ਲਘੂ,ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਉੱਦਮ

## MSMEs ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ Micro, Small and Medium Enterprises(ਲਘੂ,ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਉਁਦਮ)। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਦਯੋਗ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਰੀੜ ਦੀ ਹੱਡੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਿਰਯਾਤ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ GDP ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। 
MSMEs ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਆਰਥਿਕ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਇਕ ਪਾਵਰਹਾਊਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸੂਖਮ, ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਉੱਦਮ (MSMEs) 2030 ਦੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਏਜੰਡੇ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਟੀਚਿਆਂ (SDGs) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। MSMEs ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਰਾਹੀਂ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਵਧੀਆ ਨੌਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਦਮਤਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਚਾਲਕ ਹਨ। ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਕ ਹਨ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। SDGs ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, MSMEs COVID-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਐਮਐਸਐਮਈਐਸਐਮਐਸ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ :
1. ਵਿੱਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ:

ਸੀਮਤ ਕਰੈਡਿਟ:

ਐਮ ਐਮ ਈ ਐੱਮ ਐੱਸ ਅਕਸਰ ਅਕਸਰ ਪੱਕੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਕਰਜ਼ਿਆਂ, ਉੱਚ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਚ ਜੋਖਮ ਦੇ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਦੇ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ. 

ਜਮਾਂਦਰੂਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ:

ਰਵਾਇਤੀ ਰਵਾਇਤੀ ਰਵਾਇਤੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਲਈ ਜਮਾਂਦਰੂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. 

ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਟਾਈਮਜ਼:

ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲੰਬੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਦੇ ਵਿੱਤ ਤੱਕ ਰੋਕ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ. 

2. ਤਕਨੀਕੀ ਗੋਦ ਲੈਣ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ:

ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਘਾਟ:

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਐਮਐਸਆਈਐਸ ਆਧੁਨਿਕ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. 

ਹੁਨਰਮੰਦ ਕਿਰਤ ਦੀ ਘਾਟ:

ਲੋੜੀਂਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਮਹਾਰਤ ਵਾਲੇ ਕੁਸ਼ਲ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਯੋਗਤਾ, ਉਤਪਾਦਨ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ. 

ਬਦਲਣ ਲਈ ਵਿਰੋਧ:

ਕੁਝ ਐਮਐਸਐਮਈ ਨਵੀਂ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਝਿਜਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾ countion ੰਗ ਨਾਲ ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ.
3. ਬੁਨਿਆਦੀ and ਾਂਚਾ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਪਹੁੰਚ:

ਨਾਕਾਫੀ ਬੁਨਿਆਦੀ .ਾਂਚਾ:

ਮਾੜਾ ਬੁਨਿਆਦੀ .ਾਂਚਾ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ, ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੈਟਵਰਕ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਘਾਟ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ, ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਐਮਐਸਐਮਈ ਦੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ. 

ਸੀਮਿਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ:

ਐਮਐਸਐਮਈ ਅਕਸਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਪਲਾਈ ਜੰਜ਼ੀਰਾਂ ਅਤੇ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿ .ਸ਼ਨ ਨੈਟਵਰਕਸ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਲਿਆਇਆ. 

ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਚੁਣੌਤੀਆਂ:

ਐਮਡੀਓਜ਼ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ mark ੰਗ ਨਾਲ ਮਾਰਕੀਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਕਸਰ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਨੂੰ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. 

4. ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਅਤੇ ਨੀਤੀਗਤ ਮੁੱਦੇ:

ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਪਾਲਣਾ:

ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ 'ਤੇ ਨੈਵੀਗੇਟ ਕਰਨਾ, ਐਮਐਸਐਮਐਸ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਂ-ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ. 

ਅਸੰਗਤ ਨੀਤੀਆਂ:

ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਾਨਕੀਕ੍ਰਿਤ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਐਮਐਸਐਮਈ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅਸੰਗਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ. 

ਦੇਰੀ ਭੁਗਤਾਨ:

ਵੱਡੇ ਉੱਦਮਾਂ ਤੋਂ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਐਮਐਸਐਮਐਸ ਦੇ ਨਕਦ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ.

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ 
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1 ਜੁਲਾਈ 2020 ਤੋਂ MSMEs ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਟਰਨਓਵਰ ਦੋਨਾਂ ਅਧਾਰਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।  

"ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਅਤਿ-ਛੋਟਾ, ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਮੱਧਮ ਉਦਯੋਗ ਵਜੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

ਅਤਿ-ਛੋਟਾ ਉਦਯੋਗ (Micro Enterprise): ਜਿੱਥੇ ਪੌਧਿਆਂ ਜਾਂ ਉਪਕਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ₹1 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਟਰਨਓਵਰ ₹5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ।

ਛੋਟਾ ਉਦਯੋਗ (Small Enterprise): ਜਿੱਥੇ ਨਿਵੇਸ਼ ₹10 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਤੇ ਟਰਨਓਵਰ ₹50 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ।

ਮੱਧਮ ਉਦਯੋਗ (Medium Enterprise): ਜਿੱਥੇ ਨਿਵੇਸ਼ ₹50 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਤੇ ਟਰਨਓਵਰ ₹250 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ।"*

## ਲਘੂ,ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਉਁਦਮ ਮੰਤਰਾਲਾ 
ਸੂਖਮ, ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਉੱਦਮ ਮੰਤਰਾਲਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੰਤਰਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਖਮ, ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਉੱਦਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਿਯਮਾਂ, ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਸਿਖਰਲੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਸੂਖਮ, ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਉੱਦਮ ਮੰਤਰੀ ਜੀਤਨ ਰਾਮ ਮਾਂਝੀ ਹਨ।

ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਉੱਦਮ ਮੰਤਰਾਲੇ (MSME) ਦੀਆਂ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਕੜੇ 1994-95 ਤੋਂ 2014-15 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਖਾਦੀ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਖਰਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਯੋਜਨਾ ਰਕਮ ਵਿੱਚ ₹1942.7 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ₹14540 ਮਿਲੀਅਨ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਯੋਜਨਾ ਰਕਮਾਂ ਵਿੱਚ ₹437 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ₹2291 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਖਾਦੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਜ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ₹96.3 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ₹314 ਹੋ ਗਈਆਂ।

## MSME ਦਾ ਮਹੱਤਵ 
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਣ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉੱਦਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਮਦਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਨਿਰਯਾਤ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਸੰਭਾਵਨਾ

ਫੰਡਿੰਗ - ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਸਬਸਿਡੀਆਂ

ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ

ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ

ਘੱਟ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਲੋੜ

ਮੈਨਪਾਵਰ ਸਿਖਲਾਈ

ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ

ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ

ਐਮਐਸਐਮਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੀਡੀਪੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 8% ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, 60 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਿਰਯਾਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ 40% ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 45% ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।

## MSME ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ 
ਐਮਈਐਮਐਸ ਨੂੰ ਨੈਟਵਰਕ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ, ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਿਆਂ ਹੈ