open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਮੋਹਨਦਾਸ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਮੋਹਨਦਾਸ*** ਮਜ਼ਹਰ ਕਾਮਰਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ, ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਉਦੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ 2008 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ।
## ਸਾਰ
ਅਨੂਪਪੁਰ ਦੇ ਦਸਤਕਾਰ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨ-ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਹੋਸ਼ਿਆਰ ਸੀ। ਬੀਏ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਉਹ ਓਰੀਐਂਟਲ਼ ਕੋਲ ਮਾਈਨਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਆਵੇਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੋਹਨਦਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਨਕਲੀ ਮੋਹਨਦਾਸ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅਸਲੀ ਮੋਹਨਦਾਸ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਹਿਚਾਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਥਪੇੜੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਿਊਜ ਚੈਨਲ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਰ ਮੇਘਨਾ ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਕੁਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਜਾਹਨ ਗਾਲਜ਼ਵਰਦੀ

**ਜਾਹਨ ਗਾਲਜਵਰਦੀ** ਓਐਮ (; 14 ਅਗਸਤ 1867 – 31 ਜਨਵਰੀ 1933) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ *ਦ ਫ਼ੋਰਸਾਈਟ ਸਾਗਾ* (1906–1921) ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਬਿਰਤਾਂਤ, *ਏ ਮਾਡਰਨ ਕਾਮੇਡੀ*ਅਤੇ *ਐਂਨਡ ਆਫ਼ ਦ ਚੈਪਟਰ* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ 1932 ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
ਦ ਫ਼ੋਰਸਾਈਟ ਸਾਗਾ

***ਦ ਫ਼ੋਰਸਾਈਟ ਸਾਗਾ***, ਇਸ ਨਾਮ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1922 ਵਿੱਚ ਛਪੀ, ਤਿੰਨ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਲੇਖਕ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਜਾਹਨ ਗਾਲਜ਼ਵਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਗਾਲਜ਼ਵਰਦੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਮੀਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਦੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ

**ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ** (6 ਜੂਨ 1929&nbsp;– 25 ਮਈ 2005), ਜਨਮ ਸਮੇਂ **ਬਲਰਾਜ ਦੱਤ**, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਲਈ ਯੂਥ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ (2004 - 2005) ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਜੇ ਦੱਤ, ਵੀ ਇੱਕ ਐਕਟਰ ਹੈ।
## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਦਾ ਜਨਮ ਜੇਹਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੁਰਦ ਪਿੰਡ, ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ) ਵਿੱਚ 6 ਜੂਨ 1929 ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸੀ, ਜਦ, ਦੱਤ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ 18 ਦਾ ਸੀ, ਜਦ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕ ਉਠੀ। ਯਾਕੂਬ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸੁਨੀਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ। ਪਰਿਵਾਰ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਯਮੁਨਾ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਮੰਡੋਲੀ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਖਨਊ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਅਮੀਨਾਬਾਦ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅੰਡਰਗਰੈਜੂਏਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜੈ ਹਿੰਦ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ BEST ਆਵਾਜਾਈ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
* ਸੰਨ 2007 ਵਿੱਚ, ਦੱਤ ਦੀਆਂ ਬੇਟੀਆਂ ਪ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ, ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਜ਼ ਦੱਤ-ਸਾਡੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ। ਉਸੇ ਸਾਲ, *ਡਾਰਲਿੰਗਜੀਃ ਨਰਗਿਸ ਅਤੇ ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ* ਕਿਸ਼ਵਰ ਦੇਸਾਈ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
* 2018 ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ ਰਾਵਲ ਨੇ ਸੁਨੀਲ ਦੁੱਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੰਜੇ ਦੁੱਤ ਦੀ ਬਾਇਓਪਿਕ *ਸੰਜੂ* ਵਿੱਚ ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 2018 ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੁਬੀਨਾ ਕਿ ਸਕੀਨਾ

**ਮੁਬੀਨਾ ਕਿ ਸਕੀਨਾ** ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖੀ, ਸੰਤਾਲੀ ਦੀ ਭਾਰਤ ਵੰਡ ਦਾ ਦਰਦ ਬਿਆਨਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*मुबीना या सकीना, गुरबख्श सिंह (पंजाबी कहानी: अनुवाद: कीर्ति केसर)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸਮਭਾਰਿਕ (ਵਿਗਿਆਨ)

**ਸਮਭਾਰਿਕ** ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸੰਖਿਆ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਪੁੰਜ ਸੰਖਿਆ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, **ਸਮਭਾਰਿਕ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂਆਂ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾੱਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਨਿਉਕਲਿਆਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ: 40S, 40Cl, 40Ar, 40K, ਅਤੇ 40Ca ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸੰਖਿਆ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੁੰਜ ਸੰਖਿਆ ਸਭ ਦੀ 40 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਭਾਰ

**ਭਾਰ**, ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਭਾਰ ਉਹ ਬਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਸਤੂ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਸਤੂ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਕਰਸ਼ਣ ਬਲ ਵਸਤੂ ਦਾ ਭਾਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ Wਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਪੁੰਜ m ਅਤੇ ਗਰੁਤਾ ਪ੍ਰਵੇਗ g ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੰਬੰਧ ਹੋਵੇਗਾ।
:W=mg

ਭਾਰ ਇੱਕ ਬਲ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਸਿੱਧਾ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਿਮਾਣ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ। ਭਾਰ ਪੁੰਜ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਪਾਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ 
:W \propto m
ਵਸਤੂ ਦਾ ਪੁੰਜ ਤੇ ਹਰੇਕ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਾਰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੀ ਵਸਤੂ ਦਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਭਾਰ, ਚੰਦ ਤੇ ਭਾਰ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
## ਇਕਾਈ
ਭਾਰ ਦੀ ਇਕਾਈ ਨਿਊਟਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ N ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਪੁੰਜ ਇੱਕ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਾਰ 9.8 ਨਿਊਟਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਰ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਤੁਲਾ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਉਸਨੇ ਕਹਾ ਥਾ

***ਉਸਨੇ ਕਹਾ ਥਾ*** 1960 ਦੀ ਮੋਨੀ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਅਤੇ ਨੰਦਾ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਉੱਦਮ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਅਨੇਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਖਾਸਕਰ *ਮਧੂਮਤੀ* ਅਤੇ *ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ* ਵਿੱਚ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਸਿਤਾਰੇ
* ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ
* ਨੰਦਾ
* ਰਾਜਿੰਦਰ ਨਾਥ
* ਦੁਰਗਾ ਖੋਟੇ
* ਤਰੁਨ ਬੋਸ
* ਅਸਿਤ ਸੇਨ
* ਲੀਲਾ ਮਿਸ਼ਰਾ
* ਇੰਦਰਾਨੀ ਮੁਖਰਜੀ
* ਸਰਿਤਾ ਦੇਵੀ
* ਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ
* ਪ੍ਰਵੀਨ ਕੌਲ
* ਬੇਬੀ ਸ਼ੋਭਾ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਹਿਨਾ

**ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਹਿਨਾ** (ਉਰਦੂ: **زاہدہ حنا**) (ਜਨਮ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1946) ਇੱਕ ਉਘੀ ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ! 
## ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਹਿਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1946 ਨੂੰ ਸਾਸਾਰਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ (ਬਿਹਾਰ, ਭਾਰਤ) ਹੋਇਆ। ਤਕਸੀਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੋਹੰਮਦ ਅਬੁਲ ਖੈਰ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਕੇ ਬਸੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਬੰਧ 1962 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 1970 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਜੋਂ ਏਲੀਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1988 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ ਦੈਨਿਕ ਜੰਗ ਨਾਮਕ ਅਖਬਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੀ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੈਨਿਕ ਏਕਸਪ੍ਰੇਸ ਨਾਮਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਕੀਤਾ। 2006 ਤੋਂ ਉਹ ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਾਇਰੀ ਨਾਮਕ ਲੇਖ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਰੱਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਡਯੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬੀ ਬੀ ਸੀ ਉਰਦੂ, ਅਤੇ ਵਾਇਸ ਆਫ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ

**ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ** (ਜਨਮ 13 ਸਤੰਬਰ 1937) ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਦਾ ਜਨਮ ਸਰਦਾਰ ਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਨੀ ਭਗਵੰਤੀ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਸੰਨ 1937 ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ ਬਰਮਾ ਸ਼ੈਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਨ। ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕੰਨਿਆ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1958 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਮੁਦਾਏ ਵਿੱਚ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਨੂੰ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਰੇਡੀਓ 'ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਦਾਰ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਬੈਂਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ 2004 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਿਆਂ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਰਿਵਾਰ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੁਰਖੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ - ਉਪਿੰਦਰ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਫਲ, ਗੈਰ -ਰਾਜਨੀਤਕ, ਕਰੀਅਰ ਹਨ। ਉਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਛੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦਿੱਲੀ (1999) ਅਤੇ ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਓਲਡ ਐਂਡ ਅਰਲੀ ਮਡੀਵਲ ਇੰਡੀਆ (2008) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦਮਨ ਸਿੰਘ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਟ ਆਫ਼ ਰੂਰਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਆਨੰਦ, ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿ ਲਾਸਟ ਫਰੰਟੀਅਰ: ਪੀਪਲ ਐਂਡ ਫੌਰੈਸਟਸ ਇਨ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਨਾਇਨ ਬਾਈ ਨਾਈਨ ਦੇ ਲੇਖਿਕਾ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਿੰਘ ਏਸੀਐਲਯੂ ਵਿੱਚ ਸਟਾਫ ਅਟਾਰਨੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* https://web.archive.org/web/20060210003303/http://pmindia.nic.in/photo_gallary/GetPhoto.asp?id=112
* https://web.archive.org/web/20070304090056/http://www.hinduonnet.com/gallery/0372/037202.jpg

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਕਥਾਨਕ

ਕਥਾ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਘਟਨਾਵੀ ਤੰਦਾਂ ਨਾਲ ਬੁਣੀ ਜਾਂਦੀ/ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰਦੇ ਕੁੱਲ ਕਾਰਜ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ **ਕਥਾਨਕ** (plot) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਪਲਾਟ ਬਾਰੇ ਅਰਸਤੂ
ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ 'ਪੋਇਟਿਕਸ' (Poetics) ਵਿੱਚ, ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਪਲਾਟ (mythos) ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਦਾ ਸਭ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਤ ਮੰਨਿਆ। ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, ਪਲਾਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪਲਾਟ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਆਵਸ਼ਕ ਜਾਂ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਈਅਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। (Poetics 23.1459a.)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਰਤਾਂਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਕਿਸਾਨ

**ਕਿਸਾਨ** (ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਕੱਚੇ ਪਦਾਰਥ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੇਤ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ, ਬਗੀਚਿਆਂ, ਬਾਗਾਂ, ਪੋਲਟਰੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨ ਖੇਤ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਵਿਕਸਤ ਆਰਥਿਕਤਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਕਿਸਾਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੇਤ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਜਾਂ ਫਾਰਮਹੈਂਡ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਿਛਲੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸਾਨ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੋ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ, ਫਸਲਾਂ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ (ਪਸ਼ੂਆਂ ਜਾਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਦੁਆਰਾ (ਪੌਦੇ, ਫਸਲ ਆਦਿ) ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਖੇਤੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਨਵ-ਪੱਥਰ ਕਾਲੀਨ ਯੁੱਗ ਤਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। 5000 ਤੋਂ 4000 ਈਸਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਲੋਕ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕਿਰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਕਿ ਆਬਪਾਸ਼ੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਨੀਲ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਿੰਜਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਪ੍ਰਥਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਤਕਰੀਬਨ 15,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੱਤੇ ਪਾਲੇ ਗਏ। ਲਗਭਗ 8000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚ ਸੂਰਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ 7000 ਬੀ. ਸੀ. ਈ. ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਤਕਰੀਬਨ 4000 ਬੀਸੀਈ ਤਕ ਹੈ।

## ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਚ ਤਰੱਕੀ 
thumb|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਦੇ ਹੋਏ।
1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਅਨਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਿਸਾਨ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਆਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਅਨਾਜ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਲੇਖਕ ਇਸ ਅਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਉਰਜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਵਾਧੂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਓਗਾਏ ਗਏ ਅਨਾਜ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ।

## ਕਿਸਮਾਂ 
[alt=|thumb|200x200px|An American [ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਡੈਅਰੀ ਕਿਸਾਨ|dairy farmer]]
ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਨਵਰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜਿਹੜੇ ਭੇਡ, ਬੱਕਰਿਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਜ਼ੀਅਰਜ਼ (ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਯੂ. ਕੇ.), ਜਾਂ ਬਸ ਸਟਾਕਮੈਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੇਡਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਚਰਵਾਹੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਰਸ ਸ਼ਬਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਪਸ਼ੂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਭੇਡਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੁੱਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ।

## ਤਕਨੀਕ 
ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤੇ ਕਿਸਾਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਨਿਰਭਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਜੈਵਿਕ-ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਘੁੰਮਣ, ਬੀਜ ਦੀ ਬਚਤ, ਵਾਢੀ ਅਤੇ ਜਲਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਜਾਂ ਸਾਮੂਹਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨੀ ਵਜੋਂ ਲੇਬਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ "ਕਿਸਾਨੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ" ਨਾਲ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਖੇਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ 
ਕਿਸਾਨ ਜਿਆਦਾ ਤਰ ਸਥਾਨਕ, ਖੇਤਰੀ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਜਾਂ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਵਿਚ ਗਰਾਉਂਡ ਲਹਿਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਰੇਲ-ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿੱਤੇ
ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)

**ਐਮਰਜੈਂਸੀ** ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਾਸੀਆਂ ’ਤੇ 25 ਜੂਨ 1975 ਨੂੰ ਠੋਸੀ ਗਈ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਹੱਕ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ। ਅਪੀਲ ਤੇ ਦਲੀਲ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ’ਤੇ ਸੈਂਸਰ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਿਆ। ‘ਇਤਰਾਜ਼ਯੋਗ’ ਕੱਢੀਆਂ ਗਈਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਖਾਲੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਕੁਆਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਸਬੰਦੀਆਂ ਕੀਤੀ ਗਈਆ। 21 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਬਰ ਦੇ ਸਭ ਹੱਦ-ਬੰਨੇ ਟੁੱਟ ਗਏ। 23 ਮਾਰਚ 1977 ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦਾ ਭੋਗ ਪੈ ਗਿਆ। ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ।

## ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਅੰਤ
ਰਾਜ ਨਰਾਇਣ ਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਪਾਈ। 12 ਜੂਨ 1975 ਨੂੰ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜਸਟਿਸ ਜਗਮੋਹਨ ਲਾਲ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ’ਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਚੋਣ ਰੱਦ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ’ਤੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੋਣ ਲੜਨ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦਾ ਸੁਝਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਿਧਾਰਥ ਸ਼ੰਕਰ ਰੇਅ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਫਖਰੁੱਦੀਨ ਅਲੀ ਅਹਮਦ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ **ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ** ਦੀ ਧਾਰ 352(1)ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਚੰਮ ਦੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋਏ। ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗ ਗਈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਜੇਲ੍ਹ-ਭਰੋ ਅੰਦੋਲਨ ਚਲਾ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੀਂਦ ਹਰਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਰੋਹ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆ। 23 ਜਨਵਰੀ 1977 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਹੋ ਗਏ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਤੇ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਸਮੇਤ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੇਤਾ ਮੂਧੇ-ਮੂੰਹ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਵਾਂ ਵੀ ਸਾਥ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ‘ਵਫ਼ਾਦਾਰ’ ਨੇਤਾ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 542 ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਕੋਲ ਕੇਵਲ 153 ਸੀਟਾਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 92 ਦੱਖਣੀ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਨ। 295 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਂਗਰਸੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਏ।
## ਐਮਰਜੈਂਸੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ
*ਲੇਖਕ ਰਾਹੀ ਮਾਸੂਮ ਰਜ਼ਾ ਦਾ ਨਾਵਲ ਕਤਰਾ ਵੀ ਆਰਜੂ ਲਿਖਿਆ।
*ਸਲਮਾਨ ਰੁਸ਼ਦੀ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਨਾਵਲ '*ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦਾ ਬੱਚਾ* ਲਿਖਿਆ।
***ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸੱਭਿਅਤਾ** ਕਿਤਾਬ ਵੀ. ਐਸ. ਨਾਇਪਾਲ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲਿਖੀ।
***The Plunge** ਸੰਜੀਵ ਤਾਰੇ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
*ਐਮ. ਮੁਕੰਦਨ ਦਾ ਮਲਿਆਲਮ ਨਾਵਲ **Delhi Kadhakal** (ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ) .
*ਚਾਣਕਿਆ ਸੇਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ **ਬਰੂਟਸ, ਤੂਸੀਂ!**
*ਤੋਰਿਤ ਮਿਤਰਾ ਦਾ ਨਾਟਕ **ਵਸੰਸੀ ਜਿਰਮਣੀ** 
*ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਹਾਤਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ **ਕਿਸਾ ਕੁਰਸੀ ਕਾ**
*ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ **Yamagola**
*ਆਈ. ਐਸ .ਜੋਹਰ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ **ਨਸ਼ਬੰਦੀ** 
*ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇਅ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ **Hirak Rajar Deshe**
*2005 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫ਼ਿਲਮ **ਹਜ਼ਾਰੋਂ ਖ਼ਵਾਇਸ਼ੇ ਐਸੀ**
*ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੀ *ਆਂਧੀ*' (1975)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)
ਵਿਲੀਅਮ ਮੇਕਪੀਸ ਥੈਕਰੇ

**ਵਿਲੀਅਮ ਮੇਕਪੀਸ ਥੈਕਰੇ** (; 18 ਜੁਲਾਈ 1811 – 24 ਦਸੰਬਰ 1863) 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਅੰਗ ਰਚਨਾਵਾਂ ਖਾਸਕਰ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ *ਵੇਨਿਟੀ ਫ਼ੇਅਰ* ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਜੀਵਨੀ
ਵਿਲੀਅਮ ਮੇਕਪੀਸ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਉੱਪਰਾਂਤ 1817 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਚਾਰਟਰਹਾਉਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਪਰ ਇਹ ਸਕੂਲ ਉਸਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਸੀ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੈਮਬਰਿਜ ਵਿੱਚੋਂ ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਛੱਡਕੇ ਯੂਰਪ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਪਰਤ ਕੇ ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚਾਲੇ ਛੱਡਕੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੇ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਦੋਨੋਂ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਚਿਤਰਕਲਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਪੈਰਸ ਅਤੇ ਰੋਮ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਥੇ 1836 ਵਿੱਚ ਇਜਾਬੇਲਾ ਸ਼ਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਰਤਣ ਤੇ ਉਸਨੇ ਫਰੇਜਰਸ ਮੈਗਜੀਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਦ ਯਲੋਪਲਸ਼ ਪੇਪਰਸ (1837 - 8); ਕੈਥਰੀਨ (1840), ਦ ਗਰੇਟ ਹਾਗਰਟੀ ਡਾਇਮੰਡ (1841) ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਲਿੰਡਨ (1844) ਇਸ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ। ਪਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਪੰਜ ਨਾਮਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ; ਦ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਸਨਾਬਸ (1846 - 7), ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

ਵੈਨਿਟੀ ਫੇਅਰ (1847 - 8) ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਮੋੜ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਅਸਾਧਰਣ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਫੀਲਡਿੰਗ ਵਰਗੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿੰਦਾ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਸ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਅਗਲੇ ਨਾਵਲ ਪੇਂਡੇਨਿਸ (1848 - 50) ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਅੰਸ਼ ਆਤਮਕਥਾਤਮਕ ਹਨ। 1851 ਵਿੱਚ ਦ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਹਿਊਮਰਿਸਟਸ ਆਫ਼ ਦ ਏਟੀਨਥ ਸੇਂਚੁਰੀ ਅਤੇ 1856 ਵਿੱਚ ਫੋਰ ਜਾਰਜੇਜ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਵੱਡੇ ਸਫਲ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਮਵਾਰ 1852 ਅਤੇ 1856 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹੇਨਰੀ ਏਸਮੰਡ (1852), ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਦੀ ਸਿਖਰਲੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿ ਨਿਊਕੰਸ (1853) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ। ਦ ਵਰਜੀਨਿਅੰਸ (1857 - 9) ਏਸਮੰਡ ਦਾ ਹੀ ਉੱਤਰ - ਭਾਗ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਥੈਕਰੇ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। 1860 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਰਨਹਿਲ ਮੈਗਜੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਾਵੇਲ ਦ ਵਿਡੋਅਰ (1860) ਅਤੇ ਦ ਏਡਵੇਂਚਰਸ ਆਫ਼ ਫਿਲਿਪ (1861 - 2) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। ਦ ਰਾਉਂਡ ਅਵਾਉਂਟ ਪੇਪਰਸ (1860 - 3) ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਨਮੋਹਕ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੇ ਇਸ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨੇਮੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਅੰਤਮ ਨਾਵਲ ਡੇਨਿਸ ਡੂਬਲ ਉਸ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਦ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਰਾਮ ਨਾਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ

ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ **ਰਾਮ ਨਾਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ** (15 ਅਪਰੈਲ 1914 - 8 ਮਾਰਚ 2009) ਡੋਗਰੀ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਡੋਗਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਉਥਾਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਸਦਕਾ "ਡੋਗਰੀ ਦਾ ਪਿਤਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੋਗਰੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009
ਪਦਮਾ ਸਚਦੇਵ

**ਪਦਮਾ ਸਚਦੇਵ** (ਜਨਮ: 17 ਅਪਰੈਲ 1940) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਡੋਗਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿੱਤਰੀ ਹੈ।

ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। *ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਮੇਰੇ ਗੀਤ* ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 1971 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2001 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਸਾਲ 2007-08 ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 'ਕਬੀਰ ਸਨਮਾਨ' ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਪਦਮ ਸਚਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਪੁਰਮੰਡਲ, ਜੰਮੂ, ਵਿੱਚ 1940 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਦਵਾਨ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੈ ਦੇਵ ਬਦੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਦਮ ਸਚਦੇਵ ਨੇ 1966 ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡੋਗਰੀ ਕਵੀ ਵੇਦਪਾਲ ਦੀਪ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤਕ ਜੋੜੀ “ਸਿੰਘ ਬੰਧੂ” ਦੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਸਚਦੇਵਾ ਨੇ 1961 ਤੋਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ, ਜੰਮੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘੋਸ਼ਣਾਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਬੰਧੂ ਸੰਗੀਤਕ ਜੋੜੀ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਡਿਊਟੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ, ਮੁੰਬਈ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 

ਉਸ ਨੇ ਵੇਦ ਰਾਹੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਪ੍ਰੇਮ ਪਰਬਤ" ਦੀ 1973 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ 'ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਸਾ ਘਰ ਬਾਰ' ਦੇ ਬੋਲ ਲਿਖੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਜੈਦੇਵ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ 1978 ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ "ਆਂਖੀ ਦੇਖੀ" ਦੇ ਦੋ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਲਿਖੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਜੇਪੀ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੋਗਾਣਾ "ਸੋਨਾ ਰੇ, ਤੁਝੇ ਕੈਸੇ ਮਿਲੂ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ ਅਤੇ ਸੁਲੱਖਣ ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਯੋਗੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ 1979 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਸਹਿਸ* ਦੇ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਅਮੀਨ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਦਿੱਤਾ।ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ

## ਕੰਮ 
* ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਮੇਰੇ ਗੀਤ (1969)
* ਤਵੀ ਤੇ ਚਨਾਹਨ (ਦਰਿਆ ਤਵੀ ਅਤੇ ਚੇਨਾਬ, 1976),
* ਨਹੇਰੀਆਂ ਗਾਲੀਆਂ (ਡਾਰਕ ਲੈਂਸ, 1982),
* ਪੋਟਾ ਪੋਟਾ ਨਿੰਬਲ (ਫਿੰਗਰਟੀਫੁੱਲ ਕਲਾਉਡਲੈੱਸ ਸਕਾਈ, 1987),
* ਉੱਤਰ ਵਹਿਨੀ (1992)
* ਟੈਂਥੀਅਨ (1997)
* ਅਮਰਾਇ (ਹਿੰਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼)
* ਦੀਵਾਨਖਾਨਾ (ਇੰਟਰਵਿਊ)
* ਚਿਤ ਚੇਤੇ (ਯਾਦਾਂ)

## ਇਨਾਮ 
* *Dinu Bhai Pant Life Time Achievement Award*,2017 by D.B. Pant Memorial Trust, Jammu,J&K
* *Krutitava Smagra Samman*, 2015 by Bharatiya Bhasha Parishad, West Bengal 
* *Saraswati Samman* , 2015 for her autobiography "Chitt-Chete" in Dogri language
* *Padma Shri* Award. 2001
* *Sahitya Akademi Award* 1971
* *Kabir Samman* for poetry. 2007-08

## ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ 
* *Naushin*. Kitabghar, 1995.
* *Main Kahti Hun Ankhin Dekhi* (Travelogue). Bharatiya Gyanpith, 1995.
* **Bhatko nahin Dhananjay*. Bharatiya Gyanpith, 1999. .
* *Amrai*. Rajkamal Prakashan, 2000. .
* *Jammu Jo Kabhi Sahara Tha* (Novel). Bharatiya Jnanapith, 2003. .
**Phira kyā huā?*, with Jnaneśvara, and Partha Senagupta. National Book Trust, 2007. .

**Translations**

* *Where Has My Gulla Gone (Anthology)*. Prabhat Prakashan, 2009. .
* *A Drop in the Ocean: An Autobiography*. tr. by Uma Vasudev, Jyotsna Singh. National Book Trust, India, 2011. .

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਆਧੁਨਿਕ ਡੋਗਰੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਮਾਂ: ਪਦਮਾ ਸਚਦੇਵ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੋਗਰੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਏਕਟੀ ਨਦਿਰ ਨਾਮ

***ਏਕਟੀ ਨਦਿਰ ਨਾਮ *** (ਇੱਕ ਨਦੀ ਦਾ ਨਾਮ) ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ ਰਿਤਵਿਕ ਘਟਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਕਾਲੀ ਮਾਤਾ ਮੰਦਰ, ਪਟਿਆਲਾ

**ਕਾਲੀ ਮਾਤਾ ਮੰਦਰ** ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਲ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (1900-1938) ਦੁਆਰਾ 1936 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਲਈ ਕਾਲੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਛੇ ਫੁਟ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋਤ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ
ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼

***ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼*** (***The New York Times ***) ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਨਾਮੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਾਠਕ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1851 ਵਿੱਚ ਹੈਨਰੀ ਜਾਰਵਿਸ ਰੇਮੰਡ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਜੋਨਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰੇਮੰਡ, ਜੋਨਸ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ 132 ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ "ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਅਖਬਾਰ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 18ਵੇਂ ਅਤੇ ਯੂ.ਐੱਸ. ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਛਪਣ ਵਾਲੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਟਿਮ ਕੁਕ

**ਟਿਮੋਥੀ ਡੋਨਾਲਡ "ਟਿਮ" ਕੁਕ** (ਜਨਮ: 1 ਨਵੰਬਰ 1960) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਏੱਪਲ ਇੰਕ ਦੇ ਸੀਈਓ ਹਨ। 2012 ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਮਰੀਕੀ $378 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਕੁਲ ਤਨਖਾਹ ਪੈਕੇਜ ਕੁਕ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਤਨਖਾਹ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀਈਓ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ

**ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 14 ਮਾਰਚ 1961) ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਰਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼ਾਰਲਟਟਾਊਨ

**ਸ਼ਾਰਲਟਟਾਊਨ**  ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਵੀਨਜ਼ ਕਾਊਂਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਰਾਣੀ ਮੈਕਲਨਬਰਗ-ਸ਼ਟੱਰਲਿਟਸ ਦੀ ਸ਼ਾਰਲਟ ਪਿੱਛੋਂ ਪਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰਿਜਾਇਨਾ

**ਰਿਜਾਇਨਾ** () ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸੂਬੇ ਸਸਕਾਚਵਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਬੇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸਸਕਾਚਵਾਨ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰਿਜਾਇਨਾ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਹੱਥ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਨਵਾਂ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ

**ਨਵਾਂ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ** (), ਜਿਹਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ **ਬਰਿਕਸ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ** ਜਾਂ **ਬਰਿਕਸ ਬੈਂਕ** ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਬਰਿਕਸ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਰੂਸ, ਭਾਰਤ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ) ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਹੈ ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਾਲੀ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਪੰਜ ਉੱਭਰ ਰਹੀਆਂ ਮਾਰਕੀਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਧੇਰੇ ਮਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਕ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਸ਼ੰਘਾਈ, ਚੀਨ ਵਿਖੇ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।

= ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ =
* ਬਰਿਕਸ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਬਰਿਕਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ $200 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਵੰਗਾਰ ਪਾਈ - ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਅਮਰੀਕਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਅਲਰਜੀ

**ਅਲਰਜੀ** ਰੋਗ-ਰੋਧਕ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਤਿ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਰੋਗ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਖ਼ਾਜ, ਵਹਿੰਦਾ ਨੱਕ, ਚੰਬਲ, ਛਪਾਕੀ ਜਾਂ ਦਮਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦਮੇ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਲਰਜੀ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਲਰਜੀ ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਵਸਤਾਂ, ਵਾਤਾਵਰਨ, ਭਰਿੰਡਾਂ ਜਾਂ ਮਧੂਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਡੰਗਣ ਨਾਲ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ, ਪਟਿਆਲਾ

**ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ** (ਸ਼ੀਸਿਆਂ ਦਾ ਮਹਿਲ) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਪੈਲਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਸ ਪੈਲਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 1847 ਈ. ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਪੈਲਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਝੀਲ ਹੈ ਜਿਸ ਉਪਰ ਇੱਕ ਝੂਲਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਲਛਮਣ ਝੂਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਚਲਾਏ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਸਿਕੇ ਇਥੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਪਏ ਹਨ। ਐਥੋ ਤੱਕ ਕਿ ਇਥੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਸਿੱਕੇ ਵੀ ਪਏ ਹਨ ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਐਥੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਗਾਇਬ ਹਨ। ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਪੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਬਕਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰੀਬ 29,700 ਸਿੱਕੇ ਪਏ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 867 ਰਿਆਸਤਾਂ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਦੇ ਆਪੋਂ ਆਪਣੇ ਸਿੱਕੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ
ਆਮੇਰ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ

**ਆਮੇਰ ਦਾ ਕਿਲਾ** ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਆਮੇਰ ਵਿੱਚ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 11 ਕਿਮੀ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਆਮੇਰ ਕਿਲੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਰਾਜਾ ਮਾਨ ਸਿੰਘ - ਪਹਿਲਾ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਆਮੇਰ ਦੁਰਗ ਹਿੰਦੂ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਲਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਾਚੀਰ, ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਰਪਿਲਾਕਾਰ ਰਸਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਮਾਵਠਾ ਝੀਲ ਦੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਹੈ।

 
ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਸਦੀ ਚਾਰ ਦੀਵਾਰੀ ਅੰਦਰਲੀ ਬਣਤਰ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਬਣੇ ਦੀਵਾਨੇ-ਏ-ਖ਼ਾਸ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨੇ-ਏ-ਆਮ ਹਨ। ਦੀਵਾਨੇ-ਏ-ਆਮ ਆਮ ਜਨਤਾ ਲਈ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨੇ-ਏ-ਖ਼ਾਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਿਜੀ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੀਵਾਨੇ-ਏ-ਖ਼ਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਸੁਖ ਨਿਵਾਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਥੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਝਰਨੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਆਮੇਰ ਮਹਿਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਪੂਤ ਮਹਾਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਰਵਾਜੇ ਕੋਲ ਮਾਂ ਸ਼ਿਲਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਹੈ।

ਆਮੇਰ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਜੈਗੜ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਰਵਾਲੀ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਟਿੱਲੇ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਲੱਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇੱਕ ਸਰਚਨਾ ਵਾਲੀ ਦਿੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੋਹੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਜਦੀਕ ਹੋਣ ਕਰਨ ਦਿਖਾਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਹਨ। ਆਮੇਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਜੈਗੜ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸਰੁੰਗ ਰਹੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਸਰੁੰਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਮੇਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਜੈਗੜ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਣਾ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕੇ ਆਮੇਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿਆਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ।

ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਸਵਾਹਾਂ (ਮੋਰੀਯਾ) ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਆਮੇਰ ਸੀ। ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਜੈ ਮੰਦਿਰ, ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ, ਸੁੱਖ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਪੋਲ ਦਿੱਲ ਖਿਚਵੀਆ ਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਆਮੇਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਧੀਆ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

### ਗੈਲਰੀ

File:Amer fort view during the night lighting.JPG|Amer fort view during the night lighting
File:R38567157430 Amber Fort overlooking Maotha lake.jpg|Amer Fort overlooking Maota Lake
File:Amber Fort - Tunnel.jpg|Tunnel connecting Amer Fort and Jaigarh Fort
File:Amber Fort Diwan-i-Aam 20080213-7.jpg|Double collanade of Diwan-i-Aam
File:Amber Fort-Jaipur-India0007.JPG| 27 offices within the Amer Fort
File:Ceiling painting Amber Fort.jpg|Ceiling painting Amber Fort
File:Mirror Palace details Amber Fort.jpg|Mirror Palace details Amber Fort
File:Side Panel Ganesh Pol Amber Fort.jpg|Side Panel Ganesh Pol Amber Fort
File:Second floor view Fourth Courtyard Amber Fort.jpg|Second floor view Fourth Courtyard Amber Fort
File:Amber Fort Second Courtyard Mirror Palace view.jpg|Second Courtyard Mirror Palace Amber Fort
File:Amber Fort-1.jpg|View of dome Amber Fort
File:Amber fort jaipur.jpg|panorama of the courtyard
File:Maota_Lake_View_Amer_fort.jpg|Maota Lake view
File:AMER FORT.jpg|Amer Fort
File:8360 1089558077769738 2230053188479349682 n.jpg|Amer Fort view 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕਿਲੇ
ਟੁਨੀਸ਼ੀਆਈ ਇਨਕਲਾਬ

**ਟੁਨੀਸ਼ੀਆਈ ਇਨਕਲਾਬ** ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਜੈਸਮੀਨ ਇਨਕ਼ਲਾਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਨਤਾ ਦੁਆਰਾ ਟੁਨੀਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੀਬਰ ਪਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ। ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ 18 ਦਸੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬੇਨ ਅਲੀ ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟਣ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ

**ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ** ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ ਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿਆਕਰਨ, ਤਰਜਮਾ, ਦੁਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਖਣਾ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਸ਼ਾਕਾਰ ਉਹ ਮਾਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼, ਸੂਚੀਆਂ, ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਸਾਗਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਦਾ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਬਹੁਭਾਸ਼ੀ ਲੋਕ ਇਕ-ਮਿਕ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਮੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੰਗ ਹੈ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੀ, ਚੀਨੀ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ। ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਣ ਵਾਲੀਆਂ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀਆਂ (ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ਾਂ) ਵਾਸਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਸ਼ਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਲੋੜ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਗਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ਸਗੋਂ ਤਰਜਮਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਮਾਹਿਰ ਹੋਣ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਗੁਣ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਕੋਸਕਾਰੀ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕੋਸ਼ ਡਾ. ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ 1854 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ

**ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ** ਧਰਤੀ ਤੋਂ 3,50,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਪਰ ਚੰਦ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸੇਧ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰਹਿਣ ਪੂਰਣ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਅੰਸ਼ਿਕ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਕੋਣੀ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸੂਰਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਪੂਰਣ ਗ੍ਰਹਿਣ, ਜੇ ਸੂਰਜ ਅੰਸ਼ਿਕ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਅੰਸ਼ਿਕ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਜੇ ਚੰਦ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਕੋਣੀ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ। ਪੂਰਣ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਚੰਦ ਕਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਦਾ ਚਾਨਣ-ਘੇਰਾ ਚਿੱਟੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਝਾਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਚੰਦ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਘੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਣਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਲੀ ਦੇ ਮਣਕੇ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੀਰੇ ਦੀ ਮੁੰਦਰੀ ਵਾਂਗ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਾਨਣ-ਘੇਰੇ ਦੇ ਥੱਲੇ ਗੁਲਾਬੀ ਤੇ ਜਾਮਣੀ ਰੰਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਨੂੰ ਬੇਲੀ ਦੇ ਮਣਕੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਬੇਲੀ ਨੇ 1836 ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ
4 ਜੁਲਾਈ

**4 ਜੁਲਾਈ** ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 185ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 186ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 180 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ। 
## ਵਾਕਿਆ 
* 1712 &ndash; ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਵਲੋਂ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਕੇ 9 ਗੋਰੇ ਮਾਰਨ ਮਗਰੋਂ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 12 ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿਤਾ।
* 1776 &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਂਟੀਨੈਂਟਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਾਹਨ ਹੈਨਕੌਕ ਨੇ ਥਾਮਸ ਜੈਫ਼ਰਸਨ ਵਲੋਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ‘ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਐਲਾਨ-ਨਾਮੇ’ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਹੁਣ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦਿਨ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* 1855 &ndash; ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਮਰੀਕਨ ਕਵੀ ਵਾਲਟ ਵਿਟਮੈਨ ਨੇ ਅਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਅਪਣੇ ਖ਼ਰਚ ‘ਤੇ ਛਾਪੀ।
* 1884 &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ‘ਝੋਟਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ’ ਦੀ ਖੇਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
* 1946 &ndash; 400 ਸਾਲ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਮਗਰੋਂ ਫ਼ਿਲਪਾਈਨਜ਼ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ।
* 1955 &ndash; 3 ਅਤੇ 4 ਜੁਲਾਈ ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੇਰਾ ਪਾ ਕੇ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ।
* 1960 &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਫ਼ਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ ‘ਚ ਅਪਣਾ 50 ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਰੀਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ।
* 1965 &ndash; ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਨਲਵਾ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਨੇ ‘ਆਤਮ ਨਿਰਣੈ’ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਮਤੇ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ‘ਆਤਮ ਨਿਰਣੇ’ ਦੇ ਮਤੇ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਮਤੇ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਸਨ: “ਇਹ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚਾਰਾਂ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ‘ਤੇ ਪੁੱਜੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਅਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰੀਪਬਲਿਕ ਅੰਦਰ ਆਪੂੰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ (ਆਤਮ ਨਿਰਣੈ) ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਬਦਲ ਨਹੀਂ।”
* 1997&ndash; ਨਾਸਾ ਦਾ ਮੰਗਲ ਮਿਸ਼ਨ ਸੌਜਰਨਰ (ਰੋਵਰ) ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।
* 2009 &ndash; ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ 7 ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਕਾਮਯਾਬ ਤਜਰਬਾ ਕੀਤਾ।
* 2009 &ndash; ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ‘ਸਟੈਚੂ ਆਫ਼ ਲਿਬਰਟੀ’ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਦੋਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।
* 2014 &ndash; ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਮੱਘ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਟੀ.ਵੀ. ਕਨੇਡਾ 4 ਜੁਲਾਈ 2014 ਦੇ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 24 ਸਾਲ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਸੀ।

## ਜਨਮ
* 1807 &ndash; ਇਤਾਲਵੀ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਜੂਜ਼ੈੱਪੇ ਗਾਰੀਬਾਲਦੀ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1897 &ndash; ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1898 &ndash; ਲੇਬਰ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰੀ ਲਾਲ ਨੰਦਾ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1899 &ndash; ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਔਸਟਿਨ ਵੈਰਨ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1904 &ndash; ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ  ਨੈਥੇਨੀਏਲ ਹਥਾਰਨ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1945 &ndash; ਗੀਤ ‘ਨੈਣ ਪ੍ਰੀਤੋ ਦੇ, ਬਹਿਜਾ ਬਹਿਜਾ ਕਰਦੇ ਵਾਲਾ ਗਾਇਕ ਰਮੇਸ਼ ਰੰਗੀਲਾ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1959 &ndash; ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਟੀਵੀ ਕਲਾਕਾਰ ਨੀਨਾ ਗੁਪਤਾ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1964 &ndash; ਅਲਬਾਨਿਆਈ ਰਾਜਨੇਤਾ, ਕਲਾਕਾਰ ਏਡੀ ਰਾਮਾ ਦਾ ਜਨਮ।

## ਦਿਹਾਂਤ
]]
* 1826 &ndash; ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਿਤਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਥਾਮਸ ਜੈਫ਼ਰਸਨ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1826 &ndash; ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਨ ਐਡਮਜ਼ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1831 &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੇਮਜ਼ ਮੋਨਰੋ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1902 &ndash; ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1934 &ndash; ਪੋਲਿਸ਼-ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੈਰੀ ਕਿਊਰੀ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1938 &ndash; ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰਨ  ਸੁਜ਼ਾਨ ਲਾਂਗਲੇਨ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1963&ndash; ਭਾਰਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਦਾ ਡੀਜਾਇਨ ਕਰਤਾ, ਅਜਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਪਿੰਗਲੀ ਵੇਂਕੈਇਆ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ। (ਜਨਮ 1876)
* 2016 &ndash; ਭਾਰਤੀ ਅਮਨ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 2016 &ndash; ਇਰਾਨੀ ਫਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅੱਬਾਸ ਕਿਆਰੋਸਤਾਮੀ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੁਲਾਈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਮਿਨਰਵਾ

**ਮਿਨਰਵਾ** ਜਾਂ **ਮੀਨਰਵਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Minerva, ਲਾਤੀਨੀ: Minerva ਮਿਨਰਵਾ) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮਨ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਬੁੱਧੀ, ਸੰਗੀਤ, ਚਿਕਿਤਸਾ, ਕਵਿਤਾ, ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਦੀ ਦੇਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਮਤੁਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਧਰਮ ਦੀ ਦੇਵੀ ਸੀ ਅਥੀਨਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਮਨ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾਤਾ

**ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾਤਾ** (15 ਜੁਲਾਈ, 1910 - 15 ਜਨਵਰੀ, 2004) ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਲਿਖਤਾਂ
### ਸਫਰਨਾਮਾ
*ਮੇਰੀ ਪਰਬਤ ਯਾਤਰਾ (1963)
*ਸੈਲਾਨੀ (1967)
*ਸੈਲਾਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ (1978)
*ਸੈਲਾਨੀ ਦੀ ਦੇਸ ਯਾਤਰਾ (1983)
*ਬਿਖੜੇ ਪੈਂਡੇ (1988,1992) 
*ਛੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯਾਤਰਾ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਯਾਤਰਾ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਯਾਤਰਾ, ਮਾਲਦੀਪ ਯਾਤਰਾ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ, ਸਰਹਾਨ ਤੋਂ ਸਾਂਗਲਾ ਵਾਦੀ-ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ), 
*ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ (2000) 
*ਦੇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ ਯਾਤਰਾ (1982)
### ਜੀਵਨੀਆਂ
*ਪਰਵਾਨੇ (1942)
*ਵਤਨ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ (1942)
*ਸ਼ਹੀਦ ਦੇਵੀ (1944)
*ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ (1944)
*ਇਨਕਲਾਬੀ ਯੋਧਾ (1945)
*ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ (1946)
*1942 ਦੇ ਬਾਗੀ ਇਨਕਲਾਬੀ 
* ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ (1949)
*ਦੇਸ਼ ਭਗਤ (1957)
*ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ (1965)
*ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ (1975)
*ਮਹਾਬਲੀ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ (1986)
*ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ (1993, ਸਵੈਜੀਵਨੀ)
*ਇਤਿਹਾਸ: ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਖੂਨੀ ਪੱਤਰੇ (1946)
*ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ (1969)
### ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ
*ਸ਼ਕਰਪਾਰੇ (1958)
*ਜੱਗਾ ਬੋਲਿਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ (1958)
*ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨੀ (1965)
*ਪਹਾੜੀ ਯਾਤਰਾ (1966)
*ਜੱਗੇ ਦੀ ਪ੍ਰਦੇਸ ਯਾਤਰਾ (1968)
*ਬੀਰ ਬਹਾਦਰ ਜੱਗੇ ਦੀ ਵਾਰਤਾ (1968)
*ਜੱਗਾ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ (1968)
*ਜੱਗਾ ਬੌਣਿਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ (1968)
*ਜੱਗਾ ਮੇਂਗਿਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ (1968)
*ਜੱਗੇ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ (1968)
* ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ (1969)
*ਦੋ ਇੰਜਣਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ (1969)
*ਟੈਲੀਫੋਨ ਤੇ ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਕਹਾਣੀ (1969)
*ਮੋਟਰ ਗੱਡੀ ਤੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ (1969)
*ਪੈਟਰੋਲ ਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ (1969)
*ਕੱਪੜਾ ਉਦਯੋਗ (1970)
*ਕਾਗਜ਼ ਉਦਯੋਗ ਤੇ ਵਾਹੀ ਖੇਤੀ (1972)
*ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸੈਰ (1990)
*ਬੰਬਈ ਦੀ ਸੈਰ (1991)
*ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਸੈਰ (1993)
*ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ (1994)
*ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ (1994)
### ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ
*ਅਪਰੈਲ ਫੂਲ (1951)
*ਅਕਬਰ-ਬੀਰਬਲ ਹਾਸ ਵਿਨੋਦ (1955)
*ਆਪ ਬੀਤੀਆਂ (1957)
*ਦੁਰਗਤੀਆਂ (1958)
*ਆਕਾਸ਼ਬਾਣੀ (1959)
*ਜ਼ਿੰਦਾ ਸ਼ਹੀਦ (1960)
*ਨਵਾਂ ਰੇਡੀਓ (1962)
*ਮਿੱਠੀਆਂ ਟਕੋਰਾਂ (1965)
*ਲੂਣ ਦਾ ਪਹਾੜ (1974)
*ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ (1983)
*ਅਠਖੇਲੀਆਂ (1986)
*ਆਪਹੁਦਰੀਆਂ (1993)
*ਚੋਣਵੇਂ ਵਿਅੰਗ (1994)
*ਬੇਪ੍ਰਵਾਹੀਆਂ (1997)
*ਬਾਤਾਂ ਰਮਤੇ ਦੀਆਂ (2002)
### ਸੰਪਾਦਨ
*ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ (1978)
*ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ- ਕਲਾ ਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ (1978)
*ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੀਲ ਪੱਥਰ (1988)
### ਅਨੁਵਾਦ
*ਮਾਂਗਵੇਂ ਖੰਭ (1941)
*ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ (1943)
* ਧਰਤੀ ਲਾਲੋ ਲਾਲ (1944)
* ਲੱਛਮੀ (1954)
*ਦੇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤ ਕਹਾਣੀਆਂ (1956)
*ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੀਤ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ (1958)
* ਲੰਡਨ ਬੀ. ਜਾਨਸਨ (1965)
*ਮਨੁੱਖ ਕਿ ਦੇਵਤਾ (1968)
*ਭੁੱਖੜ ਵੱਛੀ ਗਲਾਬੋ (1993)
### ਫੁਟਕਲ
*ਨਰੋਆ ਜੀਵਨ (1946)
*ਵਰਤਮਾਨ ਚਿੱਠੀ ਪੱਤਰ (1949)
*ਇਸਤਰੀ ਸਿੱਖਿਆ (1952)
*ਸੁਹਾਗ ਸਿੱਖਿਆ (1954)
*ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਣ ਤੇ ਲਿਖਤ ਰਚਨਾ (1956)
### ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕਾਂ
*ਗ੍ਰੇਟ ਸਿੱਖ ਮਾਰਟਾਇਰਜ਼ (Great Sikh Martyrs) (1999)
*ਦ ਸਿੱਖ ਐਂਪਾਇਰ (The Sikh Empire) (1986)
*ਟ੍ਰੈਜਿਕ ਟੇਲ ਆਫ਼ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ (Tragic Tale of Maharaja Duleep Singh) (2000)
*ਦ ਸੇਂਟ ਸੋਲਜਰ-ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ (The Saint Solider-Guru Gobind Singh) (2004) 
### ਹਿੰਦੀ ਪੁਸਤਕਾਂ
*ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ (1969)
* ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ (1969)
*ਨਮਕ ਕਾ ਪਹਾੜ (1970)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਉੱਤਰੀ ਖ਼ੁਰਾਸਾਨ ਸੂਬਾ

**ਉੱਤਰੀ ਖ਼ੁਰਾਸਾਨ ਸੂਬਾ** (, *ਉਸਤਾਨ-ਏ ਖ਼ੁਰਾਸਾਨ-ਏ ਸ਼ੁਮਾਲੀ* ਅਤੇ ਕੁਰਦੀ: ਖ਼ੁਰਾਸਾਨੀ ਕੁਰਦੀ) ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਜਨੁਰਦ ਵਿਖੇ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ ਇਹਨੂੰ ਖੇਤਰ 5 ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨ

**ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨ** ਜਾਂ **ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ** ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਅਲਬੁਰਜ਼ ਸੂਬਾ

**ਅਲਬੁਰਜ਼ ਸੂਬਾ** (, *ਉਸਤਾਨ-ਏ ਅਲਬੁਰਜ਼*) ਇਰਾਨ ਦੇ 31 ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੀਹਦਾ ਕੇਂਦਰ ਕਰਜ ਵਿਖੇ ਹੈ।

ਅਲਬੁਰਜ਼ ਸੂਬਾ ਪਹਿਲੋਂ ਦੇ ਤਹਿਰਾਨ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਦੋ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਸ ਵੰਡ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਨੇ 23 ਜੂਨ, 2010 ਵਿੱਚ ਕਬੂਲ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨੂੰ ਇਰਾਨ ਦੇ 31ਵੇਂ ਸੂਬੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਬੁਸ਼ਹਿਰ ਸੂਬਾ

**ਬੁਸ਼ਹਿਰ ਸੂਬਾ** (, *ਉਸਤਾਨ-ਏ ਬੁਸ਼ਹਿਰ*) ਇਰਾਨ ਦੇ 31 ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸ ਖਾੜੀ ਉੱਤੇ ਲੰਮੇ ਤੱਟ ਨਾਲ਼ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬੰਦਰ-ਏ-ਬੁਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਪੂਰਬੀ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਸੂਬਾ

**ਪੂਰਬੀ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਸੂਬਾ** (, *ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ-ਏ ਸ਼ਰਕੀ*: ) ਇਰਾਨ ਦੇ 31 ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਇਰਾਨੀ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਅਰਮੀਨੀਆ, ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਗਣਰਾਜ, ਅਰਬਦੀਲ ਸੂਬੇ, ਪੱਛਮੀ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਜ਼ਨਜਾਨ ਸੂਬੇ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤਬਰੀਜ਼ ਵਿਖੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਰਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ 3 ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ

ਪ੍ਰੋ. **ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ** (1937 - 15 ਫਰਵਰੀ 2010) ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ "ਇਲਾਹੀ ਨਦਰ ਦੇ ਪੈਂਡੇ " (ਜਿਲਦ 1-4) ਵੱਡ ਅਕਾਰੀ ਮਹਾਕਾਵਿ ਦਿੱਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ "ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖਾਲਸਾ " ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ "ਝਨਾਂ ਦੀ ਰਾਤ" ਸੱਤ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ ਦਾ 1937 ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਚੱਕ 233, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੁਢੱਲੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਪਿੰਡ ਰੋਡੀ ਮੁਹੰਮਦ ਪੁਰਾ, ਚੱਕ ਨੰ. 24 ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂਵਾਲਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ  ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਮਰਾਝ, ਜ਼ਿਲਾ ਸੰਗਰੂਰ ਆ ਗਏ।  ਧੂਰੀ ਮਾਲਵਾ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਮਹਿਬੂਬ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ 1950 ਵਿੱਚ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਝੂੰਦਾਂ ਪਿੰਡ ਜ਼ਮੀਨ ਅਲਾਟ ਹੋਈ। ਉਸਨੇਨੇ ਅੱਠਵੀਂ ਤੇ ਦਸਵੀਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਲਈ। ਫਿਰ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ (ਬਰਨਾਲਾ), ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਫਾਜ਼ਲੀ ਅਤੇ ਧਰਮਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬੀਬੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬੀਏ ਪਰਾਈਵੇਟ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਿਜ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ ਐਮਏ ਕੀਤੀ। ਮਗਰੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਐਮਏ ਵੀ ਕੀਤੀ। 
## ਲਿਖਤਾਂ
**ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖ਼ਾਲਸਾ*
**ਝਨਾਂ ਦੀ ਰਾਤ* (ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ) 
**ਇਲਾਹੀ ਨਦਰਿ ਦੇ ਪੈਂਡੇ*
## ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ

ਇਸ ਰੋਹੀ ਚੋਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਨੇ
ਮੌਤ ਮਿਰੀ ਦੀਆਂ ਵਾਜਾਂ
ਦੂਰ ਨਗਾਰੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੇ
ਗੂੰਜਣ ਸੁਣ ਫ਼ਰਿਆਦਾਂ।
ਕੱਚੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬੂਹਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ
ਰੋਂਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਆਈਆਂ
ਕਣਕਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਕਿਉਂ
ਦਰਦ ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਆਈਆਂ?
ਸਾਡੇ ਵੱਡੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਨੇ
ਮਿਰਗਾਂ ਨਾਲ ਯਰਾਨੇ
ਮਾਵਾਂ ਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡ ਕੇ
ਵਸਨਾ ਦੇਸ ਬਿਗਾਨੇ।
‘ਮਾਏ ਕਣੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਨਿੱਕੀ
ਨੈਣ ਨਿਮਾਣੇ ਦੋਏ`
ਮਾਂ ਦੇ ਤਰਸ ਦੇ ਖੰਭ ਨਿਤਾਣੇ
ਦੇਖ ਬੱਚੜੇ ਰੋਏ।
ਸੂਰਜ ਪਰਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਲਾਏ
ਜਦ ਪਰਦੇਸੋਂ ਚੱਲੀ
ਵਤਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰੌਲੇ ਮਚੇ
ਕੂੰਜ ਨਿਮਾਣੀ ਕੱਲੀ। (ਸਫਾ ੨੦ ‘ਵਣ ਵੈਰਾਗ`)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਯਜ਼ਦ ਸੂਬਾ

**ਯਜ਼ਦ ਸੂਬਾ** (, *ਉਸਤਾਨ-ਏ ਯਜ਼ਦ*) ਇਰਾਨ ਦੇ 31 ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੇਂਦਰ ਯਜ਼ਦ ਵਿਖੇ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ ਇਹਨੂੰ ਖੇਤਰ 5 ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਧਰਮਵੀਰ ਗਾਂਧੀ

**ਧਰਮਵੀਰ ਗਾਂਧੀ** (ਜਨਮ 1 ਜੂਨ 1951) ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਤੇ ਟਿਕਟ ਤੇ 2014 'ਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ ਤੇ 2024 'ਚ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਲੜ ਕੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਹੜੇ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪਹਿਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ਼ ਚੱਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ।

2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਧਰਮਵੀਰ ਗਾਂਧੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਹ 2023 'ਚ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ 'ਭਾਰਤ ਜੋੜੋ ਯਾਤਰਾ' ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਰਹੇ। ਗਾਂਧੀ ਵੱਲੋਂ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਲੋਕਤੰਤਰ,ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। 2024 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਅਸਧਾਰਨ ਚੋਣਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ 'ਚ ਲੋਕਪੱਖੀ-ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ-ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਨ, ਉਹਨਾ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਡਾ ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਪ੍ਰਨੀਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਸਖਤ ਟੱਕਰ ਦੇ ਕੇ 2024 ਦੀ ਪਟਿਆਲਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਡਾ ਧਰਮਵੀਰ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੋਪੜ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੂਰਪੁਰ ਬੇਦੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਗਾਂਧੀ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੁੜਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਧਰਮੀਵਰ ਬੁੱਲਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਧਰਮਵੀਰ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਮਵੀਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਕਬੀਰ ਦੇ ਨਾਮ ਜੋੜੇ। 

ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮਵੀਰ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਬੁੱਲਾ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਰੁਚੀ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 'ਗਾਂਧੀ' ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੁੱਲਾ ਦੀ ਥਾਂ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ।

## ਪੰਜਾਬ ਫਰੰਟ
ਉਸ ਦੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, 1975 ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,

ਧਰਮਵੀਰ ਗਾਂਧੀ 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਕੇ ਸਰਗਰਮ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ, 2013 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਲਈ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ 'ਆਪ' ਦੀ ਟਿਕਟ ਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੇ। ਉਸ ਤੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲਰ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਨੇ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਰਸੂਲਪੁਰ ਸੈਦਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗਾਂਧੀ ਨੇ 20,942 ਵੋਟ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਦ ਪਰਨੀਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।ਉਸਨੇ 2016 ਵਿੱਚ 'ਆਪ' ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। 2019 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਪੰਜਾਬ ਫਰੰਟ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਉਹ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2024–2029
ਮਰਕਜ਼ੀ ਸੂਬਾ

**ਮਰਕਜ਼ੀ ਸੂਬਾ** (, *ਉਸਤਾਨ-ਏ ਮਰਕਜ਼ੀ*), ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਲੇ 'ਚ ਇਰਾਕ-ਏ ਆਜਮ ਅਤੇ ਫੇਰ ਅਰਾਕ ਆਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ- ਇਰਾਨ ਦੇ 31 ਸੂਬਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। *ਮਰਕਜ਼ੀ* ਲਫ਼ਜ਼ ਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ 'ਚ ਮਤਲਬ *ਕੇਂਦਰੀ* ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ ਇਹਨੂੰ ਖੇਤਰ 4 ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਫ਼ਾਰਸ ਸੂਬਾ

**ਫ਼ਾਰਸ ਸੂਬਾ** ( ), ਇਰਾਨ ਦੇ 31 ਸੂਬਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਖੇਤਰ 2 ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਿਰਾਜ਼ ਵਿਖੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਨੁੱਖੀ ਦੰਦ

**ਮਨੁੱਖੀ ਦੰਦ** ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਅੰਗ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ 32 ਦੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੰਦ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਤੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ, ਤੋੜਦੇ, ਪਾੜਦੇ, ਚਬਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਚਿੱਥਦੇ ਹਨ। ਅੱਠ-ਅੱਠ ਦੰਦ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਕਟਦੇ ਤੇ ਚਬਾਉਂਦੇ, ਚਾਰ ਦੰਦ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਪਾੜਦੇ ਜਾਂ ਤੋੜਦੇ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਦੰਦ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਚਿਥਦੇ ਜਾਂ ਚਬਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੂੰਹ ਦੇ ਜਬਾੜਿਆਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ, ਮਸੂੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮਸੂੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੰਦ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਉਪਰ ਸੀਮੈਂਟ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਪਦਾਰਥ ਦੰਦ ਨੂੰ ਜਬਾੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਚਮੇੜੀ ਰਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫਲੋਰਾਈਡ ਤੇ ਫ਼ਾਸਫ਼ੋਰਸ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੀਭ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਦੰਦਾਂ ਹੇਠ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਖਾਣਾ, ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਆਦਿ ਮਨੁੱਖੀ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਦੁੱਧ ਦੇ ਦੰਦ
ਬੱਚਾ ਅੱਠਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਕੋਈ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਦੰਦੀ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਇਹ ਦੰਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਦੰਦੀ ਬਣਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਪੱਕੀ ਦੰਦੀ ਜੋ ਅੱਠਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਸੂੜੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਸੂੜੇ ਅੰਦਰ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਬਨਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੰਦ ਮਰਨ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬੀ ਸਾਬਤ ਸਬੂਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਦੰਦ ਸਿਰਫ 20 ਹੁੰਦੇ ਹਨ 10 ਉੱਪਰਲੇ ਜਬਾੜੇ ਦੇ ਤੇ 10 ਹੇਠਲੇ ਜਬਾੜੇ ਦੇ।
## ਨੋਜਵਾਨ ਦੇ ਦੰਦ
ਪੱਕੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 32 ਹੁੰਦੀ ਹੈ: 16 ਉੱਪਰ ਤੇ 16 ਹੇਠਾਂ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਦੰਦ ਬਣ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੰਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਜਾਂ ਵਿਘਨ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਦੰਦ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ
ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਕੰਵਰ

**ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਕੰਵਰ** ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ ਸਨ

**ਜਾਣ - ਪਹਿਚਾਣ**
 ਡਾ. ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਕੰਵਰ ( 1931-29 ਅਗਸਤ 1994 ) ਡਾ . ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਕੰਵਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ , ਜਿਹੜੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕਤਾ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹੇ ਹਨ । ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦ , ਅਮਰੀਕੀ ਨਵ - ਲੋਚਨਾ ਤੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ - ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਰੁਝਾਣਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ - ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਨਵੇਕਲੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਪਹੁੰਚ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਵੀ ਕੀਤਾ । ਡਾ . ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਚਿੰਤਨ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਰੂਪਵਾਦ ਤੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਦੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਵਿਚਰਦਾ ਰਿਹਾ , ਉਥੇ ਡਾ ਕਵਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਉਪਰ ਵਾਪਰੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਅਰਥਾਤ ਡਾ . ਕੰਵਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਰੂਪਵਾਦ , ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਉੱਤਰ - ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਅਤੇ ਚਿਹਨ - ਵਿਗਿਆਨ ਤਕ ਫੈਲਾਇਆ ਹੈ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ 

**ਰਚਨਾਵਾਂ**

ਡਾ . ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮੀਖਿਆ ਖੇਤਰ . ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮੀਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਬਦਲਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ( 1975 ) ,
 ਮਾਨ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ( 1976 )
, ਪਾਠ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ( 1985 ) ਸੰਚਾਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ( 1988 ) ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ( 1988 ) ਥਾਪਨਾ / ਉਥਾਪਨਾ ( 1989 ) ਵਚਨ / ਪ੍ਰਵਚਨ ( 1991 ) ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ( 1991 ) ਪ੍ਰਪੰਚ / ਪ੍ਰਬੰਧ / ਪ੍ਰਵਾਹ ( 1992 ) ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ( 1994 ) ਵਰਗੀਆਂ ਮੁੱਲਵਾਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ ।
 ਵਿਹਾਰਕੀ ( 1980 )
 ਬੰਧ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੋਧ ( 1989 ) 
ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਡਾ.ਕੰਵਰ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਾਦਤ ਕੀਤੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ । ਡਾ . ਕੰਵਰ ਨੇ 1967 ਈ ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾ . ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਧੀਨ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ( 1900-1950 ) ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਡਾ . ਕੰਵਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਦੇ ਗਿਆਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਰੋਕਾਰ ਵਧੇਰੇ ਉਘੜੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਡਾ . ਕਵਰ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਅਮਲ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਆਧਾਰਿਤ ਵਰਤਾਰਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
               **ਡਾ ਕੰਵਰ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ**             
ਡਾ ਭਾਟੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਡਾ . ਕਵਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸੀ , ਜਿਹੜਾ ਪੱਛਮੀ ਗਿਆਨ - ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਾਕਫ਼ ਕਰਾਉਣਾ ਲੋਚਦਾ ਸੀ । ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇ ਸੀ । ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾ . ਕੰਵਰ ਨੇ 1975 ਈ ਵਿਚ  ਇਕ ਲਘੂ ਆਕਾਰੀ ਰਚਨਾ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਈ ਸੀ । ਭਾਵੇਂ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਡਾ . ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਸੀ । ( ਹ.ਸ ਭਾਟੀਆ , 2004 ) ਡਾ . ਸੁਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ ਦੀ ਡਾ . ਕੰਵਰ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਉਸ ਦੇ ਵਡਮੁੱਲੇ ਸਮੀਖਿਆ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਡਾ ਨੂਰ ਅਨੁਸਾਰ ਡਾ ਕਵਰ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਮੀਖਿਆ ਚਿੰਤਨ , ਅਧਿਆਪਨ , ਖੋਜ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਉੱਤੇ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਛਾਪ ਹੈ , ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਕਾਇਮ ਰਹੇਗੀ ।
     । 
## ਲਿਖਤਾਂ
**ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ* (1994)
* *ਵਚਨ/ਪ੍ਰਵਚਨ*
**ਪ੍ਰਪੰਚ/ ਪ੍ਰਬੰਧ /ਪ੍ਰਵਾਹ* (1992)
**ਸ਼ੋਧ/ਪਰਿਸ਼ੋਧ* (1989)
**ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਪਰਿਪੇਖ* (1988)
**ਮਨ ਪ੍ਰਤੀਮਨ* (1976)
**ਥਾਪਨ ਉਥਾਪਨ* 
**ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਅਧਿਐਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ

**ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਵਰਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਨੂੰਹ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਉੱਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਨ। ਸੰਨ 2009 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਆਸਤ 'ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਸੰਨ 2014 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤਣ ਉਪਰੰਤ ਇਹ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਚ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ; 2020 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 2024 ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਚੋਣ ਲੜੇ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਖੁੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਜੁਲਾਈ, 1966 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਚ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਪਰੰਤ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਡਿਜਾਇਨ 'ਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। 21 ਨਵੰਬਰ, 1991 'ਚ ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਗੁਰਲੀਨ ਕੌਰ, ਹਰਕੀਰਤ ਕੌਰ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਅਨੰਤਬੀਰ ਸਿੰਘ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ

**ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ** ਓਹ ਅਦਾਕਾਰ ਜਾਂ ਗਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹਾਸਰਸੀ ਅਦਾਵਾਂ ਜਾਂ ਗੱਲਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਸਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਸਾ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਰਾਸੀ ਕੌਮ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਪਸਾਰੇ ਨਾਲ ਲਗਪਗ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾਕਾਰ
ਬੀਬੋ ਭੂਆ

**ਬੀਬੋ ਭੂਆ** ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਇੱਕ ਹਾਸਰਸ ਕਿਰਦਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਕਿਰਦਾਰ
ਹਾਸਰਸ

**ਹਾਸਰਸ** ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵੰਨਗੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਹੱਸਣਾ ਅਤੇ ਹਸਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੱਸਣਾ ਇੱਕ ਕਸਰਤ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ। ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਅਜੀਬ ਅਦਾਵਾਂ, ਗੱਲਾਂ, ਚੁਟਕਲਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਵੜਿੰਗ

**ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਵੜਿੰਗ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2012 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸਾਬਕਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਮੰਤਰੀ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਵੜਿੰਗ  ਹਲਕਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਭਾਜਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਰਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਚੋਣ ਜਿੱਤੇ।

**ਨਿੱਜੀ ਜਿੰਦਗੀ**

ਰਾਜੇ ਵੜਿੰਗ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਬਚਪਨ ‘ਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਹੀ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ; ਪਰਿਵਾਰ ‘ ਚ ਦੋ ਬੱਚੇ ਇੱਕ ਧੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਸੋਥਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਬਾਦ ‘ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਕੇ ਪਿੰਡ ‘ਵੜਿੰਗ ‘ਦਾ ਨਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

## Family 
Born to Kuldeep Singh and Malkeet Kaur, he lost his parents when he was still a child, and was brought up by his maternal uncles. He is married to Amrita Singh, and he has a son and a daughter. He was earlier known as Raja Sotha, with Sotha being the name of his maternal village. Later, he began using the name of his paternal village called Warring.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2022-2027
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2017-2022
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2012-2017
ਸਵੈਸਾਚੀ ਪਾਂਡਾ

**ਸਵੈਸਾਚੀ ਪਾਂਡਾ** ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਨਕਸਲਵਾਦੀ-ਮਾਓਵਾਦੀ ਆਗੂ ਹੈ। ਉਹ ਦੋ ਇਤਾਲਵੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਰੋਲ ਕਾਰਨ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।

ਸਵੈਸਾਚੀ ਪਾਂਡਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. (ਮਾਓਵਾਦੀ) ਨੇ ਜਥੇਬੰਦੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਉੜੀਸਾ ਮਾਓਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾ ਲਈ ਸੀ।
## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਪਾਂਡਾ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਅਤੇ ਰਨਪੁਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ-ਵਾਰ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. (ਐਮ) ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਮੇਸ਼ ਪਾਂਡਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਰੀ ਦੇ ਸਾਮੰਤ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਮਪਾਰਾ ਤੋਂ ਸੁਭਾਸ਼ਰੀ ਜਾਂ ਮਿਲੀ ਪਾਂਡਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ