open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਅਮਨੇਸ਼ੀਆ

**ਅਮਨੇਸ਼ੀਆ** ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ, ਰੋਗ, ਜਾਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਦਮੇ ਕਾਰਨ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸ਼ੀਲੇ  ਅਤੇ ਹਿਪਨੌਟਿਕ ਨਸ਼ੇ    ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਵੀ ਅਮਨੇਸ਼ੀਆ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਹੱਦ ਕਾਰਨ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਪੂਰੀ ਜਾਂ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।  ਅਮਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਰੈਟਰੋਗਰੇਡ ਅਮਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਐਂਟਰੋਗਰੇਡ ਅਮਨੇਸ਼ੀਆ। ਰੈਟਰੋਗਰੇਡ ਅਮਨੇਸ਼ੀਆ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਾਰੀਖ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੁਰਘਟਨਾ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਘਾਟਾ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਗੁੰਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਐਂਟਰੋਗਰੇਡ ਅਮਨੇਸ਼ੀਆ ਅਲਪਕਾਲਿਕ ਸਟੋਰ ਤੋਂ ਦੀਰਘਕਾਲਿਕ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁੰਤਕਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਅਸਮਰਥਾ ਹੁੰਦੀ  ਹੈ।ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਮਨੇਸ਼ੀਆ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਜਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅੱਡ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਰਥਾਤ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਗਰ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਅਮਨੇਸ਼ੀਆ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। 

ਕੇਸ ਸਟਡੀਆਂ ਇਹ ਵੀ ਦਿਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਮਨੇਸ਼ੀਆ ਮੇਡੀਅਲ ਟੈਂਪਰੇਲ ਲੋਬ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।  ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਿਪੋਕੈਮਪਸ (ਸੀਏ1 ਖੇਤਰ) ਦੇ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਮੈਮੋਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਰਿਸਰਚ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ  ਡਾਇਨੇਸਫਲੋਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਅਮਨੇਸ਼ੀਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ RbAp48 ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਮੈਮੋਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਬੰਧ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ ਕਿ ਖਰਾਬ ਹੋਈ ਮੈਮੋਰੀ ਵਾਲੇ ਚੂਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ RbAp48 ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਨੀਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਮਨੇਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਤੁਰੰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ,  ਅਤੇ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਨਵੀਂਆਂ ਯਾਦਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਵੀਂ ਸਮੱਗਰੀ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਕਮੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਰੀਜ਼ ਨਵੇਂ ਪਰੋਸੀਜਰਲ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ (ਦੋਨੋ ਅਨੁਭਵੀ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪੀ) ਪ੍ਰਾਇਮਿੰਗ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਐਮਨੇਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਗੈਰ-ਘੋਸ਼ਣਾਤਮਕ ਗਿਆਨ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।   ਐਮਨੇਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕ ਚੋਖੀ ਬੌਧਿਕ, ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਸੱਟ ਵੱਜ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਦ ਯੂਨਾਨੀ ਤੋਂ ਹੈ, ਭਾਵ 'ਭੁੱਲਣਹਾਰਤਾ'; ἀ- (a-) ਤੋਂ, ਭਾਵ 'ਬਿਨਾਂ', ਅਤੇ μνήσις (ਮਨੇਸਿਸ), ਭਾਵ 'ਯਾਦਾਸ਼ਤ'। 

## ਇਤਿਹਾਸ
### ਰੋਗੀ ਆਰ ਬੀ
ਰੋਗੀ ਆਰਬੀ 52 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। 50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਐਨਜਾਈਨਾ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਸਰਜਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਹਾਇਸਕਿਕ ਐਪਿਸੋਡ (ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਰਕਤ ਵਿੱਚ ਕਮੀ) ਦੇ ਬਾਅਦ ਜੋ ਬਾਈਪਾਸ ਸਰਜਰੀ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਰ ਬੀ ਨੇ ਐਂਟਰੋਗਰੇਡ ਮੈਮੋਰੀ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਦਰਸਾਇਆ ਪਰ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਰੈਟਰੋਗਰੇਡ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸੰਗਿਆਨਾਤਮਕ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚਲਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਘਾਓ ਹਿੱਪੋਕੈਮਪਸ ਦੇ ਸੀਏ1 ਭਾਗ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਸਨ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਪੋਕੈਮਪਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਸਿਮਰਤੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਖੋਜ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਰੋਗ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਕਾਰ
ਵਿਜੇਸਨਾ ਫ਼ਰਕਿਕ

ਵਿਜੇਸਨਾ ਫ਼ਰਕਿਕ (ਜਨਮ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1987 ਨੂੰ ਹੈਮਬਰਗ, ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆਈ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* http://www.facebook.com/vijessnaferkic

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ

**ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ** ਮਨ ਦੀ ਇੱਕ ਦਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਅਣਚਾਹੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ  ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤੀਮੂਲਕ  ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਲੋਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਨਾਂਹਪੱਖੀ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਫੋਕਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਲਾਸ ਅੱਧਾ ਖਾਲੀ ਹੈ ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਦੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਆਮ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਨੂੰ ਗਲਾਸ ਅੱਧਾ ਖਾਲੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਨੂੰ ਗਲਾਸ ਅੱਧਾ ਭਰਿਆ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

**ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ** ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ- ਵਿਰੋਧੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੁਭਾਅ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਪਦ ਦਾ ਅਰਥ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਸਵਾਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਆਧਾਰਿਤ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਅਕਸਰ ਹੋਂਦਵਾਦੀ ਨਿਖੇਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਰਥ ਜਾਂ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

## ਨਿਰੁਕਤੀ 
ਸ਼ਬਦ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ ਪੈਸੀਮਸ (pessimus) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰਾ'। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੋਲਟੈਰ ਦੇ 1759 ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਕਾਂਦੀਦ ('Candide, ou l'Optimisme') ਦੇ ਜੈਸੂਇਸਟ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੋਲਟੈਰ ਨੇ ਲੀਬਨੀਜ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਭ ਸੰਭਵ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ (ਵਧੀਆ)' ਸੀ। ਵੋਲਟੈਰ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਰੀਵਿਊ ਡੀ ਟ੍ਰਵੇਵੈਕ ਦੇ ਜੇਸੂਟਸ ਨੇ ਉਸ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ। 

## ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ 
thumb|250x250px|ਰੂਸੋ ਦੀ *ਅਸਮਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ * ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੇ ਰੋਸ਼ਨਖ਼ਿਆਲੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਹਮਲਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਗਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਤਨਸ਼ੀਲ ਦੇ ਤੌਰ ਦੇਖਦਾ ਸੀ।

### ਆਰਥਰ ਸ਼ੋਪੇਨਹਾਵਰ
ਆਰਥਰ ਸ਼ੋਪੇਨਹਾਵਰ ਦਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਵੀ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ-ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਤਰਕ ਨਾਲੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਸ਼ੋਪੇਨਹਾਵਰ ਨੇ ਮਾਨਵੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਅਸਲੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ, ਕਾਮਵਾਸਨਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਪਨਾਹਗਾਹ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੇਰਕਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ, ਤਰਕ ਮਾਨਵੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਲਈ ਕੇਵਲ ਬਾਹਰੀ ਦਿਖਾਵਟਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਵਸਤਰ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੀਆਂ ਨਗਨ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਪਹਿਨ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੋਪੇਨਹਾਵਰ ਤਰਕ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਕਮਜੋਰ ਅਤੇ ਮਹਤਵਹੀਣ ਮੰਨਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਉਪਮਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੋਪੇਨਹਾਵਰ ਨੇ ਮਾਨਵੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਇੱਕ ਅਪਾਹਿਜ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਖ ਤਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਜੋ ਇੱਛਾ ਰੂਪੀ ਨੇਤਰਹੀਣ ਦਾਨਵ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਲਵਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੇਰਣਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ
ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਮਾਨਨ

**ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਮਾਨਨ** (29 ਜੂਨ 1947 – 16 ਮਈ, 2010) ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਲੇਖਕ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਅਨੁਰਾਧਾ ਦਾ ਜਨਮ 1947 ਨੂੰ ਥੰਜਾਵੁਰ, ਤਮਿਲ ਨਾਡੁ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਆਰ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਕੇ ਅਨੁਰਾਧਾ ਇੱਕ ਲੇਖਿਕਾ ਬਣੀ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਸਾਲਿਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਲੈਣ ਦੇ ਕਈ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੁਰਾਧਾ ਨੇ ਬਤੌਰ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਜੈਨੇਂਦਰਾ ਸਰਸਵਤੀ ਬਾਰੇ ਤੱਥ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਮੰਗਾਈ, ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਦੀ ਸੀ। ਅਨੁਰਾਧਾ ਦਾ ਸਾਹਿਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ 1977 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ "ਐਂਟੀ-ਡਾਇਵੋਰਸ ਦੇ ਲਈ ਸਲਾਹਕਾਰ" ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। 30 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਰਾਧਾ ਨੇ ਕਰੀਬ 800 ਨਾਵਲ ਅਤੇ 1,230 ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸੀਰਾਈ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਜਿੱਤਿਆ ਜੋ ਆਨੰਦ ਵਿਕਾਤਮਨ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਇਹ ਹੀ ਨਾਂ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਕੁਟੂ ਪੁਜੁਕੱਲ, ਓਰੂ ਮੱਲਾਰੀਨ ਪਯਾਨਮ ਅਤੇ ਔਰੂ ਵੈਦੂ ਇਰੂਵਾਸਲ ਨੂੰ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1991 ਵਿੱਚ ਬਾਲਚੈਂਡਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਔਰ ਵੈਜੂ ਇਰੂ ਵਸੀਲ ਨੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬੈਸਟ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। 1988 ਦੀਆਂ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਓਕਾ ਬਾਰੀਆ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਨੰਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਰਚਨਾਈ ਪੁੰਕਲ, ਪਾਸਮ ਅਤੇ ਕਾਨਕੰਡਨ ਤੌਜ਼ੀ ਨੂੰ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਐਮ. ਜੀ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

### ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਆਹ 
ਅਨੁਰਾਧਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕਾਰਨ 16 ਮਈ, 2010 ਵਿੱਚ 62 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੱਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਿਆ ਜੈਂਨੇਦਰਾ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵਾਰ ਮਿਲੀ। ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਪੈਗੰਬਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧਮਕਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਜੈਂਨੇਦਰਾ ਸਰਸਵਤੀ ਉੱਪਰ ਵੀ ਜਿਨਸੀ ਦੁਰਾਚਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਗਰੈਗਰ ਮੈਂਡਲ

**ਗਰੈਗਰ ਯੋਹਾਨ ਮੈਂਡਲ** (; 20 ਜੁਲਾਈ 1822 – 6 ਜਨਵਰੀ 1884) () ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਮੋਰਾਵੀਆ ਦੇ ਮਾਰਗਰੇਵੀਏਟ ਦੇ ਬਰਨੋ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਐਬੇ ਦਾ ਆਗਸਤੀਨੀ ਫਰਿਆਰ ਅਤੇ ਐਬੋਟ ਸੀ। ਮੈਂਡਲ ਦਾ ਜਨਮ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਿਲੇਸੀਅਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ (ਅੱਜ ਦਾ ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਬੋਲਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ  ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਕਰੌਸਬਰੀਡਿੰਗ ਨਾਲ ਕੁਝ ਇੱਛਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ 1856 ਅਤੇ 1863 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੈਂਡਲ ਦੇ ਮਟਰ ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਵੰਸ਼-ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਕਈ ਨਿਯਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਮੈਂਡਲੀਅਨ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੈਂਡਲ ਨੇ ਮਟਰ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ: ਪੌਦੇ ਦੀ ਉਚਾਈ, ਫਲੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਰੰਗ, ਬੀਜ ਦਾ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਰੰਗ, ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਰੰਗ। ਮੈਂਡਲ ਨੇ ਮਟਰ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ: ਪੌਦੇ ਦੀ ਉਚਾਈ, ਫਲੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਰੰਗ, ਬੀਜ ਦਾ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਰੰਗ, ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਰੰਗ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੀਜ ਰੰਗ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂਡਲ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਜਦ ਇੱਕ ਟਰੂ-ਬਰੀਡਿੰਗ ਪੀਲੇ ਮਟਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟਰੂ-ਬਰੀਡਿੰਗ ਹਰੇ ਮਟਰ ਦੀ ਕਰੌਸ ਬਰੀਡਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਔਲਾਦ ਦੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ। ਪਰ, ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ, ਹਰੇ ਮਟਰ ਇੱਕ ਹਰੇ ਤੇ 3 ਪੀਲੇ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੈਂਡਲ ਨੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ "ਦੱਬੂ" ਅਤੇ "ਹਾਵੀ" ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। (ਪਿਛਲੀ ਉਦਾਹਰਨ ਵਿੱਚ, ਹਰਾ ਗੁਣ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਪਖਲਾਈ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ, ਦੱਬੂ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀਲਾ ਹਾਵੀ ਹੈ) ਉਸਨੇ 1866 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਅਦਿੱਖ "ਕਾਰਕਾਂ" - ਹੁਣ ਜੀਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ- ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਇੱਕ ਜੀਵਾਣੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਝਣਯੋਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। 

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਦੇ ਜਨਮਦਾਤਾ ਗਰੇਗਰ ਜੌਹਨ ਮੈਂਡਲ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜੁਲਾਈ ਸੰਨ 1822 (22 - 7 -1822) ਵਿੱਚ ਮੋਰਾਵਿਆ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਰਾਵੀਆ ਹੁਣ ਚੈਕੋਸਲਾਵਾਕਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਬਾਲਕ ਜੌਹਨ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਪਿਤਾ ਕੋਲੋਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੰਗ ਅਤੇ ਰੂਪ ਕਿੱਥੋ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਵਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਪਿਤਾ ਨੇ ਖਰਚੇ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਕਰਕੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕਿਵੇਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਇੱਕੀ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਸੇਂਟ ਗਰੇਗਰੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗਰੈਗਰ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

ਉਸ ਨੇ ਪੇਸ਼ਾ ਅੱਛਾ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਮਨ ਰਮ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਲੋਕ ਸਨ। ਉਹ ਧਰਮ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਤੱਕ ਅਤੇ ਕਲਾ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦੀ ਵਿਵੇਚਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਰਾ ਭਰਿਆ ਬਾਗ਼ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਸੰਨ 1847 ਵਿੱਚ ਪਾਦਰੀ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਫੁੱਟ (ਇਕਾਈ)

**ਫੁੱਟ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **foot**, ਸੰਖੇਪ: ft, ਚਿੰਨ੍ਹ: ' ) ਅਮਰੀਕਨ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਮਾਪ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਲੰਬਾਈ ਦੀ ਇਕਾਈ ਹੈ। 1959 ਤੋਂ, ਦੋਵੇਂ ਯੂਨਿਟਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ 0.3048 ਮੀਟਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਵਿਚ 12 ਇੰਚ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਫੁੱਟ ਦਾ ਇੱਕ [[ਯਾਰਡ] ਗਜ] ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਫੁੱਟ" ਯੂਨਾਨੀ, ਰੋਮਨ, ਚੀਨੀ, ਫ਼੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਥਾਨਕ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
ਇਹ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਵਪਾਰ ਤਕ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 250 ਮਿਮੀ ਅਤੇ 335 ਮਿਮੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ' ਤੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ 12 ਇੰਚ ਜਾਂ 16 ਅੰਕਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਇਕੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਉਦਯੋਗਿਕ ਮੁਲਕ ਹੈ ਜੋ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਫੁੱਟ ਅਤੇ ਸਰਵੇਖਣ ਫੁੱਟ (ਲੰਬਾਈ ਦੀ ਰਿਵਾਇਤੀ ਇਕਾਈ) ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ, ​​ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਅਤੇ ਮਾਨਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੀਟਰ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਟ ਨੂੰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ; ਸੜਕ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਸਾਮਰੀ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੜਕ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਦੂਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੀਲਾਂ ਜਾਂ ਗਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਕਿ ਫੁੱਟ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਨਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਚਾਈ ਦਾ ਮਾਪ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਫੁੱਟ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾਈ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਯੂਨਿਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂ.ਕੇ. ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਪਾਂ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਮਿਟ੍ਰੈਕਟ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਵਿਚ ਉਚਾਈ ਦਾ ਮਾਪ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਫੁੱਟ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 13 (ਯੂਕੇ), 14 (ਯੂਐਸ ਨਰ), 15.5 (ਯੂ.ਐਸ. ਮਾਦਾ) ਜਾਂ 46 (ਈ.ਯੂ. ਦੇ ਆਕਾਰ) ਦੇ ਜੁੱਤੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।

#### ਭਾਰਤੀ ਸਰਵੇਖਣ ਫੁੱਟ 
ਭਾਰਤੀ ਸਰਵੇਖਣ ਪੈਰ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ 0.3047996 ਮੀਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਰਵੇ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਕੌਮੀ ਟੌਪੋਗਰਾਫਿਕ ਡਾਟਾਬੇਸ ਮੈਟਰਿਕ ਡਬਲਿਊ ਜੀ.ਐਸ-84 ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਤੋਂ 
### ਮੀਟਰਿਕ ਫੁੱਟ 
3 ਬੁਨਿਆਦੀ ਮੌਡਿਊਲਾਂ (30 ਸੈਂਟੀਜ਼) ਦੇ ਇੱਕ ISO 2848 ਮਾਪ ਨੂੰ "ਮੈਟਰਿਕ ਫੁੱਟ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਮੀਟ੍ਰਿਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੀਟਰਿਕ ਫੁੱਟ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਨ।

#### ਫਰਾਂਸ 
1799 ਵਿਚ ਫਰਾਂਸ ਵਿਚ ਮੀਟਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਇਕਾਈ ਬਣ ਗਈ।
ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1812 ਵਿਚ ਨੇਪੋਲੀਅਨ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਰਿਟੇਲ ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਫਰੈਂਚ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਮੈਟਰਿਕ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰੀਪਾਈਨ ਕੀਤਾ।
ਪੈਰ, ਜਾਂ ਪਾਇਡ ਮੀਟਰਿਕ, ਨੂੰ ਮੀਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਇਹ ਯੂਨਿਟ 1837 ਤਕ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਕਾਈਆਂ
ਹੈਕਟੇਅਰ

**ਹੈਕਟੇਅਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: **hectare**; ਚਿੰਨ: **ha**) ਇੱਕ ਐਸ.ਆਈ. ਤੋਂ ਸਵੀਕਾਰਤ ਮੀਟਰਿਕ ਸਿਸਟਮ ਯੂਨਿਟ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ  ਜਾਂ 1 ਵਰਗ ਹੇਕਟੋਮੀਟਰ (hm2) ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਏਕੜ ਲਗਭਗ 0.405 ਹੈਕਟੇਅਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ 2.47 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

1795 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਮੈਟਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ "100" ਮੀਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ "ਹੈ" ਅਤੇ ਹੈਕਟੇਅਰ ("ਹੈਕਟੋ-" + "ਹਨ") ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 100 "ਏਰੀਆ" ਜਾਂ 1/100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2 ਸੀ। ਜਦੋਂ 1960 ਵਿੱਚ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਤਰਕਸੰਗਤ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿਸਟਮ ਆਫ ਯੂਨਿਟਸ (ਐਸਆਈ), ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੈਕਟੇਅਰ ਐਸ.ਆਈ. ਯੂਨਿਟਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਐਸਆਈ ਯੂਨਿਟ ਵਜੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏ ਬ੍ਰੋਸ਼ਰ ਦੇ ਭਾਗ 4.1 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਯੂਨਿਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਵਰਤੋਂ "ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ"। 

ਇਹ ਨਾਮ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਲੈਟਿਨ ਅਰਥੀ ਤੋਂ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਮਾਪਦੰਡ ਦੀ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਫ੍ਰੈਂਚ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1795 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਆਧਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 18 ਜਰਨਲ, ਸਾਲ 3 (7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1795) ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਪੰਜ ਇਕਾਈਆਂ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ:

* ਲੰਬਾਈ ਲਈ ਮੀਟਰ 
* ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਲਈ are (100 ਮੀ 2) 
* stère (1 ਮੀ 3) ਸਟੀਕ ਕੀਤੀਆਂ ਬਾਲਣਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਲਈ
* ਤਰਲ ਦੇ ਖੰਡਾਂ ਲਈ ਲੀਟਰ (1 dm3) 
* ਪੁੰਜ ਲਈ ਗ੍ਰਾਮ

1960 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਆਫ ਯੂਨਿਟ (ਐਸਆਈ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਵਾਈਸ ਐਂਡ ਮੇਜ਼ੋਰਜ਼ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮੇਟੀ (ਸੀ ਆਈ ਪੀ ਐਮ) ਨੇ ਐਸ.ਆਈ. ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ (2006) ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਹੈਕਟੇਅਰ ਨੂੰ "ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਗੈਰ- SI ਯੂਨਿਟ"।

1972 ਵਿਚ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਆਰਥਿਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀ (ਈ.ਈ.ਸੀ.) ਨੇ 71/354 / ਈ ਈ ਸੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਪਾਸ ਕਰਵਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੂਨਿਟਾਂ ਨੂੰ ਸੀ.ਜੀ.ਪੀ.ਐਮ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ (ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈਕਟੇਅਰ) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਪ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਸੀ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੂਕੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਰਧ ਲੋਕ, ਅਜੇ ਵੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗਣਨਾ ਲਈ ਏਕੜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਆਧਿਕਾਰਿਕ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ) ਕਾਗਜ਼ੀ ਕਾੱਰਕਾਂ ਲਈ ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਫਾਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਦਲਣ ਪ੍ਰਤੀ ਰੋਧਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ "ਛੇ ਏਕੜ ਦੇ ਖੇਤ" ਵਰਗੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕਾਮੇ ਹੁਣ ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ "ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ" ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ-ਮਾਲਕ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਲਾਸ ਸੂਚਕ।

ਇਕ ਹੈਕਟੇਅਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ:

* 1 ਵਰਗ ਹੈਕਟੋਮੀਟਰ 
* 15 mǔ ਜਾਂ 0.15 ਕੁਇੰਗ
* 10 ਦੁਨਾਮ ਜਾਂ ਦਨਊਮ (ਮੱਧ ਪੂਰਬ) 
* 10 ਸਟ੍ਰਮਮੇਟਾ (ਗ੍ਰੀਸ) 
* 6.25 ਰਾਏ (ਥਾਈਲੈਂਡ) 
* ≈ 1.008 ਚੋ (ਜਾਪਾਨ) 
* ≈ 2.381 ਫ਼ੇਡਨ (ਮਿਸਰ)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਕਾਈਆਂ
ਬੋਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ

**ਬੋਧਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ**  "ਧਿਆਨ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤੋਂ, ਮੈਮੋਰੀ, ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਅਤੇ ਸੋਚ" ਵਰਗੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੋਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵਿਦਿਅਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਅਸਧਾਰਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਵਿਕਾਸ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹ ਚਿੰਤਨ ਪੁਰਾਣੇ ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ 387 ਈ. ਪੂ. ਵਿੱਚ ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਦਿਮਾਗ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ। 1637 ਵਿੱਚ, ਰੇਨੇ ਦੇਕਾਰਤ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਸਹਿਤ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮਨ-ਜਿਸਮ ਦੇ ਦਵੈਤਵਾਦ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਦਵੈਤਵਾਦ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਦਾਰਥ ਹਨ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ।  ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਸਾਰੀ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡੀਆਂ ਬਹਿਸਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਚਾਰ ਕੇਵਲ ਅਨੁਭਵਵਾਦੀ ਸਨ, ਜਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਿਆਨ (ਨੇਟਿਵਵਾਦ) ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਸ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਬਰਕਲੀ ਅਤੇ ਜੌਨ ਲੌ, ਅਨੁਭਵਵਾਦ ਦੇ ਪੱਖ ਵੱਲ ਅਤੇ ਇੰਮਾਨੂਏਲ ਕਾਂਤ ਨੇਟਿਵਵਾਦ ਦੇ ਪੱਖ ਵੱਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 

ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬਹਿਸ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੇ ਨਾਲ, 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਦੋ ਖੋਜਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੋਧਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਸਨ ਪੌਲ ਬਰੋਕਾ ਦੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਖੋਜ ਜੋ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਲਈ ਜਿਆਦਾਤਰ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਾਰਲ ਵੇਰਨੀਕੇ ਦੀ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਖੋਜ ਜੋ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਮਝ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।  ਦੋਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦਾਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਜਾਂ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਰੌਮਾ ਅਤੇ ਗੜਬੜ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ' ਤੇ ਬਰੋਕਾ ਦਾ ਅਫੇਸੀਆ ਅਤੇ ਵੇਰਨੀਕੇ ਦਾ ਅਫੇਸੀਆ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

1920 ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1950 ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਮੁੱਖ ਪਹੁੰਚ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਇਸਦੇ ਧਾਰਨੀ ਸੋਚਾਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਵਰਗੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰਨਿਰੀਖਣਯੋਗ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਬੋਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਇਨੀਅਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ (ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਦੋਵੇਂ) ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਜੌਂ ਪੀਆਜੇ ਸੀ। 1926 ਤੋਂ 1950 ਵਿਆਂ ਤਕ ਅਤੇ 1980 ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਕਲ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।

20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ, ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉੱਠ ਖੜੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ:

## ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ 
ਬੋਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਉਹਨਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇਠ ਦਰਜ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ:

### ਧਿਆਨ 
ਧਿਆਨ ਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ "ਉਪਲੱਬਧ ਅਨੁਭਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸਬਸੈਟ ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ" ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਡਾਟਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਫਿਲਟਰ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਕਢਣ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰੇ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਸੁਣਨ, ਦੇਖਣ, ਸੁੰਘਣ, ਚੱਖਣ ਅਤੇ ਛੋਹਣ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਿਆਨ
ਆਸ਼ਾਵਾਦ

right|thumb|ਬਰਲਿਨ ਦੀਵਾਰ ਸਮਾਰਕ (ਪੱਛਮੀ ਦ੍ਰਿਸ਼)। ਕੰਧ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਗ੍ਰੈਫਿਟੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
**ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ** ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਰਵੱਈਆ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਖਾਸ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਜਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਤੀਜੇ, ਸਕਾਰਾਤਮਕ, ਅਨੁਕੂਲ ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ ਹੋਣਗੇ। ਗਲਾਸ ਅੱਧਾ ਖਾਲੀ ਹੈ ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਦੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਆਮ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਨੂੰ ਗਲਾਸ ਅੱਧਾ ਖਾਲੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਨੂੰ ਗਲਾਸ ਅੱਧਾ ਭਰਿਆ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ optimum ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਵ "ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ"। ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਹੋਣਾ, ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬੇਹਤਰੀਨ ਸੰਭਵ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਵਹਾਰਕ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿਖ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਸਿੱਟੇ ਕਢਣਗੀਆਂ।

ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਾਜੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਮਾਡਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਢੰਗ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਜੀਵਨ ਉਨਮੁਖਤਾ ਟੈਸਟ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ, ਜਾਂ ਸਪਸ਼ਟਕਾਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ  ਗੁਣਨਿਰਧਾਰਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ। 

ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਜੈਵਿਕ ਗੁਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਕਾਰਕਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ/ਸਿਖਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 

## ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਆਸ਼ਾਵਾਦ 
### ਮਜ਼ਾਜੀ ਆਸ਼ਾਵਾਦ 
thumb|220x220px|*ਇੱਕ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ*, ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਾਇਕੋਵਸਕੀ, 1893
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਸ ਪਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਗੁਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਈਫ ਓਰੀਐਂਟੇਸ਼ਨ ਟੈਸਟ (ਲੋਟ)। 

ਮਜ਼ਾਜੀ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛ ਕੇ ਅਨੁਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਂ ਨਾਂਹਪੱਖੀ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਹੇਠਾਂ ਦੇਖੋ)। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ ਦੇ ਅੰਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਵਹਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਦੋ ਸਕੋਰ R = 0.5 ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸਹਿਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਆਸਵੰਦ ਅੰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ, ਉੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ, ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਘਟ ਹੋਣ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਨਤੀਜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਵਾਲੇ ਵਿਵਹਾਰ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਦਕਿ ਸਿਹਤ-ਬਰਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੇਰਣਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ
ਸਰਸਵਤੀ ਗੋਰਾ

**ਸਰਸਵਤੀ ਗੋਰਾ** (28 ਸਤੰਬਰ, 1912 – 19 ਅਗਸਤ, 2006) ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ ਨਾਸਤਿਕ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੇ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। ਗੋਰਾ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀਵਾਦ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਲਿੰਗ ਬਰਾਬਰਤਾ, ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਛੂਤਤਾ ਅਤੇ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿਮਾਂ ਚਲਾਈਆਂ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ 28 ਸਤੰਬਰ, 1912 ਨੂੰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਜ਼ਿਆਨਾਗਰਮ ਵਿਖੇ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। 1930 ਵਿੱਚ, ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਗੋਰਾ ਨਾਲ ਦੇਵਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਛੂਤਛਾਤ ਅਤੇ ਜਾਤ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਬਾਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1944 ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਸੇਵਾਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਰਹੇ।

ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ 1940 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

ਉਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਸੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਰਗਰਮ ਨੇਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਢਾਈ ਸਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨਿਯੰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਗਈ। 1953 ਵਿੱਚ ਕੁਰੈਨਲ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਵਿੱਚ ਸਤਲਿਆਮਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਗੋਰਾ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਸਦੀ ਆਤਮਕਥਾ *ਮਾਈ ਲਾਈਫ ਵਿਦ ਗੋਰਾ* 2012 ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਰਸਵਤੀ ਗੋਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਓ, ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲੜਾਕੂ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ, ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਨੌ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸਦੀ ਧੀ ਚੇਨੂਪਤੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿਜੈਵਾੜਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਲੋਂ ਸਾਬਕਾ ਐਮ.ਪੀ ਰਹੀ।, ਜਾਨਕੀ ਦੇਵੀ ਬਜਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਪੋਤੀ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮੁਲੂ ਤੇਲਗੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* A short biography of Saraswathi Gora  in *Indian Skeptic* by Sunanda Shet
* Obituary in *Deccan Herald*
* Obituary at www.newsfix.de 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਇੰਚ

**ਇੰਚ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: **inch**, ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ: "in") ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਯੁਨਾਈਟੇਡ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਿਸਾਵ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ 1/36 ਯਾਰਡ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੁੱਟ 1/12 ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਮਨ ਯੂਨੀਸ਼ੀਆ ("ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ") ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਕਈ ਵਾਰ ਹੋਰ ਮਾਪਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਬੰਧਿਤ ਇਕਾਈਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਇੰਚ ਦੀ ਸਹੀ ਲੰਬਾਈ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਸਟੈਂਡਰਡ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਪਰ 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਹੜੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਸਿਸਟਮ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ 2.54 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਵਰਤੋਂ 
ਇੰਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ,[./Inch#cite_note-3 ] ਕਨੇਡਾ, ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਭਾਗਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਿਸਪਲੇਅ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਦੀਪ ਯੂਰਪ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਡਿਸਪਲੇਅ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਪ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨਕਿਊ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਲਈ, ਪਬਲਿਕ ਸੈਕਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ, 1 ਅਕਤੂਬਰ 1995 ਤੋਂ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੰਚ (ਪੈਰ ਦੇ ਨਾਲ) ਸੜਕ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਦੂਰੀ ਦੇ ਸਬੰਧਿਤ ਮਾਪ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਇਕਾਈ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਦਾ ਅਪਵਾਦ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਮਾਪਦੰਡ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸੈਕੰਡਰੀ ਜਾਂ ਪੂਰਕ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

### ਸਮਾਨਤਾ 
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ 1 ਇੰਚ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ:

* 10,000 ਦਸਵੇਂ
* 1,000 thou ਜਾਂ ਮਿਲ 
* 100 ਪੁਆਇੰਟ ਜਾਂ ਗਰਿਸ 
* 72 ਪੋਸਟਸਕ੍ਰਿਪਟ ਪੁਆਇੰਟ 
* 10, 12, 16, ਜਾਂ 40 ਲਾਈਨਾਂ 
* 6 ਕੰਪਿਊਟਰ ਪਿਕਸ
* 3 ਬਰਲੇਕਾਰਨਸ 
* 2.54 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਬਿਲਕੁਲ (1 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ≈ 0.3937008 ਇੰਚ.) 
* 0.999998 ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਵੇਖਣ ਇੰਚ 
* 1/3 ਜਾਂ 0.333 ਪੰਜੇ 
* 1/4 ਜਾਂ 0.25 ਹੱਥ 
* 1/12 ਜਾਂ 0.08333 ਫੁੱਟ 
* 1/36 ਜਾਂ 0.02777 ਯਾਰਡ

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸੰਨ 1946 ਵਿੱਚ, ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਸਾਇੰਸ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਵਿੱਚ ਅਪਨਾਉਣ ਲਈ 0.9144 ਮੀਟਰ ਦੇ ਇੱਕ ਯਾਰਡ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ 1 ਜਨਵਰੀ 1964 ਨੂੰ 1 ਜਨਵਰੀ 1964 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1963 ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1964 ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ 1 ਜੁਲਾਈ 1959 ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਖੇ 1 ਜਨਵਰੀ 1964 ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੇਂ ਮਿਆਰ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਚ ਨੂੰ 25.4 ਮਿਲੀਮੀਟਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਇੰਚ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇੱਕ ਇੰਚ ਦਾ 1.7 ਮਿਲੀਅਨ ਅਤੇ ਲੰਬਾ ਇੰਚ ਦਿੱਤਾ
ਪੁਰਾਣੇ ਯੂਐਸ ਇੰਚ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਇੰਚ ਦਾ ਇੱਕ ਇੰਚ ਛੋਟਾ ਹੈ।

## ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕਾਈਆਂ 
### ਕੋਨਟੀਨੇਂਟਲ ਇੰਚ 
ਮੀਟਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਜਮਾਤਾਂ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ "ਇੰਚ" ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਪਊਸ ਨੇ 2.70 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਮਾਪਿਆ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। ਐਮਸਟਰਡਮ ਫੁੱਟ (ਵੋਏਟ) ਵਿੱਚ 11 ਐਮਸਟੈਮ ਐੱਕਸਿਸ (ਡੂਈਮ) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਐਮਸਟੋਮਟਡਮ ਫੁੱਟ ਇੱਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟ ਤੋਂ 8% ਘੱਟ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
### ਸਰੋਤ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਕਾਈਆਂ
ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

thumb|ਨਿਊਟਨ ਦਾ ਰਿਫਲੈਕਟਰ, ਪਹਿਲੀ ਰਿਫਲੈਕਟ ਦੂਰਬੀਨ
**ਵਿਗਿਆਨ/ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ** ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਗਿਆਨ, ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੋਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। (ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹਿਊਮੈਨਟੀਜ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)  ਸਾਇੰਸ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਅਨੁਭਵੀ, ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਸੰਸਾਰ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ, ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਅਤੇ ਪੂਰਵਕਥਨ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਹਿਸਟੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ, ਇਸ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਤੇ, ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਵਰਤੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। 

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ *ਸਾਇੰਟਿਸਟ*, 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਵਹਵੇਲ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਖੋਜਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਨੈਚਰਲ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ" ("natural philosophers") ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਅਨੁਭਵੀ ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲਾਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਤੋਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਥੈਲਸ ਅਤੇ ਅਰਸਤੂ ਦੁਆਰਾ) ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਬਨ ਅਲ-ਹੈਥਮ ਅਤੇ ਰੋਜਰ ਬੇਕਨ ਦੁਆਰਾ) ਹੁੰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੁਢਲੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ 16 ਵੇਂ ਅਤੇ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਨਕਲਾਬ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।   ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬੜੇ ਮੋਕਲੇ ਜਿਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲਾਂ ਵੀ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀਆਂ।

ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਧ ਰਹੇ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਸਿਧਾਂਤ ਝੂਠੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਸੀ। ਥੌਮਸ ਕੂਹਨ ਵਰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹਾਲੀਆ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ, ਬੌਧਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਮੈਟਰਿਕਸ ਵਿੱਚ ਭਿੜ ਰਹੇ ਪੈਰਾਡਾਈਮਾਂ ਜਾਂ ਸੰਕਲਪ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਬੇਮੇਲ ਪੈਰਾਡਾਈਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਸੁਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਗਤੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੇ ਭਰਮ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

## ਆਰੰਭਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰ 
ਪੂਰਵ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦੇ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਮੱਕੀ ਦਾ ਪਾਲਤੂ ਹੋਣਾ, ਲਗਭਗ 9,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖਣੀ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ, ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ।  ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਬੂਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਿਰਾਖਰ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲਿਖਣ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

## ਨੋਟ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਕਿਓਤੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਕਿਓਤੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** (京都大学 Kyōto daigaku), or Kyodai (京大 Kyōdai) ਕਿਓਤੋ, ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਪਾਨ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੋਜ-ਮੁਖੀ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਕਿਓਤੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਬੇਹਤਰੀਨ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਨੌਂ ਤੋਂ ਤੇਰਾਂ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਦੋ ਖੇਤਰੀ ਮੈਡਲ ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੌਸ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਕਿਓਤੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਹਿਲਾਂ 1869 ਵਿੱਚ ਓਸਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਰਸਾਇਣਿਕ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਥੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਥਰਡ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (第三 髙 等 學校, Daisan-kōtō-gakkō) ਨੂੰ 1886 ਵਿੱਚ ਸੇਮੀ-ਕਿਯੂਕੋਈ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਥਰਡ ਹਾਇਰ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ 18 ਜੂਨ 1897 ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕਿਓਤੋ ਇਮਪੀਰੀਅਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (京都帝國大學 Kyōto-teikoku-daigaku) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਗਲੀ ਦੇ ਪਾਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਯੋਸ਼ੀਦਾ ਦੱਖਣ ਕੈਂਪਸ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਥਾਪਤੀ ਦੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਕਾਲਜ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਆਫ ਲਾਅ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਆਫ ਮੈਡੀਸਨ 1899 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, 1906 ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਆਫ ਲੈਟਰਸ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਕੈਂਪਸ 
right|thumb|240x240px|ਕਲੋਕਟਾਵਰ
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਯੋਸ਼ੀਦਾ, ਕਿਓਤੋ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕੈਂਪਸ ਹਨ; ਕਤਸੁਰਾ, ਕਿਓਤੋ ਵਿੱਚ; ਗੋਕਸ਼ੋ ਵਿੱਚ, ਯੂਜੀ।

ਯੋਸ਼ੀਦਾ ਕੈਂਪਸ ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ ਹੈ, ਯੂਜੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਹਨ।

## ਸੰਗਠਨ 
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ 22,000 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ। 

### ਯੋਗਤਾਵਾਂ 
* ਇੰਟੈਗਰੇਟਿਡ ਹਿਊਮਨ ਸਟੱਡੀਜ਼  
* ਅੱਖਰ
* ਸਿੱਖਿਆ
* ਕਾਨੂੰਨ
* ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ
* ਵਿਗਿਆਨ
* ਦਵਾਈ
* ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼
* ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ
* ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ 

## ਅਕਾਦਮਿਕ ਦਰਜਾਬੰਦੀ 
ਕਿਓਡਈ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਰੈਂਕਿੰਗਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੇਠਾਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਨੇ ਕਿਓਤੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ:

ਟਾਇਮਸ ਹਾਇਰ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ:

### ਆਮ ਦਰਜਾਬੰਦੀ 
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 2008 ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਟੋਯੋ ਕੇਜ਼ਾਈ ਦੁਆਰਾ "ਸੱਚੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ" ਦੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਪ੍ਰੈਪ ਸਕੂਲ ਕਾਵਾਏਜੁੂੰ ਨੇ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।

## ਅਥਲੈਟਿਕਸ 
ਕਿਓਤੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 48 ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੰਸਾਈ ਬਿਗ ਸਿਕਸ ਬੇਸਬਾਲ ਲੀਗ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। 

### ਵਿਵਾਦ 
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਕਿਓਤੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਜਨਵਰੀ 2005 ਵਿੱਚ ਸੁਪਰ ਫ੍ਰੀ ਬਲਾਤਕਾਰ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪੈਨਲ ਕੋਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨੀ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀਮ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ੀ ਸਨ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Kyoto University
* The 10th US-Japan Symposium on Drug Delivery Systems

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਰੀਟਾ ਬੈਨਰਜੀ

**ਰੀਟਾ ਬੈਨਰਜੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਕਿਤਾਬ *ਸੈਕਸ ਐਂਡ ਪਾਵਰ: ਡਿਫਾਨਇੰਗ ਹਿਸਟਰੀ, ਸ਼ੇਪਿੰਗ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ *2008 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।* *ਉਹ* 50 ਮਿਲੀਅਨ ਮਿਸਿੰਗ ਆਨਲਾਈਨ *ਮੁਹਿੰਮ* *ਦੀ* *ਬਾਨੀ ਹੈ* *ਜਿਸਨੇ* *ਉਸਨੇ ਆਨਲਾਈਨ ਮੁੰਹਿਮ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤ ਜੈਂਡਰਸੀਡ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਈ।* *

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ 
ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੋਇਆ।ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਕਸਰ ਜਗ੍ਹਾਂ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ 17 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਉਹ ਯੂਐਸ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿਚ ਮਾਉਂਟ ਹੋਲਯੋਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਵਿਚ ਦ ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲਿਆ। 

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਬੈਨਰਜੀ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਬਤੌਰ  ਕਨਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਮਾਹਿਰ ਵਾਤਾਵਰਨਵਾਦੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। 1995 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਰਮੀ ਲੁਟਜ਼ ਅਵਾਰਡ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਵੁਮੈਨ ਇਨ ਸਾਇੰਸਸ (AWIS) ਵਲੋਂ ਉਸਦੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਦੇ ਕੰਮ ਮੱਕੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਮਿਲਿਆ। ਹੋਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਾਓਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਖੋਜ ਲਈ ਮੋਰਗਨ ਐਡਮਸ ਅਵਾਰਡ, ਸਿਗਮਾ Xi ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਖੋਜ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਐਸੋਸੀਏਟ ਮੈਂਬਰ; ਬੋਟਾਨੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯੰਗ ਬੋਟਾਨਿਸਟ ਰਿਕੋਗਨਾਇਜ਼ ਅਵਾਰਡ; ਚਾਰਲਸ ਏ. ਡਾਨਾ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਫਾਰ ਰਿਸਰਚ ਇਨ ਇਕੋਲੋਜੀ; ਹੋਵਰਡ ਹੁਗਸ ਗ੍ਰਾਂਟ ਫਾਰ ਰਿਸਰਚ ਇਨ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਰਗੇ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇ ਬੈਨਰਜੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਕੋਲ ਲਿੰਗ ਨਜ਼ਰੀਆ ਸੀ। 

## ਲਿਖਾਈ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਸਰਗਰਮਵਾਦ 
ਤੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਬੈਨਰਜੀ ਭਾਰਤ ਵਾਪਿਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤ ਹੱਕਾਂ ਉੱਪਰ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਰਨਲਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। 2009 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਤੇ ਜਰਨਲ ਲਿੱਖਤਾਂ ਲਈ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਐਪਿਕਸ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਰੀਟਾ Banerji ' ਤੇ Wordpress.com
* 50 ਲੱਖ ਗੁੰਮ ਮੁਹਿੰਮ ' ਤੇ Wordpress.com
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ
ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ

[thumb|250x250px|[ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤ]]
**ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ**, **ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤੀ** ਜਾਂ **ਸ਼ਹਿਰੀ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: **Urban agriculture**, **urban farming**, or **urban gardening**), ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਕਸਬੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਫ਼ਸਲ ਉਗਾਉਣ, ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣ, ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਵੰਡਣ ਦਾ ਅਮਲ ਹੈ। ਯੂਏ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਸਬੰਧਿਤ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 8 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ-ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸ਼ਮਸ਼ੀਰੀ ਏਟ ਆਲ. (2018)

ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਗਲੋਬਲ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅਕਸਰ ਸਥਾਈ ਕਮਿਊਨਿਟੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜੈਵਿਕ ਉਤਪਾਦਕ, 'ਭੋਜਨ', 'ਅਤੇ 'ਲੋਕਾਵੋਰਸ' ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੋਲਿਜ਼ਮ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਡ ਲੋਕਾਚਾਰ ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਸੋਸ਼ਲ ਨੈਟਵਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਥਾਈ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ 'ਟਰਾਂਸਿਸਸ਼ਨ ਟਾਊਨ' ਅੰਦੋਲਨ ਵਜੋਂ ਸਥਾਨਿਕ ਟਾਊਨ ਪਲੈਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਵਿਕਸਤ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਆਮਦਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਲਈ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਹਨ।
ਦੋਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰਾਹੀਂ ਤਾਜ਼ਾ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ ਅਤੇ ਮਾਸ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੱਕ ਸਿੱਧੇ ਪਹੁੰਚ ਨਾਲ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

### ਓਜ਼ੋਨ ਅਤੇ ਖਾਸ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਕਮੀ 
ਓਜ਼ੋਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਓਜ਼ੋਨ ਗੈਸਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਰ ਘਟ ਜਾਏਗੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕੇਗਾ।
ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇਣ ਲਈ, "ਗ੍ਰੀਨ ਛੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘੱਟਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ" ਲੇਖਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ 2000 ਮੀਟਰ ਚੌੜਾਈ ਘਾਹ ਵਾਲਾ ਛੱਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4000 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਣਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
ਲੇਖ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਕਾਰ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਕਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਦਾ ਹਰਾ ਛੱਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

### ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ 
ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਲਿਆ।
ਪਿਛਲੇ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। 2001 ਦੇ ਜਨਗਣਨਾ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਟੀ ਆਫ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਸਲਸੇਟ ਆਈਲੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 16.4 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈ। ਮੁੰਬਈ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, 48,215 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ² ਅਤੇ 16,808 ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ² ਉਪਨਗਰੀਏ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤੀ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਡਿਵੈਲਪਰਾਂ ਨਾਲ ਖਾਲੀ ਘਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਯੂ.ਪੀ.ਏ. ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜ਼ਮੀਨ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਬਦਲਵੇਂ ਖੇਤੀ ਦੇ ਢੰਗ ਉੱਭਰੇ ਹਨ।

ਮੁੰਬਈ ਪੋਰਟ ਟ੍ਰਸਟ (MBPT) ਕੇਂਦਰੀ ਰਸੋਈ ਘਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰੀਬ 3,000 ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੈਵਿਕ ਨਿਰਲੇਪ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਟਾਫ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਛੱਪੜ ਬਾਗ਼ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕੂੜੇ ਦੇ ਨੱਬੇ ਫੀਚੇ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਿਟੀ ਪਾਟਿਲ, ਜੋ ਐੱਮ.ਬੀ.ਪੀ.ਟੀ. ਵਿਖੇ ਕੇਟਰਿੰਗ ਅਫ਼ਸਰ ਹੈ, ਨੇ ਇੰਟਰਪਰਾਈਜ਼ ਦੇ ਮਕਸਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ:
ਮੁੰਬਈ ਪੋਰਟ ਟਰੱਸਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੇਂਦਰੀ ਰਸੋਈ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਜੈਵਿਕ ਫਾਰਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 3,000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ (280 ਐਮ 2) ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਰਸੋਈ ਜੈਵਿਕ ਕਚਰੇ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਪਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ, ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਗ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 150 ਪੌਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਐਡਵਿਨ ਹਬਲ

**ਐਡਵਿਨ ਪਾਵੇਲ ਹਬਲ** (20 ਨਵੰਬਰ, 1889 – 28 ਸਤੰਬਰ, 1953) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਖਗੋਲਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਰ-ਗਲੈਕਸੀ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਬਜਰਬੇਸ਼ਨਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਰਬ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਬਲ ਨੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਧੂੜ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੇ ਬੱਦਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ "ਧੁੰਦੂਕਾਰਾ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਦਰਅਸਲ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੇਫੀਦ ਵੇਰੀਏਬਲ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਝਪਕਣ ਦਾ ਕਾਲਖੰਡ (ਜੋ 1908 ਵਿੱਚ ਹੇਨਰੀਏਟਾ ਸਵਾਨ ਲੀਵਿਟ ਨੇ ਲੱਭਿਆ) ਵਿੱਚਕਾਰ ਤਕੜੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਗੈਲੈਕਸੀ ਅਤੇ ਪਾਰ-ਗਲੈਕਸੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਸਕੇਲ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਕਿ ਕੋਈ ਗਲੈਕਸੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਜਿੰਨੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਨਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਤਲਬ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਾਲੀ ਵਧੇਰੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ "ਹਬਲ ਸਿਧਾਂਤ" ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਭਾਵ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਸਾਡਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਹਬਲ ਦਾ ਨਾਂ ਹਬਲ ਸਪੇਸ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਡਲ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮਾਰਸ਼ਫੀਲਡ, ਮਿਸੂਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਜੀਵਨੀ 
ਐਡਵਿਨ ਹਬਲ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਨਵੰਬਰ 1889 ਨੂੰ ਮਾਰਸਫੀਲਡ, ਮਿਸੂਰੀ ਵਿੱਚ ਵਰਜੀਨੀਆ ਲੀ ਹਬਲ (ਪਹਿਲਾਂ ਜੇਮਜ਼) (1864–1934) ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੀਮਾ ਅਗਜੈਕਟਿਵ ਜੌਨ ਪਾਵੇਲ ਹਬਲ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1900 ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਵਹੀਟਨ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੌਧਿਕ ਕਾਬਲੀਅਤ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੀ ਐਥਲੈਟੀਕ ਫੁਰਤੀ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਪੈਲਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਐਡਵਿਨ ਬੇਸਬਾਲ, ਫੁੱਟਬਾਲ, ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਅਥਲੀਟ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈਕ ਦੌੜ ਲਗਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਕੋਰਟ ਤੇ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਗਾਰਡ ਤੱਕ ਅਨੇਕ ਪੁਜੀਸ਼ਨਾਂ ਤੇ ਖੇਡਿਆ। ਦਰਅਸਲ ਹਬਲ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੀਮ ਨੂੰ 1907 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਖ਼ਿਤਾਬ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1906 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਟ੍ਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਮੀਟ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1889
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1953
ਯੂ. ਵਾਸੂਕੀ

**ਯੂ. ਵਾਸੂਕੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਜੋ ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2017 ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਮਹਿਲਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਵਾਸੂਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਉਰੈਪੁਰ ਦੇ ਉਪਨਗਰ, ਤਿਰੁਚੀਰਾਪੱਲੀ, ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਚ ਹੋਇਆ, ਇਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਆਰ, ਉਮੰਤ ਅਤੇ ਪੱਪਾ ਉਮੰਤ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ,ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) (ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ)) ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਜੋ ਦੋ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿਚ (1962 ਅਤੇ 1977) ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (1977 ਅਤੇ 1980) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਮਹਿਲਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ, 1989 ਵਿੱਚ ਥਿਰੁਵਰੁਮਬਰ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ। 

ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚੂਲਰ ਡਿਗਰੀ ਵਿਚ ਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,1977 ਵਿੱਚ ਵਾਸੂਕੀ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) (ਛੋਟੇ ਸੀਪੀਆਈ(ਐਮ) ਜਾਂ ਸੀਪੀਐਮ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੈਨਰਾ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2000 ਵਿਚ ਸੀਪੀਐਮ ਦੇ ਫੁੱਲ ਟਾਈਮ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।

ਵਾਸੂਕੀ ਉੱਤਰੀ ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 2014 ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਹੋਈ ਪਰ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 2016 ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਅਸੈਂਬਲੀ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਵਿਚ ਪੱਛਮੀ ਮਦੁਰਾਈ ਤੋਂ ਲੜੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਰ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਾਓਰੀ ਲੋਕ

**ਮਾਓਰੀ** (; , [link=ਤਸਵੀਰ:Rar-Māori.ogg|11x11px|[ਤਸਵੀਰ:Loudspeaker.svg|link=ਤਸਵੀਰ:Rar-Māori.ogg|11x11px|ਇਸ ਅਵਾਜ਼ ਬਾਰੇ ਸੁਨੋ]]) ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਦੇ ਆਦਿ ਵਾਸੀ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਲੋਕ ਹਨ। ਮਾਓਰੀ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ, ਜੋ 1250 ਅਤੇ 1300 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਕੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚੇ। ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਲਹਿਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਪੌਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਮਿਥਿਹਾਸ, ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ। ਆਰੰਭਿਕ ਮਾਓਰੀ ਪੂਰਬੀ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤੀ- ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮੂਹ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਗਏ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਬਾਗਬਾਨੀ ਫੈਲ ਗਈ; ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਧਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ।

17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨੇ ਮਾਓਰੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ। ਮਾਓਰੀ ਲੋਕ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੱਛਮੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਾਓਰੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਬੰਧ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਮਿਲਾਪੜੇ ਸੀ ਅਤੇ 1840 ਵਿੱਚ ਵੇਟੈਂਗੀ ਦੀ ਸੰਧੀ ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਕੇ, ਦੋਨੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸਹਿ-ਜੀਵਤਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਭੂਮੀ ਸੌਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ 1860 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਇਆ। ਸਮਾਜਿਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮਾਓਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਨਾਟਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਈ। 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਮਾਓਰੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਵੱਕਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਮਾਓਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਰਜੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਾਓਰੀ ਰੋਸ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਹੋਰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। 

2013 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿਚ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 600,000 ਲੋਕ ਮਾਓਰੀ ਪਛਾਣ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਨ। ਇਹ ਕੌਮੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਤਕਰੀਬਨ 15% ਬਣਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ("ਪਾਕਹਾ") ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 140,000 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਓਰੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੇ ਰੀਓ ਮਾਓਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਜੇ ਵੀ ਕੁੱਲ ਮਾਓਰੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲੱਗਪੱਗ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 3% ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡਰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਓਰੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਕੀਆ ਓਰਾ"। ਮਾਓਰੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ, ਮੀਡੀਆ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਓਰੀ
ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ

right|thumb|ਇਸ 16 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬਸੰਤ-ਜ਼ਖ਼ਮ Bolex "H16" Reflex ਕੈਮਰਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੰਦਰਾਜ਼ ਪੱਧਰ ਕੈਮਰਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਫਿਲਮ ਸਕੂਲ।
**ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ** ਹੈ, ਇੱਕ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਜੋਂ ਸਾਂਭਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਫਿਲਮ ਸਟਾਕ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ - ਉਦੋਂ ਇਹ ਇਕੋ ਇੱਕ ਮਾਧਿਅਮ ਉਪਲਬਧ ਸੀ - ਪਰ ਹੁਣ ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਵੀਡੀਓ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਲਈ ਰਿਲੀਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। "ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ" ਨੂੰ "ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਅਭਿਆਸ, ਇੱਕ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਦੇ ਮੋਡ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਹੀ ਕਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ 
thumb|ਬੋਲੇਸਲਾਵ ਮਾਤੁਸਜ਼ੇਵਸਕੀ ਦੀ 1898 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬ Une nouvelle source de l'histoire (ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਰੋਤ) ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਕਾਰਜ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸੀ।
ਪੋਲਿਸ਼ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬੋਲੇਸਲਾਵ ਮਾਤੁਸਜ਼ੇਵਸਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਮੋਡ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਿਨੇਮਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਟੈਕਸਟ ਲਿਖੇ: Une nouvelle source de l'histoire (ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਰੋਤ) ਅਤੇ La photographie animée (ਐਨੀਮੇਟਡ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ)। ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ 1898 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਮੁੱਲ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਮਾਤੁਸਜ਼ੇਵਸਕੀ ਵਿਜ਼ੁਅਲ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਆਰਕਾਈਵ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਲੋਕ ਪਰਚਲਤ ਮਿਥ ਅਨੁਸਾਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫਿਲਮਸਾਜ਼ ਜੌਨ ਗਰੀਅਰਸਨ ਨੇ ਰਾਬਰਟ ਫਲੈਹਰਟੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੋਆਨਾ (1926) ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਜੋ 8 ਫਰਵਰੀ 1926 ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ "ਦ ਮੂਵੀਗੋਅਰ" (ਗਰੀਅਰਸਨ ਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ) ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ।

ਗਰੀਅਰਸਨ ਦੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਸਨ ਕਿ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਕਲਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾਸੀ; ਕਿ "ਮੌਲਿਕ" ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ "ਮੌਲਿਕ" ਦ੍ਰਿਸ਼ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਗਲਪੀ ਹਮਰੁਤਬਾ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਰਹਿਨੁਮਾ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਐਕਟਿੰਗ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲੋਂ " ਸਿਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਈ ਗਈ ਸਮਗਰੀ" ਵਧੇਰੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ, ਗਰੀਅਰਸਨ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਦੀ "ਅਸਲ ਦਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਟਰੀਟਮੈਂਟ" ਹੋਣ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲੀ, ਇਹ ਸੋਵੀਅਤ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦਾਜੀਗਾ ਵਰਤੋਵ ਨੇ "ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਜਿਵੇਂ" ਪੇਸ਼ ਕਰਨ (ਅਰਥਾਤ, ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਰਸਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਫਿਲਮਾਏ ਜਾਣਾ) ਅਤੇ "ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬੇਖ਼ਬਰ ਚੁੱਪ ਚੁਪੀਤੇ ਫੜਨਾ" (ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕੈਮਰਾ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦੇਣ) ਦੇ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਨਾਲੋਂ ਫ਼ਰਕ ਵਾਲੀ ਹੈ। 

ਅਮਰੀਕਨ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਪਾਰੇ ਲੋਰੇਂਂਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫਿਲਮ ਨੂੰ "ਅਸਲ ਫਿਲਮ ਜੋ ਨਾਟਕੀ ਹੈ" ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਗੈਰ-ਗਲਪੀ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਅੱਡਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਤਥਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਾਏ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸੁਨੇਹਾ।

## ਨੋਟ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: BOT: original-url status unknown
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਯਾਨਰ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ

**ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ** (ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ) ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ ਜੋ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ 5ਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ 1606 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸ਼ਹੀਦੀ  ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਮਹੱਤਤਾ 
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਸ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਲਹੌਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਕਿਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਾਲ ਖੂਹੀ ਸਾਹਿਬ ਨਾਮਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ - ਜਿਸਨੂੰ ਹੱਕ ਚਾਰ ਯਾਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਤਸੀਹੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਰਹੱਸਵਾਦੀ, ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਨੂੰ ਭੜਕਾਇਆ। ਤਸੀਹਿਆਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ, ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨਹਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡੁਬਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਖੋਜੀ ਪਾਰਟੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੇ ਸਨ।

## ਗੈਲਰੀ 

File:Gurdwara Dera Sahib 14.jpg|
File:Golden dome of Gurdwara Dera Sahib.jpg|
File:Gurdwara Dera Sahib and Samadhi of Ranjit Singh.jpg|

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧੀ
* ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ 
* ਸਿੱਖੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਪਾਂਚੋ ਬੀਆ

**ਫ੍ਰੈਨਸਿਸਕੋ "ਪਾਂਚੋ" ਬੀਆ** (ਜਨਮ **ਹੋਸੇ ਡੋਰੋਤੀਓ ਅਰੈਂਗੋ ਅਰੈਮਬੋਲਾ**; 5 ਜੂਨ 1878 – 20 ਜੁਲਾਈ 1923) ਇੱਕ ਮੈਕਸੀਕਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕਨ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 

ਸੰਵਿਧਾਨਕਤਾਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ División del Norte (ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਦਾ) ਕਮਾਂਡਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਮੈਕਸੀਕਨ ਰਾਜ ਚਿਹੂਆਹੂਆ ਦੇ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਜ਼ਿੰਮੀਦਾਰ (ਕੈਡੀਲੋ) ਸੀ। ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਪਕ ਸਰੋਤ ਮਿਲੇ। ਵੀਆ 1913 ਅਤੇ 1914 ਵਿੱਚ ਚਿਹੂਆਹੂਆ ਦਾ ਆਰਜ਼ੀ ਗਵਰਨਰ ਵੀ ਸੀ। ਵੀਆ ਨੂੰ ਜੁਲਾਈ 1914 ਵਿੱਚ ਵਿਕਤੋਰੀਆਨੋ ਵੇਰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰਣਾਇਕ ਫੌਜੀ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੀਆ ਨੇ ਫਿਰ ਵੇਰਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਗੱਠਜੋੜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਲੀਡਰ ", ਸੰਵਿਧਾਨਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਖੀ ਵਿਨਸਤੀਨੋ ਕੈਰਾਂਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜਿਆ। ਵੀਆ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਐਮੀਲੋਆ ਜ਼ਾਪਤਾ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਸੀ, ਜੋ ਮੋਰੇਲਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ। ਕੈਰੰਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟੀਆਂ ਤਾਂ ਦੋ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਜਰਨੈਲ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਚੱਲੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਵੀਆ ਦੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕਦੇ ਨਾ ਹਾਰਨ ਵਾਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਡੈੱਲ ਨੋਰਟ ਨੇ ਕੈਰਨਿਸਿਸਤਾ ਜਨਰਲ ਅਲਵਰਰੋ ਓਬੇਗਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੈਰਾਂਜਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਅਤੇ 1915 ਵਿੱਚ ਸੈਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਨਵੰਬਰ 1915 ਨੂੰ ਐਗੂਆ ਪ੍ਰਿਤਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀਆ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕੈਰਾਂਜਾ ਨੇ ਹਰਾਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀਆ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਤਨ ਹੋ ਗਿਆ। 

ਵੀਆ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਰੋ ਅਤੇ ਦੋੜੋ ਦੇ ਹਮਲੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੋਲੰਬਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ 9 ਮਾਰਚ, 19।6 ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਅਮਰੀਕੀ-ਮੈਕਸੀਕਨ ਸਰਹੱਦੀ ਟਾਊਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਮਲੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਯੂਐਸ ਦੇ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਪਿੱਛੇ ਹੱਟ ਗਿਆ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਜਨਰਲ ਜੌਨ ਜੇ. ਪ੍ਰਰਸ਼ਿੰਗ ਨੂੰ ਵੀਆ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ, ਪਰ ਵੀਆ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੁੱਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੀਲਾ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਆਖਰ ਇਹ ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ (ਪਾਂਚੋ ਵੀਆ ਐਕਸਪੀਡੀਸ਼ਨ) ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਦਾ ਅੰਤ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ਿੰਗ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਲਿਆਗਿਆ। 

1920 ਵਿੱਚ, ਵੀਆ ਨੇ ਕੈਰਾਂਜ਼ਾ ਦੀ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੈ੍ਰਾਲ, ਚਿਹੂਆਹੂਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਹੈਸੀਂਏਡਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਸੈਨਿਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ "ਫੌਜੀ ਬਸਤੀ" ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। 1923 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਆਈਆਂ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਓਬੈਗਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਸ ਸਿਆਸੀ ਕਤਲ ਹੋ ਗਿਆ।  

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਵੀਆ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਿੰਬ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਤਾਰੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਜੌਹਨ ਰੀਡ ਨੂੰ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਸੋਨੋਰਾਨ ਜਨਰਲ ਓਬਰੇਗਨ ਅਤੇ ਕੈਲਜ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ ਲੜਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ੂਬ ਚਰਚਾ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਵੀਆ ਦੀ ਰਹੀ ਬੇਦਖਲੀ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਦੀ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਨੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣੀਆਂ, ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ। 1976 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ, ਮੈਕਸਿਕੋ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਨਤਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਦਫਨਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਲੂਜ਼ ਕੋਰਲ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1878
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1923