ। 1785ਈ. ਚ ਖ਼ੁਦਾ ਯਾਰ ਬੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੋਤੇ ਸ਼ਾਹ ਮੁਰਾਦ ਨੇ ਰਿਆਸਤ ਤੇ ਟੱਬਰ (ਮਾਨਗ਼ੀਤ ਟੱਬਰ) ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਬਹਾਲ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ, ਸਲਤਨਤ ਬੁਖ਼ਾਰਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਟੀ-ਕਰਨਲ

**ਟੀ-ਕਰਨਲ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:T-Kernel) ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਸਰੋਤ ਵਾਲਾ ਸਕਾਲ ਪ੍ਰਚਾਲਨ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 32-ਬਿੱਟ ਬਣਤਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਨੱਤ ਟੀ-ਇੰਜਨ ਫੋਰੁਮ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੀਅਲ ਟਾਇਮ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ
ਗਜ਼ਨਵੀ ਸਲਤਨਤ

**ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਸਲਤਨਤ** ਇੱਕ ਏਸੀਆਈ ਸਲਤਨਤ ਸੀ ਜਿਹੜੀ 963 ਤੋਂ 1115 ਤੱਕ ਰਹੀ ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਈਰਾਨ ਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਦੇਸ ਸਨ। ਇਹ ਸਲਤਨਤ ਸਾਮਾ ਨਿਆ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਤਰਕ ਸਰਦਾਰਾਂ ਅਲਪਤਗੀਨ ਤੇ ਸਬਕਤਗੀਨ ਤੋਂ ਸੁਰੂ ਹੋਈ। ਅਲਪਤਗੀਨ ਸਾਮਾਨੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਦਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਗ਼ਜ਼ਨੀ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਹ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਹਦਾ ਜਵਾਈ ਸਬਕਤਗੀਨ ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਧਾ ਸਬਕਤਗੀਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਲਤਾਨ ਮਹਿਮੂਦ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਕੀਤਾ।

## ਮਹਿਮੂਦ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ
ਯਮੀਨ ਅਲ ਦੌਲਾ ਮਹਿਮੂਦ (12 ਅਕਤੂਬਰ 971ਈ. - 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1030ਈ.) ਤੇ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਯਮੀਨ ਅਲ ਦੌਲਾ ਅਬਦ ਅਲਕਾ ਸਮ ਮਹਿਮੂਦ ਇਬਨ ਸਬਕਤਗੀਨ ਉਲ ਮਾਰੂਫ਼ ਸੁਲਤਾਨ ਮਹਿਮੂਦ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ, 997ਈ. ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਇੰਤਕਾਲ ਤੱਕ ਸਲਤਨਤ ਗਜ਼ਨਵੀਆ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਰਿਹਾ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੌਲਤਮੰਦ ਸ਼ਹਿਰ ਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤ। ਉਸਦੀ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ, ਈਰਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਉਤਲਾ ਲਹਿੰਦਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਮਿਹਮੂਦ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੁਕਮਰਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਜ਼ਨਵੀ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਖਨਾਨ ਖੀਵਾ

**ਖਨਾਨ ਖੀਵਾ** (, ) ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਖ਼ਵਾਰਜ਼ਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ 1511ਈ. ਤੋਂ 1920ਈ. ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ ਸੀ। ਸਿਰਫ਼ 1740ਈ. ਤੋਂ 1746ਈ. ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਅਫ਼ਸ਼ਾਰ ਦੇ ਮੁਖ਼ਤਸਰ ਕਬਜ਼ੇ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ 400 ਸਾਲ ਤੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਕਾਇਮ ਰਹੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਹਕੂਮਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਟੱਬਰ ਦਾ ਤਾਅਲੁੱਕ ਉਸਤਰਾ ਖ਼ਾਨਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਖ਼ ਕੋਨਗਰਾਦ ਨਾਲ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਨਸਲ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਖਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖ਼ੀਵਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਅੱਜ ਦੇ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। 1873ਈ. ਖ਼ੀਵਾ ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਤੁਫ਼ੈਲੀ ਰਿਆਸਤ ਬਣ ਗਈਆ ਤੇ 1920 ਵਿੱਚ ਖਨਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਵਾਰਜ਼ਮ ਅਵਾਮੀ ਸੋਵੀਅਤ ਜਮਹੂਰੀਆ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1924 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਖਨਾਨ ਖ਼ੀਵਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜਮਹੂਰੀਆ ਕਰਾਕਲਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸੂਬਾ ਖੋਰਾਜ਼ਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਬੈਂਕਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਸ਼ਬਦ ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਬੈਂਕੋ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਬੈਂਚ। ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਵਾਸੀ ਆਪਣਾ ਵਪਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬੈਠਣ ਵਾਸਤੇ ਬੈਂਚਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬੈਂਕੋ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕਾਰਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਰਕਮਾਂ ਜਮਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਲੋੜਵੰਦ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਜ ਉੱਪਰ ਪੈਸੇ ਅਡਵਾਂਸ ਦੇਣਾ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਬੈਂਕ 1825 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਬੈਂਕ 1804 ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਸੀ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੰਬੇ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੈਸ ਬੈਂਕ 1894 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1935 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਂਕਿੰਗ
ਅਕਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਅਕਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ (ਬਠਿੰਡਾ) ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਪ੍ਈਵੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਕਲਗੀਧਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਅਕਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2015 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ 17 ਜੁਲਾਈ  2015 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।

## ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ
ਅਕਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ ਬੈਚਲਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਮਾਸਟਰਸ ਵੀ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। 
* ਅਰਥ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ 
* ਕਾਮਰਸ
* ਗਣਿਤ 
* ਫਿਜਿਕਸ 
* ਕਮਿਸਟਰੀ 
* ਬਾਟਨੀ
* ਜੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ 
* ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
* ਪੰਜਾਬੀ 
* ਸੰਗੀਤ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ
ਸੋਲਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ

**ਸ਼ਿੰਗਾਰ** ਸਜਾਵਟ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਮਾਰਦੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਉਸਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੋਲਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ ਅਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ-
ਵਟਣਾ ਮਾਲਨਾ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣਾ, ਵਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਨਾ, ਕੱਜਲ ਪਾਉਣਾ, ਮਾਂਗ ਭਰਨਾ, ਮੱਥੇ ਤੇ ਬਿੰਦੀ, ਮੂੰਹ ਤੇ ਤਿਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਮਹਿੰਦੀ, ਸੁਗੰਧੀ ਛਿੜਕਣਾ, ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨਣਾ, ਪਾਨ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੱਬਣਾ, ਮਿੱਸੀ ਲਾਉਣਾ (ਦੰਦ ਕਾਲੇ ਕਰਨ ਲਈ), ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਮਹਾਵਰ ਲਾਉਣਾ (ਲਾਖ਼ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਲਾਲ ਰੰਗ), ਬੀਰੀ ਪਾਉਣਾ (ਕੰਨਾਂ ਦਾ ਗਹਿਣਾ) ਅਤੇ ਬਿੱਦਾ।

ਸਹੁਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਸੁਗਾਤ ਵਾਲੀ ਗੁਥਲੀ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੋਖਾ, ਬਦਾਮ, ਮੌਲੀ, ਛੁਹਾਰੇ, ਮਿਸ਼ਰੀ, ਮਠਿਆਈ, ਮਹਿੰਦੀ, ਸੁਰਮਾ, ਸੰਧੂਰ, ਦੰਦਾਸਾ, ਸੂਟ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰਹ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਬਿੱਦ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਵਰਤ ਖੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰਕੇ ਲਾੜੀ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਬਿੱਦ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿੰਗਾਰ
1841

**1841** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1840 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 18 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਲਾਹੌਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ।
* 20 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਚੀਨ ਨੇ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1597

**1597** 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1590 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 19 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਰਾਜੇ ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ

ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਵਿੱਚੋ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਆਪਣੇ ਸਗੇ- ਸੰਬੰਧੀਆ ਨੂੰ ਦਾਖ ਕੇ ਯੁਧ ਕਰਨ ਤੋ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਦ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾ ਸਮਝਾਇਆ..... ਯਦਾ ਯਦਾ ਹੀ ਧਰਮਸੈ।
  ਗ੍ਰਾਮਿਣ ਭਵਤੀ ਭਾਰਤਾ॥
  ਅਭਯੁਧਾ ਨਾਮ ਅ ਧਰਮਸੈ।
  ਤਦਾਤਮਾ ਨਾਮ ਸ੍ਰਿਜਾਮੈ ਹਮ॥
  ਪ੍ਰਿਤਰਾਣਾੲੇ ਸਾਧੂ ਨਾਮ।
  ਵਿਨਾਸ਼ਾੲੇ ਚ' ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਿਤਾਮ ॥
  ਧਰਮ ਸੰਸ ਤਾਪਨਾਧਾੲੇ।
  ਸਮ ਭਵਾਨੀ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ॥
ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਹਾਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਦ ਤਦ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਚੱਕਣਾ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗਲਤ ਯਾ ਅਧਰਮ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਸਗੇ- ਸੰਬੰਦੀ ਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਉ ਨਾ ਹੋਣ ਅਧਰਮ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਦੀ ਹੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ ਹੈ ਇਹ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ..!!!
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ

**ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੋਡ ਲਾਰਡ ਮੈਕਾਲੇ ਦੁਆਰਾ 1860ਈ. ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੋਧਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਇਸਲਾਮੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਭਾਰਤੀ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼) ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਡਰਾਫਟ ਪਹਿਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਲਾਰਡ ਮੈਕਾਲੇ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਾਨੂੰਨ
ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

right|thumb|ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ 2012 ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਐਲਵਿਨ ਈ ਰੌਥ, ਬ੍ਰਾਇਨ ਕੋਬਿਲਕਾ, ਰਾਬਰਟ ਜੇ ਲੇਫਕੋਵਿਜ਼, ਡੇਵਿਡ ਜੇ ਵਾਈਨਲੈਂਡ, ਅਤੇ ਸਰਜ਼ ਹੈਰੋਸ

ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ (, ) ਉਹ ਇਨਾਮ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ, ਕੈਰੋਲਿੰਸਕਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਅਤੇ ਨਾਰਵੇਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਾਹਿਤ, ਅਮਨ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਯੋਗਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਇਨਾਮਾਂ ਦਾ ਮੁਢ ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਨੋਬਲ ਨੇ 1895 ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ  ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਲਈ, ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ, ਸਵੇਰੀਜਸ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ 1968 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੈਡਲ, ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ, ਤੇ ਪੈਸੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

## ਇਨਾਮ 
ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨਾਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਨੋਬਲ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਹਰ ਇਨਾਮ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਫ਼ਿਜ਼ਿਕਸ, ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਅਤੇ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਕੈਰੋਲਿਨਸਕਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫ਼ਿਜ਼ਿਆਲੋਜ਼ੀ ਦੇ ਇਨਾਮ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਨਾਰਵੇ ਨੋਬਲ ਕਮੇਟੀ ਅਮਨ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੈਡਲ, ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ, ਤੇ ਪੈਸੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਨਾਮ ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ ਦਸ ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਦੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਾਲਗਿਰਾਹ ਤੇ ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ 
1901 ਅਤੇ 2012 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਪੁਰਸਕਾਰ  863 ਲੋਕ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ 555 ਵਾਰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ 835 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ 21 ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਚਾਰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੋਬਲ ਜੇਤੂਆਂ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲੀ। ਅਡੌਲਫ਼ ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਜਰਮਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਰਿਚਰਡ ਕੁਹਨ (ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, 1938), ਅਡੌਲਫ਼ Butenandt (ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, 1939), ਅਤੇ Gerhard Domagk (ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ, 1939) ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਲੈਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬੋਰਿਸ ਪਾਸਤਰਨਾਕ (ਸਾਹਿਤ, 1958) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਐਵਾਰਡ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ।  ਦੋ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ:  Jean-Paul Sartre (ਸਾਹਿਤ, 1964) ਅਤੇ  ਲੀ ਡੱਕ ਥੂ (ਅਮਨ, 1973) ਨੇ ਆਪ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਸਾਰਤਰ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਆ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਇਹ ਇਨਾਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਲੀ ਡੱਕ ਥੂ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੇਤਨਾਮ ਚ ਚੱਲਦੀ ਲੜਾਈ ਕਰਕੇ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲਿਆ।

ਛੇ ਨੋਬਲ ਜੇਤੂਆਂ ਨੇ ਇਹ ਇਨਾਮ ਇੱਕ ਵੱਧ ਵਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਛੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਨੋਬਲ ਅਮਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। UNHCR ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ Nobel Peace Prize ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਦੋ ਵਾਰ ਜੌਨ ਬਰਦੀਨ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਰੈਡਰਿਕ ਸੈਂਗਰ ਨੂੰ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੋ ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ: ਮੈਰੀ ਕਿਯੂਰੀ (ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਅਤੇ ਕੈਮਿਸਟਰੀ) ਅਤੇ ਲੀਨੁਸ ਪੌਲਿੰਗ (ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਮਨ)। 826 ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂਆਂ ਵਿਚ, 43 ਔਰਤਾਂ ਹਨ;  ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਮੈਰੀ ਕਿਯੂਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 1903 ਵਿੱਚ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ (ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ) ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਸੀ,
ਦੂਜਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 1911 ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ। 

## ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ

thumb|ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ 2026 ਵਿੱਚ
thumb|ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ 2026 ਵਿੱਚ
thumb|ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ 2026 ਵਿੱਚ
thumb|ਹਸ ਰਾਜ ਹੰਸ 2026 ਵਿੱਚ
**ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ** ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿਧ ਗਾਇਕ ਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕੀ ਦੀਆ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋ ਲੋਕ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਹੁਣ ਉਹਨਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਅਸੈਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਵਜੋ ਪਦਮ-ਸ਼੍ਰੀ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
 
ਇਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਚ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਫ਼ੀਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਹ ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ 'ਇੰਡੀਪੋਪ'ਰੀਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾ ਨੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਕੱਚੇ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਜੀਵਨ
ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਫ਼ੀਪੁਰ ਨੇੜੇ ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ ਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਰਦਾਰ ਰਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਿਰਜਨ ਕੌਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹਨਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਗੀਤਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਉਹਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਯੁਵਕ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਤਣ ਕਰਕੇ ਹੋਈ।

ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਹੁਨਰ ਲੈ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਭਾਂਵੇ ਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸੜਕ ਤੇ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਤੋ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਹਰ ਰੋਜ ਉਹਨਾ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ ਉਸਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਸੀ। ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ ਉਸਤਾਦ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਹਕੋਟੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉਪਾਸ਼ਕ ਸਨ ਜਿਨਾ ਤੋ ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ ਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਸਮੇਂ ਗਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸਤਾਦ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਹਕੋਟੀ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਗਾਇਕ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ ਨੇ ਵੀ ਸੂਫੀਆਨਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਹਨਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਨਾਮ 'ਹੰਸ'(ਇਕ ਪੰਛੀ) ਉਹਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਭਰੀ ਗਾਇਕੀ ਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਤੋ ਭਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦਿਤਾ। ਉਹਨਾ ਨੇ ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ 'ਹੰਸ' ਪੰਛੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਕੈਰੀਅਰ
### ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ
ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ ਨੇ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਚ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਚਰਨਜੀਤ ਔਜਲਾ ਤੋ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਦੋ ਹੀ ਉਹਨਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤ,ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।] ਉਹਨਾ ਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਚ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ 'ਇੰਡੀਪੋਪ' ਰੀਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਸੰਗੀਤਿਕ ਕਲਾਕਾਰ ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨਾਲ ਫਿਲਮ 'ਕੱਚੇ ਧਾਗੇ' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀਸੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਸੈਨ ਜੋਸੇ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਵਜੋ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

### ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ
ਉਹ 16 ਮਈ 2009 ਨੂੰ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਲੋਂ ਜਲੰਧਰ,ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚੋਣ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਸੀਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ 'ਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ
1265

**1265** 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1260 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 20 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਪਹਿਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਭਾ ਹੋਈ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਜੈਕੋਬਸ ਹੇਨਰੀਕਸ ਵਾਂਟ ਹਾਫ

thumb|ਜੈਕੋਬਸ ਹੇਨਰੀਕਸ ਵਾਂਟ ਹਾਫ
**ਜੈਕੋਬਸ ਹੇਨਰੀਕਸ ਵਾਂਟ ਹਾਫ, ਜੂਨੀਅਰ** (; 30 ਅਗਸਤ 1852 – 1 ਮਾਰਚ 1911) ਇੱਕ ਡਚ ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ-ਰਸਾਇਣ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜੇਤੂ ਸੀ।  ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਸਾਇਣਕ ਗਤੀਕੀ, ਰਾਸਾਇਣਕ ਸੰਤੁਲਨ, ਆਸਮਾਟਿਕ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਸਟੀਰੀਓਕਮਿਸਟਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਢਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਵਾਂਟ ਹਾਫ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਭੌਤਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਅਜੋਕੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ.

## ਜੀਵਨੀ 
ਵਾਂਟ ਹਾਫ ਦਾ ਜਨਮ Rotterdam, ਨੀਦਰਲੈੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਉਸਦਾ ਬਾਪ ਜੈਕੋਬਸ ਹੇਨਰੀਕਸ ਵਾਂਟ ਹਾਫ, ਸੀਨੀਅਰ, ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲੀਦਾ ਕੋਫ਼ ਵਾਂਟ ਹਾਫ ਸੀ. ਨੌਜਵਾਨ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਉਸ ਨੇ  ਸਕੂਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ. ਉਹ ਲਾਰਡ ਬਾਇਰਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਸ਼ਟ ਮੰਨਦਾ ਸੀ.

ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਵਾਂਟ ਹਾਫ ਨੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ. ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 1869 ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ Delft ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ  ਅਤੇ1871 ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਦ  ਉਸਨੇ 8 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਫਾਈਨਲ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਟੈਕਨੌਲੋਜਿਸਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ.  ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਟਾਈਮ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੋਰਸ ਪਾਸ ਕਰ ਲਏ. ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲੀਡੇਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ. ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਨੇ Friedrich Kekulé ਨਾਲ ਬੋਨ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ CA Wurtz ਨਾਲ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ. ਉਸ ਨੇ 1874 ਵਿੱਚ ਉਤਰੇਖਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਡੁਆਰਟ ਮੁਲਦਰ ਤਹਿਤ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ.

## References
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ

**ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਸਲਾਮੀ ਗਣਤੰਤਰ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਸਟਮ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੇ ਹੀ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਅੰਜਮ ਚੌਧਰੀ

**ਅੰਜਮ ਚੌਧਰੀ ** ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪ- ਕੁਲਪਤੀ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਵਕੀਲਾਂ ਦੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਇਸਲਾਮ4ਯੂ.ਕੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਮਾਰ ਬਕਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸੰਗਠਨ ਅਲ-ਮੁਹਾਜੀਰੌਨ ਦੁਆਰਾ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਛਮ-ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਮਾਰਚ ਜਿਸਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਚਿਹਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਸੀ, ਚੌਧਰੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਯੂ ਕੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਲ- ਮੁਹਾਜੀਰੌਣ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਚੌਧਰੀ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਉੱਤਰ-ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।
## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਅੰਜਮ ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਜਨਵਰੀ 1967 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੂਲਵਿਚ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਾਊਥੇਮਪਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਐਂਡੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫੈਲ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਭਾਂੲੀ ਘਨੱੲੀਅਾ ਜੀ

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗੁਰਸਿੱਖ ਤੇ ਲੋਕ ਸੇਵਕ ਵਜੋ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਸੋਦਰਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁੱਜਰਾਵਾਲਾ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗੲੇ। ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ੲੇਨਾ ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਟਿਕ ਗੲੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ। ਭੰਗਾਨੀ ਦਾ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੋੜਵੰਦਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਖਸ਼ੀ। ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆ ਨੇ ਪਠਾਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ੧੫ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੬੮੭ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ। ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਆਸ ਲਗਦੀ ਉਹ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਪਾਸ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇ ਪਠਾਨ ਉਹਨਾ ਕੋਲੋ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਤਾਜਾ ਦਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਸਿੱਖਾ ਤੋ ਇਹ ਸਹਾਰ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਾਸ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ, "ਗੁਰੂ ਜੀ ! ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਫੱਟੜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਜਰੂਰ ਦਮ ਤੌੜ ਦੇਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣ ਤੋ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਨੂੰ ਬਲਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ," ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਕੀ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ?" ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ," ਸੱਚ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਜਰ ਨਹੀਂ ਆਉਦਾਂ। ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਆਪ ਨਜਰੀ ਆਉਦੇ ਹੋ ਮੈ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਵਾ ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦੇਵਾ। ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਲੋੜਵੰਦ ਆ ਕੇ ਪਾਣੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮੈ ਪਿਆਸਾ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਬਿਨਾ ਭੇਦ- ਭਾਵ ਕੀਤੇ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਆਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੋੜਵੰਦਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਖਸ਼ੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦਾ ਉੱਤਰ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋੲੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਸੋ ਉਸ ਨੂੰ ਮਲ੍ਹਮ ਪੱਟੀ ਫੜਾਉਦੇ ਹੋੲੇ ਕਿਹਾ," ਘਨੱਈਆ ਅੱਗੋ ਤੋ ਤੁਸੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਫੱਟੜਾ ਦੀ ਮਲ੍ਹਮ ਪੱਟੀ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਹੋਰ ਸਿੱਖਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਜਥਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਵੋ...!! ਤੁਸੀ ਉਸ ਜਥੇ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਹੋਵੋਗੇ। ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਜਥਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜਖਮੀਆ, ਲੋੜਵੰਦਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗੲੇ। ਇਸ ਨੂੰ "ਸੇਵਾ ਪੰਥੀ" ਦਾ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। "ਸੇਵਾ ਪੰਥੀ" ਅੱਜ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਉੱਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਲਾਲ ਮਸਜਿਦ

**ਲਾਲ ਮਸਜਿਦ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਮਦਰੱਸਾ, ਜਾਮੀਆ ਹਫ਼ਸਾ ਮਦਰੱਸਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਮਦਰੱਸਾ, ਮਸਜਿਦ ਤੋਂ ਅੱਲਗ ਤੋਂ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਲਾਲ ਮਸਜਿਦ 1965 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਇਸਦੀ ਲਾਲ ਦੀਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਣ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਲ ਮਸਜਿਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈ। ਮੌਲਾਨਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁੱਲਾ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਮਾਮ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਮੌਲਾਨਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁੱਲਾ 1998 ਵਿਚ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਬਦੁਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਤੇ ਅਬਦੁਲ ਰਸ਼ੀਦ ਨੇ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਗੱਦੀ ਸਾਂਭ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੱਟੜ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਣ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੇ ਮਸਜਿਦ
ਵਿਟਿਲਿਗੋ

**ਵਿਟਿਲਿਗੋ** ਚਮੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਮੜੀ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣਾ ਪਿਗਮੈਂਟ ਗੁਆਣ ਲਗਦੇ ਹਨ I ਇਹ ਹਲਾਤ ਤਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦ ਚਮੜੀ ਦੇ ਪਿਗਮੈਂਟ ਸੈਲ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ I ਕੁਝ ਖਾਸ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਿਆ ਹੈ I ਰਿਸਰਚ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਟੋਇਮਿਉਣ, ਜੈਨਿਟਿਕ, ਆਕਸੀਡੇਟਿਵ ਸਟੈਸ, ਨਿਉਰਲ, ਜਾਂ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ I ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਸੇ੍ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਸੈਗਮੈਂਟਲ ਅਤੇ ਨਾਨ-ਸੈਗਮੈਂਟਲ ਵਿਟਿਲਿਗੋ I

ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਘਟਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 1% ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਜਨਸੰਖਆ ਔਸਤ 2-3% ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟ ਹੀ 16% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ I ਆਟੋਇਮੀਉਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਡਿਸਨ ਰੋਗ, ਹਾਸ਼ੀਮੋਟੋ ਥਾਇਰੋਡਿਟਿਸ, ਅਤੇ ਟਾਇਪ 1 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਮੈਲਿਟਸ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਹੈ I ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਪਚਾਰ ਦੇ ਕਈ ਵਿਕਲਪ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਟਰਾਪਿਕਲ ਸਟਿਰੋਇਡੱਸ, ਕੈਲਸਿਨਿਉਰਿਨ ਇੰਨਹੈਬਿਟਰ ਅਤੇ ਫੋਟੋਥੈਰੇਪੀ I

## ਵਰਗੀਕਰਣ
ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇੱਕ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੋ ਹਿਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਸੈਗਮੈਂਟਲ ਵਿਟਿਲਿਗੋ (ਐਸਵੀ)ਅਤੇ ਨਾਨ-ਸੈਗਮੈਂਟਲ ਵਿਟਿਲਿਗੋ (ਐਨਐਸਵੀ) I ਐਨਐਸਵੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਆਮ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਹੈ I

## ਨਾਨ-ਸੈਗਮੈਂਟਲ
ਨਾਨ-ਸੈਗਮੈਂਟਲ ਵਿਟਿਲਿਗੋ (ਐਨਐਸਵੀ) ਵਿੱਚ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਡਿਪੀਗਮੈਂਟੈਸ਼ਨ ਦੇ ਧੱਬਿਆਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਮਰੂਪਤਾ ਦਿਖਦੀ ਹੈ I ਨਵੇਂ ਪੈਚ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ I ਇਹ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੀ ਖਾਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ I ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਪਿਗਮੈਂਟੇਡ ਚਮੜੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਲਿਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ I ਨਾਨ-ਸੈਗਮੈਂਟਲ ਵਿਟਿਲਿਗੋ (ਐਨਐਸਵੀ) ਕਿਸੀ ਵੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, (ਸੈਗਮੈਂਟਲ ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਦੇ ਉਲਟ ਜੋ ਕਿਸ਼ੋਰਾਵਸ੍ਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) I

ਨਾਨ-ਸੈਗਮੈਂਟਲ ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਦੇ ਪ੍ਕਾਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:

* ਸਧਾਰਨ ਵਿਟਿਲਿਗੋ; ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਪੈਟਰਨ, ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਡਿਪੀਗਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸਥਾਨ
* ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਵਿਟਿਲਿਗੋ; ਡਿਪੀਗਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਐਨਐਸਵੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ਼, ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਥਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਆਟੋਇਮੀਉਣ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਸਧਾਰਨ ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਨਾਲੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ I

## ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਲਛੱਣ
ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਦਾ ਇਕਮਾਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਡਿਪੀਗਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਚਮੜੀ ਤੇ ਪਿਲੇ ਧੱਬੇ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਜਿਸਦਾ ਅਸਰ ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ I ਧੱਬੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਅਕਸਰ ਵੱਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਅਕਾਰ ਬਦਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ I

## ਹਵਾਲੇ
ਦ ਰੇਨਟੱਰੀ ਹੋਟਲ ਅੰਨਾ ਸਲਾਈ

**ਦ ਰੇਨਟੱਰੀ ਹੋਟਲ ਅੰਨਾ ਸਲਾਈ**, ਇੱਕ ਪੰਜ ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ ਹੈ ਜੋ ਅਣ੍ਣਾ ਸਾਲਇ, ਚੇਨਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ I ਇਹ ਰੇਨਟੱਰੀ ਹੋਟਲਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਹੋਟਲ ਹੈ, ਜੋ 2,000 ਲੱਖ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2010 ਵਿੱਚ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ I

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਹੋਟਲ ਜੁਲਾਈ 2010 ਵਿੱਚ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ I ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਹੋਟਲ ਨੇ ਸੁਮਿਤ ਹੋਟਲਸ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਾਰਟਸ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਲਿਆ, ਜੋਕਿ ਪੈ੍ਫ੍ਰਡ ਹੋਟਲ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਇੱਕ ਬਾ੍ਂਡ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੇਫਿਕ ਪੋਰਟਫੋਲਿਓ ਵਿੱਚ ਹੋਟਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ I

## ਦ ਹੋਟਲ
ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 230 ਕਮਰੇ ਸਨ I ਕਮਰਿਆਂ ਨੂੰ 154 ਡਿਲਕਸ ਕਮਰੇ, 8 ਪੀ੍ਮੀਅਮ ਕਮਰੇ, 51 ਕਲੱਬ ਕਮਰੇ, 4 ਸਟੁਡਿਓ ਕਮਰੇ, 12 ਅਕਸੀਕਉਟੀਵ ਸੂੱਟਾਂ ਅਤੇ 1 ਪੈ੍ਸੀਡੈਂਸ਼ਿਅਲ ਸੂੱਟ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ I ਹੋਟਲ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ, ਬਹੁ-ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ, ਮਦਰਾਸੀ, ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ, ਮਡੇਰਾ, ਲਾਉਂਜ ਬਾਰ, ਅੱਪ ਨਾਰਥ, ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਹਾਈ – ਬਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ I ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਾਅਵਤ ਹਾਲ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਸਥਾਨ ਜੋਕਿ ਕੁੱਲ 12,000 ਸਕੂਏਅਰ ਫੁੱਟ (1,100 ਐਮ2) ਦਾਅਵਤ ਲਈ ਥਾਂ ਹੈ I ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਹੈਲਥ ਕੱਲਬ ਅਤੇ ਸਪਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਛੱਤ – ਉੱਤੇ ਪੂਲ ਵੀ ਹੈ I

ਇਸ ਹੋਟਲ ਨੂੰ ਉਪਹਾਸਨੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਸੈਲ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਜਾਵਟ ਜ਼ਾਇਲਰ ਤੇ ਲਿਮ, ਮਲੇਸ਼ਿਆ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ I

## ਅਵਾਰਡ
* ਟਾਇਮਸ ਫੂਡ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਬੈਸਟ ਕੁਈਸਿਨ; ਟਾਇਮਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ – 2012 ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
* ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਹਿੰਦੂ ਲਾਈਫਸਟਾਇਲ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਬੈਸਟ ਇਕੋ ਹੋਟਲ; ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਹਿੰਦੂ -2011 ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
* ਬਿਜ਼ਨੈਸ ਗੌਰਵ ਐਸਐਮਈ ਅਵਾਰਡ 2011- ਹੋਸਪੇਟੇਲਿਟੀ; ਡੀ ਤੇ ਬੀ - 2011 ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲਨਾਡੂ
ਇਸ਼ਕੀਰੀਆ ਦਾ ਚੇਚਨੀ ਗਣਰਾਜ

**ਇਸ਼ਕੀਰੀਆ ਦਾ ਚੇਚਨੀ ਗਣਰਾਜ** ਇੱਕ ਗੈਰਮਾਨਤਾ ਵੱਖਰਾ ਗਣਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਹੈ। 1991 ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ 2007 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਗਣਰਾਜ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨੇਤਾ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ਼ਕੀਰੀਆ ਗੈਰ ਨੁਮਾਇਦਗੀ ਦੇਸ਼ਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਲਟਿਕ ਦੇਸ਼, ਯੁਕਰੇਨ, ਪੋਲੈਂਡ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਦੱਬੀ ਅਵਾਜ 'ਚ ਹਮਾਇਤ ਹਾਸਿਲ ਹੈ ਪਰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਕਰਕੇ ਖੁਲ ਕੇ ਹਮਾਇਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸਿੱਖ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ

thumb|200x200px|Sikh Soldiers receiving their pay at the Royal Durbar
**ਸਿੱਖ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ:Sikh Khalsa Army, ਫਾਰਸੀ: سیک ارتش خالصا-ارتش لاهو) ਜਿਸ ਨੂ ਸਿਖ ਫੌਜ, ਪੰਜਾਬ ਫੌਜ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸਿਖ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੀ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸੁਰੂਆਤ ੧੭੯੯ ਨੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਹੋਰ ਫ਼ਤੇਹ ਕੀਤੀ ਸੀ।
## ਪਿਛੋਕੜ 
left|thumb|153x153px|Bodyguard of Ranjit Singh
ਫੌਜ ਦੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਫੌਜੀਆਂ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਫੌਜ ਛੇ ਫੌਜੀ ਹਿੱਸੇ: ਪੈਦਲ ਸ਼ੈਨਾ, ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਨਾ, ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਨਾ, ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਟੁਕੜੀ, ਤਕਨੀਕ ਸਹਾਇਤਾ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਟੁਕੜੀ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਸਮਗਰੀ ਵਾਲੀ ਟੁਕੜੀ. ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਨਾ 1838 ਕੋਲ 188 ਵੱਡੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਇਹ ਫੌਜ ਇਸ ਸਮੇ ਮੁੱਖ ਲੜਾਕੀ ਟੁਕੜੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। 

ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤਵਰ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਟੁਕੜੀ ਸੀ।  

ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। 
* ਰੈਗੂਲਰ  ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਫੌਜ 
* ਗੋਰਚਾਰਾ ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਫੌਜ 
* ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਫੌਜ 

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ 
* ਫੌਜ-ਏ-ਖ਼ਾਸ
* ਮਿਸਲ
* ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਰਨਲ
* ਸਿੱਖ ਸੰਘ
* ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ 
* ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

## ਹਵਾਲੇ 
* Maharaja Ranjit Singh, Lord of the Five Rivers, By Jean-Marie Lafont. *(Oxford University Press. Date:2002, ISBN 0-19-566111-7)*.
* History of Panjab,  Dr L. M. Joshi, Dr Fauja Singh.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਗਰੇਟ ਇਸਟਰਨ ਹੋਟਲ

**ਦ ਗਰੇਟ ਇਸਟਰਨ ਹੋਟਲ** (ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੋਰ ਤੇ ਲਲਿਤ ਗਰੇਟ ਇਸਟਰਨ ਹੋਟਲ) ਕਲੋਨੀਅਲ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਸ਼ਹਿਰ (ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਲਕਟਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਹੋਟਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1840 ਜਾਂ 1841 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਇਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਕੇਂਦਰ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ “ਪੁਰਬ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ” ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗਰੇਟ ਇਸਟਰਨ ਹੋਟਲ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਆਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਟਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਪਾਰ ਚਾਲੂ ਰੱਖਿਆ ਪਰ ਪਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਕਸਲੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਟਲ ਦਾ ਕੰਮ ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਬੰਧਨ ਦਾ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਸਾਲ 2005 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਹੋਟਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੀਜੀ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਬੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਆਪਕ ਮੁਰੰਮਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਹੋਟਲ ਲੈਕੇ ਆਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੋਨ ਸਪੈਂਸ ਹੋਟਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਾਣਾ ਹੈ। ਸਪੈਂਸ, ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੋਟਲ ਸੀ ਜੋ ਜਨਤਕ ਲਈ ਸਾਲ 1830 ਵਿੱਚ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ। ਦ ਗਰੇਟ ਇਸਟਰਨ ਹੋਟਲ 1840 ਜਾਂ 1841 ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਵਿਲਸਨ ਦੁਆਰਾ ਔਕਲੈਂਡ ਦੇ ਹੋਟਲ ਦੇ ਤੋਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਜੌਰਜ ਇਡਨ, ਔਕਲੈਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਰਲ, ਤੇ ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਲ ਜ਼ਨਰਲ, ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਹੋਟਲ ਖੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਲਸਨ ਉਸ ਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਬੇਕਰੀ ਚਲਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹੋਟਲ ਨੂੰ 100 ਕਮਰੇ ਅਤੇ ਗਰਾਊਂਡ ਫਲੋਰ ਤੇ ਇੱਕ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਸਟੋਰ ਨਾਲ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ (ਸਪੈਂਸ ਹੋਟਲ, ਜੋਕਿ 1830 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨੂੰ ਕੈਲਕਟਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਮੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਔਕਲੈਂਡ ਨੂੰ 1860 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਬੰਧਨ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਡੀ. ਵਿਲਸਨ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਗਰੇਟ ਇਸਟਰਨ ਹੋਟਲ ਵਾਇਨ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਪੁਰਵੇਇੰਗ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਲ 1883 ਵਿੱਚ, ਇਸਦਾ ਬਿਜਲੀਕਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੋਟਲ ਸੀ। ਸਾਲ 1859 ਵਿੱਚ ਇਸ ਹੋਟਲ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਰੈਕਟਰਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।[1] ਇਹ ਸਾਲ 1915 ਵਿੱਚ ਦ ਗਰੇਟ ਇਸਟਰਨ ਹੋਟਲ ਬਣਿਆ।

ਆਪਣੇ ਪ੍ਸਿਧ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਹੋਟਲ ਨੂੰ ਕਈ ਨਾਮਾਂ ਤੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ”ਜਵੈਲ ਆਫ਼ ਇਸਟ” ਅਤੇ “ਸੇਵੋਯ ਆਫ਼ ਦ ਇਸਟ” ਇਸ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਮੇਂ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਮੁੱਖ ਹਨ ਨਿਕੀਤਾ ਖੁਸਚੇਵ ਅਤੇ ਨਿਕੋਲਾਈ ਬੁੱਲਗਣੀਨ ਅਤੇ ਸੰਭਵਤਾ ਹੋ ਚੀ ਮੀਨ੍ਹ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੋਟਲ
ਫੌਜ-ਏ-ਖ਼ਾਸ

*ਫੌਜ-ਏ-ਖ਼ਾਸ  *ਫੌਜ-ਏ-ਆਨ ਜਿਹੜੀ ਪੰਜਾਬ ਫੌਜ ਦੀ ਸਿਖ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦੀ ਇੱਕ ਟੋਲੀ ਜਾ ਸੈਨਾ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਬਰਤਾਨੀਆ ਤਾਕਤ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਕਾਰਨ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਪ੍ਰਤੀ ਚਿੰਤਾ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੋਰਜ ਥੋਮਸ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਰਨਲ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ  ਸਿਖਲਾਈ ਫੌਜੀ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਪਰ ਉਸਦੇ ਸਰਦਾਰ ਅਸਫਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ੈਨਾ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰ, ਤਲਵਾਰ, ਖੰਡਾ, ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ, ਧਨੁਖ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਸੀ। 

## ਫ਼ੌਜਦਾਰ 
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪੀਆ ਨੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। 
* General Jean-François Allard (cavalry) - French
* General Paolo Di Avitabile (infantry) - Italian (Naples)
* General Jean-Baptiste Ventura (infantry) - Italian (Modena)
* General Claude August Court (artillery) - French
* Colonel Alexander Gardner (artillery) - American (Wisconsin)
* Colonel John Holmes - Anglo-Indian

## ਸੋਮੇ 
* Major Pearse, Hugh; *Ranjit Singh and his white officers*. In 
* Fauj-i-khas Maharaja Ranjit Singh and His French Officers, by Jean Marie Lafont. Published by Guru Nanak Dev University, 2002. ISBN 81-7770-048-0.
* Maharaja Ranjit Singh By Jean Marie Lafont (Page 59,146,148)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪੱਤਲ (ਭਾਂਡਾ)

**ਪੱਤਲ** ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਪਤ੍ਰਸਥਾਲੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਝ ਨੂੰ ਜਿਹਨਾਂ ਸ੍ਰੋਤਾਂ (ਬ੍ਰਿਖ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਪੱਤੇ) ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਤਲ ਆਖਦੇ ਸਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ
ਖਮੇਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ

**ਖਮੇਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ** ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਿੰਦੀ-ਬੋਧੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਕੰਬੋਡੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਸੀ। ਇਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਫੁਨਨ ਅਤੇ ਚੇਨਲਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧਿਆ ਫੁਲਿਆ। 802 ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਆਗਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜੈਵਰਮਨ ਦੂਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੱਕਰਾਵਰਤੀ ਬਾਦਸਾਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ
ਮਾਲੀ ਸਲਤਨਤ

**ਮਾਲੀ ਸਲਤਨਤ** ਜਿਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲਾ ਮੰਦੇਨ ਕੁਰੁਫਬਾ ਜਿਸ ਨੇ 1230 ਤੋਂ 1600 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਮੌਢੀ ਸੰਦਿਆਤਾ ਕਾਇਤਾ ਸਨ ਜੋ ਆਪ ਧਨੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਲਤਨਤ ਸੀ। ਇਹ ਸਲਤਨਤ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰੀ ਸਭਿਆਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕੀਤਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਪਿਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ

ਪ੍ਰਿੰਸ **ਪਿਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ** (1821 – 11 ਸਤੰਬਰ 1845)) ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦਯਾ ਕੌਰ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਤਖਤ ਲਈ ਦਾਹਵੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਤਖਤ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਭਰਨਾ 
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਵਾਰਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਪਿਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।15 ਸਤੰਬਰ 1843 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਜੀਰ ਰਾਜਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਖਾਲਸਾ ਨੇ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਨੂੰ ਵਜੀਰ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨੌਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ, ਬਾਬਾ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਡੇਰਾ ਡੋਗਰਿਆਂ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਿੱਖ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਅਤੇ 1200 ਬੰਦੂਕਚੀਆਂ ਅਤੇ 3000 ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਲੰਟੀਅਰ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਅੱਡਾ ਸੀ। ਮਈ 1844 ਵਿੱਚ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਮੀਆਂ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ 20,000 ਆਦਮੀਆਂ ਅਤੇ  50 ਤੋਪਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਫੋਰਸ ਭੇਜੀ। ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਲੜਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। "ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?"  ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਮਗਨ  ਅਵਸਥਾ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਸ਼ੈੱਲ ਨਾਲ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਪਿਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਬਚ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਹਰਦੋ ਪੱਟੀ

ਹਰਦੋ ਪੱਟੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਕਸਬਾ ਗੜ੍ਹਦੀਵਾਲਾ ਤੋਂ ਟਾਂਡਾ ਦੇ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਬਲਾਕ ਭੂੰਗਾ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤੀ ਨਾਲੇ ਤੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਮਿਹਨਤੀ ਪਰ ਛੋਟੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦੇ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੇਅਰੀ, ਪੋਲਟਰੀ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਆਦਿ ਦਾ ਕੰਮ। ਕੁਝ ਕੁ ਵਸਨੀਕ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਏ ਹੋਏ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਸਕਣ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮੰਦਰ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬਨਵਾਸ ਦੌਰਾਨ ਰਾਮ ਜੀ ਉੱਥੇ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਓਥੇ ਸ਼ਬਰੀ ਦੇ ਬੇਰ ਖਾਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਮੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੁੱਖਣਾ ਸੁੱਖਨ ਅਤੇ ਨਹਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ਼

**ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ਼** ਪਾਕ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਇੱਕ ਜਰਨੈਲ ਸੀ। ਉਹ 12 ਅਗਸਤ 1924 ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਜੰਮਿਆ। 1943 ਚ ਉਹ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। 1950 ਚ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ਫ਼ੀਕ਼ਾ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। 1962-64 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਲਾਈ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਗਿਆ। 1970 ਵਿੱਚ ਉਰਦਨ ਚ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ। 1973 ਚ ਉਸਨੂੰ ਮੇਜਰ ਜਰਨਲ ਬਣਾ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1 ਮਾਰਚ 1976 ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਪਾਕ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਨੇ 5 ਜੁਲਾਈ 1977 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਹਕੂਮਤ ਲਗਾ ਕੇ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਜ਼ੁਲਫ਼ਿਕ਼ਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। 17 ਅਗਸਤ 1988 ਨੂੰ ਬਹਾਵਲਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1988
ਐਸ. ਆਰ. ਰੰਗਾਨਾਥਨ

**ਐਸ. ਆਰ. ਰੰਗਾਨਾਥਨ** ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਜਗਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ  ਕਰਕੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਰੰਗਾਨਾਥਨ ਨੇਕੋਲਨ ਵਰਗੀਕਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਕਲਾਸਿਫਾਇਡ ਕੈਟਾਲੋਗ ਕੋਰਡ ਬਣਾਈਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪਰਸਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ। ਐਸ. ਆਰ. ਰੰਗਾਨਾਥਨ ਪੰਜ ਮੂਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਰੰਗਾਨਾਥਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਤਜਾਵੂਰ ਜਿਲੇ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 12 ਅੱਗਸਤ 1892 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਰੰਗਨਾਥਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰਹੀ ਅਤੇ 1910 ਵਿੱਚ ਮਾੜੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਚੰਗੇ ਅੰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਟ੍ਰਿਕਪਾਸ ਕਰ ਲਈ।1916 ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਦੀ ਬੀ. ਏ. ਅਤੇ ਐਮ. ਏ. ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾ ਨੇ 1917 ਵਿੱਚ ਆਧਿਆਪਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕਾਲਜ ਸੇਦਾਪਤ ਤੋਂ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਸਾਬ ਅਤੇ ਸਾਇੰਸ ਪੜਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। 1924 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਂਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਨਿਯੂਕਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਇਗਲੈਂਡ ਭੇਜੇ ਗਏ। 1925 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਪਰਤਣ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1944 ਤੱਕ ਇਸ ਆਹੂਦੇ ਤੇ ਬਣੇ ਰਹੇ। 1945-47 ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਨਾ ਨੇ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਦਿਆਲਏ ਵਿੱਚ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਆਧਿਆਪਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1947-54 ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਨਾ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦੀਆਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈਆ। 1962 ਵਿੱਚ ਉਨਾ ਨੇ ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਉੱਚ ਪ੍ਰ੍ਲੇਖਾ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜੋ ਉਚੇਰੇ ਤੋਂਰ ਤੇ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।  1965 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨਾ ਨੂੰ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਉਪਾਧਿ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਕੂਮਤ, 2001ਈ. ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੋਏ ਮੁਕਾਮੀ ਹਕੋਮਤਾਂ ਦੇ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜ਼ਿਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਉੱਤੇ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਤਸ਼ਕੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਦਰਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੂਬੇ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਰਹਿਤਾ ਹੈ। ਮੁਕਾਮੀ ਹਕੋਮਤਾਂ ਦੇ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਮੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਨਾਜ਼ਿਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਰਾਬਤਾ ਅਫ਼ਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਅਫ਼ਸਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮਾਂ ਲਈ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਵੱਡੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਜਿਵੇ ਨਿਰੱਖਨ ਕਰਨਾ, ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮਤਾ ਪਾਸ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ। 

ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਜ਼ਿਮ 2010 ਤੱਕ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਫਸਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਸਮੇ ਸਰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਅਫਸਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਸਮੇ ਨਾਜ਼ਿਮ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਗਵਰਨਰ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ 
* ਕਰਾਚੀ ਸਹਿਰ ਦੀ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸਰਕਾਰ 
* ਸਿਆਲਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸਰਕਾਰ
* ਪੰਚਾਇਤ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Government of Pakistan: Local Government overview
-ਸਤਾਨ

ਪਿਛੇਤਰ '*-*ਸਤਾਨ'''* (Persian&#x3A;&#x200E;&#x200E; *-stān*) ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੂਲ ਦਾ  ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਹ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੱਧ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ, ਕਾਕੇਸ਼ਸ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮਗਰ ਲੱਗਿਆ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿਛੇਤਰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ, ਰੇਗਸਤਾਨ (ریگستان), *ਪਾਕਿਸਤਾਨ *, *ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ*, *ਗੁਲਸਤਾਨ*(گلستان), ਆਦਿ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ 
ਇਹ ਪਿਛੇਤਰ, ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਨਾਂਵ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਂਵਮੂਲਕ ਸੰਯੁਕਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਤੌਰ ਅਕਸਰ ਆਉਣ ਦੇ ਗੁਣ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਪਿਛੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਭਾਰਤ-ਈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਯੂਰਪੀ ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ: ਇਹ Sanskrit *sthā́na* (Devanagari: स्थान [st̪ʰaːna]) ਨਾਲ ਸਗਵਾਂ ਹੈ।

## ਦੇਸ਼ 
### ਦੇਸੀ ਨਾਮ 
* ਆਰਮੇਨੀਆ *Hayastan* (ਆਰਮੀਨੀਆ)
* ਭਾਰਤ *Hindustan'' (ਭਾਰਤ)

## ਖੇਤਰ 
* Arabistan – ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਰਥ 
* Arbayistan – ﻿ਸਾਸਾਨੀ ਸਲਤਨਤ Persian satrapy in Late Antiquity
* Asorestan – the province of Babylonia under the Sassanid Empire
* Azadistan – a short-lived state in the Iranian province of ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ under Mohammad Khiabani
* Balawaristan – a revived historical name of Gilgit-Baltistan, Pakistan
* ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ/ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ – ਇਰਾਨ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰ 
* Baloristan – ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰ 
* ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ – ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ 
* Bantustan – an ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰਾ-era South African black 'homeland' (the term coined by analogy)
* Cholistan Desert – ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੱਕ ਮਾਰੂਥਲੀ ਖੇਤਰ 
* Dardistan – a region in northern ਪਾਕਿਸਤਾਨ of Dardu speakers

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿਛੇਤਰ
ਕੋਲਨ ਵਰਗੀਕਰਣ

ਕੋਲਨ ਵਰਗੀਕਰਣ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਸ. ਆਰ. ਰੰਗਾਨਾਥਨ ਨੇ ਬਣਾਇਆਂ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ-ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਂਤਮਕ  ਵਰਗੀਕਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ  ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸ. ਆਰ. ਰੰਗਾਨਾਥਨ ਨੇ 1933 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦੋ ਬਿੰਦੂਕੋਲਨ **ਕੋਲਨ ਵਰਗੀਕਰਣ** ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦੇ 6 ਹੋਰ ਵੀ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੰਸਕਰਣ ਸੰਨ 1939 ਵਿੱਚ  ਆਇਆ। ਸੰਨ। ਇਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸੰਸਕਰਣ 1950 ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਚੋਥਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਸੰਨ 1952 ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਪੰਜਵਾਂ ਸੰਸਕਰਣ 1957 ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਆਮ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਡੂੰਘੇ ਸ਼ੈਡਿਊਲ਼ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ, ਪਰ  ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਸਿਰੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹ ਸਕੀ। ਇਸ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸੰਸਕਰਣ 1960 ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਪਰ ਛੇਵੇਂ ਸੰਸਕਰਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕੀ ਇਸ ਸਕੀਮ ਦਾ ਸਤਵਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਜੋ ਕਿ 1972 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਡੂੰਘੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇਗਾ। 
.

## ਮੁੱਖ ਵਰਗ ਦੀਆ  ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਂਵਾ 
:z ਨਿਰਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਖ ਵਰਗ
:1 ਗਿਆਨ ਜਗਤ
:2 ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਗਿਆਨ
:A ਵਿਗਿਆਨ
:B ਗਣਿਤ
:C ਭੋਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ 
:D ਇੰਜੀਨਿਅਰੀਂ
:E ਰਸਾਈਣ ਵਿਗਿਆਨ
:F ਟੇਕਨਾਲੋਜੀ
:G ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
:H ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ
:HZ ਖਾਣ ਵਿਗਿਆਨ
:I ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ
:J ਖੇਤੀ
:K ਪ੍ਰਾਣੀ
:KZ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ
 
:L ਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨ 
:LZ ਔਸ਼ਧੀ ਵਿਗਿਆਨ 
:M ਲਭਦਾਈਕ ਕਲਾਵਾਂ 
:^ ਅਧਿਆਤਮਕ ਤਜਰਬਾ ਅਤੇ ਰਹਸਵਾਦ
:N ਲਲਿਤ ਕਲਾਵਾਂ
:O ਸਾਹਿਤ 
:P ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ 
:Q ਧਰਮ 
:R ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ 
:S ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
:T ਵਿਦਿਆ 
:U ਭੂਗੋਲ 
:V ਇਤਿਹਾਸ 
:W ਰਾਜਨੀਤੀ 
:X ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ 
:Y ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ 
:Z ਕਾਨੂੰਨ

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*Bliss bibliographic classification
*Subject (documents)
*Universal Decimal Classification

## ਹਵਾਲੇ 
* *Colon Classification* (6th Edition) by Dr. S.R. Ranganathan, published by Ess Ess Publications, Delhi,।ndia
* Chan, Lois Mai. *Cataloging and Classification: An।ntroduction*. 2nd ed. New York: McGraw-Hill, c1994.।SBN 0-07-010506-5.

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* More Detail about the Colon Classification at।SKO।talia

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕੈਟਾਲੌਗਿੰਗ ਅਤੇ ਵਰਗੀਕਰਣ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਹਿੰਗਲਾਜ ਮਾਤਾ

**ਹਿੰਗਲਾਜ ਮਾਤਾ, **ਹਿੰਗਲਾਜ ਦੇਵੀ, ਹਿੰਗੁਲਾ ਦੇਵੀ ਜਾ ਨਾਨੀ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਦਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਲੌਚੀਸਤਾਨ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਰਾਚੀ ਤੋਂ 120 ਕਿਲੋ ਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹਿੰਗੋਲ਼ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਉੱਤੇ ਮਕਰਾਨਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਹਿੰਗਲਾਜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਤਾ ਸਤੀ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪੀਠਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।  ਮਾਤਾ ਹਿੰਗੁਲੀ, ਦੁਰਗਾ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ। 

## ਭੰਗੋਲਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 
## ਧਾਰਮਿਕ ਮੱਹਤਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਥਾ 
## ਤੀਰਥ ਸਥੱਲ 
right|thumb|250x250px|Hinglaj Mata Mandir Cave entrance

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ 
* Hinglajgarh
* Shakti Peethas

## ਹਵਾਲੇ 
## ਗ੍ਰੰਥ ਸੂਚੀ 
* 
* 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Photos of the temple and surroundings
ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਗਿਆਨ

**ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਗਿਆਨ** ਓਹ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੂਚਨਾ, ਸਿੱਖਿਆਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਓਜਾਰਾ ਦਾ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਨੂੰ  ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲੂ ਸੂਤਰ ਹੈ; 2[P]; [M]:[E] [2P] ਇਸ ਵਿੱਚ [P] ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਹੈ। [M] ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ, ਅਤੇ [E] [2P] ਦਾ ਮਤਲਬ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਮਰਾ ਦੇ ਕੰਮਾ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਮੁੱਖ ਵਰਗ ਵਿੱਚ 24 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆ  ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਗੋਂ ਵਿਸ਼ਾ ਜੁਗਤ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸਤਰਿਤ ਕਰਕੇ ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਾ ਨਵੇਕਲਾ ਵਰਗ ਅੰਕ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 

## ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਭਵਨ  
ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਫਰਨੀਚਰ ਉਪਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਿਆਈਆਂ ਜਾਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇ ਕੀ ਕਾਰਡ ਕੈਬਨੇਟ, ਕਾਉਟਰ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈ ਵਖਰੇ-ਵਖਰੇ ਖਾਨੈ, ਪੜਨ ਵਾਸਤੇ ਮੇਜ ਅਤੇ ਕੁਰਸੀਆਂ, ਅਲਮਾਰੀਆਂ ਆਦਿ। ਹਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁਜਾਵਪਤਰ ਰਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਕਿ ਲੋਕ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਸੀਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਸਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਅਨੰਦਮਠ

**ਅਨੰਦਮਠ** ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਲੇਖਕ ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਕੀਤੀ ਇਹ ਨਾਵਲ 1882 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਗਿਆ।ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸਦਾ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਦੇ 1773 ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀ ਖੁਸਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਨਾਵਲ ਬੰਗਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਮੱਹਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। 

ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਗੀਤ ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਪਹਿਲਾ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਪਲਾਟ 
## ਚਰਿੱਤਰ 
## ਸਮੀਖਿਆ 
### ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਜਥਾਰਥ 
## ਫਿਲਮੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* 
* Online edition of English translation of *Anandamath* , Oxford University Press
ਉੱਤਰੀ ਕੋਹਕਾਫ਼ ਦਾ ਪਹਾੜੀ ਗਣਰਾਜ

**ਉੱਤਰੀ ਕੋਹਕਾਫ਼ ਦਾ ਪਹਾੜੀ ਗਣਰਾਜ** ਜਾਂ ਪਹਾੜੀ ਗਣਰਾਜ ਜੋ 1917&ndash;1920 ਤੱਕ ਗਣਰਾਜ ਦੇਸ਼ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ ਨੇ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਲੱਖ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਅਤੇ 70000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਖੇਤਰਫਲ ਵਾਲਾ ਗਣਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਲਾਡੀਕਵਕੋਜ਼ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਾਨ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਇਨਕਸਕ ਹੈ। ਇਸ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1917 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ
ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਗੁਰੂ

**ਮੁਹੰਮਦ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਗੁਰੂ** (30 ਜੂਨ 1969 &ndash; 9 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013) ਦਾ ਜਨਮ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2001 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਫਾਂਸੀ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫੌਜ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਤੋਂ ਲਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਉੱਪਰ ਕੀਤੇ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਕੋਲ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਲਈ ਛੁਪਣ ਦੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਯੋਜਨਾ ਬੰਦੀ ਸੀ। ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਗੱਲ-ਬਾਤ (ਫੋਨ) ਨੂੰ ਟ੍ਰੇਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪ ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ। 2001 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ- ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2005 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਸਦੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦਯਾ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Vinod K. Jose, "Mulakat Afzal: The first interview Mohammad Afzal gave from inside Tihar jail, in 2006" (an interview translated and widely reprinted between 2006 and 2013)
* 
* Supreme Court judgement on Afzal Guru 
* Bitta urges President not to pardon Afzal
* Clemency-seekers weakened Afzal's defence
* Terror needs direct response (Opinion)
* Life history of Afzal Guru (Hindi-language source)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013
ਵਜ਼ੀਰ ਅਕਬਰ ਖਾਨ

**ਵਜ਼ੀਰ ਅਕਬਰ ਖਾਨ** (1816-1845, ਪਰਸੀਅਨ: وزير اکبر خان‎‎),:ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਨਾਮ ਮੁਹੱਮਦ ਅਕਬਰ ਖਾਨ () ਸੀ, ਉਹ  ਆਪਣੀ  ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਆਫਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜਰਨਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਸ਼ਕ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਸਦੇ ਯਸ਼ ਕੀਰਤੀ 1837 ਜਮਰੂਦ ਦੀ ਲੜਾਈ  ਤੋ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਤੋ ਦੋਵਾਰਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।

ਵਜ਼ੀਰ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਦੀ ਫੌਜ ਪਹਿਲੇ ਏਂਗਲੋ-ਅਫਗਾਨ ਯੁੱਧ 1839-1842 ਦੌਰਾਨ ਹਰਕਤ ਵਿੱਚ ਆਈ। 1841-1842 ਵਿੱਚ ਕਾਬੁਲ ਦੀ ਨੇਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿੱਧ ਹੋਈ।ਗੰਦਮਕ ਵਿਖੇ ਏਲਫਿਨਸਟੋਨਸ ਫੌਜ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤ ਤੱਕ ਬਚੇ ਰਹੇ ਸਹਾਇਕ ਡਾਕਟਰ ਵਿੱਲਿਅਮ ਬਰਯਡੋਨ ਨੂੰ 13 ਜਨਵਰੀ 1842 ਨੂੰ ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਜ਼ੀਰ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਮਈ 1842 ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਾਸ਼ਕ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਾਸ਼ਕ ਰਿਹਾ।

## ਸੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਅਕਬਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਹੱਮਦ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1816 ਈ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੋਸਤ ਮੁਹੱਮਦ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਦੋਸਤ ਮੁਹੱਮਦ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਦੀਆ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ, ਅੱਠ ਲੜਕੇ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਰ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ) ਅਤੇ ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ ਸਨ। 

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ 
* First Anglo-Afghan War

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ