open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਅਨੰਤ

**ਅਨੰਤ** ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਾ ਹੋ ਇਸ ਨੂੰ ∞ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਗਣਿਤ ਦਾ ਧਾਰਨ ਹੈ ਇੱਕ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਰਾਸ਼ੀ ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਾ ਹੋ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਾ ਹੋ। ਪਹਿਲੇ ਜਮਾਨੇ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਮ ਭਲੇਖੇ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਅਨੰਤ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ Infinity ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਹਨਾਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਲ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੋਵੇ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਰੀਆ ਪ੍ਰਾਜਨਾਪਤੀ ਗਰੰਥ (c. 3rd–4th ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ.) ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇ: ਗਿਣਤ, ਅਣਗਿਣਤ ਅਤੇ ਅਨੰਤ। 
#ਗਿਣਤ
##ਛੋਟੇ ਗਿਣਤ
##ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਗਿਣਤ ਅਤੇ 
##ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਗਿਣਤ
#ਅਣਗਿਣਤ
##ਲਗਭਗ ਅਣਗਿਣਤ
##ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਅਤੇ 
##ਗਿਣਤ ਅਣਗਿਣਤ
#ਅਨੰਤ
##ਬੇਅੰਤ ਅਨੰਤ
##ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਨੰਤ
##ਕਰੀਬ ਅਨੰਤ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਗਿਆਨ ਦਾ ਯੁਗ

ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ 1650 ਤੋਂ ਲੇਕੇ 1780 ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੱਕ ਦੀ ਅਵਧੀ ਨੂੰ **ਗਿਆਨ ਦਾ ਯੁਗ** ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:18ਵੀਂ ਸਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ
ਅੱਬਾਸਿਦ ਖਿਲਾਫ਼ਤ

**ਅੱਬਾਸੀ** (ਅਰਬੀ: , ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Abbasids) ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਸੀ ਜੋ ਸਨ 750 ਦੇ ਬਾਦ ਤੋਂ 1257 ਤੱਕ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਧਾਰਮਕ ਮੁਖੀਆ ਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ।
ਪਦਾਰਥ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ

**ਪਦਾਰਥ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ** ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਅਵਸਥਾ ਜੋ ਹਰੇਕ ਮਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਮੰਨੀਆ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਠੋਸ, ਤਰਲ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਪਲਾਜ਼ਮਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੋਸ-ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਸੰਘਣਾਪਣ ਅਤੇ ਨਿਊਟਰਾਨ ਡੀਜਨਰੇਟ ਮਾਦਾ ਵੀ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੁਆਰਕ-ਗਲੁਅਨ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
:ਪਦਾਰਥ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।
ਠੋਸ 
ਤਰਲ
ਗੈਸ 
ਪਲਾਜ਼ਮਾ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਾਰਥ
ਪੰਜਾਬ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ

**ਪੰਜਾਬ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Panjab Digital Library) ਇੱਕ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰਾਈਜਡ (ਡਿਜੀਟਲ) ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਕਾਰਜ 2003 ਤੋਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਖੋਂ ਕਈ ਅਹਿਮ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਡਿਜੀਟਾਈਜਡ ਕਰ ਕੇ ਆਨਲਾਈਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਆਨਲਾਈਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 2009 ਵਿੱਚ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਟ੍ਰਸਟ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ੂਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ  
ਅਪ੍ਰੈਲ 2003 ਨੂੰ ਦਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ , ਜੋ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ,ਮਾਤਰ ਕੇਵਲ 10000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਲਗਾ ਕੇ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਖਰੜੇ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਭਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਵਾਰ ਕੋਲ ਕੁਝ ਖਰੜਿਆਂ ਦੇ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਣ ਦੀ ਖਬਰ ਮਿਲਨ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਮਨਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖਰੜਿਆਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ।ਇਸ ਤਰਾਂ ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣੀਆਂ।ਇਹ ਸਨ 1. ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੂਪ 2. ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਕਲ 3.ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਹਥ ਲਿਖਤ ਕੁੱਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹਥ ਲਿਖਿਤ ਅਣਪਛਾਤੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਸੀ। ਡਿਜਿਟਾਈਜੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕੰਮ ਡੀ ਐਸ਼ ਐਲ ਆਰ ਕੈਮਰਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਕੈਨਰਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਹੈ ਸਕੈਨਰ ਆਲਾ ਉਸਾਰ ਲਿਆ ਸੀ।ਟਰੀਬਿਊਨ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਬਰ ਅਨੁਸਾਰ 20 ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ 6.5 ਕਰੋੜ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜਿਟਾਈਜ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਦਾਨ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਦਾਨ ਦਾ ਇਹ ਸਿਲਸਲਾ 2007 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਵਿਦਰਪਾਲ ਦੇ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਘਰ ਤੋਂ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਕੇ ਚੰਡੀਗੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰਾਏਗੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ।50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਮੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹਨ। 

### ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਦੀ ਉਪਲੱਬਧਤਾ 
2009 ਤੋਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਔਨਲਾਈਨ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਫੀਸ ਦਿੱਤੇ ਹਰੇਕ ਲਈ ਉੱਪਲੱਬਧ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਔਫਲਾਈਨ ਵੀ ਉਪਲੱਬਧਹੈ।

ਪੀ ਡੀ ਐਲ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਸਮਾਜਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਮੇਂ ਨੁਮਾਇਸ਼ਾਂ ਲਗਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਸਮੂਹ ਦੀ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ।

ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਮਝ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ੀਰੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨਾ, ਉਸਨੂੰ ਕਮਪਿਊਟ੍ਰਿਕ੍ਰਿਤ (ਸਕੈਨ) ਕਰਨਾ,ਅਤੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾ ਤੱਕ ਪਹੁਚਾਓਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਲਿਪੀ, ਭਾਸ਼ਾ, ਧਰਮ, ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਭੇਦ ਭਾਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ
ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
*ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ,ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਰੜੇ
*ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ
*ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ
*ਚੀਫ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ
*ਐਸ.ਜੀ.ਪੀ. ਸੀ.
*ਡੀ.ਐਸ.ਜੀ.ਐਮ.ਐਸ.
*ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁਨੀਵਰਸਟੀ ਦੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੇ ਖਰੜੇ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
*Panjab Digital Library at India Today
* Punjab library keeps the past alive online, Live Mint
*A Sikh pilgrim's chronicle of gurdwaras across the nation in 1930s, Hindustan Times

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ
ਗੁੰਬਦ

[thumb|right|200px|ਭਾਰਤ ਦੇ [ਬੀਜਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਗੁੰਬਦ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਜੇ ਨੰਬਰ ਦਾ ਗੁੰਬਦ ਹੈ]]
thumb|right|ਮਸੀਤ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
**ਗੁੰਬਦ** ਕਿਸੇ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗੋਲਾਕਾਰ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਇੱਕ ਗੁੰਬਦ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਊਰਜਾ ਇਕੱਤਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਗੂੰਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਗੁੰਬਦਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਰਤ ਚੜਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਦੱਖਣ ਦੇ ਕਈ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁੰਬਦ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਰਤ ਚੜਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਚੱਪੜ ਚਿੜੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਯਾਦ ਉਸਾਰੀ ਗਈ 328 ਫ਼ੁੱਟ ਉੱਚੀ ਮਿਨਾਰ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਜੰਗੀ ਮਿਨਾਰ ਹੈ। ਇਸ 328 ਫ਼ੁੱਟ ਉੱਚੀ ਮਿਨਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਅ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 20.4, 35.40 ਅਤੇ 66 ਮੀਟਰ ਹਨ। ਇਸ ਜੇਤੂ ਮਿਨਾਰ ਉੱਪਰ ਸਟੀਲ ਦੇ ਖੰਡੇ ਵਾਲਾ **ਗੁੰਬਦ** ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਿਨਾਰ ਦੇ 8 ਪਾਸੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ
ਨਗਰ ਖੇੜਾ ਦੇਵਤਾ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਪੁਆਧ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕਾਫੀ ਮਾਨਤਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਗਰ ਖੇੜਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸਲਾਮਤੀ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੇੜਾ ਭਾਵ ਖੁਸੀਆਂ ਦਾ ਖੇੜਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਛਟਕੋਨੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਗੁੰਬਦ ਨੁਮਾ ਸ਼ਿਖਰ ਵਾਲੇ ਥੰਮ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਇਸ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਉਸਾਰੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਜਗਾਓਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਹੜੀ, ਦੀਵਾਲੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਿੱਥ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਇਸ ਤੇ ਲੋਕ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਓਂਦੇ ਸਨ। ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਜਨਮ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਵੇਲੇ ਵੀ ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸੀ। 1960 ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਗਰ ਖੇੜਾ ਦੇ ਪੂਜਣ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫੀ ਕਮੀ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀਆਂ ਉਸਾਰੀਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਵੱਧ ਹੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। 
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇੜਾ ਵੀ ਇੱਕ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਦੋ ਦੇਵਤਾ ਹਨ: ਖੇਤਰਪਾਲ ਅਤੇ ਭੂਮੀਆ।
ਇਹ ਬਹੁਤ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਹੈਂ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਆਧੀ ਲੋਕ
ਰੇਲਗੱਡੀ

**ਰੇਲ** ਜਾਂ **ਰੇਲ ਗੱਡੀ** ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਹਨ ਇੱਕ ਰੇਲ ਟ੍ਰੈਕ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇੰਜ਼ਨ ਭਾਫ਼, ਡੀਜ਼ਲ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਸੀ. ਐਨ. ਜੀ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੋਗੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹਨ। ਰੇਲ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯਾਤਰੀ ਰੇਲ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਢੋਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਵੀ ਖਿਚਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਯਾਤਰੀ ਰੇਲ ਦੀਆਂ ਵੀ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਜਿਵੇ ਪਸ਼ੇਂਜਰ ਟ੍ਰੇਨ, ਮੇਲ ਰੇਲ, ਸ਼ਤਾਵਲੀ, ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਮੋਨੋ ਰੇਲ, ਰੇਲ ਕਾਰ, ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਰੇਲਾਂ, ਛੋਟੀ ਟ੍ਰੈਕ ਦੀ ਰੇਲ ਆਦਿ। ਤੁਰਕੀ ਨੇ ਦੋ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰੇਲ ਲਿੰਕ ਅੰਦਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਲੋਕਲ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬਾਸਫੋਰਸ ਜਲਡਮਰੂ ਮੱਧ ਤੋਂ 60 ਮੀਟਰ ਹੇਠਾਂ ਉਸਾਰੀ ਰੇਲ ਸੁਰੰਗ 13.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਹੈ। ਸੀਐਨਜੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਰਿਵਾੜੀ-ਰੋਹਤਕ ਰੂਟ ਉੱਤੇ ਚਲੇਗੀ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਣ 'ਚ ਘੱਟ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ ਇਸ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੀ ਮੰਨਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਹਨ
ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਬੁੰਗਾ

**ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਬੁੰਗਾ** ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੇ 1755 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਹ ਬੁੰਗਾ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਸਾਰੇ ਹੀ ਬੁੰਗਿਆ ਨਾਲੋਂ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ, ਉਸਾਰੀ, ਨਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਸੀ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਬੁੰਗੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨੇ ਖਾਸ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਛੱਤ 44 ਲਾਲ ਪੱਥਰ ਦੇ ਥੰਮਾ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਇਹ ਸਿੱਖ ਨਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਆਲੌਕੀਕ ਨਮੂਨਾ ਹਨ। ਇਸ ਸਿੰਘਘਾਸਨ ਦੀ ਉਚਾਈ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਨੀਵੀਂ ਹੈ। ਬੁੰਗੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦੀਆਂ ਲਈ ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਖੂਹ ਹੈ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲਈ ਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਦ ਹਨ। ਇਹ 156 ਫੁੱਟ ਉੱਚੇ ਮੀਨਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਬੁੰਗੇ ਸਿੱਖ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੂੰਹ ਬੋਲਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਹਨ। 1905 ਵਿੱਚ ਆਏ ਭੁਚਾਲ ਨਾਲ ਬੁੰਗੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਦੋਵੇ ਮੀਨਾਰਾਂ ਨੇ ਗੁੰਬਦ ਟੁੱਟ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਫੇਰ 1984 ਵਿੱਚ ਐਕਸ਼ਨ ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ ਵੇਲੇ ਹੋਈ ਗੋਲਾ ਬਾਰੀ ਨਾਲ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਮੀਨਾਰਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ
ਅਖ਼ਬਾਰ

thumb|ਦਿੱਲੀ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸਾਨ
**ਅਖ਼ਬਾਰ** ਵਰਤਮਾਨ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਸਪਤਾਹਿਕ, ਪੰਦਰਵਾੜਾ, ਮਾਸਿਕ, ਤਿਮਾਹੀ ਜਾਂ ਛਿਮਾਹੀ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਸੁਧਾਰਕ, ਫ਼ਿਲਮੀ, ਮਨੋ-ਵਿਗਿਆਨਕ, ਆਰਥਿਕ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
## ਲਾਭ ਅਤੇ ਹਾਨੀਆਂ
#ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।
#ਇਹ ਸਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
#ਇਹ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
#ਇਹ ਸਾਡਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
#ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
#ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਅਤੇ ਮਨਘੜਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ’ਤੇ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
#ਕਈ ਵਾਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਭੜਕਾਊ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਚਾਰ
ਐਂਪਾਇਰ ਸਟੇਟ ਬਿਲਡਿੰਗ

**ਐਂਪਾਇਰ ਸਟੇਟ ਬਿਲਡਿੰਗ** ਜੋ ਕਿ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਦੀ 1931 ਤੋਂ 1970 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 40 ਸਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਰਹੀ ਹੈ ਇਸ ਦੀਆਂ 102 ਮੰਜ਼ਲਾ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 1250 ਫੁੱਟ ਜਾਂ 381 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅੰਟੀਨੇ ਨਾਲ ਉੱਚਾਈ 1454 ਫੁੱਟ ਜਾਂ 443 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਪੰਜਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। 28 ਜੁਲਾਈ 1945 ਨੂੰ ਬੀ-25 ਮਿੱਸ਼ਲ ਬੰਬਾਰ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਐਂਪਾਇਰ ਸਟੇਟ ਬਿਲਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਜਣ ਕਰ ਕੇ 14 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਧੁੰਧ ਕਾਰਨ 79ਵੀਂ ਅਤੇ 80ਵੀਂ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੱਜਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵੀ ਲਗ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 45 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੁਝਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 102 ਮੀਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਇਹ ਇਮਾਰਤ 381 ਮੀਟਰ ਉਚੀ ਹੈ ਤੇ 1931 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸੀ। ਸੰਨ 1972 ਤਕ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚੀ ਇਮਾਰਤ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਲਡਿੰਗ ਸਮੱਗਰੀ
ਅਮਰੀਕੀ ਗ੍ਰਹਿ ਯੁੱਧ

**ਅਮਰੀਕੀ ਖ਼ਾਨਾਜੰਗੀ**, ਜਿਹਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ **ਸਿਵਲ ਵਾਰ** (ਖ਼ਾਨਾਜੰਗੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1861 ਤੋਂ 1865 ਤੱਕ, ਏਕੇ (ਸੰਘ) ਦੀ ਹੋਂਦ ਜਾਂ ਮਹਾਂ-ਸੰਘ ਵਾਸਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੱਢਣ ਲਈ ਵਾਪਰੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਨਾਜੰਗੀ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 1861 ਵਿਚਲੇ 34 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਦੱਖਣੀ ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਟੇਟਸ ਤੋਂ ਅਲਹਿਗਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇਕੱਤਰ ਰਾਜ ਬਣ ਗਏ। ਇਹ *ਕਨਫ਼ੈਡਰੇਟ* ਜਾਂ ਮਹਾਂ-ਏਕਾ, ਜਿਹਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ *ਦ ਸਾਊਥ* ਮਤਲਬ ਦੱਖਣ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਵਧ ਕੇ 11 ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਤੇਰਾਂ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਵਧੀਕ ਪੱਛਮੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਤਾਉਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਇਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕ ਵੱਲੋਂ ਸਫ਼ਾਰਤੀ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਹਾਸਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਰਾਜ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਨਾ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ *ਯੂਨੀਅਨ* (ਮੇਲ) ਜਾਂ *ਦ ਨੌਰਥ* (ਉੱਤਰ) ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਖ਼ਾਨਾਜੰਗੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੀ ਰੀਤ ਦੇ ਫੁੱਟ-ਪਾਊ ਮੁੱਦੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ। ਚਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਮਗਰੋਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਕਨਫ਼ੈਡਰੇਟ ਦੇ ਛੇ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ੌਜੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਹਾਂ-ਏਕਾ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਏਕੇ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਏ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਅਮਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਖ਼ਾਨਾਜੰਗੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ
ਕੱਚ

thumbnail|230px|ਇੱਕ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਗੋਲਾ
ਗਲਾਸ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਕ੍ਰਿਸਟਲਲਾਈਨ, ਅਕਸਰ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ, ਆਕਾਰਹੀਣ ਠੋਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਿਹਾਰਕ, ਤਕਨੀਕੀ, ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਵਿੰਡੋ ਪੈਨ, ਟੇਬਲਵੇਅਰ, ਅਤੇ ਆਪਟਿਕਸ।  ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਅਕਸਰ ਪਿਘਲੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਕੂਲਿੰਗ (ਬੁਝਾਉਣ) ਦੁਆਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ;  ਕੁਝ ਗਲਾਸ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਕੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ।  ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ, ਨਿਰਮਿਤ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ "ਸਿਲੀਕੇਟ ਗਲਾਸ" ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਰੇਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਸਿਲਿਕਾ (ਸਿਲਿਕਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ, ਜਾਂ ਕੁਆਰਟਜ਼) 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ।  ਸੋਡਾ-ਚੂਨਾ ਗਲਾਸ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 70% ਸਿਲਿਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲਗਭਗ 90% ਨਿਰਮਿਤ ਕੱਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  ਗਲਾਸ ਸ਼ਬਦ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ, ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿਲਿਕਾ-ਮੁਕਤ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਚਾਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।  ਕੁਝ ਵਸਤੂਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਗਲਾਸ ਅਤੇ ਐਨਕਾਂ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਲੀਕੇਟ-ਅਧਾਰਿਤ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਸ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਕੱਚ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਕੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤਰਲ ਦਸ਼ਾ ਤੋਂ ਠੰਡੇ ਹੋਕੇ ਠੋਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੇ ਕਰਿਸਟਲੀ ਸੰਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ। 
## ਕਿਸਮਾਂ
# '**ਫਿਉਜ਼ ਕੱਚ** ਇੱਕ ਸਿਲਕਾ (SiO2) ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਖਤ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਰੋਧਕ (1000–1500&nbsp;°C) ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭੱਠੀਆ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
# **ਸੋਡਾ ਲਾਈਮ ਕੱਚ**: ਇਸ ਨੂੰ ਖਿੜਕੀ ਵਾਲਾ ਕੱਚ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸਿਲੀਕਾ 72% + ਸੋਡੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ (Na2O) 14.2% + ਚੂਨਾ (CaO) 10.0% + ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਆ (MgO) 2.5% + ਅਲੁਮੀਨਾ (Al2O3) 0.6% ਹੈ। ਇਹ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੈ।ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਿਕੜੀਆ ਦੇ ਸ਼ੀਸੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਤਾਪ ਰੋਧਕ (500–600&nbsp;°C) ਹੈ।
# **ਸੋਡੀਅਮ ਬੋਰੋਸਿਲੀਕੇਟ ਕੱਚ**: ਸਿਲੀਕਾ 81% + ਬੋਰਿਕਸਆਕਸਾਈਡ (B2O3) 12% + ਸੋਡਾ (Na2O) 4.5% + ਐਲੂਮੀਨਾ (Al2O3) 2.0% ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰ ਦੀਆਂ ਲਾਈਟਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
# **ਲੈੱਡ ਆਕਸਾਈਡ ਕੱਚ**: ਸਿਲੀਕਾ 59% + ਲੈੱਡ ਆਕਸਾਈਡ (PbO) 25% + ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ (K2O) 12% + ਸੋਡਾ (Na2O) 2.0% + ਜ਼ਿਕ ਆਕਸਾਈਡ (ZnO) 1.5% + ਐਲੂਮੀਨਾ 0.4% ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਘਣਤਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
# **ਐਲੂਮੀਨੋਸਿਲਿਕੇਟ ਕੱਚ**: ਸਿਲੀਕਾ 57% + ਐਲੂਮੀਨਾ 16% + ਚੂਨਾ 10% + ਮੈਗਨੀਸੀਆ 7.0% + ਬੇਰੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ (BaO) 6.0% + ਬੋਰਿਕ ਆਕਸਾਈਡ (B2O3) 4.0% ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਫੈਬਰਿਕ ਕੱਚ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
# **ਆਕਸਾਈਡ ਕੱਚ**: ਐਲੂਮੀਨਾ 90% + ਜਰਮੈਨੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ (GeO2) 10% ਨਾਲ ਬਣਾਈਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

File:10 green bottles.jpeg
File:Cups2.png
File:JM marbles 01.jpg
File:Swan of Glass.jpg

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਟਿਮਸਾਹ ਝੀਲ

**ਟਿਮਸਾਹ ਝੀਲ** ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਗਰਮੱਛ ਝੀਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਨੀਲ ਨਦੀ ਦੇ ਡੈਲਟੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਝੀਲਾਂ
ਇਲੀਆ ਅਹਿਰਨਬਰਗ

**ਇਲੀਆ ਗ੍ਰੀਗੋਰੀਏਵਿੱਚ ਅਹਿਰਨਬਰਗ** (, ;  – 31 ਅਗਸਤ 1967) ਇੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹਸਤੀ ਸੀ।

ਇਲੀਆ ਅਹਿਰਨਬਰਗ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬੇਹਤਰੀਨ ਅਤੇ ਖਾਸ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਲਗਪਗ ਇੱਕ ਸੌ ਟਾਈਟਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ - ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਤਿੰਨ ਜੰਗਾਂ (ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ, ਸਪੇਨੀ ਸਿਵਲ ਜੰਗ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ। ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਲੇਖਾਂ ਨੇ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ 60ਵਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਤਕੜੇ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਲੇਖਕ
ਪੂਰਵ ਇਤਿਹਾਸ

**ਪੂਰਬ ਇਤਿਹਾਸ** ਉਸ ਕਾਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਆਦਮੀ ਨੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਲ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਹਿਮਯੁੱਗ, ਆਦਮੀ ਦਾ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਾਕੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ, ਅੱਗ ਦੀ ਖੋਜ, ਖੇਤੀ ਕਰਨਾ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਉਣਾ ਆਦਿ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਾਰੇ ਗਿਆਨ ਸਿਰਫ ਸਾਨੂੰ ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣੇ ਹੋਈ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਦ ਜਾਂ ਗੁਫ਼ਾ ਤੇ ਉਕਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਲਾ-ਕਿਰਤਾ ਤੋਂ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਾਰੇ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
## ਪੁਰਾਤਨ-ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ
ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪੱਥਰ ਦੇ ਬਣੇ ਸੰਦ ਅਤੇ ਯੰਤਰ ਵਰਤਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ, ਕੱਟਣ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੱਲ, ਛਿੱਲ ਜਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਢੱਕਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅੱਗ ‘ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਇਹ ਲੋਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਹੁਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।
## ਤਾਂਬਾ-ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ
 
ਤਾਂਬਾ-ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦਾ ਘੇਰਾ ਬਹੁਤ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੰਗੇ ਪੱਥਰਘਾੜੇ ਵੀ। ਉਹ ਕੱਪੜਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਮਣਕੇ ਵੀ। ਇਹ ਲੋਕ ਗਾਂ, ਭੇਡ, ਬੱਕਰੀ ਅਤੇ ਸੂਰ ਵਰਗੇ ਜਾਨਵਰ ਪਾਲ਼ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਿਰਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਊਠ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰ-ਢੋਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਦਾਲਾ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪੱਕੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਕੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਅਣ-ਪੱਕੀਆਂ ਨੰਗੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉਹ ਲੋਕ ਮਾਂ-ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। 
## ਸਿੰਧੂ ਜਾਂ ਹੜੱਪਾਈ ਯੁੱਗ
ਇਸ ਯੁੱਗ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਭਿਅਤਾ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਭੋਜਨ-ਇਕੱਠਾ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਚਾਰਨ ਦੇ ਆਸਰੇ ਟੱਪਰੀਵਾਸੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਿਟਗੁਮਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਤੱਟ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੜੱਪਾ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੜੱਪਾਈ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ ਚੰਹੁਦੋੜੋ, ਜੋ ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ ਤੋਂ 130 ਕਿ.ਮੀ. ਦੱਖਣ ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ
ਸਾੱਲੇਨਾਇਡ

**ਸਾੱਲੇਨਾਇਡ** ਇੱਕ ਸਿੱਧੇ ਧਾਰਾ (ਜਾਂ ਕਰੰਟ) ਵਾਹਕ ਚਾਲਕ ਦਾ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੁਰਬਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਬਲ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਿੱਧੇ ਚਾਲਕ ਨੂੰ ਮੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਦਾਇਰਾਕਾਰ ਕੁੰਡਲ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਦਾਇਰਾਕਾਰ ਕੁੁੰਡਲ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੱਕਰ ਹੋਣ, ਸਾੱਲੇਨਾਇਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾੱਲੇਨਾਇਡ ਵਿੱਚ ਕਰੰਟ ਲੰਘਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬਲ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਕਰੰਟ ਵਾਹਕ ਸਾੱਲੇਨਾਇਡ ਇੱਕ ਛੜ ਚੁੰਬਕ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਉ ਕਰਦਾ ਹੈ।
:ਸਾੱਲੇਨਾਇਡ ਕਾਰਣ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲਤਾ ਦੋ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ:
#ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਰਹੀ ਧਾਰਾ (ਜਾਂ ਕਰੰਟ) ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ।
#ਸਾੱਲੇਨਾਇਡ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਧਾ ਕੇ।
#ਸਾੱਲੇਨਾਇਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਰਮ ਲੋਹੇ ਦੀ ਛੜ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਜਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੁੰਬਕ
ਬੁਨਿਆਦਵਾਦ

**ਬੁਨਿਆਦਵਾਦ** ਜਾਂ **ਮੂਲਵਾਦ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Fundamentalism) ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਉਸ ਦਕਿਆਨੂਸੀ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਮੁੜਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਜਿੰਦਗੀ ਭਰ ਇੱਕ ਹੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦੋਹਰਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਹੀ ਲਕੀਰ ਨੂੰ ਕੁੱਟਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਔਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਮੂਲ ਪਾਠ ਜਾਂ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੂਲਪਾਠ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਨੂੰ ਹੀ ਬੁਨਿਆਦ ਪਰਸਤੀ ਜਾਂ ਬੁਨਿਆਦਵਾਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਜਾਰਜ ਮਾਰਸਡੇਨ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕੁਝ ਖਾਸ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਖਤ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲਿਜਮ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਮਸੀਹੀਅਤ ਦੇ ਪੰਜ ਖਾਸ ਟਕਸਾਲੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਕੀਦਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਘੜਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਸੀਹੀ ਮੂਲਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕੋਂਸਤਾਂਤੀਨ ਮਹਾਨ

thumbnail|ਸਮਰਾਟ ਕੋਂਸਤਾਂਤੀਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ
**ਕੋਂਸਤਾਂਤੀਨ ਮਹਾਨ**(27 ਫਰਵਰੀ 272 - 22 ਮਈ ਨੂੰ 337 ਈ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ ਸੀ| ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸੀ. ਉਸ ਨੇ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨ (ਹੁਣ ਇਸਤਮਬੂਲ, ਤੂਰਕੀ) ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਰੋਮੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ|ਉਹਦੇ ਨਾਂਅ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕੁਸਤੂੰਤੁਨੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ|
ਇਸਾਈਅਤ ਮੰਨਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਇਸਦੇ ਸਮੇਂ ਬੰਦ ਹੋਏ|ਇਸਾਈਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਵੀ ਮੋੜੀਆਂ ਗਈਆਂ| ਨਾਇਸੀਆ ਜਾਂ ਨਿਕਇਆ ਦੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੂੰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਭਾਵੇਂ ਖੁਦ ਈਸਾਈ ਜੀਵਨ ਭਰ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ|
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 272
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 337
ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਸ਼ਾਖਤਰ ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ

**ਐੱਫ਼. ਸੀ। ਸ਼ਾਖਤਰ ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
*ਐੱਫ਼. ਸੀ। ਸ਼ਾਖਤਰ ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਡੋਨਬਾਸ ਅਰੇਨਾ

**ਡੋਨਬਾਸ ਅਰੇਨਾ**, ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਸ਼ਾਖਤਰ ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ,

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* ਡੋਨਬਾਸ ਅਰੇਨਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 
*ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਸ਼ਾਖਤਰ ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ

**ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ** ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਬਰੀ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਮਨਪਿਆਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ 1950ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੌਕ ਅਤੇ ਰੋਲ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ 1960ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਗਿਆ।.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਸਪੇਸ ਉਡਾਣ

**ਸਪੇਸ ਉਡਾਣ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Spaceflight) ਬਾਹਰੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਉਡਾਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਡਾਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਪੇਸ ਉਡਾਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਪੇਸ ਖੋਜ, ਸਪੇਸ ਯਾਤਰਾ ਜਾਂ ਸਪੇਸ ਟੈਲੀਸੰਚਾਰ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਯਥਾਰਥਤਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੋਨਸਤਾਂਤੀਨ ਸਿਓਲਸੋਵਸਕੀ ਨੇ ਸਪੇਸ ਉਡਾਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਦਿੱਤਾ। ਇਸਨੇ 1903 ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਰੂਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾ ਪਾ ਸਕੀ।

1919 ਵਿੱਚ ਰੋਬਰਟ ਗੋਡਾਰਡ ਦੇ ਪੇਪਰ "ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉੱਚਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ"(A Method of Reaching Extreme Altitudes) ਨਾਲ ਸਪੇਸ ਉਡਾਣ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਪੇਪਰ ਦਾ ਹਰਮਨ ਓਬਰਟ ਅਤੇ ਵਰਨਰ ਵੋਨ ਬਰਾਊਨ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸ ਉਡਾਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

1944 ਵਿੱਚ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ 189 ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਰੌਕੇਟ ਜਰਮਨ ਵੀ-2(V-2) ਸੀ। 4 ਅਕਤੂਬਰ 1957 ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਨੇ ਸਪੂਤਨਿਕ 1 ਲੌਂਚ ਕੀਤਾ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਬਣਿਆ। ਪਹਿਲੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਪੇਸ ਉਡਾਣ 12 ਅਪਰੈਲ 1961 ਨੂੰ ਵੋਸਤੋਕ 1 (Vostok 1) ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਯੂਰੀ ਗਾਗਾਰੀਨ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਲਗਾਇਆ। ਇਸ ਉਡਾਣ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਰੌਕੇਟ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕੇਰੀਮ ਕੇਰੀਮੋਵ ਅਤੇ ਸੇਰਗੇਈ ਕੋਰੋਲੇਵ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲਾੜ ਉਡਾਣ
ਬਾਰੂਦ

**ਬਾਰੂਦ** ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਪਾਉਡਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਿਕ ਧਮਾਕੇ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੰਧਕ, ਚਾਰਕੋਲ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਨ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਹੈ। ਬਾਰੂਦ ਵਿੱਚ ਗੰਧਕ ਅਤੇ ਚਾਰਕੋਲ ਬਾਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਨ ਜਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਤਸਵਾਜੀ, ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉਡਾਉਣ, ਅਤੇ ਬੰਦੂਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੋਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

:ਬਾਰੂਦ ਦਾ ਯੂਐਨ ਨੰ UN0027 ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਾ ਜਮਾਤ ਨੰ 1.1D, ਫਲੈਸ ਅੰਕ 427–464 °C (801–867 °F) ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਗੁਰੂਤਾ ਖਿੱਚ 1.70–1.82 ਅਤੇ pH 6.0–8.0 ਹੈ। ਇਹ ਅਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਬਾਰੂਦ ਦੀ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਹੋਈ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਖੋਜ ਨਾਲ 11ਵੀਂ ਸੀ ਵਿੱਚ ਆਤਸਬਾਜੀ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਈ। ਚੀਨ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਅ ਹੋਇਆ। 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾ ਵਿੱਚ ਬਾਰੂਦ ਦਾ ਜਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ
## ਇਤਿਹਾਸ
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਚੀਨ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਲਈ ਬਾਦੂਕ, ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਧਮਾਕੇ ਵਾਲੇ ਬੰਬਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਚੀਨ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੰਗੋਲ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਮੰਗੋਲਾਂ ਨੇ ਚੀਨ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਪਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਕੀਤੀ। ਮੰਗੋਲਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਬਾਰੂਦ ਅਤੇ ਬਾਰੂਦ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜ਼ੀ ਨੇ ਮੰਗੋਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਤਾਂ ਕੁਝ ਮੰਗੋਲ ਮੁਲਸਮਾਨ ਬਣ ਗਏ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਰੂਦ ਭਾਰਤ ਆਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸਾਹ ਅਕਬਰ, ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ, ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਆਦਿ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਨੇ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀ।
## ਰਸਾਇਣਿਕ ਸਮੀਕਰਨ
ਇਕ ਸਥਾਰਨ ਰਸਾਇਣਿਕ ਕਿਰਿਆ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
:2 KNO3 + S + 3 C → K2S + N2 + 3 CO2.

ਇਕ ਸੰਤੁਲਤ ਰਸਾਇਣਿਤ ਸਮੀਕਰਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ 
:10 KNO3 + 3 S + 8 C → 2 K2CO3 + 3 K2SO4 + 6 CO2 + 5 N2.

ਭਾਵੇ ਚਾਰਕੋਲ ਦਾ ਸੂਤਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮੀਕਰਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ: C7H4O ਇਸ ਲਈ ਸਮੀਕਰਨ 
: 6&nbsp;KNO3 + C7H4O + 2&nbsp;S → K2CO3 + K2SO4 + K2S + 4&nbsp;CO2 + 2&nbsp;CO + 2&nbsp;H2O + 3&nbsp;N2

ਗੰਧਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਲਾ ਪਾਉਡਰ

: 10&nbsp;KNO3 + 2&nbsp;C7H4O → 5&nbsp;K2CO3 + 4&nbsp;CO2 + 5&nbsp;CO + 4&nbsp;H2O + 5&nbsp;N2

ਬਾਰੂਦ ਦਾ ਜਲਨਾ ਇੱਕ ਸਮੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਕਈ ਸਮੀਕਰਨਾ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 55.91% ਠੋਸ ਪਦਾਰਥ, ਜਿਵੇਂ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਕਾਰਬੋਨੇਟ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਸਲਫੇਟ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਸਲਫਾਈਡ, ਗੰਧਕ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਥਾਇਉਸਾਈਨੇਟ, ਕਾਰਬਨ, ਅਮੋਨੀਅਮ ਕਾਰਬੋਨੇਟ, ਅਤੇ 42.98% ਗੈਸ ਪਦਾਰਥ ਜਿਵੇਂ, ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਅਕਸਾਈਡ, ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਸਲਫਾਈਡ, ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਮੀਥੇਨ, ਅਤੇ 1.11% ਪਾਣੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ
ਪਾਰਥੇਨੋਨ

**ਪਾਰਥੇਨਨ** (ਯੂਨਾਨੀ: Παρθενών) ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਏਥੇਂਸ ਵਿਖੇ ਅਥੀਨਿਆਨ ਏਕਰੋਪੋਲਿਸ ਨਾਂਅ ਦੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਏਥੇਨਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਹੈ, ਇਹ ਦੇਵੀ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਵਾਂਗ ਕਲਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਏਥੇਂਸ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਰੱਖਿਅਕ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਅਥੀਨਿਆਨ ਸਾਮਰਾਜ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਉਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 447 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ|ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਸ਼ਿਂਘਾਰਣ ਦਾ ਕੰਮ 432 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ 438 ਈ . ਪੂ . ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਜੂਦ ਇਮਾਰਤ ਹੈ।ਪਾਰਥੇਨਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਰੀਸ ਜਾਂਨੀ ਯੂਨਾਨ,ਅਥੀਨਿਆਨ ਲੋਕਤੰਤਰ,ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਨਾਂਅ ਦੀ ਪਿਛੋਕੜ
ਨਾਂਅ ਪਿਛੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇੱਕ ਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ παρθενών (ਪਾਰਥੇਨੋਨ) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ 'ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਘਰ' ਤੋਂ ਹੈ। ਕਈਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਦਾ ਤਾਅੱਲਕ਼ 'ਕੁਆਰੀ ਦੇਵੀ ' ਅਰਥਾਤ ਏਥੀਨਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਹੈ।ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਲੇਖਕ ਪਲੂਟਾਰਕ ਇਸਨੁੰ Hekatompedon Parthenon ਜਾਂਨੀ ਹੇਕਾਟੋਮਪੇਡੋਨ ਪਾਰਥੇਨੋਨ ਸੱਦਦਾ ਸੀ|
## ਕਾਰਜ
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਂਅ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਕੰਮ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਵਜੋਂ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਪੁਜਾਰੀਆਂ,ਵੇਦਿਕਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਫਿਦੀਆਸ ਦੀ ਬਣਾਈ ਮੂਰਤੀ ਨਾਲ ਤਾਂ ਘੱਟ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਥਊਸੀਸਾਈਡੇਜ ਨੇ ਯੂਨਾਨੀ ਹਾਕ਼ਮ ਪੇਰਾਕਲੀਜ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਬੁੱਤ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਹੈ "ਇਹ ਖਾਲਿਸ 14 ਸੋਨੇ ਦੇ ਟੇਲੇਂਟ ਦਾ ਸੀ ਤੇ ਹਟਾਇਆ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ"|
## ਮੁੱਢਲਾ ਇਤਿਹਾਸ
### ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਰਥੇਨੋਨ
ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੈਰਾਥਨ ਯੁੱਦ(ਸਮਾਂ 490–488 ਈ.ਪੂ.) ਦੇ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ|ਇਹ ਚੂਨੇ ਪਥਰ ਤੇ ਸੀ| 480 ਈ.ਪੂ. ਫ਼ਾਰਸੀ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ ਇਹ ਉਸਾਰੀ ਅਧੀਨ ਸੀ|
thumbnail|ਏਕਰੋਪੋਲੀਸ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੇ ਦਿਸਦਾ ਪਾਰਥੇਨੋਨ
### ਅਜੋਕਾ ਪਾਰਥੇਨੋਨ
ਜਦ ਅੱਧ-5 ਸਦੀ ਈ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਅਥੇਨੀ ਏਕਰੋਪੋਲਿਸ 'ਏਥੇਨੀਅਨ' ਸੰਘ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਏਥੇਂਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਰਕਜ਼ ਸੀ| ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਾਸਕ ਪੇਰਾਕਲੀਜ਼ ਨੇ ਨਵੀਂਆਂ- ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣਵਾਈਆਂ| ਏਕਰੋਪੋਲੀਸ ਭਾਵ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉੱਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਇਮਾਰਤਾਂ ਪਾਰਥੇਨੋਨ,ਪ੍ਰੋਪਿਲਾਇਆ,ਇਰੇਕਥੇਨੀਓਨ ਅਤੇ ਏਥਿਨਾ ਨਾਈਕੇ ਮੰਦਰ ਹਨ |
thumbnail|ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿਖੇ ਪਾਰਥੇਨੋਨ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ
ਪਾਰਥੇਨੋਨ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਫੀਦੀਆਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋਕਿ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ| 447 ਈ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਵਾਸਤੂਕਾਰ ਇਕਤੀਨੋਸ ਅਤੇ ਕੈਲੀਕ੍ਰੇਟਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਮਾਰਤ ਅਖੀਰ 432 ਈ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ,ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਿੰਘਾਰ ਦਾ ਕੰਮ 431 ਤੱਕ ਤੁਰਿਆ ਰਿਹਾ|

## ਉਸਾਰੀ ਕਲਾ
ਪਾਰਥੇਨੋਨ IONIC (ਆਓਨਿਕ) ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ peripteral octastyle Doric (ਪੇਰੀਪਟੇਰਲ ਓਕਟਾਸ਼ੈਲੀ ਡੋਰੀਕ: ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੈਲੀ) ਮੰਦਰ ਹੈ।
thumbnail|ਪਾਰਥੇਨੋਨ ਦੇ ਪਛਮੀ ਮੇਟੋਪੇਸ ਨਾਂਅ ਦੀ ਬਣਤਰ
## ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ
thumbnail|ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰਥੇਨੋਨ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮੂਰਤੀਆਂ
ਦੇਵੀ ਏਥੀਨਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਮਹਾਨ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਫੀਦੀਆਸ ਨੇ ਬਣਾਈ ਹੈ।
## ਗੈਲਰੀ

Parthenon_1839.jpg|1839 ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ੋਟੋ ਵਿੱਚ ਪਾਰਥੇਨੋਨ
Parthenon-top-view.svg|ਪਾਰਥੇਨੋਨ ਦੀ ਫਰਸ਼ ਯੋਜਨਾ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
*The Acropolis of Athens: The Parthenon  (ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵੇਬਸਾਈਟ)
*(Hellenic Ministry of Culture) ਏਕਰੋਪੋਲੀਸ ਮੁੜ ਹੋਂਦ ਸਥਾਪਤੀ ਪ੍ਰੋਜੇਕਟ 
*(Hellenic Ministry of Culture) The Parthenon Frieze 
*ਯੂਨੇਸਕੋ
*ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਵੇਬਸਾਇਟ 
*ਏਕਰੋਪੋਲੀਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰ
*ਇੱਕ ਫ਼ੋਟੋ ਐਲਬਮ
ਬਿਸਮਾਰਕ

**ਓਟੋ ਐਡੁਆਰਡ ਲੇਓਪੋਲਡ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ਼ ਬਿਸਮਾਰਕ, ਡਿਊਕ ਆਫ਼ ਲੌਏਨਬਰਗ** (1 ਅਪਰੈਲ 1815&nbsp;– 30 ਜੁਲਾਈ 1898), ਮਸ਼ਹੂਰ **ਓਟੋ ਵਾਨ ਬਿਸਮਾਰਕ**, ਇੱਕ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਰੂਸ਼ੀਆਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜਿਸਦਾ 1860 ਤੋਂ 1890 ਤੱਕ ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਬਦਬਾ ਰਿਹਾ। 1860ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਈ ਜੰਗਾਂ ਲੜੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਏਕੀਕਰਨ (ਆਸਟਰੀਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਪਰੂਸ਼ੀਆ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜਰਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1871 ਤੱਕ ਇਹ ਟੀਚਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬੜੀ ਮੁਹਾਰਤ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਤੁਲਨ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦਾ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਚੌਧਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਐਰਿਕ ਹਾਬਸਬਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਬਿਸਮਾਰਕ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ "1871 ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਸਾਲ ਲਈ ਬਹੁਪੱਖੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਸੰਸਾਰ ਚੈਂਪੀਅਨ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਮਨ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਰਪਲ ਤੌਰ ਤੇ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਕ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। "
## ਮੌਤ
ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਜੁਲਾਈ 1898 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੇਡਰਿਚਸਰੂ ਵਿਖੇ 83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1815
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1898
ਪਖਾਵਜ

**ਪਖਾਵਜ** ਇੱਕ ਦੁਪਾਸੜ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਢੋਲਕ ਨੁਮਾ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੋੜੀ, ਤਬਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਰਦੰਗ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਛੋਟਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਵਾਜਾ ਹੈ।

ਤਬਲੇ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਇਸ ਸਾਜ਼ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਪਖਾਵਜ ਬਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਦੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਕੰਮ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤਬਲੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਜ਼
ਚਾਗਸ ਰੋਗ

**ਚਾਗਸ ਦਾ ਰੋਗ** , ਜਾਂ **ਅਮਰੀਕਨ ਟ੍ਰਾਈਪੈਨੋਮਾਇਸਿਸ**, ਪ੍ਰੋਟੋਜੋਆ *ਟ੍ਰਾਈਪੈਨੋਸੋਮੈਕਰੂਜ਼ੀ* ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਤਪਤਖੰਡੀ ਪਰਜੀਵੀ ਰੋਗ ਹੈ। ਦੂਜੇ 30-40% ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਲੱਛਣ ਆਰੰਭਿਕ ਸੰਕਰਮਣ ਤੋਂ 10 ਤੋਂ 30 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕੀਟਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ: ਅਰਜਨਟਾਈਨਾ, ਬੋਲੀਵੀਆ, ਚਿੱਲੀ ਅਤੇ ਪੈਰਾਗੁਏ ਵਿੱਚ *ਵਿਨੀਕੁਕਾ*, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ *ਬਰਬੀਰੋ* (ਬਾਰਬਰ), ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ*ਪੀਟੋ*, ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ*ਚਿੰਚੇ*, ਅਤੇ ਵੈਂਜੂਏਲਾ ਵਿੱਚ *ਚਿਪੋ* ਰੋਗ ਬਲੱਡ ਟ੍ਰਾਂਸਫਿਊਜ਼ਨ, ਅੰਗ ਬਦਲੀ, ਪਰਜੀਵੀ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ ਅਤੇ ਮਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਭਰੂਣ ਨੂੰ ਵੀ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਕਸੀਕੋ, ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ 70 ਤੋਂ 80 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਗਸ ਦਾ ਰੋਗ ਹੈ।
2006 ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਲਗਭਗ 12,500 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਜਨ ਅੰਦੋਲਨ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਗਏ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਚਾਗਸ ਦੇ ਰੋਗ ਦੇ ਕੇਸ ਮਿਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ 1909 ਵਿੱਚ ਕਾਰਲੋਸ ਚਾਗਸ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਇਹੀ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੂਜੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਗ
ਬਿੱਲੀ ਮਾਸੀ

**ਬਿੱਲੀ ਮਾਸੀ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਖੇਡ 'Old Witch' ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਗੋਲ ਘੇਰਾ ਬਣਾ ਲੈਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁੱਗਕੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਚੁਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਬਿੱਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜਾ ਮਾਸੀ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਤੁਕਾਂ 

ਬਿੱਲੀਏ ਨੀ ਬਿੱਲੀਏ ਤੂੰ ਹੀ ਖਾਧਾ,
ਨਾ ਨੀ ਮਾਸੀ ਮੈ ਨੀ ਖਾਧਾ,
ਬਿੱਲੀਏ ਨੀ ਬਿੱਲੀਏ ਤੂੰ ਹੀ ਖਾਧਾ,
ਨਾ ਨੀ ਮਾਸੀ ਮੈ ਨੀ ਖਾਧਾ ...

ਇਸ ਤਰਾਂ ਫੜਨ ਫੜਾਈ ਖੇਡਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦ ਬਿੱਲੀ ਫੜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਦੋ ਬੱਚੇ ਬਾਰੀ ਲੇਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਡਾਂਸ

**ਡਾਂਸ** ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਹਰਕਤਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਾਂਸ, ਸੰਗੀਤ ਜਾਂ ਤਾਲ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਹਰਕਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
* ਕਥਕ
* ਭਰਤਨਾਟਯਮ
* ਕਥਕਲੀ
* ਮਣਿਪੁਰੀ
* ਕੁਚੀਪੁੜੀ
* ਉੜੀਸੀ

### ਲੋਕ ਨ੍ਰਿਤ
* ਭੰਗੜਾ (ਪੰਜਾਬ)
* ਪਖਾਉਜ (ਲਖਨਊ)

## ਪੱਛਮੀ ਡਾਂਸ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
* ਬੈਲੀ ਡਾਂਸ
* ਜੈਜ ਡਾਂਸ 
* ਹਿਪ ਹੋਪ
* ਸਵਿੰਗ ਡਾਂਸ
* ਸਾਲਸਾ (ਡਾਂਸ)
* ਰੋਕ ਐੰਡ ਰੋਲ (ਡਾਂਸ)
* ਟੈਪ ਡਾਂਸ
* ਬੈਲੇ ਡਾਂਸ

## ਇਤਿਹਾਸ
ਡਾਂਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਦੇ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੀਮਬੇਟਕਾ ਦੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਉੱਤੇ 9,000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਚਿੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 3300 ਈ. ਪੂਰਵ ਮਿਸਰ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਚਿਤਰਕਾਰੀ ਵੀ ਨ੍ਰਿਤ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਂਸ ਹੀ ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਅਜਿਹਾ ਤਰੀਕਾ ਸੀ ਜੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜੀ-ਦਰ-ਪੀੜੀ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਾ ਸੀ।

ਲਾਤੀਨੀ ਡਾਂਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪਲੈਟੋ,ਅਰਸਤੂ,ਪਲੂਟਾਰਕ ਅਤੇ ਲੁਸੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਬਾਈਬਲ ਅਤੇ ਤਲਮੂਦ (ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਵਿਧੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀ-ਵੱਖਰੀ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਂਸ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥ ਭਾਰਤ ਮੁਨੀ ਦਾ ਨਾਟਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹੈ। ਡਾਂਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ - ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ,ਧਾਰਮਿਕ (ਰਸਮੀ),ਭਾਵਮਈ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਮੂਲਕ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਖੇਤਰੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਕਾਲੀ ਡਾਂਸ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਇਤਿਹਾਸਕ,ਪਰੰਪਰਾਗਤ,ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਨਾਚਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਕਿੱਤੇ
### ਨ੍ਰਿਤਕਾਰ
.]]

ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਨ੍ਰਿਤਕਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੇਕੇ (ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ) ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਕਲਾਕਿਰਤੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਡਾਂਸਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਾਰਜੀ ਹਾਲਤ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਨਿੱਗਰ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ ਹੈ।

### ਡਾਂਸ ਮਾਸਟਰ
ਡਾਂਸ ਮਾਸਟਰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰਦਸ਼ਨਾਂ ਜਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਖੜੇ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਆਂ ਕੋਚਿੰਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਡਾਂਸ ਮਾਸਟਰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ-ਆਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

### ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ
ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਅਕਸਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰੋਜੇਕਟ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਕੰਪਨੀ ਵਲੋਂ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਬਣਕੇ ਠੇਕੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਾਂਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਿੱਤੇ
ਕਰਨਾਕ

**ਕਰਨਾਕ ਮੰਦਿਰ ਕੰਪਲੈਕਸ** ਜਾਂ **ਕਰਨਾਕ** () ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਦੇ ਮੰਦਿਰਾਂ, ਸਤੰਭਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੂਜੇ ਸਮਾਰਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਕੰਪਲੈਕਸ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਮੱਧ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਫੈਰੋ ਸੇਨੁਸਰਤ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਤੋਲੇਮਿਕ ਕਾਲ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਪਰ ਇਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਰਕ ਨਵਿਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਕਾਲ ਦੇ ਹਨ। ਕਰਨਾਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਦਾ ਇਪਟ-ਇਸੁਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਠਾਰਹਵੇਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਜਿਥੇ ਦੇਵਤਾ ਅਮੁਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਗਰ ਥੇਬਸ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੈ। ਕਰਨਾਕ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕੋਲ ਹੀ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਏਲ-ਕਰਨਾਕ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ ਜੋ ਦੀ ਲਕਸਰ ਦੇ 2.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੰਗਾ ਹੈ

"**﻿ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੰਗਾ ਹੈ**" () ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹੈਂਸ ਕਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ ਦੀ 1837 ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਉੱਲੂ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜੇ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਸੁੰਦਰ ਪੌਸ਼ਾਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨਗੇ ਜਿਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖੂਬੀ ਇਹ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਉਹ ਪੌਸ਼ਾਕ ਕਿਸੇ ਮੂਰਖ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਅਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗੀ। ਠੱਗ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੱਪੜੇ ਲਹਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨਾਉਣ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ ਝੂਠੀ ਮੂਠੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਫਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਮੂਰਖ ਕਹਾਉਣ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਲਈ ਅਯੋਗ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਰਾਜਾ ਨੰਗ ਧੜੰਗਾ ਬਾਹਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਹਰ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਖਰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੇ ਪੋਲ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ, "ਉਏ, ਏਸ ਨੇ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ!" ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ

## ਹਵਾਲੇ
ਖ਼ਾਰੀ ਧਾਤ

**ਖ਼ਾਰੀ ਧਾਤ** ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਗਰੁੱਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਥੀਅਮ, ਸੋਡੀਅਮ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ, ਰੁਬੀਡੀਅਮ, ਸੀਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਅਮ ਤੱਤ ਹਨ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਤੱਤ s-ਬਲਾਕ ਤੱਤ ਹਨ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਸ਼ੈੱਲ ਵਿੱਚ s-ਸ਼ੈੱਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਥੋੜੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਜਾਂ ਹੋਲੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਪਾਚਨ

thumbnail|ਮੁਨੁੱਖ ਦਾ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਝਾਤੀ
**ਪਾਚਣ** ਜਾਂ **ਹਾਜ਼ਮਾ** ਉਹ ਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਯੰਤਰੀਕੀ ਅਤੇ ਰਾਸਾਇਣਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਘਟਕਾਂ ਜਾਂਨੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਲਈ, ਰੱਤ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਅਵਸ਼ੋਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ |ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਚਣ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਅਪਚਿਅ (catabolic) ਕਿਰੀਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਣੁਵਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇਅਣੁਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਪਾਚਨ ਕਾਰਨ ਵਾਲੇ ਇੰਜ਼ਾਅਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਸਦਾ ਸਮਾਨ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
## ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ
ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਦਾ ਅਰਥ ਉਹਨਾਂ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਬਣੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਪਾਚਨ ਕੀਰਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,ਜਿਵੇਂ ਮਨੁਖ ਦੇ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁੰਹ(Mouth) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਲਦੁਆਰ(ਗੁਦਾ Anus) ਤੱਕ ਦੇ ਪਾਚਨ ਕਿਰੀਆ 'ਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅੰਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
### ਪਾਚਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
#### ਇੰਜ਼ਾਅਮ
ਇੰਜ਼ਾਅਮ ਕੁਝ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਰਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਭੋਜਨ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ |ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇੰਜ਼ਾਅਮ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਹੀ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
#### ਅਵਸ਼ੋਸ਼ਣ
ਅਵਸ਼ੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਸ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੇ ਅੰਤਮ ਛੋਟੇ ਘਟਕ ਬਨਣ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਘਟਕਾਂ ਨੂਂ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਣ |
### ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਦੀ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨਤਾ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ੀਕਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਨੇਕਾ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਅੰਗ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ,ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਕੀ ਜੰਤੂ ਅਮੀਬਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ੀਕਾ ਹੀ ਪਾਚਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਰਗੇ ਜਟਿਲ ਜੰਤੂ ਦੇ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਅੰਗ ਪਾਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
## ਮੁਨੁੱਖ ਦਾ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਅੰਗ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ

## ਸਹਾਇਕ ਪਾਚਨ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ 
ਇਹ ਹੇਠ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
{{Navbox
| name = ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ
| title = ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ
| state = {}
| listclass = hlist
| image = 
|group1 = ਅੰਗ
|list1 = &bull;ਅੱਖ&bull; ਅੰਗੂਠਾ &bull; ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ&bull; ਸੰਘ&bull;ਗੁਰਦਾ&bull; ਦਿਲ&bull; ਦਿਮਾਗ਼&bull; ਦੰਦ&bull; ਪਿਸ਼ਾਬ&bull; ਫੇਫੜਾ&bull; ਯੋਨੀ &bull; ਸ਼ਿਸ਼ਨ&bull; 
|group2= ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ
|list2 = &bull; ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ&bull; ਪਾਚਣ ਕਿਰਿਆ&bull; ਮਲ ਤਿਆਗ ਕਿਰਿਆ&bull;
}}
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ
ਬਲੂਜ਼

thumb|350x350px|Taj Mahal Blues Trio
**ਬਲੂਜ਼** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Blues) ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਯਾਨਰ ਅਤੇ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਯਾਨਰ ਪਰੰਪਰਗਤ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ

**ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ** ਹੋਰ ਨਾਂ **ਹਿਪ-ਹੌਪ**, ਜਾਂ **ਹਿਪ-ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ** ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿਧਾ ਹੈ ਜੋ 1970ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਰਾਂਕਸ ਨਾਮੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੀ ਹੋਈ। ਪਰ ਹਿਪ ਹੌਪ ਵਿੱਚ ਰੈਪ ਦਾ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀਟਬੌਕਸਿੰਗ, ਟਰਨਟੇਬਲਿਸਮ, ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਲ ਟਰੈਕ ਆਦਿ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ
"ਹਿਪ ਹੌਪ" ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਘੜਨ ਵਾਲਾ "ਗਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਫ਼ਲੈਸ਼ ਐਂਡ ਫ਼ਿਊਰੀਅਸ ਫ਼ਾਈਵ" ਨਾਂ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਰੈਪਰ ਕੀਥ ਕਾਓਬੋਏ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
### 1970ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ
ਹਿਪ ਹੌਪ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿਧਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਜੋਂ 1970ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀਆਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਆਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਕੈਰੀਬੀਆਈ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Can't Stop, Won't Stop: A History of the Hip-Hop Generation&nbsp;— By Jeff Chang
* Back in the Days&nbsp;— *Vibe*
* Rap: Striking Tales of Black Frustration and Pride Shake the Pop Mainstream&nbsp;— By Robert Hilburn
* When did Reggae become Rap?  by D. George
* National Geographic Hip Hop Overview 
* 
*Uncivil War: The battle between the Establishment and supporters of rap music reopens old wounds of race and class &nbsp;— By Chuck Philips

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਬੇਪਰਵਾਹੀ

**ਬੇਪਰਵਾਹੀ** (ਜਾਂ **ਨਿਰਲੇਪਤਾ**, **ਉਦਾਸੀਨਤਾ**, **ਉਤਸ਼ਾਹਹੀਣਤਾ**) ਕਿਸੇ ਜਜ਼ਬੇ, ਅਹਿਸਾਸ, ਦਿਲਚਸਪੀ ਜਾਂ ਫ਼ਿਕਰ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੇਵਾਸਤਾ ਜਾਂ ਅਣਗਹਿਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹਾਲਤ ਹੈ ਜਾਂ ਫ਼ਿਕਰ, ਜੋਸ਼, ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਰਗੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਜਾਂ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ਾ ਵਤੀਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੇਪਰਵਾਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮਾਜੀ, ਰੂਹਾਨੀ, ਫ਼ਲਾਸਫ਼ੀ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਪਦਾਰਥੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੌਂਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* *ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ*  – ਡੇਵਿਡ ਓ ਸੌਲਮਿਤਸ ਵੱਲੋਂ ਲੇਖ
* *ਬੇਪਰਵਾਹੀ* – McMan's Depression and Bipolar Web, by John McManamy

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਲਵਲੇ
ਸਿੰਘਾਸਨ ਬਤੀਸੀ

***ਸਿੰਘਾਸਨ ਬਤੀਸੀ*** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ। ਇਸਨੂੰ ***ਵਿਕ੍ਰਮਾਦਿੱਤਯ-ਚਰਿਤ੍ਰ*** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ***ਸਿੰਘਾਸਨ ਬਤੀਸੀ*** ਨਾਮ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਲੜੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ 1985 ਵਿੱਚ ਚੈਨਲ ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਕੀਤ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਨ੍ਹਾਂ 32 ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਦੀ ਇਨਸਾਫ਼ਪਸੰਦੀ, ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਦਾ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਹੈ।

## ਕਥਾਨਕ
ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਬੱਚੇ ਇੱਕ ਚਰਾਂਦ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਝਗੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਜੱਜ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚ ਇੱਕ ਨੇੜਲੇ ਥੜੇ ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਨਾ ਠੀਕ ਠੀਕ ਨਿਤਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਧਿਰਾਂ ਹੀ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦ ਵੀ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਮਾਮਲਾ ਮੁੰਡੇ ਕੋਲ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦੇ। ਪਰ, ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਥੜੇ ਤੇ ਜਾ ਬੈਠਦਾ। ਇਹ ਥੜਾ ਹੀ ਸਿੰਘਾਸਨ ਬਤੀਸੀ ਸੀ ਜੋ ਰਾਜਾ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਸੀ।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਜੈਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਸ ਸਿੰਘਾਸਨ ਦੇ ਕਰਾਮਾਤੀ ਚਰਿੱਤਰ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਉਸ ਥੜੇ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਖਤ ਲੱਭ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਾਜਾ ਵਿਕਰਮਾਦਿਤ ਦੇ ਤਖਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਖਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਵਿਕਰਮਾਦਿਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਾਜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਨਿਆਂ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਬੜਾ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਇਸ ਤਖਤ ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਧੀਆ ਨਿਰਣੇ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਤਖਤ ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਿਆਂਸ਼ੀਲ ਫੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਤਖਤ ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਫ਼ਰਿਸਤਾ ਮੂਰਤੀ ਸਜੀਵ ਹੋ ਉਠਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਲੈਂਦੀ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਤਖ਼ਤ ਉੱਪਰ ਬੈਠਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਦੁਬਿਧਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਦੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਕੋਈ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਾਰੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਚੰਗੇ ਮੁਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਇਸ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਪਰ ਬੈਠਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਯੂਟੀਊਬ ਉੱਤੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਬਤੀਸੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਪੀਸੋਡ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਇਤਾਲੋ ਕਾਲਵਿਨੋ

**ਇਤਾਲੋ ਕਾਲਵਿਨੋ** (; ; 15 ਅਕਤੂਬਰ 1923 – 19 ਸਤੰਬਰ 1985) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਇਆ ਸਮਕਾਲੀ ਇਤਾਲਵੀ ਲੇਖਕ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਸਤੇ ਤਕੜਾ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ
### ਮਾਪੇ
ਇਤਾਲੋ ਕਾਲਵਿਨੋ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1923 ਨੂੰ ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹਵਾਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ, ਸੇਂਟਿਆਗੋ ਡ ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਮਾਰੀਓ, ਇੱਕ ਤਪਤ ਖੰਡੀ ਖੇਤੀ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਵੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ,
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ

**ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ** ਜਾਂ **ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ** ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੈਕਟਰ 1 ਵਿਚ, 18 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਬਾਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ *ਨੇਕ ਚੰਦ ਦਾ ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ* ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਰੋਡ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸ਼ੁਗਲ-ਸ਼ੁਗਲ ਵਿੱਚ ਹੀ 1957 ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਇਹ ਚਾਲੀ-ਏਕੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਖੇਤਰ (160,000 ਮੀ²), ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਰਹਿੰਦ ਦੀਆਂ ਆਈਟਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ, ਵੰਗਾਂ, ਕੱਚ ਪਲੇਟਾਂ, ਸਿੰਕ, ਟਾਇਲਟ ਅਤੇ ਪੌਟ ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 24 ਫਰਵਰੀ 1973 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੇਵਲ 12 ਏਕੜ ’ਚ ਹੋਈ ਸੀ।

ਇਹ ਸੁਖਨਾ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਝਰਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਫਾਲਤੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ (ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ, ਵੰਗਾਂ, ਕੱਚ ਪਲੇਟਾਂ, ਸਿੰਕ, ਟਾਇਲਟ ਅਤੇ ਪੌਟ)ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਕੰਧ 'ਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ।

ਆਪਣੇ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਨੇਕ ਚੰਦ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਮਲਬੇ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸੁਕਰਾਨੀ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਾਲ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸੁਖਨਾ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਦੀ ਇੱਕ ਖਾਈ ਨੁਮਾ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। 1902 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਇਹ ਖਾਈ ਨੁਮਾ ਜ਼ਮੀਨ ਜੰਗਲਾਤ ਜਮੀਨ ਅਧੀਨ ਸੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਨੇਕ ਚੰਦ ਦਾ ਕੰਮ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ 1975 ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ 18 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਇਹ 12-ਏਕੜ (49,000 ਮੀ²) ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਸੀ, ਹਰ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਭੂਗੋਲ
ਮਾਂਗ

**ਮਾਂਗ** ਤੀਵੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਪਾਸੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਰੂਸੀ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ

, ਬਾਬਾ ਯਾਗਾ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਤੇ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਇਵਾਨ ਬਿਲੀਬਿਨ]]
**ਰੂਸੀ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ** (), ਅਲੈਗਜ਼ਾਂਦਰ ਅਫ਼ਾਨਸੀਏਵ ਦੀਆਂ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀਆਂ ਰੂਸੀ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜਿਹੜਾ ਉਸਨੇ 1855 ਅਤੇ 1863 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਗ੍ਰਿੱਮ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ''ਗ੍ਰਿੱਮ'ਦੀਆਂ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ* ਦੇ ਪੂਰਨਿਆਂ ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋਵੀਅਤ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ। 

ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪ੍ਰੌਪ ਨੇ *ਮੋਰਫੋਲਾਜ਼ੀ ਆਫ਼ ਫੋਕਟੇਲ* ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ। 

## ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ 
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੁਝ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ:
* ਅਮਰ ਕੋਸ਼ਚੀ ਦੀ ਮੌਤ
* ਹੁਸੀਨ ਵਾਸੀਲਿਸਾ
* ਪਾਦਰੀ ਦੀ ਧੀ ਵਾਸੀਲਿਸਾ
* ਭਰਾ ਅਤੇ ਭੈਣ
* ਡੱਡੂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ
* ਵਸੀਲੀ ਅਨਲੱਕੀ
* ਵ੍ਹਾਈਟ ਡਕ
* ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜੋ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਸਕਰਾਈ
* ਦੁਸ਼ਟ ਭੈਣਾਂ
* ਗੁਪਤ ਗੇਂਦ
* ਜਾਦੂ ਦਾ ਹੰਸ ਬਤਖ
* ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਇਵਾਨ, ਅਗਨਪੰਛੀ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਬਘਿਆੜ
* ਸਾਗਰ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਵਾਸੀਲਿਸਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ
* ਬਹਾਦੁਰ ਨਾਈਟ, ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਸੇਬ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਾਣੀ
* ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਪਤਾ ਜਾਣਾ ਕਿਥੇ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਪਤਾ ਲਿਆਉਣਾ ਕੀ
* ਗੋਲਡਨ ਸਲੀਪਰ
* ਅਗਨਪੰਛੀ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਵਾਸੀਲਿਸਾ
* ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨਿੱਕੀ ਕੁੜੀ
* ਬਿਨ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਕੰਨਿਆ
* ਸਲਗਮ ਦੈਂਤ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Русские народные сказки *(ਰੂਸੀ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ)*
* Russian Fairy Tales *(ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ)''

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਖ਼ਾਰੀ ਭੌਂ ਧਾਤ

**ਖ਼ਾਰੀ ਭੌਂ ਧਾਤਾਂ** ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜਾ ਵਿੱਚ ਬੇਰਿਲੀਅਮ, ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਸਟ੍ਰੌਂਸ਼ਮ, ਬੇਰੀਅਮ ਅਤੇ ਰੇਡੀਅਮ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਤੱਤ s-ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਬਾਹਰੀ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਆਇਨ M+2 ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਗਰੁੱਪ 2 ਤੱਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਅੰਕ 120 ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਪਰ ਅਜੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।

## ਰਸਾਇਣਿਕ ਗੁਣ
ਜਿਵੇ ਕਿ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਤਰਤੀਬ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਸੈੱਲ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੱਤ ਡੱਬਾ
ਖਿਡਾਉਣਾ

ਦੇ ਕੁੱਝ ਲਕੜ ਦੇ ਖਿਡਾਉਣੇ]]
**ਖਿਡਾਉਣਾ** ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵਸਤੂ ਹੈ ਜੋ ਖੇਡਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਿਡਾਉਣੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਿਉਣਾ ਸਿਖਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਖਿਡਾਉਣੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਖਿਡਾਉਣੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਕਈ ਵਾਰ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿਡਾਉਣਾ ਸਮਝ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਖਿਡਾਉਣੇ ਦਾ ਮੁੱਢ ਪੂਰਵ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੈ। ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ *ਖਿਡਾਉਣਾ* ਸ਼ਬਦ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਪਛਾਤਾ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੌਦਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਖਿਡਾਉਣੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ।

ਖਿਡਾਉਣੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਉਣੇ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਲੱਭਣ,ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ,ਕਾਰਣ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਖਣ,ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
 ਦਾ ਇੱਕ ਖਿਡਾਉਣਾ]]

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਸਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ; ਪੱਥਰ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਖਿਡਾਉਣੇ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੰਧੁ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਤੋਂ ਖਿਡਾਉਣੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਗੱਡੇ,ਸੀਟੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਖਿਡਾਉਣੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਪਹਿਲਾਂ ਖਿਡਾਉਣੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ,ਬੈਂਤਾਂ ਅਤੇ ਚੀਕਣੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਸਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਗੁੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਕਲੀ ਵਾਲ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਬਣਾਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਪੱਥਰ,ਲਕੜ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

## ਕਿਸਮਾਂ
* ਗੁੱਡੀਆਂ 
* ਵਾਹਨ
* ਪਜਲ
* ਡਿਜੀਟਲ ਖਿਡਾਉਣੇ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡੌਣੇ
ਨਹਿਰ

ਵਰਗੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਨੇ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਧੱਕਾ ਲਾਇਆ]]
**ਨਹਿਰ** (Canal) ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਿਣ ਅਤੇ ਸਥਾਨਾਂਤਰਣ ਦਾ ਮਨੁੱਖ-ਨਿਰਮਿਤ ਚੈਨਲ ਹੈ। ਨਹਿਰ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਜਲਮਾਰਗ ਦਾ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਨਾ ਹੋ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਢਾਂਚਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖੇਤੀ ਜਾਂ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਜਲਮਾਰਗ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

### ਸਿੰਚਾਈ ਨਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਚਲਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ, ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। 
ਸੂਆ,ਕੱਸੀ,ਖਾਲ,
## ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ 

 ਹੱਥ ਛੱਤਰੀ, ਨਹਿਰ ਦੀ ਪਟੜੀ,
ਉਹ ਵੀਰ ਮੇਰਾ ਕੁੜੀਓ|

 ਵਗਦੀ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਣੇ ਨਹਾਉਦੇ,
ਚੱਕ ਦੇ ਪੱਲਾ ਨੀ ਤੇਰੇ ਪੈਰੀ ਹੱਥ ਲਾਉਦੇ ....

ਨਹਿਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸੂਏ ਨੂੰ ਜਾਵੇ,
ਸੂਏ ਦਾ ਪਾਣੀ ਇੱਖ ਨੂੰ,
ਨੀ ਚਕਾਈ ਭਾਗਵਾਨੇ ਘੜਾ ਸਿੱਖ ਨੂੰ,
ਨੀ ਚੁਕਾਈ ............

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਹਿਰਾਂ
ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ

**ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ** ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਿੰਚਾਈ ਨਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਲਈ  ਸਰਵੇਖਣ 1867 ਈ. ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1882 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਨਹਿਰ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰੋਪੜ ਹੈਡ ਵਰਕਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ ਨੇ ਵੀ ਇਕ ਨਹਿਰ ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਕੇ ਸਰਹਿੰਦ ਸ਼ਹਿਰ ਲਿਆਂਦੀ ਸੀ ਜੋ ਅੱਗੇ ਹਿਸਾਰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਨਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸਨੇ ਹੀ ‘ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ’ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੁਲਕੀ ਝਗੜਿਆਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਨਹਿਰ ਗ਼ੈਰ ਆਬਾਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਨਾਭਾ, ਪਟਿਆਲਾ, ਜੀਂਦ, ਫਰੀਦਕੋਟ ਅਤੇ ਕਲਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਚਾਲੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। 

## ਨਹਿਰ ਦਾ ਭੂਗੋਲ
ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਰਾਹਾ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਰਾਹਾ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅੱਗੇ ਗੁਰਥੜੀ ਦੇ ਪੁਲਾਂ ਤੋਂ ਨਹਿਰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਅਬੋਹਰ ਬ੍ਰਾਂਚ, ਬਠਿੰਡਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਬ੍ਰਾਂਚ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਅੱਗੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਿੰਜਣ ਲਈ ਅੱਡ ਅੱਡ ਬਰਾਂਚਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਖੇਤਰ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਨਹਿਰੀ ਨੈਟਵਰਕ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡੇ ਗਏ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਉਪਜਾਊ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਹਿਰਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ
ਗਰੁੱਪ 3 ਤੱਤ

**ਗਰੁੱਪ 3 ਤੱਤ** ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਹੈ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਡੀ-ਬਲਾਕ ਗਰੁੱਪ ਹੈ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸਕੈਂਡੀਅਮ, ਇਟਰੀਅਮ, ਲੁਟੀਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਲਾਰੈਂਸ਼ੀਅਮ ਚਾਰ ਤੱਤ ਹਨ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਲੈਂਥਾਨਾਈਡ ਅਤੇ ਐਕਟੀਨਾਈਡ ਲੜੀਆਂ ਵੀ ਸਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 32 ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

## ਰਸਾਇਣਕ ਗੁਣ

!Z !! ਤੱਤ !! ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਤਰਤੀਬ
|-
| 21||ਸਕੈਂਡੀਅਮ|| 2, 8, 9, 2
|-
| 39|| ਇਟਰੀਅਮ|| 2, 8, 18, 9, 2
|-
| 71|| ਲੁਟੀਸ਼ੀਅਮ|| 2, 8, 18, 32, 9, 2
|-
| 103|| ਲਾਰੈਂਸ਼ੀਅਮ|| 2, 8, 18, 32, 32, 8, 3
|}

! ਨਾਮ
! ਸਕੈਂਡੀਅਮ
! ਇਟਰੀਅਮ
! ਲੁਟੀਸ਼ੀਅਮ
! ਲੌਰੈਂਸ਼ੀਅਮ
|-
| style="background:lightgrey; text-align:left;"|ਪਿਘਲਣ ਦਰਜਾ
| 1814 K, 1541&nbsp;°C|| 1799 K, 1526&nbsp;°C|| 1925 K, 1652&nbsp;°C|| ? 1900 K, ? 1627&nbsp;°C
|-
|style="background:lightgrey; text-align:left;"|ਉਬਾਲ ਦਰਜਾ
| 3109 K, 2836&nbsp;°C|| 3609 K, 3336&nbsp;°C|| 3675 K, 3402&nbsp;°C|| ?
|-
| style="background:lightgrey; text-align:left;"|ਘਣਤਾ
| 2.99 g·cm−3|| 4.47 g·cm−3|| 9.84 g·cm−3|| ?
|-
| style="background:lightgrey; text-align:left;"|ਦਿੱਖ
| ਚਾਂਦੀ ਰੰਗ ਚਿੱਟਾ ਧਾਤ|| ਚਾਂਦੀ ਚਿੱਟਾ|| ਚਾਂਦੀ ਰੰਗ ਸੁਆਹ ਰੰਗ|| ?
|-
| style="background:lightgrey; text-align:left;"|ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਅਰਥ ਵਿਆਸ
| 162 pm|| 180 pm|| 174 pm|| ?
|}

## ਹਵਾਲੇ
## ਨੋਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੱਤ ਡੱਬਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
1886

**1886** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1880 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਘਟਨਾ 
* 18 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਸੰਘ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਧੁਨਿਕ ਹਾਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
* 23 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash;ਲੰਡਨ ਟਾਈਮਜ਼, ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ।
* 25 ਮਈ &ndash; ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਦਨ ਵਿੱਚ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਲੈਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ
* 13 ਜੂਨ &ndash; ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਵਧੀਆ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 'ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖ਼ਾਲਸਾ' ਅਖ਼ਬਾਰ ਛਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਵੀ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਨਿਆਰੇਪਨ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਦਿਅਕ ਉੱਨਤੀ, ਸਿੱਖ ਤਵਾਰੀਖ਼, ਸਿੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਬਾਰੇ ਵਧੀਆ ਸਮੱਗਰੀ ਛਾਪੀ ਸੀ।
* 28 ਅਕਤੂਬਰ &ndash; ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਲਿਬਰਟੀ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਨੇ 'ਸਟੈਚੂ ਆਫ਼ ਲਿਬਰਟੀ' ਬੁੱਤ ਦੀ 'ਘੁੰਡ ਚੁਕਾਈ' ਕੀਤੀ।
* 2 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿਤਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ 35 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦਾ ਪਾਹੁਲੀਆ ਸਿੱਖ ਹੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ
## ਜਨਮ 
* 25 ਮਈ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਦੇਸ ਭਗਤ ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1886
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਮਾਛੀ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ

***ਮਾਛੀ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ*** ਈਸਪ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਮਾਛੀ ਨੇ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਫੜ ਲਈ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕੀ ਉਦੋਂ ਉਹ ਭਰਪੇਟ ਭੋਜਨ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਮਛੇਰੇ ਨੂੰ ਪਰਵਾਨ ਨਹੀਂ। ਉਹਦੀ ਸੋਚ ਹੈ ਕਿ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਕਿਸੇ ਮੌਜੂਦ ਫਾਇਦੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ। ਲਾ ਫੋਂਤੇਨ ਦੀਆਂ ਜਨੌਰ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਜਿ.3) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਨੀਤੀ ਕਥਾ *ਨੌਂ ਨਕਦ ਤੇਰਾਂ ਉਧਾਰ* ਅਖਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਸਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਔਸਿਪ ਮਾਂਦਲਸਤਾਮ

**ਔਸਿਪ ਐਮੀਲੀਏਵਿੱਚ ਮਾਂਦਲਸਤਾਮ** (;  – 27 ਦਸੰਬਰ 1938) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਦੇਜ਼ਦਾ ਮਾਂਦਲਸਤਾਮ ਦਾ ਪਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਐਕਮੇਇਸਟ ਸਕੂਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੈਨਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1930ਵਿਆਂ ਦੇ ਜਬਰ ਦੌਰਾਨ ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਦੇਜ਼ਦਾ ਸਹਿਤ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਰਕਾਰ ਦੀ ਰਾਹਤ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵਾਰਨਜ਼ ਚਲੇ ਗਏ। 1938 ਵਿੱਚ ਮਾਂਦਲਸਤਾਮ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਲਾਗ ਕੈਂਪ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1891
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਲੇਖਕ