ਵਾਇਸਰਾਏ

**ਵਾਇਸਰਾਏ** () ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਲਾਤੀਨੀ ਅਗੇਤਰ *ਵਾਇਸ*- ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਦੀ ਥਾਂ" ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਬਦ *ਰਾਏ*, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਰਾਜਾ"। ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦਾ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵਾਇਸਰਾਏਲਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦਾ ਰੂਪ **ਵਾਈਸਰੇਗਲ** ਹੈ, ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ **ਵਾਈਸਰੋਇਲ**। **ਵਾਇਸਰੀਨ** ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਔਰਤ ਵਾਇਸਰਾਏ *ਸੂਓ ਜੂਅਰ* ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਿੰਗ-ਨਿਰਪੱਖ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਾਈਸਰੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਵਰਨਰ ਅਫੋਂਸੋ ਡੀ ਅਲਬੂਕਰਕੇ (1509-1515) ਨੇ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੂਰਣ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਇਸਰਾਏ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ 34 ਗਵਰਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਕੋਲ ਹੀ ਲੰਬੇ ਫ਼ਤਵੇ ਸਨ।

* ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ (1505–1961)

## ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ 
### ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ 
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਐਕਟ 1858 ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਰਾਊਨ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਜ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਨੂੰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਅਹੁਦਾ ਵਾਇਸਰਾਏ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਵਿਧਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ 1858 ਦੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਜ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਕੈਨਿੰਗ ਨੂੰ "ਪਹਿਲਾ ਵਾਇਸਰਾਏ ਅਤੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਾਰੰਟ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਪਾਧੀ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਤਰਜੀਹ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਾਲੇ ਵਾਰੰਟਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਤਾਜ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ-ਇਨ-ਕੌਂਸਲ ਵਿਚ ਨਿਯਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ।

ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬੋਝ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਅਤੇ ਐਡਵਰਡੀਅਨ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਐਕਟ 1919 ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਸੀਮਤ ਪਹਿਲੂ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਐਕਟ 1935 ਦੁਆਰਾ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਸਬੰਧ ਤੋੜ ਲਏ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਏ - ਭਾਰਤ 1950 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਗਣਰਾਜ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 1956 ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਗਣਰਾਜ ਵਜੋਂ।

ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਾਇਸਰਾਏ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਜਨਤਕ ਚਿਹਰਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਸਮੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਰਾਟਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵਜੋਂ, ਜੋ ਕਿ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸਨ, ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਾਸਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ: ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਆਰਡਰ। ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਸਨ: 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਲਕੱਤਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ, ਵਾਇਸਰਾਏ ਸਿਮਲਾ ਵਿਖੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੇ ਦੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਵਾਸ ਅਜੇ ਵੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ: ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਘਰ। ਉਹ ਅੱਜ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਹਿਲ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਇਕ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਲਟਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਵਾਇਸਰਾਏ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼, ਲਾਰਡ ਕਾਰਨਵਾਲਿਸ, ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ, ਦ ਅਰਲ ਆਫ਼ ਮਿੰਟੋ, ਲਾਰਡ ਚੈਮਸਫੋਰਡ ਅਤੇ ਲਾਰਡ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਲਾਰਡ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਵਾਇਸਰਾਏ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਗਵਰਨਰ
* ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ

## ਨੋਟ 
## ਸਰੋਤ 
* Aznar, Daniel/Hanotin, Guillaume/May, Niels F. (dir.), À la place du roi. Vice-rois, gouverneurs et ambassadeurs dans les monarchies française et espagnole (XVIe-XVIIIe siècles). Madrid: Casa de Velázquez, 2014.
* Elliott, J. H., *Imperial Spain, 1469–1716*. London: Edward Arnold, 1963.
* Fisher, Lillian Estelle. *Viceregal Administration in the Spanish American Colonies*. Berkeley, University of California Press, 1926.
* Harding, C. H., *The Spanish Empire in America*. New York: Oxford University Press, 1947.
* 

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* Andrada (undated). *The Life of Dom John de Castro: The Fourth Vice Roy of India*. Jacinto Freire de Andrada. Translated into English by Peter Wyche. (1664) Henry Herrington, New Exchange, London. Facsimile edition (1994) AES Reprint, New Delhi. .
*  h*rono.ru*: namestnik