open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸੁਦੇਸ਼ ਲਹਿਰੀ

**ਸੁਦੇਸ਼ ਲਹਿਰੀ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਚੇਲਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਾਹਗਾ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਸੁਦੇਸ਼ ਲਹਿਰੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਟੈਂਡਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀਅਨ, ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ 'ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਲਾਫਟਰ ਚੈਲੇਂਜ - 3' ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਉਹ ਕਪਿਲ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਰਨਰ ਅੱਪ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਟੀ.ਵੀ. ਸ਼ੋਅ, ਕਾਮੇਡੀ ਸਰਕਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਾਲ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ. ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੀਜ਼ਨ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ - ਸੁਦੇਸ਼ ਜੋੜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟ ਬਚਾਓ, ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਸ ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਆਗਾਮੀ ਸ਼ੋਅ ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਡਰਾਮਾ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਿਧਾਂਤ ਮਿਥੁਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

## ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
ਉਹ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ:
* ਵਾਹਗਾ (2007) 
* ਅਖੀਆਂ ਉਡੀਕਦੀਆਂ (2009) 
* ਮੁਸਕਰਾਕੇ ਦੇਖ ਜ਼ਰਾ (2010) 
* ਭਾਵਨਾਵੋਂ ਕੋ ਸਮਜੋ (2010) 
* ਸਿਮਰਨ (2010)
* ਪੰਜਾਬਣ (2010) 
* ਵੈਲਕਮ ਟੂ ਪੰਜਾਬ (2011) 
* ਨੌਟੀ @ 40 (2011) 
* ਰੈਡੀ (2011) 
* ਦਿਲ ਸਾਡਾ ਲੁਟਿਆ ਗਿਆ (2013) 
* ਜੈ ਹੋ (2014) 
* ਗ੍ਰੇਟ ਗ੍ਰੈਂਡ ਮਸਤੀ (2016) 
* ਮੁੰਨਾ ਮਾਈਕਲ (2017)

## ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ 
* ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਲਾਫਟਰ ਚੈਲੇਂਜ (2007) 
* ਦੇਖ ਇੰਡੀਆ ਦੇਖ 
* ਕਾਮੇਡੀ ਸਰਕਸ 
* ਕਾਮੇਡੀ ਕਲਾਸਿਸ (2014) 
* ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟ ਬਚਾਓ (2015) 
* ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਸ ਲਾਈਵ (2016) 
* "ਡਰਾਮਾ ਕੰਪਨੀ" (2017)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ
ਸਾਲਵਾਦੋਰ ਦਾਲੀ

**ਸੇਲਵਾਦੋਰ ਦੋਮਿੰਗੋ ਫੇਲਿਪੇ ਜਾਸਿੰਤੋ ਦਾਲੀ ਇ ਦੋਮੇਨਚ** (11 ਮਈ 1904 23 ਜਨਵਰੀ 1989), ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ **ਸੇਲਵਾਦੋਰ ਦਾਲੀ** (), ਫ਼ਿਗੁਰੇਸ, (ਸਪੇਨ) ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸਪੇਨੀ ਪੜਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪੇਂਟਰ ਅਤੇ ਚਿਤਰਕਾਰ ਸੀ।

ਦਾਲੀ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਡਰਾਫਟਸਮੈਨ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਪੜਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਚਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਮਾਲ ਅਤੇ ਅਨੋਖੇ ਬਿੰਬਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਹੁਨਰ ਅਕਸਰ ਪੁਨਰ-ਜਾਗਰਤੀ ਉਸਤਾਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਦੇਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੇਂਟਿੰਗ, *ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਹਠ* 1931 ਦੇ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨੀ ਕਲਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1904
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1989
ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਖ਼ਬਾਰ, ਲਹੌਰ

***ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਖ਼ਬਾਰ*** ( (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ)), ਲਹੌਰ, ਹਫਤਾਵਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਬਣੀ ਇੱਕ ਸਿਖ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ, ਲਾਹੌਰ: ਦਾ ਤਰਜਮਾਨ ਸੀ। (ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਾਲ ਮਤ-ਭੇਦ ਕਾਰਨ ਲਾਹੌਰ ਧੜਾ ਵਖ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 11 ਅਪਰੈਲ 1886 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੁਤੰਤਰ 'ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ, ਲਾਹੌਰ' ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲਿਆ)। ਇਹ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਛਪਦਾ ਸੀ। ਇਹ 1886 ਤੋਂ 1905 ਤੱਕ ਛਪਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹਦੀ ਨੀਂਹ ਓਰੀਐਂਟਲ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ *ਖ਼ਾਲਸਾ ਪ੍ਰੈਸ* ਵੀ ਲਾਈ ਸੀ। ਜਲਦ ਹੀ ਇਹ ਅਖ਼ਬਾਰ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਕਵੀ, ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਪ੍ਰੋ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ

ਪ੍ਰੋ. **ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ** ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ, ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਸਨ। 
## ਆਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ
ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਅਗਸਤ, 1920 ਨੂੰ ਸਰਗੋਧਾ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਗੋਧਾ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ, ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਐਫ.ਏ., ਬੀ.ਏ. ਆਨਰਜ਼, ਐਮ.ਏ. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ 1943 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ-ਉਰਦੂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। 1951 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ 1951 ਤੋਂ 1970 ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੂਏਟ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੂਨ 1970 ਤੋਂ 1981 ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
## ਪੁਸਤਕਾਂ
*ਫਰੀਦ ਦਰਸ਼ਨ
*ਸੂਫੀਵਾਦ ਤੇ ਹੋਰ ਲੇਖ
*ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ
*ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਰਸ਼ਨ
*ਹਮ ਸੰਤਨ ਕੀ ਰੇਨੁ
*ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰ
*ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬਾਰੇ
*ਗੁਰਬਾਣੀ ਚਿੰਤਨ
*ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਭਵ
*ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ
*ਕਿੱਸਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ
*ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ
*ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ

**ਸੁਰਿੰਦਰ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ** ਉਰਫ਼ **ਘੁੱਲੇ ਸ਼ਾਹ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਸੁਦੇਸ਼ ਲਹਿਰੀ ਦਾ ਉਸਤਾਦ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ
ਅਲੀ ਅਰਸ਼ਦ ਮੀਰ

**ਅਲੀ ਅਰਸ਼ਦ ਮੀਰ** (1 ਜਨਵਰੀ 1951 – 16 ਅਕਤੂਬਰ 2008) ਐਪਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਉਸਨੂੰ "ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੋਮਰ".ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। 1970ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ *ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਗਾਣ* ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ *ਗਿਰਤੀ ਹੂਈ ਦੀਵਾਰੋਂ ਕੋ ਏਕ ਧੱਕਾ ਔਰ ਦੋ* () ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਹਰੇ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਗਈਆਂ ਹਨ।
## ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ
ਅਲੀ ਅਰਸ਼ਦ ਮੀਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ "ਇਕ ਕਥਾ ਦੀ ਵਾਰ" ਸਤੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ। ਪੇਸ਼ ਹੈ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਮ
;**ਮਾਰੂਥਲ ਤੋਂ ਆਏ ਪਿਓ ਪੁੱਤ, ਲਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਚ ਭੌਂਦੇ ਹੋਏ**,(ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਰਮਦ ਫ਼ਰੋਗ਼ ਅਰਸ਼ਦ ਲਈ)

ਮਾਰੋ ਬਚਿਆ! ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚ ਆ ਗਏ ਆਂ
ਜਿਥੇ ਲੋਹਾ ਚੱਟਦਾ ਤੇਲ
ਪੈਰ ਉਠਦ ਵਾਅ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ
ਝੱਟ ਕੁ ਪਹਿਲਾਂ ਘੱਲੀ ਖ਼ਬਰ ਸਮੁੰਦਰ ਲੰਘ ਗਈ
ਤਾਅ ਤੇ ਆਏ ਸ਼ਹਿਰ ਚ
ਜੱਤ ਸੱਤ ਕਿਵੇਂ ਸਲਾਮਤ ਰੱਖਿਆ
ਮਾਰੋ ਬਚਿਆ!
ਅਜਬ ਮਕਾਨ ਨੇਂ
ਛੱਤ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਮਕਾਨ ਦੀ
ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਜ਼ਮੀਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ
ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ਕਲ ਅਸਮਾਨ ਦੀ
ਗਮਲਿਆਂ ਅੰਦਰ ਬਾਗ਼ ਬਗ਼ੀਚੀ
ਫ਼ਸਲ ਸ਼ਾਪਰ ਵਿੱਚ ਧਾਨ ਦੀ
ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਗਏ ਆਂ
ਕੈਦ ਬਰਾਕ ਤਬੇਲਿਆਂ ਅੰਦਰ
ਨਾ ਕੋਈ ਰਾਤ ਵਸਲ ਦੀ
ਦਿਵੇਂ ਨਿਯਤ ਨਮਾਜ਼ ਲਈ
ਚੁੱਪ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੁਕਰ ਨਫ਼ਲ ਦੀ
ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚ ਆ ਗਏ ਆਂ
ਸਾਵੀ ਸੱਪ ਦੀ ਅੱਖ ਵਰਗੀ
ਕੋਈ ਲਾਲ਼ ਗੁਲਾਲ ਬਲਾ
ਸਾਰੀ ਸੜਕ ਨੂੰ ਖੁੰਬ ਲੱਗ ਗਈ
ਅਸਾਂ ਫ਼ਰਸ਼ ਤੇ ਪੈਰ ਮਲੀ
ਮਾਰੋ ਬਚਿਆ!
ਕੁੱਲ ਆਲਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ
ਪਰ ਆਪਣੀ ਖ਼ਬਰ ਨਾ ਕੋ
ਨਾ ਦੁਰਗਾ ਤੇ ਰੱਬ ਮਿਲਿਆ
ਨਾ ਥੇਹ ਥੇਹ ਹੋ
ਮਰ ਮਰ ਇੱਕ ਬਣਾਵਣ ਸ਼ੀਸ਼ਾ
ਮਾਰ ਵੱਟਾ ਇੱਕ ਭੰਨਦੀ
ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਰੋੜ੍ਹ ਆਏ
ਆ ਟੋਟੇ ਕਰ ਕੇ ਚੰਨ ਦੇ 
ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਗਏ ਆਂ
ਨਾ ਆਪਾਂ ਰੰਗ ਪੁਰ ਵਾਲੇ ਖੇੜੀ
ਨਾ ਆਪਾਂ ਵਗ ਨਾ ਚੋਰ
ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਤੂਰ ਜ਼ਹੂਰ ਫੇਰ ਇਈ
ਜ਼ਮਜ਼ਮ ਨਾਲ਼ ਟਕੋਰ
ਆਪਾਂ ਪਿਛਲਾ ਯੁਗ ਵੀ ਆਂ
ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਨਵੇਂ ਨਕੋਰ
ਮਾਰੋ ਬਚਿਆ!
ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚ ਆ ਗਏ ਆਂ
ਜਿਥੇ ਲੋਹਾ ਚੱਟਦਾ ਤੇਲ
ਪੈਰ ਉਠ ਵਾਅ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਵੀ
ਸਰੂਪ ਪਰਿੰਦਾ

**ਸਰੂਪ ਪਰਿੰਦਾ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਹਾਸਰਸ ਕਿਰਦਾਰ ਅਤਰੋ ਕਰਕੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਟੀਵੀ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਕੁੱਲੀ ਯਾਰ ਦੀ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਪਰਿੰਦੇ ਨੇ 35 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 20 ਦੇ ਕਰੀਬ ਟੈਲੀ ਵੀ.ਸੀ.ਡੀਜ਼ ਤੇ 7 ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  

ਸਰੂਪ ਪਰਿੰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ 1938 ਨੂੰ ਸ. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸ਼ਾਮ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਵਰਾ ਦੀ ਨਾਟਕ ਮੰਡਲੀ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸਰੂਪ ਪਰਿੰਦਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ
ਬੀਨੂ ਢਿੱਲੋਂ

**ਬੀਨੂ ਢਿੱਲੋਂ** (29 ਅਗਸਤ 1975)  ਧੂਰੀ, ਸੰਗਰੂਰ, ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਤੋਂ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾ ਵਿੱਚ ਕਮੇਡੀਅਨ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਬੀਨੂ ਢਿੱਲੋਂ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ "ਸਰਵਹਿਤਕਾਰੀ ਵਿਦਿਆ ਮੰਦਿਰ ਸਕੂਲ ਧੁਰੀ" ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਥਿਏਟਰ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ 1994 ਵਿਚ ਕੀਤੀ। 

## ਕੈਰੀਅਰ
ਬੀਨੂ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭੰਗੜੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਯੂ.ਕੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਅਵਸਰ ਮਿਲਿਆ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆ ਹੀ ਇਸਨੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਚਾਚਾ ਚਤਰਾ

**ਚਾਚਾ ਚਤਰਾ** ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਸਰਸ ਕਿਰਦਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਆਦਮੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਦਾ ਕੁੜ੍ਹਤਾ-ਸਲਵਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤੁਰਲੇ ਵਾਲੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਾਣਾਂ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਕਿਰਦਾਰ
ਭਾਨਾ

**ਭਾਨਾ** ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਸਰਸ ਕਿਰਦਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਨੇਡਾ ਵਸਿਆ ਇੱਕ ਮਾਡਰਨ ਪਰ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਥੋੜਾ ਸਿੱਧਾ ਆਦਮੀ ਹੈ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਜੈੱਲ ਲਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੱਲ-ਗੱਲ ਤੇ *ਯਾ ਯਾ* ਆਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਭਾਨੀ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਹੇ ਬ ਗਾਹੇ ਪੰਜਾਬ ਗੇੜਾ ਮਾਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਕਿਰਦਾਰ
ਰਾਮੇਵਾਲ

**ਰਾਮੇਵਾਲ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਨੂਰਮਹਿਲ ਉਪ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

ਇਹ ਨੂਰਮਹਿਲ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 6&nbsp;ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਰਾਮੇਵਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਨੂਰਮਹਿਲ ਹੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਕਬਰਪੁਰ ਖੁਰਦ

**ਅਕਬਰਪੁਰ ਖੁਰਦ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕੋਟ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਹਕੋਟ-ਮਹਿਤਪੁਰ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਨਕੋਦਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਦੂਰੀ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।

## ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ
## ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਕੜੇ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਥਾਵਾਂ
### ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ
### ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਥਾਵਾਂ
### ਸਹਿਕਾਰੀ ਥਾਵਾਂ
ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ

## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰੋਹ
## ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਮੁੱਖ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ
## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ
## ਪਹੁੰਚ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਡਰੋਲੀ ਕਲਾਂ

**ਡਰੋਲੀ ਕਲਾਂ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਆਦਮਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਡਰੋਲੀ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਰ ਕਈ ਪਿੰਡ ਬੱਝੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਡਗਰੂ, ਨਿਧਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੋਸਣ, ਡੇਮਰੂ ਕਲਾਂ, ਡੇਮਰੂ ਖੁਰਦ ਹਨ। ਸਾਬਕਾ ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ. ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਕਰਨਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੇ ਨਾਨਕੇ, ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਵਰਗੀ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਗੌਰਮਿੰਟ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਡਰੋਲੀ ਭਾਈ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹੇ, ਲੇਖਕ ਹਰਪਾਲ ਜੀਤ ਪਾਲੀ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਮਾਸਿਕ ਪਰਚੇ ਸੱਚ ਖੰਡ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ, ਡਾ. ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਕੈਪਟਨ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੈਂਬਰਿਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕੈਪਟਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਵਹਾਰ ਸਿੰਘ ਸੀ.ਐਚ.ਸੀ., ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਸਪੋਰਟਸ ਕੱਲਬ, ਮਾਤਾ ਦਾਮੋਦਰੀ ਖਾਲਸਾ ਕੰਨਿਆਂ ਮਹਾਂ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਖਿਆਲਾ ਪਿੰਡ

**ਖਿਆਲਾ ਪਿੰਡ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਦਮਪੁਰ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਖਿਆਲਾ ਦੁਆਬਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਪਜਾਊ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਡਰੌਲੀ ਕਲਾਂ, ਪਧਿਆਣਾ (ਪੱਛਮੀ), ਦਮੁੰਡਾ ਅਤੇ ਡਰੌਲੀ ਖੁਰਦ (ਪੂਰਬੀ) ਦੇ ਬੰਨੇ ਲਗਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨ

**ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਕਨੂੰਨ** ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਅੰਦਰ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ, ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਆਦਿ ਦੇ ਇਖ਼ਤਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨ
ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਨ ਸਵਾਮੀ

**ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਨ ਸਵਾਮੀ** (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੇਵੇਤਾ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹਨ। ਓਹ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਓਹਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ 11 ਅਗਸਤ 2013 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ।

## ਸੰਦਰਭ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਪਾਏਦਾਰ ਵਿਕਾਸ

**ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ** ਜਾਂ **ਪਾਏਦਾਰ ਵਿਕਾਸ** (sustainable development) ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਆਯੋਜਨ ਸਿਧਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਵਕਤ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਨਾ ਕੇਵਲ ਵਰਤਮਾਨ ਲੋੜਾਂ ਦੀ, ਬਲਕਿ ਅਨੰਤ ਕਾਲ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਸੁਨਿਸਚਿਤ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਪਰਿਆਵਰਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਸੰਜਮੀ ਵਰਤੋਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਏਦਾਰ ਵਿਕਾਸ
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੰਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੰਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਨ 1996 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਪੱਤਰ ਵਿੱਚ 8 ਜਨਵਰੀ ਸੰਨ 1997 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਰਧਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
2003 ਕਿਲੀਰੂਰ ਸੈਕਸ ਕਾਂਡ

**2003 ਕਿਲੀਰੂਰ ਸੈਕਸ ਕਾਂਡ** ਵਿੱਚ ਕਿਲੀਰੂਰ, ਕੋੱਟਾਇਮ, ਕੇਰਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਐਨਾਇਰ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਵਯੁਵਕੀ ਨੂੰ ਟੀਵੀ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦੇਣ ਦੇ ਲਾਰੇ ਨਾਲ ਯੋਨ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਕਈ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਆਦਮੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਯੋਨ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸਾੜ੍ਹੀ ਨਾਮਕ ਇਹ ਕੁੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਕੁੜੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸਾੜ੍ਹੀ ਦੇ ਮਾਤਾ - ਪਿਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੌਨ ਸ਼ੋਸ਼ਣ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧ
ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ

ਡਾ. **ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ** (ਜਨਮ 10 ਅਪਰੈਲ 1943) ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ।

## ਪੁਸਤਕਾਂ
*ਸੂਫੀਮਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫੀ ਕਾਵਿ 
*ਕਾਫ਼ੀਆਂ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ
*ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
*ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰੀ
*ਭਗਤ ਜੱਲਣ (2009)
* ਹਾਸ਼ਿਮ ਦੇ ਕਿੱਸੇ (2004)
* ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤ (2012)
*ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਹਾਵਰਾ (2009)
*ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ (2010)
*ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿੱਸੇ (2009)
*ਪ੍ਰਸਿਧ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ (2010)
*ਕਿੱਸਾ ਸ਼ਾਹ ਬਹਿਰਾਮ (2010)
*ਕਿੱਸਾ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ (2012)
*ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਸੰਸਾਰ (2001)
*ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ਾਸਤਰ (2001)
*ਭੁੱਲੇ ਵਿਸਰੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦਾ ਕਲਾਮ (2012)
*ਪੂਰਨ ਭਗਤ (2011)
*Biography Of A Sikh Saint- Baba Visakha Singh (ਇਕ ਸਿੱਖ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੀਵਨੀ) (2008)
*ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ (2005)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਗੁਲਾਬ ਇਨਕਲਾਬ

**ਗੁਲਾਬ ਇਨਕਲਾਬ** (ਜਾਰਜੀਅਨ: ვარდების რევოლუცია) ਨਵੰਬਰ 2003 ਵਿੱਚ ਜਾਰਜੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਜਿਸਦੇ ਸਿਟੇ ਵਜੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਐਡੁਅਰਡ ਸ਼ੇਵਰਡਨਾਦਜ਼ੇ ਨੂੰ 23 ਨਵੰਬਰ 2003 ਵਿੱਚ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣਾ ਪਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੁਨੀਲ ਗੰਗੋਪਾਧਿਆਏ

**ਸੁਨੀਲ ਗੰਗੋਪਾਧਿਆਏ**ਜਾਂ **ਸੁਨੀਲ ਗੰਗੁਲੀ** (), (7 ਸਤੰਬਰ 1934&nbsp;– 23 ਅਕਤੂਬਰ 2012) ਸਰਸਵਤੀ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਬੰਗਾਲੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਨ।

ਸੁਨੀਲ ਗੰਗੁਲੀ ਨੇ ਕਰੀਬ ਦੋ ਸੌ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਨਾਵਲ, ਡਰਾਮਾ, ਆਲੋਚਨਾ, ਯਾਤਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

ਸੁਨੀਲ ਗੰਗੋਪਾਧਿਆਏ ਨੂੰ ਸਾਲ 1985 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ‘ਸੇਈ ਸਮਯ’ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਸ ਦੀ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਪਾਰਥੋ ਆਲੋ’ ਅਤੇ ‘ਪੂਰਬੋ-ਪਸ਼ਚਮ’ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ‘ਪ੍ਰਤਿਧ੍ਵਨੀ’ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਸਤਿਆਜਿਤ ਰੇ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਵੀ ਬਣਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਗ੍ਰੇਟ ਹਿਮਾਲੀਆ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ

**ਗ੍ਰੇਟ ਹਿਮਾਲੀਆ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ** ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਕੁੱਲੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਰਕ 1984 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਇਹ 1,171 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਰਕ ਨੂੰ ਯੂਨੇਸਕੋ ਵਲੋਂ ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਯੂਨੇਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਟਿਕਾਣਾ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਪਾਰਕ ਨੂੰ *ਬੇਮਿਸਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ* ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਦੀਆਂ ਸੈਲਾਨੀ ਥਾਂਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1984
ਬੰਗਾਲੀ ਲਿਪੀ

**ਬੰਗਾਲੀ ਲਿਪੀ** ( *ਬੰਗਲਾ ਲਿਪੀ*) ਬੰਗਾਲੀ ਜਾਂ ਬੰਗਲਾ ਦੀ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਛੇਵੇਂ ਨੰਬਰ ਦੀ ਲਿਪੀ ਹੋਈ। ਮਾਮੂਲੀ ਫ਼ਰਕਾਂ ਨਾਲ ਇਹੀ ਅਸਮੀ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਸਵਰ ਅੱਖਰ
## ਹੋਰ ਸਵਰ
## ਵਿਅੰਜਨ ਅੱਖਰ
## ਗੁਰਮੁਖੀ-ਬੰਗਲਾ ਪਰਿਵਰਤਨ
### ਅੰਕ 
## ਬੰਗਲਾ ਸੰਯੁਕਤ ਅੱਖਰ 
* স + ং + খ + ্ + য + া – সংখ্যা (सॉङ्ख्या)
* ক + ্ + ষ + ত + ্ + র + ি + য় – ক্ষত্রিয় (क्खॉत्रिय़ॉ)
* ত + ৃ + ষ + ্ + ণ + া – তৃষ্ণা
* আ + শ + ্ + চ + র + ্ + য – আশ্চর্য (आश्चॉर्जॉ)
* ন + ি + ক + ু + ঞ + ্ + জ – নিকুঞ্জ
* জ + ্ + ঞ + া + ন – জ্ঞান (ग्गान्)
* ব + ি + দ + ্ + য + ু + ৎ – বিদ্যুৎ
* ত + ী + ক + ্ + ষ + ্ + ণ - তীক্ষ্ণ
* ব + ৃ + ষ + ্ + ট + ি - বৃষ্টি (बृष्टि)
* চ + ন + ্ + দ + ্ + র + ক + া + ন + ্ + ত – চন্দ্রকান্ত
* স + ঞ + ্ + চ + ি + ত – সঞ্চিত
* স + ু + স + ্ + থ - সুস্থ
* ব + ি + স + ্ + ম + ি + ত – বিস্মিত
* স + ঞ + ্ + জ + য় – সঞ্জয়
* উ + ত + ্ + থ + ্ + া + ন – উত্থান
* উ + ত + ্ + ত + র + া – উত্তরা
* স + ৌ + ম + ্ + য – সৌম্য
* প + ্ + র + শ + ্ + ন + চ + ি + হ + ্ + ন – প্রশ্নচিহ্ন
* অ + প + র + া + হ + ্ + ণ - অপরাহ্ণ
* জ + ্ + য + ৈ + ষ + ্ + ঠ – জ্যৈষ্ঠ
* আ + ম + ন + ্ + ত + ্ + র + ণ – আমন্ত্রণ
* ভ + ্ + র + ূ + ক + ু + ট + ি – ভ্রূকুটি
* প + দ + ্ + ধ + ত + ি – পদ্ধতি
* স + ্ + ম + ৃ + ত + ি - স্মৃতি

## ਯੂਨੀਕੋਡ 
ਬੰਗਲਾ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਕੋਡ  U+0980 ਤੋਂ U+09FF ਤੱਕ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲਿਪੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਾਬਰ

**ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਾਬਰ** (16 ਮਾਰਚ 1907 - 1970) ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਟੇਜੀ ਕਵੀ ਸੀ।

ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਮਾਰਚ 1907 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲਾਇਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੀ ਝੰਗ ਬਰਾਂਚ ਦੇ ਚੱਕ ਨੰਬਰ ਵੀਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਰੋਜ਼ੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੇ ਘੜੀਸਾਜ਼ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੋਲ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਪਰਛਾਵੇਂ* (1942)
**ਯਾਦਗਾਰ* (1946)
**ਮਨਮੰਦਰ* (1946)
**ਨਿਰੀ ਅੱਗ* (1952)
**ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ* (1956)

## ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ
ਜੇ ਹੀਰ ਤੇ ਰਾਂਝਾ ਅਜ ਕਲ ਹੋਂਦੇ

ਫੁਮਣਾਂ ਵਾਲੀ ਵੰਝਲੀ ਦੀ ਥਾਂ, ਵਾਇਲਨ ਸੋਹਣਾ ਵਜਾਂਦਾ ਫਿਰਦਾ।

ਸ਼ਹਿਰ ਕੀ ਲੌਂਡੀਆ ਮਾਰ ਗਈ ਏ, ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਗਾਂਦਾ ਫਿਰਦਾ

ਹੀਰ ਆਉਦੀ ਜਦ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਕੋਲ, ਡਾਹਢੀ ਸ਼ਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਆਉਂਦੀ

ਲਿਪ-ਸਟਿਕ, ਕਰੀਮ, ਸਨੋਆਂ, ਬਿੰਦੀ , ਸੁਰਖ਼ੀ ਲਾ ਕੇ ਆਉਦੀ

ਤਹਿਮਤ ਦੀ ਥਾਂ ਸਾੜ੍ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪੈਰੀਂ ਲਿਫ਼ਟੀ ਪਾ ਕੇ ਆਉਂਦੀ

ਹੈਲੋ ! ਰਾਂਝਾ, ਓ ਮਾਈਡੀਯਰ ! ਜਦੋ ਬੁਲਾਦੀ, ਇੰਜ ਬੁਲਾਉਂਦੀ

ਤਲੀ-ਭੂਕ, ਟਿਸ਼ੂ ਦੀ ਚੂੰਨੀ , ਸਿਰ ਤੋਂ ਇਹਦਾਂ ਖਿਸਕੀ ਹੋਂਦੀ

ਮਾਣੋਂ, ਉਹ ਅਸਮਾਨੋਂ ਡਿਗ ਕੇ ਕਿਸੇ ਖਜੂਰ `ਚ ਅਟਕੀ ਹੋਂਦੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1970
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907
ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰ

**ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰ**  (6 ਜਨਵਰੀ 1933 - 3 ਜੂਨ 1999) ਉਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਾਸੀ ਸਨ।

## ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਮੁਕਤੀ* (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 1963)
**ਨੂਰ ਦਾ ਜਾਮ* (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 1971)
**ਹੋ-ਚੀ-ਮਿੰਨ* (ਮਹਾਕਾਵਿ, 1974)
**ਹਯਾਤੀ ਦੀ ਹੂਕ* (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 1987)
**ਹੜੱਪਾ ਤੋਂ ਹੀਰੋਸੀਮਾ ਵੱਲ* (ਲੰਮੀ ਨਜ਼ਮ, 1991)
**ਓਜੋਨ ਦੀ ਅੱਖ* (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 1987)
## ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ

                      ਗ਼ਜ਼ਲ 
ਨਸ਼ਤਰ ਕਿਨੇ ਚਭੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਏ !! 
ਕਿਸ ਕਿਸ ਨੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਧੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਏ !!
ਰੀਝਾਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਦਾ, ਆਸਾਂ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਦਾ, 
ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਖ਼ੂਨ ਹੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਏ !!
ਅੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਚੰਦਰੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, 
ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਗਮ ਲਕੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਏ !!
ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਰਾਹੀ, ਕਿੱਥੋਂ ਕੁ ਚੱਲਿਆ ਏ ? 
ਕਿਥੇ ਕੁ ਆ ਖਲੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਏ!!
ਕੁਦਰਤ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆ ਕੇ, ਇਕ ਦਰਦ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ, 
ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਚ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਏ!!
ਕੀ ਮੁੱਲ ਚਾਨਣੀ ਦਾ ? ਕੀ ਭੇਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ? 
ਨੀਂ ਜਿੰਦੜੀਏ ! ਇਹ ਮੋਇਆ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਏ!! 
ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਮੋਢਿਆ ਤੇ ਅਰਥੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਨਿੱਕਲੀ, 
ਪਰ ਕੌਣ ਕੌਣ ਰੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਏ !!
## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
*ਗੋਰੀ ਕਾਲਖ਼
*ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸੁਰਜੀਤ ਖੁਰਸ਼ੀਦੀ

**ਸੁਰਜੀਤ ਖੁਰਸ਼ੀਦੀ** (1928 -1998) ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ।

## ਜੀਵਨੀ
ਸੁਰਜੀਤ ਖੁਰਸ਼ੀਦੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਤੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨਾਮਧਾਰੀ ਦੇ ਘਰ 1928 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਖੁਰਸ਼ੀਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਤੇ ਭਣਵਈਆ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਅੰਡੇਮਾਨ ਨਿਕੋਬਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ  ਤਕੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਲੜਕਾ ਮਹਿੰਦਰ ਉਸਦਾ ਹਮਜਮਾਤੀ ਸੀ।  ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਲੇਖਕ ਬਣਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਬਣਿਆ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕੁ ਜਮਾਤਾਂ ਉਥੋਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਤੋਂ ਮੈਟਰਿਕ ਕਰਕੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਸਨੇ ਬੀਏ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ 10 ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸੀ।  ਫੌਜ ਉਸ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਡੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ ਨਾ ਆਈ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਫੌਜ ਛੱਡ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗੂ ਸਮਾਜਵਾਦ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪੂਰੇ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਜੁਟ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਉੱਚੀ ਲੰਮੀ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਨਾਲ਼ ਹੋ ਗਿਆ।   ਉਸਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹਿਰਦੇਪਾਲ ਤੇ ਧੀ ਊਸ਼ਾ ਹੋਈ।  

## ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਜਗਜੀਤ ਕੋਸ਼* (ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ,ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ, 1995) 
**ਸ਼ਬਦ ਲੀਲਾ* (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, 1995)
**ਮੁੜਕੇ ਦੀ ਮਹਿਕ* (1978)
**ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ* (1973)
**ਮੀਨ ਪਿਆਸੀ* (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 1980)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਬੋਸ-ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਕੰਡਨਸੇਟ

**ਬੋਸ-ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਕੰਡਨਸੇਟ** ਜਾਂ **ਬੋਸ-ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਸੰਘਣਨ**: ਭਾਰਤੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ "ਸਤੇਂਦਰ ਨਾਥ ਬੋਸ" ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਅਵਸਥਾ ਲਈ ਗਣਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਗਣਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ 1920 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੋਸ-ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਸੰਘਣਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸੰਨ 2001 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਧਾਰਨ ਹਵਾ ਦੇ ਸੰਘਣੇਪਣ ਦੇ ਇੱਕ ਲੱਖਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਜਿੰਨੀ ਘੱਟ ਘਣਤਾ ਗੈਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬੋਸ-ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਕੰਡਨਸੇਟ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਠੋਸ, ਤਰਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਹਨ। ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਬੋਸ-ਆਈਨਸਟੀਨ ਕੰਡਨਸੇਟ ਹੈ।
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*ਸਤੇਂਦਰ ਨਾਥ ਬੋਸ
*ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਪ੍ਰਸਰਣ (ਵਿਗਿਆਨ)

**ਪ੍ਰਸਰਣ ਜਾਂ ਵਿਸਰਣ** ਪਦਾਰਥ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਕਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਸਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਕਣਾਂ ਦੇ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਿਲਣਾ ਹੀ **ਪ੍ਰਸਰਣ ਜਾਂ ਵਿਸਰਣ** ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਪ ਦੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਦਬਾਉ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਰਣ ਦੀ ਦਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
28 ਦਸੰਬਰ

13 ਪੋਹ ਨਾ: ਸ਼ਾ:

**28 ਦਸੰਬਰ** ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 362ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 363ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 3 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ। 
## ਵਾਕਿਆ 
* 1588 &ndash; ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਂਈ ਮੀਂਆ ਮੀਰ ਨੇ ਰੱਖੀ।
* 1620 &ndash; ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਸੱਤ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਏ।
* 1711 &ndash; ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ।
* 1879 &ndash; ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਟੇਅ ਬਰਿਜ ਉਦੋਂ ਟੁਟਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਗੱਡੀ ਲੰਘ ਰਹੀ ਸੀ; ਇਸ ਨਾਲ 75 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।
* 1885 &ndash; ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।
* 1908 &ndash; ਸਿਚੀਲੀਆ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ 75000 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।
* 1926 &ndash; ਵਿਕਟੋਰੀਆ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿਰੁਧ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 1107 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।
* 1943 &ndash; ਔਰਟੋਨਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਈ।
* 1948 &ndash; ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਰੁਧ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਖ਼ਫ਼ਾ ਹੋ ਕੇ, ਮਿਸਰ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਮਾਤ ਮੁਸਲਿਮ ਬ੍ਰਦਰਹੁਡ ਨੇ, ਮੁਲਕ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਨੋਕਰਾਸ਼ੀ ਪਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ।
* 1968 &ndash; ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਰੂਤ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਬੰਬਾਰੀ ਕਰ ਕੇ 13 ਜਹਾਜ਼ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿਤੇ।
* 1973 &ndash; ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸੋਲਜ਼ੇਨਿਤਸਿਨ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ 'ਗੁਲਾਗ ਆਰਕੀਪੇਲਾਗੋ' ਛਾਪਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਜੇਲਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਦਰਦਨਾਕ ਹਾਲਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ।
## ਜਨਮ
]] 
* 1856 &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ 28ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੁੱਡਰੋਅ ਵਿਲਸਨ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1874 &ndash; ਸਵਿਸ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਮੈਕਸ ਊਬੇਰ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1921 &ndash; ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1921 &ndash; ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ, ਸਿਰਕੱਢ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1927 &ndash; ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1932 &ndash; ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਧੀਰੂਭਾਈ ਅੰਬਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1937 &ndash; ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1940 &ndash; ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਏ ਕੇ ਐਂਟੋਨੀ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1952 &ndash; ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਹੇਮੰਤ ਸ਼ੇਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1952 &ndash; ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਅਰੁਣ ਜੇਤਲੀ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1969 &ndash; ਫ਼ਿਨਿਸ਼-ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਲੀਨਸ ਤੂਰਵਲਦਸ ਦਾ ਜਨਮ।
## ਦਿਹਾਂਤ
]] 
]] 
* 1859 &ndash; ਬਰਤਾਨਵੀ ਇਤਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਵ੍ਹਿਗ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਥਾਮਸ ਬੈਬਿੰਗਟਨ ਮੈਕਾਲੇ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1925 &ndash; ਰੂਸੀ ਕਵੀ ਸੇਰਗੇਈ ਯੇਸੇਨਿਨ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1971 &ndash; ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1977 &ndash; ਭਾਰਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਸੁਮਿਤਰਾਨੰਦਨ ਪੰਤ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 2014 &ndash; ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹਰਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਾਲੀ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਆਨੰਦੀਬੇਨ ਪਟੇਲ

**ਆਨੰਦੀਬੇਨ ਮਫਤਬਾਈ ਪਟੇਲ** (ਜਨਮ 21 ਨਵੰਬਰ 1941) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। ਉਹ 1987 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 2014 ਦੇ 100 ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਕਪਿਲ ਕਪੂਰ

thumb|ਕਪਿਲ ਕਪੂਰ
**ਡਾ ਕਪਿਲ ਕਪੂਰ** (ਜਨਮ 17 ਨਵੰਬਰ 1940) ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਬੌਧਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ। ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ।

ਡਾ ਕਪਿਲ ਕਪੂਰ ਭਾਰਤੀ ਬੌਧਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਪਕੁਲਪਤੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਕਾਤਿਆਇਨ

**ਕਾਤਿਆਇਨ** ਪਾਣਿਨੀ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਰਤਿੱਕਕਾਰ ਹਨ। ਕਾਤਿਆਇਨ ਦੇ ਵਾਰਤਿੱਕ ਪਾਣਿਨੀ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਜੋਂ ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਸ਼ਾਲੀ ਸਿੱਧ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਪਾਣਿਨੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਧੂਰਾ ਜਿਹਾ ਰਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਮਗਰੋਂ ਪਤੰਜਲੀ ਨੇ ਮਹਾਂਭਾਸ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਾਤਨ ਭਾਰਤੀ ਹਿਸਾਬਦਾਨ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਭੂਸ਼ਣ

**ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਭੂਸ਼ਣ** (ਜਨਮ: 1956) ਭਾਰਤ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਘਾ ਵਕੀਲ ਹੈ। ਉਹ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਤਹਿਤ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਥੀ ਸੀ। ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਅਤੇ ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਾਜ ਦਾ ਪੱਖ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। 15 ਸਾਲ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ 500 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜਨਹਿਤ ਯਾਚਿਕਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਜਨਤਾ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਕੇਸ ਲੜ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਭੂਸ਼ਣ ਕਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
## ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ 
ਭੂਸ਼ਨ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ (ਯੂਪੀਏ) ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਲਈ ਵੋਟ ਕਰੇਗਾ। In 2012, he joined the Aam Aadmi Party, stating that the other political parties were corrupt.

ਆਪ ਦੀ ਚੋਣ ਮਹਿਨਮ ਦੌਰਾਨ ਭੂਸ਼ਨ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋਣ ਅਤੇ ਰਿਲਾਇੰਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ "ਕਠਪੁਤਲੀ" ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਸਸ ਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ. ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।

4 ਮਾਰਚ 2015 ਨੂੰ ਭੂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਯੋਗਿੰਦਰ ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਪਾਰਟੀ ਵਿਰੋਧੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ 2015 ਦਿੱਲੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਹਾਰ ਵੱਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਨਿਰਾਧਾਰ ਦੱਸੇ ਹਨ। 28 ਮਾਰਚ 2015 ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਕੌਂਸਲ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਕਰਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਦੀ ਕੌਮੀ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਤੋਂ ਵੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ॰

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਏਵਾਲਦ ਇਲੀਏਨਕੋਵ

**ਏਵਾਲਦ ਵਾਸਿਲੀਏਵਿਚ ਇਲੀਏਨਕੋਵ ** (; 18 ਫਰਵਰੀ 1924, ਸਮੋਲੇਨਸਕ ਵਿੱਚ – 21 ਮਾਰਚ 1979, ਮਾਸਕੋ ਵਿਚ) ਇੱਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ
ਰਾਜੀਵ ਮਲਹੋਤਰਾ

**ਰਾਜੀਵ ਮਲਹੋਤਰਾ** (ਜਨਮ: ਸਤੰਬਰ 1950) ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ, ਵਿਚਾਰਕ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਵਕਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਇਨਫਿਨਿਟੀ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ। ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੇ ‘ਇਨਫਿੰਟੀ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ’ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਆਰਥਕ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਕੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰਾਜੀਵ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਾਰੇ ਕਈ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਨਾਟਕ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ

**ਨਾਟਕ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ** ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਟਕੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਦੀ ਪੋਇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਦਾ ਨਾਟ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਨਾਟਕ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਤਰੀਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
*ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ;
*ਇੱਕ ਰੰਗਮੰਚ ਕੰਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ;
*ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾ ਫਾਰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਬੇਨੇਦਿਤੋ ਕਰੋਚੇ

**ਬੇਨੇਦਿਤੋ ਕਰੋਚੇ** (Benedetto Croce [beneˈdetto ˈkroːtʃe]; 25 ਫਰਵਰੀ 1866 – 20 ਨਵੰਬਰ 1952) ਇਟਲੀ ਦਾ ਆਤਮਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ, ਇਤਿਹਾਸ, ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਉਹ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਕ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੇ ਅਜ਼ਾਦ ਵਪਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।
ਮਹਮੂਦ ਅਲੀ

**ਮਹਮੂਦ ਅਲੀ** (; ; 29 ਸਤੰਬਰ 1932 – 23 ਜੁਲਾਈ 2004), ਮਸ਼ਹੂਰ **ਮਹਮੂਦ**, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ। ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਹਾਸ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਉਹ ਜਾਣੇ ਅਤੇ ਸਰਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਲੰਬੇ ਚਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 300ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮਹਿਮੂਦ ਐਕਟਰ ਅਤੇ ਨਾਚ ਕਲਾਕਾਰ ਮੁਮਤਾਜ ਅਲੀ ਦੇ ਨੌਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004
ਮਾਰੀਓ ਪੁਝੋ

**ਮਾਰੀਓ ਗਿਆਨਲੁਇਗੀ ਪੁਝੋ ** (; ; October 15, 1920 – July 2, 1999) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਕਰੀਨ-ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਡਫ਼ਾਦਰ ਸਮੇਤ ਮਾਫੀਆ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ੋਰੇ ਦਾ ਤਿਜ਼ਾਬ

**ਸ਼ੋਰੇ ਦਾ ਤਿਜ਼ਾਬ** (HNO3), ਤੇਜ਼ ਤਿਜ਼ਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸੁੱਧ ਤੇਜ਼ਾਬ ਰੰਗਹੀਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇਜ਼ਾਬ ਵਿਘਟਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਪੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਗੰਧ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੰਘਣਤਾ 68%, 86% ਜਾਂ 95% ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਿਕ ਯੋਗਿਕ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ

thumb|ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1966 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ' ਨਾਵਲ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ ਦਾ 'ਮਾਇਆ' ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।

**ਰਚਨਾਵਾਂ**

*ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ* 

• ਦਸਤਕ ਦੀ ਉਡੀਕ

• ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾ ਸਿੰਮ ਸਿੰਮ

*ਨਾਵਲ*

* ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ
* ਮਾਇਆ

ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾ ਸਿੰਮ ਸਿੰਮ' ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ ਦੇ ਕਥਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਾਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਦੀ ਹੈ। ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੇ ਸਾਂਭਿਆ ਹੈ ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਥਾ ਪਰਪੰਰਾ ਵਿੱਚ ਮਲਵਈ ਮਾਾਝੀ, ਦੁਆਬੀ, ਪੁਆਧੀ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਸਲੇ ਉਪਰ ਅਕਸਰ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਇਹਨਾਂ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਡੋਗਰੀ, ਕਾਂਗੜੀ ਆਦਿ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਪੰਜਾਬੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਰਨਾ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਹਿਤ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਇਹ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾ ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਭਾਵ ਬੋਧ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜਟਿਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦਾ ਆਭਾਸ ਵੀ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।

'ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ' ਨਾਵਲ ਬਾਰੇ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ' ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਮਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਪਹੁੰਚ ਉਹ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ ਜੋ ਇਸ ਨਾਵਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਭਾਈਚਾਰਕ ਸੰਯੋਗ, ਵਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹਿਚਾਣ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਲੱਗੇਗੀ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ ਦੇ ਨਾਵਲ ‘ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ' ਨੂੰ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁ-ਭਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਜਟਿਲਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਇੱਕ ਨੁਕਤੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਹੀ ਇਸਦੇ ਨਾਵਲ ‘ਮਾਇਆ' ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ ਰਚਿਤ ‘ਮਾਇਆ' ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਆਕਾਰ ਪੱਖੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਥਾਕਾਰੀ ਪੱਖੋਂ ਵੀ। ‘ਮਾਇਆ' ਨਾਵਲ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ‘ਹੜ੍ਹ' ਵਾਂਗ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਹਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਖਹਿੜਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਮੱਰ੍ਹਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਹਲੂਣ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਭੈਅ ਦੇ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਅਤੇ ਸਚਿਆਰਤਾ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ ਨੂੰ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰੀ ਦਾ ਵੀ ਮਾਣ ਵਧਾਇਆ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ:

1.  ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾ ਸਿੰਮ ਸਿੰਮ (ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ ਲੁਧਿਆਣਾ

2.  ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ ਨਾਵਲ (ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ

3.  ਮਾਇਆ (ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ

4.  ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ ਸਾਂਝੇ ਸਦਮਿਆਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਲੋਚਨਾ (ਸੰਪਾਦਕ) ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤ ਲੇਖਕ
ਡਾ. ਨਰੇਸ਼

**ਡਾ. ਨਰੇਸ਼** (ਜਨਮ 7 ਨਵੰਬਰ 1942) ਉਘੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਤੇ ਚਿੰਤਕ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 37 ਹਿੰਦੀ, 19 ਪੰਜਾਬੀ, 3 ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ 16 ਉਰਦੂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।
## ਲਿਖਤਾਂ
### ਪੰਜਾਬੀ
**ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਰਚਨਾ ਵਿਧਾਨ (ਆਲੋਚਨਾ, 1988)*
**ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਪਰਖ (ਆਲੋਚਨਾ, 1983)*
* *ਦਸਤਾਵੇਜ਼ (1984)*
**ਮਾਸੂਮ ਹਥਾਂ ਦੀ ਛੋਹ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 1986)*
* *ਅੰਤਰਯਾਮੀ (ਨਾਟਕ, 1987)*
**ਦਰਦ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ (ਨਾਵਲ, 1987)*
**ਸੂਲੀ ਟੰਗਿਆ ਸ਼ਹਿਰ (ਨਾਵਲ, 1988)*
* *ਕਸਤੂਰੀ ਕੁੰਡਲ ਵਸੇ (ਨਾਵਲ, 1989)*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਔਸਟਿਨ ਵੈਰਨ

**ਆਸਟਿਨ ਵਾਰੇਨ** (4 ਜੁਲਾਈ 1899 – 20 ਅਗਸਤ 1986) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ।

## ਥਿਉਰੀ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ
ਉਸਨੇ ਰੈਨੇ ਵੈਲਕ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਥਿਉਰੀ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ (1944-46) ਨਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਅਮਰੀਕੀ ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1899
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1986
ਐਸ. ਐਸ. ਅਮੋਲ

thumb|Photo of famous Punjabi literary person

**ਐਸ. ਐਸ. ਅਮੋਲ** ਉਘੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ।ਉਹ ਸਨਮਾਨ ਯੋਗ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀ, ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਸਾਹਿੱਤਕ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ।ਉਹਨਾਂ 1908 ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਤੇ 1992 ਵਿੱਚ 84 ਸਾਲ ਜੀ ਕੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋਏ।ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਿਤ ਕੋਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬ ਡਿਜਿਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਾਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਅਨਾਥ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੈਂਟਰਲ ਖਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖਾਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।ਮੱਸ ਅਜੇ ਫੁੱਟੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਗੋਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪਾਦਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਚੇਰੀ ਵਿੱਦਿਆ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਦਦ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।ਸਰਮੁਖ ਸਿੰਘ(ਐਸ ਐਸ ) ਅਮੋਲ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਈਸਾਈ ਮੱਤ ਬਾਰੇ ਚੰਗਾ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਤ ਵਾਲੀ ਮਦਦ ਪਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਬਾਵਾਨ ਰੁਚੀ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੋ ਨਿਬੜਿਆ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਨਾਵਲ**
*ਗੁਲਾਬਾ (1938)
*ਸੇਵਾਦਾਰ (1942)
*ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸਾਗਰ (1957)
*ਜੀਵਨ ਗੁੰਝਲ (1960)
**ਨਾਟਕ**
*ਸਮੇਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੰਗ (1939),
*ਸ. ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ (1950)
*ਪਤਿਤ ਪਾਵਨ (ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਟਕ, 1956)
*ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿਫਤੀ ਦਾ ਘਰ (1973)
**ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ**
*ਪੰਜਾਬੀ ਭੌਰੇ (1931)
*ਅਮੋਲ ਕਹਾਣੀਆਂ (1936)
*ਰੋਂਦੀ ਦੁਨੀਆ (1938)
*ਤਿੱਤਰ ਖੰਭੀਆਂ (1942)
*ਵੇਲੇ ਕੁਵੇਲੇ (1955)
**ਨਿਬੰਧ**
*ਲੇਖ ਪਟਾਰੀ (1930)
*ਮੇਰੇ ਚੋਣਵੇਂ ਨਿਬੰਧ (1957)
*ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ(1964)
*ਅਮੋਲ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ (1940)
**ਜੀਵਨੀ ਸਾਹਿਤ**
*ਨਵੀਨ ਅਮੋਲ ਜੀਵਨ (1936)
*ਤਿੰਨ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼
*ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ (1960)
*ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ (1975)
**ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ**
*ਅਮੋਲ ਯਾਤਰਾ (1955)
*ਯਾਤਰੂ ਦੀ ਡਾਇਰੀ (1965)
*ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ (1973)
*ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਯਾਦ (1981)
**ਸੰਪਾਦਿਤ**
*ਚੋਣਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ (ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਰਲਕੇ, 1933)
*ਸੱਯਦ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ (1940)
*ਸਾਡੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਵੀ (1944)
*ਹੀਰ ਦਮੋਦਰ (1949)
*ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਤੇ ਉਸਦਾ ਕਿੱਸਾ ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ (1952)
*ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਵਿਕਾਸ (1955)
*ਬਿਸ਼ਨਪਦੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਾਇ (1959)
*ਚੋਣਵੀਂ ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ(ਸੰਨ 1970ਈ. ਤਕ) 1972
*ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਰਚਵਾਨਲੀ ਕਵਿਤਾ ਜਿਲਦ ਪਹਿਲੀ (1975)
*ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦੀ ਚੋਣਵੀਂ ਕਵਿਤਾ (1979)
*ਐਸ.ਐਸ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਰਚਨਾਵਲੀ (ਵਾਰਤਕ, 1991)
*ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ (1986)
*ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਰਚਨਾਵਲੀ (ਵਾਰਤਕ, 1992)
*ਅਮੋਲ ਅਭਿਨੰਦਨ ਗ੍ਰੰਥ
*ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ (1941)
*ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ
*ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ (1981)
*ਭਾਰਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
*ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
*ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਵਾਰਤਾ
*ਨਾਨਕ ਬੋਲੈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ
*ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ
*ਵਿਸ਼ਵ ਬਿਚਾਰਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1908
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1992
ਜਿਆਕੋਮੋ ਮਾਤਿਓਤੀ

, ਰੋਵੀਗੋ]]
**ਜਿਆਕੋਮੋ ਮਾਤਿਓਤੀ** (; 22 ਮਈ 1885 – 10 ਜੂਨ 1924) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਸੋਸਲਿਸਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। 30 ਮਈ 1924 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਇਟਲੀ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਫਾਸ਼ਿਸ਼ਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਤਕਰੀਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਾਡ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਮਾਤਿਓਤੀ ਵੇਨੇਤੋ ਦੇ ਰੋਵੀਗੋ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅੰਦਰ ਫ਼ਰਾਤਾ ਪੋਲੇਸਾਈਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੋਲੋਗਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਾਸਤਿਕ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁੰਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿਸਲੀ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਵਸੀਮ ਬਰੇਲਵੀ

**ਵਸੀਮ ਬਰੇਲਵੀ** (ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ 1940) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਹਨ।
## ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
**ਜਾਹਿਦ ਹਸਨ** (ਵਸੀਮ ਬਰੇਲਵੀ) ਦਾ ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ 1940 ਨੂੰ ਜਨਾਬ ਸ਼ਾਹਿਦ ਹਸਨ ਨਸੀਮ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦੀ ਦੇ ਘਰ ਬਰੇਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਪ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ਦੇ ਜਿੰਮੀਦਾਰ ਘਰਾਣੇ ਤੋਂ ਸੀ ਮਗਰ ਹਾਲਾਤ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੇ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਾ-ਘਰ ਬਰੇਲੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਨਾਨਕਾ ਵਿੱਚ ਵਸੀਮ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਪ ਦੇ ਰਈਸ ਅਮਰੋਹਵੀ ਅਤੇ ਜਿਗਰ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦੀ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸੰਬੰਧ ਸਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਹੀ ਗੁਫਤਗੂ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਜਾਹਿਦ ਹਸਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਚੇਟਕ ਲੱਗੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਬਰੇਲੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਜਰਾ ਨਾਸਾਜ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਨਸੀਮ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦੀ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਮਪੁਰ ਆ ਗਏ। ਰਾਮਪੁਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਅਦਬ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਬਰੇਲੀ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਵਕਤ ਵਸੀਮ ਬਰੇਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਮਰ 8-10 ਬਰਸ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੱਝ ਸ਼ੇਅਰ ਕਹੇ ਅਤੇ ਬਾਪ ਨੇ ਉਹ ਜਿਗਰ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦਿਖਾਏ। ਜਿਗਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸ਼ੇਅਰ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੇਟੇ ਅਜੇ ਤੇਰੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਉਮਰ ਹੈ ਸ਼ਾਇਰੀ ਲਈ ਤਾਂ ਉਮਰ ਪਈ ਹੈ। ਬਸ ਵਸੀਮ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਿਗਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਬਰੇਲੀ ਕਾਲਜ, ਬਰੇਲੀ ਤੋਂ ਵਸੀਮ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਐਮਏ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਲਿਆ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਆਂਖੋਂ ਆਂਖੋਂ ਰਹੇ*
**ਮੌਸਮ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਕੇ*
**ਤਬੱਸੁਮ ਗ਼ਮ*
**ਆਂਸੂ ਮੇਰੇ ਦਾਮਨ ਮੈਂ*(ਸ਼ਿਅਰੀ ਮਜਮੂਆ, ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਿੱਚ)
**ਮਿਜ਼ਾਜ਼*
**ਆਂਸੂ ਆਂਖ ਹੋਈ*
**ਫਿਰਕਿਆ ਹਵਾ*(ਮਜਮੂਆ ਕਲਾਮ)।

## ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ

ਉਸਕੀ ਆਂਖੋਂ ਸੇ ਕਯਾ ਨੀਂਦ ਚੁਰਾਨਾ ਹੈ
ਖ਼ੁਦ ਕੋ ਭੀ ਤੋ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਜਗਾਨਾ ਹੈ

ਤੁਝ ਤਕ ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਸੇ ਹੋਕਰ ਜਾਨਾ ਹੈ
ਉਸ ਪਰ ਤੋ ਪਹਿਲੇ ਸੇ ਏਕ ਜ਼ਮਾਨਾ ਹੈ

ਆਗ ਹਵਾ ਪਾਨੀ ਸੇ ਜੋ ਭੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋ
ਮਿੱਟੀ ਕੇ ਹੈਂ ਮਿੱਟੀ ਮੇਂ ਮਿਲ ਜਾਨਾ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940
ਕਾਲੀ ਮੱਛਰੀ

**ਕਾਲੀ ਮੱਛਰੀ** ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (Minute pirate bug) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ 400 ਤੋਂ 600 ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ‘ਐਨਥੋਕੌਰੀਡੇਈ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। 
## ਬਣਤਰ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਖੰਭਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਅੱਧਾ ਸਖਤ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦਾ ਅੱਧਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਤੇ ਪਤਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੱਪਟੇ ਜਿਹੇ 2 ਤੋਂ 4 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਦੇ ਅੰਡਾ ਅਕਾਰ, ਕਾਲੇ ਉੱਤੇ ਚਿੱਟੇ ਧੱਬਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਮੱਛਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੰਬੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੰਭ ਢਿੱਡ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਤੱਕ ਵਧੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੀ ਇੱਕ ਬਰੀਕ ਸੂਈ ਵਰਗੀ ਲੰਬੀ ਚੁੰਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੁੰਝ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਰਨ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਉੱਡਣ ਵੇਲੇ ਇਹ ਆਪਣੀ ਚੁੰਝ ਨੂੰ ਧੜ ਦੇ ਥੱਲੜੇ ਪਾਸੇ ਤਿੰਨ ਜੋੜੇ ਲੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਝਿਰੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਪੋਰੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਗੇ ਵਰਗੀਆਂ ਬਰੀਕ ਟੋਹਣੀਆਂ ਵੀ ਲੱਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਮਾਹਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ
ਇਹ ਇੱਕ ਥਾਂ ’ਤੇ ਟਿਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਤੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਕਦੇ ਇਧਰ ਤੇ ਕਦੇ ਉਧਰ ਭੱਜਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਫੇਰ ਚੁਸਤੀ ਨਾਲ ਉੱਡ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਹਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਵਕਤ ਖਰਾਬ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਸ਼ਿਕਾਰ ਭਾਲਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਅੱਧ-ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਖੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਵੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਲੇ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੁਕਣ ਵਾਲੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਹੁਤੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਬੜਾ ਮੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਪੂਰਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਸਰਾ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਗ ਕੋਈ 30 ਕੀੜਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੱਦ ਕਾਠ ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਘਾਤ ਲਾ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜੋੜੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਸੂਈ ਵਰਗੀ ਚੁੰਝ ਖੋਭ ਕੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ’ਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਟੀਕੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਘੋਲ ਆਪਣੀ ਪਾਈਪ ਵਰਗੀ ਚੁੰਝ ਨਾਲ ਸੁੜਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ‘ਕਾਲੀ ਮੱਛਰੀ’ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਟੋਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕ ਸੁੰਘ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਸੇ ਲਈ ਅੱਧ-ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ ਬੈਠੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾ ਫੜਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀੜੇ ਪੋਲੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ‘ਥਰਿਪ’, ‘ਮਾਇਟਸ’, ਤੇਲਾ, ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀ, ਦੂਜੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਅੰਡੇ ਜਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਸੁੰਡੀਆਂ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਕੀੜੇ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਤਦਾਦ ਘੱਟ ਮਿਲਣ ’ਤੇ, ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਰਸ ਅਤੇ ਪਰਾਗ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। 
## ਪਰਜਨਣ
ਮਾਦਾ ਸਹਿਵਾਸ ਦੇ 2 ਤੋਂ 3 ਦਿਨ ਮਗਰੋਂ ਆਪਣੇ ਅੰਡੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤਿੱਖੇ ਅੰਗ ਨਾਲ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਰੋਜ਼ 2 ਤੋਂ 4 ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 80 ਤੋਂ 100 ਅੰਡੇ ਦੇ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਬੱਚੇ ਜੰਮਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਹੀ ਦੂਰੋਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪੰਜ ਵਾਰ ਆਪਣਾ ਚੋਲਾ ਬਦਲ ਕੇ 2 ਤੋਂ 3 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋੜ੍ਹ ਵੀ 2 ਤੋਂ 3 ਹਫ਼ਤੇ ਹੀ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬੱਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਲਫਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੀਟ ਪਤੰਗੇ
ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ

**ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖਬਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਲਿਮਿਟੇਡ ਦੁਆਰਾ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਖਬਾਰ ਨੌਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਛਪਦਾ ਹੈ- ਦਿਲੀ, ਮੁੰਬਈ, ਨਾਗਪੁਰ, ਪੁਣੇ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਵਡੋਦਰਾ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਲਖਨਊ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ।

## ਇਤਿਹਾਸ
## ਹਵਾਲੇ
ਕਿਓਤੋ

**ਕਿਓਤੋ** ਜਪਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ 1868 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਪਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 15 ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਕਿਓਤੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਟਾਹਣੀ ਡੰਡਾ

**ਟਾਹਣੀ ਡੰਡਾ** ਜਾਂ **ਡੰਡ-ਪੁਲਾਂਗੜਾ** ਜਾਂ **ਪੀਲ ਪੁਲਾਂਗੜਾ** ਖੇਡ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪੁਰਾਤਨ ਆਮ ਖੇਡ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਡ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਾਲ੍ਹੀ, ਬੋਹੜ ਜਾਂ ਪਿੱਪਲ ਵਰਗੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਟਾਹਣੀਆਂ ਰਾਹੀ ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਟੁੱਟਦੀਆ ਨਹੀਂ ਇਹਨਾਂ 'ਚ ਲੱਚਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਟਹਿਣੀਆਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 5 ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਭ ਬੱਚੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਬੱਚੇ ਆਪਸੀ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਥਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੰਡਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਦਾਈ ਕੌਣ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਪੁੱਗਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਬੱਚਾ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਲੱਤ ਹੇਠੋਂ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਦਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹਨ ਲਈ ਭੱਜਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉਹ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਓਨੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਦਰੱਖਤ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਮਗਰ ਦਰੱਖਤ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਗਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਥੱਲ੍ਹੇ ਉਤਰ ਕੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਡੁਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਚੁੰਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਦਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਡੰਡਾ ਚੁੰਮੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦਾਈ ਉਸ ਸਿਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਡੰਡਾ ਦੂਰ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਫੜਨ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਖੇਡ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਡ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਸਰੀਰਕ ਬਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਫੁਰਤੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ
ਕਾਂਜੀ (ਲਿਪੀ)

**ਕਾਂਜੀ** (;  ) ਚੀਨੀ ਲੋਗੋਗਰਾਫਿਕਸ ਲਿਪੀ ਹਾਂਜੀ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਕਾਤਾਕਾਨਾ ਅਤੇ ਹਿਰਾਗਾਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਂਜ਼ੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ ਨਿਸ਼ਚਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ 85000 ਕਾਂਜੀ ਅੱਖਰ ਹਨ। ਪਰ ਰੋਜ਼ਨਾ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 2000-3000 ਕਾਂਜੀ ਅੱਖਰਾ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਹਰ ਕਾਂਜੀ ਦੇ ਕਈ ਉਚਾਰਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਕਾਂਜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ 月 ਦਾ ਮਤਲਬ ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਦ ਵੀ।

## ਜੋਇਓ ਕਾਂਜੀ
ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 2136 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਹੈ ਜੋ ਜਪਾਨ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਪਾਨੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਆਦਿ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀਆਂ
ਸ਼ਮਾ ਸਾਵੰਤ

'***ਸ਼ਮਾ ਸਾਵੰਤ** *' () ਸੀਐਟਲ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਸਾਵੰਤ ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਟੇਟਸ ਪਰਵਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੀਐਟਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਈ। ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਅਤੇ ਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਅਮੀਰਾਂ ਤੇ ਟੈਕਸ ਲਾਉਣ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਤਕੜੀ ਹਮਾਇਤ ਮਿਲੀ। ਬਾਅਦ ਚ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 15 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਬਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਸ਼ਮਾ ਐਚ ਟੀ. ਅਤੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਰਮਨੁਜਮ ਕੋਲ ਪੁਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਸਾਵੰਤ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ।.  ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਰਿਟਾਇਰਡ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਇੰਜਨੀਅਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 13 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਬੀ ਡਰਾਈਵਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ "ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਇੰਜਨੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ" ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।" She describes her family as “full of doctors and engineers and mathematicians” but says that “I wasn’t exposed to any particular ideology growing up.”

ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1994 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਿਵੇਕ ਸਾਵੰਤ, ਇੱਕ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾੱਫਟ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਥਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਬਦਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਖੋਜਕਾਰ ਨੂੰ ਦਿਹਾਤੀ, ਘੱਟ ਵਿਕਸਤ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਿਹਨਤ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਸਾਵੰਤ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਬਣਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬੇਅੰਤ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਹ "ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਦੇਸ਼" ਵਜੋਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਬੇਘਰਤਾ ਦਾ ਸਾਮ੍ਹਣਾ ਕਰਨਾ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪਰਚੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਬਦਲਵੀਂ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਉਸ ਨੇ ਸੀਏਟਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਟੈਕੋਆ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਸਿਖਾਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਲੀਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵਰਜੀਨੀਆ ਦੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਸਹਾਇਕ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ ਸੀ।

## ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਸਟੇਟ ਹਾਊਸ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਮੁਹਿੰਮ 
2012 ਵਿੱਚ, ਸਾਵੰਤ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਹਾਊਸ ਦੇ 43ਵੀਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ 1 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਸਾਵੰਤ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਹੁਦੇ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਲਿਖਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ। ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੇ ਰਾਜ ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਣ ਚੁਣਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਚੋਣਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪਸੰਦ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਸਾਵੰਤ ਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਸਕੱਤਰ ਸੈਕਟਰੀ ਨੂੰ ਬੈਲਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਕਲਪਕ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੋਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਸਾਵੰਤ ਨੇ 6 ਨਵੰਬਰ, 2012 ਨੂੰ ਜਨਰਲ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜੀਵਾਰ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। Sawant challenged incumbent Democratic House speaker Frank Chopp in the general election on November 6, 2012. She received 29% of the vote to Chopp's 70%.

## ਹਵਾਲੇ
ਮੌਤ (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

**ਮੌਤ** (ਫਰਾਂਸੀਸੀ: La Morte, ਲਾ ਮੋਰਤ) ਮੋਪਾਸਾਂ ਦੁਆਰਾ 1887 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਪਾਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਕਮਲਨਾਥ

**ਕਮਲ ਨਾਥ** (ਜਨਮ 18 ਨਵੰਬਰ 1946) ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤ ਰਾਜ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ 18 ਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ।

ਕਮਲ ਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਨਵੰਬਰ 1946 ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਦਯੋਗਕ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ ਦੂਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੀ ਕਮਲਨਾਥ ਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜੇਵਿਅਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 34 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਛਿੰਦਵਾੜਾ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲੋਕਸਭਾ ਪੁੱਜੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਏ ਕੇ ਗੋਪਾਲਨ

**ਏ ਕੇ ਗੋਪਾਲਨ** (1ਅਕਤੂਬਰ 1904 – 22 ਮਾਰਚ 1977), ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਮ ਏਕੇਜੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਨ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਪੋਕਸਮੈਨ

**ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਪੋਕਸਮੈਨ** ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ ਜੋ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੈ।  ਇਹ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਕੌਮੀ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)

ਭਾਰਤ ਦਾ **ਕੌਮੀ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ** (National Human Rights Commission, NHRC) ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਜਨਤਕ ਅਦਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਗਠਨ 28 ਸਤੰਬਰ 1993 ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦੇ ਆਰਡੀਨੈਸ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 
## ਰਚਨਾ
*ਚੇਅਰਪਰਸਨ: ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਇਸ ਦਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 
*ਇਕ ਮੈਂਬਰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ
* ਦੋ ਮੈਂਬਰ ਮਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਵਿਵਹਾਰਕ ਤਜਰਬਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ 
* ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲਿਆਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਮਝੇ ਜਾਣਗੇ।
*ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਕਮਿਸਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਫ਼ਸਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ
ਲੈਨਿਨ ਇਨਾਮ

**ਲੈਨਿਨ ਇਨਾਮ** (ਰੂਸੀ: Ленинская премия) ਵਿਗਿਆਨ, ਸਾਹਿਤ, ਕਲਾ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਕਾਰੀ ਇਨਾਮ ਸੀ। ਇਹ 23 ਜੂਨ 1925 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1934 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1935 ਤੋਂ 1956 ਤੱਕ ਦੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਲੈਨਿਨ ਪ੍ਰਾਈਜ਼, ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹਦੀ ਥਾਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

23 ਅਪਰੈਲ 2018 ਨੂੰ 2020 ਵਿਚ ਲੈਨਿਨ ਦੇ 150 ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਉਲੀਆਨੋਵਸਕ ਓਬਲਾਸਟ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਸੇਰਗੇਈ ਇਵਾਨੋਵਿਚ ਮੋਰੋਜੋਵ ਨੇ ਹਿਊਮੈਨਟੀਜ਼, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਲੈਨਿਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ`। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਇਨਾਮ
ਜੋਸ਼ੂਆ ਫ਼ਜ਼ਲਦੀਨ

**ਜੋਸ਼ੂਆ ਫ਼ਜ਼ਲਦੀਨ** (ਜਨਮ 7.8.1903) ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ। ਜੋਸ਼ੂਆ ਫ਼ਜ਼ਲਦੀਨ ਵੱਡਾ ਸੂਝਵਾਨ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਾਟਕਕਾਰ,ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਜੋਸ਼ੂਆ ਫ਼ਜ਼ਲਦੀਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਜੋਸ਼ੂਆ ਫ਼ਜ਼ਲਦੀਨ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ,ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ।ਜੋਸ਼ੂਆ ਫ਼ਜ਼ਲਦੀਨ ਨੇ ਉਰਦੂ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖਿਆਂ।

ਜੋਸ਼ੂਆ ਫਜ਼ਲਦੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਵਕੀਲ ਸਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਪ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਜੋਸ਼ੂਆ ਫਜ਼ਲਦੀਨ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਅਗਸਤ 1903 ਨੂੰ ਜੇਹਲਮ ਦੇ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜੇਹਲਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਐਫਸੀ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਬੀਏ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਜੇਹਲਮ ਛੱਡ ਕੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਆ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮਾਰਚ 1951 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਈਸਾਈ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। 14 ਅਗਸਤ 1957 ਨੂੰ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਪ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ।

## ਜੀਵਨ
ਜੋਸ਼ੂਆ ਫਜ਼ਲਉਦੀਨ (7 ਅਗਸਤ 1903-1973) ਦਾ ਜਨਮ ਝਲਹਮ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਫਜ਼ਲ ਉਦੀਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਫਜ਼ਲ ਬੇਗਮ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਥੈਨਕਾਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰੀਆਂ ਸਨ।

ਜੋਸ਼ੂਆ ਫਜ਼ਲਦੀਨ ਦੀ ਮੌਤ 5 ਜੂਨ 1976 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ 
1928 ਵਿੱਚ, ਜੋਸ਼ੂਆ ਨੇ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦਰਬਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਹਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਅਣਗਿਣਤ ਗਲਪ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਈ ਨੈਤਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ। ਜੋਸ਼ੂਆ ਫਜ਼ਲਦੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਮੋਢੀ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕ ਗਲਪ, ਦੇਹਾਤੀ ਤਲਵਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ, ਯਿਸੂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਜ਼ੈਲਦਾਰ (ਨਾਟਕ), ਨੈਤਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਉਪਯੋਗਤਾ, ਅਤੇ "ਪ੍ਰਭਾ" ਆਦਿ।

ਉਹ ਭੋਲਾਨਾਥ ਵਾਰਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਈਸਾਈ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਾਈਬਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ।

## ਲਿਖਤਾਂ 
### ਕਵਿਤਾ 
* *ਤਾਰੇ (1960,ਨਜ਼ਮਾਂ ਤੇ ਗੀਤ*

### ਨਾਵਲ 
* *ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਮੁੱਲ(1928)*
* *ਪ੍ਰਭਾ(1945)*
* *ਬਰਕਤੇ (1945,ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਂ ਬੰਤੋਂ)*
* *ਪਤੀ ਬਰਤਾ ਕਮਲਾ*

### ਕਹਾਣੀ 
* *ਅਦਬੀ ਅਫ਼ਸਾਨੇ(1934)*
* *ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ(1935)*
* *ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ(1936)1934)*

### ਨਾਟਕ 
* *ਦਿਹਾਤੀ ਤਲਵਾਰ (ਪੂਰਾ ਨਾਟਕ,1935)*
* *ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੈਰੀ (ਪੂਰਾ ਨਾਟਕ)*
* *ਰੂਹਾਨੀ ਵਾਰਤਾ (1941,ਪੂਰਾ ਨਾਟਕ)*

### ਜੀਵਨੀ 
* *ਯਸੂਅ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ(1939)*

### ਅਨੁਵਾਦ 
* *ਅੰਜੀਲ ਸ਼ਰੀਫ਼(1961,ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ)*
* *ਹਜ਼ਰਤ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੇ ਵਾਕ (1967,ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ)*

### ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ 
#### *ਨਾਵਲ* 
* *ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਮੇਰਾ ਪੰਜਾਬ ਔਰ ਹੈ(1942)*

#### *ਨਾਟਕ* 
**ਮਰਦਿ-ਗ਼ਮਨਾਕ(1945,ਪੂਰਾ ਨਾਟਕ)*

#### *ਫੁਟਕਲ* 
**ਏਲਾਨਿ-ਤਾਸ਼ਕੰਦ(1966)*

### ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ 
* *The philosophy of Hindu Muslim Unity*
* *The Punjab Customary Law.Tragedy of The Untouchable(1932)*
* *Separate Electorates-The Life Blood of Pakistan(1956)*

### ਸੰਪਾਦਕ 
* ਪੰਜਾਬੀ ਦਰਬਾਰ, ਮਾਸਿਕ, ਲਾਇਲ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1903
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1973
ਤਰਿਫਲਾ

**ਤਰਿਫਲਾ** ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਰਾਸਾਇਣਕ ਫਾਰਮੁਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਲਾ (Emblica officinalis), ਬਹੇੜਾ (Terminalia bellirica), ਅਤੇ ਹਰੜ (Terminalia chebula) ਨੂੰ ਬੀਜ ਕੱਢ ਕੇ ਸਮਾਨ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਪੀਹ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਰਿਫਲਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਤਿੰਨ ਫਲ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਨਸਪਤੀ
ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ ਸੂਬਾ

**ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ ਸੂਬਾ** ਜਾਂ **ਕੁਰਦਸਤਾਨ ਸੂਬਾ** (, *ਓਸਤਾਨ-ਏ ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ*, پارێزگای کوردستان, *ਪਰੇਜ਼ਗਿਹਾ ਕੁਰਦਿਸਤਾਨੇ*) ਇਰਾਨ ਦੇ 31 ਸੂਬਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਵਡੇਰੇ ਭੂਗੋਲਕ ਇਲਾਕੇ ਇਰਾਨੀ ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਸੂਬੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 28,817 ਕਿ.ਮੀ.² ਹੈ ਜੋ ਇਰਾਨੀ ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m2267/is_1_70/ai_102140955/pg_2 । ਇਹ ਇਰਾਨ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਖੇਤਰ 3 ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇਰਾਕ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੱਛਮੀ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜ਼ਨਜਾਨ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹਮਦਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਰਮਨਸ਼ਾਹ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਅਲਿਸਟੇਅਰ ਹੋਰਨ

**ਸਰ ਅਲਿਸਟੇਅਰ ਐਲਨ ਹੋਰਨ** (ਜਨਮ 9 ਨਵੰਬਰ 1925) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਰ ਐਲਨ ਹੋਰਨ (ਮੌਤ 1944) ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। and Auriol (*née* Hay-Drummond),

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925
ਜ਼ਨਜਾਨ ਸੂਬਾ

**ਜ਼ਨਜਾਨ ਸੂਬਾ** (ਫ਼ਾਰਸੀ: استان زنجان, *ਉਸਤਾਨ-ਏ ਜ਼ਨਜਾਨ*: ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ: زنغان اوستانی) ਇਰਾਨ ਦੇ 31 ਸੂਬਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਇਰਾਨੀ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ 3 ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ (ਇਰਾਨ)

thumb|ਇਰਾਨੀ ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚਲੇ ਚਾਰ ਸੂਬੇ।
**ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ** ਜਾਂ **ਅਜ਼ਰਬੈਜਾਨ** (), ਜਾਂ **ਇਰਾਨੀ ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ** ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਇਰਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ *ਆਤਰੋਪਾਤੀਨ* ਜਾਂ *ਆਤਰੋਪਤਕਨ* ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ *ਦੱਖਣੀ ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ* ਜਾਂ *ਦੱਖਣ ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ* ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁਝ ਸ਼ਗਿਰਦ ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਇਹਨਾਂ ਇਸਤਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਮਨਸੂਬਾ ਗਿਣਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ