ਸਰੋਜ ਦੱਤਾ

**ਸਰੋਜ ਦੱਤਾ** (13 ਮਾਰਚ, 1914 – 5 ਅਗਸਤ, 1971) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਮਰੇਡ SD, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ, ਜੋ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਮਾਰਕਸਿਸਟ-ਲੈਨਿਨਿਸਟ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। ਉਹ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ *ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ* ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 5 ਅਗਸਤ 1971 ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਮਾਰਚ 1914 ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ (ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਜੈਸੋਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਮੀਨ-ਮਾਲਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਰੈਲ ਦੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਾਲਜੀਏਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1936 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚਰਚ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ 1938 ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਦੱਤਾ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ *ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪਤ੍ਰਿਕਾ* ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ 1949 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੰਸਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1962 ਵਿੱਚ, ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਨ ਪੱਖੀ ( ਮਾਓਵਾਦੀ ) ਹਮਦਰਦੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1964 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ), ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਤਲ ਰੇ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ, *ਸਵਾਧੀਨਤਾ* ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੋਹ ਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ) ਨੇ 1967 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੋਣਵੀਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਰੂਪ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੁਸ਼ੀਤਲ ਰੇ ਚੌਧਰੀ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਈ 1967 ਵਿੱਚ ਚਾਰੂ ਮਜੂਮਦਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1969 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ), ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮਐਲ) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗੁਰੀਲਾ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਮੌਤ 
ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦੱਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਦੇਬੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚਟਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ 4-5 ਅਗਸਤ, 1971 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਆਰੀਅਨ ਕਲੱਬ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟਾਰ ਉੱਤਮ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੈਰ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੇਖੀ, ਪਰ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ; ਇਹ 1994 ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਸੋਪਾਨ* ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ ਦਿਬਯੇਂਦੂ ਪਾਲਿਤ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ *ਸਹਿਜੋਧਾ* ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।

1977 ਵਿੱਚ, ਸੀਪੀਆਈ(ਐਮ) ਦੇ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਕਸਲੀ ਹਮਦਰਦ ਨੇ ਸਰੋਜ ਦੱਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਪਟੀਸ਼ਨ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਜੋਤੀ ਬਾਸੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਚਾਰੂ ਮਜੂਮਦਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਫ਼ਿਲਮ 
2018 ਵਿੱਚ ਕਸਤੂਰੀ ਬਾਸੂ ਅਤੇ ਮਿਤਾਲੀ ਬਿਸਵਾਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼-ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ, *SD: ਸਰੋਜ ਦੱਤਾ ਐਂਡ ਹਿਜ਼ ਟਾਈਮਜ਼*, ਇੱਕ ਕਵੀ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਦੱਤਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਸਰੋਜ ਦੱਤਾ ਦੇ ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਦੋ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹਾਂ - ਦੇਬੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਮੰਜੂਸ਼ਾ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ - ਦੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਆਨ-ਕੈਮਰੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1971
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ