open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ

**ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ।
## ਆਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ
ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ ਸਮੁੰਦਰੀ, ਲਾਇਲਪੁਰ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ, ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਜਦੋਂ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਐਡਵਰਡ ਕਾਲਜ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਬੀਏ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਮਾਸੀ ਨਾਲ ਕਰਜ ਲੈ ਕੇ ਬੰਬਈ ਚਲੇ ਗਿਆ। 
## ਕੈਰੀਅਰ
ਕਈ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੋਲਦੀ ਫਿਲਮ *ਆਲਮ ਆਰਾ* ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਅਤੇ ਬੋਲਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇਸ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨੇ ਫਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕਿਰਦਾਰ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮੀ ਦਰਸ਼ਕ ਕਦੇ ਭੁਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਲੇਕਿਨ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥੀਏਟਰ ਨਾਲ ਲਗਾਓ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ 1944 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਚੱਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁਪ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥੀਏਟਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। 1960 ਤੱਕ ਇਹ ਗਰੁਪ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਲੇਕਿਨ ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। 
ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਗਰੁਪ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਲਕ ਭਰ ਘੁੰਮਦੇ ਸੀ। 16 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 2662 ਸ਼ੋਅ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਆਪ ਹਰੇਕ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਲੀਡ ਐਕਟਰ ਹੁੰਦੇ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕ *ਪਠਾਨ* (1947) ਬੜਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲਗਪਗ 600 ਸ਼ੋਅ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਇਹਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੋਅ 13 ਅਪਰੈਲ 1947 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਦੋਸਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਉਸ ਦੇ ਹਰ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਗੰਭੀਰ ਸਮਾਜੀ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਹਮੀਅਤ ਦਿੱਤੀ।
ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਡਰਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜੀ ਮਸਲੇ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਬਦਹਾਲੀ, ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤਾੱਲੁਕਾਤ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਧਨ ਦੌਲਤ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੁਮਾਇਆਂ ਹੁੰਦੇ। 
ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਰਾਮੇ ਦੀਵਾਰ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ, ਪਠਾਨ, ਗੱਦਾਰ, ਆਹੋਤੀ, ਪੈਸਾ, ਕਿਸਾਨ ਔਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ। 
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਫ਼ਨ ਨੂੰ ਆਜਮਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ ਦੀ ਘੋਰ ਗਰਜ ਜੇਕਰ ਉਸ ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਫ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਆਈ ਤਾਂ ਉਥੇ ਹੀ ਫਿਲਮ ਮੁਗ਼ਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਰਦਾਰ ਉਸ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭਰਕਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਗਰਜਦਾਰ ਆਵਾਜ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਾ ਜਾਵੇਦ ਬਣਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰ ਪਰਿਵਾਰ
ਅਰਥ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਅਰਥ*** 1982 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।
## ਸੰਖੇਪ ਕਥਾ 
## ਪਾਤਰ
## ਮੁਖ ਕਲਾਕਾਰ 
* ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ
* ਗੁਲਸ਼ਨ ਗ੍ਰੋਵਰ - ਗੁਲਸ਼ਨ
* ਰੋਹਿਣੀ ਹਤੰਗੜੀ
* ਮਜ਼ਹਰ ਖ਼ਾਨ - ਹਰੀਸ਼
* ਕੁਲਭੂਸ਼ਣ ਖਰਬੰਦਾ - ਇੰਦਰ ਮਲਹੋਤਰਾ
* ਰਾਜ ਕਿਰਨ - ਰਾਜ
* ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ
* ਸ੍ਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ - ਕਵਿਤਾ ਸਾਨਯਾਲ
* ਪੂਰਣਿਮਾ
* ਸੰਮੀ
* ਓਮ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ
* ਗੀਤਾ ਸਿੱਧਾਰਥ - ਅਪਰਣਾ
* ਦਿਲੀਪ ਤਾਹਿਲ - ਦਿਲੀਪ
* ਚਾੰਦ ਉਸਮਾਨੀ
* ਕਿਰਨ ਵੈਰਾਲੇ
## ਦਲ 
## ਸੰਗੀਤ 
## ਰੋਚਕ ਤਥ 
## ਪਰਿਣਾਮ 
### ਬਾਸ ਆਫਿਸ 
### ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ 
## ਨਾਮਾਂਕਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ 
|-
| 1982
| ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ
| ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ - ਸਰਬਸਰੇਸ਼ਠ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਰਜਤ ਕਮਲ ਪੁਰਸਕਾਰ)
| 
|-
| rowspan="3"|1984
| ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ
| ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਰਬਸਰੇਸ਼ਠ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
| 
|-ੜੀਗਡ਼ੀ
| ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਰਬਸਰੇਸ਼ਠ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
| 
|-
| ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ
| ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਰਬਸਰੇਸ਼ਠ ਪਟਕਥਾ ਪੁਰਸਕਾਰ
| 
|}
ਜੀਰਾ

**ਜੀਰਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Cumin, ਗੁਰਮੁਖੀ: ਕਿਊਮਿਨ  ਜਾਂ , ; ***ਕਿਊਮਿਨਮ ਸਾਇਮੀਨਮ***) ਏਪੀਏਸ਼ੀ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਸ਼ਪੀ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਭੂਮਧ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਫਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਤ ਜਾਂ ਪਿਸੇ ਹੋਏ ਮਸਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸੌਫ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਜੀਰਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਅਨਾਜ ਦੇ ਜੀਰਣ ਹੋਣ ਵਿੱਚ (ਪਚਣੇ ਵਿੱਚ) ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥੀਏਟਰ

.
**ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥੀਏਟਰ** ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 1972 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਨੇ ਪਤਨੀ ਜੈਨੀਫਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥਿਏਟਰ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦਾ ਸਪਨਾ ਸੀ ਕਿ ਚੱਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਥਿਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਇੱਕ "ਘਰ" ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ 1944 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੱਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਥਿਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1960 ਤੱਕ 16 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ 150 ਲੋਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ, ਮਜ਼ਦੂਰ, ਰਸੋਈਏ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਟੇਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸਨ।

ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਜੈਨੀਫਰ ਕਪੂਰ ਨੇ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤਟ ਤੇ ਜੂਹੂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਭਵਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ 200 ਸੀਟਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ 1978 ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਪਗ 400 ਸ਼ੋ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 50 ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਥਿਏਟਰ ਗਰੁਪ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥੀਏਟਰ
ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ

**ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ** (ਉਰਦੂ:مولا شاہ رحمتہ اللہ علیہ / ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ ਰਹਿਮਤਾ ਅੱਲ੍ਹਾ ਅਲੀਆ) (1836–1944) ਪੰਜਾਬੀ ਐਪਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਿਖਾਰੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੂਫ਼ੀ ਅਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਕਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ ਮਜੀਠਵੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਸੱਸੀ ਪੁਨੂੰ
*ਬੁੱਘਾ ਮੱਲ ਬਿਸ਼ਨੂੰ
*ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ
*ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ
*ਜ਼ੋਹਰਾ ਮੁਸ਼ਤਰੀ
*ਚੰਦਰ ਬਦਨ
*ਕਾਫ਼ੀਆਂ 
*ਡਾਚੀ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਅਮਰੀਕੀ

ਪੰਜਾਬੀ ਅਮਰੀਕੀ ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਆਪ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਆਏ ਤੇ ਇਥੇ ਵੱਸ ਗਏ। ਇਹ ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੇ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤਕਰੀਬਨ 250,000 ਪੰਜਾਬੀ ਅਮਰੀਕੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਨ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ
ਮੂਰ

**ਮੂਰ** (ਸਪੈਨਿਸ਼: Moro) ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਮੋਰਾਕੋ ਤੋਂ ਆਇਬੇਰਿਆ (ਮੌਜੂਦਾ ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲ) ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਬਾਦ ਹੋ ਗਏ।

ਇਸਾਈ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਮੂਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਾਖ਼ਲਾ 711 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਆਇਬੇਰੀਆ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਹਕੂਮਤ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਈ।

ਇਸਾਈ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਮੂਰਾਂ ਦਾ ਦਾਖ਼ਲਾ ਬਰਬਰ ਸਿਪਹਸਾਲਾਰ ਤਾਰਿਕ਼ ਬਿਨ ਜਿਆਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਆਇਬੀਰਆ ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਜਜ਼ੀਰਾਨੁਮਾ ਦਾ ਕਦੀਮ ਨਾਮ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਹੁਕੂਮਤ ਕਾਇਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਇਰੀਨ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 732 ਵਿੱਚ ਟੂਰਜ਼ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਮਾਰਟਿਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਫਰਾਂਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੂਰਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਪਾਇਰੀਨ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਸਕੋ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਬਾਕ਼ੀ ਤਮਾਮ ਆਇਬੀਰਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਉੱਤੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਹੁਕੂਮਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਮੂਰ ਤਾਦਾਦ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸਨ, ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਦਾਦ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬ ਲੋਕ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ

**ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ**, ਖੇਡ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਡ ਮੇਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਡਾਂ 1933 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਆਪਣੀ ਪਲੈਟਨੀਮ ਜੁਬਲੀ ਮਨਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਲ ਇਹ ਖੇਡਾਂ 3 ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ 6 ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਵੇਖਣ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਓਲੰਪਿਕ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਪੇਂਡੂ ਖੇਡਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਡਾਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਗਈਆਂ। 
## ਬੈਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ
ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਹਰਮਨਪਿਆਰੀ ਖੇਡ ਬੈਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦੀਆਂ ਬੈਲਗੱਡੀਆਂ ਜਦੋਂ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਦੌੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਦੋਂ ਦੌੜਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਬੈਲਗੱਡੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਖਿਡਾਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ।
## ਹੋਰ ਦੌੜਾਂ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਊਠਾਂ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ, ਖੱਚਰ ਰੇੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ ਅਤੇ ਬੈਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਬਾਕੀ ਹੋਰ ਕਈ ਖੇਡਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Khidariyan diyaan diggan vi hundiyan haannnn.

## ਕੁਦਰਤੀ ਕਹਿਰ
ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਹਿਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਏ। ਜਿਸ ਵਕਤ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਸ ਬੰਦੇ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਉਸ ਵਕਤ ਵੀ ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਖੇਡਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣੀਆਂ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਮੀਂਹ ਪੈ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਖੇਡ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਣਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਰੱਬ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕਢਣਾ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲਾ-ਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣੀ।
## ਹਾਕੀ
ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਸਨਮਾਨ ਹਾਕੀ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਏ, ਉਸ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਾਕੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਸ਼ੁੱਧ ਸੌ ਤੋਲੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੱਪ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਹਾਕੀ ਦੀ ਟੀਮ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਹਾਕੀ ਦਾ ਮੈਚ ਜਿੱਤੇਗੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕੱਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਕੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਟੀਮਾਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਲਗਾਤਾਰ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤੀਸਰੀ ਵਾਰੀ ਹਾਰ ਗਈਆਂ। ਪੁਰਾਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਪੀ.ਟੀ.ਜੀ. ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਗਏ ਹਨ।
## ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਮੇਟੀ
ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕੰਮ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਖੇਡ ਸਕੱਤਰ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਕੋਚ ਵੀ ਹੈ। ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਤੇ ਕੋਚਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਰੱਖਣ ’ਚ ਸੁਖਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਦਾ ਚੰਗਾ ਤਜਰਬਾ ਏ। ਬਾਕੀ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ’ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕੋਚ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਾਸਤੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਪ੍ਰੈਸ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰਾਂ ਤੇ ਟੀ.ਵੀ. ਚੈਨਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਚੰਗਾ ਰਾਬਤਾ ਰੱਖਦਾ ਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਏ ਸਾਰੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਵੀ ਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਤੇ ਆਏ ਗਏ ਸਾਰੇ ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ.’ਜ਼ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਰੰਗਾਰੰਗ ਬਾਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੈਣ ਤੱਕ ਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਘਰੋ-ਘਰੀ ਜਾਣ ਤੱਕ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੀ ਕੁਮੈਂਟਰੀ ਕਰਦਾ ਤੇ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਚੁਟਕਲੇ ਵੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੇਂਡੂ ਖੇਡਾਂ
ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ

**ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ** ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਆਮ ਰੋਗ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਪਚਵੰਜਾ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਵਾਨ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸਤੋਂ ਛੋਟ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। 60 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਉਮਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 409 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਇਲਾਜ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਲੈਨਜ ਅੱਖ ਤੋਂ ਵਿਭਿੰਨ‍ ਦੂਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਲੇਂਸ ਆਪਣੀ ਛੌੜ ਖੋਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੈਨਜ ਦੇ ਧੁੰਧਲੇਪਨ ਨੂੰ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਪਟਲ ਤੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਤੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਮ ਨਤੀਜਾ ਧੁੰਦਲਾਪਨ ਅਤੇ ਖਰਾਬ ਨਜ਼ਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਾਰਨ ਅਜੇ ਤੱਕ ਗਿਆਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਗ
ਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉੱਪਲ

**ਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉੱਪਲ** ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਆਂਚਲਿਕਤਾ ਉਹਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ
ਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉੱਪਲ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਧਮਾਲ ਪਿੰਡ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1924 ਨੂੰ ਸ: ਫਕੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਨਰਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ, ਐਮਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ/ਪੰਜਾਬੀ, ਤੇ ਪੀਐਚਡੀ ਤੱਕ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਵਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਨਰੇਲਾ 'ਚ 1947 ਤੋਂ 50 ਤੱਕ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਬੀ.ਐਮ. ਕਾਲਜ ਸ਼ਿਮਲਾ 'ਚ 1950 ਤੋਂ 55 ਤੱਕ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਕੈਂਪ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 1955 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੱਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਲਾਸ ਇਕ, ਯੂਪੀਐਸਸੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਾਵਲ
**ਘਾਲਿ ਖਾਇ*' (2011)
**ਕਿਛੁ ਹਥਹੁ ਦੇਇ*
* *ਲਛਮਣ ਰੇਖਾ*
## ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਕੁੜੀ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੀ*
**ਢਹਿੰਦੇ ਮੁਨਾਰੇ*
**ਭਰਾ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ*
**ਦੁੱਧ ਤੇ ਬੁੱਧ*,
**ਮਹਿਕਾਂ*
**ਆਪਣਾ ਦੇਸ ਪਰਾਇਆ ਦੇ*ਸ
**ਹਾਲਾਂ ਬੀ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ*
**ਕੱਚਾ ਰੰਗ ਕਸੁੰਭ ਦਾ*,
**ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਰਚਨਾ*
**ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ*
* *ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ* (ਸੰਪਾਦਿਤ) 
* *ਵਾਸਾ ਸਵਰਗਾਂ ਦਾ*
**ਤੀਨ ਦਿਨ ਕਾ ਬੇਈਮਾਨ* (ਹਿੰਦੀ)
**ਜਨਮ ਦਿਨ*
**ਪੰਜਾਬੀ ਕੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਬਾਲ ਕਹਾਨੀਆਂ* (ਹਿੰਦੀ)
* *ਊਂਚੇ ਲੋਗ* (ਹਿੰਦੀ)
### ਆਲੋਚਨਾ
**ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿਬੰਧਕਾਰ*
**ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ*
**ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ* (ਸੰਪਾਦਤ) 
**ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਵਿਧੀ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ* 
**ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ-ਸਰੂਪ ਤੇ ਵਿਕਾਸ* 
**ਨੌਰੰਗ ਸਿੰਘ-ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ*
**ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ-ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ*
**ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਪੁਨਰ-ਮੁਲੰਕਣ*,
*''ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿਬੰਧਕਾਰ

## ਹਵਾਲੇ
'

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਨੀਚਾ ਨਗਰ

***ਨੀਚਾ ਨਗਰ*** () 1946 ਦੀ ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਖ਼ਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਸ ਫਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਉਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗਰਾਂ ਪ੍ਰੀ (Grand Prix) ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ
ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਉਦੋਂ ਵਾਇਸਰੀਗਲ ਲਾਜ਼ (ਹੁਣ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ) ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੋ ਰਖਵਾਇਆ ਸੀ।
## ਸੰਖੇਪ 
*ਨੀਚਾ ਨਗਰ* ਹਿਆਤੁਲਾ ਅੰਸਾਰੀ ਦੇ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੀਚਾ ਨਗਰ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਗੋਂ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਦੀ *ਲੋਅਰ ਡੈਪਥਸ* ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ​​ਗਰੀਬ ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਈ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
* *Neecha Nagar* at the New York Times*
* Remembering Chetan Anand and Neecha Nagar , *Hindustan Times'', 29 September 2007

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ

]]
**ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ**ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੜ੍ਹੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸੁੱਕੀਆਂ ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ, ਬੀਜਾਂ ਜਾਂ ਤਾਜੀਆਂ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ, ਦਵਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਣਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਤਹਿਖਾਨਾ (ਰੂਸੀ ਨਾਟਕ)

**ਧੁਰ ਥੱਲੇ** (ਮੂਲ ਰੂਸੀ: На дне) ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਦਾ 1901 ਦੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ 1902 ਦੀ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਸੀ ਨਿਮਨਵਰਗ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੇ-ਮੋਟੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਵੋਲਗਾ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਬੇਘਰਿਆਂ ਦੀ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੋਰਕੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਘਟੀਆਪਣ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਬੁੱਢੇ ਪਾਤਰ ਦੇ ਜਰੀਏ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਉਦਾੱਤਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਠ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ।
thumb|1902 ਦਾ ਸ਼ੋ, ਐਕਟ 1. ਸਾਟਿਨ - ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ, ਲੂਕਾ - ਆਈ ਐਮ ਮੋਸਕਵਿਨ, ਬੇਰਨ - ਕਾਚਾਲੋਵ, ਨਾਸਤਿਆ - ਨਿੱਪਰ, ਵਾਸਕਾ ਐਸ਼ੇਜ਼ - ਐਲ ਐਮ ਲਿਓਨਿਦ
ਇਸ 18 ਦਸੰਬਰ 1902 ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਆਰਟਸ ਥੀਏਟਰ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੋਂਸਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਰੂਸੀ ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਟਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ
ਹਜ਼ਾਰਾ ਲੋਕ

**ਹਜ਼ਾਰਾ** (هزاره, ਫ਼ਾਰਸੀ) ਮਧ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਾਮੁਦਾਇ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਰੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹਜ਼ਾਰਗੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਜ਼ਾਰਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਘਨੌਰ

**ਘਨੌਰ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ​​ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਹੈ। 2001 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਘਨੌਰ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 5754 ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦ 53% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 47% ਸਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 64% ਲੋਕ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਗੁਰਲਾਲ ਘਨੌਰ ਅਤੇ ਵਿੱਕੀ ਘਨੌਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੱਬਡੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਫਰੈਂਕਨਸਟਾਇਨ

***ਫਰੈਂਕਨਸਟਾਇਨ***; ਆਰ, ਦ ਮਾਡਰਨ ਪ੍ਰੋਮੀਥੀਅਸ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਫਰੈਂਕਨਸਟਾਇਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ 1818 ਵਿੱਚ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਨਾਮ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਦੂਜੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਸੀ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਕਟਰ ਫਰੈਂਕਨਸਟਾਇਨ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂਦਾ, ਫਰੈਂਕਨਸਟਾਇਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੈਂਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਲਤ ਹੈ। ਫਰੈਂਕਨਸਟਾਇਨ ਵਿੱਚ ਗਾਥਿਕ ਨਾਵਲਾਂ ਅਤੇਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਦੇ ਕੁੱਝ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹਉਦਯੋਗਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੌਥਿਕ ਨਾਵਲ
ਕ੍ਰੀਮੀਆ

**ਕਰੀਮੀਆਈ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ** (, , ) ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਯੁਕਰੇਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਾਰ ਅੰਗ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਾਰ ਲੋਕ-ਰਾਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲਾ ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਹੈ ਜੋ ਲਗਪਗ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਰੀਮਿਆ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਝੜਪਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਦਰੁਪਦ

**ਦਰੁਪਦ** (ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ: 'ਦ੍ਰਿੜ-ਪੈਰੀ ਜਾਂ ਥੰਮ'), ਮਹਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਿਸ਼ਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਿਖੰਡੀ, ਧ੍ਰਸ਼ਟਦਮਨ ਅਤੇ ਦਰੋਪਤੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਸ਼ਾਂਤਨੂ

**ਸ਼ਾਂਤਨੂ** ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਹਸਿਤਨਾਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ ਪ੍ਰਤੀਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਭਰਤ ਕੁੱਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਡਾਰੂ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ।

ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਕਿਨਾਰੇ ਟਹਿਲਦਿਆਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰੀ ਮਿਲੀ ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬਣਨਾ ਮੰਨ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ। ਅਗਰ ਸ਼ਰਤ ਤੋੜੀ ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਹ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਡੋਬ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਅੱਠਵੇਂ ਨੂੰ ਡੋਬਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਗੰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਠ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਾਸੂ ਭਰਾ ਹਨ ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਪਿਲਾ ਗਊ ਨੰਦਿਨੀ ਚੁਰਾ ਲਈ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦਾ ਸਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲੇ ਸੱਤ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਕੇਵਲ ਗਊ ਚੁਰਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅੱਠਵਾਂ ਭਰਾ ਪ੍ਰਭਾਸ ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਹੀ ਗਊ ਚੁਰਾ ਲਿਆਇਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸੱਤੇ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਬਿਤਾ ਕੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣਗੇ ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਨੀ ਪਏਗੀ। ਇਹ ਦੱਸ ਕੇ ਰਾਣੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਦੇਵਵਰਤ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕੁਆਰਾ ਰਹਿਣ ਤੇ ਰਾਜ ਸਿੰਘਾਸਣ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਧੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਹੀ ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ ਹੈ।
ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਨਿਸ਼ਾਦ ਕੰਨਿਆ ਸਤਿਆਵਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਾ ਨੇ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਬੈਠਣ ਅਤੇ ਸਦਾ ਕੁੰਵਾਰਾ ਰਹਿਣ ਦੀ ਭੀਸ਼ਮ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਚਿਤਰਾਂਗਦ ਅਤੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਨਾਮਕ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਅਭਿਮੰਨਿਊ

**ਅਭਿਮੰਨਿਊ** ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਪੂਰੁ ਕੁਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਭੱਦਰਾ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਧੀ ਉੱਤਰਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਰੀਕਸ਼ਤ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਕੁਰੁ

**ਕੁਰੂ** () ਲੋਹਾ ਜੁਗ ਦੇ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਗਵੈਦਿਕ ਕਬਾਇਲੀ ਜਨਪਦ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ, ਜੋ ਮਧ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ (ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1200-850 ਈਪੂ) ਦੌਰਾਨ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1000 ਈਪੂ ਦੇ ਲਗਪਗ ਪਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡ ਰਾਜ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਹਾਜਨਪਦ

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਛੇਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਾਪੂਰਵ ਨੂੰ ਪਰਿਵਰਤਨਕਾਰੀ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਾਂ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਵੱਧਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਤੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀ ਅਤੇ ਜੈਨ ਸਹਿਤ ਅਨੇਕ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਅਗੁੰਤਰਨਿਕਾਏ ਵਰਗੇ ਬੋਧੀ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਜਨਪਦ ਨਾਮ ਦੇ ਸੋਲਾਂ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਜਨਪਦਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਵੱਜੀ, ਮਗਧ, ਅਯੁਧਿਆ, ਕੁਰੁ, ਪਾਂਚਾਲ, ਗਾਂਧਾਰ ਅਤੇ ਅਵੰਤੀ ਵਰਗੇ ਨਾਮ ਅਕਸਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਹਾਜਨਪਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਹਾਜਨਪਦਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਬਹੁਤੇ ਮਹਾਜਨਪਦਾਂ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਹੀ ਸ਼ਾਸਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਗਣ ਅਤੇ ਸੰਘ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਜਾ ਕਹਾਂਦਾ ਸੀ। ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਵੱਜੀ ਸੰਘ ਦੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਝ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਸਹਿਤ ਆਰਥਕ ਸਰੋਤਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਗਣ ਸਾਮੂਹ ਕਬਜ਼ਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਲਿਖੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਰਾਜ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਜਨਪਦ
2 ਸਟੇਟਸ (ਫਿਲਮ)

***2 ਸਟੇਟਸ*** 2014 ਦੀ ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਚੇਤਨ ਭਗਤ ਦੇ 2009 ਦੇ ਨਾਵਲ 2 ਸਟੇਟਸ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।

## ਪਲਾਟ
2 ਸਟੇਟਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ (ਅਰਜੁਨ ਕਪੂਰ) ਅਤੇ ਅੰਨਨਿਆ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ (ਆਲਿਆ ਭੱਟ) ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ (ਅਰਜੁਨ ਕਪੂਰ) ਤੇ ਅਨੰਨਿਆ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ (ਆਲਿਆ ਭੱਟ) ਦੀ ਆਈ ਆਈ ਐਮ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ ਜਦਕਿ ਅਨੰਨਿਆ ਚੇਨਈ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਫਿਰ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਈ ਆਈ ਐਮ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨੌਕਰੀਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਨੰਨਿਆ ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਜਬੂਰੀ-ਵਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ ਦੀ ਮਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਸਖਤ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਮਦਰਾਸਣ(ਉਹ ਅਨੰਨਿਆ ਬਾਰੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ) ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਅਨੰਨਿਆ ਕਈ ਵਾਰ ਦੋਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ ਉਹ ਮਿਲਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੋ, ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਨਾਵਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਸੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

## ਕਾਸਟ
* ਅਰਜਨ ਕਪੂਰ - ਕ੍ਰਿਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ
* ਆਲਿਆ ਭੱਟ - ਅੰਨਨਿਆ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ 
* ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸਿੰਘ - ਕਵਿਤਾ ਮਲਹੋਤਰਾ – ਕ੍ਰਿਸ਼ ਦੀ ਮਾਂ
* ਰੇਵਥੀ - ਰਾਧਾ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ – ਅੰਨਨਿਆ ਦੀ ਮਾਂ 
* ਰੋਨਿਤ ਰੋਏ - ਵਿਕਰਮ ਮਲਹੋਤਰਾ – ਕਰਿਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ 
* ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ੁਬਰਮਨੀਅਮ - ਸ਼ਿਵ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ – ਅੰਨਨਿਆ ਦੇ ਪਿਤਾ 
* ਸ਼ਾਰੰਗ ਨਟਰਾਜਨ - ਅੰਨਨਿਆ ਦਾ ਭਰਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2014 ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ (ਵਿਦਵਾਨ)

**ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ** (1896-1974) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਸਥਿਤ ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪ੍ਰਾਕਿਰਤ, ਹਿੰਦੀ, ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਗਭਗ 10,000 ਦੁਰਲੱਭ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਨਿਰੁਕਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਸਾਹਿਤ ਪਰੋਜੈਕਟ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਅਪਨਾ ਲਿਆ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
*ਕਲਮ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ
*[ਲੰਬੀ ਨਦਰ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਿਬੰਧ :- ਰਬਾਬ,ਲੰਮੀ ਨਦਰ, ਪਰਾਰਥਨਾ , ਬਾਬਾ ਰਕਤ ਦੇਵ , ਸੇਵ ਕਮਾਈ , ਚੰਦਰ ਹਾਂਸ , ਅਬਾਦਾਰ ਮੌਤੀ , ਸੱਚ ਦੀ ਸੂਰਤ , ਸਰਬ ਕਾਲ ।

*[ਸ਼ੁੱਧ ਸਰੂਪ
*ਰਾਗਮਾਲਾ ਦਾ ਸਵਾਰ
*ਕਾਵਿ ਜੋਧ
ਚਰਣ ਹਰਿ ਵਿਸਥਾਰ
ਪੰਜ ਗ੍ਥੀ ਸਟੀਕ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ
ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ

**ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁਧ** ਕੌਰਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਰੁ ਰਾਜ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਲਈ ਲੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਯੁਧ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤਦੇ ਸਾਰੇ'ਜਨਪਦਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੁਧ ਸੀ। ਇਸ ਯੁਧ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਸੈਨਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜਿਸਦੇ ਪਰਿਣਾਮਸਰੂਪ ਵੈਦਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪਤਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਣ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਭੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ
ਨਿਜ਼ਾਮ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ

**ਨਿਜ਼ਾਮ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ** ਜਾਂ **ਐਚਈਐਚ ਨਿਜ਼ਾਮ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ** ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਹਵੇਲੀ, ਸਾਬਕਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੋਹਫ਼ੇ ਪਏ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਆਖਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ, ਉਸਮਾਨ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਆਸਿਫ਼ ਜਾਹ VII ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਿਲ੍ਵਰ ਜੁਬਲੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਸਮੇਂ ਮਿਲੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੈਦਰਾਬਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਸਾਲਾਰ ਜੰਗ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ

**ਸਾਲਾਰਜੰਗ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ** ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ 38 ਗੈਲਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 43 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, 9 ਹਜ਼ਾਰ ਪਾਂਡੂਲਿਪੀਆਂ ਅਤੇ 47 ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਦਰਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ। ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵੀ ਬੇਜੋੜ ਹਨ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* History of its formation after Indian Independence 
*India Travel & Tour Information Portal 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੈਦਰਾਬਾਦ
ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ

**ਭਾਰਤੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ** (ਬੰਗਾਲੀ: ভারতীয় জাদুঘর) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਸਤਾਂ, ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ​​ਗਹਿਣੇ, ਪਥਰਾਟ, ਪਿੰਜਰ, ਮੰਮੀਆਂ, ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਦੁਰਲਭ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ 1814 ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਐਟਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਬੰਗਾਲ ਦੁਆਰਾ ਕੋਲਕਾਤਾ (ਕਲਕੱਤਾ), ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਚੁਗਤਾਈ

**ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਚੁਗਤਾਈ** (1897–1975) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ 1897 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੇਟਿੰਗ ਸਿੱਖਿਆ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬੋਧੀ, ਹਿੰਦੂ, ਇਸਲਾਮੀ, ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਕਬਾਲ, ਪਿਕਾਸੋ ਅਤੇ ਮਲਿਕਾ ਐਲਿਜ਼ਬਥ ਦੂਜੀ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਫ਼ਨ ਦੀ ਕਾਇਲ ਸੀ। 1924 ਵਿੱਚ ਵੀਮਬਲੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 25 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਫ਼ਨ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਦੇਖੇ।

ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਲਿਖਾਰੀ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਮਿੱਤਰਤਾਨਾ ਸੰਬੰਧ ਸਨ।
left|thumb|ਅਬਦੁੱਲ ਰਹਿਮਾਨ ਚੁਗਤਾਈ ਦੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਖਤ
ਉਸ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਰੀਨ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਔਰ ਰੇਡੀਓ ਚੈਨਲ ਲਈ ਲੋਗੋ ਅਤੇ 1992 ਦੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ 1960 ਵਿੱਚ ਹਿਲਾਲ-ਇ-ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਗਿਆ ਜਦਕਿ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 1964 ਵਿੱਚ ਤੁਲਾਈ ਤਮਗ਼ੇ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ। ਉਸ ਦਾ 17 ਜਨਵਰੀ 1975 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ

**ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ** ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਮਬਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਪੈਲੇਸ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਠੀਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਦੀਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਪੱਥਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। 
ਯੁੱਧ ਪੈਲੇਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਜਗਜੀਵਨ ਰਾਮ ਨੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੇ 29 ਨਵੰਬਰ 1977 ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਫ਼ਾਰੂਕ ਕੈਸਰ

**ਫ਼ਾਰੂਕ ਕੈਸਰ** () (ਜਨਮ 31 ਅਕਤੂਬਰ ਲਾਹੌਰ) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਕਠਪੁਤਲੀਆਂ ਦਾ ਕਲਾਕਾਰ, ਸਕਰਿਪਟ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹਨ। ਕੈਸਰ ਆਪਣੀ ਗਲਪੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਅੰਕਲ ਸਰਗਮ ਲਈ ਬੜਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ *ਕਲੀਆਂ* ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ। ਫਾਰੂਕ ਇੱਕ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਈ ਬਾਤ ਅਖਬਾਰ ਲਈ ਲਿਖਦਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਾਲਮ *ਮੀਠੇ ਕਰੇਲੇ* ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਲਮੋੜਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਅਲਮੋੜਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ** ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ 70 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਅਲਮੋੜਾ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 78503 ਵੋਟਰ ਸਨ।

## ਵਿਧਾਇਕ
2012 ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਜ ਤਿਵਾੜੀ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।

|-style="background:#E9E9E9;"
!ਸਾਲ
!colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ
!align="center"| ਵਿਧਾਇਕ
!ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ
!ਵੋਟਰ %
!ਜੇਤੂ ਦਾ ਵੋਟ ਅੰਤਰ 
!ਸਰੋਤ
|-
|2012
|bgcolor="#00FFFF"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਮਨੋਜ ਤਿਵਾੜੀ
|78503
|60.6 %
|1181
|
|-
|2002
|bgcolor="#FF9933"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਕੈਲਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ
|69116
|50.5 %
|1604
|
|}

**ਸਿਲਿਸਲੇਵਾਰ**

ImageSize = width:800 height:160
PlotArea = left:20 right:50 bottom:80 top:10
AlignBars = early

Colors =
 id:canvas value:white
 id:CON value:rgb(0,1,1) legend: ਕਾਂਗਰਸ
 id:BJP value:orange legend: ਭਾਜਪਾ
 id:OTH value:rgb(0.9,0.9,0.9) legend: ਹੋਰ

DateFormat = yyyy
Period = from:2002 till:2016
TimeAxis = orientation:horizontal
Legend = columns:3 left:120 top:25 columnwidth:180

PlotData=
 bar:PRMs width:10 mark:(line,white) align:left fontsize:s

 from:2002 till:2007 shift:(-65,20) color:BJP text:"ਕੈਲਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ 2002 – 2007"
 from:2007 till:2012 shift:(-60,-30) color:CON text:"ਮਨੋਜ ਤਿਵਾੜੀ 2007 – 2012"
 from:2012 till:2014 shift:(-45,20) color:CON text:"ਮਨੋਜ ਤਿਵਾੜੀ 2012 –"
 

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਮੁੱਖ ਚੌਣ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਵੇਬਸਾਈਟ (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ

ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਪੈਦਾਵਾਰ (ਨਾਮਾਤਰ) ਦੇ ਅਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ, 2012।]]

**ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਪੈਦਾਵਾਰ**, **ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਪਜ** ਜਾਂ ਜੀਡੀਪੀ (GDP) ਕਿਸੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਦੀ ਆਰਥਕ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਾਪ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਮੁੱਦਤ (ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਕੁੱਲ ਉਤਪਾਦਤ ਮਾਲ ਅਤੇ ਅਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਬਜ਼ਾਰੀ ਮੁੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਹਿਣੀ ਦੇ ਪਦਾਰਥਕ ਮਿਆਰ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਲ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਮੁਲਕ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਲ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਈਆਂ ਜਾਣ ਜੋ ਉਸ ਮੁਲਕ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕ ਉਸ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕੁੱਲ ਕੌਮੀ ਪੈਦਾਵਾਰ (ਜੀ.ਐੱਨ.ਪੀ. - gross national product) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਾਈਮਨ ਕੁਜ਼ਨਟਸ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 1934 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਪੈਦਾਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕ ਸੂਚਕ
ਨਿਰੁਕਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ

thumbnail|left
ਨਿਰੁਕਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੇਦ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਯਾ ਨਿਘੰਟ।ਨਿਘੰਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਯ ਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਲਈ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ *ਅਨੇਕਾਰਥ ਕੋਸ਼* ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸੋ ਵੇਦ ਦੇ, ਨਿਘੰਟ ਦੀ ਯਾਸਕ ਮੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਨਿਰੁਕਤ ਹੈ।
ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ " ਨਿਰੁਕਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ *ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਯਾ ਸ਼ਬਦ ਪਦਿਆਂ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਸਹਿਤ ਅਰਥ ਵਿਆਖਿਆ ਭਾਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਹੁੰਚ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਦਰਸਾਏ ਹਨ। ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ "ਨਿਰੁਕਤ ਇੱਕ ਐਸੀ ਚੀਜ਼ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਰੌਚਕ ਹੋਵੇ,ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਖੋਜੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਥਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਹੋਵੇ।"

## ਵਿਉਂਤ
thumbnail|350px
ਨਿਰੁਕਤ ਦੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨਿਰੁਕਤ ਹੈ, ਭਾਵ ਲਫ਼ਜ਼ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਫੇਰ ਮੂਲ ਦੀ ਤੁਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਫਜ਼ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਅੁਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਭਾਵ ਹੈ ਜੋ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਮਤਲਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਵਿਉਤਪਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਲਫ਼ਜ਼ ਉਗਮਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਵਰਣਮਾਲਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
## ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਕਾਰਜ
ਨਿਰੁਕਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਜਿਲਦਾਂ ਛਪ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਰੁਕਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ 1972 ਈ. ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਛਾਪੀ ਗਈ।ਦੂਜੀ ਜਿਲਦ ਦਾ ਖਰੜਾ ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਛਾਪਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਪਰ ਅਚਾਨਕ 1974 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮਿਰਤੂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕੰਮ 1975 ਵਿੱਚ ਨੇਪਰੇ ਚੜਿਆ।ਅੱਜਕਲ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਪਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਕੰਮ *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ'' ਮੁਖੀ ਡਾ.ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਦੁਆਰਾ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
http://sikhbookclub.com/books/dictionary/1656/363 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ
ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ

**ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ** (22 ਫ਼ਰਵਰੀ 1946 -17 ਜੂਨ 2017) ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕਕਾਰ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 1946 ਨੂੰ ਮੋਗਾ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਰਾਮੂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀਸ਼ਰ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਸ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਮੁੱਢਲੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੀਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅਤੇ ਮੋਗੇ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਕੂਲ `ਚੋਂ ਤੇ ਬੀ. ਏ.ਡੀ.ਐਮ. ਕਾਲਜ ਮੋਗਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਐਮ. ਏ. ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋੰਂ 1970 `ਚ ਕੀਤੀ। 1970 ਤੋਂ 1975 ਤੀਕ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਗੁਰੂਸਰ ਸੁਧਾਰ 'ਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਹਰੇ। 1975 `ਚ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਫੈਕਰਟੀ ਵਰਕਰ, ਦਰਬਾਨ, ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਵਾਟਰਲੂ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ., ਐਮ.ਫਿਲ. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਸ਼ੇ `ਚ ਕੀਤੀ। ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈਲਾਫ਼ੈਕਸ ਤੋਂ ਬੀ.ਐਡ.ਕੀਤੀ। 1985 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ ਟਰਾਂਟੋ ਅਤੇ ਪੀਅਲ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ। 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ **ਸੁਖਸਾਗਰ** ਤੇ ਜੌੜੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦਾ ਨਾਮ **ਸੁਖਦੀਪ ਸੁੱਖੀ** ਤੇ **ਕਿਰਨਪਾਲ ਕਿੰਨੂ** ਹੈ। 17 ਜੂਨ 2017 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਰੈਂਪਟਨ ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਗਦੂਦਾਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸਨ।

## ਵਿਲੱਖਣ ਸਾਹਿਤਕਾਰ 
ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ ਬਹੁਪੱਖੀ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਸਰਗਰਮ ਮੀਡੀਆ-ਚਿੰਤਕ ਵੀ ਸੀ। ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ, ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ, ਕਾਵਿ-ਨਾਟ, ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਗੱਦ ਵਰਗੀਆਂ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕ-ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਿਲੱਖਣ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਇਸ ਲਈ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਚਨਾ, ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ, ਵਿਸਥਾਰ, ਜਾਂ ਪਰਛਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸ਼ਬਦ ਚੋਣ ਅਤੇ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਹੈ

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ-
### ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਸੁਲਘਦੇ ਅਹਿਸਾਸ* (1973)
**ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ* (1984, 1991)ਰਹੇ
**ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ* (1985)
**ਕਵਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਲਿਖਦੀ ਹੈ* (1995) 
**ਪਲੰਘ-ਪੰਘੂੜਾ* ਕਾਵਿ-ਨਾਟ(2000) 
**ਤਿੰਨ ਕੋਣ* (ਸੁਰਿੰਦਰ ਧੰਜਲ ਅਤੇ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ, 1978)

### ਹੋਰ
**ਸੜਦੇ ਸਾਜ਼ ਦੀ ਸਰਗਮ * (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਭਾਗ-1, 2012)
* ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਉਗਦਿਆਂ (ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਭਾਗ-2) 
**ਮੌਤ ਇੱਕ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ* (ਨਾਵਲ, 2005)
**The Death of a Passport* (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ) 
**ਮਕਤਲ* (ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ- ਸੰਪਾਦਨਾ, 1983) 
**The Midair Frown* (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ) 
**ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਜ਼ਾਤ* (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 2014)

## ਹਵਾਲਾ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ

**ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ** (ਜਨਮ 13 ਦਸੰਬਰ 1952ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਤਿੰਨ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਛੇ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਬਿਲਿੰਗ ਨੂੰ ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਇਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਹਾਂ ਇਨਾਮ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ,ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਸਾਲ ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ *ਖੇੜੇ ਸੁੱਖ ਵਿਹੜੇ ਸੁੱਖ* ਲਈ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ *ਇਹਨਾਂ ਰਾਹਾਂ* ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ,ਪੰਜਾਬ ਦਾ 2008 ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ *ਪੁੱਤ ਕੁਮਲਾ ਗਏ* ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ, ਜਲੰਧਰ ਵੱਲੋਂ 2010 ਦੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਨਾਵਲ ਵਜੋਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਚਰਨ ਦਾਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ ਦਾ ਜਨਮ 1952 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਖੰਨਾ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਸੇਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੀਐਡ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਲਮ ਫੜ ਲਈ ਜੋ ਸੇਵਾ-ਨਵਿਰਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਵੀ ਸਿਦਕਦਿਲੀ ਨਾਲ਼ ਜਾਰੀ ਹੈ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਨਿਆਜ਼* 
**ਆਪਣਾ ਖ਼ੂਨ*
**ਪੱਛੋਂ ਦੀ ਹਵਾ* 
**ਮੌਤ ਦੇ ਸਾਏ ਹੇਠ*
**ਚਾਚਾ ਚੇਤੂ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ*
**ਤਿਹਾਰ ਦਾ ਦਿਨ*
**ਆਨੇ ਦੀ ਅਕਲ* (2007)

### ਨਾਵਲ
**ਨਰੰਜਣ ਮਸ਼ਾਲਚੀ* (1997)
**ਖੇੜੇ ਸੁੱਖ ਵਿਹੜੇ ਸੁੱਖ*  (2002)
**ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ* 
**ਪੱਤ ਕੁਮਲਾ ਗਏ*
**ਦੀਵੇ ਜਗਦੇ ਰਹਿਣਗੇ*
**ਖ਼ਾਲੀ ਖੂਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ*
**ਗੁਲਾਬੀ ਨਗ ਵਾਲੀ ਮੁੰਦਰੀ*
**ਰਿਜ਼ਕ ਨਾਵਲ* (2019)

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Writing needs experience and vision, says US-based Punjabi writer Avtar Singh Billing

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਰਤਨ

**ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਰਤਨ** (13 ਫਰਵਰੀ 1921 - 14 ਜਨਵਰੀ 2013) ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਸਨ।
## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਰਤਨ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਫਰਵਰੀ 1921 ਨੂੰ ਸਰਗੋਧਾ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸਰਗੋਧਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਚਮਕਦੇ ਤਾਰੇ* (ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨੀ) 
**ਥਰਕਣ ਤਾਰੇ* (ਗੀਤ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
**ਗੀਤ ਜਾਗ ਪਏ* (ਗੀਤ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
**ਗੱਲ ਤੁਰਦੀ ਰਹੀ*(ਕਵਿਤਾਵਾਂ)
**ਜਗਤ ਤਮਾਸ਼ਾ* 
* *ਪੂਰਵ ਦੇ ਰੰਗ*
* *ਭਗਤ ਰਵੀਦਾਸ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ* ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਅਨੁਵਾਦ।
**ਨੇੜਿਓਂ ਤੱਕੀਆਂ ਚਾਨਣ-ਰਿਸ਼ਮਾਂ* (ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ)
**ਕੁਝ ਮੇਰੀਆਂ ਤੇ ਤੇਰੀਆ ਯਾਦਾਂ*
**ਗੁਰਮਤਿ ਗੀਤ ਰਤਨਾਵਲੀ*
**ਮੇਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਮੇਰਾ ਅੰਦਾਜ਼* (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਹਾਜੀਪੁਰ (ਪੰਜਾਬ)

**ਹਾਜੀਪੁਰ** ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

#ਬਾਵਾ ਬੁਧ ਸਿੰਘ 'ਹੰਸ ਚੋਗ', 'ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲ', 'ਕੋਇਲ ਕੂ'
#ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ 
#ਮੋਲਾ ਬਖਸ਼ ਕੁਸਤਾ ਦੀਵਾਨ-ਕੁਸ਼ਤਾ (1903),ਕਿੱਸਾ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ (1913),ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ (1932),ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦਾ ਤਜ਼ਕਰਾ (ਮਰਨ-ਉੱਪਰੰਤ 1960 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਲੋਚਕ
ਧਰਮਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

* ਧਰਮਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ (ਉੱਤਰਾਖੰਡ)
* ਧਰਮਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ (ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

#ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ 
#ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ
#ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ
#ਬੁਲੇ ਸ਼ਾਹ
#ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ
#ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ
#ਦਮੋਦਰ
#ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ
#ਪੀਲੂ
#ਕਾਦਰਯਾਰ
#ਹਾਫਿਜ਼ ਬਰਖੁਰਦਾਰ
#ਅਹਮਦ ਯਾਰ
#ਮੀਆਂ ਚਿਰਾਗ
#ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ
#ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ
#ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ
#ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ
#ਫਿਰੋਜ਼ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ 
#ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫਰ 
#ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਬੈਜਨਾਥ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਬੈਜਨਾਥ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ** ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 68 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਇਹ ਹਲਕਾ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਉਮੀਦਾਵਾਰਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 75,322 ਵੋਟਰ ਸਨ। 

## ਵਿਧਾਇਕ
2012 ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਲਾਲ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।

|-style="background:#E9E9E9;"
!ਸਾਲ
!colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ
!align="center" | ਵਿਧਾਇਕ
!ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ
!ਵੋਟਰ %
!ਜੇਤੂ ਦਾ ਵੋਟ ਅੰਤਰ 
!ਸਰੋਤ
|-
|2012
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਲਾਲ
|75,322
|63.2
|6,652
|
|-
|2003
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਸੁਧੀਰ ਸ਼ਰਮਾ
|57,622
|72.1
|6,239
|
|-
|1998
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਸੰਤ ਰਾਮ
|53,992
|67.1
|902
|
|-
|1993
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਸੰਤ ਰਾਮ
|55,458
|60.2
|4,799
|
|-
|1990
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਭਾਜਪਾ
|align="left"|ਦੁਲੋ ਰਾਮ
|44,657
|66.8
|3,795
|
|-
|1985
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਸੰਤ ਰਾਮ
|35,781
|66.3
|4,305
|
|-
|1982
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਸੰਤ ਰਾਮ
|30,908
|74.1
|6,144
|
|-
|1977
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਸੰਤ ਰਾਮ
|29,752
|#58.4
|2,025
|
|}

**ਸਿਲਿਸਲੇਵਾਰ**

ImageSize = width:1000 height:160
PlotArea = left:20 right:50 bottom:80 top:10
AlignBars = early

Colors =
 id:canvas  value:white
 id:CON   value:blue legend: ਕਾਂਗਰਸ
 id:BJP   value:orange legend: ਭਾਜਪਾ
 id:JP   value:green legend: ਜਨਤਾ_ਪਾਰਟੀ
 id:OTH value:rgb(0.9,0.9,0.9) legend: ਹੋਰ

DateFormat = yyyy
Period  = from:1977 till:2016
TimeAxis = orientation:horizontal
Legend  = columns:4 left:180 top:25 columnwidth:180

PlotData=
 bar:PRMs width:10 mark:(line,white) align:left fontsize:s

 from:1977 till:1982 shift:(-65,20)  color:CON text:"ਸੰਤ ਰਾਮ 1977–1982"
 from:1982 till:1985 shift:(-22,-30)  color:CON text:"ਸੰਤ ਰਾਮ 1982–1985"
 from:1985 till:1990 shift:(-55,20)  color:CON text:"ਸੰਤ ਰਾਮ 1985–1990"
 from:1990 till:1993 shift:(-30,-30)  color:BJP text:"ਦੁਲੋ ਰਾਮ 1990–1993"
 from:1993 till:1998 shift:(-60,20)  color:CON text:"ਸੰਤ ਰਾਮ 1993–1998"
 from:1998 till:2003 shift:(-60,-30)  color:CON text:"ਸੰਤ ਰਾਮ 1998–2003"
 from:2003 till:2007 shift:(-48,20)  color:CON text:"ਸੁਧੀਰ ਸ਼ਰਮਾ 2003 – 2007"
 from:2007 till:2012 shift:(-60,-30)  color:CON text:"ਸੁਧੀਰ ਸ਼ਰਮਾ 2007 – 2012"
 from:2012 till:2014 shift:(-25,20)  color:CON text:"ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਲਾਲ 2012 –"
 

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮੁੱਖ ਚੌਣ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਵੇਬਸਾਈਟ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਕਾਲਾਢੁੰਗੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਕਾਲਾਢੁੰਗੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ** ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ 70 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਨੈਨੀਤਾਲ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 113,325 ਵੋਟਰ ਸਨ। 

## ਵਿਧਾਇਕ
2012 ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਸ਼ੀਧਰ ਭਗਤ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।

|-style="background:#E9E9E9;"
!ਸਾਲ
!colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ
!align="center"| ਵਿਧਾਇਕ
!ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ
!ਵੋਟਰ %
!ਜੇਤੂ ਦਾ ਵੋਟ ਅੰਤਰ 
!ਸਰੋਤ
|-
|2012
|bgcolor="#FF9933"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਬੰਸ਼ੀਧਰ ਭਗਤ
|113,325
|69.50%
|2,370
|
|}

**ਸਿਲਿਸਲੇਵਾਰ**

ImageSize = width:800 height:160
PlotArea = left:20 right:50 bottom:80 top:10
AlignBars = early

Colors =
 id:canvas  value:white
 id:CON   value:rgb(0,1,1) legend: ਕਾਂਗਰਸ
 id:BJP   value:orange legend: ਭਾਜਪਾ
 id:OTH value:rgb(0.9,0.9,0.9) legend: ਹੋਰ

DateFormat = yyyy
Period  = from:2012 till:2016
TimeAxis = orientation:horizontal
Legend  = columns:3 left:120 top:25 columnwidth:180

PlotData=
 bar:PRMs width:10 mark:(line,white) align:left fontsize:s

 from:2012 till:2014 shift:(-65,20)  color:BJP text:"ਬੰਸ਼ੀਧਰ ਭਗਤ 2012 –"
 

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਮੁੱਖ ਚੌਣ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਵੇਬਸਾਈਟ (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਇਸਬਗੋਲ

**ਇਸਬਗੋਲ** ਇੱਕ ਦਵਾਈ ਵਾਲੀ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ। 
## ਸਥਾਨ
ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਸਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੈ ਪਰ ਸਿੰਧ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਪੰਜਾਬ, ਗੁਜਰਾਤ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
## ਖੇਡੀ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ ਤਕ ਇਸ ਦੇ ਬੀਜ ਬੀਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਫਸਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੇਤਲੀ ਮਿੱਟੀ ਇਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਫਸਲ ਵੱਢਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੇ ਬੀਜ ਵੱਖ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬੀਜ ਸਫੈਦ ਜਾਲੀ ਵਰਗੀ ਇੱਕ ਝਿੱਲੀ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਸਲ ਕੇ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਇਸਬਗੋਲ ਜਾਂ ਇਸਬਗੋਲ ਦਾ ਛਿਲਕਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣ
ਇਸਬਗੋਲ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਫ਼ੈਦ, ਲਾਲ ਤੇ ਕਾਲਾ। ਸਫ਼ੈਦ ਉਤਮ ਗੁਣ ਵਾਲਾ, ਲਾਲ ਘੱਟ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਮਿੱਠੇ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਰਚਨਾ
ਇਸ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ 30 ਫੀਸਦ ਮਿਊਸੀਲੇਜ਼, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿਊਸੀਏਜ਼, ਜਾਈਲੇਜ਼, ਅਰੇਵੀਨੋਜ਼ ਅਤੇ ਗਲੈਸਟਰੋਨਿਕ ਏਸਿਡ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ 5 ਫੀਸਦ ਸਿਪਟ ਤੇਲ, ਆਕੁਬਿਨ, ਲੈਨਿਕ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਤੱਤ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੀਜ ਦੇ ਗੁੱਦੇ ਵਿੱਚ 14.7 ਫੀਸਦ ਲਿਨੋਲਿਕ ਏਸਿਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਸਟਰੋਲ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
## ਲਾਭ
**ਇਸਬਗੋਲ** ਮਿੱਠਾ, ਚਿਕਣਾ, ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਿਕਣਾ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਹੋਣ ਸਦਕਾ ਵਾਈ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਠੰਢਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਕੀ, ਪੁਰਾਣੀ ਕਬਜ਼, ਸੁੱਕੀ ਖੰਘ, ਯੂਰਿਕ ਏਸਿਡ ਵਧ, ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮਾਂ ਅਤੇ ਮੁਲਾਇਮ, ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀ, ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ ਆਦਿ ਰੋਗ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਲਉ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ
ਅਮਜਦ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ

**ਅਮਜਦ ਹੁਸੈਨ** (1 ਜਨਵਰੀ, 1888–31 ਜਨਵਰੀ, 1961)&lrm;;, ਕਲਮੀ ਨਾਮ **ਅਮਜਦ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ** (), ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਰੁਬਾਈ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੇ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਹਾਕਿਮ-ਅਲ-ਸ਼ੁਆਰਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਸਈਅਦ ਅਹਿਮਦ ਹੁਸੈਨ ਅਮਜਦ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਇੱਕ ਮੱਧ ਵਰਗ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਸਹੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ 1878 ਸੀ। ਉਹਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਚਾਲੀ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ
ਸਾਹਿਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰੀ

**ਸਾਹਿਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰੀ** () () ਜਨਮ ਸਮੇਂ **ਰਾਮ ਪਰਕਾਸ਼** () () 5 ਮਾਰਚ 1913 - 18 ਦਸੰਬਰ 1994,
ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸਮੇਤ ਮੋਹਰੀ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਗਾਏਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਜੌਰਜ ਸੌਂਡਰਜ਼

**ਜੌਰਜ ਸੌਂਡਰਜ਼** (ਜਨਮ 2 ਦਸੰਬਰ 1958) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਲੇਖਕ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਜੌਰਜ ਸੌਂਡਰਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ *ਲਿੰਕਨ ਇਨ ਦ ਬਾਰਡੋ* ਲਈ ਮੈਨ ਬੁਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ 50,000 ਪੌਂਡ ਦਾ ਇਹ ਇਨਾਮ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ
ਜੌਰਜ ਸੌਂਡਰਜ਼ ਅਮਰੀਲੋ, ਟੈਕਸਸ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਉਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਓਕ ਜੰਗਲਾਤ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ। 1981 ਵਿੱਚ, ਸਾਂਡਰਸ ਆਰਥਰ ਲੇਕਸ (ਸ਼ਹਿਰ, ਗੋਲਡਨ, ਕੋਲੋਰਾਡੋ) ਨਾਮੀ ਮਾਈਨ ਦੇ ਕਾਲਰਾਡੋ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਭੂਗਰਭ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਬੈਚੁਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1988 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸਿਰਾਕੂਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ

**ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ** ਭਾਰਤੀ ਸਿਨਮੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਰਮਾਤਾ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮ ਐਕਟਰ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਨ। 1949 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਨਵਕੇਤਨ ਫਿਲਮਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸ਼ਾਂਤਾ ਕਪੂਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ੇਖਰ ਕਪੂਰ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ।

## ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਡਾਇਰੈਕਟਰ 
; ਫ਼ਿਲਮਾਂ

* ਨੀਚਾ ਨਗਰ (1946) 
* *ਅਫ਼ਸਰ* (1950) 
* ਆਂਧੀਆਂ (1952) 
* *ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ* (1954) 
* ਫੰਟੂਸ਼ (1956) 
* *ਅਰਪਨ* (1957) 
* *ਕਿਨਾਰੇ ਕਿਨਾਰੇ* (1963) 
* *ਹਕੀਕਤ* (1964) 
* ਆਖਰੀ ਖਤ (1966) 
* *ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ* (1970) 
* ਹੰਸਤੇ ਜ਼ਖਮ (1973) 
* *ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕੀ ਕਸਮ* (1973) 
* ਜਾਨੇਮਨ (1976) 
* *ਸਾਹਿਬ ਬਹਾਦੁਰ* (1977) 
* *ਕੁਦਰਤ* (1981) 
* *ਹਾਥੋਂ ਕੀ ਲਕੀਰੇਂ* (1986) 

; ਟੀ. ਵੀ. ਲਡ਼ੀਵਾਰ

* *ਪਰਮ ਵੀਰ ਚੱਕਰ* (1988) 

### ਨਿਰਮਾਤਾ 
* *ਸਾਹਿਬ ਬਹਾਦੁਰ* (1977) 
*  (1986) 

### ਅਦਾਕਾਰ 
* *ਕਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ* (1960) 
* *ਅਰਪਨ* (1957) 
* *ਕਿਨਾਰੇ ਕਿਨਾਰੇ* (1963) 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ

**ਕਾਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ** ਜਾਂ **ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ** (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: ***Le Festival International du Film de Cannes*** ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ***Festival de Cannes***) ਦਾ ਆਰੰਭ 1939 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ
ਮੇਰਿਲ ਸਟਰੀਪ

**ਮੇਰਿਲ ਸਟਰੀਪ** (ਜਨਮ ਸਮੇਂ **ਮੇਰੀ ਲੂਈਸ ਸਟਰੀਪ**; 22 ਜੂਨ 1949) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਐਕਟਰੈਸ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਰੰਗ ਮੰਚ, ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੇ ਜੀਵਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੇਰਿਲ ਨੇ ਰੰਗ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਵਸਾਇਕ ਸ਼ੁਰੁਆਤ *ਦ ਪਲੇਬਾਏ ਆਫ ਨੇਵਿੱਲ* (1971) ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਫਿਲਮ *ਦ ਡੇਡਲੀਏਸਟ ਸੀਜਨ* (1977) ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਹੀ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਿਕਚਰ ਜੂਲੀਆ (1977) ਦੇ ਨਾਲ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ। 1978 ਦੀ ਫਿਲਮ *ਦ ਡਿਅਰ ਹੰਟਰ* ਅਤੇ 1979 ਦੀ ਫਿਲਮ *ਕਰੇਮਰ ਵਰਸੇਜ ਕਰੇਮਰ*, ਜਿਸ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ *ਅਕੇਲੇ ਹਮ ਅਕੇਲੇ ਤੁਮ* ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ,
ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਵਸਾਇਕ ਸਫਲਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਜਲਦੀ ਹਾਸਲ ਹੋ ਗਈ; ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਆਸਕਰ ਨਾਮਾਂਕਨ ਦਵਾਇਆ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ *ਸੋਫੀਸ ਚਾਇਸ* (1982) ਅਤੇ *ਦ ਆਇਰਨ ਲੇਡੀ* (2001) ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਬਸਰੇਸ਼ਠ ਐਕਟਰੈਸ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਆਸਕਰ ਇਨਾਮ ਮਿਲੇ।

ਮੇਰਿਲ ਸਟਰੀਪ ਆਸਕਰ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਰ ਨਾਮਾਂਕਿਤ ਐਕਟਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਸਕਰ ਵਿੱਚ 17 ਵਾਰ ਨਾਮਾਂਕਨ ਅਤੇ 3 ਵਾਰ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਵਿੱਚ 26 ਵਾਰ ਨਾਮਾਂਕਾਨ ਅਤੇ 8 ਵਾਰ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਏਮੀ ਇਨਾਮ, ਦੋ ਸਕਰੀਨ ਏਕਟਰਸ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡਸ, ਇੱਕ ਕਾਨਜ ਫਿਲਮੋਤਸਵ ਇਨਾਮ, ਪੰਜ ਨਿਊਯਾਰਕ ਕਰਿਟਿਕਸ ਸਰਕਲ ਇਨਾਮ, ਦੋ ਬਾਫਤਾ ਇਨਾਮ, ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਫਿਲਮ ਸੰਸਥਾਨ ਇਨਾਮ, ਪੰਜ ਗਰੈਮੀ ਨਾਮਾਂਕਨ, ਇੱਕ ਟੋਨੀ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਨਾਮ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ 2004 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਸੰਸਥਾਨ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਅਭਿਨੇ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਆਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਸ ਇਨਾਮ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਐਕਟਰ
ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼

**ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਜਾਂ ਫੌਜੀ ਕਰਮੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।

ਇਹ ਇਨਾਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤ, ਕਲਾ, ਖੇਲ, ਚਿਕਿਤਸਾ ਜਾਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਅਸੈਨਿਕ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦੇ ਇਵਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹਰ ਸਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਿਵਸ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਬਰ ਐਸ ਅਹਿਮਦ

**ਅਕਬਰ ਸਲਾਹਉੱਦੀਨ ਅਹਿਮਦ **, ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼, ਜਾਂ **ਅਕਬਰ ਅਹਿਮਦ**, ਇਸ ਵੇਲੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇਸਲਾਮੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੀ ਇਬਨ ਖਾਲਦੁਨ ਚੇਅਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਮਰੀਕੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਅਕੈਡਮੀ, ਅੰਨਾਪਲਿਸ ਵਿਖੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਚੇਅਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਰੁਕਿੰਗ ਸੰਸਥਾ ਵਿਖੇ ਨਾਨ-ਰੈਜੀਡੈਂਟ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਾਹਿਰ ਬਸ਼ਰਿਆਤ, ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਲਮਕਾਰ, ਸਫ਼ੀਰ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਲਮ ਹੈਂ। ਬੀ ਬੀ ਸੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਰਤਮਾਨ ਚੰਦ ਨੁਮਾਇਆਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੋਢੀ ਕ਼ਾਇਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਰ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਜਿਨਾਹ (ਫ਼ਿਲਮ) ਵਿੱਚ ਕਲਮਕਾਰੀ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਕੇ ਕਾਮਰਾਜ

**ਕੁਮਾਰਾਸਾਮੀ ਕਾਮਰਾਜ**, ਉਰਫ **ਕੇ ਕਾਮਰਾਜ**, (15 ਜੁਲਾਈ 1903 – 2 October 1975) ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ 1960ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ "Kingmaker" ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1954–1963 ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। 1952–1954 ਅਤੇ 1969–1975 ਉਹ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ) ਰਹੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਹੇਠਲੇ ਸਤਰ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਦੇਸ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਚੁਣਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਿੰਗਮੇਕਰ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਾਮਰਾਜ ਨੇ 60ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਬਣਾਈ *ਕਾਮਰਾਜ ਪਲਾਨ* ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੜੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1903
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1975
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਬਿਧਾਨ ਚੰਦਰ ਰਾਏ

ਡਾ. **ਬਿਧਾਨ ਚੰਦਰ ਰਾਏ** (1 ਜੁਲਾਈ 1882 – 1 ਜੁਲਾਈ 1962) ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀ ਸਨ। ਉਹ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। 14 ਜਨਵਰੀ 1948 ਤੋਂ 1 ਜੁਲਾਈ 1962 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ 14 ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਹ ਇਸ ਪਦ ਤੇ ਰਹੇ। ਉਹ FRCS ਅਤੇ M.R.C.P. ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਸਿਰਫ ਦੋ ਸਾਲ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਦੋਨੋਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਇੱਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ *ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਾਕਟਰ ਦਿਵਸ * ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ (ਅਤੇ ਮੌਤ) 1 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਬਿਧਾਨ ਚੰਦਰ ਰਾਏ ਨੇ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾ ਲਈ ਇੱਕ ਟਰਸਟ ਦਾ ਗਠਨ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਗੰਗਾ ਸਰਨ ਸਿੰਘ (ਸਿਨਹਾ)ਨੂੰ ਟਰੱਸਟੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ 4 ਫਰਵਰੀ 1961 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਵ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ 
## ਜੀਵਨ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਖਜਾਂਚੀ ਰੋਡ ਬੰਕੀਪੁਰ, ਪਟਨਾ, ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਖਜਾਂਚੀ ਰੋਡ ਸਥਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਘੋਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਸਦਨ ਨਾਮਕ ਵਿਦਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਲਕੱਤਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1882
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1962
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ

**ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ** ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ. ਤਹਿਸੀਲ ਗੜ੍ਹਸੰਕਰ (ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ),  ਬੰਗਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨਾਦੇਜ਼ਦਾ ਕਰੁਪਸਕਾਇਆ

**ਨਾਦੇਜ਼ਦਾ ਕੋਂਸਤਾਂਤੀਨੋਵਨਾ "ਨਾਦੀਆ" ਕਰੁਪਸਕਾਇਆ** (, ਵਿਗਿਆਨਕ ਲਿਪੀਅੰਤਰ *ਨਾਦੇਜ਼ਦਾ ਕੋਂਸਤਾਂਤੀਨੋਵਨਾ ਕਰੁਪਸਕਾਇਆ*) ( – 27 ਫਰਵਰੀ 1939) ਇੱਕ ਬੋਲਸ਼ਵਿਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨੇਤਾ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ ਨਾਲ 1898 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ 1929 ਤੋਂ 1939 ਤੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਉਪ ਮੰਤਰੀ (ਕਾਮੀਸਾਰ) ਸੀ।
## Gallery

File:Krupskaja-old.jpg|ਕਰੁਪਸਕਾਇਆ (ਗੱਭੇ) 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ
File:Krupskaja Spandau.jpg|Board at a kindergarten in Berlin-Spandau, Germany

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ
ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਸੁੱਬੁਲਕਸ਼ਮੀ

**ਮਦੁਰਾਏ ਸ਼ੰਮੁਖਵਡਿਵੁ ਸੁੱਬਾਲਕਸ਼ਮੀ** ( 16 ਸਤੰਬਰ 1916 – 11 ਦਸੰਬਰ 2004), ਉਰਫ **ਐਮ. ਐਸ.**, ਕਰਨਾਟਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਪੰਡਤ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ ਅਤੇ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
## ਜੀਵਨੀ
ਸੁੱਬਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਦੁਰਾਏ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ 16 ਸਤੰਬਰ, 1916 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਂ ਕੁੰਜਮਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ-ਪਲੀ। ਐਮ. ਐਸ. ਸੁੱਬਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ, ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ, ਕਾਲੀਦਾਸ ਸਨਮਾਨ, ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਨਿਧੀ ਅਤੇ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

1996 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਬ-ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਜਗਤ ਦੀ ਉਹ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। 11 ਦਸੰਬਰ, 2004 ਨੂੰ 87 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਐਮ. ਐਸ. ਸੁੱਬਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਸਮੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਅਗਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕਰੇਗਾ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1916