open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਗੱਤਕਾ

**ਗੱਤਕਾ** ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜੰਗੀ ਕਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੰਗਬੰਦੀ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਲਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਕੋਈ ਵੀ ਔਰਤ ਜਾਂ ਮਰਦ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਇਸ ਕਲਾ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਣਗਿਣਤ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਲਾ ਹੈ [[ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ|ਸ਼ਸਤਰ ਕਲਾ]। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਗੱਤਕਾ ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ।

## ਵਿਧੀ
ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦਾ ਹਮਲਾ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਿਰੋਧੀ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ। ਗੱਤਕਾ ਖੇਡਣ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗੱਤਕਾ ਸੋਟੀ ਜਾਂ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਹਮਲਾ ਰੋਕਣ ਲਈ ਢਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੱਤਕਾ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੰਬਾ ਡੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ’ਤੇ ਹੱਥ ਦੀ ਚੰਗੀ ਪਕੜ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਗੱਦੀ ਲਗਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਢਾਲ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਸੇ ਫੜਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੁੰਡੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੱਤਕੇ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੰਡਾ, ਤਵਰ, ਬਰਛਾ, ਚੱਕਰ, ਨੇਜਾ ਅਤੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਗੱਤਕਾ ਖੇਡ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਮੂਹਾਂ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨਗਰ-ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਗੱਤਕੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਰੌਚਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 
## ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧ
ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਧਿਆਨ, ਸਿਮਰਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਮਲ ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਤਕਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਲਈ ਗੱਤਕੇਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕਈ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਗਤਕਾ ਖੇਡਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਥਾਂ ’ਤੇ ਗਤਕੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ “ਅਖਾੜਾ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਤੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ।

### ਗੱਤਕਾ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ
# ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੱਤਕਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ
# ਵਿਸ਼ਵ ਗੱਤਕਾ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Nanak Dev Singh Khalsa & Sat Katar Kaur Ocasio-Khalsa (1991) *Gatka as taught by Nanak Dev Singh, Book One - Dance of the Sword* (2nd Edition). GT International, Phoenix, Arizona. 
* 
* Olaf Janson (2015) Fairbairn–Sykes fighting knife: The famous fighting knife used by British commandos and SOE during WW2. Gothia Arms Historical Society

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੰਗੀ ਕਲਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਹੰਗ
ਕਰਾਟੇ

(; ) ਜਪਾਨ ਦੇ ਰਿਊਕਿਊ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਓਕੀਨਾਵਾ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਈ ਇੱਕ ਜੰਗੀ ਕਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨੀ ਜੰਗੀ ਕਲਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਫ਼ੂਜੀਆਈ ਚਿੱਟੇ ਸਾਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਰਿਊਕਿਊ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸੀ ਲੜਾਕੂ ਕਲਾਵਾਂ (ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ , ਭਾਵ "ਹੱਥ"; ਓਕੀਨਾਵੀ ਵਿੱਚ*ਤੀਈ* ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਤੋਂ ਵਧੀ-ਫੁੱਲੀ ਸੀ। ਕਰਾਟੇ ਹੁਣ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਾਰੂ/ਵਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਕਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘਸੁੰਨਾਂ, ਠੁੱਡਿਆਂ, ਗੋਡਿਆਂ ਅਤੇ ਕੂਹਣੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਕੂਨੁਮਾ ਹੱਥ, ਬਰਛਾਨੁਮਾ ਹੱਥ ਅਤੇ ਤਲੀ-ਅੱਡੀ ਵਰਗੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹੱਠ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਜੋਕੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥੋ-ਪਾਈ, ਸੁੱਟਣਾ, ਕੈਂਚੀਆਂ, ਬੰਧੇਜ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਸੱਟ ਮਾਰਨੀ ਵੀ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਰਾਟੇ ਦੇ ਅਭਿਆਸੀ ਨੂੰ  ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੰਗੀ ਕਲਾਵਾਂ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜੰਗੀ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਪੱਛਮੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ *ਕਰਾਟੇ* ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਪੂਰਬੀ ਜੰਗੀ ਕਲਾਵਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਕਰਾਟੇ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਲੱਗ ਪਏ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਬੱਬੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਘੋਖ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਜੰਗੀ ਕਲਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਟੇ
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਤੂਰ

**ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਤੂਰ** ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਆਧਿਕਾਰੀ ਤੇ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋ ਨਿਬੰਧ ਅਖਬਾਰਾਂ ਰਾਹੀ ਤੇ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰਾਹੀ ਪਾਠਕਾ ਦੇ ਝੋਲੀ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ।  ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਖਿਲਾਫ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਹਿਮ ਕੰਮ ਹੈ । ਇਸ ਬਾਰੇ ਉਹਨਾਂ  ਨੇ ਦੋ  ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।
### ਜਨਮ
ਪਿੰਡ ਹਠੂਰ ਜਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।

### ਕਿੱਤੇ
# ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸਰ
# ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਆਧਿਕਾਰੀ

### ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਸੰਭਲੋ ਪੰਜਾਬ* 
**ਜੀਵੇ ਜਵਾਨੀ* 
**ਤਲਖ਼ ਸੁਨੇਹੇ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਕਰਨੈਲ ਗਿੱਲ

***ਕਰਨੈਲ ਗਿੱਲ*** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਸਨ। ਇਹ ਬੀਬੀ ਹਰਨੀਤ, ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ, ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੋਮਲ, ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ, ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੰਧੂ, ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ, ਸੁਖਵੰਤ ਸੁੱਖੀ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਸਵਰਨ ਲਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਗਾਏ ਆਪਣੇ ਦੋਗਾਣਿਆਂ ਕਰ ਕੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

24 ਜੂਨ 2012 ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਗਿੱਲ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਓਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਪੁੱਤਰ ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਕੰਵਰਦੀਪ ਕੌਰ ਅਤੇ ਕਿਰਨਦੀਪ ਕੌਰ, ਛੱਡ ਗਏ ਹਨ। ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਮਾਲਪੁਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲਾ) ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ 
ਗਿੱਲ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਫ਼ਰਵਰੀ 1942 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਂ ਗੁਰਦਿਆਲ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲਾ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਗੁਰੂਸਰ (ਚੱਕ ਨੰਬਰ 259) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਮਾਲਪੁਰ ਅਵਾਣਾ ਵਿਖੇ ਆ ਵਸਿਆ ਜੋ ਹੁਣ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਦੀਦਾਰ ਸੰਧੂ ਨੇ ਡੇਢ ਸਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1970 ਵਿੱਚ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ।

ਗਿੱਲ ਨੇ ਉੱਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ, ਸ਼ੁਕੀਨ ਜੱਟ ਮਾਸਟਰ ਬੀਰ ਚੰਦ ਅਤੇ ਜਸਵੰਤ ਭੰਵਰਾ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ। ਹਰਦੇਵ ਦਿਲਗੀਰ (ਦੇਵ ਥਰੀਕੇ ਵਾਲਾ) ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਗੀਤ, “*ਗੱਡੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਭੰਨਾ ਲਏ ਗੋਡੇ, ਚਾਅ ਮੁਕਲਾਵੇ ਦਾ*”, ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡ ਗੀਤ ਸੀ।

## ਗੀਤ 
*ਲੱਡੂ ਖਾ ਕੇ ਤੁਰਦੀ ਬਣੀ
*ਲੰਬੜਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਬੋਲੀ ਹੋਰ ਬੋਲਦਾ
*ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਏ ਕਚਹਿਰੀ
*ਤੀਆਂ ਵਾਂਗੂ ਲੰਘਦੇ ਨੇ ਦਿਨ ਮਿੱਤਰਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਕ੍ਰੋਧ

**ਕ੍ਰੋਧ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Krodh;** ਗੁਰਮੁਖੀ: ਕਰੋਧ, ਹਿੰਦੀ: क्रोध) ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਕ੍ਰੋਧ (क्रोध) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕ੍ਰੋਧ ਜਾਂ ਗੁੱਸਾ। ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਦੇ ਬਸੰਤ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਹੈ।

## ਸ਼ਰਤਾਂ 
ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ‘ਕ੍ਰੋਧ’ ਅਤੇ ‘ਕੋਪ’ (ਇੱਕ ਸਮਾਨਾਰਥੀ) ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ।

## ਵਰਣਨ 
ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭੜਕਾਹਟ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਰੀਰਕ ਹਿੰਸਾ ਤੱਕ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੋਧ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਮ (ਪੰਜ ਚੋਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ - "ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ" ਵਜੋਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਲ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਮ (ਇੱਛਾ) ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਵਿਉਤਪੰਨ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਜਦੋਂ ਨਾਕਾਮ ਜਾਂ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

ਦੁਸ਼ਟਤਾ, ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਧਰਮੀ ਗੁੱਸਾ ਜਾਂ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਣਚਾਹੇ ਜਨੂੰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਕਈ ਤੁਕਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੈਤਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 

### ਹੱਲ 
ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।  ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਣ ਦੁਆਰਾ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ 
*"ਹਿੰਸਾ, ਮੋਹ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ,"* ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ *, "ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ ਉਹ ਸੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੈਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਨਾਨਕ, ਕੇਵਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਦੁਆਰਾ"* (ਗੁ.ਗ੍ਰੰ.147)। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, *"ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਬੋਰੈਕਸ ਸੋਨਾ ਪਿਘਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ"* (ਗੁ.ਗ੍ਰੰ. 932)। 

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ, ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਇਸ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: *"ਹੇ ਕ੍ਰੋਧ, ਤੂੰ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਂਦਰ ਵਾਂਗ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਅਧਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਦੂਤ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।* *ਮਿਹਰਬਾਨ। ਨਿਮਾਣਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹੇ ਨਾਨਕ, ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ "* (ਗੁ.ਗ੍ਰੰ. 1358)। 

ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ, ਚੌਥੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੂਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ: *"ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਾ ਜਾਓ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਬੇਕਾਬੂ ਹੈ"* (ਗੁ.ਗ੍ਰੰ. 40)। 

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਬਾਰੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼: *“ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੋ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੋਜੋ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜੀਓ* *। "* ( ਗੁ.ਗ੍ਰੰ. 259 ) । 

ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ, ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਤ-ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਬਾਣੀ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਦੋਹੇ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: *"ਹੇ ਫਰੀਦ, ਉਸ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰ ਜਿਸਨੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਭੜਕਾਓ। ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ"* (GG, 1381-82)।

## ਹਵਾਲੇ 
### ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ 
# ਸਬਦਰਥ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1964
# ਜੋਧ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ, ਗੁਰਮਤਿ ਨਿਰਣਾਏ। ਲੁਧਿਆਣਾ, 1932
# ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਫਿਲਾਸਫੀ। ਲਾਹੌਰ, 1944
# ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਪਟਿਆਲਾ, 1970
# ਨਿਰਭੈ ਸਿੰਘ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਫਿਲਾਸਫੀ। ਦਿੱਲੀ, 1990

ਐਲ.ਐਮ. ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਲੇਖ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਲਿਆ ਗਿਆ

* ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨਾਵਾਂ - ਡਾ: ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ
* ਵੀਰ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨੰਬਰ 1 'ਤੇ ਲੈਕਚਰ
* ਵੀਰ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨੰਬਰ 2 'ਤੇ ਲੈਕਚਰ
ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਸ

**ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼ ਲਿਮਿਟਡ** (ਸਾਬਕਾ **TELCO**, **Tata Engineering and Locomotive Company** ਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਲਟੀਨੈਸ਼ਨਲ ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਖੇ ਹਨ। ਇਹ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਇੱਕ ਇਮਦਾਦੀ ਜਾਂ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਂਸੰਜਰ ਕਾਰਾਂ, ਟਰੱਕ, ਵੈਨਾਂ, ਬੱਸਾਂ, ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਦਾ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਮਿਲਟਰੀ ਵਹੀਕਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ 17ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੋਟਰ ਵਹੀਕਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ, ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਟਰੱਕ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੱਸਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਪਲਾਂਟ ਜ਼ਮਦੇਸ਼ਪੁਰ, ਪੰਤਨਗਰ, ਲਖਨਊ, ਸਾਨੰਦ, ਧਾਰਵਾੜ ਅਤੇ ਪੂਨੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਸਾਊਥ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੈਂਟਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ, ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ, ਲਖਨਊ ਅਤੇ ਧਰਵਾਦ ਵਿਖੇ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਵਿਖੇ ਹਨ। ਟਾਟਾ ਮੋਟਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਜੈਗਿਊਰ ਲੈਂਡ ਰੋਵਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਵਹੀਕਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਟਾਟਾ ਡੇਵੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬੱਸਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਮਾਰਕੋਪੋਲੋ S.A. (ਟਾਟਾ ਮਾਰਕੋਪੋਲੋ) ਨਾਲ਼ ਹੈ।
## ਬਜ਼ਾਰੀ ਸਥਿਤੀ
### ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ
## ਵਾਹਨ
* ਟਾਟਾ ਸਿਐਰਾ
* ਟਾਟਾ ਸੂਮੋ
**ਸੂਮੋ ਗ੍ਰੈਂਡੇ
**ਸੂਮੋ ਮੂਵਜ਼
* ਟਾਟਾ ਇੰਡੀਕਾ – ਘਰੇਲੂ ਵਾਹਨ
** ਟਾਟਾ ਵਿਸਟਾ
* ਟਾਟਾ ਏਸ – ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਛੋਟਾ ਟਰੱਕ; ਇਸਨੂੰ 'ਛੋਟਾ ਹਾਥੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਟਾਟਾ ਇੰਡੀਗੋ
* ਟਾਟਾ ਮਾਨਜ਼ਾ
* ਟਾਟਾ ਵਿੰਗਰ
* ਟਾਟਾ ਮਰੀਨਾ
* ਟਾਟਾ ਸਫ਼ਾਰੀ
**ਸਫ਼ਾਰੀ ਸਟੋਰਮ
* ਟਾਟਾ ਨੈਨੋ – ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਸਤੀ ਗੱਡੀ
* ਟਾਟਾ ਜ਼ੀਨੌਨ ਐਕਸ.ਟੀ
* ਟਾਟਾ ਆਰੀਆ
* ਟਾਟਾ ਵੈਂਚਰ
* ਟਾਟਾ ਆਇਰਿਸ
* ਟਾਟਾ ਜ਼ੈਸਟ
* ਟਾਟਾ ਬੋਲਟ
* ਟਾਟਾ ਜ਼ੀਕਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ
ਕੇਕਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟ

ਇਹ ਲਿਸਟ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ **ਦੈਸੇਰਟ ਕੇਕ** ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੂਲ ਸਮਗਰੀ ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਕੇਕ ਆਟਾ,ਅੰਡਾ ਤੇ ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ ਤੇ ਇੰਨਾ ਦੀ ਮੂਲ ਸਮਗਰੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਕੇਕਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟ
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* List of breads
* List of buns
* List of desserts
* List of pastries

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਪਕਵਾਨ
ਦ ਹੌਬਿਟ: ਦ ਡੈਸੋਲੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਸਮੌਗ

***ਦ ਹੌਬਿਟ: ਦ ਡੈਸੋਲੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਸਮੌਗ*** (ਪੰਜਾਬੀ: ਹੌਬਿਟ: ਸਮੌਗ ਦੀ ਤਬਾਹੀ) 2013 ਦੀ ਇੱਕ ਕਲਪਿਤ ਦਲੇਰੀ ਭਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਪੀਟਰ ਜੈਕਸਨ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਵਿੰਗਨਟ ਫ਼ਿਲਮਸ ਨੇ ਨਿਊ ਲਾਈਨ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਮੈਟਰੋ-ਗੋਲਡਵਿਨ-ਮੇਅਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੰਟ ਇਨਕੌਰਪੋਰੇਟਡ ਨੇ ਵੰਡਿਆ। ਇਹ ਤਿੰਨ-ਹਿੱਸਾ, ਦ ਹੌਬਿਟ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਸ਼ਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜੇ. ਆਰ. ਆਰ. ਟੋਲਕੀਨ ਦੇ ਲਿਖੇ ਨਾਵਲ ਦ ਹੌਬਿਟ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸ਼ਤ *ਐਨ ਅਨਐਕਸਪੈਕਟਡ ਜਰਨੀ* (2012) ਸੀ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਕਿਸ਼ਤ *ਦ ਬੈਟਲ ਆਫ਼ ਦ ਫ਼ਾਈਵ ਆਰਮੀਜ਼* (2014) ਹੈ।

ਇਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 3ਡੀ ਵਿੱਚ 48 ਫ਼ਰੇਮ ਫ਼ੀ ਸੈਕਿੰਡ ਤੇ ਸ਼ੂਟ ਹੋਈਆਂ ਜਿਸਦੀ ਮੁੱਖ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੁਆਲੇ ਅਤੇ ਪਾਈਨਵੂਡ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਵਿਖੇ ਹੋਏ। ਹੋਰ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਮਈ 2013 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਕੇਕ

**ਕੇਕ** ਭੋਜਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਿੱਠਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜੋ ਕੇ ਸੇਕ(bake) ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਕ ਆਟਾ, ਚੀਨੀ, ਅੰਡੇ, ਮੱਖਣ ਜਾਂ ਤੇਲ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਘੋਲਣ ਲਈ ਤਰਲ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁੱਧ ਜਾ ਪਾਣੀ) ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਵਾਦ ਜਾਂ ਮਹਿਕ ਲਈ ਫਲਾਂ ਦਾ ਗੁੱਦਾ, ਮੇਵੇ ਜਾਂ ਅਰਕ ਮਿਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਕੇਕ ਵਿੱਚ ਫਲਾਂ ਦਾ ਮੁਰੱਬਾ, ਜਾ ਮਿਠੀ ਸੌਸ ਭਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉੱਪਰ ਮੱਖਣ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰੀਮ ਜਾਂ ਹੋਰ ਆਈਸਿੰਗ ਲਗਾਕੇ ਬਦਾਮ ਜਾਂ ਅੰਡੇ ਦੇ ਸਫੇਦ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ, ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਬਿੰਦੀਆਂ ਤੇ ਚਾਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਫਲ ਲਗਾਕੇ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹ, ਸਾਲ-ਗਿਰ੍ਹਾ, ਅਤੇ ਜਨਮਦਿਨ ਵਰਗੇ ਰਸਮੀ ਅਵਸਰਾਂ ਤੇ ਅਕਸਰ ਮਿਠਾਈ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਕ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀਹੈ।

## ਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ
]]

ਮੁਖ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਤੇ ਪਕਾਣ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕੇਕ ਨੂ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਡ ਅੱਡ ਭਾਂਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-

*ਖਮੀਰ ਕੇਕ
*ਚਾਕਲੇਟ ਕੇਕ
*ਸਪੰਜ ਕੇਕ
*ਬਟਰ ਕੇਕ

## ਵਿਸ਼ੇਸ਼-ਉਦੇਸ਼ ਕੇਕ
 and decorated with edible ingredients]]
*ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਕੇਕ
*ਜਨਮਦਿਨ ਦੇ ਕੇਕ
*ਪਾਸੋਵੇਰ ਪਲਾਵਾ
*ਕ੍ਰਿਸਮਿਸ ਕੇਕ
*ਈਸਟਰ ਕੇਕ
*ਸਿਮਨੇਲ ਦੇ ਕੇਕ ਜਾਂ ਮੂਨਕੇਕ

## ਅਕਾਰ
ਕੇਕ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉਸ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਰੂਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-

*ਬਂਟ ਕੇਕ
*ਕੇਕ ਬਾਲਸ
*ਸ਼ੰਕੂ ਵਾਲੇ ਤਰਾਂ ਕ੍ਰੋਕਇਨਬੌਸ਼ 
*ਕਪਕੇਕ ਤੇ ਮੈਡਿਲੀਨ 
*ਸ਼ੀਟ ਕੇਕ
*ਸਵਿਸ ਰੋਲਸ ਕੇਕ

## ਕੇਕ ਦਾ ਮੈਦਾ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੇਕ ਆਟਾ ਬਰੀਕ,ਮੁਲਾਇ,ਘੱਟ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਾਲੇ ਗੇਹੂਂ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਕੇਕ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨਰਮ ਤੇ ਹਲਕਾ ਫੁਲਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
 
## ਕੇਕ ਸਜਾਵਟ
]]
ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਈਸਿੰਗ ਜਾਂ ਫ੍ਰੋਸਟਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ੍ਰੋਸਟਿੰਗ ਦੁੱਦ ਤੇ ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਵੈਨਿਲਾ ਤੇ ਕੋਕੋ ਪਾਉਡਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਮਿਆਲਾਈ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਜੈਲੀਟਨ ਦੀ ਆਇਸਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੈਆਪਿੰਗ ਬੈਗ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਗੇਲਰੀ

Image:Strawberry Cake Cropped.jpg|thumb|left|A large cake garnished with strawberries
Image:Special occasion cakes.jpg|thumb|Cake made for a baby shower and decorated with edible ingredients
Image:Cake tootfarangi.jpg|222px|thumbnail|right|A chocolate cake

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼ਿਕਾਰ

ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਤਾਕੂਈਨਮ ਸਾਨੀਤਾਤਿਸ (ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਮੱਧਕਾਲੀ ਕਿਤਾਬ) ਕਾਸਾਨਤੈਨਸਿਸ (੧੪ਵਾਂ ਸੈਂਕੜਾ)]]

**ਸ਼ਿਕਾਰ** ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਖੇਡਣਾ ਕਿਸੇ ਜਿਊਂਦੇ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਜਾਂ ਫਸਾਉਣ ਜਾਂ ਇੱਦਾਂ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਉਹਦੇ ਖਹਿੜੇ ਪੈਣ ਦੇ ਰੁਝੇਵੇਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖ਼ੁਰਾਕ, ਦਿਲ-ਪਰਚਾਵੇ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਕਨੂੰਨੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਨੂੰਨ ਤੋਂ ਉਲਟ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ **ਸ਼ਿਕਾਰੀ**।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ੂਨੀ ਖੇਡਾਂ
ਹਥਿਆਰ

**ਹਥਿਆਰ** ਜਾਂ **ਸ਼ਸਤਰ** ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਜੰਤਰ ਜਾਂ ਜੰਗੀ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਜਿਊਂਦੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ, ਢਾਂਚਿਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਜੁਰਮ, ਕਨੂੰਨ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹੀਕਰਨ, ਨਿੱਜੀ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਰਗੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਕਾਟ ਅਤੇ ਕਾਬਲੀਅਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੋਕਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੀਤਕ, ਪਦਾਰਥੀ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਲਾਹਾ ਖੱਟਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

## ਇਤਿਹਾਸ
### ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਿਕ
ਚਿੰਪੈਂਜ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 50 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁੱਢਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹਥਿਆਰ ਸ਼ੋਨਿੰਗੇਨ ਬਰਛੇ ਹਨ। ਇਹ 8 ਬਰਛੇ ਹਨ ਜੋ 3 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

### ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ
ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।

ਲੋਹੇ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਕਾਂਸੀ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਸਨ। 1200  ਦੌਰਾਨ ਸਬ-ਸਹਾਰਾ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

### ਮੱਧਕਾਲ
ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਰੂਦ ਅਤੇ ਤੋਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।

### ਮੁੱਢਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ
ਯੂਰਪੀ ਪੁਨਰਜਾਗਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਬੰਦੂਕਾਂ, ਤੋਪਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਹਵਾਈ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ ਅਤੇ ਟੈਂਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।

### ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ
ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਸਾਇਣਕ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਥਿਆਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਰੱਖਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗੀ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਮਾਨ
ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ

**ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ** (10 ਫਰਵਰੀ 1928 - 8 ਸਤੰਬਰ 1994) ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਇਕਾਂਗੀ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਏ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਟਕ 'ਫੁਲ ਕੁਮਲਾ ਗਿਆ' ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਲੋ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਟਕ 'ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ' ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲੋਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। 'ਅਣਭਿਜ' ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵੱਲੋਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

## ਜੀਵਨ 
ਇਸਦਾ ਜਨਮ 10 ਫਰਵਰੀ 1928 ਪਿੰਡ ਗੁਜਰਖਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਦੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸਤਭਰਾਹੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਹੀ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ
*ਜਿਗਰਾ (1957)
*ਫੁਲ ਕੁਮਲਾ ਗਿਆ (196)
*ਅਪਰਾਧੀ (196)
*ਉਦਾਸ ਲੋਕ (196)
*ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਰਕ (1975)
*ਨੀਜ਼ਾਮ ਸੱਕਾ (1977)
*ਕੁਲੱਛਣੇ (1980)
*ਰਾਜਾ (1981)
*ਦੋਜਖੀ (1982)
*ਸਬੰਧ (1984)
*ਇਕਾਈ ਦਹਾਈ ਸੈਂਕੜਾ (1987)
*ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ (1989)
*ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ (1991)
*ਛੱਕੇ (1994)

### ਇਕਾਂਗੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਜੋਤ ਤੋਂ ਜੋਤ ਜਗੇ (1956)
*ਤਰੇੜ ਤੇ ਹੋਰ ਇਕਾਂਗੀ (1962)
*ਮੇਰੇ ਅੱਠ ਇਕਾਂਗੀ (1963)
*ਪਰਦੇ (1968)
* ਰੰਗ ਤਮਾਸ਼ੇ (1976)
*ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਇਕਾਂਗੀ (1977)
*ਛੇ ਰੰਗ (1978)
*ਛੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਕਾਂਗੀ (1980)

### ਬਾਲ ਨਾਟਕ 
*ਚਾਰ ਡਰਾਮੇ (1956)
*ਤਮਾਸ਼ੇ (1984)

### ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ
*ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਚਨਾਵਲੀ(ਤਿੰਨ ਭਾਗ) (1981) 
*ਥੀਏਟਰ (ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ) (1988)
*ਮੇਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ (ਸਾਹਿਤਕ ਸਵੈ -ਜੀਵਨੀ) (1987)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1994
ਸ਼ਿਕਾਰਖ਼ੋਰੀ

(*ਪੈਂਥਿਰਾ ਟਾਇਗਰਿਸ ਐਮੋਈਐਂਸਿਸ*) ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰਖ਼ੋਰ ਵਜੋਂ ਹਿਰਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ]]

ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ **ਸ਼ਿਕਾਰਖ਼ੋਰੀ** ਇੱਕ ਜੀਵ ਮੇਲਜੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ **ਸ਼ਿਕਾਰਖ਼ੋਰ** ਜਾਨਵਰ (ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਆਪਣੇ **ਸ਼ਿਕਾਰ** (ਜਿਸ ਜਾਨਵਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਕਾਰਖ਼ੋਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ ਪਰ ਸ਼ਿਕਾਰਖ਼ੋਰੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਲੰਘਾਉਣ ਨਾਲ਼ ਉਹਦੇ ਟਿਸ਼ੂ ਜਜ਼ਬ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ 
* Barbosa, P. and I. Castellanos (eds.) (2004). *Ecology of predator-prey interactions*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-517120-9.
* Curio, E. (1976). *The ethology of predation*. Berlin; New York: Springer-Verlag. ISBN 0-387-07720-0.

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* ਵੁਲਫ਼ਰੈਮ ਡੈਮੰਸਟਰੇਸ਼ਨਜ਼ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ: ਐਰਿਕ ਡਬਲਿਊ. ਵਾਈਸਟਾਈਨ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰਖ਼ੋਰ-ਸ਼ਿਕਾਰ ਸਮੀਕਰਨ
*ਸ਼ਿਕਾਰਖ਼ੋਰ , ਓਲੀਵੀਆ ਜੂਡਸਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਲੇਖ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼, Sept. & Oct., 2009

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਕਾਰਖ਼ੋਰੀ
ਜੰਗੀ ਕਲਾ

ਦੀ ਜੰਗੀ ਕਲਾ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਥੀਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਸੀ।]]

**ਜੰਗੀ ਕਲਾਵਾਂ** ਜਾਂ **ਯੁੱਧ ਕਲਾਵਾਂ** ਲੜਾਈ-ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਅਸੂਲਬੱਧ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਨਿੱਜੀ ਬਚਾਅ, ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ, ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਮਾਨਸਿਕ, ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਵਿਕਾਸ। ਭਾਵੇਂ *ਜੰਗੀ ਕਲਾ* ਇਸਤਲਾਹ ਦਾ ਮਤਲਬ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਲੜਾਕੂ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1550 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਯੂਰਪ ਦੇ ਲੜਾਕੂ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗੀ ਕਲਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਜੀ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਜੀ ਬਚਾਅ
ਤਰਸਪਾਲ ਕੌਰ

thumb|ਤਰਸਪਾਲ ਕੌਰ
**ਤਰਸਪਾਲ ਕੌਰ (ਡਾ.)** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿੱਤਰੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਰੰਗਕਰਮੀ, ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ਹਿਰ ਬਰਨਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ ਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਮ.ਏ (ਪੰਜਾਬੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ), ਐਮ.ਫ਼ਿਲ (ਪੰਜਾਬੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ), ਬੀ.ਐਡ ਅਤੇ ਪੀ-ਐਚ ਡੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਇਹ ਐੱਸ.ਡੀ.ਕਾਲਜ ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ। ਕਵਿੱਤਰੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਹ ਨਾਟਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ। ਦੋ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ, ਦੋ ਕਲਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰੇਡੀਓ ਕੈਨੇਡਾ ਲਈ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* *ਬੇਨਾਮ ਸਿਰਨਾਵੇਂ* (2012)
**ਸ਼ਾਹਰਗ* (2021)

### ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* *ਲਸਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪਰਦਾ* (2014)

### ਆਲੋਚਨਾ
* *ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਕਾਵਿ* (2010)

### ਨਾਟਕ
* *ਮਾਨਸੁ ਮੇਰੀ ਜਾਤੁ* 
* *ਧ੍ਰਿਗ ਤਿਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਣਾ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ* (ਨਾਟ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
* *ਤੇ ਮੱਲਾਹ ਚਲਦੇ ਰਹੇ*
* ਕਲਿਆਣੀ 
* ਉਰਵਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗੀ

### ਖੋਜ ਪੁਸਤਕ
* SHAKESPEARE - Deconstructive Study[English]
* ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਟਕ: ਅੰਤਰ ਸਬੰਧ 
* ਡਾ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਮਲ ਦੇ ਛੇ ਨਾਟਕ

## ਸਨਮਾਨ
* ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਬਰਨਾਲਾ ਵੱਲੋਂ 
* ਅਦਾਰਾ ਲੋਹਮਣੀ ਮੋਗਾ ਵੱਲੋਂ
* ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਸੰਗਰੂਰ ਵੱਲੋਂ
* ਮਾਲਵਾ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਬਰਨਾਲਾ ਵੱਲੋਂ 
* ਕਲਾਕਾਰ ਸੰਗਮ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ 
* ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ 
* ਯੁਵਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਕਾਰਨ ਵਿਗਿਆਨ

**ਇਤਿਉਲੋਜੀ** ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨ,ਵਜ੍ਹਾ, ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੇਤੁਵਿਗਾਨ ਜਾਂ ਇਤਿਉਲੋਜੀ (Etiology) ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗ੍ਰ੍ਰੀਕ ਤੋਂ ਚੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਾਰਨ ਦੇ ਵਜਾ।

## ਵੇਰਵਾ
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋ ਚਿਕਿਤਸਕੀ ਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਇਹ ਜਾਨਣ ਲਈ ਕੀ ਰੋਗ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ,ਵਜ੍ਹਾ, ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਅਤੇ ਧਿਐਨ ਕਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ,ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ,ਭੂਗੋਲ, ਚਿਕਿਤਸਾ, ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਚਿਕਿਤਸਾ
ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਗਾਨਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨੇ ਨਾਲ ਛਾਨਬੀਨ ਕਰ ਕੇ ਰੋਗ ਦਾ ਪੜ੍ਹਨ ਕਰਨ ਤੇ ਉਨਾ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਮੂਲ ਕਾਰਨਾਂ ਨਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਰਣ - ਸਕਰਵੀ ਜੋ ਕੀ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਕਰਨ ਜਾਨੇ ਕੈਪਟੇਨ ਜੇਮਸ ਕੂਕ ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਕੀ ਜਹਾਜ਼ੀ ਅਮਲੇ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੀ ਸਬਜੀਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਸੀ ਸੋ ਆਪਣੇ ਜਹਾਜ਼ੀ ਅਮਲੇ ਲਈ sauerkraut ਪੱਤਾਗੋਭੀ ਰੋਜ਼ ਬਣਵਾਈ ਪਰ ਉਸਨੁ ਇ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕੀ ਇਹ ਸਕਰਵੀ ਨੂੰ ਕਿਓਂ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1926 ਵਿੱਚ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਕੀ ਇਹ ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਣ
ਇਤਿਉਲੋਜੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੀੜੀ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਸਥੂਲ ਵਰਗੀਕਰਣ ਇਸ ਤਰਾਂ ਸੰਭਵ ਹੈ-

*ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਵ੍ਰਿਧੀ ਵਿੱਚ ਘਾਟ
*ਭੋਤਿਕ ਤੇ ਰਸਾਨਿਅਕ ਦ੍ਰਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਹਾਰ 
*ਪੋਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਘਾਟ
*ਰੋਗ੍ਕਾਰ ਸੂਕਸ਼ਮ ਜਿਇਵਾਂ ਦਾ ਸੰਕ੍ਰਮਣ
*ਰਸੌਲੀ

## ਇੰਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖੋ
*Fiction:
**Backstory
**Just So Stories
*Creation myth
*Etiology (medicine):
**Epidemiology
**Pathology
*Just-so story
*Origin myth

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Philosophy of science
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Mythography
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Creation myths
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Greek mythology understanding and criticism
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Causality
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਯੁਰਵਿਗਾਨ
ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜਸੂਜਾ

**ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜਸੂਜਾ** (1 ਮਈ 1925) ਦੂਸਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1983-84 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲੀ ਵਲੋਂ ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1998 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਫੁੱਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਮੰਚਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਜੀਵਨ
ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜਸੂਜਾ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਮਈ 1925 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗਿਆਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜਸੂਜਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜਸੂਜਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲੀ। ਜਸੂਜਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ੍ਰੀ ਮਤੀ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੋ ਸਪੁੱਤਰ ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਨਾਮ ਕਮਾਇਆ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ
*ਮੱਕੜੀ ਦਾ ਜਾਲ (1957)
*ਕੰਧਾਂ ਰੇਤ ਦੀਆਂ (1963)
*ਅੰਧਕਾਰ (1964)
*ਚੜਿਆ ਸੋਧਣ ਲੁਕਾਈ (1969)
*ਇੱਕ ਹੀਰੋ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ (1977)
*ਰਚਨਾ ਰਾਮ ਬਣਾਈ (1980)
*ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਰਵੇਸ (1983)
*ਜਿਸ ਡਿਠੈ ਸਭਿ ਦੁਖਿ ਜਾਇ (1983)
*ਪਾਰਸ ਦੀ ਛੁਹ (1983)
*ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਅਮਰ ਕਥਾ (1983)
*ਸੁਖਮਨੀ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ (1983)
*ਗੁਰੂ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ਼ (1986)
*ਜੰਗਲ (1986)
*ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ (1990)
*ਪਰੀਆਂ (2000)

### ਇਕਾਂਗੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਗਊਮੁਖਾ ਸ਼ੇਰਮੁਖਾ (1955)
*ਚਾਰ ਦੀਵਾਰੀ (1964)
*ਪਛਤਾਵਾ (1965)
*ਆਪਬੀਤੀ ਜਗਬੀਤੀ (1975)
*ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਹਨ੍ਹੇਰਾ (1983)

### ਆਲੋਚਨਾ
*ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ (1948)
*ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ-ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਤਕਨੀਕ (1987)

### ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ
*ਆਸਮਾਨ ਡਿਗ ਪਿਆ (ਕਾਵਿ ਨਾਟਕ)

### ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਨਾਟਕ
*ਵਾਲਪੋਨੀ (ਬੇਨ ਜੌਨਸਨ)
*ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ (ਜੇ.ਸੀ. ਮਾਥੁਰ)
*ਆਧੇ ਅਧੂਰੇ (ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼)

## ਸਨਮਾਨ
#ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ-ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਕੈਡਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 1983
# ਦਿੱਲੀ ਨਾਟਯ ਸੰਘ ਸਨਮਾਨ 1987
# ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਐਵਾਰਡ 1991
# ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਾਰ 1993
#ਲੋਕ ਕਲਾ ਮੰਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ
#ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ
#ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸੰਮੇਲਨ, ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਪਛਾਣ-ਸ਼ਬਦ

'ਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਫਾਰਮ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਅਤੇ ਪਛਾਣ-ਸ਼ਬਦ ਲੁੜੀਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।]]
**ਪਛਾਣ-ਸ਼ਬਦ** ਜਾਂ **ਪਾਸਵਰਡ** ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਚਿੰਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਸੀਲੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਦੀ ਤਸਦੀਕੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ਼ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਛਾਣ-ਸ਼ਬਦ ਤਸਦੀਕੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਲੋਨ ਸਰਵਾਈਵਰ

***ਲੋਨ ਸਰਵਾਇਵਰ*** 2013 ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਜੰਗੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਪੀਟਰ ਬਰਗ ਨੇ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰੇ ਮਾਰਕ ਵਾਲਬਰਗ Wahlberg, Taylor Kitsch, Emile Hirsch, ਬੈਨ ਫ਼ੋਸਟਰ ਅਤੇ Eric Bana ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 2007 ਦੀ ਮਾਰਕਸ ਲੂਟਰਿਲ ਅਤੇ ਪੈਟਰਿਕ ਰੌਬਿਨਸਨ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਗਲਪ ਕਿਤਾਬ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚਲੀ ਜੰਗ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਅਮਰੀਕੀ ਨੇਵੀ ਸੀਲਸ ਦੇ ਨਾਕਾਮ ਮਿਸ਼ਨ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਰੈੱਡ ਵਿੰਗਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਸੀਲ ਟੀਮ ਤਾਲਿਬਾਨ ਲੀਡਰ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜੀ।

ਪੀਟਰ ਬਰਗ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬ *ਲੋਨ ਸਰਵਾਇਵਰ* ਬਾਰੇ 2007 ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਜਦ ਓਹ ਫ਼ਿਲਮ *ਹੈਨਕੌਕ* ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਓਹਨੇ ਕਿਤਾਬ ਉੱਪਰ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੂਟਰਿਲ ਨਾਲ ਕਈ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਬਰਗ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਕਰੀਨਪਲੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਲੂਟਰਿਲ ਦੀਆਂ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਸੰਬੰਧੀ ਰਿਪੋਟਾਂ ਤੋਂ ਲਏ। 2012 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਲਈ *ਬੈਟਲਸ਼ਿਪ* ਡਾਇਰੈਕਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਨ ਸਰਵਾਇਵਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਮੁੱਖ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ 42 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਖ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਕੈਮਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ। ਲੂਟਰਿਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੇਵੀ ਸੀਲ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਰਿਸ਼ੈਲ ਮੀਡ

**ਰਿਸ਼ੇਲ ਮੀਡ** (ਜਨਮ 12ਨਵੰਬਰ,1976) ਫ਼ੈਨਟੇਸੀ ਦੀ ਰੂਪਾਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਹੈ. ਇਹ ਜਿਉਰਜਿਨਾ ਕਿਨਕੇਡ ਸੀਰੀਜ, ਵੈਮਪਾਈਰ ਅਕੈਡਿਮੀ ਸੀਰੀਜ, ਦੀ ਡਾਰਕ ਸਵੈਨ ਸੀਰੀਜ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। 

## ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਰਿਸ਼ੇਲ ਮੀਡ ਦਾ ਜਨਮ ਮਿਚਿਗਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਰ੍ਕਲੈਂਡਵਾਸ,ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ,ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸੀਟਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।    ਇਸਦੇ ਕੋਲ ਤਿਨ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਨ ਬੈਚੇਲਰ ਆਫ਼ ਜਨਰਲ ਸਟਡੀਸ ਮਿਚਿਗਨ  ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਤੇ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਕੋਮਪੈਰੇਟਿਵ ਸਟਡੀਸ ਵੈਸਟ੍ਰਨ ਮਿਚਿਗਨ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ ਤੇ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਟੀਚਿੰਗ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ।    ਇਸਦੀ ਟੀਚਿੰਗ ਡਿਗਰੀ ਅਠਵੀੰ ਗ੍ਰੇਡ ਦੀ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਬਣਨ ਦੇ ਕਾਮ ਆਈ ਜਿਥੇ ਇਨਾਂ ਨੇ ਸਾਮਾਜਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
# Succubus Blues 
# Succubus on Top
# Succubus Dreams
# Succubus Heat
# Succubus Shadows 
# Succubus Revealed 
# Storm Born
# Thorn Queen 
# Iron Crowned
# Shadow Heir
# Gameboard of the Gods
# The Immortal Crown 
# Vampire Academy 
# Frostbite 
# Shadow Kiss
# Blood Promise
# Spirit Bound
# Last Sacrifice
#Bloodlines
#The Golden Lily
#The Indigo Spell
#The Fiery Heart
# Silver Shadows 
# The Ruby Circle

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਿਸਟ
300: ਰਾਈਜ਼ ਆਫ਼ ਐਨ ਐਮਪਾਇਰ

***300: ਰਾਈਜ਼ ਆਫ਼ ਐਨ ਐਮਪਾਇਰ*** 2014 ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਪਿਤ ਜੰਗੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੋਅਮ ਮਰੋ ਹਨ। ਇਹ ਆਰਮੀਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਸਲਾਮਿਸ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ 2007 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ *300* ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼੍ਰੈਕ ਮਿਲਰ ਦੇ ਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ ਨਾਵਲ *ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼* ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਛਪਿਆ ਨਹੀਂ। ਜ਼ੈਕ ਸਨਾਇਡਰ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

7 ਮਾਰਚ 2014 ਨੂੰ ਇਹ 3ਡੀ ਅਤੇ ਆਈਮੈਕਸ 3ਡੀ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਜੰਕੀ XL ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ

**ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ** (ਛੋਟਾ ਰੂਪ **BofA**) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਮਲਟੀਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਫ਼ਾਇਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਜਿਸਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਚਾਰਲੋਟ, ਉੱਤਰੀ ਕਾਰੋਲੀਨਾ ਵਿਖੇ ਹਨ। ਜਾਇਦਾਦ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੈਂਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। 2013 ਮੁਤਾਬਕ, ਕੁੱਲ ਕਮਾਈ ਪੱਖੋਂ, ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ 21ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ *ਫ਼ੋਰਬਸ* ਨੇ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੰਪਨੀ ਆਖਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਂਕ
ਰੌਬਿਨ ਸ਼ਰਮਾ

**ਰੌਬਿਨ ਸ਼ਰਮਾ** ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ 12 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ, ਸਾਬਕਾ ਵਕੀਲ, ਅਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਮਾਹਿਰ ਹੈ। ਉਹ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ *ਦ ਮੌਂਕ ਹੂ ਸੋਲਡ ਹਿਜ ਫਰਾਰੀ* (ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਪੱਤੀ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ) ਕਰ ਕੇ ਮਿਲੀ, ਜਿਸਦੀਆਂ 4,000,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਦੀ ਵਿੱਕਰੀ ਹੋਈ। ਰੌਬਿਨ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ 62 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ ਪੰਝੱਤਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

## ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਲਐਲਬੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ
ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਨੇਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 70 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਕੇ ਛਪੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇੱਕ ਸਫਲ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਵਾ ਕੇ 2000 ਕਾਪੀਆਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, *ਦ ਮਾਂਕ ਹੂ ਸੋਲਡ ਹਿਜ ਫਰਾਰੀ* ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢਾਲ ਕੇ ਮੁੰਬਈ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਵੀ ਗਿਆ ਹੈ।

* *Megaliving!: 30 Days to a Perfect Life* (1994, )
* *ਦ ਮਾਂਕ ਹੂ ਸੋਲਡ ਹਿਜ ਫਰਾਰੀ* (1997, )
* *Leadership Wisdom from the Monk Who Sold His Ferrari* (1998) 
* *ਹੂ ਵਿਲ ਕਰਾਇ ਵੈਨ ਯੂ ਡਾਇ: Life Lessons from the Monk Who Sold His Ferrari* (1999, )
* *Family Wisdom from the Monk Who Sold His Ferrari* (2001)
* *The Saint, the Surfer, and the CEO* (2002, )
* *Discover Your Destiny with the Monk Who Sold His Ferrari* (2004)
* ''The Greatness Guide: 101 Lessons for Making What's Good at Work and in Life Even Better* (2006, )
* *Daily Inspiration from the Monk Who Sold His Ferrari* (2007)
* *The Greatness Guide Book 2: 101 More Insights to Get You to World Class* (2008)
* *The Leader Who Had No Title* (2010, )
* *The Secret Letters of the Monk Who Sold His Ferrari'' (2011)
* 
* 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ
ਚੋਣਵੀਂ ਨਸਲਕਸ਼ੀ

ਗਾਂ। ਇਸ ਨਸਲ ਦੇ ਮਾਇਓਸਟੈਟਿਨ ਜੀਨ ਵਿਚਲੇ ਨੁਕਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਟੀ ਨਸਲਕਸ਼ੀ ਰਾਹੀਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਲਿੱਸੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।]]

**ਚੋਣਵੀਂ ਨਸਲਕਸ਼ੀ** (ਜਿਹਨੂੰ **ਬਣਾਉਟੀ ਨਸਲਕਸ਼ੀ** ਜਾਂ **ਨਸਲ ਵਧਾਉਣੀ** ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਜਿਹਾ ਅਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਲੱਛਣਾਂ ਕਰ ਕੇ ਨਸਲ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਉਹਨਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣਵੇਂ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਘਰੋਗੀਕਰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨਸਲਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਨਸਲਕਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਨਸਲ ਅਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਵੇਲੇ ਉਸ ਬੂਟੇ ਦੀ ਪਨੀਰੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* ਇੱਕਮੁੱਖ ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ: *In situ conservation of livestock and poultry*, 1992.
* www.eXtension.org/plant_breeding_genomics - Educational resources for plant breeding and genomics

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ-ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਸਲਕਸ਼ੀ
ਨਰਗਸ (ਬੂਟਾ)

*. ਥੋਮੇ: *ਫ਼ਲੌਰਾ ਵੌਨ ਡੌਇੱਚਲਾਂਡ, ਅਸਟਰਾਈਸ਼ ਉਂਡ ਡੇਆ ਸ਼ਵਾਇਤਸ* (1885) ਵਿੱਚ ਬੂਟੇ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵੇਰਵਾ]]

***ਨਰਗਸ**'' ਜਾਂ **ਨਰਗਿਸ** ਕਰੜੇ, ਬਹਾਰ 'ਚ ਖਿੜਨ ਵਾਲ਼ੇ ਅਤੇ ਗੰਢੇ ਵਰਗੇ ਬਾਰਾਂਮਾਹੀ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜਿਨਸ ਹੈ ਜੋ ਐਮਰਿਲੀਡੇਸੀ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਐਮਰਿਲੀਡੋਇਡੀ ਉੱਪ-ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਜੀਅ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੂਟੇ
ਨਰਗਸ

**ਨਰਗਸ** ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:
#ਨਰਗਿਸ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ
#ਨਰਗਸ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫੁੱਲਦਾਰ ਬੂਟਾ
ਜਿਨਸ (ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ)

thumb|150px|ਇੱਕ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿਨਸਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ

ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ **ਜਿਨਸ** (ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ **ਬੰਸ**; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Genus) ਜਿਊਂਦੇ ਅਤੇ ਪਥਰਾਟੀ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਗੀਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਦਰਜਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਾਤੀ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਘਰਾਣੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਨਾਵੀਂ ਨਾਮਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜਿਨਸ ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਦੁਨਾਵੀਂ ਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* Nomenclator Zoologicus : 1758 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਦੇ ਜਾਨਵਰੀ ਨਾਮਕਰਨ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿਨਸਾਂ ਅਤੇ ਉੱਪ-ਜਿਨਸਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਤਤਕਰਾ।
*Fauna Europaea Database for Taxonomy 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਨਸਾਂ
ਕੀਰਤੀ ਕਿਰਪਾਲ

**ਕੀਰਤੀ ਕਿਰਪਾਲ** (ਜਨਮ 5 ਦਸੰਬਰ 1968) ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਸਬੇ ਜੈਤੋ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਏ.ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਰਕਾਰੀ ਬਰਜਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਫਰੀਦਕੋਟ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਾਲੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਬਾਦ ਕੀਰਤੀ ਕਿਰਪਾਲ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਾਮਹਣੇ ਆਇਆ.ਕੀਰਤੀ ਕਿਰਪਾਲ ਨੇ ਨਾਟਿਅਮ ਜੈਤੋ ਨਾਮ ਦਾ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੀਰਤੀ ਕਿਰਪਾਲ ਵਲੋ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਬਤੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਫ਼ਸਰ ਬਠਿੰਡਾ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਨੇ।

## ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਨਾਟਕ
*ਚੰਦਨ ਦੇ ਉਹਲੇ 
*ਮੈਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
*ਮੈਂ ਫਿਰ ਆਵਾਂਗਾ
*ਉਸ ਨੂੰ ਕਹੀਂ
*ਰੋਂਗ ਨੰਬਰ 
*ਤਾਂ ਕੇ ਸਨਦ ਰਹੇ 
*ਘਰ ਘਰ 
*ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਾਵਾ 
*ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੇਹੜਾ ਰੰਗ ਪਸੰਦ ਹੈ
*ਸਿਰਜਨਾ 
*ਲੱਲੂ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰੰਗੀ ਪਰੀ
*ਰੋਂਦਾ ਸੱਤੀ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ 
*ਚੰਦ ਜਦੋਂ ਰੋਟੀ ਲਗਦਾ ਹੈ
*ਰੱਬਾ ਰੱਬਾ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾ
*ਰੱਬ ਜੀ ਰੱਬ ਥੱਲੇ ਆ ਜੋ 
*ਗੀਤ ਹੈ ਏਹ ਗੀਤ ਹੈ
*ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 
*ਜਿੰਦਗੀ
*ਵਾਪਸੀ 
*ਸਵਾਮੀ 
*ਧੰਨ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਤੇ ਸਾਕਾ ਸਰਹੰਦ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* (https://www.facebook.com/#!/kkirpal?fref=ts) (ਕੀਰਤੀ ਕਿਰਪਾਲ ਦੀ ਫੇਸਬੁੱਕ ਆਈ ਡੀ)
* (http://lokmorcha.blogspot.in/2010/11/blog-post.html)
* (http://kirtikirpal.blogspot.in/)
* (http://www.profiles.manchanpunjab.org/people.php?id=37 )

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੰਗਕਰਮੀ
ਜੈਰਮੀ ਬੈਂਥਮ

**ਜੈਰਮੀ ਬੈਂਥਮ** (15 ਫਰਵਰੀ 1748 – 6 ਜੂਨ 1832) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਉਪਯੋਗਿਤਾਵਾਦ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਨਥਮ ਐਂਗਲੋ-ਅਮਰੀਕਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰਕ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਾਰਣ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਲਾਈਵਾਦ (welfarism) ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਚਰਚ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਨਾ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਤਲਾਕ ਲੈਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਗੁਲਾਮੀ ਪ੍ਰਥਾ, ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਾਰਣ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ।

## ਜੀਵਨ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Works by Jeremy Bentham on Internet Archive.
* Jeremy Bentham, "Critique of the Doctrine of Inalienable, Natural Rights", in * Anarchical Fallacies*, vol. 2 of Bowring (ed.), *Works*, 1843.
* Jeremy Bentham, "Offences Against One's Self: Paederasty", c. 1785, free audiobook from LibriVox.
* The Bentham Project  at University College London. Includes a history  and a FAQ  on the Auto-Icon, and details of Bentham's will.
* Transcribe Bentham initiative run by the Bentham Project has its own website with useful links
* Bentham Index , a rich bibliographical resource
* Jeremy Bentham , categorised links
* Jeremy Bentham's Life and Impact
* Benthamism, New Advent Catholic Encyclopedia article
* The Internet Encyclopedia of Philosophy  has an extensive biographical reference of Bentham.
* Utilitarianism as Secondary Ethic  A concise review of Utilitarianism, its proponents and critics.
* "Jeremy Bentham at the Edinburgh Festival Fringe 2007"  A play-reading of the life and legacy of Jeremy Bentham.
* Introduction to the Principles of Morals and Legislation
* 
* Detailed summary of Bentham's Principles of Morals and Legislation 
* 
;Works
* Online Library of Liberty – Jeremy Bentham , partially including Bowring's (1843) *The Works of Jeremy Bentham*, and additional titles
* Jeremy Bentham . Extensive collection of links to writings by and about Bentham

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਰਾਮ ਜੇਠਮਲਾਨੀ

**ਰਾਮ ਜੇਠਮਲਾਨੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਬਾਰ ਕਾਉਂਸਿਲ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਵਕੀਲ ਸੀ।
ਉਹਨਾ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ (ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਅੱਜ ਕੱਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ) ਵਕਾਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਦੁਰਗਾ ਜੇਠਮਲਾਨੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਤਨਾ ਜੇਠਮਲਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਏ। ਉਹਨਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁਤਰ ਤੇ ਦੋ ਪੁਤਰੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋ ਮੁੰਬਈ ਤੋ ਐਮ.ਪੀ. ਦੀ  ਟਿਕਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਛੇਵੀ ਤੇ ਸਤਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਅਟਲ ਵਿਹਾਰੀ ਬਾਜਪਾਈ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ
ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਿਸ਼ਟ

**ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਿਸ਼ਟ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਭਾਸ਼ਾ

thumb|230px|ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਨਾਰਾਂ
thumb|230px|ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਕੁੜੀ
**ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਭਾਸ਼ਾ** ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਮਿਲਦੀਆਂ ਦਾਰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦ-ਇਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਚਿਤਰਾਲ ਉਪ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਇੱਕ ਸਦੱਸ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਲੋਪ ਹੋਣ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
## ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ 
ਇਹ ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਦੇ ਕੁੱਝ ਚੋਣਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਹਨ:

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
* ਕਲ਼ਸ਼ਾ ਲੋਕ
* ਦਾਰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੰਦੀ

**ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੰਦੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹਾਕੀ ਪਲੇਅਰ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1989 ਨੂੰ ਮਾਂ ਜਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਪਰਵਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਪੁਰਾ, ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੰਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਹਾਕੀ ਖੇਡਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੰਦੀ ਨੇ ਸਾਲ 2008 ਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 4-ਰਾਸ਼ਟਰ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਦੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2012 ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ ਦੌਰਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਹਾਕੀ 'ਚ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।
### ਹਾਕੀ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗ
ਹਾਕੀ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗ ਦੇ ਆਗਾਜ਼ ਸਮੇਂ ਨਿਲਾਮੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੰਦੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਫ੍ਰੈਚੀ ਨੇ 50,000 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ

**ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ** (29 ਅਕਤੂਬਰ 1912 - 27 ਸਤੰਬਰ 1989) ਇੱਕ ਲੋਕ ਕਵੀ ਹੈl ਉਸ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਵਰਗ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾl
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1912 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬੁੰਡਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਜੀਉਣੀ ਤੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਕੁਝ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਚਾਹਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਖਣ-ਪੜ੍ਹਨ ਯੋਗ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲਿਤਾੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੱਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ। ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ ਪ੍ਰੋ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਰਤੀ ਕਾਮਿਆਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਕੰਜਕਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ/ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ “ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਸਿੰਧ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਵੀ’ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਸ਼ੌਕ ਸਨ- ਪੜ੍ਹਨਾ, ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਤਾਸ਼ ਖੇਡਣਾ। 1935-36 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ‘ਕੋਇਟਾ’ ਨਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ 1945 ਤੱਕ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ “ਪੰਜਾਬੀ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ” ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਕ ਸਦਕਾ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਚੰਗਾ ਸੋਹਣਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਲਿਖਣਾ ਸਿੱਖਿਆ।

## ਕਵਿਤਾਵਾਂ
* ਆਜ਼ਾਦੀ
* *ਨੀ ਅਜ਼ਾਦੀਏ ਡੱਬ ਖੜੱਬੀਏ ਨੀ* 
* *ਲੰਬੜਾਂ ਦੀ ਕੰਧ ਟੱਪ ਕੇ*
* *ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਾ ਗੀਤ*
* *ਕੀਤਾ ਹਿੰਦ ਦਾ ਤੇ ਗਿਲਾ ਨਹੀਂ ਮੈਂ*
* *ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ*
* *ਨੂਰਪੁਰੀ ਲਈ ਵਿਰਲਾਪ*
* *ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ*
* *ਉਲ੍ਹਾਮਾ*
* *ਸੋਸ਼ਲਿਜ਼ਮ*
* *ਡਾ. ਅੰਬੇਦਕਰ*
* *ਇਲੈਕਸ਼ਨ*
* *ਖ਼ਾਨਾਬਦੋਸ਼*
* ਜੱੱਟ
* *ਭਾਰਤੀ ਸੋਧਵਾਦੀ ਨੂੰ*
* *ਮੈਂ ਲੈ ਕੇ ਕਰਦ ਕਵਿਤਾ ਦੀ*
* *ਮੇਰਾ ਕੰਮ*
* *ਮੈਂ ਸ਼ਾਇਰ ਹਾਂ*
* *ਸ਼ਾਇਰ*
* *ਔਖਾ ਏ*
* *ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ*
* *ਸਾਡਾ ਘਰ*
* *ਅਛੂਤ ਦਾ ਇਲਾਜ*
* *ਮੈਂ ਰੋਜ਼ ਸੋਚਦਾ ਆਂ*
* *ਮਜ਼ਦੂਰ*
* *ਬਦਲੀ ਜਾਂਦੇ ਨਾਮ ਨਿਸ਼ਾਨ*
* *ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ*
* *ਇਨਕਲਾਬੀ ਆਗੂ*
* *ਫੈਸਲਾ*
* *ਇਲੈਕਸ਼ਨ*
* *ਕਵੀ ਨੂੰ*
* *ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ*
* *ਕਾਫਲੇ ਦਾ ਗੀਤ*
* ਨਿਆਂ
* ਜਾਗ ਪਏ ਮਜ਼ਦੂਰ
* ਆਵਾਜ਼
* *ਉਡਦੀਆਂ ਧੂੜ੍ਹਾਂ*
* *ਇਨਸਾਨ*
* ''ਗਲੀ 'ਚੋਂ ਅੱਜ ਕੋਣ ਲੰਘਿਆ''
* ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ

## ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ

 ਗੀਤ
ਲੰਬੜਾਂ ਦੀ ਕੰਧ ਟੱਪ ਕੇ, ਮੁੰਡਾ ਕੰਡਿਆਂ 'ਚੋਂ ਬੇਰ ਲਿਆਇਆ।
ਤਲੀ ਉੱਤੇ ਜਾਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹਨੇ ਬੇਰੀ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾਇਆ।
ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੀ, ਨਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਦੀਵਾਰ ਪੁਰਾਣੀ।
ਨੱਸ ਕੇ ਅੰਦਰ ਲੁਕ ਗਈ, ਕੁੰਡਾ ਮਾਰ ਕੇ ਵੱਡੀ ਚੁਧਰਾਣੀ।
ਮੁੱਛਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰ ਕੇ, ਨਾਲੇ ਖੰਘਿਆ ਤੇ ਨਾਲੇ ਮੁਸਕਾਇਆ।
ਲੰਮੇਂ ਪੈ ਗਏ ਪੈਰ ਸੁੰਘਕੇ, ਕੁੱਤਾ ਭੌਂਕਿਆ ਨਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿ਼ਕਾਰੀ।
ਬਿੱਟ ਬਿੱਟ ਝਾਕਦੇ ਰਹੇ, ਚੌਕੀਦਾਰ ਤੇ ਲੰਬੜ ਪਟਵਾਰੀ।
ਦੂਰੋਂ ਵਿਸ ਘੋਲਦੇ ਰਹੇ, ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਨਾ ਕੋਈ ਵੀ ਆਇਆ।
ਲੰਬੜਾਂ ਦੀ ਕੰਧ ਟੱਪ ਕੇ, ਮੁੰਡਾ ਬੇਰੀਆਂ 'ਚੋਂ ਬੇਰ ਲਿਆਇਆ।

 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਖੋਸਲਾ

**ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਖੋਸਲਾ** (15 ਜਨਵਰੀ 1912- ਜੂਨ 1995) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ। ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਖੋਸਲਾ ਦੀ ਦੇਣ ਨਾਟਕ ਲੇਖਣ ਨਾਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਵੱਧ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਬਦਲੀ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਥੀਏਟਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ।

## ਲਿਖਤਾਂ 
### ਨਾਟਕ
*ਬੂਹੇ ਬੈਠੀ ਧੀ
*ਮਰ ਮਿਟਨ ਵਾਲੇ
*ਪਰਲੋ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇਂ

### ਇਕਾਂਗੀ
*ਬੇ-ਘਰੇ
*ਸਤਾਰਵਾਂ ਪਤੀ

### ਅਨੁਵਾਦ
*ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਡੱਬਾ (ਗਾਲਜ਼ਰਵਦੀ ਦਾ 'ਸਿਲਵਰ ਬਾਕਸ')

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1995
ਕੈਸੀ ਯੇਹ ਯਾਰੀਆਂ

**ਕੈਸੀ ਯੇਹ ਯਾਰੀਆਂ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ ਹੈ ਜੋ ਐਮ ਟੀਵੀ ਉੱਪਰ 21 ਜੁਲਾਈ 2014 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ| ਇਹ ਇੱਕ ਕੋਰੀਅਨ ਡਰਾਮੇ ਬੁਆਇਸ ਓਵਰ ਫਲਾਵਰਸ (Boys Over Flowers) ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਵੇਲੇ ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਭਾਰਤੀਕਰਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਵ ਇਸ ਦੇ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਕਾਲਜੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਦੋਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਦੋਸਤੀਆਂ ਦਾ ਮਾਸੂਮ ਪੱਖ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਰਗਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਰੂਪ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪਲਾਟ
ਨੰਦਿਨੀ ਮੂਰਥੀ ਨੀਤੀ ਟੇਲਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਦੀ ਤੇ ਸੰਸਕਾਰੀ ਕੁੜੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅੰਕਲ ਅਤੇ ਆਂਟੀ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਨੰਦਿਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਨਵਿਆ ਵੀਭਾ ਆਨੰਦ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਫੈਬ5 ਨਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹਿਣ| ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਪੰਜ ਜਣੇ ਹਨ: ਮਾਨਿਕ, ਧਰੁਵ, ਮੁਕਤੀ, ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਆਲਿਆ| ਨੰਦਿਨੀ ਵੀ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੈਬ5 ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਬੈਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਿੜਨਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਦਾ ਟਕਰਾਵ ਅਤੇ ਤਨਾਵ ਵੀ ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਥੀਮ ਹੈ।

## ਕਾਸਟ
* ਨੀਤੀ ਟੇਲਰ as ਨੰਦਿਨੀ ਮੂਰਥੀ (ਨਾਇਕਾ)
* ਪਰਥ ਸਮਥਾਨ as ਮਾਨਿਕ ਮਲਹੋਤਰਾ (ਨਾਇਕ)
* ਉਤਕਰਸ਼ ਗੁਪਤਾ as ਧਰੁਵ ਵੇਦਾਂਤ 
* ਵੀਭਾ ਆਨੰਦ as ਨਵਿਆ ਨਵੇਲੀ
* ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਮਲਿਕ as ਹਰਸ਼ਦ ਸਕਸੈਨਾ (ਪ੍ਰਤੀਨਾਇਕ)
* ਅਯਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ as ਕਬੀਰ ਧਵਨ
* ਚਾਰਲੀ ਚੌਹਾਨ as ਮੁਕਤੀ ਵਰਧਨ
* ਕ੍ਰਿਸਾਨ ਬਰੇਤੋ as ਆਲਿਆ ਸਕਸੈਨਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ ਵੀ ਸ਼ੋਅ
ਯੂਸਫ਼ ਮੌਜ

**ਯੂਸਫ਼ ਮੌਜ** (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ/ਉਰਦੂ: يوسف مؤج) ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਂ *ਮੁਹੱਮਦ ਯੂਸਫ਼ ਕੁਰੈਸ਼ੀ* ਸੀ। 1946 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਚਿਰਾਗ਼ ਦੀਨ ਇਸ਼ਕ ਲਹਿਰ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਯੂਸਫ਼ ਮੌਜ" ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ।

28 ਜੁਲਾਈ 1990 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਹੌਰ ਦੇ ਮਿਆਨੀਸਾਹਿਬ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਜੂਨ 1918 ਨੂੰ, ਬਤੌਰ ਮੁਹੱਮਦ ਯੂਸਫ਼ ਕੁਰੈਸ਼ੀ, ਪਿਤਾ ਚੌਧਰੀ ਇਮਾਮ ਦੀਨ ਦੇ ਘਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜੱਸੜ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਪਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡਣੀ ਪਈ। 1940 ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਕੋਲ਼ ਲਾਹੌਰ ਆ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।

## ਬਤੌਰ ਸ਼ਾਇਰ 
ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਜਾ ਰਿਕਾਰਡ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬੇਟਾ ਮਜ਼ਹਰ ਉੱਲਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪੋਤਾ ਮੁਹੱਮਦ ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ।

## ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ 
ਮੌਜ ਨੇ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਾਲੀਆਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਫ਼ਿਲਮ *ਆਖ਼ਰੀ ਫ਼ੈਸਲਾ* ਅਤੇ *ਟੱਕਰ (1976)* ਦੇ ਨਾਂ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਟੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਗੀਤ ਸੀ: *ਗੁੱਡੀ ਵਾਂਗੂ ਅੱਜ ਮੈਂਨੂੰ ਸੱਜਣਾ, ਉਡਾਈ ਜਾ, ਉਡਾਈ ਜਾ, ਉਡਾਈ ਜਾ*।
ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਰੀਬ 250 ਕੱਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਨਾਮਵਰ ਕੱਵਾਲਾਂ ਨੇ ਗਾਈਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1990
ਨਸਤਾਲੀਕ਼

]]
**ਨਸਤਾਲੀਕ਼** (نستعلیق) ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਈਰਾਨ, ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ, ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਰਬੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਲੇਖ ਆਦਿ ਲਿਖਣ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਖ਼ੂਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਰਦੂ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਪਸ਼ਤੋ, ਬਲੋਚੀ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਬੁਰੁਸ਼ਸਕੀ ਆਦਿ ਜ਼ਬਾਨਾਂ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀ) ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਚੌਧਵੀਂ-ਪੰਦਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹੀ। ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਦੀ ਇਸ ਲਿਪੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਬਾਨੀ ਈਰਾਨ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖ਼ੱਤਾਤ ਮੀਰ ਅਲੀ ਤਬਰੇਜ਼ੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਅਰਬੀ ਪਾਠ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਸਤਾਲੀਕ਼ ਖ਼ੁਸ਼ਨਵੀਸੀ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਈਰਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਸਤਾਲੀਕ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਨੁਸਖ਼ਾ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਪਸ਼ਤੋ, ਖੁਆਰ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਈਰਾਨ ਆਮਦ ਦੇ ਬਾਦ, ਇਰਾਨੀਆਂ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਬੀ ਖ਼ੁਸ਼ਨਵੀਸੀ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਸਰੇ ਇਸਲਾਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਸੁਲਸ, ਰੁੱਕਾ, ਦੀਵਾਨੀ ਅਤੇ ਨਸਖ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਨਸਖ਼ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕ਼ੁਰਆਨ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਕੁਰਆਨ ਦੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਅਸਲ ਪਾਠ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵਿਆਖਿਆ ਲਿਖਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਕ਼ੁਰਆਨ ਦੇ ਪਾਠ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੇ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਅਰਬੀ ਲਫ਼ਜ਼ 'ਅਲਕ਼ ਤੋਂ ਤਾਲੀਕ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਮੀਰ ਅਲੀ ਤਬਰੇਜ਼ੀ ਨੇ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲਿਪੀਆਂ ਨਸਖ਼ ਔਰ ਤਾਲੀਕ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲਿਪੀ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਸਖ਼-ਏ-ਤਾਲੀਕ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਮੁਖ਼ਤਸਰ ਹੋ ਕੇ ਨਸਤਾਲੀਕ਼ ਬਣਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀਆਂ
ਸ਼ਹਿਰ-ਏ-ਜ਼ਾਤ (ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ)

***ਸ਼ਹਿਰ-ਏ-ਜ਼ਾਤ*** (ਉਰਦੂ: شہرذات) ਇੱਕ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਰਾਮਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2012 ਵਿੱਚ ਹਮ ਟੀਵੀ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ| ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਜੂਨ 29, 2012 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਆਖਿਰੀ ਕਿਸ਼ਤ ਨਵੰਬਰ 2, 2012 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਿੱਤਾ| ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਅਸਰ ਕੀਤਾ| ਸ਼ਹਿਰ-ਏ-ਜ਼ਾਤ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਕ਼ਬੂਲ ਹੋਇਆ| ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇਸਲਾਮਿਕ ਸ਼ਰੀਅਤ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਤਬਕੇ ਨੇ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਸਲਾਹਿਆ ਸੀ, ਕਿਓਂਕਿ ਬਾਕੀ ਡਰਾਮਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੁਮਾਂਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾ ਦਾ ਸਬਕ ਵੀ ਸੀ| ਇਸਲਾਮਿਕ ਅਰਕਾਨਾਂ ਦੀ ਮਹਤਤਾ ਇਸ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਤੱਤ ਸੀ| ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਨੇ ਤਿੰਨ ਹਮ ਅਵਾਰਡਸ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਕੀਤੀ|

## ਸਾਰ
ਸ਼ਹਿਰ-ਏ-ਜ਼ਾਤ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਉਮਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਦੁਨੀਆਵੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਲਈ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ‘ਚਾਹੋ ਅਤੇ ਹਾਸਿਲ ਕਰੋ’ ਹੈ| ਅਮੀਰ ਘਰਾਨੇ ਦੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਿਰਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਦੇ ਸਿਖ ਪਾਈ ਕਿ ਹਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਹਾਰੀਦਾ ਹੈ| ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਅੰਤ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਜੀਵਨ-ਸੱਚਾਂ ਦੇ ਸਬਕ ਉੱਪਰ ਹੈ|

## ਕਹਾਣੀ
ਫ਼ਲਕ(ਮਾਹਿਰਾ ਖਾਨ) ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ੌਹਰਤ ਅਤੇ ਹੁਸਨ ਰੱਬ ਵਲੋਂ ਜਿਵੇਂ ਤੋਹਫ਼ੇ ਹਾਸਿਲ ਸਨ| ਉਹ ਆਪਨੇ ਦੋਸਤ ਹਮਜਾ (ਮੋਹਿਬ ਮਿਰਜ਼ਾ) ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਬੇਪਨਾਹ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਮੁੰਡੇ ਸਲਮਾਨ ਅੰਸਾਰ (ਮਿਕਾਲ ਜ਼ੁਲਫ਼ਿਕਾਰ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ| ਸਲਮਾਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਦੀ ਅਤੇ ਸਾਂਵਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ| ਫ਼ਲਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਪਾਉਂਦੀ ਕਿ ਸਲਮਾਨ ਕਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਹੁਸਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਚੀਜਾਂ ਬੰਦੇ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ| ਕੁਝ ਤਾਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਦਿਖ ਸ਼ੈ (ਰੱਬ) ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਉੱਪਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਅਦਿਖ ਸ਼ੈ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ|

## ਕਾਸਟ
* ਮਹਿਰਾ ਖਾਨ as ਫ਼ਲਕ 
* ਮਿਕਾਲ ਜ਼ੁਲਫ਼ਿਕਾਰ as ਸਲਮਾਨ ਅੰਸਾਰ 
* ਮੋਹਿਬ ਮਿਰਜ਼ਾ as ਹਮਜਾ ਮਲਿਕ
* ਸਮੀਨਾ ਪੀਰਜ਼ਾਦਾ as ਫ਼ਲਕ ਦੀ ਨਾਨੀ
* ਨਾਦੀਆ ਅਫ਼ਗਾਨ as ਤਾਬਿੰਦਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੈਨਲ ਦੇ ਡਰਾਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲਾਂ ਉੱਪਰ ਬਣੇ ਡਰਾਮੇ
ਘਰੋਗੀਕਰਨ

ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰੋਗੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ।]]

**ਘਰੋਗੀਕਰਨ** (ਹੋਰ ਨਾਂ **ਘਰੇਲੂਕਰਨ**, **ਪਾਲਤੂਕਰਨ** ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ **ਗਿਝਾਈ** ਹਨ) ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨੂੰ ਚੋਣਵੀਂ ਨਸਲਕਸ਼ੀ ਰਾਹੀਂ ਜੀਨ-ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਲੱਛਣਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋਣ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿੱਕਲ਼ਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਰੋਗੀ ਬਣਾਏ ਜਾਨਵਰ ਵਿੱਚ ਪਰਤੰਤਰਤਾ/ਅਧੀਨਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਗੁਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਝਾਈ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਸਮਰੂਪੀ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਜੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ *ਗਿਝਾਈ* ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਨੀ ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਜਿਹਾ ਅਮਲ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਜਾਨਵਰ ਮਨੁੱਖੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਗਿੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵ ਭਿੰਨਤਾ ਉੱਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਮੁਤਾਬਕ ਘਰੋਗੀ ਜਾਤੀ "ਉਹ ਜਾਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸੀ ਅਮਲ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ਼ ਅਸਰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।""

## ਹਵਾਲੇ
## ਕਿਤਾਬਮਾਲ਼ਾ 
* ਚਾਰਲਜ਼ ਡਾਰਵਿਨ, *ਦ ਵੇਰੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਐਂਡ ਪਲਾਂਟਸ ਅੰਡਰ ਡੋਮੈਸਟੀਕੇਸ਼ਨ*, 1868।
* ਜੈਰਡ ਡਾਇਮੰਡ, *ਗਨਜ਼, ਜਰਮਜ਼ ਐਂਡ ਸਟੀਲ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪਿਛਲੇ 13000 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਅਤੀਤ*, 1997।
*Laura Hobgood-Oster, A Dog's History of the World: Canines and the Domestication of Humans, 2014
*ਹੋਪ ਰਾਈਡਨ, ਆਊਟ ਆਫ਼ ਦ ਵਾਈਲਡ: ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਡੋਮੈਸਟੀਕੇਟਿਡ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਹਾਰਡਕਵਰ, 1995।

## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ 
*Halcrow, S. E., Harris, N. J., Tayles, N.,।kehara-Quebral, R. and Pietrusewsky, M. (2013), From the mouths of babes: Dental caries in infants and children and the intensification of agriculture in mainland Southeast Asia. Am. J. Phys. Anthropol., 150: 409–420. doi: 10.1002/ajpa.22215
*Hayden, B. (2003). Were luxury foods the first domesticates? Ethnoarchaeological perspectives from Southeast Asia. World Archaeology, 34(3), 458-469.

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* Crop Wild Relative।nventory and Gap Analysis: reliable information source on where and what to conserve ex-situ, for crop genepools of global importance
* ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਘਰੋਗੀਕਰਨ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ
* ਜੈਰਡ ਡਾਇਮੰਡ ਦੀ *ਗਨਜ਼, ਜਰਮਜ਼ ਐਂਡ ਸਟੀਲ* (ISBN 0-393-03891-2)
* ਖ਼ਬਰਾਂ  ਅਗੇਤਰੀ ਘਰੋਗੀ ਬਿੱਲੀ ਲੱਭਣ ਬਾਬਤ
* ਬੈਲੀਈਵ ਤਜਰਬਾ  ਘਰੋਗੀ ਲੂੰਬੜ ਉੱਤੇ
* ਚਿੜੀਆਘਰ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਘਰੋਗੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
* The।nitial Domestication of Cucurbita pepo in the Americas 10,000 Years Ago
* ਮੱਝਾਂ-ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਘਰੋਗੀਕਰਨ ਦਾ ਚਿੱਤਰ 
* Major topic "domestication": free full-text articles (more than 100 plus reviews) in National Library of Medicine
* *ਅਸੀਂ ਜ਼ੈਬਰਾ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦੇ?*  ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਘਰੋਗੀਕਰਨ ਬਾਬਤ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਫ਼ਿਲਮ
* Isidro A. T. Savillo and Villaluz, Elizabeth A. 2013 ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਘਰੋਗੀਕਰਨ ਪੈਮਾਨੇ ਨਾਲ਼ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਾਈ ਗਈ ਹੈ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘਰੋਗੀ ਜਾਨਵਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਅਤੀਤ
ਸਦਕ਼ੇ ਤੁਮਹਾਰੇ

**ਸਦਕ਼ੇ ਤੁਮਹਾਰੇ** (ਉਰਦੂ:صدقے تمہارے) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜਕਲ ਹਮ ਟੀਵੀ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇਹਤੇਸ਼ਮੁੱਦੀਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮੋਮਿਨਾ ਦੁਰੈਦ ਹੈ| ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰੇ ਮਾਹਿਰਾ ਖਾਨ ਅਤੇ ਅਦਨਾਨ ਮਲਿਕ ਹਨ| ਅਦਨਾਨ ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਰਾਹੀਂ ਟੀਵੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ|
 
## ਪਲਾਟ
ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਕਾਲ-ਸਮਾਂ 1970 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਹੈ| ਸ਼ਾਨੋ(ਮਾਹਿਰਾ ਖਾਨ) ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਰਮੀਲੀ ਅਤੇ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕੁੜੀ ਹੈ| ਉਹ ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਅਪਨੀ ਖ਼ਾਲਾ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਖ਼ਲੀਲ(ਅਦਨਾਨ ਮਲਿਕ) ਨਾਲ ਮੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਮੰਗੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਫ਼ਾਸਲਾ ਵਧਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਇਕੱਠੇ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਮੰਗਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਾਕ ਸਮਝ ਭੁੱਲ ਗਏ| ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਨੋ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿਚਲੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਖਣ ਲਈ ਤਰਸਦੀ ਰਹੀ ਪਰ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ| ਅਦਨਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੰਗਣੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਇਹ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿਓਂਕਿ ਸ਼ਾਨੋ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਖ਼ਲੀਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਅੱਪਨੇ ਮੇਚ ਦੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਉਸਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਿਜੇ ਈ ਦਿਲ ਦੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ| ਹੁਣ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਪਾੜਿਆਂ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਵਿੱਚ ਆ ਫਸਿਆ ਹੈ| ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨੋ ਦੀ ਮੋਹੱਬਤ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬਗਾਵਤ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਲ ਖਿਚ ਰਹੀ ਹੈ|

## ਕਾਸਟ
* ਮਾਹਿਰਾ ਖਾਨ - ਸ਼ਾਨੋ
* ਅਦਨਾਨ ਮਲਿਕ - ਖ਼ਲੀਲ 
* ਸਾਮਿਆ ਮੁਮਤਾਜ਼ - ਸ਼ਾਨੋ ਦੀ ਮਾਂ 
* ਰੇਹਾਨ ਸ਼ੇਖ - ਸ਼ਾਨੋ ਦਾ ਪਿਤਾ
* ਫ਼ਰਹਾਨ ਅਲੀ ਆਗਾ - ਖ਼ਲੀਲ ਦਾ ਪਿਤਾ
* ਸ਼ਮੀਲ ਖਾਨ - ਮਕ਼ਸੂਦ
* ਸਾਨੀਆ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ - ਹੁਮੈਰਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਮ ਟੀਵੀ ਦੇ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2014 ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2015 ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਹਿਰਾ ਖਾਨ ਦੇ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ