open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਆਦਿਨਾਥ ਮੰਦਰ, ਖਜੁਰਾਹੋ

**ਆਦਿਨਾਥ ਮੰਦਰ** ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖਜੁਰਾਹੋ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਜੈਨ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਜੈਨ ਤੀਰਥੰਕਰ ਆਦਿਨਾਥ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਖਜੁਰਾਹੋ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਆਦਿਨਾਥ ਮੰਦਿਰ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਵਾਮਨ ਮੰਦਿਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਗਰਭਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦੇ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਆਦਿਨਾਥ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਚਿਸਟ (ਜਾਂ ਬੇਸਾਲਟ) ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਰੀਖ (ਸੰਮਤ 1215 (1158 ਈ.) ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਮਾਰਨੰਦੀ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮਵੇਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਮਾਰਨੰਦੀ ਭਾਨੂਕੀਰਤੀ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਜਾਨੰਦੀ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਮੂਲ ਸੰਘ ਦੇ ਰਾਮਚੰਦਰ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ। ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਾਰਦੂਲਵਿਕ੍ਰਿਦਿਤਾ ਛੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦੁਆਰਾ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਸਮਾਰਕ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਮਾਰਤ 
ਆਦਿਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਾਮਨ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹੀ ਅੰਤਰ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਆਦਿਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਕੰਧ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਕਤਾਰ ਇੱਕ ਉੱਡਦੀ ਵਿਦਿਆਧਾਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਾਮਨ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਹੀਰੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਦਿਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਕਰਵਲੀਨੀਅਰ ਟਾਵਰ ਵਾਮਨ ਮੰਦਿਰ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਅਨੁਪਾਤ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਿਕਸਤ ਮੂਰਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਦਿਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵਾਮਨ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹੁਣ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਹੀ ਬਚੇ ਹਨ: ਵੇਸਟਿਬੁਲ ਅਤੇ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ। ਵੇਸਟਿਬੁਲ ਦੀ ਛੱਤ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਹੈ।

## ਮੂਰਤੀਆਂ 
ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਸੁੰਦਰੀਆਂ (ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ), ਉੱਡਦੇ ਵਿਦਿਆਧਾਰਾ ਜੋੜੇ, ਵਿਆਲਾ (ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਜੀਵ), ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਮੂਹ ਹਨ।  ਧਰਮ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਜੈਨ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਾਹਰੀ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉੱਕਰੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਯਕਸ਼ੀਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ: ਅੰਬਿਕਾ, ਚੱਕਰੇਸ਼ਵਰੀ ਅਤੇ ਪਦਮਾਵਤੀ।
ਤਸਵੀਰ:Pretty_sculptures.jpg|alt=Adinatha temple sculptures|ਆਦਿਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ
ਤਸਵੀਰ:Adinath_Temple_Sculptures.jpg|alt=Close-up of a sculpture|ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਤਸਵੀਰ:Jain_group_of_temples_-_Khajuraho_22.jpg|alt=Chandela-era statue of Adinatha in the sanctum|ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚੰਦੇਲਾ-ਯੁੱਗ ਦੀ ਆਦਿਨਾਥ ਦੀ ਮੂਰਤੀ
ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦੀਨਾਥ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਊਸ਼ਣੀਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬਲਦ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਧਰਮਚੱਕਰ ਹੈ। ਸੀਟ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਘੜੇ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਾਲੇ ਯਕਸ਼ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿਆਲਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਨੀ ਬੈਗ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਗਰੁੜ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਯਕਸ਼ਨੀ ਚੱਕਰੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਹਨ; ਦੋ ਉਪਰਲੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਯਕਸ਼, ਇੱਕ ਯਕਸ਼ੀਨੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਰਮਚੱਕਰ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬਲਦ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਦਿਨਾਥ ਨੂੰ ਕਮਲ ਅਤੇ ਹੀਰੇ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਵਾਲੀ ਗੱਦੀ  'ਤੇ ਪਦਮਾਸਨ ਪੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 

*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਮਾਰਤੀ ਕਲਾ
ਤਰੰਗਾ ਜੈਨ ਮੰਦਰ

thumb| ਸਵੇਤੰਬਰਾ ਕੰਪਾਊਂਡ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਗੰਬਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੈ।
**ਤਰੰਗਾ**, ਮੇਹਸਾਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਰਾਲੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਜੈਨ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਅਹਾਤੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰੂ-ਗੁਰਜਾਰਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ। ਅਜੀਤਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1161 ਵਿੱਚ ਚੌਲੂਕਿਆ ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰਪਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੇਠ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮੁੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲੇ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਸਵੇਤੰਬਰਾ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 14 ਮੰਦਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਰੰਗਾ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਪੰਜ ਦਿਗੰਬਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੰਦਰ ਵੀ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ 
ਤਰੰਗਾ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜੈਨ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਵਿਕਰਮ ਸੰਵਤ 1241 ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ ਸੋਮਪ੍ਰਭਾਚਾਰੀਆ ਦੇ *ਕੁਮਾਰਪਾਲ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧ* ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਬੋਧੀ ਰਾਜਾ ਵੇਣੀ ਵਤਸਰਾਜ ਅਤੇ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ ਖਪੁਟਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਦੇਵੀ ਤਾਰਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਮ ਤਾਰਾਪੁਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਪਹਾੜੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਬੁਰਸ਼ਵੁੱਡ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪਠਾਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਚਿੱਟੇ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਇੱਟ ਦੇ ਬਣੇ ਮੰਦਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਜੀਤਨਾਥ ਮੰਦਰ ਚੌਲੂਕਿਆ  ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰਪਾਲ (1143 - 1174) ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦਾ ਅਨੁਯਾਈ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

### ਬੋਧੀ ਸਮਾਰਕ 
ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜਾਂ 1938 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਤਰੰਗਾ ਪਹਾੜੀ ਨੂੰ ਤਰੰਗਾ ਜਾਂ ਤਰੰਗਾ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਤਰਨ ਮਾਤਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਹੈ।

ਲਗਭਗ 2.5&nbsp;ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਤਰਨ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਧਰਾਨ ਮਾਤਾ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਤਰਨ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਇਸਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ 8ਵੀਂ-9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਹੈ। ਧਰਾਨ ਮਾਤਾ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਧਰਾਨ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਜੈਨ ਤੀਰਥੰਕਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਲੋਕਿਤੇਸ਼ਵਰ ਪਦਮਪਾਣੀ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਬੋਧੀ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਨਦੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਬੋਧੀ ਸਟੂਪਾ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੁਫਾ ਆਸਰਾ ਵੀ ਹਨ। ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਗੁਫਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੋਗੀਦਾ ਨੀ ਗਾਫਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਬੋਧੀਵਰਕਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਧਿਆਨੀ ਬੁੱਧਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਚਾਰ ਬੋਧੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ। ਇਸ ਗੁਫਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਗੁਫਾਵਾਂ ਚੌਥੀ-5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਪੁਰਾਤੱਤਵ 
2009 ਵਿੱਚ, ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਤਰੰਗਾ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਕਿਲਾਬੰਦੀ ਲੱਭੀ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤੀਜੀ ਜਾਂ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਨਾਰਤਾ ਜਾਂ ਆਨੰਦਪੁਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁਣ ਵਡਨਗਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ 

ਤਸਵੀਰ:Taranga_Jain_temple_-_Front_view.jpg|alt=Front view|ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਤਸਵੀਰ:Taranga Jain Tirth, Satlasana, Mehsana, Gujarat, India (2017).jpg|alt=Entrance to the temple|ਸਮਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ
ਤਸਵੀਰ:Taranga Jain Tirth, Satlasana Taluka, Mehsana district, Gujarat, India (2017).jpg|alt=Back view|ਪਿਛਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਤਸਵੀਰ:Taranga_Jain_temple_-_Wall_carvings.jpg|alt=Wall carvings|ਕੰਧਾਂ
ਤਸਵੀਰ:Taranga Jain Tirth, Satlasana, Mehsana, Gujarat, India (2007).jpg|alt=Nearby pond and the temple in background|ਪੈਦਾਵਾਰ ਤਲ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ
ਤਸਵੀਰ:Tirthankara_temples_Tarangaji.jpg|alt=Temples of Taranga|ਤਰੰਗਾ ਦੇ ਮੰਦਰ
ਤਸਵੀਰ:Front_view_of_the_Adinatha_Temple,_Timba_Gujarat.jpg|alt=Temple in 1890|1890 ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ
ਤਸਵੀਰ:IMG_dharan.jpg|alt=Dharan Mata Temple|ਧਰਨ ਮਾਤਾ ਮੰਦਿਰ

## ਹਵਾਲੇ 
### ਸਰੋਤ 
#### ਕਿਤਾਬ 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
*
ਵਾਰੰਗਲ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ

**ਵਾਰੰਗਲ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ** ਵਾਰੰਗਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਕਤੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਮੁਸੁਨੁਰੀ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਇਹ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਾਕਤੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚਾਰ ਸਜਾਵਟੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਕਤੀਆ ਕਲਾ ਥੋਰਨਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਖੰਡਰ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਕਟੀਅਨ ਆਰਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹਾ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟ ਦੀ " ਅਸਥਾਈ ਸੂਚੀ " ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ 10/09/2010 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਥਾਈ ਵਫ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
[thumb|525x525px| [ਰੁਦ੍ਰਮਾ ਦੇਵੀ|ਰੁਦਰਮਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਕਾਕਤੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀ ਨਿਰਮਾਤਾ]]
right|thumb|253x253px| ਮੁਸੁਨੁਰੀ ਕਪਾਯਾ ਨਾਇਕਾ

## ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 

ਤਸਵੀਰ:Khush_Mahal,_Warangal_fort.JPG|alt=The Kush Mahal|ਕੁਸ਼ ਮਹਿਲ
ਤਸਵੀਰ:Warangal_fort_pillars_01.jpg|alt=Pillared mandapa with a Nandi (bull) in the fort complex|ਕਿਰਤੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨਦੀ (ਬਲਦ) ਦੇ ਨਾਲ ਥੰਮ੍ਹ ਵਾਲਾ ਮੰਡਪ
ਤਸਵੀਰ:Architecture_Warangal_Fort(2).jpg
ਤਸਵੀਰ:Architecture_Warangal_Fort.jpg|alt=Architecture Warangal Fort|ਵਾਰੰਗਲ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਕਲਾ

### ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਖੰਡਰ 

ਤਸਵੀਰ:Warangal_IMG_4250.JPG|alt=Ruins within the main fort complex|ਕਿਲੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੰਡਰ
ਤਸਵੀਰ:Kakatiya_Kala_Thoranam_(Warangal_Gate)_and_Ruins.jpg|alt=The Warangal gates within the fort complex|ਕਿਧਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ

thumb|260x260px| ਵਾਰੰਗਲ ਟ੍ਰਾਈ-ਸਿਟੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਸਥਾਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਤੇਲੰਗਾਨਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ
ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਮੰਦਰ, ਖਜੁਰਾਹੋ

**ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਮੰਦਰ** ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਖਜੁਰਾਹੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ (ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ) ਦਾ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਨੇੜੇ ਦੇ ਜਗਦੰਬੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਮੰਦਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 1020-1025 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਦੱਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ 23 ਫਰਵਰੀ 1023 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦੁਆਰਾ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਸਮਾਰਕ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਮਾਰਤ ਕਲਾ 
ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਮੰਦਿਰ ਨੇੜੇ ਦੇ ਜਗਦੰਬੀ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਿਕਰਮਾ ਮਾਰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ, ਇੱਕ ਵੇਸਟਿਬੁਲ, ਇੱਕ *ਮਹਾਂ* - *ਮੰਡਪ* (ਵੱਡਾ ਹਾਲ) ਟਰਾਂਸੈਪਟਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਹਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਅਸ਼ਟਭੁਜ ਛੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਜਗਦੰਬੀ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਛੱਤ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਜਾਵਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਮੰਦਰ ਜਗਦੰਬੀ ਮੰਦਿਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਮਾਰਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬਾਲਕੋਨੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਛੱਤ ਦਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਖਜੁਰਾਹੋ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਦਰਾਂ ਜਿੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਹ ਮੰਦਿਰ ਖਜੂਰਾਹੋ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਮੂਰਤੀਆਂ 
ਮੰਦਰ ਦੇ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰੱਥ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਸੂਰਜ ਦੀ 2.1 ਮੀਟਰ (6.9 ਫੁੱਟ) ਉੱਚੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਖੜਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਬਖਤਰਬੰਦ ਕੋਟ ਅਤੇ ਬੂਟ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ' ਤੇ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਮਾਨ ਪਰ ਛੋਟੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ।

ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਕਾਮੁਕ ਜੋੜਿਆਂ, *ਸੁਰਸੁੰਦਰੀ* ਅਤੇ 11 ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦਸ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ *ਪਰਾ ਰੂਪ* (ਪਰਮ ਰੂਪ) ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਇਹ ਦੁਰਲੱਭ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ *ਮਿਥੁਨਾ* ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ *ਅਪਸਰਾਂ* ਆਪਣੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੀ *ਯੋਨੀ ਨੂੰ* ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨੰਦੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਬਲਦ ਦੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਮੂਰਤੀਆਂ (ਅਤੇ ਉਹ ਜਗਦੰਬੀ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ) ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਕੰਦਾਰੀਆ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਸਵੀਰ:Chitragupta_Temple,_Khajuraho_10.jpg|alt=Exterior sculptures|ਬਾਹਰੀ ਮੂਰਤੀਆਂ
ਤਸਵੀਰ:Khajuraho_couple_kissing.jpg|alt=Mithuna couple|ਮਿਥੁਨਾ ਜੋੜਾ
ਤਸਵੀਰ:9_Khajiro_Chitragupta_apsara_mithuna.jpg|alt=Apsara (right) exposes her yoni|ਅਪਸਾਰਾ (ਆਪਣਾ)*ਯੋਨੀ ਦਾ*ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਦੇਖਦਾ ਹੈ
ਤਸਵੀਰ:6._Khajuraho_Chitrgupta_apsara.jpg|alt=Apsara (right) exposes her yoni|ਅਪਸਾਰਾ (ਆਪਣਾ)*ਯੋਨੀ ਦਾ*ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਦੇਖਦਾ ਹੈ
ਤਸਵੀਰ:Brahma_and_his_consort.jpg|alt=Brahma and his consort|ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸਪਾਟ
ਤਸਵੀਰ:Sculpture_in_Chitragupta_temple.jpg|alt=Surasundari| ਸੁਰਸੁਨ੍ਦਰੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ
ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ

[thumb| ਹਿੰਦੂ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ [ਸੂਰਜ (ਦੇਵਤਾ)|ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸੂਰਿਆਨਾਰ ਮੰਦਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।]]
**ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ** (ਜਾਂ **ਸੂਰਜੀ ਮੰਦਰ** ) ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਅਤੇ ਬਲੀਦਾਨ, ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਸੂਰਜੀ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮੰਦਰ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ, ਚੀਨ, ਮਿਸਰ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਪੇਰੂ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮੰਦਰ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਖੁਦਾਈ, ਸੰਭਾਲ ਜਾਂ ਬਹਾਲੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟਾਂ ਵਜੋਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਸਾਈਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਚੀਨ 
thumb| ਪੱਛਮੀ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੰਦਰ (ਬੀਜਿੰਗ)
ਬੀਜਿੰਗ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੰਦਰ 1530 ਵਿੱਚ ਮਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜਿਯਾਜਿੰਗ ਸਮਰਾਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਹੀ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ, ਨੱਚਣ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ-ਲੰਬੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਤ ਰੰਗ ਲਾਲ ਸੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਵਾਈਨ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਲਈ ਲਾਲ ਭਾਂਡੇ, ਅਤੇ ਸਮਰਾਟ ਲਈ ਰਸਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

## ਮਿਸਰ 
thumb| ਯੂਜ਼ਰਕਾਫ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਬੂ ਸਿਮਬੇਲ ਵਿਖੇ ਰਾਮਸੇਸ ਦਾ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਬਚੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਵੇਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ, ਇੱਕ ਕਾਜ਼ਵੇ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਾਇਰੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਖੰਡਰ ਲੱਭੇ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਮੇਸਿਸ II ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਦਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
thumb| ਉਪਰੋਕਤ ਸੈਂਟੋ ਡੋਮਿੰਗੋ ਦੇ ਕਾਨਵੈਂਟ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਰਿਕਾਂਚਾ
thumb| ਇੰਕਾ ਮੁਯੁਕ ਮਾਰਕਾ ਦੇ ਗੋਲ ਟਾਵਰ ਦਾ ਅਧਾਰ ਅਜੇ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਦਰ
ਕੁਤਬੁਦੀਨ ਮਸਜਿਦ

**ਕੁਤੁਬ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮਸਜਿਦ** ਜਾਂ **ਸੁਲਤਾਨ ਕੁਤਬੁਦੀਨ ਮਸਜਿਦ** ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧਕਾਲੀ ਮਸਜਿਦ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
left|thumb| ਕੁਤੁਬ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮਸਜਿਦ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ (ਸੀ. 1880)
ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ 1446 ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨ ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ II ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ II ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭਾਰੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਲਾਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ

**ਅਲਾਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ** ਕੁਤਬ ਇਮਾਰਤ ਸਮੂਹ, ਮਹਿਰੌਲੀ, ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਵਤ-ਉਲ-ਇਸਲਾਮ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਗੇਟਵੇ ਹੈ। ਸੁਲਤਾਨ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਲਜੀ ਦੁਆਰਾ 1311 ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਬਣਿਆ, ਇਹ ਇੱਕ ਚੌਰਸ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲਾ ਗੇਟਹਾਊਸ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੀਰਦਾਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਚੈਂਬਰ ਹੈ।

ਇੰਡੋ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਇਮਾਰਤ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਹੈ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਅਲਾਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ 1311 ਵਿੱਚ ਖ਼ਲਜੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਲਜੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕੁਵਤ-ਉਲ-ਇਸਲਾਮ ਮਸਜਿਦ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਕੇਵਲ ਅਲਾਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਮੌਤ 1316 ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਗੇਟਵੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਕਬਰੇ, ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਥੰਮਾਂ ਨੂੰ ਕੁਤਬ ਇਮਾਰਤ ਸਮੂਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ 

ਤਸਵੀਰ:Alai_Darwaza,_Qutub_Complex,_Delhi_in_the_1870s.jpg|alt=Alai Darwaza in the 1870s|1870 ਵਿੱਚ ਅਲਾਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ
ਤਸਵੀਰ:Qutub_Minar_Alai_Darwaza_Imam_Zamin_Delhi_India_-_panoramio.jpg|alt=Alai Darwaza with the Tomb of Imam Zamin in the foreground|ਅਲਾਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਇਮਾਮ ਦੀ ਕਬਰ ਦੇ ਨਾਲ।
ਤਸਵੀਰ:Alai_Darwaza-Qutub-Complex.jpg|alt=Doorway of the Darwaza|ਦਰਵਾਜ਼ਾ
ਤਸਵੀਰ:Window_at_Alai_Darwaza,_Qutb_complex.jpg|alt=Window of the Darwaza|ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਖਿੜਕੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਰੌਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ
ਸ਼ੀਤਲ ਆਗਾਸ਼ੇ

**ਸ਼ੀਤਲ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਆਗਾਸ਼ੇ** ( IAST : **Śītala Jñāneshvara agāśe** ; ਜਨਮ 17 ਮਈ 1977)  ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 2013 ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹੰਸ ਨੈਚੁਰਲ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਦੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਵਿਜ਼ਨਰੀ ਅਵਾਰਡ, ਇੱਕ ਫੇਮਿਨਾ ਪੁਣੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਦੋ ਟਾਈਮਜ਼ ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਉਸ ਨੇ ਸਿਟਕਾਮ *ਯੈੱਸ ਬੌਸ* (1999–2009) ਵਿੱਚ 1999 ਤੋਂ 2003 ਤੱਕ ਇੱਕ ਆਵਰਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਫ਼ਿਲਮ *ਮਾਈਨਸ ਵਨ* (2005) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
### ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ: 1977 - 2005 
ਆਗਾਸ਼ੇ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਮਈ 1977 ਨੂੰ ਪੁਣੇ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਮੰਗਦਾਰੀ ਦੇ ਆਗਾਸ਼ੇ *ਘਰਾਣੇ* ਦੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਆਗਾਸ਼ੇ ਅਤੇ ਗੋਗਟੇ *ਘਰਾਣੇ* ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੇਖਾ ਗੋਗਟੇ ਦੇ ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਅਤੇ ਉੱਦਮੀ ਚਿਤਪਾਵਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫ਼ਿਲਮ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977
ਕੋਨਾਰਕ

**ਕੋਨਾਰਕ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੁਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮੱਧਮ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ 65 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਤੱਟ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ *ਬਲੈਕ ਪਗੋਡਾ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਰਸਿੰਘਦੇਵ-1 ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਕਾਲੇ ਗਰੇਨਾਈਟ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੰਡਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੋਨਾਰਕ ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਨ੍ਰਿਤ ਉਤਸਵ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਨਾਰਕ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਓਡੀਸ਼ਾ, ਉੜੀਸੀ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਸਮੇਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ, ਕੋਨਾਰਕ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ (ਹੁਣ ਕੋਨਾਰਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇਸਦੇ 33ਵੇਂ ਸੰਸਕਰਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰੇਗਾ। ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਕੋਨਾਰਕ ਦੇ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਬੀਚ 'ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਕੋਨਾਰਕ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਂਡ ਆਰਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਵੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

16 ਫਰਵਰੀ 1980 ਨੂੰ, ਕੋਨਾਰਕ ਪੂਰਨ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਪਿਆ ਸੀ।

## ਵ੍ਯੁਪਦੇਸ਼ 
*ਕੋਨਾਰਕਾ* ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ *ਕੋਨਾ* (ਭਾਵ *ਕੋਣ* ) ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ *ਅਰਕਾ* (ਭਾਵ *ਸੂਰਜ* ) ਤੋਂ ਉਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ।

## ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ 
right|thumb|209x209px| ਕੋਨਾਰਕ ਸੂਰਜ ਮੰਦਿਰ
ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੱਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਸਜਾਵਟੀ ਪਹੀਏ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਜੋੜੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਪਹੀਏ 3 ਮੀਟਰ ਚੌੜੇ ਹਨ। ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜਦੂਤ ਦੁਆਰਾ ਮੰਦਰ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਮੰਦਰ ਅਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀਰਾ ਸੀ ਜੋ ਲੰਘਦੀਆਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ। 1627 ਵਿੱਚ, ਖੁਰਦਾ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਕੋਨਾਰਕ ਤੋਂ ਪੁਰੀ ਦੇ ਜਗਨਨਾਥ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ। ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਮੰਦਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਕਲਿੰਗਨ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ ਦੀ ਅਲਾਈਨਮੈਂਟ ਪੂਰਬ-ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਜਾਂ *ਵਿਮਾਨ ਨੂੰ* ਇੱਕ ਬੁਰਜ ਜਾਂ *ਸ਼ਿਕਾਰਾ* ਦੁਆਰਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਇਸਨੂੰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਰਸ਼ਕ ਹਾਲ ਜਾਂ *ਜਗਮੋਹਣਾ* ਅਜੇ ਵੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਡਾਂਸ ਹਾਲ ਜਾਂ *ਨਾਟਮੰਦਿਰ* ਦੀ ਛੱਤ ਡਿੱਗ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਖੰਡਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਹੋਏ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ 

ਤਸਵੀਰ:Plan-temple-konarak.png|alt=Original structure. Existing structure is in the dark.|ਮੂਲ ਰਚਨਾਤਰ. ਢਾਂਚਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਤਸਵੀਰ:Sun_temple_-_12.jpg|alt=Image of Lord Surya, riding a horse|ਘੋੜੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਚੜ੍ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਤਸਵੀਰ:Konark3.jpg|alt=Temple Arts|ਮੰਦਰ ਕਲਾ 
ਤਸਵੀਰ:Konark4.jpg|alt=Temple Arts|ਮੰਦਰ ਕਲਾ
ਤਸਵੀਰ:Konark5.jpg|alt=Temple Arts
ਤਸਵੀਰ:Konark6.jpg|alt=Temple Arts
ਤਸਵੀਰ:Konark7.jpg|alt=Temple Arts

thumb| ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੋਨਾਰਕ ਸੂਰਜ ਮੰਦਿਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਅਮਰ ਅਰਸ਼ੀ

**ਅਮਰ ਅਰਸ਼ੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Amar Arshi**) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਫਗਵਾੜਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ 1991 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ "ਆਜਾ ਨੀ ਆਜਾ", "ਕਾਲਾ ਚਸ਼ਮਾ" ਅਤੇ "ਰੰਗਲੀ ਕੋਠੀ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। "ਕਾਲਾ ਚਸ਼ਮਾ" ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ *"ਬਾਰ ਬਾਰ ਦੇਖੋ"* (2016) ਲਈ ਰੀਮਿਕਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ 
ਆਪਣੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਕਾਤ," "ਮੁਲਕਾਤਾਂ," "ਛੇੜੀ ਨਾ," "ਮਿੱਠੇ ਬੇਰ ਵਰਗੀ ਮੈਂ," "ਵੈਰਨੇ," "ਦਿਨ ਬਿਛੜਨ ਦੇ," "ਹਾਏ ਓ ਰੱਬਾ," "ਗੇੜੇ ਤੇ ਗੇੜਾ," "ਮਈਆ ਦੀ ਨਵਰਾਤੇ," "ਗਬਰੂ," "ਨਾ ਚਲਦਾ," ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਅਮਰ ਅਰਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵੋਕਲ, ਜੀਵੰਤ ਸੰਗੀਤ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਬੀਟਾਂ ਨਾਲ ਭੰਗੜਾ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਣ ਹਨ।

### ਐਲਬਮਾਂ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਅਰਚਨਾ ਆਈ.ਏ.ਐਸ

**ਅਰਚਨਾ ਆਈ.ਏ.ਐਸ.** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Archana IAS**) 1991 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਤਾਮਿਲ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਏ. ਜਗਨਾਥਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸੀਥਾਰਾਸੀਥਾਰਾ, ਆਰ. ਸਰਥਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸਿਵਾ, ਜਨਾਰਾਜ, ਵਿਜੇਕੁਮਾਰ, ਸ਼੍ਰੀਵਿਦਿਆ, ਥਲਾਪਤੀ ਦਿਨੇਸ਼, ਸੇਂਥਿਲ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ 5 ਜੁਲਾਈ 1991 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਪਲਾਟ 
ਅਰਚਨਾ ਵਿਧਵਾ ਭਵਾਨੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਰਚਨਾ ਨੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਹੀ ਪਾਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਧੀ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. ਅਫਸਰ ਬਣੇ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਰਚਨਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਝਿਜਕਦੀ ਸੀ। ਅਰਚਨਾ ਕਾਲਜ ਦੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਜ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਕੱਪ ਜਿੱਤੇ ਸਨ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੰਤੋਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਭੈਣ ਅਨਾਥ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਦਿਨੇਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸੰਤੋਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਲਾ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦਿਨੇਸ਼ ਅਤੇ ਬੇਕਸੂਰ ਸੰਤੋਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਦਿਨੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਰਚਨਾ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. ਅਫਸਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਵਾ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਭਵਾਨੀ ਆਖਰਕਾਰ ਅਰਚਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ IAS ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ, ਭਵਾਨੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦਮੂਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਗਰਭਪਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭੱਜ ਗਈ। ਅਰਚਨਾ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਆਨੰਦਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮੰਤਰੀ ਹੈ।

## ਕਾਸਟ 
*ਅਰਚਨਾ ਆਈ.ਏ.ਐਸ., ਸਮਾਜ ਕਲਿਆਣ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੀਥਾਰਾ
* ਸੰਤੋਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਰ. ਸਾਰਥਕੁਮਾਰ
* ਸਿਵਾ ਬਤੌਰ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਕੁਮਾਰ ਹੈ
* ਪੇਰੂਮਾਲਸਵਾਮੀ ਵਜੋਂ ਜਨਾਗਰਾਜ
* ਵਿਜੇਕੁਮਾਰ ਆਨੰਦਮੂਰਤੀ ਵਜੋਂ
* ਭਵਾਨੀ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੀਵਿਦਿਆ
* ਦਿਨੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਥਲਪਥੀ ਦਿਨੇਸ਼
* ਸੇਂਥਿਲ
* ਦਿਨੇਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਲੀ ਗਣੇਸ਼
* ਕੁਮਾਰੀਮੁਥੂ
* ਓਰੁ ਵਿਰਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਓ
* ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ
* ਮਾਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਮਿਨੀ
* ਕਾਲਜ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਐਮ.ਆਰ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮੂਰਤੀ
* ਐਨਾਥਾ ਕਨੱਈਆ
* ਤੇਨੀ ਕੁੰਜਰਮਲ
* ਟਾਈਪਿਸਟ ਗੋਪੂ ਸਬੇਸਨ ਵਜੋਂ
* ਗੁੰਡੁ ਕਲਿਆਣਮ
* ਤੇਰੀ ਕਨੱਈਆ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1991 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਢਾਬਿਆਂ 'ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ

'''ਢਾਬੇ 'ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ''' ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਹੈ ਜੋ ਜਨਤਕ ਥਾਂ ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। *ਢਾਬਾ* ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਚਾਹ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਰਦ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ 2015 ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਲ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ *ਢਾਬਿਆਂ* 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚਣ ਅਤੇ #girlsatdhabas ਹੈਸ਼ਟੈਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਪਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ, ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਨਤਕ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ। ਵਾਇਰਲ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਰਾਚੀ, ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਬਾਈਕ ਰੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਕ-ਨਿਰਮਾਣ ਸੰਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਇਕੱਠਾਂ ਅਤੇ ਔਫਲਾਈਨ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਸਮੂਹਿਕ 2015 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਦੀਆ ਖੱਤਰੀ ਨੇ ਇੱਕ *ਢਾਬੇ* 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਅਪਲੋਡ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਜਨਤਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਤਾਸ਼ਾ ਅੰਸਾਰੀ, ਸਬਾਹਤ ਜ਼ਕਰੀਆ, ਨਾਜੀਆ ਸਬਾਹਤ ਖਾਨ, ਆਮਨਾ ਚੌਧਰੀ, ਮੇਹਰਬਾਨੋ ਰਾਜਾ, ਸਨਾਇਆ ਮਲਿਕ, ਯੂਸਰਾ ਅਮਜਦ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਨਿਸਾਰ ਅਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ Tumblr ਅਤੇ Facebook ਔਨਲਾਈਨ ਪੰਨੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ।

### ਬੇਹੇਨਚਾਰਾ 
ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ 'ਏਕਤਾ' ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ 'ਭਾਈਚਾਰਾ' (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਭਾਈਚਾਰਾ) ਹੈ। ਢਾਬੇ 'ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ 'ਬੇਹੇਨਚਾਰਾ' (ਭੈਣ) ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਅਸਲ 'ਤੇ ਸਪਿਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ। 'ਭਾਈਚਾਰਾ' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਢਾਬਾਂ 'ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਏਕਤਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਭੈਣ-ਭਰਾ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕਤਾ ਦੇ ਲੈਂਸ ਦੁਆਰਾ ਰਵਾਇਤੀ ਲਿੰਗ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।

#### ਔਰਤ ਮਾਰਚ 
2018 ਵਿੱਚ, ਢਾਬਾਂ 'ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ " ਔਰਤ ਮਾਰਚ " ਨੂੰ ਸਹਿ-ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਰੈਲੀ, ਜੋ ਸਾਲਾਨਾ 8 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ, ਢਾਬੇ 'ਤੇ ਗਰਲਜ਼ ਔਰਤ ਮਾਰਚ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਦ ਫੈਮਿਨਿਸਟ ਕਲੈਕਟਿਵ, ਦਿ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਕਲੈਕਟਿਵ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ, ਮੈਂਬਰ ਆਪਣੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਮਾਰਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਮੇਟੀ ਕਿਸੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।

## ਆਲੋਚਨਾ 
ਢਾਬਾਂ 'ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ #GirlsOnBikes ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਲਾਤਕਾਰ
* ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਸਰਗਰਮੀ
ਬਰਿੰਦਾ ਅਚਾਰੀਆ

**ਬਰਿੰਦਾ ਆਚਾਰੀਆ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ *ਪ੍ਰੇਮਮ ਪੂਜਯਮ* ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ *ਕੌਸਲਿਆ ਸੁਪਰਜਾ ਰਾਮ* (2023) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਉਸ ਨੇ ਟੀਸੀਐਸ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੀਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੀਸੀਐਸ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਈਟੀ ਸਿਸਟਮ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਫੋਸਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਲੋਯਾ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾਮਿਨੀ (ਇੱਕ ਗੰਧਰਵਾਕਨੀਏ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ *ਪ੍ਰੇਮਮ ਪੂਜਯਮ* ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਨੇਨਾਪਿਰਾਲੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ 25ਵੀਂ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਕੇਂਦਰਿਤ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ *ਜੂਲੀਅਟ 2* ਕੀਤੀ ਜੋ ਸਾਲ 2023, ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਸ ਦੀ ਹਾਲੀਆ ਫ਼ਿਲਮ *ਕੌਸਲਿਆ ਸੁਪਰਾਜਾ ਰਾਮ* ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਅਸਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* Brinda Acharya on Facebook
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਵਾਟਸਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ

ਵਾਟਸਨ **ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ**, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ (ਖੇਤਰ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਅਜਿਹੇ ਸੱਤ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਡੇਜਾ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਰਾਜਕੋਟ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਨਮੋਲ ਲੇਖ, ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਤਸਵੀਰਾਂ, ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਇੱਕ ਕਾਊਂਟਰ ਰਾਹੀਂ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਗੈਲਰੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਕਾਲ ਅਤੇ ਹੜੱਪਾ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੇ ਘੁਮਾਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ - ਜੇਠਵਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ - ਮੂਰਤੀ ਗੈਲਰੀ ਦੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਜੁਬਲੀ ਗਾਰਡਨ, ਰਾਜਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਾ ਨਾਮ 1888 ਵਿੱਚ **ਕਰਨਲ ਜੌਹਨ ਵਾਟਸਨ** ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ 1881 ਤੋਂ 1889 ਤੱਕ ਕਾਠੀਆਵਾੜ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਏਜੰਟ ਸਨ। ਵਾਟਸਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ (ਖੇਤਰ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ। ਕਰਨਲ ਵਾਟਸਨ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜਕੋਟ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਇੱਥੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ 1893 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਲਾਰਡ ਜਾਰਜ ਹੈਰਿਸ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਵਾਟਸਨ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਮੋਹਨਜੋਦਾੜੋ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ, 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਨੱਕਾਸ਼ੀ, ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਟਸਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਹੈ।

## ਸੈਕਸ਼ਨ 
thumb|250x250px| ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, 1897 ਵਿੱਚ ਕੇਡਲੇਸਟਨ ਦੇ ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ

* ਮੂਰਤੀਆਂ
* ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ
* ਟੈਕਸਟਾਈਲ
* ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ
* ਸਿੱਕੇ
* ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ
* ਲੋਕ ਕਢਾਈ
* ਦਸਤਕਾਰੀ
* ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ
* ਲੱਕੜ ਦਾ ਕੰਮ
* ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ
* ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਣਿਜ

## ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ 
# **ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਿਲਪ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ** : ਇਹ ਹਫ਼ਤਾ ਭਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਜਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਬੰਗਲੌਰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ

**ਸਰ ਕੇ.ਪੀ. ਪੁਤੰਨਾ ਚੇਟੀ ਟਾਊਨ ਹਾਲ**, ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਬੰਗਲੌਰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਿਊਂਸੀਪਲ ਇਮਾਰਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਸਿਟੀ ਮਿਉਂਸਪੈਲਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸਰ ਕੇ.ਪੀ. ਪੁਤੰਨਾ ਚੇਟੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜਾ ਕਾਂਤੀਰਾਵਾ ਨਰਸਿਮਹਾਰਾਜਾ ਵਦਿਆਰ ਦੁਆਰਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਇਸਮਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 6 ਮਾਰਚ 1933 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਰਾਜਾ ਵਦਿਆਰ ਚੌਥੇ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਮਾਰਤ 11 ਸਤੰਬਰ 1935 ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਪੌੜੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਟਸਕੈਨ ਕਾਲਮਾਂ 'ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਕਾਲਮ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਗਲਤ ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, 1976 ਵਿੱਚ 1,000,000 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਲਤਵੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਾਰਚ 1990 ਤੱਕ ਮੁਰੰਮਤ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਰੰਮਤ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਲਾਗਤ 6.5 ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ (ਲਗਭਗ US$371,400) ਸੀ।

ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਸਮਰੱਥਾ 1,038 ਸੀਟਾਂ ਵਾਲੀ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਹਨ। ਮੁਰੰਮਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ 810 ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
* ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
ਜੈਸਲਮੇਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜੈਨ ਮੰਦਰ

**ਜੈਸਲਮੇਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜੈਨ ਮੰਦਰ** ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜੈਸਲਮੇਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੱਤ ਜੈਨ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਜੈਸਲਮੇਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੈਨ ਮੰਦਰਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਆਪਣੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਜੈਸਲਮੇਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 12-16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੀਲੇ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸੱਤ ਜੈਨ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੰਪਲੈਕਸ ਹੈ। ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਮੰਦਰ 1509 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੇਰਟਾ ਦੇ ਅਸਕਰਨ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਸੰਭਵਨਾਥ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਦਿਰ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ *ਗਿਆਨ ਭੰਡਾਰ* (ਮਹਾਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ) ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੋਜਪਤਰਾ ਅਤੇ ਤਾਡਪੁਤਰ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਲਗਭਗ 1,000 ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਪਾਮ ਦੇ ਪੱਤੇ 'ਤੇ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਢੱਕਣਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼, ਜੋਤਿਸ਼ ਚਾਰਟ, ਅਤੇ ਦਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਦੀ *ਓਘਨਿਰਯਕਤਿਵਰਤੀ* ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਚੋਪੜਾ ਪੰਜਾਜੀ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਸ਼ਟਪਧ ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਇਆ।

## ਇਮਾਰਤ ਕਲਾ 
thumb| ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਤੋਰਾਨਾ
ਜੈਸਲਮੇਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਜੈਨ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਹੈ। ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੇ ਇਹ ਜੈਨ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਅਜੂਬਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੈਨ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਮੰਦਰ, ਸੰਭਵਨਾਥ ਮੰਦਰ, ਸ਼ੀਤਲਨਾਥ ਮੰਦਰ, ਸ਼ਾਂਤੀਨਾਥ ਅਤੇ ਕੁੰਥੁਨਾਥ ਮੰਦਰ, ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਭਾਨਾਥ ਮੰਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਸਕੋ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅਤੇ ਵੇਰਵੇ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਹਨ, ਮੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਵਾੜਾ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਹਨ।

ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਲੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੱਪ ਦੇ ਹੁੱਡ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਸਿਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੋਧੁਰਵਾ ਜੈਨ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਕਾਰੀਗਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਹੈ। ਗਰਭਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਕੰਧ 'ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਨੂੰ ਅਮਲਕਾ ਨਾਲ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਜਾਵਟੀ ਦਲਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ 52 ਛੋਟੇ ਧਰਮ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਾਲਾ ਮੰਡਪ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਭਨਾਥ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੱਚ ਦੀਆਂ ਅਲਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਿਸ਼ਭਨਾਥ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਦੋ ਮੰਦਰਾਂ ਭਾਵ ਸ਼ਾਂਤੀਨਾਥ ਅਤੇ ਕੁੰਥੂਨਾਥ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਸ਼ਟਪਧ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ 

ਤਸਵੀਰ:N-RJ-87_Fort_including_Ancient_Temples_Jaisalmer_SolReyes20100917_332.JPG|alt=Chandraprabha temple|ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਮੰਦਰ
ਤਸਵੀਰ:Jaisalmer,_India,_Jaisalmer_Fort,_Jain_Temple_Interior.jpg|alt=Interior|ਕੇਂਦਰੀ
ਤਸਵੀਰ:Jaisalmer_Jain_Temple_17.jpg|alt=Intricate carvings on wall|ਕੰਧ 'ਤੇ ਗੁਝਲਦਾਰ ਨੱਕਾਸ਼ੀ
ਤਸਵੀਰ:Jaisalmer,_India,_Jaisalmer_Fort,_Jain_Temple,_Art_3.jpg|alt=Detail of carving|ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ
ਤਸਵੀਰ:Jaisalmer,_India,_Jaisalmer_Fort,_Jain_Temple,_Ceiling_star.jpg|alt=Temple ceiling|ਮੰਦਰ
ਤਸਵੀਰ:N-RJ-87_Fort_including_Ancient_Temples_Jaisalmer_SolReyes20100917_342.JPG|alt=Pillars inside temple
ਤਸਵੀਰ:N-RJ-87_Fort_including_Ancient_Temples_Jaisalmer_SolReyes20100917_378.JPG|alt=Carving of devkulika on roof|ਰਾਤ 'ਤੇ ਦੇਵਕੁਲਿਕਾ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਦਰ
ਬਾਗ਼-ਏ ਬਾਬਰ

**ਬਾਗ਼-ਏ ਬਾਬਰ** **ਬਾਬਰ ਦੇ ਗਾਰਡਨ** ਚੇਲਸਤੁਨ ਕਾਬੁਲ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 5 ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਪਹਾੜੀ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਹ-ਏ-ਨੌ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਕਾਬੁਲ ਚਿੜੀਆਘਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਚਿਹਿਲ ਸੁਤੁਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਬਾਬਰ ਦੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਛੱਤ ਵਾਲੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਮਸਜਿਦ, ਅਤੇ ਸੈਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 10 ਲੱਖ ਤੱਕ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਬਾਬਰ ਨੇ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਐਵੇਨਿਊ ਗਾਰਡਨ" ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਜਿਸਦਾ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, *ਬਾਬਰਨਾਮਾ* ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਫਗਾਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਲਈ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਆਰਾਮ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਚੁਣਦੇ ਸਨ। ਬਾਬਰ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸਥਾਨ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਰਿਹਾ; ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ 1607 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਜਾਵੇ। 1638 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਬਾਬਰ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਪਰਦਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 1638 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਾਲੀ ਜੋ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਛੱਤ ਤੋਂ ਦਰਖਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਰਸਤੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲਦੀ ਸੀ, ਕੁਝ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਤੇ ਪੂਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹਨ।
[left|thumb| [ਬਾਬਰ ਨਦੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ]]
thumb| ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
thumb| ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਬਾਗਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼, 1890

### ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦਫ਼ਨ ਹੋਏ 
ਬਾਬਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਗ-ਏ-ਬਾਬਰ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

* ਜ਼ਹੀਰੂਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਬਰ (ਆਰ. 1494 &#x2013; 1530); (1483 &#x2013; 1530), ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਬਾਨੀ।
* ਖਾਨਜ਼ਾਦਾ ਬੇਗਮ (1478 &#x2013; 1545), ਬਾਬਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਸ਼ੈਬਾਨੀ ਖਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਰਤਾਂ।
* ਬਾਬਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਨਮੀ ਧੀ ਫਖਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ (ਦਿ. 1501), ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਗਈ।
* ਹਿੰਦਲ ਮਿਰਜ਼ਾ (1519 &#x2013; 1551), ਬਾਬਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ।
* ਰੁਕਈਆ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ (1542 &#x2013; 1626), ਹਿੰਦਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।
* ਗੁਲਬਦਨ ਬੇਗਮ (1523 &#x2013; 1602), ਬਾਬਰ ਦੀ ਧੀ। **ਹੁਮਾਯੂੰ-ਨਾਮਾ** ਦਾ ਲੇਖਕ
* ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਹਕੀਮ (1553 &#x2013; 1585), ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਬਾਬਰ ਦਾ ਪੋਤਾ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ 

ਤਸਵੀਰ:GOB-September_2011.jpg|alt=Besides flowers and ordinary trees, fruit trees are grown inside the garden, including pomegranate and cherry.|ਅਨਾਰ ਅਤੇ ਚੈਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫੁੱਲ ਵੀ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸਵੀਰ:Babur_Gardens.jpg|alt=Maple trees inside the gardens|ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੇਪਲ ਦੇ ਖੇਤਰ
ਤਸਵੀਰ:Bagh-e_Babur_2015.jpg|alt=November 2015|ਨਵੰਬਰ 2015
ਤਸਵੀਰ:Kabul_Baghe_Babur_mosque.jpg|alt=Small mosque inside the gardens|ਬਾਗ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਸਜਿਦ
ਤਸਵੀਰ:Men_praying_at_Babur_Gardens_in_2010.jpg|alt=Men praying|ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕ
ਤਸਵੀਰ:Babur_Gardens_from_a_mountain_top_CROPPED.jpg|alt=View of the gardens from a mountain top in 2009|2009 ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਬਾਗ਼ਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਤਸਵੀਰ:Babur’s_Gardens.jpg|alt=October 2010|ਅਕਤੂਬਰ 2010
ਤਸਵੀਰ:Kabul_Baghe_Babur.jpg|alt=Winter 2006|ਸਰਦੀ 2006
ਤਸਵੀਰ:باغ_بابر.jpg|alt=Summer 2015|ਗਰਮੀ 2015

## ਹਵਾਲੇ
ਬੀ.ਕੇ. ਸਾਮੰਤ

**ਬੀ.ਕੇ. ਸਾਮੰਤ** ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਲੋਕ ਗਾਇਕ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਵਾਇਰਲ ਗੀਤ *ਥਾਲ ਕੀ ਬਾਜ਼ਾਰ* ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 60 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਯੂਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਮਾਉਨੀ ਜਾਂ ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 26 ਜੂਨ 1982 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਚੰਪਾਵਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਲੋਹਘਾਟ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਿੰਗਦਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਔਰਤ (1940 ਫ਼ਿਲਮ)

thumbtime=2:20|thumb| *ਔਰਤ*
***ਔਰਤ***, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਰਲੇਖ ***ਵੂਮੈਨ*** ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ 1940 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਮਹਿਬੂਬ ਖ਼ਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਅਖ਼ਤਰ, ਸੁਰਿੰਦਰ, ਯਾਕੂਬ, ਕਨ੍ਹਈਲਾਲ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਕੁਮਾਰ ਆਹੂਜਾ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਅਨਿਲ ਬਿਸਵਾਸ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਇਲਾਗ ਵਜਾਹਤ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਹਨ। ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ *ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ* (1957) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੀਮੇਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਅਤੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪਾਂ ਲਈ ਵਜਾਹਤ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਕਨ੍ਹਿਆਲਾਲ ਨੂੰ ਸੁੱਖੀ ਲਾਲਾ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਲਈ ਫਰੀਦੂਨ ਇਰਾਨੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ)।

## ਕਹਾਣੀ 
ਰਾਧਾ (ਸਰਦਾਰ ਅਖਤਰ) ਇੱਕ ਅਦੁੱਤੀ ਔਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜ਼ਾਲਮ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਸੁਖੀਲਾਲਾ ( ਕਨ੍ਹਈਆ ਲਾਲ) ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਪਤੀ, ਸ਼ਾਮੂ (ਅਰੁਣ ਕੁਮਾਰ ਆਹੂਜਾ) ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਸੁਖੀਲਾਲਾ ਦੀਆਂ ਕੋਝੀਆਂ ਤਰੱਕੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬੱਚੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਰਾਮੂ (ਸੁਰੇਂਦਰ) ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਬਿਰਜੂ (ਯਾਕੂਬ)। ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਡਾਕੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਖੀਲਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਰਾਮੂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਖਰਕਾਰ, ਰਾਧਾ ਨੇ ਬਿਰਜੂ ਨੂੰ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਕਿਰਦਾਰ 
right|thumb| ਫਿਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸੀਨ

* ਰਾਮੂ ਵਜੋਂ ਸੁਰਿੰਦਰ
* ਰਾਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਅਖਤਰ
* ਬਿਰਜੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਕੂਬ
* ਸ਼ਾਮੂ ਵਜੋਂ ਅਰੂਨ
* ਹਰੀਸ਼ ਬੰਸੀ ਵਜੋਂ
* ਜਮਨਾ ਵਜੋਂ ਜੋਤੀ
* ਕਨ੍ਹਈਲਾਲ ਸੁੱਖੀ ਵਜੋਂ
* ਕਮਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਤਸਲਾ ਕੁਮਟੇਕਰ
* ਸੁਨਾਲਿਨੀ ਸੁੰਦਰ ਚਾਚੀ ਵਜੋਂ
* ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਜਰਾਣੀ
* ਲਾਲੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ
* ਚੰਦੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਨੂੰ ਪਾਂਡੇ
* ਵਾਸਕਰ ਫੁੱਲਚੰਦ ਵਜੋਂ
* ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ ਵਜੋਂ ਅਮੀਰਬਾਨੂ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਬਾਲਚੋ

**ਬਾਲਚੋ** ਜਾਂ **ਬਾਲੀਚੋ** ਇੱਕ ਗੋਆ ਦਾ ਪਕਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾਨੀ ) ਇੱਕ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਅਤੇ ਵੇਨਰੀ ਸਾਸ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੇ ਤਲੇ ਹੋਏ ਝੀਂਗੇ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਸਮੱਗਰੀ 
ਬਾਲਚੋ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਅਤੇ ਖੱਟੇ ਟਮਾਟਰ-ਮਿਰਚ ਦੀ ਚਟਣੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ, ਝੀਂਗੇ, ਜਾਂ ਸੂਰ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਚਾਰ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਗਰਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਗੋਆ ਦੇ ਲੋਕ ਇਮਲੀ ਦੀ ਚਟਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੌਨ ਬਾਲਚਾਓ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਬਾਲਚੋ ਸੁੱਕੇ ਝੀਂਗੇ ਤੋਂ ਬਣੇ ਪੇਸਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਂਕਣੀ ਵਿੱਚ *ਗਾਲਬੋ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਝੀਂਗਾ, ਤੇਲ, ਪਿਆਜ਼ ਬਾਰੀਕ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਟਮਾਟਰ, ਲਸਣ ਦਾ ਪੇਸਟ ਜਾਂ ਲੌਂਗ, ਅਦਰਕ ਦਾ ਪੇਸਟ ਜਾਂ ਅਦਰਕ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਲਾਲ ਮਿਰਚਾਂ, ਜੀਰਾ, ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਬੀਜ, ਦਾਲਚੀਨੀ, ਲੌਂਗ, ਚੀਨੀ, ਸਿਰਕਾ ਅਤੇ ਨਮਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
thumb| ਸੂਰ ਦਾ ਬਾਲਚੋ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ
ਬਾਲਨ ਨਾਂਬਿਆਰ

**ਬਾਲਨ ਨਾਂਬਿਆਰ** ( ; 12 ਨਵੰਬਰ, 1937 ਨੂੰ ਕੰਨਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਮੂਰਤੀਕਾਰ, ਐਨਾਮੇਲਿਸਟ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜਕਾਰ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
right|thumb| ਕਦਮਕੋਟੂ ਮੱਕਮ ਅਤੇ ਚਿਰੂ ਤੀਯਮਸ
ਇੱਕ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਮਿੱਟੀ, ਫਾਈਬਰਗਲਾਸ ਰੀਇਨਫੋਰਸਡ ਕੰਕਰੀਟ, ਲੱਕੜ, ਕਾਂਸੀ, ਹਲਕੇ ਸਟੀਲ ਅਤੇ, 2000 ਤੋਂ, ਸਟੇਨਲੈਸ ਸਟੀਲ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਬਾਹਰੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ; ਕੁਝ ਯਾਦਗਾਰੀ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਈਨਾਮਲ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਪਡੁਆ, ਇਟਲੀ ਦੇ ਪਾਓਲੋ ਡੀ ਪੋਲੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਤਮਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1982 ਵਿੱਚ ਵੇਨਿਸ ਬਿਏਨਲੇ,  1978 ਵਿੱਚ ਹੈਨੋਵਰ ਵਿੱਚ ਕੰਸਟਰਕਟਾ-78, 1975 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਈਨੇਲ ਇੰਡੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਦੇ ਸਥਾਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਬਾਲਨ ਨਾਂਬਿਆਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਟੇਯਮ ਅਤੇ ਭੂਟਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਅਧਿਐਨ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 1800 ਤਸਵੀਰਾਂ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਆਰਟਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

## ਮੁੱਖ ਕੰਮ 
right|thumb| *ਟਿਮਕੇਨ ਲਈ ਮੂਰਤੀ*, 2004
right|thumb| ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ, 2004

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਇਕਵਾਸੀ ਰੋਟੀ

ਗੁੰਨੇ ਹੋਏ ਆਟੇ ਦੀ ਇਕ ਪਾਸਿਉਂ ਪਕਾਈ ਹੋਈ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਇਕਵਾਸੀ ਰੋਟੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਕਪਾਸੀ ਰੋਟੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਕਵਾਸੀ ਰੋਟੀ ਟੂਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੋਟੀ ਦੀਆਂ ਵੀ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਬਾਜਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ, ਕਣਕ ਦੀ ਰੋਟੀ, ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ, ਕਣਕ ਤੇ ਮੱਕੀ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਮਿੱਸੀ ਰੋਟੀ, ਕਣਕ ਤੇ ਵੇਸਣ ਦੀ ਵੇਸਣੀ ਰੋਟੀ, ਪਾਣੀ ਹੱਥ ਵਾਲੀ ਰੋਟੀ ਆਦਿ।ਜੋ ਰੋਟੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਚੀ ਰੋਟੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਰੋਟੀ ਕਿਸੇ ਮਰਗ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਕੌ ਰੋਟੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਰੋਟੀ ਤੰਦੂਰ ਤੇ ਪਕਾਈ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਦੂਰੀ ਰੋਟੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਰੋਟੀ ਆਟੇ ਨੂੰ ਖਮੀਰ ਕਰ ਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਮੀਰੀ ਰੋਟੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁੜ ਗੱਲ ਇਕਵਾਸੀ ਰੋਟੀ ਦੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਇਕਵਾਸੀ ਰੋਟੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੋਂ ਦੀ ਸੱਤ ਵਾਰ ਫੇਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਖਵਾ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨ ਮੁਰੀਦ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੀ ਇਸਤਰੀ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ। ਇਕ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਟੂਣੇ ਦੇ ਅਸਰ ਕਰਕੇ ਸਿਰ ਦੁੱਖਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਕਵਾਸੀ ਰੋਟੀ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਧਰਤੀ ਨਾਦ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ 
#### ﻿ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ 
ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬਿਰਹਣ, ਖ਼ਤ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਦੂਰ ਦੇਸ ਪਰਦੇਸ ਗਏ ਨੂੰ, 'ਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰੇ। ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਦੇ ਵਰਕੇ ਉੱਤੇ, ਤਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਭੁਲਾਵੇਂ ਅੱਖਰ। ਕੱਲ੍ਹੇ ਕੱਲ੍ਹੇ ਫ਼ਿਕਰੇ ਵਿਚੋਂ, ਸੁਆਹ ਝੜਦੀ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਨ ਹਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਤਾਈਂ, ਲਿਖਣ ਹਾਰ ਦੀ ਰੀਝ ਪਰੁੱਚੀ, ਹਰ ਇਕ ਸਤਰ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਹੈ।

ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਜਿਉਂ ਬਿਰਹਣ ਦੀ, ਅੱਖ ਰੋਂਦੀ ਹੈ। ਰੋਂਦੀ ਰੋਂਦੀ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿਚੋਂ, ਰੱਤ ਚੋਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਿਸ਼ਕੋਰ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੰਕਾਰੇ ਨਾਗਣ। ਉਸਨੇ ਚਾਨਣ ਕੀਹ ਕਰਨਾ ਹੈ?

ਆਪਣੇ ਤਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਰੱਤ ਵਿਚ ਗੁੰਨ੍ਹੀ ਜਾਵੇ। ਦਿਨ ਭਰ ਤਵਾ ਸੂਰਜੀ ਤਪਦਾ। ਇਕਵਾਸੀ ਰੋਟੀ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ, ਸੇਕ ਹੰਢਾਉਂਦੀ ਸੜ ਸੁੱਕ ਜਾਵੇ। ਨਾ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਥਾਲ ਪਰੋਸੇ, ਸੜੀ ਹੋਈ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਨਾ ਲਾਵੇ।

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ 
* ਰੋਟੀ
* ਲੱਸੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨ
ਬਗਲਬੰਦੀ

thumb| ਬਗਲਬੰਦੀ ਇੱਥੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਫਲੈਪਾਂ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ, *ਬਗਲਬੰਦੀ* ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਾਈਡ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ"।
***ਬਗਲਬੰਦੀ*** ਜਾਂ ***ਬਾਰਾਂਬੰਦੀ*** ਜਾਂ ***ਦੋਰਾ*** ਇੱਕ ਮਰਦ ਦਾ ਉੱਪਰਲਾ ਕੱਪੜਾ ਹੈ ; ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਕਮੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮਰਕੋਟ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ. ਇਸਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੌੜਾ ਭਾਗ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਓਵਰਲੈਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਜੁੜੇ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਡਬਲ-ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੋਟ ਦੇ ਸਮਾਨ। ਬਗਲਬੰਦੀ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਹੈ; ਇਹ ਕੱਪੜਾ ਹਿੰਦੀ ਪੱਟੀ, ਗੁਜਰਾਤ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਨੇਪਾਲ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਵ੍ਯੁਪਦੇਸ਼ 
*ਬਗਲਬੰਦੀ* (ਹਿੰਦੀ : बगलबंदी, ਬਗਲਬੰਦੀ, ਮਰਾਠੀ : बाराबंदी. ਬਾਰਾਬੰਦੀ, ਨੇਪਾਲੀ : दौरा, ਦੌਰਾ) ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਬੋਲਚਾਲ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਬਾਗਲ 'ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਾਸੇ' ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਂਧੀ ਜਾਂ ਬਾਂਡੀ ਦਾ ਅਰਥ 'ਬੈਂਡ' ਜਾਂ 'ਟਾਈ' ਹੈ।

## ਖੇਤਰੀ ਢੰਗ 
ਹਿੰਦੀ ਪੱਟੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧੋਤੀ, ਪੱਗ ਨਾਲ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਬੈਲਟ ਵਿੱਚ ਧੋਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਚੂੜੀਦਾਰ ਜਾਂ ਸਲਵਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਤੰਗ ਫਿੱਟ ਟਰਾਊਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੀ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਮੂਲੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਾਂਗ ਇਹ ਅੱਜ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੈਲੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ " *ਬਾਰਾਬੰਦੀ* " ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ "ਬਾਰਾ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "12" ਅਤੇ "ਬਾਂਦੀ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਟਾਈ", ਇਸ ਵਿੱਚ 12 ਨੋਡਾਂ ਹਨ, 6 ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ 6 ਬਾਹਰੀ ਪਾਸੇ। ਕਰਨਾਟਕ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਪੜੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਬਦ *ਅੰਗੀ* ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 4 ਤੋਂ 12 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਨੇਪਾਲ, ਸਿੱਕਮ ਅਤੇ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ " *ਦੌਰਾ* " ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਗਲਬੰਦੀ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਗਾਲ, ਉੜੀਸਾ, ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ-ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਕਟੜਾ ਵੰਦੇ ਭਾਰਤ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ

22439/22440 '*ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਕਟੜਾ *ਵੰਦੇ ਭਾਰਤ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ*** ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵੰਦੇ ਭਾਰਤ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਹਰਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਇਹ ਰੇਲਗੱਡੀ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਅੰਬਾਲਾ ਕੈਂਟ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਜੰ., ਲੁਧਿਆਣਾ ਜੰ., ਜੰਮੂ ਤਵੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਕਟੜਾ । ਇਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੇਨ ਨੰਬਰ 22439/22440 ਨਾਲ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 6 ਦਿਨ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਾਜ਼ਾ ਖਬਰਾਂ ਦੇ ਅਪਡੇਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ VB ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰੇਨ, WEF ****, **ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ*' ਛੱਡ ਕੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 6 ਦਿਨ ਚੱਲੇਗੀ।

## ਰੈਕਸ 
ਇਹ ਦੂਜੀ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਵੰਦੇ ਭਾਰਤ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਕ ਇਨ ਇੰਡੀਆ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪੇਰੰਬੁਰ, ਚੇਨਈ ਵਿਖੇ *ਸੁਧਾਂਸ਼ੂ ਮਣੀ* ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੰਟੈਗਰਲ ਕੋਚ ਫੈਕਟਰੀ (ICF) ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਕੋਚ ਰਚਨਾ 
22439/22440 ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਕਟੜਾ ਵੰਦੇ ਭਾਰਤ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ 14 ਏਸੀ ਚੇਅਰ ਡੱਬੇ ਅਤੇ 2 ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ ਚੇਅਰ ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਡੱਬੇ ਹਨ।

ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੋਚ AC ਚੇਅਰ ਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਦੇ ਕੋਚ AC ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਚੇਅਰ ਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਸੇਵਾ 
22439/22440 ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਕਟੜਾ ਵੰਦੇ ਭਾਰਤ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ **6 ਦਿਨ** ਚਲਦੀ ਹੈ,  ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। 82 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਔਸਤ ਗਤੀ ਦੇ ਨਾਲ 8 ਘੰਟੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ। ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਧਿਕਤਮ ਅਨੁਮਤੀਯੋਗ ਸਪੀਡ (MPS) 130 km/h ਹੈ।ਇਸ 22439/22440 ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਕਟੜਾ ਵੰਦੇ ਭਾਰਤ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ:-

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਵੰਦੇ ਭਾਰਤ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ
* ਤੇਜਸ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ
* ਗਤੀਮਾਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ
* ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
* ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਕਟੜਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ
ਭਿੰਡੀ ਫਰਾਈ

**ਭਿੰਡੀ ਫਰਾਈ** ( **ਭਿੰਡੀ ਫ੍ਰਾਈ**, **ਭਿੰਡੀ ਫਰਾਈ**, **ਭਿੰਡੀ ਮਸਾਲਾ** ਜਾਂ **ਭਰਵਾਂ ਭਿੰਡੀ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਤਲੀ ਹੋਈ ਭਿੰਡੀ ਹੈ ਜੋ ਗਰਮ ਮਸਾਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਮਸਾਲੇ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਕੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ  ਅਤੇ ਭਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪਹਿਲਾਂ ਭਿੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਤਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਭੁੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 

ਭੁੰਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਭਿੰਡੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਭਿੰਡੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵਧੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ 

ਇਸ ਸਬਜੀ ਨੂੰਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਚੌਲਾਂ ਅਤੇ ਦਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਰੋਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਭਰੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਭਰੀ ਭਿੰਡੀ ਪਕਵਾਨ
* ਭਰਵਾਂ ਭਿੰਡੀ
* ਭਿੰਡੀ ਜਾਂ ਭਿੰਡੀ   ਤੇ 
* ਭਿੰਡੀ ਫਰਾਈ ਵਿੱਚ ਕੈਲੋਰੀਜ਼ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ
ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ

**ਹੂਗਲੀ ਨਦੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ *ਹੂਗਲੀ* ਜਾਂ *ਹੁਗਲੀ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ **ਗੰਗਾ** ਜਾਂ **ਕਾਟੀ-ਗੰਗਾ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਨਦੀ ਹੈ ਜੋ ਗਿਰਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਬਹਿਰਾਮਪੁਰ ਅਤੇ ਪਲਾਸ਼ੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ  ਹੈ। ਗੰਗਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਰਸਤਾ ਫਿਰ ਪਦਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਫਰੱਕਾ ਵਿਖੇ 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਨਹਿਰ, ਮਾਲਦਾ ਵਿੱਚੋਂ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਹੁਗਲੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਗੀਰਥੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਨਦੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਾੜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਭਾਗੀਰਥੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਹੁਗਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਜੋ ਹੁਗਲੀ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਜੈ, ਫਾਲਗੂ, ਜਲੰਗੀ ਅਤੇ ਚੁਰਨੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰੂਪਨਾਰਾਇਣ, ਮਯੂਰਾਕਸ਼ੀ, ਦਾਮੋਦਰ ਅਤੇ ਹਲਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੁਗਲੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਰਾਮਪੁਰ, ਕਲਿਆਣੀ, ਤ੍ਰਿਬੇਣੀ, ਸਪਤਗਰਾਮ, ਬੰਦੇਲ, ਹੁਗਲੀ, ਚੰਦਨਨਗਰ, ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਪੁਰ, ਬੈਰਕਪੁਰ, ਰਿਸ਼ਰਾ, ਕੋਨਨਗਰ, ਉੱਤਰਪਾੜਾ, ਟੀਟਾਗੜ੍ਹ, ਕਮਰਹਾਟੀ, ਅਗਰਪਾੜਾ, ਉਲਰਾਹ ਨਗਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਉਲਰਾਹ, ਬਰਨਾਗਰ ਹਾਉਗਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਹੂਗਲੀ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਦੂ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਨਦੀ ਰਾਜ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
thumb|282x282px| ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਦੀ, ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ
right|thumb|400x400px| ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਡੈਲਟਾ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਸਾਗਰ ਟਾਪੂ
thumb|282x282px| ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ, ਸੇਰਾਮਪੁਰ
[thumb| ਹੂਗਲੀ ਨਦੀ, [ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ]]

* ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਸੇਤੂ (ਦੂਜਾ ਹੂਗਲੀ ਪੁਲ)- ਹਾਵੜਾ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਅਕਤੂਬਰ 1992 ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* ਰਬਿੰਦਰ ਸੇਤੂ (ਹਾਵੜਾ ਬ੍ਰਿਜ) - ਹਾਵੜਾ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਫਰਵਰੀ 1943 ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
* ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਸੇਤੂ (ਦੂਜਾ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਪੁਲ) - ਜੁਲਾਈ 2007 ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਬਾਲੀ ਅਤੇ ਦਖੀਨੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ; ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਸੇਤੂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ
* ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਸੇਤੂ (ਬੱਲੀ ਪੁਲ; ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲ ਪੁਲ) - ਦਸੰਬਰ 1932 ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਬਾਲੀ ਅਤੇ ਦਖੀਨੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ; ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਸੇਤੂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ
* ਸੰਪ੍ਰੀਤੀ ਸੇਤੂ (ਨਵਾਂ ਜੁਬਲੀ ਬ੍ਰਿਜ; ਸਿਰਫ਼ ਰੇਲ) - ਅਗਸਤ 2016 ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਂਡੇਲ ਅਤੇ ਨੇਹਾਟੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਜੁਬਲੀ ਬ੍ਰਿਜ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ
* ਈਸ਼ਵਰ ਗੁਪਤਾ ਸੇਤੂ (ਕਲਿਆਣੀ ਪੁਲ) - ਬਾਂਸਬੇਰੀਆ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹੋਏ, 1989 ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
* ਗੌਰੰਗਾ ਸੇਤੂ - ਨਵਦੀਪ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਨਗਰ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ
* ਰਾਮੇਂਦਰ ਸੁੰਦਰ ਤ੍ਰਿਬੇਦੀ ਸੇਤੂ - ਖਗੜਾਘਾਟ ਅਤੇ ਬਹਿਰਾਮਪੁਰ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ
* ਜੰਗੀਪੁਰ ਭਾਗੀਰਥੀ ਪੁਲ - ਰਘੁਨਾਥਗੰਜ ਅਤੇ ਜੰਗੀਪੁਰ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈthumb| ਨੈਹਾਟੀ ਅਤੇ ਬੰਦੇਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ 'ਤੇ ਜੁਬਲੀ ਪੁਲ

thumb| ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਹਾਵੜਾ ਬ੍ਰਿਜ (ਰਬਿੰਦਰ ਸੇਤੂ) ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਵੜਾ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ
right|thumb| ਦੂਜੇ ਹੂਗਲੀ ਪੁਲ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਵੜਾ ਤੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼
thumb|
thumb| ਹੂਗਲੀ ਰਿਵਰ, ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਫਰਿਥ ਦੁਆਰਾ ਕਲਕੱਤਾ (1850-1870)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁੰਦਰਬਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਦਰਿਆ
ਬਾਕਰਖਾਨੀ

**ਬਕਰਖਾਨੀ** ਜਾਂ **ਬਾਕਰਖਾਨੀ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਬਾਕਰ ਖਾਨੀ ਰੋਟੀ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮੋਟੀ, ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਰੋਟੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁਗਲਈ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਬਕਰਖਾਨੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੁਸਲਮਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਮਿੱਠੀ ਰੋਟੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਬਕੋਰਖਾਨੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਬਿਸਕੁਟ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਛਾਲੇ ਦੇ ਨਾਲ। ਮੁੱਖ ਸਮੱਗਰੀ ਆਟਾ, ਸੂਜੀ, ਖੰਡ, ਕੇਸਰ, ਭੁੱਕੀ ਜਾਂ ਨਿਗੇਲਾ ਦੇ ਬੀਜ, ਨਮਕ ਅਤੇ ਘਿਓ (ਸਪੱਸ਼ਟ ਮੱਖਣ) ਵਿੱਚ ਭਿੱਜਿਆ ਗੁੜ ਹਨ।
right|thumb|250x250px| ਬਕੋਰਖਾਨੀ

## ਖੇਤਰ 
ਬਕਰਖਾਨੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਉਤਸਾ ਰੇ, ਇੱਕ ਰਸੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਨੇ ਬਕਰਖਾਨੀ ਨੂੰ " ਢਾਕਾ ਦੇ ਗੈਸਟਰੋਨੋਮਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ" ਦਾ "ਮਾਣ" ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਹਕੀਮ ਹਬੀਬੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਕਰਖਾਨੀ ਢਾਕਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਲੱਭੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।

## ਵਿਧੀ 
thumb| ਬਕੋਰਖਾਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਥਾਲੀ
ਬਕੋਰਖਾਨੀ ਆਟਾ, ਘਿਓ, ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਲਾਇਚੀ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਨਮਕ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਗੁੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਟੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸਮਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਟੇ ਦੀ ਇੱਕ ਚਾਦਰ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਫੈਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਤੰਦੂਰ ਜਾਂ ਤਵਾ ਦੇ ਗਲੇ 'ਤੇ ਪਕਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘਿਓ, ਗੁੜ, ਕੇਸਰ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਭੁੱਕੀ ਜਾਂ ਨਾਈਜੇਲਾ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਰੋਟੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
thumb|250x250px| ਚਿਟਾਗੋਂ ਦੀ ਬਕੋਰਖਾਨੀ
right|thumb|250x250px| ਪੁਰਾਣੇ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਬਕੋਰਖਾਨੀ ਦੀ ਦੁਕਾਨ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਖਾਣਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਕਵਾਨ
ਭੋਲੂ (ਸ਼ੁਭੰਕਾਰ)

**ਭੋਲੂ ਟਰੇਨ ਮੈਨੇਜਰ (ਟਰੇਨ ਗਾਰਡ)** ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਸ਼ੁਭੰਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਅੰਗੂਠੀ ਵਾਲਾ ਸਿਗਨਲ ਲੈਂਪ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਦੇ ਕਾਰਟੂਨ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ 150ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 ਨੂੰ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2003 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੋਲੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸ਼ੁਭੰਕਰ ਵਜੋਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਭੋਲੂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ 
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ 1853 ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਠਾਣੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਪਟੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਘਟਨਾ ਦੀ 150ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ, ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਨੇ 2002-2003 ਵਿੱਚ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਸਕੋਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਭੋਲੂ ਟ੍ਰੇਨ ਮੈਨੇਜਰ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਮੰਤਰਾਲੇ  ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 ਨੂੰ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਭੋਲੂ ਨੇ 6.25 'ਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦੇ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਬੰਗਲੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੰਬਰ 1 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ( ਰੇਲਵੇ ਬੋਰਡ) ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ (2007) ਦੇ ਮੈਨੂਅਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭੋਲੂ ਨੂੰ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 ਤੋਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਮਨੋਨੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 24 ਮਾਰਚ 2003 ਨੂੰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭੋਲੂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸ਼ੁਭੰਕਰ ਵਜੋਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ 
ਸ਼ੁਭੰਕਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਭੋਲੂ ਨੂੰ ਟ੍ਰੇਨ ਮੈਨੇਜਰ (ਟਰੇਨ ਮੈਨੇਜਰ, ਪਿਛਲਾ ਟ੍ਰੇਨ ਗਾਰਡ, ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰੀ/ਨਾਨ-ਗਜ਼ਟਿਡ ਅਫਸਰ ਪੋਸਟ) ਬਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਪੁੱਛੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਟ੍ਰੇਨ ਮੈਨੇਜਰ ਇੱਕ ਪੱਧਰ 6/ਲੈਵਲ 5+30% ਚੱਲ ਰਹੇ ਭੱਤੇ ਦੀ ਪੋਸਟ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਚ ਟ੍ਰੇਨ ਮੈਨੇਜਰ ਇੱਕ ਪੱਧਰ 7/ਲੈਵਲ 6+30% ਚੱਲ ਰਹੇ ਭੱਤੇ ਦੀ ਪਦ), ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭੋਲੂ ਦੋਸਤਾਨਾ ਅਤੇ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ।  2003 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਰੀਲੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਭੋਲੂ ਨੂੰ "ਨੈਤਿਕ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ, ਸੁਹਿਰਦ ਅਤੇ ਹੱਸਮੁੱਖ ਪ੍ਰਤੀਕ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅੰਦੋਲਨ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। 2003 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਦੋ ਰੁਪਏ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦੇ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਭੋਲੂ ਦੀ ਫੋਟੋ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਸਾਧਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ