open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਨਾਨ ਰੇਅ

**ਏ.ਡਬਲਿਊ. "ਨਾਨ" ਰੇਅ** (ਜਨਮ 13 ਜਨਵਰੀ 1944) ਇੱਕ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਤੈਰਾਕ ਹੈ।

## ਤੈਰਾਕੀ ਕਰੀਅਰ 
ਉਸ ਨੇ 1958 ਯੂਰਪੀਅਨ ਐਕੁਆਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 400-ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।  ਉਹ ਰੋਮ ਵਿੱਚ 1960 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।

ਉਸ ਨੇ 1961 ਏ.ਐਸ,ਏ. ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 220 ਗਜ਼ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਅਤੇ 440 ਗਜ਼ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਕਾਟਿਸ਼ ਔਰਤ ਤੈਰਾਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਔਰਤ ਤੈਰਾਕ
ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ ਮਨਾਤ ਚਿੰਨ੍ਹ

thumb|50x50px| ਰਾਬਰਟ ਕਾਲਿਨਾ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ ਮਾਨਤ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ।
**ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ ਮਾਨਤ ਚਿੰਨ੍ਹ** ('''₼''', image: ; ; ਕੋਡ: AZN) ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ ਮਨਾਤ ਦਾ ਮੁਦਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਯੂਨੀਕੋਡ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ  ਉੱਤੇ ਏਨਕੋਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ₼ on Scriptsource.org

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਦਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹ
ਸ਼ੁਕਰੀ ਅਬਦੀ ਦੀ ਮੌਤ

**ਸ਼ੁਕਰੀ ਯਾਹੀ-ਅਬਦੀ** 27 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਇਰਵੈਲ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਸੀ।  ਉਹ ਸੋਮਾਲੀਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਸੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਜੋ 2017 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਾਣ ਤੱਕ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਨਵਾਦੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ, ਬ੍ਰੌਡ ਓਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕੀ ਹਾਲਾਤ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਬਦੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

2019 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ ਇੱਕ ਜਾਂਚ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਅਬਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਸੀ। ਬ੍ਰੌਡ ਓਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਨੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਅਬਦੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਜਵਾਬਾਂ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ। ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਆਫਿਸ ਫਾਰ ਪੁਲਿਸ ਕੰਡਕਟ (ਆਈਓਪੀਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਂਚ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਸਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਮਾੜਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਨ। ਜਨਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਜਾਂਚ ਲਈ ਪਟੀਸ਼ਨ ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ ਜਸਟਿਸ 4 ਸ਼ੁਕਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੇ ਜੂਨ 2020 ਤੱਕ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਦਸਤਖ਼ਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਲਾਈਵਜ਼ ਮੈਟਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਅਬਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਸ਼ੁਕਰੀ ਯਾਹਈ-ਅਬਦੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੋਮਾਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਹ 2000 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਜਨਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਯੂ. ਕੇ. ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬਰੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ  *ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ* ਅਤੇ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਈਵਨਿੰਗ ਨਿਊਜ਼ ਸਮੇਤ ਮੀਡੀਆ ਆਊਟਲੈਟਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਗਲਤ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਬਦੀ 2018 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਯੂਕੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਅਬਦੀ ਦੇ ਚਾਰ ਛੋਟੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰੌਡ ਓਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਮੌਤ 
ਸ਼ੁਕਰੀ ਅਬਦੀ 27 ਜੂਨ ਨੂੰ ਇਰਵੈਲ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਸੀ। ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਅਬਦੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਰਾਤ 8 ਵਜੇ ਇਰਵੈਲ ਨਦੀ 'ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਅੰਡਰਵਾਟਰ ਸਰਚ ਟੀਮ ਨੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਅਬਦੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਾਮ 4 ਵਜੇ ਉਸ ਦੀ ਭਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 1 ਵਜੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦ *ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ* ਅਤੇ ਦ *ਟਾਈਮਜ਼* ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਬਦੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੋ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਅਬਦੀ ਨੂੰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ
* 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤਾਂ
ਕੰਪਿਊਟਰ ਭਾਸ਼ਾ

**ਕੰਪਿਊਟਰ ਭਾਸ਼ਾ** ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: 

* ਨਿਰਮਾਣ ਭਾਸ਼ਾ - ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਕੰਪਿਊਟਰ ਲਈ ਇੱਕ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟੇਬਲ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

# ਕਮਾਂਡ ਲੈਂਗਏਜ – ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ
# ਸੰਰਚਨਾ ਭਾਸ਼ਾ – ਸੰਰਚਨਾ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ 
# ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ – ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜੋ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 
\centerdot ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ - ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਪਾਇਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਰਨਟਾਈਮ 'ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।          

# ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਭਾਸ਼ਾ – ਡੇਟਾਬੇਸ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ 
# ਪਰਿਵਰਤਨ ਭਾਸ਼ਾ - ਇੱਕ ਖਾਸ ਰਸਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਇੰਨਪੁੱਟ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਆਉਟਪੁੱਟ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਖਾਸ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

* ਡੇਟਾ ਐਕਸਚੇਂਜ ਭਾਸ਼ਾ - ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਜੋ ਡੋਮੇਨ-ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਡੇਟਾ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਉਦਾਹਰਨਾਂ: ਜੇਸੋਨ, ਐਕਸ.ਐੱਮ.ਐੱਲ 
* ਮਾਰਕਅਪ ਭਾਸ਼ਾ – ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਐਨੋਟੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਕਰਣ ਜੋ ਟੈਕਸਟ ਤੋਂ ਸਿੰਟੈਕਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐੱਚ.ਟੀ.ਐੱਮ.ਐੱਲ 
* ਮਾਡਲਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ - ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿਸਟਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

# ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਰਣਨ ਭਾਸ਼ਾ - ਸਿਸਟਮ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ (ਜਾਂ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪਿਕ ਮਾਡਲ) ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
# ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਵਰਣਨ ਭਾਸ਼ਾ - ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸਰਕਟਾਂ ਨੂੰ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

* ਪੰਨਾ ਵਰਣਨ ਭਾਸ਼ਾ - ਇੱਕ ਅਸਲ ਆਉਟਪੁੱਟ ਬਿਟਮੈਪ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕੀਤੇ ਪੰਨੇ ਦੀ ਦਿੱਖ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। 
* ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਭਾਸ਼ਾ – ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। 
* ਨਿਰਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ - ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਜੋ ਇਹ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 
* ਸਟਾਈਲ ਸ਼ੀਟ ਭਾਸ਼ਾ – ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਭਾਸ਼ਾ ਜੋ ਸਟ੍ਕਚਰਡ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੀ.ਐੱਸ.ਐੱਸ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਸੀਰੀਅਲਈਜ਼ੇਸ਼ਨ
*ਡੋਮੇਨ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ - ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਡੋਮੇਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ 
*ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ 
*ਆਮ-ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ - ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਜੋ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਡੋਮੇਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਡੋਮੇਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 
*ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ - ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸੰਗੀਤਾ ਪੁਰੀ

**ਸੰਗੀਤਾ ਪੁਰੀ** (ਜਨਮ 4 ਦਸੰਬਰ 1979) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਤੈਰਾਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਅਤੇ ਪੈਨ ਅਮਰੀਕਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਤੋਬਾਗੋ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਤੈਰਾਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਤੈਰਾਕਾਂ ਲਈ ਕੱਚ ਦੀ ਛੱਤ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਰੀ 100 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਵਿੱਚ 1:04.68 ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦਰਜਾਬੰਦੀ (ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 25) ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 23 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਤੋਬਾਗੋ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਤੋਬਾਗੋ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਈਵੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਏ। ਉਸ ਨੇ ਪੈਨ ਅਮਰੀਕੀ ਖੇਡਾਂ, ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ, ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਸਮੇਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਪੁਰੀ ਨੇ 1993 ਦੀਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਤੋਬਾਗੋ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 100 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਅਤੇ 200 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।

ਉਸ ਨੇ 1994 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 50 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ, 100 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਅਤੇ 100 ਮੀਟਰ ਬਟਰਫਲਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਪੁਰੀ ਨੇ 1996 ਦੀਆਂ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 50 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 28.02 ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ 48ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਉਸ ਨੇ ਪਾਲਿਸਡੇਸ ਚਾਰਟਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿਟੀ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਤੈਰਾਕੀ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 100-ਯਾਰਡ ਬਟਰਫਲਾਈ ਅਤੇ 100-ਯਾਰਡ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਏ। ਪੁਰੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਲਈ ਤੈਰਾਕੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਟਾਈਗਰ ਟੀਮ ਨੂੰ ਕਈ ਆਈਵੀ ਲੀਗ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

ਤੈਰਾਕੀ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਰੀ ਨੇ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਚਾਅ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੂਰੀਸ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਪੁਰੀ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਤੈਰਾਕੀ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਤੈਰਾਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਓਲੰਪਿਕ ਤੈਰਾਕ
ਜੋਬਾ ਮੁਰਮੂ

**ਜੋਬਾ ਮੁਰਮੂ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਸੰਥਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਥਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ 14 ਨਵੰਬਰ, 2017 ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਜੋਬਾ ਮੁਰਮੂ ਇੱਕ ਸੰਥਾਲੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਥਾਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਚਿਹਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਲ 2017 ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਮੁਰਮੂ ਦਾ ਜਨਮ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ, ਝਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਸੀਆਰ ਮਾਝੀ ਅਤੇ ਸਵਰਗੀ ਬਾਹਾ ਮੁਰਮੂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇੱਕ ਉਤਸੁਕ ਪਾਠਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਅੱਧੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪੀਤਾਂਬਰ ਮਾਝੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਕਿ 2012 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਵੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਸੰਥਾਲੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਲਾਅ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਹਾ ਉਮੂਲ ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਬੇਵਰਾ (ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ), ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਸੋਰਸ ਕਹਾਣੀ ਕੋ (ਅਨੁਵਾਦ) ਅਤੇ ਹੋਰ, ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਓਲੋਨ ਬਾਹਾ ਲਈ 2017 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਬਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਦਾ ਸੰਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਮੁਰਮੂ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੰਥਾਲੀ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ 2016 ਵਿੱਚ ਆਰਆਰ ਕਿਸਕੂ ਰਾਪਜ ਅਨੁਵਾਦ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬੈਗ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀ.ਟੀ. 2012 ਵਿੱਚ ਰਘੂਨਾਥ ਮੁਰਮੂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਨ।

ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਥਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਗੀਤਕਾਰ, ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ, ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

## ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਲਿਖਣਾ 
ਉਸ ਨੇ ਸੰਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਓਲਾਂ ਬਾਹਾ' ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2017 ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰੁਤੁਲ ਭਾਸ਼ਾ

**ਰੁਤੁਲ** ਜਾਂ **ਰੂਤੁਲੀਅਨ** ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਰੁਤੁਲ ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਾਗਸਤਾਨ (ਰੂਸ ਅਤੇ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਗਸਤਾਨ (2010 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ) ਵਿੱਚ 30,000 ਲੋਕਾਂ'ਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਵਿੱਚ 17,000 (ਕੋਈ ਤਾਰੀਖ ਨਹੀਂ)। ਰੁਤੁਲ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਦਾਗੇਸਤਾਨੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਅਦੇ ਵਿੱਚ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਰੁਤੁਲ ਲੋਕ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਦਾਮਿਨੀ ਗੌੜਾ

**ਦਾਮਿਨੀ ਗੌੜਾ** (ਜਨਮ 20 ਫਰਵਰੀ 1999) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਤੈਰਾਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 2017 ਵਿਸ਼ਵ ਐਕੁਆਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 100 ਮੀਟਰ ਬਟਰਫਲਾਈ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ 2016 ਦੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ।

ਦਾਮਿਨੀ ਗੌੜਾ ਨੇ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ 16ਵੀਂ ਜਿਮਨਾਸਾਈਡ ਆਈਐਸਐਫ ਵਿਸ਼ਵ ਸਕੂਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2016 ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਦਾਮਿਨੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਟੋਕੀਓ ਓਲੰਪਿਕ 2020 ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1999
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੈਰਾਕੀ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਬਟਰਫਲਾਈ ਤੈਰਾਕ
ਬਿਭਾਸ

**ਰਾਗ ਬਿਭਾਸ** ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ,ਮਿਠ੍ਹਾ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਤੇ ਸਕੂਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰਾਗ ਹੈ।

ਰਾਗ ਬਿਭਾਸ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

**" ਵਿਭਾਸ ਕੋਮਲ ਰਿਖਬਰੂ ਧੈਵਤਹਿ, ਸੁਰ ਮਨਿ ਬਿਨਾ ਉਦਾਸ।**

**ਵਾਦੀ ਧ ਸੰਵਾਦੀ ਰੇ, ਔਡਵ ਰਾਗ ਵਿਭਾਸ ।।"**                                              

**---ਚੰਦ੍ਰਿਕਾਸਾਰ (ਇਕ ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਗੀਤ ਗ੍ਰੰਥ)**

## ਵਿਸਤਾਰ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ 
* ਰਾਗ ਬਿਭਾਸ ਨੂੰ ਰਾਗ ਵਿਭਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ 
* ਇਹ ਰਾਗ  ਭੈਰਵ ਥਾਟ ਵਾਲਾ ਇਕ ਪੰਜਕੋਣੀ ਰਾਗ ਹੈ ਮਤਲਬ ਇਸ ਵਿਚ ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ
* ਇਸ ਦੀ ਜਾਤੀ ਔਡਵ-ਔਡਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
* ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੜਕਸਾਰ ਹੈ 
* ਇਹ ਰਾਗ ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਰਾਗ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ।ਜੇਕਰ ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਰਾਗ 'ਚ ਕੋਮਲ ਰੇ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਧੈਵਤ ਲਗਾ ਕੇ ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਰਾਗ ਬਿਭਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ 
* ਰਾਗਾ ਬਿਭਾਸ ਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਕੋਮਲ ਰੇ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਧੈਵਤ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 
* ਰਾਗ ਬਿਭਾਸ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਬਰਕਰਾਰ ਰਖਣ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰਾਗ 'ਚ ਕੀਤਾ  ਗਿਆ ਆਲਾਪ ਯਾਂ ਤਾਣ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਪੰਚਮ(ਪ) ਸੁਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। 
* ਕੋਮਲ ਰੇ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਧ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਰਾਗ ਬਿਭਾਸ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਬਿਭਾਸ ਰਾਗ ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਕੋਮਲ ਰੇ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਧ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰੇ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਧ ਸੁਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਹ ਰਾਗ ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਬਿਭਾਸ ਉਤਰਾਂਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਗ ਹੈ।
* ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੰਦਰ ਤੇ ਮੱਧ ਸਪ੍ਤਕ 'ਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਭੈਰਵ ਦੀ ਤੁਲਣਾ 'ਚ ਬਿਭਾਸ ਵਿਚ ਰੇ ਅਤੇ ਧ ਸੁਰਾਂ ਨੂ ਘੱਟ ਆਂਦੋਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* ਮ ਅਤੇ ਨੀ ਸੁਰ ਵਰਜਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿਚ ਗ ਅਤੇ ਪ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
* ਧੈਵਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੰਚਮ ਸੁਰ ਵੀ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿਚ ਬਹੁਤ  ਖੁਲ ਕੇ ਨਿਖਰਦਾ ਹੈ।

## ਸਰੂਪ 
* ਸ ਪ,ਧ ਪ,ਗ ਪ, ਗ ਰੇ ਸ, ਸ ਰੇ ਗ ਪ ,ਪ ਧ -- ਧ  ਪ
* ਧ ਪ ਗ ਪ ,ਧ ਪ ਗ ਰੇ ਸ,ਗ ਪ ਧ ਧ ਪ ,ਗ ਪ ਧ ਸੰ 
* -- ਧ -- ਪ -- ,ਧ ਪ ਗ ਪ, ਗ ਰੇ ਸ -- --,ਗ ਪ ਧ ਸੰ 
* ਰੇੰ ਸੰ -- -- --,ਗੰ ਰੇੰ ਸੰ --,ਧ ਸੰ ਧ ਪ ਗ ਪ ,-- -- --
* ਗ ਪ ਧ ਧ ਪ ,ਗ ਪ ਗ ਰੇ ਸ -- -- -- ਗ ਰੇ ਸ -- --

## ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ 
ਰਾਗ ਭਿਬਾਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੰਗੀਤ ਵਰਸ਼ਾ ਨਾਮਕ ਸੰਗੀਤ ਸਭਾ, ਜਿਹੜੀ 7 ਜੂਨ, 2015 ਨੂੰ ਸਵਰ ਸੰਗਮ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ,  ਇਹ ਰਾਗ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਨਯੋਗ ਉਸਤਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ,ਜਿੰਵੇਂ ਪੰ. ਜਤਿੰਦਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕੀ, ਪੰ.ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਮਨਸੂਰ ਅਤੇ ਵਿਧੂਸ਼ੀ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਅਮੋਨਕਰ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ
ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ (ਸਟੈਂਡਰਡ ਕੰਬਾਈਨ)

**ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 06 ਅਪ੍ਰੈਲ 1951) ਸਟੈਂਡਰਡ ਕੰਬਾਈਨ ਦਾ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। ਸਟੈਂਡਰਡ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਪੰਜ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ
ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਭਰੀ ਕਸਬਾ ਹੰਡਿਆਇਆ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1951 ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਭਰੀ / ਭਗਵਾਨ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸਿਰੜੀ ਐਨੇ ਹੋਏ ਕਿ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ ਸਟੈਂਡਰਡ ਕੰਬਾਈਨ ਨਾਮ ਦੀ ਫਰਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਬਣਾਏ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਬਾਈਨਜ਼, ਟਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਕਰੇਨ 9 ਟਨ ਤੋਂ ਲੈਕੇ 20 ਟਨ ਤੱਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੋਜਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਖਾਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕੌਮ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਣਾਏ ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਜੇ ਸੀ ਬੀ, ਕਰੇਨ, ਟਰੈਕ ਮਸ਼ੀਨ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਪੰਜ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਸਿੰਘ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰੁਤੁਲੀ

[alt=A map of central Italy is depicted|thumb|[ਰੋਮ ਦੀ ਲਾਤੀਅਮ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]]

**ਰੁਤੁਲੀ** ਜਾਂ **ਰੁਤੁਲੀਅਨ** ਇਟਲੀ ਦੇ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕ ਸਨ। ਰੁਤੁਲੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਰਡੀਆ ਸੀ, ਜੋ ਰੋਮ ਤੋਂ ਲਗ-ਭਗ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਸੀ।&nbsp;

ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਅੰਬਰੀ ਅਤੇ ਪੇਲਾਸਜੀਅਨਜ਼ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ। ਪਰ ਅੱਜ-ਕੱਲ ਉਹ ਐਟਰਸਕੈਨ ਜਾਂ ਲਿਗੂਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਇਤਿਹਾਸ 
ਵਰਜਿਲ ਦੇ ਆਇਨੀਅਈਦ ਅਤੇ ਲਿਵੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਰੁਤੁਲੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਤੁਰਨੂਸ, ਇੱਕਜਵਾਨ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਾਤੀਨੁੱਸ, ਲਾਤੀਨੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਲਾਵੀਨੀਆ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤ੍ਰੋਜਨ ਇਟਲੀ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਲਾਤੀਨੁੱਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਇਨੇਅਸ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਿਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ। ਤੁਰਨੂਸ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਹੋਰ ਇਤਾਲਵੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰੋਜਨਾਂ ਦੇ ਕੀਤੀ। ਵਰਜਿਲ ਦੀ ਲਿੱਖਾਈ ਉਦੋਂ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਏਨੀਅਸ ਨੇ ਤੁਰਨੂੱਸ ਨੂੰ  ਲਡ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਲਾਵੀਨੀਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੇ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ। ਏਨੀਅਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਲਾਤੀਨੁੱਸ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੁਤੁਲੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲਡ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬਿਲਾਸਖਾਨੀ ਤੋੜੀ

**" ਰੇ ਗ ਧ ਨੀ ਕੋਮਲ ਲੀਏ,ਧ ਗ ਸੰਵਾਦ ਬਖਾਨ।**

**ਸ਼ਾਡਵ-ਸਮਪੂਰਣ ਜਾਤਿ ਹੈ,ਦ੍ਵਿਤ੍ਯੇ ਪ੍ਰਹਿਰ ਦਿਨ ਮਾਨ।।"**                                                            

**ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾਸਾਰ** (ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਸੰਗੀਤ ਗ੍ਰੰਥ) 

ਬਿਲਾਸਖਾਨੀ  ਤੋੜੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਤੇ ਮਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ।

ਰਾਗ ਬਿਲਾਸਖਾਨੀ ਤੋੜੀ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ :-

'''* ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਲਈ ਕੇ ਕਈ ਮਤਭੇਦ ਹਨ।ਇਸ ਦਾ ਮੁਖ ਕਾਰਣ ਇਸ ਦੇ ਚਲਣ ਵਕ੍ਰ ਰੂਪ 'ਚ ਹੋਣਾ ਹੈ।ਆਰੋਹ ਵਿਚ ਮਧ੍ਯਮ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਅਵਰੋਹ ਵਰਗਾ ਹੈ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਤੇ ਵਕ੍ਰ ਰੂਪ 'ਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,ਇਸ ਲਈ ਕੁੱਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਸ ਦੀ ਜਾਤੀ ਔਡਵ,ਕੁੱਝ ਸ਼ਾਡਵ ਤੇ ਕੁੱਝ ਸਮਪੂਰਣ ਮੰਨ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ।**

**ਰਾਗ ਬਿਲਾਸਖਾਨੀ ਤੋੜੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਖਾਸ ਜਾਣਕਾਰੀ''' :-

* ਰਾਗ ਬਿਲਾਸਖਾਨੀ ਤੋੜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਗ ਤੋੜੀ ਦੀ ਇਕ ਕਿਸਮ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਬਿਲਾਸਖਾਨੀ ਤੋੜੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਗ ਹੈ।
* ਇਹ ਰਾਗ ਆਸਾਵਰੀ ਤੇ ਤੋੜੀ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ।
* ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕੋਮਲ ਰਿਸ਼ਭ ਆਸਾਵਰੀ ਨਾਲ ਹੈ।
* ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਥਾਟ ਭੈਰਵੀ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਤੋੜੀ। 
* ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਸੁਭਾ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਹੈ।  
* ਇਸ ਰਾਗ 'ਚ ਮੀੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੋੜੀ ਰਾਗ ਦੀ ਇਕ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  
* ਇਸ ਰਾਗ 'ਚ ਧ ਮ ਅਤੇ ਰੇ ਨੀ ਦੀ ਸੰਗਤੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। 
* ਇਸ ਰਾਗ 'ਚ ਵਿਲੰਬਿਤ ਖਿਆਲ ਤੇ ਆਲਾਪ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਧੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। 
* ਇਸ ਦਾ ਗੰਧਾਰ ਬਹੁਤ ਹਿ ਕੋਮਲ ਹੈ ਅਤੇ "**ਰੇ ਗ ਰੇ ਗ ਰੇ ਸ"** ਸੁਰ ਸੰਗਤ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਗੰਧਾਰ ਹੋਰ ਵੀ ਕੋਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* ਇਹ ਰਾਗ ਮੀੰਡ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਗ ਹੈ। 
* ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਮੰਦਰ,ਮੱਧ ਅਤੇ ਤਾਰ, ਤਿੰਨਾਂ ਸਪਤਕਾਂ 'ਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸੁਰ ਹੈਗੇ ਤਾਂ ਭੈਰਵੀ ਵਰਗੇ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਚਲਣ ਤੋੜੀ ਵਰਗਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਗ ਬਿਲਾਸਖਾਨੀ ਤੋੜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਰਾਗ ਬਿਲਾਸਖਾਨੀ ਭੈਰਵੀ। 
* ਪੰਡਿਤ ਭਾਤਖੰਡੇ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ "ਮੱਲਿਕਾ' ਵਿਚ ਇਸ ਰਾਗ 'ਚ ਇਕ ਬੰਦਿਸ਼ " ਜਬਤੇ ਮਨ ਮੋਹਨ" ਲਿਖੀ ਹੈ। 
* ਇਹ ਰਾਗ ਸੁਣਨ 'ਚ ਬਹੁਤ ਮਧੁਰ ਹੈ ਪਰ ਗਾਉਣ 'ਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੀਆਂ ਤਾਨਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਿਲਾਸ ਖਾਨ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੀਆਂ ਤਾਨਸੇਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਿਲਾਸ ਖਾਨ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਉਦਾਸ ਤੇ ਗਮਗੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਰ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਤਾਨਸੇਨ ਦੇ ਮੁਰਦਾ ਸ਼ਰੀਰ 'ਚ ਜਾਣ ਆ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਮੁਰਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਨੇ ਹਥ ਹਿਲਾ ਕੇ ਇਸ ਨਵੇਂ ਰਾਗ ਦੀ ਮਨਜੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਓਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਰਾਗ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਤੇ ਬਿਲਾਸ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਨਾਂ ਬਿਲਾਸਖਾਨੀ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸੁਰ ਬੇਸ਼ਕ  ਭੈਰਵੀ ਵਰਗੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਚਲਣ ਤੋੜੀ ਵਰਗਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਗ ਬਿਲਾਸਖਾਨੀ ਤੋੜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਆਲਾਪ 
ਸ, ਰੇ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਰੇ, ਰੇ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ -- -- -- ਸ, ਰੇ ਨੀ(ਮੰਦਰ) -- ਸ ਰੇ -- ਸ ਰੇ-- ਸ ਰੇ --ਸ ਰੇ -- ਸ ਰੇ ਗ ਰੇ ਸ, ਰੇ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਰੇ ਗ ਰੇ ਸ, ਰੇ ਗ ਰੇ ਸ,ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ,ਰੇ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਧ(ਮੰਦਰ) -- ਰੇ ਸ,ਰੇ ਗ ਰੇ ਸ ਰੇ ਗ -- ਰੇ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਧ(ਮੰਦਰ) ਸ  

## ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ 
* ਅਮੀਰ ਖਾਨ, ਰਾਗਸ ਬਿਲਾਸਖਾਨੀ ਟੋਡੀ ਅਤੇ ਅਭੋਗੀ, ਐਚ.ਐਮ.ਵੀ. / ਏ.ਆਈ.ਆਰ. ਐਲ.ਪੀ. (ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ), EMI-ECLP2765
* ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ, ਮੌਰਨਿੰਗ ਰਾਗਸ, ਬੰਬੇ 1965, ਐਲਪੀ ਰਿਕਾਰਡ, ਰਾਗ ਰਿਕਾਰਡਸ। ( ਆਡੀਓ ਸੀਡੀ ਜੂਨ 1996 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ; iTunes 2000)।
* ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ, 1950 ਤੋਂ 
* ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ, ਝੂਟੇ ਨੈਨਾ ਬੋਲੇ ਸਾਂਚੀ ਬੱਤੀਆਂ-ਫਿਲਮ ਲੇਕਿਨ  

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  
### ਤਾਮਿਲ
ਫ਼ਲਿਸਕੀ ਬੋਲੀ

**ਫਾਲਿਸਕੀ ਭਾਸ਼ਾ** ਜਾਂ **ਫ਼ਲਿਸ਼ਨ** ਫ਼ਾਲੀਸਕੀ ਦੀ ਇੱਕ ਖਤਮ ਹੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ ਜਹਿੜਾ ਇਟਾਲਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ’ਚ ਸੀ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਏਤ੍ਰੁਰੀਏ ‘ਚ ਤਿਬੇਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਲਾਤੀਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਨੇ ਲਾਤੀਨੀ-ਫ਼ਲਿਸਕੀ (ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ‘ਚ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਬੋਲੀ 150 ਬੀ.ਸੀ.ਈ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਬੁੱਧਵਰ ਪੇਠ, ਪੁਣੇ

**ਬੁੱਧਵਾਰ ਪੇਠ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਣੇ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਪਾਰਕ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਦੁਕਾਨਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਰੈੱਡ-ਲਾਈਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗਣੇਸ਼ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ (*ਮਾਨਾ ਚੇ ਗਣਪਤੀ* ) ਅਰਥਾਤ ਜੋਗੇਸ਼ਵਰੀ ਗਣਪਤੀ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਤਾਲੀਮ ਮੰਡਲ, (ਤੁਲਸੀਬਾਗ ਗਣਪਤੀ) ਦਗੜੂ ਸ਼ੇਠ ਹਲਵਾਈ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਪਾ ਬਲਵੰਤ ਚੌਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ A.B.C ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਪੁਣੇ ਉੱਤੇ 1600 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਪੁਣੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ 1660 ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਵਰ ਪੇਠ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣਾ  ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ ਸੀ।ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ, ਇਸ ਪੇਠ ਨੂੰ *ਮੋਹਿਤਾਬਾਦ* / ਮੋਹਿਆਬਾਦ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੇਸ਼ਵਾ ਮਾਧਵਰਾਓ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਮੋਹਿਆਬਾਦ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਬੁੱਧਵਰ ਪੇਠ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। *ਤੁਲਸੀਬਾਗ*, ਬੇਲਬਾਗ ਅਤੇ ਜੋਗੇਸ਼ਵਰੀ ਮੰਦਰ ਪੇਸ਼ਵਾ ਯੁੱਗ ਦੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਪੇਠ ਦੇ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਹਨ।

*ਲਿੰਬਰਾਜ ਮਹਾਰਾਜ ਮੰਦਰ* ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਬ੍ਹੀੜੇ ਵਾੜਾ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਅਤੇ ਜਯੋਤੀਬਾ ਫੂਲੇ ਦੁਆਰਾ ਜਨਵਰੀ 1848 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਆਰਥਿਕਤਾ 
ਬੁੱਧਵਾਰ ਪੇਠ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਵਸਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਦਿਲਚਸਪ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੰਬਡੀ ਜੋਗੇਸ਼ਵਰੀ ਮੰਦਰ, ਐੱਨਐੱਮਵੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਰੋਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੁਣੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਖੇਤਰ, ਅੱਪਾ ਬਲਵੰਤ ਚੌਕ ਅਤੇ ਦਗਡੂ ਸ਼ੇਠ ਹਲਵਾਈ ਗਣਪਤੀ ਮੰਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਗਣੇਸ਼ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਰੈੱਡ-ਲਾਈਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 
ਬੁੱਧਵਾਰ ਪੇਠ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰੈੱਡ-ਲਾਈਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 700 ਵੇਸ਼ਵਾਘਰ ਅਤੇ 5,000 ਵੇਸਵਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਐੱਚਆਈਵੀ (ਏਡਜ) ਇਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇੱਕ ਐੱਚ. ਆਈ. ਵੀ./ਏਡਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੰਡੋਮ ਦੀ ਵੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਐੱਚ ਆਈ ਵੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਸੋਨਾਗਾਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਬਾਗ ਵਾਡਾ 
* ਵਿਸ਼ਰਾਮਬਾਗ ਵਾਡਾ
* ਦਗਡੂਸ਼ੇਤ ਗਣਪਤੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੇਸਵਾਗਿਰੀ
ਸਵਰਨਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰ

**ਸਵਰਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰ** (ਜਨਮ 1974) ਪਿੰਗਲਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਟਚਿੱਤਰ ਕਲਾਕਾਰ, ਇੱਕ ਚੇਂਜਮੇਕਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਲੀਡਰ ਹੈ।

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਮਿਦਨਾਪੁਰ ਦੇ ਨਯਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1974 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ ਪਰ ਗਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਪੇਂਟ ਅਤੇ ਬੁਰਸ਼ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ 5 ਬੇਟੀਆਂ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਟੁਆ ਹਨ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਪ੍ਰਤੀ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪਟਚਿੱਤਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਟੁਆ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਸਕ੍ਰੌਲ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਪਟੁਆ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਚੀਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਸਵੀਡਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਵਰਨਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਨੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਰੀਲੇ ਗੀਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਹਾਰਤ ਪੈਟ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੋਵਿਡ-ਫੋਰਨਲਾਈਨ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਮਾਸਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਹੱਥ ਧੋਣ ਵਰਗੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ 7 ਸਕ੍ਰੋਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਟਚਿੱਤਰ ਦਿਖਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ 99,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

## ਪਟਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਟੁਆ ਸੰਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਾ 
ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਨੇ ਸੁਨਾਮੀ, 11 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਤਪਦਿਕ, ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ./ਏਡਜ਼, ਬਾਲ ਵਿਆਹ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਟਚਿੱਤਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਵੈ-ਰਚਿਤ ਪਟੁਆ ਸੰਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡ 
* 1994 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
Collodi, Carlo. The Patua Pinocchio. Illustrated by Swarna Chitrakar and translated by Carol Della Chiesa. publisher Tara Books; Illustrated edition, May 12, 2015

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸਵਰਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
* ਸਵਰਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੋਵਿਡ-19 ਬਾਰੇ ਗੀਤ ਅਤੇ 7 ਲੰਬਾ ਸਕ੍ਰੋਲ ਪਟਚਿੱਤਰ ਪੇਂਟਿੰਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974
ਕ਼ਾਲਾਖ਼ਰੀਆਕ਼

**ਕ਼ਲਹੇਰੀਆਕ਼** (ਜੂਨ 14, 1856) ਜਿਆ **ਕ਼ਾਲਾਖ਼ਰੀਆਕ਼,** ਨੇ  **ਏਰਾਸਮਸ ਔਗਸਟੀਨ ਕੱਲੀਹੀਰੂਆ** ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਪਤਿਸਮਾ ਲਿਆ, [ਹੇਠਲਾ-ਅਲਫ਼ਾ 1] ਕੇਪ ਯਾਰਕ, ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਇਨੁਘ੍ਹੁਇਤ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1850 'ਚ ਜਾਹਨ ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ ਦੀ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਆਰਕਟਿਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੱਚ.ਏਂਮ.ਏਸ ਅੱਸਿਸ਼ਟੰਸ ਦੀ ਐਕਸਪੀਡੀਸ਼ਣ। ਉਸ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਊਓਸਤੇਨਹੋਲਮਅ ਫ਼ੀਓੜ ਵਾਲ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਫ਼ੈਂਕਲਿਨ ਦੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਪਈ ਸਨ। ਪਰ ਓੱਥੇ ਕੱਲੇ ਕਈ ਹੋਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਕ੍ਰੀਊ ਅਤੇ ਇਨੁਘ੍ਹੁਇਤ ਦੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਨਕਸ਼ਾ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜਹਿੜਾ ਨੇ ਕ੍ਰੀਊ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਿੰਕ ਕ੍ਰੀਊ ਨੇ ਕਹਿ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਘਰੇ ਵਾਪਸ ਜਾਾਹ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਸਮੂੰਦਰੀ ਹਵਾਵਾਂ 'ਤੇ ਛੱਲੇ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ'ਚ ਅਸ-ਪੀ-ਸੀ-ਕੇ'ਚ ਰਹਿ ਸੀ।
thumb
ਸਿੱਖ ਕੰਨਿਆ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ

**ਸਿੱਖ ਕੰਨਿਆ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ** ਭਾਈ ਤਖ਼ਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਤਖ਼ਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਰਨਾਮ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਪਾਸੇ ਨਿੱਗਰ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਦਿਆਂ ਸਿੱਖ ਕੰਨਿਆ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲੇ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਅਕ ਖੇਤਰ ’ਚ ਇਕ ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਇਆ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕਾਇਮ ਹੋਈ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਵਿੱਦਿਅਕ ਖੇਤਰ ਦੀ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਦਲਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ’ਚ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਚਾਨਣ ਵੰਡਿਆ। ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਇਹ ਖੇਤਰ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪੱਖੋਂ ਪਛੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
## ਵਿਸ਼ੇਸ਼
# ਸਿੱਖ ਕੰਨਿਆਂ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲੇ ਚ ਜਦ ਲੰਗਰ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜਦੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਗਰੀਬ ਗੁਰਬੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਢਿੱਡ ਭਰਨ ਲਈ ਭੋਜਨ ਮਿਲਦਾ । ਇੱਥੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਘੰਟੀ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੁੱਤੇ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਓਹ ਲਾਈਨ ਬਣਾ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ।ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਕੁੱਤੇ ਸਦਾ ਬੇਫ਼ਿਕਰੀ ਤੇ ਅਨੰਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ । ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦਰ ਤੇ ਆਇਆ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ ।
# ਇੱਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਬੁਰੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਬਦਮਾਸ਼  ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਕੰਨਿਆਂ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ।ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਉਹਨਾਂ ਇੱਕਲਿਆ ਹੀ ਖੂੰਡੇ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦੋ ਪਠਾਣਾ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਉਹਨਾ ਦੇ ਤੋਬਾ ਕਰਨ ਤੇ ਹੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ।
# ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਇੱਕ ਮਾਈ ਜੋ ਕਿ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਇੰਨਸਪੈਕਟਰ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਸਨ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਮੈਨੂੰ ਕਰੋਸ਼ੀਆ, ਬੁਣਨਾ ਤੇ ਕਢਾਈ ਕਰਨੀ ਸਿਖਾਓ ।ਮਾਤਾ ਜੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਤੁਸੀ ਸਿੱਖ ਕੇ ਕੀ ਕਰੋਗੇ ? ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ,”ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਮੈ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖ ਸਕਾਂਗਾ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ,ਉਹ ਠੀਕ ਹੈ ਜਾਂ ਗਲਤ ”। ਆਪ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਉਸ ਮਾਈ ਕੋਲ਼ੋਂ ਸਿੱਖੇ।
# ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋਈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਛਪ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੀ ਕਾਪੀ ਛਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਲਹੌਰ ਪੁੱਜੇ ਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਲੱਗੀ ਨਕਲ ਭਾਵ ਠੱਪਾ ਆਪਣੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਹੀ ਲਾਹ ਲਿਆਏ।
# ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁੰਦਰੀ ਤੇ ਰਾਣਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਣ ਲਈ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਭਾਈ ਤਖਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋ ਹੀ ਮਿਲੀ ਸੀ।
# ਦਸਵੀ ਜਮਾਤ ਦੀਆ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਨੂੰ ਤੋਰਨ ਵੇਲੇ ਆਪ ਦੀਆ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੱਥਰੂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਕਹਿੰਦ- “ਮਾਪੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤੋਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਤੋਰਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ।”
# ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵੱਡੇ ਲੜਕੇ ਲਈ ਵੀ ਲੜਕੀ ਭਾਈ ਤਖਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲੱਭੀ ਸੀ ਜੋ ਸਿੱਖ ਕੰਨਿਆਂ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਿਆ ਤੋ ਪੜੀ ਸੀ ।
# ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਜੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਬੀਬੀ ਰੂਪ ਕੌਰ, ਬੀਬੀ ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਕੌਰ ਤੇ ਕਾਕਾ ਜੀ ਵੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਹੇਠ ਹੀ ਪੜੇ ਸਨ।
# ਸੰਗਰੂਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪੜਾਉਣ ਲਈ ਸਿੱਖ ਕੰਨਿਆਂ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਿਆ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਤੇ ਨਾਲ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਵੀ । ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਫ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ । ਕੋਈ ਨੌਕਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ।
# ਅਮਿਤਾਭ ਬਚਨ ਦੀ ਮਾਤਾ ਤੇਜੀ ਬਚਨ ਵੀ  ਇਥੇ ਪੜ੍ਹੀ। 
# ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮੀ ਖਾਨਦਾਨ , ਕਪੂਰ ਖਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀਆਂ ਸਰਵ- ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਗੀਤਾ ਬਾਲੀ ਵੀ ਇਥੋਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ।ਬੀਬੀ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਮਾਹਲਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖੀ
ਸੋਸਾ ਜੋਸਫ਼

**ਸੋਸਾ ਜੋਸੇਫ਼** (ਜਨਮ 1971) ਕੋਚੀ, ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਔਰਤ ਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋਸਫ਼ ਨੇ ਰਾਜਾ ਰਵੀ ਵਰਮਾ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਮਾਵੇਲੀਕਾਰਾ ਕੇਰਲਾ ਅਤੇ ਬੜੌਦਾ ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੋਡੋਸ਼ੀਮਾ, ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸੇਟੌਚੀ ਟ੍ਰੀਏਨੇਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਦੇ 21ਵੇਂ ਬਿਏਨੇਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* MutuaArt ਵਿਖੇ ਜੋਸਫ਼ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ
* ਗੈਲਰੀ ਮੀਰਚੰਦਾਨੀ + ਸਟੀਨਰੂਕੇ ਵਿਖੇ ਜੋਸਫ਼ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971
ਸਿਸਟਰ ਕਲੇਅਰ

**ਸਿਸਟਰ ਮੈਰੀ ਕਲੇਅਰ** (1937-11 ਫਰਵਰੀ 2018) ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਭੈਣ ਸੀ ਅਤੇ 750 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਈਸਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਈਸਾਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਭੈਣ ਕਲੇਅਰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਨੌਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੀਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਤਬਾਦਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਬੰਗਲੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸੀਨੀਅਰ ਕਲੇਅਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਸਕੂਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਿਸੂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਮਿਲਿਆ।

17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅਰੇਂਜ ਮੈਰਿਜ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਸੇਲਸੀਅਨ ਮਿਸ਼ਨਰੀਜ਼ ਆਫ਼ ਮੈਰੀ ਇਮਮਕੂਲੇਟ (ਐਸ. ਐਮ. ਐਮ. ਆਈ.) ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਗਏ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀ ਕਾਨਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬਪਤਿਸਮਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਐਸ. ਐਮ. ਐਮ. ਆਈ. ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਕਲੇਅਰ ਨੂੰ 6ਵੀਂ ਅਤੇ 7ਵੀਂ ਜਮਾਤਾਂ ਪਡ਼੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪਡ਼੍ਹਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਸਕੂਲ ਭੇਜਿਆ।

## ਕਲਾ 
ਸਿਸਟਰ ਕਲੇਅਰ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਪੋਪ ਜੌਹਨ ਪਾਲ II ਨੂੰ ਐਸ. ਐਮ. ਐਮ. ਆਈ. ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਉੱਤਮ ਜਨਰਲ, ਸੀਨੀਅਰ ਜੇਨ ਸਕੇਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਪੋਸਟਰਾਂ, ਬਲੌਗ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਕਲੇਅਰ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੇਂਡੂ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਬਾਈਬਲ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਬੋਲਡ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਮ ਭਾਰਤੀ ਸੈਟਿੰਗਾਂ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨਾਲ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕਡ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਸਲੀਬ, ਆਖਰੀ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਲਾਨਾ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਛਾਪਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀ ਕਲੇਅਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਚਮਰਾਜਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀ ਕਾਨਵੈਂਟ ਦੇ ਵਿਹਡ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। 1800 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦੀ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਸੇਲਸੀਅਨ ਮਿਸ਼ਨਰੀਜ਼ ਆਫ਼ ਮੈਰੀ ਇਮਮਕੂਲੇਟ (ਐਸਐਮਐਮਆਈ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮਾਨਤਾ 
ਪੋਪ ਬੇਨੇਡਿਕਟ XVI ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕਲੇਅਰ ਨੂੰ ਵੈਟੀਕਨ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਨਹੀਂ ਗਈ, ਪਰ ਪੋਪ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਡੀਨਲ ਨੂੰ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਭੇਜਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਸੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ 2012 ਵਿੱਚ ਕੈਥੋਲਿਕ ਬਿਸ਼ਪਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937
ਅੰਬਿਕਾ ਦੇਵੀ (ਕਲਾਕਾਰ)

**ਅੰਬਿਕਾ ਦੇਵੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਧੂਬਨੀ ਕਲਾ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੰਨ 2009 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਸਤਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।

## ਜੀਵਨ 
ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮਧੂਬਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਸਿਦਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵੱਲ ਮੁਡ਼ ਗਏ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਲੀਲਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਮਧੂਬਨੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਲੀਲਾ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਮਧੂਬਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ, ਜੋ ਖੁਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਧੂਬਨੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਫਰਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਊਡਰ ਚਾਵਲ ਤੋਂ ਬਣੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਦੇਵੀ ਕਾਗਜ਼ ਅਤੇ ਰੰਗ ਦੋਵੇਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਰਤਦੀ ਹੈ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣੇ ਖਾਦੀ ਕਾਗਜ਼ ਅਤੇ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭੂਰੇ ਚਾਵਲ, ਇਮਲੀ ਅਤੇ ਚਾਰਕੋਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰੰਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਨੇ ਮਧੂਬਨੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਤ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਧੂਬਨੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਕਲਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਮਾਸਕ, ਹੱਥ ਧੋਣ ਅਤੇ ਮਧੂਬਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੇਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਧੂਬਨੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ
ਲਹਿਰਾਂ (ਰਸਾਲਾ)

**ਲਹਿਰਾਂ **() ਜਿਹਨੂੰ ਮਾਹਨਾਮਾ ਲਹਿਰਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਏ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਕ ਅਦਬੀ ਰਸਾਲਾ ਏ ਜੋ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਮਹੀਨਾ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਅਦਬੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਹੈ ਜੋ ਕਾਲਜ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਤਹਿਰੀਕ ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ ਅਖ਼ਤਰ ਨੇ ਮਾਰਚ ੧੯੬੫ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਕਾਲਿਨੋਵੋ, ਗਿਝ਼ੀੱਕੋ ਕਉਂਟੀ

**ਕਾਲਿਨੋਵੋ** ਉੱਤਰੀ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਰਮੀਅਨ-ਮਸੂਰੀਅਨ ਵੋਇਵੋਦਸ਼ਿਪ, ਗਮੀਨਾ ਗਿਝ਼ੀੱਕੋ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਗਿਝ਼ੀੱਕੋ ਕਉਂਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਝ਼ੀੱਕੋ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (4 ਮੀਲ) ਪੱਛਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਓਲਸਤਾਈਨ ਤੋਂ 81 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (50 ਮੀਲ) ਪੂਰਬੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਗੇਸਪਾਰਡ ਅਤੇ ਬਾਲਥਜ਼ਾਰਡ ਮਾਰਸੀ

[thumb|333x333px|ਗੇਸਪਾਰਡ ਮਾਰਸੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਐਨਸੈਲਡਸ ਦੀ ਗਿਲਟ-ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ [ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ (ਵਰਸੇਲਜ਼, ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿਖੇ ਬਾਸਿਨ ਡੀ ਐਨਸੈਲਡੇ 1675–1677)।]]
ਭਰਾ **ਗੇਸਪਾਰਡ** (ਜਨਮ ਸੀ 1624 ਜਾਂ 1625, ਮੌਤ ਹੋਈ 10 ਦਸੰਬਰ 1681) ਅਤੇ **ਬਾਲਥਜ਼ਾਰਡ ਮਾਰਸੀ** (ਬਪਤਿਸਮਾ 6 ਜਨਵਰੀ 1628, ਮੌਤ ਹੋਈ ਮਈ 1674) ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਂਬ੍ਰਾਈ ਤੋਂ, ਉਹ ਪੈਰਿਸ 'ਅਲ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਲੂਈ ਚੌਦਵਾਂ ਤੋਂ ਨੌਂਕਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਵਰਸਾਈਯ ਦੀਆਂ ਡੱਕ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗਾਡਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਸਨ।

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਝ਼ੀਅੰਨ, ਪੀਏਰ ਲੇ ਗ੍ਰੋਸ ਵੱਡੇ ਨਾਲ ਵਿਾਏ ਗੇ ਸਨ। 'ਤੇ ਉਹ ਪੀਏਰ ਲੇ ਗ੍ਰੋਸ ਛੋਟੇ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1674
ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੱਤਾ

**ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੱਤਾ** (1930 – 14 ਅਗਸਤ 2024) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਧੂਬਨੀ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ।

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੱਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 1930 ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰਪੁਰ, ਦਰਭੰਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਬਿਹਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਸੁਭਦਰਾ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕਿ ਖ਼ੁਦ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ, ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦੱਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਦੱਤਾ ਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਪਾਲਿਆ।

## ਕੰਮ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਦੱਤਾ ਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1971 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।&#x5B; '''' &#x5D; ਦੱਤਾ ਮਿਥਿਲਾ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਕਯਾਸ਼ਤਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਸੀ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਸੋਟੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਆਹ ਜਾਂ ਨਾਚ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਥੀਮ ਹਨ। ਦੱਤਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ।

ਦੱਤਾ ਅਕਸਰ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਠਹਿਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਟਾਕੋਮਾਚੀ, ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਲਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਫੁਕੂਓਕਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਦਸੰਬਰ 1983 ਵਿੱਚ, ਦੱਤਾ ਨੇ ਮਿਥਿਲਾ ਕਲਾ ਵਿਕਾਸ ਸਮਿਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ NGO ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਮਧੂਬਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਪਛੜੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਦੱਤਾ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸਮਰਥਕ ਸੀ।

2019 ਵਿੱਚ, ਦੱਤਾ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੌਤ 
ਦੱਤਾ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਅਗਸਤ 2024 ਨੂੰ 93 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਇਨਾਮ 
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ (1980)
* ਸ਼ਿਲਪ ਗੁਰੂ (2006)
* ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਵਾਰਡ (2019)

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਯੂਟਿਊਬ ' ਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ( ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ)
* ਯੂਟਿਊਬ ' ਤੇ ਫੋਲਕਾਰਟੋਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ
ਕੇਦਾਰ (ਰਾਗ)

" ਦੋ ਮਧ੍ਯਮ ਅਰੁ ਸ਼ੁੱਧ ਸ੍ਵਰ,ਮਾਨਤ ਥਾਟ ਕਲਿਆਣ ।

ਮ ਸ ਵਾਦੀ ਸੰਵਾਦੀ ਸੇ, ਰਾਗ ਕੇਦਾਰ ਬਖਾਨ ।।

**ਪ੍ਰਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾਸਾਰ**

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
## ਵਿਸਤਾਰ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਰਾਗ **ਕੇਦਾਰ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਕੇਦਾਰਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਾਗ ਹੈ।ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੁਰੀਲੇ ਅਤੇ ਘੁਮਾਵਦਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਗ 'ਚ  ਸ ਅਤੇ ਮ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਦੁਹਰਾਓ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ  ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਗ ਦੀਪਕ ਦੀ ਰਾਗਿਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮ (ਮ) ਤੋਂ ਪੰਚਮ (ਪ) ਅਤੇ ਪੰਚਮ (ਪ) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੰਧਾਰ (ਗ ) ਦੀ ਛੋਹ ਜਾਂ ਗੰਧਾਰ (ਗ) ਤੋਂ ਪੰਚਮ (ਪ) ਤੱਕ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਵਾਲਾ  ਬਹਾਵ  'ਮ ਗਪ'  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬਹਾਵ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

ਇਹ ਗੱਲ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਗ ਕੇਦਾਰ 'ਚ ਬਹੁਤ ਗਰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਦੀਪਕ ਰਾਗ ਦੀ ਰਾਗਿਨੀ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਰਾਗ ਕੇਦਾਰ 'ਚ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਤੀਵਰ ਮ ਦੋਂਵੇਂ ਲਗਦੇ ਹਨ ।

ਰਾਗ ਕੇਦਾਰ ਦੇ ਅਰੋਹ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਭ (ਰੇ) ਅਤੇ ਗੰਧਾਰ (ਗ) ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿਚ ਗੰਧਾਰ (ਗ) ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਜਾਤੀ ਔਡਵ-ਸ਼ਾਡਵ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿਚ ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹਲਕਾ ਇਸਤੇਮਾਲ  ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਓਹ ਵੀ ਸਿਰਫ ਅਵਰੋਹ ਵਿਚ।

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿਚ ਸ਼ੁੱਧ ਮ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਬਹੁਤ ਅਹਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੇ ਥੋੜਾ ਠਹਰਿਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿਚ ਪੰਚਮ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠਹਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿਚ ਸ਼ਡਜ ਤੇ ਮਧ੍ਯਮ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।  

## ਮੂਲ 
ਰਾਗ ਕੇਦਾਰ ਕਲਿਆਣ ਥਾਟ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਅਜੀਜ਼ ਰਾਗ ਸੀ  । ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੰਸਰੀ 'ਤੇ ਵਜਾਇਆ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਵਿਚ ਹਰ ਕੋਈ ਆਨੰਦਿਤ  ਹੋ ਗਿਆ। 

## ਰਾਗ ਕੇਦਾਰ 'ਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖਾਸ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ 
* ਸ ਮ ,ਮ -- -- ਗਪ 
* ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਧ ਪ ਮ
* ਮ,ਗਮ ਰੇ --  -- ਸ
* ਸ ਮ ,ਮ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਧ ਪ ਮ ਰੇ ਸ 
* ਪ ਪ ਸੰ ਰੇੰ ਸੰ , ਧ ਪ ਮ

## ਰਾਗ ਕੇਦਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ
ਮਿੰਨੀ ਸਿਵਕੁਮਾਰ

**ਮਿੰਨੀ ਸਿਵਕੁਮਾਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਮਿੰਨੀ ਸਸਿਵਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ 1962 ਵਿੱਚ ਤਿਰੂਵੰਨਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉ ਸਨੇ ਜ਼ੂਆਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉੱਘੇ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਆਰ. ਸਿਵਾ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
2001 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਲਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤੇ। ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬਿਰਲਾ ਅਕਾਦਮੀ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੋਲੋ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤਾ।

ਉਹ ਆਪਣੇ "ਰੰਗ ਦੀ ਜੀਵੰਤਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਆਊਟਪੋਰਿੰਗ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ" ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਮੌਤ 
ਮਿੰਨੀ ਦੀ 5 ਸਤੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961
ਡੋਰਸੱਟ ਆਚਾਰ

**ਡੋਰਸੱਟ** ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ-ਐਸੀਕੀਮੋ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸੀ, ਜੋ 500 ਬੀ.ਸੀ ਤੋਂ 1000 ਈ. ਜਾਂ 1500 ਈ. ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲੀ, ਜੋ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ-ਡੋਰਸੱਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਕਟਿਕ ਵਿੱਚ ਥੂਲ ਲੋਕਾਂ (ਪ੍ਰੋਟੋ-ਇਨੁਇਟ) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ। ਇਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਕੇਪ ਡੋਰਸੈੱਟ (ਹੁਣ ਕਿੰਗਗੈਤ) ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਬੂਤ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਦ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਅੰਤਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚਾਰ ਪਡ਼ਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਤਿਕੋਣੀ ਅੰਤ-ਬਲੇਡ, ਤੇਲ ਦੇ ਲੈਂਪ (ਸਾਬਣ ਦੇ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਬਣੇ ਕੁਲਿਕ) ਅਤੇ ਬਰੀਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਬਾਰਾਨ ਇਜਲਾਲ

**ਬਾਰਾਨ ਇਜਲਾਲ** ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸਿਖਿਅਤ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਗੁਮਨਾਮਤਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਗੁਮਨਾਮਤਾ ਨਿੱਜੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇੱਕ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਫੋਕਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰਾਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦੀਆਂ ਅਣਕਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਗਵਾਹ ਬਣਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਐਕਰੀਲਿਕ ਪੇਂਟ, ਧੁਨੀ, ਵੀਡੀਓ, ਰੋਸ਼ਨੀ, ਕਢਾਈ, ਗੈਲਵੇਨਾਈਜ਼ਡ ਆਇਰਨ, ਰੈਜ਼ਿਨ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵਾਸਤੂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਿਕੋਲਸਨ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਕਨਫਲੀਕਟੋਰੀਅਮ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਕੋਲੰਬੋ ਵਿਖੇ ਕੋਲੰਬੋਸਕੋਪ, ਇੰਡੀਆ ਆਰਟ ਫੇਅਰ, ਆਰਟ ਦੁਬਈ, ਆਰਟ ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਟੋਕੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਵਿਖੇ ਚਿੰਟ੍ਰੇਟਸੁਕਨ ਗੈਲੇਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਬਾਰਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਭੋਪਾਲ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕੀਨ ਪਾਠਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ, ਮੂਨਿਸ ਇਜਲਾਲ (ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਕੰਮ 
ਬਾਰਾਨ ਇਜਲਾਲ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ *ਰੀਟੇਲਿੰਗਜ਼* ਹੈ, ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਦੋ ਸੀਰੀਜ਼, *ਸਟੀਚਡ ਵਿੰਗਜ਼* ਅਤੇ *ਟੂ ਬੀ ਕੰਟੀਨਿਊਡ* ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਤੀਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਿੱਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। *ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ (2010)* ਦੀਆਂ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਲਮੀਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜੋ "ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਖਾਸ ਲੈਂਡਸਕੇਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।" ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ "ਆਮ ਲੋਕਾਂ" ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

*ਡਾਇਰੀ ਐਂਟਰੀਆਂ (2020–ਮੌਜੂਦਾ*), ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਆਯਾਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। *ਟਿੱਡੀ ਖਾਧੀ ਚੰਦਰਮਾ* (2020–) *ਡਾਇਰੀ ਐਂਟਰੀਆਂ* ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਲੜੀਵਾਰ, ਸੰਕਲਪ ਕਲਾ ਵਿੱਚ " ਚੰਨ ਦੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਕਾਈਵਜ਼, ਸਵੈ ਦੇ, ਅਤੇ ਲੰਘਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਐਂਟਰੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਅਸਾਧਾਰਣ, ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਪਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨੋਟ ਕਰੋ।" ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੀਰੀਜ਼, *ਮੌਰਨਰਜ਼ ਐਂਡ ਵਿਟਨੈਸਜ਼* *(2021-),* ਜਿਸ ਨੂੰ "ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਾਰਾਨ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਡਾਇਰੀ ਐਂਟਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੰਕਲਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੂਨਿਸ ਇਜਲਾਲ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਕਸਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੀ।

*ਸਾਈਲੈਂਟ ਮੀਨਾਰਟਸ, ਵਿਸਪਰਿੰਗ ਵਿੰਡਜ਼ (2015-16),* ਮੁੰਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਪੋਰਟ ਦੇ ਟੀ2 ਟਰਮੀਨਲ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਦਸ ਫੁੱਟ ਦੀ ਆਰਟਵਰਕ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜੋ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਸਤੂਆਂ "ਅੱਖਰ" ਹਨ ਜੋ ਚਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਕਢਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਰੇਬਾ ਹੋਰੇ

**ਰੇਬਾ ਹੋਰੇ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ, ਮਿਸ਼ਰਤ ਮੀਡੀਆ, ਤੇਲ ਦੇ ਰੰਗ, ਪੇਸਟਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਟੇਰਾਕੋਟਾ ਤੱਕ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਸੁਭਾਵਿਕ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਸਨ। ਉਹ ਸੋਮਨਾਥ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਖੁਦ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
ਰੇਬਾ ਨੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 1948 ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ 1951 ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਜੌਹਨਜ਼ ਡਾਇਓਸੇਸਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਪਡ਼੍ਹਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ 1954 ਵਿੱਚ ਸੋਮਨਾਥ ਹੋਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ ਕੋਲਕਾਤਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਹੋਰੇ ਦੀ ਮੌਤ 2008 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਹੇਠ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਯੋਗ ਗਿਣਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ 
ਰੇਬਾ ਹੋਰੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੇ ਉਤੇਜਕ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਤਸਾਹ ਉਸ ਦੇ ਵਿਹਡ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਦੇ ਲੋਕ ਜੋਸ਼ ਜਿੰਨੇ ਸਰਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ। ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਅਕਾਲ ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮਨੁੱਖੀ ਦੁਖਾਂਤਾਂ ਦੀ ਰੀਡ਼੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਚਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮਨੁੱਖੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਸਮਝ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਟਾਪੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ'। ਹੋਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਰਣਨ ਸੰਬੰਧੀ ਲਾਈਨ ਦੀ ਮਾਹਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਰੰਗਦਾਰ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਰਦਰੇ ਅਤੇ ਸਵੈਚਲਿਤ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਸੰਗ੍ਰਹਿ 
* ਸੀਗਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਆਰਟਸ, ਕੋਲਕਾਤਾ
* ਬਿਰਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਲਚਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ
* ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
* ਆਰਟ ਹੈਰੀਟੇਜ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
* ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਦੂਤਾਵਾਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਕੁਲਕਰਨੀ

**ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਕੁਲਕਰਨੀ** (ਜਨਮ ਕਰਨਾਟਕ, 1950) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ਹਿਰੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਕੁਲਕਰਨੀ ਨੇ ਸਰ ਜੇਜੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ, MSU ਬੜੌਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਕੇਤਨ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮੂਰਤੀ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਨਵੇਂ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੀਸ਼ੇ, ਐਕਰੀਲਿਕ, ਗੰਨੇ ਵਰਗੇ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ, ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਕੰਮ 2012 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਆਫ ਬਾਡੀਜ਼, ਆਰਮਰ ਅਤੇ ਪਿੰਜਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਫੰਡ ਜੁਟਾਉਣ ਲਈ ਸੀਮਤ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹੈੱਡਗੇਅਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਉਸ ਦੀ ਹਾਲੀਆ ਇਕੱਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ' ਚੁੱਪ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤ' 2023 ਵਿੱਚ ਕੇਮੋਲਡ ਪ੍ਰੈਸਕੋਟ ਰੋਡ ਵਿਖੇ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ।

## ਸਹਿਯੋਗ 
ਡਿਓਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ATW ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ - 'ਆਫ਼ ਬਾਡੀਜ਼, ਆਰਮਰ ਐਂਡ ਕੇਜਸ' ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਹਾਲੀਆ ਸਹਿਯੋਗ।

## ਜਨਤਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 
ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਕੁਲਕਰਨੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ KNMA, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ; ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਿਕੋਲਸਨ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਮੁੰਬਈ, ਕੈਮੋਲਡ ਪ੍ਰੈਸਕੋਟ ਰੋਡ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਸਰਮਾਇਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਮੁੰਬਈ

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਕੰਮ ਆਰਟ ਫਾਰ ਬੇਬੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਮਾਗਦਾ ਨੱਚਮਨ ਆਚਾਰੀਆ

**ਮਾਗਦਾ ਨੱਚਮਨ ਆਚਾਰੀਆ** (20 ਜੁਲਾਈ 1889-12 ਫਰਵਰੀ 1951) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਮੂਲ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਡਰਾਫਟਸਮੈਨ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। 

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਮਗਦਾ ਨੱਚਮਨ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾਵਲੋਵਸਕ (ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ-ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਸੱਭਿਅਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਮੈਕਸਿਮਿਲਿਅਨ ਨੱਚਮਨ, ਰੀਗਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਰਮਨ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨੋਬਲ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਦੀ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਉਤਪਾਦਨ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਕਲਾਰਾ ਐਮੀਲੀਆ ਮਾਰੀਆ ਵਾਨ ਰੋਡਰ, ਇੱਕ ਲੂਥਰਨ ਬਾਲਟਿਕ ਜਰਮਨ ਸੀ। ਮਗਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਲੂਥਰਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1906 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਅੰਨਾ ਜਿਮਨੇਸ਼ੀਅਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਨੇਨਸ਼ੂਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮਿਊਚੁਅਲ ਏਡ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1907 ਅਤੇ 1913 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਵਾਂਤਸੇਵਾ ਆਰਟ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਲਿਲੀਓਨ ਬਕਸਟ, ਮਸਟਿਸਲਾਵ ਡੋਬੁਜ਼ਿਨਸਕੀ ਅਤੇ ਕੁਜ਼ਮਾ ਪੈਟਰੋਵ-ਵੋਡਕਿਨ ਨਾਲ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 

## ਕਰੀਅਰ 
ਮਗਦਾ ਨੱਚਮਨ ਨੇ 1910 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸੰਨ 1913 ਵਿੱਚ, ਕੋਕਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸਿਮਿਲਿਅਨ ਵੋਲੋਸ਼ਿਨ ਦੇ ਦੱਚੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਵੀ ਮਰੀਨਾ ਤ੍ਸਵੇਤੇਵਾ ਮਰੀਨਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਸਰਗੇਈ ਏਫ੍ਰੋਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਵੇਰਾ ਅਤੇ ਐਲਿਜ਼ਾਵੇਟਾ ਏਫ੍ਰੋਨ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਵੀ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਜਾਣਿਆ ਤੇਲ ਚਿੱਤਰ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, Tsvetaeva ਦਾ ਇੱਕ ਤੇਲ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ। 1916 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਾਸਕੋ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਰਗੇਈ (ਲੌਸਟ) ਦਾ ਇੱਕ ਪੋਰਟਰੇਟ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਨੱਚਮਨ ਨੇ 1917-1920 ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਸੰਨ 1917 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਾਸਕੋ ਥੀਏਟਰ ਆਫ਼ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਟਾਰਟੱਫ ਨਾਟਕ ਲਈ ਇੱਕ ਸਟੇਜ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। 1919 ਦੀ ਪਤਝਡ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1920 ਦੀ ਪਤਝਡ਼ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਐਲਿਜ਼ਾਵੇਟਾ ਐਫਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨੇਵੇਲ ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ ਉਸਟ-ਡੌਲੀਸੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਾਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Magdanachmanacharya.org
* ਮਗਦਾ ਲੱਭਣਾ। ਮੁੰਬਈ ਮਿਰਰ
* ਮੈਗਦਾ ਨਚਮੈਨਃ ਐਨ ਆਰਟਿਸਟ ਇਨ ਐਕਸਾਈਲ, ਲੀਨਾ ਬਰਨਸਟਾਈਨ ਦੁਆਰਾ 
* ਮਗਦਾ ਨਚਮਨਃ ਰੂਸੀ-ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ। ਔਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਪੂਰਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਅਜਾਇਬ ਘਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1951
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1889
ਕਾਨਹੜਾ (ਰਾਗ ਪਰਿਵਾਰ)

thumb| ਚੇਤਨ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ *ਦੀਪਕ ਰਾਗ ਦੀ ਕਾਨ੍ਰਾਹੜਾ  ਰਾਗਿਨੀ* , 1746, ਹੋਨੋਲੂਲੂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ
**ਕਾਨ੍ਹੜਾ** (ਹਿੰਦੀ: कान्हड़ा, ਤਮਿਲ: கானடா, ਬੰਗਾਲੀ: কানাড়া) ਜਿਸਨੂੰ **ਕਾਨਹੜਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ *ਰਾਗਾਂ* ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਗ, ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਰਾਗ ਕੰਨੜ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਕੰਨੜ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਗ **ਕਾਨਹੜਾ** ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਨਹੜਾ/ਦਰਬਾਰੀ ਕਾਨਹੜਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਨਹੜਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੋਮਾਂਟਿਕ, ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਟਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ,ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਸਾਵਰੀ ਜਾਂ ਕਾਫੀ ਰਾਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਰਾਗਾਂ 'ਚ ਸ਼ੁੱਧ/ਕੋਮਲ ਗੰਧਾਰ (ਗਾ) ਅਤੇ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ/ਸ਼ੁੱਧ/ਕੋਮਲ ਧੈਵਤ (ਧ) ਸੁਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਕਰ ਰੂਪ 'ਚ ਲਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਖਾਸ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਗ* *ਮ* *ਰੇ* ਅਤੇ *ਧ* *ਨੀ* *ਪ* ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਕਾਨਹੜਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਰਾਗ ਇਸ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ:

# ਆਭੋਗੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਅਡਾਨਾ ਕਾਨਹੜਾ
# ਆਸਵਰੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਬਸੰਤੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਕਾਨਹੜਾ 
# ਭਵਸਾਖ ਕਾਨਹੜਾ
# ਦਰਬਾਰੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਇਨਾਇਤਖਾਨੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਦੇਵਸਖ ਕਾਨਹੜਾ
# ਗੂਂਜੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਹੁਸੈਨੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਜਯੰਤ ਕਾਨਹੜਾ
# ਕਾਫੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਕੌਸੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਲਾਚਾਰੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਲੰਕਾਸ਼੍ਰੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਮਾਲਕੌਂਸ ਕਾਨਹੜਾ
# ਨਾਗਧਵਨੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਨਵਰਾਸਾ ਕਾਨਹੜਾ
# ਨਾਇਕੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਰਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਰਾਇਸਾ ਕਾਨਹੜਾ
# ਰਾਮਸਖ ਕਾਨਹੜਾ
# ਸ਼ਾਹਾਨਾ ਕਾਨਹੜਾ
# ਸੁਘਰਾਇ ਕਾਨਹੜਾ
# ਸੂਹਾ ਕਾਨਹੜਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ
ਕੀਸਟੋਨ-ਲੋਏਨਿੰਗ ਕੰਮੂਟਰ

**ਕੀਸਟੋਨ-ਲੋਏਨਿੰਗ ਕੇ-84 ਕੰਮੂਟਰ** ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ-ਇੰਜਣ ਬੰਦ-ਕੈਬਿਨ 4-ਪਲੇਸ ਬਾਈਪਲੇਨ ਐਂਫੀਬੀਅਸ ਅੱਸਮਾਨੀ ਜਹਾਜ਼ ਸੀ ਜੋ ਕੀਸਟੋਨ ਲੋਨਿੰਜ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ 300 ਅੱਚ ਪੀ ਰੁਾਈਟ ਫ਼ਰਲਵਿੰਡ ਇੰਜਣ ਜਿਹੜਾ ਖੰਬਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਦਾ ਪ੍ਰੋਪੱਲਰ ਜੋ ਵਿੰਡਸਕ੍ਰੀਨ ਟੇ ਅੱਗੇ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1929 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਹਾਰ (ਰਾਗ)

**"ਗ ਕੋਮਲ ਅਰੁ ਦੋ ਨਿਸ਼ਾਦ,ਗਾਵਤ ਰਾਗ ਬਹਾਰ ।**

**ਮਧ੍ਯ ਰਾਤ੍ਰਿ ਸ਼ਾਡਵ-ਸ਼ਾਡਵ,ਕਾਫੀ ਥਾਟ ਸੁਹਾਏ ।।"**

**ਚੰਦ੍ਰਿਕਾਸਾਰ ,ਇਕ ਪ੍ਰਚੀਨ ਸੰਗੀਤ ਗ੍ਰੰਥ**

## ਜਾਣਕਾਰੀ 
## ਵਿਸਤਾਰ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ 
* ਰਾਹ ਬਹਾਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।    

* ਰਾਗ ਬਹਾਰ ਕਾਫੀ ਥਾਟ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਤੇ ਮਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਬਹਾਰ,ਤਿੰਨ ਰਾਗਾਂ,ਰਾਗ ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ ਅਡਾਨਾ ਤੇ ਰਾਗ ਮੀਆਂ ਮਲਹਾਰ,ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ।
* ਰਾਗਾ ਬਹਾਰ ਉੱਤਰਾਂਗਵਾਦੀ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਜਿਆਦਾ ਚਲਣ ਤਾਰ ਸਪਤਕ 'ਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਬੇਸ਼ਕ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੈ ਪਰ ਬਸੰਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੀ ਵੀ ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਗ ਬਹਾਰ 'ਚ ਰਚੇ ਗੀਤਾਂ 'ਚ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁੱਛ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਬਹਾਰ ਇਕ ਮੌਸਮੀ ਰਾਗ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਬਹਾਰ ਦੇ ਅਰੋਹ 'ਚ ਪੰਚਮ ਤੇ ਅਵਰੋਹ 'ਚ ਗੰਧਾਰ ਵਕ੍ਰ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
* ਰਾਗ ਬਹਾਰ ਦੇ ਅਰੋਹ 'ਚ ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦ ਤੇ ਅਵਰੋਹ 'ਚ ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਬਹਾਰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸੁਹੱਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸੁਰੀਲੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
* ਇਹ ਰਾਗ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਗ ਹੈ।
* ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਸੁਭਾ ਸ਼ੋਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿਚ ਛੋਟਾ ਖਿਆਲ ਘੱਟ ਹੀ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
* ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਗ ਬਹਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੂਫੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।     
* ਰਾਗ ਬਹਾਰ ਰਾਗ ਮਲਹਾਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ।     

## ਰਾਗ ਬਹਾਰ 'ਚ ਅਲਾਪ 
ਸ ਮ,ਮ ਪ ਗ ਮ, ਨੀ ਪ, ਮ ਪ ਗ ਮ , ਧ   -- ਨੀ ਸੰ ,ਨੀ  ਪ ਮ ਪ ਗ ਮ ,ਸ ਮ ,ਮ ਪ ਗ  ਮ ਰੇ ਸ 

ਮ -- ਮ ਪ ਗ ਮਧ , (ਨੀ) ਪ ਮ ਪ ਗ --ਮ, ਗਮਧ  -- ਨੀ  ਪ ਨੀਨੀ ਪਮਪ ਗ ਮ, ਸ ਮ,ਮ ਪ ਗ  ਮ, ਰੇ ਸ 

## ਰਾਗ ਬਹਾਰ 'ਚ ਕੁੱਝ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਾਮਿਲ
ਮੇਘ (ਰਾਗ)

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
## ਵਿਸਥਾਰ ਵਿਆਖਿਆ 
**ਮੇਘ** ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ  ਰਾਗ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ *ਮੇਘ* ਦਾ ਅਰਥ ‘ਬੱਦਲ’ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਰਾਗ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਾਗ ਮੇਘ ਇਕ ਪ੍ਰਚੀਨ ਰਾਗ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ  ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ  ਗੋਵਰਧਨ ਲੀਲਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ  ਗੋਵਰਧਨ ਪਰਵਤ (ਪਹਾੜ) ਅਪਣੀ ਚੀਚੀ ਉਂਗਲੀ ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ  ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਡਮਰੂ ਧੁਨੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਜੋ ਡਮਰੂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਉਹ ਰਾਗ ਮੇਘ ਸੀ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਗ ਜੋ ਮੀਂਹ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਰਾਗ ਮਲਹਾਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੇਘ ਅਤੇ ਮਲਹਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਗ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਰਾਗ ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ ਰਖਿਆ ਗਿਆ। ਪਰੰਤੂ ਰਾਗ ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚਲਣ 'ਚ ਹੈ।

ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਚਸ਼ਮ-ਏਂ-ਬਦੂਰ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਮਧੁਰ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਯੇਸੁਦਾਸ ਅਤੇ ਹੇਮੰਤੀ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਜਕਮਲ ਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਇੰਦੁ ਜੈਨ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਹਿੰਦੀ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
ਕੁਝ ਗੀਤ ਰਾਗ ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਕੀ ਰਾਗ ਮੇਘ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।