open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਭਾਰਤ

**ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ**, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕੁੱਲ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਫਰੀਦਕੋਟ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜ਼ਾ 1972 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਜਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਡਿਵਿਜ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦਕੋਟ, ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਦੇ ਸਨ। 

## ਨਾਮ 
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ 13 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਪਾਕਪੱਟਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਫਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇਸ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਮੋਕਲਹਰ (ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਮੋਕਲਹਰ) ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ (ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਭੱਟਨੇਰ ਦੇ ਇੱਕ ਭੱਟੀ ਮੁਖੀ ਰਾਏ ਮੁੰਜ ਦੇ ਪੋਤੇ) । ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੋਕਾਲਹਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
## ਇਤਿਹਾਸ
ਫਰੀਦਕੋਟ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 13ਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਮੋਕਲਹਰ ਰੱਖਿਆ, ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ ਦੇ ਪੁਰਖੇ (ਰਾਈ ਮੁੰਜ - ਰਾਜੇ ਦਾ ਦਾਦਾ) ਭਟਨੇਰ (ਹੁਣ ਹਨੂਮਾਨਗੜ੍ਹ),ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸਨ। ਏਥੋ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਮੁਤਬਕ ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ ਨੇ ਸੂਫੀ ਫ਼ਕੀਰ ਹਜਰਤ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ-ਉਦ-ਦੀਨ ਗੰਜਸ਼ਕਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ (ਉਰਦੂ: بابا فرید‎) ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ  ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ‘ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦਕੋਟ ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਹਾੜਾ ਸਿੰਘ, ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਰਿਆਸਤ ਦੇ  ਆਖ਼ਰੀ ਰਾਜੇ ਸਨ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਧਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਕੋਲ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ 1935 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਧਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਸੀ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜ ਭਾਗ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਧਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕਰੀਬ ਇਕ ਸਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਧਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਧਾਂ ਕਰੀਬ 6 ਕਨਾਲ 3 ਮਰਲੇ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਐਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਧਾਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਹੈ।

File:Entrance of Farmer's House Faridkot 02.jpg|ਕਿਸਾਨ ਘਰ (ਹੁਣ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਫਤਰ) ਫਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ 
File:Foundation Stone of Harindra - Civil Hospital Faridkot 04.jpg|ਹਰਿੰਦਰਾ - ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ
File:Foundation Stone of Harindra - Civil Hospital Faridkot 05.jpg|ਹਰਿੰਦਰਾ - ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 
File:Foundation stone of Govt. School of Bargari.jpg|ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਸਕੂਲ ਬਰਗਾੜੀ (ਫਰੀਦਕੋਟ)
File:Entrance of District Court Faridkot.jpg|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ
File:Foundation Stone of Davies Model Agricultural Farm and Farmers's House Faridkot 03.jpg|ਡੇਵਿਸ ਮਾਡਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਘਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 
File:Govt. Brijindra College Faridkot.jpg|ਸਰਕਾਰੀ ਬ੍ਰਿਜਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਫਰੀਦਕੋਟ
File:Its pic of Govt.Brijindra College Faridkot.jpg|ਸਰਕਾਰੀ ਬ੍ਰਿਜਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ, ਫਰੀਦਕੋਟ

## ਤਿਉਹਾਰ 
ਹਰ ਸਾਲ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਮੇਲਾ, 'ਆਗਮਨ ਪੂਰਬ', ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। , ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 23 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ, ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਜਲੂਸ ਟਿੱਲਾ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ (ਸਿੱਖ ਮੰਦਰ) ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਦਾਰੀ ਸਾਹਿਬ (ਸਿੱਖ ਦੇ ਮੰਦਰ, ਸਿੱਖ) ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਸੀਮਾ

**ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਸੀਮਾ** ਸਫੇਦ ਵਾਮਨ ਤਾਰੇ ਦਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੰਜ ਹੈ ਇਸ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਲਹੇਲਮ ਅੰਡਰਸਨ ਅਤੇ ਈ. ਸੀ। ਸਟੋਨਰ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ 1930, ਵਿੱਚ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕੀਤਾ।
## ਤਾਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ
ਹਰ ਤਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਰੇ ਦੀ ਊਰਜਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਇਸ ਅੰਦਰ ਹਾਈਡਰੋਜ਼ਨ ਦੇ ਨਿਊਕਲੀਆਈ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਸੰਯੋਜਨ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਤਾਰੇ ਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਫੈਲਾਅ ਅਤੇ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਖਿੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਰੇ ਦਾ ਜੀਵਨ ਓਨੀ ਦੇਰ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸੰਤੁਲਨ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਜਦ ਉਸ ਵਿਚਲੀ ਸਾਰੀ ਹਾਈਡਰੋਜ਼ਨ ਸੰਯੋਜਨ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀਲੀਅਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣੋਂ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਰਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਗੁਰੂਤਾ ਖਿੱਚ ਨਾਲ ਸੁੰਗੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਸਟੇਜ ਸਫੇਦ ਵਾਮਨ (ਵਾਈਟ ਡਵਾਰਫ਼) ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਸੀਮਾ ਦਾ ਮੁਲ= 1.44 \begin{smallmatrix}M_\odot\end{smallmatrix} (2.864 &times; 1030 kg).
## ਨਿਯਮ
ਪਰ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਇਹ ਖੋਜਿਆ ਕਿ ਸਫੇਦ ਵਾਮਨ ਜਾਂ ਵਾਈਟ ਡਵਾਰਫ ਬਣਨ ਲਈ ਤਾਰੇ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਪੁੰਜ ਦੀ ਇੱਕ ਉੱਪਰਲੀ ਸੀਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੜ੍ਹਾਅ ’ਤੇ ਸਫੇਦ ਵਾਮਨ ਤਾਂ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ 
*ਜੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਪੁੰਜ ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜ ਦੇ 1.44 ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਫੇਦ ਵਾਮਨ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ‘ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਸੀਮਾ’ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 
*ਜੇ ਤਾਰੇ ਦਾ ਪੁੰਜ ਇਸ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਫੇਦ ਵਾਮਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਉਹ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਅਧੀਨ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁੰਗੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤਿ ਅਧਿਕ ਘਣਤਾ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਤਿ ਅਧਿਕ ਘਣਤਾ ਅਤੇ ਦਬਾਉ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਵਿਸਫੋਟ ਨਾਲ ਇਹ ਫਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸਫੋਟ ‘ਸੁਪਰਨੋਵਾ’ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਸ਼ੈੱਲ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਕੇ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡ-ਪੁੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੋਰ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
*ਜੇ ਤਾਰੇ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਪੁੰਜ 1.44 ਤੋਂ 5 ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜਾਂ ਤੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੋਰ ਨਿਊਟਰਾਨ ਤਾਰਾ (ਨਿਊਟਰਾਨ ਸਟਾਰ) ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਾਲਾ ਛੇਕ (ਬਲੈਕ ਹੋਲ) ਬਣਦੀ ਹੈ।
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਆਗ ਕਾ ਦਰਿਆ

[thumb|'''*ਆਗ ਕਾ ਦਰਿਆ* ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ [ਕੁੱਰਤੁਲਏਨ ਹੈਦਰ**]]
***ਆਗ ਕਾ ਦਰਿਆ *'* ਉੱਘੀ ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਕੁੱਰਤੁਲਏਨ ਹੈਦਰ ਦਾ ਹਿੰਦ-ਉਪ ਮਹਾਦੀਪ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ "ਹਿੰਦ-ਉਪ ਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੋਰੀਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1947 ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਤੱਕ ਲੱਗਪਗ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 1959 ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖੁਦ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਲਥਾਇਆ ਸੀ। 
ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆ ਵਜੋਂ ਹਿੰਸਾ, ਖੂਨਖਰਾਬੇ ਅਤੇ ਅਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿਜੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ- ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਰਾਸਦੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਹਤ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਜਖ਼ਮੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜੁਦਾਈ ਦੇ ਮਰਮ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਨਿਦਾ ਫਾਜਲੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿਹਾ ਹੈ - ਮੋਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ 1200 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਕੁੱਰਤੁਲਏਨ ਹੈਦਰ ਨੇ ਨਾਵਲ *ਆਗ ਕਾ ਦਰਿਆ* ਲਿਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਗਏ 1200 ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਮੀਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਇੱਕ ਰੀਵਿਊ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸਪੇਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ *ਇਕਲਾਪੇ ਦੇ ਸੌ ਸਾਲ* ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
## ਪਲਾਟ
*ਆਗ ਕਾ ਦਰਿਆ'' ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਕਹਾਣੀ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਰੁਕਦੀ ਹੈ।... ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਖਿਆਲ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿ ਵਗਦੇ ਦਰਿਆ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਇਹ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦੀ ਰਹੇਗੀ। ...ਸ਼ਾਇਦ ਅਬਦ ਤੱਕ ... ਅਤੇ ਕਾਇਨਾਤ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਖਾਤਮੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜੇਕਰ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਕਥਾ ਵੀ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ...।
ਗੌਤਮ ਨੀਲੰਬਰ ਦੀ ਇਹ ਦਾਸਤਾਨ ਚਾਰ ਦੌਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਸੀਮ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: 
*ਪਹਿਲਾ ਦੌਰ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਨਾਲ ਤਾੱਲੁਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ (ਚਾਰ ਸੌ ਬਰਸ ਪੂਰਵ-ਮਸੀਹ)।
*ਦੂਜਾ ਦੌਰ ਲੋਧੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਅਤੇ ਮਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
*ਤੀਸਰੇ ਦੌਰ ਦਾ ਤਾੱਲੁਕ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਨਾਲ ਹੈ।
*ਨਾਵਲ ਦਾ ਚੌਥਾ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਦੌਰ 1930 ਦੇ ਲੱਗ ਭਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 1950 ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। 
ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਦੌਰਾਂ ਦਾ ਤਾੱਲੁਕ ਮੁਸਨਫ਼ਾ ਦੇ ਤਹਜੀਬੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਅਤੇ ਇਤਹਾਸਕ ਬੁਨਿਆਦਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੇਕਿਨ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਆਖ਼ਿਰੀ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਦੌਰ ਬਜ਼ਾਤੇ ਖ਼ੁਦ ਇੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਉਭਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜੀ ਤਹਰੀਕਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ (1947) ਦੇ ਮਰਹਲੇ ਤੱਕ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। 
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਜਨਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਮੁਕੱਦਰ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ
ਫੌਰਸ ਇੰਡੀਆ

thumb|right|2011 ਵਿੱਚ ਫੌਰਸ ਇੰਡੀਆ
**ਫੌਰਸ ਇੰਡੀਆ** ਫੌਰਮੂਲਾ ਵਨ ਰੇਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੀਮ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਟੋ ਰੇਸਿੰਗ
ਹਮਸਫ਼ਰ (ਨਾਵਲ)

**ਹਮਸਫ਼ਰ** (ਉਰਦੂ: هم سفر) ਫ਼ਰਹਤ ਇਸਤਿਆਕ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮਾਸਿਕ ਖ਼ਵਾਤੀਨ ਡਾਈਜੈਸਟ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਈ 2007 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 2008 ਤੱਕ 7 ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਮੁਕੰਮਲ ਨਾਵਲ ਵਜੋਂ ਇਹ ਇਲਮ-ਓ-ਇਰਫ਼ਾਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਟੈਲੀਨੋਵੇੱਲਾ ਹਮਸਫ਼ਰ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਹਮ ਟੀਵੀ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Publisher 
* Humsafar at Kitaabghar

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ
ਉਮਰਾਉ ਜਾਨ ਅਦਾ

***ਉਮਰਾਉ ਜਾਨ ਅਦਾ*** () ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਹਾਦੀ ਰੁਸਵਾ ਲਖਨਵੀ (1857–1931) ਦਾ 1899 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਛਪਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਲਖਨਊ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜੀ ਅਤੇ ਸਕਾਫ਼ਤੀ ਝਲਕੀਆਂ ਬੜੇ ਦਿਲਕਸ਼ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸਨੂੰ ਉਰਦੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲਖਨਊ ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਔਰ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਰੁਸਵਾ ਨੇ ਇਸ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਮਹਿਫ਼ਲ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬੜੀ ਮਹਾਰਤ ਅਤੇ ਕਲਾ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਖਿਚੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਰੀਖ਼ੀ ਹੈਸੀਅਤ ਹਾਸਲ ਹੈ।
## ਕਲਾਤਮਕ ਜਾਇਜ਼ਾ
### ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ
ਕਲਾਤਮਕ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਨਾਵਲ *ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ ਅਦਾ* ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਕ਼ਦਮ ਕ਼ਦਮ ਉੱਤੇ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਪਾਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇੰਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਤਰ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਉਰਦੂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਰ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕੰਮਲ ਨਿਭਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਛੋਟਾ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮਨੋ-ਜਜ਼ਬਾਤ, ਵਰਤੋਂ-ਵਿਹਾਰ, ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹੈਸੀਅਤ ਸਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ
ਜੈਨ

ਜੈਨ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:
* ਜੈਨ (ਗੋਤ)
* ਜੈਨ ਧਰਮ
ਗੀਤ ਚਤੁਰਵੇਦੀ

**ਗੀਤ ਚਤੁਰਵੇਦੀ** (ਜਨਮ 27 ਨਵੰਬਰ 1977, ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ ਅਗਰਵਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਭੋਪਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਦੋਨਾਂ ਵਜੋਂ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ 'ਦਸ ਸਰਵੋਤਮ ਲੇਖਕਾਂ' ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੀਆਂ 22 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਹਾਨ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਕਵੀ ਪਾਬਲੋ ਨੇਰੂਦਾ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ।

ਚਤੁਰਵੇਦੀ 2010 ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ *ਅਲਾਪ ਮੈਂ ਗਿਰਾਹ*, 2017 ਵਿੱਚ *ਨਿਊਨਤਮ ਮੈਂ*, ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ *ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਕੇ ਗੁਪਤਚਰ* ਸਮੇਤ ਗਿਆਰਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, *ਸਾਵੰਤ ਆਂਟੀ ਕੀ ਲੜਕੀਆਂ* ਅਤੇ *ਪਿੰਕ ਸਲਿਪ ਡੈਡੀ* ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਨਾਵਲ "ਪਿੰਕ ਸਲਿਪ ਡੈਡੀ" ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਅਖ਼ਬਾਰ *ਕਥਾਦੇਸ਼* ਦੁਆਰਾ ਸਮਕਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਣੀ ਵਿੱਚ ਗਲਪ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਮੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ
### ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ
* *ਆਲਾਪ ਮੇਂ ਗਿਰਹ*
* *ਨਿਊਨਤਮ ਮੈਂ*

## ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ
* *ਸਾਵੰਤ ਆਂਟੀ ਕੀ ਲੜਕੀਆਂ*
* *ਪਿੰਕ ਸਲਿਪ ਡੈਡੀ*
### ਅਨੁਵਾਦ
* *ਚਿਲੀ ਕੇ ਜੰਗਲੋਂ ਸੇ* (ਪਾਬਲੋ ਨੇਰੁਦਾ ਦਾ ਗਦ)
* *ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ (ਆਤਮਕਥਾ)*

ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਗੀਤ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਅਨੇਕ ਸਿਖਰ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।
### ਬਲਾਗ
*ਬੈਤਾਗਵਾੜੀ (http://geetchaturvedi.blogspot.in)

## ਸਨਮਾਨ
* ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ ਅਗਰਵਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਭਾਸ਼ੋ

thumb|ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਭਾਸ਼ੋ
thumb|ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਭਾਸ਼ੋ
**ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਭਾਸ਼ੋ** (ਜਨਮ 26 ਅਗਸਤ 1958) ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਵੀ ਹਨ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰਲ ਪਰ ਡੂੰਘੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ। 
## ਜੀਵਨ
ਭਾਸ਼ੋ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਾਨਸਾ ਮੰਡੀ, ਬਠਿੰਡਾ (ਹੁਣ ਜਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ) ਵਿੱਚ 26 ਅਗਸਤ 1958 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
* *ਸ਼ਬਦਯੋਗ* (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 1997)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਜਰਨਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ

**ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ** (1909–1989) ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾਨੀ ਸਨ। ਉਹ ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਥਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਨਾ (Indian National Army) ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਣ ਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
### ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਉਗੋਕੇ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਵਾਸੀ ਪਿਤਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹੁਕਮ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ 1909 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ 2 ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹੁਕਮ ਕੌਰ ਸਿਆਲਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹੀ ਬਦੀਆਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਹੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਜਨਰਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿਰੁੱਧ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌ਼ਜ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

### ਫੌਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
1927 ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਆਦ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਰੈਜਮੈਂਟ ਦੀ 14ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਆਨ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੈਜਮੈਂਟ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਬਟਾਲੀਆਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਰਹੇ।

## ਮੁੱਖੀ ਕਮਾਂਡਰ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ 
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾ ਬਾਨੀ ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਹੈ  ਜਨਰਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ  ਇਸ ਦਾ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖੀ ਅਫਸਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਓਪਰੇਸ਼ਨਲ ਕਮਾਂਡਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਫੌਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੈਦੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਭਾਰਤੀ 40000 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਫ਼ੌਜੀਆਂ  ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਤੇ ਜਪਾਨੀ ਜਰਨੈਲ ਮੇਜਰ ਫੁਜੀਵਾਰਾ ਜੋ ਜਪਾਨੀਆਂ ਦਾ ਬੈਂਕਾਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਸੂਸੀ  ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਸੀ ਨਾਲ ਗੰਢ-ਤਰੁੱਪ ਕਰਕੇ 1941 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ । ਇਸ ਦਾ ਮੰਤਵ ਭਾਰਤ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋ ਇਸ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣਾ ਸੀ।ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਦੀ ਅਗਵਾਈ 1943 ਤੱਕ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ।

ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਦ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਪਾਨੀਆਂ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਬਨਣਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬੁਰਾ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਜਪਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਨ-ਮੁਟਾਵ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਪਾਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਮਾਂਡਰ ਇਨਾਮ ਚੀਫ ਬਣਾ ਕੇ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ।1945 ਵਿੱਚ ਜਦ ਜਪਾਨੀਆਂ ਨੇ 1945 ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅੱਗੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜਨਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਤੇ ਜਨਰਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਫੌਜੀ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ।ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖਲਬਲੀ ਮੱਚ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਜਨਰਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ 
ਉਸ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਟਿਕਟ ਤੇ ਚੋਣ ਲੜੀ ਤੇ ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਹੱਕ ਦਿਲਵਾਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

## ਮੌਤ 
80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ  1989 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਚਿੱਤਰ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਨ। 

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* *General Mohan Singh*  at the Sikh History.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1989
ਜੌਂ

thumb|ਜੌਂ ਦੀ ਖੇਤੀ
thumb|ਜੌਂ ਦੀ ਫਸਲ
**ਜੌ** ਘਾਹ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪੌਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਅਨਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬੀਅਰ, ਬਰੈਡ, ਸਿਹਤ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥ, ਸੂਪ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਗਭਗ 566,000&nbsp;km² ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 136 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਜੌ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਕਣਕ ਵਰਗੇ ਇਕ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਜੌਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੌਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਦੇ ਉਤਲੇ ਸਿਰੇ ਉਪਰ ਦਾਣਿਆਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਿੱਟੇ ਉਪਰ ਬਰੀਕ ਬਰੀਕ ਤਿੱਖੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਸੀਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਜਿਥੇ ਕਣਕ ਦਾ ਦਾਣਾ ਮੁਲਾਇਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਜੌਆਂ ਦਾ ਦਾਣਾ ਖੁਰਦਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਕਣਕ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਅੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਉਥੇ ਜੌਆਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਅੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾਹੈ। ਜੌਂ ਹਾੜੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਜੌਂ ਹਲਕੀ, ਮਾੜੀ ਤੇ ਮਾਰੂ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੌਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੌਆਂ ਤੋਂ ਬੀਅਰ (ਸ਼ਰਾਬ) ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜੌਆਂ ਤੋਂ ਸੱਤੂ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੌਆਂ ਨੂੰ ਭੁੰਨਾ ਕੇ, ਉੱਖਲੀ ਵਿਚ ਕੁੱਟਕੇ, ਛਿਲਕਾ ਲਾਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਟਾ ਪਿਆਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਆਟੇ ਵਿਚ ਲੂਣ, ਮਿਰਚ ਪਾ ਕੇ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕਰ ਪਾ ਕੇ ਘੋਲ ਕੇ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਤੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਤੂ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਠੰਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜੌਂ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੌਂ ਟੰਗਾਈ ਦਾ ਇਕ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਨਰਾਤੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿਚ ਜੌ ਬੀਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਭੈਣਾਂ ਜੌਂ ਆਪਣੇ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉਪਰ ਟੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੀਰ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਜੌਂ ਟੰਗਾਈ ਲਈ ਸ਼ਗਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਹੁਣ ਖੇਤੀ ਵਪਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਜੌਂ ਬੀਜਣੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਲਕੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਹੁਣ ਜੌਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਦਾ ਹੈ।

## ਉਤਪਾਦਨ
## ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉੱਨਤ ਕਿਸਮਾਂ 
* ਪੀ ਐਲ 807
* ਡੀ ਡਬਲਯੂ ਆਰ ਯੂ ਬੀ 52
* ਪੀ ਐਲ 426

## ਗੁਣ 
* ਇਸ ਨਾਲ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਠੀਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
* ਮੋਟਾਪਾ ਘਟਦਾ ਹੈ।
* ਅੰਤੜੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
* ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਖ਼ਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
* ਕਾਲੇ ਘੇਰੇ ਅਤੇ ਫਿਨਸੀਆਂ ਠੀਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
* ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।
* ਪਿੱਤੇ ਲਈ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ।
* ਗੋਡਿਆਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।
* ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਇਸਦੀ ਬੀਅਰ ਗਰਮੀ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
* ਸ਼ੂਗਰ ਰੋਗ ’ਚ ਵਰਦਾਨ ਹੈ।
* ਕਬਜ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
* ਤੇਜ਼ਾਬ ਅਤੇ ਗੈਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
* ਪਾਚਨ ਕਿਰਿਆ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
* ਜੇਕਰ ਇਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਦਰਕ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਗਲਾ, ਨੱਕ ਅਤੇ ਖਾਂਸੀ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
* ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਸਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਜਸਵੰਤ ਦਮਨ

**ਜਸਵੰਤ ਦਮਨ** ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।

## ਅਦਾਕਾਰੀ ਜੀਵਨ
ਜਸਵੰਤ ਦਮਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਡਾ: ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਟਕ ‘ਰੱਤਾ ਸਾਲੂ’ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹੇ ਰੋਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰ ਦਵਿੰਦਰ ਦਮਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ 13 ਜੂਨ 1967 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਸਵੰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨਿਖਾਰਨ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਸਾਥ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸੇ ਤਾਂਘ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਆ ਗਏ ਜਿਥੇ ਜਸਵੰਤ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਰੈਪਰਟਰੀ ਵਿੱਚ 1975 ਤੋਂ 1976 ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਜਸਵੰਤ ਦਮਨ ਦਾ ਵਾਹ ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਬਜਾਜ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਅਮਾਲ ਅਲਾਨਾ, ਮੋਹਨ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਬਲਰਾਜ ਪੰਡਿਤ ਵਰਗੇ ਨਾਮੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਲਿਆ।

## ਫਿਲਮਾਂ
### ਪੰਜਾਬੀ
* ਗੁਰੂ ਮਾਨਿਓ ਗ੍ਰੰਥ
*ਜੋਸ਼ ਜਵਾਨੀ ਦਾ
*ਆਸਰਾ ਪਿਆਰ ਦਾ
*ਮਾਹੀ ਮੁੰਡਾ
*ਮੇਲਾ
*ਬਾਗੀ
*ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਵਤਨਾਂ ਦਾ
*ਮਿੱਟੀ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦੀ
*ਬਾਬੁਲ ਦਾ ਵਿਹੜਾ
*ਮੇਲ ਕਰਾਦੇ ਰੱਬਾ
*ਜਵਾਨੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ

### ਹਿੰਦੀ
*ਨਮਸਤੇ ਲੰਡਨ
*ਕਰਮ
*ਟਰੇਨ ਟੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ
*ਹੰਪਟੀ ਸ਼ਰਮਾ ਕੀ ਦੁਲਹਨੀਆ 
*ਨਮਸਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ

### ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 
*ਏ ਵਿਲਜ਼ ਮਰਡਰ ਅਨਵੇਲਡ
*ਦਾ ਪਰਫੈਕਟ ਹਸਬੈਂਡ 
*ਟਰੇਨ ਟੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੈਕੀ ਚੈਨ

**ਜੈਕੀ ਚੈਨ** (ਜਨਮ 7 ਅਪਰੈਲ 1954) ਇੱਕ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਦਾ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਕਰੀਨਲੇਖਕ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਿਸਟ, ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸਟੰਟ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਟੰਟ ਅਤੇ ਲੜਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਕੁਝ ਅਭਿਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਟੰਟ ਖੁਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ 1960ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਅਭਿਨੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਜੈਕੀ ਚੈਨ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਅਪਰੈਲ 1954 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਅਤੇ ਲੀ-ਲੀ ਚੈਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੂੰ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਪਾਓ ਪਾਓ ਚੀਨੀ: 炮炮(ਅਰਥ *ਤੋਪ ਦਾ ਗੋਲਾ*) ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਰੁੜ੍ਹਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954
ਗੋਹ

**ਗੋਹ** (Monitor lizard) ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸਕੁਆਮੇਟਾ (Squamata) ਗਣ ਦੇ ਵੈਰਾਨਿਡੀ (Varanidae) ਕੁਲ ਦੇ ਜੀਵ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਛਿਪਕਲੀ ਵਰਗਾ, ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਗੋਹ ਛਿਪਕਲੀਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਬੰਧੀ ਹਨ, ਜੋ ਅਫਰੀਕਾ, ਆਸਟਰੇਲਿਆ, ਅਰਬ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਦੀ ਲੰਮਾਈ ਤਾਂ 10 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਸ਼ਲਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜੀਭ ਸੱਪ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਫੰਕੀ, ਪੰਜੇ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਪੂਛ ਚਪਟੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਗੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਆਪਣਾ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ, ਲੇਕਿਨ ਉਂਜ ਸਾਰੇ ਗੋਹ ਖੁਸ਼ਕੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜੀਵ ਹਨ, ਜੋ ਮਾਸ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕੀੜੇ ਮਕੋੜੇ ਅਤੇ ਆਂਡੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਫਲ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ
ਕਰਮਜੀਤ ਕੁੱਸਾ

**ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੁੱਸਾ** (1 ਜਨਵਰੀ 1953 - 20 ਮਾਰਚ 1998) ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਆਖਰੀ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਿਮਨ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਖੁਰ ਰਹੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ।
## ਨਾਵਲ
* *ਬੁਰਕੇ ਵਾਲੇ ਲੁਟੇਰੇ* (1977)
* *ਰਾਤ ਦੇ ਰਾਹੀ* (1979) 
* *ਜਖ਼ਮੀ ਦਰਿਆ*
* *ਰੋਹੀ ਬੀਆਬਾਨ*
**ਅੱਗ ਦਾ ਗੀਤ* 
**ਅਕਾਲ ਪੁਰਖੀ* (1998)
## ਕਰਮਜੀਤ ਕੁੱਸਾ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੁੱਸਾ ਦੇ ਨਾਵਲ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਪਾਸਾਰ* (ਸੰਪਾਦਕ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ, 2011)

*''ਕਰਮਜੀਤ ਕੁੱਸਾ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਰੋਹੀ ਬੀਆਬਾਨ' ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998
ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ

**ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ** (Progressivism) ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਕ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਗਿਆਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਮਾਨਵੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੇ ਲਈ ਤਬਦੀਲੀ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਦਾ ਆਰੰਭ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੁੱਧਤਾ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਯੂਰਪ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤੱਖ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਬਰਬਰਤਾ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਬੁੱਧਤਾ ਦੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹਰ ਸਮਾਜ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਣਗੇ। ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਗਲੇਜ ਸਹਿਤ ਤੇ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਲਾ,ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਤਾ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਇਸਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤੀਆਂ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਉਪਰ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਅਨੁਸਰ ਸਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਨਜਰੀਏ ਅਪਨਾਏ।                          ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ,ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ,ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਬਣਾਇਆ।ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਐਗਲੋ ਓਰੀਐਟਲ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਡਾ.ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਨ ਲਖਨਊ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ।ਇਸ ਨੇ ਲੰਡਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ phd ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤੇ ਇਸ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਮੁਹੰਮਦ ਦਯੂਮ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਸੀ।ਇਹਨਾ ਦੇ ਯਤਨਾ ਸਦਕਾ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ 1936 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਬਣੀ 
ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਸੀ 
ਓਸ ਨੇ ਸੇਖੋਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਤੀ।1940-41 ਵਿੱਚ ਸੇਖੋਂ ਦਾ ਇਕਾਂਗੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛੇ ਘਰ ਪਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੁਖ ਬੰਧ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਖੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਹੋਇਆ।ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਪਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਮੱਧਵਰਗੀ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਨੇ ਨਵੀਂ ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਅਥਵਾ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆ ਨੂੰ ਮਾਨਵਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੇ ਆਤਮ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤਸੱਵਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਵਿਚ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਰੁਚੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ।ਇਕ ਪਾਸੇ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲਈ ਹੂਬਹੂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਾਦ ਸਾਚੇ ਵਿਚ ਢਾਲ ਕੇ ਪੂਰਵ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਾਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾ ਸੂਤਰਾਂ ਵਿਚ ਧਾਰਾਬੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੀ ਨਜਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਦੋਹੇ ਸੂਤਰ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਰੋਸ ਤੇ ਮਨੋਰਥ ਦੇ ਸੁਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਰੋਸ ਤਤਕਾਲੀਨ ਸਥਿਤੀ ਵਲ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਪਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਧੀਨ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮਾਜਕ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਰਚੀ ਗਈ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸੇਖੋਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਧੁਨ ਵਿਚ ਇਸ ਧਾਰਾ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਰੂਪ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।ਜਿਥੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਪਰਵਿਧਿਕ ਸੂਝ ਕੁਝ ਸੁਸਿਖਿਅਤ ਵੀ ਸੀ ਉਥੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ ਕਈ ਵਾਰ ਲਲਕਾਰ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਧੱਕ ਸੁੱਟਦੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ,ਜਸਵੰਤ ਕਵਲ,ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ,ਕੁਲਵੰਤ ਵਿਰਕ,ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ, ਮੋਹਨ ਭਡਾਰੀ, ਵਰਿਆਮ ਸੰਧੂ, ਅਜਮੇਰ ਔਲਖ ਆਦਿ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧੀ ਲਿਖਣ ਲਗੇ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਇਬਨ-ਏ-ਇੰਸ਼ਾ

**ਇਬਨੇ ਇੰਸ਼ਾ** (15 ਜੂਨ 1927- 11 ਜਨਵਰੀ 1978) (  ਜਨਮ ਸਮੇਂ **ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ** ), ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ ਕਵੀ, ਯਾਤਰਾ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਸੀ।
## ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ
**ਕਵਿਤਾ**

* *ਇਸ ਬਸਤੀ ਕੇ ਏਕ ਕੂਚੇ ਮੇਂ*
* *ਚਾਂਦ ਨਗਰ*
* *ਦਿਲ-ਏ-ਵਹਿਸ਼ੀ*

**ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ**

* *ਅਵਾਰਾਗਰਦ ਕੀ ਡਾਇਰੀ* 
* *ਦੁਨੀਆ ਗੋਲ ਹੈ*
* *ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਕੇ ਤਾਕੁਬ ਮੇਂ*
* *ਚਲਤੇ ਹੋ ਤੋ ਚੀਨ ਕੋ ਚਲੀਏ*
* *ਨਗਰੀ ਨਗਰੀ ਫਿਰ ਮੁਸਾਫਰ*

**ਮਜਾਹੀਆ**

* *ਆਪ ਸੇ ਕਿਆ ਪਰਦਾ *
* *ਖੁਮਾਰ ਏ ਗੰਦਮ*
* *ਉਰਦੂ ਕੀ ਆਖਰੀ ਕਿਤਾਬ*
* *ਖਤ ਇੰਸ਼ਾ ਜੀ ਕੇ*
## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ 
*انشا جی اٹھو اب کوچ کرو 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1978
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਾਸਰਸ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਹਾਸਰਸਵਾਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਯਾਤਰਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਯਾਤਰਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀ
ਯੂਨੀਸੈਫ਼

**ਯੂਨੀਸੈਫ਼** ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬਾਲ ਫੰਡ ਇਹ ਸਯੁੰਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਖਾਸ ਐਜੰਸੀ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਦ-ਖੁਰਾਕ ਤੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਸੈਫ਼
ਅਮਲੋਹ

*ਅਮਲੋਹ*' ਜਿਲ੍ਹਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ ਪਹਿਲਾ ਇਸ ਨੂੰ  ਫੈਜ਼ ਬਖ਼ਸ  ਵਸਾਇਆ ਸੀ 1763 ਤੱਕ  ਨਵਾਬ ਏ ਸਰਹਿੰਦ ਆਧੀਨ ਰਿਹਾ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਾਭੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਥੇ ਕਿਲਾ ਬਣਾਇਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਕੋਟ ਈਸੇ ਖਾਂ

**ਕੋਟ ਈਸੇ ਖਾਂ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਇਹ  ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 703 ਬੀ ਦੇ ਮੋਗਾ - ਮੱਖੂ ਸੈਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੋਟ ਈਸੇ ਖਾਂ ਤੋਂ ਮੋਗਾ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਹੋਰ ਨੇੜਲੇ ਕਸਬੇ ਜ਼ੀਰਾ, ਮੱਖੂ ਅਤੇ ਧਰਮਕੋਟ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਚੜਿੱਕ

**ਚੜਿੱਕ** ਜਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਢ ਬਾਬਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੰਨਿਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਾਰਕ ਬਾਉਚਰ

**ਮਾਰਕ ਬਾਉਚਰ** (ਜਨਮ 3 ਦਸੰਬਰ 1976) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਲ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ ਵਜੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਉਟ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।
ਬੱਧਨੀ ਕਲਾਂ

**ਬੱਧਨੀਂ ਕਲਾਂ** ਜਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਪ-ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਜੋ ਕੇ ਮੋਗਾ ਤੋਂ ਬਰਨਾਲਾ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਸਬਾ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮ ਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 6786 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੀੜ੍ਹ ਰਾਊਕੇ

**ਬੀੜ੍ਹ ਰਾਊਕੇ** ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ .

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਜੋਤਸ਼ੀ

ਦੇ 1884 ਵਾਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰ (ਜਾਨ ਟੈਨੀਅਲ ਦੀ ਰਚਨਾ) ]]
**ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿਗਿਆ ਜੋਤਸ਼ੀl** ਨਾਮ ਦੀ ਜਨੌਰ ਕਹਾਣੀ ਸੁਕਰਾਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਥੇਲਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਟੋਟਕੇ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਟੋਟਕਾ ਉਹਨਾਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੁਟਕਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਈਸਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਲਿਆ। ਪੈਰੀ ਇੰਡੈਕਸ ਵਿੱਚ ਇਦਾ ਨੰਬਰ 40 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਸਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਧੁਨੀ (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ)

**ਧੁਨੀ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Phone) ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫੋਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੌਤਿਕ ਹੋਂਦ ਵਾਲੀ ਅਵਾਜ਼ ਧੁਨੀ ਜਾਂ ਸੰਕੇਤ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਧੁਨੀਮ ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫੋਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਤੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਜਾਰਜ ਗੁਰਜੀਏਫ

**ਜਾਰਜ ਇਵਾਨੋਵਿੱਚ ਗੁਰਜੀਏਫ** (, , ; 13 ਜਨਵਰੀ 1866 – 29 ਅਕਤੂਬਰ 1949) 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦਾ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਆਰਮੇਨੀਆਈ ਵਿਰਾਸਤ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਬੰਦੇ ਸੁੱਤਿਆਂ ਭਾਂਤ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਐਨ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕੀ ਬੰਦਾ ਉਚੇਰੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਮਾਨਵੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰ ਲਵੇ। ਗੁਰਜੀਏਫ ਨੇ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਵਿਧੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ 
"ਦ ਵਰਕ" ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।
(ਯਾਨੀ "ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਕੰਮ")
ਜਾਂ "ਵਿਧੀ".
ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ,
ਗੁਰਜੀਏਫ ਦੀ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਫ਼ਕੀਰ, ਭਿਕਸ਼ੂ ਜਾਂ ਯੋਗੀ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ "ਚੌਥਾ ਮਾਰਗ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1866
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1949
ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ

**ਧੁਨੀ-ਵਿਗਿਆਨ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Phonetics, ਉੱਚਾਰਨ /fəˈnɛtɪks/, ਯੂਨਾਨੀ: φωνή, ਫੋਨ ਤੋਂ) ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਧੁਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਲਿਪੀਕਰਨ
ਉੱਚਾਰਨ ਦੇ ਧੁਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਲਿਪੀਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧੁਨਾਤਮਕ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਉੱਚਾਰਨ ਦੇ ਸਭ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਲਿਪੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਧੁਨੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਪਗ 2500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸਾਨੂੰ ਪਾਣਿਨੀ ਦੁਆਰਾ 500 ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਆਕਰਣ ਸਬੰਧੀ ਗਰੰਥ ਅਸ਼ਟਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਉਚਾਰਣ ਢੰਗ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪਾਣਿਨੀ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਪੱਖ ਦਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਰਤੋਂ ਪੱਖ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸੰਦ/ਟੂਲ ਵਜੋਂ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਢੰਗ, ਵਿਧੀ, ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਧੁਨੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸੁਣਨ ਪ੍ਰਿਕਿਆ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਮੁੜ-ਸੁਰਜੀਤੀ

[thumb|right|[ਵਿੰਚੀ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਇਹ ਚਿੱਤਰ "ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ" ਪੁਨਰ-ਜਾਗਰਨ ਕਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।]]
**ਮੁੜ-ਸੁਰਜੀਤੀ** ਜਾਂ **ਪੁਨਰਜਾਗਰਨ** ਜਾਂ **ਮੁੜ ਜਾਗਰਤੀ** (ਫਰਾਂਸੀਸੀ: *Renaissance* "ਮੁੜ-ਜਣਨ") ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਲਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਤੇ 14ਵੀਂ ਤੋਂ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਸੀ। ਇਹ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ।

ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਨਰ-ਜਾਗਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਟਲੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਫ਼ਲੋਰੈਂਸ ਵਿੱਚ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੇਦੀਚੀ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਲੋਰੈਂਜ਼ੋ ਦੇ ਮੇਦੀਚੀ ਦਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੋਨਸਤਾਂਤੀਨੋਪਲ ਉੱਤੇ ਉਸਮਾਨੀ (ਆਟੋਮਨ) ਤੁਰਕਾਂ ਦਾ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਉੱਥੋਂ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਯੂਨਾਨੀ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਇਟਲੀ ਵੱਲ ਆਉਣਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਜਿਆ ਖਾਨ

**ਜਿਆ ਖ਼ਾਨ** (ਉਰਦੂ: جیا خان ; ਜਨਮ: 20 ਫਰਵਰੀ 1988 - ਮੌਤ: 3 ਜੂਨ 2013) ਜਿਸਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਨਫੀਸਾ ਖਾਨ ਸੀ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਮਰੀਕਨ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ 2008 ਦੀ ਫਿਲਮ *ਗਜਨੀ* ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੀ ਫਿਲਮ 2010 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ ਫਿਲਮ ਹਾਉਸਫੁੱਲ ਸੀ।
2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਵਾਪਸ ਬਦਲਕੇ ਨਫੀਸਾ ਰੱਖ ਲਿਆ।
24 ਮਈ 2013 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਖੀਰਲਾ ਟਵੀਟ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਿਆ ਨੇ ਟਵਿਟਰ ਅਕਾਉਂਟ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਨਫੀਸਾ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 24 ਮਈ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ, ਸਾਰੀ ਮੈਂ ਟਵਿਟਰ ਤੋਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ ਅਤੇ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈ ਰਹੀ ਹਾਂ . . . ਕਦੇ - ਕਦੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯਾਦਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਰਾਮ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। 3 ਜੂਨ 2013 ਨੂੰ ਦੇਰ ਰਾਤ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਾਂਸੀ ਲੱਗੀ ਅਰਥੀ ਉਸ ਦੇ ਜੁਹੂ ਸਥਿਤ ਘਰ ਤੋਂ ਬਰਾਮਦ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
## ਜੀਵਨ
ਜਿਆ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਨਫੀਸਾ ਖ਼ਾਨ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਫਰਵਰੀ 1988 ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਲੀ ਰਿਜ਼ਵੀ ਖ਼ਾਨ ਪਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਸਨ ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਰਾਬੀਆ ਅਮੀਨ ਵੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਦੀ ਜੰਮਪਲ ਸੀ। ਜਿਆ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਲੰਡਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖ ਅਜਮਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਆ ਗਈ। ਜਿਆ ਇੱਕ ਉਪੇਰਾ ਗਾਇਕ ਵੀ ਸੀ। ਸਿਰਫ਼ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 6 ਪੌਪ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਵੀ ਬਕਾਇਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੈਨਹੱਟਨ ਵਿੱਚ ਲੀ ਸਟਰਸਬਰਗ ਥੀਏਟਰ ਐਂਡ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਹੋਈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਜਿਆ ਨੇ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਦਿਲ ਸੇ’ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਨੀਸ਼ਾ ਕੋਇਰਾਲਾ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕੇਸ਼ ਭੱਟ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਤੁਮਸਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖਾ’ ਮਿਲੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇਹ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ ਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀਆ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਨਿਸ਼ਬਦ’ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਮਿਤਾਬ ਬੱਚਨ ਵੀ ਸਨ। 
## ਮੌਤ
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਦੇ ਸਬੰਧ ਸੂਰਜ ਪੰਚੋਲੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨ ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸੂਰਜ ਪੰਚੋਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਹ ਤਣਾਓ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਅੰਤ ਸਿਰਫ਼ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 3 ਜੂਨ 2013 ਨੂੰ ਜੁਹੂ ਸਥਿਤ ਸਾਗਰ ਤਰੰਗ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਫੰਦਾ ਲਾ ਕੇ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013
ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ

**ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ** ਤੋਂ ਭਾਵ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿੰਚਿਤ ਅਤੇ ਅਸਿੰਚਿਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ, ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਝਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਅਤੇ ਬੌਣੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਫਸਲ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਐਮ. ਐੱਸ. ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਇੰਨੇ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲੇ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਯੋਜਨਾਕਾਰਾਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਅਚੰਭਾਜਨਕ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਹੀ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਗੁਣਾਤਮਕ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਅੰਨ ਵਿੱਚ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਆਈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
1960ਵਿਆਂ ’ਚ ਭਾਰਤ ਬਾਹਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ, ਅਨਾਜ ਦਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਸੀ। 1963 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਨੇ 50 ਲੱਖ ਟਨ ਅਨਾਜ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 1966 ਵਿਚ ਇਕ ਕਰੋੜ ਟਨ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ। ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਅਨਾਜ ਭੇਜਣਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ’ਚ ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਇਕਸਾਰ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ ਸਰਮਾਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਕਿਸਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਤੀ ਸਬੰਧੀ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਖੇਤੀ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਸਿਤ ਹੈ ਤੇ ਸਿੰਜਾਈ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹਨ, ਵਿਚ ਖ਼ਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਪੈਕੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿਚਲਾ ਅਨਾਜ ਦਾ ਸੰਕਟ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਹ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸਨ : ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੀਜ, ਖਾਦਾਂ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ, ਟਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ, ਬੈਂਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਜ਼ੇ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਿਣਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਖ਼ਰੀਦ, ਖੇਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਬੀਜ ਬਣਾਉਣ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਆਦਿ। ਇਸ ਨੂੰ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ (Green Revolution) ਦਾ ਪੈਕੇਜ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਥਾਹ ਉੱਦਮ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿਖਾਇਆ। ਕਣਕ ਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਈ ਸਾਲ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਕਮੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਅਨਾਜ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਭਰ ਗਏ। ਜਨਤਕ ਵੰਡ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ। ਘੱਟ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਅਨਾਜ ਮਿਲਣ ਲੱਗਾ; ਭੁੱਖਮਰੀ ਘਟੀ। 1980ਵਿਆਂ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਅਨਾਜ ਪੱਖੋਂ ਲਗਭਗ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਵਧਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਭਾਰਤ (1947–ਵਰਤਮਾਨ)
ਸੁਬਰਾ ਸੁਰੇਸ਼

**ਸੁਬਰਾ ਸੁਰੇਸ਼** (ਜਨਮ 30 ਮਈ 1956), ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੈਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਟ ਹੈ।
ਬੈਂਕ

**ਬੈਂਕ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Bank) ਉਸ ਮਾਲੀ ਅਦਾਰੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪੈਸਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਬੱਚਤ ਰਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਕੱਢਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੈਂਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ-ਕਰਤਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧੰਨ ਨੂੰ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਵਿਆਜ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਸਨਅਤ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਬੰਧ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਲੋੜ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
* ਬੈਂਕ ਡਕੈਤੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਂਕਿੰਗ
ਬਿਰਤਾਂਤ

**ਬਿਰਤਾਂਤ** ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਜਾਂ ਸਰੋਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਖਤੀ ਜਾਂ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਅਚੱਲ ਜਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਜਾਂ ਦੋਨਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਗੈਰ-ਗਲਪੀ (ਜੀਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ), ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗਲਪੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ (ਮਿਥ ਅਤੇ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ) ਅਤੇ ਗਲਪ (ਗਦ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਵੀ)।
ਬਿਰਤਾਂਤ ਮਾਨਵੀ ਕਲਾਤਮਿਕਤਾ ਦੇ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੋਲਣਾ, ਲਿਖਣਾ, ਖੇਡਣਾ, ਫਿਲਮਾਂ, ਟੀ.ਵੀ. ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ
ਬਿਰਤਾਂਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਰੈਟਿਵ (narrative) ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਰਾਬਰਟ ਹੋਗ ਅਨੁਸਾਰ,"ਨਰੈਟਿਵ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਲੈਟਿਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਰਾਰੇ (Narrare) ਤੋਂ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਥਾ ਦਾ ਬਿਆਨ।" ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਦਰੋਵ ਨੇ ਕੀਤੀ।

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, "ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਕੋਲ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਰਤਾਂਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਲਪ
ਨਮਸਤੇ

**ਨਮਸਤੇ** ਸ਼ਬਦ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਾਰਕੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਲੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵਰਤਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਮਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਭਵਮੁਦ੍ਰ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਇੱਕ ਰੂਹ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ, ਨਮਸਤੇ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਜਾਂ ਛੁੱਟੀ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾ ਕਹਿਣ ਜਾਂ ਆਦਰਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਮਸਤੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ 
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਢ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ - “ਨਮਸਤੇ = ਨਮ:+ ਤੇ”। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਲਾਮ"। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਚ, 'ਨਮ:' ਪ੍ਰਣਾਮ ਜਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਲਈ ਅਵਯਯ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ "ਸੂਰਜ ਨਮ:" (ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ)। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਥੇ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ" ਲਈ, ਯੁਸ਼ਮਦ੍ (ਤੁਸੀਂ) ਦੀ ਚੌਥੀ ਵਿਭਕਤੀ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, "ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ" ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ "ਤੁਭਯਮ" ਹੈ, ਪਰ ਇਸੇ ਦਾ ਵਿਕਲਪੀ, ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ "ਤੇ" ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਇਥੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਮਸਤੇ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ “ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰਣਾਮ”। ਇਸ ਨੂੰ "ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਇਸਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ "ਨਮ:" ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਮ: ਅਵਯੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੌਥੀ ਵਿਭਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਾਠ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੱਥ ਸੰਕੇਤ
21ਵੀਂ ਸਦੀ

**21ਵੀਂ ਸਦੀ ** ਜਾਰਜੀਅਨ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਈਸਵੀ ਸੰਮਤ ਦੀ ਚਲੰਤ ਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ 1 ਜਨਵਰੀ 2001 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 31 ਦਸੰਬਰ 2100 ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ
ਬਣਮਾਣਸ ਤੇ ਲੂੰਬੜੀ

**ਬਣਮਾਣਸ ਤੇ ਲੂੰਬੜੀ** ਈਸਪ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਪੈਰੀ ਇੰਡੈਕਸ ਵਿੱਚ ਇਹ 81 ਨੰਬਰ ਤੇ ਹੈ।

## ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ
ਜਾਨਵਰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਰਾਜੇ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਗਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਣਮਾਣਸ ਦੇ ਭੰਗੜੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਲੂੰਬੜ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਦਰਬਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰਫ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਭੁੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਕੁੱਝ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਲ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਰਮਾਇਆ ਬਾਂਦਰ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੂੰਬੜ ਤੇ ਧੋਖੇ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਨਾ ਭੋਲਾ ਅਤੇ ਲਾਲਚੀ ਕੋਈ ਵੀ ਹਕੂਮਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨੈਤਿਕ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਹਕੂਮਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਸਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ

**ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਧਰਮ** ਉਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹਿੰਦ-ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ; ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮੱਤ, ਜੈਨ ਮੱਤ, ਬੁੱਧਮੱਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ
ਰੂਪਵਾਦ (ਸਾਹਿਤ)

**ਰੂਪਵਾਦ**, ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਪਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਿਸੇ ਪਾਠ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਰਚਨਾ ਪੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲੇ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਪਾਠ ਦਾ ਅਧਿਅਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੂਪਵਾਦ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਲਈ ਸਭਿਆਚਾਰ ਜਾਂ ਸਮਾਜਕ ਸੰਦਰਭ, ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਵਸਤੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੋਡਜ, ਵਿਧਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਵਚਨ, ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਫ਼ੋਕਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
## ਰੂਪਵਾਦ ਬਾਰੇ
ਰੂਪਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਕੇਦਂਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਰੂਪ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਸਾਹਿਤਿਕ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਮੰਨਦੀ ਹੋਈ ਰਚਨਾ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪੱਖਾਂ ਜਿਵੇਂ ਲੇਖਕ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਸੀ ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਪੱਖ ਆਦਿ ਨੂੰ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰੂਪਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕਲਾ ਸਥਾਈ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਸਵੈ ਨਿਰਭਰ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤੋ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਮਾਨਵੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਨੇਮਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖੁਦਮੁਖਤਾਰ, ਸ੍ਵੈਚਲਿਤ ਅਤੇ ਸ੍ਵੈਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਦਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀਪਛਾਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਚਰਿਤਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਨਿਖੇੜਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਰੋਜ਼ਮੱਰਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋ ਵਖਰਿਆ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਰੂਪਵਾਦੀ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮੱਖ ਨਮੂਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਅਰਥਾਤ ਉਹ ਉਚਾਰ ਜਿਸਨੂੰ ਪੂਰਨ ਧੁਨੀਆਤਮਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਰੂਪਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ "ਕਵਿਤਾ ਸਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗਿਣੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਸਕੇ।" ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤਿਕਤਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਜਨਬੀਕਰਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ defamiliarisation ਉੱਤੇ ਬੜ੍ਹਾ ਜੋ਼ਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 'ਆਰਟ ਐਜ਼ ਟੈਕਨੀਕ' ਵਿਚ ਸ਼ਕਲੋਵਸਕੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: ਕਲਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਚੀਜਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਤਰਾਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਾਉਣਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹੰਦੀਆਂ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਜਾਣੀਆ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ। ਕਲਾ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਜਨਬੀ ਬਣਾ ਦੇਵੇ, ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂਕਿ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਥੋੜੀ ਦਿੱਕਤ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕੁਝ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇ, ਕਿਉਂਕ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੁਹਜਮਈ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਵਾਹਕ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦੇਣਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਠੀਕ ਹੈ ਬਲਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦੀਆ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨਾਮਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਉਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਕਿ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਕਥਾਨਕ ਉਹ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਸ਼ਕਲੋਵਸਕੀ ਨੇ 'ਟ੍ਰਿਮਟ੍ਰਿਮ ਸੈਡੀ' ਨਾਲ ਬਹਿਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਥਾਨਕ ਸਿਰਫ਼ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਤਰਤੀਬ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀ ਸਗੋ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਧਨ ਵੀ ਕਥਾਨਕ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਜੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਧੀਮਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਗਤੀ ਵਿਚ ਦਖਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।  

## ਅਜਨਬੀਕਰਨ 
ਰੂਪਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਅਜਨਬੀਕਰਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਰਸਾਈ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਇਕ ਪਾਸੇ ਉਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਕਾਲ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ। ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵਖ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ-ਕਿਰਤ ਵਿਚ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਜਿਹਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਕਾਵਿ-ਕਿਰਤ ਅਜਨਬੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ-ਕਿਰਤ ਉਸਦੀ ਵਸਤੂ , ਵਸਤੂ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਅਜਨਬੀਕ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਅਾਨ ਮੰਗਦੇ ਸਫ਼ੇ
ਮਕਰ ਚੁਦਰਾ

**«ਮਕਰ ਚੁਦਰਾ»** — ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਦੀ 1892 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ, ਅਜਾਦੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਰੂਹ ਵਿੱਚ ਵਸੀ ਅਜਾਦੀ ਦੀ ਤੜਪ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
 
## ਕਹਾਣੀ ਸਾਰ
thumb|ਤਿਬਲਿਸੀ (ਜਾਰਜੀਆ) ਵਿੱਚ ਗੋਰਕੀ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੱਟੜਾ,ਜਿਸ ਤੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ਗਈ
ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਵਣਜਾਰਾ ਮਕਰ ਚੁਦਰਾ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜਿਪਸੀ ਘੋੜਾ ਚੋਰ ਲੋਇਕੋ ਜੋਬਾਰ ਅਤੇ ਸੁਹਣੀ ਮੁਟਿਆਰ ਰਾਦਾ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਨੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰੱਜ ਕੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਵੀ ਦੀਵਾਨੇ ਹਨ। ਸਗੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰਾਦਾ ਜੋਬਾਰ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਵਜੋਂ ਝੁਕਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਖੰਜਰ ਖੋਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੇ ਰਾਦਾ ਦਾ ਬਾਪ ਜਾਬਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬੁਢਾ ਜਿਪਸੀ ਮਕਰ ਚੁਦਰਾ ਗੋਰਕੀ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਥੀਮ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਹਾਣੀ ਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ ਹੋਈ ਸੋਵੀਅਤ ਫਿਲਮ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਗਮ ਬਣੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਐਮਿਲ ਲੋਤੇਨੂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੋਰਕੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਫਾਦਰ ਸਰਗੇਈ

"**ਫਾਦਰ ਸਰਗੇਈ**" (, ਗੁਰਮੁਖੀ: ਓਤੇਤਸ ਸਰਗੇਈ) ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੀ 1890 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਅਤੇ 1898 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ 1911 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਛਪੀ ਸੀ।

## ਪਲਾਟ
ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸਤੇਪਾਨ ਕਾਸਾਤਸਕੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਹੋਣੀ-ਭਰਪੂਰ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪੂਰਬਲੀ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਜ਼ਾਰ ਨਿਕੋਲਸ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਵੈਮਾਣ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਝਟਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਗਣੀ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੀ ਓਟ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਚੱਲਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਟੀਫਨ ਸਰਗੇਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੈ?

ਸਨਿਆਸੀ ਹੋਣ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਸਾਲ, ਇੱਕ ਉਤਸਵ ਤੇ, ਇੱਕ ਲਾਗਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਔਰਤ-ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਟੋਲੀ ਉਸ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚਲੀ ਇੱਕ ਔਰਤ, ਮਾਕੋਵਕਿਨਾ ਦੀ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਪਤਨੀ, ਨੇ ਸਰਗੇਈ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰਦੀ ਹੈ। ਫਾਦਰ ਸਰਗੇਈ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਇੱਕ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹੀ ਚੀਚੀ ਵਾਲੀ ਉਂਗਲ ਨੂੰ ਕੱਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਕੋਵਕਿਨਾ ਇਸ ਐਕਟ ਨਾਲ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਧਾਰ ਕੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਉਥੋਂ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਾਨਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਧਰਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਫਾਦਰ ਸਰਗੇਈ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਦਾਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਖ਼ੂਬ ਮਹਿਮਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀ ਉਸ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਪਰਚਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਭਟਕਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਾਦਰ ਸਰਗੇਈ ਅਜੇ ਵੀ ਸੱਚੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਾਕਾਮੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੈ। ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਬੋਰੀਅਤ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਮ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਧੀ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਇਲਾਜ ਲਈ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਉਹ ਮੱਠ ਛੱਡਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਪਾਸ਼ਕਾ (ਪ੍ਰਾਸਕੋਯਾ ਮੀਖੋਲੋਵਨਾ) ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਢ਼ਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਨਾਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਖਰ ਉਹ ਘੁੰਮਾਂਤਰੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਠ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਕਿਸਾਨ ਕੋਲ ਕੰਮ ਤੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਦ ਵਾਈਟ ਟਾਈਗਰ

***ਦ ਵਾਈਟ ਟਾਈਗਰ*** ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਰਵਿੰਦ ਅਡੀਗਾ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। 2008 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ 40ਵਾਂ ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਜਿੱਤਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇਂ, ਇੱਕ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਾਲਕ ਦੇ ਬੇਟੇ, ਬਲਰਾਮ ਹਲਵਾਈ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜਬਾਨੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਲਾ ਤੋੜਦਿਆਂ ਅਤੇ ਟੇਬਲ ਘਰੋੜਦਿਆਂ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਬੁਣਦਾ ਹੈ - ਉਸ ਮਾਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾ। 
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਜਿੰਮੀਦਾਰ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੋਫਰ ਵਜੋਂ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੌਂਡਾ ਤੇ ਸਵਾਰ ਬਲਰਾਮ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਿੱਲੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਈ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਭੋਲਾਭਾਲਾ ਬਲਰਾਮ ਗਲੋਬਲੀ ਨਵੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਇੱਕ ਨਵੇਲੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਸੰਗੀ ਨੌਕਰ ‘ਮਰਡਰ ਵੀਕਲੀ’ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੁੰਦੇ, ਬਲਰਾਮ ਦੀਆਂ ਨਜਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਟਾਈਗਰ’ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕਿਸ ਚਾਬੀ ਨਾਲ ਖੁੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸਫਲ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਹੀ, ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਰੰਗਣੇ ਪੈਣ। ਬਲਰਾਮ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਚੁਰਾਕੇ ਬੰਗਲੌਰ ਦੌੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਧਰਮ, ਜਾਤ, ਵਫਾਦਾਰੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਮਸਲੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਓੜਕ, ਬਲਰਾਮ ਆਪਣੀ ਹਲਵਾਈ ਜਾਤ ਤੋਂ ਖਹਿੜਾ ਛੁੜਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਉਦਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-ਆਪਣੀ ਟੈਕਸੀ ਸਰਵਿਸ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਤੋਤੋ-ਚਾਨ: ਦ ਲਿਟਲ ਗਰਲ ਐਟ ਦ ਵਿੰਡੋ

**ਤੋਤੋ-ਚਾਨ: ਦ ਲਿਟਲ ਗਰਲ ਐਟ ਦ ਵਿੰਡੋ** ਜਪਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਅਤੇ ਯੁਨੀਸੇਫ਼ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੂਤ, ਤੇਤਸੁਕੋ ਕੁਰੋਯਾਨਾਗੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ  ਵਜੋਂ 1981 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਸੋਸਾਕੂ ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਦੇ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਖੋਲੇ ਇੱਕ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ, *ਤੋਮੋਇ ਗਾਕੁਏਨ* ਵਿੱਚ ਕੂਰਿਓਨਾਗੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਜਪਾਨੀ ਨਾਂ ਫ਼ੇਲ ਹੋ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਵਾਕੰਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲੇਖਿਕਾ ਹੀ ਮੈਂ ਪਾਤਰ (ਤੋਤੋਚਾਨ) ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਸਕੂਲ ਦਾ, ਜਿੱਥੇ  ਉਹ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੋਤੋਚਾਨ ਨੂੰ ਉਸਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਕਾਰਨ ਕਈਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤੋਮੋਇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ

**ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ** (ਜਨਮ 13 ਜਨਵਰੀ 1949) ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ 138ਵਾਂ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਹੈ। 1984 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਇੰਟਰਕਾਸਮਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਪੁਲਾੜ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਾਕੇਸ਼ ਅੱਠ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ ਅਤੇ ਪਾਇਲਟ ਸਨ। 2 ਅਪਰੈਲ 1984 ਨੂੰ ਦੋ ਹੋਰ ਸੋਵੀਅਤ ਪੁਲਾੜਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੋਊਜ ਟੀ - 11 ਵਿੱਚ ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਉੜਾਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਾਲਿਉਤ 7 ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ - ਹੀਨ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਲਾੜ ਉੱਡਾਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉੱਤੋਂ ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਕਿਵੇਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ - ਸਾਰੇ ਜਹਾਂ ਸੇ ਅੱਛਾ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡਰ ਦੇ ਪਦ ਤੇ ਸੇਵਾ-ਨਵਿਰਤ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਏਅਰੋਨਾਟਿਕਸ ਲਿਮਿਟੇਡ ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਨਵੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਉੜਾਨ ਪਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਮਨਜੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਜਨਵਰੀ, [1949]] ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ "ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ", ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ "ਨਿਜ਼ਾਮ ਕਾਲਜ" ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1966 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਦਾਖਿਲ ਹੋਇਆ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਰਾਕੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਆਹ "ਮਧੂ" ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1982 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਬੇਟਾ "ਕਪਿਲ", ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਬੇਟੀ "ਕ੍ਰਿਤੀਕਾ" ਇੱਕ ਮੀਡਿਆ ਆਰਟਿਸਟ ਹੈ।

## ਸਨਮਾਨ
ਰਾਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਪੇਸ ਤੋਂ ਵਾਪਿਸ ਮੁੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀਰੋ ਆਫ਼ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇਸਦੀ ਸੂਰਮਗਤੀ ਜਾਂ ਵੀਰਤਾ ਲਈ ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰੂਸੀ ਮੈਂਬਰ, ਮਾਲਿਆਸ਼ੇਵ ਤੇ ਸਟ੍ਰੈਕਾਲੋਵ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼ੀਰੀਂ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਸ਼ੀਰੀਂ***, 2008 ਦੀ ਇਰਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅੱਬਾਸ ਕਿਆਰੋਸਤਾਮੀ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਕੁਝ ਆਲੋਚਕ ਉਸਦੇ ਕਲਾ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਮੋੜ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਹਿਮ ਇਰਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਜੂਲੀਅਤ ਬਿਨੋਸ਼ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਥੀਮ ਤੇ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੀਮ-ਮਿਥਹਾਸਕ ਕਿੱਸੇ, ਖੁਸਰੋ ਅਤੇ ਸ਼ੀਰੀਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਰੋਮਾਂਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਖਦਿਆਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ "ਬਿੰਬ, ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਦਰਸ਼ਕਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਜਬਰਦਸਤ ਖੋਜ-ਭਾਲ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ

**ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ** (1916 - 1999), ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵਾਲਾ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਲਿਕਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਪਿਤਾ ਮਾਸਟਰ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਉਘਾ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਸੀ। ਸਫ਼ੀਰ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਬੀ ਏ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾ ਕਾਲਜ, ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। 1938 ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰੈਕਟਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸੰਤਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡੇਰੇ ਲਾਏ। ਉਥੇ ਉਹ 1969 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਬਣੇ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
* ਪੰਜ ਨਾਟਕ (ਇਕਾਂਗੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 1939)
### ਕਵਿਤਾ
* ਕੱਤਕ ਕੂੰਜਾਂ (1941)
* ਪਾਪ ਦੇ ਸੋਹਿਲੇ (1943)
* ਰਕਤ ਬੂੰਦਾਂ (1946) 
* ਆਦਿ ਜੁਗਾਦਿ (1955)
* ਸਰਬਕਲਾ (1966) 
* ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ (1966)
* ਅਨਿਕ ਬਿਸਤਾਰ 1981)
* ਸੰਜੋਗ ਵਿਯੋਗ (1982) 
* ਸਰਬ ਨਿਰੰਤਰ (ਸਮੁਚੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, 1987)

### ਵਾਰਤਕ
* ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ (ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ,1975) 
* Ten Holy Masters and Their Commandments (1980)
* The Tenth Master (1983) 
* A Study of Bhai Veer Singh’s Poetry (1985)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਅਗਾਮੈਮਨੌਨ

thumb|right|ਆਗਮੈਂਨੌਨ, ਟ੍ਰੋਜਨ ਯੁੱਧ
ਈਲੀਅਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਿਅਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੇਰੀਸ ਨੇ ਸਪਾਰਟਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਮੈਨੇਲਾਊਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰੀ ਹੈਲਨ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜਰੀ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਹ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੈਲਨ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਈਲੀਅਨ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਮੈਨੇਲਾਊਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ **ਆਗਮੈਂਨੌਨ** ਨੇ ਸਾਰੇ ਯੂਨਾਨੀ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਸਾਮੰਤਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਈਲੀਅਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਭਿਆਨ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਇਸ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਉੱਪਰੋਕਤ ਕਾਰਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਮ ਪਰਿਨਾਮ, ਅਰਥਾਤ ਈਲੀਅਨ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵਰਣਨ ਇਸ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰੰਭ ਤਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਿਵਿਰ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਨਾਇਕ ਐਕਿਲੀਜ ਦੇ ਰੋਸ਼ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਗਮੈਂਨੌਨ ਨੇ ਸੂਰਜ-ਦੇਵ ਅਪੋਲੋਕੇ ਪੁਜਾਰੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਨੂੰ ਬਲਾਤਕਾਰਪੂਰਵਕ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਦ ਲੀਜੰਡ ਆਫ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ

**ਦ ਲੀਜੰਡ ਆਫ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ** 2002 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ।

## ਸੰਖੇਪ 
## ਚਰਿੱਤਰ 
## ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ 
* ਅਜੈ ਦੇਵਗਨ
* ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ - ਸੁਖਦੇਵ
* ਅਖਿਲਿੰਦਰ ਮਿਸ਼੍ਰਾ
* ਰਾਜਬੱਬਰ - ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ
* ਫਰੀਦਾ ਜਲਾਲ
* ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਰਾਓ
* ਮੁਕੇਸ਼ ਤਿਵਾਰੀ
* ਸੁਰਿੰਦਰ ਰਾਜਨ
* ਸਰੂਪ ਕੁਮਾਰ
* ਅਰੁਣ ਪਟਵਰਧਨ
* ਅਬੀਰ ਗੋਸਵਾਮੀ - ਫਰਿੰਦਰ ਘੋਸ਼

## ਦਲ 
## ਸੰਗੀਤ 
## ਪਰਿਣਾਮ 
### ਬੌਕਸ ਆਫਿਸ 
## ਨਾਮਾਂਕਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਚਿੱਤਰਣ
ਅਹਿਮਦ ਜ਼ਾਹਿਰ

**ਅਹਿਮਦ ਜ਼ਾਹਿਰ** (ਫ਼ਾਰਸੀ: احمد ظاهر‎, 14 ਜੂਨ 1946 – 14 ਜੂਨ 1979) ਇੱਕ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਗੀਤ ਦਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸਨੇ ਪਸ਼ਤੋ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ
ਜ਼ਾਹਿਰ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਜੂਨ 1946 ਨੂੰ ਕਾਬੁਲ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਸ਼ਤੂਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਅਬਦੁਲ ਜ਼ਾਹਿਰ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਡਾਕਟਰ ਸੀ ਜੋ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਹਿਤ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 1971 ਅਤੇ 1972 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ