open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਲੂਈ ਡ ਬਰੌਈ

**ਲੂਈ-ਵਿਕਟਰ-ਪੀਏਰ-ਰੇਮੌਂ, 7ਵਾਂ ਡਿਊਕ ਡ ਬਰੌਈ**, (; , ; 15 ਅਗਸਤ 1892 – 19 ਮਾਰਚ 1987) ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਮਿਕਦਾਰ ਸਿਧਾਂਤ (ਕੁਆਂਟਮ ਥਿਓਰੀ) ਵਿੱਚ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਆਪਣੇ 1924 ਦੀ ਡਾਕਟਰੀ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਿਜਲਾਣੂਆਂ ਦੇ ਤਰੰਗਮਈ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰੰਗਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਤਰੰਗ-ਕਣ ਦਵੈਤ ਭਾਵ ਜਾਂ ਡ ਬਰੌਈ ਦਾਅਵਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 1929 ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕੀ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਗੰਗੂਬਾਈ ਹੰਗਲ

**ਗੰਗੂਬਾਈ ਹੰਗਲ** ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਅਜ਼ੀਮ ਫ਼ਨਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਖ਼ਿਆਲ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਕਰਨਾਟਕ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਖਿਆਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਉਸ ਨੂੰ 2002 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ 1996 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਗੰਗੂਬਾਈ ਹੰਗਲ ਦਾ ਜਨਮ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਧਾਰਵਾੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵਦਾਸੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 5 ਮਾਰਚ, 1913 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਗੰਗੂਬਾਈ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰੂਰਾਓ ਕੌਲਗੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ ਬਾਬੂਰਾਵ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਹੰਗਲ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਉਸ ਨੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਚਾਰੀਆ ਹੁਲਗੁਰ, ਇੱਕ ਕਿੰਨਰੀ (ਵੀਣਾ ਵਰਗਾ ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਸਾਜ਼) ਵਾਦਕ, ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਲਗੁਰ ਤੋਂ, ਗੰਗੂਬਾਈ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸੱਠ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੀਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਗੁਰੂ, ਸਵਾਈ ਗੰਧਰਵ, ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਤੋਪੰਤ ਦੇਸਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ। ਹੰਗਲ ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਹੀ ਗੰਧਰਵ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁਬਲੀ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰ ਸਿਖਲਾਈ ਮਿਲੀ। ਹੰਗਲ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਓ ਅਤੇ ਬਾਬੂ ਰਾਓ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ 2004 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਬਾਈ ਹੰਗਲ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਗਈ ਸੀ, ਖੁਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਗੰਗੂਬਾਈ ਹੰਗਲ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਬੋਨ ਮੈਰੋ ਕੈਂਸਰ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ 96 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ 21 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਹੁਬਲੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਧਾਰਵਾੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੁਆਰਾ 22 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਹੁਬਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਹੰਗਲ ਨੇ ਸਿਰਫ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1928 ਵਿੱਚ ਹੁਬਲੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਗੰਗੂਬਾਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਯਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਸ ਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਚਾਰੀਆ ਹੁਲਗੁਰ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਹੜੇ ਆਪ ਇੱਕ ਕਿੰਨਾਰੀ (ਇੱਕ ਵੀਣਾ ਵਾਦਕ ਵਰਗਾ ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਸਾਜ਼) ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਹੇ  ਸੀ। ਹੁਲਗੁਰ ਤੋਂ, ਗੰਗੂਬਾਈ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸੱਠ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫੀਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਈ ਬਹਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪੜਾਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਤ ਗੁਰੂ ਸਵਾਈ ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਤੋਪੰਤ ਦੇਸਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ । ਹੰਗਲ ਸਿਰਫ ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੀ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਸਕੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਈ ਸੀ  ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁਬਲੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1913
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਸਰਗੇਈ ਇਵਾਨੋਵਿਚ ਚੁਪ੍ਰੀਨਿਨ

**ਸਰਗੇਈ ਇਵਾਨੋਵਿਚ ਚੁਪ੍ਰੀਨਿਨ** ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ, ਆਲੋਚਕ, ਟੀਕਾਕਾਰ ਅਤੇ ਉਨੀਵੀਂ-ਵੀਹਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਨਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਵਾਹਕ ਹਨ।
ਸੇਰਗੇਏ ਚੁਪ੍ਰੀਨਿਨ ਦਾ ਜਨਮ 1947 ਵਿੱਚ ਅਰਖਾਂਗੇਲਸਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੇਲਸਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1971 ਵਿੱਚ ਰਸਤੋਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਐਮ ਏ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਸੰਸਥਾਨ ਤੋਂ 1976 ਵਿੱਚ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 1993 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1999 ਤੋਂ ਸੇਰਗੇਏ ਚੁਪ੍ਰੀਨਿਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947
ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

## ਬਚਪਨ: 1870&ndash;1887 
ਲੈਨਿਨ ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਮਬਰਿਸਕ (ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਕੇ ਉਲਿਆਨੋਵਸਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ) ਵਿੱਚ ਉਲੀਆ ਨਿਕੋਲਾਈਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਾਰਿਆ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੋਵਨਾ ਉਲੀਆਨੋਵਾ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਮਯਾਬ ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ
ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਰਗਰਮੀ

ਰੂਸੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ ਨੇ 1892 ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਰਗਰਮ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ 1917 ਦੇ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਨਾਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੱਕ ਇਹ ਜਾਰੀ ਰਹੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਕੁਛ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਮਾਰਾ (ਵੋਲਗਾ ਦਰਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਬੰਦਰਗਾਹ) ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ 1893 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਜ਼ਬਰਗ ਆ ਗਿਆ ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਕਾਰਖ਼ਾਨਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਥੇ ਉਹ ਇਕ ਵਕੀਲ ਵਲਕਨਸ਼ਟਾਇਨ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਰੇਡਚਿੰਕੂ ਦੀ ਗੁਪਤ ਸਿਆਸੀ ਟੋਲੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਦੀ  ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਰੀਸ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਉਤਲੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਹੋਣ ਸਦਕਾ ਜਲਦ ਉਸਨੂੰ ਟੋਲੀ ਵਿਚ ਆਗੂ ਹੋਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਮਖਿਆਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਜਰਮਨੀ ਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਉਹਦੀ ਮਿਲਣੀ ਨਾਦੇਜ਼ਦਾ ਕਰੁਪਸਕਾਇਆ ਨਾਲ਼ ਹੁੰਦੀ ਏ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਇਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸੀ ਤੇ ਸਕੂਲ ਉਸਤਾਨੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲੈਨਿਨ ਨੂੰ ਮਾਰਕਸੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਾਇਆ। ਉਹਦੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਇਨਕਲਾਬ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਸ ਨੇ ਸੁੰਘ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਡੱਕ ਦਿਤਾ। ਉਹਨੂੰ ਸ਼ੋਸ਼ਨਸਕੋਈ, ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਵਿਖੇ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਈ 1898 ਵਿਚ ਉਹਨੂੰ ਨਾਦੀਆ ਵੀ ਆ ਮਿਲੀ ਜਿਸਨੂੰ ਅਗਸਤ 1896 ਵਿਚ ਇਕ ਹੜਤਾਲ਼ ਕਰਾਉਣ ਤੇ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਔਫ਼ਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਹਦੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਅਤੇ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਮੰਗ ਤੇ  ਉਹਨੂੰ ਲੈਨਿਨ ਕੋਲ਼ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਦੋਨਾਂ ਨੇ 10 ਜੁਲਾਈ 1898 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਤੇ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਰਲ਼ ਕੇ The History of Trade Unionism ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਵੀ ਅੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜਰਮਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਬਰਨਸਟਾਇਨ ਚੋਣਾਂ ਤੇ ਅਮਨ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਗਲ ਪੁਰਾਣੀ ਮਾਰਕਸੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਉਲਟੀ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਮੱਲੋਜ਼ੋਰੀ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਲੈਨਿਨ ਵੀ ਇਸੇ ਸੋਚ ਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। 1899 ਵਿਚ ਲੈਨਿਨ ਨੇ *ਰੂਸ ਵਿਚ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ* ਲਿਖੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੈਨਿਨ
ਪ੍ਰਾਵਦਾ

***ਪ੍ਰਾਵਦਾ*** (, "ਸੱਚ") ਰੂਸੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਸਿਆਸੀ ਅਖਬਾਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਭਾਈਵਾਲ ਲੋਕਰਾਜ

**ਭਾਗੀਦਾਰ ਲੋਕਤੰਤਰ** (Participatory democracy) ਉਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਂਜ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੀ ਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਸਾਂਝ ਤੇ ਹੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਆਮ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਬਜਾਏ ਕਿਤੇ ਜਿਆਦਾ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤ
ਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਰਾਜ

ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, 7 ਮਈ 2006, ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ.]]
**ਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਤੰਤਰ** (ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਾਰੇ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਨੀਤੀਗਤ ਫੈਸਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਿਧਾ ਮਤਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਜਾਂ ਵਿਚੋਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਤੰਤਰ ਛੋਟੇ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਜਾਂ ਨਗਰ-ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨ

**ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨ** ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸਮੂਹਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੈਰਰਸਮੀ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦੇ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਹ ਕੋਈ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਕੇ ਪੂਰਵਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਆਧੁਨਿਕ ਪੱਛਮੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਉਨੀਵੀਂ ਸ਼ਦੀ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਨਗਰੀਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਜਦੂਰਾਂ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਭਵ ਹੋਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨ
ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ

**ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ** (ਰੂਸੀ: Большой террор) ਜਿਸ ਨੂੰ **ਯੇਝੋਵ​ ਰਾਜ** (ਰੂਸੀ: ежовщина, ਯੇਝੋਵਸ਼ਚੀਨਾ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1937-38 ਵਿੱਚ ਜੋਸੇਫ ਸਟਾਲਿਨ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਮਨ ਅਤੇ ਹਤਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੌਰ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਪੂਰੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਗੂਆਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ, ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਅਸੰਬੰਧਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਮਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਕਸਰ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਗੜਬੜੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਸਧਾਰਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਉੱਤੇ ਜਬਰਦਸਤ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਸ਼ਕ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ, ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਕਸਾਉਣ ਅਤੇ ਮਨਮਾਨੇ ਢੰਗ ਨਾਲਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵੀ ਚੱਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਖੁਫ਼ੀਆ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਕੋਲਾਈ ਯੇਜ਼ੋਵ​ (Никола́й Ежо́в) ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਕਾਲ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਯੇਜ਼ੋਵ​ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਢਾਡੀ ਜੱਥਾ ਭਾਈ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੋਹੀੜ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਓਥੇ ਰਬਾਬ ਤੇ ਸਾਰੰਗੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੁਮੇਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਲਈ ਜਿੱਥੇ ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਓਥੇ ਅਣਖ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਲਈ ਢੱਡ ਸਾਰੰਗੀ ਨੂੰ ਅਗੇ ਲਿਆਂਦਾ |ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਤੋਂ ਚਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਇਸ ਪਿਰਤ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਢ਼ਾਡੀ ਜਥਿਆਂ ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ ਓਥੇ ਭਾਈ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਪੋਹੀੜ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਜੱਥਾ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਵੇਲੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ! 27 ਅਗਸਤ 1975 ਬੈਂਕ ਮੈਨੇਜਰ ਸਵ: ਕੰਧਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਹੈਡਮਿਸਟ੍ਰਿਸ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਦੇਵ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈਕੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਧਰਮ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਐਸਾ ਜੁੜਿਆ ਕਿ ਉਸ ਵਕਤ ਦੀ ਲੱਚਰ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਗਲਤ ਪਿਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ 14 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਸਵੀਂ ਚ ਪੜਦਿਆਂ ਹੀ ਢ਼ਾਡੀ ਵਾਰਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਢ਼ਾਡੀ ਜੱਥਿਆਂ ਸ: ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਰਛਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪਮਾਲ, ਬਲਿਹਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | "ਦੁਨੀਆ ਮਤਲਬ ਦੀ", "ਪੁੱਤਰ ਮਿਠੜੇ ਮੇਵੇ ", "ਧੀ ਦਾ ਤਰਲਾ", "ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ", "ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦਾ" ਆਦਿਕ ਕੈਸਟਾਂ ਬਤੌਰ ਲੇਖਕ ਵਰਨਣਜੋਗ ਹਨ | 1997 ਵਿੱਚ ਬੀ ਕਾਮ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਪਾਸ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਉਸਤਾਦ ਚਮਕੋਰ ਸਿੰਘ ਜਲਾਲਾਬਾਦੀ ਤੋਂ ਸਾਰੰਗੀ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬਲੋਵਾਲ, ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੋਹੀੜ ਅਤੇ ਮਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਚਮਿੰਡਾ ਨਾਲ 1998 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਢਾਡੀ ਜੱਥਾ ਬਣਾਇਆ। ਸਮਾਂ ਆਪਣੀ ਚਾਲੇ ਚਲਿਆ। ਫਿਰ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਦੀ ਸੋਚ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੈਕੇ ਈਸਵੀ ਸੰਨ 2007 ਵਿੱਚ ਪੰਥ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਮਹਾਨ ਢਾਡੀ ਸ: ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਲਮਗੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਸਤਾਦ ਧਾਰਕੇ ਢ਼ਾਡੀ ਜੱਥੇ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੇਵਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਈ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੋਹੀੜ ਆਪਣੇ ਢ਼ਾਡੀ ਜੱਥੇ ਸਮੇਤ ਯੂਕੇ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਡ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪਰਚਾਰਕ ਦੌਰਿਆਂ ਤੇ ਵੀ ਗਏ। ਇਸ ਉੱਪਰੰਤ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਆਂ ਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਲੋਂ ਭੁਲਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਚੀਸ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ "ਭੁੱਲ ਗਏ ਯਾਦ ਸ਼ਹੀਦਾ ਦੀ" ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੀਤੀ ਜੋਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਈ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਕੈਸਟਾਂ "ਮੁੱਲ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ", "ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਿਰਾਸਤ" ਅਤੇ "ਪੰਥ ਪਿਆਰੇ ਖ਼ਾਤਿਰ" ਵੀ ਢ਼ਾਡੀ ਜੱਥੇ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ |ਭਾਈ ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੋਹ਼ੀੜ ਜੋਕਿ ਭਾਈ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੋਹ਼ੀੜ ਦੇ ਦੋਸਤ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਸਹਿਪਾਠੀ ਵੀ, 1998 (ਜਦ ਤੋ ਢ਼ਾਡੀ ਜੱਥਾ ਬਣਾਇਆ) ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਬਤੌਰ (ਮੁੱਖ ਢ਼ਾਡੀ) ਜੱਥੇ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਨੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ 1983 ਤੋ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਪੋਹ਼ੀੜ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਢ਼ਾਡੀ ਜੱਥੇ ਨੂੰ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਭਾਈ ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਬਿਨਾਂ ਅਸੰਭਵ ਸੀ।ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਲੋਹਾਰਾ ਅਤੇ ਸਾਰੰਗੀ ਵਾਦਕ ਗੁਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰੋਹੀੜਾ ਜੋਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਲਾਪੜੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਤਕਰੀਬਨ ਪਿਛਲੇ 4 ਸਾਲ ਤੋ ਢ਼ਾਡੀ ਜੱਥੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਵ: ਸਾਰੰਗੀ ਮਾਸਟਰ ਭਾਈ ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਲੋਵਾਲ ਨੇ ਵੀ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਸਾਲ ਇਸ ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਤਾਂ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਕਰਨ ਸਦਕਾ ਅਨੇਕਾ ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਜਥੇ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਏ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ
ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਦਿਵਸ

**ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਦਿਵਸ** ਜਾਂ **ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਿਵਸ** ਹਰ ਸਾਲ 23 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਗਠਨ 'ਯੂਨੈਸਕੋ' ਵੱਲੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ 'ਯੂਨੈਸਕੋ' ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1995 ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਮਹਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ
23 ਅਪਰੈਲ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੀ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ (1564-1616 ਈ:) ਵੀ ਇਸੇ ਦਿਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਮਿਗੈਲ ਦੇ ਸਰਵਾਂਤੇਸ, ਇੰਕਾ ਗਾਰਸੀਲਾਸੋ ਡੀ ਲਾ ਵੇਗਾ, ਜੌਸੇਪ ਪਲਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਂ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਦਾ ਵੀ ਇਹੋ ਦਿਨ ਹੈ। ਮਾਰੀਸ ਦਰੂਓਂ, ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਨਾਬੋਕੋਵ, ਮੈਨੁਇਲ ਮੇਜ਼ੀਆ ਵਲੇਜ਼ੋ ਅਤੇ ਹਾਲਦਾਰ ਲੈਕਸਨੈਸ ਜਿਹੇ ਕਈ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਇਸੇ ਦਿਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।
## ਉਦੇਸ਼
'ਯੂਨੈਸਕੋ' ਦੀ ਆਮ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਯਾਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਯੁਵਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਇਸ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। ਅੱਜ **ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਦਿਵਸ** ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਰੇਤਾ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 'ਪੁਸਤਕ ਤਿਉਹਾਰ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। 'ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਦਿਵਸ' ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਹੁਣ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਦਿਵਸ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਇੱਕ ਸੌ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਆਯੋਜਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ, ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਆਪਸੀ ਮੇਲਜੋਲ ਅਤੇ ਸੰਪਰਕ ਪੁਲ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਤਵ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਗਤੀ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਯੁੱਗ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦਾ ਉਹ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।

## ਪੁਸਤਕ ਰਾਜਧਾਨੀ
**ਯੂਨੈਸਕੋ** ਹਰ ਸਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 'ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਰਾਜਧਾਨੀ' ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਲ, ਜੋ 23 ਅਪਰੈਲ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਸਾਲ 22 ਅਪਰੈਲ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਿਛਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਲੋਵਾਨੀਆ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲੁਬਜ਼ਾਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਿਊਨਸ ਆਇਰਜ਼ (ਅਰਜਨਟੀਨਾ) ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਥਿਤ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਨ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੈਸਕੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਿਨ
ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਚੇਰਤਕੋਵ

**ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਗਰੀਗੋਰੀਏਵਿੱਚ ਚੇਰਤਕੋਵ ** (( – 9 ਨਵੰਬਰ 1936) ਲੀਓ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਾਲਸਤਾਏਵਾਦੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਲਸਤਾਏਵਾਦੀ
ਹੰਬੋਲਟ ਬਰਲਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਹੰਬੋਲਟ ਬਰਲਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ** () ਬਰਲਿਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1810 ਵਿੱਚ ਪਰੂਸ਼ਿਆਈ ਸਿੱਖਿਆ-ਸੁਧਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਲਹੇਲਮ ਫਾਨ​ ਹੰਬੋਲਟ (Wilhelm von Humboldt) ਨੇ ਬਰਲਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮਾਡਲ ਨੇ ਹੋਰ ਯੂਰਪੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਜੂਰਾ ਪਹਾੜ

**ਜੂਰਾ ਪਹਾੜ** () ਇੱਕ ਉੱਪ-ਐਲਪੀ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਐਲਪ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਨ ਅਤੇ ਰਾਈਨ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਡਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਬੋਚੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪਹਾੜ ਫ਼ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਤੱਕੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।

"ਜੂਰਾ" ਨਾਂ *juria* (ਜੂਰੀਆ) ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕੈਲਟਿਕ ਸ਼ਬਦ-ਮੂਲ *jor-* ਭਾਵ "ਜੰਗਲ" ਦਾ ਲਾਤੀਨੀ ਰੂਪ ਹੈ।
ਇਸ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਭਾਗ ਜੂਰਾ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡੀ ਜੂਰਾ ਰਿਆਸਤ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਕ ਕਾਲ ਦੇ ਜੂਰਾਸਿਕ ਦੌਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ
ਨਿਰੰਤਰਤਾ (ਸਿਧਾਂਤ)

**ਨਿਰੰਤਰਤਾ** ਜਾਂ **ਕੰਟੀਨਮ** ਸਿਧਾਂਤ ਸਹਿਜ ਵਿਸਥਾਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅੰਤਰਾਲ ਜਾਂ ਦਰਾਰ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਏ। ਉਦਹਾਰਣ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵਹਾਅ ਇੱਕ ਕੰਟੀਨਮ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਪਲ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਪਲ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅੰਤਰਾਲ ਦੇ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੰਟਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਰੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ (ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਬੰਟੇ ਦੇ ਝਟਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧਦੀ ਹੈ)। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਾਲ-ਸਥਾਨ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਪਰਵਾਹ ਨਿਰੰਤਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਚੀਜ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Continuity and infinitesimals, John Bell, Stanford Encyclopedia of Philosophy

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥਿਊਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਧਾਂਤ
ਤਿਤਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵ

**ਤਿਤਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵ** ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਆਉਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਥਿਰਤਾ ਥਿਊਰੀ
ਵਾਲਟਰ ਸਕਾਟ

**ਸਰ ਵਾਲਟਰ ਸਕਾਟ**,(15 ਅਗਸਤ 1771 – 21 ਸਤੰਬਰ 832) ਇੱਕ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਯੂਰਪ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਕਾਲੀ ਪਾਠਕ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Sir Walter Scott and Hinx, his Cat
* Walter Scott Digital Archive at the University of Edinburgh.
* The Edinburgh Sir Walter Scott Club 
* *Sir Walter Scott*, biography by Richard H. Hutton, 1878 (from Project Gutenberg)
* 
* 
* 
* Works by Walter Scott at The Online Books Page
* 
* Walter Scott's profile and catalogue of his library at Abbotsford on LibraryThing.
* Guardian Books - Sir Walter Scott
* Portraits at the National Portrait Gallery
* Bust of Walter Scott by Sir Francis Leggatt Chantrey, 1828, white marble, Philadelphia Museum of Art, # 2002.222.1, Philadelphia (PA).
* Millgate Union Catalogue of Walter Scott Correspondence 
* Correspondence of Sir Walter Scott, with related papers, ca. 1807–1929

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਕਾਟਿਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਕਾਟਿਸ਼ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਕਾਟਿਸ਼ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1771
ਰੋਨ ਦਰਿਆ

**ਰੋਨ** (, ; ; ਵਾਲੀਸਰ ਜਰਮਨ: *Rotten*; ; ; ) [ਯੂਰਪ ਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ [ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਆਰਲ, ਜਿੱਥੇ ਇਹਦਾ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਦਹਾਨਾ ਹੈ, ਵਿਖੇ ਇਹ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ **ਵਡੇਰਾ ਰੋਨ** (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀF: *Grand Rhône*) ਅਤੇ **ਛੁਟੇਰਾ ਰੋਨ** (*Petit Rhône*) ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਬਣਦੇ ਡੈਲਟਾਈ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਕੈਮਾਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦਰਿਆ
ਬਾਰੁਖ਼ ਸਪਿਨੋਜ਼ਾ

**ਬਾਰੂਕ ਸਪਿਨੋਜ਼ਾ** (; 24 ਨਵੰਬਰ 1632 &ndash; 21 ਫਰਵਰੀ 1677, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ **ਬੇਨੇਡਿਕਟ ਡੀ ਸਪਿਨੋਜ਼ਾ**) ਯਹੂਦੀ ਮੂਲ ਦਾ ਡਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਨਾਮ ਬੇਨੇਡਿਕਟ ਡੀ ਸਪਿਨੋਜ਼ਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਲੇਖਣੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲਿਆਕਤ ਵਾਲਾ ਚਿੰਤਕ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹਾਲੈਂਡ (ਆਮਸਟਰਡਮ) ਦੇ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ 1632 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

### ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਸਪਿਨੋਜ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਕੀ 21 ਸਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਵਿਦਵਾਨ ਵਜੋਂ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕਥਿਤ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਲਈ ਉਸਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ "ਮੰਨਣਾ ਪਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਵਾਦਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਪਿਨੋਜ਼ਾ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, “ਉਹ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੱਕੜੀਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇਖਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੱਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸਾਰਕ

**ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਤਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਸੰਗਠਨ** (**ਸਾਰਕ**) ਅੱਠ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਭੂ-ਸਿਆਸੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਮਹਾਂਦੀਪ ਉੱਤੇ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹਦੇ ਸਕੱਤਰਤ ਦਾ ਸਦਰ-ਮੁਕਾਮ ਕਠਮੰਡੂ, ਨੇਪਾਲ ਵਿਖੇ ਹੈ।

ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰਨੁਮਾ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1980 ਵਿੱਚ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਢਾਕਾ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਇਹਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ 8 ਦਸੰਬਰ 1985 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਨੇਪਾਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ, ਭੂਟਾਨ ਅਤੇ ਮਾਲਦੀਵ ਵੱਲੋਂ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਪੈਂਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਨਵੇਂ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦਾਖ਼ਲੇ ਕਰ ਕੇ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।

ਸਾਰਕ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹਿੱਤਕਾਰੀ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਂਝੇ ਸਵੈ-ਆਸਰੇ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਾਰਕ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ (ਇੱਕ ਨਿਗਰਾਨ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਧਿਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਥਾਈ ਸਫ਼ਾਰਤੀ ਸੰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਏ ਗਏ ਹਨ।

## ਸਾਰਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
 
### ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### ਨਿਗਰਾਨ ਮੈਂਬਰ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### ਭਵਿੱਖ 'ਚ ਬਣ ਸਕਣ ਵਾਲ਼ੇ ਮੈਂਬਰ
*  ਨੇ ਸਾਰਕ ਨਾਲ਼ ਖ਼ਾਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋਚਾ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਮਾਲਦੀਵ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। 
*  ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਰਜਾ ਨਿਗਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਦੀ ਲੋਚਾ ਦਰਸਾਈ ਹੈ।

## ਸਾਰਕ ਦੇ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ
## ਸਾਰਕ ਦੇ ਸੰਮੇਲਨ
## ਸਾਰਕ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਅਤੇ ਅਗਵਾਨੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ

**ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ** (; ,  ; ਜਨਮ: 28 ਸਤੰਬਰ 1947) ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ 9ਵੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਵਾਮੀ ਲੀਗ ਦੀ ਨੇਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਵਾਧੀਨਤਾ ਲੜਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਕ ਬੰਗਬੰਧੂ ਸ਼ੇਖ ਮੁਜੀਬੁੱਰਹਮਾਨ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਪਿਛਾਖੜੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਨਿਆਇਕ ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਅਤੇ ਨਿਆਂਇਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 2021 ਵਿੱਚ, ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜਾਇਜ਼ਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। 2021 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟਰਜ਼ ਵਿਦਾਊਟ ਬਾਰਡਰਜ਼ ਨੇ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ 2014 ਤੋਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ।  2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਮੁੜ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਬੀਐਨਪੀ ਦੁਆਰਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਚੋਣ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੁਆਰਾ ਧਾਂਦਲੀ ਹੋਣ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਚੌਥਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਜਿੱਤਿਆ।

ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਕਈ ਦਰਜਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ 
ਹਸੀਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ 1947 ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤੁੰਗੀਪਾਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ੇਖ਼ ਮੁਜੀਬੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਸਨ, ਜੋ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸ਼ੇਖ ਫਜ਼ੀਲਾਤੁਨਨੇਸਾ ਮੁਜੀਬ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਡਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਐੱਮ.ਏ. ਵਾਜੇਦ ਮੀਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1970 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸਿਖਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।

ਜਦੋਂ 15 ਅਗਸਤ 1975 ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਤਖਤਾਪਲਟ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਹਸੀਨਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਐੱਮ.ਏ. ਵਾਜ਼ੇਦ ਮੀਆ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਨਾਲ ਸੀ। ਉਹ 1975 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਰਣ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਜੀਬ ਵਾਜੇਦ ਜੋਏ, ਭਾਰਤੀ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਹਸੀਨਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਵਰਾ ਮੁਖਰਜੀ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਈ।

16 ਫਰਵਰੀ 1981 ਨੂੰ ਅਵਾਮੀ ਲੀਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਅਤੇ 17 ਮਈ 1981 ਨੂੰ ਘਰ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ
ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ

**ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੂਹਰਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਲਿਆਂ ’ਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ, ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀਆਂ ਗਵਾਹ ਹਨ। ਦੇਸੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹਰ ਸਾਲ 13 ਤੋਂ 15 ਫੱਗਣ (25, 26 ਅਤੇ 27 ਫਰਵਰੀ) ਤੱਕ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੱਵਾਲ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਪੀਰ ਬਾਬਾ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਦੀ ਮਜ਼ਾਰ ’ਤੇ ਇਬਾਦਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਜ਼ਰੀਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਉਤਸਵ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਮੇਲੇ ’ਚ ਬਦਲਿਆਂ ਤਾਂ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਜਗਰਾਵਾਂ ਜਾਂ ਜਗਰਾਉਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੂਫੀ ਫਕੀਰ ਮੋਹਕਮ ਦੀਨ ਦੀ ਕਬਰ ਤੇ ਫੱਗਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 14 ਤੋਂ 16 ਤਰੀਕ ਤੱਕ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫਕੀਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਰਨੀ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਕਬਰ ਤੇ ਆ ਕੇ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੱਖਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਲੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕਬਰ ਉੱਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਤੇ ਕੰਵਾਲ ਕੰਵਾਲੀਆਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਗਰਾਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਮੋਗੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੜਕ ਉੱਪਰ 35 ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।

ਹੁਣ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਹੁਣ ਮੇਲੇ ਤੇ ਕੋਈ ਸੁੱਖਣਾ ਸੁੱਖਣ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਰਧਾ ਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਹੁਣ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਤਹਿਤ ਹੀ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਮੇਲਾ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਮੋਹਕਮ ਅਲੀ ਅੱਲਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਯਾਰ ਅਤੇ 48 ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ। ਇਥੋਂ ਪੰਜ ਪੀਰ, ਪੀਰ ਲੱਪੇ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਮੋਹਕਮ ਦੀਨ, ਪੀਰ ਜਾਮਨ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਟੁੰਡੇ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਪੀਰ ਮਹਿੰਦੇ ਸ਼ਾਹ ਹੋਏ। ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਔਲਾਦ ਦੀ ਚਾਹਤ ਲੈ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਪੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸਦਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰ ਲੜਕੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੀਰ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ’ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਿਉ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰੁਪਏ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਪੀਰ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਵੰਡਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਗਲੀਆਂ ’ਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।

## ਮੇਲੇ ਦਾ ਸਬੰਧ
ਬਾਬਾ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਦੇ ‘‘ਰੋਜ਼ੇ’ ਮੌਕੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੀ ਗਹਿਮਾ ਗਹਿਮੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਮੁਰਾਦਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਕ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਚੌਂਕੀਆਂ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਮੋਹਕਮ ਦੀਨ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲੂਣ, ਤੇਲ, ਝਾੜੂੂ ਅਤੇ ਪਤਾਸਿਆਂ ਆਦਿ ਦਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ 13 ਫੱਗਣ ਨੂੰ ਪੀਰ ਬਾਬਾ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਚੌਕੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। 14 ਫੱਗਣ ਨੂੰ ਜਗਰਾਉਂ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਮਾਈ ਜ਼ੀਨਾਂ, ਜੋ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾਦਾਰਨੀ ਸੀ, ਦੀ ਸਮਾਧ ’ਤੇ ਚੌਕੀ ਭਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 15 ਫੱਗਣ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਮੋਹਕਮ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਲੰਘ, ਲੋਟਾ, ਜੋੜਾ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

## ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ
ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਜਥਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਪੀਰ ਬਾਬਾ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਆ ਕੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਦੇ ਸਨ, ਇਥੇ ਰਾਜਸੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਦਮਦਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਖਾੜੇ ਲੱਗਦੇ, ਮੇਲੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ‘ਸੌਂਚੀ ਪੱਕੀ’ (ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੇਡ) ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ, ਛਿੰਝ ਪੈਂਦੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ‘ਮਲਵਈ ਗਿੱਧਾ’ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਕਸ਼ਿਸ਼ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਨਖ਼ਲਿਸਤਾਨ

**ਨਖ਼ਲਿਸਤਾਨ** ਕਿਸੇ ਮਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਝਰਨੇ, ਚਸ਼ਮੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਬਨਸਪਤੀ ਦੇ ਉੱਗਣ ਲਈ ਢੁਕਵੀਆਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਖੇਤਰ ਕਾਫੀ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਸ਼ੁਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕੁਦਰਤੀ ਰਹਾਇਸ਼ ਬਣ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਖ਼ਲਿਸਤਾਨ
ਐਡਰੀਨ ਰਿਚ

**ਐਡਰੀਨ ਸੇਸਿਲ ਰਿਚ ** (16 ਮਈ 1929 – 27 ਮਾਰਚ 2012) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ​​ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ "20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਦੇ ਸਭ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੇਸਬੀਅਨਾਂ ਤੇ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀਆਂ ਮੂਹਰਲੀਆਂ ਸਫਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ
ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕ *ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ* (The Story of Philosophy)]]
***ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ*** (*The Story of Philosophy*) ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਲੇਖਕ ਅਮਰੀਕੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਲ ਡੁਰਾਂਟ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਕਰਾਤ ਅਤੇ ਪਲੈਟੋ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਨੀਤਸ਼ੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੱਕ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਉਲੀਕੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਲ ਡੁਰਾਂਟ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਗਲੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਭੌਂਕਦਾ ਟਾਪੂ

***ਭੌਂਕਦਾ ਟਾਪੂ*** (ਮੂਲ ਫਰਾਂਸੀਸੀ: Chienne d Histoire) ਸਰਜ ਅਵੇਡੀਕੀਆਨ ਦੀ ਪੰਦਰਾਂ ਮਿੰਟ ਦੀ ਐਨੀਮੇਟਿਡ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਕੈਨਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਨਾਤੇ ਪਾਲਮੇ ਡੀ ਓਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿਤਿਆ। ਚਿਤਰ ਥਾਮਸ ਅਜੂਲੋਸ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਸ ਹਨ।
## ਸਾਰ
ਕਾਂਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਤਾਦਾਦ ਹੈ। ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਹਾਕਮ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ 60,000 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੁੱਤੇ ਹਨ। ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ਚਰ ਸੰਸਥਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ – ਗੈਸ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ, ਭਸਮੀਕਰਣ, ਮਾਸ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਉਪਭੋਗ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ – ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਜਾੜ ਪਏ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

ਕਰੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾੜ ਕੇ ਕੁੱਤੇ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਟਾਪੂ ਦੀਆਂ ਰੋਡੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਟਾਪੂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਟ ਹੈ: ਹੱਡੀਆਂ, ਗਿਰਝਾਂ ਪਰ ਇੱਕ ਵੀ ਕੁੱਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਭ ਤਮਾਸ਼ਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਨੀਮੇਟਿਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਵਾਸਲੀ ਗਰੋਸਮਾਨ

**ਵਾਸਲੀ ਸੇਮਿਓਨੋਵਿੱਚ ਗਰੋਸਮਾਨ** (, ; 12 ਦਸੰਬਰ 1905 – 14 ਸਤੰਬਰ 1964) ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਗਰੋਸਮਾਨ ਨੇ ਅਰਮੀਨੀਅਨ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਅਰਮੀਨੀਆ ਪੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਗਰੋਸਮਨ ਦਾ ਜਨਮ ਯੋਸਿਫ਼ ਸੋਲੋਮੋਨੋਵਿਚ ਵਜੋਂ ਬੇਰਦੀਚਿਵ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ (ਅੱਜ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿਚ) ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਕਤ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਯਹੂਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਨੈਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਯੋਸਿਆ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਰੂਸੀ ਵਾਸਿਆ (ਵਾਸਿਲੀ ਤੋਂ) ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸਮਾਜਿਕ-ਜਮਹੂਰੀਅਤਪਸੰਦ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਨਸ਼ੇਵਿਕ ਧੜੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੌਜਵਾਨ ਵਸੀਲੀ ਗਰੋਸਮਨ ਨੇ 1917 ਦੇ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਦਿਲੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1905
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1964
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਮੰਜੀਰਾ

**ਮੰਜੀਰਾ** ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਾਜਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਡੂੰਘਦਾਰ ਗੋਲ ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਕਟੋਰੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਭਾਗ ਗਹਿਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਖੱਡੇ ਦੇ ਛੇਦ ਵਿੱਚ ਡੋਰੀ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਜਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੋਨਾਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ - ਇੱਕ ਮੰਜੀਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਖੜਕਾਉਣ ਉੱਤੇ ਆਵਾਜ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਤਾਲ ਅਤੇ ਲੈ ਦੇਣ ਲਈ ਢੋਲਕ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚੈਚਨੀਆ

**ਚੈਚਿਨ**, ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ਤੇ **ਚੈਚਨੀਆ ਗਣਰਾਜ** ,, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ **ਇਚਕੇਰੀਆ** (ਭਾਵ *ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ*), ਰੂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਘੀ ਰੱਈਅਤ (ਇੱਕ ਗਣਰਾਜ) ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ
ਨੋਟ ਪਸਾਰਾ

**ਨੋਟ ਪਸਾਰਾ** ਜਾਂ **ਮੁਦਰਾਸਫੀਤੀ**, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅਵਧੀ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਅਰਥਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਮਾਲ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਆਮ ਕੀਮਤ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਮੁੱਲ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਵਸਤ ਪਹਿਲਾਂ ਸੌ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਹੁਣ ਸੌ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਨੋਟ ਪਸਾਰਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ
ਖੰਡ

**ਖੰਡ** ਜਾਂ **ਸ਼ੱਕਰ** (C12H22O11) ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਗੰਨੇ ਜਾਂ ਸ਼ਕਰਕੰਦੀ ਦੇ ਰਸ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੰਡ ਗਲੂਕੋਸ (ਸ਼ੱਕਰ) ਇੱਕ ਰਵੇਦਾਰ ਹੈ। ਖੰਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੁਕਰੋਜ਼, ਲੈਕਟੋਜ਼, ਅਤੇ ਫਰੈਕਟੋਜ਼ ਆਦਿ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸੁਆਦ ਗ੍ਰਰੰਥੀਆਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਸੁਆਦ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਚੀਨੀ ਗੰਨੇ (ਕਮਾਦ) ਅਤੇ ਚਕੁੰਦਰ ਤੋ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਰੈਕਟੋਜ਼ ਖੰਡ, ਫ਼ਲਾ, ਸ਼ਹਿਦ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੇਈ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੰਡ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਨਾਲ ਟਾਈਪ -2 ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਮੋਟਾਪਾ ਅਤੇ ਦੰਦ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਪਤ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੰਡ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਕਾੜ੍ਹ ਕੇ ਜੋ ਮੱਕੀ ਦੇ ਆਟੇ ਵਰਗਾ ਭੁਰ-ਭੁਰਾ ਪਦਾਰਥ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਗੰਨਾ ਬੀਜਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਪਿੰਡ ਘੁਲ੍ਹਾੜੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਘਰ ਸਾਰੇ ਸਾਲ ਜੋਗੀ ਸ਼ੱਕਰ ਜ਼ਰੂਰ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਤੱਕ ਚੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਾਢ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸ਼ੱਕਰ ਤੇ ਗੁੜ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਗਨ । ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਸ਼ੱਕਰ ਦੀ ਰੋੜੀ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਾ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸ਼ੱਕਰ ਹੀ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸ਼ੱਕਰ ਘਿਉ ਨਾਲ ਖਵਾਈ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਫੰਨੇ ਖਾਂ ਸੇਵਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਾੜੀ ਦੀ ਫਸਲ ਵੱਢਣ ਤੇ ਕੱਢਣ ਸਮੇਂ ਸ਼ੱਕਰ ਘਿਉ ਜ਼ਰੂਰ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਫਸਲ ਦੀ ਗਾਹੀ ਤੇ ਉਡਾਈ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਜੋ ਮਿੱਟੀ-ਘੱਟਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ੱਕਰ ਘਿਉ ਖਾਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਠੰਡਿਆਈ ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਚੂਰੀ ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ ਕੁੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਸ਼ੱਕਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਨੂੰ ਪੀੜ ਕੇ ਰਸ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸ ਨੂੰ ਕੜਾਹੇ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਬਹਿਣੀ ਉੱਪਰ ਰੱਖ ਕੇ ਕਾੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕਾੜ੍ਹਾ ਲਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਣੇ ਗੁੰਡ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਲਾਲਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਠੰਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਡਣੀ ਨਾਲ ਚੰਡ ਕੇ ਇਕ ਥਾਂ ਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਕਈ ਬੰਦੇ ਲੱਗ ਕੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਲ ਮਲ ਕੇ, ਭੋਰ ਭੋਰ ਕੇ ਸ਼ੱਕਰ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਹੁਣ ਦੁਆਬੇ, ਮਾਝੇ, ਰੋਪੜ ਅਤੇ ਮੁਹਾਲੀ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਕੋਈ-ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਸ਼ੱਕਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸ਼ੱਕਰ, ਮਿੱਠਾ ਘੱਟ ਹੀ ਖਾ ਕੇ ਰਾਜੀ ਹੈ। ਮੰਗਣੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸ਼ਗਨ ਹੁਣ ਲੱਡੂਆਂ ਅਤੇ ਬਰਫੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਹੁਣ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕਰ ਘਿਉ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਚੂਰੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਠੰਡਿਆਈ ਪੀਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਅਖ਼ਲਾਕ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਸ਼ਹਰਯਾਰ

'''ਅਖ਼ਲਾਕ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ 'ਸ਼ਹਰਯਾਰ'''' (16 ਜੂਨ 1936 – 13 ਫਰਵਰੀ 2012),ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ, ਅਕਾਦਮਿਕ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਉਸਤਾਦ ਸੀ। ਸ਼ਹਰਯਾਰ ਉਸਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਇਸੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੀ ਸੀ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਅਖਲਾਕ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਰੇਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਚ ਆਇਨਲਾ ਕਸਬੇ ’ਚ 16 ਜੂਨ 1936 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। 60ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਰਯਾਰ ਨੇ 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਹ 1996 ਵਿੱਚ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਰਦੂ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਇਆ। ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਸ਼ਹਰਯਾਰ ਨੂੰ ਸਾਲ – 1981 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਫਿਲਮ ਉਮਰਾਉ ਜਾਨ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼, ਸਮਾਜ, ਸਿਆਸਤ, ਪ੍ਰੇਮ, ਦਰਸ਼ਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਗਮੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗਜਲਕਾਰ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਰਾਏ ‘ਤੁਸ਼ਾਰ’ ਨੇ ਕਿਹਾ – ‘ਉਦੋਂ ਜੇਕਰ ਮੀਰ, ਗਾਲਿਬ ਸਨ, ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਹਰਯਾਰ ਹੈ।’

## ਨਮੂਨਾ ਸ਼ਾਇਰੀ
### ਇੱਕ ਗਜ਼ਲ

ਜੋ ਬਾਤ ਕਰਨੇ ਕੀ ਥੀ ਕਾਸ਼ ਮੈਨੇ ਕੀ ਹੋਤੀ।
ਤਮਾਮ ਸ਼ਹਰ ਮੇਂ ਇੱਕ ਧੂਪ ਸੀ ਮਚੀ ਹੋਤੀ।

ਬਦਨ ਤਮਾਮ ਗੁਲਾਬੋਂ ਸੇ ਢਕ ਗਯਾ ਹੋਤਾ,
ਕਿ ਉਨ ਲਬੋਂ ਨੇ ਅਗਰ ਆਬਯਾਰੀ ਕੀ ਹੋਤੀ।

ਬਸ ਇਤਨਾ ਹੋਤਾ ਮੇਰੇ ਦੋਨੋਂ ਹਾਥ ਭਰ ਜਾਤੇ,
ਤੇਰੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਮੇਂ ਬਤਲਾ ਕੋਈ ਕਮਾ ਹੋਤੀ?

ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਮੇਂ ਦੇਰ ਤਲਕ ਸਾਂਸੋਂ ਕੇ ਸ਼ਰਰ ਉੜਤੇ,
ਜ਼ਮੀਂ ਪੇ ਦੂਰ ਤਲਕ ਚਾਂਦਨੀ ਬਿਛੀ ਹੋਤੀ।

ਮੈਂ ਇਸ ਤਰਹ ਨ ਜਹਨੱਮ ਕੀ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਚੜ੍ਹਤਾ,
ਹਵਸ ਕੋ ਮੇਰੀ ਜੋ ਤੂਨੇ ਹਵਾ ਨ ਦੀ ਹੋਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਕੈਬਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼

***ਕੈਬਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ *** (Cabaret Scene) (1922) ਸਪੈਨਿਸ਼ ਪੜਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸਾਲਵਾਡੋਰ ਡਾਲੀ ਦਾ ਸਿਰਜਿਆ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਹੈ। 
## ਸਰੋਤ
*dali-gallery.com
ਪ੍ਰੇਮ ਨ ਹਾਟ ਬਿਕਾਏ

***ਪ੍ਰੇਮ ਨ ਹਾਟ ਬਿਕਾਏ*** (), ਰਵਿੰਦਰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਤ੍ਰਿਕੋਣੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ
ਸਾਊਥਾਲ (ਨਾਵਲ)

***ਸਾਊਥਾਲ*** (2009) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 1977 ਤੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹਰਜੀਤ ਅਟਵਾਲ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ, 1980ਵਿਆਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚਲੀ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਪਨਪ ਰਹੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਨਯ-ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਇਸਲਾਮੀਅਤ

**ਇਸਲਾਮੀਅਤ** (ਅਰਬੀ: إسلام سياسي ਸਿਆਸੀ ਇਸਲਾਮ, ਜਾਂ ਅਲ-ਇਸਲਾਮੀਆ الإسلامية) ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ, "ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਨਵਾਂ ਬਣਿਆ ਪਦ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਇਸ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਸੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਆਇਤਾਂ ਦੀ ਇਸਲਾਮਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ

**ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ** (ਉਚਾਰਨ ;  '''', ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ "ਅੱਲਾ ਦੀ ਪਾਰਟੀ") ਲਿਬਨਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੀਆ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਅਰਧ ਫ਼ੌਜੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਿਬਨਾਨ ਦੀ ਸਿਵਲ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ ਦਾ ਅਰਧਸੈਨਿਕ ਵਿੰਗ ਜਿਹਾਦ ਕਾਉਂਸਿਲ ਹੈ। ਅਬਾਸ ਅਲ-ਮੁਸਾਵੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਹਸਨ ਨਸਰਅੱਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦਾ ਜਰਨਲ ਸੈਕਟਰੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਬਨਾਨ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ
ਕਰਮਭੂਮੀ

**ਕਰਮ ਭੂਮੀ** ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1932 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਵਾਰ ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਪਰਵਾਰਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ ਤਦ ਵੀ ਤਤਕਾਲੀਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਮਈ 1968 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ

**ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਮਈ 1968 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ** ਫ਼ਰਾਂਸ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਆਮ ਹੜਤਾਲ ਅਤੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਆਦਿ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦਾ ਇੱਕ ਦੌਰ ਸੀ।
ਕੁੱਕਰੇ

**ਕੁੱਕਰੇ** ਅੱਖ ਦੇ ਛੱਪਰ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪਰਤ ਦੀ ਸੋਜ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਦਤਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬੱਧੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਵੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਗ ਦਾ ਰੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤਕ ਛੋਹ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮੱਖੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਗ ਮਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਭੀੜ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਲੱਛਣ
*ਕੁੱਕਰੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਖਾਰਸ਼ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰਸ ਦੀ ਸੋਜ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
*ਮਹੀਨੇ ਡੇਢ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਪੀਲੀਆਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗਿਲਟੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੌਲੀਕਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਲਟੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਛੱਪਰ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਛੱਪਰ ਨੂੰ ਪਲਟਾ ਕੇ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।
*ਡੇਲੇ ਦਾ ਸਫ਼ੈਦ ਹਿੱਸਾ ਸੋਜ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
*ਜੇ ਵੱਡ-ਦਰਸ਼ੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਨਾਲ ਵੇਖੋ ਤਾਂ ਕਾਰਨੀਆ ਦਾ ਉਤਲਾ ਹਿੱਸਾ ਕੁਝ ਸਫ਼ੈਦ ਭਾਅ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਰੀਕ ਖੂਨ ਨਾਲੀਆਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਪੈਨਸ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
*ਉਭਰੀਆਂ ਗਿਲਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਨੀਆ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾੜੀਆਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਕੁੱਕਰਿਆਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ।
*ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ‘ਫੌਲੀਕਲ” ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਚਿੱਟੇ ਧਾਰੀਦਾਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
*ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅੱਖ ਦਾ ਛੱਪਰ ਮੋਟਾ ਹੋ ਕੇ ਸੁਕੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਖ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਤੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ ਸੁੰਗੜਨ ਨਾਲ ਛੱਪਰ ਦਾ ਕੰਢਾ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਲਕਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਵੀ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਪੜਵਾਲ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਲ ਕਾਰਨੀਆ ‘ਤੇ ਰਗੜ ਖਾਂਦੇ-ਖਾਂਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਨੂੰ ਅੰਜ਼ਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
## ਇਲਾਜ
*ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕੀਟਾਣੂਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਖਾਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨਾਸ਼ਕ ਮਲ੍ਹਮ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
## ਨੁਕਸਾਨ
ਜੇ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
## ਬਚਾਅ
*ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਖਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੁੱਕਰਿਆਂ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 
*ਸਫਾਈ ਦਾ ਵੀ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਪੋਸਤ ਦੇ ਫੁੱਲ (ਚਿੱਤਰ)

***ਪੋਸਤ ਦੇ ਫੁੱਲ*** (also known as ***Vase and Flowers*** and ***Vase with Viscaria***) 'ਡਚ ਕਲਾਕਾਰ ਵਿਨਸੈਂਟ ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਮਤ $5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ $5.5 ਕਰੋੜ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਨ ਗਾਗ ਮਿਊਜੀਅਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੇ ਚਿੱਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿੰਸੈਂਟ ਵੈਨ ਗੋ
ਤੁਤਸੀ

**ਤੁਤਸੀ** (; ), ਜਾਂ **ਅਬਾਤੁਤਸੀ**, ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਵਰਗ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਵਾਤੁਤਸੀ**, **ਵਾਤੂਸੀ**,

## ਹਵਾਲੇ
ਰਵਾਂਡਾਈ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ

**ਰਵਾਂਡਾਈ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ** ਰਵਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਵੱਧ-ਗਿਣਤੀ ਹੂਤੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤੁਤਸੀ ਅਤੇ ਨਰਮ-ਖ਼ਿਆਲੀਏ ਹੂਤੂਆਂ ਦਾ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦਾ ਕੁਲ-ਨਾਸੀਆ ਕਤਲੇਆਮ ਸੀ। 7 ਅਪਰੈਲ 1994 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 100 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, 500,000-1,000,000 ਰਵਾਂਡਾਈ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਭਾਵ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਤਕਰੀਬਨ 20% ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਵਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਤੁਤਸੀਆਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ 70%। ਇਸ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ *ਅਕਾਜ਼ੂ* ਨਾਮਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਿਆਸੀ ਵਰਗ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਸਨ। ਇਸ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਵਾਂਡਾਈ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਤਬਕੇ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਿਸ (*ਜੌਂਡਰਮਰੀ*), ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਹਿਮਾਇਤ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਜ਼ਾਕਾਰ ਫ਼ੌਜੀ (ਇੰਤਰਾਹਾਮਵੇ ਅਤੇ ਇੰਪੂਜ਼ਾਮੁਗਾਂਬੀ ਸਮੇਤ) ਅਤੇ ਹੂਤੂ ਨਾਗਰਿਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ

, ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ, ਨੀਤਸ਼ੇ, ਸਾਰਤਰ]]
**ਹੋਂਦਵਾਦ** ਜਾਂ **ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ** (, ਐਗਜ਼ਿਸਟੈਂਸ਼ੀਅਲਿਜ਼ਮ) ਇੱਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ ਜੋ 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕੁਝ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਵਖਰੇਵੇਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਾਂਝੇ ਪਹਿਲੂ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
## ਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੂ
#ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣ ਅਤੇ ਲੱਭਣ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲ ਤਾਂਘ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
#ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਂਦ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਹੈ। 
#ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦ ਅਨੇਕਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਪ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਅਜ਼ਾਦ ਹੈ।
#ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਲਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਹੈ। 
#ਅਜਿਹੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਇੱਕਪਾਸੜ ਹੋਣ। 
#ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਰਥਹੀਨ ਅਤੇ ਬੇਤੁਕੀ ਹੈ।

ਸੋਰੇਨ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਨੂੰ ਹੋਂਦਵਾਦ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਦਰਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਅਾਨ ਮੰਗਦੇ ਸਫ਼ੇ
ਹੂਤੂ

**ਹੂਤੂ** , ਜਿਹਨੂੰ **ਅਬਾਹੂਤੂ** ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਵਰਗ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਰਵਾਂਡਾ, ਬੁਰੂੰਡੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਤੁਤਸੀ ਅਤੇ ਤਵਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਰਗ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਡੌਬਿਗਨੀ ਦਾ ਬਾਗ

**ਡੌਬਿਗਨੀ ਦਾ ਬਾਗ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Daubigny's Garden), ਚਿੱਤਰ ਵਿਨਸੈਂਟ ਵਾਨ ਗਾਗ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਚਾਰਲਸ ਡੌਬਿਗਨੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਰ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਵਾਨ ਗਾਗ ਉਮਰ ਭਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਰਿਹਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਨਸੈਂਟ ਵਾਨ ਗਾਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੇ ਚਿੱਤਰ
ਮੁਕੁਲ ਸ਼ਿਵਪੁਤਰ

**ਪੰਡਿਤ ਮੁਕੁਲ ਸ਼ਿਵਪੁਤਰ** (ਜਨਮ 25 ਮਾਰਚ 1956) (ਪਹਿਲਾਂ **ਮੁਕੁਲ ਕੋਮਕਾਲੀਮਥ**) ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਹੈ।
ਨਾਜ਼ੀ ਪਾਰਟੀ

**ਨਾਜ਼ੀ ਪਾਰਟੀ** (Nazi Party) (ਕੌਮੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਜਰਮਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ) ਜਾਂ (ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਜਰਮਨ ਵਰਕਰਜ਼ ਪਾਰਟੀ) (ਜਰਮਨ: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei) ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਜ਼ੀ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ 1920 ਅਤੇ 1945 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਸੀ। **ਨਾਜ਼ੀ** ਜਰਮਨ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮਾਅਨੇ **ਕੌਮ ਪ੍ਰਸਤ** ਦੇ ਹਨ।

## ਸੰਘੀ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ 
## ਪਾਰਟੀ ਅਲਾਮਤਾਂ 

File:Flag of the NSDAP (1920 1945).svg| **ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਚਮ **
File:Flag of German Reich (1935 1945).svg|ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਚਮ, ਸਵਾਸਤਿਕਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਰਮਿਆਨ ਤੋਂ ਦੂਰ
File:Parteiadler der Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (1933 1945) (andere).svg|ਪਾਰਟੀ ਨਿਸ਼ਾਨ
File:Reichsadler.svg|**ਸ਼ਾਹੀ ਉਕਾਬ** 
File:Reichsmark.jpg|ਸਿੱਕੇ (1936) ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੀ ਸਵਾਸਤਿਕਾ (1938) ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਦ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਜ਼ੀ ਪਾਰਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤ
ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ

**ਸਾਊਥ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ** (**SACP**) ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਇਹ 1921 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸੀ। ਇਹ 1950 ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਰੰਗਭੇਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਆਫ਼ ਸਾਊਥ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਜ, ਕੋਸਾਟੂ (COSATU) ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ (ਏ ਐਨ ਸੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ-ਧਿਰੀ ਗੰਢ-ਜੋੜ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਹਰਜੰਤ ਗਿੱਲ

**ਹਰਜੰਤ ਗਿੱਲ** ਇੱਕ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ ਅਤੇ ਟਾਉਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਐਂਥਰੋਪਾਲੋਜੀ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਦਸਤਾਵੇਜੀ ਫਿਲਮਾਂ ਧਰਮ, ਮਨੁੱਖੀ ਲੈਂਗਿਕਤਾ ਅਤੇ ਝੁਕਾਓ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਪੜਤਾਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਸਦੀ ਪਰਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਨਾਮ Tilotama Productions ਹੈ।
## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਗਿੱਲ ਦਾ ਜਨਮ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮਸਾਂ 14 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੈਨ ਫ੍ਰੈਨਸਿਸਕੋ ਬੇ ਏਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਨ ਫ੍ਰੈਨਸਿਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਗਿੱਲ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹੁਣ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਉਹ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਟੋਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮਾਂ
*ਰੂਟਸ ਆਫ ਲਵ Roots of Love (2011)
*ਲੌਟ'ਸ ਵਾਈਫ Lot's Wife (2008) 
*ਮਿਲਿੰਦ ਸੁਮਨ ਮੇਡ ਮੀ ਗੇਅ Milind Soman Made Me Gay (2007) 
*ਸਮ ਰੀਜ਼ਨਸ ਡੌਰ ਲਿਵਿੰਗ Some Reasons For Living (2003)
*ਸੈਂਟ ਅਵੇ ਬੁਆਇਸ Sent Away Boys (2016)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੋਜ਼ਫ਼ ਗੋਇਬਲਜ਼

**ਪਾਲ ਜੋਜ਼ਫ਼ ਗੋਇਬਲਜ਼** (; 29 ਅਕਤੂਬਰ 1897 - 1 ਮਈ 1945) 1933 ਤੋਂ 1945 ਤੱਕ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਰੇਖ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮੰਤਰੀ, ਅਡੋਲਫ਼ ਹਿਟਲਰ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਸੀ।

ਗੋਇਬਲਜ਼ ਨੇ ਪ੍ਰੈਸ, ਰੇਡੀਓ, ਸਿਨਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਰੂਰੀ ਲੀਵਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰ ਲਏ ਸਨ। ਮਾਅਰਕੇਬਾਜ਼ ਲੱਫ਼ਾਜ਼ੀ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਨਤਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ - ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ - ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜਰਮਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ, ਸਮਾਜਕ ਡੈਮੋਕਰੈਟਾਂ, ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਕਾਹਨ ਇਸਾਈਅ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਮੀ-ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ 1938 ਦੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਵਰਗੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ ਅਤੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪ੍ਰੇਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੁੱਲ ਜੰਗ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਸ਼ਣ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਫਰਵਰੀ 1943 ਵਿੱਚ ਬਰਲਿਨ ਸਪੋਰਟਸ ਪੈਲੇਸ ਵਿਖੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਜਨਤਾ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।

30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1945 ਨੂੰ ਹਿਟਲਰ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿਟਲਰ ਦੀ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਗੋਇਬਲਜ਼ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰੇਖ ਚਾਂਸਲਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਪਾਲ ਜੋਸੇਫ ਗੋਬੇਲਸ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1897 ਨੂੰ ਡਸਲਡੋਰਫ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੌਨਚੇਂਗਲਾਡਬਾਖ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਰੇਯਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਉਸਦੇ ਦੋਨੋਂ ਮਾਪੇ ਸਾਧਾਰਣ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸਨ।  ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਫਰਿਟਜ਼ ਇੱਕ ਫੈਕਟਰੀ ਕਲਰਕ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਕੈਥਾਰੀਨਾ ਇੱਕ ਡੱਚ ਸੀ। ਗੋਇਬਲਜ਼ ਦੇ ਪੰਜ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਸਨ: ਕੋਨਰਾਡ (1893-1947), ਹੈਨਸ (1895-1949), ਮਾਰੀਆ (1896-1896), ਇਲੀਸਾਬੇਤ (1901-1915) ਅਤੇ ਮਾਰੀਆ (1910-1949),, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1938 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮੈਕਸ ਕਿਮੀਚ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। 1932 ਵਿੱਚ, ਗੋਬੇਬਲਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੁਰਸੀਨਾਮੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਇੱਕ ਬਰੋਸ਼ਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਯਹੂਦੀ ਨਾਨੀ ਦੀ ਅਫਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਜ਼ੀ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1897
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1945
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਦਾਲਤ

, ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਸਦਰ-ਮੁਕਾਮ]]
**ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਅਦਾਲਤ** (; ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਜਗਤ ਅਦਾਲਤ**, **ਆਲਮੀ ਅਦਾਲਤ** ਜਾਂ **ਆਈ.ਸੀ.ਜੇ.** ਆਖਦੇ ਹਨ) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਦਾਲਤੀ ਸ਼ਾਖ਼ ਹੈ। ਇਹ ਹੇਗ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਕਨੂੰਨੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਉੱਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਵਾਜਬ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਆਮ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤੇ ਕਨੂੰਨੀ ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਜੁਆਬ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹਨੁਮਾ ਰਾਏ ਦੇਣੀ ਹਨ।
## ਸਰਗਰਮੀਆਂ
ਇਹ 1945 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਚਾਰਟਰ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਕੋਰਟ ਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਈ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 
## ਬਣਤਰ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ 15 ਜੱਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਕਿ 9 ਸਾਲ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਂਸਭਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਊਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੈਂਬਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 4–19 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਪੰਜ ਜੱਜ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਰਹੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ

ਇੱਕ **ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ** ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਪਰਖ, ਇਲਾਜ, ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਜਿਵੇਂ ਕਲੀਨੀਕਲ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ-ਸੰਭਾਲ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਜਕ ਜਾਂ ਸੰਗਠਨਾਤਮਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ
ਜਨਰਲ ਇਲੈੱਕਟਰਿਕ

ਵਿਖੇ ਜੀ.ਈ. ਦੇ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਗਲੀ]]

**ਜਨਰਲ ਇਲੈੱਕਟਰਿਕ** ਜਾਂ **ਜੀ.ਈ.** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਬਹੁਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਤ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ੈਨਕਟਡੀ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਖੇ ਨਿਗਮਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਹਦਾ ਸਦਰ-ਮੁਕਾਮ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਫ਼ੇਅਰਫ਼ੀਲਡ, ਕਨੈਟੀਕਟ ਵਿਖੇ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਇਹਨਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ: *ਊਰਜਾ* [2013 ਬੇਕਾਰ], ਤਕਨੀਕੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਸਰਮਾਇਆ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਨਅਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ
ਅਲਫਰੈਡ ਆਡਲਰ

**ਅਲਫਰੈਡ ਡਬਲਿਊ ਆਡਲਰ** (7 ਫਰਵਰੀ 1870 – 28 ਮਈ 1937) ਆਸਟਰੀਆਈ ਡਾਕਟਰ, ਮਨੋਚਕਿਤਸਕ, ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸੀ।
ਘਟੀਆਪੁਣੇ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ੋਰ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿੱਖੜ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐਲਫ੍ਰੈਡ ਆਡਲਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਮੁੱਚ ਮੰਨਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ "ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ" (ਓਰਗਲਰ 1976) ਕਿਹਾ।

ਆਡਲਰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮੁੜ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਤੱਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਨੋਚਕਿਤਸਾ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। A 2002 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਜਨਰਲ ਸਾਈਕਾਲੋਜੀ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ, ਆਡਲਰ ਨੂੰ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ 67 ਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਘੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਅਲਫਰੈਡ ਆਡਲਰ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਰੀਆਹਿਲਫਰ ਸਤਰਾਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰੁਦੋਲਫਸ਼ੀਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਵੀਆਨਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਧੇ ਤੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ 15 ਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਰੁਦੋਲਫਸ਼ੀਮ-ਫਨਫਾਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਜੋੜੇ, ਪੌਲਿਨ (ਬੀਅਰ) ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅਨਾਜ ਵਪਾਰੀ, ਲਿਓਪੋਲਡ ਆਡਲਰ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੱਤ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਸਰਾ ਸੀ। ਅਲਫਰੈਡ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਲੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਅਲਫਰੈਡ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ।

ਅਲਫਰੈਡ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੱਚਾ ਅਤੇ ਔਸਤਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਸਿਗਮੰਡ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਰਵੱਈਏ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 
ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਉਸਨੂੰ ਰਿਕਟਸ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਤੁਰਨ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਨਮੂਨੀਆ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸੁਣਿਆ, "ਤੁਹਾਡਾ ਲੜਕਾ ਨਹੀਂ ਬਚਣਾ "। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਵਿਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿੱਚ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਐਡਲਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਮ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਵੱਲ ਮੋੜਾ ਕੱਟ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਸਰਕਸ ਦੇ ਸੁਮੇਲ, ਪ੍ਰਾਇਟਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਵਿਆਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਘੱਟ ਅਮੀਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦਫਤਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਕਲਾਇੰਟਸ ਵਿੱਚ ਸਰਕਸ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ
ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਟੈਨੀਸਨ

**ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਟੈਨੀਸਨ**, (ਪਹਿਲਾ ਬੈਰਨ ਟੈਨੀਸਨ) (6 ਅਗਸਤ 1809 – 6 ਅਕਤੂਬਰ 1892) ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਮਹਾਕਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਟੈਨੀਸਨ "ਬਰੇਕ, ਬਰੇਕ, ਬਰੇਕ", "ਦ ਚਾਰਜ ਆਫ਼ ਦ ਲਾਈਟ ਬ੍ਰਿਗੇਡ", "ਟੀਅਰਜ, ਆਈਡਲ ਟੀਅਰਜ" ਅਤੇ "ਕ੍ਰਾਸਿੰਗ ਦ ਬਾਰ" ਵਰਗੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਪ੍ਰਗੀਤ ਲਿਖਣ ਦਾ ਪਰਬੀਨ ਕਲਮਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਯੂਲੀਸਿਸ ਵਰਗੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਿਥਹਾਸਕ ਥੀਮਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਇਰਿਸ਼ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1809
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1892
ਸੈਮੂਅਲ ਜਾਨਸਨ

**ਸੈਮੂਅਲ ਜਾਨਸਨ ** 18 ਸਤੰਬਰ 1709 – 13 ਦਸੰਬਰ 1784) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਨੈਤਿਕਤਾਵਾਦੀ, ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ, ਜੀਵਨੀ ਲੇਖਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਡਾ. ਜਾਨਸਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਸ਼ਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨੀ ਦ ਲਾਈਫ ਆਫ ਸਮੈੱਲ ਜਾਨਸਨ ਜਿਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਜੇਮਸ ਬੋਸਵੇਲ ਹਨ। 18 ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਪੋਪ ਦੇ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਜਾਨਸਨ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ
ਯਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪਰਮਾਰ

ਡਾ. **ਯਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪਰਮਾਰ** (4 ਅਗਸਤ 1906 – 2 ਮਾਈ 1981) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀਵੇਤਾ ਸੀ। ਓਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਖ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰਖਣ ਵਿੱਚ ਓਹਨਾ ਦਾ ਮੁਖ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ

**ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ** ਜਾਂ **ਕੁਲ ਨਾਸ** ਕਿਸੇ ਸਮੁੱਚੇ ਨਸਲੀ, ਜਾਤੀ, ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਕੌਮੀ ਵਰਗ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸਿਲਸਲੇਵਾਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਉਜਾੜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਹਿੱਸਾ ਚੋਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਅਜੇ ਵੀ ਕਨੂੰਨੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਪੂਰੀ-ਪੂਰੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਸ਼ਗਿਰਦਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ 1948 ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਜੁਰਮ ਦੀ ਰੋਕ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ (ਸੀ.ਪੀ.ਪੀ.ਸੀ.ਜੀ.) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਨੂੰਨੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਦੀ ਧਾਰਾ 2 ਵਿੱਚ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ "ਕਿਸੇ ਕੌਮੀ, ਜਾਤੀ, ਨਸਲੀ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਵਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ਼ ਕੀਤਾ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਰਜ ਹੈ"(1948 ਦੀ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਵਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ: ‘ਇਕ ਨਾਗਰਿਕ, ਨਸਲ, ਨਸਲੀ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਅੰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਾਰਜ’)
thumb|Armenian Genocide in the Petit Journal

## ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਸ਼ਬਦ 
ਸ਼ਬਦ ‘ਜੈਨੋਸਾਈਡ’(**Genocide)** ਗਰੀਕ ਸ਼ਬਦ ‘ਜੈਨੋਸ’ (ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕਬੀਲਾ ਜਾਂ ਨਸਲ ਹੈ) ਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ ‘ਸਾਈਡ’ (ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕਤਲ ਹੈ) ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ।ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਰਫੈਲ ਲੈਮਕਿਨ ਨੇ 1943-44 ਦੇ ਲਾਗੇ ਵੱਡੇ ਕਤਲੇਆਮ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਿਆ। ਰਫੈਲ ਲੈਮਕਿਨ ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਯਹੂਦੀ ਵਸਨੀਕ ਸੀ। ਇਹ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਹੋਲੋਕਾਸਟ’ ਜਾਂ ‘ਛੋਆਹ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ 
ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ 60 ਲੱਖ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਤਲੇਆਮ ਸੀ। ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀਆਂ ਪੀੜਤ ਧਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਪਸੀ (ਰੋਮਾਂ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ), ਅਪਾਹਜ, ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰੋਧੀ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਪੋਲੈਂਡ, ਰੂਸੀ ਤੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਕਈ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ 1 ਕਰੋੜ 70 ਲੱਖ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਪਿੱਛੇ ਯਹੂਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਪਨਪੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਦੇ ਕਤਲ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ‘ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ’ ਨੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ’ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਯਹੂਦੀਆਂ ਤੇ ਆਰੀਅਨ ਨਸਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਲੜਾਈ ਸੀ।
ਹਿਟਲਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਕਿ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨੀ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਬੜੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਫਿਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ 42,000 ਤਸੀਹਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ। ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦਸਤਿਆਂ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਮਾਰੇ; ਫਿਰ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ ਬਣਾਏ ਗਏ। 1942 ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਸਾਲ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 30 ਲੱਖ ਯਹੂਦੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਔਸ਼ਵਿਚਜ਼ ਦੇ ਤਸੀਹਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ 11 ਲੱਖ ਯਹੂਦੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਔਸ਼ਵਿਚਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਲਜੈਕ, ਚੱਲਮਨੋ ਆਦਿ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੈਂਪਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਨ ਵਾਲੇ ਕੈਂਪ (ਐਕਸਟਰਮੀਨੇਸ਼ਨ ਕੈਂਪ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੁਚਨਵਾਲਡ ਦੇ ਤਸੀਹਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਕਤਲੇਆਮ ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਖ਼ਰ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 1943 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਹਾਰਵੈਸਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੌਰਾਨ 42 ਹਜ਼ਾਰ ਯਹੂਦੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਮਈ 1945 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਆਲਮੀ ਜੰਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ