open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਮਧੁਰੰਜਨੀ

**ਰਾਗ ਮਧੁਰੰਜਨੀ** **ਦਾ ਪਰਿਚੈ :-**

**ਰਾਗ-ਮਧੁਰੰਜਨੀ**

**ਥਾਟ- ਕਾਫੀ**

**ਸਮਾਂ-ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ**

**ਸੁਰ -ਰਿਸ਼ਭ(ਰੇ) ਅਤੇ ਧੈਵਤ(ਧ) ਵਰਜਿਤ**

**ਜਾਤੀ-ਔਡਵ-ਔਡਵ**  

**ਆਰੋਹ- ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ** 

**ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ ਪ ਮ ਗ ਸ** 

**ਵਾਦੀ ਸੁਰ-ਪੰਚਮ (ਪ)**

**ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ- ਸ਼ਡਜ (ਸ)**

**ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਰਾਗ-ਸਰੋਤਸ੍ਵਿਨੀ** 

**ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਰਾਗ - ਪਟਦੀਪ,ਗੌਰੀਮਨੋਹਰੀ,ਉਦੈਰਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ,ਮਧੁਵੰਤੀ**

**ਮਧੁਰੰਜਨੀ** (ਮਧੁਰੰਜਨੀ ਜਾਂ **ਮਧੂ ਰੰਜਨੀ**, ਕਾਫੀ ਥਾਟ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ **ਔਡਵ-ਔਡਵ** ਜਾਤੀ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ, (ਮਤਲਬ ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ)। ਮਧੁਰੰਜਨੀ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰਾਗ ਸ਼੍ਰੋਤਾਸਵਿਨੀ ਜਾਂ ਉਦਯਾਰਾਵਿਚੰਦਰਿਕਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਰਾਗ ਮਧੁਰੰਜਨੀ ਉਦੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਮਲ ਨੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸ਼ੁੱਧ ਨੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਗ ਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਭ(ਰੇ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਥਿਊਰੀ 
**ਆਰੋਹ- ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ** 
**ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ ਪ ਮ ਗ ਸ** 
 
**ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ**
**ਧਾਰਨਾਵਾਂ**

**ਸ਼ਰੁਤੀ*ਸੁਰ*ਰਾਗ*ਤਾਲ*ਘਰਾਣਾ*ਸਾਜ਼ 
 
ਸ਼ੈਲੀਆਂ**

**ਧਰੁਪਦ*ਧਮਰ*ਖਿਆਲ*ਤਰਾਨਾ*ਠੁਮਰੀ***

**ਦਾਦਰਾ*ਕੱਵਾਲੀ*ਗ਼ਜ਼ਲ
 
ਥਾਟ**

**ਬਿਲਾਵਲ*ਖਮਾਜ*ਕਾਫੀ*ਆਸਵਾਰੀ*ਭੈਰਵ*
ਭੈਰਵੀ*ਤੋੜੀ*ਪੂਰਵੀ*ਮਾਰਵਾ*ਕਲਿਆਣ**
**ਰਾਗ ਮਧੂਰੰਜਨੀ ਦੇ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ** 

* **ਆਰੋਹ- ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ** 
* **ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ ਪ ਮ ਗ ਸ**

**ਮਧੁਰੰਜਨੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਗੰਧਾਰ(ਗ) ਕੋਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ**। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਔਡਵ ਜਾਤੀ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਰਾਗ ਮਧੁਰੰਜਨੀ ਉਦੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਗ ਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ(ਨੀ) ਦੀ ਬਜਾਏ ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦ(ਨੀ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਭ(ਰੇ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਧੁਰੰਜਨੀ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰਾਗ ਸ਼੍ਰੋਤਾਸਵਿਨੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਸ ਰਾਗ ਲਈ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰਾਗ  ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ ਵਾਲੇ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ 

### ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ 
* **ਵਾਦੀ -ਪੰਚਮ (ਪ)**
* **ਸੰਵਾਦੀ -ਸ਼ਡਜ (ਸ)**

### ਪਕੜ ਜਾਂ ਚਲਣ 
* **ਪਕੜ ਜਾਂ ਚਲਣ- ਨੀ ਸੰ ਗ ਮ ਪ ਗ,ਮ ਗ ਸੰ ਨੀ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ ਪ ਗ ਸੰ ਸੰ** 

## ਰਾਗ ਮਧੂਰੰਜਨੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ- 
ਬੰਦਿਸ਼ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਰਾਗ ਮਧੁਰੰਜਨੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਅਤੇ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁੱਝ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ:-

* ਪੰਡਿਤ. ਜਿਤੇਂਦਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕੀ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ 
* ਪੰਡਿਤ. ਸ਼ਰਦ ਸੁਤਾਓਨੇ ਮਧਲਿਆਲੇ ਏਕਤਾਲ ਬੰਦੀਸ਼ 
* ਸਾਵਨੀ ਸ਼ੰਦੇ ਧਰੁਥ ਤੀਨ ਤਾਲ 'ਚ ਬੰਦਿਸ਼ 
* ਪੰਡਿਤ. ਉਸਤਾਦ ਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ 

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਬੰਦਿਸ਼ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ 
ਬੰਦਿਸ਼ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਰਾਗ ਮਧੁਰੰਜਨੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

* ਪੰਡਿਤ ਜਿਤੇਂਦਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕੀ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ 
* ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਰਦ ਸੁਤਾਓਨੇ ਮਧਲਿਆਲੇ ਦੁਆਰਾ ਏਕਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀਸ਼ 
* ਸਾਵਨੀ ਸ਼ੰਦੇ ਦੁਆਰਾ ਤੀਨਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀਸ਼ 
* ਪੰਡਿਤ ਉਸਤਾਦ ਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬੰਦਿਸ਼
ਠੇਕਾ

**ਠੇਕਾ** ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਮਰਥਨ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਤਾਲ (ਬੀਟ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਾਲ ਦਾ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਚੱਕਰ (ਤਾਲ) ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਦਾਦਰਾ ਤਾਲ ਦਾ ਠੇਕਾ- "ਧਾ ਧੀ ਨਾ/ਤਾ ਤੀ ਨਾ" ਹੈ,ਕੇਹਰਵਾ ਤਾਲ ਦਾ ਠੇਕਾ- "ਧਾ ਗੇ ਨਾ ਤੀ,ਨਾ ਕੇ ਧਿ ਨਾ"

ਠੇਕਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਾਲ ਦਾ ਮੂਲ ਤਾਲ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਿਯਮ'ਚ ਦੁਹਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੈਟਰਨ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਸਮੀਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਠੇਕਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ *ਤਬਲਾ* ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਢੋਲ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਰਾਗ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ
ਬੱਲਾਮਹਾਦੇਵੀ

**ਬੱਲਾਮਹਾਦੇਵੀ** (ਮੌਤ 1285) ਸੰਨ 1275 ਤੋਂ 1292 ਤੱਕ ਅਲੂਪਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੀ।

ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਨਭਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਜਾ ਵਲਰਪਾਂਡਿਆਦੇਵ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1275 ਵਿਚ ਉਹ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਬਾਲਗ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਨਾਗਦੇਵਰਾਸਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਘੱਟਉਮਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸਹਿ-ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾਧੀਰਾਜਾ ਦੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਿਰਲੇਖ ਅਤੇ ਅਲੂਪਾ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1277 ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵੀ ਨਿਰੂਵਰ-ਭਗਵਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਰਜ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ (ਸਮਸਤ-ਪ੍ਰਧਾਨਰੂ), ਦੇਸੀ-ਪੁਰਸ਼ਾਂ, ਬਹੱਤਰ-ਨਿਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬਾਰਾਹਕੰਨਿਆਪੁਰਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
*  
* *A History Of South Kanara*, DEPARTMENT OF EXTENSION SERVICE & PUBLICATIONS KARNATAK UNIVERSITY, DHARWAR.3
ਦੇਹਤ ਬੀਬੀ

**ਦੇਹਤ ਬੀਬੀ**, (ਹੋਰ ਨਾਮ: **ਦੇਹਤ ਦੇਦ**) ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸੰਤ ਸ਼ੇਖ ਨੂਰ-ਉਦ-ਦੀਨ (ਨੰਦ ਰੇਸ਼ੀ) ਦੀ ਚੇਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਬੇਹਤ ਬੀਬੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ *ਸਾਤਾ ਕੋਰੀ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੰਦ ਰੇਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ। ਬੇਹਤ ਬੀਬੀ ਅਤੇ ਦੇਹਤ ਬੀਬੀ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਟਵਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੰਦ ਰੇਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਖਲੀਫਾ ਬਣੀਆਂ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਘਾਟੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤਸਾਰ (ਚਰਾੜ ਸ਼ਰੀਫ਼) ਤੋਂ ਕੁਝ ਮੀਲ ਦੂਰ ਜ਼ਲਸੂ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਜੋ ਸ਼ੇਖ ਨੂਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਸਈਅਦ ਮੁਹੰਮਦ ਹਮਦਾਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੰਨੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਇਸਤਰੀ ਚੇਲਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੇਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਹਮਦਾਨੀ ਨੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ (ਨੰਦ ਰੇਸ਼ੀ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ (ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ) ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸਦੇ ਲਈ, ਰੇਸ਼ੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ "ਨਫਸ" (ਸਰੀਰਕ ਲੋੜਾਂ) ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਆਏ ਗਏ ਘੋੜੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੇਹਤ ਬੀਬੀ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, "ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਜਾਂ ਟੀਚੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਰੀ ਜਾਂ ਕੋਰੜੇ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਇਸ ਦੇ ਲਈ, ਸਈਅਦ ਹਮਦਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਨੇ ਇਸ ਟੀਚੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ? ਦੇਹਤ ਬੀਬੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪੇ ਦੇ ਪੰਜੇ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਕੁੜੀ ਹੈ ਜਾਂ ਲੜਕਾ, ਦੇਹਤ ਬੀਬੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਧਾਰਨ ਸੀ ਪਰ ਇੰਨੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ; "ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ (ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨੀਸਟ) ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਕੁੜੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲੜਕਾ; ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਹਾਂ (ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹਸਤ), ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।"

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ
ਮਧੁਕਲੀ

'**ਰਾਗ ਮਧੁਕਲੀ**' ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਗ ਹੈ।

## ਥਿਊਰੀ 
### ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ 
**ਅਰੋਹ-** **ਸਾ ਗ ਮ(ਤੀਵਰ) ਪ ਨੀ ਸੰ** 

**ਅਵਰੋਹ- ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ,ਮ(ਤੀਵਰ) ਪ ਧ ਨੀ  ਧ ਪ,ਮ(ਤੀਵਰ) ਗ ਰੇ ਸਾ**

### ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ 
**ਵਾਦੀ- ਸ਼ਡਜ (ਸ)**

**ਸੰਵਾਦੀ- ਪੰਚਮ (ਪ)**

### ਚਲਨ 
**ਰਾਗ ਮਧੁਕਲੀ** ਦੇ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸੱਤ

### ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧ 
**ਰਾਗ ਮਧੁਕਲੀ** ਡਾ.ਲਾਲਮਣੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੁਆਰਾ ਵਿਚਿੱਤਰ ਵੀਨਾ ਤੇ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ, (ਰਾਗ ਗਾਈਡਃ 74 ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ, 1999)। ਰਾਗ ਮਧੁਕਲੀ,ਰਾਗ  ਮਧੁਵੰਤੀ, ਮੁਲਤਾਨੀ ਅਤੇ ਰਾਮਕਲੀ (*ਰਾਗ ਰੂਪੰਜਲੀ*, 2007 ਪੰਨਾ 304) ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਰਾਗ ਹੈ।&nbsp;

**ਥਾਟ-** ਇਹ ਰਾਗ ਉਹਨਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਵਿਹਾਰ 
**ਰਾਗ ਮਧੁਕਲੀ** ਵਿੱਚ ਸੱਤੇ ਸੁਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ ਯਾਨੀ ਕਿ **ਸੁਰ ਰਿਸ਼ਭ(ਰੇ)** ਅਤੇ **ਪੰਚਮ(ਪ)** ਵਰਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ ਪਰ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸੱਤੇ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹ੍ਨ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸੁਰ **ਗੰਧਾਰ (ਗ)** ਅਤੇ ਸੁਰ **ਧੈਵਤ (ਧ)** ਕੋਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਸੁਰ  **ਮਧ੍ਯਮ (ਮ) ਤੀਵ੍ਰ** ਅਤੇ  ਸੁਰ **ਨਿਸ਼ਾਦ(ਨੀ) ਦੇ ਦੋਂਵੇਂ ਰੂਪ** ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ **ਸੁਰ ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨੀ**) ਦੀ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਚ ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ ਦੀ ਝਲਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ1

### ਸਮਾਂ  
**ਰਾਗ ਮਧੁਕਲੀ** ਦੇ ਗਾਉਣ ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ **ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ** ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਮੌਸਮੀ 
**ਰਾਗ ਮਧੁਕਲੀ** ਦਾ ਕੋਈ ਖਾਸ ਮੌਸਮ ਨਹੀਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਹਰ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ  ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

### ਰਸ 
**ਰਾਗ ਮਧੁਕਲੀ** ਕਰੁਣ ਰਸ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ 
**ਰਾਗ ਮਧੁਕਲੀ** ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੱਠਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਸਿਧਾਂਤ 
### ਅਰੋਹਣ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹਣ 
ਅਰੋਹ - ਸ  ਗ(ਕੋਮਲ) ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਨੀ ਸੰ

ਅਵਰੋਹ - ਸ2 ਨੀ(ਕੋਮਲ) ਧ ਪ,ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਧ(ਕੋਮਲ) ਨੀ(ਕੋਮਲ) ਧ(ਕੋਮਲ) ਪ, ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ(ਕੋਮਲ) ਰੇ ਸ

### ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਾਮਵਾਦੀ 
ਸ (ਵਜ਼ਨਦਾਰ)

ਪ (ਅਨੁਕੂਲ)

### ਪਕੜ ਜਾਂ ਚਲਨ 
ਇਹ ਰਾਗ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ(ਔਡਵ) ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਵੇਲੇ ਹੈਪਟੈਟੋਨਿਕ(ਸ਼ਾਡਵ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

### ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧ 
ਮਧੁਕਲੀ ਡਾ. ਲਾਲਮਣੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵਿਚਿਤਰਾ ਵੀਨਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ (ਰਾਗ ਗਾਈਡਃ 74 ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ, 1999) । ਇਹ ਮਧੁਵੰਤੀ, ਮੁਲਤਾਨੀ ਅਤੇ ਰਾਮਕਲੀ (*ਰਾਗ ਰੂਪੰਜਲੀ*, 2007 ਪੰਨਾ 304) ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।&nbsp;

ਥਾਟਃ ਇਹ ਰਾਗ-ਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਹ ਤੁਰਕਨ

**ਸ਼ਾਹ ਤੁਰਕਨ** (ਫ਼ਾਰਸੀ:  شاه ترکان), (ਉਰਦੂ:  شاہ ترکاں) 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਮਾਮਲੂਕ ਸ਼ਾਸਕ ਰੁਕਨੁਦੀਨ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। 1236 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਰਾਣੀ ਮਾਂ ਬਣ ਗਈ।

ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੁਕਨੁਦੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਉਲਝਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਰਕਨ ਇੱਕ ਤੁਰਕੀ (ਗੁਲਾਮ) ਹੱਥ-ਦਾਸੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਹਰਮ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਲੈਣ ਲਈ ਉੱਠਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਮੌਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਲਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾੜਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਰੁਕਨੁਦੀਨ ਦਾ ਰਾਜ ਅਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨਾ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਸ਼ਾਹ ਤੁਰਕਨ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਮਾਮਲੂਕ ਸ਼ਾਸਕ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦੀ ਗੁਲਾਮ ਰਖੇਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੁਕਨੁਦੀਨ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਇਆ।

### ਰੁਕਨੁਦੀਨ ਦੀ ਰਾਣੀ ਮਾਂ 
ਜਦੋਂ ਰੁਕਨੁਦੀਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਫੰਡਾਂ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਸ਼ਾਹ ਤੁਰਕਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼ਾਹ ਤੁਰਕਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦਾਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਸੁਭਾਅ ਬਦਲ ਗਿਆ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘਮੰਡੀ, ਘਮੰਡੀ ਅਤੇ ਹਿੰਸਕ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦੇ ਹਰਮ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਮਿਨਹਾਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੂੰ "ਨਸ਼ਟ" ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਰੁਕਨੁਦੀਨ ਨੂੰ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ, ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਬਗਾਵਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।

### ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਤਨ 
ਰੁਕਨੁਦੀਨ ਨੇ ਬਾਗੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਕੁਹਰਾਮ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਸੌਤੇਲੀ ਭੈਣ ਰਜ਼ੀਆ - ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸ਼ਾਹ ਤੁਰਕਨ ਨੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ - ਨੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਤੁਰਕਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭੜਕਾਇਆ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਭੀੜ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਤੁਰਕਨ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਕਈ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਰਜ਼ੀਆ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਰੁਕਨੁਦੀਨ ਨੇ ਵਾਪਸ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਰਜ਼ੀਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਫੋਰਸ ਭੇਜੀ: ਉਸਨੂੰ 6 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 28 ਦਿਨ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, 19 ਨਵੰਬਰ 1236 ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਅਨੂਜਾ ਅਕਾਥੂੱਟੂ

**ਅਨੂਜਾ ਅਕਾਥੂੱਟੂ** ਕੇਰਲ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ *ਅੰਮਾ ਉਰਾਂਗੁਨਿਲਾ* ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

## ਜੀਵਨ 
ਅਨੂਜਾ ਏ. ਆਰ.  ਅਨੂਜਾ ਅਕਾਥੂੱਟੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, 1987 ਵਿੱਚ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੂਵਾੱਟੂਪੁਝਾ ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ ਪਾਇਪਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਈਪਰਾ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ ਨਲਿਨੀ ਬੇਕਲ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ, ਲਿਟਲ ਫਲਾਵਰ, ਮੂਵਾੱਟੁਪੁਡ਼ਾ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਆਗਸਟੀਨਜ਼ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਮੂਵਾਅੱਟੁਪੁਝਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੈਂਕ ਦੇ ਨਾਲ ਕੇਰਲ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀਐਸਸੀ (ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ) ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪੀਜੀ ਅਤੇ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਆਈਏਆਰਆਈ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਨੌਜਵਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਅਨੂਜਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ, ਕੋਚੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ/ਮੱਛੀ ਫਡ਼ਨ ਦੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਕੰਮ 
* *ਅੰਮਾ ਉਰਾਂਗੁਨਿਲਾ* (ਕਵੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਡੀ. ਸੀ. ਬੁੱਕਸ, ਕੋਟਾਯਮ 
* ਅਰੋਮਯੂਦੇ ਵਸਤਰੰਗਲ (ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਕਰੰਟ ਬੁੱਕਸ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ 

## ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 2019 ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਬਿਨੋਏ ਚਤੁਰੂਥੀ ਅਵਾਰਡ 
* ਵਾਈਲੋਪਿਲੀ ਅਵਾਰਡ 
* ਅਯੱਪਾ ਪਨਿਕਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਵਿਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਕਮਲਾ ਸੁਰਈਆ ਅਵਾਰਡ 
* ਐਟਲਸ-ਕੈਰਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਅੰਕਾਨਮ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਕੇਰਲ ਸਕੂਲ ਯੂਥ ਫੈਸਟੀਵਲ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987
ਮਧੁਵੰਤੀ

**ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਪਰਿਚੈ:-**

ਰਾਗ - ਮਧੁਵੰਤੀ

ਥਾਟ - ਤੋੜੀ

ਜਾਤੀ - ਔਡਵ- ਸੰਪੂਰਣ

ਸਮਾਂ - ਦਿਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ

ਅਰੋਹ - ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਨੀ ਸੰ

ਅਵਰੋਹ - ਸੰ ਨੀ ,ਧ ਪ,ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਰੇ ਸ

ਸਮਾਨਾਰਥੀ - ਰਾਗ ਅੰਬਿਕਾ

ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਰਾਗ - ਰਾਗ ਧਰਮਵਤੀ

ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰਾਗ - ਰਾਗ ਮੁਲਤਾਨੀ,ਰਾਗ ਭੀਮਪਾਲਸੀ,ਰਾਗ ਪਟਦੀਪ

**ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪਰਿਚੈ:-**

## ਰਾਗ ਮਧੂਵੰਤੀ ਬਾਰੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਲੋਕ 
**"ਆਰੋਹਣ ਮੇਂ ਰੇ ਧ ਵਰਜਿਤ,ਵਿਕਰਿਤ ਗ ਮ ਜਾਨ।**

**ਪ ਰੇ ਸਵਰ ਸੰਵਾਦ ਸੋ,ਮਧੁਵੰਤੀ ਪਹਿਚਾਨ।।"** 

..................**.ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾਸਾਰ**

### ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ :- 
* **ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ** ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਗ ਮੁਲਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਭ (ਰੇ) ਅਤੇ ਧੈਵਤ(ਧ) ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੋਈ ਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਰਾਗ ਮੁਲਤਾਨੀ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਨੂੰ ਰਾਗ ਅਮਬਿਕਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
* ਜੇਕਰ ਇਸ ਦੇ ਥਾਟ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਥਾਟ ਤੋੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਵਿਯੰਕਟਮੁਖੀ ਦੇ 72 ਥਾਟਾਂ 'ਚੋਂ ਇਹ ਧਰਮਵਤੀ ਥਾਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
* ਇਹ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਭਰਪੂਰ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਰ ਛਡਦਾ ਹੈ।

'''ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ 'ਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖਾਸ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ** :-

* **ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ; ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਰੇ ਸ ;**
* **ਨੀ ਧ ਪ ; ਪ ਧ ਪ ; ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ; ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਰੇ ਸ ;**
* **ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਨੀ ਸੰ ; ਨੀ ਸੰ ਧ ਧ ਪ;**
* **ਧ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ;**
* **ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਰੇ ਸ ;ਰੇ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ** 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  
ਇਸ ਲੇਖ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰਾਗ ਹੈ।

ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

**"ਆਰੋਹਣ ਮੇਂ ਰੇ ਧ ਵਰਜਿਤ,ਵਿਕਰਿਤ ਗ ਮ ਜਾਨ।**

**ਪ ਰੇ ਸਵਰ ਸੰਵਾਦ ਸੋ,ਮਧੁਵੰਤੀ ਪਹਿਚਾਨ।।"** 

..................**.ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾਸਾਰ** 

**ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਪਰਿਚੈ:-**  

**ਰਾਗ - ਮਧੁਵੰਤੀ**

**ਥਾਟ - ਤੋੜੀ** 

**ਜਾਤੀ - ਔਡਵ- ਸੰਪੂਰਣ** 

**ਸਮਾਂ - ਦਿਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ** 

**ਅਰੋਹ - ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਨੀ ਸੰ**  

**ਅਵਰੋਹ - ਸੰ ਨੀ ,ਧ ਪ,ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਰੇ ਸ** 

**ਸਮਾਨਾਰਥੀ - ਰਾਗ ਅੰਬਿਕਾ**

**ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਰਾਗ - ਰਾਗ ਧਰਮਵਤੀ**

**ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰਾਗ - ਰਾਗ ਮੁਲਤਾਨੀ,ਰਾਗ ਭੀਮਪਾਲਸੀ,ਰਾਗ ਪਟਦੀਪ**

**ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪਰਿਚੈ:-**

**ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ** **:-** 

* **ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ''' ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਗ ਮੁਲਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਭ (ਰੇ) ਅਤੇ ਧੈਵਤ(ਧ) ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੋਈ ਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਰਾਗ ਮੁਲਤਾਨੀ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਨੂੰ ਰਾਗ ਅਮਬਿਕਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
* ਜੇਕਰ ਇਸ ਦੇ ਥਾਟ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਕੀੜੇ ਵੀ ਥਾਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਥਾਟ ਤੋੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਵਿਯੰਕਟਮੁਖੀ ਦੇ 72 ਥਾਟਾਂ 'ਚੋਂ ਇਹ ਧਰਮਵਤੀ ਥਾਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
* ਇਹ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਭਰਪੂਰ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਰ ਛਡਦਾ ਹੈ।   

'''ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ 'ਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖਾਸ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ** :-

* **ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ; ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਰੇ ਸ ;**
* **ਨੀ ਧ ਪ ; ਪ ਧ ਪ ; ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ; ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਰੇ ਸ ;**
* **ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਨੀ ਸੰ ; ਨੀ ਸੰ ਧ ਧ ਪ;**
* **ਧ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ;**
* **ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਰੇ ਸ ;ਰੇ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ**  

**ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ 'ਚ ਕੁੱਝ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ:-'''  
 

### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
## ਹਵਾਲੇ
ਡੈਨੀਅਲ ਰਦਰਫੋਰਡ

thumb| ਐਡਿਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਹੈਂਡਫੋਰਡ ਦੇ ਕਲੋਜ਼ ਉੱਤੇ ਸੇਲਕਿਰਕ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਅਰਲ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡੈਨੀਅਲ ਰਦਰਫੋਰਡ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ।

**ਡੈਨੀਅਲ ਰਦਰਫੋਰਡ** FRSE FRCPE FLS FSA (ਸਕਾਟ) (3 ਨਵੰਬਰ 1749 – 15 ਨਵੰਬਰ 1819) ਇੱਕ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਡਾਕਟਰ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ ਜੋ 1772 ਵਿੱਚ 
ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਰਦਰਫੋਰਡ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਨਵੰਬਰ 1749 ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਐਨੀ ਮੈਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੌਨ ਰਦਰਫੋਰਡ (1695-1779) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੈਸਟ ਬੋਅ ਉੱਤੇ ਮੁੰਡੇਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਐਡਿਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਕੁਲਨ ਅਤੇ ਜੋਸੇਫ ਬਲੈਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਦਵਾਈ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ,  1772 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ (MD) ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ। 1775 ਤੋਂ 1786 ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।

12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1782 ਨੂੰ ਰਦਰਫੋਰਡ ਹਾਰਵੇਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਐਡਿਨਬਰਗ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ 1787 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1783 ਵਿੱਚ ਉਹ ਏਡਿਨਬਰਗ ਦੀ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। 1784 ਵਿੱਚ ਉਹ ਏਸਕੁਲੇਪੀਅਨ ਕਲੱਬ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਰਾਇਲ ਮਾਈਲ ਉੱਤੇ ਹਾਈਂਡਫੋਰਡ ਕਲੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ  ਇੱਕ ਘਰ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ (ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ) ਡਨਬਰ ਡਗਲਸ, ਸੇਲਕਿਰਕ ਦੇ ਚੌਥੇ ਅਰਲ ਤੋਂ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।

ਉਹ 1786 ਤੋਂ 1819 ਤੱਕ ਏਡਿਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਬੋਟੈਨਿਕ ਗਾਰਡਨ ਏਡਿਨਬਰਗ ਦਾ 5ਵਾਂ ਰੈਜੀਅਸ ਕੀਪਰ ਸੀ। ਉਹ 1796 ਤੋਂ 1798 ਤੱਕ ਐਡਿਨਬਰਗ ਦੇ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ।

ਉਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈਨਫਾਈਨ ਦੇ ਥਾਮਸ ਬ੍ਰਾਊਨ ਅਤੇ ਵਾਟਰਹਾਊਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

1805 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਉਹ ਲੀਥ ਵਾਕ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ 20 ਪਿਕਾਰਡੀ ਪਲੇਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਟਾਊਨਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਡਫੋਰਡਸ ਕਲੋਜ਼ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰਿਹਾ।

15 ਨਵੰਬਰ 1819 ਨੂੰ ਐਡਿਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਦੀ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਭੈਣ (ਸਕਾਟ ਦੀ ਮਾਂ) ਦੀ ਮੌਤ ਸਿਰਫ ਸੱਤ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹੋਈ।

## ਪਰਿਵਾਰ
ਉਹ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਰ ਵਾਲਟਰ ਸਕਾਟ ਦਾ ਚਾਚਾ ਸੀ।

1786 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮਿਡਲਟਨ ਦੇ ਹੈਰੀਏਟ ਮਿਸ਼ੇਲਸਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।

## ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦਾ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ
ਰਦਰਫੋਰਡ ਨੇ 1772 ਵਿੱਚ ਕਣ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਕੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਜੋਸਫ ਬਲੈਕ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੋਮਬੱਤੀ ਨਹੀਂ ਬਲਦੀ। ਬਲੈਕ ਨੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਰਦਰਫੋਰਡ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਰਦਰਫੋਰਡ ਨੇ ਇੱਕ ਚੂਹੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸਨੇ ਬਚੀ ਹੋਈ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਮਬੱਤੀ ਜਲਾ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਬੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ. ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਾਸਫੋਰਸ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਸੜਦਾ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਹਵਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਸੋਖਣ ਵਾਲੇ ਘੋਲ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਾਇਆ ਗਿਆ। ਹਵਾ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਬਲਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੂਹਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਰਦਰਫੋਰਡ ਨੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਗੈਸ ਨੂੰ "ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹਵਾ" ਜਾਂ "ਫਲੋਜਿਸਟਿਕਡ ਹਵਾ" ਕਿਹਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗੀ)। ਰਦਰਫੋਰਡ ਨੇ 1772 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅਤੇ ਬਲੈਕ ਫਲੋਗਿਸਟਨ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਵੈਧਤਾ ਦੇ ਕਾਇਲ ਸਨ, ਇਸਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ।

## ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਹਵਾਲਾ
ਮਿਆਰੀ ਲੇਖਕ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਰਦਰਫ, ਕਿਸੇ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਨਾਮ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## External links
*
*Biographical note at “Lectures and Papers of Professor Daniel Rutherford (1749–1819), and Diary of Mrs Harriet Rutherford”
ਡਗਲਸ ਮੈਕਕੀ

ਪ੍ਰੋ: **ਡਗਲਸ ਮੈਕਕੀ** FRSC FRIC FSA (1896–1967) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਸਾਇਣਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਦ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ, ਸੋਸਾਇਟੀ ਫ਼ਾਰ ਦ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਅਲਕੇਮੀ ਐਂਡ ਕੈਮਿਸਟਰੀ, ਅਤੇ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਅਪੋਥੀਕਰੀਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ 1896 ਨੂੰ ਵੇਲਜ਼ ਦੇ ਟ੍ਰੇਡੇਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਦੇ ਜੇਮਸ ਮੈਕਕੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਜੈਨੇਟ ਮੋਸਲੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਬਾਰਡਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਲਈ ਰਾਇਲ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਸੈਂਡਹਰਸਟ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸਨੂੰ 1916 ਵਿੱਚ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਬਾਰਡਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਫਲੈਂਡਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੁਲਾਈ 1917 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਫੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਸਚੇਂਡੇਲ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 1919 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। 

ਉਸਨੇ 1920 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1923 ਵਿੱਚ ਬੀਐਸਸੀ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਪੀਐਚਡੀ ਅਤੇ ਡੀਐਸਸੀ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ 1924 ਤੋਂ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਟਾਫ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ 1957 ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

1958 ਵਿੱਚ ਉਹ ਏਡਿਨਬਰਗ ਦੀ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਫੈਲੋ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਤੋਂ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਡੈਕਸਟਰ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਉਹ 1964 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ 28 ਅਗਸਤ 1967 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
** ਦਿ ਡਿਸਕਵਰੀ ਆਫ ਸਪੈਸਿਫਿਕ ਐਂਡ ਲੇਟੈਂਟ ਹੀਟਸ (ਨੀਲਜ਼ ਐਚ. ਡੀ. ਵੀ. ਹੀਥਕੋਟ ਦੇ ਨਾਲ) (1935)

** ਕੈਮਿਸਟਰੀ 1767/8 (1936) 'ਤੇ ਡਾ ਬਲੈਕ ਦੇ ਲੈਕਚਰ ਤੋਂ ਥਾਮਸ ਕੋਚਰੇਨ ਦੇ ਨੋਟਸ

** ਐਂਟੋਇਨ ਲਾਵੋਇਸੀਅਰ: ਆਧੁਨਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪਿਤਾ (1936)

** ਨਿਊਟਨ ਅਤੇ ਕੈਮਿਸਟਰੀ (1943)

*'' ਐਂਟੋਨੀ ਲਾਵੋਇਸੀਅਰ: ਵਿਗਿਆਨੀ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ (1953)

1936 ਵਿੱਚ ਉਹ ਐਨਲਸ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਜਰਨਲ ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਇਸਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਫ੍ਰੈਂਚ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 1957 ਵਿੱਚ ਲਾਵੋਇਸੀਅਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੇਵਲੀਅਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਲੇਜਿਅਨ ਡੀ'ਆਨਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1967
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1896
ਪੁਰਾਣਾ ਗੋਆ

**ਪੁਰਾਣਾ ਗੋਆ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੋਆ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਗੋਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤਿਸਵਾੜੀ *ਤਾਲੁਕਾ* (*ਇਲਹਾਸ*) ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮੰਡੋਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬੀਜਾਪੁਰ ਸਲਤਨਤ ਦੁਆਰਾ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੋਆ 'ਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਨੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁੰਬਈ/ਬੰਬੇ (*ਬੋਮ ਬਾਹੀਆ*) ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਕੋਚੀ/ਕੋਚੀਨ (*ਕੋਚਿਮ*) ਰਾਜ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਲੇਗ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲਗਭਗ 200,000 ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਸਾਲੇ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਜਾੜ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੇ ਕਾਨਵੈਂਟ ਹਨ, ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾ ਗੋਆ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੰਜਿਮ (ਪੁਰਤਗਾਲੀ: ਨੋਵਾ ਗੋਆ, ਲਿਟ. ਨਵਾਂ ਗੋਆ) ਤੋਂ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6.2 ਮੀਲ) ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:St. Francis Church at Velha Goa.jpg|alt=Church of St. Francis of Assisi|ਐਸੀਸੀ ਦੇ ਸੇਂਟ ਫਰਾਂਸਿਸ ਦਾ ਚਰਚ
ਤਸਵੀਰ:Old Goa Church 01.jpg|alt=Basilica of Bom Jesus|ਬੌਮ ਜੀਸਸ ਦੀ ਬੇਸਿਲਿਕਾ
ਤਸਵੀਰ:Capela de Santa Catarina, Velha Goa, 2.jpg|alt=Chapel of Saint Cathrine|ਸੇਂਟ ਕੈਥਰੀਨ ਦਾ ਚੈਪਲ
ਤਸਵੀਰ:St Cajetan Goa.jpg|alt=Church of São Caetano in Old Goa|ਪੁਰਾਣੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਸਾਓ ਕੈਟਾਨੋ ਦਾ ਚਰਚ
ਤਸਵੀਰ:Old Goa, Se Cathedral 2.jpg|alt=Se Cathedral|ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਸੀ
ਤਸਵੀਰ:St-Anne-church-talaulim.jpg|alt=Saint Anne's Church|ਸੇਂਟ ਐਨ ਦੇ ਚਰਚ
ਤਸਵੀਰ:Old Goa, Ruins of Church of St. Augustine.jpg|alt=Church of Saint Augustine (now in ruins)|ਚਰਚ ਆਫ਼ ਸੇਂਟ ਆਗਸਟੀਨ (ਹੁਣ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ)
ਤਸਵੀਰ:Old Goa,Church of Lady of Rosary.jpg|alt=Church of Lady of Rosary|ਚਰਚ ਆਫ਼ ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਰੋਜ਼ਰੀ
ਤਸਵੀਰ:A Capela da Nossa Senhora de Monte.JPG|alt=Chapel of Our Lady of the Mount|ਸਾਡੀ ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਦ ਮਾਉਂਟ ਦਾ ਚੈਪਲ
ਤਸਵੀਰ:Old Goa church view.jpg|ਗੋਆ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਚਰਚ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਗੋਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਰਾਬਰਟ ਕਲੇਗੋਰਨ

thumb| ਪ੍ਰੋ ਰਾਬਰਟ ਕਲੇਘੌਰਨ
thumb| ਰੇਵ ਰੌਬਰਟ ਕਲੇਘੌਰਨ ਦੀ ਕਬਰ, ਕ੍ਰੈਗਟਨ ਕਬਰਸਤਾਨ

**ਰੌਬਰਟ ਕਲੇਘੌਰਨ** (1755 – 18 ਜੂਨ 1821) ਇੱਕ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਫਾਰਮਾਕੋਲੋਜਿਸਟ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1755 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1783 ਵਿੱਚ ਐਮਡੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੀਤੀ, ਐਡਿਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1785 ਤੋਂ ਗਲਾਸਗੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੀਪੀ ਵਜੋਂ ਆਮ ਡਾਕਟਰੀ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਫਿਰ 1788 ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਬਾਰੇ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ 1791 ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1818 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਗਲਾਸਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਅਤੇ ਮੈਟੀਰੀਆ ਮੈਡੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਟਰੋਂਗੇਟ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਸਪ੍ਰੂਏਲਜ਼ ਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਗਾਰਟਨਵੇਲ ਵਿਖੇ ਗਲਾਸਗੋ ਰਾਇਲ ਅਸਾਇਲਮ, ਅਤੇ ਗਲਾਸਗੋ ਰਾਇਲ ਇਨਫਰਮਰੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਓਲਡ ਟਾਊਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਗਾਰਟਨਵੇਲ ਵਿਖੇ ਉਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਡਾ. ਜੌਨ ਬਾਲਮਨੋ ਦੁਆਰਾ ਭਰੀ ਗਈ ਸੀ।

ਉਹ 1790 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਏਡਿਨਬਰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਕ ਐਂਡਰਿਊ ਡੈਲਜ਼ੈਲ, ਡੁਗਲਡ ਸਟੀਵਰਟ ਅਤੇ ਜੇਮਸ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਸਨ।

18 ਜੂਨ 1821 ਨੂੰ ਰੁਦਰਗਲੇਨ ਨੇੜੇ ਸ਼ਾਫੀਲਡ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਉਸਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕਫ੍ਰਾਈਅਰਜ਼ ਚਰਚਯਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ 1875 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਚਰਚਯਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰੈਗਟਨ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੀਕ ਥਾਮਸਨ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਜੌਨ ਮੌਸਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਮੂਰਤੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੱਖਣ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਕਤਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਕੋਨੇ ਦੇ ਕੋਲ ਕਬਰਾਂ ਹਨ।

## ਪਰਿਵਾਰ
ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਮਾਰਗਰੇਟ ਥੌਮਸਨ (1752-1791) ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ, ਹੈਲਨ ਕਲੇਘੌਰਨ (1790-1853)

## ਨੋਟ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ
** ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਐਂਡ ਸਰਜਨਸ ਆਫ਼ ਗਲਾਸਗੋ 1788-1791 ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ

** 1781 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਮੈਡੀਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਆਨਰੇਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ 1783 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਧਾਨ।

** ਗਲਾਸਗੋ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ

** ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਐਂਟੀਕੁਏਰੀਜ਼ (ਸਕਾਟਲੈਂਡ) ਦੇ ਫੈਲੋ

## ਕਲਾਤਮਕ ਮਾਨਤਾ
ਉਸਨੂੰ ਸਰ ਹੈਨਰੀ ਰੇਬਰਨ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1755
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1821
ਵਿਲੀਅਮ ਰਾਈਟ (ਬੋਟਨਿਸਟ)

thumb
thumb| ਡਾਕਟਰ ਵਿਲੀਅਮ ਰਾਈਟ ਦੀ ਕਬਰ, ਗ੍ਰੇਫ੍ਰੀਅਰਸ ਕਿਰਕਯਾਰਡ, ਐਡਿਨਬਰਗ

**ਵਿਲੀਅਮ ਰਾਈਟ** FRS FRSE FRCPE FLS FSA Scot MWS (1735-1819) ਇੱਕ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਡਾਕਟਰ, ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਮਾਲਕ ਸੀ। 1783 ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਐਡਿਨਬਰਗ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਮਾਰਚ 1735 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀਫ, ਪਰਥਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕ੍ਰੀਫ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1752 ਤੋਂ 1756 ਤੱਕ ਫਾਲਕਿਰਕ ਵਿੱਚ ਜੀ ਡੇਨੀਸਟੌਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਪ੍ਰੈਂਟਿਸ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਸਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1758 ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਇਲ ਨੇਵੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਜਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, 1763 ਤੱਕ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ 1763 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ (MD) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ,  ਅਤੇ 1760 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੇਵੀ ਸਰਜਨ ਬਣ ਗਿਆ। 1774 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਫਿਲਾਸਫੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ।  ਰਾਈਟ ਇੱਕ ਗੁਲਾਮ ਮਾਲਕ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਸੀ।

1764 ਵਿੱਚ ਰਾਈਟ ਕਿੰਗਸਟਨ, ਜਮਾਇਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੂਗਰ ਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਡਾ. ਗ੍ਰੇ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰੀ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਡਾ: ਥਾਮਸ ਸਟੀਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਔਰੇਂਜ ਹਿੱਲ ਅਸਟੇਟ

ਰਾਈਟ ਨੇ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੇ ਜਮਾਇਕਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਬਣ ਗਏ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ 750 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 33 ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਿਮ ਸਾਲ ਏਡਿਨਬਰਗ ਦੇ ਨਿਊ ਟਾਊਨ ਵਿੱਚ 51 ਹੈਨੋਵਰ ਸਟਰੀਟ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ।

1795 ਵਿੱਚ ਜੋਹਾਨ ਗੋਟਫ੍ਰਾਈਡ ਸ਼ਮੀਸਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ।

19 ਸਤੰਬਰ 1819 ਨੂੰ ਐਡਿਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰੇਫ੍ਰਾਈਅਰਸ ਕਿਰਕਯਾਰਡ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਈ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਸਨ।

## ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਹਵਾਲਾ
ਇੱਕ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਨਾਮ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਲੇਖਕ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਸ਼ਬਦ ਡਬਲਯੂ. ਰਾਈਟ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਨਸ ਰਾਈਟੀਆ (ਐਪੋਸੀਨੇਸੀ) ਅਤੇ ਰਾਈਟੀਆ (ਸਿੰ. ਵਾਲੀਚੀਆ, ਅਰੇਕੇਸੀ) ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ। ਰਾਈਟੀਆ ਰਾਬਰਟ ਬ੍ਰਾਊਨ (1773–1858) ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਰਾਈਟੀਆ ਵਿਲੀਅਮ ਰੌਕਸਬਰਗ (1759–1815) ਦੁਆਰਾ ਸੀ।

## ਸਰੋਤ
* ਰੇ ਡੇਸਮੰਡ (1994)। ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਲਾਂਟ ਕਲੈਕਟਰ, ਫਲਾਵਰ ਪੇਂਟਰ ਅਤੇ ਗਾਰਡਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਟੇਲਰ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸਿਸ ਅਤੇ ਨੈਚੁਰਲ ਹਿਸਟਰੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ (ਲੌਂਡਰਸ)।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1735
ਭਿੰਨ ਸ਼ਡਜ

**ਰਾਗ ਭਿੰਨ ਸ਼ਡਜ** ਬਿਲਾਵਲ ਥਾਟ (ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਨੰਬਰ 29 ਧੀਰਸ਼ੰਕਰਭਰਣਮ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ **ਰਾਗ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਧ੍ਵਨਿ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸ਼ੁੱਧ ਸੁਰ ਲਗਦੇ  ਹਨ:- ਸ਼ਡਜ, ਗੰਧਾਰ, ਮਧ੍ਯਮ, ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ। ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਪੰਚਮ ਸੁਰ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਜਿਤ ਹਨ।

ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਡਜ -ਸ, ਅੰਤਰਗੰਧਰ-ਗ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਾ-ਮਾ, ਚਤੁਰੂਤੀ ਧੈਵਤ-ਧ ਅਤੇ ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦ-ਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੱਛਮੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਕੇਤ ਵਿੱਚ, ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਟੌਿਨਕ, ਮੇਜਰ ਤੀਜਾ, ਸੰਪੂਰਨ ਚੌਥਾ, ਮੇਜਰ ਛੇਵਾਂ ਅਤੇ ਮੇਜਰ ਸੱਤਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ, ਸੀ, ਈ, ਐੱਫ, ਏ ਅਤੇ ਬੀ, ਦੂਜਾ ਡੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਜੀ ਨੋਟ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

**ਰਾਗ ਭਿੰਨ ਸ਼ਡਜ** ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ **ਰਾਗ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਧ੍ਵਨਿ**  ਜਾਂ ਹਿੰਡੋਲੀ ਵਰਗੇ ਕਈ ਬਦਲਵੇਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸੁਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਬਿਲਾਵਲ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਵੇਰਵਾ 
ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇਃ ਇਸ ਦੀ ਜਾਤੀ ਔਡਵ-ਔਡਵ,ਮਤਲਬ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ।

'''ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ 'ਚ ਪਰਿਚੈ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।**

**ਰਾਗ ਭਿੰਨ ਸ਼ਡਜ(ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਧ੍ਵਨਿ) ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ:-**

* **ਪ੍ਰਚੀਨ ਰਾਗ ਭਿੰਨ ਸ਼ਡਜ** ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ **ਰਾਗ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਧ੍ਵਨਿ** ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਬੇਸ਼ਕ ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ **ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਮਧ੍ਯਮ(ਮ)''' ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸੁਰ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਮਹੱਤਤਾ ਰਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੁਰ ਤੇ ਠੇਹਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
* ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਰਾਗ 'ਚ ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੋ ਖੁੱਲ ਕੇ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
* ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਮੀੰਡ ਅਤੇ ਗਮਕ ਦੀ ਖੁੱਲ ਕੇ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਖੁੱਲ ਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ "ਸੰ ਨੀ ਧ" ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੇਕਰ ਸੰ ਤੋਂ ਧ ਤੇ  ਮੀੰਡ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਜਾਇਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ  ਮਧੁਰਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।   
* ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਸੁਭਾ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ 'ਚ **ਰਾਗ ਭਿੰਨ ਸ਼ਡਜ(ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਧ੍ਵਨਿ)** ਦਾ ਸਰੂਪ ਨਿਖਰ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ:-

* **ਸ ਧ(ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ ;**
* **ਗ ਮ ਧ ; ਗ ਮ ; ਗ ਸ ;**
* **ਗ ਮ ਨੀ ਧ ਮ;ਧ ਨੀ ਸੰ ;**
* **ਸੰ ਗੰ ਸੰ ; ਗੰ ਸੰ ਨੀ ਧ ;**
* **ਧ ਨੀ ਸੰ ਧ ਮ ;**
* **ਮ ਧ ਗ ਮ ;ਗ ਸ**   

**ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ**

ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ **ਰਾਗ ਭਿੰਨ ਸ਼ਡਜ** ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸੁਰੀਲੀ ਬਣਤਰ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਧੀਰਸ਼ੰਕਰਭਰਣਮ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਗ ਚੰਦਰਕੌਣ, ਡਾਕਾ ਅਤੇ ਡੱਕਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ **ਰਾਗ ਭਿੰਨ ਸ਼ਡਜ** (ਰੈਫ-ਰਾਗ ਪ੍ਰਵਾਹਮ) ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਮਾਨੇ-ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ। 

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ **ਰਾਗ ਭਿੰਨ ਸ਼ਡਜ** ਦੇ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰਾਗ- ਰਾਗੇਸ਼੍ਰੀ,ਚੱਕਰਧਰ ਅਤੇ ਹੇਮੰਤ

ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ **ਰਾਗ ਭਿੰਨ ਸ਼ਡਜ** ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਰਾਗ-ਚੰਦਰਕਾਊਂਸ, ਡਾਕਾ ਅਤੇ ਡੱਕਾ

**ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ**

* **"ਯਾਦ ਪਿਆ ਕੀ ਆਏ"-ਠੁਮਰੀ-ਉਸਤਾਦ ਬਡ਼ੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ**
* **"ਜ਼ਲਿਮਾ ਕੋਕਾ-ਕੋਲਾ ਪਿਲਾ ਦੇ"-ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤ-ਨੂਰ ਜਹਾਂ**
* **"ਤੁਮ ਬਿਨ ਜੀਵਨ ਕੈਸਾ ਜੀਵਨ"ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਵਾਰਚੀ ਗਾਇਕ- ਮੰਨਾ ਡੇ**
* **"ਸਰੀ ਵਾਰਿਲੋ ਚੌਕਾ"-ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕੀਰਥਨਾਈ**

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ 
* "ਯਾਦ ਪਿਆਕੀ ਆਏ"-ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਗਈ ਠੁਮਰੀ
* "ਜ਼ਾਲਿਮਾ ਕੋਕਾ-ਕੋਲਾ ਪਿਲਾ ਦੇ"-ਨੂਰ ਜਹਾਂਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤ
* "ਤੁਮ ਬਿਨ ਜੀਵਨ ਕੈਸਾ ਜੀਵਨ"-ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਵਾਰਚੀ ਗਾਇਕ- ਮੰਨਾ ਡੇ
* "ਸਰੀ ਵਾਰਿਲੋ ਚੌਕਾ"-ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕੀਰਥਨਾਈ

*
ਅਵਰੋਹ

ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਵਰੋਹਣ, ਅਵਰੋਹਣਮ ਜਾਂ ਅਵਰੋਹ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਗ ਦਾ ਉਤਰਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ। ਸੁਰ  ਉੱਪਰਲੇ ਪਿਚ ਯਾਨੀ ਤਾਰ ਸ਼ਡਜ ਜਾਂ ਸੰ  ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲੀ ਪਿੱਚ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦੇ ਹਨ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਟੇਢੇ (ਵਕਰ) ਢੰਗ ਨਾਲ।

## ਉਦਾਹਰਣਾਂ 
ਆਸਾਵਰੀ-ਥਾਟ ਦੇ ਰਾਗ ਦਰਬਾਰੀ ਦੇ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਵਾਦੀ-ਸੰਵਾਦੀ  ਰੇ -ਪ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇ ਅਵਰੋਹ  ਵਿੱਚ ਰੇੰ ਨੀ ਸ ਧ -ਨੀ ਪ -ਮ ਪ ਗ -ਮ ਰੇ ਸ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਗੰਧਾਰ ਉੱਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਹੈ।

ਮਲਹਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ 15ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਮਯਾਮਾਲਵਗੌਲਾ ਦਾ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ, ਦੇ  ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸ ਧ ਪ ਮ ਗ ਰੇ ਸ। ਇਸ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਵਰਣਨ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ।

ਰਾਗ ਸਹਾਨਾ ਵਿੱਚ,ਜਿਹੜਾ ਕਿ  28ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹਰਿਕੰਭੋਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ ਦੇ  ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸ ਨੀ ਧ ਪ ਮ ਗ ਮ ਰੇ ਗ ਰੇ ਸ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਵਾਲੇ ਸੁਰ ਹਨ (ਦੱਤੂ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਰਾਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਹਾਨਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਰਾਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ

## ਉਦਾਹਰਣਾਂ 
ਰਾਗ ਦਰਬਾਰੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਆਸਾਵਰੀ-ਥਾਟ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਦੀ-ਸੰਵਾਦੀ ਰੇ-ਪ ਹਨ, ਦਾ ਅਵਰੋਹ ਰੇਂ ਨੀ ਸੰ ਧ ਨੀ ਪ , ਮ ਪ ਗ ਮ ਰੇ ਸ   ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਗੰਧਾਰ ਨੂੰ ਅੰਦੋਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਲਹਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ 15ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਮਯਾਮਾਲਵਗੌਲਾ ਦਾ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ, ਦਾ ਅਵਰੋਹ ਸ ਧ*1 ਪ  ਮ1 ਗ 2 ਰੇ 1 ਸ*  ਹੈ। ਇਸ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਵਰਣਨ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ।

ਸਾਹਾਨਾ ਵਿੱਚ, 28ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹਰਿਕੰਭੋਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ, ਅਵਰੋਹ *S ਨੀ 2 ਧ 2 ਪ  ਮ 1 ਗ 3 ਮ 1 ਰੇ 2 ਗ 3 ਰੇ 2 ਸ*  ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਦੱਤੂ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਰਾਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਹਾਨਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਰਾਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ (ਭਾਰਤ)

**ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ** (**ਐੱਨਸੀਆਰ**; Hindi: ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ (NCT) ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਹਰਿਆਣਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। NCR ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਯੋਜਨਾ ਬੋਰਡ (NCRPB) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1985 ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ-ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕਸੁਰਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। NCR ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ, ਫਰੀਦਾਬਾਦ, ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ, ਗੁੜਗਾਉਂ ਅਤੇ ਨੋਇਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* National Capital Region Planning Board 
* Famous Temples in Delhi NCR 
* NCR map (archived 21 July 2011)
* Official area information of districts of India
* Bulandshahr official website
* Bhiwani official site (archived 21 July 2011)
* Mahendragarh official site
* National Capital Region Urban Infrastructure Financing Facility on Asian Development Bank

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ (ਭਾਰਤ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਭੂਗੋਲ
ਚਲਨ (ਸੰਗੀਤ)

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ,**ਚਲਨ** ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਬਣਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਧੁਨ ਦਾ ਇੱਕ ਬਰਤਾਵ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੁਰੀਲੇਪਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਚਲਨ ਇੱਕ ਰਾਗ ਦੀ ਗਤੀ ਜਾਂ ਆਲਾਪ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਰਾਗਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਰਾਗ ਦੇ ਪਕੜ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਹਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇੰਜ ਕਹਿ ਲੋ ਕਿ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਚਲਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਰਾਗ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਰਕ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ (ਨੋਟਃ ਚਲਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇੱਕ ਰਾਗ ਦੇ ਪਕੜ ਦੇ ਹੀ ਸਮਾਨ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ ਦਾ ਚਲਨ ਸ ਮ ਗ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਰੇ ਹੈ ।

ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਚਲਨ ਦਰਸ਼ਾਏ ਹਨ-

* ਬ੍ਰਿੰਦਾਬਨੀ  ਸਾਰੰਗ-ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸਾ ਰੇ ਮ ਰੇ ਪ ਮਾ ਰੇ ਨੀ ਸੰ 
* ਸੋਹਨੀ-ਸਾ ਨੀ ਧ, ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਧਾ ਗ ਮਾ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ
* ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ-ਸ ਰੇ ਗ ਮ ਗ ਮ ਰੇ ਨੀ ਧ ਨੀ  ਰੇ ਸ  

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਪਕੜ
ਪਕੜ

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ,ਪੱਕਡ਼ (ਹਿੰਦੀਃ) ਇੱਕ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੰਗੀਤਕ ਵਾਕਾਂਸ਼ (ਜਾਂ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਦਾ ਸਮੂਹ) ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਗ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਕਡ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸਾਰੇ  ਰਾਗ ਦਾ ਸੁਰੀਲਾ ਤੱਤ ਜਾਂ ਸਾਰ ਮੁੱਖ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਾਉਣ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂਕਿ ਪਕੜ  ਨੂੰ ਸੁਣਦੀਆਂ ਸਰ ਹੀ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਰਾਗ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲ ਜਾਵੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸੁਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ  ਫਿਰ ਪਕੜ  ਵਿੱਚ ਗਾਇਕੀ ਜਾਂ ਚਲਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਜਾਇਆ/ਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਪਕੜ  ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਗ ਲਈ ਪੱਕਡ਼ ਵਿਲੱਖਣ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਹਡ਼ਾ ਰਾਗ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਹੇਠਾਂ  ਰਾਗ ਯਮਨ ਦੀ ਪਕੜ ਦਰਸ਼ਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਗ ਹੈਃ

: **ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਰੇ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ, ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਰੇ ਸ।**

ਪਕੜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਲਯ ਹੈ।ਲਯ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਰਥ ਹੈ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗਤੀ  ਪਰ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਬਿਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਲਯ ਸਾਨੂੰ ਖਾਸ ਸੁਰਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ  ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਗਤੀ ਬੰਨ ਕੇ - ਇਹ ਸੁਰਾਂ  ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਰਾਂ  ਨੂੰ ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਇੱਕ ਰਾਗ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਗ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪਕੜ ਇੱਕ  ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੜੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਇਸਤਾ ਬੇਦਾਰ

**ਸ਼ਾਇਸਤਾ ਬੇਦਾਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਖੁਦਾ ਬਖਸ਼ ਓਰੀਐਂਟਲ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਪਟਨਾ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਏ. ਐਮ. ਯੂ, ਅਲੀਗਡ਼੍ਹ ਵਿੱਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੇ ਖਰਡ਼ੇ ਭਾਗ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਈ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈ ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਸ਼ਾਇਸਤਾ ਬੇਦਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਆਬਿਦ ਰਜ਼ਾ ਬੇਦਾਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਰਜ਼ਾ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖੁਦਾ ਬਖਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।   &#x5B;*failed verification*&#x5D;

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
ਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਉਰਦੂ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਹਾਜੀ ਅਹਿਮਦ ਹੁਸੈਨ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਅੰਜੁਮਨ-ਏ-ਤਰਾਕੀ-ਏ-ਉਰਦੂ ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ ਅੰਜੁਮਾਨ-ਏ-ਤਾਰਾਕੀ-ਏ ਉਰਦੂ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਜ਼ੂਨੀ ਚੋਪੜਾ

**ਜ਼ੂਨੀ ਚੋਪੜਾ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ, *ਦ ਹਾਊਸ ਦੈਟ ਸਪੋਕ* ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਚੋਪੜਾ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਿਧੂ ਵਿਨੋਦ ਚੋਪੜਾ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ, *ਦ ਮਾਊਂਟੇਨ ਰੇਂਜ,* ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਦਬਾਅ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਜ਼ੂਨੀ ਨੂੰ ਯੰਗ ਲੇਖਕ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2018 ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਲੇਖਣੀ 
ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ *ਦ ਲੈਂਡ ਆਫ ਡ੍ਰੀਮਜ਼,* 2011 ਵਿੱਚ ਅਮੇਯਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ, *ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿਦ ਵਰਡਜ਼,* 2014 ਵਿੱਚ ਅਮੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ।

ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, *ਦ ਹਾਊਸ ਦੈਟ ਸਪੋਕ,* ਪੇਂਗੁਇਨ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ 2017 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਚੋਪੜਾ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ "ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਹ ਲੈਣ" ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
https://www.instagram.com/zunichopra/(https://www.instagram.com/zunichopra/?ig_rid=55607350-a331-4288-a6e2-622a16fd1754)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਿਚਰਡ ਪਲਟੇਨੀ

right|thumb| ਪੀ. ਰੌਬਰਟਸ ਦੁਆਰਾ ਰਿਚਰਡ ਪੁਲਟੇਨੀ, 1805 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ( ਥਾਮਸ ਬੀਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1788)।

**ਰਿਚਰਡ ਪੁਲਟੇਨੀ** FRS FRSE FLS (17 ਫਰਵਰੀ 1730 – 13 ਅਕਤੂਬਰ 1801) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਲਿਨੀਅਨ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਾਰਲ ਲਿਨੀਅਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਏ ਜਨਰਲ ਵਿਊ ਆਫ਼ ਦ ਰਾਈਟਿੰਗਜ਼ ਆਫ਼ ਲਿਨੀਅਸ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 17 ਫਰਵਰੀ 1730 ਨੂੰ ਲੌਫਬਰੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੈਮੂਅਲ ਪੁਲਟੇਨੀ (1674-1754) ਦੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕਲੌਤਾ ਬਚਿਆ ਬੱਚਾ ਸੀ।, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਦਰਜ਼ੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਮੈਰੀ ਟਾਮਲਿਨਸਨ (1692-1759) ਗੁਆਂਢੀ ਹੈਦਰਨ ਕੈਲਵਿਨਵਾਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸਨ।

ਉਸ ਦੇ ਮਾਮਾ, ਹੈਦਰਨ ਦੇ ਜਾਰਜ ਟੌਮਲਿਨਸਨ, ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।

ਉਸਨੇ ਲੌਫਬਰੋ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਘਰ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੌਫਬਰੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਪੋਥੈਕਰੀ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਐਡਿਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1764 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ (MD) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਪਤੇ 'ਤੇ ਬਜੁਰਗ ਵਿਲੀਅਮ ਪੁਲਟੇਨੀ, 1st ਅਰਲ ਆਫ਼ ਬਾਥ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੂਰ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ, ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਲੈਸਟਰਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਪੋਥੈਕਰੀ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1762 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੰਡਨ ਦੀ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਫੈਲੋ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

ਜਦੋਂ 1764 ਵਿੱਚ ਅਰਲ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਡੋਰਸੈੱਟ ਵਿੱਚ ਬਲੈਂਡਫੋਰਡ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ 1767 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪੇਂਡੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੋਲ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਸੀ।

1779 ਵਿੱਚ 49 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸ਼ੈਪਵਿਕ ਦੇ ਜੌਹਨ ਗਲਟਨ ਦੀ ਧੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਗਲਟਨ (d.1820) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਦੀ ਇੱਕ ਭਤੀਜੀ ਨੂੰ ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ।

1793 ਵਿਚ ਉਹ ਐਡਿਨਬਰਗ ਦੀ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਫੈਲੋ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਕ ਡੈਨੀਅਲ ਰਦਰਫੋਰਡ, ਡਾ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮੋਨਰੋ, ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਰਾਈਟ ਸਨ।

13 ਅਕਤੂਬਰ 1801 ਨੂੰ ਡੋਰਸੈੱਟ ਦੇ ਬਲੈਂਡਫੋਰਡ ਵਿਖੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੂੰ ਡੋਰਸੈੱਟ ਦੇ ਲੈਂਗਟਨ ਹੈਰਿੰਗ ਚਰਚਯਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਬਲੈਂਡਫੋਰਡ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੇਜ਼ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹੌਰਟਸ ਸਿਕਸ ਅਤੇ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਿਨੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
** ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ (1790) ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਜੀਵਨੀ ਚਿੱਤਰ

** ਲਿਨੀਅਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ (1781)

## ਕਲਾਤਮਕ ਮਾਨਤਾ
ਥਾਮਸ ਬੀਚ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਉਸਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲੀਸੇਸਟਰਸ਼ਾਇਰ ਕਾਉਂਟੀ ਕੌਂਸਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। 

ਸਕਾਟਿਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੋਰਟਰੇਟ ਗੈਲਰੀ ਦੁਆਰਾ ਜੇਮਜ਼ ਬਾਸੀਰੇ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਹਵਾਲਾ
ਇੱਕ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਨਾਮ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਸਟੈਂਡਰਡ ਲੇਖਕ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਸ਼ਬਦ ਪੁਲਟ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1730
ਸੁਰਲਿਪੀ (ਸਵਰਲਿਪੀ)

alt=Example of Bengali ākārmātrik sôrôlipi (Bengali: আকারমাত্রিক স্বরলিপি)|border|right|400x400px|ਬੰਗਾਲੀ ਅਕਾਰਮਾਟ੍ਰਿਕ ਸੋਰੋਲੀਪੀ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ (ਬੰਗਾਲੀਃ காரமாட்டரிக செர்லிபி)
**ਸੁਰਲਿਪੀ** (ਹਿੰਦੀ :ਸਵਰਲਿਪੀ), (ਬੰਗਾਲੀਃ **ਸਵਰਾਲੀਪੀ**) ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਲਿਖਤੀ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਝੇ ਗਏ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ  ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ  ਵਰਤੀ ਜਾਂਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਪਿੰਗਲਾ (ਅੰ. 200 ਈ. ਪੂ.) ਨੇ ਆਪਣੇ *ਚੰਦਾ ਸੂਤਰ* ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਮੀਟਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।

ਭਾਰਤੀ ਰਾਗ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਿੱਚ, ਸਰਗਮ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੋਲਫੇਜ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਸੋਲਫੇਜ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਸੱਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੁਰ **ਸ਼ਡਜ, ਰਿਸ਼ਭ, ਗੰਧਾਰ, ਮਧ੍ਯਮ,ਪੰਚਮ, ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ** ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਲਈ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਤ ਸੁਰ **ਸ,ਰੇ ਗ ਮ ਪ,ਧ ਨੀ** ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਟੌਿਨਕ ਨੂੰ ਸ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ. ਸਾਕਿਸੇ ਵੀ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ ਇਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਪੰਜਵੇਂ 'ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਅਚਲਾ ਸਵਰ ('ਫਿਕਸਡ ਨੋਟਸ') ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਪੰਜ ਨੋਟਾਂ, ਰੇ , ਗ, ਮ, ਧ ਅਤੇ ਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ 'ਨਿਯਮਤ' (ਸ਼ੁੱਧ ਪਿੱਚ) ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪਿੱਚ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਰੇ, ਸਕੇਲ ਦੀ ਦੂਜੀ ਡਿਗਰੀ, ਇੱਕ ਪੂਰਾ-ਕਦਮ ਹੈ) ਸ਼ੁੱਧ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਬਦਲਿਆ ਪਿੱਚ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਦੇ ਅੱਧਾ ਕਦਮ ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਅੱਧਾ-ਕਦਮ ਹੇਠਾਂ. ਰੇ , ਗ, ਧ ਅਤੇ ਨੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਹੈ ਜੋ ਅੱਧੇ-ਕਦਮ ਹੇਠਾਂ ਹਨ (ਕੋਮਲ-"ਫਲੈਟ") (ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਕੋਮਲ ਰੇ, ਸ ਤੋਂ ਅੱਧਾ-ਕਦਮ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਥੀ ਹੈ ਜੋ ਅੱਧਾ ਕਦਮ ਉੱਚਾ ਹੈ (ਤੀਵਰਾ-"ਤਿੱਖਾ") (ਇਸ ਲਈ, ਤਿਵਰਾ ਮ ਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਚੌਥਾ ਹੈ। ਰੇ, ਗ, ਮ, ਧ ਅਤੇ ਨੀ ਨੂੰ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਸਵਰ ('ਚੱਲ ਨੋਟਸ') ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਾਰਤੀ ਸੰਕੇਤ ਦੀ ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਪਿੱਚਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਚਲਾ ਸਵਰ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਕਰੁਤ ਸਵਰਾਂ ਦੀ ਉੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਕਰੁਤ ਸਵਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਕਿਸਮ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ
ਬਰਵਾ (ਰਾਗ)

**ਬਰਵਾ** ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਦੇਸੀ (ਰਾਗ) ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਸਿੰਧੁਰਾ ਦੇ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ  ਸ਼ਡਜ(ਸ) ਤੋਂ ਮਧ੍ਯਮ(ਮ) ਤੱਕ  ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਗੰਧਾਰ ਨੂੰ ਅੰਦੋਲਿਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਾਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਗ ਸਿੰਧੁਰਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਰਵਾ ਨੂੰ ਆਗਰਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਰਵਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਆਗਰਾ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੱਭੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

**ਥਾਟ** - ਕਾਫੀ

**ਜਾਤੀ** - ਸ਼ਾਡਵ - ਸੰਪੂਰਨ

**ਵਾਦੀ ਸਵਰ** - ਰਿਸ਼ਭ (ਰੇ) 

**ਸੰਵਾਦੀ ਸਵਰ** - ਪੰਚਮ (ਪ) 

**ਸਮਾਂ** - ਦਿਨ  ਦਾ ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ 

**ਅਰੋਹ** - ਸ ਰੇ ਮ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ 
 
**ਅਵਰੋਹ** - ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ ਮ ਪ ਗ ਰੇ ਗ ਸ 
 
**ਪਕੜ** - ਗ ਰੇ ਗ ਸ ਨੀ ਸ ,ਰੇ ਮ ਪ ਧ ਮ ਗ ਰੇ ਗ ਸ 

## ਵਿਸ਼ੇਸਤਾਵਾਂ 
* ਰਾਗ ਬਰਵਾ ਕਾਫੀ ਥਾਟ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।
* ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਰ ਕੋਮਲ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦੋਂਵੇਂ ਲਗਦੇ ਹਨ।
* ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਰ ਵਰਜਿਤ ਹੈ ਪਰ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸੱਤੇ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਜਾਤੀ ਸ਼ਾਡਵ-ਸੰਪੂਰਣ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਬਰਵਾ,ਰਾਗ ਸਿੰਦੂਰ ਦੀ ਤਰਾਂ ਰਾਗ ਦੇਸੀ ਦੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ ਜਾਂ ਇੰਜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵੇਰ ਦੇ ਦੇਸੀ ਰਾਗ ਦਾ ਇਹ ਰਾਗ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਰਾਗਾਂ ਉੱਤੇ ਐੱਸ. ਆਰ. ਏ.
* ਰਾਗਾਂ ਅਤੇ ਥਾਟਾਂ ਬਾਰੇ ਐੱਸ. ਆਰ. ਏ.
* ਰਾਜਨ ਪਰੀਕਰ ਰਾਗਾਂ ਬਾਰੇ 
* ਰਾਗ ਬਰਵਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਚੀਨ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ

**ਚੀਨ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ** ਚੀਨ ਦੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚੀਨੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਦਾ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ  ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚੀਨੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਰਿੱਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅਤੇ ਫਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਓਰੀਐਂਟਲ ਮੂਵੀ ਮੈਟਰੋਪੋਲਿਸ  ਅਤੇ ਹੇਂਗਡੀਅਨ ਵਰਲਡ ਸਟੂਡੀਓਜ਼। 2012 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਰਸੀਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। 2016 ਵਿੱਚ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ CN¥45.71 billion (  ) ਸੀ। ਚੀਨ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਲਈ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨਵੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ, ਚੀਨ ਨੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ "ਮਾਣ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਹਿੱਤਾਂ" ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਸਮਝੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਪਲਜ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਸਥਾਈ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ "ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਮੂਲ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ" ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤ 
thumb| 1926 ਤਿਆਨਯੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਲੇਡੀ ਮੇਂਗ ਜਿਆਂਗ*, ਹੂ ਡਾਈ ਅਭਿਨੇਤਰੀ
ਮੋਸ਼ਨ ਤਸਵੀਰਾਂ 1896 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੰਘਾਈ ਅਤੇ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਰਗੇ ਸੰਧੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਲੁਈਸ ਲੂਮੀਅਰ ਦੁਆਰਾ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਨੂੰ ਸ਼ੰਘਾਈ ਭੇਜਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਚੀਨ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ 11 ਅਗਸਤ 1896 ਨੂੰ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬਿੱਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ "ਐਕਟ" ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਚੀਨੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਪੇਕਿੰਗ ਓਪੇਰਾ, *ਡਿੰਗਜੁਨ ਮਾਉਂਟੇਨ* ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ, ਨਵੰਬਰ 1905 ਵਿੱਚ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਦਹਾਕੇ ਲਈ ਉਤਪਾਦਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਸ਼ੰਘਾਈ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸੰਪੰਨ ਉੱਦਮੀ ਅਤੇ ਦੂਰ ਪੂਰਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ।

1913 ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ-ਨਿਰਮਿਤ ਲਘੂ ਮੇਲੋਡਰਾਮਾ ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਉਭਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ। 1913 ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੀ ਸੁਤੰਤਰ ਚੀਨੀ ਸਕਰੀਨਪਲੇ, *ਦਿ ਡਿਫਿਕਲਟ ਕਪਲ*, ਨੂੰ ਜ਼ੇਂਗ ਜ਼ੇਂਗਕਿਯੂ ਅਤੇ ਝਾਂਗ ਸ਼ਿਚੁਆਨ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਝਾਂਗ ਸ਼ਿਚੁਆਨ ਨੇ ਫਿਰ 1916 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲੀ ਪੂਰੀ-ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ *ਯਾਨ ਰੁਈਸ਼ੇਂਗ* (閻瑞生) 1921 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸ਼ੰਘਾਈ ਦਰਬਾਰੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਡਰਾਮਾ ਸੀ।

ਚੀਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਨੀ ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸਿਰਫ ਕਾਮਿਕ ਸਕਿਟ ਜਾਂ ਓਪਰੇਟਿਕ ਸ਼ਾਰਟਸ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਦੌਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਤਕਨੀਕੀ ਪਹਿਲੂ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ। 1920 ਅਤੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਪੰਜਾਕੰਤ

**ਪੰਜਾਕੰਤ** (; ) ਜ਼ਰਵਸ਼ਨ ਨਦੀ 'ਤੇ ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੁਗਦ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 52,500 (2020 ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ) ਹੈ। ਇਹ ਕਦੇ ਸੋਗਦਿਆਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਖੰਡਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸਰਜ਼ਮ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੰਛੀ ਖੇਤਰ ਨਦੀ ਦੇ ਤੁਗੇ -ਸਬਜ਼ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਜਾਕੰਤ ਪੂਰਵ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸੋਗਦਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪਰ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਚੇਕੰਠ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੰਜ ਨਗਰ (ਪਿੰਡ)। ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਨਾਮ "ਸੋਗ਼ਦ/ਸੋਗ਼ਦਿਆਨ" ਜਾਂ ਸੁਗ਼ਦ/ਸੁਗ਼ਦਿਆਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨੀ ਅਚਮੇਨੀਡ ਰਾਜਵੰਸ਼ (6ਵੀਂ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ.) ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਚੇਮੇਨੀਡਜ਼ ਨੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰ-ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਅਤੇ ਜ਼ਰਾਫਸ਼ਾਨ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
left|thumb| ਕੈਰੀਟਿਡ, 7ਵੀਂ-8ਵੀਂ ਸਦੀ। ਪੰਜਾਕੰਤ, ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ।
ਇਹ ਕਸਬਾ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਥਾਪਤ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਕੇਂਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕੀਤੀ। 722 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ, ਅਰਬ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਕਸਬੇ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਾਸਕ ਦਿਵਸ਼ਟੀਚ ਉਪਰਲੇ ਜ਼ਰਾਫ਼ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਲਗਭਗ 50 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਜਾਕੰਤ ਉੱਪਰ ਨਵੇਂ ਹਾਕਮਾਂ  ਦਾ ਰਾਜ ਰਿਹਾ ਪਰ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉੱਪਰ ਟੈਰੇਸਾਂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਖੰਡਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਕੰਮ ਅੱਜ ਵੀ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪੰਜਾਕੰਤ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ, ਜੋ ਸੋਗਦਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ, ਮਗ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਕੰਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ  8ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਰਾਗ ਬੈਰਾਗੀ

**ਰਾਗ ਬੈਰਾਗੀ** ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ।

'''ਰਾਗ ਬੈਰਾਗੀ ਦੀ ਸੰਖੇਪ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ :-** **ਰਾਗ - ਬੈਰਾਗੀ** 

**ਥਾਟ- ਭੈਰਵ

ਸਮਾਂ-ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ (ਸਵੇਰੇ 6 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸਵੇਰੇ 9 ਵਜੇ ਤੱਕ)

ਅਰੋਹ- ਸ ਰੇ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ 

ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ ਪ ਮ ਰੇ ਸ**

**ਪਕੜ- ਨੀ ਰੇ ਮ ਪ, ਨੀ ਪ, ਨੀ ਮ ਰੇ

ਵਾਦੀ- ਮਧ੍ਯਮ(ਮ)

ਸੰਵਾਦੀ-ਸ਼ਡਜ(ਸ)

ਸਮਾਨਾਰਥੀ-ਰਾਗ ਬੈਰਾਗੀ ਭੈਰਵ

ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਰਾਗ - ਰੇਵਤੀ (ਕਰਨਾਟਿਕ)

'''ਰਾਗ ਬੈਰਾਗੀ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ :-**

## ਰਾਗ ਬੈਰਾਗੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ 
* **ਰਾਗ ਬੈਰਾਗੀ** ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਕ ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
* **ਰਾਗ ਬੈਰਾਗੀ** ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਲੁਭਾਵਣ ਵਾਲਾ ਰਾਗ ਹੈ।
* **ਰਾਗ ਬੈਰਾਗੀ** ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾ ਵਾਲਾ ਰਾਗ ਹੈ।
* **ਰਾਗ ਬੈਰਾਗੀ** ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਜ਼ਾਦ ਸੁਭਾ ਵਾਲਾ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਸਪਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
* **ਰਾਗ ਬੈਰਾਗੀ** ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਗ ਭੈਰਵ ਥਾਟ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।
* **ਬੈਰਾਗੀ (ਰਾਗ) **, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਬੈਰਾਗ ਭੈਰਵ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,  ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ  ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਧੁਰ  ਰਾਗ ਹੈ।

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ **ਰਾਗ ਬੈਰਾਗੀ** ਦਾ ਸਰੂਪ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ -

* **ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਰੇ ਮ ਪ ਨੀ  ;**
* **ਮ ਨੀ ਪ ;ਨੀ ਪ ਮ ਪ ਰੇ ;**
* **ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਰੇ ਮ ਪ ਨੀ ਪ ;**
* **ਮ ਪ ਨੀ ਨੀ ਸੰ ;ਨੀ ਪ ਨੀ ਸੰ ਰੇੰ ਸੰ ;**
* **ਰੇੰ ਸੰ ਨੀ ਰੇ ਸੰ ਨੀ ਪ ਮ ;**
* **ਪ ਮ ਰੇ ਸ ; ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਰੇ ਸ''' 

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ (ਹਿੰਦੀ) 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਹਿੰਦੀ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਾਮਿਲ 
ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਰਾਗ ਰੇਵਤੀ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ,ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਬੈਰਾਗੀ ਭੈਰਵ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।
ਜਪਾਨ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ

, ਜਿਸ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ 'ਤੇ  ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 100 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਜਪਾਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ; 2021 ਤੱਕ, ਇਹ ਨਿਰਮਿਤ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ, ਜਾਪਾਨ ਨੇ 411 ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਦੇ ਕੁੱਲ US$2.338 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾ 54.9% ਕਮਾਇਆ। ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ 1897 ਤੋਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, "ਜਾਪਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਕੀਰਾ ਕੁਰੋਸਾਵਾ ਦੀਆਂ *ਜਿਦਾਈਗੇਕੀ* ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ਼ੀਰੋ ਹੌਂਡਾ ਅਤੇ ਈਜੀ ਸੁਬੂਰਾਯਾ ਦੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਲਪ ਫਿਲਮਾਂ ਨੇ ਜਾਪਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਜਾਪਾਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: *ਟੋਕੀਓ ਸਟੋਰੀ* (1953) ਸਭ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ 100 ਮਹਾਨ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ *ਸਾਈਟ ਐਂਡ ਸਾਊਂਡ* ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਸਭ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਿਖਰ ਦੀਆਂ 50 ਮਹਾਨ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ *ਸਾਈਟ ਅਤੇ ਸਾਊਂਡ ਡਾਇਰੈਕਟਰ* ਦਾ ਪੋਲ, *ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਕੇਨ ਨੂੰ* ਪਛਾੜ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਕੀਰਾ ਕੁਰੋਸਾਵਾ ਦੀ *ਸੇਵਨ ਸਮੁਰਾਈ* (1954) ਨੂੰ 43 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 209 ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ 2018 ਦੇ ਪੋਲ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਾਪਾਨ ਨੇ ਪੰਜ ਵਾਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਚਾਰ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਟੋਹੋ, ਟੋਈ, ਸ਼ੋਚਿਕੂ ਅਤੇ ਕਾਡੋਕਾਵਾ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਜਾਪਾਨ (MPPAJ) ਦੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਨਿਪੋਨ ਅਕੈਡਮੀ-ਸ਼ੋ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਸਾਲਾਨਾ ਜਾਪਾਨ ਅਕੈਡਮੀ ਫਿਲਮ ਇਨਾਮ ਨੂੰ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦੇ ਜਾਪਾਨੀ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text