open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਪਰਵੇਜ਼ ਬਿਲਗਰਾਮੀ

**ਪਰਵੇਜ਼ ਬਿਲਗਰਾਮੀ** (پرویز بلگرامی) (ਜਨਮ 1962) ਕਰਾਚੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ *ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਡਾਇਜੈਸਟ (سچی باتیں)* ਦਾ  ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ *ਸਰਗਜ਼ਸ਼ਤ (سرگزشت)* ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਬਿਲਗਰਾਮੀ ਨੇ ਕਈ ਕਲਮੀ ਨਾਵਾਂ ਹੇਠ 6,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।  ਉਸ ਦੇ 28 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾਵਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੈਸਟ ਸੇਲਰ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। *ਦੂਸਰਾ ਜਨਮ (دوسرا جنم)*, *ਤਾਰੀਖ-ਏ-ਖੰਡਰ (تاریک کھنڈر)*, *ਮਾਤਾਏ-ਦਿਲ-ਓ-ਜਾਨ (متاع دل و موت)*, *ਮਸੀਹਾ (مسیحا)*, ਅਤੇ *ਸ਼ਾਹੀਨ ਸਿਫ਼ਤ (شاہین صفت)* ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।  ਬਿਲਗਰਾਮੀ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ "ਦੋਸ਼ੇਜ਼ਾ ਲੇਖਕ ਪੁਰਸਕਾਰ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। 

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੂਚੀ 
* *ਗਾਜ਼ੀ*
* *ਤਾਰੀਕ ਖੰਡੇਰ*
* *ਦੂਸਰਾ ਜਨਮ* http://kitaabghar.com/bookbase/pervezbilgrami/DoosraJanamNovel.html
* *ਫਰਾਰ* https://novelsurdubooks.wordpress.com/2013/08/08/farar-urdu-novel-by-pervez-bilgrami-pdf/
* *ਫਾਕੀਆ* http://kitaabghar.org/bookbase/pervezbilgrami/FaakiahNovel.php
* *ਮਾਤਾ-ਏ-ਦਿਲ-ਓ-ਜਾਨ*
* *ਮਸੀਹਾ*
* *ਸ਼ੰਨੋ* https://archive.today/20130904181434/http://bookzpk.com/shano-by-pervez-bilgrami/
* *ਜੁਰਮ ਏ ਮੁਸਲਮਾਨ*
* *ਸ਼ਾਹੀਨ ਸਿਫ਼ਤ*
* *ਮੁਕੱਦਸ ਤਬੂਤ* http://kitaabghar.org/bookbase/pervezbilgrami/MuqaddasTabootNovel.php?page=2
* *ਦਸਤ-ਏ-ਆਲਮ ਮੇਂ*
* *ਆਤਿਸ਼-ਏ-ਜੁਨੂ*
* *ਆਮੀ ਕੇ*
* *ਮੀ ਆਇਦ*
* *ਨਦੀਦਾ ਮਹਿਬੂਬ*
* *ਮੰਜ਼ਿਲੇਂ ਗਾਰਦਿਸ਼ ਮੇਂ* 
* *ਮਸੀਹਾ*
* *ਮਸ਼ਾਹਿਰ-ਏ-ਦੌਰਾਨ ਭਾਗ 1* (ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨੀ)
* *ਮਸ਼ਾਹਿਰ-ਏ-ਦੌਰਾਨ ਭਾਗ 2*
* *ਮਸ਼ਾਹਿਰ-ਏ-ਦੌਰਾਨ ਭਾਗ 3*
* *ਦਾਸਤਾਨ-ਏ-ਔਲੀਆ ਭਾਗ 1* (ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਦੀ ਜੀਵਨੀ)
* *ਦਾਸਤਾਨ-ਏ-ਔਲੀਆ ਭਾਗ 2*
* *ਮੌਜਾ ਕਿਓਂ ਕਬ ਕੈਸੇ* http://www.ziyaraat.net/findbook.asp?Escritor=Parvez+Bilgrami&Tema=All&orderby=titulo&idioma=Urdu&submitGo=+Display+&srchwhat=All

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962
ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਾਗਰ

**ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਾਗਰ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਪੌਂਗ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ** ਜਾਂ **ਪੌਂਗ ਡੈਮ ਝੀਲ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫਤਿਹਪੁਰ, ਜਵਾਲੀ ਅਤੇ ਡੇਹਰਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਇਹ 1975 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਵੈਟਲੈਂਡ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਬਿਆਸ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਧਰਤੀ ਭਰਨ ਵਾਲੇ ਡੈਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ (1540-1597) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਸਰੋਵਰ ਜਾਂ ਝੀਲ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਮਸਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ਿਤ 49 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵੈਟਲੈਂਡ ਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।   ਜਲ ਭੰਡਾਰ  ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ,  ਅਤੇ ਵੈਟਲੈਂਡਜ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ  ਹੈ।

ਪੌਂਗ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਗੋਬਿੰਦਸਾਗਰ ਭੰਡਾਰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ।  

* ਸ਼ਿਮਲਾ ਤੋਂ ਦੂਰੀ - 233.2&nbsp;km (144.9&nbsp;ਮੀਲ)
* ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਦੂਰੀ - 272.9&nbsp;km (169.5&nbsp;ਮੀਲ)
* ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਦੂਰੀ - 
* ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਦੂਰੀ - 
* ਕਾਂਗੜਾ ਤੋਂ ਦੂਰੀ - 
* ਚਿੰਤਪੁਰਨੀ ਤੋਂ ਦੂਰੀ - 18&nbsp;km (11.3&nbsp;ਮੀਲ)
* ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਤੋਂ ਦੂਰੀ - 12&nbsp;km (7.45&nbsp;ਮੀਲ)
*

thumb| ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫੜਨਾ
right|thumb| ਕਾਲਾ ਸਟੌਰਕ .
ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ 1983 ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ  ਝੀਲ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਬੈਲਟ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਫਰ ਜ਼ੋਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਇਸਦੀ ਜਲਪੰਛੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਧੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਬੂਤ ਭੰਡਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 39 ਤੋਂ 54 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਤੱਕ ਜਲਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਗਈ ਹੈ।  ਮੁੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਬਾਰ-ਹੈੱਡਡ ਗੂਜ਼ ( *ਐਂਸਰ ਇੰਡੀਕਸ* ), ਉੱਤਰੀ ਲੈਪਵਿੰਗ, ਰਡੀ ਸ਼ੈਲਡਕ, ਉੱਤਰੀ ਪਿਨਟੇਲ, ਆਮ ਟੀਲ, ਭਾਰਤੀ ਸਪਾਟ-ਬਿਲਡ ਡੱਕ, ਯੂਰੇਸ਼ੀਅਨ ਕੂਟ, ਲਾਲ-ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰੇਬ, ਕਾਲੇ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਗੁੱਲ, ਕਾਲੇ ਪਲਾਵਰਸ, ਸਟੌਰਕ, ਟੇਰਨ, ਵਾਟਰ-ਫਾਉਲ ਅਤੇ ਈਗਰੇਟਸ । 

ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭੌਂਕਣ ਵਾਲੇ ਹਿਰਨ, ਸਾਂਬਰ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਚੀਤੇ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਛੋਟੇ-ਪੰਜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਓਟਰਸ । 
[thumb| ਨਗਰੋਟਾ ਸੂਰੀਆ, ਜਨਵਰੀ '20 ਦੇ ਨੇੜੇ ਫਲਾਈਟ ਵਿੱਚ [ਸਾਵਾ ਮਘ|ਬਾਰ-ਹੈੱਡਡ ਹੰਸ]]

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
 

* ਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਾਗਰ ਡੈਮ
* ਪੌਂਗ ਡੈਮ
* ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਭੰਡਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸੀਕਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਸੀਕਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਸੀਕਰ ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਸੀਕਰ, ਲਕਸ਼ਮਣਗੜ੍ਹ, ਸ੍ਰੀ ਮਾਧੋਪੁਰ, ਨੀਮ ਕਾ ਥਾਣਾ, ਅਤੇ ਫਤਿਹਪੁਰ ਸ਼ੇਖਾਵਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Official website
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੀਕਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਡੂੰਗਰ ਸਿੰਘ

**ਸ੍ਰੀ ਰਾਜ ਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਧੀਰਾਜਾ ਨਰੇਂਦਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸ੍ਰੀ ਡੂੰਗਰ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ** (22 ਅਗਸਤ 1854 – 19 ਅਗਸਤ 1887) 1872 ਤੋਂ 1887 ਤੱਕ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੀ।  

## ਜੀਵਨ 
ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ੍ਰੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ (16 ਦਸੰਬਰ 1831 - 17 ਸਤੰਬਰ 1887) ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ, ਰਾਠੌਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਘਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕੈਡਿਟ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ, ਡੂੰਗਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਰਦਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਸਕ ਦੀ ਮਈ 1872 ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਵਾਰਸਾਂ ਤੋਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1873 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ, ਪਰ ਰਾਜ ਦੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਿਹਾ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜੀ ਦਖਲ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ।  1876 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਰਿਦੁਆਰ ਅਤੇ ਗਯਾ ਦੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਗਿਆ; ਗਯਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਵੇਲਜ਼ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਐਡਵਰਡ VII ) ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਿਆ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਵੇਲਜ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। 

ਡੂੰਗਰ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1878 ਵਿੱਚ 800 ਊਠਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਕੇ ਦੂਜੇ ਅਫਗਾਨ ਯੁੱਧ (ਸ਼ਰਲਾਕ ਹੋਮਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ) ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਲਾ ਬੀਕਾਨੇਰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਆਧੁਨਿਕ ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ, ਇੱਕ ਨਵੀਨਤਮ ਬਜਟ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ, ਡਿਸਪੈਂਸਰੀਆਂ, ਇੱਕ ਡਾਕਖਾਨਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

1887 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ 33ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹੀ ਡੂੰਗਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਗੱਦੀ’ਤੇ ਬੈਠਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1887
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1854
ਬਿਰਾਮੀ

**ਬਿਰਾਮੀ** ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੂਨੀ ਨਦੀ ਦੇ ਸੱਜੇ (ਉੱਤਰੀ) ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੰਚਾਇਤ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਲੂਨੀ ਤਾਲੁਕਾ, ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।

ਬਿਰਾਮੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਿੰਡ ਹਨ: ਬਿਰਾਮੀ, ਬਿਰਦਾਵਾਸ, ਮਿਆਸਾਣੀ ਅਤੇ ਪੀਠਸਾਨੀ। ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਰਵੀ_ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਵੀ ਬਿਰਾਮੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹੈ ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਬਿਰਾਮੀ ਪਿੰਡ ਜੋਧਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੜਕੋ ਸੜਕ 32 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਿੱਤਰੀ ਨਦੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਲੂਨੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਪਰ (ਪੂਰਬ) ਵੱਲ ਹੈ।  ਇਹ ਪਿੰਡ ਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਨਦੀਆਂ ਸਿਰਫ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ।  ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤਨਵਾੜਾ,  ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ  30 ਕਿ.ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੀਕਰ

**ਸੀਕਰ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਸੀਕਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਸੀਕਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੇਖਾਵਤੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਕਰ, ਚੁਰੂ ਅਤੇ ਝੁੰਝੁਨੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੀਕਰ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਲਈ ਕੋਟਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੋਚਿੰਗ ਹੱਬ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕੋਚਿੰਗ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ।

ਸੀਕਰ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਵੇਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ 115 km (71 mi) ਦੂਰ, ਜੋਧਪੁਰ ਤੋਂ 320 km (200 mi), ਬੀਕਾਨੇਰ ਤੋਂ 215 km (134 mi) ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 280 km (170 mi) ਦੂਰ ਹੈ।

ਸੀਕਰ ਰੇਂਗਸ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਖਾਟੂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ **ਖਾਟੂ ਸ਼ਿਆਮ ਮੰਦਿਰ** ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਸੀਕਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
* ਸੀਕਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)
* ਸੀਕਰ (ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Official page:Sikar
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੀਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੀਕਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਕੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ

**ਕੁਰ** ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ,ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਭੋਪਾਲਗੜ੍ਹ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ  ਇੱਕ ਪੰਚਾਇਤ ਪਿੰਡ  ਹੈ।   

ਕੂੜ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ ਹਨ: **ਕੁਰ**, ਹਿੰਗਣੀਆ  ਅਤੇ ਖੋਖਰੀਆ। 

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਕੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 2,042 ਵਸਨੀਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1,044 ਪੁਰਸ਼ (51.1%) ਅਤੇ 998 ਔਰਤਾਂ (48.9%) ਸਨ, ਪ੍ਰਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ 956 ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਲਈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚਾਡੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ

ਚਾਡੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਲਛਮਣ ਨਗਰ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫਲੌਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਰਵਾੜ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਰੂਥਲ ਹਿਰਨ, ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੇਜੜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਰੂਥਲ ਪੌਦੇ।
right|thumb|300x300px| ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਰਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰਵਾੜੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਘਰੇਲੂ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਹਲਕਾ ਹਰਾ ਵਾਧੂ ਉੱਪ-ਬੋਲੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਾਰਵਾੜੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
thumb|250x250px| ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਮਾਰਵਾੜ ਖੇਤਰ
ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜੇ ਸਨ
thumb|240x240px| ਮਹਾਰਾਜਾ ਲਕਸ਼ਮੇਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ, ਰਾਜ ਦਰਭੰਗਾ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੀਦਾਰ

## ਖੇਤਰ 
ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨਾਗੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਚਾਡੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਫਲੌਦੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਚਾਡੀ ਇਸ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਜੋਧਪੁਰ ਤੋਂ 96.24 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ 273 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹੈ। ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਰਿਦਮਾਲਸਰ (4.4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਪੂਨਾਸਰ (7.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਈਸ਼ਰੂ (11. ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਚੰਪਾਸਰ (13. ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਜਾਖਨ (14. ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਬਾਪਨੀ (17. ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਜੈਸਾਲਾ (21. ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਹਨ।
left|thumb| ਚਿੰਕਾਰਾ
right|thumb| ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ ਬਸਟਰਡ

## ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਇਮਾਰਤਾਂ 
### ਚਾਡੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਕੂਲ 
* ਭਟਨਾਡੀਆ
* ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਗਰ
* ਕੈਪਟਨ ਬੀ.ਆਰ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਬਾਨਾ ਦਾ ਘਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਗਰ ਲਿੰਕ ਰੋਡ
* ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਚਾਡੀ
* ਸਰਕਾਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਲਕਸ਼ਮਣਨਗਰ

## ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ 
ਇਹ  ਬਹੁਤਾ ਖੇਤਰ ਕਠੋਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਰਵਾੜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਖੁਸ਼ਕੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਧਰਤੀ। ਘਰੇਲੂ ਜਾਨਵਰ ਗਊ  ਅਤੇ ਊਠ ਹਨ ਪਰ ਘੋੜੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਘੋੜੇ ਤਕੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਰਵਾੜੀ ਘੋੜੇ ਬੜੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਾਰਵਾੜ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ।

ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਚਿੰਕਾਰਾ ਹਿਰਨ, ਦੁਰਲੱਭ ਜੰਗਲੀ ਮਾਰੂਥਲ ਲੂੰਬੜੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲੀ ਨੀਲਗਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਕਾਲੇ ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਚਿੰਕਾਰਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸ਼ਾਹੀ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬੜਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ੌਕ ਸੀ।
[thumb| [ਅਰਾਵਲੀ|ਅਰਾਵਲੀ ਰੇਂਜ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।]]

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚਾਂਦਰਾਈ (ਬਾੜਮੇਰ)

**ਚਾਂਦਰਾਈ**, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾੜਮੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਚਪਦਰਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਚਾਂਦਰਾਈ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 855 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ੍ਰੀ ਮਾਧੋਪੁਰ

**ਸ੍ਰੀ ਮਾਧੋਪੁਰ** ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨੀਮ ਕਾ ਥਾਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1761 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਈ ਮਾਧੋ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਦਰਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀਮਾਧੋਪੁਰ ਦੀ ਕਣਕ ਦੀ ਮੰਡੀ ਨੀਮ ਕਾ ਥਾਣਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਣਕ ਦੀ ਮੰਡੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਮਾਧੋਪੁਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਨੀਮ ਕਾ ਥਾਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਛੇ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਮਰਪਿਤ ਦਿੱਲੀ-ਮੁੰਬਈ ਫਰੇਟ ਕੋਰੀਡੋਰ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਇਸ ਮਾਰਗ (ਸ਼੍ਰੀਮਾਧੋਪੁਰ ਡੀਐਫਸੀ ਸਟੇਸ਼ਨ) 'ਤੇ ਕਰਾਸਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੀਕਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਗੁਰਮੁਖ

**ਗੁਰਮੁਖ** ( ਪੰਜਾਬੀ : ਗੁਰਮੁਖ) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਾ ਮੁਖ. **ਗੁਰੂ** ਦਾ ਚਿਹਰਾ" ਜਾਂ "ਓਹ **ਪੁਰਖ**, ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸੰਮੁਖ ਹੈ, ਕਦੇ ਵਿਮੁਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ" ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲਿਵ ਲਾਉਣਾ।

ਉੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਦਰ ਵਸਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਮੰਨਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

*ਗੁਰਮੁਖ* ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਆਮ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਅਤੇ *ਗੁਰਬਾਣੀ* (ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, *ਮਨਮੁਖ* ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ - ਇੰਦਰੀਆਂ, ਪਸ਼ੂ ਵਿਵਹਾਰ, ਲਾਲਚ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਅਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਤਾਣੇ ਬਣੇ ਵਿੱਚ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ
* ਮਨਮੁਖ
* ਗੁਰਮਤਿ
* ਪਤਿਤ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਪੀੜ੍ਹੀ ਪ੍ਰਥਾ

**ਪੀੜ੍ਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ** ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੀਜੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ  ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੱਤਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੀਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਇਕਾਈ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## *ਪੀੜ੍ਹੀ*  ਦਾ ਅਰਥ 
ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮੰਜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ *ਅਥਾਰਟੀ ਦੀ ਸੀਟ* ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਪੀੜ੍ਹੀ (ਇਸਤਰੀ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਥਾਰਟੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਨਸ਼ੀਨ) ਦੂਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਗੀਆਂ। ਮੰਜੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦੀ ਚਾਰਪਾਈ  ਹੈ, ਜੋ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ *ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਥਾਰਟੀ ਦੀ ਗੱਦੀ*  ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ 94 ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ *ਮੰਜੀ*  ਅਤੇ 52 ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

## ਮਸੰਦ ਸਿਸਟਮ 
ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸੰਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਾਲੀ ਭੇਟਾ ਵੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। 

## ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ 
ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਗੰਭੀਰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਸੰਦਾਂ, ਧੀਰ ਮੱਲ ਅਤੇ ਮਿਨਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਸੰਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ *ਮੰਜੀ*  ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਮਕ ਵਾਧੂ ਮਹਿਲਾ ਸਿੱਖ 'ਮਿਸ਼ਨਰੀ' ਗੱਦੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਸੰਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਥਰੇ ਸ਼ਾਹ, ਸਾਹਿਬਾ, ਸੰਗਤੀਆ, ਮੀਆਂ ਸਾਹਿਬ, ਭਗਤ ਭਗਵਾਨ, ਭਗਤ ਮੱਲ ਅਤੇ ਜੀਤ ਮੱਲ ਭਗਤ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਰਾਗੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਰਗੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਜੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਦਸਤੂਰ
ਪੰਜ ਚੋਰ

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, **ਪੰਜ ਚੋਰ** (ਉਚਾਰਨ: [pand͡ʒ t͡ʃoɝ] ),  **ਪੰਜ ਵਿਕਾਰਾਂ** (ਪੰਜ ਬੁਰਾਈਆਂ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਵੱਡੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੱਤ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ, ਅਤੇ "ਚੋਰ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਮ ਸੂਝ ਸਮਝ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜ ਚੋਰ ਹਨ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ  ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ।

## ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ 
* ਇਸੁ ਦੇਹੀ ਅੰਦਰਿ ਪੰਚ ਚੋਰ ਵਸਹਿ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਲੋਭੁ ਮੋਹੁ ਅਹੰਕਾਰਾ॥ (ਸੋਰਠਿ ਮਹਲਾ ੩)

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਅਹੰਕਾਰ
* ਕਾਮ
* ਕ੍ਰੋਧ
* ਲੋਭ
* ਮੋਹ

* ਛੇ ਦੁਸ਼ਮਣ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ)
* ਕਸ਼ਯ (ਜੈਨ ਧਰਮ)
* ਕਲੇਸ਼ (ਬੁੱਧ ਧਰਮ)
* ਪੰਜ ਰੁਕਾਵਟਾਂ (ਬੁੱਧ ਧਰਮ)
 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਭੋਜਕੋਰ

**ਭੋਜਾਕੋਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਲੋਹਾਵਤ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।  ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਇਹ ਪੀਲਵਾ ਤੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਫਲੋਦੀ ਤੋਂ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਲੋਹਾਵਤ ਤੋਂ 28 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਜੋਧਪੁਰ ਤੋਂ 125 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। 

ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਰੇਤ ਦੇ ਟਿੱਬੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਹਲਾਈ ਨਦੀ, ਜੈਤਰ ਨਦੀ ਅਤੇ ਇੰਡੋਲਾਈ ਨਦੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਛੱਪੜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਹਨ ਜੋ ਕੁਝ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਟੂਟੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਥੋਂ ਜੋਧਪੁਰ ਲਈ ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਦੀ ਬੱਸ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜੋਧਪੁਰ ਤੋਂ ਉਹੀ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਲੌਦੀ ਅਤੇ ਲੋਹਾਵਤ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਹੋਰ 3-4 ਬੱਸਾਂ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰੁਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਡੇਚੂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਕੀਲ

**ਐਮ ਸ਼ਕੀਲ** ( *ਪੂਰਾ ਨਾਮ: ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਕੀਲ, ਐਮ ਸ਼ਕੀਲ* ) ਲਖਨਊ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਵਕੀਲ ਸੀ।   ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹਕੀਮ ਅਬਦੁਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਸੀ। 

## ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
1927 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਕੀਲ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ,   ਅਤੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ  ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ,  ਪਰ 21 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।ਭੜਕਾਊ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਕੀਲ ਪ੍ਰਜਾ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ, ਰਾਮ ਮਨੋਹਰ ਲੋਹੀਆ ਅਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ ਦਾ ਸਾਥੀ ਰਿਹਾ।ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ ਜਹਾਂ, ਵੀ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਮੁਹੱਲਾ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੀ।

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
1960 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਕੀਲ ਪਹਿਲੀ ਲਖਨਊ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਨਖਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਜਾ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਭੰਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਕੀਲ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਲਖਨਊ ਪੱਛਮੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 1974 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ।  

ਸ਼ਕੀਲ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੀਨ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਲਈ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਬਹਿਸ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਖਾਦ ਨਿਗਮ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1976 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਸਹਿਕਾਰਤਾਵਾਂ ਲਈ ਠੇਕਾ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਖਤਮ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਵਿਰਾਸਤ 
[thumb| ਐਮ ਸ਼ਕੀਲ (ਪਹਿਲਾ ਖੱਬੇ) ਤਤਕਾਲੀ [ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਐਨਡੀ ਤਿਵਾਰੀ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਜਲੂਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]]
ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕੀਲ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਤਾਬੀ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। 2011 ਵਿੱਚ, ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕੀਲ ਦੇ ਅਥਾਹ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੜਕ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਹ ਸੜਕ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਹਕੀਮ ਅਬਦੁਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸੜਕ ਦੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
* ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਦੋਲਨ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with citations lacking titles
ਮੰਜੀ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)

thumb| ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੌਬਾਰਾ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਤਖ਼ਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਮੰਜੀ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਦਾ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
**ਮੰਜੀ** ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਇਕਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ  ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵੰਡ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਸੀ।  ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ-ਸਾਧਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ-**ਪ੍ਰਚਾਰ** ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮੰਜੀ ਉਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਚਲਾਈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 22  ਦਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ *ਸੰਗਤੀਆ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਨੁਮਾਇੰਦੇ *ਮਸੰਦ* ਕਹਾਏ।   ਇਹ ਸੰਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿਚ ਡਾਇਓਸੀਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ।  

*ਮੰਜੀ*  ਜਾਂ *ਮੰਜਾ* ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਚਾਰਪਾਈ, ਖਾਟ ਜੋ ਆਮ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਸੌਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਫਰਨੀਚਰ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗ ਹੈ। ਪਰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਸ **ਸ਼ਬਦ** ਦਾ ਮਹੱਤਵ *ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਗੱਦੀ*  ਹੈ। 

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਇਕਾਈ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 

ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ। ਉਸਨੇ ਹਰੇਕ ਮੰਜੀ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ  ਕਿਸੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਨੂੰ ਲਾਇਆ। ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ, 146 ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 94 ਪੁਰਸ਼ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਇੱਕ ਮੰਜੀ ਨਾਲ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 52 ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਮੰਜੀਆਂ
22 ਮੰਜੀਆਂ ( ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ) ਇਹ ਹਨ:
# ਸਾਵਣ ਮਲ
# ਸਚਨ ਸੱਚ 
# ਲਾਲੂ
# ਮਸਾ ਧੀਰ
# ਭੱਟ ( ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ )
# ਪਾਰੋ ( ਡੱਲਾ )
# ਖੰਨਾ ਚੂਹੜ ( ਡੱਲਾ ) 
# ਫਿਰਿਆ ਕਟਾਰਾ ( ਮਾਲਵਾ ) 
# ਗੰਗੂਦਾਸ ( ਘਗੌਣ ) 
# ਪ੍ਰੇਮਾ ( ਬਹਿਰਾਮਪੁਰ ) 
# ਬੀਬੀ ਭਾਗ ( ਕਾਬਲ ) 
# ਮਾਣਕ ਚੰਦ ਜੀਵੜਾ ( ਵੈਰੋਵਾਲ ) 
# ਮਾਈਦਾਸ ( ਨਰੋਲੀ ) 
# ਖੇਡਾ ਮੁਰਾਰੀ 
# ਮਥੋ ਮੁਰਾਰੀ 
# ਹੁੰਦਾਲ ( ਜੰਡਿਆਲਾ ) 
# ਸਾਧਾਰਨ ਲੁਹਾਰ 
# ਭੁੱਲੇ ਬੀਬੀ ਕੇ 
# ਦੁਰਗ ਭਾਈ 
# ਕਿੱਖਾਭੱਟ ( ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ) 
# ਕੇਸ਼ੋ ਪੰਡਤ 
# ਸਾਂਈ ਦਾਸ ਗੁਸਾਂਈ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 
## ਮੰਜੀਆਂ (ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ) 
# ਅਲਾਹਯਾਰਖਾਂ (ਅੱਲਾਯਾਰ : ਇੱਕ ਪਠਾਣ) 
# ਸਚਨ ਸੱਚ 
# ਸਾਧਾਰਣ 
# ਸਾਵਣ ਮੱਲ 
# ਸੁੱਖਣ 
# ਹੁੰਦਾਲ 
# ਕੇਦਾਰੀ 
# ਖੇਡਾ 
# ਗੰਗੂ ਸ਼ਾਹ 
# ਦਰਬਾਰੀ 
# ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾਂ 
# ਫੇਰਾ ਕਟਾਰਾ 
# ਬੂਆ 
# ਮਹੇਸਾ 
# ਬਣੀ 
# ਮਾਈਦਾਸ 
# ਮਾਣਕ ਚੰਦ 
# ਮਥੋ , ਮੁਰਾਰੀ 
# ਰਾਜਾਰਾਮ 
# ਰੰਗ ਸ਼ਾਹ 
# ਰੰਗ ਦਾਸ 
# ਲਾਲੋ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ
* ਮਸੰਦ
* ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਿਸਟਮ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਖ਼ਾਲਿਦ ਅਲਵੀ

**ਖ਼ਾਲਿਦ ਅਲਵੀ,** ਜਿਸਨੂੰ **ਖ਼ਾਲਿਦ ਮੁਸਤਫਾ ਅਲਵੀ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਾਰਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਸਾਲੇ *ਫਰਦਰੈਂਸ* ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਮਾਸਿਕ *ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਦਾ* ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜਰਮਨ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਖ਼ਾਲਿਦ ਅਲਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਹਿਰ ਚਾਂਦਪੁਰ, ਬਿਜਨੌਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ  ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਿਸਰਚ ਸਕਾਲਰ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਰਿਸਰਚ ਸਕਾਲਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਓਰੀਐਂਟਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ 'ਤੇ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਆਪਣੀ ਐਮਫਿਲ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਲਵੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।

### ਲਿਖਣਾ 
ਅਲਵੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, *ਅੰਗਾਰੇ*, ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਉਰਦੂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ 1930 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ 1933 ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀ  ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ । ਇਹ ਸੱਜਾਦ ਜ਼ਹੀਰ, ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ, ਮਹਿਮੂਦ-ਉਜ਼-ਜ਼ਫ਼ਰ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ।   ਅਲਵੀ ਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਛਪਵਾਈ, ਪਰ, ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ।  2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਿਭਾ ਐਸ. ਚੌਹਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। 

## ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ 
* *ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਏ ਹਦੀਸ*
* *ਅੰਗੇਰੇ ਕਾ ਤਾਰੀਖਿ ਪਸਮੰਜਰ*
* *ਪੇਗੰਬਰਾਨਾ ਦੁਆਏਂ*

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮੁਹੰਮਦ ਅਸੀਮ ਬੱਟ

**ਮੁਹੰਮਦ ਅਸੀਮ ਬੱਟ** (ਉਰਦੂ: محمد عاصم بٹ) ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਖੋਜਕਾਰ, ਸੰਪਾਦਕ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ।   ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ । ਬੱਟ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।   

## ਜੀਵਨੀ 
2006 ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਤਿਮਾਹੀ *ਅਦਬੀਅਤ* ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ `ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
### ਗਲਪ 
* *ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਆਦਮੀ* ( اشتہار آدمی)  (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ), *ਫਿਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ*, 1998 
* *ਦਾਇਰਾ* (ਸਰਕਲ دائرہ) (ਨਾਵਲ), *ਸਾਂਝ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ*, 2001 
* *ਦਸਤਕ* ( دستک) (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ), *ਦੁਨੀਆਜ਼ਾਦ, ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ*, 2010  

* *ਨਾਤਮਾਮ (ناتمام)* (ਇੱਕ ਨਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ) (ਨਾਵਲ), *ਸੰਗ ਏ ਮੀਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ*, 2014 
* *ਭੇਦ (بھید)* (ਨਾਵਲ), *ਸੰਗ ਏ ਮੀਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ*, 2018 

  

### ਅਨੁਵਾਦ 
**ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਉਰਦੂ**

* *ਜਾਪਾਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ* (ਜਾਪਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ), ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 2019 
* *ਬੋਰਗੇਸੀ ਕਹਾਣੀਆਂ* بورخیساں (ਗੋਰਜ ਲੁਈਸ ਬੋਰਗੇਸ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ), ਸੰਗ ਏ ਮੀਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 2017 
* *ਸੋ ਅਜ਼ੀਮ ਆਦਮੀ* سو عظیم آدمی ( ਮਾਈਕਲ ਐਚ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ *100* ), ਤਖ਼ਲੀਕਾਤ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 1992  
* *ਮੁਹੱਬਤ ਕੇ ਖਤੂਤ* محبت کے خطوط ( ਖਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪੱਤਰ), ਤਖ਼ਲੀਕਾਤ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 1993 
* *ਕਾਫਕਾ ਕਹਾਣੀਆਂ*  کافکا کہانیاں ( ਫਰਾਂਜ਼ ਕਾਫਕਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ), ਜੰਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 1994।   
* *ਮੁਖਤਸਰ ਤਾਰੀਖ-ਏ-ਆਲਮ* ( ਐਚ. ਜੀ. ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ), ਤਖ਼ਲੀਕਾਤ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 1995। 
* *ਮਾਰਕੋ ਪੋਲੋ ਦਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ* مارکو پولو کا سفر نامہ ( ਮਾਰਕੋ ਪੋਲੋ ਦੁਆਰਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ), ਤਖ਼ਲੀਕਾਤ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 1999।
* *ਮੁਹੰਮਦ* (ਕੈਰਨ ਆਰਮਸਟ੍ਰਾਂਗ ਦੀ ਲਿਖੀ *ਪੈਗੰਬਰ ਦੀ ਜੀਵਨੀ* ), ਤਖ਼ਲੀਕਾਤ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 2002।
* *ਤੋਹਮਤ ਕੀ ਦੁਨੀਆ* توہمات کی دنیا ( ਕਾਰਲ ਸਾਗਨ ਦੁਆਰਾ), ਮਸ਼ਾਲ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 2003।
* *ਬਾਈ ਮੋਸਮ ਕੇ ਫੂਲ* (ਜਾਪਾਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ), ਮਸ਼ਾਲ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 2003।
* *ਸਾਰਿਫ਼ ਨਾਮਾ* صارف نامہ (ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ), ਦਿ ਨੈੱਟਵਰਕ ਫਾਰ ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 2004।
* *ਫਿਡੇਲੀਓ* ਫੀਡੇਲੀਓ ( ਲੁਡਵਿਗ ਵੈਨ ਬੀਥੋਵਨ ਦੁਆਰਾ), ਫ੍ਰੀਡਰਿਕ ਨੌਮਨ ਸਟਿਫਟੰਗ ਫਰ ਡਾਈ ਫਰੀਹਾਈਟ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 2011।
* *ਤਾਲੀਮ ਕਾ ਲਿਬਰਲ ਨੁਕਤਾ-ਏ-ਨਜ਼ਰ* تعلیم کا لبرل نقطہ نظر ( ''ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਲਿਬਰਲ ਰੀਡਿੰਗਜ਼* (ਸਟੀਫਨ ਮੇਲਨਿਕ ਅਤੇ ਸਾਸ਼ਾ ਟੈਮ ਦੁਆਰਾ [ਐੱਡ. ]  ), ਫ੍ਰੀਡਰਿਕ ਨੌਮਨ ਸਟਿਫਟੰਗ ਫਰ ਡਾਈ ਫਰੀਹਾਈਟ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 2012।

**ਉਰਦੂ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ**

* *ਚਾਰ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ* (ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਲਾਸਿਕ ਕਹਾਣੀ *ਕਿੱਸਾ ਚਹਾਰ ਦਰਵੇਸ਼ ਨੂੰ'' ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰੀਟੇਲਿੰਗ) ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, 2016 ਅਤੇ ਕ੍ਰੀਏਟਸਪੇਸ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ; ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ (ਸਤੰਬਰ 4, 2016)। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਚੌਖਨ

**ਚੌਖਾਨ** ਜੋਧਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 12,000 ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਅਹਿਮ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਦਰੇਸ਼ਵਰ ਧਾਮ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਕਦਮ ਖੰਡੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਲਸਾਨੀ, ਬਰਲੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਅਤੇ ਭਾਦਰਵਾ ਮੋਕਲਵਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਚੋਖਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਉਮੈਦ ਸਾਗਰ ਝੀਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਲੇਸ਼ (ਬੁੱਧ ਧਰਮ)

**ਕਲੇਸ਼** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: क्लेश, ਰੋਮਨ: kleśa; ਪਾਲੀ: किलेस kilesa; ਮਿਆਰੀ ਤਿੱਬਤੀ: ཉོན་མོངས། nyon mongs), ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਮਨ ਤੇ ਛਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬੇਹੂਦਾ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ  ਚਿੰਤਾ, ਡਰ, ਗੁੱਸਾ, ਈਰਖਾ, ਇੱਛਾ, ਉਦਾਸੀ, ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 

ਸਮਕਾਲੀ ਮਹਾਯਾਨ ਅਤੇ ਥੇਰਵਾਦ ਬੋਧੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਗਿਆਨਤਾ, ਲਗਾਓ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਜਾਂ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਯਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ *ਤਿੰਨ ਜ਼ਹਿਰਾਂ*, ਜਾਂ ਥੇਰਵਾਦ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ *ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਜੜ੍ਹਾਂ* ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁੱਧ ਧਰਮ
ਚੇਰਾਈ, ਰਾਜਸਥਾਨ

**ਚੈਰਈ** ਓਸੀਆਂ, ਜੋਧਪੁਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਦੇਚੂ

**ਦੇਚੂ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਨੇੜਲੇ ਸਥਾਨ 
ਜੂਨਾਖੇੜਾ (1.5 ਕਿ.ਮੀ.), ਭੋਜਾਕੋਰ (11 ਕਿ.ਮੀ.), ਗਿਲਕੋਰ (12 ਕਿ.ਮੀ.), ਪੀਲਵਾ (16 ਕਿ.ਮੀ.), ਚੋਰੜੀਆ (16 ਕਿ.ਮੀ.), ਕੁਸ਼ਲਾਵਾ (17 ਕਿ.ਮੀ.) ਅਤੇ ਠਾਡੀਆ, ਰਾਜਸਥਾਨ (8 ਕਿਮੀ)।

## ਸੁਵਿਧਾ-ਸਹੂਲਤਾਂ 
ਦੇਚੂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੂਰਿਸਟ ਰਿਜ਼ੋਰਟ ਅਤੇ ਹੋਟਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਂਪਿੰਗ ਲਈ ਸਮਸਾਰਾ ਦੇਚੂ ਡੇਜ਼ਰਟ ਰਿਜੋਰਟ।  

ਦੇਚੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਰੇਤ ਦੇ ਟਿੱਬੇ, ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਖੂਹ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ, ਰੇਤ ਦੇ ਟਿੱਬਿਆਂ ਦੀ ਟੀਸੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸੜਕ  ਹੈ।

ਪੋਕਰਨ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਸਲੀਮ ਸਿੰਘ ਹਵੇਲੀ  ਦੇਚੂ ਦੇ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਡਾਬੜੀ, ਜੋਧਪੁਰ

**ਡਾਬਰੀ**, ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਓਸੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।   ਇਹ ਪਿੰਡ ਜੋਧਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਤੇ ਓਸੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਡਾਬੜੀਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 260 ਮੀਟਰ (853 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਜੋਧਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਤੇ ਓਸੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਢਢਾਣੀਆ

**ਢਢਾਣੀਆ** ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨਰੀਨ ਸ਼ੰਮੋ

thumb| 2017 ਵਿੱਚ ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਵਿੱਚ ਨਰੀਨ ਸ਼ੰਮੋ।
**ਨਰੀਨ ਸ਼ੰਮੋ** (ਜਨਮ 1986 ਬਸ਼ੀਕਾ, ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਯਜ਼ੀਦੀ ਖੋਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ 
ਉਸਨੇ ਮੋਸੁਲ ਦੀ ਅਲ-ਹਦਬਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, 9 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਯਜ਼ੀਦੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986
ਗਡਸਰ ਝੀਲ

**ਗਡਸਰ ਝੀਲ**,  ਜਿਸ ਨੂੰ **ਯਮਸਰ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗੰਦਰਬਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ  ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਲਪਾਈਨ ਉੱਚੀ ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਓਲੀਗੋਟ੍ਰੋਫਿਕ ਝੀਲ  ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ  ਹੈ, 0.85 ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਲੰਬਾਈ&nbsp;km ਅਤੇ ਅਧਿਕਤਮ ਚੌੜਾਈ 0.76&nbsp;ਕਿਲੋਮੀਟਰ

ਗਡਸਰ ਝੀਲ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ 108 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨਰਨਾਗ ਤੋਂ ਏ 28&nbsp;ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਐਲਪਾਈਨ ਟਰੈਕ ਝੀਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ।

## ਵਿਉਤਪਤੀ, ਭੂਗੋਲ 
left|thumb| ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਗਡਸਰ ਦੱਰੇ ਤੋਂ ਗਡਸਰ ਝੀਲ
ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਵਿੱਚ *ਗਡਸਰ ਦਾ* ਅਰਥ ਹੈ *ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਝੀਲ*, ਟਰਾਊਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭੂਰਾ ਟਰਾਊਟ ਹੈ।  *ਯਮਸਰ ਦਾ* ਅਰਥ ਹੈ *ਯਮ ਦੀ ਝੀਲ* ।  ਝੀਲ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੈਰਦੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਖੰਡ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਐਲਪਾਈਨ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਐਲਪਾਈਨ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਝੀਲ ਨੂੰ *ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟੀ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਝੀਲ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੇ ਪਿਘਲਣ ਨਾਲ ਖੁਆਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਡਸਰ ਝੀਲ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਲੈਲ ਵਿਖੇ ਕਿਸ਼ਨਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਗਡਸਰ ਝੀਲ ਨੂੰ *ਯਮਸਰ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ *ਯਮ ਦੀ ਝੀਲ* ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ *ਮੌਤ ਦੀ ਝੀਲ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇੱਕ ਮਿੱਥ ਅਜੇ ਵੀ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗਡਸਰ ਝੀਲ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਆਪਣੇ ਇੱਜੜਾਂ ਨੂੰ ਚਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚਰਵਾਹੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਆਕਟੋਪਸ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਤੰਬੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਚਰਵਾਹਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਪਣੇ ਇੱਜੜ ਚਰਾਉਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਝੀਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
 

* ਝੀਲ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਮਸਤ ਅਲੀ

**ਮਸਤ ਅਲੀ** (ਜਨਮ 1980) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ  ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਸਦਕਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮ *ਦ ਅੰਗਰੇਜ਼* ਵਾਲ਼ੇ ਸਲੀਮ ਫੇਕੂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਉਡਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ *ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨਵਾਬਜ਼* ਅਤੇ *ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ ਬਕਰਾ* ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਉਸਦੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। *ਹਾਫ ਫਰਾਈ*, *ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰ*, *ਹੰਗਾਮਾ ਇਨ ਦੁਬਈ* ਅਤੇ *ਜ਼ਬਰਦਸਤ*   ਕੁਝ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ, *ਸੂਰਿਆ ਬਨਾਮ ਸੂਰਿਆ* ਨਾਲ ਆਗਾਜ਼ ਕੀਤਾ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਭੋਜਪੁਰੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ, *ਜੈ-ਵੀਰੂ* ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਕੀਤੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਅਜ਼ੀਜ਼ ਨਾਸਰ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬਾਬਾ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ

**ਬਾਬਾ ਦਿਆਲ** (17 ਮਈ 1783 - 30 ਜਨਵਰੀ 1855), ਇੱਕ ਗੈਰ-ਖਾਲਸਾ, ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ ਸੀ।   ਉਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਬਾਨੀ ਸੀ।  

## ਜੀਵਨੀ 
### ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਮਈ 1783 ਨੂੰ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਮ ਸਹਾਏ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਅਤੇ ਰੋਹਤਾਸ ਦੇ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਲਾਡੀਕੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ  ਸੀ।  ਉਹ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।  ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਦੋ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।  ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅਲਾਮਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਉਹ ਸੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ *ਨਿਰੰਕਾਰ*  ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ।   ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ *ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ* ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ''* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ  ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਕ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਸੀ। *

30 ਜਨਵਰੀ 1855 ਨੂੰ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਆਗੂ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਭਿਆ। ''*  ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੰਪਰਦਾ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। * ''

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਇਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਡੇਕਨੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦਾ  ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਬਾਰੇ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ-ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ
ਗੰਗਾਬਲ ਝੀਲ

**ਗੰਗਾਬਲ ਝੀਲ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਹਰਮੁਖ ਗੰਗਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੰਦਰਬਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹਰਮੁਖ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਅਲਪਾਈਨ ਉੱਚ-ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਓਲੀਗੋਟ੍ਰੋਫਿਕ ਝੀਲ ਹੈ।   ਝੀਲ ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਲੰਬਾਈ  ਅਤੇ ਅਧਿਕਤਮ ਚੌੜਾਈ  । ਇਹ ਵਰਖਾ, ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਝਰਨੇ ਦੁਆਰਾ ਖੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੂਰੇ ਟਰਾਊਟ ਸਮੇਤ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।   ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨੰਦਕੋਲ ਝੀਲ  ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਂਗਥ ਨਾਲੇ ਰਾਹੀਂ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।    ਇਸ ਝੀਲ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹਿੰਦੂ *ਹਰਮੁਖ-ਗੰਗਾਬਲ ਯਾਤਰਾ* ਨਾਮਕ ਝੀਲ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਗੰਗਾਬਲ ਝੀਲ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹਿੰਦੂ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਨੂੰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।  ਹਰਮੁਖ-ਗੰਗਾਬਲ ਯਾਤਰਾ, ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਜੋ ਨਰਨਾਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ  

## ਇਤਿਹਾਸ 
 ਮੰਦਰ।]]

ਗੰਗਾਬਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਜਿਵੇਂ ਨੀਲਮਾਤਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਜਤਰੰਗਿਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਾਲਟਰ ਰੋਪਰ ਲਾਰੈਂਸ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸਿਸ ਯੰਗਹਸਬੈਂਡ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਗੰਗਾਬਲ ਝੀਲ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸਬੰਧ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1519 ਵਿੱਚ ਗੰਗਾਬਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਮਹਲਿਸ਼ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿੱਟੀ ਖਿਸਕਣ ਅਤੇ ਬਰਫੀਲੇ ਤੂਫਾਨ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ 10,000 ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਰ ਗਏ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਸ਼ੂਰਾ ਦੇ ਦਿਨ ਮੀਰ ਸ਼ਮਸ-ਉਦ-ਦੀਨ ਅਰਾਕੀ ਵੱਲੋਂ  ਮਾਰੇ ਗਏ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰਨ ਗਏ ਸਨ। 

## ਪਹੁੰਚ 
ਗੰਗਬਲ ਝੀਲ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਤੋਂ 45 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਗੰਦਰਬਲ ਰਾਹੀਂ ਨਾਰਾਣਾਗ ਤੱਕ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਝੀਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਜਾਂ ਪੈਦਲ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁੱਜਰ ਚਰਵਾਹੇ ਆਪਣੇ ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦੇ ਇੱਜੜ ਦੇ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਟ੍ਰੈਕ (25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ) ਸੋਨਮਰਗ ਤੋਂ ਝੀਲ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 4100 ਮੀਟਰ ਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਹਾੜੀ ਪਾਸਿਆਂ ਨਿਚਨਈ ਪਾਸ, ਗਡਸਰ ਪਾਸ ਅਤੇ ਜ਼ਜੀਬਲ ਪਾਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵਿਸ਼ਨਸਰ ਝੀਲ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਂਦੀਪੋਰ ਤੋਂ ਆਰਿਨ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੈਕ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।  ਗੰਗਾਬਲ ਝੀਲ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਇੱਕ ਅਲਪਾਈਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, (ਕੱਟ ਕਰਾਸਿੰਗ), ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ, (ਕੱਟੇ ਹੋਏ) ਅਤੇ ਗੁੱਜਰਾਂ ਦੀਆਂ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਗੰਗਾਬਲ ਝੀਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ 4,000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੋ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਗਿੱਲ ਸਰ ਝੀਲ

**ਗਿਲ ਸਰ ਝੀਲ**  ( IPA : /ɡilʲ/ /sar/) ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਗਿਲਸਰ ਝੀਲ ਅਮੀਰ ਖਾਨ ਨਾਲੇ ਰਾਹੀਂ ਨਿਜੀਨ ਝੀਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।  ਇਸ ਝੀਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਾੰਭ ਹੋਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਡਾ. ਅਮਰਨਾਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ

**ਡਾ. ਅਮਰਨਾਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ** ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ (1985) ਨਾਲ਼ ਸਨਮਾਨਿਤ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਸੀ।
## ਜੀਵਨੀ
ਡਾ. ਅਮਰਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਮਾਣੇ ਵਿੱਚ 10 ਅਗਸਤ 1929 ਨੂੰ ਵੈਦ ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਉਸ ਨੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਵਿੱਚ ਐਮਐਸਸੀ ਅਤੇ ਡੀਐਸਸੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ  ਵਿਦਿਆਲੰਕਾਰ ਵਚਸਪਤੀ, ਆਯੁਰਵੈਦ ਮਾਰਤੰਡ ਅਤੇ ਮੈਡੀਸਨ ਤੇ ਚਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਫਾਰਮਾਕਾਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾਇਰੈੱਕਟਰ ਵੱਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅਮਰਨਾਥਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਮੈਡੀਸਨ, ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਸਿਸਟਮ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਾਈਸੈਂਸਿੰਗ ਅਥਾਰਟੀ (ਦਵਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਰਮਾਂ ਲਈ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਫੈਕਲਟੀ ਦਾ ਡੀਨ
ਰਿਹਾ।  

 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਹੋਕਰਸਰ

**ਹੋਕਰਸਰ** ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜ਼ੈਨਕੋਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੈਟਲੈਂਡ ਸੰਭਾਲ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ  ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ।  ਹੋਕਰਸਰ, ਜੋ ਕਿ  ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ  , ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਹੈ। 

ਹੋਕਰਸਰ ਵੈਟਲੈਂਡ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰ
ਗਗਾੜੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ

**ਗਗਾੜੀ** (***ਜੇਲੂ ਗਗਾੜੀ***  ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇਹ ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਿਨਵਾੜੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 342306 ਹੈ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਧੁੰਧਾੜਾ

**ਧੁੰਧਾੜਾ** ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।  ਇਹ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਲੂਨੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ  (16 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਜੋਧਪੁਰ ਤੋਂ 65 ਕਿਲੋਮੀਟਰ  (40 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਧੁੰਧਾੜਾ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (PRIs) ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੈ।   

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੁੜਕੀਆ

**ਬੁਡਕੀਆ**, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਦੇਚੂ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਵਾੜ ਬੁੜਕੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 2761 ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਜ਼ੀਜ਼ ਨਾਸਰ

**ਅਜ਼ੀਜ਼ ਨਾਸਰ** (ਜਨਮ **ਅਜ਼ੀਜ਼ ਜਾਨਬਾਜ਼** ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਆਵਾਜ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ ਜੋ ਡੇਕਾਨੀ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਦ ਅੰਗਰੇਜ਼* ਅਤੇ *ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨਵਾਬਜ਼* ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਸੋਨੂੰ ਸੂਦ, ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ, ਕੈਲੀ ਦੋਰਜੀ, ਆਦਿਤਿਆ ਪੰਚੋਲੀ, ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਉਸਨੇ ਡੇਕਾਨੀ, ਹਿੰਦੀ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ 35 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਜੋਤਿਲਕਸ਼ਮੀ ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ਸਟੈਪਨੀ-ਤੁਮਚਾਕੜੇ ਆਹੇ ਕਾ.. ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮਸਤ ਅਲੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ
ਧੀਰ ਚਰਨ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ

**ਧੀਰ ਚਰਨ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ** ਜਿਸਨੂੰ **ਡੀਸੀ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਨਮ 9 ਅਗਸਤ 1967), ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਰਿੱਤਰ ਅਦਾਕਾਰ, ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜੋ ਜਿਆਦਾਤਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਡੇਕਨੀ ਉਰਦੂ, ਟਾਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ  ਹੈ। ਉਹ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮਾਂ, *ਦ ਅੰਗਰੇਜ਼* (2006), *ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨਵਾਬਜ਼* (2006) ਅਤੇ *ਹੰਗਾਮਾ ਇਨ ਦੁਬਈ* (2007) ਵਿੱਚ *ਇਸਮਾਈਲ ਭਾਈ* ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।    ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਹਿਮਾਇਤਨਗਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਡੈਫੋਡਿਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਪੁਸ਼ਪਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਹਿੰਦੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਐਂਥਨੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1995 ਵਿੱਚ ਉਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967
ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੌਂਸਲ

**ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੌਂਸਲ** (, (*ਕੌਮੀ ਕੌਂਸਲ ਬਰਾਏ ਫ਼ਰੋਗ਼-ਏ ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ*) ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।  ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਥਾਰਟੀ ਹੈ, ਉਰਦੂ ਦੇ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਦੋ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਥਾਰਟੀ ਹੈ। ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ, ਕੌਂਸਲ ਨੇ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1996 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਜਮੀਅਤੁਲ ਕਾਸਿਮ ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਅਲ-ਇਸਲਾਮੀਆ
* ਡੀਡੀ ਉਰਦੂ
* ਉਰਦੂ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵੰਡ
* ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
* ਦਖਨੀ
* ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ
ਬਰਾੜੀ ਨਾਂਬਲ

**ਬਰਾੜੀ ਨੰਬਲ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਬਾਬ ਡੇਂਬ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਡਲ ਝੀਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਨੂੰ ਡਲ ਝੀਲ ਦਾ ਲੈਗੂਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਨਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਆਊਟਫਲੋ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਨਹਿਰ ਦੀ ਲੈਂਡਫਿਲਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਝੀਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ ਗੁਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਹਾਲ ਹੈ।  
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਪਾਗਲ ਆਦਿਲਾਬਾਦੀ

**ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਰੀਫ਼** (  ), (19 ਮਈ 1941 –  2007), **ਪਾਗਲ ਆਦਿਲਾਬਾਦੀ** (  ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।), ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆਦਿਲਾਬਾਦ, ਤੋਂ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ ਉਰਦੂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਉਪਬੋਲੀ ਵਿੱਚ *ਮਜ਼ਾਹੀਆ ਸ਼ਾਇਰੀ* ਜਾਂ ਹਾਸਰਸ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ।   "ਪਾਗਲ"  ਉਸਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਹੈ। 

## ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਪਾਗਲ ਆਦਿਲਾਬਾਦੀ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਮਈ 1941 ਨੂੰ ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਦਿਲਾਬਾਦ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
* *ਖੁਸੁਰ ਫੁਸਰਾ* - ਗੂੰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ)।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਕੌਸਰ ਨਾਗ

**ਕੌਸਰ ਨਾਗ** ਜਾਂ **ਕੌਸਰਨਾਗ** (ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਕੋਂਸਰਨਾਗ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ),  ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਓਲੀਗੋਟ੍ਰੋਫਿਕ ਝੀਲ ਹੈ।   ਕੌਸਰ ਨਾਗ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਲਗਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਝੀਲ ਲਗਭਗ  ਹੈ ਲੰਬੀ ਅਤੇ  ਚੌੜੇ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ.  ਝੀਲ ਵੇਸ਼ੋ ਨਦੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜੇਹਲਮ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਝੀਲ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੌਸਰ ਨਾਗ ਝੀਲ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਟ੍ਰੇਲ-ਹੈੱਡ ਅਹਰਬਲ ਤੋਂ, 36 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹਾਈਕਿੰਗ ਟ੍ਰੇਲ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਹਰਬਲ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੋਪੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਲਵਾਮਾ ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ 70 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਮੋਟਰਯੋਗ ਸੜਕ ਹੈ।  ਝੀਲ ਤੱਕ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਔਖੇ ਬਦਲਵੇਂ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ 
ਨੀਲਮਤਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਾਂ ਪਰਲੋ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮਨੂ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ ਸੀ।  ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਲਤਾਨ ਜ਼ੈਨ ਉਲ ਅਬੇਦੀਨ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਜਲਾਵਤਨ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਝੀਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। 

ਝੀਲ ਤੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ (ਜਿਸਨੂੰ *ਯਾਤਰਾ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਰਸਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਕੁਲਗਾਮ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਜੰਮੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਿਆਸੀ ਰਾਹੀਂ।  ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਰਸਤਾ, 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੌਰਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2014 ਵਿੱਚ ਇਸ ਰੂਟ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।  ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਰਿਆਸੀ ਮਾਰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਰੀ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਚਿਰੰਬਲ
* ਅਹਰਬਲ
* ਮੁਗਲ ਰੋਡ
* ਗੰਗਾਬਲ
* ਹਿਰਪੋਰਾ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੂਰੀ
* ਕੁਲਗਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਸਰ ਝੀਲ

**ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਸਰ ਝੀਲ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਗੰਦਰਬਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ  ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸੋਨਮਰਗ,  ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੈਂਦੀ  ਅਲਪਾਈਨ ਉੱਚੀ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੀ ਓਲੀਗੋਟ੍ਰੋਫਿਕ ਝੀਲ ਹੈ  । ਇਹ ਵਿਸ਼ਨਸਰ ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਲੰਬਾਈ 0.95 ਹੈ।km ਅਤੇ ਅਧਿਕਤਮ ਚੌੜਾਈ 0.6ਕਿਲੋਮੀਟਰ

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ **ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਸਾਰ** ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦਾ ਅਰਥ *ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ।* ਇਹ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭੂਰਾ ਟਰਾਊਟ ਹੈ।  ਇਹ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਕਾਰਨ ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ । ਇਹ ਹਰੇ ਭਰੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਈ  ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਚਰਵਾਹਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦੇ ਇੱਜੜ ਚਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਸਰ ਝੀਲ ਵਿਸ਼ਨਸਰ ਝੀਲ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢਕੇ ਪਹਾੜ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਡਸਰ ਦੱਰਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦਰਾ ਜੋ ਗਡਸਰ ਝੀਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਝੀਲ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਸਾਈਟ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੇ ਪਿਘਲਣ ਦੁਆਰਾ ਖੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨਸਰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਨਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 

## ਪਹੁੰਚ 
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਸਰ ਝੀਲ 115 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ&nbsp;ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ 35&nbsp;ਸ਼ੀਤਕੜੀ ਸੋਨਮਰਗ ਤੋਂ ਕਿ.ਮੀ. ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਏਅਰਪੋਰਟ  80 ਤੋਂ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ&nbsp;ਪਿੰਡ ਸ਼ੀਤਕੜੀ ਤੱਕ NH 1D ਦੁਆਰਾ ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਜਿੱਥੋਂ 35 ਦੇ ਇੱਕ ਅਲਪਾਈਨ ਟ੍ਰੈਕ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਟੱਟੂ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।&nbsp;ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਸਰ ਝੀਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ 4100 ਮੀਟਰ ਉੱਚੇ ਨਿਚਨਈ ਪਾਸ ਨੂੰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਗਡਸਰ ਝੀਲ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੋਈ 9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਝੀਲ 'ਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਰ ਝੀਲ

**ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਰ ਝੀਲ**  ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖਸਤਾ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਉਸਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲੈਂਡਫਿਲਿੰਗ ਨਾਲ ਇਸ 'ਤੇ  ਹੋਇਆ ਹੈ।  ਇਹ ਝੀਲ ਕਦੇ ਜ਼ੂਨੀਮਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਲੀ ਮਸਜਿਦ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਅੰਚਰ ਝੀਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਛੋਟੀ ਝੀਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਗਿਲਸਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਤੰਗ ਸਟਰੇਟ ਰਾਹੀਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪੁਲ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਗਿਲ ਕਡਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਲਸਰ ਝੀਲ ਬਦਲੇ ਵਿਚ ਨਾਲੇ ਅਮੀਰ ਖਾਨ ਰਾਹੀਂ ਨਿਜੀਨ ਝੀਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾੜਾ ਹਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਾੰਭ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਮਾਨਸਬਲ ਝੀਲ

**ਮਾਨਸਬਲ ਝੀਲ** ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੰਦਰਬਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਫਾਪੋਰਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਮਾਨਸਬਲ ਨਾਮ ਨੂੰ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਹੀ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।  ਝੀਲ ਚਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਾਰੋਕਬਲ, ਕੋਂਡਬਲ, ਨੇਸਬਲ (ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ) ਅਤੇ ਗਰੇਟਬਲ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।  ਝੀਲ ਦੇ ਘੇਰੇ 'ਤੇ ਕਮਲ ( ਨੇਲੰਬੋ ਨਿਊਸੀਫੇਰਾ ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਖਿੜਦਾ ਹੈ) ਝੀਲ ਦੇ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਗਲ ਬਾਗ਼, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਰੋਕਾ ਬਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, (ਮਤਲਬ ਖਾੜੀ ਦੀ ਖਿੜਕੀ) ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਝੀਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। 

ਝੀਲ ਪੰਛੀ ਦੇਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਟੈਂਪਿੰਗ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ "ਸਾਰੀਆਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਰਤਨ" ਹੈ।   ਕਮਲ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਜੋ ਕਿ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੀ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਮੰਡੀਕਰਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਵੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। 

## ਪਹੁੰਚ 
ਝੀਲ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਤੋਂ  ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਸ਼ਾਦੀਪੋਰਾ, ਨਸੀਮ ਅਤੇ ਗੰਦਰਬਲ ਰਾਹੀਂ ਸੜਕ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ, ਵੁਲਰ ਝੀਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ, ਸਫਾਪੋਰਾ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।  ਸੋਨਮਰਗ ਤੋਂ ਗੰਦਰਬਲ ਰਾਹੀਂ ਮਾਨਸਬਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਵੀ ਆਸਾਨ ਹੈ।

ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਝੀਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਹੀ ਡੇਟਿੰਗ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੰਡਰ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਝਰੋਖਾ ਬਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਗਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।  

right|thumb|250x250px| ਮਾਨਸਬਲ ਝੀਲ
right|thumb|300x300px| ਵਿਲੋ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਤੋਂ ਮਾਨਸਬਲ ਝੀਲ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
 

* ਨਿਜੀਨ ਝੀਲ
* ਨੰਦਕੋਲ ਝੀਲ
* ਖਾਨਪੁਰਸਰ
* ਵੁਲਰ ਝੀਲ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਕੋਂਡਾਬਲ http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Kondabal.html
* https://www.myfeeling.in/2021/12/the-secret-of-manasbal-lake.html 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਬਿਹਾਰ ਉਰਦੂ ਅਕੈਡਮੀ

**ਉਰਦੂ ਅਕੈਡਮੀ, ਬਿਹਾਰ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1972 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਡਿਪਲੋਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕੋਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
* *ਜ਼ਬਾਨ-ਓ-ਅਦਬ* ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਮਾਸਿਕ ਰਸਾਲਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ
ਕੌਕਬ ਕੁਦਰ ਮੀਰਜ਼ਾ

**ਕੌਕਾਬ ਕੁਦਰ ਸੱਜਾਦ ਅਲੀ ਮੀਰਜ਼ਾ** ( **ਡਾ. ਐਮ ਕੌਕਾਬ** ਵੀ) ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦਾਨਸ਼ਵਰ ਸੀ 

ਅਵਧ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਨਵਾਬ, ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ (1822-1887) ਦੇ ਰਾਜ ਵੇਲ਼ੇ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਹਰ, ਮੀਰਜ਼ਾ ਨੇ, ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ  ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇਅ ਨੇ ਆਪਣੀ 1977 ਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਫਿਲਮ *ਸ਼ਤਰੰਜ ਕੇ ਖਿਲਾਰੀ*  ਲਈ ਪਟਕਥਾ ਲਿਖਣ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਮੀਰਜ਼ਾ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਵਧ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 

ਮੀਰਜ਼ਾ ਸਨੂਕਰ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਿਲੀਅਰਡਸ ਅਤੇ ਸਨੂਕਰ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਬਾਨੀ-ਸਕੱਤਰ ਸੀ। 

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ 1897 ਦੀ ਅਵਧ ਪੈਨਸ਼ਨ ਬੁੱਕ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਪੈਨਸ਼ਨਰ ਅਤੇ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਅਤੇ ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਪੜਪੋਤੇ, ਮੀਰਜ਼ਾ ਦੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ 87 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ -19 ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਅਨ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਕਾਰਨ 14 ਸਤੰਬਰ 2020 ਨੂੰ  ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਰਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਵਧ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020
ਖਾਨਪੁਰਸਰ

**ਖਾਨਪੁਰਸਰ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਗੰਦਰਬਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਖਲੀ, ਗੈਰ-ਮਿਕਟਿਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਜੇਹਲਮ ਨਦੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਖਾਨਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 24 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਾਨਸਬਲ ਝੀਲ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।  

ਖਾਨਪੁਰਸਰ ਝਰਨੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਜੇਹਲਮ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਝੀਲ ਜਿਆਦਾਤਰ ਇੱਕ ਅੰਡਾਕਾਰ ਆਕਾਰ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਲੰਬਾਈ 400 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ 300 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਡੂੰਘਾਈ 4 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਵਿਲੋ ਬਾਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਇਸ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਖਾਨਪੁਰਸਰ ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਖਾਨਪੁਰ ਪਿੰਡ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਟਪੋਰਾ ਅਤੇ ਗੁਝੋਮ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਝੀਲ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦਾ ਤਣਾ  (ਨਾਦਰੂ) ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹੈ।   

right|thumb| ਖਾਨਪੁਰਸਰ ਝੀਲ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਨਿਜੀਨ ਝੀਲ
* ਨੰਦਕੋਲ ਝੀਲ
* ਮਾਨਸਬਲ ਝੀਲ
* ਵੁਲਰ ਝੀਲ
* ਗੰਗਬਲ ਝੀਲ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਨੰਦਨ ਸਰ ਝੀਲ

**ਨੰਦਨ ਸਰ ਝੀਲ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੌਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਅੰਡਾਕਾਰ ਆਕਾਰ ਦੀ ਅਲਪਾਈਨ ਝੀਲ ਹੈ। ਨੰਦਨ ਸਰ ਝੀਲ ਲਗਭਗ 3500 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਪੁੰਛ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਡੂੰਘੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜਾਦੀ ਮਾਰਗ ਨਾਲੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਉਰਦੂ ਅਕੈਡਮੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼

***ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉਰਦੂ ਅਕਾਦਮੀ*** ਨੂੰ **ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉਰਦੂ ਅਕੈਡਮੀ** ਜਾਂ **ਉਰਦੂ ਅਕੈਡਮੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼** ( ਉਰਦੂ : اردو اکادمی، اتر پردیش) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਹਿੱਤ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਜਨਵਰੀ 1972 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ  ਇਹ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਅਧੀਨ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ
ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਕੇਂਦਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ
**ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਕੇਂਦਰ** ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਉਰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ
ਅਰੂਜ ਅਫ਼ਤਾਬ

**ਅਰੂਜ ਅਫ਼ਤਾਬ** (    ; ਜਨਮ 11 ਮਾਰਚ 1985) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਗਾਇਕ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੈਜ਼ ਅਤੇ ਨਿਊਨਤਮਵਾਦ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। 

ਅਫ਼ਤਾਬ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ 64ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਗੀਤ " ਮੁਹੱਬਤ " ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਗਲੋਬਲ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣੀ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ 75ਵੀਂ ਡਾਇਮੰਡ ਜੁਬਲੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਆਰਿਫ਼ ਅਲਵੀ ਨੇ ਆਫ਼ਤਾਬ ਨੂੰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸਰਵਉੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ਼ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਅਫ਼ਤਾਬ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਗਭਗ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਟਾਰ ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬਿਲੀ ਹੋਲੀਡੇ, ਹਰੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ, ਮਾਰੀਆ ਕੈਰੀ ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਅਫ਼ਤਾਬ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਪੱਛਮੀ ਔਨਲਾਈਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ; "ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ" ਅਤੇ "ਹਲੇਲੁਜਾ" ਦੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਾਇਰਲ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਇੰਡੀ ਸੀਨ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਅਫ਼ਤਾਬ ਨੂੰ NPR ਅਤੇ WQXR-FM ਦੇ Q2 (ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਇੰਟਰਨੈਟ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ) ਦੁਆਰਾ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਗਏ "40 ਤੋਂ ਘੱਟ 100 ਕੰਪੋਜ਼ਰ" ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅਫ਼ਤਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ, *ਬਰਡ ਅੰਡਰ ਵਾਟਰ*, 2014 ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ *ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਟਾਈਮਜ਼* ਦੇ ਡੇਵਿਡ ਹੋਨਿਗਮੈਨ ਤੋਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਰਚ 2015 ਵਿੱਚ ਐਲਬਮ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸਿਤਾਰੇ ਦਿੱਤੇ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
*
* "Pakistani musician Arooj Aftab's 'neo-Sufi' music blends Rumi with reggae and more", *PBS NewsHour*,  October 4, 2021

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ