open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਨਸਲੀ ਵਾਡੀਆ

**ਨਸਲੀ ਵਾਡੀਆ** ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਰਸੀ ਵਪਾਰੀ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਵਾਡੀਆ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ। ਉਹ ਨੈਵਲ ਵਾਡੀਆ ਅਤੇ ਦੀਨਾ ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਨੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਦੋਹਤਰਾ ਹੈ।

## ਜ਼ਾਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਨਸਲੀ ਵਾਡੀਆ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮੋਰੀਨ ਵਾਡੀਆ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਏਅਰ ਹੋਸਟਸ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਗਲੈਡ ਰੇਗ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਇਨਾਕਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਸਲੀ ਵਾਡੀਆ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ ਹਨ- ਨੱਸ ਵਾਡੀਆ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਵਾਡੀਆ।
ਨੱਸ ਵਾਡੀਆ ਮੁੰਬਈ ਡਾਇੰਗ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਕਿੰਗਜ ਇਲੈਵਨ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਟੀਮ ਹੈ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਵਾਡੀਆ ਇੱਕ 'ਗੋ ਆਇਰ' ਨਾਮ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੋਕ
ਕਬੀਰ ਕਲਾ ਮੰਚ

**ਕਬੀਰ ਕਲਾ ਮੰਚ** () ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਗਠਨ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ 2002 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੰਗੀਤ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਇੱਕ ਜਾਤੀ-ਵਿਰੋਧੀ, ਪ੍ਰੋ-ਲੋਕਤੰਤਰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਪਰਚਾਰਨਾ ਹੈ।

## ਹੋਰ 
ਸ਼ੀਤਲ ਸਾਠੇ

## ਹਵਾਲੇ
ਮਾਸਟਰ ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ

**ਮਾਸਟਰ ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ**, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਦਸੰਬਰ 1922 ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ  ਫੂਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੀਪੀ ਐਸ ਨਾਭਾ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਥੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਉਸਦਾ ਜਮਾਤੀ ਸੀ। ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਪਰੰਤ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਕਹਾਇਆ।  ਕੁਝ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਮਿਊਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

ਉਹ ਚਾਰ ਵਾਰ ਸੀਪੀਆਈ ਦੀ ਟਿਕਟ ਤੇ ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ (1962 ਕਰਨ ਲਈ 1967, 1969 ਨੂੰ 1972 ਅਤੇ 1977 ਨੂੰ 1980 ਅਤੇ 1980 ਕਰਨ ਲਈ, 1985) ਤੋਂ ਮੈਂਬਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਵਿਧਾਇਕ) ਬਣਿਆ'

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1996
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਥੌਮਸ ਫਰਾਇਡਮੈਨ

**ਥੌਮਸ ਫਰਾਇਡਮੈਨ** ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ:Thomas Friedman (ਜਨਮ 20 ਜੁਲਾਈ, 1953) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੁਲਿਤਜਰ ਜੇਤੂ ਲੇਖਕ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਹਾਵੀਰ ਸਿੰਘ ਫੋਗਾਟ

**ਮਹਾਵੀਰ ਸਿੰਘ ਫੋਗਾਟ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੌਕੀਆ ਪਹਿਲਵਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਓਲੰਪਿਕ ਕੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। 23 ਦਸੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਰੀਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦੰਗਲ ਹੈ।

ਫੋਗਟ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਵਾਨ ਗੀਤਾ ਫੋਗਟ ਦਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਕੋਚ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੋਗਾਟ ਭੈਣਾਂ
ਰੋਇੰਗ (ਖੇਡ)

**ਰੋਇੰਗ** (ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਕ੍ਰਿਊ** ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਾਲੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।  ਇਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੱਪੂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਬਹਿ ਰਹੀ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ (ਰੇਸਿੰਗ ਸ਼ੈੱਲ) 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਖੇਡ ਹੈ। ਚੱਪੂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਲਟ ਚਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਬਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਡ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਖੇਡੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਧਿਆਨ ਰੋਇੰਗ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਸਿੱਖਣ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।  ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੰਗਲ ਸ਼ੈੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਠ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੈੱਲ ਕੋਕਸਵੇਨ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਕਸਡ ਏਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਆਧੁਨਿਕ ਰੋਇੰਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਸਪਰਦਾ ਵਾਲੀ ਖੇਡ ਵਜੋਂ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ, ਯੂਕੇ ਵਿਚ ਥੇਮਸ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਾਟਰਮੇਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਦੌੜ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਲੰਡਨ ਗਿਲਡ ਅਤੇ ਲਿਵੇਰੀ ਕੰਪਨੀ ਵਲੋ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਏਮੇਚਿਉਰ ਪ੍ਰਤੀਸਪਰਦਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਅਾਫ਼ ਏਟੋਨ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਵੈਸਟਮਨਿਸਟਰ ਕਾਲਜ ਦੇ ਬੋਟ ਕੱਲਬਾਂ (ਕਿਸ਼ਤੀ ਕਲੱਬਾਂ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰੇਸਨੋਸ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਜਿਜਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਰੇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਦੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਕਲੱਬਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।  ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਰੋਇੰਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਦੌੜ 1827 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਬਲਿਕ ਰੋਇੰਗ ਕਲੱਬਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਠੀਕ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਹੋਈ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਲੇਨਦਰ ਕਲੱਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1818 ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ *ਡੇਰ ਹੈਮਬਰਗਰ ਉਂਦ ਜਰਮੇਨੀਆ ਰੂਦਰ ਕਲੱਬ* ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1836 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾਰਗੈਨਸੇਟ ਬੋਟ ਕਲੱਬ ਦੀ  ਸ਼ੁਰੁਆਤ 1839 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਡਿਟਰੋਇਡ ਕਲੱਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ 1839 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। 1843 ਵਿੱਚ ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰੋਇੰਗ ਕਲੱਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। 

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਧੱਰ 'ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੋਇੰਗ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਰੋਇੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਾਸਤੇ ਉੱਤਰਦਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1892 ਵਿੱਚ ਰੋਇੰਗ ਖੇਡ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪੂਰੇ ਛੇ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ 150 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨਾ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਦੀਆਂ ਹਨ।

ਰੋਇੰਗ, ਉਲੰਪਿਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋ ਪੁਰਾਣੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਖੇਡ 1896 ਦੀਆ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਪਰ ਖਰਾਬ ਮੌਸਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੌੜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਉਸ ਤੋ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1900 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਰੋਇੰਗ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਮਹਿਲਾ ਰੋਇੰਗ ਨੂੰ ਉਲੰਪਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ 1976 ਤੋ ਹੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਚੌਦਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਇੰਗ ਕਿਸ਼ਤੀਆ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਵਰਲਡ ਰੋਇੰਗ ਚੈਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੋਇੰਗ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 22 ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਰੋਇੰਗ ਕਿਸ਼ਤੀਆ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਲੰਪਿਕ ਦੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਗੈਰ-ਉਲੰਪਿਕ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਹੀ ਵਰਲਡ ਰੋਇੰਗ ਚੈਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਦੀਆਂ ਹਨ। ਯੂਰਪੀ ਰੋਇੰਗ ਚੈਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਵੀ ਹਰ ਸਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 2008 ਤੋਂ ਰੋਇੰਗ ਪੈਰਾ-ਉਲੰਪਿਕ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ
ਸੋਲਰਿਸ (ਸੰਚਾਲਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ)

**ਸੋਲਰਿਸ** ਯੂਨਿਕਸ ਅਧਾਰਿਤ ਸੰਚਾਲਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਨ ਮਾਈਤਕਰੋਸਿਸਟਮਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 1993 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਨ-ਓ.ਐੱਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਲਈ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 2010 ਵਿੱਚ ਓਰਾਕਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਓਰਾਕਲ ਵੱਲੋਂ ਸਨ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਦਾ ਨਾਂਅ ਬਦਲ ਕੇ *ਓਰਾਕਲ ਸੋਲਰਿਸ* ਹੋ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਵਲੋਂ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿਖੇ ਆਗਾਜ਼ ਹੋਇਆ। ਇਸਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਰਸਮਾਂ-ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ 30 ਮਾਰਚ 1699 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਰਲ ਕੀਤਾ। ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਆਮ ਸਧਾਰਨ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਹੁਲ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਖਾਲਸਾ ਸਜਾਇਆ। ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛੱਕਾ ਖਾਲਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ 300 ਸਾਲਾਂ ਤਵਾਰੀਖ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਕੀਤਾ।

ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ (ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ) ਦੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਿਆਸੀ ਮਹੌਲ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਉੱਤੇ ਮੁਗ਼ਲੀਆ ਸਲਤਨਤ ਵੇਲੇ (1556-1707), ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਵਾਸਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹਿੱਤ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੌਰਾਨ, ਮੁਗ਼ਲ ਮੀਰੀ ਖਲਾਫ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਫੌਜੀਕਰਨ ਹੋਇਆ। ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਅਧੀਨ ਸਿੱਖ ਕੌਨਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਪਰਗਟਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਕੂਮਤ ਅਧੀਨ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਜੋ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਦੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਾਈਆਂ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਸੀ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਤਲ ਦਾ ਸਿਖਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਲਦਾਖ਼ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਜਰਨੈਲ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੱਰਾ-ਏ-ਖ਼ੈਬਰ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਪਸਾਰੀ। ਨਿਰਪੱਖ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੌਰਾਨ ਫੌਜੀ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੁਧਾਰ ਹੋਏ ਸਨ।

1947 'ਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟੈਂਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਮਹੌਲ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤੁੱਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਸ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਬਣਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ
ਅਮਰ ਸਿੰਘ

**ਅਮਰ ਸਿੰਘ, ਬਾਰੀਆਂ ਕਲਾਂ** ਸਪੁੱਤਰ ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ ਬਾਰੀਆਂ ਕਲਾਂ, ਜ਼ਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਓਹਨਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ (ਇੰਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਤਰਜ਼ਮਾਨ ਤੇ ਖ਼ਬਰੀ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 19ਮਾਰਚ,1914 ਨੂੰ ਹੌਪਕਿਨਸਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਨੌਂ ਖਬਰੀਆਂ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜੋ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਇੰਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਾਈ, ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸੀ। 1ਸਤੰਬਰ,1914 ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇ 'ਚ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਰਫ਼ੋਂ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਤਮ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਦਾਵੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਹਮਵਤਨ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਚਾਹੇ ਜੋ ਵੀ ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 1915 ਨੂੰ ਉਹ ਸਿਆਟਲ ਰਾਹੀਂ ਇੰਡੀਆ ਨੂੰ ਨਿਕਲਆ ਤੇ ਹੌਂਗਕੌਗ ਚ ਪਛੜ ਗਿਆ,ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੰਘਾਪੁਰ 'ਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ 5ਵੀਂ ਪੈਦਲ ਰੇਜ਼ਮੈਂਟ ਫੌਜ ਤੇ 36ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਰੇਜਮੈਂਟ ਨੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜੋ ਕਿ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਰਸਤਾ ਮਿਲਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਆਮ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਬਰ੍ਹਮਾਾ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਲ ਦੇਸ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਮੱਦੱਦ ਲਈ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਉਪਰਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। 

ਸ੍ਰੋਤ: ਆਈ ਐੱਮ, ਨੌਰਥ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ, ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਬੰਗਲੌਰ: ਛਾਪਿਆ-ਲੋਟਸ ਪਿ੍ਟਰਜ਼,1975; ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਐਂਡ ਆਰਚੀਵਜ਼ ਕਨੇਡਾ, ਇੰਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਜ਼, ਆਰ ਜ਼ੀ 76.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ 5 ਵੀਂ ਪੈਦਲ ਰੇਜ਼ਮੈਂਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੌਰਥ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਐਂਡ ਆਰਚੀਵਜ਼ ਕਨੇਡਾ
ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਬਲੇਅਰ

**ਐੱਫ.ਸੀ. ਬਲੇਅਰ** (Frederick Charles Blair, ਫੈਡਰਿਕ ਚਾਰਲਸ ਬਲੇਅਰ 1874-1959) ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਰਲਿਸਲੇ, ਉਨਟਾਰੀਓਂ 'ਚ  ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਾਗਰਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਆਪਣਾ ਲੰਮੇਾ ਸੇਵਾ ਕਾਲ ਉਸਨੇ ਓਟਾਵਾ 'ਚ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ, ਉਸਨੇ ਜਨਗਣਨਾ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਬਤੌਰ ਕਲਰਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਇੰਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ 'ਚ ਤਬਾਦਲਾ, ਅਤੇ  ਇੰਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ 'ਚ 1936-1943 ਤੱਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਤੇ ਰਿਹਾ। ਓਸ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਜੀਊਜ਼ ਰਫਿਊਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਤੇ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਕਰਨ ਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਨੇ ਪੋਸਥਮੱਸ ਬਦਨਾਮੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਇੰਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਸਾਊਥ ਏੇਸ਼ੀਅਨ ਦੀ ਫਾਈਲ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਸੀ। 1912 ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਵੈਨਕੂਵਰ 'ਚ ਸਾਊਥ ਏੇਸ਼ੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਗਵਾਉਣ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਕੀਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਆਪਣੇ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਰੀਪੋਟ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ। ਉਹ ਬਿਲਕੱਲ ਵੀ ਦਿਆਲੂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਤੇ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਕੋਈ ਛੋਟ ਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ 1926 ਤੇ 1929 ਦੀ ਇੰਮਪੀਰੀਅਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ ਤਕਨੀਕੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਕਨੇਡਾ ਦੀ ਇੰਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਨੀਤੀ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਮਸਲਾ ਸੀ। 1939 ਵਿ1ਚ ਉਹ ਇੰਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਦੁਰਾਈਪਾਲ ਪਾਂਡੀਆ ਅਤੇ ਸਾਊਥ ਏੇਸ਼ੀਅਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਹ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਫ਼ੀ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਫਿਰ ਕਠੋਰ ਰਿਹਾ ਪਰ ਸਲੀਕਾਦਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੁਖ ਬਦਲਣਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿਂ ਉਸਦੇ ਨਿਗਰਾਨਾਂ ਨੂਂ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟ ਦੇਣੀ ਪੈਣੀ ਆ ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਹ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। 1943 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਇੰਮਪੀਰੀਅਲ ਸੇਵਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।

ਸ੍ਰੋਤ: ਇਰਵਿੰਗ ਅਬੇੱਲਾ ਐਂਡ ਹਾਰੋਲਡ ਤ੍ਰੋਪਰ, ਨਨ ਇਜ ਟੂ ਮੈਨੀ, ਕੈਨੇਡਾ ਐਂਡ ਦ ਜੇਵਸ ਓਫ ਯੂਰੋਪ(ਟੋਰੋਂਟੋ ਰੈੰਡਮ ਹਾਉਸ, 1983); ਹੁਘ ਜੋਹਣਸਟੋਨ, ਜੇਵੇਲਸ ਓਫ ਦ ਕਿਲਾ: ਦ ਰੇਮਾਰਕਾਬਲ ਸਟੋਰੀ ਓਫ ਐਨ ਇੰਡੋ-ਕੈਨੇਡਿਯਨ ਫ਼ੈਮਿਲੀ (ਵੈਨਕੂਵਰ, ਯੁਬੀਸੀ ਪ੍ਰੈਸ, 2011).
## ਹਵਾਲੇ
ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ ਵਰਮਾ

**ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ ਵਰਮਾ**

ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ ਵਰਮਾ ਪਿੰਡ ਪੋਸੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਹਿੰਦੂ ਸੁਧਾਰਕ ਦਇਆਨੰਦ-ਵੀਰਨਾਕੁਲਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ੧੯੦੩ ਦਾ ਪੜਿ੍ਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਫਿਜੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੁਲੀਸ ਫੋਰਸ

ਸੁਆਵਾ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਦ ਉਹ ਐੱਸ.ਐੱਸ.ਮੌਟੀਂਜਲ ਰਾਹੀਂ ਵੈਨਕੂਵਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਚੌਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਕੋਰਟ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮਾਰਗ ਰੂਲ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਉਤਰੇ ਸਨ।

ਅਗਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਵੈੱਸਟ ਕੋਰਟ ਕਨੇਡਾ ਅਤੇ ਯੂ.ਐੱਸ 'ਚ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿਆਟਲ 'ਚ ਪੜਿਆ, ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਔਕਲੈਂਡ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਕਾਲਜ 'ਚ ਪੜਿਆ। ੧੯੧੧ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਕਨੇਡਾ ਆਕੇ ਮੈਕਗਲ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਾਇੰਸ ਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪੋਰਟਲੈਂਡ ਨੇੜੇ ਔਰੇਗਨ 'ਚ ਆਰੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆਂ 'ਚ ਰਹੰਦੇ ਉਸਨੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਲੀਡਰ ਹਰਦਿਆਲ ਨਾਲ ਵਖ਼ਤ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਮੁਖ ਕ੍ਰਿਆਵਾਦੀਆ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ੧੯੧੩ ਨੂੰ ਉਹ 'ਇੰਪਰੈੱਸ ਇੰਡੀਆ' ਰਾਹੀਂ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਇੰਮੀਗ੍ਰੇਨਟਜ਼ ਨੂੰ ਚਾਰਟਰ ਬੋਟ ਰਾਹੀਂ ਕਨੇਡਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਰਹਿੰਦੇ ਕ੍ਰਿਆਵਾਦੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਇਸ ਉਪਰਾਲੇ ਨੇ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਮਾਗਾਟਾ-ਮਾਰੂ ਚਾਰਟਰ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਕਾਮਾਗਾਟਾ-ਮਾਰੂ ਪਾਣੀ 'ਚ ਉਤਰਿਆ ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਇੰਡੀਆ ਮੁੜ ਆਇਆ।

ਸ੍ਰੋਤ: ਸ੍ਰਟਗਲ ਫੌਰ ਫ੍ਰਈ ਹਿੰਦੌਸਤਾਨ: ਗ਼ਦਰ ਡਾਇ੍ਰਟੈਕਟਰੀ,ਪੰਜਾਬ ਸੈਕਸ਼ਨ, 1915[ਛਪਿਆ- ਮਹਿਰੌਲੀ,ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਗੋਬਿੰਦ ਸਦਨ ਇੰਸੀਟਿਊਟ ਫੌਰ ਅਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਇਨ ਕੰਪ੍ਰੀਟੈਟਵ ਰੀਲੀਜ਼ਨ, ]ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਐਂਡ ਆਰਚੀਵਜ਼ ਕਨੇਡਾ, ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ'ਜ਼ ਫਾਈਲ'ਜ਼, ਆਰ ਜ਼ੀ ੭ ਜ਼ੀ੨੧, ਭਾਗ ੨੦੦, ਫਾਈਲ ੩੩੨, ਭਾਗ ੨[ਬੀ], ਐੱਲ.ਡਬਲਯੂ.ਕਰੀਪਨ-ਟਾਮੀਜ਼ ਆਫ ਲੰਡਨ,੩੦ ਮਾਰਚ ੧੯੦੮, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ: ਕਾਮਾਗਾਟਾ-ਮਾਰੂ [ਜਲੰਧਰ: ਨਿਊ ਬੁਕ ਕੰਪਨੀ,੧੯੬੫]
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ
ਕੋਰੀ ਡਬਲਯੂ ਡਬਲਯੂ

**ਕੋਰੀ ਡਬਲਯੂ ਡਬਲਯੂ** ਜਾਂ **(ਵਿਲੀਅਮ ਵਿਲਸਨ ਕੋਰੀ ) [1854-1943]** ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਦੂੰਰਨੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਉਪ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। 1914 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਅਵਾਸ ਵਿਭਾਗ ਉਸਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਉਟਾਵਾ ਵਾਲੇ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਬੜੀ ਗਹੁ ਨਾਲ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਨਿਗ੍ਹਾ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਪ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਂਰ ਤੇ ਡਬਲਯੂ ਸੀ ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਤੋਂ ਹਫਤਾਵਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆਂ ਭਾਈਚਾਰਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ-ਜਿਨਾਂ ਖਬਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਕਲ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਤੇ ਦੂਜੀ ਲੰਦਨ ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕੋਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਤਰਥਰੋਯ ਉਨਟਾਰੀਓਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮੈਨੀਟਾਬੋ ਗੋਲਡਸਟੋਨ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਹ ਮੈਨੀਟਾਬੋ ਵਿਨੀਪਿਗ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ  ਸੀ ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੌਂਵੀ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਉਸਨੇ ਮੈਨੀਟਾਬੋ ਮੁਖਤਿਆਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੈਨੀਟਾਬੋ ਗੋਲਡਸਟੋਨ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਯਕੋਨ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਬਣਨ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੋਮਿਨਿਯਨ ਲੈਂਡਜ਼ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਆਯੁਕਤ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 12 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਫੇਡੇਰਲ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ
ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਲੈਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। 1905 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਦੂੰਰਨੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਉਪ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ  1931 ਤੱਕ ਰਿਹਾ, ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਉਹ 1919-1931 ਤੱਕ ਉਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

ਸ੍ਰੋਤ: ਦ ਸਿਵਿਲ ਸਰਵਿਸ ਓਫ ਕੈਨੇਡਾ; ਏ ਸਪੇਸ਼ਲ ਇਸ਼ੂ ਓਫ ‘ਦ ਸੀਵਿਲਿਅਨ,’” ਓੱਟਾਵਾ . 1914; ਮਨੀਟੋਬਾ ਹਿਸਟੋਰਿਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵੇਬਸਾਇਟ, “ਮੇਮੋਰਬਲ ਮਨੀਟੋਬਾਨਸ ”  

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1865
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1943
ਬੈਕਸਟਰ, ਤੁਰਮਨ ਸਮਿੱਥ

**ਬੈਕਸਟਰ, ਤਰੁਮਨ ਸਮਿੱਥ** [1867-1956]

ਤਰੁਮਨ ਸਮਿੱਥ ਕਾਮਾਗਾਟਾ-ਮਾਰੂ ਕਿੱਸੇ ਸਮੇਂ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦਾ ਮੇਅਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਕਾਰਲਿੰਗ ਫਾਰਮ ਨੇੜੇ ਫੁਲਾਰਟਨ 'ਵ ਹੋਇਆ ਜੇ ਕਿ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਇੰਗਲਿਸ਼, ਜਰਮਨ ਤੇ ਸਕੌਟ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ

ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਬੰਧਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਗੇਤੀ 20 ਵੇਂ ਵਰੇ੍ ਵਿੱਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਆਰੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਡਾਊਨਟਾਊਨ ਵੈਨਕੂਵਰ 'ਚ ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।

1913 ਵਿੱਚ ਮੇਅਰ ਦੀ ਚੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਈ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮਿਊਂਸੀਪਲ ਕਮੇਟੀ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। 1914 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਡੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਗਿਆ ਪਰ 1915 ਵਿੱਚ ਉਸ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਹਾਰ ਗਿਆ ਜਿਸਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ

ਅਪੀਲ ਜਿਆਦਾ ਸੀ। 1914 ਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ, ਕਾਮਾਗਾਟਾ-ਮਾਰੂ ਦੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਕੁਛ ਦੇਰ ਬਾਦ ਹੀ ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਦੇ ਮੁਖ ਬੁਲਾਰੇ ਐੱਚ.ਐੱਚ.ਸਟੀਵਨ ਸਨ।

ਸ੍ਰੋਤ: ਜੌਹਨ ਮੈਕਈ: "ਦ ਮੇਅਰਜ਼ ਆਫ ਵੈਨਕੂਵਰ: ਏ.ਲਿਵਲੀ ਹਿਸਟਰੀ," ਵੈਨਕੂਵਰ ਸੱਨ, 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011, ਚੱਕ ਡੇਵਿਸ, ਦ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ ਮੈਟਰੋ ਪੋਲੀਟਨ ਵੈਨਕੂਵਰ [ਵੈਨਕੂਵਰ ਹਾਰਬਰ ਪਬਿਲੀਕੇਸ਼ਨ ਕੋ.2009], ਡਬਲਊ ਐੱਸ, ਤੇ ਐੱਚ.ਜੇ

ਹੌਸਟਨ, ਪਰਥ ਕਾਊਂਟੀ ਟੂ 1967 [ਸਟਾਰਟਫੋਰਡ: ਦ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਪਰਥ]

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ
ਬੈਥੁਨੇ ਅਲੈਂਗਜੈਂਡਰ

**ਬੈਥੁਨੇ, ਅਲੈਂਗਜੈਂਡਰ** [1852-1947]  ਪੰਜ ਸਾਲ ਵੈਨਕੂਵਰ 'ਐਲਡਰਮੈਨ' ਰਿਹਾ ਤੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ 1907-08 ਵਿੱਵ ਮੇਅਰ ਬਣਿਆ। ਉਹ 'ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਐਕਸਕਲੂਜ਼ਨ ਲੀਗ' ਦਾ ਚੁਕਤਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਬਣਿਆ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਪੀਟਰਬੋਰਹ, ਓਨਟਾਰੀਓ 'ਚ ਹੋਇਆ, 1901

ਵਿੱਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸੇਲੀਕਰਕ ਮੈਨੀਟੋਬਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਦਾ ਸਟੋਰ ਸੀ। ਮੇਅਰ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ [ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਨੀ ਸਕਿਆ] ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ 1907 ਦੀ ਪਤਝੜ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।

ਸ੍ਰੋਤ: ਚੱਕ ਡੇਵਿਸ, ਦ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ ਮੈਟਰੋ ਪੋਲੀਟਨ ਵੈਨਕੂਵਰ [ਵੈਨਕੂਵਰ ਹਾਰਬਰ ਪਬਿਲੀਕੇਸ਼ਨ ਕੋ.2009] ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਖਰੜਾ, ਕਨੇਡਾ, 1891, 1901.
ਪੈਟਰੀ ਡੈਵਿਡ

**ਡੇਵਿਡ ਪੈਟਰੀ (1879-1961)** ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਪੁਲੀਸ ਅਫਸਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਰੂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਪਰਤਣ ਤੇ ਮਿਲਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਮਿਨਲ ਇੰਨਟੈਲਿਜੈਂਸ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਮਿਨਲ ਇੰਨਟੈਲਿਜੈਂਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸੰਨ 1900 ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਫੰਰਟੀਅਰ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲੀਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕ੍ਰਿਮਿਨਲ ਇੰਨਵੈਸੱਟਿਗੇਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਾਲ, ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਰੂ ਦੇ ਸੰਭਾਵਤ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਦੋ ਹਫਤੇ ਪਹਿਲਾ, ਸਿਮਲਾ ਰਹਿਕੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਿਸਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਜ ਭੇ ਗੇਈ ਕਿ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਿਸ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਅਵੱਸ਼ ਹੀ ਅੰਦੋਲਨ (ਸੰਘਰਸ਼) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਗੇ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਵ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਣਾ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਯਾਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫੁਤ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਘਰੀਂ ਪਹੁੰਚਉਣਾ। ਜਦੋਂ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਰੂ ਹੁਗਲੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਓ ਦੇ ਉਲਟ ਕੋਲਕੱਤੇ ਵਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪੈਟਰੀ ਜਹਾਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਲਕੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਜ ਬਜ ਦੇ ਘਾਟ ਤੇ ਉਤਾਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਮੱਹਤਵ ਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਹੀ, ਸਗੋਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਹੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਉਤਰਨ ਸਮੇਂ ਉਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਫਸਾਦ ਹੋਏ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪਿਸਤੌਲ ਤੋਂ ਸਤ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਪਦੇ ਵੀ ਦੋ ਗੋਲੀਆਂ ਲਗੀਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਾਂਹ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪੱਟ ਵਿੱਚ ਲਗੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਲਮ ਦੋੜ ਗਈ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾ ਲੱਗਿਆ। ਫਸਾਦ ਹੋਣ ਤੋ ਇੱਕ ਹਫਤੇ ਕੁ ਬਾਅਦ ਪੈਟਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖੀ ਜੋ, ਜਦੋਂ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਰੂ ਜਾਂਚ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਬਜ ਬਜ ਦੇ ਘਾਟ ਬਾਰੇ ਹੋਏ ਫਸਾਦ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ, ਗਾਵਾਹੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ।

ਪੈਟਰੀ ਇਨਵਰਵੰਨ, ਬੈੰਫਸ਼ਾਇਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਕੌਟ ਸੀ ਜੋ ਐਬਰਡੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਦਾ ਪੜਿਆਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1900-1931 ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿਛਲੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਉਹ ਇੰਨਟੈਲਿਜੈਂਸ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਿਹਾ। 1929 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਦਾ ਚੈਰਮਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਕਿੱਤਾ ਮੁਕਾਇਆ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਤੋਂ 1936 ਵਿੱਚ ਵਿਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ 1938 ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪੈਲਿਸਤਾਈਨ ਵਿੱਚ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਿਹਾ। 1941, ਵਿਨਸਟਨ ਚਰਚਿਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਂਊੰਟਰ-ਇੰਨਟੈਲਿਜੈਂਸ ਏਜੈਂਸੀ, ਐਮ. ਆਈ. 5, ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਥਾਪਿਆ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਹੀ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਰਹਿਕੇ 1946 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁੱਕਤ ਹੋਇਆ। ਸ੍ਰੋਤઃ ਡੇਵਿਡ ਪੈਟਰੀ, "ਕੌਨਫੀਡੈਂਸ਼ਲ ਨੋਟ ਔਨ ਦਾ ਬੱਜ ਬੱਜ ਰਾਇਟ," ਐਮ.ਐਸ. ਵੜੈਚ & ਜੀ.ਐਸ. ਸਿੱਧੂ, ਕਾਮਾਗਾਟ ਮਰੂ – ਏ ਚੈਲੰਜ ਟੂ ਕਲੋਨੀਅਲਇਜ਼ਮ (ਚੰਡੀਗੜ੍ਹઃ ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁਕਸ, 2005); ਰਿਚਰਡ ਪੌਪਲਵੈਲ, ਇੰਨਟੈਲਿਜੈਂਸ & ਇਮੰਪੀਰੀਅਲ ਡਿਫੈਂਸઃ ਇੰਨਟੈਲਿਜੈਂਸ & ਦਾ ਡਿਫੈਂਸ ਆਫ ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਮੰਪਾਇਰ, 1904-1924, (ਲੰਡਨઃ ਐਫ. ਕੈਸ, 1995)।      

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪਾਲਮ ਜੁਮੇਰਾ

ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਹੈ)]]
**ਪਾਲਮ ਜੁਮੇਰਾ** ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਇਮਰਾਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਦੁਬਈ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਆਕਾਰ 'ਖਜੂਰ' ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 'ਨਖ਼ੀਲ' ਨਾਮ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਬਈ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ *ਹੇਲਮੈਨ ਹੁਰਲੇ ਚਾਰਵਤ ਪੀਕੌਕ/ਆਰਕੀਟੈਕਟਸ* (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Helman Hurley Charvat Peacock/Architects, Inc.) ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਬਣੇ 'ਪਾਲਮ' ਨਾਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਟਾਪੂਆਂ (ਪਾਲਮ ਜੁਮੇਰਾ, ਪਾਲਮ ਜੇਬਲ ਅਲੀ ਅਤੇ ਪਾਲਮ ਡੇਰਾ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨੋਂ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਲਮ ਜੁਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਟਾਪੂ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ 2001 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਉਸਾਰੀ
ਜੂਨ 2001 ਵਿੱਚ ਪਾਲਮ ਜੁਮੇਰਾ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਭਾਵ ਕਿ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਅਕਤੂਬਰ 2007 ਤੱਕ 500 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਹਿਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2009 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਇੱਥੇ 28 ਹੋਟਲ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਸਨ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
*ਪਾਲਮ ਜੁਮੇਰਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ
ਉੱਤਰ-ਸੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ

**ਉੱਤਰ-ਸੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ** ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਟਰੂਥ ਪਾਲਿਟਿਕਸ (post-truth politics) ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਧੁਰਾ ਨੀਤੀ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿੱਖੜੀਆਂ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਅਪੀਲਾਂ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੱਥਮੂਲਕ ਖੰਡਨ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫੋਕੇ ਦਾਅਵੇ ਮਾਅਰਕੇਬਾਜ਼ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰ-ਸੱਚ, ਰਵਾਇਤੀ ਵਾਦ ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਦੁਜੈਲੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਦਰਸਾ ਕੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਝੁਠਲਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਉਂਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਵੱਲ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਵਲ ਉਨੀ ਸੌ ਚੁਰਾਸੀ ਵਿੱਚ, ਜਾਰਜ ਔਰਵੈੱਲ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੰਸਾਰ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਭਾਗ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਢਾਲਣ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਕਸਫੋਰਡ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਵਿੱਚ 2016 ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ‘ਪੋਸਟ ਟਰੂਥ’ ਯਾਨੀ ਉੱਤਰ ਸੱਚ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਰਅਗਜਿਟ ਜਨਮਤ ਅਤੇ 2016 ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਭਰਪੂਰ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਆਕਸਫੋਰਡ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੋਸਟ-ਟਰੂਥ ਪਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ ਮਰਹੂਮ ਸਰਬੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਟੀਵ ਟੈਜਿਕ ਨੇ *ਦ ਨੇਸ਼ਨ* ਵਿੱਚ ਛਪੇ 1992 ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਢੰਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਹਰਬਰਟ ਕਨਿੰਘਮ

**ਹਰਬਰਟ ਕਨਿੰਘਮ** (੧੮੫੬-੧੯੩੬) ਕਲੋਜ਼ਸਟੋਨ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਚੋਂ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ੧੯੧੪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਕੋਵੀਚਿਨ ਵੈਲੀ,ਡੰਕਨ ਨੇੜੇ ੭੯ ਏਕੜ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੇ ੧੯੧੧ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੀ ਸੀ, 'ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ਼ੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਸੈਂਡਹਰਸਟ ਵਿੱਚ ਸਿਖਿੱਆ ਲੈਣ ਚਲੇ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਕਾਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਖ਼ਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਮੇਰ,ਢੋਲਪੁਰ ਅਤੇ ਇੰਦੌਰ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਕੀਤੀ। ੧੯੦੬ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੋਲਕਰ ਦਾ ਸਿੱਖਿਅਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।ਜਦੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਤੱਟ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨੁਕਸਾਨਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਆਯੁਕਤ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਲੋਜ਼ਸਟੋਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਅਤੇ ਰੁਤਬੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।੧੯੧੪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਤੇ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਜੋ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਗਸਤ ੧੯੧੭ ਨੂੰ ਕਲੋਜ਼ਸਟੋਨ ਲੇਬਰ ਕੋਰਪਸਦਾ ਕੈਪਟਨ ਬਣਕੇ ਕਨੇਡਾ ਤੋਂ ਫਰਾਂਸ ਯੁਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਰਿਆ ਓਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਰੀ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। 

## ਸਰੋਤ 
* ਸੀ. ਹਯਾਵਾਂਡੋ ਰਾਓ, ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਬਿਓਗ੍ਰ੍ਫਿਕਲ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ (ਮਦ੍ਰਾਸ: ਪਿੱਲਰ,
* 1915); ਸੁੱਪਲੀਮੈਂਟ ਟੁ ਦ ਲੰਦਨ ਗਜ਼ਟ, ਜਨਵਰੀ 1, 1906; ਵਲੇਰੀਏ ਗ੍ਰੀਨ, ‘ਕੁਆਮੀਚਣ ਇੰਨ,”ਇਫ ਮੋਰ ਵਾਲਜ਼ ਕੂਡ ਟਾਲਕ (ਵਿਕਟੋਰਿਯਾ: ਟੱਚਵੁੱਡ ਐਡੀਸ਼ਨ, 2004). ਐਚਸੀ ਕਲੋਗਸਤੌਣ, “ਕੈਨੇਡਾ. ਕੱਮਿਸ਼ਨ ਟੁ ਇਨਵੇਸਟੀਗਤੇ ਹਿੰਦੂ
* ਕਲਾਇਮਸ ਫ਼ੋੱਲੋਇੰਗ ਰੇਫੁਸਲ ਓਫ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਓਫਸ਼ਿਅਲਜ਼ ਟੁ ਅੱਲਾਉ ਔਵਰ 300 ਹਿੰਦੁਸ ਅਬੋਰਡ ਦ ਐਸ.ਐਸ. ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਟੁ ਲੈਂਡ ਐਟ ਵੈਨਕੂਵਰ, ੧੯੧੪।
ਉਰਵਸ਼ੀ ਸ਼ਰਮਾ

**ਉਰਵਸ਼ੀ ਸ਼ਰਮਾ **ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮੌਡਲ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਲੇਠੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਨਕ਼ਾਬ* 13 ਜੁਲਾਈ 2007 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਉਸ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।  ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਰੈਨਾ ਜੋਸ਼ੀ ਰੱਖ ਲਿਆ।

21 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸਮੀਰਾ ਹੈ  ਅਤੇ 26 ਨਵੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। 

## ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
## ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
*2008: *Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 1* as Contestant/Finalist
*2016: *Amma* as Amma

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪਾਓਲੀ ਦਾਮ

**ਪਾਓਲੀ ਦਾਮ** (ਜਨਮ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1980) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਜਿਬੋਨ ਨੀਏ ਖੇਲਾ* ਨਾਲ ਕੀਤੀ। 

ਉਸ ਨੇ ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਅੰਕੁਰ ਅਰੋੜਾ ਮਰਡਰ ਕੇਸ* ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੀਥਰ ਅਥੀਥੀ ਅਤੇ ਸੋਨਾਰ ਹਰੀਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਜੋ ਬੰਗਲਾ 'ਤੇ ਛੇ ਸਾਲ ਲਈ ਚਲਿਆ। ਡੈਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ, ਰਾਜਾਬਾਜ਼ਾਰ ਸਾਇੰਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਜਾਂ ਪਾਇਲਟ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸੁਦੇਸ਼ਨਾ ਰਾਏ ਅਤੇ ਅਭਿਜੀਤ ਗੁਹਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ — ਟੀਨ ਯਾਰੀ ਕਥਾ 2004 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ 2012 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2006 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਪੰਜ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜੋ ਕਿ ਗੌਤਮ ਘੋਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, 2009 ਦੀ ਕਲਬੇਲਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਚਤਰਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਕਾਨਜ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਟੋਰਾਂਟੋ ਅਤੇ ਯੂ ਕੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ, "ਡੈਮ ਨੇ ਹੇਟ ਸਟੋਰੀ" ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਅਰੋੜਾ ਮਰਡਰ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸੋਹੇਲ ਟੈਟਰੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਨੋਟੋਕਰ ਮੋਟੋ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਚੋਣ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਦਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦਪੁਰ (ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ) ਤੋਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਅਮੋਲ ਅਤੇ ਪਪੀਆ ਦਾਮ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਡਾ ਨਾਂ ਮਯਾਂਕ ਹੈ।

ਦਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬੋਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਲੋਰੇਟੋ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਜ਼ੀਫੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਦਾਮ, ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ 'ਚ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰਾਜਾਬਾਜ਼ਾਰ ਸਾਇੰਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

## ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ
alt=Paoli Dam in sunglasses, white blouse and jeans|thumb|ਹੇਟ ਸਟੋਰੀ ਦੀ ਲਾਂਚ ਪਾਰਟੀ ਸਮੇਂ ਪਾਓਲੀ ਦਾਮ
ਦਾਮ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2003 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੀਓ ਬੰਗਲਾ ਲਈ ਜੀਓਨ ਨੀਏ ਖੇਲਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਈ.ਟੀ.ਵੀ. ਬੰਗਲਾ ਸੀਰੀਅਲ ਤੀਥੀਰ ਅਤਿਥੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਜੀਸ਼ੂ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਾਲ ਸਾਲ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਤਾਰਪੋਰ ਚੰਦ ਉੱਥਲੋ, ਸੋਨਾਰ ਹਰੀਨ ਅਤੇ ਜਯਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਦਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ, ਦਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ ਸ਼ੇਟਗਾਂਵਕਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੋਂਕਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਗਾ ਬੀਚ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: "ਮੈਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ ਸ਼ੇਟਗਾਂਵਕਰ ਨੂੰ ਕਾਨਜ਼ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਾਗਾ ਬੀਚ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆ ਗਈ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕੋਂਕਣੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਨੌਖਾ ਤਜਰਬਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ 15 ਤੋਂ 20 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੇਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।"

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੋਫ਼ੀ ਚੌਧਰੀ

thumb|ਸੋਫ਼ੀ ਚੌਧਰੀ ਇੱਕ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਦੌਰਾਨ
**ਸੋਫ਼ੀ ਚੌਧਰੀ** (ਜਨਮ **ਸੋਫ਼ੀਆ ਚੌਧਰੀ**, 8 ਫ਼ਰਵਰੀ 1982) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਵੀਡੀਓ ਜੌਕੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰਾ ਵੱਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
CP ਉਲੰਘਣਾ

ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, **CP ਉਲੰਘਣਾ** (CP ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ **ਚਾਰਜ ਪੇਅਰਟੀ**), ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਹੋਈ **CP-ਸਮਿੱਟਰੀ** (ਜਾਂ **ਚਾਰਜ ਕੰਜਗਸ਼ਨ ਪੇਅਰਟੀ ਸਮਿੱਟਰੀ**) ਦੀ ਇੱਕ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ: ਜੋ C-ਸਮਿੱਟਰੀ (ਚਾਰਜ ਕੰਜਗਸ਼ਨ ਸਮਿੱਟਰੀ) ਅਤੇ P-ਸਮਿੱਟਰੀ (ਪੇਅਰਟੀ ਸਮਿੱਟਰੀ) ਦਾ ਇੱਕ ਮੇਲ ਹੈ। CP-ਸਮਿੱਟਰੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਅਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਉਹੀ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਣ ਆਪਣੇ ਉਲਟ-ਕਣ (C ਸਮਿੱਟਰੀ) ਨਾਲ ਵਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਥਾਨਿਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ (ਦਰਪਣ ਜਾਂ P ਸਮਿੱਟਰੀ)। 1964 ਵਿੱਚ ਨਿਊਟ੍ਰਲ ਕਾਔਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਰਣਾਂ ਵਿੱਚ CP ਉਲੰਘਣਾ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਇਸਦੇ ਖੋਜੀਆਂ ਜੇਮਸ ਕ੍ਰੋਨਿਨ ਅਤੇ ਵਾਲ ਫਿੱਚ]] ਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਵਾਇਆ।

ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅੰਦਰ ਐਂਟੀਮੈਟਰ ਉੱਤੇ ਮੈਟਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
*B-ਫੈਕਟਰੀ
*LHCb
*BTeV ਪ੍ਰਯੋਗ
*ਕੈਬਿੱਬੋ-ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ-ਮਾਸਕਾਵਾ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ
*ਪੈਂਗੁਇਨ ਚਿੱਤਰ
* ਨਿਊਟ੍ਰਲ ਕਣ ਔਸੀਲੇਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ 
*
* 
* 
*  *(A collection of essays introducing the subject, with an emphasis on experimental results.)*
*  *(A compilation of reprints of numerous important papers on the topic, including papers by T.D. Lee, Cronin, Fitch, Kobayashi and Maskawa, and many others.)*
*
*
*
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Cern Courier article 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਿੱਟਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਟੈਂਡਰਡ ਮਾਡਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਬਰਕਤੁੱਲਾ ਮੌਲਾਨਾ

**ਬਰਕਤਉੱਲਾ ਮੌਲਾਨਾ [1864-1928]**

ਬਰਕਤਉੱਲਾ ਮੌਲਾਨਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ ਜੇ ਕਿ ਭੋਪਾਲ ਜੋ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1909 ਵਿੱਚ ਟੋਕੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਚ ਪਰੋਫ਼ੈਸਰ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਸਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੇ ਯੂ.ਐੱਸ 'ਚ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਸਨ। ਉਹ 1912 ਵਿੱਚ 'ਇਸਲਾਮਿਕ ਫਰੈਟਨਿਟੀ' 'ਚ ਐਡੀਟਰ ਬਣ ਗਿਆ ਜੇ ਕਿ ਬਿ੍ਟਿਸ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਜਾਪਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 'ਗ਼ਦਰ' ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਕਾਮਾਗਾਟਾ-ਮਾਰੂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਲੈ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਨੇਡਾ ਆਉਦੇਂ ਵਖਤ ਯੋਕਾਮਾ ਪੱਤਣ ਤੇ ਲੱਗੀ ਸੀ।1914 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੋਂ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਸ਼ਚਾਤ ਉਸਨੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਸਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਦਰਜ਼ੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲੈ ਲਈ। 1915 ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਦੇ ਭਾਂਬੜ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਯੂਰਪ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਇੰਡੋ-ਜਰਮਨ ਮਿਸ਼ਨ ਇੰਸਤਾਬੁਲ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾ ਲਿਆ। 1927 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ 'ਚ ਉਹ ਐਟੀਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮਾਇਨੌਰਟੀ ਨੂੰ ਹਿਮਾਇਤ ਦੇਣ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਸੀ ਲਈ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਸੇ ਸਤੰਬਰ ਸੇਕਰਮਿੰਟੋ 'ਚ ਮਰ ਗਿਆ।

ਸ੍ਰੋਤ: ਸ੍ਰਟਗਲ ਫੌਰ ਫ੍ਰਈ ਹਿੰਦੌਸਤਾਨ: ਗ਼ਦਰ ਡਾਇ੍ਰਟੈਕਟਰੀ,ਪੰਜਾਬ ਸੈਕਸ਼ਨ, 19 [ਛਪਿਆ- ਮਹਿਰੌਲੀ,ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਗੋਬਿੰਦ ਸਦਨ ਇੰਸੀਟਿਊਟ ਫੌਰ ਅਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਇਨ ਕੰਪ੍ਰੀਟੈਟਵ ਰੀਲੀਜ਼ਨ, ], ਹਰੀਸ਼ ਕੇ ਪੁਰੀ, ਗ਼ਦਰ ਮੂਵਮੈਂਟ: ਆਡੋਲੌਜ਼ੀ, ਔਰਗਨਾਈਜ਼ੈਸ਼ਨ, ਸਟ੍ਰੈਟਜ਼ੀ [ ਅਮਿ੍ਤਸਰ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਐਡੀਸ਼ਨ-2, 1993]
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ
ਲੋਕਗੀਤ

**ਲੋਕਗੀਤ** ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਗ ਹੈ I ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ I ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਵਿਚਲਾ ਵਕਤਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਜੋੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈl 

ਲੋਕਗੀਤ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮੂਲ-ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਹੀ ਵਿਕਾਸ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮੂਲ-ਵਿਚਾਰ ਉਹਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਸਹੰਸਰਾਬਦੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ-ਨਾ-ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ-ਨਾ-ਕੋਈ ਪਰਿਪਾਟੀ ਜਾਂ ਰਹੁ-ਰੀਤ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾ ਲਈ ਓਟ ਬਣਦੀ ਆਈ ਹੈ,ਤੇ ਲੋਕ-ਵਾਰਤਾ (ਫੋਕਲੋਰ) ਦੀ ਮੁੰਹ-ਵਚਨੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਚੇਤਨ, ਅਚੇਤਨ ਤੇ ਅਵਚੇਤਨ ਸੰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾਉ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਉੱਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤਕ ਬਦੇਸ਼ੀ ਤੇ ਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਸਦਕਾ ਲੋਕ ਵਾਰਤਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ , ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਅਧਿਅੈਨ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਢੇਰ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੇ ਅਜੌਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਜਦ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹੈ, ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦ੍ਵਾਰਾ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੀ ਇਹ  ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਅੈਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਚਲ ਕੇ ਲੋਕਗੀਤ ਅਨੇਕ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਇੱਕ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।ਲੋਕਗੀਤ ਯਾਤ੍ਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਮਰਤੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ :-

ਏਧਰ ਗੰਗਾਦੋਹਾਂ ਜਮਨਾ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੇ ਭੂਰੀ ਧਰਤੀ :

ਜਿਉਂ ਅੜੀਅਲ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਮਾਖਿਓਂ ਭਰੀ ਕਟੌਰੀ,

ਖਾ ਖਾ ਰੱਜ ਰੱਜ ਮੂਧੀ ਸੂਟੀ।

ਸਾਊ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਸਾਊ ਜੂਨ:ਖਾਨ ਚਬੀਨਾ ਲੂਣ:

ਤੇ ਜਦ ਬੂਹੇ ਆਵੇ ਪਾਂਧੀ ਦੇਣ ਲੁਟਾ,

ਲੱਪ ਕਣਕ ਦੀ ਸ਼ਗਨ-ਪ੍ਰੋਤੀ:ਲੋਕਗੀਤ ਦੇ ਮੋਤੀ ।

ਤੱਕ ਬੂਹੇ ਅੌੰਦਾ ਦਰਵੇਸ਼, ਗੋਰੀ ਲਾਹੇ ਗੀਤ ਦੀ ਕੰਠੀ:

ਜਿਵੇ ਸਵਾਣੀ ਸਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ,

ਗਹਿਣੇ ਲਾਹ ਸ਼ਗਨਾ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਧਰਦੀ।

**ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ**

ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਮਾਂ,ਰਿਵਾਜਾਂ ,  ਇਤਿਹਾਸ, ਰੁੱਤਾਂ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ , ਮੇਲਿਆਂ ਆਦਿ ਸੰਬੰਧੀ ਮਿਲਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਬਹੁਤ ਤੀਬਰਤਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਹੈ ,ਇਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚੌਂ ਮਾਂ-ਪਿਉ,ਭਰਾ-ਭਰਜਾਈ, ਜੀਜਾ-ਸਾਲੀ ,ਸੱਸ-ਸਹੁਰਾ,ਨਣਦ -ਨਣਦੋਇਆ ,ਜੇਠ -ਜਠਾਣੀ,ਦਿਉਰ- ਦਰਣਾਈ ਆਦਿ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਕੌੜੇ ਮਿੱਠੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਝ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁੱਝ ਚੋਣਵੇਂ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵੱਖਰੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ:- 

ਸੁਣ ਨੀ ਮਾਏ ਮੇਰੀਏ, ਮੇਰੇ ਬਾਬਲ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ,

ਮੇਰੇ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਸਭ ਵਿਆਹੀਆਂ ਗਈਆਂ,

ਮੈਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਚਾਅ।

ਨੀ ਪਟਿਆਲੇ ਮੁੰਡਾ ਪੜਦਾ

ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ

ਨੀ ਪਟਿਆਲੇ ........!

ਜੰਝ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਆ ਗਈ ਮਾਏ

ਪੰਜ ਸੱਤ ਗੱਡੀਆਂ ਆਈਆਂ

ਗੱਜ ਗੱਜ ਲੰਮੀ ਚਿੱਟੀ ਦਾੜੀ

ਮੁੱਛਾਂ ਉਹਨੇ ਚੜਾਇਆ

ਜੋੜੀਆਂ ਬਿਨ ਕਰਮੇਂ

ਰੱਬ ਨੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈਆਂ

ਜੋੜੀਆਂ ਬਿਨ......!

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਦੁਆਰਾ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਚਾਰਿਤ ਅਜਿਹੀ ਸੰਗੀਤਮਈ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਲੋਕਸਮੂਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਕੇ ਪੀੜ੍ਹੀਓ  ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਾ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਲੋਕਗੀਤ ਹੈ I 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ
ਸੈਮ ਫ਼੍ਰੇਜ਼ੀਅਰ ਜੂਨੀਅਰ

**ਸੈਮ ਫ਼੍ਰੇਜ਼ੀਅਰ ਜੂਨੀਅਰ** (ਜਨਮ ਅਗਸਤ 12, 1944) ਇੱਕ [ ਅਮਰੀਕੀ] ਬਲੂਜ਼ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਗਿਟਾਰ-ਵਾਦਕ, ਅਤੇ ਹਾਰਮੌਨਿਕਾ ਵਾਦਕ ਹੈ।
thumb|ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਸੈਮ ਫ਼੍ਰੇਜ਼ੀਅਰ ਜੂਨੀਅਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕਾਜ਼ਾਮਾਂਸ

right|thumb|1988 ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਾਜ਼ਾਮਾਂਸ ਤਹਿਰੀਕ ਦਾ ਝੰਡਾ
right|thumb|ਕਾਜ਼ਾਮਾਂਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
**ਕਾਜ਼ਾਮਾਂਸ** (,  ) ਗਾਂਬੀਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੇਨੇਗਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਗਿਨਕੋਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹੰਫ਼ਰੀਜ਼ ਰੌੌਬਰਟ

**ਰੌਬਰਟ ਹੰਫਰੀਜ਼** (2 ਜੂਨ 1871 - 7 ਨਵੰਬਰ 1916) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ ਜੋ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਮੋਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਰੂ ਦੇ ਵਾਪਿਸ ਪਰਤਣ ਤੇ ਮਿਲਣ ਲਈ ਭੇਜੀ ਗਈ ਸੀ, ਨਾਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਬਜ ਬਜ ਦੇ ਫਸਾਦ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਜਖ਼ਮ ਘਾਤਕ ਨਹੀ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਝ੍ਰੀਟ ਵਾਲਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਖ਼ੂਨ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵਗਿਆ, ਪਰ ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾਮਾਤਰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੀ

ਹੋਇਆ। ਰੋਬਟ ਹੰਫਰੀਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਉਟੀ ਕੋਰਕ ਆਇਰਲੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

੧੮੭੩ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਵਿਲ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਰੌਇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕੈੰਬਰਿਜ ਦੇ ਟਰਿਨਿਟੀ ਕੌਲਜ ਵਿੱਚੋਂ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ੧੮੯੯-੧੯੦੦ ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭੁਖਮਰੀ (ਕਾਲ) ਪੈਣ ਦੇ ਸਮੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ  *ਕੇਸਰ-ਏ-ਹਿੰਦ*  ਦਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੯੧੩ ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਔਹੁਦੇ ਦੀ ਨਿਯੁਕਿਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਡਿਆਂ ਔਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਵਲੈਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਛੁੱਟੀ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤਣ ਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਪਿਡੋਂ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਵੱਡੀਆਂ ਆੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਕਤੂਬਰ ੧੯੧੬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ,

"ਕਸਟਮਰੀ ਲਾ ਆਫ ਦਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਡਿਸਟਰਿਕਟ", ਜੋ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਛਾਪੇਖਾਨੇ ਵਲੋਂ ੧੯੧੪ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗਈ, ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਿਵਾਨੀ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਗੋਚਰੀ ਰਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1871
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1916
ਸਾਊਥਾਲ ਦਾ ਸੂਰਜ

**ਸਾਊਥਾਲ ਦਾ ਸੂਰਜ ** ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਰਤਕ
ਜ਼ਿਗਿਨਕੋਰ

**ਜ਼ਿਗਿਨਕੋਰ** ਜ਼ਿਗਿਨਕੋਰ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੇਨੇਗਲ ਦੇ ਕਾਜ਼ਾਮਾਂਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 230,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਨੇਗਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਗਾਂਬੀਆ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
right|thumb|250x250px|ਜ਼ਿਗਿਨਕੋਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਬਕਾ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਕਲੋਨੀਆ
ਯਹੀਆ ਯਾਮੇਹ

**ਯਹੀਆ ਅਬਦੁਲ-ਅਜ਼ੀਜ਼ ਯਾਮੇਹ** (ਜਨਮ 25 ਮਈ 1965) ਗਾਂਬੀਆ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੈ। 1994 ਦੇ ਤਖਤਾਪਲਟ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੇ ਇਹ ਪਦਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

2016 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਮਾ ਬਾਰੋ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉਹਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਹਾਰ ਮੰਨ ਲਈ ਸੀ, ਪਰ 9 ਦਸੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
thumb|ਯਹੀਆ ਯਾਮੇਹ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਈਦੀ ਅਮੀਨ

**ਈਦੀ ਅਮੀਨ ਦਾਦਾ** (/ˈiːdi ɑːˈmiːn/;  1923–28 16 ਅਗਸਤ 2003) 1971 ਤੋਂ 1979 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯੁਗਾਂਡਾ ਦਾ ਫੌਜੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ। 1946 ਵਿੱਚ ਅਮੀਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰੈਜਿਮੇਂਟ ਕਿੰਗਸ ਅਫਰੀਕੀ ਰਾਇਫਲਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 1971 ਦੇ ਫੌਜੀ ਤਖਤਾਪਲਟ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਟਨ ਓਬੋਟੇ ਨੂੰ ਪਦ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਯੁਗਾਂਡਾ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਓੜਕ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਕਮਾਂਡਰ ਦਾ ਪਦ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਦ ਉੱਤੇ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਲਈ।

ਅਮੀਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਮਨੁਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ, ਸਿਆਸੀ ਦਮਨ, ਜਾਤੀ ਉਤਪੀੜਨ, ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਤਿਆਵਾਂ, ਪੱਖਪਾਤ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਕੁਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ 1 ਲੱਖ ਤੋਂ 5 ਲੱਖ ਲੋਕ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਅਮੀਨ ਨੂੰ ਲੀਬੀਆ ਦੇ ਮੁਅੰਮਰ ਅਲ-ਗੱਦਾਫੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਵੀ ਸਮਰਥਨ ਹਾਸਲ ਸੀ।

ਯੁਗਾਂਡਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਸੰਤੋਸ਼ ਅਤੇ 1978 ਵਿੱਚ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਦੇ ਕੰਗੇਰਾ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਯੁਗਾਂਡਾ-ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਜੰਗ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ। ਅਮੀਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੀਬੀਆ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵਾਸਤ ਜੀਵਨ ਜੀਣ ਲਗਾ, ਜਿੱਥੇ 16 ਅਗਸਤ 2003 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਤਾਓ

**ਤਾਓ** ਜਾਂ **ਦਾਓ** (/daʊ/; ) ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ 'ਰਸਤਾ' ਜਾਂ 'ਰਾਹ' ਹੈ। ਤਾਓਵਾਦ ਮੁਤਾਬਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਕੋਰੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਖ਼ੁਦ ਜੀਵਨ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਹਾਸਿਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਤਾਓ ਤੇ ਚਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲਾਓਜ਼ੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਤਾਓ ਕਿਸੇ 'ਸ਼ੈਅ' ਦਾ 'ਨਾਂਅ' ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੀ ਉਸ ਸੂਖਮਤਾ ਦਾ ਦਰਸਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਔਖਾ ਹੈ ਪਰ ਜੀਵ ਦੇ ਜੀਵਨ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਪਰਤੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
right|thumb|250x250px|ਬਾ ਗੂਆ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜੋ ਕਿ ਤਾਓ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਦਰਸ਼ਨ
ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ

right|thumb|ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ (ਨੀਲਾ) ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨੀ (ਲਾਲ) ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
**ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ** 23 ਮਈ 1949 ਤੋਂ 3 ਅਕਤੂਬਰ 1990 ਤੱਕ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਸੀ। ਠੰਢੀ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ ਨਾਟੋ ਪੱਖੀ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਵਾਰਸਾਅ ਸੰਧੀ ਪੱਖੀ ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਰਹੱਦ ਰਾਹੀਂ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1961 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬਰਲਿਨ ਵਿਚਾਲੇ ਬਰਲਿਨ ਦੀ ਕੰਧ ਖਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਾਠ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ਰਲਿਨ ਚੋਪੜਾ

**ਸ਼ਰਲਿਨ ਚੋਪੜਾ** (ਉਰਫ਼ **ਮੋਨਾ ਚੋਪੜਾ**) ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮੌਡਲ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਪਲੇਬੁਆਏ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। ਇਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਨਗਨ ਤਸਵੀਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਫ਼ਿਰ ਉਸਨੂੰ ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ ਲਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਦਸੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਗਾਣਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂਅ "ਬੈਡ ਗਰਲ" ਸੀ।.

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ
ਸ਼ਰਲਿਨ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਡਾਕਟਰ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਟੈਨਲੀ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸੈਂਟ ਐਨ’ਸ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੁਮੈਨ ‘ਚ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲਿਆ।1999 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ "ਮਿਸ ਆਂਧਰਾ" ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ।

## ਫ਼ਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ
ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਐਕਟਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾ ‘ਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾ “ਟਾਈਮ ਪਾਸ”, “ ਰੈੱਡ ਸਵਾਸਤਿਕ” ਅਤੇ “ਗੇਮ” ‘ਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ “ਏ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਇ ਅਰਵਿੰਦ” ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਚੋਪੜਾ “ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਸੀਜ਼ਨ 3” ਦੀ ਵੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੂੰ 27ਵੇਂ ਦਿਨ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ। 2013 ‘ਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਮੁਕ ਫ਼ਿਲਮ “ਕਾਮਾਸੂਤਰਾ 3ਡੀ” ‘ਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਰੁਪੇਸ਼ ਪੌਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟ੍ਰੇਲਰ ‘ਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ “66ਵੇਂ ਕੈਨਨਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ” ‘ਚ ਰੀਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੂਨ 2016 ‘ਚ, ਉਸ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ‘ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ
## ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ
## ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ
## References 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ

**ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ** ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਲੰਦਨ ਦੀ ਈਲਿੰਗ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਕੌਂਸਲਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1982 ਵਿੱਚ ਈਲਿੰਗ ਕੌਂਸਲ ਦੇ  ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 35 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 8 ਵਾਰੀ ਲੋਕਲ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਮੇਅਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਰਹੇ।ਆਪਣੇ ਇਸ ਲੰਮੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਈ ਅਹਿਮ ਕਮੇਟੀਆਂ,ਸਕੂਲ ਬੋਰਡਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਰਹੇ।2005 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਉਪਰੰਤ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਾਲੇ ਕੌਂਸਲ ਡਿਪਟੀ ਲੀਡਰ ਹਨ।ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਈਲਿੰਗ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਹੋਲਡਰ ਹਨ।ਉਹ ‘ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਨਿਆਂ ‘ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ‘ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਟ੍ਰਿਬੂਊਨਲ’ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਰਹੇ ਹਨ।ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਣੀ ਇਲੈਜਾਬਿਥ -2 ਵੱਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2018 ਦੇ  ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ 
ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਚੰਦ ਧੀਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਮਤੀ ਇਸਰਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ 3 ਅਕਤੂਬਰ 1942 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ।

## ਲਿਖਤਾਂ
**ਸਾਊਥਾਲ ਦਾ ਸੂਰਜ* 
**ਪਰਦੇਸ ਨਾਮਾ*	
**ਵਤਨੋਂ ਦੂਰ*
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਲੰਦਨ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਅਰਾਊਂਡ ਈਲਿੰਗ' (2018) ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਸ੍ਹਤ ਹੋਈ ਖ਼ਬਰ
*ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ' (29/12/2017) ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਖ਼ਬਰ
*ਈਲਿੰਗ ਕਾਊਂਸਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ  
*ਈਲਿੰਗ ਕਾਊਂਸਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ ਦਾ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਖ਼ਬਰ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨੀ

**ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨੀ **ਠੰਢੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰਬੀ ਬਲਾਕ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਸੀ। 1949 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਰਿਹਾ ਜੋ ਕਿ ਦੂਸਰੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਾਠ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖ
thumb|421x421px|ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇਵਾਰ ਨਕਸ਼ਾ

## Notes
ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਵਾਹ (ਵਾਤਾਵਰਣ)

ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, **ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਵਾਹ** ਜਾ ਫਿਰ **ਕੈਲੋਰੀਫਿਕ ਪ੍ਰਵਾਹ** ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਭੋਜਨ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਦਾ ਵਹਾਅ। ਜਦੋਂ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟ੍ਰਾਪਿਕ ਲੈਵਲ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਟ੍ਰਾਪਿਕ ਲੈਵਲ ਤੱਕ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਵਾਰ ਤਕਰੀਬਨ 90% ਊਰਜਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਉਰਜਾ ਤਾਂ ਸਰੀਰਕ ਤਾਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕੁੱਝ ਊਰਜਾ ਉਸ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਤਿਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਚਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਉਤਪਾਦਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਖਪਤਕਾਰ ਤੱਕ ਸਿਰਫ 10% ਊਰਜਾ ਹੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਸੈਕੰਡਰੀ ਖਪਤਕਾਰ ਨੂੰ 1% ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਖਪਤਕਾਰ ਨੂੰ 0.1% ਉਰਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕੀ ਭੋਜਨ ਲੜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲੇ ਖਪਤਕਾਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਰਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
 
ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੋਜਨ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਦਾ ਵਹਾਅ ਇਸ ਤਰਾਂ ਚਲਦਾ ਹੈ:-

*ਊਰਜਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਸੂਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਫੋਟੋਆਟੋਟਰੋਪਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਉਤਪਾਦਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਰੇ ਦੱਰਖਤ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਖਪਤਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੋਈ ਜਿਤਆਦਾਤਾਰ ਊਰਜਾ ਜਜ਼ਬ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਊਰਜਾ ਉਸ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੀ ਅਡੀਨੋਸਾਇਨ ਟਰਾਈਫ਼ਾਸਫੇਟ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਖਪਤਕਾਰ ਨੂੰ ਜੋ ਉਰਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਸਰੀਰਕ ਤਾਪ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਊਰਜਾ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਊਰਜਾ ਦਾ ਇਸ ਤਰਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਣਾ ਠੰਡੇ ਖੂਨ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲੋਂ ਗਰਮ ਖੂਨ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
*ਸੈਕੰਡਰੀ ਖਪਤਕਾਰ, ਕਾਰਨੀਵੋਰ ਅਤੇ ਓਮਨੀਵੋਰ ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਖਪਤਕਾਰ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਖਪਤਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੋਈ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਖਪਤਕਾਰ ਹਜ਼ਮ ਕਰਕੇ ਆਪਨੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਓਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਹੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਊਰਜਾ ਵੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਖਪਤਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਤਾਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਖਪਤਕਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
*ਇਸ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਖਪਤਕਾਰ, ਸੈਕੰਡਰੀ ਖਪਤਕਾਰ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੈਕੰਡਰੀ ਖਪਤਕਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਊਰਜਾ ਵਿਚੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੀ ਪਿਹਲਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
*ਭੋਜਨ ਲੜੀ ਦਾ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੇ ਡੀਕੋਮਪੋਸਰ ਹਨ ਜੋ ਮਰੇ ਹੋਏ ਸੜ ਰਹੇ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਆਪਨੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਉਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ
ਵਤਨ ਸਿੰਘ ਕਾਹਰੀ

ਵਤਨ ਸਿੰਘ ਸਪੁੱਤਰ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਕਾਹਰੀ, ਜ਼ਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਉਨਾਂ ਸੱਤ ਆਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਫੱਟੜ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਦੇ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਉਨਾਂ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਸਿੱਖਾਂ ਚੋਂ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਹੋ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ੭੬ ਵੀਂ ਰੇਜ਼ਮੈਟ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਉਨਾਂ ੩੩ ਆਦਮੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਰੇਜ਼ਮੈਟ 'ਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਫ਼ਸਰ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ੧੯੦੬ 'ਚ ਤਰੁੰਤ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਨੇਡਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖੁਰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਾਫੀ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸੀ, ਉਹ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਸਮੇਂ ਤੱਟ ਤੇ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਉਸੇ ਇੱਕੋ ਜਹਾਜ਼ 'ਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਘਈ ਤੋਂ ਇੰਡੀਆ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗਿਆ।  ਉਸਨੂਂ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ੧੯੧੭ ਸਾਜਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੌਣ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ੧੯੨੦ ਤੱਕ ਆਮ ਮਾਫ਼ੀ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਹੌਣ ਤੱਕ ਉਹ ਹਜ਼ੀਰਾਬਾਗ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ੇਲ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ। 

ਸ੍ਰੋਤ: ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ, ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਗ਼ਦਰੀ ਯੋਦੇ [ ਅਮ੍ਰਿੰਤਸਰ: ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼,੨੦੦੯], ਸ੍ਰਟਗਲ ਫੌਰ ਫ੍ਰਈ ਹਿੰਦੌਸਤਾਨ: ਗ਼ਦਰ ਡਾਇ੍ਰਟੈਕਟਰੀ,ਪੰਜਾਬ ਸੈਕਸ਼ਨ, 1915[ਛਪਿਆ- ਮਹਿਰੌਲੀ,ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਗੋਬਿੰਦ ਸਦਨ ਇੰਸੀਟਿਊਟ ਫੌਰ ਅਡਵਾਂਸਡ

ਸਟੱਡੀਜ਼ ਇਨ ਕੰਪ੍ਰੀਟੈਟਵ ਰੀਲੀਜ਼ਨ, ]
ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ

**ਸੋਨਮ ਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਬਾਜਵਾ** (ਜਨਮ 16 ਅਗਸਤ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਬੈਸਟ ਆਫ ਲੱਕ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2014 ਦੀ ਫਿਲਮ ਪੰਜਾਬ 1984 ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਅੜਬ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਲਈ 2020 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਜ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਟਾਕ-ਸ਼ੋਅ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। 

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ
ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ ਨਾਨਕਮੱਤਾ, ਰੁਦਰਪੁਰ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜੈਸੀਜ਼ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਰੁਦਰਪੁਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਏਅਰ ਹੋਸਟਸ ਬਣ ਗਈ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ) ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਨਾਮ *ਹੈਪੀ ਨਿਊ ਈਅਰ* ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਇਹ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਫਿਲਮਾਂ
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਚੀਫ਼ ਸਿਆਟਲ

**ਚੀਫ ਸਿਆਟਲ** (ਅੰ. 1786 – 7 ਜੂਨ 1866) ਸੀ ਸੁਕੁਆਮਿਸ਼ ਕਬੀਲੇ (ਸੁਕੁਆਮਿਸ਼) ਅਤੇ ਡੂਵਾਮਿਸ਼ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ "ਡੌਕ" ਮੇਨਾਰਡ ਨਾਲ ਨਿਜੀ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾ ਕੇ ਗੋਰੇ ਆਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਇਆ।ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਿਆਟਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮਕਰਣ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਜੱਦੀ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੱਕ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਭਾਸ਼ਣ ਉਸਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ, ਉਸ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਮੁੜ ਲਿਖਣ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
left|thumb|267x267px|ਸਿਆਟਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚੀਫ ਸਿਆਟਲ ਦਾ ਬੁੱਤ
ਸਿਆਟਲ ਦੇ ਮਾਤਾ ਸ਼ੋਲੀਤਸਾ ਡੂਵਾਮਿਸ਼ ਸੀ  ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੁਕੁਆਮਿਸ਼ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ।, ਡੂਵਾਮਿਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਆਟਲ ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਲੇ ਦਰਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਥੇ ਹੁਣ ਕੇਂਟ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਸ਼ਹਿਰ  ਹੈ। ਸੀਐਟਲ ਲਸ਼ੂਤਸੀਡ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਦੋਨੋਂ ਬੋਲੀਆਂ - ਡੂਵਾਮਿਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਕੁਆਮਿਸ਼ਉਪ ਬੋਲਦਾ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।  ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੂਲ ਉਤਰਾਈ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੇਲਿਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਸਤ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਤਾਮੂਲਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਿਆਟਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਕੋਲੋਂ ਡੂਵਾਮਿਸ਼ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ।

## ਸੂਚਨਾ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Convert invalid options
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਲਵਾਸੀ ਅਮਰੀਕੀ ਆਗੂ
ਨਾਜ਼ਿਮ ਪਾਨੀਪਤੀ

**ਨਾਜ਼ਿਮ ਪਾਨੀਪਤੀ ** (ਜਨਮ: 15 ਨਵੰਬਰ, 1920 - 18 ਜੂਨ, 1998) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਨ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਨਾਜ਼ਿਮ ਪਾਨੀਪਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ, 1920 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ (ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਇਸਮਾਈਲ ਸੀ। ਨਾਜ਼ਿਮ ਪਾਨੀਪਤੀ ਦੇ ਬੜੇ ਭਾਈ ਵਲੀ ਸਾਹਿਬ ਔਰ ਭਾਬੀ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਸਨ। ਨਾਜ਼ਿਮ ਪਾਨੀਪਤੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਨਅਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗੀਤਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ *ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ*, *ਪੂੰਜੀ*, *ਯਮਲਾ ਜੱਟ*, *ਚੌਧਰੀ*, *ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ* ਅਤੇ *ਸ਼ੀਰੀਂ ਫ਼ਰਹਾਦ* ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 1945 ਤੋਂ 1955 ਤਕ ਉਹ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਜਿਥੋਂ ਉਸ ਨੇ 25 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਗ਼ਮੇ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ *ਮਜਬੂਰ*, *ਬਹਾਰ*, *ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ*, *ਲਾਡਲੀ*, *ਸ਼ਾਦੀ*, *ਸਹਾਰਾ*, *ਮਿੱਟੀ*, *ਨੌਕਰ*, *ਪਦਮਨੀ*, *ਬੀਵੀ*, *ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ* ਅਤੇ *ਜੱਗ ਬੀਤੀ* ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਗ਼ਮਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਗ਼ਮਾ *ਦਿਲ ਮੇਰਾ ਤੋੜਾ, ਮੁਝੇ ਕਹੀਂ ਕਾ ਨਾ ਛੋੜਾ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਨੇ* ਨਾਜ਼ਿਮ ਦਾ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਗ਼ਮਾ ਮਾਸਟਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ *ਮਜਬੂਰ* ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1955 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਯਾਦਗਾਰ ਨਗ਼ਮੇ ਲਿਖੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ *ਲਖਤ-ਏ-ਜਿਗਰ*, *ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ਕੀਰ*, *ਸਹੇਲੀ*, *ਬੇਟੀ* ਅਤੇ *ਇਨਸਾਨੀਅਤ* ਦੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।

## ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
* * ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ * (1940)
* * ਯਮਲਾ ਜੱਟ * (1940)
* * ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ * (1941)
* * ਖ਼ਾਨਦਾਨ * (1942)
* * ਮੰਗਤੀ * (1942) - ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ
* * ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ * (1942)
* * ਪੂੰਜੀ * (1943)
* * ਸ਼ੀਰੀਂ ਫ਼ਰਹਾਦ * (1945)
* * ਮਜਬੂਰ * (1948)
* * ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ (1950) *
* *ਲਖਤ-ਏ-ਜਿਗਰ * (1956) - ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ
* * ਗੁੱਡੀ ਗੁੱਡਾ * (1956) - ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ

## ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਗ਼ਮੇ
* ਦਿਲ ਮੇਰਾ ਤੋੜਾ, ਮੁਝੇ ਕਹੀਂ ਕਾ ਨਾ ਛੋੜਾ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਨੇ (ਮਜਬੂਰ)
* ਚੰਦਾ ਕੀ ਨਗਰੀ ਸੇ ਆ ਜਾ ਰੇ ਨਿੰਦੀਆ (ਲਖਤ-ਏ-ਜਿਗਰ) 
* ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਕੀ ਦੁਨੀਆ ਨਿਰਾਲੀ (ਸ਼ਾਮ ਸਵੇਰਾ)

## ਮੌਤ 
ਨਾਜ਼ਿਮ ਪਾਨੀਪਤੀ ਦੀ 18 ਜੂਨ 1998 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਦੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫਨਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* COVER STORY: THE GOOD BAD MAN - The Telegraph (pera 8, line 4 & 5)  Nazim Panipati and Pran, Retrieved 1 Jan 2016
* Songs of Nazim Panipati as a lyricist - Smriti.com, Retrieved 1 Jan 2016

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਕਰੀਨ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਵੀ
ਤਾਓ ਤੇ ਚਿੰਗ

thumb|ਤਾਓ ਤੇ ਚਿੰਗ
**ਤਾਓ ਤੇ ਚਿੰਗ**, ਜਾਂ***ਦਾਓ ਦੇ ਜਿੰਗ ***(), ਜਾਂ **ਲਾਓਜ਼ੀ** (), ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਚੀਨੀ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਦੀ ਤਰੀਕ ਸਬੰਧੀ ਮਤਭੇਦ ਹਨ।

ਤਾਓ ਤੇ ਚਿੰਗ ਤਾਓਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਨਫ਼ੂਸ਼ੀਅਸਵਾਦ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## Notes 
## ਹਵਾਲੇ 
### Citations
ਸ਼ਫ਼ਕ਼ਤ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ

**ਸ਼ਫ਼ਕ਼ਤ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ** (ਜਨਮ 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 1965) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਬੰਧ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੌਕ ਬੈਂਡ *ਫ਼ਿਊਜ਼ਨ* ਦਾ ਮੁੱਖ ਗਾਇਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 23 ਮਾਰਚ 2008 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ *ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ਼ ਪਰਫ਼ਾਰਮੈਂਸ* ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ
ਦੰਗਲ (ਫ਼ਿਲਮ)

**ਦੰਗਲ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ *ਨਿਤੇਸ਼ ਤਿਵਾਰੀ* ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ, ਸ਼ਾਕਸ਼ੀ ਤੰਵਰ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ ਆਦਿ ਨੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 23 ਦਸੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 21 ਦਸੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਵਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ।

## ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ, ਮਹਾਵੀਰ ਸਿੰਘ ਫੋਗਟ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਗੀਤਾ ਫੋਗਟ ਅਤੇ ਬਬੀਤਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡ ਸਕਣ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਸਕਣ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਕੁਸ਼ਤੀ" 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰਾਜਾਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸ (ਕਰ) ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਭੂਮਿਕਾ
* **ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ**, ਮਹਾਵੀਰ ਸਿੰਘ ਫੋਗਟ ਵਜੋਂ
* **ਸਾਕਸ਼ੀ ਤੰਵਰ**, ਦਯਾ ਸ਼ੋਭਾ ਕੌਰ (ਮਹਾਵੀਰ ਸਿੰਘ ਫੋਗਟ ਦੀ ਪਤਨੀ) ਵਜੋਂ
* **ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸਨਾ ਸ਼ੇਖ**, ਗੀਤਾ ਫੋਗਟ (ਮਹਾਵੀਰ ਸਿੰਘ ਫੋਗਟ ਦੀ ਬੇਟੀ) ਵਜੋਂ
* **ਜ਼ੈਰਾ ਵਾਸੀਮ**, ਬਬੀਤਾ ਕੁਮਾਰੀ (ਮਹਾਵੀਰ ਸਿੰਘ ਫੋਗਟ ਦੀ ਛੋਟੀ ਬੇਟੀ) ਵਜੋਂ 
* **ਸੁਹਾਨੀ ਭਟਨਾਗਰ**, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਬੀਤਾ ਕੁਮਾਰੀ ਵਜੋਂ
* **ਰੋਹਿਤ ਸ਼ੰਕਰਵਰ**
* **ਵਿਵਿਨ ਭਟੇਨ**
* **ਅਪਾਰਸ਼ਕਤੀ ਖੁਰਾਨਾ** 
* **ਗਿਰੀਸ਼ ਕੁਲਕਰਣੀ**, ਕੋਚ ਪ੍ਰਮੋਦ ਕਾਦਮ ਵਜੋਂ
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* Dangal Moves HD Video Official Trailer Download Aamir Khan 
* 
*ਵੇਖੋ 98 ਕਿਲੋ ਦੇ ਆਮਿਰ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਘਟਾਇਆ ਆਪਣਾ ਭਾਰ , ਨਿਊਜ਼ ਸਟੇਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਹੈਨਰੀ ਕਿਸਿੰਜਰ

**ਹੈਨਰੀ ਆਲਫ਼ਰੈਡ ਕਿਸਿੰਜਰ** (27 ਮਈ 1923 – 29 ਨਵੰਬਰ 2023) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਫ਼ਾਰਤਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ ਅਤੇ ਜੈਰਲਡ ਫ਼ੋਰਡ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ  ਦੌਰਾਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਕੱਤਰ ਵੱਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਹਰਮਨ ਬਵੇਜਾ

**ਹਰਮਨ ਬਵੇਜਾ** (ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ 1980) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਲੇਠੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ *ਲਵ ਸਟੋਰੀ 2050* ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਹਰਮਨ ਬਵੇਜਾ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈਰੀ ਬਵੇਜਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪੰਮੀ ਬਵੇਜਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ।

## ਕੰਮ 
ਉਸਨੇ ਬਾਲੀਵੁਡ ਫਿਲਮ *ਲਵ ਸਟੋਰੀ 2050* ਤੋਂ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2009 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ *ਵਿਕਟਰੀ* ਅਤੇ *ਵਾਟਸ ਯੌਰ ਰਾਸ਼ੀ?* ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਜੈਰਲਡ ਫ਼ੋਰਡ

**ਜੈਰਲਡ ਰੁਡੌਲਫ਼ ਫ਼ੋਰਡ ਜੂਨੀਅਰ** (ਜੁਲਾਈ 14, 1913 – ਦਸੰਬਰ 26, 2006) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨੇ 1974 ਤੋ 1977 ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 38ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਦਸੰਬਰ 1973 ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1974 ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 40ਵੇਂ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 

### ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟਾਂ
* Gerald R. Ford Presidential Library and Museum
* Gerald R. Ford Presidential Foundation

### ਮੀਡੀਆ
* 
* 
** "Life Portrait of Gerald R. Ford", from C-SPAN's *American Presidents: Life Portraits*, November 22, 1999

### ਹੋਰ
* 
* Gerald Ford: A Resource Guide from the Library of Congress.
* Essays on Gerald Ford, each member of his cabinet and First Lady from the Miller Center of Public Affairs
* 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1913
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ