open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਮੀਰ ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ

**ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਤਨੋਲੀ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਤਨਵਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਰਦਾਰ  ਅਤੇ ਯੋਧਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਗੁਆ ਕੇ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪਈ। ਅੰਬ ਅਤੇ ਦਰਬੰਦ ਦੀਆਂ ਜੁੜਵਾਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅੰਬ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਟ੍ਰੈਕਟ ਹੀ ਉਸ ਕੋਲ਼ ਰਹਿ ਗਿਆ।

ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 

ਨਵਾਬ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, 1813 ਤੋਂ, ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਖਾਨ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰਣਨੀਤਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕਈ ਕਿਲ੍ਹੇ ਬਣਾਏ। ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਗਾਵਤ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। 

1828 ਵਿੱਚ, ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਫੁੱਲਰਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਮਦਾਦ ਖਾਨ ਤਨੋਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਖਾਨਾਤ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦ ਮੁਖ਼ਤਾਰ  ਰਿਆਸਤ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ  ਸੀ।

ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਨੇ 1834 ਵਿੱਚ ਅਗਰੋਰ ਦੀ ਘਾਟੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਵਾਤੀਆਂ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ, ਪਰ 1841  ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਐਗਰੋਰ ਨੂੰ ਮੁੱਲਾ ਜਾਂ ਅਖੁੰਦ ਸਦ-ਉਦ-ਦੀਨ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਅਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1844
ਲੋਹਾਰੂ ਰਿਆਸਤ

**ਲੋਹਾਰੂ ਰਾਜ** ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।  ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨੌਂ ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਸਲਾਮੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਸੀ। 

ਲੋਹਾਰੂ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 222 ਵਰਗ ਮੀਲ (570 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ.) ਸੀ ਅਤੇ ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ, ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਸੀ।  1901 ਵਿੱਚ, ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 15,229 ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 2,175 ਲੋਹਾਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।  1803 ਤੋਂ 1835 ਤੱਕ, ਲੋਹਾਰੂ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਝਿਰਕਾ ਐਨਕਲੇਵ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ  ਸੀ।   ਰਿਆਸਤ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਲੋਹਾਰੂ, ਬਹਿਲ, ਈਸ਼ਰਵਾਲ,  ਕੈਰੂ, ਜੂਈ ਖੁਰਦ ਅਤੇ ਬਧਰਾ ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

'ਲੋਹਾਰੂ ਦੇ ਨਵਾਬ' ਦੀ *ਹਵੇਲੀ*, ਜਿਸ ਨੂੰ *ਮਹਿਲ ਸਰਾਂ* ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੱਲੀਮਾਰਾਂ ਦੀ ਗਲ਼ੀ ਕਾਸਿਮ ਜਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਜਵਾਈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ ਕੁਝ ਸਾਲ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਗਾਲਿਬ ਕੀ ਹਵੇਲੀ ਕੁਝ ਗਜ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।   ਹੁਣ *ਗਲੀ*, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲ ਸਾਰਾ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬੱਲੀਮਾਰਾਂ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ *ਕੋਠੀ ਨਵਾਬ ਲੋਹਾਰੂ* ਗਲੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਿਆਸਤਾਂ
ਹਰੀ ਸੇਨ

**ਹਰੀ ਸੇਨ** (15 ਅਗਸਤ 1955 – 30 ਮਾਰਚ 2024) ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਭੀਲਾਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੁਕੇਤ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਹਰੀ ਸੇਨ ਦਾ ਜਨਮ 1955 ਵਿੱਚ ਸੁਕੇਤ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਾਬਕਾ 11 ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਸਲਾਮੀ ਵਾਲੀ ਰਿਆਸਤ ਜਿਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਜੋਕਾ  ਸ਼ਹਿਰ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।  ਸੇਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲਲਿਤ ਸੇਨ (1932–1985)  ਮੰਡੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਦੋ ਵਾਰ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ  ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਰਾਜਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸੇਨ ਬਹਾਦਰ (1895-1970), ਸੁਕੇਤ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਹੁਕਮਰਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਸੇਨ ਦੀ ਮਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਵਲ ਸਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਿੰਘ ( ਡੂੰਗਰਪੁਰ ਦੇ ਆਖਰੀ  ਹੁਕਮਰਾਨ ਰਾਜਾ) ਦੀ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ  ਤੋਂ ਧੀ ਸੀ। ਸੇਨ ਨਾਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 18 ਅਕਤੂਬਰ 1985 ਨੂੰ ਸੁਕੇਤ ਦੇ 52ਵੇਂ 'ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ' ਵਜੋਂ ਸੁਕੇਤ ਦੇ 'ਗੱਦੀ' ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ। ਉਸਦਾ ਨਾਮਾਤਰ ਖ਼ਿਤਾਬ *ਸੁਕੇਤ ਦਾ ਹਿਜ਼ ਹਾਈਨੈਸ ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਸੇਨ ਬਹਾਦਰ*  ਸੀ। ਸੇਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਡਾ. ਰਾਧਿਕਾ ਚੋਪੜਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਪ੍ਰਾਣ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।   

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955
ਪਟੌਦੀ ਰਿਆਸਤ

thumb|270x270px| ਪਟੌਦੀ ਪੈਲੇਸ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼।
[thumb| ਪਟੌਦੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਾਕਮ ਨਵਾਬ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਇਫ਼ਤਿਖ਼ਾਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ।]]
**ਪਟੌਦੀ ਰਿਆਸਤ** ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਰਿਆਸਤ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1804 ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਰਿਆਸਤ ਸੌਂਪੇ ਗਏ ਅਤੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਦਿੱਲੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਖਿਰਾਜ਼ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 52 ਵਰਗ ਮੀਲ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਸਬਾ, ਪਟੌਦੀ, ਅਤੇ 40 ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਟੌਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਪਟੌਦੀ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 1804 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ  ਸੀ, ਜਦੋਂ ਬਰੇਚ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਪਸ਼ਤੂਨ, ਫੈਜ਼ ਤਾਲਬ ਖਾਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਨਵਾਬ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ  ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਲੜਾਈ  ਦੌਰਾਨ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ  ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਲੋਦੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਭਾਗ ਦੌਰਾਨ ਮੌਜੂਦਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਆਏ ਸਨ।  8ਵੇਂ ਨਵਾਬ, ਇਫ਼ਤਿਖ਼ਾਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਪਟੌਦੀ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਖ਼ਰੀ ਨਵਾਬ  ਮਨਸੂਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਪਟੌਦੀ ਨੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ
ਸੁਬੀਰ ਦਾਸ

**ਸੁਬੀਰ ਦਾਸ** ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਾਇੰਟਿਫਿਕ ਰਿਸਰਚ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ  ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਖੇਤਰ ਫੇਜ਼ ਟਰਾਂਜੀਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੀ ਸਟੈਟਿਸਟੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਹੈ।  

ਸੁਬੀਰ ਦਾਸ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਾਮਵਰ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਮੇਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ, ਕਰਟ ਬਾਇੰਡਰ ਅਤੇ ਜੁਰਗੇਨ ਹੌਰਬਾਚ (2002-2005) ਦੇ ਨਾਲ਼ , ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕਲ ਫਿਸ਼ਰ (2005-2007) ਦੇ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਖੋਜਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2007 ਤੋਂ ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਾਇੰਟਿਫਿਕ ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। 

ਉਸਦੀਆਂ ਖੋਜ ਦਿਲਚਸਪੀਆਂ    ਫੇਜ਼ ਟਰਾਂਜੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਰਿਟੀਕਲ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
((ਹਵਾਲੇ}}
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬਾਬੂਰਾਮ ਭੱਟਾਰਾਏ

**ਬਾਬੂਰਾਮ ਭੱਟਾਰਾਏ** (  ; ਜਨਮ 18 ਜੂਨ 1954), ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਖ਼ਾਸ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਅਪਣਾਏ ਨਾਮ  **ਲਾਲਧਵਜ** ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨੇਤਾ  ਹੈ। 

ਭੱਟਾਰਾਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ, ਨਯਾ ਸ਼ਕਤੀ ਪਾਰਟੀ, ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਨੇਪਾਲ (ਮਾਓਵਾਦੀ) ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੋਹਰੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਿਹਾ।  ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ  ਮਾਓਵਾਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਮਹੂਰੀ ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। 

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
1996 ਵਿੱਚ, ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਨੇਪਾਲੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 17,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੇਪਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਨੇਪਾਲ ਨੂੰ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਤੋਂ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਭੱਟਾਰਾਏ 2008 ਵਿੱਚ ਮਾਓਵਾਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਗੋਰਖਾ 1 ਤੋਂ  ਵੱਡੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ।
thumb| ਭੱਟਾਰਾਏ (ਸੱਜੇ ਤੋਂ ਦੂਜਾ) ਪ੍ਰਚੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਓਵਾਦੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954
ਰਾਜਾ ਭਸੀਨ

**ਚੰਦਰ ਹਾਸ ਭਸੀਨ** (ਜਨਮ 30 ਜਨਵਰੀ 1961), ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ-ਨਾਮ **ਰਾਜਾ ਭਸੀਨ** ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਨਤਕ ਬੁਲਾਰਾ, ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕਿਊਰੇਟਰ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸ਼ਿਮਲਾ(ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ) ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਅਥਾਰਟੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਸੀਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ  *ਸ਼ਿਮਲਾ: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸਮਰ ਕੈਪੀਟਲ*, (ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1992 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ) ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਸਦਕਾ ਚਰਚਿਤ ਨਾਮ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਡੈਲਰੀਮਪਲ, ਮਾਈਕਲ ਪਾਲਿਨ, ਗੁਰਿੰਦਰ ਚੱਢਾ ਅਤੇ ਐਂਥਨੀ ਬੋਰਡੇਨ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਭਸੀਨ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਦੇ ਤੌਰ `ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ  ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ  ਉਸਨੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਭਸੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਿਸ਼ਪ ਕਾਟਨ ਸਕੂਲ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ 1976 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।    ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਅਤੇ ਐਮਏ ਕੀਤੀ। 

2014 ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਭਸੀਨ ਨੇ ਅਨੁਭਵੀ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ  ਦੱਸਿਆ। 

ਭਸੀਨ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ।  ਉਹ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।  ਉਹ ਐਮੇਚਿਓਰ ਡਰਾਮੇਟਿਕਸ ਕਲੱਬ, ਸ਼ਿਮਲਾ, ਅਤੇ ਓਲਡ ਕਾਟੋਨੀਅਨਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਮਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੇ ਲੋਕ
ਪ੍ਰਾਚੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ

**ਪ੍ਰਾਚੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ** (ਜਨਮ 14 ਦਸੰਬਰ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਇਨ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਐਨ ਕੇਂਦਰ) ਕਲਕੱਤਾ  ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। 

## ਵਿਦਿਆ 
ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਟਫਟਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮੇਡਫੋਰਡ, ਐਮਏ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਫਰਗੂਸਨ ਕਾਲਜ, ਪੁਣੇ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ  ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 

## ਕੈਰੀਅਰ 
2002 ਵਿੱਚ ਟਫਟਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਐਮਏ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (2002 - 2004), ਰਟਗਰਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (2004 - 2006), ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ (2006) ਸਮੇਤ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹੀ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਇਨ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਈ।  ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਉਹ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਜਰਨਲ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
{{ਹਵਾਲੇ))
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972
ਦੀਪਕ ਗੌੜ

**ਦੀਪਕ ਗੌੜ** (ਜਨਮ 18 ਸਤੰਬਰ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸਕੂਲ  ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ  ਹੈ। ਪਲਾਜ਼ਮੋਡੀਅਮ ਫਾਲਸੀਪੇਰਮ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਗੌੜ ਐਨ-ਬਾਇਓਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਿਖਰ ਏਜੰਸੀ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।   

## ਜੀਵਨੀ 
left|thumb| ਏਮਜ਼ ਦਿੱਲੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972
ਹਰਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ

**ਹਰਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Harmohinder Singh Bedi;** ਜਨਮ 12 ਮਾਰਚ 1950) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। 4 ਜੁਲਾਈ 2018 ਤੋਂ, ਉਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬੇਦੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਮਰੀਟਸ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। 

2022 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੇਦੀ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮੀਸ਼ੀਅਨ ਵਜੋਂ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ" ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡ 
* "ਹਿੰਦੀ ਸੇਵੀ ਸਨਮਾਨ": ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਤਰਫ਼ੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ (2015)
* ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ "ਗਰਮਲੋਹਾ" ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ
* ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਵਾਰਡ (2004)
* ਹਿਮਉਤਕਰਸ਼ ਅਵਾਰਡ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (2006)
* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੰਦੀ ਸੇਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ (2005)
* ਯੂਪੀ ਸ਼ਿਤਿਆ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ "ਕਵੀ ਰਤਨ" ਉਪਾਧੀ (1987)
* ਪੰਜਾਬ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ (1999)
* ਪੰਜਾਬ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2003)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ
ਅਕਾਲੀ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ

**ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ** (1928-2008) ਜਿਸਨੂੰ **ਜਥੇਦਾਰ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ** ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੁੱਢਾ ਦਲ (ਨਿਹੰਗ ਦਲ) ਦਾ 13ਵਾਂ ਜਥੇਦਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਅਕਾਲੀ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਿਆ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
### ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ 
ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ।

### ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ 
2001 ਵਿੱਚ, ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੇਦਾਂਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ "ਤਨਖਾਹ" (ਧਾਰਮਿਕ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਦੀ ਸਜ਼ਾ) ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।

ਇਸੇ ਸਾਲ, ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜੋੜਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣੇਗਾ। ਊਧੇ ਸਿੰਘ (ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਭਤੀਜੇ), ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ, ਜਥੇਦਾਰ ਵੇਦਾਂਤੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ 
### ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਜ਼ਰਿਆ 
ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸਮਰਥਕ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ "ਸਰਕਾਰੀ ਕਠੋਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਾਰ ਵੀ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਤਾ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਨਿਹੰਗਾਂ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਰੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। 

ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

### ਭੰਗ ਪੀਣ ਦਾ ਮੁੱਦਾ 
2001 ਵਿੱਚ, ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਿਹੰਗ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ 20 ਮੁਖੀਆਂ ਨਾਲ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ *ਭੰਗ* ਦੇ ਸੇਵਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਿਹੰਗ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜੋ ਖਾਣਯੋਗ ਭੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਭੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।

### ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ 
ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਤਨਖਾਹ ਵਾਲੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਾਬਾ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

1986 ਦੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵੇਲੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਾਬਾ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਹੇਠ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

### ਐਸ.ਜੀ.ਪੀ.ਸੀ 
ਇਹ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਕਿ ਉਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹਨ, ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, " ''ਇਹ 60 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਗੜਬੜ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਹੰਗਾਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਪੂ ਸਿੰਘ (ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਖਾਪ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰੌਲਾ) ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ)। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਮਾਰਚ ਕੱਢ ਰਹੇ ਹਨ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਆਦਮੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤਦੀ ਬਾਲਕੋਨੀ 'ਤੇ ਸ਼ੌਚ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁੱਕਣ ਲਈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।''" 

2012 ਵਿੱਚ, ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਹੰਗ
ਸੁਕੇਤ ਰਿਆਸਤ

thumb|362x362px| ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਕੇਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਅਤੇ ਮੰਡੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸੇਨ; ca 1772
**ਸੁਕੇਤ ਰਿਆਸਤ** ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।  ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੰਗਨਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹੁਕਮਰਾਨ ਨੇ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1948 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਅਨ  ਵਿੱਚ ਰਲੇਵੇਂ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਅਜੋਕਾ ਮੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੰਡੀ ਅਤੇ ਸੁਕੇਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਗਭਗ 765  ਵਿੱਚ ਬੀਰ ਸੇਨ (ਵੀਰ ਸੇਨ) ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸੇਨਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਸੇਨਾ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਕੋਈ ਅਤਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੁਕੇਤ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੂਜੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁੱਲੂ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲਗਾਤਾਰ ਯੁੱਧਾਂ ਨਾਲ਼ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਬਿਕਰਮ ਸੇਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕੁੱਲੂ ਸੁਕੇਤ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਕੇਤ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਭੇਟ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਬਣਾ  ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਮਦਨ ਸੇਨ ਦੀ ਰਿਆਸਤ  ਸੁਕੇਤ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇਸਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਨੇ ਗੁਆਂਢੀ ਛੋਟੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆਸੀ। ਰਾਜਾ ਉਦੈ ਸੇਨ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੌਰਾਨ ਸੁਕੇਤ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆਇਆ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਲੈਣ ਨਾਲ਼ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਏਜੰਸੀ
* ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਏਕੀਕਰਨ
* ਲਲਿਤ ਸੇਨ
* ਹਰੀ ਸੇਨ
* ਕਾਮਕਸ਼ਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਤੰਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਗਵਾਰੀਘਾਟ

**ਗਵਾਰੀਘਾਟ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Gwarighat**) ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਬਲਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਬਸਤੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਇੱਥੇ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸਸਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਮਾ ਘਾਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਰਮਦਾ ਸਿੱਧ ਕੁੰਡ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪ (ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ) ਕੀਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਾਂ ਨਰਮਦਾ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਨਰਮਦਾ ਆਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਸਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸਥਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਰਕ ਵੀ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗਵਾਰੀ ਘਾਟ ਸਾਹਿਬ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਕਈ ਠੱਗਾਂ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ, ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ, ਅਤੇ  ਮਦਨ ਮਹਿਲ ਰਾਣੀ ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਕਿਲਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਕਾਰਤਿਕ (ਮਹੀਨੇ) ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਗਵਾਰੀਘਾਟ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੇਲਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦੇਖਭਾਲ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ (ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ), 6 ਮਾਰਚ 2021 ਨੂੰ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਗਵਾਰੀਘਾਟ ਵਿਖੇ ਨਰਮਦਾ ਆਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਜਬਲਪੁਰ ਆਏ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਬਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਮੀਰਪੁਰ ਜੱਟਾਂ

**ਮੀਰਪੁਰ ਜੱਟਾਂ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Mirpur Jattan**) ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਸਬ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਜਾਡਲਾ ਤੋਂ 3.3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (2.1 ਮੀਲ), ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 15.3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (9.5 ਮੀਲ), ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਤੋਂ 22.3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (13.9 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੋਂ 80.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (50.3 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਰਪੰਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
2011 ਤੱਕ, ਮੀਰਪੁਰ ਜੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 465 ਘਰ ਹਨ ਅਤੇ 2383 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1221 ਮਰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ 1162 ਔਰਤਾਂ ਹਨ ਜੋ 2011 ਵਿੱਚ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੀਰਪੁਰ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 75.84% ਨਾਲੋਂ 77.97% ਘੱਟ ਹੈ। 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 295 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮੀਰਪੁਰ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 12.38% ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 846 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਲਗਭਗ 1034 ਹੈ।

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮੀਰਪੁਰ ਜੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 45.20% ਬਣਦਾ ਹੈ। ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੋਈ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੀਰਪੁਰ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ 796 ਲੋਕ ਕੰਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 651 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 145 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਨਗਣਨਾ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਪੋਰਟ 2011 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 82.29% ਕਾਮੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 17.71% ਕਾਮੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੀਮਾਂਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1975 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਧਿਅਮ, ਕੋ-ਐਡ ਅੱਪਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਭਾਰਤੀ ਮਿਡ-ਡੇ ਮੀਲ ਸਕੀਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਡ-ਡੇ-ਮੀਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁਫਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਕੂਲ 6 ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਸੀ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਆਬਾ ਖਾਲਸਾ ਟਰੱਸਟ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨਜ਼ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਕਾਲਜ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ (ITI ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ) 12.7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (7.9 ਮੀਲ) ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 62 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (39 ਮੀਲ), ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ 38 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (24 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਲਵਲੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 58 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (36 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ।

*ਨੇੜਲੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ:*

* ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ ਮੀਰਪੁਰ ਜੱਟਾਂ
* ਦਸਮੇਸ਼ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਕਾਹਮਾ
* ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਕਾਹਲੋਂ
* ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਗਰਚਾ

## ਆਵਾਜਾਈ 
ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 28.7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (17.8 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਘਰੇਲੂ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ ਜੋ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 60.7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (37.7 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 167 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (104 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਇਫ਼ਤਿਖ਼ਾਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਪਟੌਦੀ

ਨਵਾਬ **ਮੁਹੰਮਦ ਇਫ਼ਤਿਖ਼ਾਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਪਟੌਦੀ**, ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ **ਆਈਏਕੇ ਪਟੌਦੀ** (16 ਮਾਰਚ 1910 - 5 ਜਨਵਰੀ 1952), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ।

ਉਹ 1946 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨਸੂਰ, ਪਟੌਦੀ ਜੂਨੀਅਰ ਨਵਾਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੇ ਕਪਤਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।

ਉਸਨੇ 1932 ਅਤੇ 1934 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਟੀਮ ਲਈ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵੀ ਖੇਡੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣ ਵਾਲ਼ੇ ਕੁਝ ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਦਰਅਸਲ  ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਖੇਡਣ ਵਾਲ਼ਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਬਣ ਗਿਆ।  ਉਸਨੇ ਕੁੱਲ ਛੇ ਟੈਸਟ ਖੇਡੇ, ਤਿੰਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਲਈ। 

ਪਟੌਦੀ 1917 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਪਟੌਦੀ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਹੁਕਮਰਾਨ ਨਵਾਬ ਸੀ। ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਿਵੀ ਪਰਸ, ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ *ਪਟੌਦੀ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੀ*  ਉਪਾਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ,  ਜੋ ਉਸਨੇ 1952 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
### ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ 
ਇਫ਼ਤਿਖ਼ਾਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ  ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪਟੌਦੀ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਪਟੌਦੀ ਦੇ ਨਵਾਬਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।   ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ 53 ਵਰਗ ਮੀਲ ਗੈਰ-ਸਲਾਮੀ ਰਿਆਸਤ, ਮੌਜੂਦਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਟੌਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਫੈਜ਼ ਤਾਲਾਬ ਖਾਨ ਤੋਂ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਜੋ  ਕੰਧਾਰ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਰੇਚ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਪਸ਼ਤੂਨ ਸੀ, ਜੋ 1804 ਵਿੱਚ ਪਟੌਦੀ ਰਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਵਾਬ ਬਣਿਆ ਸੀ  ਇਫ਼ਤਿਖ਼ਾਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਪਟੌਦੀ ਦੇ ਨਵਾਬ ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਾਹਰ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ, ਲੋਹਾਰੂ ਦੇ ਨਵਾਬ ਅਮੀਰੂਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮਹਾਨ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲਿਆਕਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਭਰਾ, ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਪਟੌਦੀ ਅਤੇ ਭਤੀਜੇ, ਇਸਫੰਦਯਾਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਪਟੌਦੀ, ਦੋਨੋਂ  ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਦੇ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਰਹੇ। ਉਸਦੀ ਭੈਣ, ਬੇਗਮ ਆਬਿਦਾ ਸੁਲਤਾਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਸ਼ਿਕ ਹੁਸੈਨ ਕੁਰੈਸ਼ੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਸੀ। ਉਹ 1917 ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਨਵਾਬ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1931 ਵਿਚ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਰਾਜ 1948 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ  ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1910
ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਕੈਂਥ

**ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਕੈਂਥ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Satnam Singh Kainth**), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਬਸਪਾ (ਕੈਂਥ) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਚਮਾਰ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਚੰਨਣ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਸੋਤਰਾਂ, ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ।

## ਰਾਜਨੀਤੀ 
ਉਹ 1992-97 ਤੱਕ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬੰਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਬਣੇ।

ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਧੜਾ ਬਣਾ ਲਿਆ।

1998 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫਿਲੌਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ ਅਤੇ 1999 ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਆਦਮਪੁਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਏ।

ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 14 ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਬਰੇਨ ਹੈਮਰੇਜ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰਵਿਦਾਸੀਆ
* ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ
* ਮਾਇਆਵਤੀ
* ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਵਿਦਾਸੀਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961
ਪ੍ਰਮੋਦ ਰੰਜਨ

**ਪ੍ਰਮੋਦ ਰੰਜਨ** (ਜਨਮ ਫਰਵਰੀ 1980) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ।  ਉਸਨੇ *ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਸ਼ਿਖਰ (ਸ਼ਿਮਲਾ )*, *ਗ੍ਰਾਮ ਪਰਵੇਸ਼*, *ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਅਧਾਰਤ ਦਿਵਿਆ ਹਿਮਾਚਲ*, *ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ*, *ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ*, ਅਤੇ *ਅਮਰ ਉਜਾਲਾ*  ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ 2011 ਤੋਂ 2019 ਤੱਕ ਫਾਰਵਰਡ ਪ੍ਰੈਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ।   

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਪ੍ਰਮੋਦ ਰੰਜਨ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਫਰਵਰੀ 1980 ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਰਾਜਧਾਨੀ  ਸ਼ਹਿਰ ਪਟਨਾ, ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨਾਲੰਦਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਰੰਜਨ ਨੇ  ਜੇਐਨਯੂ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ  ਫਨੀਸ਼ਵਰਨਾਥ ਰੇਣੂ  ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਰੋਕਾਰ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਪਰ ਐਮ.ਫਿਲ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੀਐਚਡੀ ਸਕਾਲਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ  ਉਸਨੇ "ਫਨੀਸ਼ਵਰਨਾਥ ਰੇਣੂ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ" ਅਤੇ "ਗੈਰ-ਦਵਿਜ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਵਾਲ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਿਖੇ। ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਰੁਝੇਵੇਂ, ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੱਸ ਭਾਟੀਆ

**ਜੱਸ ਭਾਟੀਆ** (ਜਨਮ ਨਾਮ: **ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ** 29 ਜੂਨ 1988) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ *ਮੌਸਮ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਘੱਟ ਸਫਲ ਫਿਲਮ ''I Don't Luv U* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਰਾਕੇਸ਼ ਓਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਹਿਰਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਖੇਡ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ *ਭਾਗ ਮਿਲਖਾ ਭਾਗ'' 5 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਫਿਲਮ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਸ਼ਾਦ ਅਲੀ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਅਪਰਾਧ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ *ਕਿਲ ਦਿਲ* ਵਿੱਚ ਪਰਿਣੀਤੀ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਦੋਸਤ "ਚਿੰਸੀ" ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ, ਜੱਸ ਨੇ *ਰਬ ਸੇ ਸੋਨਾ ਇਸ਼ਕ* ਵਿੱਚ ਹੈਪੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਅਤੇ *ਫਿਰੰਗੀ ਬਹੂ* ਵਿੱਚ ਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ 
ਜੱਸ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਜੂਨ 1988 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰੀ ਗੁਰਪਾਲ ਭਾਟੀਆ ਅਤੇ ਪਿੰਕੀ ਭਾਟੀਆ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਗਗਨ ਭਾਟੀਆ ਇੰਡੀਗੋ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਪਾਇਲਟ ਹੈ। ਭਾਟੀਆ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1991 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਭਾਟੀਆ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਫਿਲਮੀ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ। ਭਾਟੀਆ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ "ਜੱਸ" ਆਪਣੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੱਸ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਆਲਟੋ ਕੇ 10 ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੋਕ ਦਲ (ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ) ਸਮੇਤ ਕਈ ਟੀਵੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ *ਸਿੰਘ ਐਂਡ ਕੌਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ* ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 2011 ਵਿੱਚ ਜੱਸ ਨੇ ਪੰਕਜ ਕਪੂਰ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ *ਮੌਸਮ* ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸਰਦਾਰ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਦਿਤੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਉਲਟ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲਿਆ ਜੁਲਿਆ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੇ *ਆਈ ਡੋਨਟ ਲਵ ਯੂ* (2013), *ਭਾਗ ਮਿਲਖਾ ਭਾਗ* (2013) ਅਤੇ *ਕਿਲ ਦਿਲ* (2014) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ 2012 ਵਿੱਚ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ' ਤੇ *ਰਬ ਸੇ ਸੋਨਾ ਇਸ਼ਕ* ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ 2013 ਵਿੱਚ ਸਹਾਰਾ ਵਨ ' ਤੇ *ਫਿਰੰਗੀ ਬਹੂ*  ਜੁਲਾਈ 2015 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਡ੍ਰੀਮਪਾਰਕ ਮੂਵੀਜ਼ ਦੇ *ਡੀਐਨਏ ਆਫ਼ ਲਵ* 'ਤੇ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਜਿਸ ਨੂੰ "ਥ੍ਰਿਲਰ ਲਵ ਸਟੋਰੀ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੱਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਡੇਅ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਵੇਗੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੇਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ
ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼

**ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼** ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਡੇਟਨ-ਸਟਾਕਟਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਬਾਲਟਰਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਸਮੂਹਿਕ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ, 1975 ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ  ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ, ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਖੋਜ ਖੇਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ, ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸ, ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਬਸਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਵਿਸ਼ਵ ਇਤਿਹਾਸ, ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਫੈਬਲਜ਼ (2010) ਸਮੇਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ 2015 ਦੀ ਫਿਲਮ ਬਾਂਬੇ ਵੈਲਵੇਟ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
* *ਬੰਧੂਆ ਇਤਿਹਾਸ: ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਭਾਰਤ (1990) ਵਿੱਚ ਲੇਬਰ ਸਰਵੀਟਿਊਡ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ*
* *ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ: ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ* (1999),
* *ਵਰਲਡਜ਼ ਟੂਗੇਦਰ: ਵਰਲਡਜ਼ ਅਪਾਰਟ: ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਮਾਡਰਨ ਵਰਲਡ, 1300 ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ* (2002)
* *ਮੁੰਬਈ ਫੈਬਲਜ਼* (2010),
* *ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਇਤਿਹਾਸ: ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਮੋੜ* (2019),
* (ਐਡੀ.) *ਬਸਤੀਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਸਾਮਰਾਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਸਥਾਪਨ* (1995)
* (ed.) *ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ: ਕਲਪਨਾ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ* (2008)
* (ed.) *Noir Urbanism: Dystopic Images of the Modern City* (2010)

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਧਿਐਨ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਅਬਦੁਲ ਹੱਕ ਅੰਸਾਰੀ

**ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁਲ ਹੱਕ ਅੰਸਾਰੀ** (1 ਸਤੰਬਰ 1931 – 3 ਅਕਤੂਬਰ 2012) ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਹ 2003 ਤੋਂ 2007 ਤੱਕ ਜਮਾਤ-ਏ-ਇਸਲਾਮੀ ਹਿੰਦ (JIH) ਦਾ ਅਮੀਰ (ਪ੍ਰਧਾਨ) ਸੀ। ਉਹ ਜਮਾਤ-ਏ-ਇਸਲਾਮੀ ਹਿੰਦ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਅਲ ਜਾਮੀਆ ਅਲ ਇਸਲਾਮੀਆ, ਸ਼ਾਂਤਾਪੁਰਮ, ਕੇਰਲ ਦਾ ਚਾਂਸਲਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਆ ਸੂਫ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਅਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੇਖ ਅਹਿਮਦ ਸਰ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਵਲੀਉੱਲਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਤਤਬੀਕ (ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਇਕਸਾਰਤਾ, ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਣ)। ਇਹ ਇਸਲਾਮੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਮ, ਤਸਾਵੂਫ ਅਤੇ ਫਿਕਹ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਡੂੰਘੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਕਾਵਾ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਇਬਨ ਤੈਮੀਆ ਦੇ ਫਤਵੇ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਉਸਨੇ 'ਕੁਰਾਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ' ਵੀ ਲਿਖਿਆ, ਇਹ ਕੁਰਾਨ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਾਈਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸਲਾਮੀ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਵਿਦਿਅਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟਾਂ ਨੂੰ ਮਦਰੱਸੇ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣਾ ਸੀ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਦਰਸਗਾਹ ਇਸਲਾਮੀ, ਰਾਮਪੁਰ ਤੋਂ ਅਲਿਮੀਅਤ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਬਦੁਲ ਹੱਕ ਅੰਸਾਰੀ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਰਬੀ, ਫਿਲਾਸਫੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1957 ਵਿੱਚ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1959 ਵਿੱਚ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ (ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀਐਚਡੀ (ਫਿਲਾਸਫੀ) ਕੀਤੀ। 

## ਮੌਤ 
3 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ 82 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931
ਸੁਲਤਾਨ ਮਹਿਮੂਦ ਖਾਨ

**ਸੁਲਤਾਨ ਮਹਿਮੂਦ ਖਾਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Sultan Mahmud Khan;** ਮੌਤ 1859) ਸਿੱਖ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ, ਸਰਕਾਰ ਏ ਖਾਲਸਾ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ। ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਤੋਪਖਾਨਾ ਸੁਲਤਾਨ ਮਹਿਮੂਦ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਅਫਸਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਹ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ, ਹੇਰਦੂ ਦੀ ਲੜਾਈ, ਸ਼ੋਪੀਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗਾਂ : ਰਾਮਨਗਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਚਿੱਲਿਆਂਵਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨੇ ਹਿਊਗ ਗਫ, ਪਹਿਲੀ ਵਿਸਕਾਉਂਟ ਗਫ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਮਹਿਮੂਦ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਗ਼ੌਸ ਖ਼ਾਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੀਆਂ ਘੌਸਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਰਦਾਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਰੇਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਮੇਵਾਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮੇਓ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਭੀਲੋਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੀ।

## ਫੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਮਹਿਮੂਦ ਖਾਨ ਦਾ ਫੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਜਵਾਨ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1797), ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਲੜਾਈ (1797) ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1798) ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਤਤਕਾਲੀ ਸਰਦਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਨੇ ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1799 ਵਿੱਚ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੱਸ ਸਦਾ ਕੌਰ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ 1801 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਬਟਾਲੀਅਨ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ (1818) ਦੌਰਾਨ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬਹਾਦਰੀ ਦਿਖਾਈ ਜਿਸਦੀ ਕਮਾਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਦਾਤਾਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੋਪੀਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

## ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁਲਤਾਨ ਮਹਿਮੂਦ ਖਾਨ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਗੀਰਾਂ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 600 ਰੁਪਏ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਮਿਲੀ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 1859 ਵਿੱਚ ਹੋਈ  ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਗੀਰ ਦੀ ਰਕਮ 6000 ਰੁਪਏ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ 600 ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ ਨੂੰ 120 ਰੁਪਏ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1859
ਸਾਰਾ ਰਾਏ

**ਸਾਰਾ ਰਾਏ** (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1956), ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਗਲਪ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ (ਪਹਿਲਾਂ ਇਲਾਹਾਬਾਦ), ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਏ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਿੰਤਕ ਗੱਦ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ, ਉਸਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਸਾਰਾ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਰਾਏ ਦੇ ਦਾਦਾ ਲੇਖਕ ਧਨਪਤ ਰਾਏ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ, ਸ਼ਿਵਰਾਣੀ ਦੇਵੀ (DOB ਅਗਿਆਤ-1976), ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਚੇਲੀ ਸੀ।  ਸਾਰਾ ਰਾਏ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸ੍ਰੀਪਤ ਰਾਏ (1916–1994), *ਕਹਾਣੀ* (1937–39 ਅਤੇ 1953–79) ਦੇ ਬਾਨੀ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ, ਜੋ *ਕਿ ਨਈ ਕਹਾਣੀ*  ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਜ਼ਾਹਰਾ ਰਾਏ (1917-1993) ਨੇ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਗੁਰਿੰਦਰ ਜੋਸਨ

**ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੋਸਨ** CBE (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Gurinder Singh Josan;** ਜਨਮ ਅਗਸਤ 1972) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 2024 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੇਬਰ ਲਈ ਸਮੈਥਵਿਕ ਲਈ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (MP) ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਜੋਸਨ ਨੇ ਸੈਂਡਵੈਲ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਬੋਰੋ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਲੇਬਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਵੈਸਟ ਮਿਡਲੈਂਡਜ਼ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਪੁਲਿਸਿੰਗ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।

ਉਹ 2002 ਸੈਂਡਵੈਲ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਬੋਰੋ ਕੌਂਸਲ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਡਵੈਲ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਬੋਰੋ ਦੇ ਸੇਂਟ ਪਾਲ ਵਾਰਡ ਲਈ ਕੌਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2010 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਉਹ ਹੋਪ ਨਾਟ ਹੇਟ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਟਰੱਸਟੀ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਟਰੱਸਟੀ, ਸਮੈਥਵਿਕ, ਸਿੱਖ ਕੌਂਸਲ ਯੂਕੇ ਦੀ ਕੌਮੀ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਹੈ। ਉਹ ਮਕਾਨ ਮਾਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਰਾਏ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।

ਉਹ ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਵਿੱਚ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

30 ਮਈ 2024 ਨੂੰ, ਜੋਸਨ ਨੂੰ 2024 ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੈਥਵਿਕ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਲੇਬਰ ਦੇ ਸੰਸਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 16,858 ਵੋਟਾਂ (48.0%), ਅਤੇ 11,188 (31.6%) ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ।

## ਅਵਾਰਡ 
ਉਸਨੂੰ "ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੇਵਾ ਲਈ" 2019 ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਪਾਇਰ (CBE) ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972
ਕੇਸ਼ਧਾਰੀ ਹਿੰਦੂ

**ਕੇਸ਼ਧਾਰੀ ਹਿੰਦੂ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Keshdhari Hindus** ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਲੰਬੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੂ"। ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ, ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਬਾਂਹ ਅਤੇ ਇਸਲਈ, ਕੱਟੜ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵਰਤੋਂ 
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਤਵੀ ਸਮੂਹ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ "ਪਗੜੀਧਾਰੀ ਹਿੰਦੂ" ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਲੇਬਲ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਸਮੂਹ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਸਲਾਮ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਈਸਾਈ-ਵਿਰੋਧੀ ਏਜੰਡੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਮਾਂ ਵਜੋਂ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂਤਵ ਸਮੂਹ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ "ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਬਾਂਹ" ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਰਐਸਐਸ ਮੁਖੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਹਨ ਪਰ ਸਥਾਪਤ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹਨ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋਵਾਂ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।

## ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ 
ਸਿੱਖ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕੇਸ਼ਧਾਰੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਾਲਾ ਵਿਲੱਖਣ ਧਰਮ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਆਗੂ, ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੇ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਿੱਖ "ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਯੋਧਾ ਸ਼ਾਖਾ" ਹਨ:

*"ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਲੋਕ ਹਨ? ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕੇਸਧਾਰੀ (ਲੰਬੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ) ਹਿੰਦੂ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਨਤਧਾਰੀ (ਸੁੰਨਤ) ਹਿੰਦੂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ? ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਇਤਿਹਾਸ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਹੀ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ।"*
-ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ
ਰੁਚੀ ਆਨੰਦ

**ਰੁਚੀ ਆਨੰਦ**  ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਲਿਖਾਰਨ ਹੈ ਜੋ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਬੰਧ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। 

## ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਰੁਚੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਸਨੇ ਪਰਡਿਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।  ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਧਿਆਨ ਫ਼ੋਕਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।  ਇਹ ਕੰਮ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਜਸਟਿਸ: ਏ ਨਾਰਥ-ਸਾਊਥ ਡਾਇਮੇਂਸ਼ਨ (ਲੰਡਨ: ਐਸ਼ਗੇਟ, 2004) ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।

ਆਨੰਦ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਪੈਰਿਸ,  ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਬੰਧਾਂ, ਲਿੰਗ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਕੋਰਸ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੀਨ-ਮੈਰੀ ਫਰਡੋ, ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਦੇ, ਅਤੇ ਐਨਜੀਓ ਮਾਹਿਰ ਸੋਲੇਨ ਐਡਵਾਰਡ  ਦੇ ਨਾਲ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਬਾਰੇ ਕੋਰਸ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।। ਆਨੰਦ ਬਾਕਾਇਦਗੀ ਨਾਲ਼ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,  ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ  ਅਤੇ ਜਾਰਜਟਾਊਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਸਟੇਟਸਮੈਨ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ  ਰਾਹੀਂ ਕੋਰਸ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।  ਉਹ ਲਿਓਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਕੈਂਪਸਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ INSEEC  ਅਤੇ CEFAM  ; ਚੈਂਬਰੇ ਡੀ ਕਾਮਰਸ ਅਤੇ IUT/IAE Valence ਵਿੱਚ  , ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।  ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ-ਅਧਾਰਤ ਜਰਨਲ 'ਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਜਸਟਿਸ' ਲਈ ਐਸੋਸੀਏਟ ਐਡੀਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।   ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ। ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਿੱਖ ਦਸੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਬਾਰੇ ਫਰਾਂਸ 5 - Le monde en face 'ਤੇ ਮੈਕਸੀਮਲ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ 'L'inquiétant Monsieur Trump' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲਈ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ ਗਈ ਸੀ।  ਇਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਉਹ ਹੈ ਇਤਾਲਵੀ ਫਿਲਮ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਐਲੇਨਾ ਰੋਸਿਨੀ ਦੁਆਰਾ 'ਦਿ ਇਲਯੂਸ਼ਨਿਸਟ'।  ਆਨੰਦ ਦੇ ਖੋਜ ਹਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਬੰਧ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੀਤੀ, ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਡੀ. ਪੀ. ਸਿੰਘ (ਲੇਖਕ)

**ਡਾ. ਡੀ.ਪੀ. ਸਿੰਘ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **D. P. Singh;** ਜਨਮ ਨਾਮ: ਡਾ. ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ), ਜਨਮ 1956, ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਲੇਖਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਲਪ ਲੇਖਕ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਹੋਸਟ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਆਪਣੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਪੌਲੀਮਰ ਫਿਜ਼ਿਕਸ, ਕੰਡੈਂਸਡ ਮੈਟਰ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਅਤੇ ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 100 ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਮ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪੀਸ ਆਨ ਅਰਥ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ, ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ " ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੰਦੀ, ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
30 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਵਿਦਿਅਕ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੰਜਾਬ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸਰਵਿਸਿਜ਼, ਸਰਕਾਰ ਵਿਖੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ। ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਡਾ. ਸਿੰਘ 2008 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਇੱਥੇ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਅਕ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ/ਕਾਲਜ/ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। 2013 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਜੀਟੀਏ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2014-2020 ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਯੂਐਸਏ ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਡੀਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਅੰਡਰਸਟੈਂਡਿੰਗ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ, ਮਿਸੀਸਾਗਾ, ਓਨ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡ 
* ਅਜ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਡੇਲੀ ਪੰਜਾਬੀ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੁਆਰਾ 2011 "ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲੇਖਣ ਪੁਰਸਕਾਰ"
* ਪੀਸ ਆਨ ਅਰਥ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੁਆਰਾ 2010 "ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ"
* ਪਰਿਆਸ ਕਲਾ ਮੰਚ, ਨੰਗਲ, ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਚਾਰ ਲਈ 2006 "ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ"
* 2003 "ਇਸਵਾ ਸਨਮਾਨ" ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਭਾਰਤੀ ਐਸ.ਸੀ.  ਰਾਈਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਐਨ. ਦਿੱਲੀ , ਭਾਰਤ
* 2001 "ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ (ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ) ਪੁਰਸਕਾਰ", ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਥ, ਲੰਬੜਾਂ, ਜਲੰਧਰ, ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ
* 2000 "ਡਾ. ਐਮ.ਐਸ. ਰੰਧਾਵਾ" (ਗਿਆਨ ਸਾਹਿਤ) ਅਵਾਰਡ, ਐਲਡੀਪੀ, ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਪਾਤੀਅਨ ਆਟੇ ਮਾਸਲੇ, ਕਿਤਾਬ ਲਈ। ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ
* 1997 "ਸਰਵੋਤਮ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਸਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ" ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਰੋਬੋਟ, ਮਾਨੁਖ ਤੇ ਕੁਦਰਤ, ਐਲਡੀਪੀ, ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ। ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ
* 1994 "ਹਨੀਬਲ ਸਾਹਿਤ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ" ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀਵੀ ਰਮਨ-ਲਾਈਫ ਐਂਡ ਟਾਈਮਜ਼ ਲਈ, ਸਾਹਿਤ ਰੰਗ ਗਾਥਾਨ (ਸਾਰੰਗ ਲੋਕ)  ਦੁਆਰਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ 
* 1991 "ਸਰਵਤਮ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਸਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ" ਕਿਤਾਬ ਸਤਰੰਗ ਲਈ, ਐਲਡੀਪੀ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਦੀਵਾਨ ਰਾਮ ਦਿਆਲ

ਦੀਵਾਨ **ਰਾਮ ਦਿਆਲ** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਹੁਨਰ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਦੀਵਾਨ ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਦੀਵਾਨ ਮੋਖਮ ਚੰਦ ਦਾ ਪੋਤਾ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਕੁੰਜਾਹ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਫੌਜੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸਮਝ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਲਿਆ।

## ਫੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ 
1814 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਦੀਵਾਨ ਰਾਮ ਦਿਆਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਇੱਕ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਦੀਵਾਨ ਮੋਖਮ ਚੰਦ ਨੇ 1812 ਵਿਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ ਉਸ ਖਾਸ ਸਮੇਂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਚੁਣਿਆ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਝਟਕਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਯੰਤਰਾਂ 'ਤੇ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਦੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਦੀਵਾਨ ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਨੇ ਲਚਕੀਲਾਪਣ ਦਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਮ ਖਾਨ ਬਰਾਕਜ਼ਈ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ।

ਮੋਖਮ ਚੰਦ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਕਸ਼ਮੀਰ ਜਾਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1814 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤਰੇ ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸੇਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਨੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਧੜਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੰਡਕਾਰੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਲਈ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਸੀ।

1818 ਵਿੱਚ, ਦੀਵਾਨ ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਮੁਲਤਾਨ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਅਕਾਲੀ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਿਜ਼ਰੀ ਗੇਟ 'ਤੇ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਦੀਵਾਨ ਨੇ ਸਰਫਰਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ, ਨਵਾਬ ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਤੰਬੂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। 1819 ਵਿਚ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਦੀਵਾਨ ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਨੇ ਫੌਜ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰੀ ਬਾਰਸ਼ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਸਫਲ ਰਹੀ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

1819 ਵਿੱਚ, ਦੀਵਾਨ ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੌਤ 
ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਦੀ ਅੰਤਮ ਮੁਹਿੰਮ ਹਜ਼ਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਯੂਸਫ਼ਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ। ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਬਚਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਫੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦੁਖਦਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਵਿਰਾਸਤ 
ਦੀਵਾਨ ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਇੱਕ ਦਲੇਰ ਫੌਜੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਖੇਤਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਸਥਿਰ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਉਭਾਰ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸੂਝ ਅਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹਨ।

## ਯਾਦਗਾਰ 
ਦੀਵਾਨ ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾਇਆ। ਇੱਕ ਢੁਕਵੀਂ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਿੱਚ, ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਧ (ਯਾਦਗਾਰ) ਬਣਾਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1792
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਲਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰ
ਅਜਿੰਦਰ ਕੌਰ

**ਅਜਿੰਦਰ ਕੌਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Ajinder Kaur;** ਜਨਮ 14 ਜੁਲਾਈ 1951) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਲਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਹਾਕੀ ਇਲੈਵਨ ਕਲੱਬ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ। ਉਹ ਡਿਫੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 1974 ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਅਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਨਿਆ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਨਹਿਰੂ ਗਾਰਡਨ, ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕੋਚ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬੋਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲਾਇਲਪੁਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1967 ਤੋਂ 1970 ਤੱਕ ਕਾਲਜ ਦੀ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡੀ। ਉਹ ਕਾਲਜ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 1980 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਈਐਨਟੀ ਸਰਜਨ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਹੁਣ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਡਰਬੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ 
* 1967 ਤੋਂ 1970: ਲਾਇਲਪੁਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਕਲੱਬ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਹਾਕੀ ਇਲੈਵਨਜ਼ ਲਈ ਖੇਡਿਆ।
* 1967 ਤੋਂ 1978: ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਟੀਮ। 1972 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਉਸਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ।
* 1970: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਿਆ।

## ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਅਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਡਿਫੈਂਡਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਨਲਟੀ ਕਾਰਨਰ ਦੀ ਮਾਹਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਡਰੈਗ ਫਲਿੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਮੰਡੇਲੀਯੂ, ਫਰਾਂਸ ਵਿਖੇ 1974 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ (ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬੈਲਜੀਅਮ, ਹਾਲੈਂਡ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਾਲੈਂਡ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਹਾਲੈਂਡ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਤੋਂ ਕਾਂਸੀ ਤਮਗਾ ਮੈਚ ਹਾਰ ਗਿਆ। 

* ਉਹ 1967 ਤੋਂ 1978 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਲਈ ਖੇਡੀ:
* 6 ਸਤੰਬਰ 1967: ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀਨੀਅਰ ਭਾਰਤ ਲਈ ਡੈਬਿਊ।
* 24 ਸਤੰਬਰ 1978: ਉਸਨੇ ਮੈਡ੍ਰਿਡ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ।
* 1968: ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
* 1970: ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ।
* 1971: ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਹਾਕੀ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ।
* 1974: ਉਸਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ XI ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
* 1975: ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਬੇਗਮ ਰਸੂਲ ਟਰਾਫੀ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।
* 1975: ਉਸਨੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।
* 1978: ਮੈਡ੍ਰਿਡ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।

## ਕੋਚ, ਅਧਿਆਪਨ ਕਰੀਅਰ 
1975 ਤੋਂ 1981: ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਦਸੰਬਰ 1990 ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 2003: ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਡਲ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪੜ੍ਹਾਈ।

## ਅਵਾਰਡ 
* ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ
* ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਐਵਾਰਡ; 
* ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ: ਸਾਲ 1975 ਦੀਆਂ ਬੈਸਟ ਸਪੋਰਟਸ ਵੂਮੈਨ;
* ਦਿੱਲੀ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ: ਸਾਲ 1976 ਦੀਆਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸਪੋਰਟਸ ਵੂਮੈਨ;
* ਜਬਲਪੁਰ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ: ਸਾਲ 1978 ਦੀਆਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸਪੋਰਟਸ ਵੂਮੈਨ;

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਹਰੀਚੰਦ ਗੁਰੂਚੰਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਹਰੀਚੰਦ ਗੁਰੂਚੰਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Harichand Guruchand University**) ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਠਾਕੁਰਨਗਰ, ਗਾਈਘਾਟਾ, ਉੱਤਰੀ 24 ਪਰਗਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2018 ਵਿੱਚ ਹਰੀਚੰਦ ਗੁਰੂਚੰਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਐਕਟ, 2018, 2018 ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਐਕਟ XXVII, ਭਾਗ- III, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਐਕਟ, ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿਧਾਨਕ ਅਧਿਸੂਚਨਾ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਗਜ਼ਟ (ਅਸਾਧਾਰਨ), 2 ਜਨਵਰੀ, 2019 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹਰੀਚੰਦ ਗੁਰੂਚੰਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਨਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ, ਤਪਨ ਕੁਮਾਰ ਬਿਸਵਾਸ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੱਕ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਪੀਆਰ ਠਾਕੁਰ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕੰਮ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਅਧਿਆਪਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਔਨਲਾਈਨ ਅਧਿਆਪਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

## ਫੈਕਲਟੀ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ 
* **ਕਲਾ ਦੇ ਫੈਕਲਟੀ**
** ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਭਾਗ,
** ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ,
** ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ

* **ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਫੈਕਲਟੀ**
** ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ

ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਭਾਗ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਦੇ ਮਾਸਟਰ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮਾਸਟਰ, ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ
* ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਅਮਨ ਸਿੰਘ ਗੁਲਾਟੀ

**ਅਮਨ ਸਿੰਘ ਗੁਲਾਟੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Aman Singh Gulati;** ਜਨਮ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਬਦਾਮ, ਮਾਚਿਸ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ 'ਤੇ ਕਲਾਕਾਰੀ ਪੇਂਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਸ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਲਾਟੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੁਲਵਾਮਾ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ 44 ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਅਮਨ ਸਿੰਘ ਗੁਲਾਟੀ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2000 ਨੂੰ ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੇੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਡੌਨ ਬੋਸਕੋ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਓਪਨ ਸਕੂਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2021 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਗੁਲਾਟੀ ਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਭਾਵਨਾ ਗੁਲਾਟੀ ਤੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸਿੱਖੀ, ਜੋ ਖੁਦ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਲਘੂ ਕਲਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਗੁਲਾਟੀ ਨੇ ਕਲਾ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ "ਸੋਲ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਵਾਲੀਅਮ 1" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਬਦਾਮ ਕਲਾ ਲੜੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨੌਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ Vol. 9 ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।

ਗੁਲਾਟੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਡਰਾਇੰਗ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੁਝਾਰਤ ਤਸਵੀਰ, ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੱਖੜੀ, ਰਾਮ ਨਾਇਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੇਪਰਬੈਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਅਮਨ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ, ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਦਾਮ ਪੋਰਟਰੇਟ ਪੇਂਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੈਸਿੰਡਾ ਆਰਡਨ, ਬੋਰਿਸ ਜੌਨਸਨ, ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੰਮਦ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ, ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ, ਔਡਰੇ ਅਜ਼ੂਲੇ, ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ, ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ, ਵਾਜਿਦ ਖਾਨ, ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ, ਅਤੇ ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਓਮ ਬਿਰਲਾ, ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨਾਇਕ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਦਾਮ ਕਲਾ ਲੜੀ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਲਾਟੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਲੈਂਸ ਆਰਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ 150ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਲਈ, ਗੁਲਾਟੀ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੈਨਸਿਲ ਸਕੈਚ ਬਣਾਇਆ।

2021 ਸਿੱਖ ਆਰਟ ਐਂਡ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਟੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਲਘੂ ਫਿਲਮ "ਆਰਟ ਫਾਈਂਡਸ ਇਟਸ ਵੇ" ਦਿਖਾਈ ਗਈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਗੁਲਾਟੀ ਦੀ ਮਾਂ ਭਾਵਨਾ ਗੁਲਾਟੀ ਵੀ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਦੀਪ ਗੁਲਾਟੀ ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੇੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਲਾਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮਨਨ ਸਿੰਘ ਗੁਲਾਟੀ ਹੈ। 

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
* ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਿੱਖ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ (2018)
* ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹੱਥ ਡਰਾਇੰਗ (2019) ਲਈ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ 
* ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ 30 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਦੇ 100 ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ (2020)
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ