ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੈਬਾ

**ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੈਬਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Tara Singh Ghaiba;** 1710–1807) ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਰਦਾਰ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਸਲ ਦਾ ਆਗੂ ਬਣਿਆ। ਉਸਨੇ ਰਾਹੋਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿਸਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਸਰਦਾਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1710 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਂਗ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਟ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਲੋਹੀਆਂ ਤੋਂ ਛੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਤਹਿਸੀਲ ਨਕੋਦਰ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਕੰਗ ਨਾਮਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਲਗਭਗ ਸੌ ਬੱਕਰੀਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦਾ ਆਜੜੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਇੱਜੜ ਨੂੰ ਵੇਈਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਨਰ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ *ਗੈਬਾ* ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਜੋ ਰਹੱਸਮਈ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਬਦਨਾਮ ਗੁੱਜਰ ਡਾਕੂ ਸੁਲੇਮਾਨ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲੁੱਟ-ਖੋਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਮਾਰਚ 1757 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਘੋੜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵੇਈਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਤਾਰਾ ਆਪਣੇ ਦਿੱਤੇ ਘੋੜੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ ਦੇ ਲੁੱਟ-ਖੋਹ ਦੇ ਛਾਪਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 
ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਬਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ (ਸਿੱਖ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸਮੂਹ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਡੱਲੇਵਾਲ ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਘੈਬਾ ਨੇ ਅਗਵਾਈ ਸੰਭਾਲੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਿਸਲ ਦਾ ਅੰਬਾਲਾ ਖੇਤਰ (ਹਰਿਆਣਾ ਖੇਤਰ) ਤੱਕ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸਨੇ ਪਠਾਣਾਂ ਦੇ ਕਸੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ 1764 ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬੋਰੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਜਨੂੰਨ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ ਦੀ ਸੰਘ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

## ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 
1757 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਨਾਮ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇੱਕ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਪਾਰਟੀ ਸੀ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਖਜ਼ਾਨਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਖਜ਼ਾਨਾ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਨਾਬ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਗਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਡੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਥੈਲੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।

* 1759 ਵਿੱਚ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਹੋਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸਦਾ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਕਾਫ਼ੀ ਇਲਾਕੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ।
* 1760 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਤਲੇਜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਧਰਮਕੋਟ ਅਤੇ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪਰਗਣਿਆਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸਨੇ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੁਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਕੰਗ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
* ਉਸਨੇ ਧਰਮਕੋਟ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਿਆ।
* ਉਸਨੇ ਰਾਹੋਨ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ; ਰਾਹੋਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਸਥਾਨ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਉੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
* ਦੁਆਬ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ, ਸ਼ਰਫ ਉਦ-ਦੀਨ ਤੋਂ ਸਰਾਏ ਦੱਖਣੀ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ, ਰਾਹੋਰੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ।
* ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਮੰਜ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਤੋਂ ਨਕੋਦਰ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਸਮੂਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਤਪੁਰ ਅਤੇ ਕੋਟ ਬਾਦਲ ਖਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
* ਮਾਰਚ, 1763 ਵਿੱਚ, ਤਾਰਾ ਨੇ ਹੋਲਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। 
* ਮਾਰਚ, 1783 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਦੋ ਤੋਪਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਰਾਹੋਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
* ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਘੈਬਾ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਨਾਲ ਸੁਹਿਰਦ ਸਬੰਧ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇ। 1765 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਰਾੜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਤਾਜ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ 
ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸਿੱਖ ਸੀ। ਉਹ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਲੋੜਵੰਦ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੌਧਰੀ ਗੌਹਰ ਦਾਸ ਦਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ, ਕੰਗ ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਕੰਗ ਖੁਰਦ ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਵੰਡ 
ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇਲਾਕਾ ਆਪਣੇ ਚਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।

* ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਕੋਦਰ ਅਤੇ ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
* ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋਖਰੀ ਦਿੱਤੀ।
* ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੋਲ ਘੁੰਗਰਾਣਾ ਅਤੇ ਬੱਦੋਵਾਲ ਦੇ ਪਰਗਨੇ ਸਨ।
* ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਿਆ, ਨੂੰ ਰਾਹੋਂ ਵਿਖੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੌਤ 
1807 ਵਿੱਚ, ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਘੈਬਾ ਨਰਾਇਣਗੜ੍ਹ ਦੇ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਹੋਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ।

## ਲੜਾਈਆਂ 
* ਰਾਹੋਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ (1760)
* ਸਰਾਏ ਦਖਣੀ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ (1760)
* ਨਖੋਦਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ
* ਕਸੂਰ ਦੀ ਬੋਰੀ (1763)
* ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਲੜਾਈ (1764)
* ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਲੜਾਈ (1783)
* ਥਾਨੇਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1789)
* ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1797)
* ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1798)
* ਨੈਰਾਇਣਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੜਾਈ (1807)

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰਾਹੋਨ
* ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ
* ਸਰਦਾਰ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ