open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਮਹਿਮਾ

**ਮਹਿਮਾ ਸਰਕਾਰੀ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਬਠਿੰਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਨਾਂਅ ਉਤਪਤੀ
ਪਿੰਡ ਮਹਿਮਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗੋਨਿਆਣਾ ਮੰਡੀ ਤੋਂ 9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਪਿੰਡ ਮਹਿਮਾ ਸਰਜਾ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਪਿਛੋਕੜ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਪਿੱਛੇ ‘ਸਰਕਾਰੀ’ ਸ਼ਬਦ ਲੱਗੇ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਸ਼ੇਰੇ ਵਾਲਾ ਦਾ ਮੋੜ੍ਹੀਗੱਡ ਸ਼ੇਰਾ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ 1800 ਘੁਮਾ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮਾਮਲਾ ਨਾ ਭਰਨ ਕਾਰਨ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਕਚਿਹਰੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸ਼ੇਰੇ ਨੂੰ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਗਵਾਉਣੀ ਪਈ ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ 1800 ਘੁਮਾ ਜ਼ਮੀਨ ਸਰਕਾਰੀ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੋਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਨੇ ਖ਼ਰੀਦ ਲਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਮਹਿਮਾ ਸਰਕਾਰੀ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਬਾਕੀ ਛੇ ਮਹਿਮੇ ਇੱਕੋ ਬਰਾੜ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮਾਨ, ਸੇਖੋਂ, ਬਰਾੜ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਰੋਵਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨਾ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ।

## ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਸਦਕਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਕਮਾਨ ਮਹਿਲਾ ਸਰਪੰਚ ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲੱਖਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਨਾਮਵਰ ਵਕੀਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੁਖਰਾਜ ਸਿੰਘ ਰਾਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਕੱਦਾਵਰ ਆਗੂ ਹੈ।
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਮਨੋਜ ਸ਼ਰਮਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੌਜਵਾਨ ਡਾ. ਗੌਰਵ ਗਰੋਵਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਐਸਐਸਪੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ 30-35 ਨੌਜਵਾਨ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ ਹੋਏ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੋਕੀਮੌਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ (1-51)

ਪੋਕੀਮੌਨ ਫ੍ਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਨੇ 721 ਫਿਕਸ਼ਨਲ ਜਾਤੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੋਕੀਮੌਨ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੇ 51 ਪੋਕੀਮੌਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰੈੱਡ ਤੇ ਬਲੂ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਕੀਮੌਨਾਂ ਨੂੰ ਲੜੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਏ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੋਕੀਡੈਕਸ ਵਾਂਗ ਟਿਕਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 
## ਬਲਬਾਸੌਰ
## ਇਵਾਸੌਰ
## ਵੀਨੂਸੌਰ
## ਚਾਰਮੈਂਡਰ
## ਚਾਰਮਿਲੀਅਨ
## ਚਾਰੀਜਾਰਡ
## ਸੂਕਵਰਟਲ
## ਵਾਰਟੋਰਟਲ
## ਬਲਾਸਟੌਇਸ
## ਕੈਟਰਪੀ
## ਮੈਟਾਪੌਡ
## ਬਟਰਫ੍ਰੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਕੀਮੌਨ
ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ

**ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦਾ ਪਕਵਾਨ ਹੈ. ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਖਾਸ ਤੋਰ ਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਮਲੇਸ਼ਿਆ ਸਿੰਗਾਪੋਰ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪੁਛੱਮੀ ਦੁਨਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੈ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਦਹੀ ਅਤੇ ਮਸਾਲੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਰੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਲੰਡਰ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੰਦੂਰ ਤੋ ਲੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਵਾਇਤੀ ਤੋਰ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ.

## ਤਿਆਰੀ
ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਦਹੀ ਅਤੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰਿਨੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਲੇਵਰ ਵਾਸਤੇ ਤੰਦੂਰੀ ਮਸਾਲੇ ਦੇ ਮਿਕਚਰ ਦਇ ਹਲਕੀ ਪਰਤ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਪਾਉਡਰ ਜਾ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਨਾਲ ਅਗਨੀ (ਲਾਲ ਰੰਗ) ਆਭਾ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਜਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹਲਦੀ ਪਾਉਣ ਤੇ ਇਹ ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਹਲਕਾ ਰੰਗ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਲਾਲ ਤੇ ਪੀਲੇ ਫੂਡ ਕਲਰ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਚਮਕ ਦਾਰ ਰੰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ. ਰਿਵਾਇਤੀ ਤੋਰ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤੰਦੂਰ (ਮਿੱਟੀ ਦਾ) ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉਚੇ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾ ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਵਾਇਤੀ ਬਾਰਬਿਕਯੂ ਗਰਿੱਲ ਤੇ ਵੀ ਪਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ.

ਮੇਰਿਨੇਟ ਕੀਤੇ ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਸ੍ਕਿਵਰ (ਸ਼ੀਖ) ਵਿੱਚ ਸਕਿਉ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਓਵਨ (ਜੋ ਕਿ ਤੰਦੂਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਤੇ ਪਕਾਈਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਲੇ ਜਾ ਲੱਕੜ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਹੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮੋਕਿ ਫਲੇਵਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ.

## ਇਤਿਹਾਸ
ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ ਮੂਲ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਕਵਾਨ ਹੈ. ਹਾਲਾਕਿ ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾ ਮੁਗਲਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋ ਪਕਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਇਜਾਦ ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਗੁਜਰਾਲ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਮਹਲ ਨਾਮ ਦਾ ਰੇਸਟੋਰੇਨਟ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ. ਗੁਜਰਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋ ਬਾਦ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਬਟਵਾਰੇ ਤੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਦਾ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬਸ ਗਏ ਸਨ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ ਰਿਵਾਇਤੀ ਤੋਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸਮਬ੍ਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 1947 ਦੇ ਬਟਵਾਰੇ ਤੋ ਬਾਦ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਦਿਲੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਮੁਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਆਈਇਆ. ਦੇਹਾਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ (ਕੋਮੁਨਲ) ਤੰਦੂਰ ਦਾ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਆਮ ਗਲ ਹੈ ਕੁੱਛ ਪਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਫਿਰਕੂ (ਕੋਮੁਨਲ) ਤੰਦੂਰ ਹਨ ਜੋ ਕਿ 1947 ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ.

## ਪਕਵਾਨ
ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਕਰੀ ਵਿੱਚਬੇਸ ਚਿਕਨ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਨੂੰ ਸਟਾਟਰ ਅਤੇ ਏਪੇਟਾਈਜਰ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਖਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਰਿਵਾਇਤੀ ਨਾਨ (ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਨ ਬ੍ਰੇਡ) ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਫੁਲ ਕੋਰਸ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਵੀ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੀ ਤਰਹ ਦੇ ਕਰੀ ਚਿਕਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਟਰ ਚਿਕਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਕੁੱਛ ਸਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਮਾ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਰੁਈ ਪੋਸਤੋ ਤੋ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਕੀ ਸਥਾਨਕ ਜਗਹ ਤੇ ਖਾਣ ਵਾਸਤੇ ਉਪਲਬਦ ਹਨ, ਇਹ ਜਗਹ ਖਾਸ ਤੋਰ ਤੇ ਕੋਲਘਾਟ ਅਤੇ ਕੋਲਕਤਾ ਵਿੱਚ ਹਨ. ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ ਖਾਸ ਤੋ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋ ਬਾਦ ਮੋਤੀ ਮਹਲ ਡੀਲਕਸ ਦੁਆਰਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨੇਹਰੂ ਨੂੰ ਪਰੋਸਿਆ ਗਿਆ.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ
ਪੰਚਕਰਮ

right|thumb|375x375px|ਸ਼ਿਰੋਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਦੇ ਉਪਰ ਤੇਲ ਦੀ ਪਤਲੀ ਧਾਰਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
**ਪੰਚਕਰਮ **(ਭਾਵ ਪੰਜ ਕਰਮ) ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਇਕ ਇਲਾਜ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਪੰਚਰਕਮ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਲਾਜ ਵਿਧੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ  ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸਤੌਰ 'ਤੇ  ਤਿੰਨ ਦੋਸ਼ ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਸਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਆਯੁਰਵੇਦ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* पंचकर्म और उसका औचित्य - डॉ॰ रमेशकुमार भूत्या
* पंचकर्म चिकित्सा 
* पंचकर्म 
* पंचकर्म चिकित्सा परिचय

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਚਕਰਮ
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ

**ਪਾਪੂਲਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ** ਜਾਂ **ਪੌਪ ਸੱਭਿਆਚਾਰ** (English: popular culture) ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਅਭਿਆਸਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਾਂ ਸਰਵ ਵਿਆਪੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 20ਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 21 ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਦੇਣ ਵਜੋਂ ਹੋਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨ-ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੇ। ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਸੰਗੀਤ, ਟੀ.ਵੀ, ਖੇਡਾਂ, ਖਬਰਾਂ ਦੇ ਚੈਨਲ, ਫੈਸ਼ਨ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਟਾਕਨਾਲਜੀ, ਅਤੇ ਅਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਪੌਪ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਟਿੱਪਣੀਆਂ 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼ਿਵਮਨੀ

**ਆਨੰਦਨ ਸ਼ਿਵਮਨੀ **(ਤਾਮਿਲ :  சிவமணி, ਜਨਮ:1959)ਇਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਭਾਰਤੀ  ਤਾਲਵਾਦਕ ਅਤੇ ਡਰੱਮਵਾਦਕ  ਹਨ।  ਇਹ ਡ੍ਰਮ, ਆਕਟੋਬਨ, ਡਾਰਬੁਕਾ, ਉਡੁਕਾਈ ਅਤੇ ਕੰਜੀਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਲਵਾਦਕ ਸਾਜ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੇਨੱਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਟੀਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ 
thumb|250x250px|ਸ਼ਿਵਮਨੀ ਆਪਣੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਡ੍ਰਮਾਂ ਨਾਲ - ਕਾਲਾ ਘੋੜਾ ਕਲਾ ਮਹੋਤਸਵ, ਮੁੰਬਈ
thumb|250x250px|ਸ਼ਿਵਮਨੀ ਜਨਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ
ਸ਼ਿਵਮਨੀ ਚੇਨਈ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਤਬਲਾਵਾਦਕ ਐਸ.ਐਮ.ਆਨੰਦਨ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਡ੍ਰਮ ਵਜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਹਰਿਤਾ ਕੌਰ ਦਿਉਲ

**ਹਰਿਤਾ ਕੌਰ ਦਿਉਲ** (25 ਦਸੰਬਰ, 1973-1996), ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਚਾਲਕ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਵਾਈ ਚਾਲਕ ਸੀ। ਆਪਣੀ 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ 2 ਸਤੰਬਰ, 1994 ਨੂੰ ਅਵਰੋ ਐਚਐਸ-748 ਜਹਾਜ਼ ਚਲਾਇਆ। ਦਿਉਲ 1993 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੱਤ ਕੈਡਿਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਡਿਟ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਹਰਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਖੇ ਹੋਇਆ

## ਹਵਾਲੇ
ਬਾਬ ਡਿਲਨ

**ਬਾਬ ਡਿਲਨ** (; ਜਨਮ: **ਰਾਬਰਟ ਐਲਨ ਜ਼ਿੱਮਰਮੈਨ**, ਮਈ 24, 1941) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗੀਤਕਾਰ, ਗਾਇਕ ਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 2016 ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੀੜੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ।

ਡਿਲਨ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅੰਸ਼ ਉੱਘੜਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਰਾਕ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਹਟਕੇ ਲੋਕ-ਗੀਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਫਪ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਾਉਂਟਰ ਕਲਚਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਟਲ ਰਿਚਰਡ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵੂਡੀ ਗੁਥਰੀ, ਰੌਬਰਟ ਜੌਨਸਨ ਤੇ ਹੈਂਕ ਵਿਲਿਅਮਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ 50 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਸੰਗੀਤ, ਬਲੂਜ਼, ਕੰਟਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਗਾਸਪੇਲ ਸੰਗੀਤ, ਸਕਾਟਿਸ਼, ਆਇਰਿਸ਼ ਲੋਕਸੰਗੀਤ, ਜੈਜ਼ ਅਤੇਗ੍ਰੇਟ ਅਮਰੀਕੀ ਗੀਤ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਬੇਸ਼ੱਕ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਤੇ ਵਧੀਆ ਗਾਇਕ ਹੈ ਪਰ ਉਸਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਹੀ ਉਸਦਾ ਅਸਲ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। 

1994 ਤੋਂ ਡਿਲਨ ਦੀਆਂ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਛੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਨੁਮਾਇਸ਼ਾਂ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਇਕ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਇਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। 2008 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਇਨਾਮ ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਮਈ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰੈਸੀਡੈਂਸ਼ੀਅਲ ਮੈਡਲ ਆਫ ਫਰੀਡਮ ਮਿਲਿਆ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।

## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
### ਮੁੱਢਲੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਚਿਣਗ 

ਤਸਵੀਰ:ZimmermanHouseHibbingMN.jpg|left|thumb|ਬਾਬ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਘਰ

ਬਾਬ ਡਿਲਨ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਬਰਟ ਐਲਨ ਜ਼ਿੱਮਰਮੈਨ (ਇਬਰਾਨੀ ਨਾਮ  [ਸ਼ਬਤਾਈ ਜ਼ਿਸਲ ਬੇਨ ਅਵਰਾਹਮ]) ਵਜੋਂ ਦੁਲੁਤ, ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਦੇ ਸਟ੍ਰੀਟ ਮਰੀਅਮ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 24 ਮਈ 1941 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਲੇਕ ਸੁਪੀਰੀਅਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮੇਸਾਬੀ ਰੇਂਜ ਤੇ ਹਿਬਿੰਗ, ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਡੇਵਿਡ ਹੈ। ਡਿਲਨ ਦਾਦਾ ਦਾਦੀ, ਜ਼ਿਗਮੈਨ ਅਤੇ ਅੰਨਾ ਜ਼ਿੱਮਰਮੈਨ, 1905 ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਘਲੂਘਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਓਡੇਸਾ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ (ਹੁਣ ਯੂਕਰੇਨ) ਤੋਂ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ, ਬੇਨ ਅਤੇ ਫਲਾਰੇਨਸ ਸਟੋਨ, ਲਿਥੁਆਨੀ ਯਹੂਦੀ ਸਨ, ਜੋ 1902 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ।

ਡਿਲਨ ਦਾ ਮਾਪੇ, ਅਬਰਾਹਮ ਜ਼ਿੱਮਰਮੈਨ ਅਤੇ ਬੀਟਰਸ "ਬਿਟੀ" ਸਟੋਨ, ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਇਕਮੁਠ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਰਾਬਰਟ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਸਾਲ ਉਹ ਦੁਲੁਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੋਲੀਓ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਕਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਹਿਬਿੰਗ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰੌਬਰਟ ਦਾ ਬਾਕੀ ਬਚਪਨ ਗੁਜਰਿਆ।

### 1960 ਦਾ ਸਮਾਂ 
#### ਨਿਊ ਯੌਰਕ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 
## ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ
ਬਾਬ ਡਿਲਨ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਇਨਾਮ ਉੱਪਰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਲਮਾਨ ਰਸ਼ਦੀ ਦਾ ਬਿਆਨ, "ਅਜੋਕਾ ਸਮਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵਧਣ ਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਇਹ ਸਚਮੁਚ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤ ਨੋਬਲ ਵਿਜੇਤਾ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਖਣ ਲਈ ਅਮੇਜਨ (amazon.com) ਦੀ ਬਜਾਇ ਆਈਟਿਊਨਸ (itunes) ਉੱਪਰ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਅਮਨ ਸਿੰਘ ਦੀਪ

**ਅਮਨ ਸਿੰਘ ਦੀਪ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ : Aman Singh Deep), ਜਿਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਬ੍ਰਹਿਮਵਾਲ,ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ |

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਅਮਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜੀ.ਬੀ. ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ,https://www.facebook.com/GB-Public-School-Dhilwan-810256982321723/ ਢਿਲਵਾਂ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤੋਂ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਸੈਕੰਡਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਾਰਮਸਰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, http://www.gnpkspublicschool.com/ ਨਡਾਲਾ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਨ ਨੇ ਏ.ਪੀ.ਜੇ ਕਾਲਜ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ |

## ਨਿਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਅਮਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਰਦਾਰਨੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਹਨ | ਅਮਨ ਦੇ ਦੋ ਜੁੜਵਾ ਭਰਾ - ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਹਨ |

## ਕਰੀਅਰ 
ਅਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਿਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਆਤ ਪੀ.ਟੀ.ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ-ਅਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਅਸਲੀਅਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ, ਪੀ.ਟੀ.ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਃ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਅਮਨ ਪੀ.ਟੀ.ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਃ ਪੰਜਾਬ 2015 ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ |

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਤੁਰਕ ਲੋਕ

thumb|360x360px| ਤੁਰਕ ਲੋਕ ਵਿਤਰਣ
[thumb|360x360px|ਉਹ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜ, ਜਿੱਥੇ [ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ|ਤੁਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ]]
**ਤੁਰਕ ਲੋਕ** (ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ: Türk halkları, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Turkic peoples)  ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਦੀਆਂ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਤੁਰਕੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਅਜਰਬੈਜਾਨ, ਕਜਾਖਸਤਾਨ, ਕਿਰਗਿਜਸਤਾਨ, ਉਜਬੇਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕਮੇਨਸਤਾਨ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਪੱਛਮੀ ਚੀਨ ਦੇ ਉਈਗੁਰ ਲੋਕ, ਰੂਸ ਦੇ ਤਾਤਾਰ ਅਤੇ ਚੁਵਾਸ਼ ਲੋਕ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਸਮੁਦਾਏ ਵੀ ਤੁਰਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਗੋਏਕਤੁਰਕ ਅਤੇ ਖਜਰ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਾਤੀਆਂ ਵੀ ਤੁਰਕ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਧਾਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਯੋਂਗਨੁ ਲੋਕ ਅਤੇ ਹੂਣ ਲੋਕ ਵੀ ਤੁਰਕ ਰਹੇ ਹੋਣ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਤੁਰਕ ਭਾਸ਼ਾ
* ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕ
* ਕਿਰਗਿਜ਼ ਲੋਕ
* ਕਜ਼ਾਖ ਲੋਕ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕ ਲੋਕ
ਅਜੇ ਭਾਰਦਵਾਜ

**ਅਜੇ ਭਾਰਦਵਾਜ** (English: Ajay Bhardwaj, ਜਨਮ 1964) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਪੰਜਾਬੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਕਾਰ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵਾ 
ਅਜੇ ਨੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਮਗਰੋਂ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਤੋਂ ਮਾਸਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਉਸਨੇ ਆੋਣਾ ਕੈਰੀਅਰ 1997 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ *ਏਕ ਮਿਨਟ ਕਾ ਮੌਨ * ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਮਗਰੋਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ।

ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉੱਪਰ ਤਿੰਨ ਲੜੀਵਾਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ - ਕਿਤੇ ਮਿਲ ਵੇ ਮਾਹੀ, ਰੱਬਾ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਮਿਲਾਂਗੇ ਬਾਬੇ ਰਤਨੇ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤੇ।

## ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
* ਏਕ ਮਿਨਟ ਕਾ ਮੌਨ
* ਕਿਤੇ ਮਿਲ ਵੇ ਮਾਹੀ
* ਰੱਬਾ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ (Thus Departed Our Neighbours)
* ਮਿਲਾਂਗੇ ਬਾਬੇ ਰਤਨ ਦੇ ਮੇਲੇ (Let’s Meet at Baba Ratan’s Fair)
* ਔਫ ਲੈਂਡ, ਲੇਬਰ ਐਂਡ ਲਵ
* …ਸੋ ਸ਼ੈੱਲ ਯੂ ਰੀਪ
* ਮਨੀਪੁਰ ਅੰਡਰ ਦ ਸ਼ੈਡੋ ਔਫ ਏਐਫਐਸਪੀਏ
* ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ ਡੌਰ ਆਲ - ਏ ਬਿਗਿਨਿੰਗ ਮੇਡ
* ਵਾਕਿੰਗ ਟੁਗੈਦਰ
* ਰੋਡ ਟੂ ਰਿਵਾਈਵਲ: ਦ ਇਨਵਿੰਸੀਬਲ ਸਪਿਰਿਟ ਔਫ ਪੀਪਲ ਔਫ ਕੱਛ
* ਵੇਵ ਔਫ ਸਕਸੈੱਸ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ

**ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ** (17 ਮਈ 1951 - 26 ਫਰਵਰੀ 2024) ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਤਲਤ ਅਜੀਜ਼ ਅਤੇ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿਧ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ ਪੰਕਜ ਉਦਾਸ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਜੀਵਨ 
ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚ ਰਾਜਕੋਟ ਦੇ ਕੋਲ ਜੈਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ। 

## ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮਜ 
* ਆਹਟ (1980)
* ਮੁਕਰਰ
* ਤਰੱਰਮ
* ਨਬੀਲ
* ਨਾਯਾਬ
* ਸ਼ਗੁਫ਼ਤਾ
* ਅਮਨ
* ਮਹਫ਼ਿਲ
* ਰਾਜੂਅਤ (ਗੁਜਰਾਤੀ)
* ਵਿਸਾਖੀ (ਪੰਜਾਬੀ)
* ਗੀਤਨੁਮਾ
* ਯਾਦ
* ਕਭੀ ਆਂਸੂ ਕਭੀ ਖੂ
* आफरीन 
* ਹਮਨਸ਼ੀ
* ਆਫਰੀਨ 
* ਰੂਬਾਈ
* ਮਹਕ
* ਹਸਰਤ
* ਭਾਲੋਬਾਸ਼ਾ (ਬੰਗਾਲੀ)
* ਯਾਰਾ - ਉਸਤਾਦ ਅਮਯਦ ਖਾਨ 
* ਸ਼ਾਯਰ 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* आधिकारिक जालक्षेत्र 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ

**ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਿਵਸ** ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ ਹੈ, ਜੋ 17 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ 1939 ਵਿੱਚ ਚੈੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੇ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨ ਕਬਜੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਹਰ ਸਾਲਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਅਨੇਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਇਸਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ 17 ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

17 ਨਵੰਬਰ 1939 ਨੂੰ ਨਾਜ਼ੀ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਨਾਜ਼ੀ ਕਬਜੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਰੋਸ ਵਿਖਾਵਿਆਂ ਨੇ ਨਾਜ਼ੀ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗਠਜੋੜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। 1941 ਵਿੱਚ 17 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਿਵਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਸਥੁਲਭੱਦਰ

**ਸਥੁਲਭੱਦਰ** (297-198 ਈਃ ਪੂਃ) ਭੱਦਰਬਾਹੂ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ। ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਥੁਲਭੱਦਰ ਤੋਂ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮੂਹਾਪੱਟੀ

ਮੂਹਾਪੱਟੀ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ]]
**ਮੂਹਾਪੱਟੀ** (ਮੂੰਹਾਪੱਟੀ, ਮਹਾਪੱਟੀ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਢਕਣ ਵਾਲਾ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਦੋ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬੋਲਦੇ ਸਮੇਂ ਅਚਾਨਕ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਜੀਵ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਵੜ੍ਹ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਵੀ ਹਿੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਜੈਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੂਹਾਪੱਟੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੂਹਾਪੱਟੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਥੁੱਕ ਵਗੈਰਾ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਥਾਨਕਵਾਸੀ ਤੇ ਤੇਰਾਂਪੰਥੀ ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਮੂਹਾਪੱਟੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਮੂਰਤੀਪੂਜਕ ਕੇਵਲ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ਮੂਹਾਪੱਟੀ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਨ ਧਰਮ
ਜੈਕ ਮਾ

** ਜੈਕ ਮਾ** (, ; ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1964), ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੂਹ ਅਲੀਬਾਬਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਜੈਕ ਮਾ ਚੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਹੈ। ਫੋਰਬਸ ਦੇ ਕਵਰ ਤੇ ਦਿਖਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਚੀਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ, ਜੈਕ ਮਾ (ਮਾ ਯੁੰਨ) ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਉੱਦਮੀਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਆਈਕਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਮਾਨਵ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

38.6 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ (ਅਗਸਤ 2018) ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਾਲ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 14ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਫਾਰਚੂਨ ਦੀ 2017 ਦੀ "ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ 50 ਮਹਾਨ ਆਗੂਆਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਜੈਕ ਮਾ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲੀਬਾਬਾ ਸਮੂਹ
ਦੇਸ ਰਾਜ ਲਚਕਾਨੀ

**ਦੇਸ ਰਾਜ ਲਚਕਾਨੀ ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਸ਼ਰ/ਢਾਡੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ ਰਾਜ ਲਚਕਾਨੀ ਢਾਡੀ ਜਥਾ ਨਾਂ ਦਾ ਢਾਡੀ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਜੁਗਨੀ, ਹੀਰ ਦੀ ਕਲੀ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੈ। ਸਲੀਮ-ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ ਕੋਕ ਸਟੂਡੀੳੇ ਵਿੱਚ "ਨਮਸਤੇ" ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਢਾਡੀ
ਕੌਲੀ (ਪਿੰਡ)

**ਕੌਲੀ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜਪੁਰਾ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਬਹਾਦੁਰਗੜ੍ਹ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਰਾਜਪੁਰਾ ਵੱਲ ਲਗਭਗ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਕੌਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਟ ਜੋਸਪ ਸਕੂਲ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ

GURDUARA BABA GAIB SAHIB.jpg|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਗਾਇਬ ਸਾਹਿਬ
NAME BOARD OF GURDUARA GIAB SAHIB.jpg|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਗਾਇਬ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬੋਰਡ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼ੰਕਰਪੁਰ

**ਸ਼ੰਕਰਪੁਰ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਟਿਆਲਾ-ਰਾਜਪੁਰਾ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਕੌਲੀ (ਪਿੰਡ) ਤੋਂ 2.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ

ENTRENCE OF GURDUARA ISHWAR ASHRAM.jpg|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਈਸ਼ਵਰ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਪਰਵੇਸ਼ ਦਰਵਾਜ਼ਾ
GURDUARA ISHWAR ASHRAM.jpg|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਈਸ਼ਵਰ ਆਸ਼ਰਮ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ

**ਮਾਨਕੰਬੂ ਸੰਬਾਸਿਵਨ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ** (7 ਅਗਸਤ 1925 - 28 ਸਤੰਬਰ 2023) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਪੌਦ ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਦੇ ਨਾਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯਤਨਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (IRRI) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 1987 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਜਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਆਰਥਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ' ਕਿਹਾ ਹੈ। MSS ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਨ ਫਾਰਮਰਜ਼ (NCF) ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਦੂਰਗਾਮੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਉਪਨਾਮ ਖੋਜ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿੱਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਨੋਟ 
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
* 
* Search Results for author Swaminathan, M. S. on AGRICOLA, US National Agricultural Library
* 
* 
* Official Rajya Sabha, Parliament of India, profile, pg 515
Prof.M.S.Swaminathan is a part of the selection jury in Mahaveer Awards in Bhagwan Mahaveer Awards

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਣਨ-ਵਿਗਿਆਨੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਜਮਾਲੀ ਕਮਾਲੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਅਤੇ ਮਸੀਤ

**ਜਮਾਲੀ ਕਮਾਲੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਅਤੇ ਮਸੀਤ**, ਦੋ ਤਕਰੀਬਨ ਜੁੜਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਿਰੌਲੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਤ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਜ਼ਲਉੱਲਾਹ,ਜੋ *ਸ਼ੇਖ ਜਮਾਲੀ ਕੰਬੋਹ* ਜਾਂ *ਜਲਾਲ ਖਾਨ* ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਧੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਇਹ ਸਮਾਂ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਾਬਰ ਅਤੇ ਹਮਾਯੂੰ ਦੇ ਕਾਲ ਦਰਮਿਆਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।ਸ਼ੇਖ ਜਮਾਲੀ ਕੰਬੋਹ ਜਾਂ ਜਮਾਲੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ।ਦੂਸਰੇ ਸ਼ਖਸ ਕਮਾਲੀ ਬਾਰੇ ਜਿਆਦਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ *ਜਮਾਲੀ ਕਮਾਲੀ * ਵਜੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਆਓਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਵੀ ਇਕੱਠੀਆਂਹੀ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।ਇਹ ਮਸੀਤ ਅਤੇ ਮਕਬਰਾ 1528-1529, ਵਿੱਚ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਮਾਲੀ ਨੂੰ 1535 ਵਿੱਚ, ਜਦ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਮਕਬਰੇ ਵਿੱਚ ਦਫਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮਸੀਤ ਦੀ ਬਣਤਰ 
 around the Mosque]]

ਜਮਾਲੀ ਕਮਾਲੀ ਦੀ ਮਸੀਤ ਇਸ ਦੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਫੈਲੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ 1528-29,ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।ਇਹ ਲਾਲ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੇ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੀ ਮੁਗ਼ਲ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਡਾਟਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਡਾਟ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡ ਅਕਾਰੀ ਗੁੰਬਦ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਡਾਟਾਂ ਤੇ ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਉਕਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। 

## ਤਸਵੀਰਾਂ 

File:Jamali Kamali Masjid, Mehrauli.jpg|Another view of the Mosque
File:Main facade of Jamali Kamali Mosque 1885.jpg|View of the facade in 1885
File:Jamali Kamali mosque central archway detail.jpg|Towers at the four corners of the mosque in the porch
File:Jamali Kamali mosque central arch.jpg|The central arch of the Mosque
File:Jamali Kamali mosque central mihrab.jpg|The west wall Mihrab decorated with Koranic inscriptions
File:Jamali Kamali tomb interior.jpg|Decorated roof in the tomb
File:Jamali Kamali grave enclosure.jpg|The graves
File:The courtyard of Jamali Kamali Mosque, Mehrauli.jpg|A grave under a pillared pavilion, *chhatri*, courtyard of Jamali Kamali mosque.

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਰੌਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਸਜਿਦਾਂ
ਚਿੱਟਾ ਮਮੋਲਾ

**ਚਿੱਟਾ ਮਮੋਲਾ** ਜਾਂ **ਵਾਈਟ ਵੈਗਟੇਲ** (*ਮੋਟੇਸਿਲਾ ਐਲਬਾ*) ‘ਮੋਟੇਸਿਲੀਡੇਈ’ ਵੈਗਟੇਲ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਚਿੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਤਵੀਆ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਪੂਛ ਵੀ ਕਿਸੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਵਾਲੇ ਧੋਬੀ ਵਾਂਗ ਹੇਠ ਉੱਪਰ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਚਿੱਟੀ ਧੋਬਣ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਪੰਛੀ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਨਾਮ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ‘ਮਾਮੋਲਾ’, ‘ਖੰਜਣ’ ਅਤੇ ‘ਬਾਲਕਤਰਾ’। ਲਾਟਵੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਧੋਬਣ ਚਿੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ ਐਲਾਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੜੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ’ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਦੀ ਉਮਰ 10 ਤੋਂ 12 ਸਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੀੜੇ ਖਾਣ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਤਰ ਹਨ।
## ਅਕਾਰ
ਇਸ ਛੋਟੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੀ ਚਿੜੀ ਦਾ ਕੱਦਕਾਠ ਕਿਸੇ ਘਰੇਲੂ ਚਿੜੀ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪੂਛ ਅਤੇ ਪੰਜੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੂਛ ਸਣੇ ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 17 ਤੋਂ 19 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰ ਕੋਈ 25 ਗ੍ਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤੀ ਕਾਲੀ-ਸਲੇਟੀ ਭਾਹ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਲੇਟੀ ਬਹੁਤੀ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਭਾਹ ਘੱਟ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੰਮੀ ਕਾਲੀ ਚੁੰਝ ਅਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਪੰਜੇ ਕਾਲੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੱਥਾ, ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਪਾਸਾ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਕਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੰਭ ਸਲੇਟੀ, ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ, ਛੱਪੜਾਂ ਦੁਆਲੇ, ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ, ਹਲ ਵਾਹੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਹ ਸਰਕੰਢਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗਿੱਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਫਰੋਲ ਕੇ ਜਾਂ ਥੋੋੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ’ਚੋਂ ਜਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਕੇ ਕੀੜੇ ਜਾ ਛੋਟੇ ਜੀਵ ਫੜ੍ਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ
ਨਰ ਮਮੋਲਾ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਸਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਰਲਾਂ, ਛੋਟੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ’ਤੇ ਜਾਂ ਪੁਲਾਂ ਹੇਠ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਘਾਹ ਨਾਲ ਗੋਲ ਪੋਲਾ ਅਤੇ ਮੁਲਾਇਮ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ 4 ਤੋਂ 6 ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਾਖੇ-ਭੂਰੇ ਧੱਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਇਕੱਲੀ ਅੰਡਿਆਂ ਨੂੰ 14 ਦਿਨ ਸੇਕ ਕੇ ਬੱਚੇ ਕੱਢ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ 14 ਦਿਨ ਦੋਵੇਂ ਜੀਅ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

## ਵੱਖ ਵੱਖ ਝਲਕੀਆਂ 

ਤਸਵੀਰ:White Wagtail 001.jpg|ਮਾਸਕੋ ਖੇਤਰ, ਰੂਸ, 2007
ਤਸਵੀਰ:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata।।MG 3546.jpg|Non-breeding- *leucopsis* race in Kolkata, West Bengal,।ndia
ਤਸਵੀਰ:Motacilla alba alba.JPG|*ਐਮ ਏ ਐਲਬਾ*
ਤਸਵੀਰ:Motacilla alba by।gors Jefimovs.jpg|ਯੇਲਗਾਵਾ, ਲਾਤਵੀਆ ਵਿੱਚ
ਤਸਵੀਰ:White wagtail (motacilla alba).jpg|*M. a. yarrellii*, Farmoor Reservoir, Oxfordshire
ਤਸਵੀਰ:Pied (white) wagtail (Motacilla alba yarrellii) with insect.jpg|*M. a. yarrellii* with insect, Farmoor Reservoir, Oxfordshire
ਤਸਵੀਰ:White Wagtail (Motacilla alba lugens).webm|*ਮੋਟੇਸਿਲਾ ਐਲਬਾ ਲੁਗੇਨਜ਼* ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ
ਤਸਵੀਰ:Pied Wagtail from the Crossley।D Guide Britain and।reland.jpg|ID composite, Britain
ਤਸਵੀਰ:Klk haltakena 2.JPG|Pied wagtail, ਬੁਕਾਨ, ਇਰਾਨ
ਤਸਵੀਰ:Klk haltakena.JPG|Pied wagtail, ਬੁਕਾਨ, ਇਰਾਨ
ਤਸਵੀਰ:Motacilla alba alba 2016 02.jpg|ਮੋਟੇਸਿਲਾ ਐਲਬਾ ਐਲਬਾ 2016
ਤਸਵੀਰ:Motacilla alba alba 2016 01.jpg|ਮੋਟੇਸਿਲਾ ਐਲਬਾ ਐਲਬਾ 2016
ਤਸਵੀਰ:Poetsende man en jong witte kwikstaart-4962012.webm|*Motacilla alba*
Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.39.jpg |*Cuculus canorus canorus* + *Motacilla alba* 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਸੂਚੀ
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਦਲੇਖ
*General: 

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* Department of Census and Statistics, Sri Lanka
* Survey Department of Sri Lanka
ਲੱਕੀ (ਗੋਦੋ ਦੀ ਉਡੀਕ)

, **ਲੱਕੀ** ਵਜੋਂ, (from a production by Naqshineh Theatre).]]
**ਲੱਕੀ** ਸੈਮੂਅਲ ਬੈਕਟ ਦੇ ਨਾਟਕ ਗੋਦੋ ਦੀ ਉਡੀਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਪੋਜ਼ੋ (ਨਾਟਕ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਾਤਰ) ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਹੈ। ਲੱਕੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਬਾਕੀ ਪਾਤਰ ਜਿੱਥੇ ਨਿਰੰਤਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਨੇ ਸਿਰਫ ਦੋ ਵਾਕ (ਇੱਕ ਸੱਤ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਬਦ ਲੰਬਾ ਹੈ) ਬੋਲੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੈਮੂਅਲ ਬੈਕਟ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਮਨਧੀਰ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ

**ਮਨਧੀਰ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Mandhir Singh Chahal) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ, ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਮਨਧੀਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਸੈਕੰਡਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਸਕੂਲ, ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨਧੀਰ ਨੇ ਐਮ.ਐਮ.ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ, ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਨਿਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮਨਧੀਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਡਾ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਡਾ. ਕੁਲਵੰਤ ਕੌਰ ਹਨ। ਮਨਧੀਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਵੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ
ਮਨਧੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਿਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਆਤ ਪੀ.ਟੀ.ਸੀ. ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ-ਅਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਅਸਲੀਅਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ, ਪੀ.ਟੀ.ਸੀ. ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਃ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਨਧੀਰ ਪੀ.ਟੀ.ਸੀ. ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਃ ਪੰਜਾਬ 2015 ਦਾ ਫਸਟ ਰਨਰ-ਅਪ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* 
* 
*
ਅੰਤਰਮੁੱਖਤਾ

**ਅੰਤਰਮੁੱਖਤਾ** (Subjectivity) ਚੇਤਨਾ, ਅਸਲੀਅਤ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਬੋਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਹ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਅਸਲੀਅਤ ਆਤਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੰਗੀ ਹੋਈ, ਯਾਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਬਾਹਰੀ ਤਥਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਬਾਹਰਮੁੱਖਤਾ (ਦਰਸ਼ਨ) ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਧਾਰਨਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵੈ
ਉਜਰਤ

**ਉਜਰਤ** ਧਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਦਾਇਗੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਬਦਲੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ।

## ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਧੀਨ ਉਜਰਤ
ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੀਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਬਦਲੇ ਧਨ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਸਚਿਤ ਰਕਮ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਕਿਰਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਅਦਾਇਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਜੀ ਮਾਲਕੀ ਇੱਕ ਨਿਸਚਿਤ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਕਿਰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਖਰੀਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਿਨਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਮਤ ਮਿਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਮਾਲਕ ਕੰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਤੀ ਕੀਮਤ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧ ਕਦਰ ਜਾਂ ਕੀਮਤ ਸਾਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ ਵਾਧੂ ਕਦਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਮਾਲਕ ਇਸ ਹਥਿਆ ਲਈ ਗਈ ਵਾਧੂ ਕਦਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੇਖਾ
ਦੂਸਰਾ (ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ)

**ਦੂਸਰਾ** ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਰਪੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕੈਟੇਗਰੀ ਹੈ। ਸਵੈ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਲਈ ਦੂਸਰੇ/ਦੂਜੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇੱਕ ਰਚਨਾਕਾਰੀ ਫੈਕਟਰ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਆਪ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵੈ
ਜਾਗੋ ਹੂਆ ਸਵੇਰਾ

***ਜਾਗੋ ਹੂਆ ਸਵੇਰਾ*** ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬਲੈਕ-ਨ-ਵਾਈਟ ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ 1958 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼ ਦੀ ਕਲਮ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਏ ਜੇ ਕਾਰਦਾਰ ਸਨ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਸੂਦਖੋਰਾਂ ਦੀ ਗਿਰਿਫ਼ਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਮਾਹੀਗੀਰਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਤਿਮਿਰ ਬਾਰਿਨ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਵਾਹਿਦ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਤਰਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਤਾੱਲੁਕ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਜ਼ੀਰਾਈ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਹੁਕੂਮਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਆਇਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਫ਼ੌਜ ਅਮਰੀਕੀ ਅਸਰ ਰੱਖਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਫਿਲਮ ਫ਼ੈਜ਼ ਨੇ ਲਿਖੀ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਲਮਕਾਰ ਸਨ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਢਾਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਮਛੇਰੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੁਆਲ਼ੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਫਿਲਮ ਲਿਖੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਗਈ، ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਕਿਰਦਾਰ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਨੇ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ، ਜੋ ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮਾਂ
ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ

**ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ** ਏਐਸਵੀਐਮ ਅਤੇ ਪੀਵੀਐਸਐਮ (1925-1984), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ ਜੋ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮੁਕਤੀ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਮੁਕਤੀ ਬਾਹਿਨੀ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਖਿਆਲਾ ਪਿੰਡ (ਪਹਿਲੇ ਖਿਆਲਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ੍ਹ ਵਾਲਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ), ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਚੋਗਾਵਾਂ ਸੜਕ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਨੌ ਮੀਲ (14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਦੂਰ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।

## ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ
1942 ਵਿਚ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਕਾਲਜ ਆਈ ਟੀਮ ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਾਡਰ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰ ਲਿਆ। ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੈਕੰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਜਮੈਂਟ ਬਰਮਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਜਪਾਨੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। 
 1945 ਵਿੱਚ ਜਦ ਜੰਗ ਬੰਦ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਯੂਨਿਟ ਸਹਿਤ ਮਲਾਇਆ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਵੰਡ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਰਜਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਟਰੂਪਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ** ਪੈਰਾ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫੋਰਸ) ਬਟਾਲੀਅਨ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ** ਰਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ 1959 ਤੱਕ ਰਹੇ। ਉਸਨੇ 3/11 ਗੋਰਖਾ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਨੂੰ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤਾ।

## ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ 
ਆਪਣੀ ਬਰਖਾਸਤਗੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਆਗੂ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ  ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ ਨਾਲ ਰਲ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ (ਸ੍ਰੀ ਹਰਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ) ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1984
ਕ੍ਰਿਸੋਰਾਈਟਿਸ ਸਟੀਵਨੀ

**ਕ੍ਰਿਸੋਰਾਈਟਿਸ ਸਟੀਵਨੀ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: *Chrysoritis stepheni*) ਤਿਤਲੀਆਂ ਦੇ ਲਾਈਸਿਨੇਡਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਜੀਅ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕ੍ਰਿਸੋਰਾਈਟਿਸ ਬੇਈਫੋਰਟੀਅਸ ਦੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸਰੋਤ
* ਜਿਮੈਨੈਜ਼ ਡਿਕਸਨ, M. 1996. Poecilmitis stepheni. 2006।UCN Red List of Threatened Species.  31 ਜੁਲਾਈ 2007 ਨੂੰ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤਾ।
* "Poecilmitis stepheni Dickson 1978". ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ਼, "http://www.eol.org/pages/257895" 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਟ੍ਰੋਜਨ ਹਾਰਸ

right|thumb|358x358px|ਵਰਜੀਲੀਅਸ ਵੈਟੀਕਾਨਸ (Vergilius Vaticanus) ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਲੱਕੜ ਦਾ ਘੋੜਾਂ
right|thumb|300x300px|
**ਟ੍ਰੋਜਨ ਹਾਰਸ **ਜਾਂ **ਲੱਕੜ ਦਾ ਘੋੜਾ **ਇਕ ਕਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਟਰੌਏ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ (ਜਿਸ ਦੇ ਖਾਲੀ ਖੋਲ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਨਿਪੂੰਨ ਸੈਨਿਕ ਲੁਕੇ ਸੀ) ਅਤੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਟਰਾਏ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।  

ਵਰਜਿਲ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਲਾਤੀਨੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ *ਦਾ ਏਨਿਡ ਔਰ ਕੁਈਂਤੂਸ ਆਫ਼ ਸਿਮਨਰਾ  *ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਟ੍ਰੋਜਨ ਹਾਰਸ ਟਰਾਏ ਦੀ ਜੰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਘਟੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਵਿਚੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਮਰ ਦੀ  ਓਡੀਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ  ਅਤੇ ਇਲੀਆਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਿਆ ਤੇ ਕਿ ਅੰਤ ਟਰੌਏ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਿਲ ਹੋ ਸਕੇ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਰਣਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਬੇਅਰਥ ਸੰਘਰਸ਼ ਘੇਰਾਬੰਦੀ  ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘੋੜੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ 30 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਟੁਕੜੀ ਛੁਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਨੇ ਇਥੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਟ੍ਰੋਜਨਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਇਨਾਮ ਸਮਝ ਕੇ ਟਰੌਏ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ  ਲੈ ਆਏ। ਉਸੇ ਰਾਤ ਯੂਨਾਨੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਟਰੌਏ ਸ਼ਹਿਰ  ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਜਿਤ ਕੇ ਇਸਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਯੂਨਾਨੀ  ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੋਮੇਰਿਕ ਈੳਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਲੱਲੜ ਦਾ ਘੋੜਾ (Δούρειος Ἵππος, *Doureios Hippos*) ਅਤੇ "ਗਿਫ਼ਟ ਹਾਰਸ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਓਕੁਨ ਦਾ ਕਥਨ "*Equo ne credite, Teucri* शामिल है।*Quidquid id est, timeo Danaos et ferentes.* " ("ਟ੍ਰੋਜਨ ਘੌੜੇ ਉਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰੋ,ਚਾਹੇ ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੇ ਤੌਹਫਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ।") ਆਧੁਨਿਕ ਕਹਾਵਤ " ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੇ ਤੌਹਫ਼ੇ ਤੋਂ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਂਹੀਦਾ ਹੈ" ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਇਥੋਂ ਹੀ ਹੋਈ।
right|thumb|267x267px|

## ਤੱਥਗਤ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ 
left|thumb|212x212px|ਹੈਨਰਿਕ ਸ਼ਲੀਮਾਰ
ਹੋਮਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਟਰੌਏ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨਹਿਰ ਹੇਲੇਸਪੋਂਟ, ਜੋ ਅਨਾਤੋਲੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 1870 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ, ਜੈਨਰਿਕ ਸ਼ਲੀਮਾਰ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਹੋਮਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਵਿਵਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਹਿਸਾਰਲਿਕ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੇ ਉਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਖੰਡਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ। ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਹਿੰਸਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢਾਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹੋਮਰ ਦਾ ਟਰੌਏ ਕਿਹੜਾ ਸੀ।

ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੋਜਨ ਹਾਰਸ ਕਿਸੇ ਭੂਚਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੋਵੇ ਜੋ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਨੇ ਟਰੌਏ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਨਲੇ ਲਈ ਖੁੱਲਾ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੋਵੇ।

## ਛਵੀਆਂ 
ਇਥੇ ਟ੍ਰੋਜਨ ਹਾਰਸ ਦਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਜਿਉਂਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਚਿਤਰਣ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਕਾਸ਼ੀ, ਜੋ ਮਈਕੋਨੋਸ ਬਰਤਨ ਦੇ ਉਪਰ ਹੈ। ਇਹ 8 ਈ.ਪੂ. ਦੇ ਲਗਭਗ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ

File:Troj Horse.JPG| ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਆਰਕੋਲਾਜੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿਚ
File:Trojanisches Pferd in Ankershagen.jpg| ਸ਼ਲੀਮਾਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨੀ
File:Trojan_horse_Çanakkale.jpg|ਟਰੌਏ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚੋਂ
File:Trojan Horse in Stuttgart 2001.jpg| ਮੌਡਰਨ ਇੰਟਰਪੁਟਸ਼ਨ (ਟਰੌਏ ਮੇਲਾ)ਸਟੁਟਗਾਰਟ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ (ਮਈ 2001)

## ਟਿਪਣੀਆਂ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* 
* 
*
ਅਲਬਾਟਰੌਸ

**ਅਲਬਾਟਰੌਸ** ਜਾਂ **ਅਲਬਟਰਾਸ** ਵੱਡੇ ਨਾਪ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੰਛੀ ਹਨ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਮਹਾਸਾਗਰਅਤੇ ਉਤਰੀ ਪੈਸੇਫ਼ਿਕ ਮਹਾਸਾਗਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਤਰੀ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ, ਪਰ ਪਥਰਾਟ ਖੰਡਰਾਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਇਥੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰ ਸਭ ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ ਲੰਬੇ, 3.7 ਮੀਟਰ (12 ਫੁੱਟ) ਤੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਇਹ ਹਵਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵੱਲ ਨਾਲ਼ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਅਲਬਟਰੌਸ ਸਕਿਊਡ, ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਕਰਿਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਬਾਟਰੌਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੰਛੀ
ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੁਰਗਾਬੀ

**ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੁਰਗਾਬੀ** (Gull) ਚੀਲ ਜਾਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਹੈ ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਸਾਗਰਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਉੱਡਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। 
ਇਸਦਾ ਕੱਦ ਦਰਮਿਆਨੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੰਗ ਘਸਮੈਲਾ ਜਾਂ ਸਫੇਦ, ਵਿੱਚ-ਵਿੱਚ ਪਾਥੇ ਅਤੇ ਖੰਭ ਉੱਤੇ ਕਾਲ਼ੇ ਬਿੰਦੁ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਅਵਾਜ ਬਹੁਤ ਖਰਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

File:Larus argentatus - eating rubbish.jpg
Image:Seagull dropping clam.jpg
Image:Flock of gulls - various species.jpg
Image:Goeland adulte et juvénile.jpg
Image:Gull ca usa.jpg
Image:Hatchling Gull chick in egg.jpg
Image:Baby_gull.jpg
Image:Larus ridibundus.jpg
Image:Creagrus furcatus.JPG
Image:Creagrus furcatus flight.jpg
Image:herring.gull.northdevon.arp.750pix.jpg
Image:Seagull on sale pier.jpg
Image:Chesapeake Bay gulls soaring.jpg
Image:Larus-delawarensis-021.jpg
Image:Dolphin Gull.jpg
Image:Seagull_lakes_entrance.jpg
Image:Gulls in air13.jpg
Image:Heermann's Gull breeding adult.jpg
Image:Lava gull.jpg
Image:Oeufs goeland argenté.jpg
Image:Larus smithsonianus-USFWS.jpg
Image:JuvenileSeaGull.JPG
File:Gulls fighting.jpg
File: Imageseagullflying.JPG

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੰਛੀ
ਭਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ

**ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ**, ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ **ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ** ਅਤੇ **ਮੈਨ ਇਨ ਬਲਇਊ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ, ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਸਾਰੇ (ਤਿੰਨ) ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੈਚਾਂ (ਟੈਸਟ ਮੈਚ, ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਟਵੰਟੀ20) ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।

## ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਇਤਿਹਾਸ
## ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 
2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ 2011 ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੋ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਬਣੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1983 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 2011 ਦੇ ਇਸ ਫ਼ਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ ਨੇ 97 ਅਤੇ 91* ਦੀ ਯਾਦਗਰੀ ਪਾਰੀ ਖੇਡੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਅਜਿਹੀ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਬਣੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਵੇ।

## ਟੈਸਟ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਭਾਰਤੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼
### ਟੈਸਟ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਭਾਰਤੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼
**ਟੈਸਟ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਭਾਰਤੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼**

### ਟੈਸਟ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਭਾਰਤੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼
**ਟੈਸਟ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਭਾਰਤੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼**

## ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼
### ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਭਾਰਤੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼
**ਜਿਆਦਾ ਓਡੀਆਈ ਦੌੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼**

### ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਭਾਰਤੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼
**ਜਿਆਦਾ ਓਡੀਆਈ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼**

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ
* ਭਾਰਤੀ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ
ਕਾਲ਼ਾ ਨਮਕ

**ਕਾਲਾ ਨਮਕ** ਜਾਂ **ਕਾਲ਼ਾ ਲੂਣ** ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਖੁਰਾਕੀ ਲੂਣ ਹੈ। ਕਾਲੇ ਲੂਣ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਚਾਟ, ਚਟਨੀ, ਰਾਇਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਚਾਟ ਮਸਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਲਈ ਕਾਲੇ ਲੂਣ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਕਾਲੇ ਲੂਣ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਡੀਅਮ ਕਲੋਰਾਈਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਡੀਅਮ ਸਲਫੇਟ, ਆਇਰਨ ਸਲਫਾਇਡ, ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਸਲਫਾਇਡ ਆਦਿ ਦੀ ਕੁੱਝ ਮਾਤਰਾ ਵੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੋਡੀਅਮ ਕਲੋਰਾਈਡ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਹ ਨਮਕੀਨ ਸਵਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਇਰਨ ਸਲਫਾਇਡ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਗਹਿਰਾ ਬੈਂਗਨੀ ਰੰਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਲਫਰ ਲੂਣ ਇਸਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਗੰਧ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਸਲਫਾਇਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਗੰਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ
ਜੁਲਫ਼ੀਆ ਅਤੋਈ

**ਜੁਲਫ਼ੀਆ ਅਤੋਈ** (ਜਨਮ 15 ਜੂਨ, 1954) - ਤਾਜਿਕ ਕਵੀ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਲੇਖਕ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ, ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦੀ ਲੋਕ ਕਵੀ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ
ਜੁਲਫ਼ੀਆ ਅਤੋਈ ਦਾ ਜਨਮ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦੇ ਗੋਂਚੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਲਾਈ ਅਜ਼ੀਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਤਾਜਿਕ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। 1977 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮਾਸਕੋ ਗੋਰਕੀ ਸਾਹਿਤਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਤਾਜਿਕ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
1983 ਤੋਂ 1985 ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ *ਜ਼ਨਾਨੀ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ* ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1985 ਵਿੱਚ ਉਹ Gozetai Muallimon ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਈ। 1985 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। *ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾ* ਅਤੇ *ਗੁਫਤਗੂ* ਦੋ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੀ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
* «Ҷиҳоз» (ਜਿਹੋਜ਼) (1977), 
* «Дидор» (ਦੀਦਾਰ) (1980), 
* «Меваи сабр» (ਮੇਵੇ ਏ ਸਬਰ) (1982), 
* «Зочаи хушрӯи ман» (ਜ਼ਾਚਹ-ਏ-ਖ਼ੋਸ਼ਰੂਈ ਮਨ) (1984), 
* «Духтари дарё» (ਦੁਖ਼ਤਰੇ ਦਰਿਆ) (1986), 
* «Ишќи як зан» (ਇਸ਼ਕੇ ਯਕ ਜ਼ਨ) (1992),

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਜਿਕ ਕਵੀ
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾ

**ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾ** ਅਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਨੀਲਾ-ਹਰਾ ਖਣਿਜ ਹੈ, ਜੋ ਕੌਪਰ ਅਤੇ ਅਲਮੀਨੀਅਮ ਦਾ ਹਾਈਡਰੇਟਿਡ ਫ਼ਾਸਫ਼ੇਟ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਫਾਰਮੂਲਾ cu al6([[phosphate|]])4(OH)8·4[[water|]] ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਮੀਨੀਅਮ ਖਣਿਜ
ਅਫਰੀਕੀ ਮੱਝ

ਅਫਰੀਕੀ ਮੱਝ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮੱਝ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਜੰਗਲੀ ਮੱਝ ਨਾਲ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਝ
ਜੀ.ਬੀ. ਰੋਡ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ

**ਜੀ.ਬੀ. ਰੋਡ ਜਾਂ ਗਾਰਸਟਿਨ ਬਾਸਟਨ ਰੋਡ **(ਪੂਰਾ ਨਾਮ) ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ  ਸਥਿਤ ਅਜਮੇਰੀ ਗੇਟ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰੀ ਗੇਟ ਤੱਕ ਦੇ ਰੋਡ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਪੰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਲਾਲ-ਬੱਤੀ ਏਰੀਆ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਬਹੁ-ਮੰਜ਼ਿਲੇ ਏਰੀਏ ਵਿੱਚ 100 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਠੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1000 ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁ-ਮੰਜ਼ਿਲੀਆਂ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਿੱਸੇ ਉੱਪਰ ਦੁਕਾਨਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ ਦਿਨ ਸਮੇਂ ਇਥੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਇਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਾਲ-ਬੱਤੀ ਏਰੀਆ ਹੈ। 1966 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਸਵਾਮੀ ਸ਼ਰਧਾਨੰਦ ਮਾਰਗ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
thumb|300x300px| 1863 ਵਿੱਚ ਜੀ.ਬੀ. ਰੋਡ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ

ਜੀ.ਬੀ. ਰੋਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੂੜਦਾ ਹੈ।ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਥੇ ਪੰਜ ਲਾਲ-ਬੱਤੀ ਏਰੀਏ ਜਾਂ ਕੋਠੇ ਸਨ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਕੋਠਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਜੀ.ਬੀ. ਰੋਡ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਲਾਲ-ਬੱਤੀ ਏਰੀਏ ਕਮਥੀਪੁਰਾ(ਮੁੰਬਈ), ਸੋਨਾਗਾਚੀ(ਕਲਕੱਤਾ) ਅਤੇ ਚਤੁਰਭੁਜ ਸਥਨ (ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।

## ਮਾਰਕੀਟ 
ਇਹ ਸੜਕ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਪਾਰਟਸ, ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਅਤੇ ਟੂਲਜ਼ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਰਕੀਟ ਹੈ। ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਪਾਰਕ ਖੇਤਰ ਹੈ।

ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਜਮੇਰੀ ਗੇਟ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੀ ਸੜਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਫਰਾਸ਼ ਖਾਨਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਗਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਲਾਂਘੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਅਤੇ ਕੋਠੇ ਜਾਂ ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਹਨ।

ਸੜਕ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਘਰ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਹਨ।

## ਅਪਰਾਧ 
ਰਾਤ ਨੂੰ, ਸੜਕ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਜਗ੍ਹਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਘੁੰਮਣਾ, ਬਟੂਆ, ਘੜੀਆਂ ਅਤੇ ਫੋਨ ਖੋਹਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਪਰਾਧ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਤੰਬਰ 2012 ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਿਊਟੀ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨੂੰ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਚਾਕੂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗਿਰੋਹ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੜਕ' ਤੇ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਕੂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੰਮ ਤੋਂ ਘਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ
* ਸੋਨਾਗਾਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਏਰੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਗਿਰੀ
ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ**, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ, ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਕੁਲ ਖੇਤਰਫਲ 2,960 ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਲ 1998 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਕੁਲ ਜਨਸੰਖਿਆ 1,410,000 ਸੀ। ਇੱਥੇ ਬੋਲੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਰਦੂ ਅਕਸਰ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵੀ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਮੋਹਨਜੀਤ

thumb|ਮੋਹਨਜੀਤ 2024 ਵਿੱਚ।
**ਮੋਹਨਜੀਤ** (7 ਮਈ 1938 - 20 ਅਪਰੈਲ 2024) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਅੱਠ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕੋਣੇ ਦਾ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਾਲ 2018 ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਮੋਹਨਜੀਤ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਮਈ 1938 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਦਲੀਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰੇਨ ਸਟਰੋਕ ਕਰਕੇ ਬਿਸਤਰ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 ਨੂੰ ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਤੁਰ ਗਏ 

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਸਹਿਕਦਾ ਸ਼ਹਿਰ*
**ਵਰਵਰੀਕ*
**ਤੁਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਮਸਖਰੇ*
* *ਕੀ ਨਾਰੀ ਕੀ ਨਦੀ*
* *ਡਾਟਾਂ ਵਾਲੇ ਬੂਹੇ* (ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ)
**ਓਹਲੇ ਵਿੱਚ ਉਜਿਆਰਾ* 
**ਗੂੜ੍ਹੀ ਲਿਖਤ ਵਾਲਾ ਵਰਕਾ* 
**ਹਵਾ ਪਿਆਜੀ*
* *ਬੂੰਦ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ* (ਅਨੁਵਾਦ)
**ਕੋਣੇ ਦਾ ਸੂਰਜ*

## ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ
ਸੰਵਾਦ

ਓਹ ਤਾਂ ਇਕ ਪੀਰ ਸੀ
ਜੋ ਦੂਜੇ ਪੀਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ
ਇਕ ਕੋਲ ਦੁੱਧ ਦਾ ਨੱਕੋ ਨੱਕ ਭਰਿਆ ਕਟੋਰਾ ਸੀ
ਦੂਜੇ ਕੋਲ ਚਮੇਲੀ ਦਾ ਫੁਲ
ਮੱਥਿਆਂ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਵਸਤਾਂ ਅਰਥਾਂ’ ਚ ਬਦਲ ਗਈਆਂ
ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਵਗਦੇ ਰਾਹ ਹਾਂ
ਕਿਸੇ ਮੋੜ ਕਿਸੇ ਚੁਰਾਹੇ ਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਾਂ
ਜਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਨਿਖੜ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ
ਓਹ ਵੀ ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਦਾ ਦੂਜੀ ਚੁੱਪ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਸੀ
ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਦਾ ਦੂਜੀ ਚੁੱਪ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਹੈ

## ਸਨਮਾਨ
* ਪਰਮ ਸਾਹਿਤ ਸਨਮਾਨ
*ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ (ਕੋਣੇ ਦਾ ਸੂਰਜ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਕਾਂਗੜਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਕਾਂਗੜਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਚਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੋਣ ਹਲਕਾ ਹੈ।
## ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 
* 1962: ਹੇਮ ਰਾਜ, ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ
* 1967: ਵਿਕਰਮ ਚੰਦ ਮਹਾਜਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ
* 1971: ਵਿਕਰਮ ਚੰਦ ਮਹਾਜਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ
* 1977: ਦੁਰਗਾ ਚੰਦ, ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਦਲ
* 1980: ਵਿਕਰਮ ਚੰਦ ਮਹਾਜਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ (ਆਈ)
* 1984: ਚੰਦਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰੀ, ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ
* 1989: ਸ਼ਾਂਤਾ ਕੁਮਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
* 1991: ਡੀ ਡੀ ਖਨੋਰੀਆ, ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
* 1996: ਸਤ ਮਹਾਜਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ
* 1998: ਸ਼ਾਂਤਾ ਕੁਮਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
* 1999: ਸ਼ਾਂਤਾ ਕੁਮਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
* 2004: ਚੰਦਰ ਕੁਮਾਰ, ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ
* 2009: ਡਾ ਰਾਜਨ ਸੁਸ਼ਾਂਤ, ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
* 2014: ਸ਼ਾਂਤਾ ਕੁਮਾਰ, [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਂਗੜਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਬਬੂਨ

ਬਬੂਨ ਅਫ਼ਰੀਕਾ 'ਤੇ ਅਰਬ ਦਾ ਬਾਂਦਰ ਹੈ | ਇਸ ਦਿਆਂ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ |
 ਮਾਂ 'ਤੇ ਬੱਚਾ]]

## ਹਵਾਲੇ
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Baboon
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ
ਪਿੰਕ

**ਪਿੰਕ**, ਇੱਕ 2016 ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਲਤ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਨਿਰੁਧਾ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ, ਲੇਖਕ ਰਿਤੇਸ਼ ਸ਼ਾਹ, ਅਤੇ  ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਜੀਤ ਸਿਰਕਾਰ ਹਨ।

ਇਸਦੇ ਸਿਤਾਰੇ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ, ਤਾਪਸੀ ਪੰਨੂੰ, ਕੀਰਤੀ ਕੁਲਹਰੀ, ਅੰਗਦ ਬੇਦੀ, ਅੰਦ੍ਰੇਆ ਤਾਰੀਆਂਗ, ਪਿਊਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤੀਮਾਨ ਚੈਟਰਜੀ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ 16 ਸਤੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੇਂਦਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 4 ਜ਼ਬਾਨੀ ਕਟੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੂ/ਏ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
*
*
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਪੀੜ

**ਪੀੜ** ਜਾਂ **ਦਰਦ** ਜਾਂ **ਦੁੱਖ** ਇੱਕ ਸਤਾਊ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਤਿੱਖੀ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨੀ ਚੋਭ ਸਦਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਂਗਲ ਸੜਨ, ਚੀਰੇ ਉੱਤੇ ਅਲਕੋਹਲ ਪਾਉਣ, ਠੁੱਡਾ ਵੱਜਣ ਅਤੇ ਕੂਹਣੀ ਦਾ ਕੋਨਾ ਟਕਰਾਉਣ ਵੇਲੇ। ਡਾਕਟਰੀ ਰੋਗ-ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਇੱਕ ਰੋਗ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੀੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਖੜਾ
ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿਰਸਾ

**ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿਰਸਾ** ਲੇਖਿਕਾ, ਸਟੇਜ ਐਂਕਰ, ਰੇਡੀਓ ਅਨਾਂਊਂਸਰ, ਟੀ. ਵੀ. ਕਲਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਕੋਚ ਹੈ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਜਸਵੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਸੁਲੱਖਣੀ ਕੁਖੋਂ 26 ਅਗਸਤ 1975 ਨੂੰ ਸਿਰਸਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਹਸੂ-ਹਸੂ ਕਰਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਮੁਟਿਆਰ ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿਰਸਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਧਿਆਪਕ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।
## ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਨਾ
ਦਸਵੀਂ 'ਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਕਲਮ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿਰਸਾ, ਜਦੋਂ ਕਾਲਿਜ ਵਿੱਚ ਨਾਮਵਰ ਕਵੀ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਜੀ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਬਿਨਾ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕੀ। ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਟੀ. ਵੀ. ਚੈਨਲ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਜੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਐਮ. ਏ. (ਪੋਲ. ਸਾਇੰਸ) ਅਤੇ ਜੇ. ਬੀ. ਟੀ. ਪੜ੍ਹਈ ਕੀਤੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਨੇ ਕਾਲਿਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੀ ਖੂਬ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖੀ। ਆਪਣੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ 'ਖਿਆਲ ਉਡਾਰੀ' ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਿਤਾ। ਬਹੁ-ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਅਤਿ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਦੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀ-ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਥੇ ਉਸ ਦਾ ਉਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹ ਰਿਹਾ ਕੱਦ-ਬੁੱਤ 'ਸਮਾਜ-ਸੇਵਿਕਾ' ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਰ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਉਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਹੱਲਾ-ਸ਼ੇਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਸਦਕਾ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਗੂਹੜੀ ਕਰਨ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਡਾਰੀਆਂ ਲਾਉਂਦੀ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਕਵੀ-ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੀ ਛਾਪ ਛੱਡ ਆਈ ਹੈ।
## ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਜਲੰਧਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਕੀਤੇ, ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨਾਮਵਰ ਰੰਗ-ਕਰਮੀ ਸੰਜੀਵ ਸ਼ਾਦ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਜਾਦੂਗਰਨੀ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਹੇਠ, ਸਿਰਸਾ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਬਣੀ ਫਿਲਮ 'ਪਹਿਲ ਦ ਟਰਨਿੰਗ ਪੁਆਇੰਟ' ਵਿਚ, ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ ਦੀ ਵੀਡੀਓ 'ਟੱਕਰਾਂ' ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਐਕਟਰ ਅਵਤਾਰ ਗਿੱਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਰੇਡੀਓ ਅਧਿਕਾਰੀ
ਰੇਡੀਓ-ਅਨਾਂਊਂਸਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕਾਮਰੇਡ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ, ਮੈਡਮ ਸ਼ੀਲ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਪ੍ਰੋ. ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ (ਸੀ. ਡੀ. ਇਲ. ਯੂ.), ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧੀਂਗੜਾ, ਰੰਗ-ਕਰਮੀ ਸੰਜੀਵ ਸ਼ਾਦ, ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਤੇ ਅਲੋਚਕ ਦਵਿੰਦਰ ਸੈਫੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਣਨਯੋਗ ਨਾਮ ਹਨ। ਆਪ ਅਨੇਕਾਂ ਸਟੇਜਾਂ ਕਵਰ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਰਿਆਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੰਚਕੂਲਾ ਵਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਕਵੀ-ਦਰਬਾਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਫਲ ਮੰਚਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਾਮਨਾ ਖੱਟ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

## ਕਵਿਤਾ

ਆਪਣੀ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, 
ਮੋਮਬੱਤੀ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਬਲਾਂ, 
ਪਰ ਪਿਘਲਦੀ ਨਹੀਂ।

ਤਲੀਆਂ 'ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਮਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਰੰਗ ਗੂੜ੍ਹੇ ਦਿੱਤੇ ਨੇ,
ਨਾ ਬਦਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸਾਇਦ ਨਾ ਬਦਲੇਗਾ।
ਔਰਤ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਰੰਗ

ਮੈਨੂੰ ਅਸਮਾਨੀ ਚਾਨਣ ਤੇ ਜਰੂਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਮਾਂ
ਪਰ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੇਰੇ ਹੀ ਵਾਂਗ ਨੇ ਮਾਂ

ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਹਦਸੇ ਵਾਪਰਨਗੇ
ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਉੱਚਾ ਸਮਾਨ
ਅੱਲ੍ਹੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ 'ਤੇ ਮਲ੍ਹਮ ਲਾਏਗਾ ਤੇ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇਗਾ
ਤਦ ਤੱਕ ਨਵਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਾਦਸਾ ਵਾਪਰ ਜਾਏਗਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫੀਰ

ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫੀਰ
**ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫੀਰ** ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਅੰਦਰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਰਹੱਸਮਈ ਕਥਾ ਰਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦਿ ਰਾਹੀ ਰੂਹਾ ਦੀ ਅਪਣੱਤਾ ਦਾ ਗਾਇਨ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਰਹੱਸਮਈ ਬੋਧਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਅੰਦਰ ਰਹੱਸਮਈ ਸੁਹਜ ਸਾਖੀ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧੇਰੇ ਹੈ।

ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਲਿਕਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਪਿਤਾ ਮਾਸਟਰ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਉਘਾ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਸੀ। ਸਫ਼ੀਰ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਬੀ ਏ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾ ਕਾਲਜ, ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। 1938 ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰੈਕਟਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸੰਤਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡੇਰੇ ਲਾਏ। ਉਥੇ ਉਹ 1969 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਬਣੇ।

ਰਚਨਾਵਾਂ
ਪੰਜ ਨਾਟਕ (ਇਕਾਂਗੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 1939)
ਕਵਿਤਾ
ਕੱਤਕ ਕੂੰਜਾਂ (1941)
ਪਾਪ ਦੇ ਸੋਹਿਲੇ (1943)
ਰਕਤ ਬੂੰਦਾਂ (1946)
ਆਦਿ ਜੁਗਾਦਿ (1955)
ਸਰਬਕਲਾ (1966)
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ (1966)
ਅਨਿਕ ਬਿਸਤਾਰ 1981)
ਸੰਜੋਗ ਵਿਯੋਗ (1982)
ਸਰਬ ਨਿਰੰਤਰ (ਸਮੁਚੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, 1987)
ਵਾਰਤਕ
ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ (ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ,1975)
Ten Holy Masters and Their Commandments (1980)
The Tenth Master (1983)
A Study of Bhai Veer Singh’s Poetry (1985)[੨]
## ਹਵਾਲੇ
ਕਸ਼ਮੀਰ ਗਿੱਲ

**ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕਾਸ਼) ਗਿੱਲ** ਯੂਬਾ ਸਿਟੀ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸਾਬਕਾ ਮੇਅਰ ਹੈ। ਗਿੱਲ ਨੇ ਦੋ ਟਰਮਾਂ - 2009-2010 ਅਤੇ 2013-2014 ਲਈ ਮੇਅਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਟੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਵੀ  ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਗਿੱਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ  ਸਿੱਖ ਮੇਅਰ ਸੀ। 
ਗਿੱਲ ਨੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਤੋਂ  ਪਰਵਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ। ਗਿੱਲ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਜੇ ਵੀ ਖੇਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਗਿੱਲ ਨੇ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚਿਕੋ ਤੋਂ  ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ  ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਅਤੇ ਗਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ ਦੇ ਤੋਂ ਵੀ ਬੈਕਿੰਗ ਬੋਲਡਰ, ਕਾਲਰਾਡੋ ਗਰੈਜੂਏਟ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤੀ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
Category:Articles containing Punjabi-language text
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ