open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ

ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ

'ਸੱਭਿਆਚਾਰ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸੰਧੀ-ਵਿਛੇਦ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 'ਸੱਭਿਆ' ਤੇ 'ਆਚਾਰ' ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ । ਪੰਰਪਰਾਗਤ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਵਰੋਸਾਣ ਵਾਲੇ 'ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ (ਪੰਨਾ-157) ਅਨੁਸਾਰ ਸਭਿਆ ਤੋਂ ਭਾਵ ਭੈਅ ਸਹਿਤ ਹੋਣਾ ਹੈ ।ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰਮਕ ਆਭਾ ਵਾਲੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਦਰਾ-ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਤ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸਭਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ । ਆਚਾਰ ਤ ਭਾਵ ਵਿਵਹਾਰ ਹੈ ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਚੇਤਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਰਾਤਨ ਕਦਰਾ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਢਾਲਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ । 

ਸਭਿਆਚਾਰ ਇੱੱਕ ਨਿਰੋਲ ਮਨੁੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ,ਪਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕਲੇ ਦਾ ਕੰੰਮ ਨਹੀ । ਅਜਿਹੀ ਉਦਾਹਰਨਵੀ ਦੇੇੇਖਣ ਵਿਚ ਆਈਆ ਹਨ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇ ਵੀ ਗਏ ਹਨ,ਕਿ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਨਾਲ  ਕੱੱਟ ਕੇ ਕਿਸੇੇ ਇਕੱਲਵਾਝੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਜੇ ਬਚ ਵੀ ਜਾਵੇ,ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲੋ ਬਹੁਤਾ ਫਰਕ ਨੀ ਹੁੰਦਾ ।ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਿਰਾ ਸਮਾਜਕ ਵਰਤਾਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ।ਸਮਾਜ ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨਹੀ।ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੱਛਣ-ਮੰਤਵ ਦੀ ਸਾਝ ਅਤੇ ਫਰਜਾ ਦੀ ਵੰਡ- ਹੇਠਲੇ ਸਮੂਹਾ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ,।ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖ ਸਮਾਜ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ । ਇਹ  ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਜਾ ਸਮਾਜਕ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ।ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦ ਬਾਵਜੂਦ,ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮਾ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਇਹ ਫਰਕ ਵੀ ਵਧਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੀ ਬਹਿਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਖਪ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਲੱਛਣ ਗਿਣਵਾ  ਸਕਦੇ ਹਾਂ:

1. ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਜਟਿਲ ਸਮੂਹ ਹੈ,ਜਿਸਦੇ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧਤ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਭਾਗ ਹਨ।ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅੰਸ਼ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਸੈਵਧੀਨ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ,ਜਿਵੇਂ ਕਿ ।ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਅੰਗ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸੱਬੰਧਿਤ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ ।

2. ਸੱਭਿਆਚਾਰ  ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ ਹੈ,ਪਰ ਹਰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਲਖਣ ਹੁੰਦਾਹੈ

3. ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ।

4. ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚ ਨਹੀ ਮਿਲਦਾ ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਕ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾਾ ਹੈ;ਅਰਥਾਤ,ਇਹ ਸਿਖਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ,ਗਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ,ਅਤੇ ਸਾਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

5. ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸੰਚਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ,ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਲੰਘਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਗਤੀ ਤੇਜ਼ ਹੋਈ ਜਾਦੀ ਹੈ ।

6. ਪ੍ਤੀਕਾਤਮਕਤਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਲੱਛਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਚਾਰ ਦਾ  ਮਾਧਿਅਮ ਹੌਣ ਦਾ ਝਾਉਲਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ।ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਾਝ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੰਚਾਰ ਸੰਭਵ ਨਹੀ,ਪਰ ਸੰਚਾਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪਾ੍ਥਮਿਕ ਮੰਤਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।ਇਹ ਪਾ੍ਥਮਿਕ ਮੰਤਵ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿਰਜੀਆ ਗਈਆ ਚਿਹਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਰਜਨਾਵਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ,ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਅਰਥ ਰੱਖਦੀਆ ਹਨ ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਭਿਆਚਾਰ
ਹਾਜਰਾ ਮਸਰੂਰ

**ਹਾਜਰਾ ਮਸਰੂਰ** ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਕੂਕ ਨਿਸਵਾਂ ਦੀ ਅਲੰਬਰਦਾਰ ਲੇਖਕ ਸੀ।
ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਇਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਮਗ਼ਾ ਹੁਸਨ ਕਾਰਕਰਦਗੀ 1995 ਬਤੌਰ ਬਿਹਤਰੀਨ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਆਲਮੀ ਫ਼ਰੋਗ਼ ਉਰਦੂ ਅਦਬ ਐਵਾਰਡ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

## ਜ਼ਾਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਹਾਜਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਡਾਕਟਰ ਤਹੂਰ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਘਰ ਲਖਨਊ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 17 ਜਨਵਰੀ 1930 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਡਾ ਤਾਹੂਰ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਸੀ। ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੁਖਤਲਿਫ਼ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਠੀਕ ਮਾਅਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਿਖਾਈ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇ ਸਕੇ। ਖ਼ਦੀਜਾ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅਨਵਰ ਜਹਾਂ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਿਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਛੁਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੀ ਵੇਖਾ ਵੇਖੀ ਬੱਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਦਬੀ ਰੁਝਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖ਼ਦੀਜਾ ਦੇ ਬਾਪ ਦੀ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਈਆਂ। ਪਰਿਵਾਰ ਕੁੱਝ ਅਰਸਾ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਹਾਰਜਾ ਮਸਰੂਰ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਥੇ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਾਜਰਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਗਲਤ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਹਾਜਰਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁੜਮਾਈ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ। 15 ਸਤੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।===Background===

## ਇਨਾਮ 
* ਤਮਗ਼ਾ ਹੁਸਨ ਕਾਰਕਰਦਗੀ 1995
* ਨਿਗਾਰ ਐਵਾਰਡ
* ਆਲਮੀ ਫ਼ਰੋਗ਼ ਉਰਦੂ ਅਦਬ ਐਵਾਰਡ

## ਲਿਖਤਾਂ 
* *ਚਾਂਦ ਕੀ ਦੂਸਰੀ ਤਰਫ਼*

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਖ਼ਦੀਜਾ ਮਸਤੂਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 1967

**ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ** 6 ਮਈ, 1967 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਵਾਸਤੇ ਹੋਈਆ। ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਇਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਰਹੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਵਿਰੋਧੀ ਕੋਕਾ ਸੁਬਾਰਾਓ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ
।

## ਨਤੀਜੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 1969

**ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ** 16 ਅਗਸਤ, 1969 ਨੂੰ ਹੋਈਆ। ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ੍ਰੀ ਵੀ ਵੀ ਗਿਰੀ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸ੍ਰੀ ਨੀਲਮ ਸੰਜੀਵਾ ਰੈਡੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ
।

## ਨਤੀਜਾ
ਸ੍ਰੀ ਵੀ ਵੀ ਗਿਰੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ 17 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 11 ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਉਸ ਸਮੇਂ 12 ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਾਸਨ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਾਸਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਉਨਿਸ਼ਟ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਦਲਾ ਨੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਈਰਜ ਮਿਰਜ਼ਾ

, ਸ਼ੇਮਿਰਾਨ, ਤਹਿਰਾਨ।]]
ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ **ਈਰਜ ਮਿਰਜ਼ਾ** (, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ *ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਇਰਾਜ*; ਅਕਤੂਬਰ 1874 - 14 ਮਾਰਚ 1926) (ਖ਼ਿਤਾਬ: ਜਲਾਲ-ਉਲ-ਮਮਾਲਿਕ), ਫ਼ਾਰਸੀ: ), ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਗੁਲਾਮ-ਹੁਸੈਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਰਾਨੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਈਰਜ ਅਕਤੂਬਰ 1874 ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ (ਹੁਣ ਪੂਰਬੀ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਸੂਬੇ) ਦੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤਬਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਜਾਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ (ਰਾਜ 1797-1834) ਦੇ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਫ਼ਾਰਸ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਕਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਪੜਪੋਤਾ ਸੀ।

### ਪੜ੍ਹਾਈ
ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਜ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਘਰ ਪਰ ਹੀ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਅਤੇ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤਬਰੇਜ਼ ਦੇ ਦਾਰੁਲਫਨੂਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ, ਤੁਰਕੀ, ਅਰਬੀ, ਆਜ਼ਰੀ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਬੜੀ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬੋਲ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਨਵੀਸੀ ਦਾ ਸ਼ੁਮਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਦੇ ਮਾਹਰੀਨ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਇਆ।

## ਸਰਕਾਰੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਤੈਨਾਤੀ
1890 ਵਿੱਚ ਈਰਜ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1890 ਦੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਈਰਜ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸ਼ਾਇਰ ਮੁਕੱਰਰ ਹੋ ਗਿਆ। 1896 ਵਿੱਚ ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰ ਉੱਦ ਦੀਨ ਸ਼ਾਹ ਕਾਜ਼ਾਰ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬੈਠਿਆ ਤਾਂ ਈਰਜ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ "ਸਦਰ ਅਲ-ਸ਼ੋਅਰਾ" (ਮੋਹਰੀ ਕਵੀ) ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦੇ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਤੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸ਼ਾਇਰ ਮੁਕੱਰਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਨੇ "ਜਲਾਲ ਅਲ ਮਮਾਲਿਕ" ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ।

## ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ
ਚੰਦ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਈਰਜ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਲਈ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਅਮੀਨ ਅਲ ਦੌਲਾ ਦੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ। ਉਥੇ ਈਰਜ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਰੂਸੀ ਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ।

1905 ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਮੀਨ ਅਲ ਦੌਲਾ ਤਹਿਰਾਨ ਚਲਾ ਆਇਆ ਤੋ ਈਰਜ ਮਿਰਜ਼ਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਤਹਿਰਾਨ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋਇਆ। 1909 ਵਿੱਚ ਈਰਜ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਦਾਰੁੱਲ ਨਸ਼ਾ-ਏ-ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ। 1915 ਵਿੱਚ ਈਰਜ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਜਾਫ਼ਰ ਗ਼ੋਲੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਤਵਾਜ਼ਨ ਦਰੁਸਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀ ਕੁਰ ਲਈ।
1917 ਵਿੱਚ ਈਰਜ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵਜ਼ਾਰਤ-ਏ-ਸਕਾਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਉਹ ਵਜ਼ਾਰਤ-ਏ-ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਤੇ ਮਾਲੀਆ ਵਜ਼ਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਬਾਦਲਾ ਕਰ ਗਿਆ। 1920 ਤੋਂ 1925 ਤੱਕ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਸ਼ਹਦ ਮੁਕੱਦਸ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਮਾਲ ਮੰਤਰੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
1926 ਵਿੱਚ 52 ਸਾਲ਼ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਤਹਿਰਾਨ ਚਲਾ ਆਇਆ ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੀ ਉਸੇ ਸਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
## ਹਵਾਲੇ
* A survey of biography, thoughts, and works and ancestors of Iraj Mirza, Dr. Mohammad-Ja'far Mahjub, Golshan Printing House, Tehran, 1977
* Mo'in Persian Dictionary, Amir Kabir Publishers, Vol.5,
* From Saba To Nima, Vol. 1, Yahya Aryanpur, Tehran, Zavvar Publishers, Tehran

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਰਾਨੀ ਵਿਅੰਗਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਬਰੀਜ਼ ਤੋਂ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਰਾਨੀ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1874
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1926
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਜਾਰ ਸਰਦਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਈਰਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਈਰਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 1974

**ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ** 17 ਅਗਸਤ, 1974 ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਵਾਸਤੇ ਹੋਈਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਖਰੁੱਦੀਨ ਅਲੀ ਅਹਮਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕਿ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵੋਟਾਂ 'ਚ ਫਰਕ ਪਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 521 ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 230 ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3654 ਵੋਟਾਂ ਸਨ।

## ਨਤੀਜੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 1977

**ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ** ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ 7ਵੇਂ ਚੁਣਨ ਵਾਸਤੇ 6 ਅਗਸਤ, 1977 ਹੋਣੀਆ ਸਨ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 37 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 36 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਗਜ ਰੱਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਨੀਲਮ ਸੰਜੀਵਾ ਰੈਡੀ ਬਿਨਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਰੂਸੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰਾ ਯੁੱਗ

**ਰੂਸੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰਾ ਯੁੱਗ** ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦਾ ਯੁੱਗ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਦੌਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਵੀ (ਨਾਬੋਕੋਵ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਵੀ ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਿਖ਼ਾਇਲ ਲਰਮਨਤੋਵ ਅਤੇ ਫ਼ਿਓਦਰ ਤਿਊਤਚੇਵ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਵੀ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਸਿਲੀ ਜ਼ੁਕੋਵਸਕੀ ਅਤੇ ਕੋਂਸਤਾਂਤਿਨ ਬਾਤਿਉਸ਼ਕੋਵ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਵੈਸੇ ਖੁਦ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਨੇ ਏਵਗੇਨੀ ਬਾਰਾਤਿੰਸਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਵੀ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। 
File:Zhukovsky 1815.jpg|ਵਸੀਲੀ ਜ਼ੁਕੋਵਸਕੀ
File:AleksandrPushkin.jpg|ਪੁਸ਼ਕਿਨ
File:Evgeny Boratynsky by Francois Frederic Chevalier (1812-1849).jpg|ਯੇਵਗੇਨੀ ਬਾਰਾਤਿੰਸਕੀ
File:Lermontov-Autoportrait.jpg|ਮਿਖਾਇਲ ਲਰਮਨਤੋਵ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਕਵਿਤਾ
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 1962

**ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ** 7 ਮਈ 1962 ਨੂੰ ਭਾਰਤ 'ਚ ਹੋਈਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵਪਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਸਰਵਪਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੂੰ 553,067 ਵੋਟਾਂ ਅਤੇ ਚੌਧਰੀ ਹਰੀ ਰਾਮ ਨੂੰ 6,341 ਅਤੇ ਯਮਨਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤ੍ਰਿਸੁਲੀਆ ਨੂੰ 3,537 ਵੋਟ ਮਿਲੇ
।
## ਨਤੀਜੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 1987

**ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ** ਮਿਤੀ ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੋਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਚੁਣਾਵ ਲਈ ਹੋਈਆ। ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਵੇਂਕਟਰਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਅਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵੀ.ਆਰ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਇਰ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕਿ ਜਿੱਤੀ।

## ਨਤੀਜਾ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਮਨੀ ਲਾਂਡਰਿੰਗ

**ਮਨੀ ਲਾਂਡਰਿੰਗ** ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਨ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਛਿਪਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਪਾਪ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਣਾ ਕੇ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸੌਦੇਬਾਜੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਲੇਖਾਂਕਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ ਕਰ ਚੋਰੀ ਸਹਿਤ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਜਰੀਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਲੇ ਧਨ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਸਰਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਧੁਨਿਕਤਮ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਕਸ ਚੋਰੀ
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 1992

**ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ** ਮਿਤੀ 24 ਜੁਲਾਈ, 1992 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ 10ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਵਾਸਤੇ ਹੋਈਆ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸ਼ੰਕਰ ਦਯਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਮੇਘਾਲਿਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਜੀ. ਜੀ. ਸਵਿੱਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਇਸ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਫਰੰਟ ਦਾ ਹਮਾਇਤ ਸੀ
।

## ਨਤੀਜਾ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 1997

**ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ** 17 ਜੁਲਾਈ, 1997 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਿਆਰਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੋਚੇਰਿਲ ਰਮਣ ਨਾਰਾਇਣਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਲਤ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ।
## ਨਤੀਜੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਮਸਊਦ ਸਾਅਦ ਸੁਲੇਮਾਨ

"ਮਸਊਦ ਸੱਯਦ ਸੁਲੇਮਾਨ" ਸੂਫੀਆਂ ਵਿੱਚੋ ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਠ ਸਾਲ ਲਹੋਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਮ ਹਿੰਦਵੀ ਸੀ। ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਸੁਲੇਮਾਨ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦੀਵਾਨਾ ਦਾ ਰਚੇਤਾ ਦਸਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਦੀਵਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਅਰਬੀ, ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦਵੀ ਵਿੱਚ ਸਨ।ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪਿੱਛੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਦੀਵਾਨ ਨਹੀਂ ਰਚੇ।

ਉਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੇ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਹਿਮਤ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦਵੀ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।ਮਸਸਊਦ ਨੇ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਬਾਰਾਮਾਹ ਨੂੰ ਗੁਜਲੀ ਅਤਿ ਸ਼ਹੂਰੀਆ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ।ਇਹ ਹਿੰਦਵੀ ਦਾ ਪਰਭਾਵ ਸੀ। ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਇਸਤੋ ਬਿਨਾ ਉਸਨੇ ਇਕਨਾਮਾ ਤੇ ਸਤਵਾਰਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ।ਇਹ ਮਾਹੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਗਜਲ ਫਾਰਸੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਤੇ ਹੈ। ਸਤਵਾਰਾ ਹਫਤੇ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਤੇ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ 515 ਹਿ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

"ਹਵਾਲੇ"

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਇਤਿਹਾਸ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ 1900 ਤੱਕ

ਡਾ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੀਤਲ ਡਾ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 2007

**ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ** 19 ਜੁਲਾਈ, 2007 ਨੂੰ ਹੋਈਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੇਰਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ ਚੁਣੀ ਗਈ।. 14 ਜੂਨ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਗਵਰਨਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਖੱਬੇ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ, ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ ਨੇ ਹਮਾਇਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।

## ਸੰਭਾਵੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟ

File:A. P. J. Abdul Kalam in 2008.jpg|
File:Shivraj Patil.jpg|
File:Secretary Tim Geithner and Finance Minister Pranab Mukherjee 2010 crop.jpg|
File:Sushilkumar Shinde.JPG|
File:Dr-Karan-Singh-sept2009.jpg|
File:Jessie Paul and Narayana Murthy.jpg|
File:Atal Bihari Vajpayee (cropped).jpg|

## ਨਤੀਜਾ
ਸ੍ਰੋਤ: 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 2002

**ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 2002** 15 ਜੁਲਾਈ, 2002 ਨੂੰ ਹੋਈਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਏ. ਪੀ. ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਨੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਕ੍ਰਾਤੀਕਾਰੀ ਨੇਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਇਹ ਚੋਣਾਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਏ. ਪੀ. ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਦੀ ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ ਨੇ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਤੇਲਗੂ ਦੇਸਮ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਨਾ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ ਅਤੇ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਵੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਮਾਇਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਰਾਣੀ ਝਾਂਸੀ ਰੈਜਮੈਂਟ ਦੀ ਕਮਾਂਡਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣਾਇਆ।

File:A. P. J. Abdul Kalam in 2008.jpg|
File:Lakshmi Sahgal.jpg|

## ਨਤੀਜਾ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 2012

**ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪੀ ਚੋਣਾਂ** 19 ਜੁਲਾਈ, 2012 ਨੂੰ ਹੋਈਆਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੇਰਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਬਣੇ।
 ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਮੇਘਾਲਿਆ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਪੀਕਰ ਪੀ. ਏ. ਸੰਗਮਾ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੋਇਆ।

## ਵੋਟਾਂ
## ਨਤੀਜੇ
ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਕਰਾਰ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 2017

17 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 20 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਭਾਰਤ ਦੇ 14 ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ। 
## ਪਿਛੋਕੜ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਨੁਮਾਨ ਸੀ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਮੁੜ ਚੋਣ ਕਰਨਗੇ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਚੋਣ ਲੜੀ, ਮਤਲਬ ਕਿ 24 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਉਮੀਦਵਾਰ
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

* ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਹੰਮਦ ਹਾਮਿਦ ਅੰਸਾਰੀ
* ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
* ਸਾਬਕਾ ਡਿਪਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ
* ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਸਮਿਤਰਾ ਮਹਾਜਨ
* ਸਾਬਕਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਰਦ ਪਵਾਰ
* ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ
* ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ
* ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਵੈਂਕਾਈਆ ਨਾਇਡੂ
* ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਗਵਰਨ ਰਾਮ ਨਾਇਕ
* ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਓ. ਪੀ. ਕੋਹਲੀ
* ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦਰੋਪਦੀ ਮੁਰਮੂ
* ਸਾਬਕਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਤਰੀ ਮੁੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਜੋਸ਼ੀ

## ਨਤੀਜੇ
20 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ ਆਯੋਜਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿਦ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਵਲੋਂ 25 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕੇਂਦਰੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ 14 ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਲਈ ਸਹੁੰ ਚੁਕਾਈ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 1982

**ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ** ਜੋ ਜੁਲਾਈ 1982 ਨੂੰ ਹੋਈਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਯੋਗ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਪਹੁਚੇ।। ਆਪ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਸਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ
## ਨਤੀਜਾ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਵੇਂਕਟਰਮਣ

**ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਵੇਂਕਟਰਮਣ**(4 ਦਸੰਬਰ, 1910-27 ਜਨਵਰੀ,2009) ਦਾ ਜਨਮ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਕਰੀਮ ਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਨਮਾਨ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਰਹੇ। ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਈ ਓਸਮਾਨੀਆ  ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਬੌਂਬੇ  ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਨਾਗਪੁਰ  ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪ 1962 ਤੋਂ 1964 ਤੱਕ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਮੰਤਰੀ,  1964 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। 1967 ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। 1968 ਤੋਂ 1971 ਤੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਹੁਦਿਆ ਤੇ ਰਹੇ। ਆਪ 1971 ਤੋਂ 1973 ਤੱਕ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਆਪ ਨੇ 1975-76 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਆਪ 1977 ਤੋਂ 1984 ਤੱਕ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਅਾਨ ਮੰਗਦੇ ਸਫ਼ੇ
ਪਸ਼ਤੂਨ ਕਬੀਲੇ

**ਪਸ਼ਤੂਨ ਕਬੀਲੇ** (), ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਜੋ ਪਸ਼ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੂਨਵਾਲੀ ਆਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਬਾਇਲੀ ਸਮਾਜ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 49 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਅਤੇ 350 ਤੋਂ 400 ਕਬੀਲੇ ਅਤੇ ਕਬੀਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰ ਕਬਾਇਲੀ ਸੰਘਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ: ਸਰਬਨੀ (), ਬੇਤਾਨੀ (), ਘਰਘਸ਼ਤੀ () ਅਤੇ ਕਰੀਆਨੀ ().

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Pashtun Tribe, Clan, & Ethnic Genealogies, US Naval Postgraduate School (on the Wayback Machine)
*Sungur, Z.T. (2013). Articulation of Tribalism into Modernity: the Case of Pashtuns in Afghanistan (Master's Thesis). Middle East Technical University, Ankara.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਬੀਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ

**ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **L. K. Advani**; ਜਨਮ 8 ਨਵੰਬਰ 1927) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 2002 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (ਆਰਐਸਐਸ) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ 1998 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ 1989, 1991 ਅਤੇ 2009 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਨ। 

ਅਡਵਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਅਡਵਾਨੀ 1941 ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਰਐਸਐਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਾਰਕ (ਆਰਐਸਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1951 ਵਿੱਚ, ਅਡਵਾਨੀ ਸ਼ਿਆਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਖਰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ, ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਇਕਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 1967 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਦਿੱਲੀ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਆਰਐਸਐਸ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣਦੇ ਹੋਏ 1970 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 1970 ਵਿੱਚ, ਅਡਵਾਨੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ ਅਤੇ 1989 ਤੱਕ ਚਾਰ ਵਾਰ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ 1973 ਵਿੱਚ ਜਨ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਇਹ 1977 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਿਆ। ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਡਵਾਨੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦੇ ਨੇਤਾ ਬਣੇ। 

1980 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ 1989 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਵਾਰ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 1992 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਢਾਹੁਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਤ ਰਾਮ ਜਨਮਭੂਮੀ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਹਿੰਦੂਤਵ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਸਦਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਹ 1998 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ 2002 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2019 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਹ "ਲੌਹ ਪੁਰਸ਼" (ਲੋਹ ਪੁਰਸ਼) ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।"

[thumb|2024 ਵਿੱਚ [ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਡਵਾਨੀ]]

## ਅਹੁਦੇ 
## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
* :
** 50x50px ਭਾਰਤ ਰਤਨ (9 ਫਰਵਰੀ 2024)
** 50x50px ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ (2015)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਅਦਹੱਮਾਣ

**ਅਦਹੱਮਾਣ** ਦਾ ਜਨਮ 950 ਈ ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਰਾਸੋ ਦਾ ਮੋਢੀ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸੋ ਰਚਨਹਾਰਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਬਿਰਹਾ ਕਾਵਿ ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 'ਸਨੇਹ ਗਸਕ' ਉਸਦੀ ਲੋਕ ਪਰਿਯ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋ ਅਨੁਸਾਰ ਨੌਵੀ ਦਸਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨਿਵਾਸੀ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਪੂਰਨ ਭਾਂਤ ਵਿੱਚ ਪਰਾਕਲਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਅਪਭਰੰਸ਼ ਹੈ।ਸਨੇਹ ਰਸਾਇ ਧੋ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਬੋਲੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਪਭਰੰਸ਼ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਅੰਤਲੇ ਪੜਾਉ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਉਸ ਚੋ ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਪਭਰੰਸ਼ ਦਾ ਕਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਗੀਤ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲਿਖਦਾ ਅਤੇ ਗਾਉਦਾ ਸੀ।ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਸਨੇਹ ਰਸਾਇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਇ ਹਨ।ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਮੇਘ ਦੂਤ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਨਾਨਕ ਰੂਪ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਹੁ ਮੁੱਲੇ ਰਾਸੋ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤ ਉਸਦੀ ਮੌਤ 1010 ਈ ਨੂੰ ਹੋਈ।
## ਹਵਾਲੇ
* ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਇਤਿਹਾਸ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ 1900 ਤੱਕ
ਡਾ. ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੀਤਲ, ਡਾ. ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ
ਹਜ਼ਾਰਗੀ

thumb|220px|ਹਜ਼ਾਰਗੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਗੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਾਮ, ਜੋ ਆਜ਼ਰਗੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
**ਹਜ਼ਾਰਗੀ** () ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੱਧ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਜਾਤ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾ ਲੋਕ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਜ਼ਰਗੀ () ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਗੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 18 ਤੋਂ 22 ਲੱਖ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ

[thumb|220px|[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨ ਸੰਸਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਇੱਕ ਤਾਜਿਕ ਹੀ]]
[thumb|220px|[ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪਰਵਾਰ ਈਦ-ਉਲ-ਫਿਤਰ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਂਦੇ ਹੋਏ]]
**ਤਾਜਿਕ** (ਤਾਜਿਕ: Тоҷик, ਫ਼ਾਰਸੀ: ) ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ (ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਉਜਬੇਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਚੀਨ) ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ਾਰਸੀ - ਭਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਤਾਜਿਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤਾਜਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਈਰਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾ ਸੰਬੰਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੇ ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ ਹੋਰ ਤਾਜਿਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜਰਾ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਤਾਜਿਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
## ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ
ਤਾਜਿਕੀ ਲੋਕ ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੋਗਦਾਈ, ਬੈਕਟਰਿਆਈ ਅਤੇ ਪਾਰਥਿਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਖਾਮਨੀ ਅਤੇ ਸਾਸਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਭਿੰਨ ਰੂਪ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ, ਜੋ ਇੱਕ ਪੱਛਮੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਤਾਜਿਕੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੋਗਦਾਈ ਅਤੇ ਪਾਰਥਿਆਈ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਈਰਾਨੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਾਜਿਕ ਨਾਮ ਤੁਰਕੀਆਂ ਨੇ ਹੀ ਫ਼ਾਰਸੀ-ਭਾਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਗ਼ੈਰ-ਤੁਰਕੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਤਾਜਿਕ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਾਲ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਜਦੋਂ ਤਾਜੀਕਸਤਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦਾ ਭਾਗ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਮਾਣ ਨਾਲ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਬਸ ਰਹੇ ਫ਼ਾਰਸੀ-ਭਾਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਇਸ ਸੋਵੀਅਤ ਕਾਲ ਤੋਂ ਤਾਜਿਕ ਸ਼ਬਦ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਭਾਸ਼ਾ
ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰਬੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਦਰੀ ਜਾਂ ਦਰੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰੀ ਸ਼ਬਦ ਦਰਬਾਰੀ ਨੂੰ ਸੁੰਗੇੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਜਿਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਸਿਰਿਲਿਕ ਲਿਪੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਤਾਜਿਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਉਜਬੇਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਇਗੁਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਫ਼ਾਰਸੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਲੋਕ ਤਾਜਿਕੀ ਨੂੰ ਈਰਾਨੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਈਰਾਨ ਉੱਤੇ ਅਰਬ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਈਰਾਨੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਤਾਜਿਕੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਘੱਟ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੂਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਜਿਆਦਾ ਹਨ। ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਬਾਨ-ਏ-ਕੂਚਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਗਲੀ-ਕੂਚੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ। ਦੂਜੀ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਜਬਾਨ-ਏ-ਅਦਬੀ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਅਦਬ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਤੀਆਂ
ਹੇਲਮੰਦ ਨਦੀ

thumb|230px|ਹੇਲਮੰਦ ਨਦੀ ਮਾਰਗ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
[thumb|230px|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸ੍ਤਾਨ ਦੇ [ਹੇਲਮੰਦ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਹੇਲਮੰਦ ਨਦੀ ਇੱਕ ਤੰਗ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੋਈ]]
[thumb|230px|ਹੇਲਮੰਦ ਨਦੀ ਤੇ ਬਣਾਇਆ [ਕਜਕੀ ਬੰਧ]]
**ਹੇਲਮੰਦ ਨਦੀ** (ਪਸ਼ਤੋ:  ਜਾਂ ਹੀਰਮੰਦ ਦਰਿਆ ) ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਇਰਾਨ ਦੇ ਸਿਸਤਾਨ ਜਲਾਧਾਰ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ।

## ਨਾਮ ਨਿਰੁਕਤੀ
ਹੇਲਮੰਦ ਨਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਅਨਮੋਲ ਸਾਧਨ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਣਗਿਣਤ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਬੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਪੁੱਲ ਲਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੇਤੁ ਸ਼ਬਦ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸੇਤੁ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਜਾਤੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਾਰਸੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਮੰਦ ਯਾਨੀ ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਕੁੱਝ ਹੋ (ਜਿਵੇਂ ਦੀ ਅਕਲਮੰਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਅਕਲ ਵਾਲਾ)। ਇਸ ਨਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਫਾਰਸੀ ਨਾਮ ਹੇਤੁਮੰਦ ਸੀ (ਜੋ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸੇਤੁਮੰਤ ਹੈ) ਯਾਨੀ ਬਹੁਤ ਬੰਨਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ। ਇਹ ਨਾਮ ਸਮੇਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਕੇ ਹੇਲਮੰਦ ਅਤੇ ਹੀਰਮੰਦ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਨਦੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਰਸਤਾ
ਹੇਲਮੰਦ ਨਦੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਾਬਲ ਤੋਂ 80 ਕਿਮੀ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁ ਕੁਸ਼ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਦੀ ਸੰਗਲਾਖ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਨਈ ਦੱਰੇ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੋਈ ਇਹ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਦੇ ਤਰਫ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਸ਼ਤ - ਏ - ਮਾਰਗਾਂ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਕੋਲੋਂ ਗੁਜਰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਹ ਸਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦਲਦਲ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੋਈ ਪੂਰਬੀ ਇਰਾਨ ਦੇ ਜਾਬੋਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹਾਮੂਨ-ਏ-ਹੇਲਮੰਦ ਦੇ ਉਥਲੀ ਝੀਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਹ ਨਦੀ 1150 ਕਿਮੀ ਦਾ ਕੁਲ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਅਰਗਨਦਾਬ ਨਦੀ, ਜੋ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਨਦੀ ਹੈ, ਹੇਲਮੰਦ ਵਲੋਂ ਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਹਾਸ
ਹੇਲਮੰਦ ਨਦੀ ਦੀ ਘਾਟੀ ਦਾ ਪਾਰਸੀ ਧਰਮ-ਗਰੰਥ ਅਵੇਸਤਾ ਵਿੱਚ ਆਰਿਆ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਤਭੂਮੀ ਹੋਣ ਦਾ ਜਿਕਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਗਰੰਥ ਵਿੱਚ ਹੇਤੁਮੰਤ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਇੱਥੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਥੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗ ਜਿਆਦਾ ਗੋਰਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟਾ ਭਾਰਤ (ਵ੍ਹਾਈਟ ਇੰਡਿਆ) ਵੀ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਉਹ ਘੱਗਰ - ਹਕਰਾ ਨਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹੇਲਮੰਦ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਵਿਵਰਤਨ

**ਵਿਵਰਤਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:Diffraction) ਉਸ ਫਿਨੋਮਿਨੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਾ ਫਿਰ ਆਵਾਜ ਦੀ ਤਰੰਗ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਉਸਦਾ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਖੋਜ ਇਟਲੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ, ਫ਼ਰਾਨਸੈਸਕੋ ਮਾਰੀਆ ਗਰੀਮਾਲਦੀ ਨੇ 1660 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਕੋਲਿਮਾ ਨਦੀ

**ਕੋਲਿਮਾ ਨਦੀ** ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਦੀ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਸਾਖਾ ਗਣਰਾਜ, ਚੁਕੋਟਕਾ ਆਟੋਨਾਮਸ ਓਕ੍ਰੁਗ ਅਤੇ ਮਾਗਾਦਨ ਓਬਲਾਸਟ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਦੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕੁਲੂ ਨਦੀ ਤੇ ਅਯਾਨ ਯੁਰੀਅਖ ਨਦੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਸਾਈਬੇਰੀਆਈ ਸਮੁੰਦਰ, ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੀ ਤਕਸੀਮ , ਦੀ ਕੋਲਿਮਾ ਖਾੜੀ (ਕੋਲਿਮਸ੍ਕਿ ਜ਼ਾਇਲਿਵ) ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਇਹ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਲਿਮਾ ਨਦੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲੰਬਾਈ  ਹੈ। ਇਸਦੀ ਘਾਟੀ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ  ਹੈ।

ਸਾਲ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ 250 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਨਦੀ ਜੰਮੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਬਰਫ਼ ਖੁਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
## ਇਤਿਹਾਸ
1640 ਵਿੱਚ ਦਮਿੱਤਰੀ ਜ਼ਾਇਰਿਆਨ (ਯਰੀਲੋ ਜਾਂ ਯਾਰੀਲੋ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਥਲੀ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਇੰਡੀਗਿਰਿਕਾ ਪਹੁੰਚੇ। 1641 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਇੰਡੀਗਿਰਿਕਾ ਦਾ ਕਿਸ਼ਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਲਾਜ਼ੇਆ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਇਸਨੇ ਕੋਲਿਮਾ ਨਦੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੁਕਚੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। 1643 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਡੀਗਿਰਿਕਾ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਜਾਕੁਤਸਕਾਂ ਨੂੰ *ਜਸਕ* ਭੇਜ ਫਿਰ ਅਲਾਜ਼ੇਆ ਚਲਾ ਗਿਆ। 1645 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੇਨਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੋਲਿਮਾ ਦਾ *ਪਰਿਕਾਜ਼ਚਿੱਕ* (ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਪਸ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਆ ਗਿਆ ਪਰ ਫਿਰ 1646 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 1641-42 ਦੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮਿਖਾਈਲ ਸਟੈਡੁਖਿਨ ਸੈਮਨ ਡੈਜ਼ਨੋਵ ਸਹਿਤ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਉੱਪਰੀ ਕੋਲਿਮਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅਗਲਾ ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਬਿਤਾਇਆ ਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਕੋਲਿਮਾ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ ਤੇ ਅਲਾਜ਼ੇਆ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਾਇਰਿਆਨ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਜ਼ਾਇਰਿਆਨ ਤੇ ਡੈਜ਼ਨੋਵ ਅਲਾਜ਼ੇਆ ਵਿਖੇ ਰਹੇ ਜਦਕਿ ਸਟੈਡੁਖਿਨ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਕਿ 1644 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੋਲਿਮਾ ਨਦੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ *ਜ਼ਿਮੋਵੇ* ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਾਇਦ ਸਰੈੱਡਨਿਕੋਲਾਇਮਸਕ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ 1645 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਕੁਤਸਕ ਮੁੜ ਆ ਗਏ।

## ਟਾਪੂ
ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ 75 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਦੀ ਫੈਲਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅੱਗੋਂ ਦੇ ਲੰਮੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੇਲਿਮਾ ਨਦੀ ਦੇ ਮੁਹਾਂਦਰੇ 'ਤੇ, ਇਸਦੇ ਪੂਰਬੀ ਸਾਈਬੇਰੀਆਈ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਾਫੀ ਟਾਪੂ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਟਾਪੂ ਹੇਠਾਂ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:

* ਮਿਖਾਲਕਿਨੋ  ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਲਿਮਾ ਨਦੀ ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਪਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਸਿਰੇ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਕਈ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ 24 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ (15 ਮੀਲ) ਲੰਬਾ ਤੇ 6 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ (4 ਮੀਲ) ਚੌੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਨੂੰ "ਗਲਾਵਸੇਵਮੋਰਪਟ ਟਾਪੂ" ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* ਸੁਖਾਰਨੀ, ਜਾਂ ਸੁਖੋਰਨੀ, ਮਿਖਾਲਕਿਨੋ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ 3 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਹ 11 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ (7 ਮੀਲ) ਲੰਬਾ ਤੇ 5 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ (3 ਮੀਲ) ਚੌੜਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਜਿਹਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿ ਮੋਰਸਕੀ ਸੋਟਕੀ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* ਪੀਅਤ ਪਲਤਸੀਵ, ਸੁਖਾਰਨੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਤੋਂ 5 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ 5 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਤੇ 1.8 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜਾ ਹੈ।
* ਨਜ਼ਾਰੋਵਸਕੀ  ਕੋਲਿਮਾ ਨਦੀ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਕਾਫੀ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ 4.5 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਤੇ 1.3 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜਾ ਹੈ।
* ਸ਼ਟੋਰਮੀਵੋਏ  ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨੇੜਲਾ ਟਾਪੂ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨਜ਼ਾਰੋਵਸਕੀ ਟਾਪੂ ਤੋਂ 10 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ (6 ਮੀਲ) ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਕੋਲਿਮਾ ਨਦੀ ਦੇ ਮੁਹਾਂਦਰੇ 'ਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ 4.3 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਤੇ 1.5 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਸਕੇਲਰ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)

ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਕੇਲਰ ਇੱਕ ਭੌਤਿਕੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੰਬਰ ਫੀਲਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਤੱਤ (ਐਲੀਮੈਂਟ) ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਵਾਸਤਵਿਕ ਨੰਬਰ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਨਾਪ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਕੇਲਰ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਭੌਤਿਕੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਫ ਮੁੱਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਵੈਕਟਰਾਂ, ਟੈਂਸਰਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉਲਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੰਬਰਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ, ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇਵੇਂ ਹੀ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ 
*
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਕੋਬੇ

ਛੇਵਾਂ-ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਅਤੇ ਹਿਓਗੋ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਓਸਾਕਾ ਅਤੇ ਕਾਇਯੋਟੋ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਹਾਨਸ਼ਿਨ ਮਹਾਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਂਸ਼ੂ ਮੁੱਖ ਟਾਪੂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਓਸਾਕਾ ਬੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਓਸਾਕਾ ਤੋਂ ਲੱਗਪੱਗ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਲੱਗਪੱਗ 15 ਲੱਖ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਓਸਾਕਾ ਅਤੇ ਕਾਇਯੋਟੋ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ Keihanshin ਮਹਾਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਲਿਖਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ *ਨਿਹੋਂ ਸ਼ੋਕੀ* ਦੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਕੂਤਾ ਧਰਮ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕੀ ਇਸਦੀ ਨੀਂਹ ਐਮਪ੍ਰੇਸ ਜਿੰਗੂ ਨੇ 201 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਖੇਤਰ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਹਸਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਤੋਕੁਗਾਵਾ ਪੀਰੀਅਡ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਪੋਰਟ ਤੇ ਤੋਕੁਗਾਵਾ ਸ਼ੋਗੂਨੇਟ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਕੰਟਰੋਲ ਸੀ। 1889 ਚ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੋਬੇ ਇਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ  ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਕੂਤਾ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਖਿਤਾਬ ਹੈ। 1956 ਵਿੱਚ ਕੋਬੇ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਨੋਨੀਤ ਜਪਾਨ ਦੇ 17 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ।

ਕੋਬੇ ਸ਼ਹਿਰ 1853 ਵਿੱਚ ਤਨਹਾਈ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੱਛਮੀ ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਕਾਸਮੋਪੋਲੀਟਨ ਪੋਰਟ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ 1995 ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਾਨਸ਼ਿਨ ਭੂਚਾਲ ਕਰਨ ਇੱਕ ਪੋਰਟ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਬੇ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਜਪਾਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਬਿਜ਼ੀ ਕੰਟੇਨਰ ਪੋਰਟ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
### ਮੇਜੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 
ਪੱਛਮੀ ਕੋਬੇ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਸੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਮ ਅਜ ਕਮ ਜੋਮੋ ਕਾਲ ਤੋਂ ਆਬਾਦੀ ਸੀ।
 ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਿਓਗੋ-ਕੂ ਵਿੱਚ ਵਾਡਾ ਕੇਪ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਭੂਗੋਲ ਪੋਰਟ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕਰਨ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਲਿਖਤੀ ਰਿਕਾਰਡ *ਨਿਹੋਂ ਸ਼ੋਕੀ* ਦੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਕੂਤਾ ਧਰਮ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਨੀਂਹ ਐਮਪ੍ਰੇਸ ਜਿੰਗੂ ਨੇ 201 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ (ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼)

**ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ** ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਨੇ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਸਾਜ਼ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਫੀਚਰ ਜਿੰਨੀ ਲੰਬਾਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ, 2002 ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕਤਲਾਮ ਬਾਰੇ, *ਅੰਤਿਮ ਹੱਲ (ਫ਼ਿਲਮ 2004)* ਹੈ।

## ਅੰਤਿਮ ਹੱਲ
*ਅੰਤਿਮ ਹੱਲ* 2002 ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਕਤਲੇਆਮ ਬਾਰੇ ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ 2004 ਦੀ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਵਲੋਂ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਰੋਧੀ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ
ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ

**ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ** ਦਾ ਖੋਜੀ ਨੋਬੇਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਵੀਡਨ ਦਾ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਨੋਬਲ ਹੈ। ਅਲਫਰੈੱਡ ਨੋਬੇਲ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪੁਲ਼ਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਰੂਦ ਨਾਲ ਚੱਟਾਨਾਂ ਉਡਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕਈ ਤਕਨੀਕਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਪੀਟਰਸਬਰਗ (ਰੂਸ) ’ਚ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਖੋਲ੍ਹੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਰੂਦੀ ਸੁਰੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਪੁਰਜ਼ੇ ਬਣਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇਟਲੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਆਸਕਾਨੀਓ ਸੌਬਰੈਰੋ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸਫੋਟਕ ਤਰਲ ਨਾਈਟ੍ਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਖੋਜਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਸਫੋਟਕ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣਾ ਜੋਖਮ ਭਰਿਆ ਕੰਮ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਫਟ ਜਾਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹਰ ਵੇਲੇ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਅਲਫਰੈੱਡ ’ਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਣ ਦੀ ਧੁਨ ਸਵਾਰ ਹੋ ਗਈ। ਸਤੰਬਰ 1864 ’ਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਵਿਸਫੋਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਐਮਿਲ ਅਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਬੰਦੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਕਾਰਖ਼ਾਨਾ ਸੜ ਕੇ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਬਣਾਉਣ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਸੰਨ 1863 ’ਚ ਨੋਬੇਲ ਨੇ ‘ਡੈਟੋਨੇਟਰ’ ਖੋਜਿਆ ਅਤੇ 1865 ’ਚ ‘ਬਲਾਸਟਿੰਗ ਕੈਪ’ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਅਲਫਰੈੱਡ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਖਾਨਾ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈਮਬਰਗ ਵਿੱਚ ਲਾ ਲਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਵਿਸਫੋਟਕ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਵੇਚਣ ਲੱਗਾ। ਨੋਬੇਲ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪਦਾਰਥ ਲੱਭਿਆ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਵਰਗਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੌਖਿਆਂ ਹੀ ਨਾਈਟ੍ਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਨੂੰ ਸੋਖ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 
## ਪੇਂਟ
ਇਸੇ ਲੜੀ ’ਚ ਨੋਬੇਲ ਨੇ 1867 ’ਚ ਵਿਸਫੋਟਕ ‘ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ’ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਪੇਟੈਂਟ ਕਰਵਾਇਆ। ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡੇਗਣ, ਸੜਕਾਂ ਬਣਾਉਣ, ਚੱਟਾਨਾਂ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਖਾਣਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸਾਬਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵੀ। ਸੰਨ 1875 ’ਚ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸਫੋਟਕ ‘ਜ਼ੈਲੀਗਨਾਈਟ’ ਖੋਜਿਆ। ਇਹ ਨਾਈਟ੍ਰੋਸੈਲੂਲੋਜ਼ ਅਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੰਨ 1887 ’ਚ ਉਸ ਨੇ ‘ਬੈਲੀਸਾਈਟਸ’ ਪਦਾਰਥ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇੱਕ ਧੂੰਆਂ ਰਹਿਤ ਵਿਸਫੋਟਕ ਪਾਊਡਰ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਨੋਬਲ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਮਾਰਟਿਨ ਵੈਨ ਬੁਰੇਨ

**ਮਾਰਟਿਨ ਵੈਨ ਬੁਰੇਨ** (5 ਦਸੰਬਰ 1782-24 ਜੁਲਾਈ, 1862) ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਕਿੰਡਰਹੁੱਕ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਰ 'ਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਰਾਬਖਾਨੇ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਆਪ ਵਕੀਲ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਸਿਆਸਤ 'ਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ 1821 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨੇਟ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਸੈਕਟਰੀ ਆਫ ਸਟੇਟ, ਸਲਾਹਕਾਰ, ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ। 1836 ਵਿੱਚ ਆਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਗਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਆਪ ਦੀ ਮੌਤ 1862 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1782
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1862
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਅਲਤਾਈ ਕ੍ਰਾਈ

**ਅਲਤਾਈ ਕ੍ਰਾਈ** ਰੂਸੀ ਸੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਹੱਦ ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ, ਨੋਵੋਸਿਬ੍ਰਿਕਸ, ਕੇਮੇਰੋਵੋ ਓਬਲਾਸਟ ਅਤੇ ਅਲਤਾਈ ਗਣਰਾਜ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਬਰਨੌਲ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 2010 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਾਈ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਨਸੰਖਿਆ 2,419,755 ਹੈ। 
## ਭੂਗੋਲ
ਅਲਤਾਈ ਕ੍ਰਾਈ ਵਿੱਚ ਘਾਹੀ ਮੈਦਾਨ, ਝੀਲਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਪਰਬਤ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਫ਼ੀ ਖੁਸ਼ਕ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਸਿਆਲ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੁੱਕੀ ਠੰਡ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੀ ਗਰਮੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਨਦੀ ਓਬ ਨਦੀ ਹੈ। ਬੀਆ ਤੇ ਕਾਤੁਨ ਨਦੀ ਦੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਕੁਲਨਡਿਨਸਕੋਏ ਝੀਲ, ਕੁਛੁਕਸਕੋਏ ਝੀਲ ਤੇ ਮਿਖੀਲਵਸਕੋਏ ਝੀਲ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਹਨ।

ਅਲਤਾਈ ਕ੍ਰਾਈ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਹਾ-ਰਹਿਤ ਧਾਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੈੱਡ ਤੇ ਕੱਚਾ ਲੋਹਾ, ਮੈਨਗਨੀਜ਼, ਟੰਗਸਟੱਨ, ਮੋਲੀਬਡਨਮ, ਬਾਕਸਾਈਟ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕ੍ਰਾਈ ਦਾ 60,000 ਕਿਃ ਮੀਃ 2 ਦਾ ਰਕਬਾ ਜੰਗਲਾਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰਾਈ ਖੇਤਰ ਆਪਣੀ ਜੈਵਿਕ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ 16 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਭੂਮੀ ਖ਼ਤਰੇ ਹੇਠ ਆਈ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਲੈਪਰਡ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ।

ਅਲਤਾਈ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਦ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਜੇ ਕਿ ਕਾਫ਼ੀ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਲਤਾਈ ਤੇ ਬਸ਼ਕੀਰੀਆ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਸ਼ਹਿਦ ਨੂੰ ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਰੂਸੀ ਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ *ਜਸਕ* (ਕਰ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਚੁਰਾਹੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਣਜਾਰੇ (ਟੱਪਰੀਵਾਸੀ) ਕਬੀਲੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੇ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਪਾਰ ਗਏ ਸਨ। ਪੁਰਾਤੱਤਵੀ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਸਬੂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਨੁੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸੇ ਅਲਤਾਈ ਲੋਕ ਮੂਲ ਤੁਰਕੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਜ਼ਜਾਰਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਥੇ ਆਏ ਤੇ ਫ਼ਿਰ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਕ੍ਰਾਈ 'ਤੇ ਸ਼ਿਓਂਗਨੂ ਸਾਮਰਾਜ(209 ਈਪੂਃ-93 ਈਃ), ਸ਼ਿਆਨਬੇਈ ਰਾਜ (93-234), ਰੂਰਨ ਖਾਗਾਨੇਤ (330-555), ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ, ਗੋਲਡਨ ਹੋਰਡ, ਉੱਤਰੀ ਯੁਆਨ (1368-1691) ਅਤੇ ਜ਼ੰਗਾਰ ਖਾਗਾਨੇਤ (1634–1758) ਰਾਜ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 
## ਜਨਸੰਖਿਆ
### ਧਰਮ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਸੰਘ ਦਾ ਰਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਸ਼ੇਖ ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ

thumb
**ਸ਼ੇਖ ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ** (ਉਰਦੂ: شيخ رشيداحمد‎, ਜਨਮ 6 ਨਵੰਬਰ 1950) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਤੇ ਮੀਰਪੁਰੀ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ 1970ਈ. ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1985ਈ. ਤੱਕ ਉਹ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਓਦੋਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ 7 (1985, 1988, 1990, 1993, 1997, 2002, 2013) ਵਾਰ ਕੌਮੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜਾ ਚੁਕਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਬੇਵਸਾਹੀ

**ਬੇਵਸਾਹੀ** ਜਾਂ **ਬੇਵਿਸ਼ਵਾਸੀ** ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜੋ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰੇ ਜਾਂ ਡੂੰਘੇ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਕਿਸੇ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਆਮ ਕਰਕੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਾਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਜਾਂ ਸੰਤੁਲਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸਾਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸੰਧੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੇਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਿਸਟਮ ਬੱਸ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਰੋਕ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਣ। "ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੋ, ਪਰ ਤਸਦੀਕ ਕਰੋ" ਮੁਹਾਵਰਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੇਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਲਵਲੇ
ਵਾਂਗ ਤਾਓ

**ਵਾਂਗ ਤਾਓ** (;10 ਨਵੰਬਰ, 1828 &ndash; ਅਪਰੈਲ, 1897)ਇੱਕ ਉੱਚ-ਕੋਟੀ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਆਪ ਨੇ ਪੱਛਮ ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਪਾਨ ਯਾਤਰਾ ਮਗਰੋਂ ਚੀਨ ਬਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੰਚੂ ਘਰਾਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਉਪਰ ਅਨੇਕਾ ਲੇਖ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਿ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਅਯੋਗ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਿਕੰਮੀ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਰਾਹੀ ਚੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਨਫਿਊਸ਼ੀਅਸ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1828
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1897
ਨਸਰਪੁਰ

**ਨਸਰਪੁਰ**, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ 12 ਮੀਟਰ (39 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ 25 ° 31'0N 68 ° 37'0E' ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਸਰਸਰੀ ਝਾਤ
ਨਸਰਪੁਰ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਘੁੱਗ ਵਸਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਬਰਬਾਦ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਦੀ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ ਹੋਈ। ਪਰ ਹੋਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹੀ ਏਨੀ ਮੁਕੰਮਲ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਪੂਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਲੱਗਪੱਗ 20 ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੀ। 751 ਵਿੱਚ, ਸੁਲਤਾਨ ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਤੁਲਖ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਅਮੀਰ ਨਸੀਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ 1000 ਸਾਥੀਆਂ ਸਹਿਤ ਇਥੇ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਨਸੀਰ ਪੁਰ ਜਾਂ ਨਸਰਪੁਰ ਤੌਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਦੌਰਾਨ ਜਲਾਲੂਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਸਰਪੁਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਜਾਦੂਈ ਕਾਲੀਨ

ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਅਰਬੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਖ਼ਿਆਲੀ, **ਜਾਦੂਈ ਕਾਲੀਨ** ਜੋ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਡਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਾਕਾਇਦਾ ਤਹਿਰੀਰੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਅਲਫ਼ ਲੈਲ੍ਹਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

## ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ
ਅਲਫ਼ ਲੈਲ੍ਹਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਹੁਸੈਨ, ਹਿੰਦ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਇਹ ਕਾਲੀਨ ਖ਼ਰੀਦਦਾ ਹੈ। ਕਾਲੀਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਜਿਸ ਮੁਕਾਮ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਾਲੀਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਲਕ ਝਪਕਦੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਵੇਗਾ। 
ਕਈ ਹੋਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵੀ ਜਾਦੂ ਦੇ ਕਾਲੀਨ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉੜਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੀ ਦਰੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਰੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਿੱਲੇ ਵਾਲੀ, ਸੱਠ ਮੀਲ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਸੱਠ ਮੀਲ ਚੌੜੀ ਸੀ: "ਜਦ ਸੁਲੇਮਾਨ ਕਾਲੀਨ ਤੇ ਬੈਠਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਚੱਲ ਪਈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੜਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਡੈਮਾਸਕਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੇਕਫਾਸਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਮਾਦ ਵਿੱਚ ਖਾਧਾ।" 
ਹਵਾ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨਦੀ ਸੀ, ਹੈ ਅਤੇ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ ਕਾਲੀਨ ਸਹੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ; ਜਦ ਸੁਲੇਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲੀਨ ਨੇ ਇੱਕ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 40,000 ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਕਾਰਪੈਟ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਛਤਰ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਨ ਯਾਹਯਾ ਅਲ-ਤਾਦੀਫੀ ਅਲ-ਹੰਬਾਲੀ ਦੀ ਅਚੰਭਿਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ''Qala'id-al-Jawahir* ("ਹੀਰਿਆਂ ਦੇ ਹਾਰ"), ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁਲ-ਕਾਦਿਰ ਗਿਲਾਨੀ ਟਾਈਗ੍ਰਿਸ ਨਦੀ ਤੇ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੱਪੜ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, "ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦਾ ਉੜਨ ਵਾਲਾ ਕਾਲੀਨ [*ਬਿਸਾਤ ਸੁਲੇਮਾਨ'']" ਹੋਵੇ।

ਰੂਸੀ ਲੋਕ ਖਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਯਾਗਾ ਇਵਾਨ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੜਨ ਵਾਲਾ ਕਾਲੀਨ ਜਾਂ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਜਾਦੂਈ ਤੋਹਫ਼ੇ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਖੁੱਦੋ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਇਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਰੁੜਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੌਲੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੁਲ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ) ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਤੋਹਫ਼ੇ "ਤਿੰਨ-ਨੌ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਾਰ, ਤਿੰਨ-ਦਸਵੇਂ ਰਾਜ ਵਿਚ" ਹੀਰੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਦਾ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੂਸੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਵਿਕਟਰ ਵਾਸਨੇਤਸੋਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਚਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਉੜਨ ਵਾਲਾ ਕਾਲੀਨ ਵੀ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ।

ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ "ਕੈਪਟਨ ਸਟੌਰਮਫੀਲਡ ਦੀ ਸਵਰਗ ਫੇਰੀ", ਵਿੱਚ ਜਾਦੂ ਦੇ ਕਾਲੀਨ ਹਨ ਜੋ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ 
* ਅਲਫ਼ ਲੈਲ੍ਹਾ
* ਸਿਮ ਸਿਮ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਲੇਮਾਨ
ਸੌਗਦੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ

letter from around 9th to 13th century|350px]]
 priests writing Sogdian manuscripts, in Khocho, Tarim Basin, ca. 8th/9th century AD]]
, ca. 700 AD|upright]]
, eastern Tarim Basin, China, 8th century.]]
 Chinese ceramic statuette of a Sogdian merchant riding on a Bactrian camel]]

**ਸੌਗਦੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ** ਇੱਕ ਪੂਰਬ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੌਗਦੀਆ ਖੇਤਰ, ਅਜੋਕੇ ਉਜ਼ਬੇਕੀਸਤਾਨ ਤੇ ਤਾਜੀਕਿਸਤਾਨ (ਰਾਜਧਾਨੀ: ਸਮਰਕੰਦ; ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ: ਪੰਜਾਕੰਦ, ਫ਼ੇਰਗ਼ਾਨਾ, ਖੁਜੰਡ ਅਤੇ ਬੁਖ਼ਾਰਾ), ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੁਰਾਤਨ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸੌਗਦੀਆਈ ਪ੍ਰਾਵਸੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੌਗਦੀਆਈ ਮੱਧ ਇਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਕਟ੍ਰੇਨ, ਖੋਤਾਨੀ ਸਾਕਾ, ਮੱਧ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੇ ਪਾਰਥੀਆਈ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਾਹਿਤਕ ਭੰਡਾਰ ਹੈ।

ਸੌਗਦੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਤੇ ਇਹ Sprachbund ਨਾਲੋਂ ਜਨੈਟਿਕ ਵਧੇਰੇ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।  ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸੰਸਕਰਣ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੱਕੇ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੁਰਾਤਨ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਗਦੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਹੋਣ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਆਰਕਮੈਨਿਡ ਸਾਮਰਾਜ (559-323 ਈਃ ਪੂਃ) ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਤੰਗ ਚੀਨ ਦੌਰਾਨ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਿਲਕ ਮਾਰਗ ਦੀ ਮੁੱਖ ਬੋਲੀ ਸੌਗਦੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਕਈ ਸ਼ਬਦ ਉਧਾਰ ਲੈ ਲਏ ਸਨ। ਅੱਠਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸੌਗਦੀਆ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮਹੱਤਵ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧ ਗਿਆ। 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਉਸਤਰਾਸ਼ਨਾ, ਸੌਗਦੀਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੌਗਦੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਉੱਪ-ਬੋਲੀ ਯਘਨੋਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਅਤੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਇਸਦੀ ਹੋਂਦ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਯਘਨੋਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਸੌਗਦੀਆਈ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ
ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੌਗਦੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਲੱਭਣ ਨਾਲ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਸਬੰਧੀ ਖੋਜ-ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲਿਆ। ਰਾਬਰਟ ਗਥਾਈਟ (ਪਹਿਲਾ ਬੋਧੀ-ਸੌਗਦੀਆਈ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ) ਅਤੇ ਪਾਲ ਪੈਲੀਅਟ (ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੁਨਹੁਆਂਗ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੌਗਦੀਆਈ ਸਮੱਗਰੀ ਲੱਭੀ) ਨੇ ਸੌਗਦੀਆਈ ਸਮੱਗਰੀ, ਜੋ ਕਿ ਪੈਲੀਅਟ ਨੇ ਖੋਜੀ ਸੀ, ਸਬੰਧੀ ਕਾਫੀ ਖੋਜਬੀਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗਥਾਈਟ ਨੇ ਪੈਲੀਅਟ ਵੱਲੋਂ ਲੱਭੀ ਸੌਗਦੀਆਈ ਸਮੱਗਰੀ ਆਧਾਰਿਤ ਕਾਫੀ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਪਰ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਗੌਥੀਅਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਸੌਗਦੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੀ ਅਚਨਚੇਤ ਹੋਈ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੰਮ ਏਮਾਈਲ ਬੈੱਨਵੈਨੀਸਤੇ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।

## ਵਿਆਕਰਣ
### ਨਾਂਵ
#### Light stems
#### Heavy stems
#### Contracted stems
### ਕਿਰਿਆ
#### Present indicative
#### Imperfect indicative
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਖੋਸਤ (ਸ਼ਹਿਰ)

**ਖੋਸਤ** ਜਾਂ **ਖਾਅਸਤ** (ਪਸ਼ਤੋ/ਫ਼ਾਰਸੀ: خوست) ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 160,000 ਹੈ, ਜਦਕਿ ਖੋਸਤ ਸੂਬੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਸ ਲੱਖ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ। ਖੋਸਤ ਵਿੱਚ ਤਰ੍ਹਾ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਦਰਾਨ, ਮੰਗਲ, ਜ਼ਾਜ਼ੀ, ਤਾਨੀ, ਗੁਰਬਾਜ਼, ਮੁਕਬਾਲ ਅਤੇ ਸਾਬਰੀ। 2015 ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 106,083 ਸੀ।ਇਸ ਦੇ 6 ਜਿਲ੍ਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਭੂਮੀ ਖੇਤਰ 7,139 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ।ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 11,787 ਆਵਾਸ ਹਨ।

ਖੋਸਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮਸਜਿਦ ਵੀ 'ਖੋਸਤ ਮਸਜਿਦ' ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਸਜਿਦ ਹੈ।।

## ਭੂਗੋਲ
ਖੋਸਤ, ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 150 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਵਸਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਰਦੇਜ਼ ਤੋਂ ਇਹ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।
### ਜਿਲ੍ਹੇ
'ਮਾਤੂਨ' ਖੋਸਤ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਖੋਸਤ ਦੇ 12 ਜਿਲ੍ਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:

#  ਸਪੈਰਾ
#  ਦਵਾ ਮੋਂਦਾ (ਸ਼ਾਮਾਲ)
#  ਨਾਦੇਰਸ਼ਾਹ ਕੂਟ
#  ਇਸਮੇਲ ਖੈਲ ਵਾ ਮੰਦੋਜੀ
#  ਮੂਸਾ ਖੈਲ
#  ਕਲੰਦਰ
#  ਤਾਨੀ
#  ਗੁਰਬਾਜ਼
#  ਬਾਕ
#  ਜ਼ਾਜ਼ੀ ਮੈਦਾਨ
#  ਸਾਬਾਕੀ (ਯਾਕੂਬੀ)
#  ਅਲੀ ਸ਼ਿਰ

### ਜਲਵਾਯੂ
## ਖੇਡਾਂ
ਕ੍ਰਿਕਟ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕਾਫੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖੇਡ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਰਫੂਜ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਥੇ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂਰ ਅਲੀ ਖੋਸਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਨਵਰੋਜ਼ ਮੰਗਲ ਜੋ ਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਖੋਸਤ ਰਾਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਦਾਵਲਤ ਜ਼ਦਰਾਨ ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਜਰੂਰੀ ਦੋ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਚਰਚਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਖੋਸਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਾਲੀਬਾਲ ਅਤੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵੀ ਇੱਥੇ ਕਾਫੀ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

### ਸਟੇਡੀਅਮ
* 'ਖੋਸਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਟੇਡੀਅਮ' ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 2011 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਸ ਸਟੇਡੀਅਮ ਉੱਪਰ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਸ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਪਗਡੰਡੀ, ਵਾਲੀਬਾਲ ਅਤੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਦਾਨ 7.5 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ 18,000 ਦੇਖਣਹਾਰ ਬੈਠ ਸਕਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਖੋਸਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 
* ਗਲੋਬਲ ਸਕਿਊਰਟੀ ਦਾ ਖੋਸਤ ਬਾਰੇ ਪੇਜ
* ਖੋਸਤ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਵਿਲੀਅਮ ਹੈਨਰੀ ਹੈਰੀਸਨ

**ਵਿਲੀਅਮ ਹੈਨਰੀ ਹੈਰੀਸਨ** (9 ਫਰਵਰੀ, 1773-4 ਅਪਰੈਲ, 1841)ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਕਲੇ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੈਂਮਪਡਨ ਸਿਡਲੀ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਅਤੇ ਰਿਚਮੈਂਡ ਵਿਖੇ ਮੈਡੀਸਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੇ ਕਿਸਾਨੀ ਵਰਗ 'ਚੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ। 
## ਲੜਾਈ
ਇੰਡੀਆਨਾ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ, ਫਾਲਨ ਟਿੰਬਰਜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਮੇਂ ਹੈਰੀਸਨ ਨੇ ਜਨਰਲ 'ਮੈਡ ਐਨਥਨੀ' ਵੇਅਨ ਦੇ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਆਪ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਫੌਜੀ ਜਰਨੈਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜੰਗਾਂ 'ਚ ਹਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਨੇ ਓਹਾਇਓ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1798 ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਬਤੌਰ ਗਵਰਨਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੰਡੀਆਨਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਾ ਹੱਕ ਦਿਵਾਉਣਾ ਸੀ।
## ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਆਪ ਨੂੰ 1840 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 234 ਵੋਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨ ਹੀ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਠੰਢ ਲੱਗ ਨਾਲ ਆਪ ਦੀ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1841 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1773
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1841
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਐਮਿਲੀ ਜ਼ਾਜਾ

**ਐਮਿਲੀ ਜ਼ਾਜਾ** (1909 – 16 ਮਈ 1970), ਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ: **ਕਿੰਗ ਕੌਂਗ**, ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ-ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1909 ਵਿੱਚ ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 1929 ਤੋਂ 1970 ਤੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਦੋਸਤਾਨਾ ਪਾਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਰ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲ ਜਾਂ ਸਟੇਡੀਅਮ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ 1937 ਤੋਂ 1970 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੂਰ ਪੂਰਬ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਜਪਾਨ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਯੂਰਪ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਘੁਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ੇਕ ਅਲੀ ਅਤੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ-ਭਾਰਤੀ
ਬਿਆਫ਼੍ਰਾ

**ਬਿਆਫ਼੍ਰਾ** ਪੂਰਬੀ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦ ਰਾਜ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਹੋਂਦ 1967 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 1970 ਤੱਕ ਰਹੀ। 

ਤਕਰੀਬਨ ਢਾਈ ਸਾਲ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਆਫ਼੍ਰਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਅੱਗੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੜ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਗੋਰਖਾਲੈਂਡ

**ਗੋਰਖਾਲੈਂਡ** ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਗੋਰਖਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਗਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਗੋਰਖਾਲੈਂਡ ਲਈ ਗੋਰਖਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼੍ਰੰਟ (1986–1988) ਅਤੇ ਗੋਰਖਾ ਜਨਮੁਕਤੀ ਮੋਰਚਾ (2007–present) ਵੱਲੋਂ ਤਹਿਰੀਕ ਚਲਾਈ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਚੈਲਸੀਅ ਮੈਨਿੰਗ

thumb|right|ਚੈਲਸੀਅ ਮੈਨਿੰਗ
**ਚੈਲਸੀਅ ਐਲੀਜ਼ਾਬੈੱਥ ਮੈਨਿੰਗ ** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਕੀਲੀਕਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਰਤਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਕਰੀਬਨ ਪੌਣਾ ਮਿਲੀਅਨ ਖ਼ੂਫ਼ੀਆ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਜੁਰਮ ਵੱਜੋਂ, ਜਸੂਸੀ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਧੀਨ, ਜੁਲਾਈ 2013 ਨੂੰ ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।  ਮੈਨਿੰਗ ਨੂੰ  ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ 35 ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ। .

ਉਸਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ਵਿਖੇ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸੋਧਕ ਵੱਜੋਂ ਤੈਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2010 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਖ਼ੂਫ਼ੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਲੀਕਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਆਨਲਾਈਨ ਜਾਣਕਾਰ ਐਡ੍ਰੀਅਨ ਲਾਮੋ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਲਾਮੋ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਖ਼ੂਫ਼ੀਆ ਮਹਿਕਮੇ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਦਾਰੇ ਅੱਗੇ ਇਹ ਭੇਤ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨਿੰਗ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਲੀਕ ਕੀਤੀ ਜਾਣਕਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀਃ ਜੁਲਾਈ 12, 2007 ਦਾ ਬਗ਼ਦਾਦ ਉੱਤੇ ਹਵਾਏ ਹਮਲਾ, ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਗ੍ਰਿਨਾਈ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ; 251,287 ਅਮਰੀਕੀ ਸਫ਼ਾਰਤੀ ਖ਼ਤੋ-ਕਿਤਾਬਤ  ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਉੱਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 482,832 ਫ਼ੌਜੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ।  ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਲੀਕਸ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿਚਾਲੇ ਪ੍ਰ੍ਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼ਬਨਮ ਵਿਰਮਾਨੀ

**ਸ਼ਬਨਮ ਵਿਰਮਾਨੀ** 2002 ਤੋਂ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਆਰਟ, ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਮੇਕਰ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੀਡੀਆ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਹਿ ਬਾਨੀ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। 2002 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕੱਛ ਮਹਿਲਾ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਭਾਈਚਾਰਾ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਵੀ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਹੀ।

ਸ਼ਬਨਮ ਵਿਰਮਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਕਬੀਰ-ਸੰਤ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਬੀਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ, 'ਕਬੀਰਾ ਖੜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੈਂ', ਨੇ 58ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਜੂਨ 2011 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਿਊਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।

ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, "ਇੱਕ ਸੂਝਵਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਕਬੀਰ, ਰਹੱਸਮਈ ਜੁਲਾਹੇ ਅਤੇ ਸੰਤ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉੱਭਰੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਓਰਵੈਲਿਅਨ ਦੁਬਿਧਾ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਮਨੁੱਖ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਥ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੇ ਰੁਤਬੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੜੀਵਾਰਤਾ ਦੇ ਅਟੱਲ ਜਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਬੀਰ ਦੇ ਸਰਲ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਉਲਟ ਚਲਦਾ ਹੈ।"

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Drishti Media Arts and Human Rights collective
ਰ੍ਹੋਡੇਸ਼ੀਆ

**ਰ੍ਹੋਡੇਸ਼ੀਆ** () 1965 ਤੋਂ 1979 ਤੱਕ ਹੋਂਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਰਾਜ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹਰਾਰੇ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਦੋਂ ਸੈਲਿਸਬਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ
ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ

**ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ** (Harmonium) ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਵਾਜਾ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦਾ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਿੰਨ ਚਪਟੀ ਧੁਨੀ ਪਟਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਣ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦਾ ਵਹਾਅ ਪੈਰਾਂ, ਗੋਡਿਆਂ ਜਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਜਰੀਏ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਰਮੋਨੀਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਦੀ ਖੋਜ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਕੁੱਝ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੋਕ ਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆਏ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸੌਖ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਜੜ ਫੜ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕਾਲੂਰਾਮ ਬਾਮਨੀਆ

**ਕਾਲੂਰਾਮ ਬਾਮਨੀਆ** ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ, ਗੋਰਖਨਾਥ ਅਤੇ ਮੀਰਾ ਬਾਈ ਵਰਗੇ ਭਗਤੀ ਕਵੀਆਂ ਗਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਾਇਕ ਹੈ।

ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਗਾਉਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੁੱਲਵਕਤੀ ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣ ਲਿਆ। 9 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ, ਕਾਲੂਰਾਮ ਮੰਜੀਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਚਾਚਾ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਘਰੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਾਲ ਦੋ ਸਾਲ ਇੱਕ ਘੁਮੰਤੂ ਮਿਰਾਸੀ ਗਾਇਕ ਰਾਮ ਨਿਵਾਸ ਰਾਓ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖ ਲਏ। ਕਾਲੂਰਾਮ ਲਈ, ਕਬੀਰ ਗਾਉਣਾ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਉਸਦੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਹੈ। "ਕਬੀਰ ਗਾਇਨ ਦੁਆਰਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਭਓ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ," ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਲਵਾ ਦੀ ਸਤਿਸੰਗ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਲੂਰਾਮ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਗਾਇਨ ਸਮੇਂ 5-ਤਾਰਾ ਤੰਬੂਰਾ ਅਤੇ ਖੜਤਾਲ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਢੋਲਕੀ, ਵਾਇਲਨ ਅਤੇ ਮੰਜੀਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਗਾਇਕ