open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਏਕਤਾ ਦਾ ਬੁੱਤ

***ਏਕਤਾ ਦਾ ਬੁੱਤ*** ਜਾਂ ***ਸਟੈਚੂ ਆਫ ਯੂਨਿਟੀ*** ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਉਚਾਈ  ਹੈ, ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੇਵੜੀਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਕਾਰਕੁਨ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ (1875-1950) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਏਕੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਪਟੇਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕੇਵੜੀਆ ਕਾਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਡੋਦਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (62 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਸਰੋਵਰ ਡੈਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ।

ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2010 ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀ ਲਾਰਸਨ ਐਂਡ ਟੂਬਰੋ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਕੁੱਲ ਉਸਾਰੀ ਲਾਗਤ ₹27 ਬਿਲੀਅਨ (US$ ਮਿਲੀਅਨ) ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਰਾਮ ਵੀ. ਸੁਤਾਰ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਟੇਲ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ 143ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ, 31 ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਨੋਟ
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Official Website 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਖਣਯੋਗ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ
ਜੈ ਵਿਲਾਸ ਮਹਲ

**ਜੈ ਵਿਲਾਸ ਮਹਲ** ਗਵਾਲੀਅਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਪੈਲਸ ਹੈ। ਇਹ 1874ਈ.ਵਿੱਚ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਯਾਜੀਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਹੁਣ ਵੀ ਮਰਾਠਾ ਸਿੰਧੀਆ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੈਲਸ ਯੂਰਪ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਮਾਇਕਲ ਫਿਲੋਸ (ਇਹ ਮੁਖੇਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

ਇਸ ਪੈਲਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 400 ਕਮਰੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 40 ਕਮਰਿਆਂ ਨੂੰ *ਜੀਵਾਜੀ ਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ* ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬੇਲਜੀਅਨ ਝਾੜ ਫਾਨੂਸ (ਚੈਨਡਲੀਅਰ) ਹਨ, ਇਹ ਸੱਤ ਸੱਤ ਟਨ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਬ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਚੈਨਡਲੀਅਰ ਹਨ।

## ਗੈਲਰੀ

Jai Vilas Palace Night at the Museum (8).JPG
Jai Vilas Palace Night at the Museum (7).JPG
Jai Vilas Palace Night at the Museum (6).JPG
Jai Vilas Palace Night at the Museum (5).JPG
Jai Vilas Palace Night at the Museum (4).JPG
Jai Vilas Palace Night at the Museum (3).JPG

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬਘਰ
ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਸੁਪਰ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ

**ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਸੁਪਰ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ**, ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਝੱਜਰ ਜਿਲੇ ਦੇ ਝਰਲੀ(dudi) ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕੋਲਾ ਅਧਾਰਤ ਬਿਜਲਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ ਜੋ ਅਰਾਵਲੀ ਪਾਵਰ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਐਨ ਪੀ ਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਪਾਵਰ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਕਾਰਪੋਰਸ਼ੇਨ ਲਿਮਿਟਿਡ ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਵਜੋਂ ਰਲ ਕੇ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। 

## ਸਮਰਥਾ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Coal-fired power stations in Haryana
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Jhajjar district
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਬਿਜਲਈ ਪਲਾਂਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਝੱਜਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਥਾਪੇ

**ਥਾਪੇ** ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਰਸਮ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੌਕੇ ਕੁੜਮਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਦੋਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵਸਾਰ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਲੇਪ ਲਗਾ ਕੇ ਚੋਰੀ-ਚੋਰੀ ਇਕਦਮ ਆਪਣੇ ਕੁੜਮਾਂ ਦੇ ਮੋਡਿਆਂ ਜਾਂ ਢੂਹੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਤੇ ਮਸ਼ਕਰੀ ਛੁਪੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
1831

**1831** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1830 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 3 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ​​ਕਾਰਕੁਨ ਸਵਿਤਰੀਬਾਈ ਫੂਲੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
* 22 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਮਸ਼ਹੂਰ ਖੋਜੀ ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ ਬੀ.ਏ. ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦਿਤਾ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਦੱਖਣੀ ਨਾਹਾਨੀ ਨਦੀ

**ਦੱਖਣੀ ਨਾਹਾਨੀ ਨਦੀ** ਲਿਆਰਡ ਨਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਨਾਡਾ ਦੇ ਯੇਲੋਨਾਈਫ ਤੋਂ 500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਹਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੋਂ ਹੋਕੇ ਗੁਜਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮੈਕੇਂਜੀ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਸੇਲਵਿਨ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵਰਜੀਨਿਆ ਝਰਨੇ ਦੀ ਤਰਫ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਚੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਲਿਆਰਡ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਹਾਨੀ ਨਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨੋਖਾ ਭੂਗਰਭੀ ਇਤਹਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਤਦ ਬਣੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਵਿਸਾਲ ਸਪਾਟ ਭੂਮੀ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਉੱਚੇ ਉੱਠੇ ਨਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਖਰੂਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਚਟਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਡੂੰਘੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। 

ਡੇਨ ਲੋਕ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਨਾਹਾਨੀ ਨਦੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਉਂਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਯੂਰਪੀ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਫ਼ਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਏ। 1950ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰ ਐਮ ਪੈਟਰਸਨ ਦੇ *ਡੇਂਜਰਸ ਰਿਵਰ* ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨਦੀ ਬਾਰੇ ਦੰਦ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਨਾਹਾਨੀ ਕਨੇਡਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜੰਗਲੀ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੈਲਾਨੀ ਅਤੇ ਜੋਖਮ ਭਰੇ ਖੇਲ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਨੌਸਿਖੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਵ੍ਹਾਈਟਵਾਟਰ ਮੰਜਲ ਹੈ। 

## ਵਹਿਣ 
left|thumb|250x250px|Virginia Falls
ਨਹਾਨੀ ਨਦੀ ਮੈਕੇਂਜੀ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਉਂਟ ਕਰਿਸਟੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਢਲਾਨਾਂ ਤੋਂ 1,600 ਮੀਟਰ (5,200 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਯੁਕੋਨ - ਉੱਤਰ-ਪਛਮ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੇ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉੱਤਰ-ਪਛਮ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੂਜ ਤਾਲਾਬਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਦੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਲਵਿਨ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨਾਲ ਛੋਟੀ ਨਾਹਾਨੀ ਨਦੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

ਬੋਲੋਨਾ ਰਿਜ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੱਛਮ ਦੀ ਤਰਫ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਦੀ ਤਰਫ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੈੰਪਾਇਰ ਸਿੱਖਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਰੋਕੇਨ ਸਕੱਲ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਹਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੈਬਿਟਕੈਟਲ ਨਦੀ ਅਤੇ *ਕੰਧ ਕ੍ਰੀਕ ਵਿੱਚ ਮੋਰੀ* ਦਾ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਵਗਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਇਹ ਲਿਆਰਡ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਘੁਮਾਦਾਰ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਗੁਜਰਦੀ ਹੈ। ਜੈਕਫਿਸ਼ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਨਾਹਾਨੀ ਬੂਟੀ ਵਿੱਚ ਫੋਰਟ ਲਿਆਰਡ ਦੇ 90 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (56 ਮੀਲ) ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ 180 ਮੀਟਰ (590 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਲਿਆਰਡ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ
1588

**1588** 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1580 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 3 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਸਪਿਰਟ (ਰੋਵਰ)

***ਸਪਿਰਟ***, ਨਾਸਾ ਦਾ 2004 ਤੋਂ 2010 ਤੱਕ ਮੰਗਲ ਮਿਸ਼ਨ ਦੂਜਾ ਮਿਸ਼ਨ ਹੈ। ਸਪਿਰਟ ਮਿਤੀ 4 ਜਨਵਰੀ, 2004 ਨੂੰ ਸਮਾਂ 04:35 ਸੰਯੋਜਤ ਵਿਆਪਕ ਸਮਾਂ ਤੇ ਮੰਗਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੰਪਰਕ 22 ਮਰਚ, 2010 ਤੱਕ ਰਿਹਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨ
1666

**1666** 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1660 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 3 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਗਰਾ ਵਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਬੁੜੈਲ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ

**ਬੁੜੈਲ ਦਾ ਕਿਲਾ**, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੈਕਟਰ 45 ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 
 ਇਹ 1712 ਤੱਕ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਇਥੋਂ ਦਾ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਸਲੂਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਇਥੋਂ ਦੀ ਹਰ ਨਵ ਵਿਆਹੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਭੇਜਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨੇ ਇਸ ਕਿਲੇ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ

Burail fort, Chandigarh, India 02.JPG|ਚੜਦੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਥੰਮ 
Burail fort, Chandigarh, India 03.JPG|ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ 
Burail fort, Chandigarh, India 04.JPG|ਦਖਣ ਦਿਸ਼ਾ 
Burail fort, Chandigarh, India 05.JPG| ਖਸਤਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ 
Burail fort, Chandigarh, India 06.JPG|ਗੁਰੂਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਇਤਹਾਸ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ (ਲਿੰਗਕਤਾ ਅਤੇ ਜੈਂਡਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ)

**ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ(questioning)**(ਜੈਂਡਰ, ਲਿੰਗਕ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਅਨੁਸਥਾਪਨ ਜਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਆਪਣੇ ਲਿੰਗ ਹੋਂਦ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਣ ਲਈ ਐਲਜੀਬੀਟੀ (ਲੈਸਬੀਅਨ, ਗੇਅ, ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ, ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ) ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅੱਖਰ "Q" ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਰ "Q" ਕੁਈਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੌਜਵਾਨ 
### ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ  
### ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਖ 

### ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਮਦਦ 
## ਹੋਰ ਵੇਖੋ 
* Bi-curious
* Kinsey scale

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ
ਲਿੰਗ-ਭੇਦ(ਜੈਂਡਰ)

**ਜੈਂਡਰ **ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕ ਖਿੱਚ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਗ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ ਜੋ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਜੈਂਡਰ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਜੈਵਿਕ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਆਧਾਰਿਤ ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ।
thumb|ਜੈਂਡਰ ਚਿੰਨ੍ਹ: ਲਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀਨਸ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੰਗਲ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਰਦ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ 
## ਜੈਂਡਰ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਜੈਂਡਰ ਭੂਮਿਕਾ 
thumb|ਜੈਂਡਰ ਦੀ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੰਝ ਦਰਸ਼ਾਇਆ।

### ਸਮਾਜਿਕ ਜਿੱਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਜੈਂਡਰ ਲਚਕੀਲਾਪਨ 
### ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ 
thumb|Mary Frith ("Moll Cutpurse") scandalized 17th century society by wearing male clothing, smoking in public, and otherwise defying gender roles.
[left|thumb|"Rosie the Riveter" was an iconic symbol of the American homefront in [ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|WWII and a departure from gender roles due to wartime necessity.]]

### ਜੈਂਡਰ ਹੋਂਦ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ 
### ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਜੈਂਡਰ ਅਧਿਐਨ 
### ਲਿੰਗ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਉਸਾਰੀ  
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ

thumb|ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ 2008 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
**ਐਲਜੀਬੀਟੀ** (LGBT) ਜਾਂ **ਜੀਐਲਬੀਟੀ** (GLBT**)** ਇੱਕ ਸੰਖਿਪਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਭਾਵ ਹੈ ਲੈਸਬੀਅਨ (**L**esbian), ਗੇਅ (**G**ay), ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ (**B**isexuality), ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ (**T**ransgender)। ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1990 ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਐਲਜੀਬੀ (LGB) ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਲਗਭਗ 1980 ਤੋਂ "ਗੇਅ" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਥਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਾਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ *ਗੇਅ ਭਾਈਚਾਰਾ  *ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। 

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Archives of glbtq.com, the GLBTQ encyclopedia.
* Directory of U.S. and international LGBT Community Centers 
* American Psychological Association's Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender Concerns Office
* 

## ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ 
* Safe Schools Coalition Glossary 
* Religious Institute Time to Seek 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ
ਸਰਵਲਿੰਗਕਤਾ

**ਸਰਵਲਿੰਗਕਤਾ**, ਇੱਕ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਜਾਂ ਲਿੰਗਕ ਖਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਲਿੰਗ ਲਈ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ
ਯੂਰਪੀ ਪਰਵਾਸੀ ਭੀੜ

ਅਤੇ ਈਐੱਫ਼ਟੀਏ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀਆਂ।]]

**ਯੂਰਪੀ ਪਰਵਾਸੀ ਭੀੜ** ਜਾਂ **ਯੂਰਪੀ ਪਨਾਹਗੀਰ ਸੰਕਟ** ੨੦੧੫ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਰਫ਼ਿਊਜੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੇ ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਰਾਹੀਂ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
*ਈਯੂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੰਧਾਂ , ਫ਼ਰੰਟੈੱਕਸ ਵੱਲੋਂ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
*ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ ਵੱਲ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਾਹ , ਯੂਐੱਨਐੱਚਸੀਆਰ ਵੱਲੋਂ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
*ਲਾਪਤਾ ਪਰਵਾਸੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ , ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪਰਵਾਸ ਜਥੇਬੰਦੀ ਵੱਲੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਰਾਹੀਂ ਆਮਦ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਬਾਰੇ ਡੇਟਾ
ਕਾਲਾ ਟੀਕਾ

**ਕਾਲਾ ਟੀਕਾ **ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਡਰਾਮਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਉੱਪਰ 2 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਸੋਮਵਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਰਾਤ 7 ਵਜੇ ਹੋਇਆ।

## ਕਹਾਣੀ 
## ਕਲਾਕਾਰ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ ਵੀ ਸ਼ੋਅ
ਅਲਿੰਗਕਤਾ

**ਅਲਿੰਗਕਤਾ **(ਜਾਂ **ਗੈਰ-ਲਿੰਗਕਤਾ**) ਇੱਕ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਜਾਂ ਲਿੰਗਕ ਖਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੱਟ, ਨਾਂ-ਮਾਤਰ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 2004 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਸੋਂ ਦਾ 1% ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ
ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ

**ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ **ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ ਵਾਲੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਖਰੇਵਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। *ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ  *ਇੱਕ ਛਤਰੀ ਸੰਕਲਪ ਹੈ ਜੋ ਟਰਾਂਸ-ਮਰਦ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸ-ਔਰਤ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
 ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਟਾਇਲਟ]]
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ
ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ

**ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ** ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਜਾਂ ਲਿੰਗਕ ਖਿੱਚ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਜੈਂਡਰ ਪ੍ਰਤੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਕਰਸ਼ਣ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਸਮਲਿੰਗਕਤਾ, ਸਮਲਿੰਗਕਤਾ ਅਤੇ ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਥਿਤੀ ਅਲਿੰਗਕਤਾ (ਲਿੰਗਕ ਖਿੱਚ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ)ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਪਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ
ਡਿਗਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ

**ਡਿਗਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ** (**°**) ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੋਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਚਾਪ ਦੁਆਰਾ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਬਣਿਆ ਕੋਣ 'ਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ, ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਆਦਿ 'ਚ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਚੱਕਰ ਦੀ ਸਕਲ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁੱਲ ਤੇ ਉਪਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯੂਨੀਕੋਡ ਵਿੱਚ  ਨੰਬਰ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1569 ਈ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
## ਕੀਬੋਰਡ
ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਕੀਬੋਰਡ ਤੋਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਨ

* + ਦਬਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ  ਦਬਾਉ ਤੇ ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ।
*  ਟਾਇਪ ਕਰੋ ਜਾਂ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ
ਸੌਜਰਨਰ (ਰੋਵਰ)

***ਸੋਜੌਰਨਰ*** ਨਾਸਾ ਦਾ ਮੰਗਲ ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਮਿਤੀ 4 ਜੁਲਾਈ, 1997 ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਮੰਗਲ ਦੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਕੈਮਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਨੇ ਮੰਗਲ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨ
ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ

thumb|ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦੇਣਾ
ਇਹ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ  
*Death Penalty Worldwide:  Academic research database on the laws, practice, and statistics of capital punishment for every death penalty country in the world.
* This Won’t Hurt a Bit: A Painlessly Short (and Incomplete) Evolution of Execution
* Olugbenga, Akingbehin Emmanuel (University of Lagos). "Modern Methods of Executing Condemned Prisoners: Elixir to Painful Killings?" ( ). *International Journal of Business and Social Science*. Vol. 3 No. 8 [Special Issue] - April 2012. p. 141-148.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ
ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟ

**ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟ** ਛੋਟੇ ਸਾਈਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਟ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕਿਲਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਇੱਟ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਰਾਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਉਸਾਰਨ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਮੰਤਵ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਵਰਤੋਂ 
ਇਸ ਇੱਟ ਦਾ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਕਾਰ ਦਰਮਿਆਨਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਦੀਵਾਰਾਂ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਉਸਾਰਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਚੂਨੇ ਨਾਲ ਪਕੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਇੱਟ ਦਾ ਸਾਈਜ਼ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਬਣਾਓਨ ਲਈ ਸੌਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਇੱਟ ਦਾ ਆਕਾਰ ਮੌਜੂਦਾ ਇੱਟ (9 × 4¼ × 2¾) ਦਾ 3 ਚੌਥਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। those are 9 × 4¼ × 2¾ inches]]

 ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦਵਾਰਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Nanak Shahi Bricks
*[Ancient Home of Baba Sohan Singh Bhakna(https://pa.wikipedia.org/wiki/Sohan_Singh_Bhakna),(of Ghadar Party fame) in trouble]
*[Viraasat Haveli(https://pa.wikipedia.org/wiki/Haveli) frozen in Time] 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Indian architectural history
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Sikh architecture
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Mughal architecture
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Building materials
ਤਾਂਤੀਆ ਭੀਲ

'' (1916)]]
**ਤਾਂਤੀਆ ਭੀਲ** (**ਤਾਂਤੀਆ ਭਿਲ** ਜਾਂ **ਤਾਂਤੀਆ ਮਾਮਾ**) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1878 ਤੋਂ 1889 ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਡਕੈਤ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਆਮ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀਰੋ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੋਬਿਨਹੁੱਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਤਾਂਤੀਆ ਭੀਲ ਕਬੀਲੇ, ਇੱਕ ਆਦੀਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 1842 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਤਾਂਤੀਆ ਨੇ 1857 ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਤਾਂਤੀਆ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1874 ਵਿੱਚ ਗਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1878 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਹਾਜੀ ਨਸਰੁੱਲਾਹ ਖਾਨ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ ਦੁਆਰਾ ਗਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਖਾਂਡਵਾ ਵਿਖੇ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਫ਼ਰਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਕੈਤੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਪਨਾ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1844
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1890
ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਅਕਰਪੁਰੀ

**ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਅਕਰਪੁਰੀ**, ਜਥੇਦਾਰ (1892-1975 ਈਃ) ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਃ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਟਾਲਾ ਨਗਰ ਤੋਂ 13 ਕਿ.ਮੀ. ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਸੇ ਅਕਰਪੁਰਾ ਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1892 ਈ. ਨੂੰ ਸ. ਪਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਈ ਪਰਤਾਪ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਨ 1911 ਈਃ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜੀਏਟ ਸਕੂਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। ਸੰਨ 1914 ਈ. ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿੱਚ ਪਟਵਾਰੀ ਲਗ ਗਏ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇਦਾਰ ਬਣ ਗਏ। ਪਰ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖ਼ੂਨੀ ਸਾਕੇ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਨ 1921 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ। 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1921 ਈ. ਨੂੰ ਇਹ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਜਥੇਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ। 13 ਅਕਤੂਬਰ 1923 ਈ. ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਸਹਿਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। 27 ਨਵੰਬਰ 1926 ਈ. ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਇਸ ਨੇ ਫਿਰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਜੱਥੇਦਾਰੀ ਦਾ ਪਦ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਅਤੇ 21 ਜਨਵਰੀ 1930 ਈ. ਤਕ ਉਸੇ ਪਦ ਉਤੇ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ, ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ। ਸੰਨ 1935 ਈ. ਤੋਂ 1938 ਈ. ਤਕ ਇਹ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਿਹਾ।

ਉਹਨਾਂ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਪੰਥਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸਗੋਂ ਉਹਨਾ ਨੇ ਕੌਮ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਜਥੇਦਾਰ ਅਕਰਪੁਰੀ ਦੀਆਂ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਥ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਸੁਹਿਰਦ ਉਪਰਾਲੇ ਕੀਤੇ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਘਾਲ-ਕਮਾਈ ਪੰਥਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤਕ ਅਣਗੌਲੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸੰਨ 1940 ਈ. ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਿਆ ਅਤੇ 10-11 ਫਰਵਰੀ 1940 ਈ. ਵਿੱਚ ਅਟਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸਰਬ ਹਿੰਦ ਅਕਾਲੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। ਸੰਨ 1952 ਤੋਂ 1957 ਈ. ਤਕ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਵਖਰਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਗ ਗਿਆ ਜਿਥੇ 20 ਨਵੰਬਰ 1975 ਈ. ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ।
## ਅਕਰਪੁਰੀ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕ 
ਜਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਅਕਰਪੁਰੀ ਜੋ ਕਿ ਪੰਥ ਦੀ ਬੁਲੰਦ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸਨ ਬਾਰੇਸ ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। 
ਜਥੇਦਾਰ ਅਕਰਪੁਰੀ ਦੀ ਪੰਥ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਲਗਨ ਨਾਲ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1892
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1975
ਭਾਈ ਲਾਲਾ

ਭਾਈ ਲਾਲਾ ਜੀ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਜੀ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਲਵੰਡੀ ਤੋਂ ਜਨਮਪੱਤ੍ਰੀ ਲੈਣ ਬਾਬਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਪਾਸ ਗਏ ਸਨ।
## ਜਨਮ
ਭਾਈ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਆਪ ਜੀ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਪੰਨੂ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
ਬੋਤਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ

**ਬੋਤਾ ਸਿੰਘ** ਭੜਾਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਗਰਜਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੁਕ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਇਉਂ ਹੀ ਉਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਦੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਕਾਇਰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਇਹ ਗੱਲ ਉਸਦੇ ਚੁੱਭ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਉੱਥੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਆਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਗੱਡੇ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਲੈਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਚੁਨੌਤੀ ਦਿੱਤੀ।

*ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੇ ਸਿੰਘ ਬੋਤਾ।
ਹੱਥ ਹੈ ਸੋਟਾ, ਵਿੱਚ ਰਾਹ ਖੜੋਤਾ।
ਆਨਾ ਲਾਯਾ ਗੱਡੇ ਨੂੰ, ਪੈਸਾ ਲਾਯਾ ਖੋਤਾ।
ਆਖੋ ਭਾਬੀ ਖ਼ਾਨੋ ਨੂੰ.ਯੋ ਆਖੇ ਸਿੰਘ ਬੋਤਾ।*

ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਵੇਖ ਕੇ ਜ਼ਕਰੀਆਂ ਖ਼ਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਫੌਜ ਬੋਤੇ ਸਿੰਘ ਵਿਰੁੱਧ ਭੇਜੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਪੰਜਕੋਸੀ

**ਪੰਜਕੋਸੀ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ "ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਖੂਈਆਂ ਸਰਵਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ  33 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਖੂਈਆਂ ਸਰਵਰ ਤੋਂ 7 ਕਿ.ਮੀ. ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 312 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।ਪੰਜਕੋਸੀ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 152128 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਖੂਈਆਂ ਸਰਵਰ ਹੈ।ਪੰਜ ਕੋਸੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਬੋਹਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤਹਿਸੀਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਲੋਟ ਤਹਿਸੀਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਖੂਈਆਂ ਸਰਵਰ ਦੇ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਫੀ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
# ਦੌਲਤਪੁਰਾ (9 KM), 
# ਦੀਵਾਨ ਖੇੜਾ (10 KM), 
#ਪੁਰਾਣਾ ਸੂਰਜ ਨਗਰ (16 KM), 
#ਬੋਦੀ ਵਾਲਾ ਪੀਠਾ (17 KM) ਪੰਜ ਕੋਸੀ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ।

## ਨੇੜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
#ਅਬੋਹਰ 17 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ 33 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#ਸਾਦੁਲਸ਼ਹਿਰ 43 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੰਜ ਕੋਸੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

## ਅਬਾਦੀ
ਪੰਜਕੋਸੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਪੰਜਕੋਸੀ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ। ਪੰਜਕੋਸੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 4012 ਹੈ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 724 ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 48.3% ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 54.6% ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 22.5% ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਫੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀਕਰ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਵੱਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਵੱਲੋ ਜਮੀਨਾਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਵੇਲੀਆਂ ਇਸ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਬਰਾਦਰੀਆਂ
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਖੜ ਜਾਟਾਂ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਤਕਰੀਬਨ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਮਾਲਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਘੁਮਿਆਰ ਜਾਤੀ ਦੀ ਵੀ ਵਸੋਂ ਹੈ।
## ਬੋਲੀ
ਇੱਥੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੀ ਬਾਗੜੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਦਫ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਹੈ। 
## ਉੱਘੇ ਲੋਕ
*ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ
*ਸੁਨੀਲ ਜਾਖੜ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਨ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਲਕੜ ਦਾ ਪੁਲ

thumb|ਲਕੜ ਦਾ ਪੁਲ
**ਲਕੜ ਦਾ ਪੁਲ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਪੁਲ ਹੈ ਜੋ ਲਕੜੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਜੇ ਬਿਲਕੁਲ ਛੋਟੀ ਬਸਤੀ ਸੀ ਜੋ ਅੱਜ ਇੱਕ ਮਹਾਂਨਗਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁਲ
ਰਾਮ ਤੀਰਥ

ਇਹ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 13 ਕਿ:ਮੀ ਦੀ ਵਿੱਥ ਤੇ ਸਥਿਤ ਇਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਰਾਮਾਇਣ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਕ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬਾਲਮੀਕ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਨਵਾਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਵ ਤੇ ਕੁਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਥੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਇਕ ਮੰਦਿਰ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੱਚੇ ਦੇਸ਼ ਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਕ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮੇਲਾ ਭਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਸੁਧਾਰ ਸਭਾ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਾਨ ਬੜਾ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ
ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ

ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪੰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤਖ਼ਤ ਹੈ। ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਫਸਵੀਂ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਆ ਗਏ ਸਨ ਤੇ 9 ਮਹੀਨੇ ਇੱਥੇ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਸ਼ੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮੁੜ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਤਖਤ ਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਨਿਹੰਗਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਦਿਨ ਇੱਥੇ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ

ਭੱਟ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮਕਾਲੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸਰਾਦਾਤਿਆਂ ਜਾਂ ਜਜਮਾਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਬਿਉਰੇ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ 'ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਹੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਖ਼ਾਲਸਾਨਾਮਾ

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਬਖਤ ਮੱਲ ਨੇ 1814 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦਰਜ਼ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਮਨੌਲੀ ਕਿਲ੍ਹਾ

**ਮਨੌਲੀ ਕਿਲਾ**, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਮੋਹਾਲੀ ਜਿਲੇ ਦੇ ਮਨੌਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਹਾਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਮਨੌਲੀ ਇਸ ਜਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿਸਦੀ 3,919 ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ 693 ਘਰ ਹਨ। ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਕਬਾ 738 ਹੈਕ. ਹੈ।
 ਇਹ ਕਿਲਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਦੇਹ ਆਬਾਦੀ ਤੋਂ 20 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਹੈ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ 

File:Manauli Fort,district SAS Nagar Mohali, Punjab 01.JPG|ਕਿਲੇ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ 
File:Manauli Fort,district SAS Nagar Mohali, Punjab 02.JPG|ਕਿਲੇ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ 
File:Manauli Fort,district SAS Nagar Mohali, Punjab 03.JPG|ਪੂਰੇ ਕਿਲੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ 
File:Manauli Fort,district SAS Nagar Mohali, Punjab 04.JPG| ਕਿਲੇ ਅੰਦਰ ਉੱਗੇ ਪਾਮ ਦੇ ਰੁੱਖ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* http://www.tribuneindia.com/2001/20010331/windows/main3.htm

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ
ਜੋਤੀਰਾਦਿਤੀਆ ਸਿੰਧੀਆ

**ਜੋਤੀਰਾਦਿਤੀਆ ਮਾਧਾਵਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੁਨਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਤੋਂ ਚੋਣ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਸਿੰਧੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ, ਪਿਤਾ ਮਾਧਵਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਮਾਧਵੀ ਰਾਜੇ ਸਿੰਧੀਆ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਕੈਮਪੀਅਨ ਸਕੂਲ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੂਨ ਸਕੂਲ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਉਸਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਜੂਏਸ਼ਨ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 2003 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਗਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਮ.ਬੀ.ਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* Members of Fourteenth Lok Sabha - Parliament of India website 
* http://www.scindia.edu/home/

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਵਾਲੀਅਰ ਦਾ ਸਿੰਧੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਵਿਸ਼ਮਲਿੰਗਕਤਾ

thumb|ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

**ਵਿਸ਼ਮਲਿੰਗਕਤਾ** ਇੱਕ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਜਾਂ ਲਿੰਗਕ ਖਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਜੈਂਡਰ ਲਈ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ਮਲਿੰਗਕਤਾ ਇੱਕ ਭਾਵੁਕ, ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਜਾਂ ਲਿੰਗਕ ਖਿੱਚ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਲਿੰਗ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। "ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਲਿੰਗਕ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਧਾਰਨ ਉਸਦਾ ਲਿੰਗਕ ਆਕਰਸ਼ਣ, ਲਿੰਗਕ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਈਚਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਰਗੀਆਂ ਲਿੰਗਕ ਖਿੱਚਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।"

ਵਿਸ਼ਮਲਿੰਗਕਤਾ ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿੰਗਕ ਖਿੱਚ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਸਮਲਿੰਗਕਤਾ ਅਤੇ ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ਮਲਿੰਗੀ ਵੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਟਰੇਟ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## Footnotes 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ
ਰਾਏ ਸਿੱਖ

ਰਾਇ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬਰਾਦਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਹੁਣ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਰਾਏ ਸਿੱਖ ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਤੱਰਕੀ ਦੇ ਰਹ ਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲੋਕ ਉਚੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।ਇਹ ਬਰਾਦਰੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੱਕ ਬਾਡਰ ਪੱਟੀ ਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਲੱੜਨ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਰਾਏ ਸਿੱਖ ਬਰਾਦਰੀ ਦਾ ਆਦਮੀ ਹੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੇਤੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੌਮ ਬਹੁਤ ਬਹਾਦਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ੍ਰੀਗੰਗਾਨਗਰ(ਬੁੱਢਾਜੌਹੜ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਸਾਹਿਬ) , ਤੇ ਬਾਰਡਰ ਲਾਈਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਿੰਡ,ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ, ਅਲਵਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਚ ਰਾਇਸਿਖ ਕੌਮ ਰਹਦੀ ਹੈ==
## ਰਾਇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ  ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕ)ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਲਵਈ ਬੋਲੀ ਦਾ ਰਲਾਅ ਹੈ ਰਾਇਸਿੱਖ ਕੌਮ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਵੱਖ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹਨਾ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਰਲ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸਕੂਨ ਵਾਲ਼ੀ ਹੈ 
## ਉੱਘੇ ਲੋਕ
*ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਘੁਬਾਇਆ 
*ਬਾਬਾ ਪੋਖਰ ਸਿੰਘ
*ਜੱਗਾ ਸਿੰਘ ਬੱਟੀ ਟਾਹਲੀ ਵਾਲਾ
*ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਫਲੀਆਂ ਵਾਲਾ
*ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਘੁਬਾਇਆ
*ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲਾਂ
*ਮੁੱਖਾ ਮਾਣਕ
*ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਆਹਲਾਂ
*ravi vehran wala pehlwan
*raja raipur araian pehlwan

## ਹਵਾਲੇ1 ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਦੇ ਵਸ਼ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਕਬੀਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਕੰਬੋਜ

**ਕੰਬੋਜ** ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਇਦ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੌਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਲੇਰ, ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਫਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਪਾਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਚੰਗੇ ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੰਬੋਅ ਅਤੇ ਜੱਟ ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਕਿੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੈ।

ਕੰਬੋਜ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੋਤ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਹਾਂਡਾ, ਥਿੰਦ, ਜੱਜ, ਮਹਿਰੋਕ, ਸੰਧਾ, ਸਾਮੇ, ਸੁਰਮੇ, ਸ਼ਾਹੀ, ਜੰਮੂ, ਜੋਸ਼ਨ,ਅਬਦੁਲ, ਅਜਪਾਲ, ਅੰਗਿਆਰੇ, ਢੋਟ, ਕੌੜੇ, ਸ਼ਾਹੀ, ਸੋਥਪਾਲ,  ਕਈ ਹਿੰਦੂ ਕੰਬੋਜ ਬਾਬਾ ਭੁੰਮਣ ਸ਼ਾਹ ਜੋ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਬਾਬਾ ਭੁੰਮਣ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਕੰਬੋਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੇ ਬਾਬਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾਸ ਜੀ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਭੂਮਣ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਕੰਬੋਜ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਸਿੱਖ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਹੀ ਪਾਲਣਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਿਰਸਾ ਵਿਖੇ ਸੰਘਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
problem ਟਾਹਲੀ ਵਾਲਾ ਬੋਦਲਾ,ਮੋਹਨ ਕੇ ਹਿਠਾਰ,ਚੱਕ ਵਨ ਵਾਲਾ, ਪੰਜੇ ਕੇ ਉਤਾੜ, ਬਾਜੇੇ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਪਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਿਵਾਨ ਖੇੜਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਬੋਜ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰੰਡ ਪਿੰੰਡੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਬੋਹਰ ਗੰਗਾਨਗਰ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਡੱਬਵਾਲੀ ਸਿਰਸਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੋਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਬੋਲੀ
ਇਸ ਬਰਾਦਰੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਉੱਪ ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਲਹਿੰਦੀ, ਮਾਝੀ ਅਤੇ ਮਲਵਈ।

## ਉੱਘੇ ਵਿਅਕਤੀ
*ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਮਹਿਰੋਕ ਗੋਤ ਦੇ ਕੰਬੋਜ਼)
*ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ 
*ਭਾਈ ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ
*ਬਾਬਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨਿੱਬਰ ਜੀ(ਬੰਦਈ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਮੁਖੀ)
*ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ (ਚੰਦੀ ਗੋਤ ਦੇ ਕੰਬੋਜ਼)
*ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਕੰਬੋਜ਼ (ਗੋਤ ਜੰਮੂ)
*ਅਕਾਲੀ ਬਾਬਾ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਥੇਦਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 
*ਮਾਸਟਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ(ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਆਕਾਲੀ ਦਲ)(ਸੰਧਾ ਗੋਤ)
*‎ਪੰਕਜ‬ ਕੰਬੋਜ ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਸ
*ਸਰਦਾਰ ਕੰਵਲਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਧੰਜੂ, ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ 
*ਜ਼ੀਆਉਦੀਨ‬ ਅਹਿਮਦ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
*ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੰਬੋਜ ਭਾਰਤੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨ
*ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਮਾਲ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ *ਆਤਮਾਂ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ 
*ਬੀਬੀ ਉਪਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਾਬਕਾ ਕੈਬਿਨੇਟ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ 
*ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਕੈਬਿਨੇਟ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ 
*ਹੰਸ ਰਾਜ ਜੋਸ਼ਨ ਸਾਬਕਾ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਜਲਾਲਾਬਾਦ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ)
*ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕੰਬੋਜ਼ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਰਾਜਪੁਰਾ 
*ਕਾਕਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਸਮਾਣਾ 
*ਮਦਨ ਲਾਲ ਜਲਾਲਪੁਰ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਘਨੌਰ
*ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਸਿਰਕੱਢ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਖਿਲਾੜੀ ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਾਰਟ ਕੌਰਨਰ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
*ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ
*ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੰਬੋਜ -ਨਾਮਵਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਸੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ
*ਹਰਵਿੰਦਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ -ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਡਾਇਰੈਕਕਟਰ, ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ (ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ) ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ 
*ਕਵਿੰਦਰ ਚਾਂਦ- ਕਨੇਡਾ ਵਾਸੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਸ਼ਾਇਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬੀਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਲਿੰਗਕ ਹੋਂਦ

**ਲਿੰਗਕ ਹੋਂਦ **ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਹ ਪਰਵਿਰਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤੀ ਲਿੰਗਕ ਖਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਗਕ ਹੋਂਦ ਹੁਣ ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ ਹੋਂਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਸਦਕਾ ਇਹ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤੀ ਲਿੰਗਕ ਖਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। 

## References 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਂਡਰ
1884

**1884** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1880 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
## ਜਨਮ
* 3 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾ ਜਨਮ।
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1878

**1878** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1870 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
## ਜਨਮ
* 20 ਸਤੰਬਰ &ndash; ਦ ਹਿੰਦੂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
* 10 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੋਲਾਟੀਆ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸੀ। ਰਾਜਾਗੋਪਾਲਚਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।== ਮਰਨ ==

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਨਾਈ ਸਿੱਖ

ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਨਾਈ ਸਿੱਖ ਜਾਤੀ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਈ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਵਾਂ ਮੋਕੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਵੇਖਦੇ ਸਨ ਪਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਕੇਸ ਕੱਟਣ ਦਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਾਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਮੌਕੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਜਮੀਨਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪਿਆਰਾ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਵੀ ਨਾਈ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਨਾਈ ਸਿੱਖ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਜਾਤੀ ਦੇ ਵੱਡ ਵਡੇਰੇ ਸੈਣ ਭਗਤ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਭਾਗ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ ਪਰ ਸੈਣ ਭਗਤ ਨੇ ਰਾਜ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੈਣ ਭਗਤ ਜੀ ਦੀ ਰਚੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।

## ਬੋਲੀ
ਇਸ ਬਰਾਦਰੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮਾਝੇ ਵਿੱਚ ਮਾਝੀ, ਮਾਲਵਾ ਵਿੱਚ ਮਲਵਈ ਅਤੇ ਦੁਆਬੇ ਵਿੱਚ ਦੁਆਬੀ ਹੈ।

## ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਇਸ ਬਰਾਦਰੀ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੋਤ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਕਬੀਲੇ
ਟੋਡਰ ਮੱਲ

**ਰਾਜਾ** **ਟੋਡਰ ਮੱਲ** (1 ਜਨਵਰੀ 1500 – 8 ਨਵੰਬਰ 1589) ਅਕਬਰ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ (ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਅਸ਼ਰਫ਼) ਸੀ। ਉਹ ਵਕੀਲ-ਉਸ-ਸਲਤਨਤ (ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ) ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਵਜ਼ੀਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਈਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ 4000 ਦਾ ਮਨਸਬਦਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਵਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਅਕਬਰ ਦੇ 15 ਸੁਬਾਹ ਲਈ 15 ਹੋਰ ਦੀਵਾਨ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।

## ਜਰਨੈਲ
ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਨੇ ਬਤੌਰ ਜਰਨੈਲ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ’ਚ ਵੱਡੀ ਵੀਰਤਾ ਦਿਖਾਈ ਸੀ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਰਾਏ’ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ 100 ਘੋੜਸਵਾਰ ਅਤੇ 200 ਪਿਆਦਾ ਫ਼ੌਜ ਰੱਖਣ ਦਾ ਹੱਕ ਸੀ, ਜੋ ਵਧਦਾ ਵਧਦਾ 1648 ਵਿੱਚ 2000 ਘੋੜਸਵਾਰ ਤੇ 4000 ਪਿਆਦਾ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 1650 ਵਿੱਚ ਇਸ ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਹੇਠ ਸਰਹੰਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਦੀਪਾਲਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ ਤੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦੇ ਸੂਬੇ ਵੀ ਸਨ।

## ਸਨਮਾਨ
ਉਸ ਨੂੰ ‘ਰਾਜਾ’ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਜੋ ਸਾਰੀ ਮੁਗ਼ਲੀਆ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਕੂ ਗ਼ੈਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 8 ਨਵੰਬਰ 1589 ਨੂੰ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1500
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1589
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧਕਾਲੀ ਭਾਰਤ
ਜੀਵਾਜੀਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ

**ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੀਵਾਜੀਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ** (26 ਜੂਨ 1916 – 16 ਜੁਲਾਈ 1961) ਗਵਾਲੀਅਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਸਿੰਧੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਜਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਕਾਰ ਖਿਡਾਉਣੇ ਅਤੇ ਰੇਲ ਖਿਡਾਉਨਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੌਂਕ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੈ ਵਿਲਾਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਖਾਣੇ ਦੇ ਟੇਬਲ ਤੇ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਰੇਲ ਬਣਵਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਵਾਲੀਅਰ ਦਾ ਸਿੰਧੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਵਾਲੀਅਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ
ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ

**ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ** ਸਰਹੰਦ ਨੰਗਲ ਰੇਲਵੇ ਲਾਇਨ ਤੇ ਸਰਹੰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੰਜ ਮੀਲ ਤੇ 30°42 ਐਨ ਅਤੇ 76°28 ਈ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਨਾਲ ਰੋਪੜ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਦੀ ਸਤਥਾਪਨਾ 1540 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਮਲਿਕ ਹੈਦਰ ਖਾਨ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ਵੱਸ ਗਿਆ ਸੀ 1762 ਤੋਂ 63 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਉੱਤੇ ਦੱਨੇਵਾਲਿਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸ.ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਮਹਾਰਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਕਬਜੇ ਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਨਿਜ਼ਮਤ ਧ
ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਰਿਹਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਰਹਿੰਦ ਵਧੇਰੇ ਕੇਂਦਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਪਰ ਸਿੱਖ ਸਰਹਿੰਦ ਨੂੰ ਨਹਿਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਸਰਹਿੰਦ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬੱਸੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ (ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼)

ਸੂਬੇਦਾਰ (ਆਨਰੇਰੀ ਕਪਤਾਨ) ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਰੇਜਿਮੈਂਟ ਦੇ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਜੇਸੀਓ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ 1995 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਟਰਾਫੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ, ਵੱਡੇ ਬੋਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਅਤੇ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ। ਰੱਖਿਆ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੋਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਡਿਊਟੀ ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ 2016 ਪਠਾਨਕੋਟ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹਮਲੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ
ਏਕਲਲਿੰਗਕਤਾ

**ਏਕਲਲਿੰਗਕਤਾ **ਇੱਕ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਜਾਂ ਲਿੰਗਕ ਖਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਜੈਂਡਰ ਲਈ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਏਕਲਲਿੰਗੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਮਲਿੰਗੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਵੀ। ਲਿੰਗ ਅਨੁਸਥਾਪਨ ਦੇ ਪਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਏਕਲਲਿੰਗੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਮ ਸੰਕਲਪ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ
ਭਾਈ ਕਨ੍ਹਈਆ

**ਭਾਈ ਕਨ੍ਹਈਆ** ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦਾ ਮੋਢੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜਾਤ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਤਕਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਫੱਟੜਾ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਫੱਟੜਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਾਈ ਹੋਈ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸਰੂਪ ਚੰਦ ਸਿੰਗਲਾ

'''ਸਰੂਪ ਚੰਦ ਸਿੰਗਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਅ੍ਪੈਲ 1961 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਹੋਇਆ ਡੋਡ, ਤਹਿ. ਜੈਤੋ (ਫਰੀਦਕੋਟ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਬਹੁਲਿੰਗਕਤਾ

**ਬਹੁਲਿੰਗਕਤਾ **ਇੱਕ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਜਾਂ ਲਿੰਗਕ ਖਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਿੰਗਾਂ ਜਾਂ ਜੈਂਡਰਾਂ ਲਈ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਹੁਲਿੰਗੀ ਵਿਅਕਤੀ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ "ਲਿੰਗਕਤਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ" ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ। ਲੇਖਕ ਲਿੰਡਾ ਗਾਰਨੇਟਸ ਅਤੇ ਡੌਗਲਸ ਕਿੱਮਲ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਲਿੰਗ ਇੱਕ ਲਿੰਗਕ ਹੋਂਦ ਹੈ ਜਿਸ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਮਲਿੰਗਕਤਾ, ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮਲਿੰਗਕਤਾ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ ਦੁਫਾੜ ਮਾਨਸਿਕਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ ਕਿ ਉਹ ਸਮਲਿੰਗੀ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਮਲਿੰਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਬਹਿਸ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੈਂਡਰ ਦੁਫਾੜ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ
ਸਟਰੈਟੋਸਫ਼ੀਅਰ

ਟਰੋਪੋਸਫ਼ੀਅਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 50 ਕਿ.ਮੀ. ਉੱਪਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਰਤ ਨੂੰ ਸਟਰੈਟੋਸਫ਼ੀਅਰ () ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਹਿ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਜਲਵਾਸ਼ਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਪਗ੍ਰਹਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਪਸਥਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਟਰੈਟੋਸਫ਼ੀਅਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਟਰੋਪੋਸਫ਼ੀਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਯੂਮੰਡਲ
ਟਰੋਪੋਸਫ਼ੀਅਰ

ਇਹ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੀ ਪਰਤ ਹੈ। ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੀ ਹਵਾ ਦੀ ਜਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਟਰੋਪੋਸਫ਼ੀਅਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਟਰੋਪੋਸਪਫੀਅਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਾਈਟਰੋਜਨ (78%), ਆਕਸੀਜਨ (20.9%), ਲਗਭਗ (.03%), ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਅਤੇ ਜਲ ਵਾਸ਼ਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੱਦਲ, ਵਾਸ਼ਪ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਟਰੋਪੋਸਫ਼ੀਅਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਸਟਰੈਟੋਸਫ਼ੀਅਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਯੂਮੰਡਲ
ਬੈਰੋਮੀਟਰ

**ਬੈਰੋਮੀਟਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Barometer) ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦਬਾਅ ਮਾਪਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਈ. ਟੋਰਸਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਮਰਕਰੀ ਬੈਰੋਮੀਟਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੈਰੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਅਲਟੀਮੇਟਰਜ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਤੇ ਆਮ ਕਿਸਮ ਦਾ ਅਲਟੀਟੀਮੇਟਰ) ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹੀ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਅਲਟੀਟੀਮੀਟਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਅਨੁਸਾਰੀ ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇੱਕ ਬੇਰੋਮੀਟਰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੂਖਮ ਦਬਾਅ ਦੇ ਬਦਲਾਵ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬਲੋਚੀ ਲੋਕ

ਬਲੋਚਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ **ਬਲੋਚੀ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ,ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬਲੋਚੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿੱਸੇ ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਬਲੋਚੀ ਹੀ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਹਿਣੀ ਸਹਿਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮੁਨੀਰ ਅਹਿਮਦ ਬਾਦੀਨੀ

**ਮੁਨੀਰ ਅਹਿਮਦ ਬਾਦੀਨੀ** ਦਾ ਜਨਮ ਨੂੰ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੁਸ਼ਕੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਬਲੋਚੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਲਿਖਣ ਦੇ ਲਈ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਜੁਦਾ ਸਮੇਂ ਕੋਇਟਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸੈਕੇਟਰੀ ਹਨ।

## ਜਨਮ
ਮੁਨੀਰ ਅਹਿਮਦ ਬਾਦੀਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਪਿੰਡ ਹੋਇਆ ਜੋ ਕਿ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੁਸ਼ਕੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਸੀ।

## ਸਿੱਖਿਆ
ਮੁਨੀਰ ਅਹਿਮਦ ਬਾਦੀਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਇਟਾ ਦੇ ਕਾਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਇਹ ਬਲੋਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਣ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉੱਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਲੋਚੀ ਵਿੱਚ ਤਲਜਮਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਤੋ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਕੰਮ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੋਇਟਾ ਦੇ ਡਿਗਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੈਕੇਟਰੀ ਹਨ।

## ਲੇਖਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
ਬਾਦੀਨੀ ਲੇਖਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਲੋਚੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।
### ਲਿਖਤਾਂ
*ਰੇਕਾਨੀ ਤਲਾਹ ਹਲਕੇ
*ਬੇਲ ਕੇ ਮਹਿ ਬੈਲਾਪੀਤ
*ਅਗ਼ਾਹ ਏ ਸ਼ਮਨੀ ਵਾਹਬ
*ਸ਼ਲ ਏ ਗ਼ੁਲੇਨ ਬ਼ਜ਼ਾਰ
*ਇਹ ਜ਼ਿੰਦ ਤਾਰਾ ਬਰਾਜਿਤ 
*ਏਸ਼ ਤਹਿ ਜ਼ਮੀਨ ਤਹਿ ਅਜ਼ਮਾਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲੋਚੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲੋਚੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953
ਟੀਕਾਕਰਣ

ਇਹ ਬਣਾਉਟੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਜਰਮ ਜਾਂ ਜਰਮ ਪਦਾਰਥ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਉਹ ਵਿਧੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਖਾਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਤਿਰੋਧ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲੈਕਸਿਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਟੀਕਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
## ਇਤਿਹਾਸ
ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਚੇਚਕ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਫੈਲੀ। ਐਡਵਰਡ ਜੀਨਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਚੇਚਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਗਊ ਸੀਤਲਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਕਾਰਨ ਉਹ ਚੇਚਕ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸੁਰਖਿਅਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਊ ਸੀਤਲਾ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਚੇਚਕ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਟੀਕੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ।
## ਖੋਜ
ਐਡਵਰਡ ਜੀਨਰ ਨਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਨੇ 1798 ਈ: ਟੀਕਾਕਰਣ ਵਿਧੀ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਇਓਤਕਨਾਲੋਜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀਕਾਕਰਣ
ਅਲੀ ਅਤੇ ਨੀਨੋ (ਨਾਵਲ)

, 1937]]
**ਅਲੀ ਅਤੇ ਨੀਨੋ ( ਨਾਵਲ )** ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ:Ali and Nino ਬਾਕੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਇਸਾਈ ਜੌਰਜੀਅਨ ਕੁੜੀ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਬਾਰੇ 1918-1920 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਰਬਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ (Kurban Said ) ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1937 ਵਿੱਚ ਈ.ਪੀ .ਤਲ ਵੇਰਲਗ ( E.P. Tal Verlag )ਨੇ,ਵਿਆਨਾ,ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
1592

**1592** 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1590 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
## ਜਨਮ
* 5 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ **ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ** ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ

**ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ** ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਇੱਕ ਘਾਟ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਵਿਛੜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾਲਪੁਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਰੰਗਰੇਟੇ ਵੱਲੋ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਸੀਸ ਵੀ ਇਥੋ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਲਿਜਾਕੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨਗਰ
ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (31.1820758°n 76.5635490°e) ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ 1627 ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕਹਿਲੂਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤਾਰਾ ਚੰਦ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਤ ਪੀਰ ਬੁੱਦਨ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਇਹ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵਿਚ, ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨੰਗਲ-ਰੂਪਨਗਰ-ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸੜਕ (NH21) 'ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 90 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ' ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ

ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਜਾੜ ਹੀ ਸੀ। ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਇਥੇ ਬਿਤਾਏ। ਦੋਵੇਂ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੀ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਥਾਨ' ਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। .

ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ, * [ਵੀਰ-ਜ਼ਾਰਾ] * (2004) 'ਚ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ। ਜ਼ੋਹਰਾ ਸਹਿਗਲ, ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸਦੀ ਆਖਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਥੇ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਥੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੰਨ 1675 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਸੀਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਦੁਆਰਾ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਬਬਨਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀਸ ਨੂੰ ਜਲੂਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਲੈ ਗਏ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਥੇ ਇੱਕ ਥੰਮ੍ਹ ਉਸਾਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਹਵਾਲਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: "ਤਿਲਕ ਜੰਞੂ ਰਾਖਾ ਪ੍ਰਭ ਤਾਕਾ॥ ਕੀਨੋ ਬਡੋ ਕਲੂ ਮਹਿ ਸਾਕਾ॥"

## ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲੋਕ 
* ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਸਾਬਕਾ. ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਆਗੂ। 
* ਡਾ. ਰਤਨ ਚੰਦ, ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ., ਸੀਨੀਅਰ ਅਫਸਰਸ਼ਾਹੀ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਨੀਅਰ

**ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਨੀਅਰ** (31 ਦਸੰਬਰ 1923 – 25 ਮਈ 2020) ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਟੀਮ ਦੇ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਲੰਡਨ (1948), ਹੈਲਸਿੰਕੀ (1952) (ਉਪ ਕਪਤਾਨ) ਅਤੇ ਮੈਲਬਰਨ (1956) (ਕਪਤਾਨ), ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੋਲ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟੁਟਿਆ। ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 1952 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਟੀਮ ਨੂੰ 6-1 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੇ ਖੇਡ ਯੋਗਦਾਨ ਕਰਕੇ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਕੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020
ਸੋਹਾ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ

**ਸੋਹਾ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ** (ਜਨਮ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1978) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਸੋਹਾ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1978 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਟੈਗੋਰ ਅਤੇ ਪਟੌਦੀ ਦੇ 9ਵੇਂ ਨਵਾਬ ਮਨਸੂਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਪਟੌਦੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੈਫ ਅਲੀ ਖਾਨ ਵੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸਬਾ ਅਲੀ ਖਾਨ ਇੱਕ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ।

ਸੋਹਾ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਕੂਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਦੇ ਬਾਲਿਓਲ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਐਂਡ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

ਸੋਹਾ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ 'ਦਿਲ ਮਾਂਗੇ ਮੋਰ' (2004) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ 'ਅੰਤਰ ਮਹੱਲ' (2005) ਅਤੇ 'ਰੰਗ ਦੇ ਬਸੰਤੀ' (2006) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ 'ਖੋਇਆ ਖੋਇਆ ਚਾਂਦ' ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫਿਲਮ 99 ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਤੁਮ ਮਿਲੇ' 'ਚ ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ।

ਸੋਹਾ ਨੇ ਗੇਮ ਸ਼ੋਅ ਗੋਦਰੇਜ ਖੇਲੋ ਜੀਤੋ ਜੀਯੋ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਸ਼੍ਰੀ ਜੋ ਬੀ. ਕਾਰਵਾਲਹੋ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।

ਖਾਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਕੁਨਾਲ ਖੇਮੂ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2014 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ 'ਚ ਮੰਗਣੀ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ 25 ਜਨਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ 29 ਸਤੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ

**ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਵਿਕਰਮ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿਜੈ ਭੱਟ ਦਾ ਪੋਤਾ ਅਤੇ ਸਿਨਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਪ੍ਰਵੀਨ ਭੱਟ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਭੱਟ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਦਿਤੀ ਭੱਟ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਭੱਟ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਭੱਟ ਅਮੀਸ਼ਾ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਡੇਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭੱਟ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਸੈਟਾਂ ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਕਰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ
### ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ
* *ਦਸਤਕ* (1996)
* *ਏਤਬਾਰ* (2004)
* *ਬਰਦਾਸ਼ਤ* (2004)
* *ਯਕੀਨ* (2005)
* *ਅਣਕਹੇ* (2006)
* *ਥ੍ਰੀ- ਲਵ, ਲਾਇਸ ਐਂਡ ਬਿੱਟਰੇਅਲ* (2009)
* *ਹੇਟ ਸਟੋਰੀ* (2012)
* *1920: ਏਵਿਲ ਰਿਟਰਨਸ* (2012)
* *ਅੰਕੁਰ ਅਰੋੜਾ ਮਰਡਰ ਕੇਸ* (2013)
* *ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀਆਂ* (2015)
* *1920 ਲੰਡਨ]]* (2016)
* *ਮਿਸ਼ਨ ਮੰਗਲ* (2019)
* *ਚੇਹਰੇ* (2020)

### ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ
**ਮੁਠੀਰਾਏ* (2009)
**1920* (2008)
**ਥ੍ਰੀ- ਲਵ, ਲਾਇਸ ਐਂਡ ਬਿੱਟਰੇਅਲ* (2009)
**ਲੰਕਾ* (2011)
**ਹੇਟ ਸਟੋਰੀ* (2012)
**1920: ਏਵਿਲ ਰਿਟਰਨਸ* (2012)
**ਡੇਂਜਰਸ ਆਸ਼ਿਕ* (2012)
**ਹੌਰਰ ਸਟੋਰੀ* (2013)
**ਹੇਟ ਸਟੋਰੀ 2* (2014)
**ਭਾਗ ਜੌਨੀ* (2014)
**ਹੇਟ ਸਟੋਰੀ 3* (2015)

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੱਟ ਪਰਿਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਨਿਰਮਾਤਾ
16ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ

**16ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ** ਦੀ ਚੋਣ 2014 ਵਿੱਚ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ। ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ 9 ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ 16 ਮਈ 2014 ਨੂੰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਬਹੁਮਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ 282 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਪਦ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ 26 ਮਈ 2014 ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁੱਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਯੋਜਨਾ 4 ਜੂਨ ਤੋਂ 11 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।

ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਕੋਈ ਨੇਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੋਣ ਲਈ 10% ਸੀਟਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਭਾ
ਵਿਵਹਾਰ ਵਿਗਿਆਨ

**ਵਿਵਹਾਰ ਵਿਗਿਆਨ** ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਪਰ ਉਸਰਿਆ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਉੱਪਰ ਪੂਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਲੇਖ
ਬੁੱਲੇ ਸ਼ਾਹ ਸੂਫੀ ਲਿਰਿਕ

thumb|"ਬੁੱਲੇ ਸ਼ਾਹ ਸੂਫੀ ਲਿਰਿਕ" ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਰਵਰਕ 
**ਬੁੱਲੇ ਸ਼ਾਹ ਸੂਫੀ ਲਿਰਿਕ**(en: BULLHE SHAH SUFI LYRIC) ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫੀ ਸ਼ਾਇਰ ਬੁੱਲੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਕਾਫੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਲੰਦਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਓਰਿਐਂਟਲ ਐਂਡ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਲੈਂਗੁਏਜਿਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੌਫੈਸਰ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਸ਼ੈਕਲ,ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਫੇ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਪਾਠ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਫੇ ਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਅਨੁਵਾਦ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ 157 ਕਾਫੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਫੁਟਕਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕੈਂਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਲੰਦਨ ਵਿਖੇ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫੀ ਕਵਿਤਾ
ਮਰਦਮੋਹ ਅਤੇ ਔਰਤਮੋਹ

**ਮਰਦਮੋਹ ਅਤੇ ਔਰਤਮੋਹ** ਦੋ ਸੰਕਲਪ ਹਨ ਜੋ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ ਨੂੰ ਏਕਲ ਜੈਂਡਰ ਸਮਲਿੰਗੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਮਲਿੰਗੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪੀਕਰਨ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਮੋਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿੰਗ ਦੀ ਨਰ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤੀ ਖਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤ ਮੋਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿੰਗ ਦੀ ਨਾਰੀ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤੀ ਖਿੱਚ ਹੈ। ਦੋਹਰਾਮੋਹ (ambiphilia) ਮਰਦਮੋਹ ਅਤੇ ਔਰਤਮੋਹ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ
ਮਾਧਵਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ

**ਮਾਧਵਰਾਓ ਜੀਵਾਜੀਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। 1961 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਿੰਧੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਪਦਵੀ ਮਿਲੀ। ਪਰ 1971 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ 26ਵੀਂ ਸੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖਾਸ ਪਦ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। 
## ਜੀਵਨ
ਸਿੰਧੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਜੀਵਾਜੀਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿੰਧੀਆ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿਹੜਾ ਕੀ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਿਨਚੈਸਟਰ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਿਊ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਤੋਂ ਪੜਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਵਾਲੀਅਰ ਦਾ ਸਿੰਧੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ
ਧ੍ਰੁਵੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨ

**ਧ੍ਰੁਵੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨ** (), ਜਾਂ **ਪੀ.ਐਸ.ਐਲ.ਵੀ** () ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਲਾੜ ਸੰਸਥਾ ਇਸਰੋ ਦਾ ਪੁਲਾੜ ਵਾਹਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ 2015 ਤੱਕ 93 ਉਪਗ੍ਰਹਿ (36 ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ 57 ਵਿਦੇਸ਼ੀ) ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੁਲਾੜ 'ਚ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ-ਪਥ 'ਤੇ ਭੇਜ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆ ਵਿੱਚੋਂ 17 ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਕੈਨੇਡਾ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਨ। 
## ਸਫਲਤਾਵਾਂ
ਪੀ.ਐਸ.ਐਲ.ਵੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸਫਲਤਾ ਚੰਦ ਮਿਸ਼ਨ ਚੰਦ੍ਰਯਾਨ-1 ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਪਾਂਧੀ ਮਿਸ਼ਨ 1 ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਪੀਐਸਐਲਵੀ-ਸੀ-23 ਰਾਕਟ ਨੂੰ ਦਾਗਿਆ ਗਿਆ। ਪੀਐਸਐਲਵੀ-ਸੀ-23 ਤੋਂ ਪੰਜ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਪੁਲਾੜ ’ਚ ਭੇਜੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ’ਚ ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਸਪਾਟ-7 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ-ਫਰਾਂਸ ਉਪ ਗ੍ਰਹਿ ਸਰਲ ਦੇ ਨਾਲ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਤੋਂ ਇਸਰੋ ਦੇ ਰਾਕਿਟ ਪੀਐਸਐਲਵੀ ਸੀ-20 (ਪੋਲਰ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ) ਨਾਲ਼ 6 ਹੋਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਛੋਟੇ ਉਪ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ‘ਚ ਭੇਜਿਆ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਪੀਐਸਐਲਵੀ ਸੀ-20 ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ 110 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲਾਂਚ ਪੈਡ ਤੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ। ਪੀਐਸਐਲਵੀ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ 21 ਸਫ਼ਲ ਪਰਖਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪੀਐਸਐਲਵੀ ਦਾ ਇਹ 23ਵਾਂ ਮਿਸ਼ਨ ਹੈ। 9ਵੀਂ ਵਾਰ ਇਸਰੋ ਰਾਕਟ ਦੇ ਕੋਰ ਏਲੋਨ ਵੇਰੀਅੰਟ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਲ ਦੇ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਯੂਨੀਬਰਾਈਟ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਈਟ (ਆਸਟਰੀਆ), ਆਊਸੈਟ-3, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਐਸਟੀਆਰਏਐਨਡੀ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਨਿਓਸਸੈਟ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹੀ ਲਘੂ ਉਪ ਗ੍ਰਹਿ ਸਫਾਇਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉੜਾਨ ਭਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਉਪ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦਾ ਵਜ਼ਨ 700 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਹੈ ਅਤੇ 444 ਮੀਟਰ ਲੰਮੇ ਇਸ ਰਾਕਟ ਨੇ 227 ਟਨ ਵਜ਼ਨ ਲੈ ਕੇ ਉਡਾਨ ਭਰੀ। ਸਰਲ ਦਾ ਵਜ਼ਨ 400 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਬਾਕ਼ੀ ਛੋਟੇ 6 ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦਾ ਵਜ਼ਨ 300 ਗ੍ਰਾਮ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨ
ਸੋਨੀ ਮੋਬਾਇਲ

**ਸੋਨੀ ਮੋਬਾਇਲ**, ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜਾਪਾਨੀ ਖਪਤਕਾਰ ਇਲੇਕਟਰਾਨਿਕਸ ਕੰਪਨੀ ਸੋਨੀ ਕੋਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਦੂਰਸੰਚ ਕੰਪਨੀ ਏਰਿਕਸਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਹੈ ਕੰਪਨੀ, ਜੋ 1 ਅਕਤੂਬਰ 2001 ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਟੋਕੀਓ, ਜਪਾਨ ਵਿਖੇ ਹੈੈ।

ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸੰਸਾਰਿਕ ਪਰਬੰਧਨ ਲੰਦਨ, ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਹੈਮਰਸਮਿਥ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਟੀਮਾਂ ਸਵੀਡਨ, ਜਾਪਾਨ, ਚੀਨ, ਜਰਮਨੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਹਨ। 2009 ਤੱਕ ਨੋਕਿਆ, ਸੈਮਸੰਗ ਅਤੇ ਏਲਜੀ (LG) ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਚੌਥੀ - ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣ ਗਈ। ਸੁਨਾਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਵਾਕਮੇਨ ਅਤੇ ਸਾਇਬਰ - ਸ਼ਾਟ ਲੜੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਨ ਦੇ ਸ਼ੁਭਾਰੰਭ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਵਿਆਪਕ ਰੁਪ ਵਲੋਂ ਵੱਧ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਬਾਇਲ ਫ਼ੋਨ ਨਿਰਮਾਤਾ
ਜੁਆਲ ਓਰਾਮ

**ਜੁਆਲ ਓਰਾਮ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। 22 ਮਾਰਚ 1961 ਨੂੰ ਜਨਮੇ 53 ਸਾਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਓਰਾਮ ਇਸ ਵੇਲੇ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਮੰਤਰੀ ਹਨ।

ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਬਾਜਪਾਈ ਸਰਕਾਰ ਵੇਲੇ ਵੀ ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 12ਵੀਂ, 13ਵੀਂ ਤੇ 14ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰਤ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਸੂਬਾ ਇਕਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* www.jualoram.com 
* Members of Fourteenth Lok Sabha – Parliament of India website
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਮਨਸੁਖਭਾਈ ਵਸਾਵਾ

**ਮਨਸੁਖਭਾਈ ਵਸਾਵਾ** ਉੱਘੇ ਕਬਾਇਲੀ ਆਗੂ ਸ੍ਰੀ ਵਸਾਵਾ ਭਰੂਚ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪੰਜ ਵਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਐਮ.ਪੀ. ਬਣਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਇਹ ਹਲਕਾ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ੍ਰੀ ਮਤੀ ਸੋਨਿਆ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਸਕੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਅਹਿਮਦ ਪਟੇਲ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
56 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮਨਸੁਖਭਾਈ ਵਸਾਵਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1998 'ਚ ਐਮ.ਪੀ.ਚੰਦੂਭਾਈ ਦੇਸ਼ਮੁੱਖ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੱਧਕਾਲੀ ਚੋਣ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਟਿਕਟ ਤੇ ਜਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉੱਦੋ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੂਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲ਼ੀ ਸੀ।
ਫਿਰ ਉਹ 1999, 2004, 2009, ਤੇ 2014 'ਚ ਵੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਨਰਮਰਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜੂਨਾਰਾਜ ਦੇ ਜੰਮਪਲ਼ ਹਨ।
1994 'ਚ ਉਹ ਵਿਧਾਇਕ ਵੀ ਬਣੇ ਸਨ ਤੇ ਉਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਭਗਤ

**ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਭਗਤ** 1990 ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਅਣਵੰਡੇ ਬਿਹਾਰ 'ਚ ਸ੍ਰੀ ਭਗਤ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀਯ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਆਗੂ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹੈ।
ਇਹ ਦੋ ਵਾਰ ਐਮ.ਪੀ. ਬਣਿਆ। ਝਾਰਖੰਡ ਚੋਂ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਦੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 45 ਸਾਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਭਗਤ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਵੀ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ।
ਤਦ ਬਾਬੂਲਾਲ ਮਰਾਂਡੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਲੀ ਝਾਰਖੰਡ ਦੀ ਐਨ.ਡੀ.ਏ. ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ