ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ

**ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ** ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੋਕ ਗਾਇਕ 
* ਮਲਿਕਾ ਪੁਖਰਾਜ (1912 - 2004) (ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਡੋਗਰੀ ਪਹਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ)
* ਤੁਫੈਲ ਨਿਆਜ਼ੀ (1916 - 1990) (ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ)
* ਆਲਮ ਲੋਹਾਰ (1928 - 1979) (ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੁਗਨੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ)
* ਆਰਿਫ਼ ਲੋਹਾਰ (ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਆਲਮ ਲੋਹਾਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ)
* ਪਠਾਣੇ ਖਾਨ (1926 - 2000) (ਸਰਾਇਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ)
* ਮੁਹੰਮਦ ਜੁਮਾਨ (1935 - 1990) (ਸਰਾਇਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ)
* ਰੇਸ਼ਮਾ (1947 - 2013) (ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸਰਾਇਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ)
* ਇਨਾਇਤ ਹੁਸੈਨ ਭੱਟੀ (1928-1999) (ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰਾਇਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ)
* ਮੁਮਤਾਜ਼ ਲਸ਼ਾਰੀ, (ਜਨਮ 1945)
* ਐਲਨ ਫਕੀਰ (1932 - 2000) (ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ)
* ਜਮਾਲ-ਉਦ-ਦੀਨ ਫਕੀਰ (1952 - 2016)
* ਫੈਜ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਬਲੋਚ (1901 - 1982) (ਬਲੋਚੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ)
* ਫਰੀਦਾ ਖਾਨਮ (ਜਨਮ 1929) (ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ)
* ਆਬਿਦਾ ਪਰਵੀਨ (ਜਨਮ 1954) (ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ)
* ਅਤਾਉੱਲ੍ਹਾ ਖਾਨ ਈਸਾਖੇਲਵੀ (ਜਨਮ 1951) (ਸਰਾਇਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ)
* ਸੁਰੱਈਆ ਮੁਲਤਾਨੀਕਰ (ਜਨਮ 1940) (ਸਰਾਇਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ)
* ਤਾਜ ਮੁਲਤਾਨੀ (ਮੌਤ 2018)
* ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ (ਜਨਮ 1945) (ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ)
* ਇਕਬਾਲ ਬਾਹੂ (1944 - 2012) (ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ)
* ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ (ਜਨਮ 1940) (ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ)
* ਫਿਦਾ ਹੁਸੈਨ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ) (1951 - 2020)
* ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ (1944 - 2021) (ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ)
* ਸੂਰੀਆ ਖਾਨਮ (ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸਰਾਇਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ)
* ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਬੇਲਾ (ਮੌਤ 2001) (ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ)
* ਸਾਦਿਕ ਫਕੀਰ (1967 - 2015)
* ਸਨਮ ਮਾਰਵੀ (ਪੰਜਾਬੀ, ਸਰਾਇਕੀ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ)
* ਰਹੀਮ ਸ਼ਾਹ (ਜਨਮ 1975) (ਪਸ਼ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ)
* ਨਾਜ਼ੀਆ ਇਕਬਾਲ (ਪਸ਼ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ)
* ਗੁਲ ਪਨਰਾ (ਪਸ਼ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ)

## ਕਾਫ਼ੀ 
ਸਿੰਧੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸੀ ਸੰਗੀਤਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਕਾਫੀ, ਅਰਬੀ ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ, "ਅੱਲ੍ਹਾ ਕਾਫੀ" ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ "ਅੰਤਿਮ" ਜਾਂ "ਕਾਫ਼ੀ" ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, "ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਹੈ"। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਫੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਕਲਾਸੀਕਲ, ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਸੰਗੀਤ ਰੂਪਾਂ (ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਖਿਆਲ, ਤਪਾ, ਠੁਮਰੀ ਅਤੇ ਗੀਤ) ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕਾਫੀ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਸਿੰਧੀ ਕਾਫੀ ਵਾਂਗ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਫੀ ਦੇ ਮਿਜਾਜ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਵੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਫੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ (16ਵੀਂ ਸਦੀ) ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ (18ਵੀਂ ਸਦੀ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ, ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਫੀਆਂ ਦੀ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸੁਰ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਿੰਧੀ ਕਾਫੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ, ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ਼ ਭਟਾਈ, ਸਿੰਧ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਅਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਕਵੀ (ਡੀ. 1752), ਨੇ ਸਿੰਧੀ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਧੁਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ "ਸ਼ਾਹ ਲਤੀਫ਼ ਦਾ ਸੁਰ" ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

ਮਰਹੂਮ *ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਪਰਵੀਨ* ਕਾਫੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਉਸਤਾਦ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਧੀ, *ਸ਼ਾਹਿਦਾ ਪਰਵੀਨ*, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਅਜੋਕੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਲੋੜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਫੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਗੀਤ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਰੂਪਾਂ ਵੱਲ ਤੋਰਿਆ ਹੈ। ਆਬਿਦਾ ਪਰਵੀਨ ਸਿੰਧ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੈਫੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।
thumb| ਲਹਿਜ਼ੇ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸੰਗੀਤ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ