open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਝੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਝੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** (ਪੰਜਾਬੀ, ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: ضلع جھنگ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। **ਝੰਗ** ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਚਨੀਓਟ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵੱਖਰਾ ਚਿਨਿਓਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣ ਗਈ।

## ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਿਭਾਗ 
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਚਾਰ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ (ਜਾਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ) ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ:

* ਝੰਗ 
* ਅਥਰਾ ਹਜ਼ਾਰੀ 
* ਸ਼ੋਰਕੋਟ 
* ਅਹਿਮਦ ਪੁਰ ਸਿਆਲ

## ਇਤਿਹਾਸ
ਝੰਗ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 1000 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਕਸੂਰ ਖੇਤਰ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੌਰਾਨ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਲਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਸੀ। ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਆਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ. ਕੰਬੋਜ, ਦਰਦਾਸ, ਕੈਕਇਆ, ਪੌਰਵ, ਯੌਧਿਆ, ਮਾਲਵਾਸ ਅਤੇ ਕੁਰੂ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। 331 ਈ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਅਚੇਮੇਨੀਡ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ ਅੱਜ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 50,000 ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਕੇ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ। ਕਸੂਰ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ, ਇੰਡੋ-ਯੂਨਾਨੀ ਰਾਜ, ਕੁਸ਼ਾਨ ਸਾਮਰਾਜ, ਗੁਪਤਾ ਸਾਮਰਾਜ, ਚਿੱਟੇ ਹੂਣਾਂ, ਕੁਸ਼ਾਨੋ-ਹੇਫਥਲਾਇਟਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਰਹੀ ਸੀ।

997 ਈਸਵੀ ਵਿਚ, ਸੁਲਤਾਨ ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸੁਲਤਾਨ ਸੁਬਕਤਗੀਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗਜ਼ਨਵੀਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ, ਉਸਨੇ 1005 ਵਿੱਚ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਖਿੱਤਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਗਾਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਚੱਪੇ ਚੱਪੇ ਤੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ 1848 ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਦੇਸ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
1998 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਝੰਗ ਅਤੇ ਸ਼ੋਰਕੋਟ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ 95% ਆਬਾਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਈ ਅਤੇ 3.8% ਨੇ ਉਰਦੂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੱਸਿਆ।  ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ, ਝਾਂਗੀ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸਰਾਇਕੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਲੇ ਹੈ।

## ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖਿਆ 
* ਚਨਾਬ ਕਾਲਜ, ਝੰਗ 
* ਫਾਰਨ ਮਾਡਲ ਕਾਲਜ 
* ਕੈਡਿਟ ਕਾਲਜ ਝੰਗ

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ 
* ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ, ਇੱਕ ਸੂਫੀ ਸੰਤ 
* ਅਬਦੁਸ ਸਲਾਮ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ 
* ਅਲੀਮ ਡਾਰ, ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ 
* ਮੁਹੰਮਦ ਤਾਹਿਰ-ਉਲ-ਕਾਦਰੀ, ਸੂਫੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਰਾਜਨੇਤਾ, ਮਿਨਹਾਸ-ਉਲ-ਕੁਰਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਵਾਮੀ ਤਹਿਰੀਕ ਦੇ ਬਾਨੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:All articles with unsourced statements
ਅਟਲਾਂਟਾ

**ਅਟਲਾਂਟਾ**, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜਾਰਜੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਅੰਦਾਜ਼ਨ 2018 ਦੀ ਆਬਾਦੀ 498,044 ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 37 ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਟਲਾਂਟਾ ਮਹਾਨਗਰ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ 5.9 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਨਗਰ ਹੈ। ਐਟਲਾਂਟਾ ਫੁਲਟਨ ਕਾਉਂਟੀ ਦੀ ਸੀਟ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਰਜੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੀ ਕਾਉਂਟੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਗੁਆਂਢੀ ਡੀਕਾਲਬ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਅਟਲਾਂਟਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਰੇਲਮਾਰਗ ਦੇ ਟਰਮੀਨਸ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਨਾਲ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕਈ ਰੇਲਮਾਰਗਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕਸੁਰਤਾ ਬਿੰਦੂ ਬਣ ਗਿਆ, ਇਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਰੇਲਮਾਰਗ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਡਿਪੂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਸਾਖ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਮੈਰੀਕਨ ਸਿਵਲ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਜਨਰਲ ਵਿਲੀਅਮ ਟੀ. ਸ਼ਰਮੈਨ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ *ਮਾਰਚ ਟੂ ਸੀ* ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਛੇਤੀ ਆਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ " ਨਿਊ ਸਾਊਥ" ਦੀ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਐਟਲਾਂਟਾ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਆਯੋਜਨ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਇਸ ਨਾਲ ਡਾ ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਕਿੰਗ ਜੂਨੀਅਰ, ਰਾਲਫ਼ ਡੇਵਿਡ ਅਬਰਨਾਥੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਅਟਲਾਂਟਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਹਾਰਟਸਫੀਲਡ – ਜੈਕਸਨ ਐਟਲਾਂਟਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ 1998 ਤੋਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੁਆਰਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਰਿਹਾ।

ਐਟਲਾਂਟਾ ਨੂੰ ਇੱਕ " ਬੀਟਾ + " ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਗਲੋਬਲ ਵਣਜ, ਵਿੱਤ, ਖੋਜ, ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਸਿੱਖਿਆ, ਮੀਡੀਆ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ 'ਤੇ ਦਰਮਿਆਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵੀਹਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ (ਜੀਡੀਪੀ) 385 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 10 ਵੇਂ ਨੰਬਰ' ਤੇ ਹੈ। ਐਟਲਾਂਟਾ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਰੋਸਪੇਸ, ਆਵਾਜਾਈ, ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ, ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਮੀਡੀਆ ਕਾਰਜ, ਮੈਡੀਕਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਐਟਲਾਂਟਾ ਵਿੱਚ ਟੌਪੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ "ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ" ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਟਲਾਂਟਾ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀਕਰਨ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1996 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, 21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਸੁਹਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ।

### ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਰਜੀਆ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ) ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸਰਗੋਧਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਸਰਗੋਧਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (UOS)** () ਸਰਗੋਧਾ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਬਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।

ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2002 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ ਸਰਗੋਧਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦੋ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਕੈਂਪਸ ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਅਤੇ ਭਾਕਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਰਿਆਜ਼-ਉਲ-ਹੱਕ ਤਾਰਿਕ ਸਨ। ਸਰਗੋਧਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਡਾ: ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਰਮ ਚੌਧਰੀ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਫੈਕਲਟੀਆਂ ਅਤੇ 137 ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 53 ਐਮ ਫਿਲ ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਲਈ ਹਨ। 400 ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
**ਡੀਮੋਂਟੋਰੈਂਸੀ ਕਾਲਜ** ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਸਦਰ ਵਿਖੇ 1929 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ **ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਸਰਗੋਧਾ** ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1946 ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਸਰਗੋਧਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

1987-88 ਵਿਚ, ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਉਰਦੂ, ਗਣਿਤ, ਭੌਤਿਕ, ਰਸਾਇਣ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਇਸਲਾਮਿਕ ਅਧਿਐਨ, ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਲਾਸਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

ਨਵੰਬਰ 2002 ਵਿਚ, ਕਾਲਜ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ **ਸਰਗੋਧਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਰਿਆਜ਼-ਉਲ-ਹੱਕ ਤਾਰਿਕ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸਨ। ਉਹ 2002 ਤੋਂ 2007 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਰਮ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2007 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 2011 ਤੋਂ, ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਉਪ ਕੁਲਪਤੀ ਰਹੇ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਰਮ ਚੌਧਰੀ ਸਰਗੋਧਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਡਿਊਟੀਆਂ ਤੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਏ ਹਨ।

## ਵਿਦਿਅਕ 
### ਖੋਜ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲਫ ਲਾਈਫ ਵਾਲਾ ਰਸੋਈ ਦੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੇਟੇਂਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਏ ਹਰਬਲ ਐਂਟੀ ਆਕਸੀਡੈਂਟ ਸਿਸਟਮ ਫਾਰ ਚੂਇੰਗ ਗਮ ਸਟੇਬਿਲਿਟੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਤਸ਼ਖੀਸ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ 'ਖੁਸ਼ ਆਬ' (ਪ੍ਰਸੰਨ ਪਾਣੀ ਲਈ ਫਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਖਣਿਜ ਪਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਖੋਜਕਰਤਾ "ਡਾ. ਅਮੀਨ" ਨੇ ਪੈਰਾਸੀਟਾਮੋਲ (ਪੈਰਾਸੀਟਾਮੋਲ ਦਾ ਸੌਲਵੈਂਟ ਫ੍ਰੀ ਸਿੰਥੇਸਿਸ) ਟੈਬਲੇਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਜਿਗਰ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫਾਰਮੇਸੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਇੱਕ ਜੜੀ ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ ਤੇਲ ਦੀ ਸ਼ੈਲਫ-ਲਾਈਫ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੈਲੰਡਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪੋਸ਼ਣ ਸੰਬੰਧੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਰਹਤ ਬਟੂਲ; ਇੱਕ ਲਾਅ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਐਕਸ-ਰੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲੋਗ੍ਰਾਫੀ ਲਈ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਮਾਈਕਰੋਸਕੋਪ ਵੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੁਰਲੱਭ ਚੀਜ਼ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਖਾਨ

**ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਖਾਨ,** ਐਸਆਈ (ਉਰਦੂ: ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان‎) (23 ਸਤੰਬਰ 1912 - 25 ਸਤੰਬਰ 2005) ਇੱਕ ਖੋਜਕਾਰ, ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਲੇਖਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਨੇਤਾ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ 
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 1912 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਬਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1928 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਨੌਂਵੀਂ ਜਮਾਤ *ਅੰਜੂਮਨ ਇਸਲਾਮੀਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ*, ਜਬਲਪੁਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਲੀਗੜ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਵਿਦਿਆ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਐਲਐਲਬੀ ਅਤੇ ਐਮਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫਾਰਸੀ ਕਵੀ ਸਈਦ ਅਸ਼ਰੂਦੀਨ ਹਸਨ ਗਜ਼ਨਵੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 1959 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਗਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਡੀ. ਲਿਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਰਾਵਤੀ ਦੇ ਕਿੰਗ ਐਡਵਰਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਸਿੰਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ ਉਸਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਨਕੋਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ*, *ਇਕਬਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ* ਅਤੇ *ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਸਿਪਸ* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਉਸਨੇ ਕਈ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਕਰੀਬਨ 93 ਹੈ। *ਇਕਬਾਲ ਅਤੇ ਕੁਰਾਨ* ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਸਤਕ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਦਰਾ-ਏ-ਅਦਬੀਅਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਹਿਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੁਆਰਾ *ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪੁਰਸਕਾਰ* ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਜਿਵੇਂ ਇਬਨ-ਏ-ਇਨਸ਼ਾ, ਜਮੀਲ ਜਾਲਬੀ, ਅਬੁਲ ਲੈਸ ਸਿਦੀਕੀ, ਅਸਲਮ ਫਰੂਖੀ, ਫ਼ਰਮਾਨ ਫਤਿਹਪੁਰੀ, ਮੋਇਨੂਦੀਨ ਅਕੀਲ, ਅਤੇ ਅਬੂਲ ਖੈਰ ਕਸ਼ਫੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਨਜ਼ਰੀਆ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ *ਸਿੰਧ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਬੋਰਡ* ਅਤੇ *ਪੰਜਾਬ* *ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਬੋਰਡ* ਦੇ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਰਜਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸੀਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ (ਸਟਾਰ ਐਕਸੀਲੈਂਸ) 
* ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ *ਇਕਬਾਲ ਅਤੇ ਕੁਰਾਨ* ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2005
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912
ਫ਼ਹਦ ਮੁਸਤਫ਼ਾ

**ਫ਼ਹਦ ਮੁਸਤਫ਼ਾ** (ਉਰਦੂ: فہد مصطفیٰ‎, ਸਿੰਧੀ: ؛ فهد مصطفیٰ ਜਨਮ 26 ਜੂਨ 1983) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ ਜੋ ਖੇਡ ਸ਼ੋਅ *ਜੀਤੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ* ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਏਆਰਵਾਈ ਡਿਜੀਟਲ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਫ਼ਹਦ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸਿੰਧੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸਲਾਹੁਦੀਨ ਟੂਨਿਓ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਸਿੰਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 26 ਜੂਨ 1983 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਫਾਰਮਾਸਿਸਟ ਬਣਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਫ਼ਹਦ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ *ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਕਾ ਮਹਿਲ* ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਲ 2014 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਡ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ *ਜੀਤੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ* ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ 2013 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਹਮ ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਏਆਰਵਾਈ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2016 ਦੁਬਈ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਕਿੰਗਜ਼, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ ਟੀਮ ਦੀ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਲਈ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ 2017 ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਸਫਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਬੀਲ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੀ *ਨਾ ਮਾਲੂਮ ਅਫਰਾਦ* ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਹਿੱਟ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅੰਜੁਮ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਦੀ *ਮਾਹ ਈ ਮੀਰ* ਅਤੇ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੇ *ਐਕਟਰ ਇਨ ਲਾਅ* ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। *ਐਕਟਰ ਇਨ ਲਾਅ* ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 16 ਵੇਂ ਲੱਕਸ ਸਟਾਈਲ ਐਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਮਨ ਓਬੈਦ-ਚਿਨੋਈ ਦੀ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫਿਲਮ *3 ਬਹਾਦਰ: ਦਿ* ਬੇਵਫ਼ਾ ਦਾ ਬਾਬਾਮ ਵਿੱਚ ਅਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:All articles with unsourced statements
ਪੇਪਾਲ

[thumb| [ਸਾਨ ਹੋਜ਼ੇ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਸੈਨ ਜੋਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੇਪਾਲ ਦਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ]]
[thumb| [ਈਬੇਅ (ebay)|ਈਬੇ, ਪੇਅਪਾਲ, ਕਿਜੀਜੀ ਅਤੇ ਸਟੱਬਹਬ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ]]
**ਪੇਪਾਲ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਇੰਕ.** ਇੱਕ ਅਮੈਰੀਕਨ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਆਨਲਾਈਨ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਇਹ ਆਨਲਾਈਨ ਮਨੀ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੈਕਾਂ ਅਤੇ ਮਨੀ ਵਰਗੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਾਗਜ਼ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਆਨਲਾਈਨ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ, ਨਿਲਾਮੀ ਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਪਾਰਕ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਹ ਇੱਕ ਕਲਿਕ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਤੇ ਪਾਸਵਰਡ ਮੈਮੋਰੀ ਵਰਗੇ ਲਾਭਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਇੱਕ ਫੀਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੇਪਾਲ ਦੀ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੇਪਾਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਰੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

1998 ਵਿੱਚ ਕਨਫਿਨੀਟੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪੇਪਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ 2002 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਈਬੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਬਣ ਗਈ। ਈਬੇ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਪੇਪਾਲ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੰਪਨੀ ਮਾਲੀਆ ਦੁਆਰਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ 2018 ਫਾਰਚਿਊਨ 500 'ਤੇ 222 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਡੇਵੋਸ ਵਿਖੇ 2019 ਦੇ ਵਰਲਡ ਇਕਨਾਮਿਕ ਫੋਰਮ ਪੈਨਲ ਵਿਚ, ਬਾਨੀ ਲੂਕ ਨੋਸੇਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੇਪਾਲ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਿਸ਼ਨ "ਇਕ ਗਲੋਬਲ ਕਰੰਸੀ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਸੀ, ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਾਰਟੈਲ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ"। ਨੋਸੇਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਕਿਸੇ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਰਕਾਰ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਨਲਾਈਨ ਭੁਗਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਬਾਈਲ ਭੁਗਤਾਨ
ਅਜਿਤ (ਅਦਾਕਾਰ)

**ਅਜਿਤ ਕੁਮਾਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਇੱਕ ਮੋਟਰ ਕਾਰ ਰੇਸਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਐਮਆਰਐਫ ਰੇਸਿੰਗ ਲੜੀ (2010) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਹੁਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣਾ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਏਅਰ ਪਿਸਟਲ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹਵਾਈ ਵਾਹਨ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1990 ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ *ਐਨ ਵੀਦੂ ਐਨ ਕਨਾਵਰ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗਾਇਕ ਐਸ ਪੀ ਬਾਲਸੁਬ੍ਰਹ੍ਮਣਯਾਮ ਨੇ ਅਜਿਤ ਨੂੰ *ਅਮਰਾਵਤੀ* (1993) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ। ਤਦ, ਅਜਿਤ ਨੇ ਫਿਲਮ *ਪ੍ਰੇਮਾ ਪੁਸਤਕਮ* (1993) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਥ੍ਰਿਲਰ *ਆਸਈ* (1995) ਵਿੱਚ ਆਈ। ਅੱਜ ਤਕ ਅਜਿੱਤ ਨੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ *ਕੜਾਲ ਕੋਟਾਈ* (1996), *ਅਵੱਲ ਵਰੁਵਾਲਾ* (1998) ਅਤੇ *ਕਾਧਲ ਮੰਨਨ* (1998) ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਹੀਰੋ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ *ਵਾਲੀ* (1999), *ਮੁਗਾਵਰੀ* (2000), *ਕੰਦੂਕੋਂਦਿਨ ਕੰਦੂਕੋਂਦਾਈਨ* (2000) ਅਤੇ *ਸਿਟੀਜਨ* (2001) ਆਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਹੀਰੋ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫਿਲਮ *ਅਮਰਕਾਲਮ* (1999) ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।

29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਨੂੰ, ਅਜਿਤ ਨੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਫੈਨ ਕਲੱਬਾਂ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਫੈਨ ਕਲੱਬ ਮੈਂਬਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਅਜਿਤ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਮਈ 1971 ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੀ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਪਲਕਡ਼, ਕੇਰਲਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਤਮਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮੋਹਿਨੀ ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਸਿੰਧੀ ਹੈ। ਸਵੈ-ਸਵੱਛਤਾ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਫੈਲਾਵਟ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਅਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਅਜਿਤ ਨੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਗਠਨ "ਮੋਹਿਨੀ-ਮਨੀ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ" ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਜਿਤ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਬਾਕੀ ਅਨੂਪ ਕੁਮਾਰ, ਇੱਕ ਨਿਵੇਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਅਨਿਲ ਕੁਮਾਰ, ਆਈਆਈਟੀ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ-ਉੱਦਮੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼

thumb|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼ A380-800
thumb|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼ B747-400
**ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼** (**ਬੀ.ਏ.**) ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਫਲੈਗ ਕੈਰੀਅਰ ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਵਾਟਰਸਾਈਡ, ਹਰਮਾਂਡਸਵਰਥ ਵਿਖੇ ਲੰਡਨ ਹੀਥਰੋ ਏਅਰਪੋਰਟ ਦੇ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਜੀ ਜੇਟ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਫਲੀਟ ਸਾਈਜ਼ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ, ਬੀਏ ਨੇ ਆਈਬੇਰੀਆ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਸਪੇਨ ਦੇ ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੋਲਡਿੰਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਲਾਇੰਸ ਗਰੁੱਪ (ਆਈਏਜੀ) ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਆਈਏਜੀ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਲੀਆ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਸਮੂਹ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਡਨ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਅਤੇ ਐਫਟੀਐਸਈ 100 ਸੂਚਕਾਂਕ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਪਹਿਲੀ ਯਾਤਰੀ ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 1 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ (1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਤੋਂ 31 ਮਾਰਚ 2018 ਤੱਕ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਜੇਐਫਕੇ - ਲੰਡਨ ਹੀਥਰੋ ਰੂਟ) ਤੇ 1 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਬੀਏ 1974 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਕੌਮੀਕਰਣ ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਯੂਰਪੀਅਨ ਏਅਰਵੇਜ਼, ਅਤੇ ਦੋ ਖੇਤਰੀ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ, ਕਾਰਡਿਫ ਤੋਂ ਕੈਂਬਰਿਅਨ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਨਿਊਕੈਸਲ ਅਪੋਟ ਟਾਇਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਬੋਰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1974 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।31 ਮਾਰਚ 1974 ਨੂੰ, ਸਾਰੀਆਂ ਚਾਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਪੂਰਵ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ 2019 ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਜੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵਜੋਂ ਲਗਭਗ 13 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਬੀਏ ਦਾ ਫਰਵਰੀ 1987 ਵਿੱਚ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ 1987 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੈਲੇਡੋਨੀਅਨ, 1992 ਵਿੱਚ ਡੈਨ-ਏਅਰ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਡਲੈਂਡ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

ਇਹ ਵੈਨਵਰਲਡ ਏਅਰਲਾਇੰਸ ਗੱਠਜੋੜ ਦਾ ਬਾਨੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਮੈਰੀਕਨ ਏਅਰਲਾਇੰਸਜ਼, ਕੈਥੇ ਪੈਸੀਫਿਕ, ਕਾਂਟਾਸ ਅਤੇ ਹੁਣ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਈ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਏਅਰਲਾਇੰਸ ਵੀ ਹੈ। ਸਕਾਈ ਟੀਮ ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਅਲਾਇੰਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਗੱਠਜੋੜ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਬੀ.ਓ.ਏ.ਸੀ.) ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਯੂਰਪੀਅਨ ਏਅਰਵੇਜ਼ (ਬੀ.ਈ.ਏ.) ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 1953 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਕਲੋਨੀ ਰਾਹੀਂ ਹਵਾਈ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਬੀਓਏਸੀ ਅਤੇ ਬੀਈਏ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਸਨ। ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬੀਓਏਸੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬੀਈਏ ਆਪਣੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਕੰਪਨੀ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬੀਈਏ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੂਰਬ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵੱਲ, ਨਹੀਂ ਉਡਾਏਗਾ। ਬੀਓਏਸੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਮਾਈਲਸ ਥੌਮਸ, ਇਸ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਸੰਭਾਵਤ ਹੱਲ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਭੇਦ ਹੋਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਐਕਸਚੇਅਰ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ, ਰਬ ਬਟਲਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀਆਂ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼
ਨੂਰੀ

***ਨੂਰੀ*** 1979 ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਰੋਮਾਂਸ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸੀ; ਇਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ. ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਫਾਰੂਕ ਸ਼ੇਖ, ਪੂਨਮ ਢਿੱਲੋਂ, ਮਦਨ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਇਫਤੇਖਾਰ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਖਯਾਮ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੋਲ ਜਾਨ ਨਿਸਾਰ ਅਖਤਰ ਦੇ ਹਨ।

ਫ਼ਿਲਮ 'ਸੁਪਰ-ਹਿੱਟ' ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਇਹ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਸਫਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ 1981 ਵਿੱਚ ਰਿਲਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੀਨ' ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ *ਆਵਾਰਾ* ਅਤੇ *ਕੈਰਾਵੈਨ* ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ .

## ਸਾਰ 
ਨੂਰੀ (ਪੂਨਮ ਢਿੱਲੋ) ਭਦਰਵਾਹ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ (ਇਫ਼ਤੇਖਾਰ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੁੱਤੇ Khairoo, ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਆਏ ਯੂਸਫ (ਹੈ ਫਾਰੂਕ ਸ਼ੇਖ), ਉਹ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਮਿਤੀ ਤਹਿ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਕਿਸਮਤ ਕੋਲ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੀ. ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਵਾਲਾ, ਬਸ਼ੀਰ ਖਾਨ (ਭਰਤ ਕਪੂਰ) ਨੂਰੀ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲਈ ਨੂਰੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਬਸ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਆਪਣੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਡਿੱਗੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਬਸ਼ੀਰ ਖਾਨ, ਜੋ ਯੂਸਫ਼ ਦਾ ਬੌਸ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਜਦੋਂ ਯੂਸਫ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ, ਬਸ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੂਰੀ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਨੂਰੀ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਸੁਫ਼ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਬਸ਼ੀਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਿਆ,ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖੈਰੂ ਵੀ ਭੱਜਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਸਰੀਰਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਸਫ਼ ਨੂੰ ਬਸ਼ੀਰ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ. ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਸ਼ੀਰ ਵਾਪਸ ਭੱਜਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਖੈਰੂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਖਿਰਕਾਰ ਬਸ਼ੀਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ. ਯੂਸਫ਼ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਵੱਲ ਭੱਜਿਆ ਜਿੱਥੇ ਨੂਰੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ. ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਦਫਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.

## ਕਾਸਟ 
* ਯੂਸਫ਼ ਫਕੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਫਾਰੂਕ ਸ਼ੇਖ 
* ਪੂਨਮ ਢਿੱਲੋ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਨਬੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 
* ਮਦਨ ਪੁਰੀ ਜਿਵੇਂ ਲਾਲਾ ਕਰਮਚੰਦ 
* Iftekhar ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 
* ਪਦਮ ਖੰਨਾ ਦਰਬਾਰੀ ਵਜੋਂ 
* ਗੀਤਾ ਸਿਧਾਰਥ ਕਰਮਚੰਦ ਦੀ ਨੂੰਹ ਵਜੋਂ 
* ਜਾਵੇਦ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਫੌਲਾਦ ਖ਼ਾਨ ਵਜੋਂ 
* ਭਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਬਸ਼ੀਰ ਖਾਨ ਵਜੋਂ 
* ਅਵਤਾਰ ਗਿੱਲ ਬਸ਼ੀਰ ਦੇ ਦੋਸਤ ਵਜੋਂ 
* ਮਨਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਈਜੀ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ) ਵਜੋਂ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Noorie 
* ਨੂਰੀ (1979) ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਵਿਖੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਚੌਟਾਲਾ

**ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਚੌਟਾਲਾ** (ਜਨਮ 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 1988)  ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਨਨਾਇਕ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ 27 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। 

ਉਸਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਚ ਹਿਸਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਿਆਂ 16 ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿਚ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।   ਉਹ ਜਨਨਾਇਕ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਜੇਜੇਪੀ) ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।  

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਚੌਟਾਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦਰੋਲੀ ਵਿੱਚ 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 1988 ਨੂੰ ਅਜੈ ਚੌਟਾਲਾ ਅਤੇ ਨੈਨਾ ਸਿੰਘ ਚੌਟਾਲਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੌਟਾਲਾ ਦਾ ਪੋਤਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਚੌਧਰੀ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਦਾ ਪੜਪੋਤਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਦਿਗਵਿਜੇ ਚੌਟਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਇਕ ਤਕੜੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਟ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।  

ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਚੌਟਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੇਨ ਮੈਰੀ ਸਕੂਲ, ਹਿਸਾਰ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਨਾਵਰ, ਲਾਰੈਂਸ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸਟੇਟ ਬੇਕਰਸਫੀਲਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਯੂਐਸਏ ਤੋਂ ਬੀਐਸਸੀ, (ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ) (ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ),  ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਅ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ‘ਲਾਅ’ ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।  ਉਸਨੇ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਨੂੰ ਮੇਘਨਾ ਚੌਟਾਲਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।  

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ 
2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਚੌਟਾਲਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਜਨਹਿਤ ਕਾਂਗਰਸ (ਬੀ.ਐਲ.) ਦੇ ਕੁਲਦੀਪ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਨੂੰ 31,847 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ   ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ। 'ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ ਰਿਕਾਰਡਸ' ਵਿਚ ਰਿਕਾਰਡ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।  2017 ਵਿੱਚ, ਚੌਟਾਲਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਏਰੀਜ਼ੋਨਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ  ਭਾਰਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।  

9 ਦਸੰਬਰ 2018 ਨੂੰ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਚੌਟਾਲਾ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਮਤਭੇਦ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਜਨਨਾਇਕ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਜੇਜੇਪੀ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੋਕ ਦਲ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।   

2019 ਦੀਆਂ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਚੌਟਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ, ਜਨਨਾਇਕ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਜੇਜੇਪੀ) ਲਈ  ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ 10 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਾਬਕਾ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਦੀ ਜਾਟ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਲਿਆ ਹੈ।.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਯੁੱਧ

**ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਯੁੱਧ** (**ਪੀਐੱਸਵਾਈਏਆਰ**), ਜਾਂ ਆਧੁਨਿਕ **ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਕਾਰਜਾਂ** (**ਪੀਐਸਵਾਈਓਪੀ**) ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪਹਿਲੂ, ਕਈ ਹੋਰ ਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਮਆਈਐਸਓ, ਸਾਈ ਓਪਸ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਯੁੱਧ, "ਦਿਲ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ", ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪੇਗੰਡਾ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਵਰਤ ਕੇ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਿੱਥੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਮੁੱਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਮਨੋਰਥਾਂ, ਤਰਕ, ਜਾਂ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕਬਾਲੀਆ ਬਿਆਨ ਕਰਾਉਣ ਜਾਂ ਵਤੀਰਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਕਾਲੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਝੂਠੇ ਝੰਡੇ ਦੇ ਦਾਅਪੇਚਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾਅਪੇਚਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਮਨੋਬਲ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਫੌਜਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਟੀਚਾ ਦਰਸ਼ਕ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਫੌਜੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕੇ।

*ਪ੍ਰਾਪੇਗੰਡਾ: ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ*, ਵਿੱਚ ਜੈਕ ਏਲੂਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਾਂਝੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਵਜੋਂ ਅਸਿੱਧੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਲੜਾਈ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਜਨਤਕ ਰਾਏ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਖੋਹ ਕੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਕੂਮਤ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਆਂ ਅਦਾਲਤ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ' ਤੇ ਨਜਿਠਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। "ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਸਿੱਝ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਨੋਬਲ ਉਹ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਵੈਧਤਾ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇ।"

ਲਿਖਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਥੇਰੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਲੜਾਈ ਮਹਿੰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਚਾਰ ਸੰਭਵ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਏਜੰਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗ਼ਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਝੂਠ-ਪਰਚਾਰ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਯੁੱਧ
ਤਿਤਲੀ (2014 ਫ਼ਿਲਮ)

**ਤਿਤਲੀ** ਸਾਲ 2014 ਦੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕੰਨੂ ਬਹਿਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਤ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਬਾਕਰ ਬੈਨਰਜੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆ ਚੋਪੜਾ ਨੇ, ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਣਵੀਰ ਸ਼ੋਰੀ, ਅਮਿਤ ਸਿਆਲ, ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਅਰੋੜਾ, ਲਲਿਤ ਬਹਿਲ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਤਿਤਲੀ ਵਿਚ, ਬਹਿਲ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਰਸਾਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਿਲਮ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਗਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਜੁਰਮ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2014 ਦੇ ਕਾਨਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਅਨ ਸਟ੍ਰੇਨ ਰਿਗਾਰਡ ਸੈਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੋਈ, ਟ੍ਰੇਲਰ 29 ਸਤੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 30 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਸਕ੍ਰਿਪਟ 
ਕਹਾਣੀ ਡੈਡੀ (ਲਲਿਤ ਬਹਿਲ) ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟੇ ਵਿਕਰਮ (ਰਣਵੀਰ ਸ਼ੋਰੀ), ਬਾਵਲਾ (ਅਮਿਤ ਸਯਾਲ) ਅਤੇ ਤਿਤਲੀ (ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਅਰੋੜਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਲੁਟੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਿਰਫ ਲੁਟਮਾਰ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਘਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਵਿਕਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਤਿਤਲੀ ਦਾ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਬ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਜਕੜ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਬੇਤੁਕੀ, ਤਿਤਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਕਾਰ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਮਾਰ ਕੇ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਵਿਕਰਮ, ਤਿਤਲੀ ਨੂੰ ਲਗਾਮ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਿਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨੀਲੂ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨੀਲੂ ਤਿਤਲੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਵਿਆਹੇ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਤਿਤਲੀ ਨੀਲੂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਛੱਡਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਚੁੰਗਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਨੀਲੂ ਅਤੇ ਬਟਰਫਲਾਈ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਕਲਾਕਾਰ 
* ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਅਰੋੜਾ - ਤਿਤਲੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 
* ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ - ਨੀਲੂ 
* ਰਣਵੀਰ ਸ਼ੋਰੇ - ਵਿਕਰਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 
* ਅਮਿਤ ਸਿਆਲ - ਪ੍ਰਦੀਪ ਵਜੋਂ 
* ਲਲਿਤ ਬਹਿਲ - ਡੈਡੀ ਵਜੋਂ 
* ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ - ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਿੰਸ 
* ਏਕਨੂਰ ਚਾਵਲਾ - ਬੇਟੀ ਵਜੋਂ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2014 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ

thumb| ਇੱਕ ਜੰਗ ਵਿਰੋਧੀ ਪੋਸਟਰ
thumb| ਇੱਕ ਅਮਨ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਜੋ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਟਿਸ਼ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਡਿਸਮਰਮੈਂਟ ਅੰਦੋਲਨ (ਸੀ ਐੱਮ ਡੀ) ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
**ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ** ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਲਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਸੰਭਾਵੀ ਵਾਜਬ ਕਾਜ਼ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟਕਰਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਜਾਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕੌਮ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦ ਦਾ ਵੀ ਲਖਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਫੌਜੀ ਬਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਪੂਰਨ ਵਿਰੋਧ ਜਾਂ ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਚਿੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਰੋਸ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਜੰਗ ਜਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ (ਜਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ) ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। 
thumb|ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿਲਾਥਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਰੈਲੀ

## ਆਧੁਨਿਕ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 
### ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੰਗ 
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੀ ਯੁੱਧ ਦਖਲ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ ਤਕੜੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਨਤੀਜਾ 27 ਫਰਵਰੀ 1782 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜੰਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵੋਟ ਪਾਈ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਰੌਕਿੰਗਮ ਮਿਨਿਸਟਰੀ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਰਾਹ ਪਧਰਾ ਕੀਤਾ।

### ਐਂਟੀਬੇਲਮ ਯੁੱਗ ਦਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ 
1812 ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਂਟੀਬੇਲਮ ਯੁੱਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਤਕੜੀ ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ (ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਲਹਿਰ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ)। ਇਹ ਲਹਿਰ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਮਾਡਰੇਟ ਦਖਲ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੁਜੀਸ਼ਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ, ਰਾਲਫ਼ ਵਾਲਡੋ ਐਮਰਸਨ, ਹੈਨਰੀ ਡੇਵਿਡ ਥੋਰੋ (*ਦੇਖੋ* *ਸਿਵਲ ਨਾਫ਼ਰਮਾਨੀ*) ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਐਲਰੀ ਚੈਨਿੰਗ ਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਰ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਲਾਡ, ਨੂਹ ਵੌਰਸੇਸਟਰ, ਥਾਮਸ ਕੋਗਸਵੈਲ ਉਫਾਮ ਅਤੇ ਆਸਾ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਮਰੀਕੀ ਅਮਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਸੀ। ਕਈ ਅਖ਼ਬਾਰ-ਰਸਾਲੇ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਡਵੋਕੇਟ ਆਫ ਪੀਸ) ਕਢੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। 1845 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਅਮਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਕ*ਪੁਸਤਕ,* ਦ *ਬੁੱਕ ਆਫ ਪੀਸ*, ਯਕੀਨਨ ਕਦੇ ਜੰਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਇਸ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਵਰਤੀ ਥੀਮ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਮੰਗ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਐਂਟੀਬੇਲਮ ਐਂਟੀ-ਯੁੱਧ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਖ਼ਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਯੁੱਧ ਨੇ ਆਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਵਹਿਸ਼ੀਆਨਾ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਹੈ।

### ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਵਲ ਯੁੱਧ 
thumb| ਦੰਗਾਕਾਰੀ ਫੈਡਰਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ
ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਧ ਵਿਰੋਧੀ ਰੁਖ ਦੇ ਮੁ ਢਲੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਟਨਾ ਸੀ ਅਮਰੀਕਨ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ, ਜਿਥੇ ਇਹ ਜਾਰਜ ਮੈਕਲੇਲਨ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ "ਪੀਸ ਡੈਮੋਕਰੇਟ" ਵਜੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ ਸੀ। ਯੁੱਧ-ਵਿਰੋਧੀ ਰੁਖ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਹੈ: ਇਹ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੇ ਖਰਚੇ ਸੰਭਵ ਲਾਭਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਮਹਿੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਭਿਅੰਕਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ, ਅਤੇ ਇਹ ਦਲੀਲ ਕਿ ਲੜਾਈ ਖ਼ਾਸ ਹਿਤਾਂ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਲੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਬਰਾਹਾਮ ਲਿੰਕਨ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਲਈ ਜਬਰੀ ਭਰਤੀ ਐਕਟ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਡਰਾਫਟ ਦੰਗੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਜਬਰੀ ਭਰਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੁੱਸਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ "ਕੀਮਤ" ਰੱਖ ਦੇਣ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਕੀਮਤ ਏਨੀ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਫ ਅਮੀਰ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਸਕਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਨ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ** **(NUS)** ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਐਨਯੂਐਸ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ, ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਦੰਦਸਾਜ਼ੀ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਕਾਨੂੰਨ, ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਕਾਰੋਬਾਰ, ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੋਵਾਂ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1905 ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੈਟਸ ਸੈਟਲਮੈਂਟਸ ਅਤੇ ਫੈਡਰਡ ਮਾਲੇਈ ਸਟੇਟਸ ਗੌਰਮਿੰਟ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਐਨਯੂਐਸ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।

ਐਨਯੂਐਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਕੈਂਟ ਰਿੱਜ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਡਿਊਕ -ਐਨਯੂਐਸ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ, ਜੋ ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਹੈ, ਆਉਟਰਾਮ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬੁਕਿਟ ਤਿਮਾਹ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ ਲਾਅ ਅਤੇ ਲੀ ਕੁਆਨ ਯੀਵ ਸਕੂਲ ਆਫ ਪਬਲਿਕ ਪਾਲਿਸੀ ਹੈ। ਯੇਲ-ਐਨਯੂਐਸ ਕਾਲਜ, ਜੋ ਕਿ ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਹੈ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟਾਊਨ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸਤੰਬਰ 1904 ਵਿਚ, ਟੈਨ ਜੀਕ ਕਿਮ ਨੇ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਮਿਊਨਿਟੀਆਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੈਟਸ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ, ਸਰ ਜੌਨ ਐਂਡਰਸਨ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਟੈਨ, ਜੋ ਸਟਰੇਟਸ ਚੀਨੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ, ਨੇ 87,077 ਸਟ੍ਰੇਟਸ ਡਾਲਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ $ 12,000 ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਪਾਇਆ। 3 ਜੁਲਾਈ 1905 ਨੂੰ, ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ *ਸਟ੍ਰੈਟਸ ਸੈਟਲਮੈਂਟਸ ਅਤੇ ਫੈਡਰਡ ਮਾਲੇਈ ਸਟੇਟਸ ਗੌਰਮਿੰਟ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ* ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

1912 ਵਿਚ, ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਕਿਮ ਐਡਵਰਡ ਸੱਤਵੇਂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫੰਡ ਦੁਆਰਾ 120,000 ਡਾਲਰ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਲੀਮ ਬੂਨ ਕੇਂਗ ਦੁਆਰਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 18 ਨਵੰਬਰ 1913 ਨੂੰ, ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ *ਕਿੰਗ ਐਡਵਰਡ ਸੱਤਵੇਂ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ* ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1921 ਵਿਚ, ਇਸ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ *ਕਿੰਗ ਐਡਵਰਡ VII ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ* ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

1928 ਵਿਚ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਤੀਜੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰੈਫਲਜ਼ ਕਾਲਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਰੇਖ਼ਤਾ

thumb
**ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਰੇਖ਼ਤਾ** (ਉਰਦੂ: جشن ریختہ, ਹਿੰਦੀ: जश्न-ए-रेख़्ता, *"* ਰੇਖ਼ਤਾ ਦਾ ਉਤਸਵ *"),* ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਰਦੂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ - ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ 3 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਰਦੂ ਦੀ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ - ਇਸਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਅਚਰਜਤਾ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣਾ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਉਰਦੂ ਕਾਵਿ-ਬਿਰਤਾਂਤ, ਸਗੋਂ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ, ਕੱਵਾਲੀ, ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ, ਗਜ਼ਲ, ਸੂਫੀ ਸੰਗੀਤ, ਰੀਟੇਲਜ਼, ਪੈਨਲ ਦੀ ਚਰਚਾਵਾਂ, ਬਹਿਸਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ,ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ" ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਖਾਣੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਉਰਦੂ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਇੱਕ ਗੈਰ ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਗਠਨ, ਰੇਖਤਾ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਸੰਜੀਵ ਸਰਾਫ ਨੇ ਰੱਖੀ ਜੋ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਵੁਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ, ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਔਨਲਾਈਨ ਸਰੋਤ www.rekhta.org ਸੰਚਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਔਨਲਾਈਨ ਭੰਡਾਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਾਹਿਤ, ਨਸਤਾਲਿਕ, ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 40,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ 3,400 ਕਵੀਆਂ ਦੇ 25,000 ਦੋਹੜੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਰਦੂ ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਵਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਛਪਾਈ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਪੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਖਰੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਅਤੇ ਅਪਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 44,000 ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਔਨਲਾਈਨ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਮਹੀਨੇ 2,000 ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਾਉਣ ਲਈ, ਰੇਖਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਉਰਦੂ ਔਨਲਾਈਨ ਉਰਦੂ ਸਿਖਲਾਈ ਪੋਰਟਲ, aamozish.com ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਕਲਾਸਰੂਮ ਉਰਦੂ ਲਰਨਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ', ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਕਮਾਲ ਦੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਰੰਗ-ਏ-ਰੇਖਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ-ਏ-ਰੇਖਤਾ  ਵਰਗੇ ਸਮਾਰੋਹ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਰਦੂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ
ਅੱਠ-ਘੰਟੇ ਦਿਨ

**ਅੱਠ-ਘੰਟੇ ਦਿਨ ਦੀ ਲਹਿਰ** ਜਾਂ **40 ਘੰਟੇ ਹਫਤੇ ਦੀ ਲਹਿਰ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਛੋਟਾਕੰਮ-ਦਿਨ ਲਹਿਰ** ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਲਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਕੰਮ-ਦਿਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨਾ, ਵਧੀਕੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੀ। ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨਾ, ਵਧੀਕੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਵੱਡੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ ਮਜਦੂਰ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਸੀ। ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ 10 ਤੋਂ 16 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੰਮ-ਹਫ਼ਤਾ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਛੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਰਾਬਰਟ ਓਵੇਨ ਨੇ 1810 ਵਿੱਚ ਦਸ ਘੰਟੇ ਦੇ ਦਿਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਊ ਲਾਨਾਰਕ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਉੱਦਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1817 ਤਕ ਉਸਨੇ ਅੱਠ ਘੰਟੇ ਦਾ ਟੀਚਾ ਸੂਤਰਬੱਧ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਅਰਾ ਘੜਿਆ ਸੀ: "ਅੱਠ ਘੰਟੇ ਦੀ ਮਿਹਨਤ, ਅੱਠ ਘੰਟੇ ਮਨੋਰੰਜਨ, ਅੱਠ ਘੰਟੇ 'ਆਰਾਮ". ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ 1847 ਵਿੱਚ 10 ਘੰਟੇ ਦਾ ਦਿਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਰੈਂਚ ਕਾਮਿਆਂ ਨੇ 1848 ਦੇ ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 12-ਘੰਟੇ ਦਾ ਦਿਨ ਜਿੱਤਿਆ। ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕੰਮਕਾਜੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਚਾਰਟਿਸਟ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਆਮ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨਾ ਦਾ ਅਤੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਰਕਿੰਗਮੈਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ 1866 ਵਿੱਚ ਜੇਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਘੰਟੇ ਦੇ ਦਿਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, “ਕੰਮ ਦਿਨ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੀਮਾ ਇੱਕ ਮੁਢਲੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਕਾਮ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ", ਅਤੇ "ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿਨ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੀਮਾ ਵਜੋਂ ਅੱਠ ਘੰਟੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ।"

ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਮਝਿਆ, *ਦਾਸ ਕੈਪੀਟਲ* (1867) ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ: “ਇਸ ਲਈ ਕੰਮ ਦਿਨ ਵਧਾਉਣ ਨਾਲ, ਸਰਮਾਏਦਾਰਾ ਪੈਦਾਵਾਰ ... ਨਾ ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀਆਂ ਸਧਾਰਨ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਖਾਤਮੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸ ਕਿਰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।"

ਅੱਠ ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਦਿਨ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਉਰੂਗਵੇ ਸੀ। ਅੱਠ ਘੰਟੇ ਦਾ ਦਿਨ 17 ਨਵੰਬਰ, 1915 ਨੂੰ ਹੋਜੇ ਬੈਟਲੇ ਯ ਆਰਡੀਜ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਲਾਗੂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। 

ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਵਰਸਾਏ ਦੀ ਸੰਧੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੇਬਰ ਦਫ਼ਤਰ, ਹੁਣ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੇਬਰ ਸੰਗਠਨ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 13 ਵੇਂ ਜ਼ਮੀਮੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਜ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਰਤ ਸਮਾਂ
ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

[thumb| ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਈ ਹਿਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਖੀਗੜ੍ਹੀ [ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ|ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਜਰ ]]
**ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ**  ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ 22 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਹਿਸਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਿਸਾਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁਖੀ ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੇਵਾ ਵਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

1966 ਦੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਤਕ ਹਰਿਆਣੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਿਸਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਜੀਂਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।1974 ਵਿੱਚ, ਤਹਿਸੀਲ ਭਿਵਾਨੀ ਅਤੇ ਲੋਹਾਰੂ ਨੂੰ ਭਿਵਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਹਿਸਾਰ ਦਾ ਹੋਰ ਵਿਭਾਜਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਤਿਆਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।  

ਹਿਸਾਰ, ਹਿਸਾਰ  ਡਵੀਜ਼ਨ, ਡਵੀਜ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਰੇਂਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੀਐਸਐਫ ਤੀਜੀ ਬਟਾਲੀਅਨ, ਐਚਏਪੀ ਅਤੇ ਕਮਾਂਡੋ ਫੋਰਸ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ   ਲਈ, ਇੱਕ ਪੰਜ ਮੰਜ਼ਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ 1980 ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਨਵੇਂ ਚਾਲੂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਜੁਡੀਸ਼ਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਪਾਲਿਕਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।  

ਇਹ ਸਰਸਵਤੀ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੰਜ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਸਿੰਧ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਅਤੇ ਆਮ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਬਨਾਵਾਲੀ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਪੰਜ ਭੇਡ-ਫਾਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮ ਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਲਿਹਾਜ, ਇਹ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ 21 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।  

ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹਿਸਾਰ ਨੂੰ ਸਟੀਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਸਤੀ ਲੋਹੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਵੀ ਹੈ।   

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ 1783-84 (ਚਾਲੀਸਾ ਅਕਾਲ),  1838,  1860-61,  1896-97  ਅਤੇ 1899-1900 ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।  

ਹਿਸਾਰ 1966 ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਤਕ ਰਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੀਂਦ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹਿੱਸੇ ਅੱਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਤਹਿਸੀਲ ਭਿਵਾਨੀ ਅਤੇ ਲੋਹਾਰੂ ਐਸਟੇਟ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 1974 ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਭਿਵਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਜਦੋਂ ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ  ਗਿਆ ਸੀ। ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਣ ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ  ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ.।  

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਐਨਹਦੂਆਨਾ

thumb|ਐਨਹਦੂਆਨਾ, ਅਕਾਦ ਦੇ ਸਰਗੋਨ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਲਗਭਗ 2300 ਬੀ.ਸੀ.
**ਐਨਹਦੂਆਨਾ** (ਸੁਮੇਰੀ: 𒂗𒃶𒌌𒀭𒈾, ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ *ਏ**ਨਹਦੂਆਨਾ**,* *ਏਨ-ਹੇਦੁ-ਅਨਾ,* ; FL. 23 ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ.) ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਕਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਨਾਨਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਚੰਨ ਦੇਵਤਾ ਨਾਨਾ (ਸੀਨ) ਦੀ ਮਹਾ ਪੁਜਾਰਨ ਸੀ। ਉਹ ਊਰ ਨਾਮ ਦੇ ਸੁਮੇਰੀ ਸ਼ਹਿਰ-ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਐਨਹਦੂਆਨਾ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਇਨਾਨਾ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਿਜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਗੀਤ ਅਤੇ " ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਮੰਦਰ ਭਜਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਭਜਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹੋਰ ਵਧੀਕ ਪਾਠ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਲੇਖਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਅਕਸਰ ਇੰਤਹਾਈ ਸਿਆਸੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਾ ਹਾਮਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਰੋਲ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਅਕਾਦ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਰਗੋਨ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਰਾਣੀ ਤਾਸ਼ਲੋਤੋਮ ਸੀ। ਸਰਗੋਨ ਨੇ ਐਨਹਦੂਆਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਸਿਆਸੀ ਚਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਮਕਸਦ ਆਪਣੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਉਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਸੱਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਣਾ ਸੀ।

ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਿਮਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਰੱਫੜ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਤਰਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚ ਮਹਾ ਪੁਜਾਰਨ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਦ ਐਕਜਾਲਟੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਨਾਨਾ' ਜਾਂ 'ਨਿਨ ਮੇ ਸਾਰਾ' ਵਿੱਚ ਉਰ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਹਾਲੀ ਬਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਸਹਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ 'ਅੱਕਾਦੀ ਦਾ ਸਰਾਪ' ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਰਮ-ਸਿਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵੀ ਐਨਹਦੂਆਨਾ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਏਨਲਿਲ ਨੇ ਸਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐਨਹਦੂਆਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਸਤੀ, ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਅਰਧ-ਦੈਵੀ ਰੁਤਬਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।

## ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜ. 
1927 ਵਿਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਰ ਲਿਓਨਾਰਡ ਵੂਲੀ ਨੇ ਸੁਮੇਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਉਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਐਨਹਦੂਆਨਾ ਕੈਲਸਾਈਟ ਡਿਸਕ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਐਨਹਦੂਆਨਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਉਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਡਿਸਕ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਵੂਲੀ ਨੇ ਉਹ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵੀ ਲਭਿਆ ਜਿੱਥੇ ਪੁਜਾਰਨ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੂਲੀ ਨੇ ਉਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ "ਉਰ ਖੁਦਾਈਆਂ" ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਨੇ ਤੇ ਐਨਹੂਦੁਆਨਾ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਐਨਹੂਦੁਆਨਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤਕ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਐਡਮ ਫਾਲਕੇਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਐਨਹੂਦੁਆਨਾ ਬਾਰੇ “ਐਨਹੂਦੁਆਨਾ, ਅੱਕਦ ਦੇ ਸਰਗੋਨ ਦੀ ਧੀ” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਪਹਿਲਾ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਲੇਖ 1958 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੈਲੋ ਅਤੇ ਵੈਨ ਡਿਜਕ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ ਐਨਹੂਦੁਆਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਚਰਚਾ ਕਿਤਾਬ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਾਤਨ ਕਵੀ
ਲੰਡਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਅੱਗ

[thumb| ਲੰਡਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਅੱਗ, ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ (1675), ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ 4 ਸਤੰਬਰ 1666, ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਟਾਵਰ ਵਾਰਫ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਤੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ [ਲੰਡਨ ਬ੍ਰਿਜ|ਲੰਡਨ ਬ੍ਰਿਜ ਹੈ ; ਸੱਜੇ, ਲੰਡਨ ਦਾ ਟਾਵਰ . ਸੇਂਟ ਪੌਲ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਬਹੁਤ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ, ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਉੱਚੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ]]
**ਲੰਡਨ** **ਦੀ** **ਮਹਾਨ ਅੱਗ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Great Fire of London**) ਐਤਵਾਰ, 2 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਵੀਰਵਾਰ, 6 ਸਤੰਬਰ 1666 ਤਕ ਇਸ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੀ। ਅੱਗ ਨੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਲੰਡਨ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਰੋਮਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕੰਧ ਦੇ ਅੰਦਰ ਝੁਲਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਜ਼ਿਲਾ, ਵ੍ਹਾਈਟਹਾਲ ਦੇ ਚਾਰਲਸ II ਦੇ ਮਹਿਲ, ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਪਨਗਰ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ। ਇਸ ਵਿਚ 13,200 ਘਰ, 87 ਪੈਰਿਸ਼ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਸੇਂਟ ਪੌਲਜ਼ ਗਿਰਜਾਘਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ 80,000 ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 70,000 ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। 

ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਪਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਰਫ ਛੇ ਤਸਦੀਕ ਮੌਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤਰਕ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਧਾਰ ਤੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕੋਈ ਪਛਾਣਯੋਗ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪੁਡਿੰਗ ਲੇਨ ਵਿਚ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲੰਡਨ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦਾ ਟੁਕੜਾ, ਜਿਥੇ ਅੱਗ ਲੱਗੀ, ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਾਪਮਾਨ 1,250 ° C (2,280 ° F; 1,520 K) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਨਤੀਜੇ 
ਗ੍ਰੇਟ ਫਾਇਰ ਐਤਵਾਰ, 2 ਸਤੰਬਰ ਐਤਵਾਰ ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਪੁਡਿੰਗ ਲੇਨ 'ਤੇ ਥੌਮਸ ਫਰਿਨਰ (ਜਾਂ ਫਰੈਨੋਰ) ਦੀ ਬੇਕਰੀ (ਜਾਂ ਬੇਕਰ ਦੇ ਘਰ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਕਨੀਕ ਫਾਇਰਬ੍ਰੇਕ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣੀ ਸੀ; ਲੰਡਨ ਦੇ ਲਾਰਡ ਮੇਅਰ ਸਰ ਥਾਮਸ ਬਲੱਡਵਰਥ ਦੀ ਅਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਐਤਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫਾਇਰਬ੍ਰੇਕ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਹਵਾ ਨੇ ਬੇਕਰੀ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਭੜਾਸ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਉਪਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੱਗ ਨੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰੁੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 

ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਦੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਆਰਡਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਬੇਘਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਡਰ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਡੱਚ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਦੂਸਰੀ ਐਂਗਲੋ-ਡੱਚ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਨ; ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਮੂਹ ਲਿੰਚਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੜਕੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ, ਅੱਗ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ, ਜਿਸਨੇ ਸੇਂਟ ਪੌਲਜ਼ ਗਿਰਜਾਘਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵ੍ਹਾਈਟਹਲ ਵਿਖੇ ਕਿੰਗ ਚਾਰਲਸ II ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਧਮਕਾਉਣ ਲਈ ਫਲੀਟ ਨਦੀ ਦੇ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਦੇ ਯਤਨ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਲਾਮਬੰਦ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ; ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੋ ਕਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੀ ਗਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਪੂਰਬ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਮ ਤੋੜ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਗਾਰਸੀਨ ਨੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਲਈ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।

ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਨੂੰ ਚਾਰਲਸ II ਦੁਆਰਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਜਾੜੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਡਰ ਸੀ। ਕਈ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲੰਡਨ ਨੂੰ ਅੱਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤੀ ਗਈ ਉਹੀ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats
ਭੂਟਾਨ ਦਾ ਝੰਡਾ

**ਭੂਟਾਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **The National Flag of Bhutan;** ਜ਼ੋਂਗਖਾ: ཧྥ་རན་ས་ཀྱི་དར་ཆ་) ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਝੰਡਾ ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਡ੍ਰੁੱਕਪਾ ਵੰਸ਼ਜ ਅਤੇ ਡ੍ਰੁਕ, ਭੂਟਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੀ ਥੰਡਰ ਡ੍ਰੈਗਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹੈ। ਝੰਡੇ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਮਯਮ ਚੋਯਿੰਗ ਵੈਂਗਮੋ ਡੋਰਜੀ 1947 ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਸੰਸਕਰਣ 1949 ਵਿਚ ਭਾਰਤ-ਭੂਟਾਨ ਸੰਧੀ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1956 ਵਿਚ ਡਰੁੱਕ ਗਯਾਲਪੋ ਜਿਗਮੇ ਡੋਰਜੀ ਵੈਂਚੁਕ ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਫੇਰੀ ਲਈ ਇਕ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਹ ਇਸਦੇ 1949 ਦੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਮੂਲ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ ਡਰੂਕ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਭੂਟਾਨੀਆਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਝੰਡੇ ਦੀ ਨਾਪ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਹੋਰ ਸੋਧਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਲ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਦੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਸੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ, ਮੌਜੂਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, 1969 ਤੋਂ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ ਝੰਡੇ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 1972 ਵਿਚ ਚੋਣ ਜ਼ਾਬਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਝੰਡਾ ਉਡਣ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰਨ ਯੋਗ ਫਲੈਗ ਅਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਮੁੱਢ 
ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੂਟਾਨ ਨੂੰ ਕਈ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਭੂਟਾਨੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਡਰੂਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਗਰਜ ਅਜਗਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ 1189 ਤੱਕ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਾਂਗਪਾ ਗਯਾਰ ਯੇਹੇ ਡੋਰਜੇ, ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਦ੍ਰੁੱਕਪਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਨੀ, ਫੋਂਕਰ (ਤਿੱਬਤ) ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾਮਗੀਫੂ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਸਤਰੰਗੀ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਇਸ ਇਕ ਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਉਹ ਇਕ ਮੱਠ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਚੁਣਨ ਲਈ ਘਾਟੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਗਰਜ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੀਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ - ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਜਿਹੜੀ ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਡ੍ਰੁਕ (ਅਜਗਰ) ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਮੱਠ ਜੋ ਸਾਂਗਪਾ ਗਯਾਰੇ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਦਾ ਨਾਮ ਡਰੁਕ ਸੇਵਾ ਜੰਗਚਬਲਿੰਗ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਅਧਿਆਪਨ ਸਕੂਲ ਡਰੂਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡ੍ਰੁਕ ਸਕੂਲ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਡ੍ਰੁੱਕਪਾ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੋਂਗਪਾ ਗਯਾਰੇ ਭਤੀਜੇ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਵਾਰਸ ਅਨਰੇ ਧਰਮ ਸਿੰਗਾਏ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਭੂਟਾਨ ਵਿਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਇਹ ਕੌਮ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਡਰੂਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੰਤਕਥਾ ਇਸ ਲਈ ਇਕ ਵਿਆਖਿਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅਜਗਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਕੇ ਆਇਆ। ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਕ ਧਾਰਣਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰਬਸੱਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੋਣ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਜਗਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਗੁਆਂਢੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਸ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਰੋਹਤਕ

**ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਸ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਰੋਹਤਕ** ( **ਆਈਆਈਐਮ ਰੋਹਤਕ** ਜਾਂ **ਆਈਆਈਐਮ-ਆਰ**) ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਵਪਾਰਕ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜੋ ਰੋਹਤਕ, ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਆਈਆਈਐਮ ਰੋਹਤਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 11 ਵੀਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਛੇ ਨਵੇਂ ਆਈਆਈਐਮਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ- https://mhrd.gov.in/technical-education-3 .

ਇਹ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ, ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉੱਦਮੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਪਣੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਇੰਟੀਗਰੇਟਡ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇਨ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ (ਆਈਪੀਐਮ) ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਮਨਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ 5 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਹਾਰਕ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬੀਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ 3 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਛੱਡਣ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੇ ਉਹ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
1959 ਵਿਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯੂਸੀਐਲਏ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜਾਰਜ ਰੌਬਿਨ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਧਿਐਨ ਸੰਸਥਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਆਈਆਈਐਮ ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਆਈਆਈਐਮ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1961 ਅਤੇ 1962 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਈਆਈਐਮ ਰਿਵਿਊ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦਾ ਗਠਨ 1981, 1992 ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਮੇਟੀਆਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਆਈਆਈਐਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ 2007 ਤੱਕ ਆਈਆਈਐਮ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੱਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

2007 ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ 11 ਵੀਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸੱਤ ਨਵੇਂ ਆਈਆਈਐਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ 2009 ਵਿੱਚ 4 ਆਈਆਈਐਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 3 ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ 2010 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, 4 ਆਈਆਈਐਮਜ਼ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ 2 ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਆਈਆਈਐਮ ਰੋਹਤਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸ ਜੂਨ 2010 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਈਆਈਐਮ ਰਾਂਚੀ ਜੁਲਾਈ 2010 ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਸ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ
ਬੀਰਭੂਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਬੀਰਭੂਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ-ਬਰਮਵਾਨ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸੂਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਮਪੁਰਾਟ, ਬੋਲਪੁਰ ਅਤੇ ਸੈਂਥੀਆ ਹਨ। ਝਾਰਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਜਮਤਾਰਾ, ਦੁਮਕਾ ਅਤੇ ਪਾਕੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਹੋਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸਰਹੱਦ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬਰਧਮਾਨ ਅਤੇ ਮੁਰਸ਼ੀਦਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਧਰਤੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੀਰਭੂਮ ਆਪਣੀ ਟੌਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਬੀਰਭੂਮ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਇੱਕ ਝਾੜੀ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ, ਛੋਟਾ ਨਾਗਪੁਰ ਪਠਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਉਪਜਾਊ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਲਹਿਰਾਂ ਵੇਖੀਆਂ। ਰਵੀਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੀਰਭੂਮ ਦੇ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਪੁਸ਼ ਮੇਲਾ ਸਮੇਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬੀਰਭੂਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 75% ਆਬਾਦੀ ਖੇਤੀ' ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਤੀ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਬੁਣਾਈ, ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਮਿਲਿੰਗ, ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ, ਪੱਥਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਅਤੇ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਬਰਤਨ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਕਰੇਸ਼ਵਰ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇਕਲੌਤਾ ਭਾਰੀ ਉਦਯੋਗ ਹੈ।

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 
ਨਾਮ ਬੀਰਭੂਮ ਸ਼ਾਇਦ 'ਬਹਾਦਰ' ('ਬੀਰ') ਅਤੇ 'ਜ਼ਮੀਨ' ('ਭੂਮੀ') ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਬਹਾਦੁਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮੀ"। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਗੀ ਰਾਜਾ ਬੀੜ ਮੱਲ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 1501 ਤੋਂ 1554 ਸਾ.ਯੁ. ਤੱਕ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੰਤਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ *ਬੀੜ* ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਜੰਗਲ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਬੀਰਭੂਮ ਦਾ ਅਰਥ "ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ" ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ