open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਓ (ਸਿਰਿਲਿਕ)

"ਓ" ਅੱਖਰ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ "O", ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ "ओ" ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ "ઓ" ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ "ઉ" ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ "ਉ" ਹੈ। 

ਉਦਾਹਰਣ :

ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡ, ਓਸ ਦੀ ਬੂੰਦ, ਓਮੇਗਾ ੩ ਏਵਮ ਓਮੇਗਾ ੬ ਫੈਟੀ ਐਸਿਡ, ਓਪਰੇਸ਼ਨ, ਓਪਰੇਟਰ, ਓਲੀਗੋਸੈਚੇਰਾਈਡ, ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਓਮ ਨਿਅਮ, ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ, ਓਡੀਸਾ, ਓਨਟੈਰੋ ਸ਼ਹਿਰ ਆਦਿ।

**ਓ** (ਸਿਰਿਲਿਕ:ਵੱਡਾ О ਛੋਟਾ о) ਸਿਰਿਲਿਕ ਲਿਪੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਿਲਿਕ ਲਿਪੀ
ਗਿਓਕ ਵਿਲਹੈਲਮ ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਹੇਗਲ

**ਜਾਰਜ ਵਿਲਹੇਮ ਫਰੈਡਰਿਕ ਹੀਗਲ** (ਜਰਮਨ: [ˈɡeɔɐ̯k ˈvɪlhɛlm ˈfʁiːdʁɪç ˈheːɡəl]; 27 ਅਗਸਤ 1770 – 14 ਨਵੰਬਰ 1831) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਰਮਨ ਫਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸਨ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀ ਸਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬਰਲਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਉਸੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਵਾਦੀ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੇ ਯੂਰਪੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪਲਟਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀਆਂ ਐਨ ਬਰੂਹਾਂ ਤੱਕ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
### ਮੁਢਲੇ ਸਾਲ
, which now houses the Hegel Museum]]

#### ਬਚਪਨ 
ਹੇਗਲ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਅਗਸਤ, 1770 ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਜਰਮਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਸਟੁਟਗਰਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਪਤਿਸਮਾ ਜਾਰਜ ਵਿਲਹੈਲਮ ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲਹੈਲਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਜਾਰਜ ਲੁਡਵਿਗ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ *Rentkammersekretär* (ਵੁਰਟੈਮਬਰਗ ਦੇ ਡਿਊਕ ਕਾਰਲ ਯੁਗੇਨ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਖੇ ਰੈਵੇਨਿਊ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸਕੱਤਰ) ਸੀ। ਹੀਗਲ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਮਾਰੀਆ ਮਾਗਡਾਲੇਨਾ ਲੂਈਸਾ, ਵੁਰਟੈਮਬਰਗ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਹੀਗਲ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਉਸ ਦੀ "ਬਿਲਿਆਸ ਬੁਖਾਰ" (* Gallenfieber *) ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।ਹੀਗਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਗ ਲੱਗ ਹੀ ਚੱਲਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਬਚ ਗਿਆ। ਹੀਗਲ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, Christiane Luise (1773-1832), ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਜਾਰਜ ਲੁਡਵਿਗ (1776-1812)ਸੀ, ਜੋ 1812 ਵਿੱਚ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਦੀ ਰੂਸੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਗਰਮ ਹਵਾ

**ਗਰਮ ਹਵਾ** (ਹਿੰਦੀ: गर्म हवा; ਉਰਦੂ: گرم ہوا) ਐਮ ਐੱਸ ਸਾਥੀਊ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ, 1973 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਮਤ ਚੁਗਤਾਈ ਦੀ ਇੱਕ ਅਣਛਪੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਕੈਫੀ ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਲਿੱਖਿਆ। ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਸਲੀਮ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।
*ਗਰਮ ਹਵਾ* ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਐਸੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਗਿਰਦ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਕੁਛ ਮੈਂਬਰ ਤਕਸੀਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਸਲੀਮ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨਾਮੀ ਇੱਕ ਸ਼ਖ਼ਸ ਬਜ਼ਿਦ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਉਸਦਾ ਵਤਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਏਗਾ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ ਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਣੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਰਮਿਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪੋਸਟ-ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨਾਲ ਨਿਪਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਕੁ ਗੰਭੀਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਇਸਮਤ ਚੁਗ਼ਤਾਈ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ:

## ਅਦਾਕਾਰ
* ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ - *ਸਲੀਮ ਮਿਰਜ਼ਾ*
* ਗੀਤਾ ਸਿਧਾਰਥ - *ਅਮੀਨਾ ਮਿਰਜ਼ਾ*
* ਫਾਰੂਕ ਸ਼ੇਖ - *ਸਿਕੰਦਰ ਮਿਰਜ਼ਾ*
* ਦੀਨਾਨਾਥ ਜੁਤਸ਼ੀ - 'ਹਲੀਮ*
* ਬਦਰ ਬੇਗਮ - *ਸਲੀਮ ਦੀ ਮਾਤਾ*
* ਸ਼ੌਕਤ ਆਜ਼ਮੀ (ਕੈਫ਼ੀ)
* ਏ ਕੇ ਹੰਗਲ - *ਅਜਮਾਨੀ ਸਾਹਿਬ*
* ਅਬੂ ਸਿਵਾਨੀ - *ਬਕਰ ਮਿਰਜ਼ਾ*
* ਜਲਾਲ ਆਗਾ - *ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ*
* ਜਮਾਲ ਹਾਸ਼ਮੀ - *ਕਾਜ਼ਿਮ''
* ਰਾਜਿੰਦਰ ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ - ਸਲੀਮ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦਾ ਡਰਾਈਵਰ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ‏‎
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਗਿਨੀ-ਬਿਸਾਊ

**ਗਿਨੀ-ਬਿਸਾਊ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਗਿਨੀ-ਬਿਸਾਊ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (, ਰੇਪੂਬਲਿਕਾ ਡਾ ਗੀਨੇ ਬੀਸਾਓ), ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੇਨੇਗਲ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਗਿਨੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 36,125 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 1,600,000 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਰਾਜਾ ਰਾਮਮੋਹਨ ਰਾਏ

**ਰਾਜਾ ਰਾਮਮੋਹਨ ਰਾਏ** (ਬੰਗਾਲੀ: রাজা রামমোহন রায়; 22 ਮਈ 1772 – 27 ਸਤੰਬਰ 1833) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਧਰਮ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ *ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ* ਜਾਂ *ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਿਤਾ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਦਵਾਰਕਾਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲਕੇ 1828 ਵਿੱਚ *ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਭਾ* ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ

**ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** ( ਜਾਂ *República de Moçambique*, ਰੇਪੂਬਲਿਕਾ ਡੀ ਮੂਸਾਂਬੀਕੀ), ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਲਾਵੀ ਅਤੇ ਜ਼ਾਂਬੀਆ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਵਾਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਪੂਤੋ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੂਰੈਂਸੋ ਮਾਰਕੇਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Alberto e Idola.jpg|ਅਲਬਰਟੋ ਅਤੇ ਆਈਡੋਲਾ
File:Barragem massingir.jpg|ਬੈਰੇਜਮ ਮਾਸਿੰਗਰ
File:Coisas de Moçambique.jpg|ਇਹ ਫਾਈਲ ਮੋਜ਼ਾਮਬੀਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ
File:Believer's baptism in Mozambique.jpg|ਵਿਸ਼ਵਾਸ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਟੁਨੀਸ਼ੀਆ

{{Infobox Country
|native_name = الجمهورية التونسية*ਅਲ-ਜਮਹੂਰੀਆ ਅਤ-ਟੁਨੀਸ਼ੀਆ}**République tunisienne*
|conventional_long_name = ਟੁਨੀਸ਼ੀਆ ਦਾ ਗਣਰਾਜ
|common_name = ਟੁਨੀਸ਼ੀਆ
|image_flag = Flag of Tunisia.svg
|image_coat = Coat of arms of Tunisia.svg
|symbol_type = Coat of arms
|image_map = Tunisia in its region.svg
|map_caption = ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਟੁਨੀਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਥਿਤੀ।
|national_motto = حرية، نظام، عدالة"ਹੁਰੀਆ, ਨਿਜ਼ਾਮ, ‘ਅਦਾਲਾ""ਖ਼ਲਾਸੀ, ਹੁਕਮ, ਨਿਆਂ"
|national_anthem = "Humat al-Hima""ਮਾਤ-ਭੂਮੀ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ"
|official_languages = ਅਰਬੀ
|languages_type = ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
|languages = ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਅਬਰਬਰ
|demonym = ਟੁਨੀਸ਼ੀਆਈ
|capital = ਤੁਨੀਸ
|latd=36 |latm=50 |latNS=N |longd=10 |longm=9 |longEW=E
|largest_city = capital
|government_type = ਇਕਾਤਮਕ ਅਰਧ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਗਣਰਾਜ
|GDP_PPP = $100.979 ਬਿਲੀਅਨ
|GDP_PPP_rank = 
|GDP_PPP_year = 2011
|GDP_PPP_per_capita = $9,477
|calling_code = 216
|footnotes = ਅ. ਤਜਾਰਤੀ ਅਤੇ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ।
}}

**ਟੁਨੀਸ਼ੀਆ** ਜਾਂ **ਤੁਨੀਸ਼ੀਆ** ( *ਤੁਨੀਸ*; ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਟੁਨੀਸ਼ੀਆ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** ( *ਅਲ-ਜਮਹੂਰੀਆ ਅਤ-ਟੁਨੀਸ਼ੀਆ}}*; ਬਰਬਰ: *Tagduda n Tunes*; ), ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਮਘਰੇਬ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਲਜੀਰੀਆ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲੀਬੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:El guettar.jpg|ਟਿਉਨਿਜ਼
File:Festival el gatar.jpg|ਟਿਉਨੀਸ਼ੀਆ ਗਫਸਾ
File:Festival el guettar.jpg|ਟਿਉਨਿਜ਼
File:شارع الحبيب بورقيبة.jpg|ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਮਾਮੂਲੀ ਜਿਹੀ ਨਜ਼ਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਮਾਦਾਗਾਸਕਰ

**ਮਾਦਾਗਾਸਕਰ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਮਾਦਾਗਾਸਕਰ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (ਮਾਲਾਗਾਸੀ: Repoblikan'i Madagasikara ) ਅਤੇ ਪਹਿਲੋਂ **ਮਾਲਾਗਾਸੀ ਗਣਰਾਜ**, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਤਟ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਦਾਗਾਸਕਰ ਦਾ ਟਾਪੂ (ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੁਟੇਰੇ ਨੇੜਲੇ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਹਾਂ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਗੋਂਦਵਾਨਾ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਖੇੜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਦਾਗਾਸਕਰ ਲਗਭਗ 8.8 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅੱਡਰੇਪਨ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਜੀਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਖ਼ਜਾਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਸ਼ੂ-ਪੌਦੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਰਿਆਵਰਨ ਅਤੇ ਅਨੂਠੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਕਬਜੇ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਨਾਈਜਰ

**ਨਾਈਜਰ** ਜਾਂ **ਨੀਜਰ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਨਾਈਜਰ** ਦਾ ਗਣਰਾਜ, ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਨਾਈਜਰ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਅਤੇ ਬੇਨਿਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ ਅਤੇ ਮਾਲੀ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਲਜੀਰੀਆ ਅਤੇ ਲੀਬੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਾਡ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 1,270,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ 80% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਸਹਾਰਾ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਹੇਠ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ 15,000,000 ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਸਲਾਮੀ ਅਬਾਦੀ ਦੁਰੇਡੇ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਿਆਮੇ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਪਾਸਤੋਵਸਕੀ

**ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਗਿਉਰਗੀਏਵਿੱਚ ਪਾਸਤੋਵਸਕੀ** (ਰੂਸੀ: Константин Георгиевич Паустовский, 31 ਮਈ 1892 - 14 ਮਈ 1968) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਸੋਵੀਅਤ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 1965 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਪਾਸਤੋਵਸਕੀ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੈਪੋਰੀਜ਼ਹੀਆ ਕੱਸਾਕਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੇਲ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਬੇਇਲਾਜ਼ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਬੁਧੀਜੀਵੀ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ। ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ- ਅੱਧਾ ਕੁ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਕੁ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਹਨੇ ਕੀਵ ਦੇ 'ਫਸਟ ਇੰਪੀਰੀਅਲ' ਕਲਾਸੀਕਲ ਜਿਮਨੇਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਿਖਾਇਲ ਬੁਲਗਾਕੋਵ ਦੇ ਸਹਪਾਠੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਛੇਵੇਂ ਗਰੇਡ ਵਿੱਚ ਸੀ ਉਹਦਾ ਪਿਤਾ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਜੀ ਸਬਕ ਦੇਣ ਰਾਹੀਂ ਰੋਟੀ ਕਮਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 1912 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ, ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 1914 ਵਿੱਚ ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਪਾਸਤੋਵਸਕੀ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਲੇਕਿਨ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਨੇ ਉਹਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛਡਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨੇ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟ੍ਰਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1915 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਯੂਨਿਟ ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਪਿੱਛੇ ਹੱਆ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਫਰੰਟ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਪਰਤ ਆਏ, ਲੇਕਿਨ ਜਲਦੀ ਬਾਅਦ ਉਹ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਈ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਅਜਮਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
* ਸੁਨਹਿਰਾ ਗੁਲਾਬ
## ਇਹ ਵੀ
*ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ
*ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1892
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1968
ਮਾਰਸ਼ਲ ਟਾਪੂ

**ਮਾਰਸ਼ਲ ਟਾਪੂ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਮਾਰਸ਼ਲ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (ਮਾਰਸ਼ਲੀ: Aolepān Aorōkin M̧ajeļ), ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਪੂਨੁਮ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ 68,000 ਦੀ ਅਬਾਦੀ 34 ਨੀਵੇਂ ਮੂੰਗਾ-ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵਸੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1,156 ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲਘੂ-ਟਾਪੂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹੱਦਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵੇਕ ਟਾਪੂ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਿਰੀਬਾਸ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨਾਉਰੂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲ ਮੂੰਗਾ-ਟਾਪੂ ਮਜੂਰੋ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਮੱਧ ਅਫਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ

**ਮੱਧ ਅਫਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ** (, ਹੇਪੂਬਲੀਕ ਸੌਂਤਹਾਫ਼ਰੀਕੇਨ, ਜਾਂ *Centrafrique*, ਸੌਂਤਹਾਫਰੀਕ; ਸਾਂਗੋ: *Ködörösêse* *tî Bêafrîka*), ਮੱਧ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਾਡ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੁਡਾਨ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੈਮਰੂਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਾਂਗੋ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 240,000 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਹੈ ਅਤੇ 2008 ਮੁਤਾਬਕ ਅਬਾਦੀ 44 ਲੱਖ ਹੈ। ਬਾਂਗੀ ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸੇਂਟ ਲੂਸੀਆ

**ਸੇਂਟ ਲੂਸੀਆ** () ਅੰਧ-ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੀ ਹੱਦ ਉੱਤੇ ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਲੈੱਸਰ ਐਂਟੀਲਜ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਵਿਨਸੈਂਟ ਦੇ ਉੱਤਰ/ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਬਾਰਬਾਡੋਸ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਮਾਰਟੀਨੀਕ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ੬੧੭ ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ੧੭੪,੦੦੦ (੨੦੧੦ ਮੁਤਾਬਕ) ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੈਸਟ੍ਰੀਜ਼ ਹੈ। ਦੋ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਆਰਥਰ ਲੂਈਸ, ਇੱਕ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਡੇਰੇਕ ਵਾਲਕਾਟ, ਇੱਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਇਸ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਰੋ ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨਮਾਨਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਪੀਟਰ ਰੀਡਿੰਗ

**ਪੀਟਰ ਰੀਡਿੰਗ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Peter Reading; 27 ਜੁਲਾਈ 1946 - 17 ਨਵੰਬਰ 2011)) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਅਤੇ 26 ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਿਹਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਬਦਸੂਰਤ ਵਿਸ਼ੇ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮੀਟਰ ਵਰਤਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਦੀ ਆਕਸਫੋਰਡ ਕੰਪੇਨੀਅਨ ਟੂ ਟਵੈਂਟੀਅਥ-ਸੈਂਚਰੀ ਪੋਇਟਰੀ' ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤ ਰੋਮਾਂਸ-ਵਿਰੋਧੀ, ਮੋਹ-ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਿਅੰਗ -ਭਰਪੂਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011
ਮਿਖ਼ਾਇਲ ਲਰਮਨਤੋਵ

**ਮਿਖਾਇਲ ਯੂਰੀਏਵਿੱਚ ਲਰਮਨਤੋਵ** (ਰੂਸੀ: Михаил Юрьевич Лермонтов 15 ਅਕਤੂਬਰ 1814 - 27 ਜੁਲਾਈ 1841), ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕਾਕੇਸ਼ਸ ਦਾ ਕਵੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ 1837 ਵਿੱਚ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੂਸੀ ਕਵੀ ਬਣੇ। ਲਰਮਨਤੋਵ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਕਵੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਸਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅੱਜ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਕੇਵਲ ਉਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਗੋਂ ਵਾਰਤਕ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਾਰਤਕ ਰਾਹੀਂ ਰੂਸੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਵਲ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਜੀਵਨੀ
ਮਿਖਾਇਲ ਯੂਰੀਏਵਿੱਚ ਲਰਮਨਤੋਵ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਨੇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਾਰਖਾਨੀ (ਹੁਣ ਪੇਂਜਾ ਓਬਲਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਰਮਨਤੋਵਾ) ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਕਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਲੀਰਮੋਨਥ ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਡਾਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 17 ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਮਿਖਾਇਲ ਫਿਓਦਰੋਵਿਚ ਰੋਮਾਨੋਵ ਦੇ ਰਾਜ (1613-1645) ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਆ ਵਸਿਆ ਸੀ। 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਕਵੀ ਥਾਮਸ ਰਾਈਮਰ (ਥਾਮਸ ਲੀਰਮੋਨਥ) ਨੂੰ ਲਰਮਨਤੋਵ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਪੱਕੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਯੂਰੀ ਲੀਰਮੋਨਥ ਨਾਲ ਹੈ ਜੋ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ ਸੀ।

ਲਰਮਨਤੋਵ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਯੂਰੀ ਪੇਤਰੋਵਿਚ ਲਰਮਨਤੋਵ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮਿਲਿਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ ਕਪਤਾਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਕਪਤਾਨ ਬਣਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 16 ਸਾਲਾ ਅਮੀਰਜ਼ਾਦੀ ਮਾਰੀਆ ਮਿਖੇਲੋਵਨਾ ਆਰਸੇਨਯੇਵਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਲਰਮਨਤੋਵ ਦੀ ਨਾਨੀ, ਅਲਿਜ਼ਾਵੇਤਾ ਆਰਸੇਨਯੇਵਾ (ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਸਤੋਲੀਪਿਨਾ), ਇਸ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਬੇਜੋੜ ਸਮਝਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਵਾਈ ਬੇਹੱਦ ਨਾਪਸੰਦ ਸੀ। 15 ਅਕਤੂਬਰ 1814 ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਰਜੀ ਨਿਵਾਸ ਵਕਤ, ਮਾਰੀਆ ਨੇ ਮਿਖਾਇਲ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
## ਇਹ ਵੀ
*ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ
*ਪਾਸਤੋਵਸਕੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1814
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1841
ਅਬਦੁਲ ਗ਼ਫ਼ਾਰ ਖ਼ਾਨ

**ਖ਼ਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗੱਫਾਰ ਖ਼ਾਨ** (ਪਸ਼ਤੋ: خان عبدالغفار خان‎; 1890 – 20 ਜਨਵਰੀ 1988) **ਫ਼ਖਰ-ਏ-ਅਫ਼ਗਾਨ** (), ਅਤੇ **ਬਾਚਾ ਖ਼ਾਨ** (, ਯਾਨੀ " ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ"), **ਪੱਚਾ ਖ਼ਾਨ** ਜਾਂ **ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਖ਼ਾਨ** ਪਸ਼ਤੂਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਲੀਡਰ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹਾ ਦੋਸਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ *ਸਰਹੱਦੀ ਗਾਂਧੀ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਲਈ ਪੱਕੇ ਪੁਰਅਮਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੱਕਾ ਨੇਮੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ।
1910 ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਨਗਰ ਉਤਮਾਨਜ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਮਦਰੱਸਾ ਖੋਲ੍ਹ ਲਿਆ, ਅਤੇ 1911 ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਗਜ਼ਾਈ ਦੇ ਹਾਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤਹਿਰੀਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੇਕਿਨ 1915 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮਦਰੱਸੇ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। 
ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸੰਯੁਕਤ, ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਧਰਮਨਿਰਪੱਖ ਭਾਰਤ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਉਸਨੇ 1920 ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਖਿਦਮਤਗਾਰ ਨਾਮ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸੰਗਠਨ **ਲਾਲ ਕੁੜਤੀ** ਜਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਜੀਵਨੀ
ਖ਼ਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗੱਫਾਰ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਪੇਸ਼ਾਵਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਖ਼ਾਨ ਸਤਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਲੜਾਕੂ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਨ। ਪਠਾਨੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਬਲਵਾਨ ਸਨ ਉਂਜ ਹੀ ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਚਤੁਰ ਵੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਖਾਂ ਦੇ ਦਾਦੇ ਸੈਫੁੱਲਾ ਖ਼ਾਨ ਵੀ ਲੜਾਕੂ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪਠਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉੱਥੇ ਸੈਫੁੱਲਾ ਖ਼ਾਨ ਮਦਦ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ।

ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਇਹੀ ਸਬਕ ਅਬਦੁਲ ਗੱਫਾਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬੈਰਾਮ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਕੁੱਝ ਭਿੰਨ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਅਬਦੁਲ ਗੱਫਾਰ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਾਇਆ ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਠਾਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਲੀਗੜ ਚਲੇ ਗਏ ਪਰ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਠਿਨਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ। ਗਰਮੀ ਦੀ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਰਹਿਣ ਉੱਤੇ ਸਮਾਜਸੇਵਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਸੀ। ਸਿੱਖਿਆ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਲਿਆ।
 ਅਤੇ ਪਟੇਲ 1946]]

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਖਤੂਨ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1890
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1988
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਸੇਂਟ ਵਿਨਸੈਂਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਨਾਡੀਨਜ਼

**ਸੇਂਟ ਵਿਨਸੈਂਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਨਾਡੀਨਜ਼ ** ਲੈੱਸਰ ਐਂਟੀਲਜ਼ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਹੈ ਜੋ ਵਿੰਡਵਾਰਡ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ (ਜੋ ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਸਾਗਰ ਦੀ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਪੂਰਬੀ ਹੱਦ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਹੈ) ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਇਸਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੇਂਟ ਲੂਸੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬਾਰਬਾਡੋਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਘਣੀ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ (੩੦੦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਅਕਤੀ/ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ.) ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ ੧੨੦,੦੦੦ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਬਾਰਬਾਡੋਸ

**ਬਾਰਬਾਡੋਸ** ਲੈੱਸਰ ਐਂਟੀਲਜ਼ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 34 ਕਿ.ਮੀ. ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ 23 ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 431 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਵਿੰਡਵਾਰਡ ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ 100 ਕਿ.ਮੀ. ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨੂੰ ਹੈ; ਉੱਥੋਂ ਇਹ ਸੇਂਟ ਵਿਨਸੈਂਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਨਾਡੀਨਜ਼ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 168 ਕਿ.ਮੀ. ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਤੋਬਾਗੋ ਤੋਂ 400 ਕਿ.ਮੀ. ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਧ-ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਮੂਲ ਝੱਖੜ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸੇਂਟ ਕਿਟਸ ਅਤੇ ਨੇਵਿਸ

**ਸੇਂਟ ਕਿਟਸ ਅਤੇ ਨੇਵਿਸ ਦਾ ਸੰਘ** ਜਾਂ **ਸੇਂਟ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਅਤੇ ਨੇਵਿਸ ਦਾ ਸੰਘ**, ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਘੀ ਦੋ-ਟਾਪੂਈ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਲੀਵਾਰਡ ਟਾਪੂਆਂ 'ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰਫਲ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ, ਦੋਹਾਂ ਪੱਖੋਂ, ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ।

ਇਸ ਸੰਘ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਦਰ-ਮੁਕਾਮ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ ਸੇਂਟ ਕਿਟਸ ਉੱਤੇ ਬਾਸਤੈਰ ਵਿਖੇ ਹਨ। ਛੁਟੇਰਾ ਟਾਪੂ ਨੇਵਿਸ, ਸੇਂਟ ਕਿਟਸ ਤੋਂ ੨ ਕਿਮੀ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ "ਦ ਨੈਰੋਜ਼" ਨਾਮਕ ਖਾੜੀ ਦੇ ਪਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਟਾਕਰੀ ਲਿੱਪੀ

ਟਾਕਰੀ ਲਿਪੀ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲਿੱਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸ਼ਾਰਦਾ ਲਿਪੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ।

ਲਿਪੀਆਂ
ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ

thumb|"Leaves of Grass" ਦਾ 1860 ਦਾ ਐਡੀਸ਼ਨ
**ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Leaves of Grass) ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ ਵਾਲਟ ਵਿਟਮੈਨ (1819 –1892) ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ 1855 ਵਿੱਚ ਛਪ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਿਟਮੈਨ ਨੇ ਇਸਦੇ ਸ਼ੋਧੇ ਹੋਏ ਐਡੀਸ਼ਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ *ਸਾਂਗ ਆਫ਼ ਮਾਈਸੈਲਫ* ("Song of Myself"), 'ਆਈ ਸਿੰਗ ਦ ਬਾਡੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ' "(I Sing the Body Electric)", 'ਆਊਟ ਆਫ਼ ਦ ਕ੍ਰੈਡਲ ਐਂਡਲੈੱਸਲੀ ਰੌਕਿੰਗ' "(Out of the Cradle Endlessly Rocking)", ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਕ਼ਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ ਲਈ ਵਿਟਮੈਨ ਦਾ ਸੋਗ ਗੀਤ, 'ਵੈੱਨ ਲੀਲਾਕਸ ਲਾਸਟ ਇਨ ਦ ਡੋਰਯਾਰਡ ਬਲੂਮ'ਡ'("When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd") ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਆਪਿਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਟਮੈਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਫਲਸਫ਼ੇ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਸੁੱਖਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇੰਝ ਕਰਨਾ ਅਨੈਤਿਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਾਲਟ ਵਿਟਮੈਨ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਰੂਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ ਪਰ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਕ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਿਟਮੈਨ **"ਰਾਲਫ ਵਾਲਡ, ਐਮਰਸਨ"** ਅਤੇ **"ਟ੍ਰਾਂਸੀਡੈਂਟਲਿਸਟ ਲਹਿਰ"** ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਖੁਦ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਵਿਟਮੈਨ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਕ਼ੁਦਰਤ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਸੋਹਿਲੇ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਨਮੂਨਾ

**ਮੈਂ ਬੈਠਾ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ **

ਮੈਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਸਭ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਮਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ।
ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਤੇ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹਨ,
ਚੋਰੀ ਛੁਪੇ ਤਿਲਮਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਿਸਕੀਆਂ ਲੈਂਦੇ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ।
ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਨਿਘਰ ਚੁੱਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਥੇ ਔਲਾਦ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, 
ਜੋ ਅਣਗੌਲੀ, ਤਿਆਗੀ, ਸੁੱਕ ਕੇ ਕੰਡਾ ਹੋਈ, ਆਖਰੀ ਘੜੀਆਂ ਗਿਣ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮੈਂ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕਰਦੇ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਵਰਗਲਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ।
ਮੈਂ ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਇੱਕਤਰਫਾ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ, ਲੁਕੋਇਆਂ ਨਾ ਲੁਕਦੀਆਂ ਮਾਰਾਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ 
ਮੈਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁਛ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ।
ਮੈਂ ਜੰਗਾਂ, ਮਹਾਮਾਰੀਆਂ, ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰੇ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਕੈਦੀ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ।
ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਕਾਲ਼ ਪਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਮਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਤ ਦੇ ਲਈ
ਲਾਟਰੀ ਪਾਉਂਦੇ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਬਾਕੀਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਲਿਆ ਜਾਏ।
ਮੈਂ ਹੰਕਾਰੀ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਗ਼ਰੀਬਾਂ, ਹਬਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ 
ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਰਕਾਰਦੇ ਤੇ ਜ਼ਲੀਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਸਭ ਕੁਛ ਇਹ ਸਭ ਕਮੀਨਗੀ ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਅੰਤਹੀਣ ਅਜ਼ਾਬ, ਮੈਂ ਬੈਠਾ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ।
ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਫੋਨੀਸ਼ੀਆ

**ਫੋਨੀਸ਼ੀਆ** (ਯੂਨਾਨੀ: Φοίνικες, ਫੋਇਨਿਕਸ) ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਉਪਜਾਊ ਦਾਤੀਕਾਰ (The Fertile Crescent) ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਭੂਮੱਧ ਸਾਗਰ ਦੇ ਤਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੱਭਿਅਤਾ ਸੀ ਇਹਦਾ ਕੇਂਦਰ ਅੱਜ ਦੇ ਲਿਬਨਾਨ ਦਾ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਸੀ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਦੇ ਜਰੀਏ ਇਹ 1550 ਈ-ਪੂ ਤੋਂ 300 ਈ-ਪੂ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭੂਮੱਧ ਸਾਗਰ ਦੇ ਦੂਰ​-ਦਰਾਜ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਲੋਕ ਜਾਮਣੀ - ਰੰਗ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਰੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਿਊਰਕਸ ਘੋਗੇ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਾਮਣੀ ਰੰਗ ਕੇਵਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਫੋਨੀਸ਼ਿਆਈ ਅੱਖਰਮਾਲਾ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਸੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੱਖਰਮਾਲਾਵਾਂ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਕਈ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਰਣਮਾਲਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ ਫੋਨੀਸ਼ਿਆਈ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੱਭਿਅਤਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ-ਪੂਰਬ
ਅਲਿਫ਼

**﻿ਅਲਿਫ਼** ਪੁਰਾਣੀ ਕਿਨਾਨੀ ਅਬਜਦ (Proto-Canaanite alphabet) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਉਥੋਂ ਸਾਮੀ ਅਬਜਦਾਂ- (ਫ਼ੋਨੀਸ਼ੀਆਈ , ਸੀਰੀਆਈ , ਇਬਰਾਨੀ , ਅਤੇ ਅਰਬੀ ) ਵਿਚੋਂ ਆਇਆ। ਫੋਨੇਸ਼ੀਅਨ ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਸਰੀ ਹਾਇਰੋਗਲਿਫ਼ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਲਦ ਦਾ ਸਿਰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਕ ਅਲਫ਼ਾ (Α) ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਗਲੋਟਲ ਵਿਅੰਜਨ ਨਹੀਂ ਪਰੰਤੂ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ ਅਰਥ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਲਾਤੀਨੀ ਏ ਅਤੇ ਸਿਰੀਲਿਕ ਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਫੋਨੇਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਅਲਿਫ਼ / ɑːlɛf / ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗਲੋਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੇਮੀਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਿਅੰਜਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਸੱਚੇ ਵਿਅੰਜਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਤਿੰਨ ਵਿਅੰਜਨ ਸੈਮੀਟਿਕ ਰੂਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
## ਮੂਲ
ਅਲਿਫ਼ ਦਾ ਨਾਮ "ਬਲਦ" ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਸਾਮੀ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿੱਠੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਸਿਨਾਟਿਕ ਗਲਾਈਫ਼ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਿਸਰੀ ਹਾਇਰੋਗਲਿਫ਼ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ  F1 , ਜੋ ਇੱਕ ਬਲਦ ਦਾ ਸਿਰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਡਰਨ ਸਟੈਂਡਰਡ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ 'ਈਲਫਿਫ / ʔaliːf /' ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ 'ਪੱਕਾ' ਜਾਂ 'ਜਾਣਿਆ', ਜੋ ਮੂਲ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ʔ-l-f |, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਿਰਿਆ ਅੱਲਫ / ਅਲੀਫਾ / ਅਰਥ ਹੈ 'ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋਣਾ; ਜਾਂ 'ਨਜ਼ਦੀਕੀ'। ਆਧੁਨਿਕ ਇਬਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ, ਉਸੇ ਹੀ ਰੂਟ | ʔ-l-f | | (ਅਲੇਫ-ਲਮਾਡ-ਪੀਹ) ਨੇ ਮੇਉਲਫ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਕਿਰਿਆਲੀ ਲੇਲੇਫ ਦਾ ਅਸਾਧਾਰਣ ਹਿੱਸਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਸਿੱਖਿਅਤ' (ਪਾਲਤੂਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ) ਜਾਂ 'ਚਲਾਕ' (ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ); ਆਈਐੱਡੀਐੱਫ ਦੇ ਅਬਦੁੱਲੀ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਨੂੰ ਅਮੀਰੇਤ ਦੇ ਅਦੋਮੀ ਖ਼ਿਤਾਬ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਵੀ ਸਮਝੌਤਾ ਹੈ।
## ਅਰਬੀ
ਏ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਲਫ ਹੈ, ਇਹ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਹੈ। ਇੱਕਠੇ ਇਬਰਾਨੀ ਅਲੇਫ, ਯੂਨਾਨੀ ਅਲਫ਼ਾ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਏ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਫੋਨੇਸ਼ਿਨ 'ਔਲਫ ਤੋਂ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਿਤ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਕੰਨਾਨੀ' ਐਲਪੇ "ਬੈਲ"।

ਅਲਿਫ਼ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:

### ਅਰਬੀ ਰੂਪ
#### ਹਮਜ਼ਾ ਨਾਲ ਅਲਿਫ਼:  ਅਤੇ 
ਅਰਬੀ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੰਮਾ / aː / ਜਾਂ ਇੱਕ ਗਲੋਟਲ ਸਟੌਪ / ʔ / ਰੈਂਡਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਆਥਰੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਪੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਹਮੇਜ਼ਟ ਕਉ 'ء ਵਰਤਿਆ। ਹਮਜ਼ਾ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਰੂਪਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਅੱਖਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਹਕ, ਇੱਕ ਵੌ (ؤ), ਬੌਂਪਟ ਰਹਿਤ (ئ) ਜਾਂ ਅਲਿਫ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸੰਕੇਤਕ ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਲਿਫ਼ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੈਰੀਅਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਕੇਵਲ ਸੈਕਰੋਨ ਸ੍ਵਰੋਲ ਫੈਟਾਹ ਹੈ। ਇਹ ਇਕੋ ਹੀ ਸੰਭਵ ਕੈਰੀਅਰ ਹੈ ਜੇਕਰ ਹਮਜ਼ਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਧੁਨੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਅਲਿਫ਼ ਹਮਜ਼ੇ ਲਈ ਇੱਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਮਜ਼ਾ ਅਲਿਫ ਉਪਰ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਲਿਫ-ਕਸਰਾ ਲਈ, ਇਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਧਿਆ ਹੋਇਆ ਪੱਤਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਲੋਟਲ ਸਟੌਪ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਸਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹਮਜ਼ਾ, ਹਮਜ਼ਤ ਵਬਲ (همزة وصل), ਕੇਵਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਲੇਖ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਮਜ਼ਤ ਕਾਹ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਪਿਛਲੇ ਸਵਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਬਾਰਾ ਫਿਰ, ਆਤਿਫ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੈਰੀਅਰ ਹੈ।
#### ਅਲਿਫ਼ ਮਦਾਹ: 
ਅਲਿਫ਼ ਮਦਾਹ ਇੱਕ ਡਬਲ ਅਲਿਫ ਹੈ, ਇੱਕ ਗਲੋਟਲ ਸਟੌਪ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਸਵਰ ਦੋਨੋਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਗਾਊ ਇਕੋ ਵਰਗੀ ਹੈ: ਅ. (ਆਖ਼ਿਰੀ ਅ) 'ā / ʔaː /, ਅਖ਼ੀਰ / ʔaːxir /' ਆਖਰੀ 'ਵਿੱਚ। "ਇਹ ਹਮਜ਼ਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਅਲਿਫਸ, ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਿਤਿਜੀ ਆਦਿ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬੀ ਵਰਨਮਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬੀ ਅੱਖ਼ਰ
ਢੱਕ

, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਲੱਦਿਆ ਪਲਾਹ ਦਾ ਰੁੱਖ]]
**ਢੱਕ** (ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ:Butea monosperma, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: किंशुक, ਤੇਲਗੂ: మోదుగ/మోదుగు, ਹਿੰਦੀ: पलाश, ਬੰਗਾਲੀ: পলাশ, ਮਰਾਠੀ: पळस) ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਫੁੱਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਗਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਲੀ ਦੇ ਰੰਗ ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਊਸ਼ਣਕਟੀਬੰਧੀ ਅਤੇ ਉਪ ਊਸ਼ਣਕਟੀਬੰਧੀ ਭਾਗਾਂ, ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਨੇਪਾਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਮਿਆਂਮਾਰ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਲਾਓਸ, ਕੰਬੋਡੀਆ, ਵੀਅਤਨਾਮ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਤੱਕ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਬਿਊਟੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ।ਬਿਊਟੀਆ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ। ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪਲਾਹ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ ਬਿਊਟੀਆ ਮੋਨੋਸਪਰਮਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਢੱਕ, ਟੇਸੂ ਜਾਂ ਪਲਾਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵਰਤੋਂ
ਢੱਕ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਕਸਰ ਪੱਤਲ ਅਤੇ ਡੂਨੇ ਆਦਿ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤੰਮਾਕੂ ਦੀ ਬੀੜੀਆਂ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫੁਲ ਅਤੇ ਬੀਜ ਦਵਾਈਆਂਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਢਿੱਡ ਦੇ ਕੀੜੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਗੁਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਹੈ। ਫੁਲ ਨੂੰ ਉਬਾਲਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਲਾਲੀ ਰਲਿਆ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਵੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਖਾਸਕਰ ਹੋਲੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਲੀ ਦਾ ਬਰੀਕ ਚੂਰਨ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਗੁਲਾਲ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਛਾਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਰੇਸ਼ਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਹਾਜ ਦੇ ਪਟੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦਰਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਕੇ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਆਉਣ ਦੀ ਰੋਕ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੜ ਦੀ ਛਾਲ ਤੋਂ ਜੋ ਰੇਸ਼ਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਵੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਰੀ ਅਤੇ ਕਾਗਜ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਉਬਾਲਕੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕੱਥਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁੱਝ ਖੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਟੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਅਤੇ ਤਨੇ ਨੂੰ ਜਲਾਕੇ ਲੱਕੜ ਦਾ ਕੋਲਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਛਾਲ ਤੇ ਟੱਕ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਗੂੰਦ ਵੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੁਨੀਆਂ ਗੂੰਦ ਜਾਂ ਪਲਾਸ ਦੀ ਗੂੰਦ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

Image:Dhak (Butea monosperma) trunk in Kolkata W IMG 4262.jpg| ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਢੱਕ ਦਾ ਤਣਾ
Image:Dhak (Butea monosperma) trunk in Kolkata W IMG 4208.jpg| tਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਢੱਕ ਦਾ ਤਣਾ
Image:Dhak (Butea monosperma) leaves in Kolkata W IMG 4223.jpg| ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਢੱਕ ਦੇ ਪੱਤੇ 
Image:Dhak (Butea monosperma) leaf in Kolkata W IMG 4225.jpg| ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਢੱਕ ਦਾ ਪੱਤਾ
Image:Dhak (Butea monosperma) flowers on ground in Kolkata Im IMG 4255.jpg| ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਢੱਕ ਦੇ ਫੁੱਲ
Image:Dhak (Butea monosperma) flowers in Kolkata W IMG 4219.jpg|ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਢੱਕ ਦੇ ਫੁੱਲ
Image:Dhak (Butea monosperma) flowers in Kolkata W IMG 4217.jpg| ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਢੱਕ ਦੇ ਫੁੱਲ
Image:Dhak (Butea monosperma) flowers in Kolkata I IMG 4225.jpg| ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਢੱਕ ਦਾ ਫੁੱਲ
Image:Dhak (Butea monosperma) flowering tree in Kolkata W IMG 4259.jpg| ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਢੱਕ ਦਾ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ 
Image:Butea monosperma2.jpg

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਨਸਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਲ
ਨਾਈਜੀਰੀਆ

**ਨਾਈਜੀਰੀਆ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦਾ ਸੰਘੀ ਗਣਰਾਜ**, ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਘੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਗਣਰਾਜ ਹੈ ਜੋ 36 ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਘੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਇਲਾਕੇ, ਅਬੂਜਾ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਬੇਨਿਨ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਾਡ ਅਤੇ ਕੈਮਰੂਨ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨਾਈਜਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜਾਤੀ-ਸਮੂਹ ਹੌਸਾ, ਇਗਬੋ ਅਤੇ ਯੋਰੂਬਾ ਹਨ।
## ਇਤਹਾਸ
ਨਾਇਜੀਰੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਹਾਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੇ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਈਸਾ ਪੂਰਵ 9000 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। 1 ਅਕ‍ਟੂਬਰ 1960 ਨੂੰ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਇੰਗ‍ਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ। 1991 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਾਗੋਸ ਤੋਂ ਬਦਲਕੇ ਅਬੂਜਾ ਬਣਾਈ ਗਈ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Atyap girl fully dressed.jpg|ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ ਮਿਡਲ ਬੈਲਟ ਦੀ ਇਕ ਅਟੈਪ ਲੜਕੀ
File:Braided horse.jpg|ਆਇਲੋਰਿਨ ਡਰਬਨ ਵਿਖੇ ਇਕ ਘੋੜਾ ਸਵਾਰ

File:Cannon of British conquest.jpg|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਤੋਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿਚ ਕਾਨੋ ਰਾਜ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ,ਹੂਸਾ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ।
File:Children returning from farm.jpg|ਤਸਵੀਰ ਓਰਲੂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਖੇਤ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ
File:Cultural display of the Igbos from the Eastern part of Nigeria.jpg|ਇਗਬੋਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ
File:Cultural heritage of the Eggon people 02.jpg|ਐਗਨ ਲੋਕ ਨਾਈਸਰਵਾ ਰਾਜ, ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹਨ
File:Cultural heritage of the Eggon people 09.jpg|ਐਗਨ ਲੋਕ ਨਾਈਸਰਵਾ ਰਾਜ, ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹਨ
File:Dancing style.jpg|ਇਹ ਯੋਰੂਬਾ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
File:High Chiefs.jpg|ਛੇ ਆਦਮੀ ਜੋ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਾਸਕ ਹਨ
File:Lafunsection Amala.jpg|ਬੋਦੀਜਾ ਮਾਰਕੀਟ, ਬੋਦੀਜਾ, ਇਬਾਦਨ, ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿਖੇ ਇਕ ਖਾਸ ਮਾਰਕੀਟ ਦਿਨ
File:Yam Barns 01.jpg|ਬੋਦੀਜਾ ਮਾਰਕੀਟ, ਬੋਦੀਜਾ, ਇਬਾਦਨ, ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿਖੇ ਇਕ ਖਾਸ ਮਾਰਕੀਟ ਦਿਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਈਜੀਰੀਆ
ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ

**ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ** ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੜਕੇ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਦੇ ਨਾਨਕਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮਾਮੇ-ਮਾਮੀਆਂ, ਮਾਸੀਆਂ ਤੇ ਮਾਸੜ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ
ਖੋਟੇ

**ਖੋਟੇ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ-ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਖੋਟੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਖੋਟੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ,ਦੀਦਾਰੇ ਵਾਲਾ,ਪੱਤੋ ਦੀਦਾਰੇ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਪੱਤੋ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਪੱਤੋ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹਨ।ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾੜ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਹੈ।

### ਖੋਟੇ ਅਤੇ ਕੂਕੇ
ਪਹਿਲੀ ਜੂਨ ਸੰਨ ੧੮੬੩: ਦੇ ਕਰੀਬ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲਾ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਖੋਟੇ ਪੁੱਜੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪੰਜ ਸੌ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਇਥੇ ਦੇ ਕੁਕਿਆਂ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਨੇ, ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਰਕਾਰੀ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਹਿਲ-ਜੁਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ੪ ਜੂਨ ੧੮੬੩ ਨੂੰ ਖੋਟਿਆਂ ਦੇ ਚੌਕੀਦਾਰ ਨੇ ਥਾਣਾ ਬਾਘਪੁਰਾਣਾ ਵਿਚ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਦੋ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੋਂ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਓਥੇ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਸੌ ਸਿੰਘ ਉਸ ਪਾਸ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਚਾਲੇ ਕੁਝ ਓਪਰੇ ਜੇਹੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਕੁਕੇ ਰਾਜ ਵਿਣੁਧ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਰਾਜ ਉਨਾਂ ਦਾ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਅਤੇ ਸਵਾ ਲੱਖ ਹਥਿਆਰ-ਬੰਦ ਆਦਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਉਹ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਕੇਵਲ ਫਸਲ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹਾਲੇ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਕਰਨਗੇ।
ਇਕ ਪੁਲਸੀ ਹਵਾਲਦਾਰ ਝੱਟ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪੁਜ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਚੌਕੀਦਾਰ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰ ਲਈ। ੬ ਜੂਨ ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਪੋਲੀਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਖੋਟੇ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਪੁਛ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁਧ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਰੀਪੋਰਟ ਪੁੱਜਣ ਪਰ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਜ਼ਿਲਾ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਚ ਕੁਕਿਆਂ ਦੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਜ਼ਲੇ ਮੰਜ਼ਲ ਜ਼ਿਲਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਭੇਣੀ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। 

## ਗੈਲਰੀ

File:Gurdwara Village Khote.JPG|ਪਿੰਡ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ
File:Pond Village Khote.JPG|ਪਿੰਡ ਦਾ ਛੱਪੜ
File:Comrade Ruldu Khan Memorial Gate.JPG|ਕਾਮਰੇਡ ਰੁਲਦੂ ਖਾਨ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ 
 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਦਜਲਾ ਦਰਿਆ

**ਦਜਲਾ** ਮੈਸੋਪਟਾਮੀਆ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਦਾ ਨਾਮ ਫਰਾਤ ਹੈ। ਦਜਲਾ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਖੁਰਦਿਸਤਾਨ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚੀਂ 1,850 ਕਿ ਮੀ ਤੱਕ ਦੂਰੀ ਤੈਹ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫਰਾਤ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨਾ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਦਰਿਆ ਸ਼ਟ ਅਲ-ਅਰਬ (Shatt al-Arab) ਨਾਮ ਨਾਲ 192 ਕਿ ਮੀ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਦਜਲਾ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰਗਾਮੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਹਲਕੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਬਸਰਾ, ਬਗਦਾਦ ਅਤੇ ਮੌਸੂਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਗਰ ਸਥਿਤ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਦਰਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਕ ਦੇ ਦਰਿਆ
ਰਾਉਕੇ ਕਲਾਂ

**ਰਾਉਕੇ ਕਲਾਂ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰਣਸੀਂਹ ਖੁਰਦ

'
**ਰਣਸੀਂਹ ਖੁਰਦ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਓਕਤਾਵੀਓ ਪਾਜ਼

**ਓਕਤਾਵੀਓ ਪਾਜ਼** (31 ਮਾਰਚ 1914 – 19 ਅਪਰੈਲ 1998) ਮੈਕਸੀਕਨ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਸੀ ਅਤੇ 1990 ਦਾ ਨੋਬਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਸੀ।
## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਓਕਤਾਵੀਓ ਪਾਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 31 ਮਾਰਚ 1914 ਨੂੰ ਓਕਤਾਵੀਓ ਸੋਲੋਰਜ਼ਾਨੋ (ਪਿਤਾ) ਅਤੇ ਜੋਸਫੀਨਾ ਲੋਜ਼ਾਨੋ (ਮਾਤਾ) ਦੇ ਘਰ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਦਾ ਪਿਉ ਮੈਕਸੀਕਨ ਤੇ ਮਾਂ ਸਪੇਨੀ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਪਿਉ ਡਿਆਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਇਨਕਲਾਬ ਸਮਰਥਕ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸਣ ਉਹਦੀ ਮਾਂ, ਉਹਦੀ ਚਾਚੀ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਦਾਦੇ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਉਹਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਲੋਂ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁਧ ਇਨਕਲਾਬੀ ਆਗੂ ਜ਼ਪਾਟਾ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਸਮਰਥਨ ਕਾਰਨ ਜ਼ਪਾਟਾ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨੀ ਹੰਢਾਉਣੀ ਪਾਈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੱਟਿਆ।
## ਸਾਹਿਤਕ ਰੁਝਾਨ
ਪਾਜ਼ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਵਾਹ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਦੀ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਰਾਹੀਂ ਪਿਆ ਜੋ ਕਲਾਸਿਕੀ ਮੈਕਸੀਕੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। 1920 ਵਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਜੇਰਾਰਡੋ ਡੀਆਗੋ, ਜੁਆਨ ਰੇਮਨ ਜਿਮੇਨੇਜ ਵਰਗੇ ਯੂਰਪੀ ਕਵੀਆਂ, ਅਤੇ ਐਨਟੋਨੀਓ ਮਸਾਡੋ ਵਰਗੇ ਸਪੇਨਿਸ਼ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਦੀ ਮੁਢਲੀ ਲੇਖਣੀ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। 1931 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਡੀ ਐਚ ਲਾਰੰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਪਾਜ਼ ਨੇ 'ਕੈਬੇਲੇਰਾ'(Cabellera) ਸਹਿਤ ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਛਪਵਾਈਆਂ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ
ਕਿਤਾਬ 'ਲੂਨਾ ਸਿਲਵੇਸਟਰ' (ਜੰਗਲੀ ਚੰਦਰਮਾ) ਛਪਵਾਈ। 1937 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਸਪੇਨ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਵੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਇਆ। ਪਾਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚਾਲੀ ਕੁ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਹ ਜ਼ਹੀਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੈਰਿਸ, ਜਨੇਵਾ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1968 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਹੋਏ ਅਣਹੱਕੇ ਕਤਲਾਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਰਤ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਢੇਰ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਚਾਰਲਸ ਬੈਬੇਜ

**ਚਾਰਲਸ ਬੈਬੇਜ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Charles Babbage; 26 ਦਸੰਬਰ 1791 – 18 ਅਕਤੂਬਰ 1871) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਿਸਾਬਦਾਨ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ। ਇਸਨੇ 1833 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ "*ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਪਿਤਾ*" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1791
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1871
ਨੀਤੀਸ਼ਤਕ

**ਨੀਤੀਸ਼ਤਕ** ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਤਕਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਤਕਤ੍ਰੈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। 
## ਥੀਮ
ਇਸ ਸ਼ਤਕ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਭਰਤਰਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵਿਵਹਾਰ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਰਫ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਮੂਰਖਤਾ, ਲੋਭ, ਪੈਸਾ, ਦੁਰਜਨਤਾ, ਹੈਂਕੜ ਆਦਿ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਿਦਿਆ, ਸੱਜਣਤਾ, ਉਦਾਰਤਾ, ਸਵੈ-ਅਭਿਮਾਨ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਸੱਚ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨੀਤੀਸ਼ਤਕ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਭਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਸੂਕਤੀ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਉਦਾਹਰਣ

ਅਗਯ: ਸੁਖਮਾਰਾਧ੍ਯ: ਸੁਖਤਰਮਾਰਾਧ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਯ:।
ਗਿਆਨਲਵਦੁਰ੍ਵਿਦਗ੍ਧੰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪਿ ਤੰ ਨਰੰ ਨ ਰਞ੍ਜਯਤਿ ॥

(ਭਰ੍ਤ੍ਰਹਰਿ ਵਿਰਚਿਤ ਨੀਤਿਸ਼ਤਕਮ੍)

ਅਰਥਾਤ:-ਜੋ ਅਬੋਧ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸੌਖ ਨਾਲ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਘੱਟ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉਪਰੋਂ ਹੰਕਾਰੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਖੁਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਛੱਡੋ?

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ
ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ

**ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ**, ਜਾਂ ਛੋਟਾ ਨਾਂ **ਬੁਰਕੀਨਾ**, ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਲਗਭਗ 274,200 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਖੇਤਰਫਲ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਛੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਾਲੀ; ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਾਈਜਰ; ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬੇਨਿਨ; ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਟੋਗੋ ਅਤੇ ਘਾਨਾ; ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦੰਦ ਖੰਡ ਤਟ।
ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਊਆਗਾਦੂਗੂ ਹੈ। 2001 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ 1.575 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਘੱਟ ਸੀ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਢੇਊ

**ਢੇਊ** (ਅਰਟੋਕਾਰਪਸ ਲੈਕੂਚਾ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ:लकुच) ਇਹ ਸਿਧੇ ਤਣੇ ਵਾਲਾ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕੱਦ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਛੱਤਰ ਫੈਲਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੱਚੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਸਬਜੀ ਅਤੇ ਆਚਾਰ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੁੱਖ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਉੱਲੀ ਅਤੇ ਸਿਉਂਕ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ।

## ਗੈਲਰੀ 

Monkey jack (Artocarpus lacucha) fruits.jpg
Monkey Jack (Artocarpus lakoocha) 4.jpg
Monkey Jack (Artocarpus lakoocha 1.jpg
Artocarpus lacucha KR.JPG

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਰਾਸਤੀ ਰੁੱਖ
ਦੀਨਾ ਸਾਹਿਬ

**ਦੀਨਾ ਸਾਹਿਬ ** ਮੋਗੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮਵਰ ਪਿੰਡ ਹੈ।ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ 3ਮਹੀਨੇ 13 ਦਿਨ ਕੁਝ ਘੜੀਆਂ ਦਾ ਸਮਾ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ।  ਇੱਥੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਜੋ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫ਼ਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਫ਼ਰਨਾਮਾ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ

## ਗੈਲਰੀ

A Brief History of Gurdwara Lohgarh Sahib.JPG|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ
Gurdwara Lohgarh Sahib.JPG|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ
Interior view of Gurdwara Lohgarh Sahib.JPG|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ
Guru Gobind Singh Marg.JPG|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ
Statue of a horse at Gurdwara Lohgarh Sahib.JPG|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਘੋੜੇ ਦਾ ਬੁੱਤ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਐਮੀ ਮੌਲਿੰਜ਼

**ਐਮੀ ਮੌਲਿੰਜ਼** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Aimee Mullins; 20 ਜੁਲਾਈ 1976) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਐਥਲੀਟ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਐਥਲੇਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋਹੇਂ ਲੱਤਾ ਕਤਣੀਆਂ ਪਈਆਂ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਗੁਇਆਨਾ

**ਗੁਇਆਨਾ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਗੁਇਆਨਾ ਦਾ ਸਹਿਕਾਰੀ ਗਣਰਾਜ**, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਕੈਰੀਬਿਅਨ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਜੋ ਟਾਪੂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕੈਰੀਬਿਅਨ ਕਮਿਊਨਿਟੀ, ਜਿਸਦਾ ਇਹ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਦੇ ਸਕੱਤਰਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜਾਰਜਟਾਊਨ ਵਿਖੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸੁਹਾਂਜਣਾ

**ਸੁਹਾਂਜਣਾ** (ਬੋਟਨੀਕਲ ਨਾਮ: ਮੋਰਿੰਗਾ ਓਲੀਫਰਾ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Drumstick tree) ਛੋਟੇ ਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕੱਦ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਛਿੱਲ ਮੋਟੀ,ਨਰਮ ਕਟਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆ ਫਲੀਆਂ ਸਬਜੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੁੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਵਿਵਿਧ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
## ਹੁਲੀਆ
ਇਸਦਾ ਪੌਦਾ ਲਗਭਗ 10 ਮੀਟਰ ਉਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਡੇਢ- ਦੋ ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ਵਢ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸਦੇ ਫਲ, ਫੁਲ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੱਕ ਹੱਥ ਸੌਖ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ। ਇਸਦੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ - ਹਰੀਆਂ ਫਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਗੈਲਰੀ

File:MoringaLeavesBaguio.jpg|ਫਿਲਪੀਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਗੂਈਓ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਹਾਂਜਣੇ ਦੇ ਪੱਤੇ
File:Kalamunggay (Moringa oleifera).jpg|ਫਿਲਪੀਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਪਲਿਆ ਸੁਹਾਂਜਣੇ ਦਾ ਰੁੱਖ 
File:Moringa moth.jpg|ਸੁਹਾਂਜਣੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਇੱਕ ਤਿਤਲੀ
File:Sonjna (Moringa oleifera) at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5249.jpg|ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਇੱਕ ਜਿਲੇ ਜਲਪਾਈਗੁੜੀ ਵਿੱਚ ਬਕਸ਼ਾ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜਰਵ ਵਿਖੇ ਪੂਰਾ ਫੁੱਲਿਆ ਫਲਿਆ ਸੁਹਾਂਜਣੇ ਦਾ ਰੁੱਖ
File:Starr 070207-4292 Moringa oleifera.jpg| ਅਮਰੀਕੀ ਸਟੇਟ ਹਵਾਈ ਵਿੱਚ ਫਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਸਹਿਤ ਸੁਕਾਇਆ ਭੁੰਜੇ ਪਿਆ ਸੁਹਾਂਜਣਾ
File:Starr 070207-4336 Moringa oleifera.jpg| ਅਮਰੀਕੀ ਸਟੇਟ ਹਵਾਈ ਇੱਕ ਘਰ ਦੇ ਪਿਛਵਾੜੇ ਪੂਰਾ ਪਲਿਆ ਸੁਹਾਂਜਣੇ ਦਾ ਰੁੱਖ 
File:Starr 080609-7915 Moringa oleifera.jpg|ਸੁਹਾਂਜਣੇ ਦਾ ਫਲ 
File:Sonjna (Moringa oleifera) leaf at Kolkata W IMG 2119.jpg|ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕੋਲਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਹਾਂਜਣੇ ਦਾ ਪੱਤਾ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਗਬਾਨ

**ਗਬਾਨ** (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: ਗਾਬੋਂ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਗਬਾਨੀ ਗਣਰਾਜ** () ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਗਿਨੀ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੈਮਰੂਨ, ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਾਂਗੋ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੀ ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 270,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ 15 ਲੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲਿਬਰਵਿਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਅਹਿੱਲਿਆ

**ਅਹੱਲਿਆ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: अहल्या, IAST Ahalyā), ਹਿੰਦੂ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਰਧਸ਼ਵ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲੋਂ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਵੱਡੇ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਰਾਮਾਇਣ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਅਹੱਲਿਆ ਬਣਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਦਾ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਜਾਦੂ ਵਰਤੇ ਤੇ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਪਰ ਨਾਰਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮੁਤਾਬਕ: ਇਹ ਚੱਕਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਗਊ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਵਕਤ ਗਊ ਸੂ ਪਈ ਤੇ ਸੂ ਰਹੀ ਗਊ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਹੱਲਿਆ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਨਹੀਂ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਹੱਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।

## ਮਿਥ ਕਥਾ-ਅੰਸ਼
ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਕਥਾਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਨਦੀ ’ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਕੁੱਕੜ ਦੀ ਬਾਂਗ ਨਾਲ ਜਾਗਦੇ ਅਤੇ ਨਦੀ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪੈਂਦੇ ਸੀ। ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਹੱਲਿਆ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਮੋਹਿਤ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਕੋਲੋਂ ਕੁੱਕੜ ਦੀ ਬਾਂਗ ਦੁਆ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪ ਇੰਦਰ ਗੌਤਮ ਦੇ ਭੇਖ ਵਿੱਚ ਅਹੱਲਿਆ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਹੱਲਿਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ । ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਪਿਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਣ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਅਹੱਲਿਆ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਹੋਣ ਦਾ ਸਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਛਲ ਲਈ ਸਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਾਂ ਬਣ ਜਾਏ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ

ਗੌਤਮ ਨਾਰਿ ਉਮਾਪਤਿ ਸ੍ਵਾਮੀ॥ ਸੀਸੁ ਧਰਨਿ ਸਹਸ ਭਗ ਗਾਮੀ॥
ਇਨ ਦੂਤਨ ਖਲੁ ਬਧੁ ਕਰਿ ਮਾਰਿਓ॥ ਬਡੋ ਨਿਲਾਜੁ ਅਜਹੂ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਓ॥ (710)-ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ

ਗੌਤਮ ਤਪਾ ਅਹਿਲਿਆ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤਿਸੁ ਦੇਖਿ ਇੰਦ੍ਰ ਲੋਭਾਇਆ॥
ਸਹਸ ਸਰੀਰ ਚਿਹਨ ਭਗ ਹੂਏ ਤਾ ਮਨਿ ਪਛੋਤਾਇਆ॥ (1344)-ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ

ਗੌਤਮ ਨਾਰਿ ਅਹਿਲਿਆ ਤਿਸਨੋ ਦੇਖਿ ਇੰਦ੍ਰ ਲੋਭਾਣਾ॥
ਪਰ ਘਰਿ ਜਾਇ ਸਰਾਪ ਲੈ ਹੋਇ ਸਹਸ ਭਗ ਪਛੋਤਾਣਾ॥
ਸੁੰਞਾ ਹੋਆ ਇੰਦ੍ਰ ਲੋਕ ਲੁਕਿਆ ਸਰਵਰ ਮਨਿ ਸਰਮਾਣਾ॥
ਸਹਸ ਭਗਹੁ ਲੋਇਣ ਸਹਸ ਲੈ ਦੋਈ ਇਦ੍ਰ ਪੁਰੀ ਸਿਧਾਣਾ॥ (ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ 10-18)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਗ੍ਰੇਨਾਡਾ

**ਗ੍ਰੇਨਾਡਾ** ਇੱਕ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਨਾਡਾ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਨਾਡੀਨਜ਼ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਛੇ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਤੋਬਾਗੋ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ, ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਵਿਨਸੈਂਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਨਾਡੀਨਜ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਨਿੰਬੂ

**ਨਿੰਬੂ** (Citrus limon, Linn.) ਛੋਟਾ ਦਰਖਤ ਅਤੇ ਸੰਘਣਾ ਝਾੜੀਦਾਰ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਕੰਡੇਦਾਰ, ਪੱਤੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ, ਡੰਠਲ ਪਤਲਾ ਅਤੇ ਪੱਤੀਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੁਲ ਦੀ ਕਲੀ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਮਾਮੂਲੀ ਰੰਗੀਨ, ਜਾਂ ਬਿਲਕੁੱਲ ਸਫੇਦ, ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਰੀ (ਟਿਪਿਕਲ) ਨਿੰਬੂ ਗੋਲ ਜਾਂ ਅੰਡਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਛਿਲਕਾ ਪਤਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁੱਦੇ ਨਾਲ ਭਲੀ ਭਾਂਤੀ ਚਿਪਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਕਣ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਜਾਂ ਹਰਾ ਹਰਾ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਗੁੱਦਾ ਹਲਕਾ ਪੀਲਾ ਹਰਾ, ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਸ਼ ਰਸਭਰੇ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਨਿੰਬੂ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਤਪਤਖੰਡੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਆਦਿ ਸਥਾਨ ਸ਼ਾਇਦ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ,ਉੱਤਰੀ ਬਰਮ੍ਹਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਹਨ। ਇਹ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀਆਂ ਊਸ਼ਣ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਤਟ ਤੋਂ 4,000 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਤੱਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕੰਦ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਫਲੋਰੀਡਾ ਰਫ, ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਖੱਟਾ ਨਿੰਬੂ, ਜੰਬੀਰੀ ਆਦਿ। ਕਾਗਜੀ ਨਿੰਬੂ, ਕਾਗਜੀ ਕਲਾਂ, ਗਲਗਲ ਅਤੇ ਲਾਇਮ ਸਿਲਹਟ ਹੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਗਜੀ ਨਿੰਬੂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਆਮ ਪਸੰਦ ਹਨ।

## ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ
ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨਿੰਬੂ ਫੁਰਤੀਦਾਇਕ ਅਤੇ ਰੋਗ ਨਿਵਾਰਕ ਫਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਪੀਲਾ ਜਾਂ ਹਰਾ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਖੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ 5% ਤੋਂ 6% ਸਿਟਰਿਕ ਤਿਜਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ pH 2 ਤੋਂ 3 ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿੰਵਨ ਪੱਧਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਿੰਬੂ ਹੀ ਸਿਟਰਿਕ ਏਸਿਡ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਸੀ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿੰਬੂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਮਧਰੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਿਸਮਾਂ 6 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਉੱਚੀਆਂ ਉਗ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਨਿੰਬੂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪ੍ਰਮਾਣ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਚਰਚਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਢਲੇ ਇਸਲਾਮੀ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਜਾਵਟੀ ਪੌਦੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਫਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਨਸਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ
ਡੇਕ

thumb|**ਡੇਕ** ਦੇ ਫੁੱਲ, ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਗਟੋਲੀਆਂ
**ਡੇਕ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Melia azedarach**) ਜਾਂ **ਧ੍ਰੇਕ** ਇਹ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕੱਦ ਵਾਲਾ ਪੱਤਝੜ੍ਹੀ ਰੁੱਖ ਹੈ। ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਨਿੰਮ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਚਾਈਨਾਬੇਰੀ ਰੁੱਖ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਾਣ, ਮਣਕਿਆਂ ਦਾ ਰੁੱਖ (ਬੀਡ ਟ੍ਰੀ), ਕੇਪ ਲਿਲਾਕ, ਸਿਰਿੰਗਾ ਬੇਰੀ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਫਾਰਸੀ ਲਿਲਾਕ, ਇੰਡੀਅਨ ਲਿਲਾਕ, ਜਾਂ ਵ੍ਹਾਇਟ ਸੀਡਰ ਵਰਗੇ ਅਲੱਗ[ਅਲੱਗ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਿੱਲ ਗੂੜ੍ਹੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਤੇ ਚੀਕਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਛੇਤੀ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹਦਾ ਛੱਤਰ ਗੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਤੇ ਕਾਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਪਿਆਜੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਘਣਾ ਅਤੇ ਛਾਂ-ਦਾਰ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ। ਇਸ ਰੁੱਖ ਦਾ ਮੂਲ ਸਥਾਨ ਫਾਰਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੀ ਫਾਰਸ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਦੇਸੀਕਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀਆ ਬਾਹਰੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਗਦਾ ਹੈ।
ਡੇਕ ਦਾ ਫਲ, ਫੁਲ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਨਿੰਮ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਫਲ ਦੇ ਚਾਰ ਖਾਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਆਹ ਝਿੱਲੀ ਵਾਲਾ ਬੀਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਦਰ ਤੋਂ ਸਫੈਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬੀਜ ਨੂੰ ਬੀਜ ਡਕੋਲੀਆਂ ਜਾਂ ਧਰਕੋਨੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ

ਤਸਵੀਰ:ਗਟੋਲੀਆਂ 3.jpg|thumb|ਡਕੋਲੀਆਂ]]
ਤਸਵੀਰ:Melia azedarach kz02.jpg|thumb|ਡੇਕ ਦੀਆਂ ਗਟੋਲੀਆਂ
ਤਸਵੀਰ:Melia azedarach in fiore.jpg|thumb|ਡੇਕ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲ
ਤਸਵੀਰ:Melia azedarach from the Capão da Imbuia 2.jpg|thumb|ਡੇਕ ਦੇ ਫੁੱਲ (ਨੇੜਿਓਂ)
ਤਸਵੀਰ:Pond of Kuruwapari Chaudharitol- Inaruwa, Kosi Municipality-WLV-2252.jpg|thumb|ਇਨਾਰੂਵਾ, ਕੋਸੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੁਰੂਵਾਪਰੀ ਚੌਧਰੀਟੋਲ ਦਾ ਤਾਲਾਬ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜਾ ਡੇਕ ਦਾ ਰੁੱਖ 
ਤਸਵੀਰ:ਡੇਕ-ਧ੍ਰੇਕ-Melia azedarach.jpg|thumb|ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਇੱਕ ਡੇਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਨਸਪਤੀ
ਗਾਂਬੀਆ

**ਗਾਂਬੀਆ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਗਾਂਬੀਆ ਦਾ ਗਣਰਾਜ**, ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਤਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਸੇਨੇਗਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਇਹ ਦੇਸ਼ ਗਾਂਬੀਆ ਦਰਿਆ ਦੁਆਲੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਇਸਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 11,295 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 17 ਲੱਖ ਹੈ।

18 ਫਰਵਰੀ 1965 ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੰਜੁਲ ਹੈ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸੇਰੇਕੁੰਦਾ ਅਰੇ ਬ੍ਰੀਮਾਕਾ ਹਨ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Drummer boys in Banjul, Gambia. Foto Paal Alme (5).jpg|ਗੈਂਬੀਆ ਦੇ ਲੋਕ - ਬੀਚ ਉੱਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ
File:Gambia children.jpg|ਗੈਂਬੀਆ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਠਾਈਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ
File:Gambia people.jpg|ਗੈਂਬੀਆ ਲੋਕ
File:Drummer boys in Banjul, Gambia. Foto Paal Alme.jpg|ਬਾਂਜੂਲ, ਗੈਂਬੀਆ ਵਿੱਚ ਢੱਡਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ
File:Gambia.jpg|ਗੈਂਬੀਆ ਬੱਚੇ
File:School in Gambia.jpg|ਗੈਂਬੀਆ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਮੌਰੀਤਾਨੀਆ

**ਮੌਰੀਤਾਨੀਆ** ( *ਮੂਰੀਤਾਨੀਆ*; ਬਰਬਰ: *Muritanya* / *Agawej*; ਵੋਲੋਫ਼: Gànnaar; ਸੋਨਿੰਕੇ: *Murutaane*; ਪੁਲਾਰ: *Moritani*; ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਮੌਰੀਤਾਨੀਆ ਦਾ ਇਸਲਾਮੀ ਗਣਰਾਜ**, ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਰਬ ਮਘਰੇਬ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੱਛਮੀ ਸਹਾਰਾ (ਮੋਰਾਕੋ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ), ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਲਜੀਰੀਆ, ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਾਲੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸੇਨੇਗਲ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਮੌਰੇਤਾਨੀਆ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਰਬਰ ਹੁਕਮਰਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੋਮਨ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ; ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਮੌਰੀਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਦੱਖਣ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਬਰਬਰ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂਆਕਚੋਟ ਹੈ ਜੋ ਅੰਧ-ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:"الدراعة" زي الرجل الموريتاني التقليدي 10.jpg|ਕਢਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਕਮੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪੈਂਟਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਵਾਇਤੀ ਮੌਰੀਟਨੀਅਨ ਆਦਮੀ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ।
File:"الدراعة" زي الرجل الموريتاني التقليدي 13.jpg|ਕਢਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਕਮੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪੈਂਟਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਵਾਇਤੀ ਮੌਰੀਟਨੀਅਨ ਆਦਮੀ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ।
File:طلاب المحظرة البنات.jpg|ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਣਜਾਣਪਣ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਗੁਲਮੋਹਰ

ਵਿੱਚ 'ਮਈ' ਵਿੱਚ ਖਿੜੀਆਂ ਗੁਲਮੋਹਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਟਹਿਣੀਆਂ]]
'**ਗੁਲਮੋਹਰ**' (ਡੇਲੋਨਿਕਸ ਰੇਜੀਆ) ਦਾ ਰੁੱਖ ਦਰਮਿਆਨੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆ ਵਿਰਲੀਆ, ਪਰ ਸੋਹਣਾ ਛੱਤਰੀਨੁਮਾ ਛਤਰ ਬਣਾਉਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਲਮੋਹਰ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਅਕਸਰ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਜੂਨ ਤੱਕ ਲਗਦੇ ਹਨ।
ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਰਸਾਤ ਤੋ ਬਾਅਦ ਫੁੱਲ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਤੋਂ ਕਿਰਮਚੀ ਲਾਲ ਨਰੰਗੀ ਜਿਹੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੁਲਮੋਹਰ ਨੂੰ '**ਮੈਡਗਾਸਕਰ(ਮਾਦਾਗਾਸਕਰ)**' ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ।
 
## ਨਾਮ
ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਂ 'ਡੇਲੋਨਿਕਸ ਰੇਜੀਆ' ਵਾਲ਼ੇ ਗੁਲਮੋਹਰ ਨੂੰ '**ਰਾਇਲ ਪੋਸ਼ੀਆਨਾ**' ਜਾਂ '**ਫ਼ਲੇਮ ਟ੍ਰੀ**' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ '**ਸ੍ਵਰਗ ਦਾ ਫੁੱਲ**' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ '**ਰਾਜ ਆਭਰਣ**' ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਇਸਨੂੰ '**ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਚੁਰਾ**' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵੰਡ
'ਗੁਲਮੋਹਰ' "ਮੈਡਾਸਾਗਰ" ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖੰਡੀ ਤੇ ਉਪ-ਖੰਡੀ ਖੇਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਭਰ 'ਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਇਹ ਜਾਤੀ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭਰ 'ਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ '**ਫਲਾਵੀਦਾ**'(ਬੰਗਾਲੀ: *ਰਾਧਚੁਰਾ*) ਵਿੱਚ ਪੀਲ਼ੇ ਫੁੱਲ ਹਨ। ਫੁੱਲ' ਲੱਗਦੇ ਹਨ।]]

ਇਹ **ਸੈਂਟ ਕਿਟਸ** ਅਤੇ **ਨੇਵੀਸ** ਦਾ ਕੌਮੀ ਫੁੱਲ ਵੀ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚ '**ਪੌਨੀਸੀਆਨਾ**' ਗੀਤ ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੁਲਮੋਹਰ ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਉਪਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲ਼ੀਆਂ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੁੱਖ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਮਈ-ਫੁੱਲ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਗੁੱਲਮੋਹਰ ਜਾਂ ਗੁੱਲ ਮੁਹਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਯੂਗਾਂਡਾ, ਨਾਈਜੀਰੀਆ, ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ, ਮੈਕਸੀਕੋ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਫਲੋਰੀਡਾ ਤੇ ਬਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਬ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਫਲਣ ਦੀ ਰੁੱਤ
ਗੁਲਮੋਹਰ ਦੇ ਭਰੀ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀਆਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਫੁੱਲ ਗਿਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ਼ਰਮ ਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲ਼ੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗੀਕਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਕੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਕੀ ਸਖ਼ਤ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਝਾੜ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਫੁੱਲ ਖਿਲਣ ਦੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰਾ ਪੇੜ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਲਾਲ, ਨਾਰੰਗੀ ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ
## ਹਵਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ੀ

**ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ੀ** (ਫਾਰਸੀ ਪੂਰਾ ਨਾਮ: محمد بن علی بن ملک‌داد تبریزی شمس‌الدین، -ਸ਼ਮਸ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਅਲੀ ਬਿਨ ਮਲਿਕ ਦਾਦ, 1185-1248) (582 - 645 ਹਿਜਰੀ) ਇੱਕ ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ੀ  ਮੁਸਲਮਾਨ, ਫਕੀਰ ਸਨ। ਉਹ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਤਬਰੇਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਬੜੇ ਉਚਕੋਟੀ ਦੇ ਸੂਫੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਨ। 
ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ੀ ਬਾਰੇ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ - ਠੀਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜਿਵੇਂ ਰੂਮੀ ਬਾਰੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਸੂਫੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਬਸ ਇੱਕ ਘੁਮੰਤਰੂ ਦਰਵੇਸ਼ ਜਾਂ ਕਲੰਦਰ ਸਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਮਸ ਕਿਸੇ ਦਾਦਾ ਹਸ਼ੀਸ਼ਿਨ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹਸਨ ਬਿਨ ਸੱਬਾਹ ਦੇ ਨਾਇਬ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮਸ ਦੇ ਵਾਲਿਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼ੱਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਇਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਹਸ਼ੀਸ਼ਿਨ, ਇਸਮਾਇਲੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੀ ਇੱਕ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਹ ਇਸਮਾਇਲੀ ਹੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਜ਼ਾਹਰਾ (manifest) ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਕੇ ਬਾਤੀਨੀ (latent) ਯਾਨੀ ਛਿਪੇ ਹੋਏ ਅਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਰੂਮੀ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰਾ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਕੇ ਰੂਹ ਦੀ ਅੰਤਰਯਾਤਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ੀ ਹੀ ਸਨ।
thumb|ਖੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
## ਰੂਮੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ
15 ਨਵੰਬਰ 1244 ਨੂੰ ਮੌਲਾਨਾ ਰੂਮੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮਰਦ ਪੁਰਾਸਰਾਰ ਸ਼ਮਸ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਅਲੀ ਬਿਨ ਮਲਿਕ ਦਾਦ ਦੀ ਮੁਲਾਕ਼ਾਤ ਹੋਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਾਤ ਵਿੱਚ ਹੱਦ ਦਰਜੇ ਖਿਚ ਸੀ। ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ ਨਾਲ ਇਸ ਮੁਲਾਕ਼ਾਤ ਨੇ ਮੌਲਾਨਾ ਰੂਮੀ ਦੀ ਕਾਇਆ ਹੀ ਪਲਟ ਕਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਤਮਾਮ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਇਤਹਾਸਕਰ ਇੱਕਮੱਤ  ਹੋ ਕੇ ਤਹਰੀਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ ਉਲੂਮ ਜ਼ਾਹਰ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ, ਖੁਸ਼ਕਲਾਮ, ਸ਼ੀਰੀਨ ਜ਼ਬਾਂ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਂ ਬਾਲਾਤਰ ਆਂਕਿਆ ਜਜ਼ਬ-ਓ-ਸੁਲੂਕ ਦੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਤਹਿ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਹ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਇਹੀ ਤਲਾਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਨਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੈ ਆਈ। ਮੌਲਾਨਾ ਨੇ ਸ਼ਮਸ ਦੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਬੈਅਤ ਕੀਤੀ ਯਾਨੀ ਉਸਨੁ ਮੁਰਸ਼ਦ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਏ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਬਿਆਨਾਂ ਤੋਂ ਇਹੀ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ਮਸ ਦੋ ਸਾਲ ਦੇ ਲਗਪਗ ਰੂਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਦੂਜੀ ਦਫਾ ਜਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਪਰਤੇ। ਇੱਕ ਰਿਵਾਇਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। 
ਰੂਮੀ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਮਾਈ ਕਿ ਰੂਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਹਾਇਤ ਦਿਲਫ਼ਰੇਬ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਦਾ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਰੂਮੀ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਿਲ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਬਣੀ। ਆਪਬੀਤੀ ਅਤੇ ਦਿਲ ਤੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਦਾਗ ਬਿਆਨ ਹੋਏ। 
ਮੌਲਾਨਾ ਦਾ ਦੀਵਾਨ ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਦੀਵਾਨ ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼� ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਮੌਲਾਨਾ ਦੀ ਅਕੀਦਤ-ਓ-ਇਰਾਦਤ ਦੀ ਲਾਜ਼ਵਾਲ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ। ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਫ਼ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਰ  ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਖਸ ਮੁਰਾਦ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1185
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1248
ਮੂਡ (ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ)

**ਮੂਡ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Mood) ਇੱਕ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੂਡ ਦਾ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲੋਂ ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਘੱਟ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਘੱਟ ਤੀਖਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਤੇਜਨਾ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਇਹਦੇ ਚਾਲੂ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਕਿਤੇ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵਿੱਚ ਦਿਹਾਤੀ ਵਸੋਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਲੋਂ ਇਹਦੀ ਥਾਂ ਚਿੱਤ ਜਾਂ ਜੀਅ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ