open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੇ ਖ਼ਤ

ਵਿੱਚ ਗ਼ਾਲਿਬ**]]
ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਸਦ ਉੱਲਾਹ ਖ਼ਾਨ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਸ਼ਾਇਰ ਵਜੋਂ ਉਹ ਇੰਨੇ ਮਕਬੂਲ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਵਾਰਤਕਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਉਰਦੂ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਲੰਦ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਰੰਗੀਨੀ-ਓ-ਕਾਫ਼ੀਆ ਪੈਮਾਈ, ਨਿਬੰਧ-ਕਲਾ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰਮਾਇਆ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਉਰਦੂ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਮੋੜ ਦਾ ਇਜ਼ਾਫ਼ਾ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਮੌਲਿਕਤਾ, ਰਵਾਨੀ ਅਤੇ ਆਪਮੁਹਾਰਤਾ ਸਿਖਾਈ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਮਖ਼ਸੂਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਰੀਸ ਅੱਜ ਤੱਕ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ***ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੇ ਖ਼ਤ*''' ਅੱਜ ਵੀ ਕਲਾਮ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਨਵੀਨਤਾ ਦਾ ਵਧੀਆ ਨਮੂਨਾ ਹਨ।

ਗ਼ਾਲਿਬ ਨੇ ਬੋਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਕੇ ਉਹ ਨਵੀਨਤਾਈਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਉਰਦੂ ਪੱਤਰ ਲੇਖਣੀ ਨੂੰ ਘਸੇ-ਪਿਟੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਸਿਖਰਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੇ ਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।-
*ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁਰਤਕੱਲੁਫ਼ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਮੁਕ਼ਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਬੇਤਕੱਲੁਫ਼ ਵਾਰਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 
*ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟਾ-ਅੰਦਾਜ਼ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਤਰੀਕੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤੇ। 
*ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਤਰ ਲੇਖਣੀ ਨੂੰ ਅਦਬ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਾਲਿਬ
ਅਸਰਾਰ-ਏ-ਖ਼ੁਦੀ

***ਅਸਰਾਰ-ਏ-ਖ਼ੁਦੀ*** (, 1915 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ) ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ਾਇਰ-ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਰਾਨਾ *ਸਾਰੇ ਜਹਾਂ ਸੇ ਅੱਛਾ* ਦੇ ਲੇਖਕ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕ਼ਬਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਿਆਨਾ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਦੇ ਬਾਰੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ 'ਰੁਮੂਜ਼-ਏ-ਬੇਖ਼ੁਦੀ' ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਅਮਲ ਦਾ ਚਰਚਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ
ਵਿਅਕਤੀ

**ਵਿਅਕਤੀ** (individual) ਇੱਕ ਸ਼ਖਸ ਜਾਂ ਵਸਤੂ। ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਅੱਡਰੀ ਆਪਣੀ ਅੱਡ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵੈ
ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰਾ

**ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰਾ** ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਸਰਗੋਧਾ ਜਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਹੀਰ ਦੇ ਨਾਇਕ ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਸਦਕਾ ਇਹ ਖਾਸ ਨਾਂਵ ਸੂਫ਼ੀ ਰੂਹਾਨੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਰਥ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੋਧਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰਨ ਕਮਾਂਡ

**ਰਨ ਕਮਾਂਡ** ਕੰਪਿਊਟਰ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਕੇਬੰਦ ਤਰੀਕਾ ਹੈ- 'ਰਨ' ਕਮਾਂਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ| ਸਟਾਰਟ ਬਟਨ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉੱਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਰਚ ਬਕਸੇ ਨੂੰ 'ਰਨ' ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। **ਰਨ ਕਮਾਂਡ** ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਮਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਟਾਈਪ ਕਰ ਕੇ ਚਲਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ |
## ਸਟਾਰਟ ਮੀਨੂ ਨਾਲ ਰਨ ਕਮਾਂਡ ਜੋੜੋ
ਸਰਚ ਬਕਸੇ ਵਿੱਚ 'ਕਸਟੋਮਾਈਜ਼ ਦਾ ਸਟਾਰਟ ਮੀਨੂ' ਟਾਈਪ ਕਰ ਕੇ ਐਾਟਰ ਬਟਨ ਦਬਾਓ| ਇੱਕ ਬਕਸਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇਗਾ | ਇਸ ਬਕਸੇ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ 'ਕਸਟੋਮਾਈਜ਼' ਬਟਨ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ| ਹੁਣ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਕਸਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇਗਾ| ਇਸ ਬਕਸੇ ਵਿਚੋਂ ਕਮਾਂਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ 'ਰਨ ਕਮਾਂਡ' ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲੇਗਾ| ਇਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ ਬਣੇ ਚੈੱਕ ਬਕਸੇ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰ ਦਿਓ| ਹੁਣ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਓ.ਕੇ. ਅਪਲਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਓ.ਕੇ. ਬਟਨਾਂ ਨੂੰ ਕਲਿੱਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਓ| ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖੋਗੇ ਕਿ ਸਟਾਰਟ ਮੀਨੂ ਉੱਤੇ ਰਨ ਕਮਾਂਡ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗੇਗੀ| 
## ਰਨ ਕਮਾਂਡ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ
ਰਨ ਕਮਾਂਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਦੇ ਸਹੀ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਜ਼ਰੂਰ ਪਤਾ ਹੋਣ|
*ਆਰਜ਼ੀ ਫੋਲਡਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ: temp
*ਆਵਾਜ਼: mmsys.cpl
*ਔਨ-ਸਕਰੀਨ ਕੀਬੋਰਡ: osk
*ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ: inetcpl.cpl
*ਸਕੈਨਰ/ਕੈਮਰਾ: sticpl.cpl
*ਸਿਸਟਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ: sysdm.cpl
*ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰਬੰਧ: compmgmt.msc
*ਕੀਬੋਰਡ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ: control keyboard
*ਕੈਲਕੂਲੇਟਰ: calc
*ਟਾਸਕ ਮੈਨੇਜਰ: taskmgr
*ਡਿਸਕ ਡੀਫਰੈਗਮੈਂਟ: dfrg.msc
*ਡਿਸਪਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ: control desktop
*ਡੌਸ: cmd
*ਤਾਰੀਖ਼/ਸਮਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ: timedate.cpl
*ਨੋਟ ਪੈਡ: notepad
*ਨੈੱਟਵਰਕ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ: ncpa.cpl
*ਪਿ੍ੰਟਰ: printers
*ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚੜ੍ਹਾਉਣ/ਹਟਾਉਣ ਲਈ: appwi੍ਰ.cpl
*ਪਾਵਰ ਪ੍ਰਬੰਧ: powercfg.cpl
*ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਔਜ਼ਾਰ: control admintools
*ਫੌਾਟ ਫੋਲਡਰ: fonts
*ਫੀਡਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ: control folders
*ਫ਼ੋਨ ਮੌਡਮ: telephon.cpl
*ਮਾਊਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ: control mouse
*ਰਜਿਸਟਰੀ ਸੰਪਾਦਕ: regedit
*ਵਰਡ ਪੈਡ: write
*ਵਿੰਡੋਜ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ: services.msc
*ਵਿੰਡੋਜ਼ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ: shutdown
*ਵਿੰਡੋਜ਼ ਲਾਗ-ਆਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ: logoff

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ
ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਆਜ਼ਾਦ

thumb|link=Special:FilePath/Mohhusainazad.JPG
**ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਆਜ਼ਾਦ** ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ *ਆਬੇ ਹਯਾਤ* ਦੇ ਸਦਕਾ ਕਾਫ਼ੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਹੁਸੈਨ ਆਜ਼ਾਦ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 1832 ਦੇ ਲਗਪਗ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਕੋਲੋਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜ਼ੌਕ ਦੀ ਛਤਰ-ਛਾਇਆ ਹੇਠ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਬਾਦ ਨੂੰ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਮੌਲਵੀ ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਮਦ, ਜ਼ਕਾ-ਏ-ਅੱਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਆਸ਼ੂਬ ਦੇ ਹਮਜਮਾਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕ਼ਾ ਮਿਲਿਆ।

ਬਾਪ ਦਾ ਨਾਮ ਮੌਲਵੀ ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਕਿਰ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ 1836 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ (ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ) ਕੱਢਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਇਤਹਾਸਕਾਰ ਉਰਦੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੁਚਾਰੁ ਅਖਬਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। 1854 ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਆਜ਼ਾਦ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਐਡੀਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋ ਗਏ। 1857 ਦੇ ਗਦਰ (ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੰਗ) ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਧੂੰਆਂਧਾਰ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। ਮਗਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਗਾਵਤ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫੜੋ-ਫੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਮੌਲਾਨਾ ਬਾਕਿਰ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਕੇ ਫੌਜੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਆਜ਼ਾਦ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਆਖਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਅਲਹਿਦਗੀ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਮਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਖਨਊ ਪੁੱਜੇ। ਰੁਜਗਾਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਮਾਰੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ ਆਖਿਰ 1864 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਚਲੇ ਆਏ ਅਤੇ ਮੌਲਵੀ ਰਜਬ ਅਲੀ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਅਕ ਇਦਾਰੇ ਗਰਵਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਉੱਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
# ਆਬ ਹਯਾਤ, ਆਜ਼ਾਦ, 1880/ਸ਼ਾਇਰਾ ਉਰਦੂ
# ਨੈਰੰਗ ਖ਼ਿਆਲ, 1880 
# ਸੁਖ਼ਨ ਦਾਨ ਫ਼ਾਰਸ, 1887 
# ਕਸਸ ਅਲਹਿੰਦ (1869)
# ਸੈਰ ਈਰਾਨ (1886)
# ਦਰਬਾਰ ਅਕਬਰੀ (1898)
# ਨਜ਼ਮ ਆਜ਼ਾਦ
# ਤਜ਼ਕਰਾ ਆਜ਼ਾਦ
# ਜਾਨਵਰ ਸਤਾਨ
# ਖ਼ਮਕਦਾ ਆਜ਼ਾਦ
# ਦਿਵਾਨ ਜ਼ੌਕ (ਮੁਰੱਤਬ)
# ਲੁਗ਼ਤ ਆਜ਼ਾਦ
# ਜਾਮਾ ਅਲਕਵਾਅਦ
# ਨਿਗਾਰ ਸਤਾਨ ਫ਼ਾਰਸ
# ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਅਲਹੀਆਤ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1827
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1910
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਜਿਮੀਕੰਦ

***ਅਮੋਰਫੋਫੈਲਸ ਪਾਇਓਨੀਫੋਲੀਅਸ***, ਜਿਮੀਕੰਦ ਜਾਂ ਵ੍ਹਾਈਟ-ਸਪਾਟ **ਜਾਇੰਟ ਅਰਮ**,  ਇੱਕ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਕੰਦ ਦੀ ਫਸਲ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਫਰੀਕਾ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਕਦ ਫਸਲ ਵਜੋਂ ਉਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਮੂਲ 
ਜਿਮੀਕੰਦ ਨੂੰ ਟਾਪੂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਮੇਨਲੈਂਡ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਨਿਊ ਗਿਨੀ, ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਅਤੇ ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ 2017 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੈਨੇਟਿਕ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਮੀਕੰਦ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਆਈਲੈਂਡ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਮੀਕੰਦ ਟਾਪੂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ। ਟਾਪੂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ, ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤੱਟਵਰਤੀ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਅਤੇ ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਤੱਕ ਆਸਟ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਅਨ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲ ਗਏ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਖਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। 

## ਵਰਣਨ 
### ਫੁੱਲ 
 

24-36 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਫੁੱਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਖਿੜਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫੁੱਲ ਦੇ ਮਾਦਾ ਫੁੱਲ ਚਮਕਦਾਰ ਲਾਲ ਫਲਦਾਰ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਮੁਰਝਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੇਰੀਆਂ ਪੱਕਣ 'ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਬ-  ਜਾਂ  ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਾਫ਼ੀ ਗੋਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।

ਜਦੋਂ ਫੁੱਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਗਰਮੀ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਵਰਤੋਂ 
### ਭੋਜਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 

ਤਸਵੀਰ:Elephant foot yam thoran.jpg|ਕੇਰਲਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਯਮ ਅਤੇ ਥੋਰਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ
ਤਸਵੀਰ:ചേന.jpg|ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹਾਥੀ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਯਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ
ਤਸਵੀਰ:Elephant foot yam.jpg|ਕੋਰਮਸ
ਤਸਵੀਰ:Elephant Yam flower curry.jpg|ਹਾਥੀ ਯਮ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਕਰੀ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ, ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ *ਓਲ* (ওল/ওল কচু) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੁੰਨਿਆ ਜਾਂ ਤਲੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਕਰੀ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਚਾਰ ਜਾਂ *ਓਲ* ਚਿਪਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਤਣੇ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਜੋਂ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸੂਰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਓਲ ਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਐਲੀਫੈਂਟ ਫੁੱਟ ਕਰੀ), ਓਲ ਭਰਤਾ ਜਾਂ ਚੋਖਾ, ਅਚਾਰ ਅਤੇ ਚਟਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਓਲ ਚਟਨੀ ਨੂੰ *ਬਾਰਬਰ ਚਟਨੀ*  ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਬ, ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਓਲ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਾਰਬਰ (ਮਤਲਬ "ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ") ਹੈ।

ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ *ਜ਼ਿਮੀਕੰਦਾ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੜ੍ਹੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਆਦੀ ਭੋਜਨ ਹੈ।

### ਦਵਾਈ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 
ਜਿਮੀਕੰਦ ਭਾਰਤੀ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ: ਆਯੁਰਵੇਦ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕੋਰਮ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਵਾਸੀਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿਚ ਕੰਦ ਲਾਭਦਾਇਕ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਾਹਿਬ

**ਸਾਹਿਬ** (, ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ  ਜਾਂ ; ) ਮਾਲਕ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਮੂਲ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।
ਉਥੋਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ, ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਪਸ਼ਤੋ, ਤੁਰਕੀ, ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਮੰਤਵਾਦ
ਜੈਤੋ

**ਜੈਤੋ** ਸ਼ਹਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜੈਤੇਆਣਾ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਵੱਸਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਜੈਤੋ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੂਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਰਤੀ ਹੈ।
## ਜਨਸੰਖਿਆ
2001 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਜੈਤੋ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 33.465 ਸੀ। ਪੁਰਸ਼ ਆਬਾਦੀ 53% ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ 47%।
## ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ
ਨਾਭੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਿਆਸਤ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ‘ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਇਸੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਹੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੈਤੋ ਥਾਣੇ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ ਹੈ।
## ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ
*ਨਾਵਲਕਾਰ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ 
*ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਬਾਬਾ ਬੋਹੜ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ
*ਮਾਸਟਰ ਕਰਤਾ ਰਾਮ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ
*ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋ ਸੋਸਲ ਐਕਟੀਵਿਸਟ,ਯੂਥ ਲੀਡਰ

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*ਮੋਰਚਾ ਗੰਗਸਰ ਜੈਤੋ
*ਮੋਰਚਾ ਜੈਤੋ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਗੰਗਸਰ
*ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਜੰਡਾਲੀ ਬੋਲੀ

**ਜੰਡਾਲੀ ਬੋਲੀ** ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੋਠੋਹਾਰੀ, ਛਾਛੀ (ਹਿੰਦਕੋ ਦੀ ਉਪਬੋਲੀ) ਅਤੇ ਥਾਲੋਚੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਮਿਲਗੋਭਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਵਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਦੇਵਦਾਸ (1955 ਫ਼ਿਲਮ)

***ਦੇਵਦਾਸ*** ਸ਼ਰਤ ਚੰਦਰ ਦੇ ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲ, *ਦੇਵਦਾਸ* ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ 1955 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਹਨ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦੇਵਦਾਸ ਦਾ ਰੋਲ ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨੇ, ਵਿਜੰਤੀਮਾਲਾ ਨੇ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਦਾ ਅਤੇ ਸੁਚਿਤਰਾ ਸੇਨ ਨੇ ਪਾਰਬਤੀ (ਪਾਰੋ) ਦਾ ਰੋਲ ਨਿਭਾਇਆ।
## ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ
 * ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ - ਦੇਵਦਾਸ ਮੁਖਰਜੀ
 * ਵੈਜੰਤੀ ਮਾਲਾ - ਚੰਦਰਮੁਖੀ
 * ਸੁਚਿਤਰਾ ਸੇਨ - ਪਾਰਬਤੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ/ਪਾਰੋ
 * ਮੋਤੀਲਾਲ - ਚੁੰਨੀਬਾਬੂ
 * ਨਜੀਰ ਹੁਸੈਨ - ਧਰਮਦਾਸ
 * ਮੁਰਾਦ - ਦੇਵਦਾਸ ਦੇ ਪਿਤਾ
 * ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਦੇਵੀ - ਦੇਵਦਾਸ ਦੀ ਮਾਂ
 * ਇਫਤੀਖਾਰ - ਬਰਿਜੂਦਾਸ
 * ਸ਼ਿਵਰਾਜ - ਪਾਰਬਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾ
## ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ
ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ। ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇਵਦਾਸ ਲਈ ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਚਿਨ ਦੇਬ ਬਰਮਨ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਚੁਣਿਆ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੀਤ ਅਜਿਹੇ ਸਨ ਜੋ ਬਾਉਲ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਸਨ। ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਗੀਤ ਮੰਨਾ ਡੇ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੱਤ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਗੀਤ *ਆਨ ਮਿਲੋ ਆਨ ਮਿਲੋ ਸ਼ਿਆਮ ਸਾਂਵਰੇ* ਹੈ, ਦੂਜਾ ਗੀਤ ਹੈ *ਸਾਜਨ ਕੀ ਹੋ ਗਈ ਗੋਰੀ*। ਇਸ ਗੀਤ ਦਾ ਫਿਲਮਾਂਕਨ ਕੁੱਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰੋ (ਸੁਚਿਤਰਾ ਸੇਨ) ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਗੁਮਸੁਮ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਉਲ ਜੋੜੀ ਉਸ ਦੀ ਤਰਫ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ *ਸਾਜਨ ਕੀ ਹੋ ਗਈ ਗੋਰੀ, ਅਬ ਘਰ ਕਾ ਆਂਗਨ ਬਿਦੇਸ ਲਾਗੇ ਰੇ।* ਇਸ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਉਹ ਬਾਉਲ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਕਿੰਨੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ- ਤੀਸਰੀ ਸਰਬ ਸਰੇਸ਼ਟ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 
* ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ- ਸਰਬ ਸਰੇਸ਼ਟ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ- ਬਿਮਲ ਰਾਏ
* ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ- ਸਰਬ ਸਰੇਸ਼ਟ ਅਭਿਨੇਤਾ- ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ
* ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ- ਸਰਬ ਸਰੇਸ਼ਟ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਾ- ਮੋਤੀਲਾਲ
* ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ- ਸਰਬ ਸਰੇਸ਼ਟ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ- ਵੈਜੰਤੀ ਮਾਲਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਮੋਮਿਨ ਖ਼ਾਨ ਮੋਮਿਨ

**ਮੋਮਿਨ ਖ਼ਾਨ ਮੋਮਿਨ** (1800 – 1851) (—) ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦਾ ਉਰਦੂ ਗਜ਼ਲਗੋ ਸੀ ਅਤੇ "ਮੋਮਿਨ" ਆਪਣੇ *ਤਖੱਲਸ* ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਤੇ ਜ਼ੌਕ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਉਸ ਦੀ ਕਬਰ ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, (ਦਿਲੀ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਾਰਕਿੰਗ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ।
## ਜੀਵਨੀ
ਮੋਮਿਨ ਦੇ ਵਾਲਿਦ ਦਾ ਨਾਮ ਗ਼ੁਲਾਮ ਨਬੀ ਖ਼ਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਤਬੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਹਕੂਮਤ ਤੋਂ ਜਾਗੀਰ ਭੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੋਮਿਨ ਦਾ ਜਨਮ 1800 ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲ-ਅਜ਼ੀਜ਼ ਮੁਹੱਦਿਸ ਦੇਹਲਵੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਸਥਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਮੌਸੂਫ਼ ਨੇ ਹੀ ਮੋਮਿਨ ਖ਼ਾਂ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਮੋਮਿਨ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਬੁਧੀ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਸਨ। ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਬਹੁਤ ਅੱਛੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ, ਤਿੱਬ, ਨਜੂਮ, ਅਤੇ ਮੌਸੀਕੀ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਕਮਾਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਵਿਧਾਵਾਂ ਕਸੀਦਾ, ਰੁਬਾਈ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਤਰਕੀਬ ਬੰਦ, ਮਸਨਵੀ ਸਭ ਤੇ ਹਥ ਆਜ਼ਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਮੋਮਿਨ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਮਰਤਬਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਮਗਰ ਵਤਨ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਤਰਫ਼ ਖਿਚ ਲਿਆ। ਮੋਮਿਨ ਨਿਹਾਇਤ ਆਜ਼ਾਦ ਮਿਜ਼ਾਜ਼, ਸਾਬਰ ਅਤੇ ਵਤਨਪ੍ਰਸਤ ਸੀ। ਅਮੀਰਾਂ ਅਤੇ ਦੌਲਤਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਾਮਦ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ। 
## ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ
ਤੁਮ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਹੋਤੇ ਹੋ ਗੋਯਾ
ਜਬ ਕੋਈ ਦੂਸਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ

ਹਮ ਭੀ ਕੁਛ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਵਫ਼ਾ ਕਰ ਕੇ
ਤੁਮ ਨੇ ਅੱਛਾ ਕੀਆ ਨਿਬਾਹ ਨਾ ਕੀਆ

ਉਮਰ ਸਾਰੀ ਕਟੀ ਇਸ਼ਕ-ਏ-ਬੁਤਾ ਮੇਂ ਮੋਮਿਨ,
ਅਬ ਕਯਾ ਖਾਕ ਮੁਸਲਮਾਂ ਹੋਂਗੇ

## ਹਵਾਲੇ
ਬੋਸਤਾਨ (ਸਾਦੀ)

thumb|ਬੋਸਤਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਨਾ*।
**ਬੋਸਤਾਂ** (ਫ਼ਾਰਸੀ: بوستان‎) ਸ਼ੇਖ ਸਾਦੀ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ੀ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਿਖਤ (1257) ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਲਾਕੀ ਮਸਲੇ ਹਿਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਬੋਸਤਾਨ ਸਾਦੀ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਬਾਗ਼"। ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਸਾਦੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਿਰਣਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਦੀ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਅਤੇ ਈਸਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਲਿਖਤ ਦਸ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ ਹੈ। 
*1. ਅਦਲ 
*2. ਅਹਿਸਾਨ 
*3. ਇਸ਼ਕ
*4. ਤਵਾਜ਼ੋ 
*5. ਰਜ਼ਾ
*6. ਜਿਕਰ 
*7. ਤਰਬੀਅਤ 
*8. ਸ਼ੁਕਰ 
*9. ਤੌਬਾ
*10. ਮੁਨਾਜਾਤ

ਇਹ ਕਿਤਾਬ * ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ * ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ 100 ਮਹਾਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ *ਮਸਨਵੀ'' ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਤੁਕਬੰਦ ਦੋਹੜਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।' ਡੈਨਿਅਲ ਹੈਵਰਟ ਨੇ 1688 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਡੱਚ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਖਤਲਿਫ਼ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਖਲੀਲੁੱਲਾਹ ਖਲੀਲੀ

**ਖਲੀਲੁੱਲਾਹ ਖਲੀਲੀ** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਖਲੀਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਬੀਬੁੱਲਾ ਕਲਾਕਨੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਜਿਕ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1987
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਗਾਨ ਕਵੀ
ਅ ਥਾਊਜੈਂਡ ਸਪਲੈਨਡਿਡ ਸਨਜ਼

**ਅ ਥਾਊਜ਼ੰਡ ਸਪਲੈਂਡਿਡ ਸਨਜ਼** ਅਫਗਾਨੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨੀ ਦੀ 2007 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਹ ਦ ਕਾਈਟ ਰਨਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਮਰੀਅਮ ਅਤੇ ਲੈਲਾ ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਅਫਗਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਹਿੱਪੀ

**ਹਿੱਪੀ** ਉਪ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਯੁਵਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ ਜੋ 1960ਵਿਆਂ ਮਧ ਮਧ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਿਆ ਅਤੇ ਬੜੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਹਿੱਪੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਉਤਪਤੀ ਹਿਪਸਟਰ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੁ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਬੀਟਨਿਕਾਂ (ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਰੀਨਵਿਚ ਵਿਲੇਜ ਅਤੇ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੇ ਹਾਈਟ-ਐਸ਼ਬਰੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਬਸ ਗਏ ਸਨ। ਹਿੱਪੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਬੀਟ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ-ਵਿਰੋਧੀ (ਕਾਉਂਟਰਕਲਚਰ) ਮੁੱਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਨਵੀਂ ਪੀੜੀ ਸਥਾਪਤ ਮੁੱਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰ੍ਹੇਆਮ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਉਸ ਸ਼ੈਅ ਨੂੰ ਹਿੱਪ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਪਿਛਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਲਹਿਰ ਪੱਛਮੀ ਖੋਖਲੇਪਣ ਨੂੰ ਚੌਰਾਹੇ ਵਿਚ ਭੰਨ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਏ ਬਣਾ ਲਏ ਜੋ ਮਨੋਵਿਕਾਰੀ ਰਾਕ ਧੁਨਾਂ ਸੁਣਦੇ ਸਨ, ਯੋਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਵਿਕਲਪਿਕ ਮਨੋਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਰਿਜੁਆਨਾ ਅਤੇ ਐਲਐਸਡੀ ਵਰਗੀਆਂ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।

## ਵਿਉਂਤਪਤੀ
ਆਕਸਫੋਰਡ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਪਾਦਕ, ਲੈਕਸੀਕੋਗ੍ਰਾਫਰ ਜੇਸੀ ਸ਼ੀਡਲੋਵਰ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿਪਸਟਰ ਅਤੇ ਹਿੱਪੀ ਸ਼ਬਦ ਹਿਪ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਅਣਜਾਣ ਹੈ। "ਜਾਣੂ" ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਪ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1902 ਵਿੱਚ ਟੈਡ ਡੋਰਗਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕਾਰਟੂਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1904 ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਵੀ. ਹੋਬਾਰਟ  (1867-1926) ਦੇ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਗੱਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਭਿਆਚਾਰ
ਲੰਡਾ ਲਿੱਪੀਆਂ

**ਲੰਡਾ** ਅਰਥਾਤ "ਬਗੈਰ ਪੂਛ" ਵਾਲੀ ਵਰਣਮਾਲਾ, ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਲਿੱਪੀਆਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲੰਡਾ ਲਿੱਪੀਆਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲਿੱਪੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਜਨੀ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮਕਸਦ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਲੰਡਾ ਇਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰਦਾ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ, ਸਿੰਧ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਐਨ ਡਬਲਿਊਪੀਪੀ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਸਿੰਧੀ, ਸਾਰਾਇਕੀ, ਬਲੋਚੀ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਪਸ਼ਤੋ ਅਤੇ ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲਿੱਪੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀਆਂ
ਫੱਗੂਵਾਲਾ

**ਫੱਗੂਵਾਲਾ** ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਸਬ ਤਹਿਸੀਲ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਪਟਿਆਲਾ-ਸੰਗਰੂਰ-ਬਰਨਾਲਾ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ’ਤੇ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਘੁਮਾਣ ਗੋਤ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਾਰਾਂ ਪਿੰਡ ਘੁਮਾਣ ਗੋਤ ਦੇ ਹਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੂਹਰਲੀ ਕਤਾਰ ’ਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘੁਮਾਣ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ ਪਟਿਆਲਾ-ਸੁਨਾਮ-ਮਾਨਸਾ ਸੜਕ ’ਤੇ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਵਿੱਥ ’ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਥੇ ਦੋ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਘਰਾਚੋਂ-ਨਾਗਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਟੱਲ ਘਨੋੜ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।
## ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਐਲੀਮੈਟਰੀ ਸਕੂਲ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਧ ਬੈਂਕ ਹੈ।
## ਪਤਵੰਤੇ ਸੱਜਣ
ਜਥੇਦਾਰ ਜੰਗੀਰ ਸਿੰਘ ਫੱਗੂਵਾਲਾ ਬਹੁਤ ਨਿਧੜਕ ਜਥੇਦਾਰ ਅਤੇ ਐਮ. ਐਲ. ਏ. ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤਸੀਹੇ ਝੱਲੇ। ਆਪ ਨੇ ਮਾਲਵਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜਿਸ ਦੇ ਆਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਸਨੀਕ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਫੱਗੂਵਾਲਾ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਨਾਮਬਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਹਰਿਆਣਵੀ ਬੋਲੀ

**ਹਰਿਆਣਵੀ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਿਸਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦੀ ਉਪਬੋਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਂਜ ਤਾਂ ਹਰਿਆਣਵੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲਹਿਜੇ ਹਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਉੱਤਰ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਦੱਖਣ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ। ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਇਲਾਕਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਹਰਿਆਣਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਅਤੇ ਬਾਗੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਰੋਹਤਕ, ਭਿਵਾਨੀ ਆਦਿ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉੱਤਰ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹਰਿਆਣਵੀ ਜਰਾ ਸਰਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ੀ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਅਸਰ ਵਧੇਰੇ ਗੂੜਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਠੇਠ ਹਰਿਆਣਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਉੱਤਰੀ ਹਰਿਆਣਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਇਨਵਿਕਟਸ

**ਇਨਵਿਕਟਸ** ਵਿਲੀਅਮ ਅਰਨੈਸਟ ਹੇਨਲੇ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਵਿਕਟੋਰਿਆਈ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ 1875 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਅਤੇ 1888 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਛਪੀ। ਇਨਵਿਕਟਸ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਿਤਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਿਆ"।

## ਪਾਠ
ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਠ:-

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ
ਵਿਲੀਅਮ ਅਰਨੈਸਟ ਹੇਨਲੇ

**ਵਿਲੀਅਮ ਅਰਨੈਸਟ ਹੇਨਲੇ** ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 1875 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਇਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਇਨਵਿਕਟਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਕਾਰਲ ਯਾਸਪਰਸ

**ਕਾਰਲ ਟੀਓਡੋ ਯਾਸਪਰਸ ** (23 ਫਰਵਰੀ 1883 – 26 ਫਰਵਰੀ 1969) ਜਰਮਨ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਧਰਮ-ਸਾਸ਼ਤਰ, ਮਨੋਚਕਿਤਸਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਤਕੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ
ਕਾਰਲ ਯਾਸਪਰਸ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਫਰਵਰੀ 1883 ਨੂੰ ਓਲਡਨਬਰਗ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ, ਪਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਹਾਇਡਲਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਾਫ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਸ ਲਈ ਰੁੱਖੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1902 ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਡਾਕਟਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਰਿਮਨੋਲੋਜੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਥੀਸਸ ਲਿਖਿਆ। 1910 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗੇਰਟਰੂਡ ਮੇਅਰ (1879–1974) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਨੇੜਲੇ ਦੋਸਤਾਂ ਗੁਸਤਾਵ ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਅਰਨਸਟ ਮੇਅਰ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ।

ਯਾਸਪਰਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰੇਟ ਹਾਇਡੇਲਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਤੋਂ 1908 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਮਲ ਕ੍ਰੈਪਲਿਨ ਅਤੇ ਕਾਰਲ ਬੋਨਹੋਫਰ, ਅਤੇ ਕਾਰਲ ਵਿਲਮੈਨਸ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ ਨਿਸਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਾਇਡੇਲਬਰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ। ਸੰਨ 1913 ਵਿੱਚ ਯਾਸਪਰਸ ਨੇ ਹਾਇਡੇਲਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1914 ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਪਦਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਪਦਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਦਵੀ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਯਾਸਪਰਸ ਕਦੀ ਵੀ ਕਲੀਨੀਕਲ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਯਾਸਪਰਸ ਵੈਬਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਨੇੜਲਾ ਦੋਸਤ ਸੀ (ਮੈਕਸ ਵੈਬਰ ਨੇ ਵੀ ਹੀਡਲਬਰਗ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ)।

1921 ਵਿਚ, 38 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਯਾਸਪਰਸ ਮਨੋਚਕਿਤਸਾ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਆਪਣੇ ਥੀਮਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਫਲਸਫੇ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬਣ ਗਿਆ।

1933 ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ੀ ਦੇ ਸੱਤਾ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯਾਸਪਰਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯਹੂਦੀ ਪਤਨੀ ਕਾਰਨ "ਯਹੂਦੀ ਦਾਗੀ" ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1937 ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1938 ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਐਪਰ, ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲਗ ਥਲਗ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਖੋਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ 30 ਮਾਰਚ 1945 ਤਕ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦੇਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਨਿਰੰਤਰ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿ ਹਾਇਡੇਲਬਰਗ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।

1948 ਵਿੱਚ ਯਾਸਪਰਸ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬਾਸਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲੇ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1963 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਓਲਡੇਨਬਰਗ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ 90 ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਬਾਸਲ ਵਿੱਚ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਵਜੋਂ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। 
 
## ਮਨੋਚਕਿਤਸਾ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ 
ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਲੋਕਪ੍ਰਰਚਲਿਤ ਸਮਝ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਉਸਨੇ ਨਿਦਾਨ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ 1910 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੀ ਪੈਰੇਨੋਇਆ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਹਿਲੂ ਸੀ ਜਾਂ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ
ਪਾਵੋ ਨੂਰਮੀ

**ਪਾਵੋ ਨੂਰਮੀ**(13 ਜੂਨ 1897-02 ਅਕਤੂਬਰ 1973) ਦਾ ਜਨਮ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੇ ਤੁਰਕੂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪਨੇ ਦੀ ਲੰਮੀਆਂ ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਪਾਂਧੀ ਦੀ ਲੰਮੀਆਂ ਦੌੜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ 1920 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1928 ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹੀ। 1920 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਕੱਲ ਕ੍ਰਾਸ ਕੰਟਰੀ, ਟੀਮ ਕ੍ਰਾਸ ਕੰਟਰੀ ਅਤੇ 10,000 ਮੀਟਰ ਦੇ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਅਤੇ 5000 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਫਿਰ 1924 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ 1500 ਮੀਟਰ, 5,000 ਮੀਟਰ, 3000 ਮੀਟਰ, ਇਕੱਲ ਕ੍ਰਾਸ ਕੰਟਰੀ ਅਤੇ ਟੀਮ ਕ੍ਰਾਸ ਕੰਟਰੀ ਦੇ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੀਆਂ 1928 ਦੀਆਂ ਏਮਸਟਰਡਮ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ 10,000 ਮੀਟਰ ਦਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਅਤੇ 5000 ਮੀਟਰ ਅਤੇ 3000 ਮੀਟਰ ਸਟਿਪਲ ਚੇਜ ਦੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਏਮਿਲ ਜਤੋਪੇਕ

**ਏਮਿਲ ਜਤੋਪੇਕ** (19 ਸਤੰਬਰ 1922-22 ਨਵੰਬਰ 2000)ਦਾ ਜਨਮ ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਲੂਆਂ ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਮਝ ਕੇ ਦੌੜਨ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਸੀ (ਪਰ ਕੋਚ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਉੱਤੇ ਮਸਾਂ-ਮਸਾਂ ਦੌੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ), ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਪੈਂਡੇ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ਸੀ। 1948 ਦੀਆਂ ਲੰਦਨ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 10,000 ਮੀਟਰ ਦਾ ਸੋਨ ਅਤੇ 5000 ਮੀਟਰ ਦਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਆਪਣੇ ਨਾਂਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1952 ਦੀਆਂ ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਰਾਥਨ, 10,000 ਮੀਟਰ ਅਤੇ 5,000 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।
## ਸਨਮਾਨ
ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਖੇਡ ਜ਼ਜਬੇ ਕਾਰਨ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਪਿਰੇਰੇ ਡੀ. ਕੁਬ੍ਰਨਿ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਸੋਫੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ

***ਸੋਫੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ*** (ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ: *Sofies verden*) ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ ਲੇਖਕ ਜੋਸਟੇਨ ਗਾਰਡਰ ਦਾ 1991 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਹੋ ਰਹੀ ਕੁੜੀ ਸੋਫੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਧੇੜ ਉਮਰ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਲਬਰਟੋ ਨੌਕਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸੋਫੀ ਨੂੰ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
*ਸੋਫੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ* ਨੂੰ 1994 ਵਿੱਚ ਡਿਊਸ਼ਚਰ ਜੁਗੇਂਡਲਿਟਰੇਚਰਪ੍ਰੇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਸੈਲਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤ੍ਰਵੰਜਾ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1995 ਤੱਕ ਇਸਦੀਆਂ ਤੀਹ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵਧ ਕਾਪੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁਕੀਆ ਹਨ। 
ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਹੈ ਦਰਸ਼ਨਸ਼ਾਸਤਰ। ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਪੜ੍ਹਦੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਗਿਆਤ, ਅਨਾਮ ਸ਼ਖਸ ਅਲਬਰਟੋ ਨੌਕਸ਼ ਚਿੱਠੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸੋਫੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਰਡਰ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਮਾਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦਾ ਇਹ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪਾਠਕ ਤੱਕ ਲਈ ਰੁਮਾਂਚਕ ਆਕਰਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਰਸਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬੜੇ ਡੂੰਘੇ ਮਾਮਲੇ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪਰੋਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
## ਪਲਾਟ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ
ਸੋਫੀ ਅਮੁੰਡਸੇਨ, ਇੱਕ 14 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੜਕੀ 1990 ਵਿੱਚ, ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਬਿੱਲੀ, ਸ਼ੇਰੇਕਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੱਛੀ, ਇੱਕ ਕੱਛੂਕੁੰਮਾ, ਅਤੇ ਦੋ ਬਜਰੀਗਾਰ ਤੋਤੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਲ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਫੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੇਲ ਬਾਕਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਗਿਆਤ ਸੁਨੇਹੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਆਈ ਕਿਥੋਂ। ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲਫ਼ਾਫ਼ਾ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲੈਟਰ ਬਕਸ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਚਿੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: "ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ? ਨਾਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੀਸਰੇ ਲਫ਼ਾਫ਼ੇ ਉੱਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਤਾਂ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਪੱਤਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਲਈ ਸੀ। ਲਿਖਿਆ: ਹਲਡੀ ਮੋਲਰ ਨੈਗ ਮਾਰਫਤ ਸੋਫੀ ਅਮੁੰਡਸੇਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁੱਝ ਤਫਸੀਲ ਨਾਲ ਸੁਨੇਹਾ ਵੀ ਸੀ। " ਪਿਆਰੀ ਹਲਡੀ ! 15ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਦੀ ਮੁਬਾਰਕ ਹੋਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਗਈ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਉਪਹਾਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੁਖਦ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਣਾ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰਡ ਸੋਫ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡਾ ਪਤਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਲਿਹਾਜਾ ਇਹੀ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਬਾਪੂ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਪਿਆਰ " ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਲਫ਼ਾਫ਼ੇ ਮਿਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਸੁਕਰਾਤ ਤੋਂ ਸਾਰਤਰ ਤੱਕ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਆਰ ਡੀ ਲੈਂਗ

**ਰੋਨਾਲਡ ਡੈਵਿਡ ਲੈਂਗ** (7 ਅਕਤੂਬਰ 1927– 23 ਅਗਸਤ 1989), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '*ਆਰ ਡੀ ਲੈਂਗ*, ਸਕਾਟ ਮਨੋਚਕਿਤਸਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮਨੋਰੋਗਾਂ ਬਾਰੇ, ਖਾਸ ਕਰ ਪਾਗਲਪਣ ਬਾਰੇ ਖੂਬ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਮਨ ਸੰਬੰਧੀ ਲੈਂਗ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਹੋਂਦਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੱਟੜਤਾ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲਈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅੱਡਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲਛਣਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੰਢਾਏ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਵੇਰਵੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੈਂਗ ਮਨੋਚਕਿਤਸਾ-ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇਸ ਲੇਬਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੰਨਦਾ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਊ ਲੈਫਟ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
## ਲੈਂਗ ਅਤੇ ਮਨੋਚਕਿਤਸਾ-ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ
ਡੇਵਿਡ ਕੂਪਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈਂਗ ਨੂੰ ਮਨੋਚਕਿਤਸਾ-ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਸਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਨੋਚਕਿਤਸਾ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ,ਜਿਹੜੇ ਮਨੋਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ, ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਾਸਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕੋਰੇ ਜੈਵਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸਾਇਬ ਤਬਰੇਜ਼ੀ

**ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਸਾਇਬ**, **ਸਾਇਬ ਤਬਰੇਜ਼ੀ** ਜਾਂ **ਸਾਇਬ ਇਸਫਹਾਨੀ** ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਗਜ਼ਲਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਸਾਇਬ ਦਾ ਜਨਮ ਤਬਰੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇਸਫਹਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਹ 1626-27 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ
ਮਨਜੀਤ ਇੰਦਰਾ

**ਮਨਜੀਤ ਇੰਦਰਾ** (24 ਫਰਵਰੀ 1950) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਰੀ ਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਮਨਜੀਤ ਇੰਦਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਨਰਿੰਜਣ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ 24 ਫਰਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਐਮ ਏ (ਪੰਜਾਬੀ), ਅਤੇ ਐਮ ਫਿਲ ਤੱਕ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮਨਜੀਤ ਇੰਦਰਾ ਚੰਦ ਕੁ ਉਹਨਾਂ ਕਵਿਤਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣਾ ਕਲਾਮ ਤਰੰਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਰਖਦੇ ਹਨ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਅੰਤਹਕਰਣ*
**ਰੋਹ ਵਿਦਰੋਹ*
**ਕਾਲਾ ਬਾਗ*
**ਚੰਦਰੇ ਹਨੇਰੇ*
* *ਅਲਖ*
**ਪੂਰਤੀ-ਆਪੂਰਤੀ* (ਕਵਿਤਾ)

### ਹੋਰ
**ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਛੱਜ*
**ਤੂ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ ਹੈ* (ਕਾਵਿ-ਨਾਵਲ)
**ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਾਅਵੇਦਾਰ* (ਮਹਾਸਵੇਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਬੰਗਲਾ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ)

## ਪੁਰਸਕਾਰ
*ਪੋਇਟੈੱਸ ਆਫ਼ ਦ ਟਾਈਮ - ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਜੱਬਲਪੁਰ
*ਪੰਜਾਬ ਰਤਨ - ਸ਼ਹੀਦ ਮੈਮੋਰੀਅਲ, ਸਾਹਿਤ ਅਵਾਰਡ:- 
*ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਪੋਇਟੈੱਸ - ਬਜ਼ਮੇ-ਅਦਬ, ਫਰੀਦਕੋਟ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
#http://www.indianwriters.org/chandigarh/manjit_indira.htm  
#https://www.youtube.com/watch?v=nlGM1zgaywU
#https://www.youtube.com/watch?v=4cmGEQri04c
#https://www.youtube.com/watch?v=8CULIww8CTg

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ
ਅਬੇਬੇ ਬਿਕਿਲਾ

**ਅਬੇਬੇ ਬਿਕਿਲਾ** ਦਾ ਜਨਮ ਇਥੋਪੀਆ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਇਲਾਕੇ ਜਾਤੋ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ (1960 ਅਤੇ 1964) ਦੌਰਾਨ ਮੈਰਾਥਨ ਦੌੜ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਸਹਿਤ ਜਿੱਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1973
ਬਾਮਸੇਫ਼

**ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਬੈਕਵਾਰਡ (ਐਸ ਸੀ, ਐਸ ਟੀ, ਓ ਬੀ ਸੀ) ਐਂਡ ਮਿਨਾਰਿਟੀ ਕਮਿਊਨਟੀਜ਼ ਇੰਮਪਲਾਈਜ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ**, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ **ਬਾਮਸੇਫ**, ਅਨੁਸ਼ੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ (ਐਸ ਸੀ), ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲੇ (ਐਸ ਟੀ), ਦੂਜੀਆਂ ਪਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ (ਓ ਬੀ ਸੀ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ (ਕਨਵਰਟਡ) ਘੱਟਗਿਣਤੀਆਂ (ਮਿਨਾਰਿਟੀ ਕਮਿਊਨਟੀਜ਼) (ਐਸ ਸੀ, ਐਸ ਟੀ, ਅਤੇ ਓ ਬੀ ਸੀ ਮੈਂਬਰ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਧਰਮ ਇਸਲਾਮ, ਇਸਾਈ, ਸਿੱਖ, ਜੈਨ, ਜਾਂ ਬੋਧੀ ਆਪਣਾ ਲਏ ਸਨ।)

## ਹਵਾਲੇ
ਅਰਥ (1998 ਫ਼ਿਲਮ)

***ਅਰਥ*** (; ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ***1947: ਅਰਥ***) ਵਜੋਂ ਰਿਲੀਜ ਹੋਈ 1998 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀਪਾ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਪਸੀ ਸਿਧਵਾ ਦੇ ਨਾਵਲ, *ਕਰੈਕਿੰਗ ਇੰਡੀਆ*, (1991, ਯੂ.ਐਸ.; 1992, ਇੰਡੀਆ; ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ *ਆਈਸ ਕੈਂਡੀ ਮੈਨ,* 1988, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ) ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਫਾਇਰ (1996 ਫ਼ਿਲਮ)

**ਫ਼ਾਇਰ** 1996 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।
## ਸੰਖੇਪ 
## ਚਰਿੱਤਰ 
## ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ 
* ਦਿਲੀਪ ਮਹਿਤਾ
* ਜਾਵੇਦ ਜਾਫਰੀ
* ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ
* ਵਿਨੈ ਪਾਠਕ
* ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜਮੀ
* ਰਣਜੀਤ ਚੌਧਰੀ
* ਕੁਲਭੂਸ਼ਨ ਖਰਬੰਦਾ - ਅਸ਼ੋਕ
* ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਬਜਾਜ
## ਦਲ 
## ਸੰਗੀਤ 
## ਪਰਿਣਾਮ 
### ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 
## ਨਾਮਾਂਕਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1996 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਕਾਰਲ ਲੂਈਸ

**ਕਾਰਲ ਲੂਈਸ** ਦਾ ਜਨਮ ਹੌਸਟਨ, ਟੈਕਸਸ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। 1980 ਦੀਆਂ ਮਾਸਕੋ ਉਲੰਪਿਕ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਉਲੰਪਿਕ ਬਾਈਕਾਟ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲੰਮੀ ਛਾਲ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਉੱਤੇ ਸਬਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਲ ਲੂਈਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਮਯਾਬੀ 1983 ਦੀਆਂ ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਵਿਸ਼ਵ ਅਥਲੈਟਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ 3 ਸੋਨ ਤਗਮੇ (100 ਮੀਟਰ, 4×100 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਛਾਲ) ਸੀ। 1984 ਦੀਆਂ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 4 ਸੋਨ ਤਗਮੇ (100 ਮੀਟਰ, 200 ਮੀਟਰ, 4×100 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਛਾਲ), 1988 ਦੀਆਂ ਸਿਓਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੋਨ ਤਗਮੇ (100 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਛਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ (200 ਮੀਟਰ), 1992 ਦੀਆਂ ਬਰਸੀਲੋਨਾ ਉਲੰਪਿਕ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਸੋਨ ਤਗਮੇ (4×100 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਛਾਲ) ਅਤੇ 1996 ਦੀਆਂ ਐਟਲਾਂਟਾ ਉਲੰਪਿਕ ਦਾ ਲੰਮੀ ਛਾਲ ਦਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਲ 9 ਸੋਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1983 ਤੋਂ 1993 ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਅਥਲੈਟਿਕ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਸੋਨ, ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਪਲਬਧੀ 1991 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੌਰਾਨ ਬੋਬ ਬੀਮਨ ਦਾ 1968 ਉਲੰਪਿਕ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (9:90 ਮੀਟਰ) 0.5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਨਾਲ ਤੋੜਨਾ। ਕਾਰਲ ਲੂਈਸ ਦਾ ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਹੈ।
## ਸਰਵੋਤਮ
* **100 ਮੀਟਰ:** 9.86 ਸੈਕਿੰਡ (ਅਗਸਤ 1991, ਟੋਕੀਓ)
* **200 ਮੀਟਰ:** 19.75 ਸੈਕਿੰਡ (ਜੂਨ 1983, ਇੰਡੀਆਪੋਲਸ)
* **ਲੰਮੀ ਛਾਲ:** 8.87 ਮੀਟਰ (29 ਫੁਟ 1¼ ਇੰਚ) 1991, w 8.91 ਮੀਟਰ (29 ਫੁਟ 2¾ ਇੰਚ) 1991 (ਟੋਕੀਓ)
* **4 × 100 ਮੀਟਰ ਰਿਲੇ:** 37.40 ਸੈਕਿੰਡ (ਅਮਰੀਕਾ ਅਗਸਤ 1992, ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ)
* **4 × 200 ਮੀਟਰ ਰਿਲੇ:** 1:18.68 ਮਿੰਟ 1994; (ਵਰਡ ਰਿਕਾਰਡ)

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*
*Olympiad Results for Carl Lewis
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੈਰੋਡੀ

**ਪੈਰੋਡੀ** ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ-ਵਿਧਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ ਨਜ਼ਮ ਜਾਂ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾ ਦੀ ਵਿਅੰਗਮਈ ਨਕਲ ਕਰ ਕੇ ਮਜ਼ਾਕ ਦਾ ਰੰਗ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ
ਆਦੇਮਾਰ ਦਾ ਸਿਲਵਾ

**ਅਧੇਮਰ ਫੇਰਿਰਾ ਡਾ ਸਿਲਵਾ** (29 ਸਤੰਬਰ, 1927 – 12 ਜਨਵਰੀ, 2001) ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਓ ਪਾਉਲੋ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਨੇ ਤੀਹਰੀ ਛਾਲ ਵਿੱਚ 1952 ਅਤੇ 1956 ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਨ ਅਮੇਰਿਕਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਚਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ। 16.56 ਮੀਟਰ ਆਪ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, **ਦੁਰਵਾਸਾ** ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜੋ ਅਤਰੀ ਅਤੇ ਅਨਸੁਈਆ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸਨ। ਦੁਰਵਾਸਾ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਲੋਕ, ਰੱਬ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮਹਾਂਕਵੀ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਅਭਿਗਿਆਨਸ਼ਾਕੁੰਤਲਮ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਉਸਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀ
ਕੁਸਲਾ

**ਕੁਸਲਾ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਮੁਤਾਬਕ ਕੁਸਲਾ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 3353 ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 13.63 ਕ. ਮੀ. ਵਰਗ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਬਠਿੰਡਾ ਰੋਡ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਕਰੀਬ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦਾ ਰਕਬਾ ਕਰੀਬ 3 ਹਜ਼ਾਰ ਕਿੱਲਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪ੍ਬੰਧ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਕੋਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਪੰਚ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।

## ਭੁਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ
ਕੁਸਲਾ ਸਰਦੂਲਗੜ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਤੋਂ 32 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਤਲਵੰਡੀ-ਸਰਦੂਲਗੜ ਰੋਡ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਭਾਖੜਾ ਮੇਨ ਬ੍ਰਾਂਚ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਪਰ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਭਾਖੜਾ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਹਿਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਦੋ ਨਹਿਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਭਾਖੜਾ ਹੈੱਡ (ਡੈਮ) ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਥੇ ਨਹਿਰੀ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬਣੇ ਪਾਰਕਾਂ ਤੇ ਚੈੱਕ ਡੈਮ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਤੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸੇਮ ਦੀ ਮਾਰ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੇਮ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਮੂਲੀ ਰਕਬੇ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੇਮ ਰਹੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈ।

## ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੈਡੰਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ...ਇਸ ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਾਂ ਕਾਰਗਿਲ ਜੰਗ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਅਕੈਡਮੀ ਵੀ ਹੈ। ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੜਕੀ ਸੰਪਰਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ ਚ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ  'ਤੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲ'ਈ ਇੱਕ ਸਬਸਿਡਰੀ ਹੈਲਥ ਸੈਟਰ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਧਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਇੱਕ ਪਸ਼ੂ ਹਸਪਤਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿਣਸਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰ ਮੰਦਿਰ ਡੇਰੇ ਵਗੈਰਾ ਵੀ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁੱਢ ਦਾਦੂ ਪਿੰਡ ਚੋਂ ਵੱਝਿਆ ਹੈ ਜਿਥੇ ਸੱਤ ਭਰਾ ਸਨ ਜਿੰਨਾਂ ਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਸਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਕੁਸਲਾ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਬਜੁਰਗ ਨੇ ਪਿੰਡ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ, ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਘਰ ਗਿੱਲ ਗੋਤ ਦੇ ਵੀ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੁਸਲਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਘਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਗਿੱਲਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਜਮੀਨ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਘਰ ਜਵਾਈ ਬਣਾ ਕੇ ਕੁੱਝ ਜਮੀਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੀੜੀ ਤੁਰ ਪਈ।

ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਜੁਰਗ ਸਵ ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਕੇ ਆਏ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਨਾਲ ਬਰਮਾ ਯੁੱਧ 'ਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 14 ਜੁਲਾਈ 1971 ਨੂੰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਿੰਨ ਨਕਸਲੀਆਂ ਗੁਰਬੰਤਾ ਸਿੰਘ (23 ਸਾਲ ਪਿੰਡ ਰਾਏਪੁਰ) ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ (30 ਸਾਲ ਪਿੰਡ ਬਬਨਪੁਰ) ਤੇ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ (24 ਸਾਲ ਪਿੰਡ ਬੋਹਾ) ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ ਹੱਥ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਨਕਸਲੀ ਮੁਖਬਰਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਪਿੰਡ ਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ।

ਜੂਨ 1999 ਨੂੰ ਕਾਰਗਿਲ ਦੀ ਜੰਗ 'ਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੀ ਨੌਜਵਾਨ ਫੌਜੀ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਬੁੱਤ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਉਪਰ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
* ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਖੇਡਾਂ ਸੰਘ ਸਭਾ

**ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਖੇਡਾਂ ਸੰਘ ਸਭਾ** ਜਾਂ **ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਥਲੈਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫ਼ੈੱਡਰੇਸ਼ਨ**, 1912 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੇਲੇ ਕੇਵਲ 17 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਇਸ ਵੇਲੇ 212 ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਡ ਸੰਗਠਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਨੇਸ਼ਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਘ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 6 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਦਰਜਨ ਭਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ 70 ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਇਸ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਟਾਕਹੋਮ ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸਮਾਪਤੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਅਥਲੈਟਿਕ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਸੰਵਾਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਕ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਥਲੈਟਿਕ ਅਮੇਚੁਰ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਤਕਰੀਬਨ 10 ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਜਦਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬੜੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਾਲੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, 2001 ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
## ਪ੍ਰਧਾਨ
ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਹੋਁਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ।

## ਮਕਸਦ
ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਅੱਜ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋ ਰਹੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਖੇਡ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਿ 1912 ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ 2012 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਸ ਦਾ ਬੀਤੇ ਸੌ ਸਾਲ ਦਾ ਗੌਰਵਮਈ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬੜੇ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਗਲੇ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਲੰਬੀਆਂ ਪੁਲਾਂਘਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੇਵਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਉਣੇ ਜਾਂ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਰੱਖਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਅਥਲੈਟਿਕ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਅਥਲੈਟਿਕ ਜੋ ਇੱਕ ਅਦੁੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੌੜਨਾ, ਸੁੱਟਣਾ ਅਤੇ ਛਾਲ ਮਾਰਨੀ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮਜਾਤ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਖੇਡ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਝਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਸੰਘ ਦਾ ਖੇਤਰ
ਇਸ ਸੰਘ ਨੂੰ ਕੁਲ ਛੇ ਭਾਗਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ
:ਏਸ਼ੀਆ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਸੰਘ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ
:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਸੰਘ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ
:ਯੂਰਪ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਸੰਘ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ
:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਸੰਘ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ
:ਅਫਰੀਕਾ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਸੰਘ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ
:ਉਸਿਆਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਸੰਘ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਰਾਏ ਲਿਖਟਨਸਟਾਈਨ

thumb|226px|ਸਿਰ (1992), ਬਾਰਸੇਲੋਨਾ
**ਰਾਏ ਫਾਕਸ ਲਿਖਟਨਸਟਾਈਨ** (ਉੱਚਾਰਨ ; 27 ਅਕਤੂਬਰ 1923&nbsp;– 29 ਸਤੰਬਰ 1997) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਪ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। 1960ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਐਂਡੀ ਵਾਰਹੋਲ, ਜੈਸਪਰ ਜਾਨਸ, ਅਤੇ ਜੇਮਜ ਰੋਜਨਕੁਇਸਟ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਨਵੀਂ ਕਲਾ ਲਹਿਰ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਹਸਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪੈਰੋਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪਾਪ ਕਲਾ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। 
### ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਦਾ ਆਗਾਜ਼
1960 ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੁਟਗਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਧਿਆਪਕ ਐਲਨ ਕਾਪਰੋ ਦਾ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਪਾਪ ਬਿੰਬਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਮੁੜ ਜਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੱਦਦ ਕੀਤੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਲਾਈਟ ਅੱਪ ਦਾ ਵਰਲਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ

**ਲਾਇਟ ਅੱਪ ਦਾ ਵਰਲਡ** (ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਰੁਸ਼ਨਾਓ) ਇੱਕ ਬਿਨਾ ਕਮਾਈ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਓਹਨਾ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੁਹਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਜਿਥੇ ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਕਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੇਲ ਵਾਲੇ ਦੀਵੇ ਜਾਂ ਫੇਰ ਲਕੜੀ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾ ਕੰਮਾਂ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਸੇਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਫਾਇਦੇ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਲਾਇਟ ਅੱਪ ਦਾ ਵਰਲਡ (ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਰੁਸ਼ਨਾਓ) ਸੰਸਥਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਕੈਲਗਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕੂਪਰਿਨ

**ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਇਵਾਨੋਵਿਚ ਕੂਪਰਿਨ** (ਰੂਸੀ: Алекса́ндр Ива́нович Купри́н; 7 ਸਤੰਬਰ 1870 – 25 ਅਗਸਤ 1938) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਸੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, ਜਹਾਜ਼-ਚਾਲਕ, ਕਾਢੀ ਅਤੇ ਸਾਹਸੀ ਯਾਤਰੀ ਸਨ। 
## ਜੀਵਨੀ
ਕੂਪਰਿਨ ਦਾ ਜਨਮ ਨਰੋਵਚਾਤ ਨਗਰ (ਪੇਂਜ਼ਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ 7 ਸਤੰਬਰ, 1870 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਧਾਰਨ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਨ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਫੌਜੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਲੋਂ ਹੀ ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ਅੰਤਮ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1889 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨ ਤੱਕ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟਣੀ ਪਈ। ਸਿੱਖਿਆ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਅਫਸਰ ਬਣੇ ਪਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1870
ਇਲੀਆ ਤਾਲਸਤਾਏ

**ਇਲੀਆ ਲਵੋਵਿੱਚ ਤਾਲਸਤਾਏ** (; 22 ਮਈ 1866 &ndash; 11 ਦਸੰਬਰ1933) ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਲਿਓ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ**, (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Jawaharlal Nehru University, ) ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਜੇ.ਐਨ.ਯੂ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ, ਵਿਗਿਆਨ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਧਿਐਨ ਆਦਿ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਜੁਟੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਗੂ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਜੇ.ਐਨ.ਯੂ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈੱਸਮੈਂਟ ਐਂਡ ਐਕਰੀਡੇਸ਼ਨ ਕੌਂਸਲ (ਐਨ.ਏ.ਸੀ.ਸੀ) ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਐਨ.ਏ.ਸੀ.ਸੀ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ 4 ਵਿੱਚੋਂ 3.9 ਗਰੇਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਉੱਚਤਮ ਗਰੇਡ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਜੇ.ਐਨ.ਯੂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1969 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਦੇ ਇੱਕ ਐਕਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਮੰਤਰੀ, ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਇਸ ਚਾਂਸਲਰ ਜੀ. ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ ਸਨ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਉੱਚਤਮ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ।

## ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ
* ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* ਜੇ.ਐੱਨ.ਯੂ. ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* ਜੇ.ਐੱਨ.ਯੂ ਦਾਖ਼ਲਾ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 
* ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਨਹੱਈਆ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ, ਖ਼ਬਰ, 9 ਮਾਰਚ 2016.
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਫ਼ਿਰਾਕ

***ਫਿਰਾਕ*** 2008 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 2002 ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2008 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਅਲ ਓਰਟਰ

**ਅਲ ਓਰਟਰ** (19 ਸਤੰਬਰ, 1936 – 1 ਅਕਤੂਬਰ, 2007) ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਉਯਾਰਕ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇਸ ਅਥਲੀਟ ਦਾ 1956 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1968 ਤੱਕ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਸਕਸ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਇਹਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਂਅ ਲਿਵਾਇਆ। 1959 ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੀਆਂ ਪੇਨ ਅਮਰੀਕਨ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1980 ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਬਾਈਕਾਟ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੂਸਰੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਰਹੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

]]

**ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** (ਸੰਖੇਪ **ਏ.ਐੱਮ.ਯੂ.**) ਅਲੀਗੜ੍ਹ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਰ ਸਈਅਦ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ 1875 ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦਨ ਐਂਗਲੋ-ਓਰੀਐਂਟਲ ਕਾਲਜ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦਨ ਐਂਗਲੋ-ਓਰੀਐਂਟਲ ਕਾਲਜ 1920 ਵਿੱਚ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਐਕਟ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਏਐਮਯੂ ਮਲੱਪਪੁਰਮ ਕੈਂਪਸ (ਕੇਰਲਾ), ਏਐਮਯੂ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਕੇਂਦਰ (ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ), ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਨਗੰਜ ਕੇਂਦਰ (ਬਿਹਾਰ) ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਆਫ-ਕੈਂਪਸ ਕੇਂਦਰ ਹਨ।

ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਰਸਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
*AMU Controller of Exam for admission

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ (1981 ਫਿਲਮ)

'***ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ*** 1981 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਮਿਰਜ਼ਾ ਹਾਦੀ ਰੁਸਵਾ (1857 ਤੋਂ 1931) ਦੇ ਨਾਵਲ *ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ* ‘ਅਦਾ’ ਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਅੱਜ ਵੀ ਵਿਵਾਦ ਹੈ ਕਿ ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ ਕੋਈ ਵਾਸਤਵਿਕ ਪਾਤਰ ਸੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਹਾਦੀ ਰੁਸਵਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ।
## ਸੰਖੇਪ 
1840 ਅਮੀਰਨ (ਸੀਮਾ ਸਾਥਿਊ) ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਫ਼ੈਜ਼ਾਬਾਦ, ਅਵਧ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੁਆਂਢੀ, ਦਿਲਾਵਰ ਖਾਨ (ਸਤੀਸ਼ ਸ਼ਾਹ) ਉਧਾਲ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਮੈਡਮ ਖਾਨੁਮ ਜਾਨ (ਸ਼ੌਕਤ ਕੈਫ਼ੀ) ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
## ਮੁਖ ਕਲਾਕਾਰ 
* ਰੇਖਾ - ਅਮੀਰਨ
* ਫ਼ਾਰੂਖ਼ ਸ਼ੇਖ਼ - ਨਵਾਬ ਸੁਲਤਾਨ
* ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ - ਗੌਹਰ ਮਿਰਜਾ
* ਰਾਜ ਬੱਬਰ - ਫ਼ੈਜ ਅਲੀ
* ਪ੍ਰੇਮਾ ਨਾਰਾਇਣ - ਬਿਸਮਿੱਲਾ
* ਅਕਬਰ ਰਸ਼ੀਦ
* ਗਜਾਨਨ ਜਾਗੀਰਦਾਰ - ਮੌਲਵੀ
* ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ - ਹੁਸੈਨੀ
* ਰੀਤਾ ਰਾਨੀ ਕੌਲ
* ਸ਼ਾਹੀਨ ਸੁਲਤਾਨ
* ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ - ਖਾਨ ਸਾਹਬ
* ਲੀਲਾ ਮਿਸ਼੍ਰਾ
* ਮੁਕਰੀ - ਪਰਨਨ ਅਜੀਜ
* ਯੁਨੁਸ ਪਰਵੇਜ਼
* ਸਤੀਸ਼ ਸ਼ਾਹ - ਦਰੋਗਾ ਦਿਲਾਵਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸਾਥੀਆ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਸਾਥੀਆ*** (ਹਿੰਦੀ: साथिया) ਸ਼ਾਦ ਅਲੀ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ 2002 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਰੋਮਾਂਸ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮਨੀ ਰਤਨਮ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ

**ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ** (14 ਮਈ 1877 - 3 ਜੁਲਾਈ 1965) ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਬਲੇਵਾਲੀ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਰੁਲੀਆ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂਅ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਵੀ, ਰਾਜਯੋਗੀ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮਸਤੂਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ।

## ਵਿਦਿਆ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ. ਏ. ਅਤੇ ਐਲ. ਐਲ. ਬੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਏ. ਐਮ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਟੀਚਰ ਟਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ 'ਚ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ
ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਯੂ. ਐਸ. ਏ. ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ 'ਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਅਤੁੱਟ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਉਪਰੰਤ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਮਸਤੂਆਣਾ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਕਾਲਜਾਂ 'ਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਨਫਰੰਸ 'ਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਮਲਾਇਆ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ 'ਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।

## ਕਲਗੀਧਰ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਕਲਗੀਧਰ ਟਰੱਸਟ ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਅਕਾਲ ਅਕੈਡਮੀ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਵਚਨ ਅਤੇ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਸਿੰਚਿਆ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋਣ 'ਤੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ (ਹਿ: ਪ੍ਰ:), ਗੁ: ਨਾਨਕਸਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚੀਮਾ ਸਾਹਿਬ ਆਦਿ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜੀਵਨ-ਕਥਾ ਲਿਖੀ। 

## ਦਿਹਾਂਤ 
ਓਹਨਾਂ ਦਾ 3 ਜੁਲਾਈ,1965 ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕਸਰ ਸਾਹਿਬ ਚੀਮਾ ਵਿਖੇ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਵਾਲੇ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ 1, 2 ਅਤੇ 3 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਘਰ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਰਸੀ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
* The Kalgidhar Society (Baru Sahib) Website
* Eternal University Website
* Akal Academy website
* Eternal University Blog
* JIVO OIL Website
* Akal Infosys Website
* Eternal Voice Website 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਤ ਮਤ
ਜਿਮ ਮੋਰੀਸਨ

**ਜੇਮਜ਼ ਡਗਲਸ "ਜਿਮ" ਮੋਰੀਸਨ** (8 ਦਸੰਬਰ 1943 – 3 ਜੁਲਾਈ 1971) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਦ ਡੋਰਜ਼ ਨਾਂ ਦੇ ਬੈਂਡ ਦੇ ਲੀਡ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਜਿਮ ਫਰੈਡਰਿਕ ਨੀਤਸ਼ੇ, ਆਰਥਰ ਰਿਮਬੋ ਅਤੇ ਜੈਕ ਕਰੁਆਕ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ, ਇਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਦਿਉਬੰਦ

**ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਦਿਉਬੰਦ** (, ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਥੋਂ ਦਿਉਬੰਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਿਲਾ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਉਬੰਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦੇਵਬੰਦ ਮਦਰਸਾ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਯੂ ਪੀ ਦੇ ਜ਼ਿਲਾ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਨਾਨੋਤਵਾ ਦੇ ਹਜ਼ਰਤ ਮੌਲਾਨਾ ਕਾਸਿਮ ਨਾਨੋਤਵੀ ਨੇ 30 ਮਈ 1866 ਨੂੰ ਦੇਵਬੰਦ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਮਸਜਦ (ਮਸਜਦ ਛੱਤਾ) ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਹੋਰ ਮੌਲਾਨਾ ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਗੰਗੋਹੀ ਅਤੇ ਹਾਜੀ ਸਯਦ ਆਬਿਦ ਹੁਸੈਨੀ ਸਨ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਲਵੀ ਜ਼ੁਲਫਕਾਰ ਅਲੀ ਅਤੇ ਮੌਲਵੀ ਫਜਲ ਅਲ ਰਹਮਾਨ ਦਾ ਅਮਲੀ ਸਹਿਯੋਗ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਵਲ

**ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਵਲ** ({四大名著 ; फीनयीन:} *sì dà míng zhù*, *ਸੀ ਤਾ ਮਿੰਗ ਚੂ*)

ਚੀਨੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਵ-ਆਧੁਨਿਕ ਚੀਨੀ ਗਲਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਵਲ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਨਾਵਲ ਸੂਚੀ
:ਕ੍ਰਮਵਾਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਸਾਹਿਤ
ਸੁਭਾਸ਼ਿਨੀ ਅਲੀ

**ਸੁਭਾਸ਼ਿਨੀ ਅਲੀ ** ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੀ ਆਗੂ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਬ ਹਿੰਦ ਜਮਹੂਰੀ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।

## ਪਰਵਾਰ
ਸੁਭਾਸ਼ਿਨੀ ਅਲੀ ਪ੍ਰੇਮ ਸਹਿਗਲ ਅਤੇ ਕੈਪਟਨ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਦੋਨੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸੁਭਾਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਵੇਲ੍ਹਾਮ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਮੁਜ਼ਫ਼ਰ ਅਲੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ਾਦ ਅਲੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਸਾਥੀਆ, ਬੰਟੀ ਔਰ ਬਬਲੀ ਅਤੇ ਝੂਮ ਬਰਾਬਰ ਝੂਮ ਵਰਗੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਅਲੀ ਨਾਸਤਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਔਰਤ ਹੈ।
## ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ
ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਨਿਸਟ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਵਿਮੈਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਨੇਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਕਾਨਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਸਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 1991 ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਪਿੰਜਰ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਪਿੰਜਰ*** (, ) ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ (2003) ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡਾ. ਚੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਵੇਦੀ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਉਰਮਿਲਾ ਮਾਤੌਂਡਕਰ, ਮਨੋਜ ਬਾਜਪਾਈ ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਸੂਰੀ ਨੇ ਨਿਭਾਏ ਹਨ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਇਸੀ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਵਲ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਆਰਥਰ ਰਿੰਬੋ

**ਯਾਂ ਨਿਕੋਲਾ ਆਰਥਰ ਰਿੰਬੋ** (ਫਰਾਂਸੀਸੀ:Jean Nicolas Arthur Rimbaud, 20 ਅਕਤੂਬਰ 1854 – 10 ਨਵੰਬਰ 1891) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਇਹ ਡੈਕਾਡੈਂਟ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ 20 ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਰਿੰਬੋ ਇੱਕ ਲਿਬਰਟੀਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਚੈਨ ਰੂਹ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ 37ਵਾਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। 
## ਰਚਨਾਵਾਂ
* ਪੋਏਸੀਏ
*ਲ ਬਾਤੋ ਈਵਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਵੀ
ਆਲਦੋ ਮੋਨਤਾਨੋ

**ਆਲਦੋ ਮੋਨਤਾਨੋ** ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 4 ਬਾਰ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਾਰਿਓ ਆਲਦੋ ਮੋਨਤਾਨੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਆਲਦੋ ਮੋਨਤਾਨੋ (1910) ਵੀ ਇਟਲੀ ਦੇ ਉਲੰਪਿਕ ਤਲਵਾਰਬਾਜ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਟਲੀ ਦੇ ਤਲਵਾਰਬਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਟਲੀ ਦੇ ਲੋਕ
ਰਾਜਮਾਂਹ (ਖਾਣਾ)

**ਰਾਜਮਾਂਹ** ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਖਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਚਾਵਲ ਜਾਂ ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚੰਦਰ ਭਾਨ ਪ੍ਰਸਾਦ

**ਚੰਦਰ ਭਾਨ ਪ੍ਰਸਾਦ** (ਜਨਮ ਸਤੰਬਰ 1958) ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਲੇਖਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਦਲਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਾਕਾਇਦਾ ਕਾਲਮ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਚੰਦਰ ਭਾਨ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਪਾਸੀ ਦਲਿਤ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਜਮਗੜ੍ਹ ਜਿਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸਨ, ਪਰ ਪਰਵਾਰ ਕੋਲ ਖੇਤੀ ਵਾਲੀ ਜਮੀਨ ਕਾਫੀ ਸੀ।.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਲੇਖਕ
ਪਾਕੋ ਦੇ ਲੂਸੀਆ

**ਪਾਕੋ ਦੇ ਲੂਸੀਆ** (ਜਨਮ **ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਸਾਨਚੇਜ਼ ਗੋਮੇਜ਼**, 21 ਦਸੰਬਰ 1947) ਇੱਕ ਸਪੇਨੀ ਫਲੇਮੈਨਕੋ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਅਤੇ ਕੰਪੋਜ਼ਰ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਕੈਮਰੋਨ ਦੇ ਲਾ ਇਸਲਾ ਨਾਲ 10 ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਪਾਕੋ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਫਲੇਮੈਨਕੋ ਗਿਟਾਰਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜਨਮ
ਪਾਕੋ ਦੇ ਲੂਸੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਸਪੇਨ ਦੇ ਸੂਬੇ ਕਾਦਿਜ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਲਗੇਸਿਰਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਿਰਾਤ-ਉਲ-ਉਰੂਸ

**ਮਿਰਾਤ ਉਲ - ਉਰੂਸ** (Urdu: مراۃ العروس, ਭਾਵ ਦੁਲਹਨ ਦਾ ਦਰਪਣ) ਨਜੀਰ ਅਹਿਮਦ ਦੇਹਲਵੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ 1869 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁੱਝ ਤੱਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਕੇ ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਦੀਪ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਗਏ। ਛਪਣ ਦੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ 1 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਮਿਰਾਤ-ਉਲ-ਉਰੂਸ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸਹੂਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ
ਸੋਹੋ ਥੀਏਟਰ

**ਸੋਹੋ ਥੀਏਟਰ** ਵੈਸਟਮਿਨਸਟਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੋਹੋ ਜਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥੀਏਟਰ
ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)

** ਹੈਲਨ ਜੈਰਾਗ ਰਿਚਰਡਸਨ ** (ਜਨਮ 21 ਨਵੰਬਰ, 1939) ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ ਹੈ। ਉਹ 500 ਤੋਂ ਵਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਆਪਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਂਸਰ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵੀ ਬਣੀ।
ਹੈਲਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਿਚਰਡਸਨ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਐਂਗਲੋ ਇੰਡੀਅਨ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਸਪੇਨੀ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਕੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਜੈਰਾਗ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਮਿਰਜ਼ਾ (ਨਾਮ)

**ਮਿਰਜ਼ਾ** (ਫ਼ਾਰਸੀ: میرزا; ਤੁਰਕੀ: *Merza* ਜਾਂ *Mirza*; ; ਉਜ਼ਬੇਕ: mirzo; ਰੂਸੀ: мурза; ਸਿਰਕਾਸੀਅਨ: мырзэ) (ਤਾਤਾਰ ਕੁਲੀਨਾਂ ਲਈ ਆਮ ਰੂਪ Morza) ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਖਿਤਾਬ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਦੇ ਕੁਲੀਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ