open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਵਰੰਟ ਕੇਸ

**ਵਰੰਟ ਕੇਸ** ਜਾਬਤਾ ਫੌਜਦਾਰੀ ਸੰਘਤਾ 1973 ਦੀ ਧਾਰਾ 2 ਵਿੱਚ ਵਰੰਟ ਕੇਸ ਬਾਰੇ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਕੇਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ, ਉਮਰ ਕੈਦ ਜਾਂ ਦੋ ਸਾਲ ਤੋ ਵੱਧ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਰੰਟ ਕੇਸਾ ਦੀ ਵਿਧੀ 19 ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਰੰਟ ਕੇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸੰਮਨ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਪਰ ਸੰਮਨ ਕੇਸ ਨੂੰ ਵਰੰਟ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਤਾਜ ਹੈਦਰ

**ਤਾਜ ਹੈਦਰ** ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ, ਗਣਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਜਨਬੀਕਰਨ

**ਅਜਨਬੀਕਰਨ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: defamiliarization;ਰੂਸੀ:остранение) ਇੱਕ ਕਲਾਤਮਕ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ/ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸਮਝ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਆਮ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਓਪਰੇ ਜਾਂ ਅਜਨਬੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਸਾਡੀ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਇੰਜ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਓਪਰੀ ਜਿਹੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਦਰਸ਼ਕ/ਸਰੋਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਲਾ ਅਤੇ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਕਲਪ ਹੈ, ਡਾਡਾ, ਪੋਸਟਮਾਡਰਨਿਜਮ, ਐਪਿਕ ਥੀਏਟਰ, ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਉਘਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਜੈਮਿੰਗ ਵਰਗੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਾਅਪੇਚ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਦ 1916 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਵਿਕਟਰ ਸ਼ਕਲੋਵਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 

(ਦ ਗਜ਼ਮੈਨ, 2016) ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਵਾਕਿਫ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਸਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਸਮਝ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਬੋਧ ਖੁਦ ਬਖ਼ੁਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸਦਾ ਅਜਨਬੀਕਰਨ ਸਭਨਾਂ ਜੁਗਤੀਆਂ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਜਨਬੀਕਰਨ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਧੀਮੀ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਕਠਿਨਾਈ (ਵਿਘਨ) ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਕਾਰਨ ਕਲਾਤਮਕ ਕਾਰਜਵਿਧੀਆਂ (ਜੁਗਤੀਆਂ) ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੈ। (ਮਾਰਗੋਲਿਨ 2005) 

## ਹਵਾਲੇ
* Shklovsky, Viktor: A Reader (ed. by Alexandra Berlina). Bloomsbury 2017.
* Crawford, Lawrence. Viktor Shklovskij: Différance in Defamiliarization. Comparative Literature 36 (1984): 209-19. 
* Margolin, Uri. Russian Formalism . The Johns Hopkins Guide to Literary Theory and Criticism. Ed. Michael Groden, Martin Kreiswirth, and Imre Szeman. Baltimore, Maryland: The Johns Hopkins University Press, 1994. 
* Shklovskij, Viktor. “Art as Technique”. Literary Theory: An Anthology. Ed. Julie Rivkin and Michael Ryan. Malden: Blackwell Publishing Ltd, 1998.
* Basil Lvov, The Twists and Turns of Defamiliarization.
* Min Tian, The Poetics of Difference and Displacement: Twentieth-Century Chinese-Western Intercultural Theatre. Hong Kong: Hong Kong University Press, 2008.
* Ostranenie Magazine 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਤਕਨੀਕਾਂ
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ

**ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ**
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਪਾਰਖੂ ਸ਼ਰੀਫ ਕੁੰਜਾਹੀ ਪਾਸੋਂ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਨੇ **ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ** ਨਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਵਾਕੇ ਛਾਪੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ **ਪੰਜ ਪੜਾਵਾਂ** ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ:
=ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ=
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤਕ ਲਗਭਗ **500** ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਪਾਸ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ। **ਪੰਜ ਦਰਿਆ** ਦਾ **ਨਜ਼ਮ ਨੰਬਰ**, ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਬਿਸਮਲ ਰਚਿਤ **ਮੇਲੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ**(ਕਵੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਤਜ਼ਕਰਾ) ਅਤੇ ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਕਾਜ਼ੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ **ਨਵੀਂ ਨਜ਼ਮ** ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ ਕਿ ਵਾਘੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਕਾਦਿਮ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ।
## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ
* **ਰਿਵਾਇਤੀ ਸ਼ਾਇਰੀ** – ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ ਜਿਹੜੇ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਰਿਵਾਇਤ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਬੂ ਆਬਦੁਲ ਗੁਨੀ ਵਫਾ, ਹਕੀਮ ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ, ਡਾ. ਫਕੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਫਕੀਰ, ਜੋਗੀ ਜਿਹਲਮੀ ਅਤੇ ਦਾਮਨ ਆਦਿ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਛੰਦਾ ਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਰਚੀ।
 ਤੇਰੇ ਬੋਲ ਫ਼ਰੀਦ ਸੁਣਾਏ
 ਬਾਹੂ, ਹੈਦਰ ਤੋਂ ਭਰਮਾਏ
 ਬੁੱਲਾ, ਹਾਸ਼ਮ ਤੇਰੇ ਜਾਏ
 ਵਾਰਿਸ ਤੇਰੇ ਕੋਲ
 ਬੋਲੀਏ, ਬੋਲ ਜ਼ਰਾ ਕੋਈ ਬੋਲ।

* **ਪੰਜਾਬ ਵੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ** – 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਜਿੱਥੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਉੱਥੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵੰਡ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ **ਸ਼ਰੀਫ਼ ਕੁੰਜਾਹੀ** ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਮਿਜਾਜ਼ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਤੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਉਹ ਹਵਾਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕੁਸੇ ਸਾਂਝੀ ਵਸੋਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਈ ਮੁਮਕਿਨ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਸਾਂਝ ਦਾ ਉਹ ਰਾਣੀ ਗੰਧਾਲਿਆ ਗਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਹ ਸੋਚੀਂ ਪੈ ਗਿਆ।
 ਸੋਚਨਾਂ ਵਾ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਕਹੀ ਵਗ ਗਈ ਏ
 ਇਕੋ ਜਈ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅੱਗ ਲਗ ਗਈ ਏ
 ਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ ਏ ਨਾ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਰਮ ਏ
 ਨਢਿਆਂ ਤੇ ਮਿਹਰ ਏ ਨਾ ਨਢਿਆਂ ਤੇ ਕਰਮ ਏ।

* **ਡਰ, ਖੌਫ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਿਧਾਨ** – ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਡਰ, ਖੌਫ਼, ਦੁੱਖ, ਸਹਿਮ, ਸ਼ੰਕਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮੁਨੀਰ ਨਿਆਜ਼ੀ, ਕੰਵਲ ਮੁਸ਼ਤਾਕ, ਅਜਮਲ ਵਜੀਹ, ਆਸ਼ਿਕ ਵਿਰਕ ਆਦਿ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ ਹਨ।
 ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਸਣ ਛੱਟਾਂ ਲਾਲ ਫਵਾਰ ਦੀਆਂ
 ਅੱਧੀ ਰਾਤੀਂ ਬੂਹੇ ਖੜਕਨ, ਡੇਣਾਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਦੀਆਂ।
 ਕਬਰਸਤਾਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੱਸਣ ਕੂਕਾਂ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਦੀਆਂ

* **ਇਕਲਾਪਾ** – ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਇਕਲਾਪੇ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਈ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
 ਇਕਲਾਪੇ ਦਾ ਜੰਗਲ ਲੰਘ ਕੇ
 ਤੇਰੇ ਤੀਕ ਮੈਂ ਆਇਆ
 ਤੇਰਾ ਪਿਆਰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਜੰਗਲ
 ਇਹ ਕੀ ਵੈਰ ਕਮਾਇਆ।

* **ਪਿਆਰ, ਰੋਮਾਂਸ ਤੇ ਜਿਨਸੀਆਤ** – ਪਿਆਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ, ਰੋਮਾਂਸ ਜਿਨਸੀਅਤ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਹਿਮਦ ਰਾਹੀ ਦੇ ਤ੍ਰਿੰਞਣ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਰੋਮਾਂਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
 ਉਹਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਕਾਲੀ ਚੁੰਨੀ
 ਜਿਉਂ ਚੰਨ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਕਾਲਾ ਬੱਦਲ (ਹਸਨ ਰਜਵੀ)
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
ਜੱਜ ਦੁਆਰਾ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰੀ

**ਜੱਜ ਦੁਆਰਾ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰੀ** ਜਾਬਤਾ ਫੋਜਦਾਰੀ ਸੰਘਤਾ 1973 ਦੀ ਧਾਰਾ 44 ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਦੁਆਰਾ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰੀ ਬਾਰੇ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧ ਕਿਸੇ ਜੱਜ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਓਸਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾ ਉਹ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਖੁਦ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਗਿਰਫਤਾਰੀ

**ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਗਿਰਫਤਾਰੀ** ਜਾਬਤਾ ਫੋਜਦਾਰੀ ਸੰਘਤਾ 1973 ਦੀ ਧਾਰਾ 43 ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਗਿਰਫਤਾਰੀ ਬਾਰੇ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੀ ਮੋਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੈਰ ਜਮਾਨਤਯੋਗ ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਹੱਥ ਪਾਉਣ ਯੋਗ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾ ਫੇਰ ਉਹ ਭਗੋੜਾ ਅਪਰਾਧੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋ ਜਲਦੀ ਨਜਦੀਕ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਵਰੰਟ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰੀ

**ਵਰੰਟ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰੀ** ਜਾਬਤਾ ਫੋਜਦਾਰੀ ਸੰਘਤਾ ੧੯੭੩ ਦੀ ਧਾਰਾ 70 ਤੋ 81 ਤੱਕ ਵਰੰਟ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰੀ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਰੇ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਗਭੀਰ ਕੇਸਾ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਮਨ ਲੈਣ ਤੋ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਰੰਟ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹਿਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹੋਣੇ ਜਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਮੋਹਰ ਲੱਗੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਪਰਾਧੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵੇਰਵਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਚਾਨਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧੀ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਬਾਰੇ ਸਾਫ਼ ਦਸਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਰੰਟ
ਵਿਸ਼ਮਕ ਚਿੰਨ੍ਹ

**ਵਿਸ਼ਮਕ  ਚਿੰਨ੍ਹ** (ਚਿੰਨ੍ਹ: **!**, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Exclamatory Mark) ਅਜਿਹਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਲਿਖਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵਾਲੇ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਸਾਵਧਾਨ!', ਇੱਥੇ ਸਾਵਧਾਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਵਿਸ਼ਮਕ  ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
## ਯੂਨੀਕੋਡ
ਵਿਸ਼ਮਕ  ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਾ ਯੂਨੀਕੋਡ ਅੰਕ  ਹੈ।

ਹੋਰ ਰੂਪ:

*  (ਆਈ.ਪੀ.ਏ ਵਿੱਚ: ਅਲਵਿਓਲਰ ਕਲਿੱਕ)
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

ਕੁਝ ਕੁ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਮਕ  ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ:

* 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੰਨ੍ਹ
ਦੁਨਾਵੀਂ ਨਾਮਕਰਨ

]]
ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, **ਦੁਨਾਵੀਂ ਨਾਮਕਰਨ** ਜਾਂ **ਬਾਈਨੋਮੀਨਲ ਨਾਮਕਰਨ** () ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਣ ਦੀ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਕਾਰਲ ਲੀਨਿਅਸ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੋ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਨਾਮਕਰਨ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਨੂੰ ਵਰਤੋ ਕਰਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸਦੇ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ (ਜਿਨਸ) ਦਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਮ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ "ਹੋਮੋ" ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਮ "ਸੇਪਿਅਨਸ" ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਬਾਈਨੋਮੀਨਲ ਜਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਾਮ ਹੋਮੋ ਸੇਪੀਅਨਜ਼ (Homo sapiens) ਹੈ। ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਵੱਡਾ (ਕੈਪਿਟਲ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਖ਼ਾਸ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਛੋਟਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਾਮ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਨੂੰਨ
#ਜੇਕਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਾਮ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ *ਟੇਢਾ* ਕਰ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇ।
#ਜੇਕਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਾਮ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦੋਨੋਂ ਜਿਨਸ ਅਤੇ ਸਪੀਸ਼ੀਜ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਥੱਲੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇ।
#ਜਿਨਸ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਵੱਡਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
#ਸਪੀਸਿਜ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਛੋਟਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਵਾਵਾ

ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:
* ਵ – ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰ
* ਵਾਵਾ (ਸ਼ਾਸਕ) – ਮਾਤਾਰਾਮ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ
ਸਿੱਧੂ ਬਰਾੜ

**ਸਿੱਧੂ ਬਰਾੜ** ਸਿੱਧੂ ਭੱਟੀ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭੱਟੀ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗਜ਼ਨੀ ਤੱਕ ਸੀ। ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਮਗਰੋਂ ਬਖਾਰੇ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਗਜ਼ਨੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਭੱਟੀਆਂ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਲਏ। ਭੱਟੀ, ਭੱਟਨੇਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦ ਹੋ ਗਏ। ਇੱਕ ਭੱਟੀ ਸਰਦਾਰ ਦੇਵਰਾਜ ਨੇ ਦੇਵਗੜ੍ਹ ਵਸਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੈਮਲ ਇੱਕ ਪਰਤਾਪੀ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਜੈਸਲਮੇਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਬੇਟਾ ਹੇਮ ਰਾਉ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਹਿਸਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ 1180 ਈ. ’ਚ ਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਾਬੁਦੀਨ ਗੌਰੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਹੇਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭੱਟੀ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਰਲਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਗੌਰੀ ਨੇ ਹੇਮ ਨੂੰ ਸਿਰਸੇ, ਹਿਸਾਰ ਤੇ ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਚੌਧਰੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੇਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੋਂਧਰ ਦੇ 21 ਪੁੱਤ ਸਨ। ਜਿਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਅੱਡ- ਅੱਡ 21 ਗੋਤ ਬਣੇ। ਇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪੋਤੇ ਮੰਗਲ ਰਾਉ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ ਪਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।ਮੰਗਲ ਰਾਉ ਦੇ ਪੋਤੇ ਖੀਵਾ ਰਾਉ ਦੇ ਘਰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਨਾਂ ਹੋਇਆ।ਖੀਵਾ ਰਾਉ ਨੇ ਸਰਾਉਂ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਲਰ ਲਿਆ।ਭੱਟੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਖੀਵਾ ਖੋਟਾ’ ਕਹਿ ਕੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਖੀਵਾ ਰਾਉ ਦੇ ਘਰ ਸਿੱਧੂ ਰਾਉ ਦਾ ਜਨਮ 1250 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।ਸਿੱਧੂ ਰਾਉ ਦੀ ਬੰਸ ਜੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਈ।ਸਿੱਧੂ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿੱਧੂ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤ ਹੋਏ। ਬੇਟੇ ਦਾਹੜ ਦੀ ਉਲਾਦ ਕੈਂਥਲ, ਝੁੰਬੇ, ਆਦਿ ਵਾਲੇ ਭਾਈਕੇ ਹਨ। ਧਰ ਦੀ ਉਲਾਦ ਪੀਰ ਕੋਟੀਏ ਹਨ। ਰੂਪ ਦੀ ਉਲਾਦ ਰੋਸੇ ਸਿੱਧੂ ਹਨ।ਸੁਰੋ ਦੀ ਉਲਾਦ ਮਹਿਰਮੀਏ ਸਿੱਧੂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਜੈਦਾਂ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਸੀ। ਮਾਣੋ ਦੀ ਬੰਸ ਮਲਕਾਣੇ ਅਤੇ ਨੌਰੰਗ ਆਦਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਭੂਰੇ ਦੀ ਬੰਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੀਕੇ ਤੇ ਬਰਾੜ ਸਿੱਧੂ ਹਨ। ਭੂਰੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸੰਤ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਣ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਭੱਟੀਆਂ ਨੇ ਬਠਿੰਡੇ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿਚਕਾਰ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੂ ਇਸ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭੂਰੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀਤਾ ਰਾਉ ਦੀ ਬੰਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੀ ਰਾਉ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਹਰੀਕੇ ਸਿੱਧੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਮੋਢੀ ਹੋਇਆ। ਕਾੳਂਕੇ, ਅਟਾਰੀ, ਹਰੀਕੇ ਤੇ ਫਤਣ ਕੇ ਆਦਿ ਇਸ ਦੀ ਬੰਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ।ਇਹ ਬਰਾੜ ਬੰਸੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। 
 
ਸੀਤਾ ਰਾਉ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਜਰਥ ਦੀ ਬੰਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਰਾੜ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।ਸਿੱਧੂ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ’ਤੇ ਬਰਾੜ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਭੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ’ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਇਲਾਕੇ ਬੀਦੋਵਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਬਰਾੜ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤ ਸਨ ਜਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁੱਲ ’ਤੇ ਪੌੜ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਰਾੜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਹੋਰ ਸਨ।ਪਰ ਇਹ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੰਸ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਰਾੜ ਬੰਸ ਹੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਹਰੀਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਰਾੜ ਹੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਬਰਿਆਰ ਗੋਤ ਵੀ ਬਰਾੜਾ  ਦੇ ਧੜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਕੇ ਬਣੀ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੇਲੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਏ ਸਨ ਪਰ ਕਈ ਬਰਾੜਾ ਨੇ ਬਰਿਆਰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਬਿਜਾਏ ਬਰਾੜ ਨੂੰ ਹੀ ਤਰਜ਼ੀਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਬਰਿਆਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ
* ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸਿੰਘ ਦੁਲੇਹ: ‘ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ’
* ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਜ਼ਰੁਗਾਂ ਕੋਲੋਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੱਟ ਗੋਤ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ

**ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਕਾਲੜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਗਜ਼ਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ 
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਮਾਰਚ 1935 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬੁੱਚੇਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਸ: ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਰਦਾਰਨੀ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁਤਰਾਂ ਤੇ ਦੋ ਪੁਤਰੀਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ।

### ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾ 
ਐਮ ਏ ਪੰਜਾਬੀ, ਗਿਆਨੀ(ਪ੍ਰਥਮ ਪੁਜੀਸ਼ਨ) ਫ਼ਾਰਸੀ (ਗਰੈਜੂਏਟ), ਹਿੰਦੀ (ਰਤਨ)

### ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਜਿਵੇ ਹੋਜ਼ਰੀ ਦਾ ਵਰਕਰ, ਹਲਵਾਈਗੀਰੀ, ਮੁਨਿਆਰੀ ਦੀ ਰੇਹੜੀ ਤੇ ਸੌਦਾ ਵੇਚਣਾ, ਕਲਰਕ ਕਾਲਜ ਲੈਕਚਰਾਰ, ਸਕੂਲ ਲੈਕਚਰਾਰ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਸਿਖਿਆ ਅਫ਼ਸਰ, ਡਿਪਟੀ ਡੀ ਪੀ ਆਈ ਆਦਿ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ 1951 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਪੁਸਤਕ 1982 ਵਿੱਚ ਛਪੀ। ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਵਿਤਾ, ਗਜ਼ਲ ਗੀਤ ਸਮਾਲੋਚਨਾ, ਊਰਦੂ ਗਜ਼ਲ, ਸਵੈਜੀਵਨੀ, ਸੰਪਾਦਨ ਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਢਾਈ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁਕੀਆਾਂ ਹਨ।

### ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 
**ਚਾਨਣ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ* 
**ਚਾਨਣ ਦਾ ਹੋਕਾ* 
**ਕਾਤਰਾਂ ਚਾਨਣ ਦੀਆਂ*
**ਅਕਲਾਂ ਦਾ ਮੌਸਮ* 
**ਮੈਂ ਯਥਾਰਥ ਹਾਂ*

### ਗਜ਼ਲ ਸਗ੍ਰਿਹ 
**ਚਾਨਣ ਦੇ ਵਣਜਾਰੇ* 
**ਚਾਨਣ ਦੇ ਪੰਧ*
**ਚਾਨਣ ਦੀ ਮਹਿਕ* 
**ਚਾਨਣ ਦੇ ਰੰਗ* 
**ਚਾਨਣ ਦਾ ਪੁਲ*
**ਚਾਨਣ-ਚਾਨਣ ਮੈਂ* 

### ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ 
**ਸਭ ਕਿਛੁ ਹੋਤ ਉਪਾਇ* 
**ਪਰਚਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ*

### ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ 
**ਰੱਬਾ ਰੱਬਾ ਮੀਂਹ ਵਸਾ*
**ਜਨਮ ਦਿਨ ਮੁਬਾਰਕ*
**ਬਾਲਾਂ ਲਈ ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ*-1
*ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੇ ਬੱਚੇ
*ਛੋਟੇ ਕਾਂ ਦੀ ਸਿਆਣਪ
* ਬਾਲਾਂ ਲਈ ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ-2
**ਬਾਪੂ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ*
*ਪਾਰਸ ਰਾਜਾ

### ਆਲੋਚਨਾ
**ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਜ਼ਲ*
**ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤ੍ਰਿਵੈਣੀਆਂ*
**ਦੁਆਦਸ਼ ਕਿਰਨਾਂ* 

### ਵਾਰਤਕ 
**ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਜ਼* (ਸਵੈਜੀਵਨੀ)

### ਸੰਪਾਦਨ 
**ਡਾ:ਆਤਮ ਹਮਰਾਹੀ-ਇਕ ਪਹਿਚਾਣ* 
**ਮੁਲਾਂਕਣ*
**ਅਰਸ਼ਲੀਨ* (ਪ੍ਰਿੰ: ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਅਭਿਨੰਦਨ ਗ੍ਰੰਥ)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਤਲਾਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰੰਟ

**ਤਲਾਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰੰਟ** ਜਾਬਤਾ ਫੋਜਦਾਰੀ ਸੰਘਤਾ 1973 ਦੀ ਧਾਰਾ 93 ਅਨੁਸਾਰ ਅਦਾਲਤ ਤਲਾਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਮਨ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਦਸਤਾਵੇਜ ਨਹੀਂ ਪੇਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਾ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਨਾ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਦਸਤਾਵੇਜ ਕਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕਬਜੇ ਵਿੱਚ ਹਨ ਜਾ ਜਿਥੇ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਇਹ ਲੱਗੇ ਕਿ ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲ ਜਾ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਨਿਰੀਖਣ ਪੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਰੰਟ
ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਜਬਤ ਕਰਨ ਦੀ

**ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਜਬਤ ਕਰਨ ਦੀ** ਜਾਬਤਾ ਫੋਜਦਾਰੀ ਸੰਘਤਾ 1973 ਦੀ ਧਾਰਾ 102 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਜਬਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਕਿਸੀ ਦੀ ਵੀ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਜਬਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗੇ ਕਿ ਚੋਰੀ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਪੁਲਿਸ ਥਾਣੇ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਪਤੀ ਜਬਤ ਕਰਨ ਰਿਪੋਰਟ ਜੱਜ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਰਪਟ

**ਰਪਟ** ਜਾਬਤਾ ਫੋਜਦਾਰੀ ਸੰਘਤਾ ੧੯੭੩ ਦੀ ਧਾਰਾ 154 ਅਨੁਸਾਰ ਰਪਟ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਜਾ ਫਾਲਤੂ ਨਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਬੋਲ ਕੇ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਤ ਰੂਪ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਰਪਟ ਦੀ ਨਕਲ ਕਾਪੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.ਪੂਰੀ ਰਪਟ ਲਿਖਣ ਮਗਰੋ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬੋਲ ਕੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਦਾ ਹੈ। ਰਪਟ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ.ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀ ਕਿ ਗਵਾਹ ਜਾ ਅਪਰਾਧੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਸੇ।
ਪੀਰ ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ

**ਪੀਰ ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ** ਦਾ ਜਨਮ 1896 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈਂ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਹਾਫਿਜ਼" ਕਹਿ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲਾਮ ਦੇ ਦੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਡੂੰਘੇ ਪੈਂਡੇ" ਅਤੇ "ਟਿਕੋਰਾਂ" ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡੇ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਗਪਗ 136 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਦੀਵਾਨ ਹੈਂ ਤੇ ਦੂਜਾ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਨਜ਼ਮਾਂ, ਦੋ ਬੈਂਤ ਤੇ ਜੋੜਬੰਦਾਂ ਦਾ ਮਜਮੂਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸੰਮਿਲਿਤ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 33 ਹੈ। ਜਿੱਥੇ "ਡੂੰਘੇ ਪੈਂਡੇ" ਦਾ ਰੰਗ ਰਵਾਇਤੀ ਹੈ, ਉਥੇ "ਟਿਕੋਰਾਂ" ਦਾ ਰੰਗ ਵੱਖਰੀ ਨੁਹਾਰ ਤੇ ਦਮਕ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪੀਰ ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗ਼ਜ਼ਲੋਈ ਉਤੇ ਜਾਇਜ਼ ਮਾਣ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ-:ਫ਼ਜ਼ਲ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਏ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਰੰਗ, ਯਾ ਇਲਾਹੀ ਦੌਰਿ ਹਾਜ਼ਿਰ ਏ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਖ਼ਵਾਨਾ ਦੀ ਖ਼ੈਰ।ਇਥੇ ਕੋਈ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ।

ਪੀਰ ਫ਼ਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਅਖਲਾਕ, ਫਲਸਫਾ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਹੁਸਨੋ ਇਸ਼ਕ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਉਤੇ ਬੜੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜ਼ਮਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਵਾਨਗੀ, ਬੰਦਿਸ਼ ਦੀ ਚੁਸਤੀ, ਖਿਆਲ ਬੁਲੰਦੀ, ਨੁਕਤਾ-ਸੰਜੀ ਤੇ ਈਸਾਈਅਤ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜਲਾਲ ਸਹਿਤ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਤਗਜ਼ੁਲ ਦੇ ਰੰਗ ਲਈ ਦੇਖੋ ਸ਼ੇਅਰ:- ਗਈ ਫੈਲਦੀ ਫੈਲਦੀ ਫੈਲ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ, ਤੇਰੀ ਜ਼ੁਲਫ ਦਾ ਤਜ਼ਕਰਾ ਅੱਲ੍ਹਾ ਅੱਲਾਹ, ਦਿਲਾਂ ਇੰਜ ਸਨਮ ਉਤੇ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋ ਜਾ, ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਮੂੰਹੋਂ ਆਖੇ ਪਿਆ ਅੱਲਾਹ ਅੱਲਾਹ। ਪੀਰ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ-ਮਨਿਸ਼ ਦਰਵੇਸ਼ ਤੇ ਅੱਲਾਹ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਕ-ਮਜ਼ਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਦਾ ਰੰਗ ਹੈ। ਤਸੱਵੁਫ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਸ਼ੇਅਰ:-
 
:"ਰੂਪ ਉਹਦੇ ਦੀਆਂ ਨਰਕਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ, ਜਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਨਜ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ,
:ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਆਪੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ।"
 
ਪੀਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਸ਼ਿਅਰੋ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਘਾੜਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਅਰ:
 
:"ਮਹਿਬੂਬਾ ਦੀ ਸੁਹਜ ਸਜਾਵਟ ਹੁਸੈਨ ਜਮਾਲ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ
:ਇਸ਼ਵੇ ਨਾਜ਼ ਇਸ਼ਾਰੇ ਗਮਜ਼ੇ-ਰੁਅਬ ਜਲਾਲ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ।"

ਪੀਰ ਫ਼ਜ਼ਲ ਨੇ ਉਰਦੂ, ਫਾਰਸੀ ਦੀਆਂ ਇਜ਼ਾਫਤਾਂ ਦਾ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮਿਸਲੇ-ਤੂਰ, ਸਦਰੇ-ਬਜ਼ਮ, ਰੁੱਖੇ-ਜਾਨਾਂ, ਤਖ਼ਤ-ਸੁਲੇਮਾਨ, ਜ਼ੁਲਫੇਂ-ਜਿੰਦਾ, ਆਬ-ਖੰਜਰ। ਭਾਰਤੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦੀ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਕਾਲੀ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਚੇਤਨ ਸਨ।ਵੇਰਵਾ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ:
 
:"ਸਾਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈਆਂ ਨੇ, ਗੱਲ ਉੜਨ ਕਿਧਰੇ ਮੁਕੇਗੀ,
:ਉਹ ਦੇਂਦੇ ਸਾਗਰ ਮਹੁਰੇ ਦਾ, ਮੈਂ ਮੰਗਾਂ ਜਾਮ ਹਿਯਾਤੀ ਦਾ।"

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀਰ ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਬਹੁਰੰਗਤ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1896
ਸੈਸ਼ਨ ਅਦਾਲਤ

**ਸੈਸਨ ਅਦਾਲਤ** ਜਾਬਤਾ ਫੌਜਦਾਰੀ ਸੰਘਤਾ ੧੯੭੩ ਦੀ ਧਾਰਾ 9 ਵਿੱਚ ਸੈਸਨ ਅਦਾਲਤ ਬਾਰੇ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਾਰਾ 9 ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਸੈਸਨ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ ਸੈਸਨ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਲੋ ਇੱਕ ਜੱਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਜੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਹੋਰ ਵਾਧੂ ਜੱਜ ਤੇ ਸ਼ਹਾਇਕ ਜੱਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੈਸਨ ਅਦਾਲਤ ਉਸ ਜਗਾ ਤੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਸੂਚਨਾ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਹੁਕਮ ਕਰੇ.। ਜੇਕਰ ਸੈਸਨ ਜੱਜ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ ਤਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਾਧੂ ਜੱਜ ਤੇ ਸ਼ਹਾਇਕ ਜੱਜ ਨੂੰ ਜਰੂਰੀ ਕੇਸਾ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਡੀਡੀ ਉਰਦੂ

**ਡੀਡੀ ਉਰਦੂ** ਇੱਕ ਰਾਜਕੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲਾ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਹੈ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡੀਡੀ ਉਰਦੂ ਚੈਨਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੈ। ਡੀਡੀ ਉਰਦੂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਮੰਡੀ ਹਾਉਸ ਮੇਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕੋਲ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਡੀਡੀ ਉਰਦੂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਡੀ.ਡੀ. ਪੰਜਾਬੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਸਾਰ ਭਾਰਤੀ
ਮੁਰਦੇ ਦੀ ਤਾਕਤ

**ਮੁਰਦੇ ਦੀ ਤਾਕਤ** ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

## ਪਾਤਰ
## ਕਥਾਨਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੋਸ਼ੂਆ ਫਜ਼ਲਦੀਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਨੇ 1924 ਈ.ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਪਿਆ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਦਬੀ ਅਫ਼ਸਾਨੇ, ਅਖ਼ਾਲਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਜਾਕੀਆ ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਤੇ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਨਣ ਪਿੱਛੋ ਉਰਦੂ ਦੇ "ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਮੀਆ "ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਹੈਦਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ "ਉਡੀਕ" 1948 ਵਿੱਚ ਛਪੀ।1951 ਵਿੱਚ ਡਾ.ਫਕੀਰ ਮੁਹੰਮ ਫਕੀਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਂ ਦਾ ਮਾਹਨਾਮਾ ਸੁਰੂ ਕੀਤਾ।ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਛਪਣ ਲੱਗਿਆ।ਫਕੀਰ ਨੇ ਇਨ੍ਵਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 1955 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।1954 ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰ ਇਮਰੋਜ਼ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪੰਨਾ ਛਪਣਾ ਵੀ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਿਆ ਮਾਹਨਾਮਾ ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਚੌਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਫ਼ਜਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਸਿਕ ਪੱਤਰ 'ਪੰਜ ਦਰਿਆ' ਕੱਢਣਾ ਸ਼ੂਰੁ ਕੀਤਾ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਛਪਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਵਫਾਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋ 1975 ਵਿੱਚ ਅਮਜਦ ਭੱਟੀ ਨੇ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਕਹਾਣੀ ਨੰਬਰ ਵੀ ਸਾਇਦ ਕੀਤਾ।1962 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਮਜਮੂਏ ਵੀ ਛਪੇ।ਅਜੋਕੀ ਕਹਾਣੀ -ਆਸਿਫ਼ ਖ਼ਾ /ਖਾਲਿਦ ਲਾਹੌਰੀ, ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ -ਅਬਦਲ ਮਜੀਦ ਭੱਟੀ ਪੰਜਾਬੀ।ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਚਾਲੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ।ਉਹ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ।
" ਡੂੰਘੀਆਂ ਸ਼ਾਮਾਂ" (1960)ਨਿਵਾਜ,
"ਲਾਅ ਪ੍ਰੀਤ"(1973)ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਇਦ, "ਸੱਚ ਦੇ ਵਰਕੇ"(1975) ਮੁਸਤਾਕ ਬਾਸਤ,
"ਸੁੱਕੇ ਪਾਣੀ"(1975) ਇਜਾਜਲ ਹੱਕ,
" ਕੂੰਜ ਕਹਾਣੀ"(1979) ਇਕਬਾਲ ਸਲਾਉਦੀਨ, ਚਰਖ਼ੇ ਦੀ ਮੌਤ (1986) ਆਇਸ਼ਾ ਅਸਲਮ, 
ਕਿੱਕਰ ਦੇ ਫੁੱਲ (1987) ਸੱਯਦ ਨਸੀਹ ਸ਼ਾਹ, 
ਰੀਤਾਂ ਪ੍ਰੀਤਾਂ(1987) ਨਾਸਰ ਰਾਣਾ, 
ਮੈਂ ਤੇ ਮੈਂ(1988) ਕੰਵਲ ਮੁਸ਼ਤਾਕ।। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਈ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵੰਡ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੋਲ ਦੁਖਾਂਤ ਸੀ।ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਲਈ ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਅਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕ ਮਿਲਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ ਸੀ। ਪਰ ਵੰਡ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਫਸਾਦ ਤੇ ਲੁੱਟਮਾਰ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਜ਼ੁਲਮ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ।ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:-ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਆਰੰਭ 1960 ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।1960 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਚਾਰ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਆਦਰਸ਼ਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ, ਰੁਮਾਂਚਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਯਥਾਰਥਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ, ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਜਾਰੀ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਰਿਸਾਲਿਆ:-ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ, ਲਹਿਰਾਂ, ਮਾਂ ਬੋਲੀ, ਪੰਚਮ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ,ਪੰਜਾਬੀ ਜਬਾਨ, ਰਵੇਲ ਸਵੇਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਵੰਗਾਰ, ਤਿਮਾਹੀ ਆਦਿ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਲੜੀ-ਸਾਂਝ, ਕੰਜ, ਲੋਕ ਰੰਗ, ਰੁੱਤ ਲੇਖਾਂ ਸੂਰਜ ਮੁਖੀ, ਚਨਾਬ ਰੰਗ ਆਦਿ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਫਿਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਿਨਫ਼ ਨੂੰ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ
ਡਾ ਯੋਗਿੰਦਰ ਕੇ ਅਲਗ

**ਡਾ. ਯੋਗਿੰਦਰ ਕੇ ਅਲਗ **, (ਜਨਮ 14 ਫ਼ਰਵਰੀ 1939) ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਰਥਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। 
 
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਚਾਂਸਲਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਮਹਾਨਗਰ ਦੀ ਅਦਾਲਤ

**ਮਹਾਂਨਗਰ ਦੀ ਅਦਾਲਤ** ਜਾਬਤਾ ਫੋਜਦਾਰੀ ਸੰਘਤਾ 1976 ਦੀ ਧਾਰਾ 8 ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਨਗਰ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਬਾਰੇ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 10 ਲੱਖ ਤੋ ਵੱਧ ਹੋਵੇ ਤਾ ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਂਨਗਰ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁੰਬਈ, ਕਲਕੱਤਾ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਅਦਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਧਾਰਾ 16 ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਹਾਂਨਗਰ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਮਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜੱਜ

**ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜੱਜ** ਜਾਬਤਾ ਫੋਜਦਾਰੀ ਸੰਘਤਾ ੧੯੭੩ ਦੀ ਧਾਰਾ 20 ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜ਼ਿਲੇ ਜਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜੱਜ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਧਾਰਾ 21 ਅੰਦਰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਾਸ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜੱਜ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆ ਹਾਈਕੋਰਟ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋ ਨਿਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀਆ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ। ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜੱਜ ਦੀਆ ਸਥਾਨਕ ਸੀਮਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਜੱਜ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ
ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ

ਪਰਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਏਨਾ ਕੁ ਆਕਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ' ਵਜੋਂ ਨਿਵੇਕਲੀ ਹੋਂਦ ਤੇ ਪਛਾਣ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਕੈਨੇਡਾ, ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਪਰਵਾਸੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਚੋਖੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ,ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਆਦਾਤਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ।ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੋਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਘੁਬੀਰ ਢੰਡ ਕਾਇਆ ਕਲਪ,ਤਰਸੇਮ ਨੀਲਗਿਰੀਮੰਟੋ ਮਰ ਗਿਆ,ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੱਧੂ ਗੁਆਚੇ ਕਾਫਲੇ, ਦੁਖ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ,ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਗਿੱਲ ਰੂਹ ਦਾ ਸਰਾਪ,ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ,ਦੂਸਰੀ ਮਾਂ,ਵੀਨਾ ਵਰਮਾਮੁੱਲ ਦੀ ਤੀਵੀਂ,ਗੁਰਨਾਮ ਗਿੱਲ ਖਾਮੋਸ਼ ਘਟਨਾਵਾਂ,ਹਰਜੀਤ ਅਟਵਾਲ ਇਕ ਸੱਚ ਮੇਰਾ ਵੀ,ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਧੀਰਲੂਣੀ ਮਹਿਕ, ਡਰਿਆ ਮਨੁੱਖ,ਸਾਥੀ ਲੁਧਿਆਣਵੀਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ,ਸਵਰਨ ਚੰਦਨਪੁੰਨ ਦਾ ਸਾਕ,ਲਾਲ ਚੌਕ, ਕੈਲਾਸ਼ ਪੁਰੀਸੂਜੀ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ,ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਰਾਏ,ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ।।

ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ਗਈ,ਉਥੇ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ -ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਅਘਰਵਾਸੀ,ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘਦੋ ਟਾਪੂ,ਮੇਜਰ ਮਾਂਗਟ ਕੂੰਜਾਂ ਦੀ ਮੌਤ,ਅਮਰਜੀਤ ਚਾਹਲ ਬਾਹਰੋਂ ਆਇਆ ਆਦਮੀ,ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀਸੱਤ ਪਰਾਈਆ, ਕਥਾ ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਅਤੇ ਅਮਨਪਾਲ ਸਾਰਾ ਵੀਹਾਂ ਦਾ ਨੋਟ,ਡਾਇਮੰਡ ਰਿੰਗਵਰਗੇ ਲੇਖਕ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।--ਨਹਿਰੂ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ -ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਲੋਕਾਇਤ ਪ੍ਕਸ਼ਾਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। 

***ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਅਮਰਜੀਤ ਟਾਂਡਾ ਕਵਿਤਾ ਨਾਵਲ ਵਿਧਾ ਤੇ ਹੁਣ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।*** ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜਗਜੀਤ ਬਰਾੜ ਮਧਿਅਮ,ਐਨ ਕੌਰ, ਪਰਵੇਸ਼ ਸੰਧੂ,ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ, ਰਾਣੀ ਨਾਗੇਂਦਰ ਨਾਉਂ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਕਲੀਰੇ ਬੰਨ੍ਹਣਾ

**ਕਲੀਰੇ ਬੰਨ੍ਹਣਾ** ਕਲੀਰੇ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਰਸਮ ਹੈ। ਚੂੜਾ ਪਾਉਣ ਤੋ ਬਾਅਦ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਕਲੀਰੇ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਲੀਰਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਗਹਿਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੰਨਿਆ ਆਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀਣੀਆਂ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਕਲੀਰਾ ਮੌਲੀ ਦੇ ਤੰਦ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਅਤੇ ਕੋਡੀਆਂ ਪਰੋ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲੀਰਾ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਟੋਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੰਜੀਰੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਲੜੀਆ ਪਰੋ ਕੇ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੰਜੀਰੀ ਦੇ ਥੱਲੇ ਘੁੰਗਰੂ ਜਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਲਟਕਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਲੀਰਾ ਸੁਖ ਮੰਗਲ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਬੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਕਲੀਰੇ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਕਲੀਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਕਈ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਸੰਦ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਨਿਆ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਕ਼ਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕਲੀਰੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਉਪਰੰਤ ਕਈ ਤਾਂ ਕਲੀਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜੁੜਾ ਕੇ ਸਜਾਵਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚੜਾ ਆਓਂਦੇ ਹਨ। ਕਲੀਰੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਦੋ ਹੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਹਿਣਾ ਤਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ,ਪਰ ਕਲੀਰੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਚਿੰਨਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

### ਹਵਾਲੇ
ਅਜ਼ਰਾਈਲ

ਵੱਲੋਂ "ਮੌਤ ਦੇ ਫਰਿਸ਼ਤੇ" ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ, 1881]]
**ਅਜ਼ਰਾਈਲ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Azrael;** ਇਬਰਾਨੀ: עֲזַרְאֵל, ਰੋਮਨਾਈਜ਼ਡ: ʿǍzarʾēl, 'ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ; ਅਰਬੀ: عزرائيل) ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਾ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਦੂਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀਟਰ ਦੇ ਐਪੋਕਰੀਫਲ ਟੈਕਸਟ Apocalypse ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। **ਅਜ਼ਰਾਈਲ** ਨੂੰ "ਹਿਬਰੂ ਬਾਈਬਲ" ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਦਾ ਫਰਿਸ਼ਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ।

ਅਜਿਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਅਜ਼ਰਾਈਲ ਮੌਤ ਦੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਈਕੋਪੌਂਪ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਿਟਾਉਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਲਖ ਹਾ-ਮਾਵੇਟ (ਮੌਤ ਦੇ ਦੂਤ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਂਗ ਹੈ। 

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤੀਜੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਦੀ ਵੰਡ। ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਚਾਰ ਮਹਾਂ ਦੂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਮਲਕ ਅਲ-ਮਾਵਤ (ملاك الموت, 'ਮੌਤ ਦਾ ਦੂਤ') ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਰੱਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹਿਬਰੂ ਸ਼ਬਦ ਮਲਖਾ ਹਾ-ਮਾਵੇਥ (מלאך המוות) ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਬਰਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਅਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦਾ ਦੂਤ" ਜਾਂ "ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਤੋਂ ਮਦਦ" ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹਿਬਰੂ ਨਾਂਅ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਰੱਬ ਦੀ ਮਦਦ", "ਰੱਬ ਵੱਲੋਂ ਮਦਦ" ਜਾਂ "ਉਹ ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਬ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ" ਬਣਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ ਦੇ ਦੂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਦੂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਦੂਤ
ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ

**ਡਾ. ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ** (ਜਨਮ 20 ਜੂਨ 1953) ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਪੰਨੂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਧਰਮ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ. ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਬੁਧਿਸਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਨੂ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਿਸਟੀ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੀ ਧਰਮ ਅਧਿਐਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵਿਜਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ ਹੈ। 1980 ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ 1983 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗਿਆ। 1989 ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤੇ 1998 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਐਮ.ਏ., ਐਮ.ਫਿਲ. ਅਤੇ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਰਿਸਰਚ ਸਕਾਲਰਾਂ ਨੂੰ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪੜ੍ਹਾਏ 42 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਐਮ.ਫਿਲ. ਅਤੇ 18 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਸਿੱਖਿਆ
ਉਸਨੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਆਨਰਜ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1972 ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। 1974 ਵਿੱਚ ਐੱਮ.ਏ. ਲਿਟਰੇਚਰ, 1977 ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਧਰਮ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ 1980 ਵਿੱਚ ਐਮ.ਫਿਲ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
# ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਧਰਮ
# ਸਿੱਖ ਦਰਸਨ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਅਤੇ ਅਕਾਲ
# ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਕੁਦਰਤ ਸਿਧਾਂਤ
# ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਯੁੱਧ ਤੱਕ
# ਤਿਲ-ਫੁਲ
# ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ
# ਚਾਹਨਾਮਾ
# ਤੱਥ ਤੋਂ ਮਿਥ ਤੱਕ
# ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਕਥਾ ਸਾਗਰ
# ਮਿਲਿੰਦ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
# ਪੰਜਾਬ (ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਤੋਂ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਤੱਕ)
# ਓਸ਼ੋ - ਮੇਰੀਆਂ ਮਨਪਸੰਦ ਕਿਤਾਬਾਂ)
# ਜੌਨ ਤੋਂ ਮਲਾਲਾ ਤੱਕ
# ਖ਼ੁਮਾਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ
# ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ
# ਗੌਤਮ ਤੋਂ ਤਾਸਕੀ ਤੱਕ
# ਆਰਟ ਤੋਂ ਬੰਦਗੀ ਤੱਕ
# ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਰੰਗ ਤੱਕ
# ਰਵਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ - ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਰਚਨਾ
# ਇਰਾਨ ਤੇ ਇਰਾਨੀ
# ਦੂਰੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ

### ਸੰਪਾਦਕ
# ਮੁਨਾਜਾਤ-ਏ-ਬਾਮਦਾਦੀ ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ

## ਸਨਮਾਨ 
*ਐਮ.ਐਸ. ਰੰਧਾਵਾ ਗਿਆਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪਟਿਆਲਾ, 2010
*ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ ਐਂਡ ਕਲਚਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਾਹਦਰ ਐਵਾਰਡ
*ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਅਵਾਰਡ, ਬੀ.ਕੇ.ਐਸ. ਟਰੱਸਟ, ਨਾਭਾ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* https://www.punjabi-kavita.com/HarpalSinghPannu.php
* http://www.harpalsinghpannu.com/

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼
ਬੇਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ

**ਬੇਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ** ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਵਾਲਾ ਮੁੰਡਾ ਤੇ ਕੁੜੀ ਬੇਰੀ ਦੇ ਤਿਨ ਵਹਾਰ ਵਾਰ ਪਰਕਰਮਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਬੇਰੀ ਕੋਲ ਰੱਖ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਰੀ ਉਪਰ ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹੈ।ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪਿਛੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਬੇਰੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਫਲ ਲਗਦਾ ਹੈ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਜੋੜੀ ਵੀ ਵਧੇ-ਫੁੱਲੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੋਦ ਹਰੀ ਭਰੀ ਰਹੇ।

ਬੇਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਬੇਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੇਰੀ ਨੂੰ ਬੇਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਬੇਰ ਇਕ ਮੁੱਖ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬੇਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਰ ਲੱਗਦੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਬੇਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਕ ਰਸਮ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਕ ਜਾਂ ਦੋ ਦਿਨ ਪਿੱਛੋਂ ਮੁੰਡਾ ਤੇ ਵਹੁਟੀ ਬੇਰੀ ਨੂੰ ਸੰਧੂਰ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬੇਰੀ ਦੀ ਸੱਤ ਵੇਰ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਵੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਬੇਰੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਫਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਜੋੜੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵੀ ਔਲਾਦ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇ। ਏਸੇ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹੀ ਬੇਰੀਆਂ ਦੇ ਬੇਰ ਤੇ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਨੂੰ ਕਈ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।ਬੇਰੀ ਪੂਜਣਾ ਇਕ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਰਸਮ ਸੀ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹ ਗਏ ਹਨ। ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਬੇਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼ਿੰਦੇ ਛਤਰੀ

**ਸ਼ਿੰਦੇ ਛਤਰੀ** ਵਾਨਾਮਾੜੀ, ਪੂਨੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਦਜੀ ਸਿੰਧੀਆ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਥਾਲੀਆਂ ਕੱਢਣੀਆਂ

**ਥਾਲੀਆਂ ਕੱਢਣੀਆਂ**' 
ਜਿਸ ਦਿਨ ਬਰਾਤੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,ਜੇਕਰ ਉਹਨਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹਨਾ ਦੀਆਂ ਥਾਲੀਆਂ ਕੱਢਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵ ਰੋਟੀ ਜਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਗਨ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਰੁਪਏ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾ ਨੂੰ ਸੂਟ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕੁੜੀ ਵੀ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਥਾਲੀਆਂ ਕੱਢਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਸਮ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।

### ਹਵਾਲੇ
ਕਾਂਗੜੀ ਬੋਲੀ

**ਕਾਂਗੜੀ ਬੋਲੀ** ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਂਗੜਾ, ਹਮੀਰਪੁਰ, ਊਨਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਆਰਿਆਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਡੋਗਰੀ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ (ਮਾਝੀ) ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਾਂਗੜੀ ਅਤੇ ਡੋਗਰੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਂਗੜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ।

ਕਾਂਗੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮਈ 2021 ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ UD ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਂਗੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਗੂਗਲ ਨੇ ਹੁਣ ਟਾਈਪਿੰਗ ਲਈ ਕਾਂਗੜੀ ਕੀਬੋਰਡ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ

ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ
ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਭਾਵ ਜੋ ਨੇਮ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਚਲਿੱਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਨੇਮਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਪਰ ਹੀ ਰਚਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ
ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੱਤ ਰੋਮਾਂਟਿਕ-ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪਵਾਦ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੂੜੀ-ਗਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਦੋਸ਼ਾ ਦਾ ਨਿਖੇੜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਨੁਭਵ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

## ਆਲੋਚਕ
### ਪ੍ਰਿੰ.ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ 
ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚਰਚਿੱਤ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਆਪਣਾ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਨਾਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆ ਪੁਸਤਕਾ ਸਾਹਿਤ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖੀਏ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ। ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਰਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਤੇ ਟਕਸਾਲੀ ਰੂਪ ਉੱਪਰ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ।
### ਡਾ.ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ
ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਵਲ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਖੋਜੀ, ਸੰਪਾਦਕ, ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਲੋਚਕ ਆਦਿ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਂ ਨਿਰੋਲ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਜਤਿੰਦਰ ਸਾਹਿਤ ਸਰੋਵਰ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
### ਡਾ.ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਰਦੀ
ਦਰਦੀ ਕੇਵਲ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਆਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਸੁਮੇਲ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ 
ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪਰਖ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਗਿਆਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਯਥਾ ਕਵਿਤਾ, ਨਾਟਕ ਤੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਉਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਰਸਮਈ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 
### ਸ.ਸ.ਅਮੋਲ
ਅਮੋਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਿੱਸਿਆ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੱਧਕਾਲੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚਾਰ ਦੋ ਭਾਗ ਸਾਡੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਵੀਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਰਚਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਹਿਤਕ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾਉਂਦਾ ਸੀ। 
### ਡਾ.ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ
ਪ੍ਰੋ.ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਉਸਰਈਏ ਕੋਲੀ ਦੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿੱਗਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ। ਕੋਹਲੀ ਆਧਰਸ਼ਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਮ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ (ਸੰਪ) ਵਰਗੀਆਂ ਪੁਸਕਤਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਨੂੰ ਉਸਾਰੂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਉੱਥੇ ਅਕਾਡਮੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਕਾਰਲ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਕੋਰੀ

ਕਾਰਲ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਕੋਰੀ (ਦਸੰਬਰ 5, 1896 - ਅਕਤੂਬਰ 20, 1984) ਇੱਕ ਚੈੱਕ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1896 ਜਨਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1984 ਮੌਤ
ਗਲਾਈਕੋਜਨ

**ਗਲਾਈਕੋਜਨ** ਗਲੂਕੋਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਮਲਟੀਬ੍ਰਾਨ੍ਚ੍ਡ ਪਾਲੀਸੈਕਾਰਾਈਡ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਫੰਜਾਈ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਸਟੋਰੇਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸਰਤ ਵਿਗਿਆਨ
ਜਸ ਰੇਨ

ਜਸਮੀਤ ਸਿੰਘ ਰੈਨਾ (ਜਨਮ 4 ਨਵੰਬਰ, 1989), ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੂਸ ਰੀਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ YouTube ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਚ ਡਿਜੀਟਲ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰੂਪਨ ਬਾਲ

**ਰੂਪਨ ਬੱਲ** ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ-ਭਾਰਤੀ ਯੂਟਿਊਬਰ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਿੱਖ
ਐਂਡਰੋਇਡ

**ਐਂਡਰੋਇਡ** ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:
* ਐਂਡਰੋਇਡ (ਰੋਬੋਟ), ਮਨੁੱਖੀ ਮੁਹਾਂਦਰੇ ਵਾਂਗ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ
* ਐਂਡਰੋਇਡ (ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ), ਮੋਬਾਇਲ ਯੰਤਰਾਂ ਲਈ, ਗੂਗਲ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ

**ਐਂਡਰੋਇਡ** ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:

* ਐਂਡਰੋਇਡ (ਬੋਰਡ ਗੇਮ), ਫ਼ੈਨਟਸੀ ਫ਼ਲਾਈਟ ਗੇਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
* ਐਂਡਰੋਇਡ (ਦਵਾਈ), anabolic steroid methyltestosterone ਦਾ ਬ੍ਰੈਂਡ ਨਾਂ
* ਐਂਡਰੋਇਡ (ਫ਼ਿਲਮ), ਆਰੋਨ ਲਿਪਸਟਾਡਟ ਦੀ ਹਦਾਇਤਕਾਰੀ
* *ਐਂਡਰੋਇਡ*, 2013 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ *APP* ਲਈ ਰੂਸੀ ਸਿਰਲੇਖ
* "Android" (The Prodigy song)
* "Android" (TVXQ song)
* "Android", a song by Green Day from the album *Kerplunk*

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਦ ਐਂਡਰੋਇਡਜ਼, ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਰਾਕ ਬੈਂਡ
ਨੋਟਸ ਫਰਾਮ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ

**ਨੋਟਸ ਫਰਾਮ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ** ਫਿਊਦੋਰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1864 ਦੇ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਓਦੋਰ ਦੋਸਤੋਯਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਸਨੈਪਚੈਟ

**ਸਨੈਪਚੈਟ **ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਭੇਜਣ ਵਾਲੀ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਹ ਈਵਾਨ ਸ੍ਪੀਗਲ, ਬਾਬੀ ਮਰਫ਼ੀ, ਅਤੇ ਰੇਜੀ ਬ੍ਰਾਉਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ।** ** 

## ਹਵਾਲੇ
ਬਰਕਸ਼ਾਇਰ ਹਾਥਾਵੇ

**ਬਰਕਸ਼ਾਇਰ ਹੈਥਾਵੇ (Berkshire Hathaway Inc.)** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਬਹੁਕੌਮੀ ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਓਮਾਹਾ, ਨੈਬਰਾਸਕਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀ
ਮਿਨਰਵਾ ਥੀਏਟਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ

Coordinates: [//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=Minerva_Theatre%2C_Kolkata&params=22_35_25_N_88_21_43_E_type:landmark_region:IN_source:Wikimapia 22°35′25″N 88°21′43″E﻿ / ﻿22.59028°N 88.36194°E﻿ / 22.59028; 88.36194] **ਮਿਨਰਵਾ ਥੀਏਟਰ**  ਕਲਕੱਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਹੈ, ਜੋ 1893 ਵਿੱਚ ਬੀਡਨ ਸਟਰੀਟ ਵਾਲੀ ਇਸ ਸਾਈਟ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗ੍ਰੇਟ  ਨੈਸ਼ਨਲ ਥੀਏਟਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਮੰਚ ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਪਹਿਲਾ ਨਾਟਕ  *ਮੈਕਬੈਥ* ਸੀ. ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਗਿੰਦਰ ਭੂਸ਼ਣ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਦਾ ਕਈ ਵਾਰ ਇੰਤਕਾਲ ਹੋਇਆ। ਸ੍ਰੀ ਗਿਰੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਘੋਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। "ਮਿਨਰਵਾ" 1922 ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਜਲਦ ਇਸ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ 1925 ਵਿਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਖੇਡਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚਾਲੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾਸਿਕ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਮਿਨਰਵਾ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਹੀਰਾਲਾਲ ਸੇਨ ਦੀਆਂ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀਆਂ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* Star Theatre, Calcutta
* Indian People's Theatre Association

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਥੀਏਟਰ
ਈਵਾਨ ਸਪੀਗਲ

**ਈਵਾਨ ਸਪੀਗਲ (Evan Thomas Spiegel)** (June 4, 1990)  ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਸਨੈਪਚੈਟ ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੀ.ਈ.ਓ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
## ਹਵਾਲੇ
ਵਿਜੇ ਮਾਲਿਆ

**ਵਿਜੇ ਮਾਲਿਆ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਤਲ ਮਾਲਿਆ ਦਾ ਬੇਟਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਪਿਰਿਟਸ ਲਿਮੀਟੀਡ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੀ।
## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮਾਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਠੱਲ ਮਾਲਿਆ, ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਾਂਜੜੇ ਭੇਜਣੇ

**ਮਾਂਜੜੇ ਭੇਜਣੇ** ਦੀ ਰਸਮ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਕੇ-ਸੋਦਰੇ ਜਾਂ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲੇ ਵਿਆਂਦੜ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਰਜਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਾਂ ਰੋਟੀ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜ ਦੇਂਦੇ ਅਤੇ ਕਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਖੁਆਉਂਦੇ। ਇਹ ਰਸਮ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਸੱਤ ਕੁ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਸ਼ਰੀਕੇ-ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਮਾਂਜੜੇ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਾਰੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਰਸਮ ‌‍‌‍ਸ਼ਰੀਕੇ-ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਨਿੱਘ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਸਮ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਇਸ ਰਸਮ ਦਾ ਇਹ ਭਾਵ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰੀਕੇ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਰੂਫ਼ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਰੋਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈਣ ਅਤੇ ਰੋਟੀ ਖਵਾਉਣ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰ ਸ਼ਰੀਕਾ-ਭਾਈਚਾਰਾ ਕਰੇ। ਪਰ ਅੱਜ ਕੱੱਲ੍ਹ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਘਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱੱਲ੍ਹ ਮਾਂਜੜਿਆਂਂ ਵਿੱਚ ਮਠਿਆਈ ਦਾ ਡੱਬਾ ਹੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਫਰੈਂਕ ਓਸ਼ਨ

**ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਫਰਾਂਸਿਸ "ਫਰੈਂਕ" ਓਸ਼ਨ** (ਜਨਮ 28 ਅਕਤੂਬਰ, 1987) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਰੈਪਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Frank Ocean  on SoundCloud
* Interview at The Guardian
* Interview  at GQ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਬਲਾਗਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨੀਊਟ੍ਰਲ ਮਿਲਕ ਹੋਟਲ

**ਨੀਊਟ੍ਰਲ ਮਿਲਕ ਹੋਟਲ (Neutral Milk Hotel)** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਡਾਧੀ ਰੋਕ ਬੈੰਡ ਸੀ ਜੋ 1980 ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ, ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਜੇਫ ਮੈਗਨਮ ਨੇ ਰਸਟਨ, ਲੂਸੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
 Media related to Neutral Milk Hotel at Wikimedia Commons
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ
ਫਯੂਚਰ (ਰੈਪਰ)

**ਨਵੇਡੀਅਸ ਡੀਮੁਨ ਵਿਲਬਰਨ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Nayvadius DeMun Wilburn; ਜਨਮ 20 ਨਵੰਬਰ, 1983), ਜੋ ਪੇਸ਼ੇਵਰ **ਫਯੂਚਰ** ਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਹਿਪ ਹਾਪ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੈਪਰ
ਡੈਨੀ ਬ੍ਰਾਊਨ (ਰੈਪਰ)

**ਡੈਨੀ ਡੇਵਨ ਸੇਵੇੱਲ** (ਜਨਮ 16 ਮਾਰਚ, 1981), ਡੈਨੀ ਬ੍ਰਾਊਨ (Danny Brown) ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਡੀਟ੍ਰਾਯ੍ਟ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਹਿਪ ਹੋਪ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* AllMusic
* Danny Brown on Myspace
* Danny Brown Interview 2013
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਦ ਨਾਈਫ਼

**ਦ ਨਾਈਫ਼** (The Knife) ਇੱਕ ਸਵੀਡਨੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਜੋੜੀ ਸੀ ਜੋ ਕੇ 1999 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਕੈਰਿਨ ਅਤੇ ਓਲੋਫ ਡ੍ਰੇਜਰ ਸਨ, ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਆਪਣੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀ, ਰੈਬਿਡ ਰਿਕਾਰਡਸ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ 2003 ਦੀ ਐਲਬਮ ਡੀਪ ਕਟਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਨੁਸਰਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* AllMusic
* 
* 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1999 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵੀਡਨ
ਸੂਚੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਇਹ ਪੰਨਾ **ਸੂਚੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ** ਹੈ—ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਜੋ ਹੋਰ ਸੂਚੀ ਲੇਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਲਿੰਕ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਕਈ ਸੂਚੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੂਚਕਾਂਕ ਹੈ।

## ਆਮ ਹਵਾਲਾ 
* ਸੂਚੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੀ ਸੂਚੀ : ਇਹ ਲੇਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ (ਵੇਖੋ ਦੁਹਰਾਓ )
* ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
* ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
* ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** ਅਣਸੁਲਝੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾ 
### ਸਾਹਿਤ 
* ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** *ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼* ਦੀ ਨੰਬਰ-1 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ *ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ* ਸੂਚੀਆਂ
* ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਡਿਸਟੋਪੀਅਨ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਗਲਪ ਅਤੇ ਮਿੱਥ ਵਿੱਚ LGBT ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
* ਸੰਖੇਪ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
** ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** ਸਲੋਵਾਕ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

#### ਮਿਥਿਹਾਸ 
* ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
** ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
* ਭੂਤ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ

#### ਫਿਲਾਸਫੀ 
* ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸੂਚਕ
* ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
* ਸੰਦੇਹਵਾਦ ਬਾਰੇ ਸੂਚੀਆਂ

### ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਲਾ 
#### ਅੱਖਰ 
* ਵਿਗਿਆਪਨ ਅੱਖਰ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** ਐਰੋਵਰਸ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** *ਕੋਰੋਨੇਸ਼ਨ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦੇ* ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** *CSI* ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** DC ਕਾਮਿਕਸ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** *Emmerdale* ਅੱਖਰ ਦੀ ਸੂਚੀ
** *ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ* ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** *ਹੋਲੀਓਕਸ* ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** ਡਰਾਉਣੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** ਮਾਰਵਲ ਕਾਮਿਕਸ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** ਮਾਰਵਲ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸ ਕਾਸਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
** *ਸਟਾਰਗੇਟ* ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** *ਦਫਤਰ* ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** *ਵਾਕਿੰਗ ਡੈੱਡ* ਪਾਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
** *ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਰਮਰ* ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
* ਸੁਪਰਹੀਰੋਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਖਲਨਾਇਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ

#### ਕਾਲਪਨਿਕ ਤੱਤ 
* ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਸਮਾਂਰੇਖਾਵਾਂ
* ਕਾਲਪਨਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
* ਕਾਲਪਨਿਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
** ਕਾਲਪਨਿਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
*** ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
**** ਡਰੈਗਨ ਦੀ ਸੂਚੀ
**** ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
** ਕਾਲਪਨਿਕ ਹਿਊਮਨੋਇਡ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
** ਕਾਲਪਨਿਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
** *ਸਟਾਰ ਵਾਰਜ਼* ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ
** ਕਾਲਪਨਿਕ ਬਾਹਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ

#### ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰ 
* ਬੈਂਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
* ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
* ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
** ਬਰੂਅਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
** ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਸੂਚੀ ਦੁਆਰਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
** ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ 'ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
** ਟੋਰਾਂਟੋ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
** ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** ਵੰਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
** ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
** ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਲੀਨਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
* ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
* ਸ਼ਹਿਰ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
* ਕਰਜ਼ੇ ਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
* ਜੀਡੀਪੀ ਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜੀਡੀਪੀ ਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
* GNI ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
* ਕਨੂੰਨੀ ਫਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
* ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਮੰਦੀ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਚੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
ਜੇਮਸ ਬਲੇਕ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)

**ਜੇਮਸ ਬਲੇਕ ਲਿਥਰਲੈਂਡ** (ਜਨਮ 26 ਸਤੰਬਰ 1988), **ਜੇਮਸ ਬਲੇਕ** ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਕ ਲੰਡਨ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2010 ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਈਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਤਿੱਕੜੀ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਵੈ-ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਲੋਚਨਾ ਨਾਜ਼ੁਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਐਲਬਮ ਓਵਰਗ੍ਰਾਉਂ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਮਰਕਰੀ ਪ੍ਰਾਇਜ਼ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਵਧੀਆ ਨਿਊ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ 2014 ਵਿੱਚ ਬਲੇਕ ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਐਲਬਮ 'ਦਿ ਕਲਰ ਇਨ ਐਨੀਥਿੰਗ' ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਮਾਉਂਟ ਕਿਮੀ ਅਤੇ ਬੋਨ ਆਈਵਰ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਕ ਲੇਮਰ, ਬਿਓਂਸੀ, ਵਿੰਸ ਸਟੇਪਲਸ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਕ ਓਸ਼ੀਅਨ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਿਆਨੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਟਰੇਨਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਂਜ ਪਾਰਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਵਿਨਚਮੋਰ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲਾਤੀਮਰ ਸਕੂਲ, ਐਡਮੰਟਨ ਵਿਖੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਗੋਲਡਸਿਮਥ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਕੂਲੇ ਵਿੱਚ, ਬਲੇਕ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ "ਬਾਸ ਸੁਸਾਇਟੀ" ਸੰਗੀਤ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਿਸਟੈਂਸ, ਸਕਰੀਮ ਅਤੇ ਬੈਂਗਾ ਵਰਗੇ ਯੂਕੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ।
## ਕੈਰੀਅਰ
 ਵਿੱਚ ਜੇਮਜ਼ ਬਲੇਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ]]
ਬਲੈਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਗਰੂਮ ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜੁਲਾਈ 2009 ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਏਅਰ ਐਂਡ ਲਾਕ ਇਸਫੋਫ" ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮੈਗਿੰਸਟ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਮ ਹੇਕਕ, ਐਕਸਟੈਂਡਡ ਪਲੇਅ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ 1 ਡੀਜੇ ਗਿਲਸ ਪੀਟਰਸਨ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ
ਬਲੇਕ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਬਾਸ ਸਟਾਈਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਕੰਮ ਹਨ, (ਜਿਵੇਂ ਕਿ 2-ਕਦਮ ਅਤੇ ਬਰੀਡ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਮਾਇਸਟਿਕਸ ਦਾ ਸਟਾਰ ਡਬਸਟੈਪ) ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ '90s ਟਰਿੱਪ ਹੌਪ ਅਤੇ ਆਰ ਐੰਡ ਬੀ। 2010 ਈਪੀਜ਼ (ਬੇਲਸ ਸਕੈਚ, ਸੀ.ਐੱਮ.ਯੂ.ਕੇ., ਅਤੇ ਕਲੇਵੀਅਰਕੇਕੇ) ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤ੍ਰਿਭੁਣਾ 'ਤੇ, ਬਲੈਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼' 90 ਦੇ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਪ-ਬਾਸ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀਜ਼, ਅਤੇ ਨਿਊਨਤਮ, ਘਬਰਾਹਟ ਦੇ ਰੇਹੈਮਜ਼ ਤੋਂ ਵੋਕਲ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਜਾਂ ਸੰਸਾਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਲੇਕ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ "ਪੋਸਟ-ਡਬਸਟੈਪ" ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
##  ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਾਇਕ
ਕਾਨਯੇ ਵੈਸਟ

**ਕਾਨਯੇ ਓਮਾਰੀ ਵੈਸਟ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Kanye Omari West) (/ˈkɑːnjeɪ/; ਜਨਮ 8 ਜੂਨ, 1977) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਹਿਪ ਹੋਪ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ, ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* 
* AllMusic
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977
ਜੇ ਜ਼ੀ

**ਸ਼ਾਨ ਕੋਰੀ ਕਾਰਟਰ** (ਜਨਮ 4 ਦਸੰਬਰ, 1969), ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੇ ਜ਼ੀ (Jay Z or Jay-Z) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਰੈਪਰ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾਬਹਾਰ ਰੈਪਰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਆਇਕਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਜੇ ਜ਼ੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ1995 ਵਿੱਚ ਰੌਕ-ਏ-ਫੇਲਾ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ਸਥਾਪਿਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1996 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ *ਰਿਜ਼ਨੇਬਲ ਡਾਉਟ*ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਐਲਬਮ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਇਸ ਐਲਬਮ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ,ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ *ਦ ਬਲਿਊ ਪ੍ਰਿੰਟ* (2001) ਅਤੇ *ਦਿ ਬਲੈਕ ਐਲਬਮ* (2003) ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਗੀਤਕ ਕਲਾਸਿਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਾਨਯੇ ਵੈਸਟ ਨਾਲ*ਵਾਚ ਦ ਥ੍ਰੋਨ* (2011) ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਿਆਂਸੇਨਾਲ *ਵਰੀਥਿੰਗ ਇਜ਼ ਲਵ* (2018) ਫੁਲ ਐਲਬਮਾਂ ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ।

ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੇ ਜ਼ੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸਫਲ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਜੋਂ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1999 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਪੜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੇਤਾ ਰੋਕਾਵਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2003 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਲਗਜ਼ਰੀ ਸਪੋਰਟਸ ਬਾਰ ਚੇਨ 40/40 ਕਲੱਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਦੋਵੇਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਹੁ-ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੈ-ਜ਼ੈਡ ਨੂੰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੰਪਨੀ ਰੌਕ ਨੇਸ਼ਨ, ਜੋ ਕਿ 2008 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਫੰਡ ਦੇਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਤਕਨੀਕੀ ਕੰਪਨੀ *ਐਸਪਿਰੋ* ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੀਡੀਆ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਸੇਵਾ *ਟੀਡਲ* ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਨਲਾਈਨ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਬਿਆਂਸੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਜੇ-ਜ਼ੀ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਲੋਚਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ 125 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕੁਲ 22 ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੈਪਰ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ, ਬਿਲਬੋਰਡ 200 'ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ (14) ਨੰਬਰ ਵਨ ਐਲਬਮਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੌਂਗ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਰੈਪਰ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ, 60 ਵੇਂ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਯਾਦਗਾਰੀ “ਸੈਲਟ ਟੂ ਇੰਡਸਟਰੀ ਆਈਕਨਜ਼” ਮਿਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* Jay Z collected news and commentary at *The New York Times*
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੈਪਰ
ਮੇਲਾ ਬੀਬੜੀਆਂ

**ਮੇਲਾ ਬੀਬੜੀਆਂ ਮਾਈਆਂ** ਪਿੰਡ **ਸ਼ਹਿਣਾ, ਬਰਨਾਲਾ** ਪਿੰਡ ਸ਼ਹਿਣਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦੀ ਜਨਮਭੂਮੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਛਿਮਾਹੀ ਬੀਬੜੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਚਾਨਣ ਪੱਖ ਵਿਚ ਅੱਸੂ ਅਤੇ ਚੇਤ ਵਿਚ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸਿਕਤਾ
ਬੀਬੜੀਆਂ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿੱਤ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿੰਞਣ ਭਰਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਤ੍ਰਿੰਞਣ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਵਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸਾਧੂ ਤੋਂ ਤਾਂਤਰਿਕ ਵਿੱਦਿਆ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਕੁੜੀ ਵਿਆਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਦੋ ਚਿੜੀਆਂ ਆਪਣੀ ਮਸਤੀ ਵਿਚ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਘੁਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਘੁਲਦੇ ਦੇਖ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਚਿੜੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਕੁੜੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਵੀ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਕੁੜੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖਕੇ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕੁੜੀ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਪਿੰਡ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਸਮੇਂ ਵਾਪਰੀ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁੜੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਤੇ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਤ੍ਰਿੰਞਣ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੀ ਇਹ ਤਾਂਤਰਿਕ ਵਿੱਦਿਆ ਜਾਣਦੀਆਂ ਹਨ।ਫਿਰ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਇਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਕ ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਗੋਲ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਮੋਹੜੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਂਤਰਿਕ ਵਿੱਦਿਆ ਜਾਣਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮੋਹੜੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕੁਝ ਕੁੜੀਆਂ ਇਸ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਵਾਸਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨੈਨਾ ਦੇਵੀ, ਜਵਾਲਾ ਜੀ, ਚਿੰਤਪੁਰਨੀ, ਲਾਟਾਂ ਵਾਲੀ, ਚਮੰਡਾ ਦੇਵੀ, ਕਾਂਗੜਾ ਦੇਵੀ, ਤੇ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਲਿਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਥੇ ਮੇਲਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਦੇ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਇਹ ਮੇਲਾ ਪਿੰਡ ਬਾਹਰ ਨਹਿਰ ਕੰਢੇ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਇਹ ਮੇਲਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਥਾਣੇਦਾਰ ਦੀਆਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਕੋਈ ਸਾਧੂ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਮੇਲਾ ਫਿਰ ਤੋਂ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਥਾਣੇਦਾਰ ਇਹ ਮੇਲਾ ਸਾਲ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਮੇਲਾ ਬੜੀ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਜੇਕਰ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਮੰਨਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬੀਬੜੀਆਂ ਮਾਈਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਨਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੰਨਤ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਲੋਕ ਨਮਕ ਅਤੇ ਝਾੜੂ ਚੜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੰਨਤਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਚੜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਸਟਿਸ (ਬੈਂਡ)

ਜਸਟਿਸ (**Jus†ice**) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਗ੍ਰਾਮ੍ਮੀ-ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਜੋੜੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
* 
* [//musicbrainz.org/artist/860b2707-6153-4e3a-aa57-74d2b42c55b5 Justice] discography at MusicBrainz
* Backstage & Live Justice Photography 
* Justice at London Astoria 
* Justice Video Interview 
* Justice at Brixton Academy, NME Awards 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਂਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਗਾਇਕ
ਯਸ਼ ਪਾਲ

**ਯਸ਼ ਪਾਲ**  (26 ਨਵੰਬਰ 1926 -24 ਜੁਲਾਈ 2017)   ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਿਖਿਆਵਿਦ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਸਮਿਕ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ-ਸਿਰਜਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਚਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਰਿਸਰਚ (TIFR) ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 1986 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਿਹਾ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਯਸ਼ ਪਾਲ ਝੰਗ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ) 1926 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਪਾਈ, ਕੈਥਲ, ਹਰਿਆਣਾ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 1949 ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1958 ਵਿੱਚ ਮੈਸੇਸ਼ਿਊਸੇਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟਕਨਲਾਜੀ ਤੋਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926
ਹਰ ਮੋੜ 'ਤੇ ਸਲੀਬਾਂ, ਹਰ ਪੈਰ 'ਤੇ ਹਨੇਰਾ

'''ਹਰ ਮੋੜ 'ਤੇ ਸਲੀਬਾਂ, ਹਰ ਪੈਰ 'ਤੇ ਹਨੇਰਾ''', ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਜਗਤਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਚਰਚਿਤ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਕਸਲਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਦੌਰਾਨ ਲਿਖੀ ਸੀ |
## ਹਰ ਮੋੜ ਤੇ ਸਲੀਬਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਹੈ 

ਹਰ ਮੋੜ 'ਤੇ ਸਲੀਬਾਂ, ਹਰ ਪੈਰ 'ਤੇ ਹਨੇਰਾ

ਹਰ ਮੋੜ 'ਤੇ ਸਲੀਬਾਂ, ਹਰ ਪੈਰ 'ਤੇ ਹਨੇਰਾ।
ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਰੁਕੇ ਨਾ, ਸਾਡਾ ਵੀ ਦੇਖ ਜੇਰਾ।

ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਨਕਸ਼ ਹਾਂ ਮੈਂ, ਮਿੱਟੀ 'ਤੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ,
ਜਿੰਨਾ ਕਿਸੇ ਮਿਟਾਇਆ, ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਡੁੰਘੇਰਾ।

ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਦੇਰ ਆਖ਼ਿਰ, ਧਰਤੀ ਹਨੇਰ ਜਰਦੀ,
ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਦੇਰ ਰਹਿੰਦਾ, ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਖ਼ੂਨ ਮੇਰਾ।

ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਫ਼ੇ 'ਤੇ, ਤੇ ਵਕਤ ਦੇ ਪਰਾਂ 'ਤੇ,
ਉਂਗਲਾਂ ਡੁਬੋ ਲਹੂ ਵਿੱਚ, ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਨਾਮ ਤੇਰਾ।

ਹਰ ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਹੈ ਜ਼ਿਕਰ ਏਦਾਂ,
ਗਾਰਾਂ 'ਚ ਚਾਂਦਨੀ ਦਾ, ਹੋਵੇ ਜਿਵੇਂ ਬਸੇਰਾ।

ਆ ਆ ਕੇ ਯਾਦ ਤੇਰੀ, ਜੰਗਲ ਗ਼ਮਾਂ ਦਾ ਚੀਰੇ,
ਜੁਗਨੂੰ ਹੈ ਚੀਰ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਉਂ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ।

ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਬੇੜੀਆਂ ਨੇ, ਨਚਦੇ ਨੇ ਲੋਕ ਫਿਰ ਵੀ,
ਕਿਉਂ ਵੇਖ ਵੇਖ ਉੱਡਦੈ, ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਤੇਰਾ।

ਮੇਰੇ ਵੀ ਪੈਰ ਚੁੰਮ ਕੇ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਹੇਗੀ ਬੇੜੀ,
ਸਦ ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਕਿ ਆਇਐ, ਮਹਿਬੂਬ ਅੰਤ ਮੇਰਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ