open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਆਰਤਤਮ ਪਹਿਲਾ

**ਆਰਤਤਮ ਪਹਿਲਾ** ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਮਿੱਤਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ] ਦੇ ਹੁਰੀਅਨ ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਮਿਸਰੀ ਫ਼ਿਰਊਨ ਅਮੇਨਹੋਟੇਪ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਥੂਟਮੋਸ ਚੌਥਾ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਾਨੀ ਰਾਜਾ ਸ਼ੌਸ਼ਤਾਤਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਰਤਤਮ ਦੀ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਤਾਲ ਬਾਜ਼ੀ ਵਿਖੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਗੋਲੀਆਂ ਅਲਾਖ ਵਿਖੇ ਵੀ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ। ਅਰਤਾਤਾਮਾ ਨੂੰ ਅਮਰਨਾ ਪੱਤਰਾਂ (EA 29) ਵਿੱਚ ਤੁਸ਼ਰਤ ਦੇ ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਤਰਨ ਦੂਜਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਦੇ ਥੂਟਮੋਸ ਚੌਥਾ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੋ ਮੋਰਚਿਆਂ 'ਤੇ ਯੁੱਧ ਲੜਨ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਿਸਰ, ਆਰਤਤਮ ਨੇ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਿਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਵੰਡ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਾਲ ਅਮੇਨਹੋਟੇਪ ਦੂਜਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਹੱਲ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਗੱਠਜੋੜ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਿਸਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਗਲਤ ਖੇਡ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਥੂਟਮੋਸ ਚੌਥੇ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਥੂਟਮੋਸ ਅਤੇ ਆਰਤਤਮ ਦੀ ਧੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਅਣਜਾਣ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਆਰਤਤਮ ਨੇ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਿਸਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਰਤਤਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸੱਤ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਣੇ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਰਤਤਮ ਰਾਣੀ ਮੁਟੇਮਵੀਆ ਦਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਅਮੇਨਹੋਟੇਪ ਤੀਜਾ ਦਾ ਨਾਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਰਤਤਮ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਤਰਨ ਦੂਜਾ ਬਣਿਆ।

ਹਿੱਤੀ ਰਾਜਾ ਸ਼ੁਪਰੀਲੁਮਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਮਿੱਤਾਨੀ ਵਾਸਲ ਰਾਜਾ ਸ਼ੁਤਰਨਾਜ਼ਾ ਵਿਚਕਾਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸ਼ੁਤਰਨਾਜ਼ਾ ਸੰਧੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ "ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਤੁਸ਼ਰੱਤ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਤੂਫਾਨ-ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਆਰਤਤਮ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ: ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (= ਸ਼ੁਤਰਨ) ਨੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਰਤਤਮ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕੀਤਾ।"

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿੱਤਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ
ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ

**ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ** (ਜਨਮ 340 ਈਪੂ, ਰਾਜ 322 - 298 ਈਪੂ) ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਮਰਾਟ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ /ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ।

ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਚਾਣਕਯ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਮਹਾਨੰਦ ਅਤੇ ਨੰਦਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਪਟਨੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਬਿਹਾਰ, ਕਾਠੀਆਵਾੜ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਨੇ ਯੂਨਾਨੀ ਰਾਜਾ ਸੇਲਿਊਕਸ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਮੁਦ੍ਰਾਰਾਕਸ਼ਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਗੁਪਤ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ B.C. 322 ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ ਅਤੇ B.C.298 ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਛੱਡਕੇ ਬਨਬਾਸੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਚੰਦ੍ਰਗੁਪਤ ਦੀ ਚਤੁਰੰਗਿਨੀ ਫੌਜ 6,90,000 ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਬਿੰਦੂਸਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ

**ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ** (ਕੋਰੀਆਈ: 대한민국 (ਹਾਂਗੁਲ), 大韩民国 (ਹਾਞਜਾ)), ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਕੋਰੀਆਈ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਰਧਭਾਗ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਭੂਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਚੀਨ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਿਓਲ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਸਾਰਿਕ ਨਗਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋਰੀਆਈ ਹੈ ਜੋ ਹੰਗੁਲ ਅਤੇ ਹਞਜਾ ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਵਾਨ ਹੈ।

ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ, ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ 238 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਹੱਦ ਹੈ। ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਕੋਰੀਆਵਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਫੌਜੀ ਜਮਾਵੜੇ ਵਾਲੀ ਹੱਦ ਹੈ।

ਕੋਰੀਆਈ ਲੜਾਈ ਦੀ ਡਰਾਉਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਝੇਲ ਚੁੱਕਿਆ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ (ਖਰੀਦ ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਅਤੇ ਸਕਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ (ਸੰਗਿਆਤਮਕ) ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਹੈ।

## ਨਾਂਅ
## ਇਤਿਹਾਸ
## ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ
### ਧਰਾਤਲ
### ਜਲਵਾਯੂ
### ਸਰਹੱਦਾਂ
### ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ
## ਜਨਸੰਖਿਆ
### ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ
### ਭਾਸ਼ਾ
### ਧਰਮ
### ਸਿੱਖਿਆ
### ਸਿਹਤ
## ਰਾਜਨੀਤਕ
### ਸਰਕਾਰ
### ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵੰਡ
### ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ
## ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ
### ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਦਰ
### ਖੇਤੀਬਾੜੀ
### ਸਨਅਤ 
### ਵਿੱਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰ
### ਯਾਤਾਯਾਤ
### ਊਰਜਾ
### ਪਾਣੀ
### ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ
### ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ
## ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ
## ਸੱਭਿਆਚਾਰ
### ਸਾਹਿਤ
### ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ
### ਰਸਮ-ਰਿਵਾਜ
### ਲੋਕ ਕਲਾ
### ਭੋਜਨ
### ਤਿਉਹਾਰ
### ਖੇਡਾਂ
### ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਸਿਨੇਮਾ
### ਅਜਾਇਬਘਰ ਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ
## ਤਸਵੀਰਾਂ

ਤਸਵੀਰ:Activity in Korea 1.jpg|ਕੋਰੀਆ ਵਿਚ ਗਤੀਵਿਧੀ
ਤਸਵੀਰ:Secluded Shrine on Inwangsan Mountain (2).jpg|ਸਿਓਲ ਦੇ ਇੰਵਾਂਗਸਨ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਇਕ ਰਸਤੇ' ਤੇ ਇਕ ਇਕਾਂਤ ਅਸਥਾਨ
ਤਸਵੀਰ:Sinmok in Seoul Grand Park Zoo (Detail).jpg|ਸਿਓਲ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪਾਰਕ ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿਚ ਸਿਨਮੋਕ
ਤਸਵੀਰ:Southern Side of the Beopwangru at Bongeunsa.jpg|ਸਿਓਲ ਦੇ ਬੋਂਗੂੰਸਾ ਵਿਖੇ ਬੀਓਪਵੰਗਰੂ ("ਧਰਮ ਹਾਲ") ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ।
ਤਸਵੀਰ:Cuisine of Korea (display).jpg|￼ਕੋਰੀਆ ਦਾ ਪਕਵਾਨ
ਤਸਵੀਰ:Korean cuisine 1.jpg|￼ਕੋਰੀਆ ਦਾ ਪਕਵਾਨ
ਤਸਵੀਰ:Cuisine of South Korea 2.jpg|￼ਕੋਰੀਆ ਦਾ ਪਕਵਾਨ

## ਮਸਲੇ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ
### ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਸਲੇ
### ਬਾਹਰੀ ਮਸਲੇ
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ
ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ

thumbnail|ਮੌਰਿਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਹੁਕੂਮਤ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ ਖੇਤਰਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ (322 - 185 ਈਸਾਪੂਰਵ) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ। ਇਸਨੇ 137 ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਪੁੰਨ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਕੌਟਲਿਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਨੰਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਘਨਾਨੰਦ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ।

ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਮਗਧ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ (ਅੱਜ ਦਾ ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ)ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਾਟਲੀਪੁਤਰ (ਅੱਜ ਦੇ ਪਟਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੋਲ) ਸੀ। ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ ਨੇ 322 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਪੱਛਮ ਦੀ ਤਰਫ ਆਪਣਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਖੇਤਰੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਮੱਤਭੇਦਾਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਿਆ ਜੋ ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। 316 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਮੌਰੀਆ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੇ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੌਰੀਆ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਬੇਹੱਦ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ।

### ਸ਼ਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ 322 ਈਸਾਪੂਰਵ - 298 ਈਸਾਪੂਰਵ
* ਬਿੰਦੁਸਾਰ 297 ਈਸਾਪੂਰਵ - 272 ਈਸਾਪੂਰਵ
* ਅਸ਼ੋਕ 273 ਈਸਾਪੂਰਵ - 232 ਈਸਾਪੂਰਵ
* ਦਸ਼ਰਥ ਮੌਰੀਆ 232 ਈਸਾਪੂਰਵ - 224 ਈਸਾਪੂਰਵ
* ਸੰਪ੍ਰਤੀ 224 ਈਸਾਪੂਰਵ - 215 ਈਸਾਪੂਰਵ
* ਸ਼ਾਲਿਸੁਕ 215 ਈਸਾਪੂਰਵ - 202 ਈਸਾਪੂਰਵ
* ਦੇਵਵਰਮੰਨ 202 ਈਸਾਪੂਰਵ - 195 ਈਸਾਪੂਰਵ
* ਸ਼ਤਧੰਵੰਨ ਮੌਰੀਆ 195 ਈਸਾਪੂਰਵ 187 ਈਸਾਪੂਰਵ
* ਬਰਿਹਦਰਥ ਮੌਰੀਆ 187 ਈਸਾਪੂਰਵ - 185 ਈਸਾਪੂਰਵ

## ਹਵਾਲੇ
* Robert Morkot, *The Penguin Historical Atlas of Ancient Greece* ISBN 0-14-051335-3
* ਚਾਣਕਿਆ, *Arthashastra* ISBN 0-14-044603-6
* J.F.C. Fuller, *The Generalship of Alexander the Great* ISBN 0-306-81330-0
* Siddharth Petare 14 February 2013 @ 2 pm

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਮਰਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸ਼ਾਲਿਸੁਕ

**ਸ਼ਾਲਿਸੁਕ ਮੌਰੀਆ** ਭਾਰਤੀ ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ 6ਵਾਂ ਸਮਰਾਟ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 215–202 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੰਪ੍ਰਤੀ ਮੌਰੀਆ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਗਾਰਗੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਯੁਗ ਪੁਰਾਣ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉ ਸਨੂੰ ਇੱਕ ਝਗੜਾਲੂ, ਅਧਰਮੀ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ "ਧਰਮੀ ਸ਼ਬਦਾਂ" ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ 
ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਵਰਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਦੇਵਵਰਮਨ (ਮੌਰੀਆ)

**ਦੇਵਵਰਮਨ** (ਜਾਂ ਦੇਵਧਰਮਨ) ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ 7ਵਾਂ ਸਮਰਾਟ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 202-195 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਸ਼ਾਲੀਸ਼ੁਕ ਮੌਰੀਆ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਸ਼ਾਲੀਸ਼ੁਕ ਵਾਂਗ ਧਰਮੀ, ਨਿਆਂਪੂਰਨ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਦਿਆਲੂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ਤਧਨਵਨ ਬਣਿਆ। ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ **ਸੋਮਸ਼ਰਮ** ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸੰਪ੍ਰਤੀ

**ਸੰਪ੍ਰਤੀ** () ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ 5ਵਾਂ ਸਮਰਾਟ ਸੀ। ਉਹ ਤੀਜੇ ਮੌਰੀਆ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਨਾਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ, ਚੌਥੇ ਮੌਰੀਆ ਸਮਰਾਟ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਸਮਰਾਟ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਨੇ 1,50,000 ਜੈਨ ਡੇਰੇ (ਜੈਨਲਯ/ਜੈਨ ਮੰਦਰ/ਜੈਨ ਮੰਦਰ) ਬਣਾਏ ਅਤੇ 1,50,00,000 ਜੈਨ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਜਿਨਾਲੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਖੋਦਣ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਨਵਕਰਸ਼ੀ (ਜੈਨ ਨਾਸ਼ਤਾ) ਕਰਦਾ ਸੀ।

## ਗੱਦੀ 
ਸੰਪ੍ਰਤੀ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਪੋਤੀ ਸੀ। ਕੁਨਾਲਾ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਰਾਣੀ ਪਦਮਾਵਤੀ (ਜੋ ਜੈਨ ਸੀ) ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਪਰ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਨਾਲ ਨੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੁਆਰਾ ਗੱਦੀ ਦਾ ਵਾਰਸ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਣਾਲਾ ਆਪਣੀ "ਢਾਈ ਮਾਂ" ਨਾਲ ਉਜੈਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਸੰਪ੍ਰਤੀ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਉੱਥੇ ਹੋਇਆ। ਸਿੰਘਾਸਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਕੁਣਾਲਾ ਅਤੇ ਸੰਪ੍ਰਤੀ ਨੇ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ। ਅਸ਼ੋਕ ਆਪਣੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਨਹੀਂ ਸੌਂਪ ਸਕਿਆ, ਪਰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੰਪ੍ਰਤੀ ਦਸ਼ਰਥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਰਸ ਹੋਵੇਗੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਪ੍ਰਤੀ ਨੂੰ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਗੱਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

## ਰਾਜ 
ਜੈਨ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੇ 53 ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਜੈਨ ਗ੍ਰੰਥ ਪਰਿਸਿਤਪਰਵਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪਾਟਲੀਪੁਤਰ ਅਤੇ ਉਜੈਨ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਜੈਨ ਪਾਠ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਆਂਧਰਾ ਅਤੇ ਮੈਸੂਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਮੌਤ (ਅਰਥਾਤ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ) ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਸੰਪ੍ਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਜਿੱਤ ਲਏ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਸੰਪ੍ਰਤਿ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ
ਸੰਪ੍ਰਤੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਧਰਮ ਫੈਲਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਜੈਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ (ਸਥਾਵੀਰਾਵਲੀ 9.53), ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਹਸਤਿਸੁਰੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉਸਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਮਹਾਵੀਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਮੰਡਲੀ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਆਗੂ। ਉਸਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜੈਨ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਵਹਿਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਬਣਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ। ਉਹ ਸੁਹਸਤਿਸੁਰਜੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ।

ਕਲਪ-ਸੂਤਰ-ਭਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਸੰਪ੍ਰਤੀ ਆਂਧਰਾ, ਦ੍ਰਵਿੜ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਕੂਰ੍ਗ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।

## ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ
1100 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਪੂਰਨਤੱਲਾ ਗੱਚਾ ਦੇ ਦੇਵਚੰਦਰਸੂਰੀ ਨੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸ਼ੁੱਧਤਾ (ਮੂਲਸ਼ੁਧੀ ਪ੍ਰਕਾਰਣ) ਦੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਟਿੱਪਣੀ ਵਿੱਚ ਸੰਪ੍ਰਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ। ਇੱਕ ਸਦੀ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਿਹਦ ਗਚਾ ਦੇ ਅਮਰਦੇਵਸੁਰੀ ਨੇ ਸੰਪ੍ਰਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ (ਅਖਿਆਨਾ ਮਨੀਕੋਸ਼) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਟਿੱਪਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। 1204 ਵਿੱਚ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਗੱਚਾ ਦੇ ਮਨਤੁੰਗਸੁਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਚੇਲੇ ਮਲਾਇਆਪ੍ਰਭਾਸੂਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਜਯੰਤੀ (ਜਯੰਤੀ ਕਾਰਿਤਾ) ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਟਿੱਪਣੀ ਲਿਖੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੰਪ੍ਰਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਇਆ ਦੇ ਗੁਣ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ (ਕੌਧਰੀ 1973: 201-2)। ਸੰਪ੍ਰਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੁਝ ਅਗਿਆਤ ਅਤੇ ਅਣਪਛਾਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸੰਪ੍ਰਤੀ ਦੇ 461-ਛੰਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕਰਤੱਬ (ਸੰਪ੍ਰਤੀ ਨ੍ਰਿਪ ਚਰਿਤ੍ਰ)।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸ਼ਤਧਨਵਨ

**ਸ਼ਤਧਨਵਨ** ਜਾਂ ਸ਼ਤਧਨੁਸ ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ 8ਵਾਂ ਸਮਰਾਟ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 195-187 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਦੇਵਵਰਮਨ ਮੌਰੀਆ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਮੌਰੀਆ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਗੋਮਿਆ

**ਗੋਮਿਆ** ਝਾਰਖੰਡ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਬੋਕਾਰੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਖੰਡ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬੋਕਾਰੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਬੋਕਾਰੋ** ਝਾਰਖੰਡ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਸਪਾਤ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਕਾਰੋ ਛੋਟਾ ਨਾਗਪੁਰ ਪਠਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਝਾਰਖੰਡ
ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲਾ** ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:

*ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
*ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ
ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ

## ਜ਼ਿਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੂਚੀਆਂ
ਮੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਮੰਡੀ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ । ਮੰਡੀ ਜਿਲਾ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਦ ਸਹਰ ਹੈ ।  ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਮਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ  ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਹੈ ।  ਮੰਡੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਵਪਾਰਕ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਸੀ ।  ਇਹ ਜ਼ਿਲਾ ਵਿਆਸ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਬਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।  ਮੰਡੀ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਸਭਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿਦ ਥਾਂ ਇੰਦਰਾ ਮਾਰਕੇਟ ਹੈ ਜੋਕਿ ਵਪਾਰ ਵਲੋਂ ਕਾਫੇ ਮਹਤਾਵਪੁਰਣ ਸਥਾਨ ਹੈ ।
## ਸਿੱਖਿਆ 
### ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕਾਲਜ
alt=ਗਰਿਫਨ  ਚੋਟੀ  ਤੋਂ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰਡੀ ਦੀ ਝਲਕ।|thumb|ਗਰਿਫਨ  ਚੋਟੀ  ਤੋਂ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰਡੀ ਦੀ ਝਲਕ।
* ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਡੀ (ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ: ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰਡੀ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਬਿਲਾਸਪੁਰ

**ਬਿਲਾਸਪੁਰ** ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:

## ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ
* ਬਿਲਾਸਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ), ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕਾ
* ਬਿਲਾਸਪੁਰ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ
* ਬਿਲਾਸਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਮਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ
* ਬਿਲਾਸਪੁਰ, ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨਗਰ, ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ
* ਬਿਲਾਸਪੁਰ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ
* ਬਿਲਾਸਪੁਰ, ਯਮਨਾ ਨਗਰ, ਯਮਨਾ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ
* ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ
* ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
*ਬਿਲਾਸਪੁਰ, ਮੋਗਾ

## ਹੋਰ
* ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਬਿਲਾਸਪੁਰ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪਿੰਡ ਚਕਰਭੱਟਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ
ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਮੌਰੀਆ

ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ, ਸ਼ਤਧਨਵਨ ਮੌਰਿਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਮੌਰਿਆ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ 9ਵਾਂ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸਮਰਾਟ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ 187 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ 185 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਕਮਾਂਡਰ ਪੁਸ਼ਿਆਮਿੱਤਰ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਉਭਰਿਆ ਜਿਸਨੂੰ "ਸ਼ੁੰਗਾ ਰਾਜਵੰਸ਼" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਪਰ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਹੱਦ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। "ਸੀਲੋਨੀਜ਼ ਬੋਧੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਨੇ ਗ੍ਰੀਕੋ-ਬੈਕਟਰੀਅਨ ਰਾਜੇ ਡੇਮੇਟ੍ਰੀਅਸ ਦੀ ਧੀ ਬੇਰੇਨੀਕੇ (ਪਾਲੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਵਰਨਾਕਸੀ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।"

## ਰਾਜ 
ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਤਧਨਵਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

### ਪੁਸ਼ਯਮਿੱਤਰ ਸ਼ੁੰਗਾ ਦੁਆਰਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟਣਾ 
ਆਖਰੀ ਮੌਰੀਆ ਸਮਰਾਟ ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਮੌਰੀਆ ਨੂੰ 185 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਪੁਸ਼ਯਮਿੱਤਰ ਸ਼ੁੰਗਾ ਦੁਆਰਾ ਸੱਤਾ ਹਥਿਆ ਲਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਫਿਰ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਗਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਬਾਣਭੱਟ ਦਾ ਹਰਸ਼ਚਰਿਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਸ਼ਯਮਿੱਤਰ, ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਰੀ ਮੌਰੀਆ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸੈਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾਉਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਪਰੇਡ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਸ਼ਯਮਿੱਤਰ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਸਮਰਾਟ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

### ਡੇਮੇਟ੍ਰੀਅਸ ਪਹਿਲੇ ਦਾ ਹਮਲਾ 
185 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸੈਨਾ ਮੁਖੀ ਪੁਸ਼ਯਮਿੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਠੀਕ ਬਾਅਦ, ਯੂਨਾਨੀ-ਬੈਕਟ੍ਰੀਅਨ ਰਾਜਾ ਡੇਮੇਟ੍ਰੀਅਸ (ਧਰਮਮਿਤਾ) ਨੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ (ਆਧੁਨਿਕ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ) 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੌਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਕੂਟਨੀਤਕ ਗੱਠਜੋੜ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ-ਬੈਕਟਰੀਅਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਪਰੰਪਰਾਪੁਸਤਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਵੇਰਵੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਨੇ ਡੇਮੇਟ੍ਰੀਅਸ ਦੀ ਧੀ, ਬੇਰੇਨਿਸ (ਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੁਵਰਨਕਸੀ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਯੂਨਾਨੀ-ਬੈਕਟਰੀਅਨਾਂ ਨੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਬੁਲ ਘਾਟੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਲਦੀ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਲੜਨ (ਸ਼ਾਇਦ ਯੂਕ੍ਰੇਟਾਈਡਸ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੇਮੇਟ੍ਰੀਅਸ ਵਿਚਕਾਰ) ਲਈ ਬੈਕਟਰੀਆ ਜਾਣਾ ਪਿਆ।

ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਯਵਨ ਹਮਲਾ ਯੁਗ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਰਾਜਾ ਧਰਮਮਿਤਾ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ:

ਫਿਰ, ਸਾਕੇਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪੰਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਯਵਨ (ਹਿੰਦ-ਯੂਨਾਨੀ), ਦੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ, ਕੁਸੁਮਧਵਜ ("ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਝੰਡੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ", ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ) ਪਹੁੰਚਣਗੇ।

ਫਿਰ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੁਸ਼ਪਪੁਰਾ (ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ) ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, [ਅਤੇ] ਇਸਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਿੱਟੀ[-ਦੀਵਾਰਾਂ] ਢਾਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਅਰਾਜਕਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਣਗੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਫਿਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਹੋਵੇਗਾ, ਲੱਕੜ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘਟੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਅਧਰਮੀ ਹੋਣਗੇ।

— ਯੁਗ ਪੁਰਾਣ

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਮਗਧ
* ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ
* ਸ਼ੁੰਗ ਸਾਮਰਾਜ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਜੋਧਪੁਰ

**ਜੋਧਪੁਰ** (ਰਾਜਸ‍ਥਾਨੀ: **जोधपुर**), (),( ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸ‍ਥਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਨੇਕ ਅਜਿਹੇ ਸ‍ਥਾਨ ਹਨ ਜੋ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ - ਜੋਧਪੁਰ। ਮਾਰਵਾੜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਦਹਿਆ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ! ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੜ੍ਹ ਦਹਿਆ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਗੜ੍ਹਪਤੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ! ਦਹਿਆ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੜ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋਧਪੁਰ ਮਾਰਵਾੜੀਆਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਿੱਤੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ,ਜਿੱਥੇ ਰਾਠੌੜ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੋਧਪੁਰ ਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲ ਦੀ ਸੱਜੀ ਕੰਨੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਕਿਲਾ ਅਤੇ ਮਹਲ ਇੱਥੇ ਆਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅੰਤਮ ਕੰਨੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਮੇਹਰਾਨਗੜ ਦਾ ਕਿਲਾ ਮਧ‍ਕਾਲੀਨ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤੀ‍ਬਿੰਬ ਹੈ।

ਥਾਰ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਸਿਆ, ਜੋਧਪੁਰ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸ਼ੁੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾਵਾਂ ਸਹਿਤ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮਾਰਵਾੜ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਈਸਵੀਂ ਸੰਨ 1459 ਦੀ 12 ਮਈ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰਾਵ ਜੋਧਾ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ - ਉਹ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਰਾਠੌੜ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਵੀਰ ਨਾਇਕ ਰਾਮ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਜਾਰ-ਪਤ੍ਰੀਹਾਰ ਕੌਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਰਗੁਜਰ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਸੀ। ਪਰ ਫਿਰ ਰਾਠੌਰ ਰਾਜੇ ਜੋਧਾ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਨਵੇਂ ਨਗਰ ਨੂੰ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਗਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ 231 ਮੀਟਰ (758 ਫੁਟ) ਦੀ ਉੱਚਾਈ ‘ਤੇ ਹੈ। 2013 ‘ਚ ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 12 ਲੱਖ 30 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ।

ਇਹ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ, ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ, ਵਾਸਤੂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਹਵੇਲੀਆਂ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜੋਧਪੁਰ ਨੂੰ ਸਨ ਸਿਟੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਧੁੱਪ ਖਿੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਨੀਲਾ ਸ਼ਹਿਰ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਘਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮਹਿਰਾਨਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਦੇਖਦਿਆਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਘਰ ਨੀਲੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
## ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਚੰਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਚੰਬਾ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਹਮੀਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼

**ਹਮੀਰਪੁਰ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ  । ਜ਼ਿਲਾ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ  ਹਮੀਰਪੁਰ ਹੈ ।  ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਹਮੀਰਪੁਰ ਲਈ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਹਨ ।  ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਹਮੀਰਪੁਰ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ  ਵੀ ਹੈ ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਕਾਂਗੜਾ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ । ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਹੈ ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਹੋੱਕਾ ਭਾਸ਼ਾ

ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸਵੀਡਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ

**ਸਵੀਡਨੀ ਭਾਸ਼ਾ** (svenska) ਇੱਕ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਸਵੀਡੇਨ, ਫਿਨਲੈਂਡ ਅਤੇ ਆਲਾਂਦ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਹੈ। ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਜ਼ਿਲੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਕਿਲੌਂਗ, ਲਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ
ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਆਪਣੀ ਉੱਚੀ ਪਰਵਤਮਾਲਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਕੀ ਦੁਨੀਆ ਵਲੋਂ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰੋਹਤਾਂਗ ਦੱਰਾ 3,978 ਮੀ ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਨੂੰ ਕੁੱਲੂ ਘਾਟੀ ਵਲੋਂ ਭਿੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਲੇ ਦੀ ਪੂਰਵੀ ਸੀਮਾ ਤੀੱਬਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਲੱਦਾਖ ਧਰਤੀ - ਭਾਗ (ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ) ਅਤੇ ਕਿੰਨੌਰ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਦੱਖਣ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਹਨ।

## ਆਵਾਜਾਈ
ਲਾਹੌਲ ਅਵਧਾਵ ਅਤੇ ਭੂਸਖਲਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਪਾਂਧੀ ਇਸ ਰਸਤੇ ਵਲੋਂ ਗੁਜਰਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਮਕਾਮੀ ਮਹਤਵਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਬਣੀ ਨਵੀਂ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਨੂੰ ਮਈ ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲੱਦਾਖ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੋਹਤਾਂਗ ਦੱਰੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਸੁਰੰਗ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ 2012 ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ, ਆਲੂ ਅਤੇ ਮਟਰ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਸਲ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿੱਚ ਰੋਹਤਾਂਗ ਦੱਰੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਮਨਾਲੀ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਪੀਤੀ ਵਲੋਂ ਦੱਖਣ - ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਤੀੱਬਤ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਦੱਰੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਤੀੱਬਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੰਦ ਸੀਮਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਪੱਛਮ ਨੂੰ ਜੰਮੁ ਦੀ ਤਰਫ ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ ਵਲੋਂ ਗੁਜਰਦੀ ਹੈ।

ਕੁਂਜੋਮ ਦੱਰਾ (4550 ਮੀ• ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ) ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੜਕ ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਵਲੋਂ ਜੋੜਤੀ ਹੈ ਪਰ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਹਿਮਪਾਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਰਸਤਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਲੀ ਵਲੋਂ ਸਪੀਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖਆਲਾ, ਕਾਜਾ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਸਾਂ ਅਤੇ ਟਕਸੀਆਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਂਜੋਮ ਦੱਰਾ ਜੁਲਾਈ ਵਲੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਲੋਂ ਸਪੀਤੀ ਤੱਕ ਕਿੰਨੌਰ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸੜਕ ਹੈ।

## ਮੌਸਮ
ਆਪਣੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਠੰਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਵਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੀਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਠੰਡ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਕਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਸੈਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਪੀਤੀ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਲੋਂ ਕਾਜਾ ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਰਤ - ਤੀੱਬਤ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਲੋਂ ਅਭਿਗੰਮਿਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਧਰ ਲਾਹੌਲ ਜੂਨ ਤੱਕ ਅਭਿਗੰਮਿਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਦਿਸੰਬਰ ਵਲੋਂ ਅਪਰੈਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਹੇਲਿਕਾਪਟਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਪੀਤੀ ਦੀ ਅਤਿਆਧਿਕ ਸੀਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਟੁਂਡਰਾ ਦਰਖਤ - ਬੂਟੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਵਿਕਸਤ ਪਾਂਦੇ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਬੰਜਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਪੀਤੀ ਦੀ ਸਭਤੋਂ ਹੇਠਲੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਾਪਮਾਨ 20 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਪੁੱਜਦਾ।

##  

NH 505-D-Tabo to Dhankar-06-Wolkenberge-gje.jpg|NH 505
NH 505-F-Kaza to Losar-18-zwei Bruecken-Erosionsformen-gje.jpg|NH 505
Kaza-09-Sakya Gompa-2016-gje.jpg|Kaza
Kye Gompa-22-Flusstal-gje.jpg|Kye Gompa
Dhankar Gompa-38-obere Klosterburg-2016-gje.jpg|Dhankar
Kibber-09-Choerten-2016-gje.jpg|Kibber
Tabo Gompa-05a-Platz vor Lakhang-2016-gje.jpg|Tabo Gompa
Rohtang La-27-Berge-2016-gje.jpg|Rohtang La

## ਬਾਰਲੇ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਚਿੱਤੂਰ ਜ਼ਿਲਾ

**ਚਿੱਤੂਰ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।

## ਆਬਾਦੀ
* ਕੁੱਲ - 3,745,875
* ਮਰਦ - 1,889,690
* ਔਰਤਾਂ - 1,856,185
* ਪੇਂਡੂ - 2,934,845
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 811,030
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 18.75%

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
##### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ
* ਕੁੱਲ - 2,176,990
* ਮਰਦ - 1,273,940
* ਔਰਤਾਂ - 903,050

##### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
* ਕੁੱਲ - 66.77%
* ਮਰਦ - 77.62%
* ਔਰਤਾਂ - 55.78%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,752,979
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,462,690
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 290,289
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,992,896

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)
* ਹਿੰਦੂ - 3,368,878
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 342,965
* ਇਸਾਈ - 28,337

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ
* 0 - 4 ਸਾਲ- 343,295
* 5 - 14 ਸਾਲ- 791,554
* 15 - 59 ਸਾਲ- 2,287,032
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 332,994

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** - 1,480

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਕਿੰਨੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਕਿੰਨੌਰ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਰੇਕੋਂਗ ਪਿਓ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਖੇਤਰਾਂ ਕਲਪਾ, ਨਿਚਰ ਭਾਬਾਨਗਰ, ਅਤੇ ਪੂਹ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਹਨ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਰੇਕੌਂਗ ਪੀਓ ਵਿਖੇ ਹੈ। ਕਿੰਨੌਰ ਕੈਲਾਸ਼ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। 2011 ਤੱਕ, ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪਿਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ(12 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ]]।
 ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਕਲਪਾ ਦਾ ਕਸਬਾ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ|ਖੱਬੇ]]ਕਿੰਨੌਰ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਿਮਲਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ  ਹੈ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤਿੱਬਤ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਾਂਸਕਰ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ, ਜੋ ਬਸਪਾ, ਸਤਲੁਜ, ਅਤੇ ਸਪਿਤੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਢਲਾਣਾਂ ਮੋਟੀ ਲੱਕੜ, ਬਾਗਾਂ, ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਬਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕਿੰਨੌਰ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ ਦੀ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਚੱਟਾਨ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ (ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗਮ) ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 1989 ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੁਰਾਣਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ-ਤਿੱਬਤ ਰੋਡ ਕਿੰਨੌਰ ਘਾਟੀ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਪਕੀ ਲਾ ਪਾਸੋਂ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੌਰ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਗੁਂਟੂਰ ਜ਼ਿਲਾ

**ਗੁਂਟੂਰ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।

## ਆਬਾਦੀ
* ਕੁੱਲ - 4,465,144 
* ਮਰਦ - 2,250,279
* ਔਰਤਾਂ - 2,214,865
* ਪੇਂਡੂ - 3,179,384
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 1,285,760
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 18.81%

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
##### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ
* ਕੁੱਲ - 2,455,965 
* ਮਰਦ - 1,407,402
* ਔਰਤਾਂ - 1,048,563

##### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
* ਕੁੱਲ - 62.54%
* ਮਰਦ - 71.24%
* ਔਰਤਾਂ - 53.74%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 2,190,299
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,869,886
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 320,413
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 2,274,845

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)
* ਹਿੰਦੂ - 3,834,204
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 487,839
* ਇਸਾਈ - 131,713

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ
* 0 - 4 ਸਾਲ- 357,400
* 5 - 14 ਸਾਲ- 954,636
* 15 - 59 ਸਾਲ- 2,756,023
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 397,085

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** - 694

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ

**ਹੈਦਰਾਬਾਦ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼  ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ ।  ਇਸਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨਗਰ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਹੈ  ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਖੰਮਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਖੰਮਮ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼  ਦਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ।

## ਆਬਾਦੀ
* ਕੁੱਲ - 2,578,917 
* ਮਰਦ - 1,305,543
* ਔਰਤਾਂ - 1,273,384
* ਪੇਂਡੂ - 2,068,066
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 510,861
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦੀ - 16.559%

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
##### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ
* ਕੁੱਲ - 1,267,994
* ਮਰਦ - 745,679
* ਔਰਤਾਂ - 522,265

##### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
* ਕੁੱਲ - 56.89%
* ਮਰਦ - 66.11%
* ਔਰਤਾਂ - 47.44%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,244,376
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,039,322
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 205,054
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,334,551

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ ੩)
* ਹਿੰਦੂ - 2,406,066
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 137,639
* ਇਸਾਈ - 30,777

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ
* ੦ - ੪ ਸਾਲ- 231,625
* ੫ - ੧੪ ਸਾਲ- 618,242
* ੧੫ - ੫੯ ਸਾਲ- 1,533,620
* ੬੦ ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 195,440

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** - 1,101

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਜ਼ਿਲਾ

**ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।

### ਆਬਾਦੀ
* ਕੁੱਲ - 4,187,841 
* ਮਰਦ - 2,117,401
* ਔਰਤਾਂ - 2,070,440
* ਪੇਂਡੂ - 2,844,394
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 1,343,447
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 17.839%

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
#### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ
* ਕੁੱਲ - 2,539,974 
* ਮਰਦ - 1,386,261
* ਔਰਤਾਂ - 1,153,713

#### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
* ਕੁੱਲ - 68.48%
* ਮਰਦ - 74.00%
* ਔਰਤਾਂ - 63.94%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,841,597
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,575,433
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 266,164
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 2,346,244

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)
* ਹਿੰਦੂ - 3,729,204
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 265,617
* ਇਸਾਈ - 182,614

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ
* 0 - 4 ਸਾਲ- 333,263
* 5 - 14 ਸਾਲ- 903,289
* 15 - 59 ਸਾਲ- 2,618,300
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 332,989

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** - 948

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਕੁਰਨੂਲ ਜ਼ਿਲਾ

**ਕੁਰਨੂਲ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। ਕੁਰਨੂਲ ਤੁੰਗਭਦਰਾ ਅਤੇ ਹੰਦਰੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਕੰਡੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। 12ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬ‍ਦਿੱਤੀ ਵਿੱਚ ਓੱਡਾਰ ਜਦੋਂ ਆਲਮਪੁਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਣ ਲਈ ਪਤ‍ਥਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਆਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਨਿਸ਼ਿੰਗ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। 1953 ਤੋਂ 1956 ਤੱਕ ਕੁਰਨੂਲ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਇੱਥੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਿਜੈਨਗਰ ਰਾਜਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਲ ਦੇ ਰਹਿੰਦ ਖੂਹੰਦ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸੱਕਦੇ ਹਨ ਜੋ 14ਵੀਆਂ ਤੋਂ 16ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬ‍ਦਿੱਤੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹਨ। ਪਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਦੇ ਮਹਤ‍ਅਤੇ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਖ ਖਿੱਚ
### ਆਦੋਨੀ
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕਿਲਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜੈਨਗਰ ਰਾਜਾਵਾਂ ਦਾ ਗੜ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਰਹਿੰਦ ਖੂਹੰਦ ਅੱਜ ਵੀ ਗਰੇਨਾਇਟ ਦੀ ਪੰਜ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸੱਕਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਪਹਾੜੀਆਂ 800 ਫੀਟ ਉੱਚੀ ਹਨ। ਆਦੋਨੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜਾਮਾ ਮਸਜਦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਾਸ‍ਤੁਕਲਾ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ।

### ਅਹੋਬਿਲਮ
ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੁਆਂ ਦੀ ਆਸ‍ਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਵੈਸ਼‍ਣਵ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸ‍ਥਾਨ ਬਹੁਤ ਮਹਤ‍ਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਦੋ ਭੱਜਿਆ ਵਿੱਚ ਬੰਟਾ ਹੈ - ਨੀਵਾਂ ਅਹੋਬਿਲਮ ਅਤੇ ਊਪਰੀ ਅਹੋਬਿਲਮ। ਊਪਰੀ ਅਹੋਬਿਲਮ ਪਠਾਰ ਉੱਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਵਲੋਂ 2800 ਫੀਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

### ਮਾਧਵਰਮ
ਮਾਧਵਰਨ ਪਿੰਡ ਕੁਰਨੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਨ‍ਯ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰਯਟਨ ਸ‍ਥਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦਵਾਰ ਦੇ ਰਹਿੰਦ ਖੂਹੰਦ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸੱਕਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗੇਟਵੇ ਆਫ ਇੰਡਿਆ ਦਾ ਆਭਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

### ਸੰਗਮੇਸ਼‍ਵਰ
ਸਪ‍ਤ ਨੰਦੀ ਸੰਗਮ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗਮੇਸ਼‍ਵਰ ਕੁਰਨੂਲ ਵਲੋਂ 55 ਕਿਮੀ. ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਭਵਨਾਸੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਵਿਤਰ ਸੰਗਮ ਸ‍ਥਲ ਹੈ। ਇਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸ‍ਥਾਨ ਉੱਤੇ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਲਿੰਗਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਹੈ। ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰਿ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਹਜਾਰਾਂ ਸ਼ਰੱਧਾਲੁ ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

### ਸ਼ਰੀਸੈਲਮ
ਸ਼ਰੀਸੈਲਮ ਨਲ‍ਲਾਮਲਾਈ ਪਹਾੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸੰਘਣਾ ਜੰਗਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਪਵਿਤਰ ਸ‍ਥਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਭਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਦਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼‍ਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਤਟ ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ਭਾਗਿਰੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਹੈ।

### ਤੀਂ‍ਮਾਪੁਰਮ
ਨਲ‍ਲਾਮਲਾਈ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਸ‍ਥਾਨ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨੰਦੀਸ਼‍ਵਰ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਅਨੇਕ ਮੰਦਿਰ ਹਨ ਜੋ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਰਵਰੀ-ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਉਤ‍ਸਵ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸ‍ਥਾਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਕੁੱਝ ਅਤੇ ਜਗ੍ਹਾਂਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਅਬ‍ਦੁਲ ਵਾਹਿਬ ਦਾ ਮਕਬਰਾ, 1618 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਗੋਪਾਲ ਰਾਜੂ ਦਾ ਮਕਬਰਾ, ਪੇਟਾ ਅੰਜਨੇਇਸ‍ਗਿੱਦੜੀ ਦਾ ਮੰਦਰ, ਵੇਣੁਗੋਪਾਲਸ‍ਗਿੱਦੜੀ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਬਿੜਲਾ ਮੰਦਰ ਆਦਿ।

## ਆਣਾ-ਜਾਣਾ
; ਹਵਾ ਰਸਤਾ : 
ਨਜਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਇੱਥੋਂ 219 ਕਿਮੀ . ਦੂਰ ਹੈ। 
; ਰੇਲ ਰਸਤਾ : 
ਕੁਰਨੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ - ਬੰਗਲੁਰੁ ਰੇਲਵੇ ਲਾਇਨ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸ‍ਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। 
; ਸੜਕ ਰਸਤਾ : 
ਅਨੰਤਪੁਰ, ਚਿਤ‍ਤੂਰ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਲੋਂ ਇੱਥੇ ਲਈ ਬਸ ਸੇਵਾ ਉਪਲਬ‍ਧ‍ ਹੈ।

## ਆਬਾਦੀ
* ਕੁੱਲ - 3,529,494 
* ਮਰਦ - 1,796,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,733,280
* ਪੇਂਡੂ - 2,712,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 628,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 17.81%

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
##### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ
* ਕੁੱਲ - 1,59,172 
* ਮਰਦ - 1,003,659
* ਔਰਤਾਂ - 588,513

##### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
* ਕੁੱਲ - 53.22%
* ਮਰਦ - 65.96%
* ਔਰਤਾਂ - 40.03%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,745,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,500,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 244,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,784,274

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)
* ਹਿੰਦੂ - 2,910,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 572,404
* ਇਸਾਈ - 40,581

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ
* 0 - 4 ਸਾਲ- 343,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 936,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 2,015,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 233,639

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** - 884

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਮਹਬੂਬਨਗਰ ਜ਼ਿਲਾ

**ਮਹਬੂਬਨਗਰ** (ਤੇਲੁਗੁ: మహబూబ్ నగర్) ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ । ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ੬੪ ਮੰਡਲ ਹੈ ।  ਮਹਬੂਬਨਗਰ ਜਿਲੇ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰੰਗਾਰੇੱਡੀ ਜ਼ਿਲਾ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੁਰਨੂਲ ਜਿਲਾ, ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੱਲ ਨਲਗੋਂਡਾ ਜਿਲਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਹੈ ।

## ਆਬਾਦੀ
* ਕੁੱਲ - 3,513,494 
* ਮਰਦ - 1,792,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,731,280
* ਪੇਂਡੂ - 3,112,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 328,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 17.81%

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
##### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ
* ਕੁੱਲ - 1,316,172 
* ਮਰਦ - 853,659
* ਔਰਤਾਂ - 468,513

##### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
* ਕੁੱਲ - 44.22%
* ਮਰਦ - 56.96%
* ਔਰਤਾਂ - 31.13%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,845,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,400,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 344,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,684,274

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ ੩)
* ਹਿੰਦੂ - 3,110,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 272,404
* ਇਸਾਈ - 18,801

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ
* ੦ - ੪ ਸਾਲ- 345,493
* ੫ - ੧੪ ਸਾਲ- 936,793
* ੧੫ - ੫੯ ਸਾਲ- 1,915,569
* ੬੦ ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 263,639

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** -  1,477

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਮੇਦਕ ਜ਼ਿਲਾ

**ਮੇਦਕ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। 
## ਆਬਾਦੀ
* ਕੁੱਲ - 2,529,494 
* ਮਰਦ - 1,396,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,333,280
* ਪੇਂਡੂ - 2,812,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 328,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 17.51%

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
##### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ
* ਕੁੱਲ - 1,196,172 
* ਮਰਦ - 733,659
* ਔਰਤਾਂ - 438,513

##### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
* ਕੁੱਲ - 51.62%
* ਮਰਦ - 64.06%
* ਔਰਤਾਂ - 38.63%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,245,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,001,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 244,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,379,274

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)
* ਹਿੰਦੂ - 2,310,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 272,404
* ਇਸਾਈ - 30,581

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ
* 0 - 4 ਸਾਲ- 253,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 676,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 1,515,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 213,639

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** - 1,225

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਨਲਗੋਂਡਾ ਜ਼ਿਲਾ

**ਨਲਗੋਂਡਾ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।

## ਆਬਾਦੀ
* ਕੁੱਲ - 3,247,982
* ਮਰਦ - 1,651,990
* ਔਰਤਾਂ - 1,595,992
* ਪੇਂਡੂ - 2,815,304
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 575,788
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 17.71%

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
##### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ
* ਕੁੱਲ - 1,595,643 
* ਮਰਦ - 981,875
* ਔਰਤਾਂ - 613,768

##### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
* ਕੁੱਲ - 57.22%
* ਮਰਦ - 69.96%
* ਔਰਤਾਂ - 44.03%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,745,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,500,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 244,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,784,274

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)
* ਹਿੰਦੂ - 3,040,212
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 170,553
* ਇਸਾਈ - 32,452

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ
* 0 - 4 ਸਾਲ- 295,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 801,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 1,815,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 273,639

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** - 1,124

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਨੇੱਲੋਰ ਜ਼ਿਲਾ

**ਨੇੱਲੋਰ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।

## ਆਬਾਦੀ 
* ਕੁੱਲ - 2,529,494 
* ਮਰਦ - 1,396,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,233,280
* ਪੇਂਡੂ - 2,012,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 598,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 22.01%

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ 
##### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ 
* ਕੁੱਲ - 1,522,172 
* ਮਰਦ - 866,659
* ਔਰਤਾਂ -655,513

##### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ 
* ਕੁੱਲ - 65.22%
* ਮਰਦ - 73.96%
* ਔਰਤਾਂ - 56.03%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ 
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,224,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 900,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 224,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,784,274

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3) 
* ਹਿੰਦੂ - 2,310,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 242,404
* ਇਸਾਈ - 30,581

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ 
* 0 - 4 ਸਾਲ- 223,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 566,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 1,015,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 213,639

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** - 1,110

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਕਡੱਪਾ ਜ਼ਿਲਾ

**ਕਡੱਪਾ** ਜ਼ਿਲਾ,  ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ  ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਇਲਸੀਮਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤੂਰ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ  ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਅਤੇ ਕੁਰਨੂਲ, ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਨੇੱਲੌਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤਪੁਰ ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚੋਂ  ਹੋਕੇ ਪੇਨਨਾਰ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ  ।

## ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ
ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਇਤਹਾਸ ਗਿਆਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ  ਮੌਰਿਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਆਉਂਦਾ ਸੀ  ।  ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ  ਸਾਤਵਾਹਨ  ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ  ।  ਕਡੱਪਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗਡਾਪਾ ਤੋਂ  ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ  ਤੇਲਗੂ  ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਤਲੱਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਚਰਮ ਜਾਂ ਪਾਰਸੀਮਾ । ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਤੀਰੂਪਤੀ ਮੰਦਰ  ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੇਵੀ ਕਡੱਪਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ  ।

ਇੱਥੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥਾਂ ਪੇੱਦਾ ਦਰਗਾਹ ਜਾਂ ਅਮੀਨ ਪੀਰ ਦਰਗਾਹ ਵੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਜਰਤ ਖਵਾਜਾ ਸਇਯਦ ਸ਼ਾਹ ਪੀਰੂੱਲਾਹ ਮੁਹੰਮਦ-ਉਲ-ਹੁਸੈਨੀ ਨੇ ਜੀਵ ਸਮਾਧੀ ਲਈ ਸੀ  ।  ਇਸਨੂੰ ਦੂਜਾ ਅਜਮੇਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ।

ਮਸਜਿਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਫਾਰਸੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਮਸਜਦ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ੧੬੯੧ ਵਿੱਚ  ਔਰੰਗਜੇਬ  ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ  ।  ਕਡੱਪਾ ਦਾ ਸੇਂਟ ਮੇਰੀ ਦਾ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਨੂੰ  ਰੋਮ ਦੇ ਲਿਆਕੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ  ।

ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ੧੮੦੮ ਵਿੱਚ ਜਿਲਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ।

## ਆਬਾਦੀ
* ਕੁੱਲ - 2,601,797 
* ਮਰਦ - 1,318,093
* ਔਰਤਾਂ - 1,283,704
* ਪੇਂਡੂ - 2,014,044
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 587,753
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦੀ - 15.74%

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
##### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ
* ਕੁੱਲ - 1,420,752 
* ਮਰਦ - 867,054
* ਔਰਤਾਂ - 553,698

##### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
* ਕੁੱਲ - 62.83%
* ਮਰਦ - 75.83%
* ਔਰਤਾਂ - 49.54%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,940,214
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,614,799
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 325,415
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 2,961,206

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ ੩)
* ਹਿੰਦੂ - 2,181,572
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 386,900
* ਇਸਾਈ - 28,978

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ
* ੦ - ੪ ਸਾਲ- 225,438
* ੫ - ੧੪ ਸਾਲ- 586,524
* ੧੫ - ੫੯ ਸਾਲ- 1,579,759
* ੬੦ ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 210,076

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** - 876

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਪ੍ਰਕਾਸਮ ਜ਼ਿਲਾ

**ਪ੍ਰਕਾਸਮ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।

## ਆਬਾਦੀ
* ਕੁੱਲ - 3,029,494 
* ਮਰਦ - 1,596,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,533,280
* ਪੇਂਡੂ - 2,512,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 428,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 21.281%

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
##### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ
* ਕੁੱਲ - 1,532,172 
* ਮਰਦ - 903,659
* ਔਰਤਾਂ - 598,513

##### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
* ਕੁੱਲ - 57.22%
* ਮਰਦ - 69.96%
* ਔਰਤਾਂ - 45.03%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,545,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,300,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 234,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,524,274

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)
* ਹਿੰਦੂ - 2,810,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 172,404
* ਇਸਾਈ - 30,581

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ
* 0 - 4 ਸਾਲ- 243,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 636,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 1,015,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 273,639

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** - 992

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲਾ

**ਨਿਜਾਮਾਬਾਦ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ । ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ  ਨਿਜਾਮਾਬਾਦ ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੰਨ‍ਦਰਪੁਰੀ ਅਤੇ ਇੰਨ‍ਦੂਰ  ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਵਿਖ‍ਯਾਤ ਆਂਧਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਿਜਾਮਾਬਾਦ ਜਿਲਾ ਆਪਣੀ ਬਖ਼ਤਾਵਰ ਸੰਸ‍ਕਿਰਿਆ  ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ‍ਮਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

## ਸੀਮਾਕਣ
ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਕਰੀਮਨਗਰ ,  ਮੇਡਕ ਅਤੇ ਨੰਦੇਦੂ ਜਿਲੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲਦੀ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਆਦਿਲਾਬਾਦ ਵਲੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ।  ਇਹ ਜਿਲਾ ਚਾਲੁਕ‍ਯ ,  ਤੁਗਲਕ ,  ਗੋਲਕੁੰਡਾ ਅਤੇ ਨਿਜਾਮ ਸ਼ਾਸਕਾਂ  ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ।  ਇਸ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਅਨੇਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਇਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।  ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਵਲੋਂ ਭਰਪੂਰ ਇਹ ਸ‍ਥਾਨ ਉਦਯੋਗਕ ਵਿਕਾਸ ਵਲੋਂ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਤੇਜੀ ਵਲੋਂ ਆਗੂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ।  ਨਿਜਾਮਾਬਾਦ ਵਲੋਂ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਆਂਧਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼  ਕਰ ਇਸ ਰਾਜ‍ਯ ਨੂੰ ਬਖ਼ਤਾਵਰ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ।

## ਆਬਾਦੀ
* ਕੁੱਲ - 2,529,494 
* ਮਰਦ - 1,196,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,133,280
* ਪੇਂਡੂ - 1,712,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 428,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 14.81%

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
##### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ
* ਕੁੱਲ - 1,044,172 
* ਮਰਦ - 642,659
* ਔਰਤਾਂ - 401,513

##### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
* ਕੁੱਲ - 53.22%
* ਮਰਦ - 65.96%
* ਔਰਤਾਂ - 40.03%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,145,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 971,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 184,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,186,274

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ ੩)
* ਹਿੰਦੂ - 1,910,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 372,404
* ਇਸਾਈ - 16,581

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ
* ੦ - ੪ ਸਾਲ- 213,493
* ੫ - ੧੪ ਸਾਲ- 567,793
* ੧੫ - ੫੯ ਸਾਲ- 1,015,569
* ੬੦ ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 133,639

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** -  854

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਰੰਗਾਰੇੱਡੀ ਜ਼ਿਲਾ

**ਰੰਗਾਰੇੱਡੀ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।

## ਭਗੋਲ 
ਰੰਗਾਰੇੱਡੀ ਜਿਲੇ ਦੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਨਾਲਗੋਂਡਾ ਜ਼ਿਲਾ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮੇਦਕ ਜ਼ਿਲਾ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਹਬੂਬਨਗਰ ਜ਼ਿਲਾ, ਪੱਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲਾ 1978 ਵਿੱਚ ਸਥਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਆ ਹੈ। 1978 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲਾ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਭਾਗ ਸੀ। ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ 3 ਰੇਵੇਨਿਊ ਡਿਵਿਜਨ ਅਤੇ 33 ਰੇਵੇਨਿਊ ਮੰਡਲ ਹੈ।
## ਆਬਾਦੀ 
* ਕੁੱਲ - 3,575,494 
* ਮਰਦ - 1,839,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,735,280
* ਪੇਂਡੂ - 1,612,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 1,928,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 14.51%

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ 
##### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ 
* ਕੁੱਲ - 2,096,172 
* ਮਰਦ - 1,103,659
* ਔਰਤਾਂ - 888,513

##### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ 
* ਕੁੱਲ - 66.22%
* ਮਰਦ - 75.96%
* ਔਰਤਾਂ - 56.03%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ 
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,445,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,200,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 174,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 2,134,274

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3) 
* ਹਿੰਦੂ - 3,060,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 472,404
* ਇਸਾਈ - 90,581

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ 
* 0 - 4 ਸਾਲ- 323,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 836,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 2,015,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 233,639

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** - 860

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼ਰੀਕਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲਾ

**ਸ਼ਰੀਕਾਕੁਲਮ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼  ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ ।

## ਆਬਾਦੀ
* ਕੁੱਲ - 2,529,494 
* ਮਰਦ - 1,296,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,233,280
* ਪੇਂਡੂ - 2,212,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 228,637

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
##### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ
* ਕੁੱਲ - 1,196,172 
* ਮਰਦ - 703,659
* ਔਰਤਾਂ - 488,513

##### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
* ਕੁੱਲ - 55.22%
* ਮਰਦ - 67.96%
* ਔਰਤਾਂ - 43.03%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,201,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 870,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 331,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,335,274

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ ੩)
* ਹਿੰਦੂ - 2,510,182
* ਇਸਾਈ - 14,581
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 7,404

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ
* ੦ - ੪ ਸਾਲ- 243,493
* ੫ - ੧੪ ਸਾਲ- 536,793
* ੧੫ - ੫੯ ਸਾਲ- 1,015,569
* ੬੦ ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 200,639

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** -  1,715

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਵਿਜੈਨਗਰਮ ਜ਼ਿਲਾ

**ਵਿਜੈਨਗਰਮ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।

## ਆਬਾਦੀ
* ਕੁੱਲ - 2,229,494 
* ਮਰਦ - 1,196,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,133,280
* ਪੇਂਡੂ - 412,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 228,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 10.581%

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
##### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ
* ਕੁੱਲ - 996,172 
* ਮਰਦ - 603,659
* ਔਰਤਾਂ - 388,513

##### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
* ਕੁੱਲ - 51.22%
* ਮਰਦ - 62.96%
* ਔਰਤਾਂ - 39.93%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,145,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 900,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 244,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,084,274

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)
* ਹਿੰਦੂ - 2,210,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 15,495
* ਇਸਾਈ - 15,471

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ
* 0 - 4 ਸਾਲ- 194,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 502,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 1,378,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 169,639

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** - 1,455

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਜ਼ਿਲਾ

**ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੂਬਾ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਆਬਾਦੀ 
* ਕੁੱਲ - 3,829,494 
* ਮਰਦ - 1,996,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,933,280
* ਪੇਂਡੂ - 2,312,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 1,628,637

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ 
##### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ 
* ਕੁੱਲ - 2,596,172 
* ਮਰਦ - 1,103,659
* ਔਰਤਾਂ - 888,513

##### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ 
* ਕੁੱਲ - 59.22%
* ਮਰਦ - 69.96%
* ਔਰਤਾਂ - 50.03%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ 
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,745,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,500,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 244,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,784,274

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3) 
* ਹਿੰਦੂ - 3,910,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 72,404
* ਇਸਾਈ - 62,581

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ 
* 0 - 4 ਸਾਲ- 323,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 836,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 2,415,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 243,639

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** - 3,108

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਪੱਛਮ ਗੋਦਾਵਰੀ ਜ਼ਿਲਾ

**ਪੱਛਮ ਗੋਦਾਵਰੀ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ।

## ਆਬਾਦੀ
* ਕੁੱਲ - 4,901,420 
* ਮਰਦ - 2,459,640
* ਔਰਤਾਂ - 2,441,780
* ਪੇਂਡੂ - 3,749,535
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 1,151,885
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 17.99%

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
#### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ
* ਕੁੱਲ - 2,807,728 
* ਮਰਦ - 1,504,676
* ਔਰਤਾਂ - 1,303,052

#### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ
* ਕੁੱਲ - 65.48%
* ਮਰਦ - 70.00%
* ਔਰਤਾਂ - 60.94%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,940,214
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,614,799
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 325,415
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 2,961,206

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3)
* ਹਿੰਦੂ - 4,752,009
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 70,456
* ਇਸਾਈ - 70,000

### ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ (ਮੁੱਖ 3 (ਆਬਾਦੀ ਨਾਲ))
* ਰਾਜਾਹਮੰਦਰੀ - 315,251
* ਕਾਕਿੰਡਾ- 296,329
* ਸਮਾਲਕੋਟ- 53,602

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ
* 0 - 4 ਸਾਲ- 413,104
* 5 - 14 ਸਾਲ- 1,096,493
* 15 - 59 ਸਾਲ- 3,035,951
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 355,872

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** - 1,323

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਵਾਰੰਗਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਵਾਰੰਗਲ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।

## ਆਬਾਦੀ 
* ਕੁੱਲ - 3,229,494 
* ਮਰਦ - 1,696,214
* ਔਰਤਾਂ - 1,633,280
* ਪੇਂਡੂ - 2,612,030
* ਸ਼ਹਿਰੀ - 628,637
* ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 16.91%

### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ 
##### ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ 
* ਕੁੱਲ - 1,596,172 
* ਮਰਦ - 903,659
* ਔਰਤਾਂ - 628,513

##### ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ 
* ਕੁੱਲ - 57.22%
* ਮਰਦ - 68.96%
* ਔਰਤਾਂ - 45.03%
 
### ਕੰਮ ਕਾਜੀ 
* ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,545,220
* ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,221,598
* ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 284,622
* ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,684,274

### ਧਰਮ (ਮੁੱਖ 3) 
* ਹਿੰਦੂ - 3,010,182
* ਮੁਸਲਮਾਨ - 172,404
* ਇਸਾਈ - 33,581

### ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ 
* 0 - 4 ਸਾਲ- 283,493
* 5 - 14 ਸਾਲ- 776,793
* 15 - 59 ਸਾਲ- 1,815,569
* 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 281,639

**ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ** - 984

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸਟਰਾਸਬਰਗ

**ਸਟਰਾਸਬਰਗ** (ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਉਚਾਰਣ: [stʁazbuʁ], ਲੋਅਰ Alsatian: Strossburi [ʃd̥rɔ ː sb̥uri]; ਜਰਮਨ: Straßburg, [ ʃtʁa sbʊɐ̯kː]) ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਐਲਸੇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਸੀਟ ਹੈ।  ਜਰਮਨੀ  ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ ,  ਇਹ ਡਿਪਾਮੇਂਟ Bas - Rhin ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।  ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ Alsace ਖੇਤਰ  ਦੇ ਲੋਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ੀ ਹਨ , ਇਸ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ  ਦੇ ਜਰਮਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਸਮਝ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ।  2006 ਵਿੱਚ ,  ਸ਼ਹਿਰ ਖਾਸ ਦੇ  272 , 975 ਨਿਵਾਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੁਦਾਏ ਦੇ 467 , 375 ਨਿਵਾਸੀ ਸੀ। ।  2006 ਵਿੱਚ 638 , 670 ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ  ,  ਸਟਰਾਸਬਰਗ ਦਾ ਮਹਾਨਗਰੀ ਖੇਤਰ  ( aire Urbaine )   ( ਕੇਵਲ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ )  ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।  ੧੯੦੮ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਰੋਜਿਲ੍ਹਾ  ਸਟਰਾਸਬਰਗ - ਓਰਤੇਨੋ (Strasbourg-Ortenau) ਦੀ ਅਬਾਦੀ  884 , 988 ਸੀ । ਇਹਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ੨੧੭੬ ਵਰਗ ਕਿ ਮੀ ਹੈ । ਸਟਰਾਸਬਰਗ  , ( ਮਨੁੱਖ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਯੂਰਪੀ ਅਦਾਲਤ,  ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਯੂਰਪੀ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਯੂਰਪੀ ਆਡਿਉਵਿਜ਼ੂਅਲ ਵੇਧਸ਼ਾਲਾ ਸਹਿਤ )  ਯੂਰਪ ਪਰਿਸ਼ਦ  ਅਤੇ ਯੂਰੋਕੋਰਪਸ , ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਦਿਗਪਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅਨੇਕ ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੀਟ ਹੈ ।  ਸ਼ਹਿਰ  ਦੇ ਰਾਇਨ ਉੱਤੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸੀਟ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਕੁੱਲੂ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਕੁੱਲੂ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
1957

**1957 95** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1870 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

## ਘਟਨਾ 
* 3 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਹੈਮਿਲਟਨ ਵਾਚ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਿਜਲਾਈ ਘੜੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।
* 22 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ਕ ਸੰਮਤ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਜੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿਤੀ। ਸ਼ਕ ਸੰਮਤ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ (ਕੌਮਾਂਤਰੀ) ਕੈਲੰਡਰ ਤੋਂ 79 ਸਾਲ ਤੇ ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ ਤੋਂ 135 ਸਾਲ ਪਿਛੇ ਹੈ।
* 8 ਮਾਰਚ &ndash; ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਫੌਜ ਮਿਸਰ ਤੋਂ ਹਟੀ। ਛੋਟੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸੁਏਸ ਨਹਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹੀ।
* 8 ਮਾਰਚ &ndash; ਸਾਬਕਾ ਸੋਵਿਅਤ ਸੰਘ ਨੇ ਹਵਾ 'ਚ ਪਰਮਾਣੂੰ ਪਰਖ ਕੀਤੀ।
* ਮਾਰਚ 23 &ndash; ਰੋਮ ਦੀ ਸੁਲਾਹ।
* 12 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਅਮਰੀਕਨ ਸਰਜਨ ਲੀਰੌਏ ਬਰਨੀ ਨੇ ਤਮਾਕੂਨੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਹੋਣ ਸੰਬੰਧੀ ਖੋਜ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਕੀਤਾ।
* 16 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈ 11ਵੀਂ ਅਕਾਲੀ ਕਾਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਸਿੱਖ ਪੁੱਜੇ। ਇਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਨੇ ਰੀਜਨਲ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
## ਜਨਮ 
* 27 ਮਈ &ndash; ਨਿਤਿਨ ਗਡਕਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
## ਮਰਨ 
* 10 ਜੂਨ &ndash; ਕਵੀ ਤੇ ਨਾਵਲਿਸਟ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਮੌਤ ਹੋਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
2007

**2007 (20** 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

## ਘਟਨਾ 
* 1 ਜਨਵਰੀ – ਰੋਮਾਨਿਆ ਅਤੇ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਆਏ
*13 ਮਈ&ndash; ਅਜੀਤ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੀਤ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਦੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਵਾਂਗ ਰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤਸਵੀਰ ਛਪੀ।
*24 ਜੁਲਾਈ&ndash; ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ।
*31 ਜੁਲਾਈ&ndash; ‘ਆਈ-ਟਿਊਨ’ ਮਿਊਜ਼ਕ ਸਟੋਰ ਵਲੋਂ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 20 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਟੱਪ ਗ
* 21 ਦਸੰਬਰ – ਪੋਲੈਂਡ, ਲਿਥੂਆਨੀਆ, ਲਾਤਵੀਆ, ਏਸਟੋਨਿਆ, ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ, ਸਲੋਵਾਕੀਆ, ਸਲੋਵੇਨੀਆ, ਹੰਗਰੀ, ਅਤੇ ਮਾਲਟਾ ਮਾਸਤਰਿਖ ਸੁਲਾਹ ਨੂੰ ਅਪਨਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਾਰਡਰ ਬਾਕੀ ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਖੋਲੇ
## ਜਨਮ 
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1993

**1993** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 27 ਮਾਰਚ&ndash; ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਜਿਆਂਗ ਜ਼ੈਮਿਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
* 1 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਮਾਸਤਰਿਖ ਸੁਲਾਹ ਦੁਆਰਾ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵੈਧਾਨਿਕ ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ
* 8 ਨਵੰਬਰ&ndash; ਸਵੀਡਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਬਲੋ ਪਿਕਾਸੋ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗ ਚੋਰੀ ਹੋਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ 5 ਕਰੋੜ 20 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਸੀ।
* 6 ਦਸੰਬਰ&ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬੋਸਟਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪਾਦਰੀ ਜੇਮਜ਼ ਆਰ. ਪੋਰਟਰ ਨੂੰ 1960ਵਿਆਂ ਵਿਚ, ਐਟਲੀਬੌਰੋ, ਨਿਊ ਬਰੈਡਫ਼ੋਰਡ ਅਤੇ ਫ਼ਾਲ ਰਿਵਰ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿਚ, 28 ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਬਦਫੈਲੀ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ 20 ਸਾਲ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿਤੀ ਗਈ |
## ਜਨਮ
]]
11 ਜੂਨ — ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲਾ ਦਾ ਜਨਮ।

## ਮਰਨ 
* 20 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਫ਼ਿਰੂਚੀਓ ਲਾਮਬੋਰਗਿਨੀ, ਇਤਾਲਵੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ, ਲਾਮਬੋਰਗਿਨੀ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਦੀ ਮੌਤ(ਜ. 1916)।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਯੂਰੋਪੀ ਸੰਸਦ ਭਵਨ

ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਦ (Europarl ਜਾਂ EP ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਖਿਪਤ) ਸਿੱਧੇ ਚੁੱਣਿਆ ਹੋਇਆ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ (ਈਊ) ਦੇ ਸੰਸਦੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ (ਪਰਿਸ਼ਦ) ਅਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ, ਇਹ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਧਾਈ ਕਾਰਜ ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀਵਿਧਾਇਿਕਾਵਾਂਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਸਦ 736 MEPs ਵਲੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ (ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ), ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭਤੋਂ ਬਹੁਤ ਲੋਕੰਤਰਿਕ ਮਤਦਾਤਾਵਾਂ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਸਭਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕੰਤਰਿਕ ਮਤਦਾਤਾਵਾਂ (2009 ਵਿੱਚ 375 ਮਿਲਿਅਨ ਮਤਦਾਤਾਵਾਂ) ਦੀ ਸੇਵਾ। ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਹਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਹੈ ਸਾਰਵਭੌਮਿਕ ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 1979 ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਲੋਂ ਚੁੱਣਿਆ ਹੋਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਦ ਵਿਧਾਈ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਨਿਕਾਔਂ ਨੂੰ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਵਿਧਾਈ ਪਹਿਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਘ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਾਜ ਸੰਸਦਾਂ। ਸੰਸਦ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਥਾ (ਸੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚਰਚਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਉੱਤੇ ਯੂਰਪੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ) ਹੈ, ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧਾਈ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਧਾਈ ਅਤੇ ਬਜਟੀਏ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਬਰਾਬਰਪ੍ਰਕਰਿਆਵਾਂ) ਲਾਗੂ। ਇਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਬਜਟ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਾਬੂ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਯੂਰਪੀ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਕਾਏ, ਸੰਸਦ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੈ: ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ elects, ਅਤੇ (ਜਾਂ ਨਹੀਂ) ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ appoitment ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਅਪਨਾਕਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਸੱਕਦੇ ਹੈ।

ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਦ (ਸੰਸਦ ਵਕਤਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਰਤਮਾਨ Jerzy Buzek (EPP), ਜੁਲਾਈ 2009 ਵਿੱਚ ਚੁੱਣਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਬਹੁਦਲੀਏ ਇੱਕ ਕਕਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ, ਦੋ ਸਭਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹਾਂ EPP ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਡੇਮੋਕਰੇਟ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗੰਢ-ਜੋੜ (ਏਸ ਐਂਡ ਡੀ) ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸੰਘ ਚੌਡ਼ਾ ਚੋਣ 2009 ਦੇ ਸੰਸਦੀ ਚੁਨਾਵਾਂ ਸਨ। ਬਰਸੇਲਸ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਬੇਲਜਿਅਮ, ਬਹੁਤ: ਸੰਸਦ ਦੋ ਬੈਠਕ ਸਥਾਨਾਂ, ਅਰਥਾਤ ਲੁਈਸ Weiss ਸਟਰਾਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੀ, ਫ਼ਰਾਂਸ, ਜੋ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਚਾਰ ਦਿਨ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਰਾ ਸਤਰ ਲਈ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਸੀਟ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪਾਸ ਲਯੋਪੋਲਡ (Leopoldruimte ਡਚ) ਦੋ ਬੱਚੀਆਂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰਕ ਸਾਰਾ ਸਤਰ ਲਈ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਕੱਤਰੇਤ, ਸੰਸਦ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸਰੀਰ, ਲਕਜਮਬਰਗ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

## ਇਤਹਾਸ
ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਦ, ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਿਜਾਇਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 10 ਸਿਤੰਬਰ 1, 952 ਨੂੰ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਸਭਤੋਂ ਪੁਰਾਨਾ ਆਮ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਯੂਰਪੀ ਕੋਲਾ ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਸਮੁਦਾਏ (ECSC) ਦੀ ਆਮ ਸਭੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ 78 ਮੈਂਬਰ ਰਾਜਾਂ (ਦੋਹਰੀ ਜਨਾਦੇਸ਼ ਵੇਖੋ) ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਦਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਰ ਸੰਸਦਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਤਬਦੀਲੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡੇਵਿਡ Farrell ਦੁਆਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਹੁਤ, ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਦ ਉਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ੀ ਗੱਲ ਕਰ ਦੁਕਾਨ ਲੇਬਲ। ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਹੁਣ ਮਾਮਲਾ ਹੈ: EP ਹੁਣ ਦੋਨਾਂ ਵਿਧਾਈ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀਵਿਧਾਇਿਕਾਵਾਂਦੇ। ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਸੰਘ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਹੈ। ਵਾਸ਼ੀਂਗਟਨ ਪੋਸਟ ਦੇ ਟਾਮ ਰੀਡ ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਝ ਸੰਘ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਨਬੂਝ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੇਲੌੜਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰ ਹੈ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਸੰਸਦ ਦੀ ਦੋ ਸੀਟਾਂ, ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਵੱਖਰਾ ਸਮਝੌਤੀਆਂ ਜਾਂ ਸਮਝੌਤੀਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਤੀਜਾ ਹਾਂ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ
1999

**1999** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

## ਘਟਨਾ 
* 1 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਯੂਰਪ ਸੰਘ ਨੇ ਸਾਝੀ ਮੁਦਰਾ**ਯੂਰੋ** ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਜਿਨੂੰ ਪੰਦਰਾਂ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਅਪਨਾਇਆ।
* 7 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ 'ਤੇ ਮੋਨਿਕਾ ਲੈਵਿੰਸਕੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਸਬੰਧੀ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
* 22 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਪਾਦਰੀ ਗਰਾਹਮ ਸਟੇਨਜ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿਊਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾੜ ਦਿਤਾ।
* 12 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ ਨੂੰ ਸੈਨਟ ਨੇ ਮਹਾਂਦੋਸ਼ ਕੇਸ (ਇੰਪੀਚਮੈਂਟ) ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਬਰੀ ਕੀਤਾ।
* 12 ਮਈ &ndash; ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬੋਰਿਸ ਯੈਲਤਸਿਨ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪਰੀਮਾਕੋਫ਼ ਨੂੰ ਬਰਤਰਫ਼ ਕਰ ਦਿਤਾ।
* 27 ਮਈ &ndash; ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਾਰ ਕਰਾਈਮਜ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਹਾਕਮ ਸਲੋਬਨ ਮਿਲੋਸਵਿਕ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ ਜੁਰਮਾਂ ਵਾਸਤੇ ਚਾਰਜ ਕੀਤਾ।
* 26 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰ ਮਰਲਿਨ ਮੁਨਰੋ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 1500 ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਾਈ ਗਈ।
* 31 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਲਿਊਨਰ ਸਪੇਸ ਕਰਾਫ਼ਟ ਚੰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਜ ਕੇ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਨ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
* 12 ਅਕਤੂਬਰ &ndash; ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ਼ ਨੇ ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਕੇ ਹਕੂਮਤ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
* 28 ਅਕਤੂਬਰ &ndash; ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਓਡੀਸ਼ਾ 'ਚ ਚੱਕਰਵਾਤ ਆਇਆ।
* 5 ਨਵੰਬਰ &ndash;170 ਮੁਲਕਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਬੌਨ (ਜਰਮਨੀ) ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਬਾਰੇ 12 ਦਿਨੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਕੀਤੀ।
* 5 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈਕਰੋਸਾਫ਼ਟ ਦੀ ਵਿੰਡੋ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਪਲੀ ਦਾ ਹੱਕ ਤਸਲੀਮ ਕੀਤਾ।
* 2 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਤਾਕਤ 'ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਐਗ਼ਜ਼ੈਕਟਿਵ' ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿਤੀ।
## ਜਨਮ 
## ਮਰਨ 
* 23 ਮਈ &ndash; ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਸਹੂਰ ਗਾਇਕ** ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਮਸਤਾਨਾ** ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।
* 26 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦਯਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਮੌਤ।(ਜਨਮ 1918)।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ