open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਅਸਥਿਰਾਂਕ (ਗਣਿਤ)

ਮੁਢਲੇ ਗਣਿਤ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ ਅਸਥਿਰਾਂਕ ਇੱਕ ਵਰਣਮਾਲਾ ਅੱਖਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੰਬਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਸਥਿਰਾਂਕ ਦਾ ਮੁੱਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਿਇਆ ਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਅਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਅਸਥਿਰਾਂਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਸਪਸ਼ਟ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਸਮਝ ਕੇ ਅਸਥਿਰਾਂਕਾਂ ਨਾਲ ਬੀਜਗਣਿਤਿਕ ਗਿਣਤੀਆਂ ਮਿਣਤੀਆਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਇਕਲੌਤੇ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ| ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦਾਹਰਨ ਦੋਘਾਤੀ ਫਾਰਮੂਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਸਥਿਰਾਂਕਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਸਮੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂਕਾਂ ਦੇ ਸੰਖਿਅਕ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਰਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰਕੇ ਹਰੇਕ ਦੋਘਾਤੀ (ਕੁਆਡਰੈਟਿਕ) ਸਮੀਕਰਨ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ|

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ
ਅਸਥਿਰਾਂਕ

**ਵੇਰੀਏਬਲ** ਜਾਂ **ਅਸਥਿਰਾਂਕ** ਇਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ:

* ਅਸਥਿਰਾਂਕ (ਰਿਸਰਚ), ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਲੌਜੀਕਲ ਸੈੱਟ
* ਵੇਰੀਏਬਲ (ਗਣਿਤ), ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜੋ ਕਿਸੇ ਗਣਿਤਿਕ ਸਮੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
* ਵੇਰੀਏਬਲ (ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ), ਕਿਸੇ ਮੁੱਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਚਿੰਨਾਤਮਿਕ ਨਾਮ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਲ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ
* ਵੇਰੀਏਬਲ ਸਟਾਰ, ਤਾਰੇ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ (ਜਿਵੇਂ ਖਗੋਲਿਕ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ)
* ਨਿਰਭਰ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਵੇਰੀਏਬਲ, ਆਂਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ
ਫੰਕਸ਼ਨ

**ਫੰਕਸ਼ਨ** ਸ਼ਬਦ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ:

## ਗਣਿਤ, ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਅਤੇ ਇੰਜਨਿਅਰਿੰਗ
* ਫੰਕਸ਼ਨ (ਗਣਿਤ), ਇੱਕ ਸਬੰਧ ਜੋ ਕਿਸੇ ਕਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਿਸੇ ਸਿੰਗਲ ਆਉਟਪੁੱਟ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਇਨਪੁੱਟ ਨੂੰ ਸਬੰਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
*ਫੰਕਸ਼ਨ (ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ), ਕਿਸੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਚੋਣਵੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ
*ਸਬਰੁਟੀਨ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿਸਟਮ ਅੰਦਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
*ਫੰਕਸ਼ਨ ਵਸਤੂ, ਜਾਂ ਫੰਕਟਰ ਜਾਂ ਫੰਕਸ਼ਨਾਇਡ, ਵਸਤੂ-ਝੁਕਾਓ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਿੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪ

## ਸੰਗੀਤ
*ਡਾਇਟੋਨਿਕ ਫੰਕਸ਼ਨ, ਸੰਗੀਤ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ
*ਫੰਕਸ਼ਨ (ਗੀਤ), ਇੱਕ 2012 ਦਾ ਗੀਤ ਜੋ ਅਮਰੀਕਨ ਰੈਪਰ E-40 ਦੁਆਰਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ YG, ਲਾਮੂ! ਅਤੇ ਪ੍ਰੌਬਲਮ ਫੀਚਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ
**ਫੰਕਸ਼ਨ*, ਡਾਨਾ ਕਲੇਟਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਗੀਤ

## ਹੋਰ ਵਰਤੋਂਆਂ
*ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ
*ਫੰਕਸ਼ਨ (ਭਾਸ਼ਾ), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤ ਕੇ ਕਿਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ
*ਫੰਕਸ਼ਨ ਡਰਿੰਕਸ, ਰੈੱਡੋਂਡੋ ਬੀਚ, ਕੈਲਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਬੀਵਰੇਜ ਕੰਪਨੀ

==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ==\

*ਫੰਕਸ਼ਨਾਤਮਿਕਤਾ (ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ)
*ਫੰਕਸ਼ਨ ਹਾਲ
*ਫੰਕਸ਼ਨਲ (ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ)
*ਪੌਲੀਮਰ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ *ਫੰਕਸ਼ਨਲਟੀ* - ਦੇਖੋ ਬਣਤਰ ਯੂਨਿਟ
*ਫੰਕਟਰ
ਸਿੱਖ ਡਾਇਸਪੋਰਾ

thumbnail|ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਿੱਖ ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਸਥਾਨਾਂਤਰਨ
**ਸਿੱਖ ਡਾਇਸਪੋਰਾ** ਨੂੰ **ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਿੱਖ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਦੇਸੀ ਸਿੱਖ ਉਹ ਸਿੱਖ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਭਾਵ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਪਲਾਇਣ ਕਰਕੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਜਾ ਵਸੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਧਰਮ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਹੈ। ਪਰਦੇਸੀ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਦੇਸੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਪਰਦੇਸੀ ਹੋਣਾ 1849 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾ ਪਰਦੇਸੀ ਸਿੱਖ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਈ ਸਿੱਖ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਅਗਲੇ 150 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਵੱਖਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਰਦੇਸੀ ਪੱਛਾਣ ਬਣਾਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ
ਪਲੈਂਕ ਸਥਿਰਾਂਕ

ਪਲੈਂਕ ਕੌਂਸਟੈਂਟ (ਜਿਸਨੂੰ **h** ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਲੈਂਕ ਦਾ ਕੌਂਸਟੈਂਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਭੌਤਿਕੀ ਸਥਿਰਾਂਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਅੰਦਰ ਕੇਂਦਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ [ਕਾਰਵਾਈ) ਦਾ [ਕੁਆਂਟਮ ਹੈ|

ਮੈਕਸ ਪਲੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1900 ਵਿੱਚ ਪਛਾਣੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਬੌਡੀ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੈਵਟੀ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਪਰਿਕਲਪਿਤ ਬਿਜਲਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੋਏ ਔਸੀਲੇਟਰ ਦੀ ਊਰਜਾ, E, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਤਰੰਗ ਦੀ ਫਰੀਕੁਐਂਸੀ **f** ਦਰਮਿਆਨ, ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤਕ ਸਥਿਰਾਂਕ ਸੀ|

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਚਿਪੜਾ

**ਚਿਪੜਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਬਲਾਕ ਦਸੂਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।  

## ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 156 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 2011 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 660 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 319 ਮਰਦ ਅਤੇ 341 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਸਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 1069 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ 895 ਔਸਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਲਏ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਨੁਪਾਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 846 ਦੇ ਔਸਤ ਤੋਂ ਘੱਟ, 688 ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ  75.84 % ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 89.29% ਸੀ।  ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 94.83% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 84.42% ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਮਾਨਸਿੰਘ ਤੋਮਰ

**ਮਹਾਰਾਜਾ ਮਾਨਸਿੰਘ ਤੋਮਰ** ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਤੋਮਰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ 1486ਈ. ਵਿੱਚ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਿਆ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਵਾਲੀਅਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਗਰੀਨ ਹੰਟ

**ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਗਰੀਨ ਹੰਟ** ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਕਸਲੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਨਵੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਇਸ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ 5 ਰਿਆਸਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਗਰੀਨ ਹੰਟ ਨਾਂ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਮੁਕਾਉਣ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2009 ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2010 ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2011 ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2012 ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2013 ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2014 ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ
ਪਦਾਰਥ (ਦਰਸ਼ਨ)

**ਪਦਾਰਥ** ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਯਥਾਰਥ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਮਨੁਖੀ ਚੇਤਨਤਾ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁਖੀ ਚੇਤਨਾ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਦਾਰਥ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਕਲਪ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਪਦਾਰਥ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਗਤੀਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਬਦ matter ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ māteria ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਮਿਕਾਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ

**ਮਿਕਾਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ** ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ।

## ਕੈਰੀਅਰ 

ਮਿਕਾਲ ਕਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਰਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੂਟ ਔਨ ਸਾਈਟ, ਯੂ ਆਰ ਮਾਈ ਜਾਨ ਅਤੇ ਬੇਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

## ਫਿਲਮੋਗਰਾਫੀ 
### ਫਿਲਮਾਂ 
### ਟੈਲੀਵਿਜਨ  
## ਅਵਾਰਡਸ ਅਤੇ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ 
## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ

**ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ**(ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Government of Pakistan) ਇੱਕ ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਹੈ
ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ 4 ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤਿੰਨ ਅੰਗ ਹਨ; ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਵਿਧਾਨਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਸੰਸਦ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਕੋਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ "ਇਸਲਾਮੀ ਜਮਹੂਰੀਆ ਪਾਕਿਸਤਾਨ" ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ

**ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ** ਨਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਹਨ: ਉੱਚ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਤੇ ਮਾਤਹਿਤ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ। ਉੱਚ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ, ਸੰਘੀ ਸ਼ਰਈ ਅਦਾਲਤ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹਾਈ ਕੋਰਟਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ।ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚੌਂਹਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਹਾਈਕੋਰਟ ਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੀ ਹਾਈਕੋਰਟ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਚ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਰੱਖਣ, ਬਚਾਣ ਤੇ ਉਸਦਾ ਡਿਫੈਂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਨਾ ਹੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹਾਈਕੋਰਟ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਇਲਾਕਿਆਂ (ਫ਼ਾਟਾ) ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਦਾਲਤੀ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸਿਵਾਏ ਇਸਦੇ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਕੇਸ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਗਿੱਲਗਿਤ ਬਲਤਿਸਤਾਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਦਾਲਤੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਹਨ।

ਸੁਬਾਰਡੀਨੇਟ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਫੌਜਦਾਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਖਾਸ ਅਦਾਲਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਬੈਕਿੰਗ, ਬੀਮਾ, ਕਸਟਮ ਅਤੇ ਐਕਸਾਈਜ਼, ਤਸਕਰੀ, ਨਸ਼ੇ, ਅੱਤਵਾਦ, ਟੈਕਸ, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਖਪਤਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਕਵਰ  ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੌਜਦਾਰੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਪ੍ਰੋਸੀਜਰ ਕੋਡ 1898 ਦੇ ਤਹਿਤ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਅਦਾਲਤਾਂ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਿਵਲ ਕੋਰਟ ਆਰਡੀਨੈ'ਸ 1964 ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸੀ।ਮਾਲ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲ ਐਕਟ 1967 ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਖਾਸ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
### ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਅਤੇ ਬੋਰਡ 
ਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਅਤੇ ਬੋਰਡ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ;
* ਬੈਕਿੰਗ ਕੋਰਟਾਂ
*ਕਸਟਮ ਕੋਰਟਾਂ
*ਡਰੱਗ ਕੋਰਟਾਂ
*ਫੈਡਰਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ
*ਸੂਬਾਈ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ (ਹਰ ਸੂਬੇ ਲਈ ਇੱਕ)
*ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ
* ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਕੋਰਟਾਂ
*ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਕੋਰਟਾਂ
*ਲੇਬਰ ਕੋਰਟਾਂ
*ਲੇਬਰ ਅਪੀਲੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ
*ਵਾਤਾਵਰਨ ਕੋਰਟਾਂ
*ਮਾਲ  ਬੋਰਡ
* ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਕੋਰਟਾਂ
*ਨਾਰਕੋਟਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੋਰਟਾਂ)
*ਖਪਤਕਾਰ ਕੋਰਟਾਂ
right|thumb

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਵਿਟੁਆਟਰਸਰਾਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

thumbnail|ਵਿਟਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰੇਟਹਾਲ
**ਵਿਟੁਆਟਰਸਟ੍ਰਾਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ** ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ ਨਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ-ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਕੇਪਟਾਊਨ ਅਤੇ ਸਟੇਲਿੰਬੌਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਫਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ 10% ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਾ ਦੇ ਰੈਕਟਾਰ ਅਤੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਦਾ ਨਾਂ ਆਦਮ ਹਬੀਬ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਅਮਰਦੀਪ ਟਿਵਾਣਾ

**ਅਮਰਦੀਪ ਟਿਵਾਣਾ** ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਮਿਤੀ 21 ਮ 1997 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997
ਕਿਆ ਕੂਲ ਹੈਂ ਹਮ 3

**ਕਿਆ ਕੂਲ ਹੈਂ ਹਮ 3** 2016 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸੈਕਸ-ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਤੁਸ਼ਾਰ ਕਪੂਰ, ਆਫ਼ਤਾਬ ਸ਼ਿਵਾਦਾਸਨੀ ਅਤੇ ਮੰਦਨਾ ਕਰੀਮੀ ਹਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਗਿਜ਼ੇਲ ਠਕਰਾਲ, ਕਲਾਉਡਿਆ ਸਿਜ਼ਲਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਸ਼ਕਤੀ ਕਪੂਰ, ਦਰਸ਼ਨ ਜਰੀਵਾਲਾ ਹਨ। ਇਹ 22 ਜਨਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਰੀਲਿਜ਼ ਹੋਈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਕਿਆ ਕੂਲ ਹੈਂ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ

**ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ** ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ 17 ਨਵੰਬਰ 1956ਈ. ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1957ਈ. ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2002 ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ 29 ਸੋਧਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕੋ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਆਪਣਾ ਅਲੱਗ ਸੰਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 370 ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Constitution of jammu and Kashmir 
*Get your Copy of Constitution of Jammu and Kashmir at JK Law Reporters
*http://www.legalserviceindia.com/article/l281-Constitutional-Position-of-Jammu-and-Kashmir.html

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ
ਥਿੰਦਾ

**ਥਿੰਦਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਬਲਾਕ ਦਸੂਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।  

## ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 156 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 2011 ਦੇ ਆਂਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 590 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 307 ਮਰਦ ਅਤੇ 283 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਸਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 922 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ 895 ਔਸਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਲਏ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਨੁਪਾਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 846 ਦੇ ਔਸਤ ਤੋਂ ਵਧ, 1136 ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ  75.84 % ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 92.82% ਸੀ।  ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 96.84% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 88.37% ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਪਹਿਲਾ ਆਂਗਲ-ਅਫਗਾਨ ਯੁੱਧ

**ਪਹਿਲਾ ਆਂਗਲ-ਅਫਗਾਨ ਯੁੱਧ** ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਅਫਗਾਨ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1839 ਤੋਂ 1842 ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਜ੍ਹਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਸਥਾਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਤੋਂ ਡਰ ਸੀ। ਆਰੰਭਕ ਜਿੱਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਮਗਰੀ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਪਰਵੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜਿੱਤ ਤਾਂ ਗਏ ਪਰ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕੇ।

## ਪ੍ਰਸ਼ਠਭੂਮੀ
ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀਆਂ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਹਾਜਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬੰਨ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਕਈ ਹਿੱਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਅਲੈਗਜੇਂਡਰ ਬਰੰਸ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਜਾਸੂਸ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਫੌਜੀ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਨ ੧੮੩੧ ਵਿੱਚ ਕਾਬਲ ਭੇਜਿਆ। ਬਰੰਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਸਾਮਰਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤੀਅਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਕਾਬਲ ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਉੱਥੇ ਰੂਸੀ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਬਰੀਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ। ਉਸਨੂੰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ।

ਪੱਛਮੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਤ ਈਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਨ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਉੱਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨੀ ਅਮੀਰ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਬਰੀਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਰੂਸੀ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਅਤੇ ਦੂਤਾਂ ਦੇ ਕਾਬਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਤੇ ਰੂਸ ਵਿਚਕਾਰ ਏਸ਼ਿਆ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਮਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ ਦਾ ਡਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਯੁੱਧ
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ੧੮੩੯ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਵੇਟਾ ਵਲੋਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਕਾਂਧਾਰ, ਗਜਨੀ ਅਤੇ ਕਾਬਲ ਵਰਗੇ ਸਿ਼ਹਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉੱਥੇ ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਅਫਗਾਨ ਗੱਦੀ ਦੇ ਪੂਰਵ ਦਾਵੇਦਾਰ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਛੁਪਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਣ ਲਗਾ। 1841 ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਾਬਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਰੀਟਿਸ਼ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। 1842 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1842 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਰਸਤੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲੇਕਿਨ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਠਿਕਾਨੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਫਗਾਨ ਹਮਲਾ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਰ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਪਸ ਪਹੁੰਚ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਬਰੀਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਡਰ ਜਿਹਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।

੧੮੪੨ ਵਿੱਚ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਦੁਬਾਰਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਲੇਕਿਨ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਸੁਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਰਤ ਗਏ।

1878 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਜਿਸਨੂੰ ਦੂਸਰੀ ਆਂਗਲ-ਅਫਗਾਨ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੁਲਤਾਨ ਸਲਾਹੁਦੀਨ ਓਵੈਸੀ

**ਸਲਾਹੁਦੀਨ ਓਵੈਸੀ** (14 ਫਰਵਰੀ 1931 – 29 ਸਤੰਬਰ 2008) ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਜਲਿਸ-ਏ-ਇਤੇਹਾਦੁਲ ਮੁਸਲਿਮੀਨ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਛੇ ਵਾਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Majlis-e-Ittehadul Muslimeen Official Website

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਟਾਓ (ਕਣ)

ਟਾਓ (τ), ਜਿਸਨੂੰ ਟਾਓ ਲੈਪਟੌਨ, ਟਾਓ ਪਾਰਟੀਕਲ ਜਾਂ ਟਾਓਔਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਵਾਂਗ ਨੈਗੇਟਿਵ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ ਅਤੇ ਇੱਕ 1/2-ਸਪਿੱਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ, ਮੀਔਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਲੈਪਟੌਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਧਾ-ਅੰਕ ਸਪਿੱਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮੁਢਲੇ ਕਣਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ, ਟਾਓ ਦਾ ਇੱਕ ਉਲਟੇ ਚਾਰ ਵਾਲਾ ਐਂਟੀਪਾਰਟੀਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਸਪਿੱਨ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਟਾਓ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਟਾਓ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਜਿਸਨੂੰ ਪੌਜ਼ਟਿਵ ਟਾਓ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਟਾਓ ਕਣਾਂ ਨੂੰ  ਅਤੇ ਐਂਟੀਂਟਾਓ ਨੂੰ  ਰਾਹੀਂ ਚਿੰਨਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
## ਟਾਓ ਵਿਕੀਰਣ
## ਅਨੋਖੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
*ਕੋਇਡੇ ਫਾਰਮੂਲਾ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Nobel Prize in Physics 1995
* Perl's logbook showing tau discovery 
* A Tale of Three Papers gives the covers of the three original papers announcing the discovery.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੈਪਟੌਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ
ਅਖ਼ਤਰ ਹਮੀਦ ਖਾਨ

**ਅਖ਼ਤਰ ਹਮੀਦ ਖ਼ਾਨ** (, pronounced ; 15 ਜੁਲਾਈ 1914 – 9 ਅਕਤੂਬਰ 1999) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ "ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਪੇਸ਼ਾਵਰ" ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸਾਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ। ਇਸਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ, ਕੋਮੀਲਾ ਮਾਡਲ (1959), ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਇਸਨੇ ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਵਲੋਂ ਰਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਜੀਵਨ
ਅਖ਼ਤਰ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ, 1914 ਨੂੰ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਖ਼ਾਨਸਾਹਿਬ ਆਮਿਰ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਮਹਿਮੂਦਾ ਬੇਗਮ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟੀਆਂ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਖ਼ਤਰ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਡਲੇਵਾਲਾ

**ਡਲੇਵਾਲਾ** ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪਿੰਡ ਗੋਲੇਵਾਲੇ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਵਸਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼ਰੀਂਹ ਵਾਲਾ ਬਰਾੜ

**ਸ਼ਰੀਂਹ ਵਾਲਾ ਬਰਾੜ,** ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ ਰੋਡ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਤੋਂ ਸੱਤ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ। 

## ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਥਿਤ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਬਾ ਚੈਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਹਰੀ ਕੇ ਕਲਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਆਏ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਇਥੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਪਿਆ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਛੱਪੜ ਕੰਢੇ ਸੀ, (ਛੱਪੜ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਲੱਗਭਗ ਛੇ ਏਕੜ ਵਿੱਚ) ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ (ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਫ਼ਾਜ਼ਿਲ੍ਹਾਕਾ ਅਤੇ ਫਰੀਦਕੋਟ) ਹੱਦ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰੈੱਡ ਬਲੱਡ ਮਾਲਟਾ

**ਰੈੱਡ ਬਲੱਡ ਮਾਲਟਾ** ਅੱਜ ਕੱਲ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ। ਕਿੰਨੂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਲੈ ਲਿਆ ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਵੱਧ ਝਾੜ ਕਾਰਨ ਬਾਗਬਾਨਾਂ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ। ਰੈੱਡ ਬਲੱਡ, ਮਾਲਟਾ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਸਦਾਰ ਅਤੇ ਸੁਆਦੀ ਹੈ।
ਜਯਾਜੀਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ

**ਜਯਾਜੀਰਾਓ ਸਿੰਧਿਆ** ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਸਿੰਧਿਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮਰਾਠਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ 1843 ਤੋਂ 1886ਈ. ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਵਾਲੀਅਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਵਾਲੀਅਰ ਦਾ ਸਿੰਧੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦੇਣ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਲੱਗ ਹਕੂਮਤਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਲੱਗ ਦਰਜੇ ਤੇ ਰਹੀ। ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਜਾਂ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਉਲੰਘਣਾ ਜਾਂ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਰਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1970ਈ. ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕੌਮੀ ਮੂਵਮੈਂਟ ਤੇ ਦੂਜੇ ਗੁੰਡੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਗਿਆ।

ਦਹਿਸ਼ਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਹਾਲ ਕੁੱਝ ਵਿਗੜ ਗਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬਾਹਰਲੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਅ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋਈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ
ਐਕਸ ਰੇ ਟਿਊਬ

**ਐਕਸ-ਰੇ ਟਿਊਬ** ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜੋ ਕੇ ਬਿਜਲਈ ਇਨਪੁਟ ਨੂੰ ਐਕਸ ਰੇ ਤੀਬਰਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਣ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ
1627

**1627** 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1620 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 31 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਸਪੇਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਪਣਾ ਦੀਵਾਲਾ ਕਢਿਆ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੀਵਾਲੀਆ ਹੋਈ ਸੀ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1713

**1713** 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1710 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 31 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਹਾਂਦਾਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕਤਲ ਮਗਰੋਂ ਫ਼ਰੱਖ਼ਸ਼ੀਅਰ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਕੀਤਾ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
* 12 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਜਹਾਂਦਾਰ ਸ਼ਾਹ, ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੌਤ।(ਜ. 1661)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਸਾਹੋਕੇ

**ਸਾਹੋਕੇ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਤਹਿਸੀਲ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਬਰਗਾੜੀ ਤੋ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤੋ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਵਿੱਥ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਬੰਬੀਹਾ, ਮੱਲਕੇ, ਬਰਗਾੜੀ, ਸੇਖਾ ਕਲਾਂ, ਆਦਿ ਹਨ। ਬਾਬੂ ਰਜਬ ਅਲੀ ਜੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਜੰਮਪਲ ਸਨ, ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਦਵਾਇਆ। ਬਾਬੂ ਜੀ ਨੂੰ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਵੀ ਦਾ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਬਾਬੂ ਜੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ "ਸੋਣੀਏ ਸਾਹੋ ਪਿੰਡ ਦੀਏ ਵੀਹੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੜੇ ਬੰਬੀਹੇ" ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ "ਮੇਰੀ ਸਾਹੋ ਨਗਰੀ ਜੀ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਇੰਦਰਾਪੁਰੀ ਤੋਂ ਸੁਹਣੀ" ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਸਾਹੋਕੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ।

## ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਥਾਨ
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਬੂ ਰਜਬ ਅਲੀ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸਕੂਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਾਰਨੁਮਾ ਯਾਦਗਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਹੀ ਪੀਰ ਬਾਬਾ ਰੋਡੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਨਾਂ ਦੀ ਜਗਾ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈੈ,ਜਿਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵੀ ਆਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ "ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂਸਰ" ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

File:Yaadgaar BABU RAJAB ALI KHAN, Village Sahoke, Moga, Punjab.jpg|thumb|**ਬਾਬੂ ਰਜਬ ਅਲੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ**
File:Peer Rode Shah, Sahoke, Moga, Punjab.jpg|thumb|**ਪੀਰ ਰੋਡੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ**

## ਹਵਾਲੇ
ਡਾ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਹਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਨਾਮਕਰਨ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ, 2014, ਪੰਨਾ 307

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨਾਨਕਸਰ

**ਨਾਨਕਸਰ** ਪਿੰਡ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤੋਂ ਜੈਤੋ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਉਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸਿਯਾ ਕੇ ਰਾਮ

**ਸਿਯਾ ਕੇ ਰਾਮ** ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਹੈ ਜੋ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਕਿਰਦਾਰ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਮਾਦੀਰਕਾਸ਼ੀ ਮੁੰਦਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਨੀਰੁਧ ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਿਖ਼ਿਲ ਸਿਨਹਾ ਅਤੇ ਧਰਮੇਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਹਨ।

## ਲੇਖਕ
ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਨੰਦ ਨੀਲਾਕੰਤਨ ਹਨ।

## ਨਾਟਕ ਦਾ ਆਰੰਭ, ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਤੇ ਸਮਾਂ
ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰਣ 16 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸੋਮਵਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ਨੀਵਾਰ 8:00 ਵਜੇ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ 30:00 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਡਾਇਰੀ

of the original diary of Anne Frank on display in Berlin]]

**ਡਾਇਰੀ** ਆਮ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਪੀ, ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਨਾਮਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰੋਜ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਹਿਤਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੀ ਆਤਮ-ਪਰਕਾਸ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵੰਨਗੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਨਿਜੀ, ਸਾਹਿਤਕ, ਸਮਜਿਕ, ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਡਾਇਰੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਕਥਾ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਪਰ ਆਤਮ-ਕਥਾ ਵਾਂਗ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਲੇਸਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਡਾਇਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਡਾਇਰੀ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਦਾਰਸਨਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਾਇਰੀ
ਮਸਤੀਜ਼ਾਦੇ

**ਮਸਤੀਜ਼ਾਦੇ **2016 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਸੈਕਸ-ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਿਲਾਪ ਜਾਫਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪ੍ਰੀਤੀਸ਼ ਨੰਦੀ ਹਨ ਅਤੇ ਰੰਗੀਤਾ ਨੰਦੀ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਨੀ ਲਿਓਨ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਤੁਸ਼ਾਰ ਕਪੂਰ, ਵੀਰ ਦਾਸ, ਸ਼ਾਦ ਰੰਧਾਵਾ, ਸੁਰੇਸ਼ ਮੇਨਨ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ 29 ਜਨਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਰੀਲਿਜ਼ ਹੋਈ।

## ਪਲਾਟ 
ਕਹਾਣੀ ਲਿਲੀ ਲੇਲੇ ਅਤੇ ਲੈਲਾ ਲੇਲੇ (ਦੋਵੇਂ ਪਾਤਰ ਸੰਨੀ ਲਿਓਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ), ਜੁੜਵਾਂ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੈਕਸ ਦੇ ਆਦੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਇਲਾਜ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੁਨੀਲ ਕੈਲੇ (ਤੁਸ਼ਾਰ ਕਪੂਰ) ਅਤੇ ਆਦਿੱਤਿਆ ਚੋਥੀਆ (ਵੀਰ ਦਾਸ) ਦੋ ਵਿਗਾੜੇ ਬਰੇਡ ਹਨ ਜੋ ਸੈਕਸ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ, ਜੁੜਵਾਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ਦਰੋਹੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਪ੍ਰਮੀ (ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਦ ਰੰਧਾਵਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈਆਂ) ਦੋ ਦਿੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਦੇਸ਼ਪ੍ਰਮੀ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਰੋਹੀ ਇਕਰਤ ਹੈ। ਲਿਲੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਪ੍ਰੀਮੀ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਰੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਾਕੀਆ ਹਫੜਾ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।

## ਉਤਪਾਦਨ 
ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ 7 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਦਸੰਬਰ 2014 ਤੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ. ਇਸਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1 ਮਈ, 2015 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਨੇ ਲਗਭਗ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਇਸਦੀ ਯੌਨ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੋਕ ਲਿਆ ਸੀ। 13 ਅਗਸਤ 2015 ਨੂੰ, ਕੇਂਦਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਬੋਰਡ ਨੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਸੈਂਸਰ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੇ ਦਿੱਤਾ. ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ 29 ਜਨਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਰਿਲੀਜ਼ 
### ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ 
ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 1/5 ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਮਸਤੀਜ਼ਾਦੇ ਫ੍ਰੈਕਚਰਲ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।" ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਸੰਨੀ ਲਿਓਨ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਹਾਸੇ ਹਨ।" ਹਿੰਦੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਕਹੋਗੇ?". ਡੀ ਐਨ ਏ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸਰਿਤਾ ਏ ਤੰਵਰ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 2 ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਸੰਨੀ ਲਿਓਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਲਈ ਦਾਵਤ, ਮਸਤੀਜ਼ਾਦੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।"

### ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 
ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕੁਲ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 38.44 ਕਰੋੜ ਹੈ।

### ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 
3 ਫਰਵਰੀ, 2016 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਭੜਕਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹਿੰਦੂ ਨਿਆਇ ਪੀਠ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, 10 ਫਰਵਰੀ, 2016 ਨੂੰ, ਸੰਨੀ ਲਿਓਨ ਅਤੇ ਵੀਰ ਦਾਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਐਫਆਈਆਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਨਗਰ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਡੋਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਦਿਨ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਐਨਐਚਆਰਸੀ) ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ (ਸੀਬੀਐਫਸੀ) ਕੋਲ ਫ਼ਿਲਮ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ' ਡਿਪਟੀ 'ਤੇ ਫੌਜ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਦੂਸਰਾ ਐਂਗਲੋ-ਅਫਗਾਨ ਯੁੱਧ

ਦੂਸਰਾ ਆਂਗਲ-ਅਫਗਾਨ ਯੁੱਧ, 1878-1880 ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਰੀਟੇਨ ਦੁਆਰਾ ਫੌਜੀ ਹਮਲਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1841 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੁਲਾਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਬਰੀਟੀਸ਼ (ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ) ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੁਆਰਾ ਅਫਗਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਮਲਾ ਆਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬਰੀਟਿਸ਼-ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ ਪਰ ਆਪਣੇ ਲਕਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫੌਜੀ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਭਾਰਤ ਪਰਤ ਆਏ।

## ਭੂਮਿਕਾ
ਆਪਣੇ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬਰੀਟਿਸ਼ ਹਮਲੇ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਰੂਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਮੰਡਲ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਭੇਜਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਅਮੀਰ ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਬਰੀਟੇਨ ਰੂਸ ਦੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਰਫ ਰੂਸ ਦੇ ਵੱਧਦੇ ਕਦਮ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਣ ਲਗਾ। ਉਸਨੇ ਵੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਥਾਈ ਦੂਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਭੇਜਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਆਮਾਦਾ ਬਰੀਟਿਸ਼ ਦਲ ਨੂੰ ਖੈਬਰ ਦੱਰੇ ਦੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਬਰੀਟੇਨ ਨੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਰੀਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਜਿੱਤ ਗਈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਅਫਗਾਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਮਦਦ ਦੀ ਗੁਹਾਰ ਲਗਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੀ ਤਰਫ (ਭਾਰਤੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਦੂਰ) ਮਜ਼ਾਰ-ਏ-ਸ਼ਰੀਫ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਫਰਵਰੀ 1879 ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਬੇਟੇ ਯਾਕੁਬ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਬਰੀਟੇਨ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਹਮਲੇ ਨਾ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਇਆ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਰੀਟਿਸ਼ ਫੌਜ-ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੁਕੜੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ- ਉੱਥੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਸਿਤੰਬਰ 1879 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਬਾਗ਼ੀ ਦਲ ਨੇ ਉੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਰ ਪਿਅਰੇ ਕੇਵੇਗਨੇਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਬਰੀਟੇਨ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਕਤੂਬਰ 1879 ਵਿੱਚ ਕਾਬਲ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨ ਫੌਜ ਹਾਰ ਗਈ।

ਦੂਜੇ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਇਵੰਦ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬਰੀਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉੱਥੇ ਰੁਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰਿਹਾ। ਅਫਗਾਨ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾਅਧਿਕਾਰ ਸੁਨਿਸਚਿਤ ਕਰਕੇ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਭਾਰਤ ਪਰਤ ਆਏ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪ੍ਰੋ. ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ

thumb|
**ਪ੍ਰੋ. ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ**(2 ਜਨਵਰੀ 1922 - 31 ਜਨਵਰੀ 2016), ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਸਨ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਿਸਟੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਆਜੀਵਨ ਫੈਲੋ ਸਨ। ਉਹ ਵਿਕਟਰ ਕੀਅਰਨਾਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ । ਉਹਨਾ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਐਮ.ਏ. ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਅੱਵਲ ਰਹੇ ਸਨ । 
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਪ੍ਰੋ. ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਜਨਵਰੀ 1922 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਮਾਣੂਕੇ, ਜ਼ਿਲਾ ਮੋਗਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹਨਾ ਉਹ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪਲੇ ਜਿਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੇਸ਼ਾਵਰ  ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੇ ਨਾਮਵਰ ਬੁਧੀਜੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ ।  ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਭੂਤਪੂਰਵ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਬਾਬੂਰਾਮ ਭੱਟਾਰਾਏ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ , *ਪ੍ਰੋ. ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ  ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਕਲਾਰ ਸਨ *। ਪੰਜਾਬ ਗਵਰਨੈਂਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ.ਪ੍ਰਮੋਦ ਕੁਮਾਰ, ਨੇ ਪ੍ਰੋ. ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਹਲਾ ਦਰਜੇ ਦੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਵਜੋਂ ਗਰਦਾਨਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਬੁਧੀਜੀਵੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਨ ਜੋ ਸਮਾਜਕ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਧਾਰਾ ਦੇ ਬੁਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ । 
   
ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਧੂੜ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਾਫੀ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਆਸੀ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ । ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਕਲਤ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਕਰਾਈਸਿਸ ਆਫ ਸੋਸ਼ਲਿਜ਼ਮ’ ਛਪਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਬੁਧੀਜੀਵੀ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਤਕੜੀ ਚਰਚਾ ਹੋਈ। ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਥਿਤ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਆਈ.ਡੀ.ਸੀ. ਦੀ ਗਵਰਨਿੰਗ ਬਾਡੀ ਦੇ ਮੈਬਰ ਵੀ ਸਨ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਮਹਿਬੂਬ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੈਕਚਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਥਾਂ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਲੋਕ ਖਿੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੂੰਹ ਦੇ ਕੇ ਸੁਣਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਪ੍ਰਿਆਲੀਨ ਸਿੰਘ ਹਨ।
ਉਹ 94 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 31 ਜਨਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਤੁਰ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ
ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ

**ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ** ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ:

## ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
* ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ (ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ), ਜਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਕੁੱਲ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਓਪਰੇਟਰ
* ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਰੁਕਾਵਟ, ਕੋਈ ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਿਊਰੀ ਤੋਂ
* ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀ ਇੱਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ 
*: ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਫੰਕਸ਼ਨ, ਊਰਜਾ ਫੰਕਸ਼ਨ
* ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ 
*:ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਡੈੱਨਸਟੀ, ਹੈਮਿਲਟਨ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਿਸਟਮ 
* ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਵੈਕਟਰ ਫੀਲਡ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਅੰਦਰ ਹੈਮਿਲਟਨ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਅ

## ਗਣਿਤ
* ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਪਾਥ, ਗ੍ਰਾਫ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ
*: ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਸਾਈਕਲ, ਕਿਸੇ ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਪਾਥ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਮਲਾ
* ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਗਰੁੱਪ, ਗਰੁੱਪ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ
* ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ, ਇੱਕ 2n ਬਾਈ 2n ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਦਾ ਰੂਪ
* ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਨੰਬਰ, ਜਾਂ ਕੁਆਟ੍ਰਨੀਔਨ 
* ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ (ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਥਿਊਰੀ), ਲੇਵ ਪੌਂਟ੍ਰੀਅਗਿਨ ਮਿਨੀਮਮ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ

## ਹੋਰ ਵਰਤੋਂਆਂ
*ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਇਕਨੌਮਿਕ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ, ਜਿਵੇਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕਨ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਹੈਮਿਲਟਨ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਲੈੱਟਿਸ ਗੇਜ ਥਿਊਰੀ, ਗੇਜ ਥਿਊਰੀ ਪ੍ਰਤਿ ਇੱਕ ਹਿਸਾਬਾਤਮਿਕ ਪਹੁੰਚ
* ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਫਲੱਡ ਮਕੈਨਿਕਸ, ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਫਲੱਡ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਾਸਤੇ ਉਪਯੋਗ
* ਮੌਲੀਕਿਊਲਰ ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ, ਕਿਸੇ ਅਣੂ ਵਿੱਚ ਨਿਊਲੀਆਈ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਦੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਓਪਰੇਟਰ 
* ਡੇਅੱਲ ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ, ਦੋ-ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੋਧਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ
* ਹੈਮਿਲਟਨ (ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ)
* ਵਿਲੀਅਮ ਰੋਵਨ ਹੈਮਿਲਟਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਕਸ਼ਾ ਫਰਮੇ
ਏਲਿਜ਼ਾਬੇਥ ਟੇਲਰ

**ਏਲਿਜ਼ਾਬੇਥ ਟੇਲਰ** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ- ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1940 ਈ. ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵੱਜੋਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1950 ਈ. ਤੱਕ ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932
ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਸਟਮ

ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ **ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਸਟਮ** ਭੌਤਿਕੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਾਸਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦੀ ਹਰੇਕ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅੱਖੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਨਿਮਨ-ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਟੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੈਕਟਰ ਕਿਸੇ ਉੱਚ ਜਟਿਲਤਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਰਮਿਆਨ ਵੱਖਰੇਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਲੇਸ਼ਕ ਦੀ ਪਸੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸਰਲ ਬਣਾਉਣ ਖਾਤਿਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕਿਸੇ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਕਿਸੇ ਝੀਲ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਜਾਂ ਝੀਲ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਣੂ ਹਰੇਕ ਹੀ ਇੱਕ ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਸਟਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬੰਦ ਸਿਸਟਮ ਜਾਂ ਆਇਸੋਲੇਟਡ ਸਿਸਟਮ ਉਹ ਸਿਸਟਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਮਮੂਲੀ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਕੋਈ ਸਿਸਟਮ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਮਸ਼ੀਨ ਵਰਗੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਤਰਾਂ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਆਮ ਅਰਥ ਨਾਲ ਜਿਆਦਾ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੁਆਂਟਮ ਕੋਹਰੰਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ, ਸਿਸਟਮ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕਿਸੇ ਪੈਂਡੂਲਮ ਬੌਬ ਦੀ ਔਸਤ), ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਸਬੰਧਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੇਂਡੂਲਮ ਦੀਆਂ ਥਰਮਲ ਕੰਪਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਫਕਰਸਰ

**ਫ਼ਕਰਸਰ** ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਬਠਿੰਡਾ ਸ੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ ਰੇਲਵੇ ਪੱਥ 'ਤੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਅਤੇ ਮਲੋਟ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ 9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ 45 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬਾਲਾ ਜੀ ਦਾ ਡੇਰਾ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫਕੀਰਾਂ ਨੇ ਛੱਪੜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵਸਾਇਆ ਹੈ। ਫਕੀਰ (ਫੱਕਰ) ਅਤੇ ਛੱਪੜ ਦੇ ਪਾਣੀ (ਸਰ) ਕਰਕੇ ਫਕਰਸਰ ਹੈ। ਫਕਰਸਰ ਪਿੰਡ ਮਲੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਫਕਰਸਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਰਕਬਾ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ 
ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਫਲ 1562 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। ਫਕਰਸਰ ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ 3,471 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਮਰਦ ਅਬਾਦੀ 1,833 ਹੈ ਜਦਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1,638 ਹੈ। ਫਕਰਸਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 55.75% ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 60.56% ਮਰਦ ਅਤੇ 50.37% ਔਰਤਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਫਕਰਸਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 665 ਘਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਫਕਰਸਰ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 152107 ਹੈ।
thumb|ਪਿੰਡ ਫਕਰਸਰ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਬਾਲ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਬੁਤ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚੱਕ ਆਲਮ

**ਚੱਕ ਆਲਮ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਬਲਾਕ ਦਸੂਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।  

## ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 24 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 2011 ਦੇ ਆਂਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 104 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 54 ਮਰਦ ਅਤੇ 50 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਸਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 926 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ 895 ਔਸਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਲਏ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਨੁਪਾਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 846 ਦੇ ਔਸਤ ਤੋਂ ਵਧ, 1250 ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ  75.84 % ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 93.68% ਸੀ।  ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 98.00% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 88.89% ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਕਾਸ਼ਨੀ

**ਕਾਸ਼ਨੀ**, ***Cichorium intybus***, ਇੱਕ ਸਦਾਬਹਾਰ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਗਣ ਸਥਾਨ (Habitat)- ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।

## ਵੇਰਵਾ
ਕਾਸ਼ਨੀ ਦਾ ਫੁੱਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰਾ ਨਹੀਂ। ਕਾਸ਼ਨੀ ਅਕਸਰ ਹੀ ਬਰਸੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਬਰਸੀਨ ਵਿੱਚ ਰਲੇ ਇਸ ਦੇ ਬੀਜ ਅਕਤੂਬਰ¸ ਨਵੰਬਰ ਬੀਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਪਾਲਕ ਵਰਗੇ ਲਗਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁੱਝ ਖੁਰਦੁਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਨਵਰੀ ¸ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਰੁਪਏ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਵਿੱਚ 11 ¸12 ਪੰਖੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਖਿੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਢਲਣ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਖੜੀਆਂ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 
ਕਾਸ਼ਨੀ ਕੇਵਲ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਰੋਗ-ਰੋਧੀ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਇਲਾਜ ਪੱਧਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਕਾਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟਸ, ਲੋਹਾ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਥਾਇਆਮਿਨ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ਵਰਗੇ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਸ਼ਨੀ ਜਿਗਰ¸ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ, ਕਬਜ਼ੀ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਸਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਚਾਰਾ ਫਸਲਾਂ
ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ ਊਰਜਾ

ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, **ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ ਊਰਜਾ** ਉਹ ਉਰਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਕਿਸੇ ਫੋਰਸ ਫੀਲਡ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਰੱਖਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸਿਸਟਮ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਕਾਰਨ ਰੱਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ **ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ ਊਰਜਾ** ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਵਸਤੂ ਦੇ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ ਸਪਰਿੰਗ ਦੀ ਇਲਾਸਟਿਕ ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ ਊਰਜਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਫੀਲਡ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ ਦੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ ਊਰਜਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਊਰਜਾ ਦੀ ਯੂਨਿਟ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਸਟਮ ਔਫ ਯੂਨਿਟਾਂ (SI) ਜੂਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹ **J** ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਉਸਤਰ- ਨਾਮਾ

**ਉਸਤਰ-ਨਾਮਾ** ਜਾਂ **ਸੁਤਰ** ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਊਠ। ਉਸਤਰ-ਨਾਮਾ ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਠਾਂ ਦੀ ਤਰੀਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਹ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਵੀ ਥਲ ਸਫ਼ਰ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਵੀ ਮੋਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸੀਲ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਢਲਣ ਬਾਰੇ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਾਰਿਸ਼ ਸਾਹ, ਸਾਹ ਸਰਫ਼ ਬਟਾਲਵੀ, ਅਤੇ ਗੋਹਰ ਸਾਈਂ ਦੇ ਉਸਤਰ-ਨਾਮੇ ਮਕਬੂਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਦਿਊ ਦੀ ਲੜਾਈ

**ਦਿਊ ਦੀ ਲੜਾਈ** ਸੰਨ 1509 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਗੋਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਟਰਕੀ (ਔਟੋਮਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮਮਲੂਕ ਬੁਰਜੀ) ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਏ ਤੇ ਔਟੋਮਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮਮਲੂਕ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਹਾਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਗੋਆ, ਦਮਨ ਤੇ ਦਿਊ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੀ ਪੱਕੀ ਹਕੂਮਤ ਕਾਇਮ ਹੋ ਗਈ। ਜੇ ਮਮਲੂਕ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਖੋਹ ਲੈਣੀ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਔਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਸਪੇਨ ਤਕ ਸਨ ਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਮਰਾਜ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਡਾ. ਦਰਿਆ

**ਡਾਃ ਦਰਿਆ** (1 ਅਗਸਤ 1971 - 4 ਸਤੰਬਰ 2020) ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਡਾਃ ਦਰਿਆ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਕ-ਧਰਮ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਸ਼ੇ ਹੇਠ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਦਾ ਦਰਜਾ (ਡਿਗਰੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾਃ ਦਰਿਆ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਘਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਰਵਾਇਆ। ਡਾਃ ਦਰਿਆ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਉੱਘਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਰਵਾਇਆ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਡਾ. ਦਰਿਆ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਗਸਤ 1971 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਖੋਜੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਆਜੜੀ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਮੁਹੰਮਦਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਕੁ ਦੂਰੀ *ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 1947 ਈ. ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਆ ਕੇ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਡਾ. ਦਰਿਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਿਡਲ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਹੰਮਦਪੁਰੇ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿਥੇ ਡਾ. ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਪਦ *ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਸਨ। 1984 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਦਰਿਆ ਨੇ ਮਿਡਲ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਥੋਂ ਦੋ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਲਾਲਾ ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲੋਪੋਕੇ ਵਿਖੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ +2 ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਦਰਿਆ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਐਮ.ਏ. ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਜੁਆਇਨ ਕਰ ਲਈ। 1994-95 ਵਿੱਚ ਐਮ.ਫਿਲ. ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਦਰਿਆ ਨੇ “ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਧਰਮ: ਸਮਾਜ-ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ” ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਡਾ. ਦਰਿਆ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 8 ਅਗਸਤ, 1996 ਨੂੰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਛੱਡ ਕੇ ਡੀ. ਏ. ਵੀ. ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜੁਲਾਈ 2003 ਵਿੱਚ ਬੇਰਿੰਗ ਯੂਨੀਅਨ ਕ੍ਰਿ੍ਹਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਬਟਾਲਾ ਦੇ ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੂਏਟ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰੈਗੂਲਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ 23 ਜਨਵਰੀ 2006 ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਂਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ* (1997)
**ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਧਰਮ: ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ* (2004)
**ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਧਰਮ: ਆਧੁਨਿਕ ਪਰਿਪੇਖ* (ਸੰਪਾ,2008)
**ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ: ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਪੇਖ* (ਸੰਪਾ,2008)
**ਡਾਃ ਸੁਸ਼ੀਲ ਦਾ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਧਿਐਨ* (ਸੰਪਾ,2014)
**ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ* (2014)
**ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ: ਬਦਲਦੇ ਪਰਿਪੇਖ* (2016)
**ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਧਿਐਨ: ਵਿਭਿੰਨ ਪਾਸਾਰ* (2017)
**ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੀਰਤ: ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਸੰਵਾਦ* (ਸੰਪਾ, 2017)
**ਡਾ. ਮੋਨੋਜੀਤ ਦਾ ਵਿਅੰਗ ਸੰਸਾਰ* (ਸੰਪਾ, 2016)
**ਮੰਗਾ ਬਾਸੀ ਕਾਵਿ: ਮੂਲਵਾਸ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਦਵੰਦ* (ਸੰਪਾ, 2017)

## ਪੁਰਸਕਾਰ
ਡਾਃ ਦਰਿਆ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਂਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ' ਉੱਪਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੁਆਰਾ ਡਾਃ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਭੋਤਕ ਵਿਗਿਆਨ

**ਭੋਤਕ ਵਿਗਿਆਨ** ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਤ ਬਾਰੇ, ਗਤੀ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ, ਉਰਜਾ ਅਤੇ ਬਲ ਬਾਰੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੋਤਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਮੁਖ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਸਮਝਨਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕਿਵੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਭੋਤਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆ ਕੁਝ ਸਾਖਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ 
1 ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕੀ
2 ਪਰਮਾਣੂ ਅਤੇ ਅਣਵੀਂ
3 ਜੀਵ-ਭੌਤਿਕੀ
4 ਠੋਸ ਤਤ੍ ਭੌਤਿਕੀ
5 ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ
6 ਭੂ-ਭੌਤਕੀ
7 ਤਾਪ ਗਤੀ ਵਿਗਿਆਨ
8 ਲਿਖਤੀ ਭੋਤਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਜਲਥਾਵਾਂ

**ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਜਲਥਾਵਾਂ**, ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹ ਥਾਂਵਾਂ ਹਨ ਜਿਥੇ ਬਰਸਾਤੀ ਜਾਂ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਣੀ ਜਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂਵਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਦੀ ਭੋਜਨ ਲੜੀ ਅਤੇ ਰੈਣ ਬਸੇਰਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ *ਜਲਥਾਵਾਂ*, ਨੂੰ **ਜਲਗਾਹਾਂ (Wetlands)**, ਦਾ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਲਗਾਹਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂ ਲੋਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਲੋਂ ਵੱਡੇ ਪਧਰ ਤੇ ਜਾਣੀਆਂ ਪਹਿਚਾਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਜਲਥਾਵਾਂ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਰੈਣ ਬਸੇਰੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਲੜੀ (ਇਕੋ ਸਿਸਟਮ) ਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਜਿਆਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਟੋਭੇ, ਛੱਪੜ ਆਦਿ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਹਨ ਜਿਥੇ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦਾ ਜੀਅ-ਜੰਤ ਪਨਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਵੀ ਆਉਦੇ ਹਨ।
## ਮਿਸਾਲ
### ਜਲਥਾਵਾਂ

File:Migratory birds at village pond Bakarpur, Mohali, Punjab, India 01.JPG|ਬਾਕਰਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਟੋਭਾ
File:Migratory birds at village pond Bakarpur, Mohali, Punjab, India 03.JPG|ਬਾਕਰਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਟੋਭਾ ਵਿਚਲੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ 
File:Village Pond Motemajra, SAS Nagar, Punjab,India 01.JPG|ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਹਾਲੀ ਦੇ ਮੋਟੇਮਾਜਰਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਟੋਭਾ 
File:Village Pond Motemajra, SAS Nagar, Punjab,India 08.JPG|ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਹਾਲੀ ਦੇ ਮੋਟੇਮਾਜਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਟੋਭੇ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ File:Migratory Birds Motemajra village pond, Punjab.jpg|ਮੋਟੇਮਾਜਰਾ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਦੇ ਟੋਭੇ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ 
File:Village Pond,Motemajra, Punjab.jpg|ਮੋਟੇਮਾਜਰਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਟੋਭਾ

### ਜਲਗਾਹਾਂ

File:Ropar wetland (side outlet), Punjab.jpg|ਰੋਪੜ ਜਲਗਾਹ ਦਾ ਨਿਕਾਸੀ ਹਿੱਸਾ 
File:Harike.jpg|400 px|ਹਰੀਕੇ ਪੱਤਣ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲ ਸੋਮੇਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ
ਕੋਂਡਾਪਲੀ ਖਿਡੌਣੇ

**ਕੋਂਡਾਪਲੀ ਖਿਡੌਣੇ** ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੋਂਡਾਪਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਹਨ। ਕੋਂਡਾਪਲੀ ਵਿੱਚ *ਬੋਮਾਲਾ ਕਲੋਨੀ* (ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਦੀ ਕਲੋਨੀ) ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਖਿਡੌਣੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੂਚਨਾ ਐਕਟ, 1999 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੂਚਕ ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਖਿਡੌਣੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ 400 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਆਰਿਆਕਸ਼ਤਰੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ *ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਪੁਰਾਣ* ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰੀਗਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਕੋਂਡਾਪਲੀ ਆਏ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਮੁਕਥਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
thumb|ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੱਕੜ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੱਕੜ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ
ਛੱਪੜ

, Poland]]
** ਛੱਪੜ ** ਕੱਚੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਝੀਲ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। . ਇਹ ਜਲਗਾਹ ਦੇ ਆਕਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ **ਛੱਪੜ** ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਆਓਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹਾਓਣ ਆਦਿ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਛੱਪੜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਘਣੀ ਅਤੇ ਤਜਾਰਤੀ ਖੇਤੀ ਕਾਰਣ ਇਹ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।  
##  ਗੈਲਰੀ 

File:Dry pond in India.jpg|thumb|ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਛੱਪੜ
ਤਸਵੀਰ:MGNREGA Labour at work.jpg|thumb|ਸੁੱਕੇ ਛੱਪੜ ਵਿੱਚੋਂ ਗਾਰ ਕੱਢਦੇ ਹੋਏ ਮਜ਼ਦੂਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲ ਸੋਮੇ
ਅਕਬਰਪੁਰ, ਅੰਬੇਦਕਰ ਨਗਰ

**ਅਕਬਰਪੁਰ** ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਮ ਰਘੁਬਰਪੁਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਰਵਨ ਖੇਤਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਬੇਦਕਰ ਨਗਰ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਪਾਵਨ ਸਰਜੂ ਨਦੀ ਇਸ ਜਨਪਦ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਲੀਲਾ ਜਗ੍ਹਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੀਰਥ ਭੂਮੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰ ਯਵਨਾਂ ਦੇ ਆਕਰਮਨ ਵਿੱਚ ਧਵਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਰਬੰਗੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਜੇ ਕਾਫ਼ੀ ਕਾਰਜ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਲਖਨਊ ਦੀ ਦੂਰੀ ਲੱਗਪਗ ੧੯੦ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਗਰ ਅਯੋਧਯਾ, ਕਾਸ਼ੀ, ਭਕਤੀਧਾਮ ਮਨਗਰਿ: , ਸ਼ਰੰਗਵੇਰਪੁਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਹਿੰਦੂ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ

**ਹਿੰਦੂ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ** ਤੋਂ ਭਾਵ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੱਕ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਾਤ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਕਾਨੂੰਨ
ਵੰਡ

**ਵੰਡ** ਸ਼ਬਦ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ;
*ਵੰਡ (ਗਣਿਤ), ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਤਕਸੀਮ ਦਾ ਕਾਰਜ
*ਵੰਡ (ਨਿੱਕੀ ਫ਼ਿਲਮ), ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਿਕੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਫਿਲਮ
*ਵੰਡ (ਵਿਭਾਜਨ), ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਬਟਵਾਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਵੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਪ੍ਰੌਗਜ਼ਿਮਾ ਸੇਂਚੁਰੀ

{{Starbox detail
| age_gyr=4.85
| rotational_velocity=
| metal_fe=0.21
| temperature=
| gravity=
}}

ਪ੍ਰੌਗਜ਼ਿਮਾ ਸੈਂਚੁਰੀ (ਲੈਟਿਨ ਸ਼ਬਦ proxima ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲਾ” ਜਾਂ “ਇਸਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ”), ਸੈਂਚਰਸ ਦੇ ਤਾਰਾ-ਸਮੂਹ (ਕੱਸਟੈਲੇਸ਼ਨ) ਦੀ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਲੱਗਪਗ 4.24 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕ ਇੱਕ ਰੈੱਡ ਡਵਾਰਫ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ 1915 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫ੍ਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਯੂਨੀਅਨ ਓਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਕੌਟਿਸ਼ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰੌਬਰਟ ਇਨੱਨਸ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤਾਰੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਨੰਗੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਫਿੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਮੁੱਲ 11.05 ਹੈ। ਬਾਇਨਰੀ ਅਲਫਾ ਸੈਂਚੁਰੀ ਰਚਣ ਵਾਲੇ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਦੂਰੀ 0.237 ± 0.011 ly (15,000 ± 700 AU) ਹੈ। ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੌਗਜ਼ਿਮਾ ਸੈਂਚੁਰੀ, ਅਲਫਾ ਸੈਂਚੁਰੀ A ਅਤੇ B ਨਾਲ ਇੱਕ ਤਿੱਕੜ (ਟ੍ਰਿਪਲ) ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਔਰਬਿਟਲ ਸਪੀਡ 500,000 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ
ਕਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ

**ਕਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ** ਨੂੰ, ਵਿਕਿਰਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋ ਜਿਆਦਾ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਕਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ,ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਜਾ ਕਣ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਣ ਨਿਊਕਲੀ ਪਤਨ,ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕਿਰਨਾਂ ਜਾ ਕਣ accelerator ਵਿੱਚ ਹੋਈਆ ਕਿਰਿਆਵਾ ਕਰਕੇ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਕਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ ਦੀ ਕਣ ਭੋਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਨਿਊਕਲੀ ਭੋਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਿਊਕਲੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।। ਆਧੁਨਿਕ ਕਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਨੁ ਤਾਪ-ਮਾਪਕ ਦੀ ਤਰਹ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾ ਜੋ ਵਿਕਿਰਣ ਦੀ ਉਰਜਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਗ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਣ ਦਾ ਸੰਵੇਗ, ਸਪਿਨ ਅਤੇ ਚਾਰਜ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਣ ਖੋਜੀ ਯੰਤਰ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੂਚਨਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ

**ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੂਚਨਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ **ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪਰੋਦਯੋਗੀਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪਰੋਦਯੋਗੀਕੀ  ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1976 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇ- ਸ਼ਾਸਨਾ ਸਬੰਧੀ ਸਮਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। 

## ਹਵਾਲੇ  
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* आधिकारिक हिन्दी जालस्थल
* Bundelkhand Visit
ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ

**ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ **  ਲੀ ਸ਼ਾਊ ਕੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 750,000 ਪ੍ਰਿੰਟਿਡ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ। ਅਤੇ 286,00 ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਲੇਕਟਰੋਨਿਕ ਫ਼ੋਰਮੇਟ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇ-ਜਰਨਲ ਅਤੇ ਆਡੀਓ-ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਵੀ ਕੋਲੇਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆਂ ਭਾਗ ਪੁਰਾਣੇ ਨਕਸ਼ੇ ਡਿਜੀਟਲ ਫੋਮ ਵਿੱਚ ਹਨ।

1991 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਹ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਖੁਲੀ ਤਾਂ ਡੇਵਿਡ ਵਿਲਸਨ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ  ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇ-ਜਰਨਲ ਅਤੇ ਆਡੀਓ-ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਵੀ ਕੋਲੇਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਬ ਤੋਂ ਵਦੀਆਂ ਭਾਗ ਪੁਰਾਣੇ ਨਕਸ਼ੇ ਡਿਜੀਟਲ ਫੋਮ ਵਿੱਚ ਹਨ
ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਇਨਾ ਦੀ ਵੀ ਕੋਲੇਕਸ਼ਨ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਾਦਮਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ
ਨਿਰੀਖਕ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)

ਸ਼ਬਦ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਬਰਾਬਰ ਵਰਤੋਆਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ|

## ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ 
ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਸ਼ਬਦ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਜਿਆਦਤਰ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਇਨਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈੱਫਰੈਂਸ ਫਰੇਮ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਇਨਰਸ਼ੀਅਲ ਫਰੇਮ ਨੂੰ ਅਸਪਸ਼ੱਟਤਾ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇੱਕ "ਇਨਰਸ਼ੀਅਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਇਹ ਵਰਤੋਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਅੰਗਰੇਜੀ ਅਰਥ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ| ਰੈਫੱਰੈਂਸ ਫਰੇਮਾਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਸਥਾਨਿਕ ਬਣਤਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮੱਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਕਿਸੇ ਗੈਰ-ਸੂਖਮ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਘੇਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ (ਖਾਸ ਸਾਪੇਖਿਕਤਾ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਿਕ) ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ| ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਇਨਰਸ਼ੀਅਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਕਿਸੇ ਬਾਦ ਵਾਲੇ ਵਕਤ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵੇਗਾਤਮਿਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੁਕ ਸਕਦਾ ਹੈ|

## ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ 
ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਸ਼ਬਦ "ਔਬਜ਼ਰਵਰ" ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪ੍ਰਤਿਰੋਧੀ ਸਥਾਨਿਕ ਨਾਪ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ (ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਸ਼ੀਨ) ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਰਥ ਦੀ ਜਿਆਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ|

## ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ 
ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਅੰਦਰ, "ਔਬਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ" ਸ਼ਬਦ ਕੁਆਂਟਮ ਨਾਪ ਨਾਲ ਸਮਾਨਾਰਥ (ਸਮਾਨ-ਅਰਥ) ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ "ਔਬਜ਼ਰਵਰ" ਕਿਸੇ ਨਾਪ-ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਸਮਾਨ-ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਔਬਜ਼ਰਵੇਬਲ ਓਸ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨਾਪੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ|

## ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਥਿਊਰੀ 
ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਦੇਖੋ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦਾ ਦਾਨਵ

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
ਨਿਰੀਖਕ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ

**ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ** ਜਾਂ **ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਈਨਸਾਜ਼ ਅਸੰਬਲੀ** (; ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

ਇਸ ਸਭਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੀਟਿੰਗ 11 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਅਤੇ 11 ਸਤੰਬਰ 1948 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਲਿਆਕਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੇ ਇਸਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ।

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ
ਅਜੋਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ: ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜਿਆਦਾ ਘੱਟ ਸਪੀਡਾਂ, ਅਤੇ ਐਟਮਾਂ ਦੇ ਅਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜਿਆਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। **ਅਜੋਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ** ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਚ ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਦੂਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ]]

ਮਾਡਰਨ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਜਾਂ **ਅਜੋਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ**, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜਨਿਅਰਿੰਗ ਦੇ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀਆਂ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਛੁਪੀਆਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਵਰਣ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਅਜੋਕੇ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨੁਕੂਲ ਵਿਵਰਣ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸਪੇਖਿਕਤਾ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਹੋਯੋਗੀ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸੂਖਮ ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੂਰੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। **ਅਜੋਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ** ਅਕਸਰ ਅੱਤ ਹੱਦ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ (ਕੰਡੀਸ਼ਨਾਂ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ, ਕੁਆਂਟਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਟਮਾਂ (ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 10−9 ਮੀਟਰ) ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਦੂਰੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਸਾਪੇਖਾਤਮਿਕ (ਰਿਲੇਟਵਿਸਟਿਕ) ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ (ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 108 ਮੀਟਰ/ਸਕਿੰਟ) ਨਾਲ ਤੁਲਨਾਯੋਗ ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੈਮਿਲਿਟੋਨੀਅਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਆਂਟਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਦਰਤ
ਕੰਪਨ

ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ ਪਲਸ ਜਾਂ **ਕੰਪਨ** ਇੱਕ ਇਕਲੌਤੀ ਹਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਗਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ|

## ਪਲਸ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ 
ਕਿਸੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਕਿਸੇ ਪਲਸ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ- ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਰੱਸੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਵਾਲੇ ਖਿਡੌਣੇ ਰਾਹੀਂ | ਜਦੋਂ ਪਲਸ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੋ ਵੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਬੰਨੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗਤੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ| ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਲਸ ਕਿਸੇ ਰੱਸੀ ਰਾਹੀਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਰੱਸੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਰਾ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਦੁਆਰਾ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਲਸ ਕਿਸੇ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਸਿਰੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਹੈ| ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜੇਕਰ ਰੱਸੀ ਦਾ ਸਿਰਾ ਕਿਸੇ ਸੋਟੀ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨਿਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਾ ਸੋਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਥੱਲੇ ਗਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਵੇ ਜਦੋਂ ਪਲਸ ਇਸਦੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਲਸ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਹੈ|

### ਸੁਤੰਤਰ ਸਿਰਾ 
thumb|ਤਸਵੀਰ 1: ਇੱਕ ਪਲਸ ਕਿਸੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ| ਪਲਸ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆ਼ ਪੁਜੀਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਾ, ਲਾਲ, ਹਰਾ, ਨੀਲਾ, ਕਾਲਾ, ਲਾਲ, ਹਰਾ ਵਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ| ਅੰਤਿਮ ਹਰੀ ਵਕਰ ਚਿੱਤਰ 2 ਦੀ  ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਕਰ ਹੈ
thumb|ਚਿੱਤਰ 2: ਪਲਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ| ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਰੀ ਵਕਰ ਚਿੱਤਰ 1 ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਵਕਰ ਹੈ
ਇੱਕ ਪਲਸ ਕਿਸੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸਿਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਬਣਾਏਗੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਦੇ ਵਿਸਥਾਪਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਿਸ ਆਏਗੀ| ਯਾਨਿ ਕਿ, ਕਿਸੇ ਉੱਪਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਵਿਸਥਾਪਨ (ਡਿਸਪਲੇਸਮੈਂਟ) ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਪਲਸ ਸਿਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਬਣਾਏਗੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਵਿਸਥਾਪਨ ਨਾਲ ਵਾਪਿਸ ਆਏਗੀ|

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਬਹਾਦਰਪੁਰ (ਦੁਆਬਾ)

**ਬਹਾਦਰਪੁਰ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਬਲਾਕ ਦਸੂਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।  

## ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 106 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 2011 ਦੇ ਆਂਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 456 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 223 ਮਰਦ ਅਤੇ 233 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਸਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 1045 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ 895 ਔਸਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਲਏ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਨੁਪਾਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 846 ਦੇ ਔਸਤ ਤੋਂ ਘੱਟ, 577 ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ  75.84 % ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 76.39 % ਸੀ।  ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 85.28% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 68.35% ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ