open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਰੇਨੂਕਾ

**ਰੇਨੂਕਾ/ ਰੇਨੂਗਾ / ਰੇਨੂ** ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਕਰਨਾਟਕ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਚ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਹੂਰ ਵਿਖੇ ਰੇਨੂਕਾ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਪੀਠਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਵੱਖਰੇ ਨਾਂ  
**ਰੇਨੂਕਾ** **/ ਰੇਨੂੰ** ਜਾਂ **ਯੇਲੱਮਾ** ਜਾਂ  **ਇਕਵਿਰਾ**  ਜਾਂ **ਇੱਲਾਈ** **ਅੰਮਾ** ( ਮਰਾਠੀ : श्री. रेणुका / येल्लुआई, ਕੰਨੜ : ಶ್ರೀ ಎಲ್ಲಮ್ಮ ರೇಣುಕಾ, ਤੇਲਗੂ   : శ్రీ రేణుక / ఎల్లమ్మ, ਤਾਮਿਲ :ரேணு/Renu/ ਰੇਣੂ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੇਲੱਮਾ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਤੇਲੰਗਾਨਾ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ" ਜਾਂ " ਜਗਦੰਬਾ " ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।  

## ਮੂਲ ਕਹਾਣੀ 
ਰੇਨੂਕਾ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਮਹਾਭਾਰਤ, ਹਰੀਵੰਸਾ ਅਤੇ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।  
[right|thumb|200x200px| ਰੇਨੂਕਾ ਸਾਗਰ, ਮਲਪ੍ਰਭਾ ਦਰਿਆ, ਸੌੰਦਤੀ ( ਬੇਲਗਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ), ਉੱਤਰੀ ਕਰਨਾਟਕ, [ਕਰਨਾਟਕ ]]

## ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 'ਚ 
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ, "ਰੇਨੂਕਾ" ਬੇਦੋਸ਼ੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਵਚਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ।  
&#x5B; ''* &#x5D;

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ  
* *The Village Gods of South India* (London, 1921) by H. Whitehead
* *Yellamma: A Goddess of South India'' (1995) by Channappa Uttangi

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਮਿਥਿਆ ਵਿਗਿਆਨ

**ਮਿਥਿਆ ਵਿਗਿਆਨ** () ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਿਆਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।

## References
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਆ ਵਿਗਿਆਨ
ਓਲੀਵੀਆ ਛੁਮੋਂਤ

**ਓਲੀਵੀਆ ਛੁਮੋਂਤ** (ਜਨਮ 30 ਅਕਤੂਬਰ, 1950) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ।

## ਸਿੱਖਿਆ
ਛੁਮੋਂਤ ਨੇ École nationale supérieure des Beaux-Arts ਤੋਂ 1978 ਵਿੱਚ ਗਰੈਜੂਏਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਦੀ Institut d'urbanisme de ਨਾਮ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ
1981 ਵਿੱਚ ਛੁਮੋਂਤ ਨੇ ਅਰਬਟੈਕਚਰ ਨਾਮੀ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਅਟੇਲੀਅਰ ਸੀਟੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਏਜੰਸੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ 2008 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।

## ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸਬੰਧੀ ਕਾਰਜਕਰਤਾ
2007 ਵਿੱਚ ਛੁਮੋਂਤ ਨੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗ ਰੀਸਿਸਟਮੈਂਟ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਸਿਕਿਉਰਿਟੀ ਨੰਬਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰਜਰੀ ਸਬੰਧੀ ਤਜੁਰਬੇ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''D'un corps à l'autre'' ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਡਾ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਿਨਹਾਸ

**ਡਾ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਿਨਹਾਸ** ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚਾਰ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। 'ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੁੱਢੀ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼', 'ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਲੀਕ', 'ਮੈਂ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ' ਅਤੇ ... 'ਤੇ ਪਰਲੋ ਆ ਜਾਵੇਗੀ' ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ 'ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਧਿਐਨ' ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੀ ਚਾਖਿਆ ਪ੍ਰੇਮ ਰਸੁ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਬਾਸੀ ਅਰਖ

**ਬਾਸੀ ਅਰਖ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2011 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 2394 ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਪਿੰਡ ਕਾਹਨਗੜ੍ਹ, ਨਰਾਇਣਗੜ੍ਹ, ਭੱਟੀਵਾਲ, ਬਲਿਆਲ, ਅਕਬਰਪੁਰ, ਬਿਜਲਪੁਰ ਹਨ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀਸ਼ਰ ਸਵ: ਜ਼ੋਰਾ ਸਿੰਘ,ਓਹਨਾ ਦੇ ਸੁਪੱਤਰ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ,ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਲੂ   ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ,ਚਿਮਨ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀਸ਼ਰ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਰਾਮਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮਾ: ਰਿੰਕਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ ਬਾਸੀਅਰਖ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਸਨ।

## ਗੈਲਰੀ
## ਹਵਾਲੇ 
https://sangrur.nic.in/
https://www.census2011.co.in/data/village/39730-basiarkh-punjab.html
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੱਤਿਆਭਾਮਾ

**ਸੱਤਿਆਭਾਮਾ** ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ, ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਰੁਕਮਣੀ ਅਤੇ ਜੰਬਾਵੰਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇਹ ਤੀਜੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਸੱਤਿਆਭਾਮਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਭੂਮੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਦੈਂਤ ਨਾਰਕਾਸੁਰ ਨੂੰਹਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।

## ਵਿਆਹ 
left|thumb|250x250px| ਭਗਵਤਾ ਪੁਰਾਣ ਤੋਂ ਸੱਤਿਆਭਾਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ
ਸੱਤਿਆਭਾਮਾ ਯਾਦਵ ਰਾਜਾ ਸਤਰਜੀਤ, ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ, ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਿਮੰਤਿਕਾ ਗਹਿਣੇ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਸਤਰਜੀਤ, ਜੋ ਸੂਰਜ-ਦੇਵਤਾ ਤੋਂ ਗਹਿਣੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦਵਾਰਕਾ ਦਾ ਰਾਜਾ,ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਉਸ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਸਤਰਜੀਤ ਦੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਾਸੇਨਾ ਨੇ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਾਂਵਬੰਧ, ਜੋ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਦੀ, ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜੰਬਾਵਤੀ ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਸੇਨਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸਤਰਜੀਤ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਏ ਕਿ ਪ੍ਰਾਸੇਨਾ ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਲੈਣ ਲਈ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਇਹ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗਹਿਣੇ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਂਵਬੰਧ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਕੋਲ ਮਿਲਿਆ। ਜਾਂਵਬੰਧ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਘੁਸਪੈਠਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਗਹਿਣਾ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਹ 28 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਰਹੇ, ਜਾਂਵਬੰਧ ਨੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਅੱਗੇ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੇ ਲਈ ਜਨਾਬ ਵਜੋਂ, ਜਾਂਵਬੰਧ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਜੁਰਮਾਨੇ ਸਮੇਤ ਗਹਿਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਜੰਬਾਵਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਗਹਿਣੇ ਨੂੰ ਸਤਰਜੀਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਲਈ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਗਹਿਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਬੇਟੀਆਂ ਸੱਤਿਆਭਾਮਾ, ਵ੍ਰਤਿਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਵਪਿਨੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਪਰ ਗਹਿਣੇ ਲਈ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਮਹਾਭਾਰਤ 'ਚ 
thumb|ਸਤਿਆਹਭਾਮਾ ਅਤੇ ਦਰੋਪਦੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਵਣ ਪਰਵ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 3 ਵਿੱਚ ਸਤਿਆਭਮ ਅਤੇ ਦਰੂਪਦੀ ਵਿਚਾਲੇ ਦੋਸਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੱਤਿਆਭਾਮਾ ਦੇ ਕਾਮਇਕਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਦਰੂਪਦੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਇਕੱਲੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਸਤਿਆਹਭਾਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜਾਂ 'ਸਤ੍ਰੀਧਰਮ' ਬਾਰੇ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਨੂੰ ਕਈ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ। ਦਰੋਪਦੀ, ਫਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਭੇਦ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇ: ਪਰਿਵਾਰ, ਰਿਸ਼ਤੇ, ਸਨਮਾਨ, ਕੰਮ ਹਨ।

ਅਸ਼ਵਮੇਧਾ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭੀਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਮੇਧਾ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਲਈ ਦਵਾਰਕਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸੱਤਿਆਭਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾਈ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਤ 
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੱਤਿਆਭਾਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹੋਰ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਫਲ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਿਮਵਤ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਕਲਪਾ ਨਾਮਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਲੈ ਗਏ।

## ਭਾਮਾ ਕਲਾਪਮ 
'ਭਾਮਾ ਕਲਾਪਮ', ਇੱਕ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਡਾਂਸ ਨਾਟਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਤਿਆਭਾਮਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਹਰੇਕ ਡਾਂਸਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਚ ਕਰੀਅਰ 'ਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਹ ਟੁਕੜਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਨੋਟਸ 
*    

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਸਰਸਾ ਨਦੀ

**ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਜਾਂ ਸਿਰਸਾ ਨਦੀ**(ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ सरसा, सिरसा नदी) ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਹੈ| 
## ਵਹਾਅ ਮਾਰਗ
ਇਹ ਦਰਿਆ ਦੱਖਣੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਇਲਾਕ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ *ਦੀਵਾਰੀ* ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਸਰਸਾ ਦਰਿਆ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ,ਇਹ *ਤਰਫ* ਨਾਂਅ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ|
## ਇਤਿਹਾਸ
ਦਸੰਬਰ 1704 ਵਿਚ, ਸਰਸਾ ਦੀ ਜੰਗ (ਮੁਗ਼ਲ-ਸਿੱਖ ਜੰਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ) ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਈ ਸੀ| ਇਹ ਜੰਗ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਹਾਰ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨੱਕੋ ਨੱਕ ਭਰੀ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਸਿਖ ਪਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ| ਗੁਰੂ ਗੋਵਿੰਦ ਸਿੰਘ,ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਛੜ ਗਿਆ ਸੀ|ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ *ਮਾਜਰੀ* ਨੇੜੇ ਇਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ **ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ** ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ|
## ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ/ਆਲੂਦਗੀ
ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਬੱਦੀ, ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ,ਬਰੋਟੀਵਾਲਾ ਸਨਅਤੀ ਇਲਾਕ਼ੇ ਇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹਨ|**ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ**, **ਹਿਮਧਾਰਾ**(ਹਿਮਾਚਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਵਖ ਵਖ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਨਦੀ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਸਿਕਾਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ| ਇਸਦਾ ਕਾਰਣ ਸਨਅਤੀ ਇਲਾਕ਼ੇ ਦੀਆਂ ਫੇਕਟਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਚਰਾ ਸੁੱਟਣਾ,ਗੈਰ ਕ਼ਾਨੂਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੇਤ ਕੱਢਣਾ,ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਉਪਚਾਰ ਪਲਾਂਟ ਦਾ ਅਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਇਸ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣਾ ਹੈ|ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਣ ਦਰਿਆ ਦੇ ਜਲਜੀ ਜੰਤੂਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮਛੀਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ|
## ਹਵਾਲੇ
ਏਂਜੇਲਾ ਕਲੇਟਨ

**ਏਂਜੇਲਾ ਹੈਲਨ ਕਲੇਟਨ** ਐਮ.ਬੀ.ਈ. (1959 - 8 ਜਨਵਰੀ 2014) ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ 'ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲਟੀ ਸੇਫਟੀ ਐਂਡ ਹੈਲਥ ਫਿਜ਼ਿਕਸ' ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵੀ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਏਂਜੇਲਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ:-
*ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਏਂਜੇਲਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਟਕਲਟੀ ਸੇਫਟੀ ਦੀ ਮੁਖੀ ਰਹੀ;
*ਕ੍ਰਿਟੀਕਲਟੀ ਲਈ ਯੂਕੇ ਵਰਕਿੰਗ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਰਹੀ;
*ਅਮਰੀਕਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਲਈ ਵਰਕਿੰਗ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਮੈਂਬਰ - ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਐਕਟੀਨਾਈਡ ਐਲੀਮੈਂਟਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲਟੀ ਕੰਟਰੋਲ;
*ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲਟੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬੈਂਚਮਾਰਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ;
*ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਕ੍ਰਿਟਕਲਟੀ ਸੇਫਟੀ ਤੇ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਲਈ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਮੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲਟੀ ਸੇਫਟੀ (ਆਈ.ਸੀ.ਐਨ.ਸੀ.) 'ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ 1991 - ਯੂਕੇ, ਆਈ.ਸੀ.ਐਨ.ਸੀ. 2003 - ਜਪਾਨ, ਆਈ.ਸੀ.ਐਨ.ਸੀ. 2007 - ਰੂਸ);
*ਕ੍ਰਿਟੀਕਲਟੀ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਲੇਖਕ ਜਾਂ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਸਦੀ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਤਕਲੀਫ਼-ਦੇਹ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਦਰਦ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਕੀਤਾ। ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦੁਆਰਾ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ।

ਉਸਨੇ 1999 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ 'ਪ੍ਰੈਸ ਫਾਰ ਚੈਂਜ' ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ
ਐਂਡਰਿਊ ਕਰੇਅ

**ਐਂਡਰਿਊ ਸ.ਕਰੇਅ** (11 ਜੂਨ, 1986- 28 ਅਗਸਤ 2014) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਸੀ। ਕਰੇਅ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਗੈਰ-ਭੇਦਭਾਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਫੋਰਡੇਵਲ ਕੇਅਰ ਐਕਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਐਂਡਰਿਊ ਕਰੇਅ ਦਾ ਜਨਮ ਚਿਪੇਵਾ ਫਾਲਜ਼, ਵਿਸਕੋਨਸਿਨ 'ਚ ਸਟੀਵ ਅਤੇ ਏਰਡਿਸ ਕਰੇਅ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਕਰੇਅ ਚਿਪੇਵਾ ਫਾਲਜ਼ ਦੇ ਹਾਈਸਕੂਲ ਕਲਾਸ 2004 ਦੀ ਭਾਸ਼ਣਕਾਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਪੈਪਸਿਨ

**Pepsin** ਇੱਕ endopeptidase ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭੰਗ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਛੋਟੇ ਵਿੱਚ ਪੈੱਪਟਾਇਡ (ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹੈ, ਇੱਕ ਹੈ protease) ਇਹ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਚਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪਾਚਕ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰਾਤ੍ਰੀ

**ਰਾਤ੍ਰੀ**, ਇੱਕ ਵੈਦਿਕ ਦੇਵੀ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।ਰਾਤ੍ਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹੁਤੇ ਹਵਾਲੇ ਰਿਗਵੇਦ 'ਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ਼ਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਾਂਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਉਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨਮੂਨੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਦਿੱਖ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਲੜਕੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਤੇ ਅਥਰਵਵੇਦ 'ਚ ਪੰਜ ਸ਼ਬਦ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਬਾਅਦ 'ਚ ਤੰਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਪਦਵੀਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ਼ਾਸ, ਇੰਦਰ, ਰਤਾ, ਸੱਤਿਆ ਨਾਲ  ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਥਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਰਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਸੂਤਰ ਸਾਹਿਤ ਰਾਤ੍ਰੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

## ਗਲਪ 
ਰੋਜਰ ਜ਼ੇਲਜ਼ਨੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਗਾਲਪਨਿਕ ਨਾਵਲ 'ਲਾਰਡ ਆਫ ਲਾਈਟ' ਵਿੱਚ ਰਾਤ੍ਰੀ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਾਤਰ ਚਿੱਤਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਪੱਤਲ

**ਪੱਤਲ ਦੇਣਾ** ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਰਿਵਾਜ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤਕ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਤਲ ਦੇਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਵਿਆਹ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਪੁੱਜੀ ਬਰਾਤ ਵਿਚਲੇ ਬਰਾਤੀ ਉਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚਲੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਦੂਰ ਨੇੜੇ ਦੀਆਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਉਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤਲ ਦੇਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਤਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਲੱਡੂ ਤੇ ਦੋ ਜਲੇਬੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੱਤਲ ਦੇਣ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਨੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਨੋ ਸ਼ੌਕਤ ਨਾਲ ਪੱਤਲਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ੇ ਲੈ ਕੇ ਪੱਤਲਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਨ।

ਜੇਕਰ ਮੁੰਡੇ/ਲਾੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੋਈ ਧੀ, ਜਾਂ ਦੋਹਤੀ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਆਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾੜੇ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪੱਤਲ ਭੇਜਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਪੱਤਲ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਧੀ, ਪੋਤੀ ਤੇ ਦੋਹਤੀ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕਈ ਵੇਰ ਲਾੜੇ ਦੇ ਗੋਤ ਦੀ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਲੜਕੀ ਵੀ ਉਸ ਪਿੰਡ ਵਿਆਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਤਲ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਜਦ ਬਰਾਤ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਪਰੋਸੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਸਹੁਰਾ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਨੂੰਹ ਲਈ ਰੋਟੀ ਦਾ ਪਰੋਸਿਆ ਹੋਇਆ ਥਾਲ ਮੰਗਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਉੱਪਰ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁਮਾਲ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵਿੱਤ ਅਨੁਸਾਰ 31/51 ਰੁਪੈ ਰੱਖ ਕੇ ਲਾਗੀ ਹੱਥ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਧੀ, ਪੋਤੀ ਤੇ ਦੋਹਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪੱਤਲ ਵਿਚ ਰੁਪੈ ਰੱਖ ਕੇ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਹੁਣ ਬਹੁਤੇ ਵਿਆਹ, ਵਿਆਹ ਭਵਨਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾੜੇ ਲਾੜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਟੇਬਲ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਚੱਲ ਪਿਆ ਹੈ।ਹੁਣ ਲਾੜਾ ਤੇ ਲਾੜੀ ਸ਼ਰੇਆਮ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਬੁਰਕੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਨਾ ਸਹੁਰਾ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਪੱਤਲ ਭੇਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਧੀ, ਪੋਤੀ ਤੇ ਦੋਹਤੀ ਨੂੰ ਪੱਤਲ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਪੱਤਲ ਦੇਣ ਦੀ ਰਸਮ ਬਿਲਕੁਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਠੁਕਰਾਲ ਅਤੇ ਟਾਗਰਾ

**ਠੁਕਰਾਲ ਅਤੇ ਟਾਗਰਾ**, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ **ਟੀ ਐਂਡ ਟੀ ਦੇ** ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਜੋੜੀ ਹੈ ਜੋ ਸੰਨ 2000 ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਬੁੱਤਸਾਜ਼ੀ, ਇੰਸਟਾਲੇਸ਼ਨ, ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਗੇਮਾਂ, ਵਿਡੀਓ, ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। **ਜਿਤੇਨ ਠੁਕਰਾਲ** (ਜਨਮ 1976) ਅਤੇ **ਸੁਮੀਰ ਟਾਗਰਾ** (ਜਨਮ 1979) ਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਟ੍ਰੈਨੀਅਲ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਸੰਸਕਰਣ, ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਜੌਰਜ ਪਾਮਪੀਦੋ, ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੇ ਆਰਕੇਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਬੋਚਮ ਵਿੱਚ ਕੁਨਸਟਮਿਊਸੀਅਮ, ਲਿਓਨ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਟੋਕੀਓ ਦੇ ਮੋਰੀ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇਸ਼ਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹਨ। 2010 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਜਿੰਗ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ "ਮੈਚ ਫਿਕਸਡ" ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਲੋ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਡਾ. ਭਾਉ ਦਾਜੀ ਲਾਡ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੋਲੋ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤਾ।

ਠੁਕਰਾਲ ਅਤੇ ਟਾਗਰਾ ਨਵੇਂ ਫਾਰਮੈਟਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਮਾਡਲ ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਲੀਨਤਾ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮ ਪਰਵਾਸ ਦੀਆਂ ਟ੍ਰੋਪਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਨਿਪਟਨਾ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲਿਖਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਕੰਮ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੇਂਡਿਕ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪੌਪ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਚਰਿੱਤਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਐਬਸਟਰੈਕਟ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਦਰਸ਼ਨ ਤੱਕ, ਠੁਕਰਾਲ ਅਤੇ ਟੈਗਰਾ ਆਪਣੇ ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਗੁੜਗਾਓਂ (ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ) ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਸੁਝਾਅ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟਿੱਪਣੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਹਜ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹੈ।

## ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ 
ਜਿਤੇਨ ਠੁਕਰਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਆਫ ਆਰਟ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 2000 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।

ਸੁਮੀਰ ਟਾਗਰਾ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਆਫ ਆਰਟ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾਕਾਰ ਜੋੜੀ
ਮਾਊਰੋ ਕੈਬਰਲ ਗ੍ਰੀਂਸਪੈਨ

**ਮਾਊਰੋ ਕੈਬਰਲ ਗ੍ਰੀਂਸਪੈਨ** ਨੂੰ 'ਮਾਊਰੋ ਕੈਬਰਲ' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਇੰਟਰਸੈਕਸ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸ ਲਈ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਗੇਟ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯੋਗਾਈਕਰਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਸੁਧਾਰਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ ਕੈਬਰਲ ਨੇ ਉਦਘਾਟਨੀ 'ਬੌਬ ਹੈਪਲ ਇਕੁਏਲਟੀ ਅਵਾਰਡ' ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਮਾਊਰੋ ਕੈਬਰਲ ਗ੍ਰੀਂਸਪੈਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਔਰਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਹੁਣ ਮਰਦ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ 'ਵੱਖਰਾ' ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਫੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।

## ਅਕਾਦਮੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਕੈਬਰਲ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੋਰਡੋਬਾ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।

## ਚੁਣੀਂਦਾ ਕਾਰਜ
### ਕਿਤਾਬਾਂ
* 

### ਜਰਨਲ
* 
* 
* 
* 

### ਸੰਪਾਦਨਾ
* 
* 
* 
* 
* 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ
ਲੋਰੇਨ ਕੈਮਰੋਨ

**ਲੋਰੇਨ ਰੇਕਸ ਕੈਮਰੋਨ** (ਜਨਮ 28 ਅਗਸਤ, 1959) ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਮ ਸਮਲਿੰਗਤਾ, ਟਰਾਂਸਸੈਕਸੁਅਲ ਸਰੀਰ, ਔਰਤ-ਮਰਦਾਵਾਂ ਦੋਵੇਂ ਕੱਪੜਿਆ 'ਚ ਅਤੇ ਅਲਫ ਨਗਨਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਐਸ਼ਲੇ ਡਾਇਮੰਡ

**ਐਸ਼ਲੇ ਡਾਇਮੰਡ** ਅਮਰੀਕੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਹ ਉਦੋਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਹਿੰਸਕ ਅਪਰਾਧ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਰਦਾਨਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਲਈ ਜੋ ਉਹ ਦਵਾਈ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੋਈ ਮੈਡੀਕਲ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦਾ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਗਾਰਡਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਐਸ਼ਲੇ ਦਾ ਜਨਮ ਰੋਮ ਦੇ ਜੋਰਜੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
* 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਮੇਸਨ ਡੇਵਿਸ

**ਮੇਸਨ ਡੇਵਿਸ** (ਜਨਮ 29 ਮਾਰਚ, 1971) ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਜੋ ਫਿਲਹਾਲ 'ਫ੍ਰੀਡਮ ਫ਼ਾਰ ਆਲ ਅਮਰੀਕਨਜ਼' ਦਾ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲਾਅ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਮੇਸਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮੀਸੌਰੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਮਨਿਸਟਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਕ ਗਿਰਜਾ-ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਗਿਰਜਾ-ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਨੋਰਥਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ 1993 ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਹ 1989 ਤੋਂ 1995 ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿਚ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ ਤੋਂ ਸ਼ੋਸਲ ਵੈਲਫੇਅਰ ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ 2002 ਵਿਚ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।

ਡੇਵਿਸ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਜੋਂ 1998 ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿਚ ਸੀ। 2014 ਤੱਕ ਡੇਵਿਸ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੀਸੌਰੀ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਭਰਨ ਲਈ ਅਸਮਰਥ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ
ਮੋਫ਼ੀਦਾ ਅਹਿਮਦ

**ਮੋਫ਼ੀਦਾ ਅਹਿਮਦ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਅਸਾਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਦ ਮਹਿਲਾ ਸਦੱਸ  ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕੁਝ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੰਸਦ ਦੀ ਸਦੱਸ ਵੀ ਬਣੀ ਸੀ। 

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਜੋਰਹਾਟ ਟਾਊਨ ਵਿਚ ਐਮਡੀ. ਬਰੂਆ ਅਲੀ ਕੋਲ ਨਵੰਬਰ 1921 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਅਸਾਮੀ ਜਰਨਲਜ਼ 'ਚ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਉਹ 1956 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1956 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਗੋਲਾਘਾਟ ਵਿਖੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਕਨਵੀਨਰ ਵੀ ਸੀ।ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਕਲਿਆਣ 'ਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸਮਿਤੀ (ਅਕਤੂਬਰ 1, 1951 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 1953) ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਤੇਜ਼ਪੁਰ  ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 17 ਜਨਵਰੀ 2008 ਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ 88 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਮੈਰੀ ਏਲਿਜ਼ਾਬੇਥ ਕਲਾਰਕ

**ਸਿਸਟਰ ਮੈਰੀ ਏਲਿਜ਼ਾਬੇਥ ਕਲਾਰਕ** (ਜਨਮ-1938, ਪੋਂਟੀਐਕ-ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਵਿਚ) ਏਡਜ਼ ਸਿੱਖਿਆ, ਪੂਰਵ-ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ ਬੁਲੇਟਿਨ ਬੋਰਡ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਡਾਟਾਬੇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਚਾਲਕ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ 
ਕਲਾਰਕ ਦਾ ਜਨਮ ਜੂਨ 1938 ਨੂੰ ਪੋਂਟੀਐਕ-ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਵਿਚ, ਪੁਰਸ਼ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਇਕਲ ਸੀ। 

1957 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਜਲ ਸੇਨਾ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪਣਡੁੱਬੀ ਵਿਰੋਧੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੀਫ਼ ਪੈਟੀ ਅਫ਼ਸਰ (E-7) ਦੇ ਰੈਂਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਕਲਾਰਕ ਦੇ 11 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।

ਉਸ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਿੰਗ ਡਿਸਫੋਰੀਆ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਸਵੈ-ਪਛਾਣ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮੁਲਾਂਕਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਣ 'ਤੇ, ਨੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੁੱਟੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਰੀਸਾਈਨਮੈਂਟ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਜੋਆਨਾ ਮਿਸ਼ੇਲ ਕਲਾਰਕ ਨਾਮ ਲਿਆ।

ਇੱਕ ਯੂ.ਐੱਸ. ਆਰਮੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਭਰਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ। ਡੇਢ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰੰਟ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਭਰਤੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸਥਿਤੀ ਉੱਚ-ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫੌਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਮੁਕੱਦਮਾ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ $25,000 ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਛੁੱਟੀ ਜਿੱਤੀ।

1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਲਿੰਗੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਅਤੇ ਡਰਾਈਵਰ ਲਾਇਸੈਂਸਾਂ 'ਤੇ ਲਿੰਗ ਬਦਲਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ACLU ਟ੍ਰਾਂਸਸੈਕਸੁਅਲ ਰਾਈਟਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੱਖਣੀ ਬੈਪਟਿਸਟ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਲੀਸਿਯਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸਲਵਾਦ ਤੋਂ ਮੋਹ ਭੰਗ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਚਰਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਬੁਲਾਵਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸਕੋਪਲ ਭੈਣ ਬਣਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੈਧਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਐਪੀਸਕੋਪਲ ਡਾਇਓਸੀਸ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਸੰਪਰਦਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੈਥੋਲਿਕ ਰੀਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਮਰੀਕਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸੁਤੰਤਰ ਈਸਾਈ ਸੰਪਰਦਾ, ਵਿੱਚ ਸਿਸਟਰ ਬਣ ਗਈ।

1990 ਵਿੱਚ, ਪੇਂਡੂ ਮਿਸੂਰੀ ਵਿੱਚ ਏਡਜ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਇੱਕ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹੁੰਚਯੋਗ - "ਏਡਜ਼" ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਕੇ, ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸੈਨ ਜੁਆਨ ਕੈਪਿਸਟਰਾਨੋ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਜੈਮੀ ਜੇਮੀਸਨ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬੁਲੇਟਿਨ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਏਈਜੀਆਈਐਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ "ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਤ" ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ।

## ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
ਉਹ ਏਡਜ਼ ਖੋਜ ਲਈ ਅਮੈਰੀਕਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਹੌਂਸਲੇ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਏਡਜ਼ ਕੇਅਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਤੋਂ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਜੋਨਾਥਨ ਮਾਨ ਅਵਾਰਡ, ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਹਾਰਟ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਔਰੇਂਜ ਕਾਉਂਟੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਤੋਂ GLBT ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਜੋਨ ਆਫ਼ ਆਰਕ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ
ਸੁਮਾਇਆ ਡੇਲਮਰ

**ਸੁਮਾਇਆ ਡੇਲਮਰ** ਨੂੰ 'ਸੁਮਾਇਆ ਵਾਈ.ਐਸ.ਐਲ.' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਮਾਲੀ-ਕੇਨੈਡੀਅਨ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ
ਸੁਮਾਇਆ ਦਾ ਜਨਮ ਸੋਮਾਲੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੋਮਾਲੀ ਸਿਵਲ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਮਾਲੀਆ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ। ਸੁਮਾਇਆ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ 2011 ਵਿੱਚ ਉਹ ਟਰਾਂਸ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।
22 ਫਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ 26 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਟੋਰਾਂਟੋ ਅਧਾਰਿਤ ਮੁਸਲਿਮ ਸੁਮਾਇਆ ਦੀ ਰਹੱਸਮਈ ਹਾਲਤ 'ਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਟਰਾਂਸ-ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ 2015 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਦੱਸ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਮੁਸਲਿਮ
ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ

**ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ** ਗਲੂਕੋਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੱਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗਲਾਈਕੋਸਿਡਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰਯਾਨ ਕਸਾਟਾ

**ਰਯਾਨ ਓਟੋ ਕਸਾਟਾ** (ਜਨਮ 13 ਦਸੰਬਰ, 1993) ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਜਨਤਕ-ਬੁਲਾਰਾ, ਲੇਖਕ, ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਕਸਾਟਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤਜੁਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਈਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੁੜੀ ਤੋਂ ਮੁੰਡੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸਰਜਰੀ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੋ ਉਸਨੇ ਜਨਵਰੀ 2012 ਵਿਚ ਕਰਵਾਈ ਸੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਿਜ਼ 18 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। 

ਉਸਨੂੰ ਲੈਰੀ ਕਿੰਗ ਦੇ ਲਾਇਵ ਸ਼ੋਅ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ ਮਿਉਜ਼ਕ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਫ਼ੋਰਮੈਨਸ਼ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਮਿਉਜ਼ਕ ਟੂਰ ਵੀ ਕੀਤਾ। 

## ਸਨਮਾਨ
* Harvey Milk Memorial Award
* Ernie Ball Battle of The Bands winner, featured on Warped Tour 2013 
* Ernie Ball Battle of The Bands winner, featured on Warped Tour 2015 
* KPQR, 99.1 FM Music Community Member of the Year Award 
* Best Breakout Performance for "Beemus, It'll End In Tears" at Victoria TX Independent Film Festival 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ
ਸੁਨੀਲਾ ਦੇਵੀ

**ਸੁਨੀਲਾ ਦੇਵੀ** (1 ਮਈ 1963-7 ਜੁਲਾਈ 2017) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਪੀਪਲਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ, ਪਟਨਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਐੱਨ. ਜੀ. ਓ. ਦੀ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਨਵਾਦਾਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਫੰਡ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਸੁਨੀਲਾ ਦੇਵੀ ਸ਼ੇਖਪੁਰਾ ਤੋਂ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਧਾਇਕ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸੰਜੇ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਐਸ.ਕੇ. ਸਿੰਘ ਵੀ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਸੀ। ਸੁਨੀਲਾ ਦੇਵੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜੋ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖਪੁਰਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸੁਨੀਲਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ। ਸੁਨੀਲਾ ਦੇਵੀ ਅਕਤੂਬਰ 2005 ਦੇ ਮੁੜ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਯਮਤ ਵਿਧਾਇਕ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਨੀਤਾ ਵਿਜੈ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸੌਂਪੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ੇਖਪੁਰਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਲਕੇ ਦੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਨਵਾਦਾਹ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਸ਼ੇਖਪੁਰਾ ਤੋਂ ਲੜੀ ਅਤੇ ਜ.ਡੀ.ਯੂ. ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਣਧੀਰ ਕੁਮਾਰ ਸੋਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਖੇਪ ਮਾਰਜਿਨ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਸੁਨੀਲਾ ਦੇਵੀ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ ਅਤੇ 7 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963
ਸੁਖਬੰਸ ਕੌਰ ਭਿੰਡਰ

**ਸੁਖਬੰਸ ਕੌਰ ਭਿੰਡਰ** (1**943-2006**) ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇਕੋ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਸੀ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਛੇ ਵਾਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਪੰਜ ਵਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸੰਸਦ ਬਣੀ ਸੀ। ਉਹ 1980, 1985, 1989, 1992 ਅਤੇ 1996 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸੁਖਬੰਸ, ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ, ਦਾ ਜਨਮ 14 ਸਤੰਬਰ 1943 ਨੂੰ ਲਾਇਲਪੁਰ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਯਿਸੂ ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਕਾਨਵੈਂਟ, ਮਸੂਰੀ ਵਿਖੇ ਸਕੂਲ 'ਚ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਏ. ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।

ਉਹ 2005 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਬੀਭਾ ਘੋਸ਼ ਗੋਸਵਾਮੀ

**ਬੀਭਾ ਘੋਸ਼ ਗੋਸਵਾਮੀ** ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਾਬਾਦਵੀਪ (ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਰਖਾਵਾਂਕਰਨ) ਦੀ 5ਵੀਂ, 6ਵੀਂ, 7ਵੀਂ ਅਤੇ 8ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੀ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਬੀਭਾ ਘੋਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਜਨਵਰੀ 1934 ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ (ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼) ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਪਿੰਡ ਵਿਚ,ਬਨਾਮਾਲੀ ਗੋਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਧਾਮਨੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਉਹ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸ ਜੇਸੋਰ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਐਸ.ਟੀ.ਪੀ. ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮੋ ਬਾਲਿਕਾ ਸ਼ਿਕਸ਼ਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਲੇਡੀ ਬਰਾਬੌਰਨ (ਕਲਕੱਤਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਗਰ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ (ਕਲਕੱਤਾ) ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਗਈ।

### ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰ 
ਉਹ 1972 ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਵੂਮੈਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਨਾਦੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1974-79 ਤੱਕ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1981 ਤੋਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੀਭਾ ਘੋਸ਼ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ 1960 ਤੋਂ ਆਲ ਬੰਗਾਲ ਟੀਚਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਰੱਖੇ ਹਨ ਅਤੇ 1977-1982 ਤੱਕ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਭਲਾਈ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸਨ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਉਸ ਨੇ 1950 ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੇ ਬੱਚੇ ਹੋਏ।

ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੌਂਕ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਵਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਫਰਮੈਂਟੇਸ਼ਨ

[thumb| ਫਰਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ: [ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ|CO2 ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਫਰਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤੇ ਝੱਗ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਰਲੀ ਪਰਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ. ]]
**ਫਰਮੈਂਟੇਸ਼ਨ** ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਐਂਜ਼ਾਇਮਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜੈਵਿਕ ਮਾਦੇ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੀਵ-ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟਾਂ ਤੋਂ ਊਰਜਾ ਉਤਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ, ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਉਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਖਮ-ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਇੱਕ ਭੋਜਨ-ਪਦਾਰਥ ਜਾਂ ਪੀਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ. ਫਰਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵੰਨਗੀ ਜ਼ਾਇਮੋਲੋਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਦਿਵਿਆ ਮਦੇਰਨਾ

**ਦਿਵਿਆ ਮਦਰੇਨਾ** ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ 2018 ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਓਸੀਆਈ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਐਮ.ਐਲ.ਏ ਚੁਣੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ 
ਮਦੇਰਨਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮਹਿਪਾਲ ਮਦੇਰਨਾ ਅਤੇ ਲੀਲਾ ਮਦਰੇਨਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਪਰਾਸਰਾਮ ਮਦੇਰਨਾ ਵੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮਕਰ ਚੁਕੇ ਸਨ।

ਮਦੇਰਨ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਨੌਟਿੰਘਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, 26 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜੋਧਪੁਰ ਨੇੜੇ ਓਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਉਸ ਨੇ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਓਸੀਆਂ ਤੋਂ 2018 'ਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਵਲੋਂ ਟਿਕਟ ਲੈ ਕੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ 'ਚ ਸਫਲਤਾ ਪੂਰਨ ਲੜੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸੇਸੀਲੀਆ ਚੁੰਗ

**ਸੇਸੀਲੀਆ ਚੁੰਗ** ਸਮਾਜਿਕ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੀਡਰ ਅਤੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਏਡਜ਼ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ, ਸਿਹਤ ਲਈ ਐਡਵੋਕੇਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੇਸੀਲਿਆ ਇੱਕ ਟਰਾਂਸ-ਔਰਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ 1970 ਅਤੇ 1980ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 2017 ਦੇ ਏ.ਬੀ.ਸੀ. ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਚਾਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੇਸੀਲਿਆ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਸੇਸੀਲਿਆ ਚੁੰਗ ਦਾ ਜਨਮ 1965 ਵਿੱਚ ਹਾਂਗ-ਕਾਂਗ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ 1984 ਵਿੱਚ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਾਂਨ-ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ, ਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।
 
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਸਾਲ ਅਦਾਲਤੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ-ਕਾਜਾਂ 'ਚ ਸੰਤਾ ਕਲਾਰਾ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਨਖਾਹ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
1992 ਵਿੱਚ ਸੇਸੀਲੀਆ ਨੇ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਹੋਣ ਨੂੰ ਨਾ-ਸਮਝਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਾਇਨੇਂਸ਼ਨਲ ਕੰਪਨੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਸੇਲਜ਼ ਟ੍ਰੇਨਰ ਵਜੋਂ ਚੰਗੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਸੀ, ਉਥੋਂ ਵੀ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਮਦਨ ਲਈ ਅਦਾਲਤ 'ਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
* 2013: ਮਾਓਰ ਲੀ ਵੱਲੋਂ ਹੇਲਥ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨਿਯੁਕਤ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ
ਟੀ. ਐਨ. ਸਦਾਲਕਸ਼ਮੀ

**ਟਾਕੇਲਾ.** **ਐਨ. ਸਦਾਲਕਸ਼ਮੀ** (1928-2004) ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਦਲਿਤ ਔਰਤ ਵਿਧਾਇਕ ਸੀ।

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਸਦਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਪੈਨਸ਼ਨਪੁਰਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੀਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਦਕਰ ਜੀਰਾ ਕੰਪਾਊਂਡ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣਗੇ। ਉਸ ਨੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤੀ 'ਚ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਸਦਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਪਦਪੱਲੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਮਰੈੱਡੀ ਤੋਂਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਹ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਬਣਨ ਲਈ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ।

ਸਦਾਲਕਸ਼ਮੀ 1974 ਤੋਂ 1980 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਧਾਨ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਡਕੈਪ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 
&#x5B; '''' &#x5D;

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਸਦਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਨੇਤਾ ਟੀ. ਵੇਂਕਟ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ। 24 ਜੁਲਾਈ, 2004 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਕੇਅਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚਸਦਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।ਉਸ ਦਾ ਬਾਂਸੀਲਾਲਪੇਟ ਵਿਖੇ ਦਾਹ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਮਿਨੀਮਾਤਾ ਅਗਮ ਦਾਸ ਗੁਰੂ

**ਮਿਨੀਮਾਤਾ ਅਗਮ ਦਾਸ ਗੁਰੂ** (15 ਮਾਰਚ 1916 - 1973) ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ, ਦੂਜੀ, ਤੀਜੀ, ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ (ਭਾਰਤੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ) ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਮਿਨੀਮਾਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਨਵਾਂਗਾਓਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਸਾਮ ਵਿਖੇ 1916 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ, ਨਵਾਂਗਾਓਂ ਅਤੇ ਰਾਏਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਮਿਨੀਮਾਤਾ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ, ਗੁਰੂ ਅਗਮਦਾਸ, ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1955 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਮਨੀ ਚੋਣ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਲੋਕ ਸਭਾਦੀ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1962 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਲਾਡੋ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ, 'ਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ, ਇਹ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਰਾਖਵਾਂ ਹਲਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 52% ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਜਿਆ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। 1967 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਜਨਜਗੀਰ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਰਾਖਵੇਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੀ, ਫਿਰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ, 62% ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮਿਨੀਮਾਤਾ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ 1971 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਜਨਜਗਿਰ ਦੇ ਇਕੋ ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਮੁੜ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਸਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1973 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਉਸ ਨੇ 2 ਜੁਲਾਈ, 1930 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਅਗਮ ਦਾਸ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1973
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1916
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਅਨੀਸ ਕਿਦਵਈ

**ਅਨੀਸ ਕਿਦਵਈ** (1906-1982) ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖ਼ੂਨੀ ਵਿਭਾਜਨ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਵਸੇਬੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇਨਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ 1956-62 ਤੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਟਰਮ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਅਨੀਸ ਕਿਦਵਈ ਦਾ ਜਨਮ 1906 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਰਾਬੰਕੀ ਵਿਖੇ ਅਵਧ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ ਅਤੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਵਿਲੈਤ ਅਲੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਕੀਲ ਸਨ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਸਰਸ ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਸਨ।ਅਨੀਸ ਸਵੈ-ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਟਿਉਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ-ਸੁਣ ਕੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਜ਼ੋਰਾਂ 'ਤੇ ਅਤੇ ਆਖ਼ਿਰੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਅਨੀਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸ਼ਫੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਨਾਲ 1920 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਭਰਾ ਰਫੀ ਅਹਿਮਦ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਲਈ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਫੀ ਤੇ ਅਨੀਸ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਹ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1968 ਨੂੰ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਈ।

## ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ 
ਅਨੀਸ ਨੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ *ਅਜ਼ਾਦੀ ਕੀ ਛਾਓਂ ਮੇਂ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਵੇਰਵਾ ਅਤੇ ਅਗਵਾ ਕੀਤੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਦਿੱਕਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। 1974 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਉਰਦੂ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। 1976 ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ, ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, *ਨਜ਼ਰੇ ਖੁਸ਼ ਗੁਜ਼ਰੇ* ਅਤੇ *ਅਬ ਜਿਨਕੇ ਦੇਖਨੇ ਕੋ,* ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ' ''ਜ਼ੁਲਮ' ਵਿੱਚ,* ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, *ਚਾਰ ਰੂਖ,'' ਦੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਸਦਕਾ ਅਨੀਸ ਕਿਦਵਈ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1982
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1906
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਆਜ਼ੇਰਬਾਈਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ

**ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ**, ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਸਾਇੰਸਜ਼ (ਏ.ਐਨ.ਏ.ਐੱਸ.) ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਟੇਟ ਪਾਲਿਸੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਏਜੰਸੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵਿਗਿਆਨ ਨੀਤੀ 
ਵਿਗਿਆਨਕ ਨੀਤੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾਵਾਂ ਹਨ: ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਸੁਧਾਰ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਰੱਖ ਰਖਾਵ, ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਯੋਗ ਮਨੁੱਖੀ ਵਸੀਲਿਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਮੁੱਲ ਵਧਾਉਣਾ। ANAS ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦੀ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨਾ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ। ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਕਾਸ ਰਣਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਸਿਡੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਰਣਨੀਤੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਵੀਨਤਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ 
ਆਜ਼ੇਰਬਾਈਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ 35 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਮੈਡੀਕਲ-ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਧਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨ ਆਦਿ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਸੰਸਥਾ, ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਐਸਟੋਫਿਜ਼ੀਕਲ ਵੇਵਸਵੇਟਰੀ ਨਸਰੇਡੀਦੀਨ ਟੂਸੀ, ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਥੇਮੈਟਿਕਸ ਐਂਡ ਮਕੈਨਿਕਸ ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੋਜਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨ। ਕੈਟਾਲਾਈਜ਼ ਅਤੇ ਅਕਾਰਦਾਨ ਰਸਾਇਣ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਪੋਲੀਮਰ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਸਥਾਨ, ਪੈਟਰੋ ਕੈਮੀਕਲ ਪ੍ਰੋਸੇਸਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਕੈਮੀਕਲ ਐਕਟਟੀਵ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਕੈਮੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲ ਦੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਜਿਓਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਜਿਓਫਿਜ਼ਿਕਸ, ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 10 ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੈਨੇਟਿਕ ਰਿਸੋਰਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਡੈਂਟਰੋਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਸਥਾਨ, ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸੋਇਲ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਕੈਮੀਟੀਰੀ, ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਫਿਜ਼ੀਓਲੋਜੀ, ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਫਿਜਿਓਲੌਜੀ, ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਬਾਟਨੀ, ਸੈਂਟਰਲ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ, ਇੰਜਟੀਚਿਊਟ ਔਫ ਜ਼ੂਲੋਜੀ, ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੌਲੇਕੂਲਰ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਅਤੇ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 15 ਅਦਾਰੇ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੌਕਲੋਅਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ ਨਾਮ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਗੰਜਵੀ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ, ਨਸੀਮੀ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਲਿਡਵਿਕਸਿਸ ਮੁਹੰਮਦ ਫੂਜ਼ਲੀ ਦੇ ਨਾਂਅ ' ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਫਿਲੋਸਿਫੀ, ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇਕੋਨੋਮਿਕਸ, ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਆਰਕਲੇਗੀ ਐਂਡ ਐਥਨੋਗਰਾਫ਼ੀ।

## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨੀ 
ਫਜ਼ੀ ਸੈਟ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ੇਰਬੈਜਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਲੋਟਫੀ ਏ. ਜਦੇਹ ਸਮੇਤ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸਮਾਜ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਹੋਏ। ਅਜੀਬ ਅਰਾਜੀਰੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਜੀਮ ਮੁਰਦਾਵ ਅਜ਼ਾਦ ਮੀਰਜ਼ਾਨਜਦੇ, ਯੂਸਿਨਫ ਮੁਮਦਾਲੀਏਵ, ਲੇਵ ਲਾਂਡੂ, ਗਰੀਬ ਮੁਰਸ਼ੂਦੋਵ, ਕਾਲੀਲ ਕਲੰਦਾਰ, ਅਕਲਰਮ ਅਲੀਯੇਵ, ਮਸੂਦ ਅਫਦਦੀਏਵ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਭੂਸ਼ਨ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਵਈ

**ਭੂਸ਼ਨ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਵਈ** (ਜਨਮ 24 ਨਵੰਬਰ 1960) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਜੱਜ ਹੈ। ਉਹ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਜੱਜ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਅ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਾਗਪੁਰ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਹਨ। ਸੀਜੇਆਈ ਸੰਜੀਵ ਖੰਨਾ ਦੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦਾ 52ਵਾਂ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*JUSTICE Bhushan Ramkrishna Gavai Official Profile from Bombay High court website 
*JUSTICE Bhushan Ramkrishna Gavai Official Profile from Supreme court website

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੱਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ
ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਚਿੰਤਨ

thumb|ਸੁਕਰਾਤ ਦੀ ਮੂਰਤੀ
**ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਚਿੰਤਨ** ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ, ਸ਼ੰਕਾਵਾਦ, ਨਿਰਪੱਖ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਜਾਂ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸਬੂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਚਿੰਤਨ ਸਵੈ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, ਸਵੈ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਤ, ਸਵੈ- ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਸਵੈ- ਦੋਸ਼ ਨਿਵਾਰਕ ਸੋਚ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਸੌਟੀਆਂ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਮਾਨਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਰਦਾਰ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੂਲਵਾਦੀ ਅਹਿਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜੀ ਕੇਂਦਰਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਪਲੇਟੋ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਸੁਕਰਾਤ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹਨ। ਸੁਕਰਾਤ ਨੇ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਚੰਗੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੱਗ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਸਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ ਸੱਤਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਅਹੁਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਲਝੇ ਹੋਏ,ਡੌਰ-ਭੌਰ ਅਤੇ ਤਰਕਹੀਣ ਹੋਣ। ਉਸਨੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਉਸਨੇ ਸਬੂਤ ਨੂੰ ਲੱਭਣ, ਤਰਕ ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੋ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਖ਼ਾਕਾ ਖਿੱਚਣਾ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਹੁਣ "ਸੁਕਰਾਤੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ " ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਚਿੰਤਨ ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਣਨੀਤੀ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਵਿੱਚ, ਸੁਕਰਾਤ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਤਾਰਕਿਕ ਇਕਸਾਰਤਾ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਸੁਕਰਾਤ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਤਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰਕਹੀਣ ਸੋਚ ਜਾਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸੁਕਰਾਤ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਅਧਿਕਾਰ, ਸੱਤਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ, ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਬੂਤ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਸਬੰਧੀ ਤਰਕ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਸੁਕਰਾਤ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਰਸਤੂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ੰਕਾਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਸੁਕਰਾਤ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਸੋਚ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਚਾਈ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਸਹੀ-ਸਹੀ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਕੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਖੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਡਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਕ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫੀ
ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਯਾਰ

**ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਯਾਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: **Swami and Friends**), ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਆਰ.ਕੇ. ਨਾਰਾਇਣ (1906-2001) ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਤਿੱਕੜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਨਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਨਾਵਲ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਸਬਾ ਮਾਲਗੁੜੀ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਤਿੱਕੜੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਕਿਤਾਬ *ਦਾ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ* ਅਤੇ *ਦ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਟੀਚਰ* ਹਨ।

*ਮਲਾਗੁੜੀ ਸਕੂਲਡੇਅਸ,* ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਓਹਦੇ ਯਾਰ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸੰਖੇਪ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ, ਅਤੇ *ਮਲਾਗੁੜੀ ਡੇਸ* ਵਾਲੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ *ਅੰਡਰ ਦਾ ਬਨਯਾਨ ਟ੍ਰੀ* ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੋ ਹੋਰ ਵਾਧੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
ਆਰ. ਕੇ. ਨਾਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਯਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ("ਕਿੱਟੂ ਪੂਰਨਾ") ਦੇ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਗ੍ਰਾਹਮ ਗਰੀਨ ਨਰਾਇਣ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਇਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ (ਹਮਿਸ਼ ਹੈਮਿਲਟਨ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਗ੍ਰਾਹਮ ਗ੍ਰੀਨ, ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਯਾਰ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ *ਸਵਾਮੀ, ਦਾ ਟੈਟ* ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਰਖਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਰੂਡਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ ਦੀ *ਸਟਾਲਕੀ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ* ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਸੀ।

ਗ੍ਰੀਨ ਨੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਸ ਨਾਲ ਲਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਗ੍ਰੀਨ ਦੀ ਕਰਜ਼ਦਾਰੀ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪੇਪਰ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਰਾਇਣ ਨੇ ਗ੍ਰੀਨ ਨੂੰ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ: "ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਸਵਾਮੀ ਹੁਣ ਟੇਮਜ਼ ਦੇ ਤਲ ਵਿਚ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।"

### ਐਲਬਰਟ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦੋਸਤ 
* **ਡਬਲਯੂ. ਐਸ. ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ**: ਅਲਬਰਟ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ, ਮਲੂਗੁੜੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਦਸ ਸਾਲ ਦਾ ਇਕ ਮੁੰਡਾ। ਉਹ ਵਿਨਾਇਕ ਮਾਲਗੁੜੀ ਸਟਰੀਟ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬੋਰਡ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
* **ਮਨੀ**: ਅਲਬਰਟ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਜਮਾਤੀ ਅਬੂ ਲੇਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ  ਹੈ, ਉਹ 'ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ-ਪਰ-ਚੰਗੇ-ਲਈ-ਕੁਝ ਨਹੀਂ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਕਲੱਬ (ਹਥਿਆਰ) ਕੋਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿੱਝ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
* **ਐੱਮ. ਰਾਜਮ**: ਅਲਬਰਟ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਜਮਾਤੀ, ਲਾਵਲੀ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਾਲਗੁੜੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਪੁਲਿਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਬੁਆਏਜ ਸਕੂਲ, ਮਦਰਾਸ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਾਲਗੁੜੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ (ਜਿੱਤ ਯੂਨੀਅਨ ਇਲੈਵਨ) ਦਾ ਕੈਪਟਨ ਹੈ।
* **ਸੋਮੂ**: ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਾਰਮ ਇਕ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਨਿਗਰਾਨ, ਕਬੀਰ ਸਟਰੀਟ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ "ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
* **ਸ਼ੰਕਰ**: ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਹਮਜਮਾਤੀ ਪਹਿਲੇ ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਇਕ ਸੈਕਸ਼ਨ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਮਿਆਦ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਲਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੁੰਡਾ ਹੈ।
* **ਸੈਮੂਏਲ** (ਮਟਰ) *English*- The Pea: ਪਹਿਲੇ ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਜਮਾਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਉਚਾਈ (ਕੱਦ) ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਘਰ 
* ਡਬਲਯੂ. ਟੀ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ: ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਇਕ ਵਕੀਲ
* ਲਕਸ਼ਮੀ: ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਮਾਂ, ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ
* ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਦਾਦੀ 
* ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ (ਉਪ-ਮਜਿਸਟਰੇਟ)
* ਸੁਬੂ: ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ

## ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ 
* ਜੈਕ ਹਾਬਸ
* ਡੌਨਲਡ ਬ੍ਰੈਡਮੈਨ
* ਦਲੀਪ
* ਮੌਰੀਸ ਟੇਟ

## ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ 
* *ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਯਾਰ*, ਅਦਾਕਾਰ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਗ ਨੇ 1986 ਵਿਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ *ਮਾਲਗੁੜੀ ਡੇਅਸ* ਵਿਚ ਅਪਣਾਇਆ। ਨਾਗ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਐਲ. ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਰ.ਕੇ. ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਆਰ. ਕੇ. ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਕੈਚ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਸਵਾਮੀ ਐਂਡ ਫਰੈਂਡਸ (ਆਰ. ਕੇ. ਨਾਰਾਇਣ) - ਦਾ ਗਾਰਡੀਅਨ ਰਿਵਿਊ (2011)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1935
ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ

**ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ** (1562 ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ) ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਨਰਸ ਸੀ।ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ 1560 ਤੋਂ 1562 ਤੱਕ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕ ਰੀਜੈਂਟ ਰਹੀ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
1556 ਵਿੱਚ ਮਾਮਮ ਅੰਗਾ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਬਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਨਰਸ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ, ਅਧਮ ਖ਼ਾਨ, ਨੂੰ ਅਕਬਰ ਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਭਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ,ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਔਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਹਰਮ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। 1560 ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਅਕਬਰ ਆਪਣੇ ਰੀਜੈਂਟ ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਾਰਤ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ ਕਿ ਹੁਣ ਅਕਬਰ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਬੈਰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਕਬਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੀਜੈਂਟ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੱਕਾ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਤੇਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਬੈਰਮ ਦਾ ਕ਼ਤਲ ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨ ਵਲੋਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਬਕਾ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, 1561 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤਾਗਾ ਖ਼ਾਨ, ਮਾਹਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ, ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।   
&#x5B; *ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸ੍ਰੋਤ* &#x5D;

## ਮੌਤ 
ਅਧਮ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਅਤਗਾ ਖ਼ਾਨ, ਅਕਬਰ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਜਨਰਲ ਸ਼ਮਸ-ਉਦ-ਦੀਨ, ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ 'ਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਹਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਅਕਬਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖਬਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਮਹਮ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ *ਤੁਸੀਂ* ਅਕਬਰ ਲਈ ਸਭ *ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ* ; ਉਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਉਸ ਦੀ ਕਬਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਦੀ, ਜੋ ਆਧਮ ਖਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਅਕਬਰ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਕਾਰਨ ਭੁੱਲ-ਬੁਲਈਆ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਹਿਰੌਲੀ ਦੇ ਕੁਤੁਬ ਮਿਨਾਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। 
[right|thumb|150x150px| ਅਧਮ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਕਬਰ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮਹਮ ਅੰਗ ਦੀ ਕਬਰ, [ਮਹਿਰੌਲੀ, ਦਿੱਲੀ। ]]
[right|thumb|150x150px| ਖੈਰਲ ਮੰਜ਼ਿਲ, [ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲਾ|ਪੁਰਾਣਾ ਕਿੱਲਾ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ , ਮਹਮ ਅੰਗਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ]]

## ਖੈਰੁਲ ਮੰਜ਼ਿਲ 
ਮਾਹਮ ਨੇ 1561 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ, ਖੈਰੁਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਬਣਵਾਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ *ਮਦਰਸਾ* ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਮਥੁਰਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦਿੱਲੀ, ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਗੇਟ ਤੱਕ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ 
* ਈਲਾ ਅਰੁਣ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ *ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ* (2008) ਵਿੱਚ ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 
* ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ ਨੂੰ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਨਾਟਕ *ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ* ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕਲੇਸ਼ਕਰ ਦੁਆਰਾ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 
* ਜਯਾ ਭੱਟਾਚਾਰਿਆ ਨੇ ਸੋਨੀ ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਟਕ *ਭਾਰਤ ਕਾ ਵੀਰ ਪੁਤਰ - ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ* ਵਿੱਚ ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* *Mughal Architecture of Delhi: A Study of Mosques and Tombs* (1556-1627 A.D.), by Praduman K. Sharma, Sundeep, 2001,  . *Chapter 4*.
* B.V. Bhavan 'The Mughal Empire' (Bombay 1974) *The Cambridge History of India* v.4 Abu'l Fazl 'Akbarnama' Badauni.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1562
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ
ਬ੍ਰਹਿੰਮਡੀ ਅਨੇਕਵਾਦ

**ਬ੍ਰਹਿੰਮਡੀ ਅਨੇਕਵਾਦ**, ਜਾਂ **ਦੁਨੀਆਵਾਂ ਦਾ ਅਨੇਕਵਾਦ**, ਇਸ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਹਨ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿ, ਬੌਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਅਲੌਕਿਕ ਜੀਵਨ (ਆਪਣੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਅਲੱਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ) ਹੈ।

ਸੰਸਾਰਿਕ ਅਨੇਕਵਾਦ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਅਨੈਕਜ਼ੀਮੈਂਡਰ (610 - 546 ਈ.ਪੂ.) ਤੋਂ ਮੈਟਾਫ਼ਿਜ਼ਿਕਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਕੌਪਰਨਿਕਸ ਚੱਕਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਤੀ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਵਚਿੱਤਰ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਜੀਵਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲੌਕਿਕ ਜੀਵਨ
ਮੀਰਾ ਅਗਰਵਾਲ

**ਮੀਰਾ ਅਗਰਵਾਲ** (), (ਜਨਮ 15 ਮਈ, 1961) ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਬੀ.ਜੇ.ਪੀ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਨਵੇਂ ਗਠਿਤ ਨੌਰਥ ਦਿੱਲੀ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੇਅਰ ਹੈ। ਉਹ 1998 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਮੇਅਰ (ਐਮ.ਸੀ.ਡੀ) ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਕੌਂਸਲਰ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਵਨ ਪਾਰਕ ਵਾਰਡ ਤੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਮੀਰਾ ਅਗਰਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ 'ਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਸ਼੍ਰੀ. ਲਾਲਾ ਰਾਮ ਬਿਲਾਸ ਗੁਪਤਾ, ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ.) ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਇਰ ਸਕੂਲ, ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਲਾਅ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਐਡਵੋਕੇਟ ਸੀ। ਮੀਰਾ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਏ.ਬੀ.ਵੀ.ਪੀ.) ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਹ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।

## ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਸਾਮੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
# 2013 - Vice President, BJP Delhi State
# 2012 – present - Member of House (Councillor) from Sawan Park (Ward No. 66), North Delhi Municipal Corporation (NDMC)
# 2012 - 2013 - Mayor, North Delhi Municipal Corporation (NDMC)
# 2007 - 2012 - Member of House (Councillor) from Kohat Enclave (Ward No. 63), Municipal Corporation of Delhi (MCD)
# 2007 - 2010 - Member Standing Committee, Municipal Corporation of Delhi (MCD)
# 2010 - 2012 - Chairperson, Appointment, Promotion and Disciplinary Action Committee, Municipal Corporation of Delhi (MCD)
# 1999 - Chairperson, Education Committee, Municipal Corporation of Delhi (MCD)
# 1998 - Member Parliamentary Board, BJP Delhi State
# 1998 - Deputy Mayor of Delhi, Municipal Corporation of Delhi (MCD)
# 1997 - 2002 - Member of House (Councillor) from Model Town, Municipal Corporation of Delhi (MCD)
# 1995 - 1997 - Member Disciplinary Committee, BJP Delhi
# 1995 - Vice President, Mahilla Morcha, BJP Delhi
# 1993 - General Secretary, Mahilla Morcha, BJP Delhi
# 1993 - 2008 - Executive Member, BJP Delhi
# 1983 - 1984 - Joint Secretary, Delhi University Students Union (DUSU) from Akhil Bhartiya Vidyarthee Parishad (ABVP)
# 1978 - 1983 - State executive member, State Joint Secretary, State Girls Incharge, Akhil Bhartiya Vidyarthee Parishad (ABVP)
# 1978 - Rashtriya Sevika Samiti (15 Day Camp), and started RSS shakha of girls in Model Town

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ