open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਅਕਬਰਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਅਕਬਰਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ** ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 80 ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ।

## ਸਾਂਸਦ
2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵੇਂਦਰਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਸਾਂਸਦ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1962 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਂਸਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।

|-style="background:#E9E9E9;"
!ਸਾਲ
!colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ
!align="center"| ਸਾਂਸਦ
!ਸਰੋਤ
|-
|2014
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਦੇਵੇਂਦਰਾ ਸਿੰਘ
|
|-
|2004
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਕੁਮਾਰੀ ਮਾਇਆਵਤੀ
|
|-
|1999
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਕੁਮਾਰੀ ਮਾਇਆਵਤੀ
|
|-
|1998
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਕੁਮਾਰੀ ਮਾਇਆਵਤੀ
|
|-
|1996
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਘਣਸ਼ਾਮ ਚੰਦਰਾ ਖਰਵਾਰ
|
|-
|1991
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਦਲ
|align="left"|ਰਾਮ ਅਵਧ
|
|-
|1989
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਕੁਮਾਰੀ ਮਾਇਆਵਤੀ
|
|-
|1984
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਰਾਮਪਿਆਰੇ ਸੁਮਨ
|
|-
|1980
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਸੈਕੁਲਰ)
|align="left"|ਰਾਮ ਅਵਧ
|
|-
|1977
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਵਿਸ਼ਾਰਦ ਮੰਗਲਦੇਵ
|
|-
|1971
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਰਾਮਜੀ ਰਾਮ
|
|-
|1967
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਰਾਮਜੀ ਰਾਮ
|
|-
|1962
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਪੰਨਾ ਲਾਲ
|
|}

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਰਘੂਨਾਥ ਮੋਹਪਾਤਰਾ

**ਰਘੂਨਾਥ ਮੋਹਪਾਤਰਾ** (ਜਨਮ 24 ਮਾਰਚ 1943) ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੜੀਸਾ ਸੂਬੇ ਦਾ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਅਤੇ ਬੁੱਤਤ੍ਰਾਸ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ 2001 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਅਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ 64ਵੇਂ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਵਿਭੁਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ
ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ

**ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ** (ਜਨਮ: 22 ਅਪਰੈਲ, 1914 - ਮੌਤ: 5 ਨਵੰਬਰ, 2008) ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।
## ਜੀਵਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਦਿਵਸ

**ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਦਿਵਸ** ਹਰ ਸਾਲ 7 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਨੇ 1948 ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸਭਾ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਬੁਲਾਈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਇਹ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਵਿਸਵ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਸੈਮੀਨਾਰ, ਗੋਸ਼ਟੀਆ, ਨਾਟਕ, ਨੁਕੜ ਨਾਟਕ ਕਰਵਾ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਾਟੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਸਾਫ-ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਕਸਰਤ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਚੰਗੇ ਅਸੂਲ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਓ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਵਾਧਾਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਇਆ। ਕਸ਼ਰਤ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਜੰਕ ਫੂਡ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਦਿਵਸ ਦਾ ਮੁਖ ਮਕਸਦ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਸਿਹਤ ਉੱਪਰ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
## ਉਦੇਸ਼
* 2014: ਵੈਕਟਰ-ਬਰਦਾ ਰੋਗ
* 2013: ਸਿਹਤਮੰਦ ਦਿਲ ਦੀ ਬੀਟ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ
* 2012: ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
* 2011 ': ਅੱਜ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਕੋਈ ਇਲਾਜ
* 2010 ': ਸਹਿਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਿਹਤ
* 2009:, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉ ਤਾਂ ਕਿ ਸੰਕਟ ਸਮੇਂ ਹਸਪਤਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣ।
* 2008: ਜਲਵਾਯੂ ਦੇ ਗਲਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਸਿਹਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ।
* 2007: ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਸੁਰੱਖਿਆ।
* 2006: ਸਿਹਤ ਦੇ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ।
* 2005: ਹਰ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਸਿਹਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੋਵੇ।

* 2004: ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ
* 2003: ਬੱਚੇ ਲਈ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਸੰਭਾਲੋ।
* 2002: ਸਿਹਤ ਲਈ ਕੰਮ
* 2001: ਮਾਨਿਸਕ ਸਿਹਤ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰੋ।
* 2000: ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੂਨ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। 
* 1999: ਉਮਰ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਫਰਕ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। 
* 1998: ਤੰਦਰੁਸਤ ਮਾਤਾ 
* 1997: ਛੂਤ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾ।
* 1996: ਬਿਹਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸ਼ਹਿਰ।
* 1995: ਪੋਲੀਓ ਦਾ ਖਾਤਮਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਮਾਰੀਆਂ‏‎
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਿਨ
ਰੋਹਿਣੀ ਹਤੰਗੜੀ

**ਰੋਹਿਣੀ ਹਤੰਗੜੀ** (ਮਰਾਠੀ: रोहिणी हत्तंगडी) (ਜਨਮ 11 ਅਪਰੈਲ 1951) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ, ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ​​ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਇੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕੋ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਗਾਂਧੀ (1982) ਵਿੱਚ ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਬਾਫਟਾ (BAFTA) ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ
ਸੰਧੀ (ਵਿਆਕਰਨ)

**ਸੰਧੀ** ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ। ਦੋ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਨਾਲ ਜੋ ਵਿਕਾਰ (ਪਰਿਵਰਤਨ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸੰਧੀ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਕਰਨ
ਅਧਿਰਥ

**ਅਧਿਰਥ** ਕਰਨ ਦਾ ਪਾਲਕ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਰਥਵਾਨ ਸੀ। ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਕਰਣ ਨੂੰ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਲੋਕਲਾਜ ਕਰ ਕੇ ਅਸ਼ਵ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵਹਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਧਿਰਥ ਨੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਕੇ ਬਾਲਕ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੰਜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਸੰਗੀ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ

**ਸੰਸਾਰ ਸਿਹਤ ਜਥੇਬੰਦੀ** ਜਾਂ **ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ** ਨੂੰ ਅਪਰੈਲ 1948 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਜਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੰਤਵ ਅਨੇਕ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਦਾ ਪੱਧਰ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਮਸਲਿਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ,ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਜਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਕਰਨੀ ਆਦਿ ਹਨ।
## ਭਾਰਤ
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਲਬੱਧ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਧਨ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਹਿਸਾ ਪਾਉੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਅਸੈਂਬਲੀ ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਰਵਉਚ ਨੀਤੀ ਨਿਰਧਾਰਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਸਿਹਤ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਐਮ.ਐਮ.ਆਰ, ਆਈ.ਐਮ.ਆਰ. ਅਤੇ ਟੀ.ਐਫ.ਆਰ. ਵਰਗੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨਕਦ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਮੌਤ ਦਰ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪੋਲੀਓ ਦਾ ਸਫਾਇਆ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ 28 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀ ਪੋਲੀਓ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸਟਰੀ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ 18 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਿਹਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਰਿਪੋਰਟਾਂ
**ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ** ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ, ਕੈਂਸਰ, ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਘਾਤਕ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਕਾਰਗਰ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਦਸ ਵਰ੍ਹਿਆਂ 'ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਪੌਣੇ ਚਾਰ ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। **ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ** ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਟ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸੰਬੰਧ 'ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜੋ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ 24 ਫੀਸਦੀ ਮੌਤਾਂ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ, 6 ਫੀਸਦੀ ਕੈਂਸਰ, 11 ਫੀਸਦੀ ਸਾਹ ਸੰਬੰਧੀ ਤੇ 2 ਫੀਸਦੀ ਸ਼ੂਗਰ ਤੇ 10 ਫੀਸਦੀ ਹੋਰ ਅਛੂਤ ਰੋਗਾਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1987 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਏਡਜ਼ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ 12 ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਟੀ.ਬੀ ਤੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਛੇ ਲੱਖ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਸਰਕਾਰੀ ਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ, ਦੋਵਾਂ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਏਡਜ਼ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਗੰਭੀਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਅਤਿ ਸਰਗਰਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਜਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ **ਐਚਆਈਵੀ-ਏਡਜ਼** ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ 'ਚ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ
ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ

**ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ - 3 ਜਨਵਰੀ 1938) ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਾਰਜਲਿੰਗ ਸੰਸਦੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਸਦ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਡਮੇਰ ਦੇ ਜਸੋਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਹਨ ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਹੇ। ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਪੂਰਵ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗਜ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੇਓ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ, ਖਡਕਵਾਸਲਾ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ 16 ਮਈ 1996 ਤੋਂ 1 ਜੂਨ 1996 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ-ਮੰਤਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 5 ਦਸੰਬਰ 1998 ਤੋਂ 1 ਜੁਲਾਈ 2002 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਵਾਜਪਾਈ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਸਾਲ 2002 ਵਿੱਚ ਯਸ਼ਵੰਤ ਸਿਨਹਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹ ਇੱਕ ਬਾਰ ਫਿਰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ-ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਅਤੇ ਇਸ ਪਦ ਤੇ ਮਈ 2004 ਤੱਕ ਰਹੇ। ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ-ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ-ਹਿਤਕਾਰੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪ ਨੂੰ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। 2001 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੰਸਦ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ। 19 ਅਗਸਤ 2009 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ *ਜਿਨਾਹ-ਇੰਡੀਆ, ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ, ਇੰਡੀਪੇਂਡੈਂਸ* ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ-ਪਟੇਲ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਜਿਨਾਹ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 29 ਮਾਰਚ 2014 ਨੂੰ ਉਹ ਫੇਰ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਾੜਮੇਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ
ਪ੍ਰਭਾ ਖੇਤਾਨ

thumb|ਪ੍ਰਭਾ ਖੇਤਾਨ
**ਡਾ. ਪ੍ਰਭਾ ਖੇਤਾਨ** (1 ਨਵੰਬਰ 1942 - 20 ਸਤੰਬਰ 2008) ਪ੍ਰਭਾ ਖੇਤਾਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਧਿਅਕਸ਼ਾ, ਨਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇ ਸੰਬੰਧੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰ, ਫਿਗਰੇਟ ਨਾਮਕ ਨਾਰੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਕ 1966 ਤੋਂ 1976 ਤੱਕ ਚਮੜੇ ਅਤੇ ਸਿਲੇ-ਸਿਲਾਏ ਵਸਤਰਾਂ ਦੀ ਨਿਰਿਆਤਕ, ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਨਿਊ ਹੋਰਾਈਜਨ ਲਿਮਿਟਡ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਕਾ, ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵਿਤਰੀ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਚੈਂਬਰ ਆਫ ਕਾਮਰਸ ਦੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਗੌਰਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। ਉਹ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

ਪ੍ਰਭਾ ਖੇਤਾਨ ਦਰਸ਼ਨਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਐਮਏ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਯਾਂ ਪਾਲ ਸਾਰਤਰ ਦੇ ਹੋਂਦਵਾਦ ਉੱਤੇ ਪੀਐਚਡੀ, ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਆਤਮਕਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਲਈ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
## ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ
*ਅਪਰਿਚਿਤ ਉਜਾਲੇ
*ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਧਰਮਾ ਮੈਂ
*ਛਿੰਨਮਸਤਾ
*ਪੀਲੀ ਆਂਧੀ
*ਸ਼ਬਦੋਂ ਕਾ ਮਸੀਹਾ ਸਰਤਰ
*ਬਾਜਾਰ ਕੇ ਬੀਚ: ਬਾਜਾਰ ਕੇ ਖਿਲਾਫ
*ਅੰਨਿਆ ਸੇ ਅਨੰਨਿਆ
ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਚਿੰਤਨ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਤਿੰਨ ਸੰਪਾਦਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਦ ਸੇਕੇਂਡ ਸੈਕਸ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਚਰਚਿਤ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ।
ਏਕ ਡਾਕਟਰ ਕੀ ਮੌਤ (1991 ਫ਼ਿਲਮ)

**ਏਕ ਡਾਕਟਰ ਕੀ ਮੌਤ** 1991 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।

## ਮੁਖ ਕਲਾਕਾਰ 
* ਪੰਕਜ ਕਪੂਰ
* ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ
* ਇਰਫ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨ
* ਦੀਪਾ ਸਾਹੀ
* ਵਿਜੇਨਦਰ ਘਟਗੇ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1991 ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ
ਪੰਕਜ ਕਪੂਰ

**ਪੰਕਜ ਕਪੂਰ** (ਜਨਮ 29 ਮਈ 1954) ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਥੀਏਟਰ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। ਪੰਕਜ ਕਪੂਰ  ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਥੀਏਟਰ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ *ਰਾਖ* (1989) ਵਿੱਚ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਪੀ.ਕੇ. ਦੀ, *ਏਕ ਡਾਕਟਰ ਕੀ ਮੌਤ* (1991) ਵਿੱਚ ਡਾ. ਦੀਪਾਂਕਰ ਰਾਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੇ ਮੈਕਬੇਥ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਵਿੱਚ *ਅੱਬਾ ਜੀ,* (ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਕਿੰਗ ਡੰਕਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ) ਦੀਆਂ ਹਨ। 

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਪੰਕਜ ਕਪੂਰ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਮਈ 1954 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 12ਵੀਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਕਜ ਕਪੂਰ ਸਾਲ 1976 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਸਰੋਤਾਂ ਇਹ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਆਪਣੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ 12 ਜਮਾਤਾਂ ਤਕ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ੧੯੭੯ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ ਨੀਲਿਮਾ ਅਜ਼ੀਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ੧੯੮੧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਬੱਚਾ ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ ਸੀ। 1984 ਵਿਚ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

ਪੰਕਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ੧੯੮੮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੁਪ੍ਰੀਆ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਬੇਟੀ ਸਨਾਹ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਇਕ ਬੇਟਾ ਰੁਹਾਨ ਕਪੂਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ
ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ

**ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ** (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1905) ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਹਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1963 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਤੋਂ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਅਮਰ ਸਿੰਘ (ਰਾਜਸੀ ਨੇਤਾ)

**ਅਮਰ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 27 ਜਨਵਰੀ 1956) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਗੂ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਮਹਾਸਚਿਵ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਕੁੰਤੀ

ਹਿੰਦੂ ਪੁਰਾਣ ਅਨੁਸਾਰ, **ਕੁੰਤੀ** ( Kuntī) ਜਿਸ ਨੂੰ **ਪ੍ਰਿਥਾ** ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਯਾਦਵ ਰਾਜਾ ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਕੁੰਤੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਭੂਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜ ਕੁੰਤੀਭੋਜ ਨੇ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ ਸੀ। ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਪਾਂਡੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਅੰਗ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕਰਣ ਅਤੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੀ।

ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪਾਂਡੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ, ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਕਰਣ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ, ਭੀਮ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

## ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਕੁੰਤੀ ਸ਼ੂਰਾਸੇਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਯਾਦਵ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ *ਪ੍ਰਿਥਾ* ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਸੂਦੇਵ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਨੇੜਲਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬੇਔਲਾਦ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਕੁੰਤੀਭੋਜਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਸਤਨਾਪੁਰਾ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ 
ਜਦੋਂ ਕੁੰਤੀ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਸਤਨਾਪੁਰਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਬਹੁ-ਵੰਡ ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਅਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਿਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਬੰਜਰ ਭੂਮੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ [ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁੰਤੀ  ਆਪਣੀ ਦੀ ਭਾਬੀ, ਗੰਧਾਰੀ ਨਾਲ ਹਸਤਨਾਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ।
ਜਦੋਂ ਪਾਂਡਵ ਇੱਕ ਡਾਈਸ ਗੇਮ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਿਦੁਰਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।

## ਬਾਅਦ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ 
[ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁੰਤੀ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਵਾ ਵਿਤਾਉਣਵਿਦੁਰਾ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ] ਨਾਲ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਸੰਜੇ ਅਤੇ ਭਾਬੀ ਗੰਧਾਰੀ। ਵਿਦੁਰਾ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਜੈ ਹਿਮਾਲਿਆ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਤਰ]
ਸ਼ੀਲਾ ਕੌਲ

**ਸ਼ੀਲਾ ਕੌਲ** (7 ਫਰਵਰੀ 1915 - 14 ਜੂਨ 2015) ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਗੂ, ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ, ਸ਼ਿਖਿਆਵਿਦ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਆਗੂ, ਪੂਰਵ ਕੇਂਦਰੀ ਕੈਬਿਨੇਟ ਮੰਤਰੀ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਪਾਲ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਿਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਸਾਲੇ ਵਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕੈਲਾਸ਼ਨਾਥ ਕੌਲ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮਾਮੀ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਵਿਮੈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਟਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਅਧਿਆਪਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2015
ਐਪਰਲ ਫੂਲ ਡੇ

**ਐਪਰਲ ਫੂਲ ਡੇ** ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਦਿਵਸ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਖੁਦ ਮੂਰਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਅਪਰੈਲ ਫੂਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੂਰਖ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਚੀ ਜਿਹੀ "ਅਪਰੈਲ ਫੂਲ!" ਚਿਲਾ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਾਕ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਓਡੇਸਾ, ਯੂਕਰੇਨ, ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਪਰੇਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਨ ਜਨਤਕ ਛੁੱਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਨ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਹਾਨੀ-ਰਹਿਤ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। 

## ਸ਼ੁਰੂਆਤ 
 in London. No such event ever took place.]]

1 ਅਪਰੈਲ ਅਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸੰਗਠਨ ਜੈਫਰੀ ਚੌਸਰ ਦੇ ਦਿ ਕੈਂਟਰਬਰੀ ਟੇਲਜ਼ (1392) ਵਿੱਚ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ
ਵਸੁਦੇਵ

**ਵਸੁਦੇਵ** ਯਾਦਵ ਸ਼ੂਰ ਅਤੇ ਮਾਰਿਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਉਗਰਸੇਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦੇਵਕ ਅਤੇ ਆਹੁਕ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਕੀ ਸਰਵਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ। ਪੁਰਾਣਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਨਕ (ਨਗਾਰੇ) ਬਜਾਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਨਾਉਂ ਆਨਕਦੁੰਦਭੀ ਵੀ ਹੈ। ਹਰੀਵੰਸ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਨੰਦਾ ਭਰਾ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਸੈਮੂਅਲ ਪੀ ਹੰਟਿੰਗਟਨ

** ਸੈਮੂਅਲ ਫਿਲਿਪਸ ਹੰਟਿੰਗਟਨ ** (18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1927 - 24 ਦਸੰਬਰ 2008) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸਿਆਸੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੇਕ ਉਪ-ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਕ
ਅਲ ਗੋਰ

'*ਅਲਬਰਟ ਆਰਨਲਡ *ਅਲ* ਗੋਰ, ਜੂਨੀਅਰ*' (ਜਨਮ 31 ਮਾਰਚ 1948) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 45ਵੇਂ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਗੋਰ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਗੋਰ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ 1977-1985 ਤੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਫਿਰ 1985-1993 ਤੱਕ ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। 1993 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ ਨੇ ਗੋਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਥੀ ਚੁਣਿਆ 1993 ਵਿੱਚ ਗੋਰ ਕਲਿੰਟਨ ਨੇ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਜਾਰਜ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼ ਅਤੇ ਡੈਨ ਕਵੇਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। 

ਗੋਰ 2000 ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਦ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਆਗੂ ਡੇਮੋਕਰੈਟ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਨ ਪਰ ਪਾਪੂਲਰ ਵੋਟ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਓੜਕ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਉਮੀਦਵਾਰ ਜਾਰਜ ਡਬਲਿਊ. ਬੁਸ਼ ਕੋਲੋਂ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ। ਇਸ ਚੋਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਫਲੋਰੀਡਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵੋਟ ਦੀ ਪੁਨਰਗਣਨਾ ਉੱਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਵਾਦ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਰਬ-ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਬੁਸ਼ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਚੋਣ ਅਮਰੀਕੀ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਵਾਦਾਸਪਦ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਨੋਟ
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Board of Trustees at World Economic Forum
* 
* 
* 
* 
* 
*  including his Nobel Lecture December 10, 2007

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਿਆਵਰਣਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲ ਗੋਰ
ਜਾਵੇਦ ਜਾਫ਼ਰੀ

**ਜਾਵੇਦ ਜਾਫ਼ਰੀ** (ਜਨਮ 4 ਦਸੰਬਰ 1963) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਚਾਰ ਹੈ ਜੋ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਪ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 2014 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਆਪ ਵੱਲੋਂ ਲੜੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਪੰਚਸ਼ੀਲ

ਮਾਨਵ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਵਿਵਸਥਾ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਪੰਜ ਆਧਾਰਭੂਤ ਸਿਧਾਂਤ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਚਸੂਤਰ ਅਤੇ ਪੰਚਸ਼ੀਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। 29 ਅਪਰੈਲ 1954 ਨੂੰ ਤਿੱਬਤ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰਭੂਤ ਮੰਨ ਕੇ ਸੁਲਾਹ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਸੰਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪੰਜ ਸਿੱਧਾਂਤ ਹਨ -

#ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਿਕ ਅਖੰਡਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਸੱਤਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ
#ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਮਲਾਵਰ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ
#ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਨਾ ਦੇਣਾ
#ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਇਦੇ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ
#ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਸਹਿ-ਹੋਂਦ ਦੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ - ਚੀਨ ਸੰਬੰਧ
ਓਵਨ ਜੋਨਸ (ਲੇਖਕ)

**ਓਵਨ ਜੋਨਸ** (ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1984) ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਜੋਨਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ੇਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਟਾਕਪੋਰਟ ਗਰੇਟਰ ਮਾਨਚੈਸਟਰ, 
 ਅਤੇ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਫਾਲਕਿਰਕ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਈ ਟੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਚੌਥੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ" ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਇੱਕ ਟ੍ਰਾਟਸਕੀਵਾਦੀ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਖਕ
ਜਸਰਾਜ

ਪੰਡਿਤ **ਜਸਰਾਜ** (; 28 ਜਨਵਰੀ 1930 - 17 ਅਗਸਤ 2020) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੰਡਤ ਜਸਰਾਜ ਦਾ ਜਨਮ 1930 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਪੰਡਿਤਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮੇਵਾਤੀ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਸਰਾਜ ਕਾਫ਼ੀ ਛੋਟੇ ਸਨ ਉਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਪੰਡਤ ਮੋਤੀਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸਣਾ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪੰਡਤ ਮਣੀਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ ਦਾ ਜਨਮ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਹਿਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ ਮੇਵਾਤੀ ਘਰਾਨੇ ਨਾਲ ਤਾਲੁਕ ਰਖਦਾ ਸੀ।

ਜਸਰਾਜ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਪੰਡਿਤ ਮੋਤੀਰਾਮ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪੰਡਿਤ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਬਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪੰਡਿਤ ਮਨੀਰਾਮ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਏਕਲ ਗਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਅਪਣਾਇਆ।

ਮਧੁਰਾ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਲਮ, *ਸੰਗੀਤ ਮਾਰਤੰਡ ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ* ਬਣਾਈ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ *ਆਈ ਤੁਜ਼ਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ* ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਸਰਾਜ ਅਤੇ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ।
ਸੁਭੱਦਰਾ

ਦੀ ਭੈਣ, ਸੁਭੱਦਰਾ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਰੱਥ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਿਠਾ) ਰੱਥ ਦੁਆਰਕਾ ਤੱਕ ਲਿਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।]]

**ਸੁਭੱਦਰਾ** () ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਭੈਣ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਸੁਭੱਦਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਜੁਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਭਿਮਨਿਉ ਸੀ।

## ਵਿਆਹ
ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਮੁਤਾਬਕ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਸੁਭੱਦਰਾ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾਂ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨਾਲ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸੁਭੱਦਰਾ ਦੇ ਭੱਜ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਕੇ ਬਲਰਾਮ ਅਰਜੁਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਬਣਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਆਖ਼ਰ, ਬਲਰਾਮ ਮੰਨ ਗਿਆ ਤੇ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿਖੇ ਸੁਭੱਦਰਾ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਈ ਐਫ ਸ਼ੂਮੈਕਰ

**ਅਰਨੈਸਟ ਫਰੈਡਰਿਕ "ਫ੍ਰਿਟਜ਼" ਸ਼ੂਮੈਕਰ** (16 ਅਗਸਤ 1911 - 4 ਸਤੰਬਰ 1977), ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਆਰਥਿਕ ਚਿੰਤਕ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* New Economy Coalition (following the merger of the New Economics Institute and New Economy Network)
* Schumacher Center for a New Economics (formerly The E.F. Schumacher Society) in Great Barrington, Massachusetts, which houses his personal library and archives.
* Schumacher pic.
* Intermediate Technology Development Group / Practical Action
* About E. F. Schumacher, from British Schumacher Society website
* The Schumacher Institute for Sustainable Systems is an independent research organisation working to continue Schumacher's legacy.
* Essay on Buddhist Economics
* "The Education of E.F. Schumacher"
* Small is Still Beautiful an interview with Joseph Pearce by Angelo Matera, *Godspy*, 2004
* Economics as if People Mattered, E. F. Schumacher observed 
* Dialogue with E.F Schumacher  and Fritjof Capra
* E.F. Schumacher: A Retrospect and Reflection After September 11, 2001 
* Interview with E. F. Schumacher published in *Manas Journal*, May 19, 1976
* The world improvement plans of Fritz Schumacher by John Toye. Published in *Cambridge Journal of Economics*, 36,2: 387–403
* Fifty Possible Ways to Challenge Over-Commercialism
* Beyond Simplicity: Tough Issues For A New Era by Albert J. Fritsch, SJ, PhD
* Introduction to Schumacher (MP3) 
* Watch the documentary *Small Is Beautiful: Impressions of Fritz Schumacher* 
* ef-schumacher.org  site set up by Schumacher's family to mark his centenary
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕ ਚਿੰਤਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977
ਸੱਤਿਆਸ਼ੋਧਕ ਸਮਾਜ

**ਸਤਿਆਸ਼ੋਧਕ ਸਮਾਜ** 24 ਸਤੰਬਰ 1873 ਵਿੱਚ ਜੋਤੀਬਾ ਫੁਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਇੱਕ ਪੰਥ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਅਸਪਰਸ਼ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਨਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਬੇਕਨ

**ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਬੇਕਨ** (1561 - 1626) ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰਾਜਨੇਤਾ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਰਾਣੀ ਅਲਿਜਬੇਥ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1577 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਸਥਿਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਪਿਤਾ ਸਰ ਨਿਕੋਲਸ ਬੇਕਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ 1579 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਵਕਾਲਤ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਅਪਨਾਉਣ ਲਈ ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਰੁਚੀ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। 1584 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੋਕਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਸਦ ਦੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ 1614 ਤੱਕ ਰਿਹਾ, ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਹਾ। ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਉਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਲਿਜਬੇਥ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਸੰਮਤੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਉਸ ਦੀ ਸੰਮਤੀਆਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੰਨ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਸੰਸਦੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਿਵਾਦ ਉੱਠੇ ਹੀ ਨਾ ਹੁੰਦੇ। ਸਭ ਕੁੱਝ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਠੀਕ ਠੀਕ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਲਾਰਡ ਬਰਲੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਬਾਧਕ ਮੰਨ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਰਾਣੀ ਅਲਿਜਾਬੇਥ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਲੋੜ ਲਈ ਸੰਸਦੀ ਧਨ ਅਨੁਦਾਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1592 ਦੇ ਲਗਪਗ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਐਂਥੋਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰਲ ਆਫ਼ ਏਸੇਕਸ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਪਰ 1601 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਏਸੇਕਸ ਨੇ ਲੰਦਨ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਬਗ਼ਾਵਤ ਲਈ ਭੜਕਾਇਆ ਤਾਂ ਬੇਕਨ ਨੇ ਰਾਣੀ ਦੇ ਵਕੀਲ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਨਾਲ ਏਸੇਕਸ ਨੂੰ ਰਾਜਧਰੋਹ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਜਾ ਦਵਾਈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਫਰਾਂਸਿਸ ਬੇਕਨ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜਨਵਰੀ 1561 ਨੂੰ ਯਾਰਕ ਹਾਉਸ, ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਸਰ ਨਿਕੋਲਸ ਬੇਕਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਐਨੀ (ਕੁਕ) ਬੇਕਨ ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ਫਰਾਂਸਿਸ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵਿਲਿਅਮ ਸੇਸਿਲ, ਬੈਰਨ ਬਰਘਲੇ ਪਹਿਲਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਰਘਲੇ ਬੇਕਨ ਦਾ ਮਾਸੜ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਪੋਲੋ

**ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਪੋਲੋ**, ਜਾਂ **ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਪੁਲਿਸ ਕਾਰਵਾਈ**, ਸਤੰਬਰ 1948 ਦਾ ਸੈਨਿਕ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸਟੇਟ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਸਲ ਨਿਯੰਤਰਨ ਰੇਖਾ

thumb|200px|ਅਸਲ ਨਿਯੰਤਰਨ ਰੇਖਾ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ
**ਅਸਲ ਨਿਯੰਤਰਨ ਰੇਖਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Line of Actual Control, LAC) ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੱਦਬੰਦੀ ਦੀ ਰੇਖਾ ਹੈ। 4,056 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮੀ ਇਹ ਰੇਖਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਾਰ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ; ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਉਤਰਾਖੰਡ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਿੱਕਮ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ
ਦ ਜੰਗਲ ਬੁੱਕ

***ਦ ਜੰਗਲ ਬੁਕ*** ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:*The Jungle Book*) (1894) ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਲੇਖਕ ਰੁਡਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1893 - 94 ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੂਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਛਪੇ ਕੁੱਝ ਚਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰੁਡਯਾਰਡ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜਾਨ ਲਾਕਵੁਡ ਕਿਪਲਿੰਗ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਰੁਡਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਇਸਦੇ ਉਪਰੰਤ ਲਗਪਗ ਦਸ ਸਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਪਰਤੇ ਅਤੇ ਲਗਪਗ ਅਗਲੇ ਸਾਢੇ ਛੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰੁਡਯਾਰਡ ਨੇ ਉਦੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਰਮੋਂਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਬੁੱਕ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਵਿੱਚ ਮੋਗਲੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਹੈ ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸਣਾ ਬਘਿਆੜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਝੁੰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਿੰਡ ਪਰਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਅਤੇ 1895 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ‘ਦ ਸੈਕੰਡ ਜੰਗਲ ਬੁੱਕ’ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਮੋਗਲੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਪੰਜ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ) ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਮਾਨਵੀਕ੍ਰਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ, ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ‘ਦ ਲਾ ਆਫ ਦ ਜੰਗਲ’ (ਜੰਗਲ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ) ਦੇ ਛੰਦ ਵਿੱਚ, ਆਦਮੀਆਂ, ਪਰਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਪਲਿੰਗ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਜਿਸਦੀ ਉਸ ਨੇ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੋਰ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਰੂਪਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਤਿਆਗੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਾਵਕ ਮੋਗਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾ ਸ਼ਾਇਦ ਰਿੱਕੀ-ਟਿੱਕੀ- ਟਾਵੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵੀਰ ਨਿਓਲੇ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਟੂਮਾਈ” ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮਹਾਵਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਿਪਲਿੰਗ ਦੀ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਅਤੇ ਅੰਤ ਇੱਕ ਛੰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ

**ਬ੍ਰਿਜਮੋਹਨ ਮਿਸ਼ਰ** (ਹਿੰਦੀ: बृजमोहन मिश्र) ਆਮ ਮਸ਼ਹੂਰ **ਪੰਡਤ ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ** (ਹਿੰਦੀ: पंडित बिरजू महाराज) (ਜਨਮ 4 ਫਰਵਰੀ 1938) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾ ਵਾਚਕ ਨਾਚਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਾਚ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਪਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਮਾਂਡ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਪੁੰਨ ਗਾਇਕ ਵੀ ਹਨ।

ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੱਥਕ ਗੁਰੂ ਪੰਡਤ ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਚ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਦੇ ਵੀ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਉਸਦੇ ਦਾਇਰੇ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ। ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੀਆਂ ਤਮਾਮ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ ਵਰਤਮਾਨ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਚ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋ ਰਹੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਚਿੰਤਤ ਵੀ ਹਨ। ਅੱਜ ਕੱਥਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਕਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਣ ਵਾਲੇ ਲਖਨਊ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਇਸ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਅੱਛਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਅਤੇ ਚੇਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਨਾਮ ਬ੍ਰਿਜਮੋਹਨ ਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰਾ ਸੀ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਫਰਵਰੀ 1938 ਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹੰਡੀਆ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜਗਨਨਾਥ ਮਹਾਰਾਜ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਇੱਕ ਕਥਕ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ  ਜੋ ਲਖਨਊ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਅੱਛਨ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਕਾਲਕਾ-ਬਿੰਦਾਦੀਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨੱਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ, ਲੱਛੂ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਏਕਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* Pandit Birju Maharaj  (Official Website)
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕੇਵਲ ਧੀਰ

**ਕੇਵਲ ਧੀਰ** (ਜਨਮ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1938) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਧੀਰ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1938 ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (ਹੁਣ ਵਿਹਾੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ 'ਗੱਗੂ' ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
## ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਤਾ ਹੈ
ਉਰਦੂ ਅਦੀਬ ਡਾ: ਅਬਦਾਲ ਬੇਲਾ ਦਾ 1700 ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਨਾਵਲ **ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਤਾ ਹੈ** ਲਿਖਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 500 ਸਾਲ ਦੀ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਡਾ: ਕੇਵਲ ਧੀਰ ਨੇ ਹਿੰਦੀ 'ਚ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਤਾਸ਼ਕੰਤ ਐਲਾਨਨਾਮਾ

**ਤਾਸ਼ਕੰਤ ਐਲਾਨਨਾਮਾ** 10 ਜਨਵਰੀ 1966 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚਕਾਰ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1965) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮਝੌਤਾ ਸੀ। 10 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਹੋਏ। ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 11 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ

## ਸ਼ਰਤਾਂ
*ਦੋਨੋਂ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਧਰਾਤਲ ਹੱਦਾਂ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਕਬਜ਼ਾ 'ਚ ਲਏ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਛੱਡ ਦੇਣਗੇ।
*ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦਖਲ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
*ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਸਬੰਧ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ।
*ਜੰਗੀ ਕੈਦੀਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਸ਼ਰਤ ਵਾਪਸ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਦੀਪਾ ਸਾਹੀ

**ਦੀਪਾ ਸਾਹੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 1993 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫ਼ਿਲਮ "ਮਾਇਆ ਮੇਮਸਾਬ" ਵਿੱਚ, ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫ਼ਿਲਮ 'ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਫੇਰੇ' ਨਾਲ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਦੀਪਾ ਸਾਹੀ ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੇਰਠ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸੀ ਜੋ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਈ। ਸਾਹੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਸੋਸਾਇਓਲਜੀ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ ਸੀ। ਸਾਹੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਐਨ.ਐਸ.ਡੀ. ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਮਿਲਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਸਾਹੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਅਤੇ ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਨਾਨਾ ਕਾਰਤੇ ਪਿਆਰ" ਮੰਦੀ ਕਾਰਨ ਬੰਦ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇਤਨ ਮਹਿਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਊਸ਼ਾ ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਸਾਹੀ ਨੇ ਥੀਏਟਰ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਝੁਕਾਅ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਮੁੱਲ ਸੀ।

ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉੱਘੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਗੋਵਿੰਦ ਨਿਹਲਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ "ਆਘਾਤ" (1985) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੀ ਥੈਸਪੀਅਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਸ ਸੁਤੰਤਰ ਸੋਚ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਫ਼ਿਲਮ ਤਮਸ (1986) ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ
* *ਮਾਂਝੀ- ਦ ਮਾਊਂਟੇਨ ਮੈਨ* (2015)
* *ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਫੇਰੇ* (2011)  (Director)
* *ਮੰਗਲ ਪਾਂਡੇ: ਦ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ*  as (producer)
* * ਡਾਟਰਸ ਆਫ਼ ਦਿਸ ਸੈਂਚਰੀ * (2001)
* *ਆਰ ਯਾ ਪਾਰ* (1997)
* *Oh Darling! Yeh Hai India!* (1995)  as (writer) (screenplay)
* *Bhookamp* (1993)
* *Maya Memsaab* (1992)
* *Siyasat* (1992)
* *Hum* (1991)
* *Ek Doctor Ki Maut* (1991)
* *Trinetra* (1991)
* *Dushman* (1990)
* *Hero Hiralal* (1988)
* *Tamas* (1986)
* *Aghaat* (1985)
* *Party* (1984)

## ਹਵਾਲੇ
ਬੁਕਰ ਇਨਾਮ

**ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਇਨਾਮ** ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਜਾਂ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ  ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਾਵਲ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨ ਬੁਕਰ ਇਨਾਮ ਦੇ ਜੇਤੂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਇਨਾਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ, ਸਿਰਫ਼ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ (ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ) ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਸਨ; ਪਰ 2014 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਪਾਤਰਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਵਲ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਅਸੋਕ ਮਹਿਤਾ

**ਅਸ਼ੋਕ ਮਹਿਤਾ** (24 ਅਕਤੂਬਰ 1911 - 1984) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨੇਤਾ, ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।

ਅਸ਼ੋਕ ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਭਾਵਨਗਰ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਲਸਨ ਕਾਲਜ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਰਾਮ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਹੰਸ, ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਰਵੀਂਦਰਨਾਥ ਠਾਕੁਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਹੇਰਾਲਡ ਲਾਸਕੀ ਅਤੇ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1984
ਆਚਾਰੀਆ ਨਰੇਂਦਰ ਦੇਵ

ਆਚਾਰਿਆ ਨਰੇਂਦਰਦੇਵ (1889 - 19 ਫਰਵਰੀ 1956) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ, ਸੰਪਾਦਕ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਿਦ ਸਨ। ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਧਾਂਤਕਾਰ ਸਨ।

ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਆਚਾਰੀਆ ਨਰੇਂਦਰਦੇਵ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖਿਆਵਿਦ ਸਨ।;ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆ ਬਨਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਉਪਾਧੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਹੀ ਅੰਗ ਬਣ ਗਈ। ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਕ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1889
ਧਾਰਾਵੀ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਧਾਰਾਵੀ*** 1991 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੁਧੀਰ ਮਿਸ਼ਰਾ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਐੰਨਐਫਡੀਸੀ-ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫ਼ੀਚਰ ਫਿਲਮ ਲਈ 1992 ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਦੀਕਸ਼ਾ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਦੀਕਸ਼ਾ*** 1991 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਰੁਣ ਕੌਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
* An insightful study of Diksha

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸਲੀਮ ਲੰਗੜੇ ਪੇ ਮਤ ਰੋ

**ਸਲੀਮ ਲੰਗੜੇ ਪੇ ਮਤ ਰੋ** () 1989 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਈਦ ਅਖਤਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਵਨ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 1990 ਦਾ ਵਧੀਆ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਨਿਯੰਤਰਨ ਰੇਖਾ

'***

**ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Line of Control**; ਸੰਖੇਪ: **LoC*') ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਾਲੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਹੈ - ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ, ਪਰ ਅਸਲ ਸਰਹੱਦ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ 1971 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਮਲਾ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜੰਗਬੰਦੀ ਰੇਖਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ "ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ" ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਨਾਲ ਪੱਖਪਾਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਰੇਖਾ ਲਗਭਗ 1949 ਦੀ ਅਸਲ ਜੰਗਬੰਦੀ ਰੇਖਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਸਾਬਕਾ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਭਾਗ ਆਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ NJ9842 ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਿਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 1984 ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਹੱਡੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, (ਸੰਗਮ, ਚਨਾਬ ਨਦੀ, ਅਖਨੂਰ), ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਹੱਦ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਅਸਪਸ਼ਟ ਦਰਜਾ ਹੈ: ਭਾਰਤ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ "ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੀਮਾ" ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਸਨੂੰ "ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਰਹੱਦ" ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੰਗਬੰਦੀ ਰੇਖਾ ਭਾਰਤ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਰਾਜ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਚੀਨ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਖੇਤਰ ਅਕਸਾਈ ਚਿਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਸਥਿਤ, ਇਸਨੂੰ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ (LAC) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤ
ਮਧੂ ਲਿਮਏ

**ਮਧੂ ਲਿਮਏ** (1 ਮਈ, 1922 - 1995) ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸਨ ਜੋ 1970 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ। ਉਹ ਰਾਮਮਨੋਹਰ ਲੋਹੀਆ ਦੇ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਫਰਨਾਂਡੇਜ ਦੇ ਸਹਕਰਮੀ ਸਨ। ਉਹ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ ਸਨ।
## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
### ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ 
* Where is the left going?
* Tito's Revolt against Stalin
* Communist Party: Facts and Fiction
* Socialist Communist Interaction in India
* Evolution of the Socialist Policy
* Political Horizons
* Indian Polity in Transition
* India and the World
* Madhu Limaye on Famous Personalities
* Galaxy of Indian Socialist Leaders
* The Age of Hope: Phases of the Socialist Movement
* Politics After Freedom
* The Sino-Indian War: Its Historical and International Background
* Goa Liberation Movement and Madhu Limaye
* Manu, Gandhi, Ambedkar and other Essays
* Religious Bigotry: A Threat to the Ordered State
* Parliament, Judiciary, and Parties - An Electrocardiogram of Politics
* Janata Party Experiment - Part I & II
* Limits to Authority
* Political Controversies and Religious Conflicts in Contemporary India
* Decline of a Political System
* Indian Politics at Crossroads
* Mahatma Gandhi and Jawaharlal Nehru: A Historic Partnership 1916-1948 (Vol. I—Vol. IV)
* Cabinet Government in India
* Problems of India's Foreign Policy
* Indian National Movement: Its deological and Socio-Economic Dimensions
* Decline of a Political System: Indian Politics at Crossroads
* Birth of Non-Congressism: Opposition Politics (1947–1975), Musings on Current Problems and Past Events
* Contemporary Indian Politics
* President Vs Prime Minister
* Prime Movers: Role of the Individual in History
* Barren Path
* Four Pillar State
* The New Constitutional Amendments
* A Self Liquidating Scheme for Reservation
* Supreme Court's Decision on Backward Class Reservation
* August Struggle - An Appraisal of Quit India Movement
* Dear Popat
* Last Writings
* Madhu Limaye in Parliament (A Monograph on Madhu Limaye containing many of his important speeches in Lok Sabha, Published by Lok Sabha Secretariat - Parliament of India).

### ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ 
* ਆਤਮਕਥਾ
* ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ - ਸੁਵਿਆਵਸਥਿਤ ਰਾਜਯ ਕੇ ਪਰੇਨੇਤਾ 
* ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਆਂਬੇਡਕਰ - ਏਕ ਚਿੰਤਨ 
* ਸੰਕ੍ਰਮਣਕਾਲੀਨ ਰਾਜਨੀਤੀ 
* ਧਰਮ ਔਰ ਰਾਜਨੀਤੀ 
* ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਨਾਮ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ
* ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਕੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ 
* ਸਮਸਿਆਏਂ ਔਰ ਵਿਕਲਪ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਔਰ ਗਾਂਧੀਵਾਦ 
* ਆਰਕਸ਼ਣ ਕੀ ਨੀਤੀ 
* ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਕੇ ਅੰਤਰਵਿਰੋਧ 
* ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਕਾ ਸੰਕਟ
* ਸਰਵਜਨਿਕ ਜੀਵਨ ਮੇਂ ਨੈਤਿਕਤਾ ਕਾ ਲੋਪ 
* ਅਗਸਤਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕਾ ਬਹੁਆਯਾਮੀ ਪਰਿਦ੍ਰਿਸ਼
* ਅਯੁੱਧਿਆ - ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਕੀ ਵਿਧਵੰਸਕ ਰਾਜਨੀਤੀ
* ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ: ਕਥਨੀ ਔਰ ਕਰਨੀ 
* ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ - ਰਾਸ਼ਟਰਪਿਤਾ ਕਿਉਂ ਕਹਤੇ ਹੈਂ
* ਰਾਜਨੀਤੀ ਕੀ ਸਤਰੰਜ -ਵੀ ਪੀ ਸੇ ਪੀ ਵੀ ਤੱਕ। ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਕਾ ਨਯਾ ਮੋੜ 
* ਆਪਾਤਕਾਲ: ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਅਧਨਾਇਕਵਾਦ ਕਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤ ਪਥ 
* ਚੌਖੰਬਾ ਰਾਜ - ਏਕ ਰੂਪਰੇਖਾ

### ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ
# ਤ੍ਰਿਮੰਤ੍ਰੀ ਯੋਜਨਾ 
# ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਜਾਹੀਰਨਾਮ੍ਯਾਚੀ ਸ਼ੰਭਰ ਵਰਸ਼ੇ 
# ਪਕਸ਼ਾੰਤਰ ਬੰਦੀ ? ਨਵ੍ਹੇ ਅਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਨੇਤੇਸ਼ਾਹੀਚੀ ਨਾਂਦੀ 
# ਸ੍ਵਾਤੰਤ੍ਰ੍ਯ ਚਲਵਲੀਚੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ 
# ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਕਸ਼ਾਚੇ ਅੰਤਰੰਗ 
# ਸਮਾਜਵਾਦ ਕਾਲ, ਆਜ ਵ੍ਵਾ ਉਦ੍ਯਾ 
# ਚੌਖੰਬਾ ਰਾਜ੍ਯ 
# ਰਾਸ਼ਟਰਪਿਤਾ 
# ਡਾਕਟਰ ਆਂਬੇਡਕਰ - ਏਕ ਚਿੰਤਨ 
# ਪੇਚ ਰਾਜਕਾਰਨਾਤਲੇ 
# ਆਤਮਕਥਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਚੈਂਚਲ ਸਿੰਘ ਬਾਬਕ

**ਚੈਂਚਲ ਸਿੰਘ ਬਾਬਕ** (15 ਜੁਲਾਈ 1923 - 18 ਜਨਵਰੀ 2012) ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ (ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ) ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸਨ।
## ਜੀਵਨੀ
ਚੈਂਚਲ ਸਿੰਘ ਬਾਬਕ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਾਬਕ, ਤਹਿਸੀਲ ਟਾਂਡਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਖੇ 15 ਜੁਲਾਈ 1923 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1940 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਟਾਂਡਾ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁਲਵਕਤੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਬਣ ਗਏ। 1953 ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਨੌਟਿੰਘਮ ਆ ਵਸੇ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਬਰਕਤਾਂ* (2000)
**ਬੁੱਤ ਬੋਲਦਾ ਹੈ* (2007 ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੀ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ)
**ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ* (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਪਾਰ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਪਾਰ*** 1984 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਗੌਤਮ ਘੋਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ,ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇਓਮ ਪੁਰੀ ਹਨ। ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਨੌਰੰਗੀਆ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰੋਲ ਲਈ ਵੋਲਪੀ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸਮਾਰੇਸ਼ੁ ਬਾਸੂ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਕਹਾਣੀ *ਪਾਥੀ* ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਗੌਤਮ ਘੋਸ਼

**ਗੌਤਮ ਘੋਸ਼ ** () ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਢਹਾਈ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਫੈਜ਼ਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਮਕੋਟ ਹਿੱਲ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ 6 ਦਸੰਬਰ 1992 ਨੂੰ ਢਹਿਢੇਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 150,000 ਹਿੰਦੂ ਕਾਰਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਇਕੱਤਰ ਹੋਈ ਭੀੜ ਨੇ, ਸੰਗਠਨਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਵਾਅਦੇ ਕਿ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬੇਕਿਰਕੀ ਨਾਲ ਮਸਜਿਦ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਏ ਫਸਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 2,000 ਤੋਂ ਵਧ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਾਏ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਯੋਧਿਆ ਰੱਫੜ
ਰੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ

**ਰੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ** (ਰੂਪ ਢਿੱਲੋਂ) (ਜਨਮ 1969) ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਰੂਪ ਢਿੱਲੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਚੰਗਾ ਜਾਣੂ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਔਕਸਫੋਡ ਬਰੂਕਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਰੂਪ ਨੇ ਯੂ ਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਾਹਿਤਕ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਿਚਿੱਤਰਵਾਦ ਸੱਦਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਭੇਦ ਵਿੱਚ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਰਲ਼ਾ-ਮਿਲ਼ਾ ਕੇ ਨਵਾਂ ਅੰਦਾਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਅਦਬ ਨੂੰ ਲਕੀਰ ਦਾ ਫ਼ਕੀਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ (Science Fiction), ਜਾਦੂ ਯਥਾਰਥ, ਹਕੀਕਤ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਇਕੱਠੇ ਸੋਚ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ, ਜਪਾਨੀ ਅਤੇ ਸਪੇਨੀ ਤੋਂ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਸਤੇ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਉਧਾਰ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਲਹਿਜਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਾਹਰ ਗੋਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ਼ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ਼ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ  ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਜਾਂ ਬਾਹਰਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਫਿਕਰਾ ਬੰਦੀ ਤੇ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਸਤੇ ਨਵਾਂ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲਿਖਾਰੀ ਰੂਪ ਵਾਂਙ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਵਿਚਿੱਤਰਵਾਦ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਵਿਚਿੱਤਰਵਾਦ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ਼ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਕਥਾ ਕਾਵਿ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਅਸਰ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕੀ 'ਚ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਤਰ ਦੇ ਲੀੜੇ, ਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਸੁਭਾੳ ਵੀ। ਪਾਤਰ ਦਾ ਆਲ਼ਾ ਦੁਆਲ਼ਾ ਵੀ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ਼ ਤਸ਼ਰੀਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਹੁਣ ਤੱਕ ਰੂਪ ਦਾ ਨਾਵਲ ਸਮੁਰਾਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਹੱਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲ ਚੁੱਕਾ ਤੇ ਕਾਲ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਨ-ਨਾਵਲ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਟਰੱਸਟ ਸਾਊਥਾਲ ਵੱਲੋਂ, 2020 ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ/ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਸਤੇ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।  

2023 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਤੋਂ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।  

## ਕੰਮ 
**ਨੀਲਾ ਨੂਰ* (2007)
**ਬੇਘਰ ਬਾਘ* (2009)
**ਕਲਦਾਰ* (2010)
*"ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ: ਘਰ ਵਾਪਸੀ" (2010)
**ਭਰਿੰਡ* (2011)
* *ਓ*, 2015, ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
* *ਗੁੰਡਾ*, 2014, ਖੁਸ਼ਜੀਵਨ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਲੰਡਨ
**ਸਮੁਰਾਈ (2016)*
*ਸਿੰਧਬਾਦ (2020)
*ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਕਾਲ਼ਾ (2022)
*ਹੌਲ (2023)
*ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਖੇਡ -ਨਾਵਲ (2024)
*ਰਾਂਝਾ - ਨਾਵਲ (2025)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969
ਨਹਿਰੂ–ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ

[thumb|right|240px|ਨਹਿਰੂ ਪਰਵਾਰ ਦਾ 1927 ਦਾ ਚਿੱਤਰ
ਖੜੇ (ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ) [ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਵਿਜੇਲਕਸ਼ਮੀ ਪੰਡਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਹਠੀਸਿੰਹ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਰੰਜੀਤ ਪੰਡਤ; ਬੈਠੇ: ਸਵਰੂਪ ਰਾਣੀ, ਮੋਤੀਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਨਹਿਰੂ]]
ਗਾਂਧੀ-ਨਹਿਰੂ ਪਰਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਰਵਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਕਰੀਬ-ਕਰੀਬ ਗਲਬਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਹਿਰੂ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਂਧੀ ਨਾਮ ਫਿਰੋਜ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਿਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪਤੀ ਸਨ। ਗਾਂਧੀ-ਨਹਿਰੂ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
## ਨਹਿਰੂ ਦਾ ਵੰਸ਼-ਬਿਰਖ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ
ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਗਾਂਧੀ

**ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਗਾਂਧੀ ਵਾਡਰਾ** (née ਗਾਂਧੀ ; ਜਨਮ 12 ਜਨਵਰੀ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਨਵੰਬਰ 2024 ਤੋਂ ਵਾਇਆਨਾਡ, ਕੇਰਲ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਸਦੱਸ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ
ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਵਾਡਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਵ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗੰਢ-ਜੋੜ ਦੀ ਮੁਖੀ ਰਹੀ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਔਲਾਦ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਪੜਦਾਦਾ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਫਿਰੋਜ ਗਾਂਧੀ ਇੱਕ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ, ਮੋਤੀਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਭਾਰਤੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੇਤਾ ਸਨ।

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਡਰਨ ਸਕੂਲ,, ਕਾਂਵੇਂਟ ਆਫ ਜੀਸਸ ਏੰਡ ਮੈਰੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ਾ ਦੀ ਗਰੈਜੂਏਟ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕੀਆ ਰੇਡੀਓ ਸੰਚਾਲਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ VU2PGY ਕਾਲਸਾਇਨ ਹੈ।

## ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ
ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਚੋਣ ਪਰਚਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਰੁਚੀ ਲੈਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ।

1999 ਦੀ ਚੋਣ ਮਹਿੰਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜਨਤਾ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿਕੇ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਤਦ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨਕੁਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ: ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਦੋਹਰਾ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ..."।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ
ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ

**ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਤਾ ਸਨ।

## ਜੀਵਨੀ
21 ਜਨਵਰੀ 1922 ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਰਾਏਨਾਗਾ ਦੇ ਜਮਪਲ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਸਦਾ ਸੁਲਾ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਆਗੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ 1960 ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਐਮ ਐਲ ਏ ਦੀ ਚੋੜ ਲੜ ਕੇ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 6188 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 1962 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਿਰ ਇਸੇ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਐਮ ਐਲ ਏ ਬਣੇ। ਉਹ 1967 ਵਿੱਚ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ, 1969 ਵਿੱਚ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰਕ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਬਣੇ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸ੍ਰੀ ਬਰਾੜ 1976 ਤੋਂ 1979 ਤੱਕ ਉੜੀਸਾ ਅਤੇ 1980 ਤੋਂ 84 ਤੱਕ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਰਹੇ। 1992 ਵਿੱਚ ਸਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਅਹਿਮ ਵਿਭਾਗ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਸਨ। ਸਤਲੁਜ ਯਮੁਨਾ ਲਿੰਕ ਨਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਉੱਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨਾਲ ਮਤਭੇਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਹਿਮ ਵਿਭਾਗ ਵਾਪਿਸ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬੇਅੰਤ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। 31 ਅਗਸਤ 1995 ਤੋਂ 21 ਨਵੰਬਰ 1996 ਤੱਕ ਉਹ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਸਵਰਗੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ 1961 ਤੋਂ 1962 ਤੱਕ ਉਹ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਦਲ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਆਗੂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ, ਯੂਰਪ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵੀ ਗੇੜਾ ਲਾਇਆ।

## ਪਰਿਵਾਰ
ਉਹਨਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ, ਪੁੱਤਰ ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਸਨੀ) ਬਰਾੜ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰੀ ਕੰਵਲਜੀਤ ਕੌਰ (ਬਬਲੀ) ਬਰਾੜ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਨੀ ਬਰਾੜ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਸਨ। ਉਹਨਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਸਨੀ) ਬਰਾੜ ਵੀ ਸ੍ਵਰਗਵਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹਨਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸ਼ੀਮਤੀ ਕਰਨ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਹਨ।

## ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ
ਸ੍ਰੀ ਬਰਾੜ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਜੁਆਈ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਕ-ਸਕੀਰੀ ਹੈ।

## ਦੇਹਾਂਤ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਤਾ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਹ 87 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਜੋਤੀ ਬਾਸੂ

**ਜੋਤੀ ਬਾਸੂ** (8 ਜੁਲਾਈ 1914 - 17 ਜਨਵਰੀ 2010) ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1977 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2000 ਤੱਕ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1964 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਸੀਪੀਐਮ ਦੀ ਪੋਲਿਟਬਿਊਰੋ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ।
## ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਜੋਤੀ ਬਸੁ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਜੁਲਾਈ 1914 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਇੱਕ ਉੱਚ ਮੱਧ ਵਰਗ ਬੰਗਾਲੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਕਿਰਨ ਬਸੁ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਿਸ਼ਿਕਾਂਤ ਬਸੁ, ਢਾਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ (ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਬਾਰਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਹੇਮਲਤਾ ਬਸੁ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਸੀ। ਬਸੁ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ 1920 ਵਿੱਚ ਧਰਮਤਲਾ, ਕਲਕੱਤਾ (ਹੁਣ ਕੋਲਕਾਤਾ) ਦੇ ਲੋਰੇਟੋ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਛੋਟਾ ਕਰ ਕੇ ਜੋਤੀ ਬਸੁ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1925 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਜੇਵੀਅਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਸੁ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ (1855 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਜੀਡੇਂਸੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ) ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ ਬੀਏ ਕੀਤੀ। 1935 ਵਿੱਚ ਬਸੁ ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ। ਇੱਥੇ ਨਾਮਵਰ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਰਜਨੀ ਪਾਮ ਦੱਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। 1940 ਵਿੱਚ ਬਸੁ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਡਿਲ ਟੈਂਪਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਤਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਾਲ ਉਹ ਭਾਰਤ ਪਰਤ ਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਸੀਪੀਆਈ ਨੇ 1944 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰੇਲਵੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਬਸੁ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਿਆ। ਬੀਐਨਰੇਲਵੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੰਘ ਅਤੇ ਬੀਡੀ ਰੇਲ ਰੋਡ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਸੁ ਸੰਘ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਰਾਮਚੰਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ

***ਰਾਮਚੰਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ*** () ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਿਹਰੀਨ ਜੱਬਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਜਾਵੇਦ ਜੱਬਰ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਸਿਆਸੀ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ, ਰਸ਼ੀਦ ਫਾਰੂਕੀ, ਸਈਅਦ ਫ਼ਜ਼ਲ ਹੁਸੈਨ, ਮਾਰੀਆ ਵਾਸਤੀ ਅਤੇ ਨੋਮਾਨ ਇਜਾਜ਼ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
## ਪਲਾਟ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹਿੰਦੂ ਦਲਿਤ ਸ਼ੰਕਰ (ਰਸ਼ੀਦ ਫਾਰੂਕੀ) ਆਪਣੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੇ ਬੇੇਟੇ ਰਾਮਚੰਦ (ਫ਼ਜਲ ਹੁਸੈਨ) ਦੇ ਨਾਲ ਅਨਜਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸਰਹਦ ਪਾਰ ਕਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਣਾਅ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਟੇ ਰਾਮਚੰਦ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਚੰਪਾ (ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ) ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਪਾਕੇ ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਛੜ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਮਚੰਦ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਕੰਜਰ

**ਕੰਜਰ** ਇੱਕ ਘੁਮੱਕੜ ਕਬੀਲਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੱਚੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਛਿਤਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
## ਇਤਿਹਾਸ
ਕੰਜਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਨਨ-ਚਰ ਤੋਂ ਹੋਈ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ। ਕੰਜਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਂਸੀਆ, ਹਾਬੂਰਾ, ਬੇਰੀਆ, ਭੱਟ, ਨਟ, ਬੰਜਾਰਾ, ਨਾਥ ਅਤੇ ਚਿੜੀ ਮਾਰ ਆਦਿ ਹੋਰ ਘੁਮੱਕੜ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਕੜੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਿਅੰਕ ਗਾਂਧੀ

**ਮਿਅੰਕ ਗਾਂਧੀ** ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਪ) ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਗਜੈਕਟਿਵ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਰਾਸਟਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਇੰਡੀਆ ਅਗੇਂਸਟ ਕਰੱਪਸ਼ਨ ਲਹਿਰ ਦੀ ਕੋਰ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਯੋਗਤਾ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਪਰਬੰਧਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹੈ। ਮਿਅੰਕ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਚਿੜੀਮਾਰ

**ਚਿੜੀਮਾਰ ** ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਜਾਤੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੇਲੀਏ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ

**ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Election Commission of India, ਹਿੰਦੀ: भारत निर्वाचन आयोग) ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਸੰਘੀ ਅਥਾਰਿਟੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਗਠਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਚੁਣਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 25 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਧੀਨ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਵਾਜਬ ਫੈਸਲੇ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਢਾਂਚਾ
1950ਈਃ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹੀ ਸੀ। 16 ਅਕਤੂਬਰ 1989 ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਹੋਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਪਰ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 1 ਜਨਵਰੀ 1990 ਵਿੱਚ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸੁਧਾਰ ਐਕਟ,1993 ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਮੈਂਬਰ ਇਕਾਈ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨਰ
* ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨਰ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* KIK Online 
* Fake Aadhaar Card 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ