ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ

**ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ,** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਾੜੀ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੱਟਾਨ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਮਾਉਂਟਨ ਬਾਈਕਿੰਗ, ਪੈਰਾਗਲਾਈਡਿੰਗ, ਆਈਸ ਸਕੇਟਿੰਗ, ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ, ਰਾਫਟਿੰਗ ਅਤੇ ਹੈਲੀ-ਸਕੀਇੰਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਖਿੱਚ ਹਨ।

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕੁਝ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਰੂਹਾਨੀ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਸੀਮਤ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹਾੜੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਿਮਲਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਣ ਨਾਲ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਕਾਲਕਾ-ਸ਼ਿਮਲਾ ਰੇਲਵੇ ਇਕ ਪਹਾੜੀ ਰੇਲਵੇ ਹੈ, ਜੋ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਮਲਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਕੀਇੰਗ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਾੜੀ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਲੀ, ਕਿਨੌਰ, ਕਸੋਲ, ਪਾਰਵਤੀ ਘਾਟੀ, ਚੰਬਾ, ਕੁੱਲੂ, ਕਿੰਨੌਰ ਕੈਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਕਸੌਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਦਾ ਘਰ, ਇਸਦੇ ਤਿੱਬਤੀ ਮੱਠਾਂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਮੰਦਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨੇੜੇ ਮਕਲੌਡਗੰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼ਿਮਲਾ ਰਿਜ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੜਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

## ਟੌਪੋਗ੍ਰਾਫੀ 
ਹਿਮਾਲਿਆ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ ਮੱਧ- ਹਿਮਾਲਿਆ ਇੱਥੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਕਿਨੌਰ ਵਿਚ 6,816 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਰੀਓ ਪੁਰਜੀਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕੁਝ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਜੋ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹੱਤਤਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ਕਾਰਨ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਰਾਵੀ, ਚਨਾਬ, ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਹਨ। ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚ ਗਰਮ ਚਸ਼ਮੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੱਤਪਾਨੀ, ਮਣੀਕਰਨ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਹਨ।

## ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ 
ਗ੍ਰੇਟ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 620 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ 1500 ਮੀਟਰ ਤੋਂ 4500 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 1984 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਿਓਡਰ, ਸਿਲਵਰ ਫਰ, ਸਪ੍ਰੂਸ, ਓਕ ਅਤੇ ਅਲਪਾਈਨ ਚਰਾਗਾਹਾਂ। ਗ੍ਰੇਟ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵਿਚ, ਇੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਨੋਅ ਲੈਪਰਡ, ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਯਾਕ, ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਬਲੈਕ ਬੀਅਰ, ਵੈਸਟਰਨ ਟ੍ਰੈਗੋਪਨ, ਮੋਨਾਲ ਅਤੇ ਮਸਕ ਹਿਰਨ। ਇਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਾਈਕਰਾਂ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਕਰਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਪਗਡੰਡੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਸੈੰਚੂਰੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 120 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਗੋਬਿੰਦ ਸਾਗਰ ਸੈੰਚੂਰੀ 100 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਪੋਰਕੁਪਾਈਨ ਅਤੇ ਜਾਇੰਟ ਫਲਾਇੰਗ ਸਕੁਇਰਲ ਵਰਗੇ ਜਾਨਵਰ ਹਨ। ਗੋਬਿੰਦ ਸਾਗਰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮ੍ਰਿਗਲ, ਸਿਲਵਰ ਕਾਰਪ, ਕਟਲਾ, ਮਹਾਸੇਰ ਅਤੇ ਰੋਹੁ ਇੱਥੇ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਗਭਗ 8850 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਨਾਰਕੰਦਾ ਇਸਦੇ ਸੇਬ ਦੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਰੀ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ 
ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 2000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿੰਡ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਕੁਲੂ ਦੁਸਹਿਰਾ, ਚੰਬਾ ਦਾ ਮਿੰਜਰ, ਰੇਣੂਕਾ ਜੀ ਮੇਲਾ, ਲੋਹੜੀ, ਹਲਦਾ, ਫਗਲੀ, ਲੋਸਰ ਅਤੇ ਮੰਡੀ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 6000 ਮੰਦਰ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬਿਜਲੀ ਮਹਾਦੇਵ। ਮੰਦਰ ਨੂੰ 20 ਮੀਟਰ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਇਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।

### ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ 
* ਸ਼ਿਮਲਾ
* ਮਨਾਲੀ
* ਕੁੱਲੂ
* ਪਾਲਮਪੁਰ
* ਜੋਗਿੰਦਰਨਗਰ
* ਸੁਜਾਨਪੁਰ
* ਸੁੰਦਰਨਗਰ
* ਹਮੀਰਪੁਰ
* ਬੈਜਨਾਥ
* ਰਾਮਪੁਰ
* ਕਾਰਸੋਗ
* ਸਰਕਾਘਾਟ
* ਨਾਗਰੋਟਾ ਸੂਰੀਅਨ
* ਡੇਹਰਾ
* ਡਲਹੌਜ਼ੀ
* ਕਾਂਗੜਾ
* ਮੰਡੀ
* ਬਿਲਾਸਪੁਰ
* ਤਤਪਾਣੀ
* ਸਪਿਤੀ ਘਾਟੀ
* ਕਸੋਲ
* ਟੋਸ਼
* ਮੈਕਲੋਡਗੰਜ
* ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ
* ਖੀਰਗੰਗਾ ਟ੍ਰੈਕ, ਪਾਰਵਤੀ ਵੈਲੀ
* ਪੈਰਾਗਲਾਈਡਿੰਗ ਦ੍ਰਿਸ਼ (ਬੀਰ ਬਿਲਿੰਗ)
* ਚੰਬਾ
* ਤ੍ਰਿਉਂਡ

ਤਸਵੀਰ:Himalayan Queen.jpg|ਕਾਲਕਾ – ਸ਼ਿਮਲਾ ਰੇਲਵੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਪਹਾੜੀ ਰੇਲਵੇ ਹੈ.
ਤਸਵੀਰ:Ridge, Shimla.JPG|ਦਾ ਰਿਜ, ਸ਼ਿਮਲਾ
ਤਸਵੀਰ:Skiing manali.jpg|ਮਨਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਕੀਇੰਗ
ਤਸਵੀਰ:Cloud Volcano.jpg|ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰੋਹਤਾਂਗ ਪਾਸ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ