open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ

**ਲਲਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ** (Russian: Музей изобразительных искусств им. А.С. Пушкина) ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੰਗੀਤਕ ਤਿਉਹਾਰ ਸਵਿਆਤੋਸਲਾਵ ਰਿਕਟਰ ਦਾ *ਦਸੰਬਰ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ* 1981 ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਿਲਡਿੰਗ 
ਪੁਸਕਿਨ ਸਟੇਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਰੋਮਨ ਕਲੇਨ ਅਤੇ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਸ਼ੁਕੋਵ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਰੀ ਨੈਚਏਵ-ਮਾਲਤਸਵ ਦੁਆਰਾ ਵਿੱਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ 1898 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1912 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਇਵਾਨ ਰੇਰਬਰਗ, ਨੇ 1909 ਤਕ, 12 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

2008 ਵਿਚ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਮਿਤ੍ਰੀ ਏ. ਮੇਦਵੇਦਵ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ 177 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।

## ਗੈਲਰੀ

File:Goldfund von Eberswalde.jpg|ਏਬਰਸਵਾਲਡੇ ਹੋਰਡ
File:Tesoro di priamo, grande diadema con pendenti, oro, cat. 10, 01.JPG|ਪ੍ਰਯਾਮ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ
File:Moskou-papyrus.jpg|ਮਾਸਕੋ ਮੈਥੇਮੈਟਿਕ ਪਪਾਇਰਸ
File:Fayum-Man-Gold-Crown.jpg|ਫਿਊਮ ਦੇ ਮਮੀ ਪੋਰਟਰੇਟ
File:Botticelli (Sandro di Mariano Filipepi) - Annunciation - Google Art Project.jpg|*ਘੋਸ਼ਣਾ*ਕ੍ਰਿਤ ਸੈਂਡਰੋ ਬੌਟੀਸੈਲੀ
File:Lucas Cranach d.Ä. - Madonna mit Kind (ca.1520).jpg|*ਮੈਡੋਨਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਲ * ਕ੍ਰਿਤ ਲੂਕਾ ਕ੍ਰਾਨਾ ਦੀ ਐਲਡਰ
File:Paris Bordon - Sibilla davanti ad Augusto - Museo Puskin - Mosca.jpg|*ਸਮਰਾਟ ਔਗਸਟਸ ਨੂੰ ਸਿਬਿਲ ਦਾ ਭੂਤ* ਕ੍ਰਿਤੀ: ਪੈਰਿਸ ਬਾਰਡੋਨ
File:Rembrandt Harmensz van Rijn - Ahasuerus, Haman and Esther - Google Art Project.jpg|*Ahasuerus and Haman at the Feast of Esther* by Rembrandt
File:Giambattista Pittoni-Sophonisba.jpg|*Death of Sophonisba* by Giambattista Pittoni
File:Edgar Germain Hilaire Degas 076.jpg|*Blue dancers* by Edgar Degas
File:Mardi gras, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|*Fatnacht (Mardi Gras)* by Paul Cézanne
File:Lautrec Yvette Guilbert.jpg|*Yvette Guilbert* by Henri de Toulouse-Lautrec
File:Actress Jeane Samary IMG 6910.JPG|*Portrait of actress Jeane Samary* by Pierre-Auguste Renoir
File:Paul Gauguin 072.jpg|*The Night Cafe, Arles* by Paul Gauguin
File:red vineyards.jpg| *The Red Vineyard* only painting sold by Vincent van Gogh
File:Pablo Picasso, 1905, Acrobate à la Boule (Acrobat on a Ball), oil on canvas, 147 x 95 cm, The Pushkin Museum, Moscow.jpg|*ਇੱਕ ਬਾਲਦੀਵਾਰ ਤੇ ਕਲਾਬਾਜ਼ੀ*, ਕ੍ਰਿਤ ਪਾਬਲੋ ਪਿਕਾਸੋ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਸ਼ਕਿਨ
ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਇਹ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਿਕਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
*2012 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਗਦਰ

**ਗੁੰਮਦੀ ਵਿੱਟਲ ਰਾਓ** (31 ਜਨਵਰੀ 1949 - 6 ਅਗਸਤ 2023), ਜਿਸਨੂੰ **ਗਦਰ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੇਲੰਗਨਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ, ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ। ਗੱਦਾਰ ਨਕਸਲਵਾਦੀ-ਮਾਓਵਾਦੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਦਰਜੇ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।

ਗੱਦਾਰ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਕਸਲੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1975 ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਜਾਤੀ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਨਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਵਾਜ਼ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਪੀਪਲਜ਼ ਵਾਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿੰਗ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨ ਨਾਟਯ ਮੰਡਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਕਰਮਚੇਡੂ ਕਤਲੇਆਮ ਵੱਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ₹1 ਕਰੋੜ ਦੇ ਨਕਦ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਅੰਦੋਲਨ 
ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਉਭਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਜ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੇਠਲੀਆਂ ਜਾਤਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਪੱਛੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਰਾਜ ਲਈ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਓਸੀ ਅਤੇ ਬੀਸੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਉਸਨੇ ਗੌਡ ਦੇ ਏਪੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੇਵੇਂਦਰ ਗੌਡ ਦੀ ਐਨਟੀਪੀਪੀ (ਨਵਾ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਪ੍ਰਜਾ ਪਾਰਟੀ) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।

## ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੌਤ 
ਗੰਭੀਰ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ, ਗੱਦਾਰ ਨੂੰ 20 ਜੁਲਾਈ 2023 ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ 3 ਅਗਸਤ 2023 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਬਾਈਪਾਸ ਸਰਜਰੀ ਹੋਈ। ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ, 6 ਅਗਸਤ 2023 ਨੂੰ 74 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫੇਫੜਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
### ਨੰਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ: 
* 1995: ਓਰੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ "ਮੱਲੇਥੀਗਾ ਕੁ ਪੰਡੀਰੀ ਵੋਲੇ" ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ ਲਈ ਨੰਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ) 
* 2011: ਜੈ ਬੋਲੋ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਨੰਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਨੰਦੇੜ

**ਨੰਦੇੜ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ 79ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਮਰਾਠਵਾੜਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਨੰਦੇੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ।

ਆਖ਼ਰੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾਂਦੇੜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ 1708 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੰਦੇੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੰਦੇੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੰਦੇੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਅਸ਼ਟਪਦੀ

**ਅਸ਼ਟਪਦੀ** ਅੱਠ ਪਦਾਂ ਦੇ ਛੰਦ ਜਾਂ ਇੱਕ ਪੌੜੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅਸਟਪਦੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ 24 ਅਸਟਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਅਸਟਪਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਿਕ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਉਤਮ ਆਤਮਿਕ ਸਪਰਪਣ ਦੀ ਲੈਅ ਹੈ।

## ਜਾਣ ਪਛਾਣ
ਜਿਸ ਪਦ-ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਪਦੇ ਜਾਂ ਪਦੀਆਂ ਸਕਿੰਲਿਤ ਹੋਣ, ਉਸਨੂੰ ‘ਅਸ਼ਟਪਦੀ ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ‘ਚਉਪਦੇ’ ਇੱਕ ਪਦ ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ‘ਅਸ਼ਟਮੀ’ ਵੀ ਪਦ-ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। 
ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੋਈ ਛੰਦ-ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਠ ਪਦੇ ਜਾਪਦੀਆਂ ਸੰਕਲਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਦ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ‘ਅਸ਼ਟਰਪਦੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਪਦਿਆ/ ਪਦੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ‘ਅਸ਼ਟਪਦੀ’ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਦ-ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਅਸ਼ਪਦੀਆਂ ਹਨ।
‘ਪਦਾ’ ਨੂੰ ‘ਬੰਦ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਪਦੇ। ਪਦੀਆਂ ਦੀ ਤੁਕ ਸੰਖਿਆ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦਸ ਤਕ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਅਨੁਸਾਰ ‘ ਹਰ ਪਹਿਲੇ ਪਦੇ ਬੰਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਪੰਕਿਤੀਆਂ ਰਹਾਉ(ਟੇਕ) ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਸੰਯੋਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ’
ਰਹਉ ਦਾ ਅਰਥ ਹੀ ਠਹਿਰਾਉ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਹਾਉ (ਟੇਕ) ਦੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੀ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਰੱਹਸਵਾਦੀ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਨਾਲ –ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ‘ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੌਪਈ, ਨਿਸ਼ਾਨੀ, ਉਪਾਸਨਾ, ਸਾਰ ਆਦਿ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ‘ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ’ ਵਿੱਚ 29 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ
*ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ
## ਹਵਾਲਾ
ਡਾ.ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ, ਸਾਹਿੱਤ ਕੋਸ਼ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਰੂਪ
ਵਾਨ ਗਾਗ (1991 ਫ਼ਿਲਮ)

***ਵਾਨ ਗਾਗ *** 1991 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੌਰਿਸ ਪਿਆਲਿਟ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡੱਚ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜਾਕ ਦੁਤਰੋਂ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਵਧੀਆ ਐਕਟਰ ਦਾ ਸੀਜਰ ਅਵਾਰਡ (1992) ਮਿਲਿਆ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਨਸੈਂਟ ਵਾਨ ਗਾਗ
ਗ਼ਰੀਬੀ ਰੇਖਾ

**ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ** ਆਮਦਨ ਦਾ ਘੱਟੋ ਪੱਧਰ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਖਾਸ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਦਾ ਪੱਧਰ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ $ 1.25 ਡਾਲਰ ਸੀ।

ਜਨਗਣਨਾ 2011 ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 121.02 ਕਰੋੜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਪੇਂਡੂ ਅਬਾਦੀ 83.31 ਕਰੋੜ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕ 37.71 ਕਰੋੜ ਸਨ। ਸੰਪੂਰਨ ਨੰਬਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਬਾਦੀ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲਗਭਗ 9 ਕਰੋੜ ਅਤੇ 9.1 ਕਰੋੜ ਵਧੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਸਨੀਕ ਪੇਂਡੂ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਜ਼ੁਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਰਵਾਸ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਵਿਸਫੋਟ। ਗਰੀਬੀ  ਰੇਖਾ ਪਹਿਲਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਆਮਦਨੀ ਮਾਪਦੰਡ (1978) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਮਾਪਦੰਡ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦਿਹਾਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਕੈਲੋਰੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 2400 ਕੈਲੋਰੀ ਅਤੇ 2100 ਕੈਲੋਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਮ ਅਨਾਜ (ਲਗਭਗ 650 ਗ੍ਰਾਮ) ਦੀ ਲਾਗਤ ਜੋ ਇਸ ਆਗਿਆਯੋਗ ਮਾਨਕ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ. ਇਹ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਸੀ. 61.80 ਅਤੇ ਰੁਪਏ. ਦਿਹਾਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ (1978) 71.30 ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਹੁਣ ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਲਈ ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਦੇ ਥ੍ਰੈਸ਼ਹੋਲਡ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ. ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿਚ ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ।

## ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)
ਭਾਰਤ ਦੇ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸਦਾ ਮਾਸਿਕ ਖ਼ਰਚਾ 816 ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸਦਾ ਮਾਸਿਕ ਖ਼ਰਚਾ 1000 ਰੁਪਏ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਗ਼ਰੀਬ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਰਤਮਾਨ ਖੋਜ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਰੇਖਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਸਿਕ ਖ਼ਰਚਾ 1336 ਰੁਪਏ ਮਿੱਥਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਖ਼ਰਚਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ
ਰੰਗਾਰਾਜਨ ਪੈਨਲ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਜੋ ਪੇਂਡੂ 32 ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ 47 ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਹਨ। SECC ਸਮਾਜਿਕ-ਮਾਲੀ ਜਨ ਗਨਣਾ ਮੁਤਾਬਕ 35% ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਹਨ।

## ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਰੇਖਾ
ਮੈਕਕਿਨਸੇ ਗਲੋਬਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵੱਲੋਂ ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ‘ਗ਼ਰੀਬੀ ਤੋਂ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਵੱਲ’ ਨਾਮੀਂ ਖੋਜ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜ਼ਰੂਰੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਸਬੰਧੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ‘ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਰੇਖਾ’ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਅੱਠ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।
*ਖ਼ੁਰਾਕ
*ਸਿਹਤ 
*ਸਿੱਖਿਆ
*ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ 
*ਪਾਣੀ
*ਮਕਾਨ
*ਬਾਲਣ 
*ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਨਿੰਜਾਤੋ

**ਨਿੰਜਾਤੋ** (ਜਪਾਨੀ: 忍者刀) ਨਿੰਜਾ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਥਿਆਰ
ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਦੇ ਫੁੱਲ (ਪੇਂਟਿੰਗ ਸੀਰੀਜ਼)

***ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਦੇ ਫੁੱਲ *** (ਮੂਲ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਟਾਈਟਲ: ***Tournesols***) ਡਚ ਉੱਤਰ-ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਕਲਾਕਾਰ ਵਿਨਸੈਂਟ ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੀ ਦੋ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਟਿੱਲ ਲਾਈਫ਼ ਪੇਂਟਿੰਗ ਲੜੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿੰਸੈਂਟ ਵੈਨ ਗੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੇ ਚਿੱਤਰ
ਨਿੰਜਾ

**ਨਿੰਜਾ** (ਜਪਾਨੀ: 忍者) ਜਾਂ **ਸ਼ਿਨੋਬੀ** (ਜਪਾਨੀ: 忍び) ਜਗੀਰੂ ਜਪਾਨ ਦੇ ਖੂਫੀਆ ਏਜੰਟ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਜਸੂਸੀ, ਤੋੜ-ਫੋੜ, ਘੁਸਪੈਠ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੰਜਾ
ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

**ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਗਿਆਤਮਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਪਾਲ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਜਪਾਲ ਜੋਗਿੰਦਰ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਹਨ। ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਘਰ ਰਾਜ-ਭਵਨ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਈਟਾਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁਖ ਆਯੁਕਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
## ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
## ਰਾਜਪਾਲੋਂ ਕੀ ਸੂਚੀ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਬਸ਼ਕੋਰਤੋਸਤਾਨ

**ਬਸ਼ਕੋਰਤੋਸਤਾਨ ਗਣਰਾਜ** (; , *Başqortostan Respublikahı*), also known as **Bashkiria** () ਰੂਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਖੰਡ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਗਣਤੰਤਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੋਲਗਾ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਯੂਰਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਉਫਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 1,43,600 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਹੈ (ਯਾਨੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਛੱਤੀਸਗੜ ਰਾਜ ਤੋਂ ਰਤਾ ਕੁ ਜਿਆਦਾ)। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਸ਼ਕੀਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਮਾਤਭੂਮੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੰਨ 2002 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲਗਭਗ 36% ਲੋਕ ਰੂਸੀ ਸਮੁਦਾਏ ਦੇ, 30% ਬਸ਼ਕੀਰ ਸਮੁਦਾਏ ਅਤੇ 24 % ਤਾਤਾਰ ਸਮੁਦਾਏ ਦੇ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮਝਦੇ ਅਤੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਬਸ਼ਕੀਰ ਅਤੇ ਤਾਤਾਰ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਸਾਈਆਂ ਹਨ। 2010 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 4,072,292 ਸੀ।
ਬਸ਼ਕੋਰਤੋਸਤਾਨ ਕਰੀਬ 41 ਲੱਖ ਵਸੋਂ ਨਾਲ ਰੂਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗਣਰਾਜ ਹੈ।
## ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ
*ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀਗਾਣ ਬਸ਼ਕੀਰ ਵਿੱਚ
*ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀਗਾਣ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਸ਼ਕੋਰਤੋਸਤਾਨ
ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਾਣ

**ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਮਾਰਸੀ** ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਗਾਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦਾ ਕਦਮਤਾਲ ਹੈ। ਗਾਨ ਦੇ ਬੋਲ ਕਵੀ ਅਹਮਦ ਜਾਵੇਦ ਨੇ ਲਿਖੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਉਜ਼ੇਈਰ ਹਾਜਿਬੇਯੋਵ ਸਨ। ਇਸੇ 1918 ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਗੀਤਕਾਵ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ
ਕਾਰਲੋਸ ਲੱਤੂਫ਼

**ਕਾਰਲੋਸ ਲੱਤੂਫ਼** (ਪੁਰਤਗਾਲੀ: , ਅਰਬੀ: ; ਜਨਮ: 30 ਨਵੰਬਰ 1968) ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀ ਫ਼ਰੀਲਾਂਸਰ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਹੈ।
## ਗੈਲਰੀ

File:Vlado Herzog protest.jpg|ਲੱਤੂਫ਼ ਦੇ ਕਾਰਟੂਨ ਅਕਸਰ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ (1964 ਤੋਂ 1985 ਤੱਕ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ *ਫ਼ੋਲ੍ਹਾ ਡੀ ਐੱਸ. ਪਾਉਲੋ* ਦੇ ਸ਼ਬਦ "ਡਿਟਾਬ੍ਰਾਂਡਾ" ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ।)
Image:GlobalIntifada.png|ਲੱਤੂਫ਼ ਦ੍ਵਾਰਾ '**ਗਲੋਬਲ ਇੰਤਿਫ਼ਾਦਾ**' ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ਼ V (ਜਿੱਤ) ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਗੁਲੇਲ ਫੜੀ ਹੋਈ ਕੁੱਫ਼ਿਆ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ 'ਗਲੋਬਲ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ' ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਝੰਡੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ।
Image:Nazis.png|ਕਾਰਲੋਸ ਲੱਤੂਫ਼ ਦ੍ਵਾਰਾ '**ਹੁਣੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ**' ਨਾਜ਼ੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸ਼ੂਤਜ਼ਤਾਫ਼ਿਲ ਦੀਆਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕ਼ਾਬਲੇ "ਮਾਰਨ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਏ" ਵਜੋਂ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਵਾਸਤਿਕ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: "ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸਿਪਾਹੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ"
File:Latuff_che.png|2002 ਦਾ ਲੱਤੂਫ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਟੂਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਇਨਕ਼ਲਾਬੀ ਚੀ ਗਵੇਰਾ ਨੂੰ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਕੁੱਫ਼ਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
File:New Saudi Arabia's traffic sign (women2drive).gif|ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ #women2drive ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪੋਸਟਰ
File:No 2 Military Trials in Egypt 8.svg|ਮਿਸਰ ਦੀ ਆਰਮਡ ਫ਼ੋਰਸਿਜ਼ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੌਂਸਲ ਨਿਆਏਧੀਸ਼, ਜਿਊਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ਾ
File:Bombman.png|ਇੱਕ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹਮਲਾਵਰ ਦੀ ਰਚਨਾ
File:Israeli Palestinian sides.jpg|ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ-ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਪਾਸੇ
File:Mandela_on_Israeli_apartheid_by_Latuff2.jpg|ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਰੰਗ ਭੇਦ ਉੱਤੇ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968
ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਗਵਰਨਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਕਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

 

## ਕੇਂਦਰਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ 
## ਹਵਾਲੇ
ਦਸ਼ਕੁਮਾਰਚਰਿਤ

***ਦਸ਼ਕੁਮਾਰਚਰਿਤ*** (IAST: *Daśa-kumāra-carita*, ਦੇਵਨਾਗਰੀ: दशकुमारचरित, ਦਸ ਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ) ਦੰਡੀ ਦਾ (ਸੱਤਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ) ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗਦਕਾਵ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਸ ਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਚਰਿਤਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਸ਼ਕੁਮਾਰਚਰਿਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ
ਐਮਨਾਬਾਦ

**ਐਮਨਾਬਾਦ** (ਉਰਦੂ, **ایمن آباد**) ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ. ਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਐਮਨਾਬਾਦ ਹਲਕਾ NA-98 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (1469-1539) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਸਯਦਪੁਰ ਸੀ। 
## ਭੂਗੋਲ 
ਐਮਨਾਬਾਦ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ 4-ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੜਕ ਦੇ ਟੋਟੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਹ ਮਾਰਗ, ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹਨ।
ਹਰਸ਼ਚਰਿਤ

***ਹਰਸ਼ਚਰਿਤ*** ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਬਾਣਭੱਟ ਰਚਿਤ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਮ੍ਰਾਟ ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ ਦਾ ਜੀਵਨਚਰਿਤਰ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* ਹਰਸ਼ਚਰਿਤਮ (ਭਾਗ ੧;੧ ਤੋਂ ੪ ਤਕ ਦੇ ਚੈਪਟਰ (ਗੂਗਲ ਪੁਸਤਕ ; ਲੇਖਕ - ਮਹਾਦੇਵ ਪੰਤ) - ਹਿੰਦੀ ਟੀਕਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ
ਕਾਦੰਬਰੀ

*ਕਾਦੰਬਰੀ* ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਬਾਣਭੱਟ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਥਾਨਕ ਸ਼ਾਇਦ ਗੁਣਾਢਿਅ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਬੱਡਕਹਾ (ਵ੍ਰਹਦਕਥਾ) ਦੇ ਰਾਜੇ ਸੁਮਾਨਸ ਦੀ ਕਥਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਬਾਣਭੱਟ ਦੇ ਜੀਵਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੂਸ਼ਣਭੱਟ (ਜਾਂ ਪੁਲਿੰਦਭੱਟ) ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਲਿਖੇ ਭਾਗ ਦਾ ਨਾਮ ਪੂਰਵਭਾਗ ਅਤੇ ਆਪ ਲਿਖੇ ਭਾਗ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਤਰਭਾਗ ਰੱਖਿਆ।

## ਬਾਹਰੀਸਰੋਤ
* ਕਾਦੰਬਰੀ_ਪੂਰਵਭਾਗ'
* ਕਾਦੰਬਰੀ (ਗੂਗਲ ਪੁਸਤਕ; ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ - ਰਾਧਾਵੱਲਭ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ)
* English translation of Kaadambaree

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਵਲ
ਬਾਣਭੱਟ

**ਬਾਣਭੱਟ** () ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ ਦਾ ਰਾਜਕਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਬਹੁਤ ਉੱਨਤੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਰੰਥ ਹਨ: *ਹਰਸ਼ਚਰਿਤ* ਅਤੇ *ਕਾਦੰਬਰੀ*। ਕਾਦੰਬਰੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਣ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸਦੇ ਬੇਟੇ ਭੂਸ਼ਣਭੱਟ ਨੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਉੱਘੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਹਨ। *ਕਾਦੰਬਰੀ* ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ
ਬਾਣਭੱਟ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਾਲ ਬਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਾਦੰਬਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹਰਸ਼ਚਰਿਤੰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਉੱਛਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਸੋਨ ਨਦੀ (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਿਰੰਣਿਇਬਾਹੁ) ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰੀਤੀਕੂਟ ਨਾਮ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਭੱਟਰਾਵ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਬਾਣਭੱਟ ਦੇ ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਰਥਪਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਬਾਣ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਚਿਤਰਭਾਨੁ ਰਾਵ ਸੀ। ਬਾਣ ਦੇ ਬਾਲਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਰਾਜਦੇਵੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਬਾਣ ਅਜੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹੀ ਸਨ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਜਾਇਦਾਦ ਛੱਡਕੇ ਚੱਲੇ ਗਏ।

ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਣਭੱਟ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪ ਦੇਖਣ ਲਈ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਤੁਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਣਨੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕਵੀ ਈਸ਼ਾਨ ਰਾਵ, ਦੋ ਭੱਟਰਾਵ ਇੱਕ ਚਿਕਿਤਸਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਏਕ ਪਾਠਕ, ਇੱਕ ਸੁਨਿਆਰ, ਇੱਕ ਰਤਨਾਕਰ, ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਇੱਕ ਪੁਸਤਕਾਵਰਕ, ਇੱਕ ਮਾਰਦਗਿਕ, ਦੋ ਗਾਇਕ, ਇੱਕ ਦਰਬਾਨ, ਬੰਸਰੀਵਾਦਕ, ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ, ਇੱਕ ਨਾਚਾ, ਇੱਕ ਆਕਸ਼ਿਕ, ਇੱਕ ਨਟ, ਇੱਕ ਨਾਚੀ, ਇੱਕ ਤਾਂਤਰਿਕ, ਇੱਕ ਧਾਤੁਵਿਦਿਆ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਂਦਰਜਾਲਿਕ ਆਦਿ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰੀਤੀਕੂਟ ਪਰਤਿਆ। ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਕੁੱਝ ਚੁਗਲਖੋਰਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਬਾਣ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚੱਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਜਿਰਾਵਤੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਸਾਥੀ ਮਾਲਵਾਧੀਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ‘ਅਯਮਸੌਭੁਜੰਗ:'(ਇਹ ਉਹੀ ਸੱਪ ਹੈ)। ਖ਼ੈਰ ਬਾਣ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮਰਾਟ ਉਸ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਮਹੀਨਾ ਰਹਿਕੇ ਬਾਣ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਹਰਸ਼ਚਰਿਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰਸ਼ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

ਬਾਣ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਇੱਥੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਣ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਕੁੱਝ ਵੀ ਗਿਆਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ

**ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ** ਇੱਕ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾ ਹੈ, ਜੋਕਿ ਲਿਖਾਈ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅੱਖਰ ਚੌੜੀ ਨੋਕ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ, ਬ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ, ਟਾਇਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਨਾਨ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫਰ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੇ ਨਿਮੰਤਰਣ ਪੱਤਰਾਂ, ਫ਼ੌਂਟ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਟਾਇਪੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਹੱਥੀਂ ਲਿਖੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤੇ ਲੋਗੋ, ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾ, ਐਲਾਨਾਂ, ਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਕਲਾ, ਪੱਥਰ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਲਿਖਾਈ, ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀਆਂ ਚਾਲੂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸੰਸ਼ਾ ਪੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਤੇ, ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਿਖਾਈ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਔਜ਼ਾਰ
ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫਰ ਦੁਆਰਾ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਮੁੱਖ ਔਜ਼ਾਰ ਹਨ- ਪੈਨ ਅਤੇ ਬੁ੍ਸ਼। ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫਰ ਪੈਨ ਆਪਣੀ ਨਿਭ ਨਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਲੈਟ, ਗੋਲ ਜਾਂ ਪੁਆਇਂਟਡ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਜਾਵਟ ਦੇ ਕੁਝ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ, ਮਲਟੀ ਨਿਭ ਪੈਨਾਂ– ਸਟੀਲ ਬ੍ਰੁਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਕੰਮ ਫੈਲਟ-ਟੀਪ ਅਤੇ ਬਾੱਲ ਪੁਆਇੰਟ ਪੈਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਐਂਗਲ ਲਾਈਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫਰ ਦੇ ਕੁਝ ਸਟਾਇਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੌਥਿਕ ਸਕਰਿਪਟ, ਜਿਸ ਲਈ ਸਟਬ ਨਿਭ ਪੈਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਲਿਖਾਈ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਿਆਹੀ ਪਾਣੀ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਤੇਲ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸਿਆਹੀ, ਜੋਕਿ ਛਪਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਚਿਪਚਿਪੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਧੀਆ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਕਾਗ਼ਜ਼, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਖਣ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੇ ਪ੍ਯੋਗ ਨਾਲ ਲਿਖਾਵਟ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਾਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਂਲਾਕਿ ਪਰਚਮੈਂਟ ਅਤੇ ਵੈਲਮ ਦਾ ਵੀ ਅਕਸਰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਕੂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾਮੁਕੰਮਲ ਨੂੰ ਮਿਟਾਣੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਇਟ ਬਾਕਸ ਨੂੰ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ, ਇਜ਼ਾਜਤ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੈਂਸਿਲ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਅਤੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਹਟਾਏ ਬਗੈਰ ਸਿੱਧੀਆਂ ਲਾਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਲਈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਇਟ ਬਾਕਸਾਂ ਅਤੇ ਟੈਮਪਲੇਟਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੂਲਡ ਪੇਪਰ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਲਾਇਟ ਬਾਕਸ ਜਾਂ ਸਿੱਧੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ, ਹਰ ਤਿਮਾਹੀ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਇੰਚ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਪਰ ਇੰਚ ਖਾਲੀ ਅਸਥਾਨ ਕਦੀ ਕਦੀ ਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਲਿਟੈਰਿਆ ਅਨਸਿਆਲਸ ਹੈ (ਇਸ ਲਈ ਨਾਂ) ਕਾਲੇਜ ਰੂਲ ਕਾਗਜ਼ ਇੱਕ ਸੇਧ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀਪੈਨ ਅਤੇ ਬੁ੍ਸ਼ ਹਨ:-
* ਕੂਇਲ
* ਡਿਪ ਪੈਨ
* ਇੰਕ ਬ੍ਸ਼
* ਕੂਆਲਮ
* ਫ਼ਾਉਨਟੇਨ ਪੈਨ
* ਬੈਂਗਣ

## ਹਵਾਲੇ:-
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ
ਸਰੇਂਦਰ ਵਰਮਾ

**ਸਰੇਂਦਰ ਵਰਮਾ** (ਜਨਮ 7 ਸਤੰਬਰ 1941) ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ। *ਸੂਰਿਯਾ ਕੀ ਅੰਤਿਮ ਕਿਰਨ ਸੇ ਸੂਰਿਯਾ ਕੀ ਪਹਲੀ ਕਿਰਨ ਤਕ* (1972) ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਖੂਬ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇਹ ਛੇ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਲਥਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ ਨਾਲ ਚਿਰੋਕੀ ਸਾਂਝ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਦਰਾਂ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ 1993 ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ 1996 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਾਵਲ 
* *ਦੋ ਮੁਰਦੋਂ ਕੇ ਲੀਏ ਗੁਲਦਸਤਾ* (2000)
* *ਮੁਝੇ ਚਾਂਦ ਚਾਹਿਏ* (1993)
* "ਕਟਨਾ ਸ਼ਾਮੀ ਕਾ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਪਦਮਾਪਾਨ੍ਖੁਰੀ ਕੀ ਧਰ ਸੇ"(2010)

### ਨਾਟਕ
* *ਸੂਰਿਯਾ ਕੀ ਅੰਤਿਮ ਕਿਰਨ ਸੇ ਸੂਰਿਯਾ ਕੀ ਪਹਲੀ ਕਿਰਨ ਤਕ* (1972)
* *ਆਠਵਾਂ ਸਰਗ* (1976)
* *ਛੋਟੇ ਸਯਾਦ ਬੜੇ ਸਯਾਦ* (1978)
* *ਕੈਦ-ਏ-ਹਯਾਤ* (1983)
* "ਰੱਤ ਕਾ ਕੰਗਨ," (2011)
 *ਸੂਰਿਯਾ ਕੀ ਅੰਤਿਮ ਕਿਰਨ ਸੇ...* ਨੂੰ ਜਾਯਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮਚਾਰੀ ਨੇ *From sunset to sunrise* ਨਾਮ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ।.
* "ਦਰੋਪਦੀ"
* "ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਕੀ ਅੰਗੂਠੀ"

## ਹਵਾਲੇ
ਐਚ ਐਸ ਫੂਲਕਾ

**ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੂਲਕਾ**, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ** ਐਚ ਐਸ ਫੂਲਕਾ**, ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਐਡਵੋਕੇਟ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ
ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੂਲਕਾ ਦਾ ਜਨ‍ਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਕਸਬਾ ਭਦੌੜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸ‍ਨਾਤਕ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਉਸ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪ‍ਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਐਲ ਐਲ ਬੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।

ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪ‍ਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫੂਲਕਾ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ 1984 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਆਰੋਪੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੁਕੱਦਮੇ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਫੂਲਕਾ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 2014 ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਂ‍ਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2017-2022
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2012-2017
ਰਿਓਕਾਨ (ਸ਼ਾਇਰ)

(1758–1831) ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਨਕੀ ਸੋਤੋ ਜ਼ੇਨ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਭਾਗ ਸਾਧੂ ਵਜੋਂ ਬਿਤਾਇਆ। **ਰਿਓਕਾਨ**ਆਪਣੇ, ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਲਿਖਾਈ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੇ ਜ਼ੈੱਨ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਾ ਤੱਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਰਿਓਕਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਜਪਾਨ ਦੇ ਐਚਿਗੋ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ (ਹੁਣ ਨਿਗਾਤਾ ਪ੍ਰਫੈਕਚਰ) ਦੇ ਇਜ਼ੂਮੋਜਾਕੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ Eizō Yamamoto  ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਕਵੀ
ਪੈਂਟਾਗਨ

**ਪੈਂਟਾਗਨ (The Pentagon)** ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ ਦੇ ਡਿਫੈਂਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਵਾਲੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਰਜਿਨਿਆ ਦੀ ਅਰਿੰਗਟਨ ਕਾਊਂਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪੈਂਟਾਗਨ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਡਿਫੈਂਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਦੂਸਰੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ 11 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ 15 ਜਨਵਰੀ 1943 ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਜਨਰਲ ਬ੍ਰੇਹੋਨ ਸੋਮਰਵੈੱਲ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ; ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਕਰਨਲ ਲੇਸਲੀ ਗਰੋਵਜ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ 8 ਕਰੋੜ 30 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਦੀ ਲਾਗਤ ਆਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਲਈ **ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ** ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁੱਝ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਫਲਸਫੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੁ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ, ਸੋ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਅਸਲ ਭਾਵਨਾ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਭੂਤਪੂਰਵ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ (5 ਸਤੰਬਰ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ, ਵਿਸ਼ਵ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ 5 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1962 'ਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਡਾ.ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਿਉਂ ਨਾ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕਿੱਤੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਸਾਲ 1967 ਤੋਂ ਇਹ ਦਿਨ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮੌਕੇ ਸਕੂਲਾਂ ਕਾਲਜਾਂ 'ਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਲ੍ਹੋਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਅਨੁਸਾਰ ਅਧਿਆਪਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਰੋਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਸ਼ਾਹੀਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਬੱਧ ਬਣਾਉਣਾ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਭਟਕਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ-ਮਾਤਰ ਉਪਾਅ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਾ.ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਮੁਲਕ 'ਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਟੀਚੇ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸਿੱਖਿਆ ਦਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਿਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ 
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 5 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਡਾ. ਸਰਵੇਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਨੁਪਾਲਨ ਦਿਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ
ਵਿਸ਼ਵ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ

**ਵਿਸ਼ਵ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ**, 1994 ਦੇ ਬਾਅਦ ਹਰ ਸਾਲ 5 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 1966 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਿਰਤ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਸਾਂਝੀ ਬੈਠਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਸੁਝਾਅ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਿਨ
ਸੰਸਾਰਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ)

**ਸੰਸਾਰਪੁਰ ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਹਾਕੀ ਦੀ ਨਰਸਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸੰਸਾਰਪੁਰ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ
ਜਲੰਧਰ ਛਾਉਣੀ ਦੀ ਨਿਆਈਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਾਕੀ ਹੁਨਰ ਦਾ ਲੋਹਾ ਮੰਨਵਾਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਵਾਇਤੀ ਹਾਕੀ ਖੇਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 8 ਵਾਰੀ ਉਲੰਪਿਕ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਗੌਰਵਮਈ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ 14 ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਖੇਡੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੱਕ ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।

## ਉੱਘੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ 
*ਕਰਨਲ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ (1928 ਐਮਸਟਰਡਮ ਓਲੰਪਿਕ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕੌਮੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ)
*ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ (1936 ਵਿੱਚ ਰੈਸਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡੇ)
*ਊਧਮ ਸਿਘ ਕੁਲਾਰ (1948 ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ - ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ 1952, 1956, 1960 ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ)
*ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ (1960 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ।)
*ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕੁਲਾਰ
*ਅਜੀਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕੁਲਾਰ
*ਕਰਨਲ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੁਲਾਰ
*ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਕੁਲਾਰ
*ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੁਲਾਰ

## ਗੈਲਰੀ 

Round Glass Punjab Hockey Academy, Sansarpur.jpg|thumb|ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਮਾਰਟ ਸਕੂਲ, ਸੰਸਾਰਪੁਰ ( ਜਲੰਧਰ)ਰਾਊਂਡ ਗਲਾਸ ਪੰਜਾਬ ਹਾਕੀ ਅਕੈਡਮੀ, ਸੰਸਾਰਪੁਰ
Gurduara Shahidaan, Sansarpur ( Jalandhar).jpg|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਸ਼ਹੀਦਾਂ, ਸੰਸਾਰਪੁਰ
Sansar Hockey Association Estd.1926.jpg|ਸੰਸਾਰਪੁਰ ਹਾਕੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ
Old Hockey Ground View.jpg|ਪੁਰਾਣਾ ਹਾਕੀ ਮੈਦਾਨ
New Hockey Ground.jpg|ਨਵਾਂ ਹਾਕੀ ਮੈਦਾਨ
Old Hockey Ground.jpg|ਸੰਸਾਰਪੁਰ ਹਾਕੀ ਮੈਦਾਨ ਦਾ 1 ਨਵੰਬਰ, 2025 ਦੀ ਸਵੇਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੀਰ ਪਿੰਡ

**ਬੀਰ ਪਿੰਡ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਨਕੋਦਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ

**ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 14 ਮਾਰਚ 1952) ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹਨ।

## ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ (ਸਵਰਗਵਾਸੀ) ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਰਤਨ ਕੌਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਮਾਰਚ 1952 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਹ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੱਗ ਹਨ।

### ਸਿੱਖਿਆ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀ. ਏ. ਆਨਰਜ, ਐਮ. ਏ.ਅਤੇ ਪੀਐਚ. ਡੀ਼ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀਅਐਚ. ਡੀ ਦਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ 'ਪੰਜਾਬੀ ਰੁਬਾਈ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ' (1980) ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਪਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌੌੌਰਾਨ ਉਹ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁੁਖੀ ਦੇ ਅਹੁੁਦੇ ਉੱਪਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਹੁੁਣ ਤੱੱਕ 28 ਖੋਜਾਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੀਐਚ. ਡੀ. ਅਤੇ 120 ਖੋਜਾਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਗਰਾਨ ਵਜੋਂ ਐਮ. ਫਿਲ. ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਧਾਰਾ (ਤਿਮਾਹੀ) ਦੇ 10 ਸਾਲ ਤੱੱਕ ਚੀਫ਼ ਐਡੀਟਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਐਡੀਟਰ ਬੋੋਰਡ ਵਿੱਚ 1997 ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਰਗਰਮ ਹਨ।

#### ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਕੰਮ
ਕਰਮਜੀਤ ਪੀਐਚਡੀ ਦਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਰੁਬਾਈ ਉੱਪਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਤਿਆਰਥੀ ਤੇ ਰੰਧਾਵਾ, ਦੋਵੇਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ' ਤੇ ਪੜ੍ਹ ਲਏ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਨੂੰ ਬਾਅਦ 'ਚ ਨਿੱਠ ਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਰੰਧਾਵਾ ਦੁਆਬੇ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸੀ। ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਇੱਕਠੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕਠਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਵਿਹਾਰਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਪਿੱਛੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ 1978-79 ਦੇ ਦਿਨ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਸੂਹੇ ਤੋਂ ਸਾਈਕਲ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆਰਾਂ ਕੁ ਵਜੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਡਰੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਉਹ ਅੱਠ ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਗਿਆ ਤੇ ਬਿਗੜੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਘਰ 'ਚ ਚਿੰਤਾ ਹੋਣੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੌਣ ਬੰਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਘਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਈ ਨੇ ਝਿੜਕਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਕੱਢਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਗੌਣ ਬਠਾਇਆ ਤਾਂ ਬੀਬੀਆਂ ਨੇ ਜਿਹੜਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਗੀਤ ਸੀ, 'ਵੀਰਾ ਕਿੱਥੇ ਗੁਜਾਰੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ, ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਪਿਆ'। ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਆਈ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤੇ ਤਣਾਅ ਭਰੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ-ਸਾਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰ ਸਕਣ ਦੇ ਸਮੱਰਥ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਕੰਮ  ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ
**ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਰੋਦੀ ਅੰਸ਼* (1978)  
#*ਦੇਸ ਦੁਆਬਾ* (1982)
#*ਧਰਤ ਦੋਆਬੇ ਦੀ* (1985)
#*ਬੇਸੁਰਾ ਮੌਸਮ* (1985)
#*ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ* (1989)
#*ਕੋਲਾਂ ਕੂਕਦੀਆਂ* (1990)
#*ਮੋਰੀਂ ਰੁਣ ਝੁਣ ਲਾਇਆ* (1990)
#*ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ* (ਅਨੁਵਾਦ, 1995)
#*ਰਜਨੀਸ਼ ਬੇਨਕਾਬ* (ਪੰਜਾਬੀ, 2001)
#*ਰਜਨੀਸ਼ ਬੇਨਕਾਬ* (ਹਿੰਦੀ, 2002)
#*ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪੈੜ੍ਹ* (2002)
#*ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ* (2003)
#*ਕੂੰਜਾਂ ਪਰਦੇਸਣਾਂ* (2005)
#*ਟਾਵਰਜ਼ ਵਸਤੂ ਵਿਧੀ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ* (2006)
#*ਪੰਜਾਬੀ ਰੁਬਾਈ: ਨਿਕਾਸ ਤੇ ਵਿਕਾਸ* (2009)
#ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਮੀਖਿਆ (2012)
#ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਰਿਪੇਖ (2014)
#ਪਾਲ ਕੌਰ ਦਾ ਰਚਨਾ ਸੰਸਾਰ (2016)
#ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਟਾਵਰਜ਼-ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਪਰਿਪੇਖ (2017)
#ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਗੀਤ (2018)
#ਕਾਲ਼ੇ ਵਰਕੇ: ਵਸਤੂ, ਬਿਰਤਾਂਤ ਤੇ ਸੰਰਚਨਾ (2018)
#ਫਲੋਰਾ ਐਨੀ ਸਟੀਲ (2019)
#
 
### ਬਚਿੱਆਂ/ਨਵਸਾਖਰਾਂ ਲਈ
#*ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡੰਗਣਾ ਨਹੀਂ ਫੁੰਕਾਰਾ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ* (2002) 
#*ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਗੀਤ* (ਦੇਵਨਾਗਰੀ,1994)
#*ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ* (2002)
#*ਕੁਲਫੀ* (ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ 2009)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਕਾਲਾ ਬੱਕਰਾ

thumb|300px
**ਕਾਲਾ ਬੱਕਰਾ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਭੋਗਪੁਰ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜਲੰਧਰ-ਪਠਾਨਕੋਟ ਸੜਕ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 454 ਹੈਕਟੇਅਰ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ 2456 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭੋਗਪੁਰ

**ਭੋਗਪੁਰ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ  ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਹਿਤਪੁਰ

**ਮਹਿਤਪੁਰ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 71 ਤੇ ਨਕੋਦਰ ਤੋਂ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੁੰਡਾਲਾ

**ਬੁੰਡਾਲਾ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬੁੰਡਾਲਾ ਮੰਜਕੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈI ਇਹ ਗੁਰਾਇਆਂ - ਜੰਡਿਆਲਾ ਲਿੰਕ ਰੋਡ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ I ਇਹ 1488-1517 ਵਿੱਚ ਲੋਧੀ ਬੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ (ਲਗਪਗ 500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ) ਚਾਹੜ ਤੇ ਬਾਹੜ ਦੋ ਜੱਟ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਬਾਸੀ ਸੀI ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਕਾਮਰੇਡ ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੁਰਜੀਤ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਿਆਸ ਪਿੰਡ

**ਬਿਆਸ ਪਿੰਡ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜਲੰਧਰ-ਪਠਾਨਕੋਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਤੇ 14 ਕਿਮੀ ਦੂਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਆਬੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰੁੜਕਾ ਕਲਾਂ

**ਰੁੜਕਾ ਕਲਾਂ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਫਿਲੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਇਤਿਹਾਸ 
### ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ 
ਬਚਿੰਤ ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੁੜਕਾ ਕਲਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦੇ ਹੋਏ, 1929 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੋਟਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪੰਚਾਇਤ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਬਣ ਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਬਚਿੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਵਰਨਮਾਲਾ

**ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਵਰਣਮਾਲਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:।AST -।nternational Alphabet of Sanskrit Transliteration) ਇੱਕ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰੀ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਸਕੀਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੰਡਿਕ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਹਾਨੀਰਹਿਤ ਰੋਮਨਕਰਨ ਹੇਤੁ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਪਾਲੀ, ਪ੍ਰਕਿਰਤਾਂ ਅਤੇ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੋਮਨਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਆਈਏਐਸਟੀ (IAST) ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਕੀਮ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ
ਅਪਾਚੀ

**ਅਪਾਚੀ** ਜਾਂ **ਅਪਾਚੇ** ਉਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕੀ ਆਦਿਵਾਸੀ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਆਥਾਬਾਸਕਾਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਖੇਤਰ ਪੂਰਬੀ ਐਰਿਜੋਨਾ, ਉੱਤਰ=ਪੱਛਮੀ ਮੈਕਸੀਕੋ, ਨਵਾਂ ਮੈਕਸੀਕੋ, ਟੈਕਸਾਸ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਰਦ=ਗਿਰਦ ਦੇ ਕੁੱਝ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਯੂਰਪੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਡਟ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੀਤਾ। ਅਪਾਚੀ ਦਸਤਿਆਂ ਨੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਉੱਤੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਮਾਰੇ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਖੂੰਖਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਪੰਧੇਰ ਖੇੜੀ

'**ਪੰਧੇਰ ਖੇੜੀ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਡੇਹਲੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਵਰੋਲਾ ਇਥੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀ ਹੋਏ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਇਲ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੀਜਾ, ਭਾਰਤ

**ਬੀਜਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਖੰਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਰੋਸ਼ੀਆ

**ਕਰੋਸ਼ੀਆ** ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਬੁਣਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੂਈ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਈ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰੋਸ਼ੀਏ ਦਾ ਕੰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਲਾਈ ਕਢਾਈ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ (ਆਲਮਗੀਰ)

**ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ** (ਆਲਮਗੀਰ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ), ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਲਮਗੀਰ, ਜਿਲ੍ਹੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕੁਝ ਦੇਰ ਲਈ ਇੱਥੇ ਰੁਕੇ ਸਨ।

## ਗੈਲਰੀ

Image:Alamgir inside.JPG|Guru Granth Sahib
Image:Maingate alamgir.JPG|Main gate
Image:Alamgir boorasahib.JPG|Bhoora Sahib
Image:Boorasahib.JPG|Path to Bhoora Sahib
Image:Alamgir diwan.JPG|ਆਲਮਗੀਰ ਸਾਹਿਬ 
Image:Alamgir backside.JPG|Front view
Image:Alamgir slok.JPG|ਆਲਮਗੀਰ ਸਾਹਿਬ 
Image:Alamgir sideview.JPG|ਆਲਮਗੀਰ ਸਾਹਿਬ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਜਰਗੜੀ

**ਜਰਗੜੀ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਪਾਇਲ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਸਰਹੰਦ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਸਿਆ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਧਮੋਟ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਰਗ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 3 ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜਰਗੜੀ ਪਿੰਡ ਖੰਨਾ - ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਰੋਡ ਤੇ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡ ਜਲਾਜਣ ਤੋਂ 2.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ 4.5 ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੇ ਸਿਹੌੜਾ ਜੰਡਾਲੀ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਇਲ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਨਖ

**ਅਨਖ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਚਾਬੀ** ਜਾਂ **ਨੀਲ ਦਰਿਆ ਦੀ ਚਾਬੀ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿਅਰੋਗਲਿਫ਼ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਰ
ਜਾਰਜ ਤੀਮੋਥੀ ਕਲੂਨੀ

**ਜਾਰਜ ਤਿਮੋਥੀ ਕਲੂਨੀ** (ਜਨਮ 6 ਮਈ 1961) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਐਕਟਰ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਕਲੂਨੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਬਜਟ ਦੀਆਂ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨਏ ਦੁਆਰਾ, ਕਮਰਸੀਅਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜੋਖਮ ਭਰੀਆਂ ਪਰਿਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। 31 ਜਨਵਰੀ 2008 ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕਲੂਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਦੂਤ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਗੋਵਿੰਦ ਵੱਲਭ ਪੰਤ

ਪੰਡਿਤ **ਗੋਬਿੰਦ ਵੱਲਭ ਪੰਤ** (10 ਸਤੰਬਰ 1887 – 7 ਮਾਰਚ 1961) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਵਾਉਣ ਅਤੇ ਜਮੀਂਦਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ। 
## ਜੀਵਨੀ
ਪੰਤ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਲਮੋੜਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੋਂਤ ਨਾਮਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੋਬਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੰਤ। ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਦਲੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਨੇ, ਬਦਰੀ ਦੱਤ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਪਾਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸੋਚ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 
1905 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਲਮੋੜਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੇ ਮਯੋਰ ਸੇਂਟਰਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਿਸਾਬ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਵੈਸੇਵਕ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1907 ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਅਤੇ 1909 ਵਿੱਚ ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਲਜ ਵਲੋਂ ਲੈਮਸਡੇਨ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਮੰਤਰੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸਨਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1957 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਉੱਤਮ ਕਾਰਜ ਦੇ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1887
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1961
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਦ ਮਾਨਿਊਮੈਂਟਸ ਮੈੱਨ

***ਦ ਮਾਨਿਊਮੈਂਟਸ ਮੈੱਨ *** 2014 ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ-ਜਰਮਨ ਯੁੱਧ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜਾਰਜ ਕਲੂਨੀ ਹਨ। ਇਹ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਂਟ ਹੇਸਲੋਵ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਲੂਨੀ, ਮੈੱਟ ਡੇਮਨ, ਬਿਲ ਮੂਰੇ, ਜਾਨ ਗੁੱਡਮੈਨ, ਯਾਂ ਦੁਜਾਰਡਨ, ਬਾਬ ਬਾਲਾਬਨ, ਹੂਘ ਬੋਨਵਿਲ
ਅਤੇ ਕੇਟ ਬਲਾਂਚੇ ਇਸ ਵਿੱਚਲੇ ਸਿਤਾਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਬਰਟ ਐਮ ਏਡੇਸਲ ਦੀ ਪੁਸਤਕ, *The Monuments Men: Allied Heroes, Nazi Thieves and the Greatest Treasure Hunt in History* ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਸੈਨਾ ਗੁੱਟ ਦੇ, ਮਾਨਿਊਮੈਂਟਸ, ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਐਂਡ ਆਰਕਾਈਵਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਹਿਟਲਰ ਦੁਆਰਾ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਮਤੀ ਕਲਾ-ਨਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਨਗ ਲਭਣ ਅਤੇ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ।
## ਸੰਖੇਪ
ਇਹ ਫਿਲਮ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵਯੁੱਧ ਦੀ ਉਸ ਫੌਜੀ ਟੁਕੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿਟਲਰ ਅਤੇ ਨਾਜੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰਾਬਰਟ ਐਮ ਏਡੇਸਲ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ- ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਰੋਜੇਨਬਰਗ ਅਤੇ ਆਇਜਨਹਾਵਰ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੇ ਵੱਲ ਵੱਧਦੀ ਜਰਮਨ ਫੌਜ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਰੋਹਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ।

ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਕਿ ਹਿਟਲਰ ਅਤੇ ਨਾਜੀ ਫੌਜ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਰਹੀ ਸੀ ਉੱਥੇ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਰਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਧਰੋਹਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਯੋਜਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉੱਥੇ ਭੇਜੇ ਗਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਧਰੋਹਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਹ ਲੱਖ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਣਾ ਸੀ। 
1943 ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰ ਫੌਜ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਵਾਹਵਾ ਪ੍ਰਗਤੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਧੁਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਢਕੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਐਪਰ, ਫ੍ਰੈਂਕ ਸਟੋਕਸ (ਜਾਰਜ ਕਲੂਨੀ) ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਰਥ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਕਲਾ ਖਜਾਨੇ ਵੈਸੇ ਹੀ ਜਾਂ ਨਾਜ਼ੀ ਲੁੱਟ ਕਰਕੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਫ੍ਰੈਂਕ ਸਟੋਕਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੱਤ ਆਰਕਾਈਵ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ, ਕਿਊਰੇਟਰਾਂ, ਅਤੇ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ "ਮਾਨਿਊਮੈਂਟਸ ਮੈੱਨ" ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਤਿਆਰ ਕਰੇ ਜਿਹੜਾ ਮਿੱਤਰ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਦਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀਮਤੀ ਕਲਾ ਵਸਤੂਆਂ ਲਭਣ ਅਤੇ ਸਾਂਭਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਸੇਧ ਦੇਵੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਲੜਾਈ

**ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਲੜਾਈ (1761) ** ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਹੱਥੋਂ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੜ੍ਹਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਾਣੀਪਤ ਤੋਂ ਸੱਤ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਉਗੜਾਖੇੜੀ ਪਿੰਡ ‘ਚ 1992 ਵਿੱਚ ਯਾਦਗਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਲੜਾਈ 14 ਜਨਵਰੀ, 1761 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 60 ਮੀਲ ਜਾਂ (95.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੁਰੀ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਾਣੀਪਤ ਦੇ ਸਥਾਂਨ ਤੇ ਲੜੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮਰਾਠਾ ਸਨ ਅਤੇ ਦੁਸਰੇ ਪਾਸੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਮਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਭਾਈਵਾਲ ਤਿੰਨ ਰੋਹੀਲਾ ਅਫਗਾਨ ਜਿਸ ਦੀ ਕਮਾਨ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਅਤੇ ਨਜੀਬ-ਓਲ-ਦੌਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਲੋਚ ਬਾਗੀ ਜਿਸ ਦੀ ਕਮਾਨ ਮੀਰ ਨੂਰੀ ਨਸੀ੍ਰ ਖਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਵਧ ਦਾ ਨਵਾਬ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਯਾਦਗਾਰ
ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਹੱਥੋਂ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੜ੍ਹਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਾਣੀਪਤ ਤੋਂ ਸੱਤ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਉਗੜਾਖੇੜੀ ਪਿੰਡ ‘ਚ 1992 ਵਿੱਚ ਯਾਦਗਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਯਾਦਗਾਰ 6.5 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੈ। ਪਾਣੀਪਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਜਰਨੈਲੀ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੀਨਾਰਾਂ ਬਣੇ ਹਨ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
ਫਿਲਮ ਪਾਨੀਪਤ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਗੋਵਾਰਿਕਰ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਕਪੂਰ, ਸੰਜੇ ਦੱਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤੀ ਸਨਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸਨ। ਇਹ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਲੜਾਈ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ 6 ਦਸੰਬਰ, 2019 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਵੇਗੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ
ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ

**ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ** ਬਾਬਰ ਅਤੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੇ ਵਿੱਚ 21 ਅਪਰੈਲ 1526 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।

ਸੰਨ 1526 ਵਿੱਚ, ਕਾਬਲ ਦਾ ਤੈਮੂਰੀ ਸ਼ਾਸਕ ਬਾਬਰ, ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ, ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਲੜਾਈ 21 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਪਾਨੀਪਤ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੁਣ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਾਨੀਪਤ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਰਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਤੇ ਕਬਜੇ ਲਈ ਕਈ ਨਿਰਣਾਇਕ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪਲੀਜ਼ ਜਵਾਬ ਦੇ ਕੇ ਜਾਇਉ ਸਾਰੇ ਠੀਕ ਆ

## ਸਿੱਟਾ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ
ਬਾਬਰ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹਮਲਾ 1525 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਲੋਧੀ ਨੂੰ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਬਾਬਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਨਾਲ ਦੋ-ਦੋ ਹੱਥ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਇੱਕ ਲੱਖ ਸੈਨਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਧਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੇ ਪਾਨੀਪਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ ਪਰੰਤੂ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1526 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਬਾਬਰ ਦੀ ਸੈਨਾ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਮੋਰਚਾ ਲਗਾਈ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਇਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਠਿਠਕ ਗੲੇ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਘੇਰ ਲਓ। ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਤੋਪਚੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲੇ ਵਰਸਾਉਣੇ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਦੀ ਅਗੁਵਾਈ *ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ* ਅਤੇ *ਮੁਸਤਫ਼ਾ* ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ। ਅੱਗੇ ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਪਿੱਛਿਓਂ ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਿਆ। ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਦੇਖਦਿਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗ ਗੲੇ। ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਯੁੱਧ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ। ਸੁਲਤਾਨ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਹਿਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਪਾਨੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਬਰ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ(]]]]]
ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ

**ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ (1556)** ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਾ ਹੇਮਚੰਦਰ ਵਿਕਰਮਾਦਿਤਆ ਪਰਚੱਲਿਤ ਨਾਮ ਹੇਮੂ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਦੀਆਂ ਫੌਜ਼ਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 5 ਨਵੰਬਰ, 1556 ਨੂੰ ਪਾਣੀਪਤ ਦੇ ਸਥਾਂਨ ਤੇ ਹੋਈ। ਅਕਬਰ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਖਾਨ ਜਮਾਨ ਅਤੇ ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਦੀ ਇਹ ਨਿਰਨਾਇਕ ਜਿੱਤ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਦੀ ਜਿਤ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਤਿੰਨ ਸੋਂ ਸਾਲਾ ਲਈ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਹੋ ਗਿਆ। 24 ਜਨਵਰੀ, 1556 ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਅਕਬਰ ਨੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ। 14 ਫਰਵਰੀ, 1556 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਲਾਨੌਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਅਕਬਰ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਕਾਬੁਲ, ਕੰਧਾਰ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਦੇ ਸਾਥ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਸੀ।
## 1556
1556 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੇਮੂ ਅਕਬਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣ ਗਿਆ। ਜੋ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਰੇਵਾੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸੀ। 1553-1556 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੇਮੂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ 22 ਜੰਗ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਨਵਰੀ 1556 ਵਿੱਚ ਹਮਾਯੂ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਹੇਮੂ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਹੇਮੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਹੇਮੂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ 6 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਫੌਜ਼ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 3,000 ਮੁਗਲ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ 350 ਸਾਲਾ ਦਾ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨ ਰਾਜ ਰਿਹਾ। ਅਕਬਰ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ ਨੇ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੁਧਰ ਕੀਤੇ।

## ਯੁੱਧ
ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਕਲਾਨੌਰ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਕਈ ਮੁਗਲ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੇ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਪਿਛੇ ਹਟਨੇ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਸਿਰਫ ਬੈਰਮ ਖਾਹ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਤੇ ਅਕਬਰ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। 5 ਨਵੰਬਰ ਨੂਮ ਪਾਣੀਪਤ ਦੇ ਸਥਾਂਨ ਤੇ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਾਦਾ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। 
ਔਚ. ਜੀ. ਕੀਨ ਅਨੁਸਾਰ "ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਨੇ ਲੜਾਉ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਦੋਨੋ 8 ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਆਪਣੇ 13 ਸਾਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੇਮੂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਜਿੱਤ ਤੇ ਘਮੰਡ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

## ਨਤੀਜਾ
ਹੇਮੂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਕਬਰ ਨੇ ਇਹ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤ ਲਈ। ਤੇ ਹੇਮੂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹੇਮੂ ਦਾ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿਰ ਕਾਬੁਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਫ਼ਾਸੀ ਤੇ ਲਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਫਤਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਕਈ ਦਿਨ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਹੇਮੂ ਦੇ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ, ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ।

1556 ਵਿੱਚ ਪਾਣੀਪਤ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਬੰਗਾਲ ਤੱਕ ਦਾ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਅਕਬਰ ਦੇ ਕਬਜੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ
ਐਂਡਰੌਇਡ (ਔਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ)

**ਐਂਡਰੋਇਡ** ਇੱਕ ਲੀਨਕਸ ਕਰਨਲ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸਦਾ ਵਿਕਾਸ ਗੂਗਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਟੈਬਲੈੱਟ ਕੰਪਿਊਟਰ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਐਂਡ੍ਰਾਇਡ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਓ.ਐਸ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਉੱਭਰਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ 2012,13 ਤੇ 14 ਦੌਰਾਨ ਵਿੰਡੋਜ਼, ਆਈ.ਓ.ਐਸ ਤੇ ਮੈਕ ਓ.ਐਸ.ਐਕਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਜੁਲਾਈ 2013 ਤੱਕ ਪਲੇਅ ਸਟੋਰ 'ਚ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਐਪਜ਼ ਸ਼ਾਮਿਲ ਤੇ 50 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡਾਊਨਲੋਡ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਸਰਵੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ-ਮਈ 2013 ਤੱਕ 71% ਮੋਬਾਇਲ ਵਿਕਾਸ ਕਰਤਾ ਐਂਡ੍ਡਰੋਇਡ ਲਈ ਐਪਜ਼ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੂਗਲ ਆਈ/ਓ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਐਂਡਰੋਇਡ ਦੇ ਚਾਲੂ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 10 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

## ਐਂਡਰੋਇਡ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ
ਗੂਗਲ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਇਸ ਓ.ਐਸ ਦੇ ਹੁਣ ਤਕ ਕਈ ਸੰਸਕਰਣ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:

## ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ
**ਐਂਡਰੋਇਡ** ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੂਗਲ ਵਲੋਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੇਸ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਿਪੀ (ਫੋਂਟ), ਐਪਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਰਟਫੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਹਿਤ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਐਪਜ਼ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਐਪਸ ਵਾਸਤੇ ਪਾਵਰ ਘੱਟ
**ਐਂਡਰੋਇਡ** ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਪਸ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਪਾਵਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਸਕੇ। ਐਂਡਰੋਇਡ ਫੋਨ ਆਪਣੀ ਮੈਮੋਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਐਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਹ ਬੰਦ ਹੋ ਕੋ ਮੈਮੋਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਮੈਮੋਰੀ ਫੁਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਐਪਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਐਪ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੋ ਐਪਸ ਚੱਲਦੀਆਂ ਦਿਖਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਚੱਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਰਫ ਚੱਲਦੀਆਂ ਦਿਖਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਮੋਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਮੋਰੀ ਹਰ ਸਮੇਂ ਫੁਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਮੋਰੀ ਕਿਲਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬੈਟਰੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਐਪ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੈਮੋਰੀ ਖਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਅਨਇੰਸਟਾਲ ਕਰਕੇ ਫੋਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹਟਾ ਦਿਓ।

## ਪਲੇਅ ਸਟੋਰ
**ਐਂਡਰੰਇਡ** ਫੋਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਮਰੀ ਕਲੀਨਰ, ਮੈਮੋਰੀ ਬੂਸਟਰ ਅਤੇ ਬੈਟਰੀ ਸੇਵਰ ਐਪਸ ਬੇਕਾਰ ਅਤੇ ਫਾਲਤੂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ ਫਾਲਤੂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫਾਇਦੇ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਲੇਅ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਮੈਮਰੀ ਕਲੀਨਰ, ਮੈਮੋਰੀ ਬੂਸਟਰ ਅਤੇ ਬੈਟਰੀ ਸੇਵਰ ਐਪਸ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਫੋਨ ਫਾਸਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬੈਟਰੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਚੱਲੇਗੀ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ

## ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ
ਗੂਗਲ ਨੇ ਐਂਡਰੋਇਡ ਦੇ ਨਵੇਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਮਾਰਸ਼ਮੈਲੋ ਵਿੱਚ ਨੋਟੋ ਸੈਨਸ ਗੁਰਮੁਖੀ ਨਾਂ ਦੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਹਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫੋਨਾਂ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਸੌਖ ਹੋਵੇਗੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਬਾਈਲ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ
ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ

**ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ** (), () M 20 ਮਾਰਚ 1615 – 30 ਅਗਸਤ 1659 [ਜੂਲੀਅਨ]/9 ਸਤੰਬਰ 1659 [Gregorian]) ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦਾ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਗੱਦੀ ਦਾ ਵਾਰਸ ਸੀ - ਔਰੰਗਜੇਬ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਦਾਰਾ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ"। 
## ਜੀਵਨੀ
ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਮਾਰਚ 1615 ਨੂੰ ਮੁਮਤਾਜ ਮਹਲ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਜਮੇਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦਾਰਾ ਨੂੰ 1633 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਚ ਮਨਸਬ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1645 ਵਿੱਚ ਇਲਾਹਾਬਾਦ, 1647 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ 1649 ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ। 1653 ਵਿੱਚ ਕੰਧਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਲੱਗਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਰਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਦਾਰੇ ਦੇ ਹੋਰ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਬੀਮਾਰ ਪੈਣ ਉੱਤੇ ਔਰੰਗਜੇਬ ਅਤੇ ਮੁਰਾਦ ਨੇ ਦਾਰੇ ਦੇ ਧਰਮਧਰੋਹੀ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਰਾ ਲਗਾਇਆ। ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦਾਰਾ ਦੋ ਵਾਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਆਗਰੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਾਮੂਗੜ ਵਿੱਚ (ਜੂਨ, 1658) ਫਿਰ ਅਜਮੇਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਦੇਵਰਾਈ ਵਿੱਚ (ਮਾਰਚ, 1659), ਹਾਰ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ 10 ਸਤੰਬਰ 1659 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਔਰੰਗਜੇਬ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਦਾਰਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਔਰੰਗਜੇਬ ਦੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਾ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਅਲਮੋੜਾ

**ਅਲਮੋੜਾ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਲਮੋੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਹਲਦਵਾਨੀ, ਕਾਠਗੋਦਾਮ ਅਤੇ ਨੈਨੀਤਾਲ ਤੋਂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਬਸਾਂ ਅਲਮੋੜਾ ਲਈ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਭੁਵਾਲੀ ਹੋਕੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭੁਵਾਲੀ ਤੋਂ ਅਲਮੋੜਾ ਜਾਣ ਲਈ ਰਾਮਗੜ, ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਭ ਲੋਕ ਗਰਮਪਾਨੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਜਾਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਸਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਨਜਦੀਕੀ ਰਸਤਾ ਹੈ।

## ਗੇਲਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਵਾਸੁਦੇਵ ਐਸ ਗਾਇਤੋਂਡੇ

**ਵਾਸੁਦੇਵ ਐਸ ਗਾਇਤੋਂਡੇ** (**ਵੀ ਐਸ ਗਾਇਤੋਂਡੇ**) (1924–2001) ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਅਮੂਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 2013 ਵਿੱਚ ਕਰਿਸਟੀ ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਨੀਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸ ਗਾਇਤੋਂਡੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ 23.7 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ (3.8 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਵਿੱਚ ਵਿਕੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੀਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁੱਲ ਸੀ। ਇਸ ਨੀਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਪਸੀ ਵਧੀ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਿਥੇ ਉਹਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨਾਗਪੁਰ ਸੈਂਟਰਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਵੇਅਰਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਪਈ ਸੀ ਇਹ ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਰਖਵਾਈ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਜਾਵੇਦ ਸਿੱਦੀਕੀ

**ਜਾਵੇਦ ਹਸਨ ਸਿੱਦੀਕੀ** ( ) ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਸਕਰੀਨ-ਲੇਖਕ, ਡਾਇਲਾਗ-ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਸਿਦੀਕੀ ਨੇ ਸਤਿਆਜੀਤ ਰਾਏ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਵਰਗੇ ਸੁਤੰਤਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਅਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਘਈ ਵਰਗੇ ਵਪਾਰਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਕਲਾ ਸਿਨੇਮਾ ਦੋਨੋਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਿਦੀਕੀ ਨੇ ਦੋ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਦੋ ਸਟਾਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੀਐਫਜੇਏ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ Tumbhi  ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨਗੇ। (2010)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਚੱਕਰ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਚੱਕਰ*** ਰਬਿੰਦਰ ਧਰਮਰਾਜ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ 1981 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਮੂਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਿਤਾਰੇ ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ, ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਕੁਲਭੂਸ਼ਨ ਖਰਬੰਦਾ ਹਨ। 
## ਪਲਾਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਕੁਲਭੂਸ਼ਨ ਖਰਬੰਦਾ

**ਕੁਲਭੂਸ਼ਨ ਖਰਬੰਦਾ** ਭਾਰਤੀ ਐਕਟਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੇਮਜ ਬਾਂਡ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਬਲੋਫ਼ੇਲਡ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ his role as antagonist Shakaal in *ਸ਼ਾਨ* (1980) ਵਿੱਚ ਵਿਲੇਨ ਸ਼ਾਕਾਲ ਦੀ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਚਰਚਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
17 ਕੁੜੀਆਂ

***17 ਕੁੜੀਆਂ*** () 2011 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਦੇਲਫੀਨ ਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਮੁਰੀਏ ਕੂਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਇਹ 17 ਕੁੜੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਰਨਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ