open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਵਿਵੇਕਾ ਬਾਬਾਜੀ

**ਵਿਵੇਕਾ ਬਾਬਾਜੀ** (27 ਮਈ 1973 - 25 ਜੂਨ 2010) ਇੱਕ ਮੌਰੀਸ਼ੀਅਨ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਵਰਲਡ 1993 ਅਤੇ ਮਿਸ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 1994 ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਹ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਕਾਮਸੂਤਰ ਕੰਡੋਮ ਦੇ  ਅਤੇ 1994 ਦੇ ਅਖੌਤੀ "ਮਨੀਲਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ" ਘੁਟਾਲੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਬਾਬਾਜੀ 25 ਜੂਨ 2010 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ  ਬਾਂਦਰਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤ ਦੇ ਪੱਖੇ ਨਾਲ ਲਟਕਦੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਮਈ 1973 ਨੂੰ ਪੋਰਟ ਲੂਈ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀਅਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਭਾਰਤ ਆ ਗਈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਬਾਜਾ ਜੀ ਨੇ ਕਾਮਸੂਤਰ ਕੰਡੋਮ ਦੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਦਲੇਰ ਮਹਿੰਦੀ ਦੀ "ਬੂਮ ਬੂਮ", ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ ਦੀ ਮੇਰੀ ਬਿੱਲੋ" ਅਤੇ ਐਬੇ ਦੀ "ਫਿਰ ਸੇ" ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡਿਓ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕੰਪਨੀ, ਕ੍ਰੀਮ ਇਵੈਂਟਸ,ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਭਾਈਵਾਲ, ਕਾਰਤਿਕ ਜੋਬਨਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਕਰੀਮ ਈਵੈਂਟਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।

ਇਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਬਾਬਾਜੀ ਨੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਲਈ ਰੈਂਪ 'ਤੇ ਚੱਲੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਿਤੂ ਕੁਮਾਰ, ਰਿਤੂ ਬੇਰੀ, ਅਬੂ ਜਾਨੀ ਅਤੇ ਸੰਦੀਪ ਖੋਸਲਾ, ਰੋਹਿਤ ਬੱਲ, ਸੁਨੀਤ ਵਰਮਾ, ਜੇ ਜੇ ਵਾਲੀਆ, ਤਰੁਣ ਟਹਿਲੀਆਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਡਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਜਨਵਰੀ 2010 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਇਵੈਂਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਾਜ ਕੌਲਾਬਾ ਦੁਆਰਾ ਅਰਜੁਨ ਖੰਨਾ ਸ਼ੋਅ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਨਾਮ "ਵਾਇਬਯੋਰ ਏਂਟ" (ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਬੁਟੀਕ ਈਵੈਂਟਸ) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਇਬਯੋਰ ਸੱਤ ਰੰਗਾਂ (ਵਾਇਓਲੇਟ, ਇੰਡੀਗੋ, ਨੀਲਾ, ਹਰਾ, ਪੀਲਾ, ਸੰਤਰੀ ਅਤੇ ਲਾਲ) ਦਾ ਸੰਕਰਮ ਹੈ।

ਵਿਵੇਕਾ ਬਾਬਾਜੀ ਐਫ.ਟੀ.ਵੀ. ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਐਂਕਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ '*ਯੇ ਕੈਸੀ ਮੁਹੱਬਤ* ' ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੀਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ, ਜੋ 2002 ਵਿਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗੀ ਕਮਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਮੌਤ 
ਉਹ 25 ਜੂਨ 2010 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ  ਬਾਂਦਰਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿਚ ਛੱਤ ਦੇ ਪੱਖੇ ਨਾਲ ਲਟਕਦੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾਜੀ ਨੇ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਆਖਰੀ ਦਾਖਲਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਸੀ, ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, “ਯੂ ਕਿਲਡ ਮੀ... ਗੌਤਮ ਵੋਹਰਾ।”  ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੁਆਏਫਰੈਂਡ ਗੌਤਮ ਵੋਹਰਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ 2012 ਵਿੱਚ, ਗੌਤਮ ਵੋਹਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਤਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਕੇਸ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਫਾਂਸੀ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*   
*   
* ਵਿਵੇਕਾ ਬਾਬਾਜੀ ਮੌਰੀਸ਼ੀਅਨ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973
ਪੁਲਿਸ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਅਥਾਰਟੀ (ਭਾਰਤ)

**ਪੁਲਿਸ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਅਥਾਰਟੀ** (ਪੀ.ਸੀ.ਏ.) ਇਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਲਤ ਜਾਂ ਘਟੀਆ ਜਾਂਚਾਂ, ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ. ਦਰਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ, ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਤਸੀਹੇਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਗਲਤ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਤਾਰਾਂ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਪੁਲਿਸ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਪੀ.ਸੀ.ਏ. ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦਸ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੀਸੀਏ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨਾਲ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁਲਿਸ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ
ਗੀਤਾ ਜੋਹਰੀ

**ਗੀਤਾ ਜੋਹਰੀ** ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ. ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਜੌਹਰੀ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਪੀਪੀ ਪਾਂਡੇ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਕੇ, 2017 ਵਿੱਚ ਡੀ.ਆਈ.ਜੀ. ਬਣੀ ਸੀ।

ਜੋਹਰੀ ਸੋਹਰਾਬੂਦੀਨ ਸ਼ੇਖ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਅਸਲ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਸੀ।

ਜੋਹਰੀ ਨੇ 1982 ਬੈਚ ਵਿਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ।

1992 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਅਪਰਾਧੀ ਅਬਦੁੱਲ ਲਤੀਫ ਦੇ ਦਰੀਆਪੁਰ ਲੁਕਣ 'ਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਲਤੀਫ਼ ਬਚ ਨਿਕਲਿਆ, ਪਰ ਜੋਹਰੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਗੰਨਮੈਨ ਸ਼ਰੀਫ ਖਾਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।

1998 ਵਿਚ ਉਹ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟਕਰਾਅ ਵਿਚ ਆ ਗਈ, ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਉਸਦਾ ਮੌਕਾ ਖੁੰਜ ਜਾਣਾ ਨਿਕਲਿਆ। 

ਉਹ 2002 ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ
ਤਨੁਜਾ ਚੰਦਰਾ

**ਤਨੁਜਾ ਚੰਦਰਾ** ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਹਿੱਟ 'ਦਿਲ ਤੋ ਪਾਗਲ ਹੈ' (1997) ਦੀ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅਕਸਰ ਔਰਤ ਅਧਾਰਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਔਰਤ ਅਭਿਨੇਤਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁਸ਼ਮਨ (1998) ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ (1999) ਆਦਿ।

## ਪਰਿਵਾਰ 
ਚੰਦਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਲੇਖਕ ਵਿਕਰਮ ਚੰਦਰਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਲੇਖਕ ਕਾਮਨਾ ਚੰਦਰਾ ਹੈ। 

## ਕਰੀਅਰ 
ਚੰਦਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1995 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਆਸਮਾਨ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਤਨਵੀ ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1996 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼ਬਨਮ ਸੁਖਦੇਵ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ਡਾਇਰੈਕਟ ਕੀਤਾ , ਜਿਸਨੂੰ ਮੁਮਕਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1997 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਦਿਲ ਤੋ ਪਾਗਲ ਹੈ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸੀ।

ਉਹ ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਜ਼ਖਮ (1998) ਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਪਲੇਅ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਸਿਨਮੇ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਕਾਜੋਲ ਸੀ, ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਢੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰਿਹਾ।

ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਘਰਸ਼ (1999) ਵੀ ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ ਨੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤੀ ਜ਼ਿੰਟਾ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।

ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਚੰਦਰਾ ਨੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਖਿਚਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ *ਸੁਰ - ਦ ਮੇਲਡੀ ਆਫ ਲਾਈਫ* (2002) ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟਾਰ (2005) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਚੰਦਰਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਢੁਕਵੀਂਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਹਾਲੀਆ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਸੁਸ਼ਮਿਤਾ ਸੇਨ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਰੌਕਸ (2006) ਸੀ, ਚੰਦਰਾ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੋਪ ਐਂਡ ਅ ਲਿਟਲ ਸ਼ੂਗਰ (2008) ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਲ 2016 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜ਼ੀ ਟੈਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਲਵਾਟ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਆਰਯਨ ਹੈ।

ਤਨੁਜਾ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫ਼ਿਲਮ ਕਰੀਬ ਕਰੀਬ ਸਿੰਗਲ ਹੈ  ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਟਾਰ ਲਈ ਇਕ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੇਗਾ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ "ਬਿਜਨਸ ਵੂਮਨ"  ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਗੁਇਨ ਰੈਂਡਮ ਹਾਉਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ (ਵੇਟਲਿਫਟਰ)

**ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ** (ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਲਾਸਗੋ ਵਿੱਚ 2014 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤ 58 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
### ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ 
ਕੁਮਾਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਤੌਰ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 2016 ਤੱਕ ਉਹ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸੀ।

### ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ 
ਕੁਮਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਸਕਾਈਡਾਈਵਰ ਸੀ। ਉਹ ਐਵਰੈਸਟ ਲਈ 2007-8 ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸੀ।

ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ 2008 ਵਿਚ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ. ਪੁਲਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਕੋਚ ਪੁਲਿਸ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਸਰਨਜੀਤ ਕੁੰਦਨ ਅਤੇ ਵਿਧਾਇਕ ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਟੀਨੂੰ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2013 ਵਿਚ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਪੁਲਿਸ ਖੇਡਾਂ ਦੇ 63 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਵਿਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 58 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਕਿੱਲੋ ਵਧੀਆ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਾਰਕ ਵਿੱਚ 110 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਚੁੱਕਿਆ।

ਜੁਲਾਈ 2014 ਵਿੱਚ ਗਲਾਸਗੋ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰੀ 58 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਹੀ, ਉਸਨੇ ਕੁੱਲ 194 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ, 83 ਕਿੱਲੋ ਸਨੈਚ ਅਤੇ 111 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਾਰਕ ਚੁੱਕਿਆ।

ਮਈ 2016 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿਚ, ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿਚ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਅਣਉਚਿਤ ਕਥਿਤ ਵਤੀਰੇ ਲਈ ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਈ ਸਫ਼ਲ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

2017 ਵਿਚ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਕੇਰਲ ਵਿਚ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਵਰ ਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਕੁਐਟ ਵਿਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਅਤੇ ਡੈੱਡਲਿਫਟ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 63 ਕਿਲੋ ਵਰਗ ਵਿਚ ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਕੁਮਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆਦਮਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜੱਤੇਵਾਲੀ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਕ ਟੇਲਰ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਹਨ। 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
*  
* ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਗਲਾਸਗੋ 2014 ਵਿੱਚ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ
ਕੇ. ਪ੍ਰਿਥਿਕਾ ਯਸ਼ਿਨੀ

**ਕੇ ਪ੍ਰਿਥਿਕਾ ਯਸ਼ਿਨੀ** ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਟਰਾਂਸ ਮਹਿਲਾ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਣੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਪ੍ਰਿਥਿਕਾ ਯਸ਼ਿਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ (ਇੱਕ ਮਰਦ ਨਾਮ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਸਲੇਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਰਾਈਵਰ-ਦਰਜੀ ਜੋੜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਬਚਪਨ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਉਸਨੂੰ ਮੰਦਰਾਂ, ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ 'ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਹੀ ਕਰਨ' ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੌਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਵੱਖਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

2011 ਵਿਚ ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ ਚੇਨਈ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਉਸਨੇ ਚੇਨਈ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਕ ਮਹਿਲਾ ਹੋਸਟਲ ਵਿਚ ਵਾਰਡਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਯਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਯੂਨੀਫਾਰਮਡ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਰਿਕਰੂਟਮੈਂਟ ਬੋਰਡ (ਟੀ.ਐਨ.ਯੂ.ਐਸ.ਆਰ.ਬੀ) ਵਿਖੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸਬ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੀ ਬਿਨੈ-ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੋ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਰਥਾਤ ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਟੀ.ਐੱਨ.ਐੱਸ.ਆਰ.ਬੀ. ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਸਮੇਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ।

ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਲਿਖਤੀ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਭਰਤੀ ਲਈ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤੀ ਟੈਸਟ, ਸਰੀਰਕ ਸਹਾਰਨ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਵਾ ਵੋਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਯੋਗ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਭਰਤੀ ਲਈ ਲਿਖਤੀ ਟੈਸਟ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਕੱਟ-ਆਫ ਅੰਕ ਨੂੰ 28.5 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 25.00 ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਉਸਨੇ 100 ਮੀਟਰ ਡੈਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੈਕਿੰਡ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਕ ਸਹਿਣਤਾ ਟੈਸਟਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਸਹਾਰਨ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਮਿਲੀ।

ਮਦਰਾਸ ਹਾਈ ਕੋਰਟ, ਜੋ ਕਿ 6 ਨਵੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਯੂਨੀਫਾਰਮਡ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਰਿਕਰੂਟਮੈਂਟ ਬੋਰਡ (ਟੀ ਐਨ ਯੂ ਐਸ ਆਰ ਬੀ) ਨੂੰ ਕੇ ਪ੍ਰਿਥਿਕਾ ਯਸ਼ਿਨੀ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸਬ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ "ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ ਨੌਕਰੀ ਲੈਣ ਲਈ"। ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੇ ਅੱਗੇ ਟੀ.ਐਨ.ਯੂ.ਐੱਸ.ਆਰ.ਬੀ. ਨੂੰ  "ਮਰਦ" ਅਤੇ "ਔਰਤ" ਦੀ ਆਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ "ਤੀਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ" ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ।

ਯਸ਼ਿਨੀ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਵਿਚ ਚੇਨਈ ਸਿਟੀ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸਮਿੱਥ ਸਰਨ ਤੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ।

ਇਕ ਇੰਟਰਵਿਊ 'ਚ ਪ੍ਰਿਥਿਕਾ ਯਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ,"ਮੈਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹਾਂ। ਸਮੁੱਚੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇਹ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ।" ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਉਸਨੇ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2017 ਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਧਰਮਪੁਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੰਗ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਹੈ।

ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਹੈਂਡਵੁੱਡਜ਼ 2019 ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਤੀਸਰੇ ਲਿੰਗ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਆਈਕਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ
ਕਲਪਨਾ ਸਕਸੈਨਾ

**ਕਲਪਨਾ ਸਕਸੈਨਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ 1990 ਦੀ ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ. ਕਲਾਸ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

3 ਸਤੰਬਰ, 2010 ਨੂੰ ਸਬੋਰਡੀਨੇਟ ਰਵਿੰਦਰ "ਟਾਈਗਰ" ਕੁਮਾਰ, ਮਨੋਜ "ਸੁਲਤਾਨ" ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਵੇਂਦਰ "ਨਕਾਤੀਆ" ਸਿੰਘ ਨੇ  ਸਕਸੈਨਾ ਨੂੰ ਚਲਦੀ ਕਾਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਕਾਲਰ ਤੋਂ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬਰੇਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਘਸੀਟ ਕੇ ਖਿੱਚਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਧਰਮਿੰਦਰ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਕਸੈਨਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਉੱਪਰ ਕਾਰ ਚਲਾ ਕੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਤਿੰਨੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਰਾਚਾਰ ਲਈ ਬਦਨਾਮ ਸਨ; ਦਰਅਸਲ, ਉਹ "ਦ ਅਪਰਾਧਿਕ ਪੁਲਿਸ " ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਸਕਸੈਨਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਖਮੀ ਸੀ,  ਪਰ ਬਚ ਨਿਕਲਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਹਾਈਵੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੱਜ ਗਏ।

2013 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਕਲਪਨਾ ਸਕਸੈਨਾ ਨੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੰਗਿਆਂ ਅਤੇ ਗੈਂਗਰੇਪ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। 

2017 ਵਿੱਚ ਮੇਰਠ ਦੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ (ਖੇਤਰੀ ਖੁਫੀਆ) ਕਲਪਨਾ ਸਕਸੈਨਾ ਨੂੰ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਆਰਮਡ ਕਾਂਸਟੇਬੂਲਰੀ ਦੀ 49 ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ ਦਾ ਕਮਾਂਡੈਂਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2019 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਕਲਪਨਾ ਸਕਸੈਨਾ, 49ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ ਦੇ ਕਮਾਂਡੈਂਟ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ, ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਐਕਵਾ ਲਾਈਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
 

* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ
ਸ. ਨ. ਸੇਵਕ

**ਸ. ਨ. ਸੇਵਕ (ਸਤਿਆ ਨੰਦ ਸੇਵਕ**

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਫਰਿਹਾਦ* (ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ) 
**ਮਦਾਰੀ* 
**ਜਾਲ*
**ਸੁਕਰਾਤ* (ਨਾਟਕ)
**ਰੁੱਤ ਕੰਡਿਆਲੀ* (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
**Current problems of Indian education*
**ਦੁੱਲਾ: ਕੁੱਕਨੂਸ ਮਾਰਦਾ ਨਹੀਂ* 
**ਜਨਮ ਦਿਨ* (ਦੇਸ਼ਾ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਗੋਲੜਨ ਜੁਬਲੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪੂਰਾ ਨਾਟਕ)
**ਕਾਲ਼ਾ ਸੋਨਾ, ਗੋਰੇ ਲੋਕ*  (ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, 1960-64)
**ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ* (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
**ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ* (ਭੁੱਲੇ ਵਿਸਰੇ ਨਾਇਕਾਂ ਬਾਰੇ)_
**ਮੇਰਾ ਯਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ*
**ਅਮਲਤਾਸ ਦੇ ਪੱਤੇ*
*ਕਬੀਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ
ਅਮਰ ਪਾਲ

**ਅਮਰ ਪਾਲ** (19 ਮਈ 1922 - 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਪਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਬਾਰੀਆ ਵਿਖੇ 1922 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਪਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਪਾਲ 10 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਲੋਕਗੀਤ ਸਿੱਖੇ। ਉਸਨੇ ਮਹਾਨ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਭਰਾ ਉਸਤਾਦ ਅਯਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਤੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਲ ਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਮਨੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰੀਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਪਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 1922 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਬਾੜਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪਾਲ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਪਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਲੋਕ ਗੀਤ ਸਿੱਖੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਦੇ ਭਰਾ ਉਸਤਾਦ ਆਯਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਤੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਪਾਲ ਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਮਨੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰੇਨ ਚੱਕਰਬਰਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।
## ਕੈਰੀਅਰ
ਪਾਲ 1948 ਵਿਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਗੀਤਕਾਰ ਸਚਿੰਦਰਨਾਥ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨਾਲ ਕੋਲਕਾਤਾ ਗਏ ਸਨ। 1951 ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਕਾਸ਼ਬਾਣੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਚ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਸੱਤ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਬੰਗਾਲੀ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ।

ਪਾਲ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਬਾਰੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਾਸਮੀਮ ਬੰਗਾ ਰਾਜ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਉਪ-ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣੇ  ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2007 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਮਹਾਂਸਮਾਨ 2012 ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

ਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭਗਤ ਗੀਤ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:

* ਪ੍ਰਭਾਤ ਸਮਾਏ
* ਜਾਗੋ ਉਹ ਨਗਰਬਾਸੀ
* ਅਮਰ ਗੌਰ ਕੇਨੇ
* ਰਾਏ ਜਾਗੋ
* ਰਾਏ ਜਾਗੋ ਗੋ
* ਹਰਿ ਦਿਨ ਤੋਹ ਗੇਲੋ
* ਪ੍ਰਭਾਤ ਗੌਰੰਗਾਯ ਨਮ
* ਭਾਰਤੀ ਗੌਰੰਗਾ ਲੋਈਆ
* ਮੋਨ ਰਾਧੇ ਰਾਧੇ

## ਮੌਤ
ਪਾਲ ਦੀ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਨੂੰ 96 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀ ਗਿਰਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਸ.ਐਸ.ਕੇ.ਐਮ(SSKM) ਹਸਪਤਾਲ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅੰਕਿਤੀ ਬੋਸ

**ਅੰਕਿਤੀ ਬੋਸ** (ਜਨਮ 1992) ਈ-ਕਾਮਰਸ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਮਲਟੀ-ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਰਟ-ਅਪ, ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ ਦੀ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਹੈ| ਉਸ ਨੂੰ 2018 ਵਿਚ ਫੋਰਬਸ ਏਸ਼ੀਆ 30 ਅੰਡਰ 30 ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਅਤੇ 2019 ਵਿਚ ਬਲੂਮਬਰਗ 50 ਦੇ ਨਾਲ ਫੋਰਚੂਨ ਦੀ 40 ਅੰਡਰ 40 ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ| 

## ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਬੋਸ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਬੋਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੈਕਕਿਨਸੀ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਸੇਂਕੁਆ ਕੈਪੀਟਲ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਚਤੁਚਕ ਵੀਕੈਂਡ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੋਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਰਕੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਮਰਾ ਸੀ। ਚਾਤੂਚਕ ਵੀਕੈਂਡ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ 11,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਤੰਤਰ ਵਪਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਆਨਲਾਈਨ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹਨ|  ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੰਟਰਨੈਟ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੋਇਆ, ਬੋਸ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤ, ਸਕੇਲਿੰਗ-ਅਪ, ਵੈਬਸਾਈਟ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਖਰੀਦ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵੱਡੇ ਗਲੋਬਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

2015 ਵਿੱਚ ਬੋਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਸੇਕੋਇਆ ਕੈਪੀਟਲ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਦਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਬੋਸ ਸਿਰਫ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਜੋ ਬੀ 2 ਬੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ 2016 ਵਿਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਸੋਲੂਸ਼ਨਸ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ। 2019 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ ਨੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਡੀ ਫੰਡਰੇਸਿੰਗ ਵਿੱਚ 226 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 970 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਮਾਰਕੀਟ ਮੁੱਲ ਹੈ। ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਉੱਦਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2019 ਤਕ ਜ਼ੀਲਿੰਗੋ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸੱਤ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਨ।

ਚੀਨ – ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਵਪਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਰਿਟੇਲਰਾਂ ਨੇ ਚੀਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵਧਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ| ਉਸਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਫੈਬਰਿਕ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਤੇ ਦਫਤਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ ਬੋਸ ਨੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਮੰਨਦਿਆਂ ਕਿ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 40% ਔਰਤਾਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ| ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਕੋਚਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ|

ਬੋਸ ਉਦਮੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਵਰਲਡ ਇਕਨਾਮਿਕ ਫੋਰਮ ਵਿਖੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

### ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
ਉਸਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

* 2018 ਫੋਰਬਜ਼ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ 30 ਅੰਡਰ 30
* 2019 ਫਾਰਚਿ  ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ 40 ਅੰਡਰ 40
* 2019 ਦੀ ਬਲੂਮਬਰਗ 50
* 2019 ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਰਲਡਵਾਈਡ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਸੀਈਓ - ਸਿੰਗਾਪੁਰ
* 2020 ਅੰਕਿਤੀ  ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਫੀਚਰ 100 ਤਕਨੀਕੀ ਸੂਚੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫੀਚਰ

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵਪਾਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992
ਏਟਗਾਰ ਕਿਰੇਟ

**ਏਟਗਾਰ ਕਿਰੇਟ** (    , ਜਨਮ 20 ਅਗਸਤ, 1967) ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਨਾਵਲ, ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ  ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਫਿਲਮ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਨੇਗੇਵ ਦੀ ਬੇਨ-ਗੁਰਿਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਫਿਲਮ, ਸਕਿਨ ਡੀਪ, ਨੇ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮੀ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਆਸਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਤਕਰੀਬਨ 50 ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਨੂੰ 1998 ਦਾ  ਅਮਰੀਕੀ ਐਮਟੀਵੀ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
thumb|ਐਟਗਰ ਕਿਰੇਟ 2005 ਵਿੱਚ
ਕਿਰੇਟ ਦਾ ਜਨਮ 1967 ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਰਮਾਤ ਗਾਨ  ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਮਾਪੇ ਸਰਬਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਾਨ ਬਚਾ ਸਕੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦਾ ਤੀਜਾ ਬੱਚਾ ਹੈ ।  ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਪੇ ਪੋਲੈਂਡ ਤੋਂ ਹਨ।  ਉਸਨੇ ਓਹਲ ਸ਼ੇਮ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਆਦੀ ਲੌਟਮੈਨ ਅੰਤਰ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਸ਼ੀਰਾ ਗੇਫੇਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਲੇਵ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੀਅਰ ਸ਼ੇਵਾ ਵਿਚ ਨੇਗੇਵ ਦੀ ਬੇਨ-ਗੁਰੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਦੋਹਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਹੈ।

## ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ 
ਕਿਰੇਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਰਚਨਾ *ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਸੀ*  (, *Tzinorot*, 1992)। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਅਣਡਿੱਠ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ *ਮਿਸਿੰਗ ਕਿਸਿੰਗਰ* (, ''Ga'agu'ai le-Kissinger'', 1994), ਪੰਜਾਹ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ "ਸਾਇਰਨ", ਜੋ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਪਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967
ਸਮਿਤਾ ਟਾਂਡੀ

**ਸਮਿਤਾ ਟਾਂਡੀ** (ਜਨਮ  ) ਛੱਤੀਸਗੜ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਫੰਡ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ 2016 ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਸਮਿਤਾ ਟਾਂਡੀ ਇਕ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2013 ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ,ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਇਲਾਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਟਾਂਡੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨਦੀਪ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇਕ ਫੰਡ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਤਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ। ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਫੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਫੇਸਬੁੱਕ ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਵੀਹ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਤਕਰੀਬਨ 7.2 ਲੱਖ ( 720,000) ਫਾਲੋਅਰਜ਼ ਸਨ।  ਜਦੋਂ ਟਾਂਡੀ ਮਦਦ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਹਾਣੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਪੋਸਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫੰਡਾਂ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਟਾਂਡੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵਜੋਂ 2016 ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟਾਂਡੀ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਭਿਲਾਈ ਮਹਿਲਾ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸਮਿਤਾ ਟਾਂਡੀ ਦਾ ਜਨਮ 1992 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੁਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।  ਉਹ ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿਚ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2018 ਵਿੱਚ ਟਾਂਡੀ ਨੇ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਭਟਾਪਾਰਾ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਰੇਲਵੇ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਫੋਰਸ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ
ਸੀਮਾ ਸਮ੍ਰਿਧੀ

**ਸੀਮਾ ਸਮ੍ਰਿਧੀ,** **ਸੀਮਾ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਕੁਸ਼ਵਾਹਾ** (ਜਨਮ 10 ਜਨਵਰੀ 1982) ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਸਮੂਹਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਗਈ । ਉਸਦੀ ਲੰਮੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਕਾਰਨ, ਚਾਰਾਂ ਬਾਲਗ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ 20 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।  

## ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਉਗਰਾਪੁਰ, ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਬਿਧੀਪੁਰ ਬਲਾਕ ਮਹੇਵਾ ਤਹਿਸੀਲ ਚਕਰਨਗਰ ਵਿਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਟਾਵਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਬਾਲਦੀਨ ਕੁਸ਼ਵਾਹਾ ਅਤੇ ਰਾਮਕੁਨਰੀ ਕੁਸ਼ਵਾਹਾਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ|ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਬਾਲਦੀਨ ਕੁਸ਼ਵਾਹਾ ਬਿਧੀਪੁਰ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ| ਉਸਨੇ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਾਨਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 2005 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ| ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜਾਰਸ਼ੀ ਟੰਡਨ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ |ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।  

## ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਰਗਰਮੀ 
ਜਦੋਂ ਨਿਰਭਯਾ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਨਸਾਫ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਿਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ 2014 ਵਿੱਚ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਯਾ ਦੀ ਵਕੀਲ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਚਾਰਾਂ ਬਾਲਗ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ | 24 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ, ਉਹ ਨਿਰਭਯਾ ਜੋਤੀ ਟਰੱਸਟ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਨਿਰਭਯਾ ਜੋਤੀ ਟਰੱਸਟ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਪੀੜਤ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੱਭਣ ਲਈ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਇਹ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੇਸ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਾਸਟ ਟਰੈਕ ਕੋਰਟ ਲਿਸਟਿੰਗ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ| ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਾਰਨ ਅਨੇਕਾਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਸੰਬੰਧੀ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਕਾਰਨ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਅਖੀਰ 4 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਮਿਤੀ 20 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਸਵੇਰ 5:30 ਵਜੇ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। 20 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 5:30 ਵਜੇ ਆਈਐਸਟੀ, ਚਾਰ ਬਾਲਗ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 

ਉਸਨੇ 2011 ਦੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ (ਮੁਢਲੀ) ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਕਟ-ਆਫ ਅੰਕ ਦੀ ਗਣਨਾ ਵਿਚ ਸੀਐਸਏਟੀ ਦੇ ਅੰਕ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ| ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਯੂ ਪੀ ਐਸ ਸੀ ਨੇ ਇਸ ਗਾਈਡਲਾਈਨ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੀਐਸੈਟ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਕੁਆਲੀਫਾਈੰਗ ਪੇਪਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ| ਉਹ ਵਿਦਿਅਕ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਮਹਾਤਮਾ ਜੋਤੀਬਾ ਫੂਲੇ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਭਾਗੀਰਥੀ ਅੰਮਾ

**ਭਾਗੀਰਥੀ ਅੰਮਾ** (ਜਨਮ  ) ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਕੋਲੱਮ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਹ ਕੌਮੀ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਆਈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 105 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ ਸੀ।

## ਜਿੰਦਗੀ 
ਭਾਗੀਰਥੀ ਅੰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ  ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਕੋਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਰਾਕੁਲੂਮ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਜਣੇਪੇ ਵਿਚ ਮਰ ਗਈ ਅਤੇ ਅੰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਪਾਲਣ ਲਈ ਇਕੱਲੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਅੰਮਾ ਦੇ 5 ਜਾਂ 6 ਬੱਚੇ, 13 ਜਾਂ 16 ਪੋਤੇ ਅਤੇ 12 ਪੜ-ਪੋਤੇ-ਬੱਚੇ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਤੇ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਵੇਖਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।

105 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦਿੱਤੇ। ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੇਰਲਾ ਸਾਖਰਤਾ ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ 275 ਵਿਚੋਂ 205 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
ਅੰਮਾ ਨੂੰ 2019 ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਵਿਜੇਤਾ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਜੇ ਅਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਰਤ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।“ ਇਕ ਹੋਰ ਜੇਤੂ ਸਾਥੀ ਕੇਰਲਾਨ 98 ਸਾਲਾ ਕਾਰਥੀਯਾਨੀ ਅੰਮਾ ਸੀ।

ਅੰਮਾ ਸਿਹਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਵਿਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹੀ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ 1500 ਰੁਪਏ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਬਾਇਓਮੀਟ੍ਰਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਿਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਇਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਣ ਬੈਂਕ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ
ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

thumb|650x650px| **ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਕਸ਼ਾ (ਫਰਵਰੀ 2020 ਤੱਕ)**
ਇਹ **ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ** ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੁੱਲ 253 ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਅਰਪੋਰਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਮੈਟਰੋ ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਐਮ.ਆਰ.ਟੀ.ਐਸ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਤੀਜੀ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ 25 ਦਸੰਬਰ 2002 ਨੂੰ ਲਾਲ ਲਾਈਨ  ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਤਕਰੀਬਨ '''''' 1 ਜਨਵਰੀ 2021 ਤੱਕ ਰੂਟ ਦੀ ਲੰਬਾਈ [  ਗੁੜਗਾਓਂ ਮੈਟਰੋ ਅਤੇ ਨੋਇਡਾ ਮੈਟਰੋ ਸਮੇਤ] ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੈਟਵਰਕ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਲਾਈਨਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ (ਡੀ.ਐਮ.ਆਰ.ਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਿਕੰਦਰਪੁਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੁੜਗਾਓਂ ਮੈਟਰੋ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ 90m × 9m ਵਾਕਵੇਅ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਇੰਟਰਚੇਂਜ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨੋਇਡਾ ਸੈਕਟਰ 52 ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੋਇਡਾ ਮੈਟਰੋ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਚੇਂਜ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਦੀ ਹਰੇਕ ਲਾਈਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰੰਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਸਟਮ ਦੋਨੋਂ ਬ੍ਰਾਡ ਗੇਜ ਅਤੇ ਸਟੈਂਡਰਡ ਗੇਜ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਰੋਲਿੰਗ ਸਟਾਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਐਲੀਵੇਟਿਡ, ਭੂਮੀਗਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਡ ਲਾਈਨਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਮੈਟਰੋ ਤਕਰੀਬਨ 05:00 ਵਜੇ ਤੋਂ 00:00 ਵਜੇ ਤਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ 2–3 ਮਿੰਟ ਦੀ ਉੱਚ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਔਸਤਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2,760,000 ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ 
*ਇਸ ਸੂਚੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੜੀਬੱਧ ਕੁੰਜੀ ਅਤੇ ਲੜੀਬੱਧ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕਾਲਮ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿੱਚ  ਆਈਕਾਨ ਤੇ ਕਲਿਕ ਕਰੋ।*

## ਅੰਕੜੇ 
 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ (ਡੀ.ਐੱਮ.ਆਰ.ਸੀ.)
* ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਹੇਕਾਨੀ ਜਖਾਲੂ

[alt=refer to caption|right|thumb| ਹੇਕਾਨੀ ਜਾਖਾਲੂ ਨੂੰ 2018 [ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ]]
**ਹੇਕਾਨੀ ਜਖਾਲੂ ਕੇਂਸ** (ਜਨਮ 1976 ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮੌਕੇ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਮਦਦ ਲਈ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਯੂਥਨੈੱਟ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦਾ ਸੇੇੈੱਟਅੱਪ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 2018 ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਹੇਕਾਨੀ ਜਖਾਲੂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਮਾਪੁਰ, ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੰਗਲੁਰੂ ਦੇ ਬਿਸ਼ਪ ਕਾਟਨ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਖਾਲੂ ਵਾਪਸ ਦਿੱਲੀ ਪਰਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਫਰਮ ਵਿਚ ਭਾਈਵਾਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਆ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, 2006 ਵਿਚ ਇਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਐਨ.ਜੀ.ਓ.) ਯੂਥਨੈੱਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਹਿਮਾ (ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ) ਜਾਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। 2018 ਤਕ ਯੂਥਨੈੱਟ ਕੋਲ 30 ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ 23,500 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉੱਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੋਹਿਮਾ ਵਿਚ ਇੱਕ "ਮੇਡ ਇਨ ਨਾਗਾਲੈਂਡ" ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਚਦਾ ਹੈ।  ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, "ਮੇਡ ਇਨ ਨਾਗਾਲੈਂਡ" ਸੈਂਟਰ ਨੇ 2020 ਵਿਚ ਇਕ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਖੇਤਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।

ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵਿਚ, ਜਾਖਲੂ ਨੂੰ ਸਾਲ 2018 ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸਿਰਫ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਸਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦੀ ਇਕਲੌਤਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2018 ਵਿਜੈਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ ਔਰਤਾਂ
ਬੀਨਾ ਦੇਵੀ

**ਬੀਨਾ ਦੇਵੀ** (ਜਨਮ. 1977) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨੇਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦੁਆਰਾ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ ਬਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। ਮਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ 'ਮਸ਼ਰੂਮ ਮਹਿਲਾ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੀਨਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਧਤੀਆ ਪੰਚਾਇਤ, ਤੀਤੀਆਬਰ ਬਲਾਕ ਦੀ ਸਰਪੰਚ ਬਣੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ਰੂਮ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ, ਵਰਮੀ ਕੰਪੋਸਟ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਬਾਰੇ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਦੇਵੀ, ਤਿਲਕਰੀ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਲਗਭਗ 1977 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੀਨਾ ਦੇਵੀ ਤਿਲਕਰੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਸ਼ਰੂਮ ਉਗਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਸੀ।

ਦੇਵੀ ਨੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀ ਪਾਲਣ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸਵੈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਗੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੰਜ ਬਲਾਕਾਂ ਅਤੇ 105 ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਰੂਮ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ 1500 ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।
[left|thumb| 2020 ਵਿੱਚ [ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਾਰੀ ਦਿਹਾੜਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾਵਾਂ ਨਾਲ।]]
ਉਹ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸਾਖਰਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 700 ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਐਸ.ਆਰ.ਆਈ. ਢੰਗ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਬਾਰੇ 2500 ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵੈ ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਗਠਨ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਬੀਨਾ ਦੇਵੀ  ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਖਾਤੇ  ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਚੇਨਈ ਦੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਸਨੇਹਾ ਮੋਹੰਦੋਸ, ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਚੀ ਮਾਲਵਿਕਾ ਅਈਅਰ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਨੰਬਰਦ, ਦਸਤਕਾਰੀ ਪੁਨਰਜੀਵੀਕਰਤਾ ਅਰਿਫ਼ਾ ਜਾਨ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਲ ਸੰਭਾਲ ਸੰਭਾਲ ਕਲਪਨਾ ਰਮੇਸ਼, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਬਾਂਜਾਰਾ ਦੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਵਿਜੇ ਪਵਾਰ ਅਤੇ ਲੇਡੀ ਮੇਸਨ ਕਲਾਵਤੀ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੱਤਵੀਂ ਔਰਤ ਬਣੀ।

9 ਮਾਰਚ, 2020 ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਦੁਆਰਾ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਖੇਤੀ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਸਰਪੰਚ ਬਣੀ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਯਾਦਵ

**ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਯਾਦਵ** ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਉਦਮੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਲ ਅਚਾਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਉੱਦਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ।  ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਚਾਰ ਵੇਚਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਸ ਦੇ ਉੱਦਮ ਨੂੰ ਚਾਲੀ ਲੱਖ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਚਾਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਯਾਦਵ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਉਹ ਖੇਤੀ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਸਫ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬੁਲੰਦਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚਣਾ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਅੱਗੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਕੰਮ ਲੱਭ ਸਕੇ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਯਾਦਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸੈਟਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਵੇਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਅਚਾਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਅਚਾਰ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋਏਗੀ। ਉਸਨੇ ਉਜਵਾ ਪਿੰਡ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

2002 ਵਿਚ ਯਾਦਵ ਨੇ ਅਚਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕ ਜਾਣਿਆ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵੇਚਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਵੇਚਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਆਚਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ। 2013 ਤਕ ਉਹ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਚਾਰ ਵੇਚ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ 2016 ਵਿਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ 200 ਟਨ ਭੋਜਣ ਉਤਪਾਦ ਵੇਚਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਜੀ.ਐਸ. ਯਾਦਵ ਨੇ ਨਜਫਗੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਉੱਦਮ ਬਣੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਕਾਰੋਬਾਰ 40 ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ।

ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੋਰ ਚੌਦਾਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਸੇ ਦਿਨ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਨੁਰਾਧਾ ਐਨ. ਨਾਇਕ

**ਅਨੁਰਾਧਾ ਨ. ਨਾਇਕ** ਗੋਆ ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਕੋਸਟਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਸੀ.ਸੀ.ਏ.ਆਰ.ਆਈ.) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖੋਜਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਖੋਲਾ ਮਿਰਚਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਆਦਿਵਾਸੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ 2018 ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਅਨੁਰਾਧਾ ਨ. ਨਾਇਕ ਗੋਆ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਬੋਟਨੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। 

## ਕਰੀਅਰ 
ਨਾਇਕ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਓਸ਼ਨੋਗ੍ਰਾਫੀ (ਐਨ.ਆਈ.ਓ.) ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੰਡੀਅਨ ਕਾਉਂਸਲ ਆਫ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਕੋਸਟਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਸੀ.ਸੀ.ਆਰ.ਆਈ.) ਵਿਖੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੀ.ਸੀ.ਆਰ.ਆਈ. ਵਿਖੇ, ਕੈਬੋ ਡੀ ਰਾਮ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਲਾਲ ਖੋਲਾ ਮਿਰਚਾਂ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਸੁੱਕਣ ਲਈ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਮਿਰਚਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਲਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਕੈਨਕੋਨਾ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮਿਰਚਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਔਰਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਇਕ ਨਾਲ ਵਧਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਸੰਗਠਨ, ਖੋਲਾ ਕੈਨਕੋਣਾ ਚਿਲੀ ਕਲਿਟੀਏਟਰਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਮਿਰਚਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਕ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਵੇਚਦੀ ਹੈ। ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਪਲਾਂਟ ਜੀਨੋਮ ਸੇਵੀਅਰ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਇਕ ਨੂੰ 2018 ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਿਰਫ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਇਕ ਇਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲਾ ਗੋਨ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2018 ਵਿਜੈਤਾ
ਬਾਨੋ ਹਰਾਲੂ

**ਬਾਨੋ ਮੇਗੋਲੂਸੌ ਹਰਾਲੂ** ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਵਣ ਜੀਵਨ ਸਰੰਖਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ, ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਚੈਨਲਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਮਿਰਰ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਘੀ ਮਹਿਲਾ ਮੀਡੀਆਪਰਸਨ, ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਚਮੇਲੀ ਦੇਵੀ ਜੈਨ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣ ਅਤੇ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਸੰਭਾਲ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ।     

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਕੋਲੱਕਾਇਲ ਦੇਵਕੀ ਅੰਮਾ

**ਕੋਲੱਕਾਇਲ ਦੇਵਕੀ ਅੰਮਾ** (ਜਨਮ  ) ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਕ ਕਾਰ ਦੁਰਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ। ਜੰਗਲ ਹੁਣ 4.5 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ 3,000 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੁੱਖ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਦੇਵਕੀ ਅੰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ  ਕੇਰਲ ਅਲਾਪੂਜਾ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਮੁਥੁਕੂਲਮ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਗਬਾਨੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਿਲਾਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1980 ਵਿੱਚ ਦੇਵਕੀ ਅੰਮਾ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਕਾਰ ਹਾਦਸੇ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਆਰਾਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।

## ਜੰਗਲ 
alt=Female falcon perched on cable|thumb| ਅਮੂਰ ਬਾਜ਼ (ਫਾਲਕੋ ਅਮੇਰੇਨਸਿਸ)
ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵਕੀ ਅੰਮਾ ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਸਮਰਥ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਬਗੀਚੇ ਵਿਚ ਦਰੱਖਤ ਲਗਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ 4.5 ਏਕੜ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਲ, ਮਹੋਗਨੀ, ਅੰਬ, ਕਸਤੂਰੀ, ਪਾਈਨ, ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਇਮਲੀ ਸਮੇਤ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਪੌਦੇ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅਮੂਰ ਫਾਲਕਨਜ਼, ਬਲੂਥ੍ਰੋਟਸ, ਲਮਲੱਤਾ, ਫਿਰਦੌਸ ਫਲਾਈਕੈਚਰਸ ਅਤੇ ਪੰਨੇ ਦੀ ਘੁੱਗੀ ਆਦਿ। ਦੇਵਕੀ ਅੰਮਾ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਪਣੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ 'ਚ ਗਾਵਾਂ, ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਟਾਈ ਲਈ ਪੈਂਤੀ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਸਨਮਾਨ 
ਦੇਵਕੀ ਅੰਮਾ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਲਾਪੂਝਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਜਿਕ ਜੰਗਲਾਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਜਨਾ ਭਾਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਭੂਮਿਤ੍ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਿ ਵਿਅਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਿਨੀ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਮਿਤ ਐਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2018 ਵਿਜੈਤਾ
ਸੀਮਾ ਰਾਓ

**ਸੀਮਾ ਰਾਓ**, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ **ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡਰ ਵੂਮੈਨ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,   ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮਾਂਡੋ ਟ੍ਰੇਨਰ ਹੈ,   ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਨੇੜੇ ਦੀ ਤਿਮਾਹੀ ਲੜਾਈ (ਸੀ.ਕਿਯੂ.ਬੀ.)-ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਦੀ ਕਲਾ  ਵਿਚ ਮਾਹਰ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਮੇਜਰ ਦੀਪਕ ਰਾਓ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। 

## ਜੀਵਨੀ 
thumb| ਸੀਮਾ ਰਾਓ ਕੋਰ ਬੈਟਲ ਸਕੂਲ ਨਾਰਦਰਨ ਕਮਾਂਡ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿਖੇ
ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਮਾਕਾਂਤ ਸਿਨਾਰੀ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਰਾਓ ਨੇ ਸੰਕਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮਿਸਿਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡ ਬਿਊਟੀ ਪੈਂਜਨੇਂਟ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਸੀ।

ਰਾਓ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਕੋਰਸ ਵਿਚ  ਸਕਾਈਡਾਈਵ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰਾ ਵਿੰਗਸ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ, ਇਕ ਆਰਮੀ ਮਾਉਂਟੇਨਿੰਗ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਐਚ.ਐਮ.ਆਈ. ਮੈਡਲਿਸਟ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਵਿਚ 8 ਵੀਂ ਡਿਗਰੀ ਬਲੈਕਬੈਲਟ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਤ ਕੁਨੇ ਡੋ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀਪਕ ਰਾਓ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਕੁਆਰਟਰ ਲੜਾਈ ਲਈ, ਦ ਰਾਓ ਸਿਸਟਮ ਆਫ ਰਿਫਲੈਕਸ ਫਾਇਰ ਨਾਮਕ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਦੀ ਸਹਿ-ਕਾਢ ਕੱਢੀ।  ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਓਸ 15,000 ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਆਰਮੀ ਚੀਫ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਰਾਓ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ- "ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ ਕਲੋਜ਼ ਕੰਬੈਟ ਓਪਸ" ਅਤੇ " ਏ ਕੰਪੇਰੀਹੇਨਸ਼ਿਵ ਅਨਾਲਾਈਸਸ ਆਫ ਵਰਲਡ ਟਰੇਰਿਜ਼ਮ" ਦੀ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ "ਹੈਂਡਬੁੱਕ ਆਫ ਵਰਲਡ ਟਰੇਰਿਜ਼ਮ" ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। 

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
[thumb| ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ, 2019 ਦੌਰਾਨ ਸੀਮਾ ਰਾਓ (ਖੱਬੇ) ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ|ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ (ਸੱਜੇ)]]
ਰਾਓ ਨੂੰ 2019 ਫੋਰਬਸ ਇੰਡੀਆ ਡਬਲਯੂ-ਪਾਵਰ ਟ੍ਰੇਲਬਲੇਜ਼ਰ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਛੇਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2018 ਵਿਜੈਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਟਵਿੰਕਲ ਕਾਲੀਆ

**ਟਵਿੰਕਲ ਕਾਲੀਆ** (ਜਨਮ 1982) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਐਂਬੂਲੈਂਸਾਂ ਨੂੰ ਫੰਡ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2017 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਕਾਲੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 1980 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਲ 2002 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੰਗੇਤਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮੰਗੇਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਦਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਚਲਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਖਰੀਦਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਫੋਰਸ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ 2 ਵਜੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਜੇ ਉਹ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਨਾ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਕੋਮਾ ਵਿਚ ਨਾ ਹੁੰਦੇ।

ਇਹ ਕਾਲੀਆ ਦਾ ਉਹ ਪਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜਿਗਰ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਐਂਬੂਲੈਂਸਾਂ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਦੋਵੇਂ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਬੀਮਾ ਵੇਚਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਵਾਧੂ ਨਕਦੀ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਐਂਬੂਲੈਂਸਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲੀਆ ਵੀ ਪੀਲੀਏ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਨਾਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾ ਢੱਕਿਆ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਸਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਸਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਰਸਤਾ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਬਣਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਲੀਆ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਕੌਂਸਲ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ।

ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ  ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ "2018" ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਸਾਲ 2019 ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤ ਅਤੇ ਉਹ ਅਤੇ ਹਿਮਾਂਗਸ਼ੂ ਕਾਲੀਆ ਨੇ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੇਅਰ ਫ਼ਿਰਹਾਦ ਹਕੀਮ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂਕਿ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਇਕ ਹੋਰ ਐਂਬੂਲੈਂਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982
ਕਾਰਥਯਾਨੀ ਅੰਮਾ

**ਕਾਰਥਯਾਨੀ ਅੰਮਾ** (ਜਨਮ ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਹੈ, ਜੋ 96 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰਲੇ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਰਵੀਂਦਰਨਾਥ ਅਤੇ ਪਿਨਾਰਾਏ ਵਿਜਯਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਕਾਰਥਯਾਨੀ ਅੰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ  ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਦੇ ਚੇਪਦ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦਾ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਛੇ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੀਟ ਸਵੀਪਰ ਅਤੇ ਨੌਕਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਵੇਰ 4 ਵਜੇ ਉਠਦੀ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ 
2018 ਤੱਕ ਕਾਰਥਯਾਨੀ ਅੰਮਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੋਸ਼ਲ ਹਾਉਸਿੰਗ, ਲਕਸ਼ਮ ਵੀਦੂ ਕਲੋਨੀ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਕੋਰਸ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਮਿਸ਼ਨ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਅਕਸ਼ਰਾਲਕਸ਼ਮ ("ਮਿਲੀਅਨ ਪੱਤਰ") ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, 40,362 ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਟੈਸਟ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੜਪੋਤੇ-ਪੜਪੋਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਪਾਠ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਨੌਂ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਨ।

ਪੜ੍ਹਨ, ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ, ਕਾਰਥਯਾਨੀ ਅੰਮਾ ਨੇ ਸੰਭਾਵਤ 100 ਅੰਕ ਵਿਚੋਂ 98 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਚੋਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ "ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆ। ਟੈਸਟ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸੌਖੇ ਸਨ।" ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਰਥਯਾਨੀ ਅੰਮਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਬਣ ਗਈ: ਫ਼ਿਲਮ ਸਟਾਰ ਮੰਜੂ ਵਾਰੀਅਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਰਵੇਂਦਰਨਾਥ (ਕੇਰਲਨ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਲੈਪਟਾਪ ਦਿੱਤਾ; ਕੇਰਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪਿਨਾਰਾਏ ਵਿਜੇਅਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦ ਇਕਨੋਮਿਸ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ 100 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਅਗਲੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸੀ।

ਕਾਰਥਯਾਨੀ ਅੰਮਾ 2019 ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੰਡਲ ਦੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਰਾਜਦੂਤ ਬਣੀ। ਮਾਰਚ 2020 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਦੁਆਰਾ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2019 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਉਡਾਣ ਭਰਨੀ ਪਈ। ਅੰਮਾ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਜਾਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਬਕਾ ਐਵਾਰਡੀ ਐਮ.ਐਸ. ਸੁਨੀਲ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਕੇਰਲਾਈ ਭਾਗੀਰਥੀ ਅੰਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 105 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਕਸ਼ਰਾਲਕਸ਼ਮ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ
ਉਰਮਿਲਾ ਬਲਵੰਤ ਆਪਤੇ

**ਉਰਮਿਲਾ ਬਲਵੰਤ ਆਪਤੇ** 1988 ਵਿਚ ਭਾਰਤੀਯਾਇਸਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਬਾਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਤੋਂ 2018 ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਆਪਤੇ ਇੱਕ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1969 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਪਨ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਗਣਿਤ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ।

ਉਸਨੇ 1988 ਵਿਚ ਭਾਰਤੀਯਾ ਇਸਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਬੀ.ਐਸ.ਐਸ.) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਬੀ.ਐਸ.ਐਸ. ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜੋ ਜੈਂਡਰ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
[left|thumb| ਉਰਮਿਲਾ ਬਲਵੰਤ ਆਪਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੋਵਿੰਦ ਤੋਂ [ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ]]
ਉਸਨੇ 1995 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀਯਾ ਇਸਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਸਾਲ ਉਹ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਆਰਗੇਨਾਈਜਿੰਗ ਸੈਕਟਰੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਹ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ 2014 ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀਯਾ ਇਸਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਦਸ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 33 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ। 2014 ਤੋਂ ਉਹ ਬੀ.ਐਸ.ਐਸ. ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ ਕਾਉਂਸਲ 'ਤੇ ਬੈਠਕ ਕੀਤੀ।

ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਤੀਹ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀਯਾ ਇਸਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਦੋ ਰੋਜ਼ਾ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ 1,000 ਡੈਲੀਗੇਟ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।

ਉਸ ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਤੇ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੋਵਿੰਦ ਨੇ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ। ਉਸ ਸਾਲ 39 ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 100,000 ਦਾ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ
ਨੰਦਿਤਾ ਸ਼ਾਹ

**ਨੰਦਿਤਾ ਸ਼ਾਹ** (ਜਨਮ 1959) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹੋਮਿਓਪੈਥ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਫਾਰ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਰਿਕਨੈਕਸ਼ਨ ਟੂ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਐਂਡ ਨੇਚਰ (ਸ਼ਰਨ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ 2016 ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਨੰਦਿਤਾ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਫਰਵਰੀ, 1959 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸੀ.ਐਮ.ਪੀ. ਹੋਮਿਓਪੈਥਿਕ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਹੋਮੀਓਪੈਥੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1981 ਤੋਂ ਉਹ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ 1985 ਤੋਂ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਫਾਰਮ ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਵਾਟਕਿੰਸ ਗਲੇਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪਨਾਹਗਾਹ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ 1999 ਵਿੱਚ ਓਰੋਵਿਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸਾਲ 2005 ਵਿੱਚ ਸਿਹਤਮੰਦ ਖਾਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ  ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਫਾਰ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਰਿਕਨੈਕਸ਼ਨ ਟੂ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਐਂਡ ਨੇਚਰ (ਸ਼ਰਨ) ਨਾਮ ਦੀ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ  ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਕੱਚਾ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ ਉਦਾਸੀ, ਸ਼ੂਗਰ, ਹਾਈਪਰਟੈਨਸ਼ਨ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ -19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਰਨ ਨੇ ਮੁਫ਼ਤ ਓਨਲਾਈਨ ਰਸੋਈ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਉਸਨੂੰ 2016 ਦੇ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ। ਸ਼ਾਹ 'ਰਿਵਰਸਿੰਗ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਇਨ 21 ਡੇਅਜ਼'  ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਖ਼ਪਤ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। 2020 ਤੱਕ ਉਹ ਓਰੋਵਿਲ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ
ਦਰਸ਼ਨਾ ਗੁਪਤਾ

**ਦਰਸ਼ਨਾ ਗੁਪਤਾ** ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸੈਕਟਰੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2019 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 3,500 ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾਏ ਸਨ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਆਰੇ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਦਾਜ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਸਨ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਸਨੇ ਅਜੈ ਗੁਪਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜੋ ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। 2007 ਵਿੱਚ 90 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

ਉਸ ਸਾਲ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਇਕ ਐੱਨ.ਜੀ.ਓ. ਹੈ ਜੋ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਵਿਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਅਜੈ ਗੁਪਤਾ ਚੇਅਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਾ ਗੁਪਤਾ ਸੈਕਟਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
[left|thumb| ਦਰਸ਼ਨ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ [ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜੇ ਜਾਣ ਦੌਰਾਨ।]]
ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਹਿੰਗੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਦਾਜ ਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਨ ਮਾਮਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਾਉਂਦੇ। ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਚਕੁਲਾ ਵਿੱਚ 250 ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੱਥਾ ਏਨਾ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਕਿ ਖੇਤਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਰੇਕ ਜੋੜੇ ਨੂੰ 11,000 ਦੀ ਗਰਾਂਟ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

2019 ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜਾਤੀ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਰੰਗ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ 3500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਆਹ ਕਰਾਏ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ
ਚਮੀ ਮੁਰਮੂ

**ਚਮੀ ਮੁਰਮੂ** (ਜਨਮ: 1973) ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ 2020 ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ 2,500,000 ਰੁੱਖ ਲਾਉਣ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਮੁਰਮੂ ਦਾ ਜਨਮ 1973 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸੇਰਾਏਕੇਲਾ ਖਰਸਾਵਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਾਜਨਗਰ ਬਲਾਕ ਦੇ ਬਗਰਾਇਸਾਈ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੈ।

ਲਗਭਗ 1996 ਵਿਚ ਮਰਮੂ ਨੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਗਲੇ 24 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ 25 ਲੱਖ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ। ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਲਗੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਮਾਫੀਆ" ਦੁਆਰਾ ਖਤਮ ਕੀਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਉਹ ਨਕਸਲੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। 2020 ਵਿਚ ਉਹ ਇਕ ਸੰਗਠਨ-ਸਹਾਯੋਗੀ ਮਹਿਲਾ ਬਗਰਾਇਸਾਈ ਦੀ ਸੈਕਟਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ 3,000 ਮੈਂਬਰ ਹਨ।
[left|thumb| 2020 ਵਿੱਚ [ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਾਰੀ ਦਿਹਾੜਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ।]]
ਮਾਰਚ 2020 ਵਿਚ ਮਰਮੂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੋਵਿੰਦ ਦੁਆਰਾ ਬਾਰਾਂ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮੁਰਮੂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ। ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਰਮੂ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਜਮੁਨਾ ਟੂਡੂ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ "ਲੇਡੀ ਟਾਰਜ਼ਨ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਮੁਨਾ ਟੂਡਾ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਵਿਚ 300 ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਹੋਰ ਤਾਲਮੇਲ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡ 
* ਇੰਦਰਾ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਿਨੀ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾ ਮਿੱਤਰ ਐਵਾਰਡ, 1996
* ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ, 2020

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਾਹੀਬਾਈ ਸੋਮਾ ਪੋਪੇਰੇ

**ਰਾਹੀਬਾਈ ਸੋਮਾ ਪੋਪੇਰੇ** , ਦਾ ਜਨਮ 1964 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਬਚਾਅਵਾਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੋਰਨਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸੀ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਹਾਈਸੀਨਥ ਬੀਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਦੀ ਸੂਚੀ "100 ਵਿਮਨ 2018" ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਤਿੰਨ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਘੁਨਾਥ ਮਸ਼ੇਲਕਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਸੀਡ ਮਦਰ" ਸ਼ਬਦ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ 
ਰਾਹੀਬਾਈ ਸੋਮਾ ਪੋਪੇਰੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦੇ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਕੋਲੇ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕੋਮਭਲੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬਾਰੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸਮਝ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਰਾਹੀਬਾਈ ਸੋਮਾ ਪੋਪੇਰੇ ਖੇਤ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਜਿਥੇ ਉਹ 17 ਵੱਖ ਵੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਬੀ.ਏ.ਆਈ.ਐਫ. ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਰਿਸਰਚ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ 2017 ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਲਈ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਉਤਪਾਦ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਹਾਈਸੀਥ ਬੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ। (ਅਨੁਵਾਦ: ਕਲਸੂਬਾਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕਮੇਟੀ) ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ, ਉਪਜ ਮਿੱਟੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦੇ ਚਾਰ ਪੜਾਅ ਵਿਚ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਫਾਰ ਰੂਰਲ ਏਰੀਆਜ਼ (ਮਿਟਰਾ) ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਪੋਲਟਰੀ ਪਾਲਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ।

### ਸਨਮਾਨ 
[thumb| [ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ 2018 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]]

* ਬੀਬੀਸੀ 100 ਵਿਮਨ 2018 
* ਸਰਬੋਤਮ ਸੀਡ ਸੇਵਰ ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, 2020 

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਇਓਵਰਸਿਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਪ੍ਰੇਮ ਮਾਥੁਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਆਰ.ਆਰ. ਹੈਚਨਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2018 ਵਿਜੈਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964