open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਦ ਵੇਸਟ ਲੈਂਡ

**ਦ ਵੇਸਟ ਲੈਂਡ** ਟੀ ਐਸ ਈਲੀਅਟ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ 434 ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੋਂ ਪਹਿਲ 1922 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹਦੀ ਅਦਲਾ ਬਦਲੀ; ਵਕਤੇ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਅਚਿੰਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ; ਸ਼ੋਕਪੂਰਣ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਜੋੜ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੇਂਜ ਦੇ ਖੌਫਜ਼ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਕੇ - ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਕਫ਼ ਕਸੌਟੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਵਾਕ ਹਨ, "ਐਪ੍ਰਿਲ ਇਜ ਦ ਕਰੂਅਲੈਸਟ ਮੰਥ" (ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਤਰ); "ਆਈ ਵਿਲ ਸ਼ੋ ਯੂ ਫੀਅਰ ਇਸ ਅ ਹੈਂਡਫੁਲ ਆਫ ਡਸਟ"; ਅਤੇ (ਇਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਸਤਰ) ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰਾਂ ਵਾਂਗ "ਓਮ ਸ਼ਾਂਤੀ:, ਸ਼ਾਂਤੀ:, ਸ਼ਾਂਤੀ:"[ੲ] ਹੈ।
## ਰਚਨਾ ਦਾ ਇਤਹਾਸ
### ਲਿਖਾਈ
ਈਲੀਅਟ ਨੇ 1922 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ *ਦ ਵੇਸਟ ਲੈਂਡ* ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਜਾਨ ਕਵਿਨ ਨੂੰ 9 ਮਈ 1921 ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਗਏ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਈਲੀਅਟ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਕਾਗਜ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀ ਵੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਰਿਚਰਡ ਏਲਡਿੰਗਟਨ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਈਲੀਅਟ ਨੇ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ *ਦ ਵੇਸਟ ਲੈਂਡ* ਦੀ ਪਾਂਡੂਲਿਪੀ ਦੇ ਮਸੌਦੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਈਲੀਅਟ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ ਆਏ।

ਈਲੀਅਟ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਤੰਤੂ ਵਿਕਾਰ ਵੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਟਾਫ-ਕਾਰਡ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਾਰਨ ਸੀ - ਨਰਵਸ ਬਰੇਕਡਾਊਨ। ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ, ਵਿਵੀਏਨੇ ਹਾਈ-ਵੁਡ ਈਲੀਅਟ ਨੇ ਸਿਹਤ ਲਾਭ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਮਾਰਗਰੇਟ ਦੇ ਕਿਨਾਰੀ ਰਿਸੋਰਟ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਈਲੀਅਟ ਨੇ ਵੇਸਟ ਲੈਂਡ ਕਵਿਤਾ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਦੋਂ ਐਜਰਾ ਪਾਉਂਡ ਨੂੰ ਅਰੰਭਕ ਸੰਸਕਰਨ ਵਿਖਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਲੰਦਨ ਪਰਤਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਈਲੀਅਟ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 1921 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਉਂਡ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨ ਸਨ। ਈਲੀਅਟ ਨੇ ਡਾਕਟਰ ਰੋਜਰ ਵਿਟੋਜ ਤੋਂ ਉਪਚਾਰ ਲੈਣ ਲਈ ਲਾਜੇਨ, ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਓਟੋਲਾਇਨ ਮੋਰੇਲ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ; ਵਿਵੀਏਨ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸੈਨੇਟੋਰੀਅਮ ਦੇ ਬਾਹਰ ਰੁਕਣਾ ਪਿਆ। ਲਾਜੇਨ ਵਿੱਚ, ਈਲੀਅਟ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ 19 ਵਰਕੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1922 ਦੀ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਲਾਜੇਨ ਤੋਂ ਪਰਤ ਆਏ। ਪਾਉਂਡ ਨੇ ਉਦੋਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡੂਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਟੌਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਈਲੀਅਟ ਨੇ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਪਾਉਂਡ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕੀਤੀ।

### ਟਿੱਪਣੀਆਂ
''''* ਸਿਰਲੇਖ ਨੂੰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ *The Waste land* ਨੂੰ *The Wasteland* ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
 **^** ਸਤਰਾਂ ਗਿਣਨ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਾਰਨ ਅੰਤਮ [ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਫੁੱਟਨੋਟ ਗਲਤ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।(ਅੰਤਮ ਸਤਰ 433 ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ ਗਈ)]। ਗਲਤੀ ਕਦੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਕਸਰ ਇਹ ਸਤਰ 433 ਦੱਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
*'''' ਇੱਥੇ ਈਲੀਅਟ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਹੈ "ਸ਼ਾਂਤੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸਮਾਪਤੀ। 'ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਜੋ ਕੁੱਲ ਸਮਝਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ' ('The Peace which passeth understanding'), ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਲਈ ਸਾਡਾ ਸਮਤੁੱਲ ਹੈ।"
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ ਐਸ ਈਲੀਅਟ
ਖੰਨਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ

**ਖੰਨਾ** ਲੁਧਿਆਣੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 2011 ਜਨਗਨਣਾ ਮੁਤਾਬਕ ਇਥੋਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ 74% ਹੈ। ਖੰਨਾ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡੀ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ ਹੈ। ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸੌਂਧ ਏਥੋਂ ਦੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ  ਵਲੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ 500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਖੰਨਾ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਕ-ਚੌਥਾਈ (1/4 ਜਾਂ 0.25) ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਇਸ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਮ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ-ਲਾਹੌਰ ਰੋਡ 'ਤੇ ਹਰੇਕ 12 ਤੋਂ 15 ਮੀਲ' ਤੇ ਕਈ ਸਰਾਂਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਇੱਕ ਸਰਾਂ ਉਸਾਰੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਰਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਤੋਂ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੱਕ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਹਿੜੂ ਦੇ ਇੱਕ ਜੱਥੇਦਾਰ ਨੇ ਦਹਿੜੂ ਤੋਂ ਨਾਭੇ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਨਾਭੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਦਯਾ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਨਵੀਂ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚਕਾਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਨਾਭੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਦਹਿੜੂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਭਾਰਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਦਹਿੜੂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਹਿੜੂ ਅਤੇ ਨਾਭਾ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ "ਕਣ", ਜਾਂ "ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ" ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਾਮ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਨੂੰ "ਕਣ" ਤੋਂ "ਖੰਨਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
## ਗੈਲਰੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਭਰਾਤੀ ਜਨ ਨਾਟਕੀ ਸੰਗਠਨ

**ਇਪਟਾ** (ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪੁਲਜ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕਲਾ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਨਿਆਂਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਜਾਗਰਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿੰਗ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤ
25 ਮਈ 1943 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਇਸ ਸਮੂਹ ਦੇ ਆਰੰਭਕ ਮੈਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਸਨ: ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ, ਬਿਜੋਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ, ਰਿਤਵਿਕ ਘਟਕ, ਉਤਪਲ ਦੱਤ, ਖ਼ਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ, ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ, ਪੰਡਤ ਰਵੀਸ਼ੰਕਰ, ਜਯੋਤੀਰਿੰਦਰਾ ਮੋਇਤਰਾ, ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਚੰਨ, ਰਾਜੇਂਦਰ ਰਘੂਬੰਸ਼ੀ, ਸਫਦਰ ਮੀਰ, ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਆਦਿ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਐੱਚ.ਐਮ.ਜੋਸ਼ੀ ਸਨ। ਇਪਟਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮੌਕੇ ਹੀ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।

## ਨਾਟਕ 
ਇਪਟਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਾਲ ਤੋਂ 1960 ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਇਕਾਂਗੀਆਂ ਖੇਡੇ। ਕੁਝ ਇਹ ਹਨ:
*"ਯੇ ਕਿਸਕਾ ਖੂਨ ਹੈ"(ਅਲੀ ਸਰਦਾਰ ਜਾਫਰੀ)
*"ਆਜ ਕਾ ਸਵਾਲ"
* "ਆਧਾ ਸੇਰ ਚਾਵਲ"
*"ਰਾਜਾ ਜੀ ਦਿਲ ਬੈਠਾ ਜਾਏ"
*"ਘਾਇਲ ਪੰਜਾਬ",
*"ਲਪਟੋਂ ਕੇ ਬੀਚ"
*"ਪਲਾਨਿੰਗ"
* "ਪਹੇਲੀ"(ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ)
* "ਕਾਨਪੁਰ ਕੇ ਹਤਿਆਰੇ"
* "ਜਮੀਂਦਾਰ ਕੁਲਬੋਰਨ ਸਿੰਹ"
* "ਸੀਤਾ ਕਾ ਜਨਮ"
*"ਤੁਲਸੀਦਾਸ" (ਡਾ. ਰਾਮਵਿਲਾਸ ਸ਼ਰਮਾ)
* "ਹਿਮਾਲਿਆ"
* "ਆਖਿਰੀ ਧੱਬਾ" (ਡਾ. ਰਾਂਗੇਯ ਰਾਘਵ)
*"ਯਹ ਅਮ੍ਰਤ ਹੈ"
*"ਜੁਬੇਦਾ"
*"ਮੈਂ ਕੌਨ ਹੂੰ" (ਖ੍ਵਾਜਾ ਅਹਮਦ ਅੱਬਾਸ)
*"ਜਾਦੂ ਕੀ ਕੁਰਸੀ"
*"ਮਸ਼ਾਲ" (ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ)
*"ਬੇਕਾਰੀ"
*"ਸੰਘਰਸ਼"
*"ਕਿਸਾਨ" (ਸ਼ੀਲ)
*"ਤੂਫਾਨ ਸੇ ਪਹਲੇ" (ਉਪੇਂਦ੍ਰ ਨਾਥ 'ਅਸ਼ਕ')
*"ਪੀਰ ਅਲੀ" (ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣ, ਪਟਨਾ, ਇਪਟਾ)
*"ਧਨੀ ਬਾਂਕੇ"
*"ਘਰ" (ਕਾਨਪੁਰ, ਇਪਟਾ) 
ਇਹ ਨਾਟਕ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਮੰਚਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ "ਜਾਦੂ ਕੀ ਕੁਰਸੀ", "ਮੈਂ ਕੌਨ ਹੂੰ", "ਜੁਬੇਦਾ"ਅਤੇ "ਕਿਸਾਨ" ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਕੇ ਖੇਡੇ ਤੇ ਸਰਾਹੇ ਗਏ। ਬੰਗਲਾ ਵਿੱਚ "ਨਵਰਤਨ", "ਜਬਾਨਬੰਦੀ", "ਨਵਾਨ" (ਵਿਜੋਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ), ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ "ਹਿਟਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵਮ", "ਮਾਂ-ਭੂਮੀ", ਮਲਯਾਲਮ ਵਿੱਚ "ਤੁਮਨੇ ਮੁਝੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਬਨਾਇਆ" (ਤੋਪਪੀਲ ਭਾਸ਼ੀ), ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ "ਦਾਦਾ" (ਟੀ. ਸਰਮਾਲਕਰ), ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ "ਅਲਬੇਲੀ" ਨਾਟਕ ਖੇਡੇ ਗਏ।

## ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਇਪਟਾ
ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਇਪਟਾ, ਇਪਟਾ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਟੇਟ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਗੋਰਾ ਘੋਸ਼, ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ੍ਰੀ ਸਿਸਿਰ ਸੇਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਸਕੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਅਸ਼ੀਮ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਹਨ। ਸ਼ਕਤੀ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ, ਬਬਲੂ ਦਾਸਗੁਪਤਾ, ਪਿਊਸ਼ ਸਰਕਾਰ, ਕੰਕਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ, ਸੰਕਰ ਮੁਖਰਜੀ, ਹਿਰਾਨਮੋਏ ਘੋਸਾਲ, ਤਪਨ ਹਾਜ਼ਰਾ, ਬਾਸੂਦੇਵ ਦਾਸਗੁਪਤਾ, ਸੁਵੇਂਦੂ ਮੈਟੀ, ਅਭੈ ਦਾਸਗੁਪਤਾ, ਰਤਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹਸਤੀਆਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। 

## ਇਪਟਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ
ਇਪਟਾ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢ ਸੰਨ 1961 ਨੂੰ ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਚੰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਰੰਗਮੰਚ ਲਹਿਰ ਨੇ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਪਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ, ਜਗਦੀਸ਼ ਫਰਿਆਦੀ, ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਬਾਹਰਲਾ, ਸ਼ੀਲਾ ਦੀਦੀ, ਹੁਕਮ ਚੰਦ ਖਲੀਲੀ ਅਤੇ ਅਮਰਜੀਤ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਸੀ। 

## ਇਹ ਵੀ
*ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ
* ਸਟਾਰ ਥੀਏਟਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ
* ਧਰਤੀ ਕੇ ਲਾਲ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਪਟਾ
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ

**ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ** (INC), ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਂਗਰਸ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹਨ। 28 ਦਸੰਬਰ 1885 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ, ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਭਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਸੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ 1920 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਕਾਂਗਰਸ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾ ਬਣ ਗਈ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਬਸਤੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।

ਕਾਂਗਰਸ ਇੱਕ "ਵੱਡਾ ਤੰਬੂ" ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਇਜਲਾਸ 1885 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਡਬਲਯੂ.ਸੀ. ਬੋਨਰਜੀ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਂਗਰਸ ਇੱਕ ਕੈਚ-ਆਲ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਗਲੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਰਿਹਾ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾ ਕੇ, ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ, ਮਿਸ਼ਰਤ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ
right|300px|thumb|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਜਲਾਸ,ਬੰਬਈ, 28–31 ਦਸੰਬਰ 1885.
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, 72 ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਨਾਲ 28 ਦਸੰਬਰ 1885 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗੋਕੁਲਦਾਸ ਤੇਜਪਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਏ.ਓ ਹਿਊਮ ਸਨ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਵੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੈਨਰਜੀ ਪਹਿਲੇ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਇੱਕ ਅਭਿਜਾਤ ਵਰਗੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਂਬਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਤੋਂ ਸਨ। ਸਵਰਾਜ ਦਾ ਟੀਚਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ ਨੇ ਅਪਨਾਇਆ ਸੀ।

ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12
PlotArea = top:10 bottom:50 right:230 left:20
AlignBars = late

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period = from:01/01/1885 till:01/10/2014
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1885

Colors =
 id:Pre-Independence value:rgb(0.2,0.9,1) legend:ਅਜ਼ਾਦੀ(ਪਹਿਲਾ)
 id:Post-Independence value:red legend: ਅਜ਼ਾਦੀ(ਬਾਅਦ)
Legend = columns:2 left:100 top:24 columnwidth:150

TextData =
 pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
 text:"ਸਮਾਂ:"

BarData =
 barset:PM

PlotData=
 width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
 barset:PM
 from: 28/12/1885 till: 14/08/1947 color:Pre-Independence text:"ਕਾਂਗਰਸ" fontsize:10
 from: 15/08/1947 till: 13/04/1969 color:Post-Independence text:"ਕਾਂਗਰਸ" fontsize:10
 from: 13/04/1969 till: 02/10/1971 color:Post-Independence text:"ਕਾਂਗਰਸ(R)" fontsize:10
 from: 02/10/1971 till: 02/01/1978 color:Post-Independence text:"ਕਾਂਗਰਸ" fontsize:10 
 from: 02/01/1978 till: 02/10/1996 color:Post-Independence text:"ਕਾਂਗਰਸ(I)" fontsize:10
 from: 02/10/1996 till: 01/10/2014 color:Post-Independence text:"ਕਾਂਗਰਸ" fontsize:10

## ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
*ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ
 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
ਜਰਸੀ

**ਜਰਸੀ** (ਜੈਰੀਆਈ: *Jèrri*), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਜਰਸੀ ਦੀ ਕੁਰਕ-ਅਮੀਨੀ** (), ਨਾਰਮਾਂਡੀ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਤਟ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਮੁਕਟ ਅਧੀਨ-ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਕੁਰਕ-ਅਮੀਨੀ ਵਿੱਚ ਜਰਸੀ ਦੇ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਦੋ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ, ਮੀਨਕੀਐਰ ਉੱਤੇ ਏਕੇਰੇਊਸ ਅਤੇ ਪੀਐਰ ਦੇ ਲੈਕ, ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਹੁਣ ਗ਼ੈਰ-ਅਬਾਦ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਖੇਤਰ
ਉੱਤਰੀ ਮਰੀਆਨਾ ਟਾਪੂ

**ਉੱਤਰੀ ਮਰੀਆਨਾ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ** (ਚਮੋਰੋ: Sankattan Siha Na Islas Mariånas) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਪੁਏਰਤੋ ਰੀਕੋ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਤੋਂ ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਦੀ ਵਿੱਥ ਦੇ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 179.01 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। 2010 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 53,883 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 90% ਸੈਪਾਨ ਦੇ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ - ਤੀਨੀਅਨ ਅਤੇ ਰੋਤਾ - ਹੀ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਬਾਦ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਗੁਆਮ

.]]

**ਗੁਆਮ** (ਚਮੋਰੋ: ***Guåhån***) ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਗ਼ੈਰ-ਸੰਮਿਲਤ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਪਤ ਅਸੈਨਿਕ ਸਰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ *ਅਣ-ਬਸਤੀਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਮੇਟੀ* ਵੱਲੋਂ 16 ਗ਼ੈਰ-ਸਵੈ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹਗਾਤਞਾ (ਪੂਰਵਲਾ ਅਗਾਞਾ) ਹੈ। ਇਹ ਮਰੀਆਨਾ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣਲਾ ਟਾਪੂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਕੁੱਕ ਟਾਪੂ

**ਕੁੱਕ ਟਾਪੂ** (ਕੁੱਕ ਟਾਪੂ ਮਾਓਰੀ: ''Kūki 'Āirani'') ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨਾਲ ਅਜ਼ਾਦ ਮੇਲਜੋਲ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਸੰਸਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਹੈ। ਇਹ 15 ਛੋਟੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਕੁਲ ਖੇਤਰਫਲ 240 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। ਵੈਸੇ ਕੁੱਕ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਆਰਥਕ ਜੋਨ 1,800,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਉੱਤਰੀ ਸਾਈਪ੍ਰਸ

**ਉੱਤਰੀ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਦਾ ਤੁਰਕ ਗਣਰਾਜ** (ਤੁਰਕ: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti), ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਉੱਤਰੀ ਸਾਈਪ੍ਰਸ**, ਇੱਕ ਸਵੈ-ਘੇਸ਼ਤ ਮੁਲਕ ਹੈ ਜੋ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਤੁਰਕੀ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਤਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਮੱਲੇ ਹੋਏ ਰਾਜਖੇਤਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ

**ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ** ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਹਿਬਰੂ ਭਾਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਧਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਵਿਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਹਿਬਰੂ ਬਾਈਬਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਨਖ ਬਾਈਬਲ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਪੈਗੰਬਰੀ ਮਾਨਤਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮ ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਈਸ਼ਵਰਵਾਦ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਦੂਤ ਯਾਨੀ ਪੈਗੰਬਰ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਲਿਖਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 3000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕ
ਬਾਈਬਲ (ਓਲਡ ਟੈਸਟਾਮੈਂਟ)। ਇਸਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹਿਬਰੂ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੇਕ ਗ੍ਰੰਥਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਨੂਯਾਈਆਂ ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ।
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
*ਸਿੱਖ ਧਰਮ
*ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
*ਈਸਾਈ ਧਰਮ
*ਇਸਲਾਮ
*ਬੁੱਧ ਧਰਮ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ
ਸਿੱਧਵਾਂ ਬੇਟ

**ਸਿੱਧਵਾਂ ਬੇਟ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜਗਰਾਉਂ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜਗਰਾਉਂ ਤੋਂ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਇੱਕ ਗਰਾਮ ਸਭਾ ਸਰਪੰਚ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ

**ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ** () ਰੂਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸੰਘੀ ਮਜ਼ਮੂਨ ਹੈ ਜੋ ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ ਵਿਚਲੀ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਨੇਵਾ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 1914 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ *ਪੇਤਰੋਗ੍ਰਾਦ*(), 1924 ਵਿੱਚ *ਲੇਨਿਨਗ੍ਰਾਦ* () ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਮੁੜ *ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ* ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ, ਗ਼ੈਰ-ਰਸਮੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਵਿੱਚ "ਸੇਂਟ" (Санкт-) ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ **ਪੀਟਰਸਬਰਗ** (, *Peterburg*) ਬਚਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਲੋਕ "-ਬਰਗ" (-бург) ਵੀ ਨਜ਼ਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ **ਪੀਟਰ** (Питер) ਹੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਜਾਰ ਪੀਟਰ ਮਹਾਨ ਨੇ 27 ਮਈ 1703 ਨੂੰ ਕੀਤੀ। 1713-1728 1728 ਅਤੇ 1732-1918 ਤੱਕ ਇਹ ਰੂਸ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। 1918 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ (ਉਦੋਂ ਦੇ ਪੇਤਰੋਗ੍ਰਾਦ) ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ 2012 ਦੀ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਅਬਾਦੀ 50 ਲੱਖ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੂਰਪੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਰੂਸੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵੀ।

ਇਸਨੂੰ ਰੂਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਛਮਵਾਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦ ਹਰਮੀਟੇਜ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਲਾ-ਅਜਾਇਬਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਾਂਸਲਖ਼ਾਨੇ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਣਜਾਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਦਾਕਾਰ

**ਅਦਾਕਾਰ** (ਇ ਲਿੰ: ਅਦਾਕਾਰਾ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: actor- ਐਕਟਰ, ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਐਕਟਰੈਸ) ਲਈ ਅਭਿਨੇਤਾ (ਇ ਲਿੰ: ਅਭਿਨੇਤਰੀ) ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਲਫ਼ਜ਼ ὑποκριτής " Hypokrites " ਦਾ ਮਤਲਬ ਇੱਕ ਐਸਾ ਸ਼ਖ਼ਸ ਹੈ ਜੋ ਵਜ਼ਾਹਤ ਜਾਂ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਉਹ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਜੋ ਕਿਸੇ ਡਰਾਮੇ ਜਾਂ ਹਾਸਰਸੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਗੁਣ ਸਦਕਾ ਫ਼ਿਲਮ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਜਾਂ ਰੇਡਿਉ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਿੱਤੇ
ਰੰਗ-ਮੰਚ

thumb|ਰੰਗ-ਮੰਚ
thumb|ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ
**ਥੀਏਟਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Theatre, ਕਈ ਵਾਰ ਅਮਰੀਕੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ theater) ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਨਾਚ, ਡਰਾਮਾ, ਖੇਲ ਆਦਿ ਵਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ। ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਰੰਗਮੰਚ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਜੋ ਰੰਗ ਅਤੇ ਮੰਚ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਰੰਗ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦੀਵਾਰਾਂ, ਛੱਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਵਿਧ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵੇਸ਼ਭੂਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮੇਕਅਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਵਿਧ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਚ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਰੰਗ ਮੰਚ ਦਾ ਪਧਰ ਫਰਸ਼ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਹਾਲ ਜਾਂ ਔਡੀਟੋਰੀਅਮ ਅਤੇ ਰੰਗ ਮੰਚ ਸਹਿਤ ਸਮੁੱਚੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਰੰਗਸ਼ਾਲਾ, ਜਾਂ ਨਾਟਸ਼ਾਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਇਸਨੂੰ ਥਿਏਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
*ਅਦਾਕਾਰ
## ਹਵਾਲੇ
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥੀਏਟਰ
ਮਾਦਾਮ ਬੋਵਾਰੀ

**ਮਾਦਾਮ ਬੋਵਾਰੀ** (1857) ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਗੁਸਤਾਵ ਫਲਾਬੇਅਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾਵਲ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਆਲੋਚਕ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਤੁਰਤ ਬਾਅਦ ਫਲਾਬੇਅਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਹਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਬੁਰਜੁਆ ਆਤਮਲੀਨ (narcissist) ਪਤਨੀ, ਐਮਾ ਬੋਵਾਰੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਕੇਵੇਂ ਅਤੇ ਖਾਲੀਪਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖਰਚੀਲੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਆਪਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਭਚਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਲਾਟ ਤਾਂ ਸਰਲ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਆਮ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪਰ ਲੇਖਕ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਲਾ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਅਦਿੱਖ ਪੈਟਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ।

ਜਦ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1856 ਅਤੇ 15 ਦਸੰਬਰ 1856 ਦੇ ਵਿੱਚ ਲਾ ਰਿਵਿਊ ਡੀ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਲੜੀਬੱਧ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਅਸ਼ਲੀਲ ਕਹਿ ਕੇ ਹਮਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 1857 ਵਿੱਚ ਚੱਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਕਹਾਣੀ ਖੂਬ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ। 7 ਫਰਵਰੀ 1857 ਨੂੰ ਫਲਾਬੇਅਰ ਦੇ ਬਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਪ੍ਰੈਲ 1857 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜਲਦ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲਾ ਨਾਵਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਲਾਬੇਅਰ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਮੌਲਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਜਨ੍ਮਦਾਤਾ ਅਤੇ ਕਦੇ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਟੁਟਪੂੰਜੀਆਪਣ

**ਟੁਟਪੂੰਜੀਆਪਣ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Philistinism-ਉੱਚਾਰਨ: 'ਫ਼ਿਲਿਸਟਿਨਿਜ਼ਅਮ) ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਧੀਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਤੀਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਕਲਾ, ਸੁਹਜ, ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਬੁਧੀ ਨੂੰ ਘਿਰਣਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਟੁਟਪੂੰਜੀਆ ਲੋਕ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਤਾਂਘਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਕਲਾਵਿਹੀਨ ਖੂਹ ਦੇ ਡੱਡੂ (ਤੰਗਨਜ਼ਰ) ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਪੂਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਕਲਪ
ਜਿਨਸ

**ਮਾਲ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:commodity), ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਲ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨੀ ਵਿਕਣਯੋਗ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਤੋਂ ਮਾਨਵੀ ਕਿਰਤ ਦੁਆਰਾ ਮੰਡੀ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਰਥਕ ਮਾਲ ਵਿੱਚ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸੰਦ

thumb
**ਸੰਦ ਜਾਂ ਔਜਾਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Tool) ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੁਗਤਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹੂਲਤ ਜਾਂ ਸੌਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਸੰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਸੰਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਸਰਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮੌਲਕ ਸੰਦ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਥੌੜਾ ਇੱਕ ਔਜਾਰ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੈਲੀਫੋਨ ਵੀ ਇੱਕ ਔਜਾਰ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾਂ ਅਜਿਹੀ ਮਾਨਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਸੰਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਇੰਨਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਚਲਾ ਕਿ ਕੁੱਝ ਚਿੜੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਆਦਿ ਵੀ ਸੰਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਿਹੜੇ ਛੇ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਸੰਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ: 
#ਸਵੈ-ਚੇਤਨਾ 
#ਸੋਚੀ ਸਮਝੀ ਸਰਗਰਮੀ 
#ਭਾਸ਼ਾ #ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 
#ਸੰਦ ਬਣਾਉਣਾ 
#ਸਹਿਚਾਰ।

## ਹਵਾਲੇ
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਤਪਾਦਨ ਢੰਗ
ਜਿਰਾਫ਼

**ਜਿਰਾਫ਼** ਜਾਂ **ਜਰਾਫ਼** (ਜਿਰਾਫ਼ਾ ਕਮੇਲੋਪਾਰਡੇਲਿਸ) ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਪਸੂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਥਲੀ ਪਸ਼ੁਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੁਗਾਲੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੀਵ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ ਊਠ ਵਰਗੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਤੇਂਦੁਏ ਵਰਗੀ ਤਵਚਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਿਰਾਫ ਆਪਣੀ ਲੰਮੀ ਗਰਦਨ ਅਤੇ ਲੰਮੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿੰਗਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਔਸਤਨ 5-6 ਮੀ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰ ਦਾ ਔਸਤਨ ਭਾਰ 1,200 ਕਿ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਦਾ 830 ਕਿ ਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਰਾਫਿਡੇ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਇਸ ਕੁਲ ਦਾ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਓਕਾਪੀ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਨੌਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਰੂਪ, ਰੰਗ, ਤਵਚਾ ਦੇ ਧੱਬਿਆਂ ਅਤੇ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਪੱਖੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਹਨ। ਜਿਰਾਫ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਚੈਡ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਨਾਇਜਰ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸੋਮਾਲੀਆ ਤੱਕ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮੂਮਨ ਜਿਰਾਫ ਖੁੱਲੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਛਿਤਰੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਰਾਫ ਉਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਬਬੂਲ ਜਾਂ ਕਿੱਕਰ ਦੇ ਦਰਖਤ ਹੋਣ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਲੁੰਗ ਜਿਰਾਫ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਾਣਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਲੰਮੀ ਗਰਦਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪੱਤੇ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਲਗ ਉਮਰੇ ਪਰਭਖਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਘੱਟ ਹੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਵਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸ਼ੇਰ, ਤੇਂਦੁਏ, ਲਕੜਬੱਘੇ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਿਰਾਫ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਬਾਦ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਡੰਡੀ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਨਰ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਗਰਦਨਾਂ ਲੜਾਉਂਦੇ ਹਨ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ
ਚੇਤਨਾ

**ਚੇਤਨਾ** (Consciousness), ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਵਸਤ ਦਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕੁਝ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਜਾਂ ਬੋਧ ਹੋਣ ਦੇ ਗੁਣ ਜਾਂ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਯਾਨੀ, ਚੇਤਨਾ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁਲੰਕਣ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਚਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਹੈ ਜੋ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਆਵੇਗਾਂ (stimulus) ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
### ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਕਈ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਚੇਤਨਾ ਇੱਕ ਏਕਾਤਮਿਕ ਸੰਕਲਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਸਹਿਜ ਬਿਰਤੀ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।

ਨੇਡ ਬਲਾਕ ਨੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ *ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਚੇਤਨਾ* ਅਤੇ * ਪਹੁੰਚ ਚੇਤਨਾ* ਕਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਚੇਤਨਾ ਤਾਂ ਅੱਲੜ੍ਹ ਅਨੁਭਵ ਹੈ: ਇਹ ਚੱਲਦੇ, ਰੰਗਦਾਰ ਰੂਪ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਅਹਿਸਾਸ, ਜਜ਼ਬਾਤ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸਾਡੇ ਸ਼ਰੀਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਲੜ੍ਹ ਅਨੁਭਵ, ਵਿਵਹਾਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਅਸਰ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ *qualia* ਕਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਹੁੰਚ ਚੇਤਨਾ' ਉਹ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਚੇਤਨਾ ਦੱਸਣ, ਤਰਕ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਉਸ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੀ ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਪਹੁੰਚ ਚੇਤਨਾ ਹੈ; ਜਦ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਪਹੁੰਚ ਚੇਤਨਾ ਹੈ; ਜਦ ਅਸੀਂ ਅਤੀਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਵਗ਼ੈਰਾ ਵਗ਼ੈਰਾ। ਭਾਵੇਂ ਦਾਨੀਏਲ ਦੇਨੇਤ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਰਕ ਦੀ ਵੈਧਤਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਡੇਵਿਡ ਚਾਮਰਜ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਪਹੁੰਚ-ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਕਾਨਕੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਕਿਤੇ ਵਧੇਰੇ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੈ: ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ *ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਔਖੀ ਸਮੱਸਿਆ* ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਬਲਾਕ ਦੁਆਰਾ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ਼ ਕਰਨਾ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਵਿਲੀਅਮ ਲਾਈਕਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ *ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ* ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅੱਠ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ (ਜੀਵ ਚੇਤਨਾ;ਕੰਟਰੋਲ ਚੇਤਨਾ; *ਦੀ* ਚੇਤਨਾ; ਸਥਿਤੀ/ਘਟਨਾ ਚੇਤਨਾ; ਰਿਪੋਰਟਯੋਗਤਾ; ਅੰਤਰਝਾਤੀ ਚੇਤਨਾ; ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਚੇਤਨਾ; ਸਵੈ- ਚੇਤਨਾ)— ਅਤੇ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਅਸਪਸ਼ਟ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੇਤਨਾ
ਟੋਕੀਓ

**ਟੋਕੀਓ** (東京 "ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਧਾਨੀ"), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਟੋਕੀਓ ਮਹਾਂਨਗਰ** (東京都), ਜਪਾਨ ਦੇ 47 ਪ੍ਰੀਫੈਕਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਜਪਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਵਡੇਰੇ ਟੋਕੀਓ ਖੇਤਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰ ਹੈ। ਇਹ ਜਪਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹੱਲ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਅਤੇ ਜਪਾਨੀ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਨੇ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਟਾਪੂ ਹੋਂਸ਼ੂ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਦੇ ਕਾਂਤੋ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਈਜ਼ੂ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਓਗਾਸਵਾਰਾ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਟੋਕੀਓ ਮਹਾਂਨਗਰ ਨੂੰ 1943 ਵਿੱਚ ਪੂਰਵਲੇ ਟੋਕੀਓ ਪ੍ਰੀਫੈਕਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (東京府) ਅਤੇ ਟੋਕੀਓ ਸ਼ਹਿਰ (東京市) ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਿਆ ਸੀ।

ਟੋਕੀਓ ਦੀ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਸਰਕਾਰ ਟੋਕੀਓ ਦੇ 23 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਟੋਕੀਓ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰੀਫੈਕਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ 39 ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਬਾਹਰੀ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਾਰਡਾਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 80 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ 130 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ। ਇਹ ਪ੍ਰੀਫੈਕਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੇ (ਅਬਾਦੀ 3.5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਕੱਠ ਆਰਥਕਤਾ (2008 ਵਿੱਚ ਖ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ 1.479 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਪਜ; ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਮਹਾਂਨਗਰ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫ਼ਾਰਚੂਨ ਗਲੋਬਲ 500 ਦੀਆਂ 51 ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਅੰਕੜਾ ਹੈ।

ਟੋਕੀਓ ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥ-ਵਿਵਅਸਥਾ ਦਾ ਇੱਕ "ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕੇਂਦਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਤਰੀ ਮੋਢੀ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਕ ਦੀ 2008 ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਬੱਧਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਏ. ਟੀ. ਕੀਅਰਨੀ ਦੀ 2012 ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਤਰਜਨੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮਰਸਰ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਬੁੱਧੀ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰਹਿਣੀ-ਖ਼ਰਚਾ ਸਰਵੇਖਣ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮੋਨੋਕਲ ਰਸਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿਣਯੋਗ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿਣਯੋਗ ਮਹਾਂ-ਮਹਾਂਨਗਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਮਿਸ਼ਲਿਨ ਗਾਈਡ ਨੇ ਟੋਕੀਓ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿਤਾਰੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਟੋਕੀਓ 1964 ਦੀਆਂ ਗਰਮ-ਰੁੱਤੀ ਓਲੰਪਿਕਸ ਦਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ 2020 ਗਰਮ-ਰੁੱਤੀ ਓਲੰਪਿਕਸ ਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਸਥਾਪਨਾ
## ਇਤਿਹਾਸ
## ਅਬਾਦੀ
## ਸਮਾਰਕ
## ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬਾਹਰਮੁੱਖਤਾ (ਦਰਸ਼ਨ)

**ਬਾਹਰਮੁਖਤਾ ਜਾਂ ਵਸਤੂਮੁਖਤਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Objectivity-ਅਬਜੈਕਟਿਵਿਟੀ), ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਯਥਾਰਥ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਤਰਮੁਖਤਾ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਹਰਮੁਖਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਆਤਮ (subject) ਦੀਆਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਕਲਪਨਾਵਾਂ, ਜਾਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵੀ ਸੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਸਿਫ਼ਤ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਸੱਚ (ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਸੱਚ ਦਾ ਧਾਰਨੀ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਣ - ਯਾਨੀ, ਇਹ ਮਨ ਤੋਂ (ਕਿਸੇ ਸੁਚੇਤ ਆਤਮ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ) ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਚੇਤਨਾ
*ਟੁਟਪੂੰਜੀਆਪਣ
## ਹਵਾਲੇ
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਕਲਪ
ਨਿਰਪੇਖ (ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ)

**ਨਿਰਪੇਖ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Absolute) ਮਹਿਦੂਦ, ਸ਼ਰਤੀਆ, ਰੋਜਾਨਾ ਮੌਜੂਦ ਯਥਾਰਥ ਤੋਂ ਪਾਰ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ, ਬੇਕੈਦ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਇਹ ਕਦੇ ਕਦੇ ਭਗਵਾਨ ਜਾਂ ਦੈਵੀ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਕਲਪ
ਭੁਪੇਸ਼ ਗੁਪਤਾ

**ਭੁਪੇਸ਼ ਗੁਪਤਾ** (ਬੰਗਾਲੀ: ভূপেশ গুপ্ত) (ਅਕਤੂਬਰ 1914–6 ਅਗਸਤ 1981) ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪਾਰਲੀਮੈਂਟੇਰੀਅਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ।
## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਭੁਪੇਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਦੋਂ ਦੇ ਮੈਮਨਸਿੰਘ ਜਿਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚਰਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਹ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਖੱਬੇ ਧੜੇ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਬਹਿਰਾਮਪੁਰ ਜੇਲ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਰਿਹਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ 1936 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੇ ਗਏ।

ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਰੀਬੀ ਮਿੱਤਰ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੋਰਨਾਂ ਸਹਿਤ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰ, ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਨਹਿਰੂ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਦੋਸਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਨੀਤੀਕ ਅਕੀਦਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।

## ਬਾਅਦ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਉਹ 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 1952 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਪੰਜ ਵਾਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। ਉਹ 1958, 1964, 1970 ਅਤੇ 1976 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਾਹਿਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। 6 ਅਗਸਤ 1981 ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
*ਅਜੈ ਕੁਮਾਰ ਘੋਸ਼

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914
ਅਜੈ ਕੁਮਾਰ ਘੋਸ਼

**ਅਜੈ ਕੁਮਾਰ ਘੋਸ਼** (ਬੰਗਾਲੀ: অজয়কুমার ঘোষ) (20 ਫਰਵਰੀ 1909-13 ਜਨਵਰੀ 1962) ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾ ਸਨ। 1934 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਕਪਾ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸੀ ਅਤੇ 1936 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਹਦੀ ਪੋਲਿਟ ਬਿਊਰੋ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1938 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਰਜਮਾਨ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਰੰਟ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ। ਉਹ 1951 ਤੋਂ 1962 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ। ਉਹ 1962 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਧਮਾਰਗੀ ਗੁਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ।

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਅਜੈ ਘੋਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਫਰਵਰੀ 1909 ਨੂੰ ਮਿਹਜਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ ਅਜੈ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਬਾ ਨੇ ਉਸ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅਜੈ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਛੇ ਭਰਾ ਭੈਣ ਸਨ। ਚਾਰ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ। ਅਜੈ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਚੀਂਦਰ ਨਾਥ ਘੋਸ਼ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਧਾਂਸ਼ੂ ਬਾਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬੀਐੱਸਸੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਸੀ। 
ਉਹ ਅਜੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਜਰੀਏ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣ ਦੇ ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਬਣਾ ਲਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ

thumb|right|300px|ਪੂਨੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ
**ਨੁੱਕੜ-ਨਾਟਕ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Street theatre]] ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਨਾਟ-ਵਿਧਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੰਗ ਮੰਚੀ ਨਾਟਕਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ‍ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਰੰਗ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਪਜੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੌਕੇ ਤੇ ਉਠਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕ‌ਿ ਨਾਮ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸੜਕ, ਗਲੀ, ਚੁਰਾਹੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਸ‍ਥਾ ਦੇ ਗੇਟ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਵਜਨਿਕ ਸ‍ਥਲ ਉੱਤੇ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸੜਕ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮਜਮਾ ਲਗਾ ਕੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਦਾਰੀ ਦੇ ਖੇਲ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਜਮਾ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਉਦੇਸ਼‍ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਸਫ਼ਦਰ ਹਾਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ 12 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ ਦਿਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਥੀਏਟਰ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਟ-ਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ
ਨਿਕੋਲੋ ਮੈਕਿਆਵੇਲੀ

**ਨਿਕੋਲੋ ਮੈਕਿਆਵੇਲੀ** (ਇਤਾਲਵੀ: [nikoˈlɔ makjaˈvɛli]; 3 ਮਈ 1469 – 21 ਜੂਨ 1527) ਇਟਲੀ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਕ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ। ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਕਾਲ ਦੇ ਇਟਲੀ ਦੀ ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ। ਉਹ ਕਈ ਸਾਲ ਫਲੋਰੈਂਸ ਰਿਪਬਲਿਕ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਮੈਕਿਆਵੇਲੀ ਦੀ ਖਿਆਤੀ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ '**ਦ ਪ੍ਰਿੰਸ**' ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਿਵਹਾਰਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਫਲੋਰੈਂਟੀਨ ਰੀਪਬਲਿਕ ਵਿੱਚ ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਕਾਮੇਡੀਆਂ, ਕਾਰਨੀਵਲ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਇਤਾਲਵੀ ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਉਸਦਾ ਨਿੱਜੀ ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1498 ਤੋਂ 1512 ਤੱਕ, ਜਦੋਂ ਮੈਡੀਸੀ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ ਫਲੋਰੈਂਸ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਦੂਜੀ ਚਾਂਸਰੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 

ਮੈਕਿਆਵੇਲੀ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਿਖਤ *ਦ ਪ੍ਰਿੰਸ* ਵਿੱਚ ਸੁਝਾਏ ਬੇਈਮਾਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਵਜੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧੋਖੇ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੋਈ ਹਾਕਮ ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਜਾਂ ਗਣਤੰਤਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਸਮੇਤ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਸ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਕਿਆਵੇਲੀ ਦੇ *ਦ ਪ੍ਰਿੰਸ* ਬਾਰੇ  ਰਲਵੀਂ ਮਿਲ਼ਵੀਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾੜੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਬੁਰੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਵਰਣਨ ਮੰਨਿਆ; ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਰੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ।ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਲੀਓ ਸਟ੍ਰੌਸ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਕਿਆਵੇਲੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ "ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ" ਹੋਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

*ਮੈਕਿਆਵੇਲੀਅਨ* ਸ਼ਬਦ ਅਕਸਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ, ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਸਾਧਣ ਦੀ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਮੈਕਿਆਵੇਲੀ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ *ਦ ਪ੍ਰਿੰਸ* ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਦਵਾਨ ਚਿੰਤਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1517 ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਤ *ਡਿਸਕੋਰਸਿਸ ਔਨ ਲੀਵੀ*, *ਦ ਪ੍ਰਿੰਸ * ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਚਰਚਿਤ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਗਣਤੰਤਰਵਾਦ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਲਿਖਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਹੈਨਾ ਅਰੇਂਡਟ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨਵਾਦ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। 

## ਜੀਵਨ
ਮੈਕਿਆਵੇਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਮਈ 1469 ਨੂੰ ਫਲੋਰੈਂਸ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਵਿਆਕਰਨ, ਭਾਸ਼ਣ ਕਲਾ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖੀ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਫਲੋਰੈਂਸ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। 1494 ਵਿੱਚ ਮੇਦੀਚੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਲੋਰੈਂਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਇੱਕ ਗਣਰਾਜ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। "ਸਾਵੋਨਾਰੋਲਾ" ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਕਿਆਵੇਲੀ ਨੂੰ ਫਲੋਰੈਂਸ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਹੁਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
# "ਦ ਪ੍ਰਿੰਸ"
# "ਡਿਸਕੋਰਸਿਸ ਔਨ ਲੀਵੀ"
# "ਦੀ ਆਰਟ ਆਫ ਵਾਰ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Machiavelli: Stanford Encyclopedia of Philosophy (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਲੇਖਕ
ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕਬੱਡੀ ਕੱਪ 2012

**2012 ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕਬੱਡੀ ਕੱਪ**, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 8 ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਗੱਲ
ਪਿਛਲੇ ਪਹਿਲੇ ਪਰਲਜ਼ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਸਮੇਂ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 4 ਸੀ,ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਸਮੇਂ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 7 ਰਹੀ। ਇਸ ਵਾਰੀ ਦਾ ਇਹ ਦੂਜਾ ਪਰਲਜ਼ ਵਿਸ਼ਵ ਕਬੱਡੀ ਕੱਪ 5 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ 13 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੁਰਸ਼ ਵਰਗ ਦੇ ਮੈਚ ਪਹਿਲੀ ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ 15 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਖੇਡੇ ਗਏ। ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਮਹਿਲਾ ਕਬੱਡੀ ਮੁਕਾਬਲਾ 11 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ 20 ਨਵੰਬਰ 2011 ਤੱਕ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ, ਅਮਰੀਕਾ,ਇੰਗਲੈਡ,ਇਰਾਨ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨੀ ਮੈਚ ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਫਾਈਨਲ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਅਧੀਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ 44 - 17 ਨਾਲ ਹਰਾਕੇ ਜਿੱਤਿਆ। ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਤੁਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਰਹਿ ਕੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਪਿਛਲੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਂਗ ਇਸ ਵਾਰੀ ਵੀ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਪੀਟੀਸੀ ਚੈਨਲ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ। 
## ਫਾਰਮੈਟ
ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈਆਂ 7 ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਗਰੁੱਪ ਏ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ, ਡੈਨਮਾਰਕ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਗਰੁੱਪ ਬੀ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਤੁਰਕਮਿਨਸਤਾਨ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਗਰੁੱਪ ਏ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਨੇ 2-2 ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ ਬੀ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਨੇ 3-3 ਮੈਚ ਖੇਡੇ। ਰਾਊਡ ਰਾਬਿਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਆਊਟ ਅਧਾਰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਖਰਲੀਆਂ ਦੋ ਦੋ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਪਾਉਣਾ ਸੀ।
## ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ
ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਤੋਂ ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ ਇਸ ਵਾਰੀ ਦੁਗਣੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੈਸਟ ਧਾਵੀ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਜਾਫ਼ੀ ਨੂੰ ਮੋਟਰ ਸਾਇਕਲ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਹੋਈ। ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਜੇਤੂ ਟੀਮ ਨੂੰ 25 ਲੱਖ, ਉਪ ਜੇਤੂ ਨੂੰ 15 ਲੱਖ ਅਤੇ ਤੀਜੇ-ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ 10-10 ਲੱਖ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਸ ਵਾਰੀ ਜੇਤੂ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਲਈ ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ 51 ਲੱਖ,ਉਪ ਜੇਤੂ ਲਈ 31 ਲੱਖ, ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਲਈ 21 ਲੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਮਸਕਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ,ਉੱਥੇ ਲੋਗੋ ਵੀ ਤਬਦੀਲ ਕਰਿਆ ਹੈ।
## ਰੌਚਕ ਗੱਲ
ਮਹਿਲਾ ਵਰਗ ਦੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਟੀਮ ਵਿੱਚ 3 ਜੋੜੀਆਂ ਮਾਵਾਂ –ਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡੀਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ 48 ਵਰ੍ਹਿਆ ਦੀ ਟੀਮ ਕਪਤਾਨ ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਗਿੱਲ,ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਨਵਰੀਤ ਕੌਰ ਗਿੱਲ,ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਰੰਧਾਵਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲਾਡੋ ਰਾਣੀ ਧੀ ਲਵਲੀਨ ਰੰਧਾਵਾ,ਲਖਵੀਰ ਕੌਰ ਖੰਗੂੜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੇਟੀ ਗੁਨਵੀਰ ਕੌਰ ਖੰਗੂੜਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

## ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ
ਇਸ ਵਾਰੀ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕਬੱਡੀ ਟੀਮ ਦੀ ਚੋਣ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ 31 ਵਿੱਚੋਂ 20 ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਵਿੱਚ 6 ਸਟੈਂਡਬਾਈ ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਵੀ ਸਨ। ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਖਿਡਾਰਨਾ ਦਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਡੋਪ ਟੈਸਟ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਧਾਵੀ ਵਜੋਂ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ (ਕਪਤਾਨ) ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਦੇਵੀ,ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ,ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਪਿਲਾਨੀਆਂ,ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ,ਮੀਨਾ ਅਤੇ ਪਿੰਕੀ ਪਿਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਾਫ਼ੀ ਵਜੌ ਅਨੂ ਰਾਣੀ,ਰੀਨੂੰ,ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ,ਜਤਿੰਦਰ ਕੌਰ,ਮਨੀਸ਼ਾ ਗਿੱਲ,ਨੂੰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਟੈਂਡਬਾਈ ਧਾਵੀ ਅਤੇ ਜਾਫੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਓਤੀ,ਸੁਮਨ,ਸੁਮਨ ਗਿੱਲ,ਸੁਖਦੀਪ ਕੌਰ,ਸੋਨੀਆਂ,ਅਤੇ ਰਣਦੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਂਅ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
## ਗਰੁੱਪ
ਸਾਰੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਟੀਮਾਂ ਸਨ।

## ਪੂਲ ਏ 
### ਪੂਲ ਏ ਦੇ ਮੈਚ
## ਪੂਲ ਬੀ
### ਪੂਲ ਬੀ ਦੇ ਮੈਚ
## ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ
## ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਲਈ ਮੈਚ 
## ਫਾਈਨਲ 
* ਸਰਵੋਤਮ ਧਾਵੀ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਦੇਵੀ(13 ਵਾਰ ਧਾਵਾ ਕਰ ਕੇ 13 ਹੀ ਅੰਕ ਲਏ)
* ਸਰਵੋਤਮ ਜਾਫ਼ੀ ਜਤਿੰਦਰ ਕੌਰ (10 ਦੇ 10 ਜੱਫੇ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਲਾਏ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਬੱਡੀ
ਰਾਜੇਸਵਰ ਰਾਓ

**ਚੰਦਰ ਰਾਜੇਸਵਰ ਰਾਓ** (ਤੇਲੁਗੂ: చండ్ర రాజేశ్వరరావు,1915–1994) ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ, ਤਿਲੰਗਾਨਾ ਅੰਦੋਲਨ (1946–1951) ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾ ਸਨ। ਉਹ 1964 ਤੋਂ 1992 ਤੱਕ ਅਠਾਈ ਸਾਲ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ। ਬੀਮਾਰ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਰਾਜੇਸਵਰ ਰਾਓ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਜੂਨ 1914 ਨੂੰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੰਗਲਾਪੁਰਮ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਓ ਤੇਲਗੂ ਕੌਮੀਅਤ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਛੀਲੀਪਟਨਮ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿਚ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਮੈਡੀਕਲ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1931 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਕਪਾ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1943 ਤੋਂ 1952 ਤੱਕ ਆਧਰਾ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸੀਪੀਆਈ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ। 

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਅਜੈ ਕੁਮਾਰ ਘੋਸ਼
*ਭੁਪੇਸ਼ ਗੁਪਤਾ

## ਹਵਾਲੇ
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946
ਸਰਵਿਸਜ਼ ਇੰਸਟਿਟਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼

**ਸੈਰਵਿਸਜ਼ ਇੰਸਟਿਟਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਈਨਸਜ਼** (سروسز انسٹیٹوٹ آف میڈیکل سائنسز ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ) 2003 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ, ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਾ ਹੈ।

ਸੈਰਵਿਸਜ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਲਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਲਜ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਨਾਮ "ਐਸ०ਆਈ०ਐਮ०ਐਸ" (SIMS) ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2003
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ
ਮੁਹੰਮਦ

thumb|ਮੁਹੰਮਦ ਰਸ਼ੀਦ ਅਲ-ਦੀਨ ਤਬੀਬ ਦੁਆਰਾ ਜਾਮੀ ਅਲ-ਤਵਾਰੀਖ ਵਿੱਚ ਗੈਬਰੀਏਲ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ (1307)

**ਮੁਹੰਮਦ** () ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਕਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 570 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ| ਇਸਲਾਮੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਇੱਕ ਪੈਗੰਬਰ ਸੀ ਜੋ ਆਦਮ, ਅਬਰਾਹਾਮ, ਮੂਸਾ, ਯਿਸੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਏਕਾਧਰਮੀ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਇਸਲਾਮ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਅੰਤਮ ਪੈਗੰਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਅਹਿਮਦੀਆ ਲਹਿਰ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ। ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮਿਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਬਾਨੀ
ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ

**ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ** (**ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ** ਅਤੇ **ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ** ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਚੌਥਾ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਇਨਾਮ ਹੈ। 2016 ਤੱਕ 2680 ਨਾਗਰਿਕ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਰਤਨ, ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ, ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਇਹ ਇਨਾਮ ਹਰ ਸਾਲ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*ਭਾਰਤ ਰਤਨ
*ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ
*ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਨਾਮ
ਆਲੋਚਕ

**ਆਲੋਚਕ** (ਯੂਨਾਨੀ: kritikos ਤੋਂ ਲਾਤੀਨੀ:criticus, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:critic) ਹਰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਮੁਲੰਕਣ ਕਰ ਕੇ ਨਿਰਣਾ ਦੇਵੇ। ਗੈਰਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਗਟਾ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਪਹਿਲੂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਣਿਆਂ ਦਾ ਕੁਸ਼ਲ ਜਾਂ ਸਟੀਕ ਪ੍ਰਗਟਾ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਨਿਰਣੇ, ਅੱਛੇ ਜਾਂ ਭੈੜੇ, ਸਕਾਰਾਤਮਕ (ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ), ਨਕਾਰਾਤਮਕ (ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ), ਜਾਂ ਸੰਤੁਲਿਤ (ਦੋਨਾਂ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਖਿਲਾਫ ਦੋਨਾਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਜੋਖ ਪਰਖ ਕੇ) ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਲਈ ਕਿਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਦਾ ਹੋਣਾ ਆਵਸ਼ਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਲੋਚਕ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਰਕ-ਮਨੋਰਥ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਆਲੋਚਕ ਦਾ ਮਨਸ਼ਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਅਖਬਾਰ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ
ਅਖਬਾਰ ਤੇ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪੱਖ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ, ਫਿਲਮਾਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਲਈ ਤੀਖਣ-ਬੁਧ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਭਰਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਹਫਤਾਵਾਰ ਕਾਲਮ ਲਿਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਲੋਚਕ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਯਾਨੀ, ਆਪਣੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਲੰਕਣ ਕਰਨਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਨਾ
ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ

**ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ** ਮਾਸਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਆਰਪਾਰ ਫੈਲੀ ਪੌਣੀ ਤੋਂ ਵਧ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਬੇਹੱਦ ਤੰਗ ਜਿਹੇ ਦਾਇਰੇ ਨੂੰ ਵਾਹਵਾ ਮੋਕਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਪੁੰਗਰਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਸੂਝਬੂਝ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕੀਤਾ।
## ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਨੇ 1933 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਨਵੇਂ ਵਸਾਏ ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ ਤੋਂ ਰੱਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਛਪਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਲਦ ਹੀ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਚੇ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜੁਟ ਗਏ। ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਫੇ ‘ਤੇ ਅੰਕਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ,

ਕਿਸੇ ਦਿਲ ਸਾਂਝੇ ਦੀ ਧੜਕਣ
ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੀਤ ਗੀਤ ਦੀ ਲੈਅ।
ਪਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ ਦੇ ਦੱਸਣ
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰੋਤੀ ਸਭੇ ਸ਼ੈਅ।

ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਪਰਚਾ ਏਨਾ ਮਕਬੂਲ ਹੋ ਗਿਆ ਕੀ ਦੋਨੋਂ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਜੁੜ ਗਿਆ।

## ਸੰਪਾਦਕ
ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ (ਬਾਨੀ ਸੰਪਾਦਕ)

ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ

ਸੁਮੀਤ ਸਿੰਘ

ਪੂਨਮ ਸਿੰਘ

ਸਮੀਆ ਸਿੰਘ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ
ਕਾਹਿਰਾ

**ਕੈਰੋ** ਜਾਂ **ਕਾਇਰੋ** ਜਾਂ **ਅਲ ਕਾਹਿਰਾ**, ਮਿਸਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਜਗਤ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਇਹ ਨੀਲ ਨਦੀ ਦੇ ਡੈਲਟਾ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 969 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਇਮਾਰਤ-ਕਲਾ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਕਰ ਕੇ "ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੁਰਜੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਸ ਇਲਾਕਾ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਤੀਮੀਦ ਰਾਜਕੁਲ ਨੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ ਜਦਕਿ ਇਸ ਦੇ ਬਚੇ-ਖੁਚੇ ਇਲਾਕੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੈਰੋ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਨਾਲ ਵੀ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਹਾਨ ਸਫ਼ਿੰਕਸ ਅਤੇ ਗੀਜ਼ਾ ਦੇ ਪਿਰਾਮਿਡਾਂ ਕੋਲ ਵਸਦੇ ਮੇਂਫ਼ਿਸ, ਗੀਜ਼ਾ ਅਤੇ ਫ਼ੁਸਤਤ ਆਦਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਲਾਗੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ

**ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ** (ਅਰਬੀ: ) ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਮਇਅਦ ਖਿਲਾਫ਼ਤ ਦਾ ਇੱਕ ਅਰਬ ਸਿਪਹਸਾਲਾਰ ਸੀ।ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ
 ਉਸਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਅਭਿਆਨ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਘਟਨਾ-ਕ੍ਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ ਦਾ ਜਨਮ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤਾਇਫ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਅਲ-ਸਕੀਫ਼ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਅਲ-ਥਕੀਫ਼ ਉੱਚਾਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਾਸਿਮ ਬਿਨ ਯੁਸੁਫ਼ ਦਾ ਛੇਤੀ ਹੀ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਾਇਆ ਹੱਜਾਜ ਬਿਨ ਯੁਸੁਫ਼ ਨੇ (ਜੋ ਉਮਇਅਦਾਂ ਲਈ ਇਰਾਕ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਸਨ) ਉਸਨੂੰ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਹੱਜਾਜ ਦੀ ਧੀ (ਯਾਨੀ ਆਪਣੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ) ਜੁਬੈਦਾਹ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਉਸਨੂੰ ਸਿੰਧ ਉੱਤੇ ਮਕਰਾਨ ਤਟ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
## ਜੰਗੀ ਮੁਹਿੰਮ 
## ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਰਣਨੀਤੀ 
## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 
## ਮੌਤ 
## ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 
## ਵਿਵਾਦ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 695
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 715
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਤਮਸ (ਨਾਵਲ)

**ਤਮਸ** (ਹਿੰਦੀ:तमस) ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਮਸ ਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਨਿਹਲਾਨੀ ਨੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ https://www.youtube.com/watch?v=hGTf_Oh8E9A ਬਣਾਈ ਸੀ।

ਤਮਸ ਦੀ ਇਸਦੀ ਕਹਾਣੀ 1946-47 ਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਜਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਤਮਸ’ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 1973 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਅਰਥਾਤ, ‘ਤਮਸ’ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੱਗਭੱਗ ਤੀਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਤਮਸ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬੁਣਿਆ ਗਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਪਰ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਉਭਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਪੰਜ ਦਿਨ ਦੀ ਕਥਾ ਨਾ ਹੋਕੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਲਗਪਗ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਜ ਸੰਪੂਰਣ ਕਥਾਵਸਤੂ ਦੋ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਤੇਰਾਂ ਪ੍ਰਕਰਣ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਖੰਡ ਪਿੰਡ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਤਮਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸੰਗਠਨ ਕਲਾਤਮਕ ਸੰਧਾਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚਲੇ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਨਾਟਕੀ ਤੱਤ ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਰੀ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਵਰਣਨਾਤਮਿਕ, ਮਨੋਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਿਰਜਕ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪ ਕੌਸ਼ਲ  ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਫਿਰਕੂ ਪਾਸ਼ਵਿਕਤਾ ਦਾ ਜੋ ਨੰਗਾ ਨਾਚ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੱਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਗੂੜ੍ਹ ਚਿਤਰਣ ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕਾ-ਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਚਿਰਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੈਂਤਨੁਮਾ ਪੰਜਿਆਂ ਤੋਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਮਜਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹਥਕੰਡਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਬੀਜ ਬੀਜੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਬਣਨ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਝ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ ਇਸਦਾ ਘਿਨਾਉਣਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜੋ ਤਬਾਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਸਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਜੋ ਨਾ ਹਿੰਦੂ ਹਨ, ਨਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ ਇਨਸਾਨ ਹਨ। ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਫਿਰਕੂ ਦੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਕੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸੂਖਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਬਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਘਾੜ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਲਤਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਜਨਸਾਧਾਰਣ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਤਮਸ
*ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ
ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ

**ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ** (1648–1718), ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ **ਖਾਟ ਵਾਰੋ ਬਾਓ** ਅਤੇ **ਖਾਟਵਾਲਾ ਬਾਬਾ** ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਪਿੰਡ ਸੌਦਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸੇਵਾਪੰਥੀ ਜਾਂ ਅਦਾਨਸ਼ਾਹੀ ਹੁਕਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਖਮੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਪਿਆਉਣ ਤੇ ਮਲਮ ਪੱਟੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸੰਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਿੱਖ ਸਨ ਜਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ।

## ਸੇਵਾ ਦੇ ਪੁੰਜ
ਆਪ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਰਸਦ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਏ। ਅਨਿੰਨ ਸੇਵਕ ਭਾਈ ਨੰਨੂਆ ਜੀ ਤੋਂ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣੀ ਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਆਪ ਆਪਣੇ ਚਿੱਟੇ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਈ ਜਾਂਦੇ। ਜਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਸਾਡੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋਲ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਉੱਤੇ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ 

:ਇਸ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਲ੍ਹਮ ਦੀ ਡੱਬੀ ਤੇ ਪੱਟੀ ਵੀ ਨਾਲ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਅੱਜ ਤੋਂ ਮਲ੍ਹਮ ਪੱਟੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਲਓ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਦੇ ਮਲ੍ਹਮ ਪੱਟੀ ਵੀ ਕਰ ਦਿਆ ਕਰੋ।

## ਨਿਯਮ
#ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਕਰੋ।
#ਸਾਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।
#ਮਿਲਵਰਤਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੋ।
#ਵੰਡ ਛਕੋ

## ਅੰਤਮ ਸਮਾਂ
ਸੰਨ 1704 ਈ: ਵਿੱਚ ਜਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਫਿਰ ਉਰਾਂ ਕਵ੍ਹੇ ਪਿੰਡ ਆ ਗਏ। ਆਪ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣਦੇ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਪ ਸੱਚਖੰਡ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਸੇਵਾ
*ਸੇਵਾਪੰਥੀ
*ਨਨੂਆ ਬੈਰਾਗੀ

## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ
*
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸੰਤ
ਮਸਕ਼ਤ

**ਮਸਕਟ** (ਅਰਬੀ: مسقط, **ਮਸਕਤ**) ਓਮਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਸਕਟ ਦੀ ਰਾਜਪਾਲੀ (ਗਵਰਨਰੇਟ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। 2010 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਮਸਕਟ ਮਹਾਂਨਗਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 734,697 ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 1500 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਅਤੇ ਛੇ ਸੂਬਿਆਂ (ਵਿਲਾਇਤ) ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਗੇਤਰੀ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਜਗਤ ਵਿਚਲੀ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਕਬੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤਾਕਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਾਮਰਾਜ, ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਅਠ੍ਹਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਨਿਕ ਤਾਕਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਬਾਦਕਾਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਲੋਚੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਆਦਿ, ਦੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ। 1970 ਕਬੂਸ ਬਿਨ ਸਈਦ ਦੇ ਓਮਾਨ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਤਰੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਫੁੱਲ ਅਰਥਚਾਰੇ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਨਸਲੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਚਟਾਨੀ ਪੱਛਮੀ ਅਲ ਹਜਰ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਹੋਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਜਲਸੰਧੀ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੀਵੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਦਕਿ ਮੁਤਰਾਹ ਦਾ ਬੰਦਰਗਾਹੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਇਸ ਦੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹੱਦ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਪਾਰ, ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹੀ ਕਾਰਜਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਮਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਥਿੰਫੂ

**ਥਿੰਫੂ** (ਤਿੱਬਤੀ: ཐིམ་ཕུག་, ਜੌਂਖਾ: ཐིམ་ཕུ་), ਜਾਂ **ਥਿੰਪੂ**, ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਮੱਧ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲਾਗਲੀ ਘਾਟੀ ਭੂਟਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਜੌਂਗਖਾ, ਥਿੰਫੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਹੈ। ਇਹ ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ 1961 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, 2005 ਤੱਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 79,185 ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਥਿੰਫੂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 988,676 ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਟਾਨ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥਾਵਾਂ
ਰੰਗ ਭੇਦ

right|thumb|300px|ਇਸਨਾਨ ਖੇਤਰ ਜਿੱਥੇ ਕੇਵਲ ਗੋਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨਾਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੀ: 1989 ਵਿੱਚ ਡਰਬਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤਿੰਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਬੋਰਡ
**ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਭੇਦ ਨੀਤੀ** (ਉੱਚਾਰਨ: ɐpɑːrtɦɛit, Apartheid ***ਅਪਾਰਥੈਟ*** - ਅਫ਼ਰੀਕਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਅਰਥ "ਅਲਹਿਦਗੀ" ਹੈ) ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਨੀਤੀ ਸੰਨ 1994 ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਰੰਗਭੇਦ ਨੀਤੀ 1948 ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਜਦੋਂ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਡੀ ਐਫ ਮਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਾਲੈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਤੇ ਗੋਰਿਆਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਰੰਗਭੇਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ਅਫਰੀਕਾਨੇਰ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਟਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗੱਠਜੋੜ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਨਸਲੀ ਸਰੇਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਦੰਭ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਸਲੀ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਪਰੋਗਰਾਮ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਮਲਨ ਦੁਆਰਾ ਚੋਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਨਾਹਰੇ ਨੇ ਹੀ ਅਪਾਰਥਾਇਡ ਨੂੰ ਰੰਗਭੇਦੀ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ। ਰੰਗਭੇਦ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਿਕ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਸੂਤਰੀਕਰਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬੋਅਰ (ਡਚ ਮੂਲ) ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਹੇਨਰਿਕ ਵਰਵੋਰਡ ਨੇ ਨਿਭਾਈ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਰੰਗਭੇਦ ਅਗਲੀ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੱਕ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਾਮਾਜਕ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਛਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਨੱਥੇ  ਦੇ ਦਹਕੇ ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਕਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਸ਼ਾਸਨ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰੰਗਭੇਦ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* The evolution of the white right 
* A comprehensive timeline of the peace process negotiations during the 1980s and 90s.
* History of the freedom charter SAHO
* Full text of the UN convention on apartheid
* Apartheid Museum in Johannesburg
* The Effect of Sanctions on Constitutional Change in SA 
* "Today it feels good to be an African"  - Thabo Mbeki, Cape Town, 8 May 1996
* - **South Africa: Overcoming Apartheid, Building Democracy**: A curricular resource for schools and colleges on the struggle to overcome apartheid and build democracy in South Africa, with 45 streamed interviews with South Africans in the struggle, many historical documents and photographs, and educational activities for teachers & students. 
* - **African Activist Archive**: An online archive of materials of the solidarity movement in the U.S.A. that supported the struggle against apartheid and for African freedom, including documents, posters, streamed interviews, t-shirts, photographs, campaign buttons, and remembrances. 

## ਹਵਾਲੇ
ਢਾਕਾ

**ਢਾਕਾ** (, ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਸਮੇਂ **ਜਹਾਂਗੀਰਨਗਰ**) ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਢਾਕਾ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਾਂਨਗਰ ਹੈ ਜੋ ਬੁਰੀਗੰਗਾ ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ 2008 ਵਿੱਚ 1.2 ਕਰੋੜ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਣੇਪਣ ਪੱਖੋਂ 28ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ *ਮਸਜਿਦਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚਾਰ ਲੱਖ ਰਿਕਸ਼ੇ ਚੱਲਣ ਕਰ ਕੇ ਇਸਨੂੰ *ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਰਿਕਸ਼ਾ ਰਾਜਧਾਨੀ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਬੋਗੋਤਾ

**ਬੋਗੋਤਾ** (**Distrito Capital** ਜਾਂ **ਰਾਜਧਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ**), 1991 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ **ਸਾਂਤਾਫ਼ੇ ਦੇ ਬੋਗੋਤਾ**, ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁੰਦੀਨਾਮਾਰਕਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਮਿੱਥੀ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਬੋਗੋਤਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ 2005 ਵਿੱਚ 9,000,000 ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਬੋਗੋਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਆ, ਕੋਤਾ, ਸੋਆਚਾ, ਕਾਹੀਕਾ ਅਤੇ ਲਾ ਕਾਲੇਰਾ ਆਦਿ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2005 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇੱਥੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ "ਮੂਸੀਕਾ" ਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। 1538 ਵਿੱਚ ਗੋਨਸਾਲੋ ਖੀਮੀਨੇਸ ਦੇ ਕੇਸਾਦਾ ਨਾਂ ਦੇ ਸਪੇਨੀ ਨੇ ਬੋਗੋਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਗੋਤਾ ਵਪਾਰ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਬੋਗੋਤਾ ਵਿਖੇ ਹਨ। 1819 ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੋਗੋਤਾ ਗਰਾਨ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਭੂਗੋਲ
ਬੋਗੋਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬੋਗੋਤਾ ਸਵਾਨਾਹ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਟ ਤੋਂ 2640 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਹੈ।

## ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਬੋਗੋਤਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 58 ਅਜਾਇਬਘਰ, 62 ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ, 33 ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ, 45 ਡਰਾਮਾ ਮੰਚ, 75 ਖੇਡ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਪਾਰਕ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 150 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਧਰਮ
ਬੋਗੋਤਾ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਬੂਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹਨ।

File:Iglesia de Nuestra Señora de Lourdes - Chapinero.JPG|ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ
File:LDS Bogota Temple by Matt Lemmon.jpeg|ਬੋਗੋਤਾ ਕੋਲੰਬੀਆ ਮੰਦਰ
File:View from the local Transmilenio of the Abou Bakr Alsiddiq Mosque 2013.jpg|ਅਬੂ ਬਕਰ ਅਲਸੀਦੀਕ ਮਸੀਤ

## ਵਾਤਾਵਰਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ