open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ (ਕਲਾਕਾਰ)

**ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Ishar Singh;** 1860–ਸੀ.ਏ. 1910), ਜਿਸ ਨੂੰ **ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਨੱਕਾਸ਼** ਜਾਂ **ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਮਹੰਤ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1860 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ *ਮੁਸਾਵਰ* ਸਨ। ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗੜਾ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੰਧ- ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਓੜੀ ਢਾਂਚੇ 'ਤੇ ਸਜਾਵਟ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1860
ਸੁਧੀਰ ਸ਼ਿਵਾਰਾਮ

**ਸੁਧੀਰ ਸ਼ਿਵਰਾਮ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Sudhir Shivaram;** ਜਨਮ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਹਸਨ ਵਿੱਚ ਮਲਨਾਡ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈ ਲਈ। ਉਹ ਕੈਨਨ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਸੀ। ਉਹ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਫੋਟੋ ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਸਾਈਟ ਇੰਡੀਆ ਨੇਚਰ ਵਾਚ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2014 ਦੇ ਵਰਲਡਵਾਈਡ ਐਡੀਟੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਟਰੈਵਲਰ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸਤੰਬਰ 2013 ਦੇ ਕਵਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਧੀਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸੀ, ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ 14 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਵਰ ਲਈ ਯੈਲੋ ਬਾਰਡਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*
ਜਾਦੂਨਾਥ ਸੁਪਾਕਰ

**ਜਾਦੁਨਾਥ ਸੁਪਾਕਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Jadunath Supakar;** ਜਨਮ 10 ਫਰਵਰੀ 1931, ਮੌਤ ਦੀ ਮਿਤੀ ਅਣਜਾਣ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਫਰਵਰੀ 1931 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਬਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਹੈਂਡਲੂਮ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਓਡੀਸ਼ਾ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1985 ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼੍ਰੀਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਸੁਪਾਕਰ, ਵੀ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਸੁਪਾਕਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931
ਕੁਦਰਤ ਸਿੰਘ

**ਕੁਦਰਤ ਸਿੰਘ ਮੀਨਾਕਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Kudrat Singh Meenakar;** 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1924 - 21 ਮਾਰਚ 2002) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜੌਹਰੀ ਸੀ ਜੋ ਕੁੰਦਨ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਰੀਗਰ, ਉਸਨੂੰ ਸਵਰਨਕਾਰ, ਜਾਂ ਸੁਨਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਪਰੰਪਰਾ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਲੰਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹੁਨਰ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾਂ ਉਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਉਸੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਸਿੰਘ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੈਪੁਰ ਵਿਖੇ ਨਵੀਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟਸ, ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ।

## ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ 
ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਜੈਪੁਰ ਵਿਖੇ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਸ਼ਿਲਪ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ; ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਨੂੰ ਅੰਬਰ ਦੇ ਕੱਛਵਾਹਾ ਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਹੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੰਬਰ - ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਧੂੰਧਰ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਦਲੇਰ ਸਨ ਬਲਕਿ ਬਹੁਤ ਕੁਸ਼ਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵੀ ਸਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਹੁਤ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਕੁਦਰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੂਰਵਜ 
16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਦੇ ਪੁਰਖੇ ਨੂੰ ਅੰਬਰ ਦੇ ਕਛਵਾਹਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਧੁੰਧਰ ਰਾਜਾ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੇ ਦੁਆਰਾ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੱਛਵਾਹਾ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ "ਸੂਬੇਦਾਰ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੁਦਰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਜੈਪੁਰ ਅਤੇ ਅੰਬਰ, ਜੋ ਹੁਣ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਿਤੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ।
right|thumb| ਕੁਦਰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ (ਕਰਖਾਨਾ)

## ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ 
### ਕੁਦਰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੱਚੇ 
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੁਦਰਤ, ਮਾਸਟਰ ਕਰਾਫਟ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਉਹ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ।

## ਸਨਮਾਨ 
* ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ
* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ

## ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ 
* ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1965 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਸਟਰ ਕਰਾਫਟ ਪਰਸਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
* ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1988 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਸਟਰ ਕਰਾਫਟ ਪਰਸਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* http://www.india-today.com/itoday/19041999/religion4.html 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2002
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924
ਸੱਤਿਆਪਾਲ ਟੀ. ਏ.

**ਸੱਤਿਆਪਾਲ ਟੀਏ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Sathyapal T.A;** ਜਨਮ 1956 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤ੍ਰਿਪੁਨੀਥੁਰਾ ਵਿਖੇ) ਕੇਰਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਪੋਰਟਰੇਟ ਪੇਂਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਬਾਇਲੀ ਕਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸਤਿਆਪਾਲ ਨੇ ਕੇਰਲ ਲਲਿਥਾਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਕੇਰਲ ਲਲਿਤਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ।

## ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ 
* 2011 - *ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੂਲ ਕਲਾ* 

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
* 2005 ਕੇਰਲ ਲਲਿਥਾਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ।
* 2011 ਅਲਵਾਸ ਵਰਨਾ ਵਿਰਾਸਤ ਅਵਾਰਡ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸਤਿਆਪਾਲ ਟੀਏ - ਕਲਾ
* ਡਰਾਫਟ EIA 2020 ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਔਨਲਾਈਨ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ
* ਵਿਵਾਦਤ ਖੇਤੀ ਬਿੱਲਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਲਾਕਾਰ
* ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਮਹੇਸ਼ ਰਾਜ ਸੋਨੀ

**ਮਹੇਸ਼ ਰਾਜ ਸੋਨੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Mahesh Raj Soni**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੀਗਰ ਹੈ ਜੋ ਥੇਵਾ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ, ਇੱਕ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਜੋ ਕੱਚ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਲਾ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਥੇਵਾ ਕਲਾ ਸੰਸਥਾਨ  ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ 2011 ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੋਨੀ, ਜੋ ਕਿ ਕੈਂਸਰ ਸਰਵਾਈਵਰ ਹੈ, 2015 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੀ. ਆਰ. ਸੰਤੋਸ਼

**ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਸੰਤੋਸ਼** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Ghulam Rasool Santosh;** 1929 – 10 ਮਾਰਚ, 1997), ਜਿਸਨੂੰ **ਜੀ.ਆਰ. ਸੰਤੋਸ਼** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸ਼ੈਵ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1979 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ "*ਬੇ ਸੋਖ ਰੂਹ"* ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ *ਚਿੰਕਰਾਲ ਮੁਹੱਲਾ* ਹੱਬਾ ਕਡਲ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ, ਸਾਈਨ ਬੋਰਡ ਪੇਂਟ ਕਰਨਾ, ਰੇਸ਼ਮ ਬੁਣਨਾ ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਟਾ ਕਰਨਾ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। 1954 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਬੜੌਦਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਐਨਐਸ ਬੇਂਦਰੇ ਤੋਂ ਲਲਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।

ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਉਹ ਕੀਤਾ ਜੋ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਅਸਵੀਕਾਰਨਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ - ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ, ਸੰਤੋਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

## ਕਰੀਅਰ 
1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸੰਤੋਸ਼ ਨੇ ਤਾਂਤਰਿਕ ( ਰਹੱਸਵਾਦੀ ) ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸ਼ੈਵ ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। 1964 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਾਂਤਰਿਕ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਜੀਵੰਤਤਾ, ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਲਈ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸਵਾਂ ਸਾਓ ਪੌਲੋ ਆਰਟ ਬਾਇਨਿਅਲ, 1969 ਅਤੇ 'ਨਿਓ-ਤੰਤਰ: ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ' ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, 1985 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।

ਸੰਤੋਸ਼ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸ਼ੈਵ ਧਰਮ ਦੇ ਵੀ ਮਾਹਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲਿਪੀ ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਾਰਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਸਨ।

## ਮੌਤ 
ਉਸਦੀ ਮੌਤ 10 ਮਾਰਚ, 1997 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਪਤਨੀ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* https://en.wikipedia.org/wiki/Portal:Visual_arts
* ਭਾਰਤ ਪੋਰਟਲ
* ਜੀਵਨੀ ਪੋਰਟਲ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1997
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ
ਸਿਲਪੀ

**ਪੀ. ਐਮ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **P.M. Sreenivasan;** 1919-1983), ਜਿਸਨੇ **ਸਿਲਪੀ** ਨਾਮ ਅਪਣਾਇਆ, ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਵਿਕਾਸਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਤੋਂ ਕਲਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਚੇਨਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਲਮ ਅਤੇ ਸਿਆਹੀ ਲਾਈਨ ਸਕੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

ਆਨੰਦ ਵਿਕਾਸ ਵਿਖੇ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਡਰਾਇੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਲਾਕਾਰ ਮਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਲਪੀ (ਮੂਰਤੀਕਾਰ) ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਿਲਪੀ ਨੇ ਆਨੰਦ ਵਿਕਾਟਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬਾਈ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਮੁਹਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ। 1947 ਤੋਂ 1960 ਤੱਕ, ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿਕਾਸਨ ਵਿੱਚ *ਥੇਨਾਟੂ ਸੇਲਵੰਗਲ* (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ) ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛਪਦੇ ਸਨ।

ਉਹ 1945 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਨੰਦ ਵਿਕਾਟਨ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿਲਪੀ ਨੇ ਭਵਨ ਦੇ ਜਰਨਲ, ਕਲਾਈ ਮੈਗਲ, ਥੀਨਾਮਣੀ ਕਥੀਰ, ਅਮੁਥਾਸੁਰਭੀ, ਆਦਿ ਲਈ ਚਿੱਤਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਪਦਮਾਵਾਸਨ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ।

ਸਿਲਪੀ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਅਤੇ ਖੱਡੇ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ *ਦਰਸ਼ਨ* ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਦਰਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਦੁਰਲੱਭ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਹਰ ਵੇਰਵੇ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਪਣੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਦੇ ਚਿੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਇੰਡੀਅਨ ਹੈਰੀਟੇਜ ਵਿਖੇ ਸਿਲਪੀ ਦੁਆਰਾ ਚਿੱਤਰ
* ਸਿਲਪੀਜ਼ ਕੋਨਾ, ਐਸ. ਗੋਕੁਲ ਦੁਆਰਾ (ਤਮਿਲ ਇਤਿਹਾਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਚਿੱਤਰ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1983
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼ਾਹ ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਕਾਦਰੀ

thumb| ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਮੁਰਮੂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਾਹ ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਕਾਦਰੀ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ
**ਸ਼ਾਹ ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਕਾਦਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Shah Rasheed Ahmed Quadri**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਿਡਰੀਵੇਅਰ ਕਾਰੀਗਰ ਹੈ। ਉਹ 500 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਮੁਰਮੂ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਸ਼ਾਹ ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਕਾਦਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਜੂਨ 1955 ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਬਿਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਸ਼ਾਹ ਮੁਸਤਫਾ ਕਾਦਰੀ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਮਿਲੀ ਸੀ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
ਉਸਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ ਹਨ। 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਬਹਮਣੀ ਸਲਤਨਤ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955
ਬੀ. ਜੀ. ਸ਼ਰਮਾ

**ਭੰਵਰ ਲਾਲ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ ਸ਼ਰਮਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Bhanwar lal Girdhari lal Sharma;** 5 ਅਗਸਤ 1924 - ਨਵੰਬਰ 2007), ਜੋ ਕਿ **ਬੀ.ਜੀ. ਸ਼ਰਮਾ** ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਲਘੂ ਭਗਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਗਲ, ਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਕਾਂਗੜਾ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕਲਾਸਿਕ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਕਲਾ ਦੇ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਿਲਾਉਣ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਕੁਝ ਮਿਸਾਲੀ ਟੁਕੜੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਗਸਤ 1924 ਨੂੰ ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਨਾਥਦੁਆਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਾਥਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀਨਾਥਜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਦਿਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਕਲਾਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਕਰਾਫਟਸਮੈਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਸ਼ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਤੰਬਰ 2000 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ *"ਫਾਰਮ ਆਫ਼ ਬਿਊਟੀ: ਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਰਟ ਆਫ਼ ਬੀਜੀ ਸ਼ਰਮਾ* ।"

ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਨਵੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ 83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ 

## ਗ੍ਰੰਥ ਸੂਚੀ 
* *ਦ ਕਾਉ ਬੁੱਕ* (1983), ਮਾਰਕ ਗੈਲੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ, ਮਾਰਕ ਗੈਲੈਂਟ, ਵੇਨ ਐਂਡਰਸਨ, ਕੇਲੇਕ, ਜੇਮਜ਼ ਮਾਰਸ਼, ਬ੍ਰਾਲਡਟ ਬ੍ਰਾਲਡਸ, ਯੋਕੋ ਓਚੀਦਾ, ਮਿਸ਼ੇਲ ਗੁਇਰੇ-ਵਾਕਾ, ਬੀ.ਜੀ. ਸ਼ਰਮਾ, ਲਿਡੀਆ ਪੋਸਟਮਾ, ਬੁਸ਼ੀਰੀ ਮਰੂਤਾ ਜੇਸਕੀਮਾਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਚਿਅਨ ਬੀਸਕੀਨ, ਲੁਜਿਨਬਾ, ਲੁਜਿਨ, ਬੁਸ਼ੀਰੀ ਮਰੂਤਾ, ਲੇਡੀਆ ਪੋਸਟਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ। ਸ਼ਰੋਡਰ, ਏਟਿਏਨ ਡੇਲੇਸਰਟ, ਮਾਰਟਿਨ ਲੇਮੈਨ, ਜੋਸੀਲੀਨ ਪਾਚੇ, ਬੋਰਿਸ ਵੈਲੇਜੋ, ਕਲੌਡ ਲੈਪੋਂਟੇ, ਨਿਕੋਲਸ ਪ੍ਰਾਈਸ, ਜੋਸੇਫ ਪਾਲੇਕੇਕ, ਵਾਲਡੇਮਾਰ ਸਵਿਅਰਜ਼ੀ, ਇਵਾਨ ਜਨਰਲਿਕ, ਮਾਰਕ ਹੇਸ, ਐਲੇਨ ਗੌਥੀਅਰ, ਰੌਬਰਟ ਏਲਜ਼ਫਨੋਡ, ਰੌਬਰਟ ਏ .

## ਸਰੋਤ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਨਾ

ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਨਾ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੋਕਲ ਘਰਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1890 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਘਰਾਨੇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ਖੇਤਰ (ਹੁਣ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਖੇਤਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਮੁੰਬਈ ਆ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਨੇ ਨੂੰ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ਘਰਾਨੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭੇਂਡੀਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਨੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।

## ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 
ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਨੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1890 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਛੱਜੂ ਖਾਨ, ਨਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਖਾਦਿਮ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਘਰਾਨੇ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ 'ਆਕਾਰ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਸਪਸ਼ਟ ਧੁਨੀ, ਸਾਹ-ਨਿਯੰਤਰਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ, ਇੱਕ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਹਿੱਸੇ ਗਾਉਣਾ, ਮੱਧ ਲਯ (ਮੀਡੀਅਮ ਟੈਂਪੋ) ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਲਾਪਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ *ਮੇਰੁਖੰਡ* ਜਾਂ *ਖੰਡਮੇਰੂ* ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਛੱਜੂ ਖਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਮਨ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਅੰਜਨੀਬਾਈ ਮਾਲਪੇਕਰ ਇਸ ਘਰਾਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸਨ। ਅਮੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਹਮੀਰ ਖਾਨ ਇਸ ਘਰਾਨੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ।

## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੁਮਾਇੰਦੇ 
### ਚੌਥੀ ਪੀਡ਼੍ਹੀ-ਅਮਨ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਚੇਲੇ (1888-1953) 
* ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਸ਼ੁਕਲਾ (1918-1998) 
* ਰਮੇਸ਼ ਨਾਡਕਰਨੀ (1921-1995) 
* ਟੀ. ਡੀ. ਜਨੋਰੀਕਰ (1921-2006) 

### ਪੰਜਵੀਂ ਪੀਡ਼੍ਹੀ 
* (ਸਵਰਗੀ ਨੀਲਤਾਈ ਨਾਗਪੁਰਕਰ (ਸਵਰਗੀ ਉਪੇਂਦਰ ਕਾਮਤ) (ਸਵਰਗੀ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਗਦਰੇ (ਸਵਰਗੀ) ਪੰਡਿਤ ਜਗਨਨਾਥ 'ਸੰਗੀਤਮੂਰਤੀ' ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਸੰਤੀ ਸਾਠੇ

### ਹੋਰ ਚੇਲੇ 
* ਅਮਨ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਚੇਲੇਃ ਅਸ਼ਰਫ ਹੁਸੈਨ

ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ; ਵਸੰਤਰਾਓ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ; ਮੰਨਾ ਡੇ

* ਅੰਜਨੀਬਾਈ ਮਾਲਪੇਕਰ ਦੇ ਚੇਲੇਃ

ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ ; ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਅਮੋਨਕਰ ; ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ; ਨੈਨਾ ਦੇਵੀ

* ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਸ਼ੁਕਲਾ ਦੇ ਚੇਲੇ

ਪੰਡਿਤ ਦਯਾਨੰਦ ਦੇਵਗੰਧਰਵ, ਮਨੋਜ ਪਟੇਲ, ਵਸੰਤੀ ਸਾਠੇ, ਮੁਕੁੰਦ ਵਿਆਸ, ਸੰਗੀਤਾ ਪੰਧਰਪੁਰਕਰ, ਅਨਿਲ ਵੈਸ਼ਨਵ, ਦਵਾਰਕਨਾਥ ਭੋਂਸਲੇ, ਪੰਡਿਤ ਈਸ਼ਵਰਵੰਦਰਾ, ਸੁਭਾਸ਼ ਦੇਸਾਈ, ਨੀਲਮ ਯਾਜ੍ਞਨਿਕ, ਮਤੀਲਾਲ ਸਿੰਘ, ਕਿਰਨ ਸ਼ੁਕਲਾ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਪਟੇਲ 

* ਨਵਰੰਗ ਨਾਗਪੁਰਕਰ ਦੇ ਚੇਲੇਃ

ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ; ਜਿਤੇਂਦਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕੀ ; ਸੁਮਨ ਕਲਿਆਣਪੁਰ ; ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ

## ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 
ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1890 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਰਾਵਾਂ ਛੱਜੂ ਖਾਨ, ਨਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਖਾਦਿਮ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ 'ਆਕਾਰ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਸਪਸ਼ਟ ਧੁਨੀ, ਸਾਹ-ਨਿਯੰਤਰਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ, ਇੱਕ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਹਿੱਸੇ ਗਾਉਣਾ, ਮੱਧ ਲ੍ਯ (ਮੀਡੀਅਮ ਟੈਂਪੋ) ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਲਾਪਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ *ਮੇਰੁਖੰਡ* ਜਾਂ *ਖੰਡਮੇਰੂ* ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਛੱਜੂ ਖਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਮਨ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਅੰਜਨੀਬਾਈ ਮਾਲਪੇਕਰ ਇਸ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਹਨ। ਅਮੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਹਮੀਰ ਖਾਨ ਇਸ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌੰਪੀ ਸੀ ।
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਣੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* ਆਈ. ਟੀ. ਸੀ. ਸੰਗੀਤ ਖੋਜ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿਖੇ ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਣੇਆਈ. ਟੀ. ਸੀ. ਸੰਗੀਤ ਰਿਸਰਚ ਅਕੈਡਮੀ
ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਸ਼ਰਮਾ

**ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਸ਼ਰਮਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Triambak Sharma;** ਜਨਮ 5 ਸਤੰਬਰ 1970) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਹੈ। 1996 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ *ਕਾਰਟੂਨ ਵਾਚ* ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਮਾਸਿਕ ਕਾਰਟੂਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਆਬਿਦ ਸੁਰਤੀ, ਆਰ.ਕੇ.ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੁਧੀਰ ਤੈਲੰਗ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ। ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਰਾਏਪੁਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਦਾ ਜਨਮ 1970 ਵਿੱਚ ਦੁਰਗ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੁਰਗ ਅਤੇ ਭਿਲਾਈ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਤ੍ਰਿਮਬਕ ਨੂੰ ਪੇਂਟਿੰਗ, ਨਾਟਕ, ਸਾਹਿਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਾਰਟੂਨ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। ਕਲਿਆਣ ਕਾਲਜ, ਭਿਲਾਈ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1989 ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਰਾਏਪੁਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਬੈਚਲਰ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਤ੍ਰਿਮਬਕ ਦੇ ਕਾਰਟੂਨ ਨਵ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ ਅਤੇ ਦ ਹਿਤਾਵਦਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ''ਸ਼ੰਕਰ'ਸ ਵੀਕਲੀ'' ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਰਟੂਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਮਾਸਿਕ ਕਾਰਟੂਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਕਾਰਟੂਨ ਵਾਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 12 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟ੍ਰਿਮਬਕ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਨਹਿਰੂ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਕਾਰਟੂਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਸਮਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਰਟ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਰਟੂਨ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨਿੰਗ ਦੀਆਂ ਉੱਨਤ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਹਿਰੀਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਵੀ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।

ਉਸਨੇ ਉਭਰਦੇ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਲਈ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਕਾਰਟੂਨ ਵਾਚ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਰਾਜਪਾਲ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। **ਕਾਰਟੂਨ ਕਿਰਦਾਰ ਪ੍ਰਿੰਸ**: ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਾਰਟੂਨ ਕਿਰਦਾਰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਈਜ਼ੀਨ ਪੀਆਰ-ਏ-ਸੈਂਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਟੂਨ ਕਿਰਦਾਰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਨੂੰ ਜੁਲਾਈ 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਏਪੀਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਨੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।

### ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 2008 ਲਈ ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਬਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ TOYI ਪੁਰਸਕਾਰ (ਦਸ ਆਊਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਯੰਗ ਇੰਡੀਅਨਜ਼) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ।
* ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਈਜ਼ੀਨ ਪੀਆਰ-ਈ-ਸੈਂਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰਟੂਨ ਸੰਪਾਦਕ
* ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਨੇ ਕਾਰਟੂਨ ਵਾਚ ਨੂੰ 'ਇਕਲੌਤਾ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਕਾਰਟੂਨ ਮਾਸਿਕ' ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ
ਟੀ. ਐਸ. ਸਤਿਆਨ

**ਤੰਬਰਾਹੱਲੀ ਸੁਬਰਾਮਣਿਆ ਸਤਿਆਨਾਰਾਇਣ ਅਈਅਰ**, ਪ੍ਰਸਿੱਧ **ਟੀ.ਐਸ. ਸਤਯਾਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **T. S. Satyan;** 18 ਦਸੰਬਰ 1923 - 13 ਦਸੰਬਰ 2009) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੋਟੋ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਸਤਿਆਨ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਨੂਮਈਆ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 

## ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ 
ਸਤੀਅਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸਰ ਬਣਨ ਅਤੇ ਯੂਨੀਸੇਫ ਦੇ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਪੇਸ਼ੇ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ *ਦ ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ ਵੀਕਲੀ* ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ WHO ਲਈ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਫੋਟੋ ਜਰਨਲਿਸਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1961 ਤੋਂ 1963 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ WHO ਖੇਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਫੋਟੋ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ। ਉਸਨੇ WHO ਦੀ ਚੇਚਕ ਖਾਤਮੇ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਨਰਸਿੰਗ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਵਰਲਡ ਹੈਲਥ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਕਈ ਅੰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਉਸਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ *ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ ਵੀਕਲੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ*, *ਲਾਈਫ਼*, *ਟਾਈਮ*, *ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ*, *ਆਉਟਲੁੱਕ*, *ਡੈੱਕਨ ਹੈਰਲਡ* ਅਤੇ *ਨਿਊਜ਼ਵੀਕ* ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।

2005 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਯਾਦਾਂ *ਅਲਾਈਵ ਐਂਡ ਕਲਿੱਕਿੰਗ* ਪੈਂਗੁਇਨ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਮੌਤ 
ਸਤਿਆਨ ਦੀ ਮੌਤ 13 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਦਿਮਾਗੀ ਖੂਨ ਵਗਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਪਤਨੀ ਨਾਗਰਥਨਾ, ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਛੱਡ ਗਏ ਹਨ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ 
* ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ - 2004
* ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ - 1977
* ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਲ ਸਾਲ - 1979 ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਵਿਖੇ ਯੂਨੀਸੇਫ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ।

## ਗ੍ਰੰਥ ਸੂਚੀ 
* *ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਪੜਚੋਲ*
* *ਹੰਪੀ - ਵਿਜੇਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਧਾਨੀ*
* *ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ*
* *ਕਾਲੱਕੇ ਕੰਨੜ* – ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ
* *ਜ਼ਿੰਦਾ ਅਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਨਾ*

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923
ਮਾਧਵ ਸਤਵਾਲੇਕਰ

**ਮਾਧਵ ਸਤਵਲੇਕਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Madhav Satwalekar;** 13 ਅਗਸਤ 1915 - 2006) ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਲਾਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਮਾਧਵ ਸਤਵਲੇਕਰ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਅਗਸਤ 1915 ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰਹੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸ਼੍ਰੀਪਦ ਦਮੋਦਰ ਸਤਵਲੇਕਰ, ਜੋ ਕਿ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਦਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੂਡੀਓ ਸੀ। ਸਤਵਲੇਕਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਚਪਨ ਔਂਧ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਨ।

## ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਸਤਵਾਲੇਕਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਬਈ ਦੇ ਸਰ ਜੇਜੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਯੂਰਪ (1937 ਤੋਂ 1940) ਅਕੈਡਮੀਆ ਡੀ ਬੇਲੇ ਆਰਟੀ ਫਾਇਰਂਜ਼, (ਇਟਲੀ), ਸਲੇਡ ਸਕੂਲ, (ਲੰਡਨ) ਅਤੇ ਅਕੈਡਮੀ ਡੇ ਲਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਚੌਮੀਅਰ, ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ 1935 ਵਿੱਚ ਜੇਜੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਮੇਓ ਮੈਡਲ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

ਆਪਣੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਲਈ, ਸਤਵਾਲੇਕਰ ਨੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਤੇਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।

ਸਤਵਾਲੇਕਰ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1945 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਤਾਜ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1949 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੂਰਬੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਤਵਾਲੇਕਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਲਈ ਕਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ

**ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Kripal Singh Shekhawa;** 1922–2008) ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਰੀਗਰ ਅਤੇ ਸਿਰੇਮਿਸਟ ਸਨ। ਉਹ ਜੈਪੁਰ ਦੀ ਬਲੂ ਪੋਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
1922 ਵਿੱਚ ਮਾਊ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਉਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਟੋਕੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਓਰੀਐਂਟਲ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ।

ਉਹ ਜੈਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸਵਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ਿਲਪਾ ਕਲਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਬਲੂ ਪੋਟਰੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1974 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਲਪ ਗੁਰੂ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਮੂਲ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 15 ਫਰਵਰੀ 2008 ਨੂੰ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

## ਕਲਾ 
ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਲਾਕਾਰ, ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਕਾਵਿਕ ਹਨ। ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਤੇ ਸੁਧਰੇ ਹੋਏ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਲੇਰ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਿਰਜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਛੀਆਂ, ਕੱਪੜੇ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦਿਖਾਏ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਵਿਰਾਸਤ 
ਉਸਨੇ ਕਮਲਾਦੇਵੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਰਾਜਮਾਤਾ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਵਰਗੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਨੀਲੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭੇਦ ਸਿੱਖੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਅਭਿਆਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਨੇ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਅਫਵਾਹਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਟੂਡੀਓ, ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਕੁੰਭ ਅਜੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਸੱਜਣ ਕੰਵਰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਉਸਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ, ਮਿਨਾਕਸ਼ੀ, ਹਿਮਾਨੀ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦ ਰਾਠੌਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਕੰਮ 
* ਸ਼ਰਮਾ, ਭਵਾਨੀ ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2007। *ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ: ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਰੰਗ ਦਾ ਗੁਣ* । ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰੰਗੀਨ ਪ੍ਰਜਨਨ; ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪਾਠ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
* ਖੰਡੇਵਾਲਾ, ਕਾਰਲ ਜੇ., ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ। 1974। *ਅੰਬਰ ਤੋਂ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰ* । ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹੁਣ ਖਰਾਬ ਹੋਏ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ।
* ਸ਼ੇਸ਼, ਹੇਮੰਤ। 1984। *ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ* (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ): ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ, ਜੈਪੁਰ: ਰਾਜਸਥਾਨ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* http://www.craftscouncilindia.org/classifieds/kripal-singh.html
* ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨੀਲੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ
* http://kripalkumbh.com/biography.html 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ
ਰਾਓਬੈਲ

**ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਰਾਓ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Prabhakar Rao**), ਉਰਫ਼ **ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਰਾਓਬੈਲ**, ਜਾਂ **ਰਾਓਬੈਲ** (17 ਨਵੰਬਰ 1937 – 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸੀ।

ਰਾਓਬੈਲ ਦਾ ਜਨਮ 1937 ਵਿੱਚ ਕਾਸਰਗੋਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਜੇਜੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਅਪਲਾਈਡ ਆਰਟ ਤੋਂ ਅਪਲਾਈਡ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਨਿਗਮ ਦੇ ਕਲਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਉੱਥੇ 31 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  ਉਹ ਇੱਥੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ ਧਾਰਵਾੜ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ।

ਰਾਓਬੈਲ ਨੇ ਕਈ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਰਟੂਨ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨਾਮ 'ਰਾਓਬੈਲ' ਅਪਣਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਅਸਲ ਉਪਨਾਮ 'ਰਾਓ' ਬਹੁਤ ਆਮ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਮ ਹੇਠ, ਉਸਨੇ ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਰੀਡਰਜ਼ ਡਾਇਜੈਸਟ, ਦ ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ ਵੀਕਲੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਈਵਜ਼ ਵੀਕਲੀ, ਇਮਪ੍ਰਿੰਟ, ਡੇਬੋਨੇਅਰ, *ਬਲਿਟਜ਼*, ਸਨ, ਇਨਸਾਈਡ ਆਊਟਸਾਈਡ, ਅਤੇ ਤਾਜ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਕਾਰਟੂਨ ਅਬੂ ਅਬਰਾਹਿਮ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ *ਪੈਂਗੁਇਨ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਕਾਰਟੂਨ* ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।

ਰਾਓਬੈਲ ਨੇ ਯੂਨੀਸੇਫ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਚੱਕਰਮਾਧਯ*, *ਸਬਨ*, ਅਤੇ *ਰੇਲਗਾੜੀ* । ਉਸਨੇ CRY ਅਤੇ Concern India ਲਈ ਗ੍ਰੀਟਿੰਗ ਕਾਰਡ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਸਟੈਂਪਾਂ ਅਤੇ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੋਲਾਜ ਆਰਟ ਵੀ ਬਣਾਇਆ।

ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹਨ। 2008 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਚੋਣਵਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟਸ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2018 ਨੂੰ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937
ਸੰਧਿਆ ਰਮਨ

**ਸੰਧਿਆ ਰਮਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Sandhya Raman**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਤੇ ਕਿਊਰੇਟਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਧਿਆਨ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ 'ਤੇ ਹੈ। ਰਮਨ ਡੇਸਮੇਨੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਸੰਧਿਆ ਰਮਨ ਸਮਕਾਲੀ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨ੍ਰਿਤਕਾਂ ਲਈ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਰਮਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ( ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ) ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਐਪੇਰਲ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
* ਰਹੱਸਮਈ ਪੂਰਬ - ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ ਅਨੰਤਤਾ ਤੱਕ 29 ਜਨਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਦ ਇੰਡੀਆ ਹੈਬੀਟੇਟ ਸੈਂਟਰ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ।
* ਐਨਚੈਂਟਡ ਟ੍ਰੀ - ਕਮਲਦੇਵੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਮਾਰਚ 2017
* ਜਦੋਂ ਪਲੀਟਸ ਡਾਂਸ - *ਦ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ* ਵਿਖੇ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਡਾਂਸ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ
* (ਅਨ)ਮਾਸਕਡ - ਅਕਤੂਬਰ 2017 (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ)।

## ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ 
* ਗਾਡਸ ਸੈਂਟਰਲ ਇੱਕ ਨਾਚ ਨਾਟਕ ਜੋ ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
* *ਮੂਨਬੀਮ* (1991) ਜੋਨਾਥਨ ਹੌਲੈਂਡਰ ਬੈਟਰੀ ਡਾਂਸ ਕੰਪਨੀ ਯੂਐਸਏ ਦੁਆਰਾ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮੱਲਿਕਾ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 
* *ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਗੀਤ*, ਜੋਨਾਥਨ ਹੌਲੈਂਡਰ ਦੁਆਰਾ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ ਕੀਤੇ ਗਏ।
* *ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਲਯਾ ਲਤਾ ਪਦਾ*।
* *ਅਧੂਰਾ ਇਸ਼ਾਰਾ* : *ਨਾਟਯ ਡਾਂਸ ਥੀਏਟਰ* ਸ਼ਿਕਾਗੋ
* *ਕਈਕਾਂਤ* : ਗੀਤਾ ਚੰਦਰਨ ਅਤੇ *ਨਾਟਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾ ਡਾਂਸ ਕੰਪਨੀ* 

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
(ਸਤ੍ਰੀ) ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦਾ 2008 ਅਤੇ UNFPA 2008 ਤੋਂ *ਕਰੀਏਟਿਵ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ।*

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967
ਦੇਵਾਜੋਤੀ ਰੇ

**ਦੇਵਜਯੋਤੀ ਰੇ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Devajyoti Ray**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਦੇਵਜਯੋਤੀ ਰੇਅ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਖਾਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਸੂਡੋਰੀਅਲਿਜ਼ਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਲਪਨਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਅਜੀਬ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਅਮੂਰਤ ਆਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਜਯੋਤੀ ਰੇਅ ਦਿੱਲੀ, ਮੁੰਬਈ, ਬੰਗਲੌਰ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਭਾਰਤੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਲਰਾਜ ਪਨੇਸਰ ਤੋਂ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਰੇਅ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੂਡੋਰੀਅਲਿਜ਼ਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮੌਲਿਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਕਲਾ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* *ਇੰਡੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਕੰਟੈਂਪਰੇਰੀ ਆਰਟ*, ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ 2009
* *ਦ ਹਿੰਦੂ ਅਖਬਾਰ*, 8 ਅਕਤੂਬਰ 2009, http://www.hindu.com/2009/10/08/stories/2009100855230200.htm    'ਤੇ ਵੇਬੈਕ ਮਸ਼ੀਨ 'ਤੇ 26 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ ਆਰਕਾਈਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* *ਡੈੱਕਨ ਹੇਰਾਲਡ ਅਖਬਾਰ*, 12 ਅਕਤੂਬਰ 2009 http://www.deccanherald.com/content/29835/popularising-pseudo-realist-renderings.html
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸੀ. ਕੇ. ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਾਇਰ

**ਸੀ.ਕੇ. ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਾਇਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **C. K. Ramakrishnan Nair;** 1917 – 16 ਸਤੰਬਰ 1994), ਜਿਸਨੂੰ **ਸੀਕੇ ਰਾ** ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਰਚਨਾਤਮਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਮਰਥਕ, ਉਸਨੂੰ ਕੇਰਲ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ "ਰਾ ਪੜਾਅ" ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੇ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਲਲਿਤਾ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣੇ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਸੀ.ਕੇ. ਰਾ. ਦਾ ਜਨਮ ਤਿਰੂਵੱਲਾ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀਕਾਰਾ ਕੋਟਾਰਾਮ ਦੇ ਕੇ. ਰਾਮਵਰਮਾ ਕੋਇਥਮਪੁਰਨ ਅਤੇ ਸੰਕਰਵੇਲਿਲ ਕੁੰਜੂਕੁਟਿਅਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਮਾਵੇਲੀਕਾਰਾ ਦੇ ਰਵੀ ਵਰਮਾ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਰਵੀ ਵਰਮਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਵਰਮਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੂਚਨਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਤਸੀਹਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਂਤੀ*, *ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ* ਅਤੇ *ਕਤਲੇਆਮ* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਬੰਬਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਵਰਮਾ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪੇਂਟਿੰਗ, ਮਾਵੇਲੀਕਾਰਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੀਕੇ ਰਾ ਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1994
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਜੀ. ਵੀ. ਐਨ. ਰਾਜੂ

**ਜੀ.ਵੀ.ਐਨ. ਰਾਜੂ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **G. V. N. Raju;** ਜਨਮ 26 ਮਾਰਚ 1964) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵੈਂਟ੍ਰੀਲੋਕਵਿਸਟ, ਕਠਪੁਤਲੀ, ਨਕਲ ਕਲਾਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਾਫਟ ਸਕਿੱਲ ਟ੍ਰੇਨਰ ਹੈ। ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਕੰਪਨੀ, ਆਈਕਨ ਐਚਆਰਡੀ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਵੈਂਟ੍ਰੀਲੋਕਵਿਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਧਾਰਕ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਜੀਵੀਐਨ ਰਾਜੂ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ, ਕਾਨੂੰਨ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮੇ ਵੀ ਹਨ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਜੀਵੀਐਨ ਰਾਜੂ ਨੂੰ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਡਾਇਨਾ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣਾ ਵੈਂਟ੍ਰੀਲੋਕਵਿਜ਼ਮ ਸ਼ੋਅ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਯੂਨੀਸੈਫ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਟੀਕਾਕਰਨ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜੂ 1982 ਤੋਂ ਨਕਲ ਅਤੇ ਵੈਂਟ੍ਰੀਲੋਕਵਿਜ਼ਮ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 5000 ਸ਼ੋਅ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਕੈਨੇਡਾ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਚੀਨ, ਨੇਪਾਲ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਲੰਡਨ, ਬੈਲਜੀਅਮ, ਇਟਲੀ, ਜਰਮਨੀ, ਫਰਾਂਸ, ਦੁਬਈ ਅਤੇ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਡਾ. ਨੇਰੇਲਾ ਵੇਨੁਮਾਧਵੇਦ ਦਾ ਚੇਲਾ ਹੈ।

## ਰਿਕਾਰਡ 
ਜੀਵੀਐਨ ਰਾਜੂ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2001 ਨੂੰ ਤਿਆਗਰਾਇਆ ਗਣ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 7:20 ਵਜੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਨਾਲ 12 ਘੰਟੇ ਦਾ ਨਾਨ-ਸਟਾਪ ਸ਼ੋਅ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ।&nbsp;ਸਵੇਰੇ 7:20 ਵਜੇ ਤੱਕ&nbsp;ਸ਼ਾਮ. ਰਾਜੂ ਦਾ ਸ਼ੋਅ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਭਿਆਸ ਅਪਣਾਉਣ ਅਤੇ ਏਡਜ਼ ਬਾਰੇ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਸੁਨੇਹਾ ਗੰਭੀਰ ਸੀ ਪਰ ਸਰਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਿਨੇਮਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
* ਜਨਤਕ ਭਾਸ਼ਣ 'ਤੇ 101 ਪਾਪ (2013)
* ਉਪਨਿਆਸ ਕਲਾ

## ਮਾਨਤਾ 
* 2002 ਵਿੱਚ ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਮੇਡੀਅਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਦਾਲਾ ਰੰਗਾ ਰਾਓ

**ਮਦਾਲਾ ਰੰਗਾਰਾਓ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Madala Rangarao;** 25 ਮਈ 1948 - 27 ਮਈ 2018) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੈੱਡ ਸਟਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਤਿਆ ਮੰਡਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਿਨਮਪਾਡੂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਏਰਾ ਸਿਨੇਮਾ ਜਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੰਗਾ ਰਾਓ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਅੰਗਮਈ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚਲਮੱਈਆ (1974) ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬੈਨਰ ਨਵਤਾਰਮ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯੁਵਥਾਰਾਮ ਕਾਦਿਲੰਡੀ (1980) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ 'ਯੁਵਥਾਰਾਮ ਕਾਦਿਲੰਡੀ' ਲਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਏਪੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਗੋਲਡਨ ਨੰਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫਿਲਮ *ਏਰਾ ਮੱਲੇਲੂ* (1981) ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਦਾਲਾ ਰਵੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਮਹਾਪ੍ਰਸਥਾਨਮ (1982), ਪ੍ਰਜਾ ਸ਼ਕਤੀ (1983), ਵੀਰਾ ਭਾਦਰੁਡੂ (1984), ਸਵਰਾਜਯਮ, ਮਾਰੋ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰਮ ਅਤੇ ਇਰਾ ਸੂਰਯੁਡੂ। ਉਸਨੇ *ਏਰਾ ਪਾਵੁਰਾਲੂ* ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। "ਮੇਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨਕਸਲੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਹੀਂ ਫੈਲਾਉਂਦੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ," ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਕੋਣ ਦਿਖਾਏ ਹਨ।

ਆਪਣੀਆਂ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਦਾਲਾ ਰੰਗਾ ਰਾਓ ਨੇ 12 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 65 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ 'ਯੁਵਥਾਰਾਮ ਕਾਦਿਲਿੰਡੀ', 'ਏਰਾ ਮੱਲੇਲੂ', 'ਸਵਰਾਜਯਮ', 'ਵਿਪਲਵਾ ਸ਼ੰਖਮ', 'ਏਰਾ ਪਾਵੁਰਲੂ', ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਸਟਾਰਡਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਨੰਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।

## ਮੌਤ 
ਰੰਗਾ ਰਾਓ ਦਾ ਐਤਵਾਰ 27 ਮਈ 2018 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਸਟਾਰ ਹਸਪਤਾਲ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
ਨੰਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ

;* ਉਸਨੇ ਦੂਜੇ ਸਰਵੋਤਮ ਕਹਾਣੀਕਾਰ - *ਯੁਵਥਾਰਾਮ ਕਾਦਿਲਿੰਦੀ* ਲਈ ਨੰਦੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ
;* ਦੂਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ - ਸਿਲਵਰ - *ਯੁਵਥਾਰਾਮ ਕਾਦਿਲਿੰਦੀ*

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਅਚੁਥਾਨੰਦ ਤੰਜੌਰ ਰਾਵੀ

**ਅਚਿਊਤਾਨੰਦ ਤੰਜੌਰ ਰਵੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Achuthanand Tanjore Ravi;** ਜਨਮ 22 ਜੂਨ 1991, ਚੇਨਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਫੋਟੋ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਪੋਰਟਰੇਟ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੈਲਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਅਚਿਊਤਾਨੰਦ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫੋਟੋ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਕਰੀਅਰ 2008 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਏਜੰਸੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਫੋਟੋ ਜਰਨਲਿਸਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਨਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲੈ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸਿਖਿਅਤ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਫੋਟੋ ਜਰਨਲਿਸਟ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕਈ ਤਕਨੀਕਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ ਹਨ। ਅਚਿਊਤਾਨੰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਮਦਰਾਸ ਇਨ ਮੋਸ਼ਨ ਨਾਮਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਭਰਦੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
ਅਚਿਊਤਾਨੰਦ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਮਹਾਕੁੰਭ ਮੇਲਾ-2013", ਮਹਾਕੁੰਭ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਤੇ "ਬਿਓਂਡ ਸਾਈਟ", ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਤੋਂ ਗ੍ਰਾਂਟ ਮਿਲੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹਿੰਦੂ-ਅਚੁਤਾਨੰਦ ਤੰਜੌਰ ਰਾਵੀ
* ਨਿਊ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ-ਅਚੁਤਾਨੰਦ ਤੰਜੌਰ ਰਵੀ
* ਡੇਕਨ ਹੇਰਾਲਡ-ਅਚੁਤਾਨੰਦ ਤੰਜੌਰ ਰਾਵੀ
* TED ਐਕਸ-ਅਚੁਤਾਨੰਦ ਤੰਜੌਰ ਰਵੀ
* ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨਗਰ - ਅਚੁਤਾਨੰਦ
* ਡੇਕਨ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ - ਅਚੁਤਾਨੰਦ ਰਵੀ
* ਕੁੰਭ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਚਿਹਰੇ - ਡੈੱਕਨ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991
ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸਾਦ (ਕਲਾਕਾਰ)

**ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸਾਦ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Devi Prasad;** 1921 - 1 ਜੂਨ 2011) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਸਟੂਡੀਓ ਘੁਮਿਆਰ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ, ਕਲਾ ਸਿੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਮੌਤ 
ਮਈ 2010 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, *ਦ ਮੇਕਿੰਗ ਆਫ਼ ਦ ਮਾਡਰਨ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਟਿਸਟ-ਕ੍ਰਾਫਟਸਮੈਨ*, ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 65 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ - 1938 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਚੋਣ - ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਆਖਰੀ (2003 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ) ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਟੂਡੀਓ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ।  ਨਮਨ ਆਹੂਜਾ, ਜਿਸਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੀ ਕਯੂਰੇਟ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਮਦਰਦ, ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਵੀ ਸਨ।

ਉਸਨੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਵਾਰ ਰੇਜਿਸਟਰਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ (ਡਬਲਯੂਆਰਆਈ) ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, 1972 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1962 ਤੋਂ 1972 ਤੱਕ ਇਸਦੇ ਲੰਡਨ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਉਸਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, *ਵਾਰ ਇਜ਼ ਏ ਕ੍ਰਾਈਮ ਅਗੇਂਸਟ ਹਿਊਮੈਨਿਟੀ: ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਵਾਰ ਰੇਜਿਸਟਰਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ*, 2005 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਮੌਤ 1 ਜੂਨ 2011 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921
ਸ਼ਿਵ ਨਾਥ ਪ੍ਰਸਾਦ

**ਸ਼ਿਵ ਨਾਥ ਪ੍ਰਸਾਦ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Shiv Nath Prasad;** 1922–  ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਰੂਟਾਲਿਸਟ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ "ਭਾਰਤ ਦਾ ਲੇ ਕੋਰਬੁਜ਼ੀਅਰ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
thumb| ਚਾਣਕਿਆਪੁਰੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਹੋਟਲ 1965–1969 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ਿਵ ਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ 1922 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਲੇ ਕੋਰਬੁਜ਼ੀਅਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਣਕਿਆਪੁਰੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਹੋਟਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 1965 ਅਤੇ 1969 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਿੰਦਰ ਰਾਜ ਨੇ ਇੰਡੀਆ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ Le Corbusier's ''Unité d'habitation'' ਦੇ ਤੱਤ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ 1966-69 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਹਾਊਸ 1970 ਵਿੱਚ।

ਉਹ 1980 ਵਿੱਚ ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸ਼ੈਂਪੇਨ-ਅਰਬਾਨਾ ਵਿਖੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ।

ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਮੌਤ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਚੌਧਰੀ
* ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਆਰਕੀਟੈਕਟ)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਆਚਾਰਿਆ ਰਾਧਿਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗੋਸਵਾਮੀ

**ਆਚਾਰਿਆ ਰਾਧਿਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗੋਸਵਾਮੀ** (ਬੰਗਾਲੀਃ ਰਾਧਿਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗੋਸਬਾਮੀ) (1852-5 ਫਰਵਰੀ 1925), ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਸ਼ਨਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਸਨ। 

ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੁਮਾਇੰਦਾ, ਉਹ *ਰਾਗ-ਪ੍ਰਧਾਨ* ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ *ਖਿਆਲ*, *ਧਰੁਪਦ*, *ਠੁਮਰੀ* ਅਤੇ *ਟੱਪਾ* ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਬੰਗਾਲ ਦੇ **ਆਚਾਰਿਆ ਰਾਧਿਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗੋਸਵਾਮੀ** ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦੀ ਚਾਚੇ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵੱਲ **ਆਚਾਰਿਆ ਰਾਧਿਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗੋਸਵਾਮੀ** ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪੰਡਿਤ ਬਿਪਿਨ ਚੰਦਰ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਸਰਾਜ ਵਾਦਕ ਸੀ।

ਪੰਡਿਤ ਗਿਰਿਜਾ ਸ਼ੰਕਰ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਫ਼ਈਆਜ਼ ਖਾਨ ਵਰਗੇ ਉੱਘੇ ਗਾਇਕ **ਆਚਾਰਿਆ ਰਾਧਿਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗੋਸਵਾਮੀ**  ਦੇ ਡੂੰਘੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਬੇਤਿਆ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਹੋਰ ਕਈ ਸਮਕਾਲੀ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੈਰੀਅਰ 
ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਤੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਰਾਧਿਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗੋਸਵਾਮੀ ਕਾਸ਼ਿਮਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਖੇ ਰਾਜਾ ਮਨਿੰਦਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦੀ ਦੇ ਘਰ ਰਹੇ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਸ਼੍ਰੀ ਜਯੰਤ ਕੁਮਾਰ ਘੋਸ਼ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਮੌਤ 
**ਆਚਾਰਿਆ ਰਾਧਿਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗੋਸਵਾਮੀ**  ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਸਧਾਰਨ ਰਾਗ ਹੇਮ ਖੇਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਰੁਪਦ ਰਚਨਾ *ਸੰਗੀਤ ਬਿਗਨਨ ਪ੍ਰੋਬੇਸ਼ਿਕਾ* ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਜੁਲਾਈ 1925 ਦੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੋਗ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੰਗੀਤ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਅੱਲਾ ਬੰਦੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

## ਵਿਰਾਸਤ 
**ਆਚਾਰਿਆ ਰਾਧਿਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗੋਸਵਾਮੀ**  ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੇਲੇ ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1852
ਐੱਨ. ਪੋਨੱਪਾ

**ਨਲਾ ਪੋਨੱਪਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Nala Ponnappa**) ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਪੋਨੱਪਾ ਇੱਕ ਕੋਡਵਾ (ਕੂਰਗ) ਹੈ ਜੋ 1948 ਵਿੱਚ ਮੈਂਗਲੋਰ ਵਿੱਚ ਨਦੀਕੇਰਿੰਡਾ ਸੀ 'ਮਿੱਟੂ' ਸੁਬਈਆ ਅਤੇ (ਨੀ ਨੇਰਵਾਂਡਾ) ਪੋਨੰਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨਦੀਕੇਰੀਆਂਡਾ ਚਿਨੱਪਾ ਸਨ, ਜੋ ਪਟੋਲੇ ਪਾਲਮੇ ਦੇ ਸੰਕਲਕ ਸਨ। ਪੋਨੱਪਾ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਗਲੌਰ, ਪੁਣੇ ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਕਾਰਟੂਨ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।

## ਕਰੀਅਰ 
1970 ਤੋਂ 1981 ਤੱਕ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਵਜੋਂ 11 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਜੈਫਰੀ ਬਾਵਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਲਾਗੋਸ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਕਾਰਟੂਨਿੰਗ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕਾਰਟੂਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1976 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਸਨ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਟੂਨਿੰਗ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਊਰਜਾ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਟੂਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਜਿਊਰੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਰੋਮਾਨੀਆ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਟੂਨ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 'ਕੂਰਗ ਪਰਸਨ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਟੂਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਜੋਤੀ ਸ਼ੈੱਟੀ ਨਾਲ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋੜਾਵਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ
ਜੇਰਾਮ ਪਟੇਲ

**ਜੇਰਾਮ ਪਟੇਲ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Jeram Patel;** 20 ਜੂਨ 1930 - 18 ਜਨਵਰੀ 2016) ਸੋਜਿਤਰਾ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਲੱਕੜ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ 'ਤੇ ਬਲੋਟਾਰਚਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਇਨੀਅਰੀ ਕੀਤੀ। ਜੇਰਾਮ ਗਰੁੱਪ 1890 ਨਾਮਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਪਟੇਲ ਇੱਕ ਐਬਸਟਰੈਕਸ਼ਨਿਸਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਪਟੇਲ ਨੇ ਜੇਜੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟਸ, ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਟਾਈਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਪਬਲੀਸਿਟੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਮਐਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੜੌਦਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
2006 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ 37 ਸੋਲੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ:
* *ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ* ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ

## ਮੌਤ 
2016 ਵਿੱਚ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਡੋਦਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਜ਼ੁਕਾਮ ਅਤੇ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 15 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930
ਸਚਿਨ ਨਾਇਕ

**ਸਚਿਨ ਨਾਇਕ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Sachin Naik;** 1978 - 6 ਦਸੰਬਰ 2018) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਮੇਕਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੁਣੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੋਆ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਲਈ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਗੋਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ, ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਮੇਨੇਜ਼ੇਸ ਬ੍ਰਾਗਾਂਜ਼ਾ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਅਤੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਫੂਲੇ ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਾਟਰ ਕਲਰ ਪੇਂਟਿੰਗ ਪੜ੍ਹਾਈ। 2019 ਵਿੱਚ ਦਰਪਨ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਲਈ ਯੁਵਾ ਸ੍ਰੋਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਫੇਸਬੁੱਕ
* ਲਿੰਕਡਿਨ
* ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978
ਵਿੱਕੀ ਰਾਏ

**ਵਿੱਕੀ ਰਾਏ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Vicky Roy;** ਜਨਮ 1987) ਪੁਰੂਲੀਆ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਏ ਘਰੋਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਭੱਜ ਗਿਆ  ਉਸਨੇ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਡਿਸ਼ਵਾਸ਼ਰ ਅਤੇ ਰਾਗ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਲਾਮ ਬਾਲਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਐਨਜੀਓ) ਕੋਲ ਰੈਫਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਐਨਜੀਓ ਵਿੱਚ, ਰਾਏ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਜੋ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਬਣ ਗਿਆ। 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, NGO ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕੈਮਰਾ ਭੇਟ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਨਯ ਮਾਨ ਨਾਲ ਅਪ੍ਰੈਂਟਿਸਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਲਾ ਗਿਆ।

## ਕਰੀਅਰ 
2007 ਵਿੱਚ *ਸਟ੍ਰੀਟ ਡ੍ਰੀਮਜ਼* ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੋਲੋ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੰਡੀਆ ਹੈਬੀਟੇਟ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।  2013 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਫੋਟੋ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੌਰਾਨ, ਨਜ਼ਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ *, ਹੋਮ ਸਟ੍ਰੀਟ ਹੋਮ* ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੋਲੋ ਸ਼ੋਅ ਵਡੇਹਰਾ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ *ਦਿਸ ਸਕਾਰਡ ਲੈਂਡ: ਨਿਊ ਮਾਊਂਟੇਨਸਕੇਪਸ*। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਿਊਸਟਨ ਫੋਟੋਫੈਸਟ ਬਾਈਨੀਅਲ ਅਤੇ ਕੋਚੀ-ਮੁਜ਼ੀਰਿਸ ਬਿਏਨੇਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਫੋਰਬਸ ਏਸ਼ੀਆ "30 ਅੰਡਰ 30" ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।   2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਸੋਸਾਇਟੀ ਟੈਕਸਾਸ ਸੈਂਟਰ (ASTC) ਵਿੱਚ *ਵਿੱਕੀ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਸਕ੍ਰੈਪਿੰਗ ਦ ਸਕਾਈ: ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਸ* ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪ੍ਰਸੰਨਾ ਪਾਂਡੀਅਨ

**ਕੇ. ਪ੍ਰਸੰਨਾ ਪਾਂਡਿਅਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **K. Prasanna Pandian**)**,** ਜਿਸਨੂੰ **ਪੀਪੀ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ, ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਨੀਮੇਟਰ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1984 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਮਦੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਫਰਮ, ਆਰਚਿਨਫਿਨਿਟਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਆਰਚ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੇਸੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਦੁਰਾਈ, ਮਹਾਤਮਾ ਮੋਂਟੇਸਰੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੂਲੇਸ਼ਨ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੋਈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਪ੍ਰਸੰਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਮਦੁਰਾਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਮੇਸੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੇਨਈ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
**ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ:**

* ਬਿਰਲਾ ਵਾਈਟ - ਯੁਵਾ ਰਥਨਾ ਅਵਾਰਡ - ਆਲ ਇੰਡੀਆ - ਦੂਜੀ ਜੀਆਰਸੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ - 2004-2005
* ਬਿਰਲਾ ਵ੍ਹਾਈਟ - ਯੁਵਾ ਰਥਨਾ ਅਵਾਰਡ - ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਫਲੋਰਿੰਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ - 2004-2005
* ਬਿਰਲਾ ਵਾਈਟ - ਯੁਵਾ ਰਥਨਾ ਅਵਾਰਡ - ਜ਼ੋਨ (ਦੱਖਣੀ) - ਪਹਿਲੀ ਜੀਆਰਸੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ - 2005-2006
* ਬਿਰਲਾ ਵਾਈਟ - ਯੁਵਾ ਰਥਨਾ ਅਵਾਰਡ - ਰਾਜ - ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ - 2005-2006
* ਜਿੰਦਲ ਸਟੇਨਲੈੱਸ ਸਟੀਲ ਪੁਰਸਕਾਰ - ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ - 2005
* ਏ+ਡੀ ਦ ਸਟ੍ਰੋਕਸ ਫਰਨੀਚਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਵਾਰਡ - ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ - 2005
* ਆਰਚੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਪਰਸਪੈਕਟਿਵਜ਼ - ਸਿਖਰਲਾ 10ਵਾਂ ਸਥਾਨ - ਆਲ ਇੰਡੀਆ - 2005
* ਜੌਹਨਸਨ ਟਾਈਜ਼ - ਫਾਈਨਲਿਸਟ - ਸਟੇਟ ਐਲਵੀਐਲ - 2005
* ਸੇਂਟ ਗੋਬੈਨ - ਫਾਈਨਲਿਸਟ - ਆਲ ਇੰਡੀਆ - 2006

**ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ:**

* ਸਰਵੋਤਮ ਕਲਾਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਮਹਾਤਮਾ, ਮਦੁਰਾਈ - 2001

## ਹਵਾਲੇ 
* ਬਿਰਲਾ ਵ੍ਹਾਈਟ ਯੁਵਾ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ 2006 ਦੇ ਜੇਤੂ 
* ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿਖੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦਿਵਸ, *ਦ ਹਿੰਦੂ* (25 ਮਾਰਚ 2006)।
* ਸਟੇਨਲੈੱਸ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਨਤੀਜੇ, ਜਿੰਦਲ ਸਟੇਨਲੈੱਸ।
* ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਆਈਡੀਆਜ਼ ਮੁਕਾਬਲਾ 2005 ਦੇ ਜੇਤੂ, ਆਰਚੀਡਿਜ਼ਾਈਨ ਪਰਸਪੈਕਟਿਵ।
* https://web.archive.org/web/20160514202158/http://kodes.in/ourteam.php?team_id=6, ਕੋਡਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੰਸਲਟੈਂਟਸ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984
ਬੀ. ਵੀ. ਰਾਮਮੂਰਤੀ

**ਬੀ. ਵੀ. ਰਾਮਾਮੂਰਤੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **B. V. Ramamurthy**; 14 ਅਕਤੂਬਰ 1933 – 23 ਮਾਰਚ 2004) ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕਾਰਟੂਨ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੈੱਕਨ ਹੈਰਾਲਡ, ਪ੍ਰਜਾਵਾਨੀ, ਮਯੂਰਾ ਅਤੇ ਸੁਧਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਡੈੱਕਨ ਹੈਰਾਲਡ  ਤੇ ਮਿਸਟਰ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਉਸਦਾ ਕਾਰਟੂਨ ਕਾਲਮ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਰਾਮਾਮੂਰਤੀ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਵਜੋਂ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ *ਕਿਡੀ* ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਸੇਸ਼ੱਪਾ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮਾਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਫਿਲਿਪ ਸਪ੍ਰੈਟ ਅਤੇ ਪੋਥਨ ਜੋਸਫ਼ ਤੋਂ ਹੋਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲਿਆ। 

ਰਾਮਾਮੂਰਤੀ 1955 ਵਿੱਚ *ਡੈੱਕਨ ਹੇਰਾਲਡ* ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮੈਸੂਰ ਪੇਟਾ - ਅਤੇ ਧੋਤੀ ਪਹਿਨੇ "ਮਿਸਟਰ ਸਿਟੀਜ਼ਨ" ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਆਦਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1958 ਵਿੱਚ *"ਐਜ਼ ਯੂ ਲਾਈਕ ਇਟ"* ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰ, ਮਿਸਟਰ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਸੀ। ਇਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਰਦਾਰ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ *ਪੇਟਾ* ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਪੱਤਰ ਭੇਜੇ ਗਏ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਰਾਮਾਮੂਰਤੀ ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਾਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, *ਡੈੱਕਨ ਹੈਰਲਡ* ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੰਪਾਦਕ ਕੇ.ਐਨ. ਹਰੀਕੁਮਾਰ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਾਠਕ ਮਿਸਟਰ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਦੀ "ਜੀਵਨ, ਇਸਦੇ ਪਖੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਟਿੱਪਣੀ" ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "[ਰਾਮਮੂਰਤੀ] ਦਾ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਨਿੱਜੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਟੂਨ ਬਹੁਤ ਖਾਸ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਤਕ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਢਾਲਿਆ।" ਰਾਮਮੂਰਤੀ 1991 ਵਿੱਚ *ਡੈੱਕਨ ਹੈਰਲਡ* ਤੋਂ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਪਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।

ਰਾਮਾਮੂਰਤੀ ਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ "ਗ੍ਰਿਨ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ" ਲਈ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। ਸਾਬਕਾ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਜਿੰਮੀ ਕਾਰਟਰ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ, ਕਾਰਟੂਨਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਕ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਵਜੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਮਾਮੂਰਤੀ ਦੀ ਮੌਤ 23 ਮਾਰਚ 2004 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ।

### ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟਸ 
ਰਾਮਮੂਰਤੀ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸਨ, ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਉਹ 2004 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933
ਪ੍ਰਭਾ ਮਰਾਠੇ

**ਪ੍ਰਭਾ ਮਰਾਠੇ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Prabha Marathe;** ਜਨਮ 8 ਅਕਤੂਬਰ 1936, ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾ ਹੈ, ਜੋ 1965 ਵਿੱਚ ਕਲਾਛਾਯਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਡਿਤ ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਥਕ ਨਾਚ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥਣ, ਉਸਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ, ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਕਥਕ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936
ਚਤੁਰਭੁਜ ਮੇਹਰ

**ਚਤੁਰਭੁਜ ਮੇਹਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Chaturbhuj Meher**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜੁਲਾਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਟਾਈ-ਡਾਈ ਹੈਂਡਲੂਮ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬੁਣਕਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 13 ਅਕਤੂਬਰ 1935 ਨੂੰ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਸੋਨੇਪੁਰ ਵਿਖੇ ਜਨਮੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ *ਬੁਣਕਰਾਂ ਦੇ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ* ਇੱਕ ਬੁਣਕਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਬੁਣਾਈ ਕਲਾ ਸਿੱਖੀ। ਸੋਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈਂਡਲੂਮ ਫੈਕਟਰੀ, *ਵਯਨ ਵਿਹਾਰ* ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ, *ਹੈਂਡਲੂਮ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਦੀ* ਸਥਾਪਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਓ ਚੇਤਨਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1992), ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1997) ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2005) ਵਰਗੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 1991 ਅਤੇ 1995 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਓਡੀਸ਼ਾ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935