ਵਾਰਲੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ

[right|thumb|200x200px| [ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਕੇਂਦਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਕੇਂਦਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਆਨੰਦਗ੍ਰਾਮ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਵਰਲੀ  ਚਿੱਤਰ]]
thumb| ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਵਰਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼
**ਵਾਰਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ**

ਵਾਰਲੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਹਨ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਨਿਰਸਵਾਰਥਤਾ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

ਵਾਰਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਇੱਕ ਕਬਾਇਲੀ ਕਲਾ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਸਹਿਯਾਦਰੀ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।

ਵਾਰਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਪਾਲਘਰ ਜਿਲੇ ਕੇ ਡਹਾਨੂ, ਤਲਾਸਰੀ , ਜੌਹਰ , ਪਾਲਘਰ ,ਮੋਖਾਡਾ,ਬਾਪੁ ਗਾਓਂ,ਘੋਲਵਾਡ ਅਤੇ ਵਿਕਰਮਗੜ੍ਹ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪਰੰਪਰਾ 
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਵਾਰਲੀ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਚਿੱਤਰ ਕਲਾ ਦੀ ਲੋਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈ। ਵਾਰਲੀ ਜਨਤਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ, ਭਾਵੇਂ ਕਬਾਇਲੀ ਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ. [1] ਵਾਰਲੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਮਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸੰਕਲਪ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਤੱਤ ਅਕਸਰ ਵਾਰਲੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਖੇਤੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਜਾਤੀ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵਨ ਲਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਨਮਾਨ ਹਨ। [ 2 ]

ਵਾਰਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਝੋੰਪਡੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕ ਗੁਫਾ ਦੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਕੈਨਵਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਸਨ।

ਠਾਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਜੀਵਿਆ ਸੋਮਾ ਮਾਸ਼ੇ ਨੇ ਵਰਲੀ  ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

## ਪੇਂਟਿੰਗ ਤਕਨੀਕ 
thumb| ਇੱਕ ਤਰਪਾ ਖਿਡਾਰੀ  1885
[thumb|210x210px| [ਠਾਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਠਾਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਵਰਲੀ  ਪੇਂਟਿੰਗ]]

### ਵਰਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ 
ਵਰਲੀ  ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਸਰਲ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਮੁਢਲੀ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਸਮੀ ਚਿੱਤਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੰਧਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਇੱਟ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਲ ਓਚਰ ਪਿਛੋਕੜ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਰਲੀ  ਸਿਰਫ ਚਾਵਲ ਦੇ ਆਟੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤੋਂ ਬਣੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਪੇਂਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਬਾਈਂਡਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੱਮ ਦੇ ਨਾਲ। ਇੱਕ ਬਾਂਸ ਦੀ ਸੋਟੀ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਬੁਰਸ਼ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੇਣ ਲਈ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਚਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਸ ਮੌਕਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਆਹਾਂ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਜਾਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਵਾਢੀ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ.

ਵਰਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਹੈ ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਫੌਰੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਆਦਿਵਾਸੀ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਆਦਿਵਾਸੀ ਯੁਵਾ ਸੇਵਾ ਸੰਘ  ਨੇ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਅਧਿਕਾਰ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਲੀ  ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਵਰਲੀ  ਦੀ ਟਿਕਾਊ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਹਨ।

ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ: ਇੱਕ ਚੱਕਰ, ਇੱਕ ਤਿਕੋਣ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਰਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੂਰਾ ਅਤੇ ਚਿੱਟਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਆਕਾਰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਤਿਕੋਣ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਉਸਦੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਚੱਕਰ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤਿਕੋਣ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕੂ ਆਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਇਹ ਵਰਗ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਢ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਘੇਰੇ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਰਸਮੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਨਮੂਨਾ ਵਰਗਾਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ "ਚੌਕ" ਜਾਂ "ਚੌਕਤ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਚੌਕ ਅਤੇ ਲਗਨਾਚੌਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਚੌਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਲਘਾਟ, ਮਾਂ ਦੇਵੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। [ 3 ]

ਵਾਰਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰ ਦੇਵਤੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਰਸਮੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਨਮੂਨਾ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀ, ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਨਾਚ ਰਸਮਾਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਆਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ 'ਤੇ ਜੁੜੇ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਤਿਕੋਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਉੱਪਰਲਾ ਤਿਕੋਣ ਧੜ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇਠਲਾ ਤਿਕੋਣ ਪੇਡੂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਵਿੱਚ ਐਨੀਮੇਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਫਾਇਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਵਾਰਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਇੱਕ ਤਿਕੋਣ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਿਕੋਣ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। [ 4 ] [ ਬਿਹਤਰ ਸਰੋਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ] ਰਸਮੀ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਵਾਰਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

ਕਈ ਵਾਰਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤਾਰਪਾ ਨਾਚ ਹੈ। ਤਾਰਪਾ, ਇੱਕ ਤੁਰ੍ਹੀ ਵਰਗਾ ਸਾਜ਼, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਆਦਮੀ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤਾਰਪਾ ਵਾਦਕ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮੁੜਦੀ ਹੈ, ਹਿੱਲਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਵੀ ਤਾਰਪਾ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਰ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਡਾਂਸਰ ਨੂੰ ਘੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਜਾਂ ਘੜੀ ਦੇ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਾਰਪਾ ਵਾਦਕ ਇੱਕ ਸੱਪ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ ਵਰਗੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸੱਪ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਸੈਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਵੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   

thumb| ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਵਰਲੀ  ਪੇਂਟਿੰਗ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪੁਣੇ ਦੀ ਵਰਲੀ  ਕਲਾਕਾਰ ਅਵੰਤੀ ਸੰਦੀਪ ਕੁਲਕਰਨੀ ਨੇ ਮਾਨਿਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਮਾਨਿਕਨਗਰ ਵਿਖੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਰਲੀ  ਆਰਟ ਵਾਲ ਪੇਂਟਿੰਗ (58 ਫੁੱਟ x 30 ਫੁੱਟ) ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ।
* ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼ਰੂਤੀ ਨੇ 20 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ 200+ ਵਰਲੀ  ਪੇਂਟਿੰਗ ਬਣਾ ਕੇ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਲਘਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ