ਤੋਰਾ ਬੋਰਾ

[thumb|250x250px|ਤੋਰਾ ਬੋਰਾ ਦਾ ਸਥਾਨ [ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਅਤੇ ਨੰਗਰਹਾਰ, ਕਾਬੁਲ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ।]]
**ਤੋਰਾ ਬੋਰਾ** (, "ਕਾਲੀ ਗੁਫਾ") ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਪਿਨ ਘਰ (ਚਿੱਟੇ ਪਹਾੜ) ਪਹਾੜੀ ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੰਗਰਹਾਰ ਦੇ ਪਚੀਰ ਅਵ ਅਗਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖੈਬਰ ਦੱਰੇ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (30 ਮੀਲ) ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ  10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6 ਮੀਲ) ਵਿੱਚ ਹੈ। ਤੋਰਾ ਬੋਰਾ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਸਪਿਨ ਘਰ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਸਨ ਜੋ ਚੂਨੇ ਦੇ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਕਰਕੇ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚਸੀਆਈਏ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਅਫਗਾਨ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨਾਂ ਲਈ ਬਣਾਏ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਤੋਰਾ ਬੋਰਾ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗੜ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ 
ਤੋਰਾ ਬੋਰਾ ਦਾ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਸ਼ੈਲ ਅਤੇ ਸ਼ੀਸਟ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
### ਫੌਜੀ ਅੱਡਾ 
ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 1980 ਵਿੱਚ, ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ "ਸ਼ਕਵਾਲ" ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਕੇਜੀਬੀ ਦੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਯੂਨਿਟ "ਕਸਕਾਦ" ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਫੌਜਾਂ ਦੀ 40ਵੀਂ ਫੌਜ ਦੀ 66ਵੀਂ ਮੋਟਰਾਈਜ਼ਡ ਰਾਈਫਲ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਰਨਲ ਵੈਲੇਨਟਿਨ ਗੇਰਾਸਿਮੇਂਕੋ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, "ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਰਾ ਬੋਰਾ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਇਕ ਰਹੱਸ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਅੱਡਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਤਬਾਹੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਸ਼ੀਰ ਘਾਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।"।

18-19 ਜੂਨ, 1981 - ਨੰਗਰਹਾਰ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਤੋਂ 85 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨ-ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ 66ਵੀਂ ਮੋਟਰਾਈਜ਼ਡ ਰਾਈਫਲ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨ 11ਵੀਂ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਪੈਦਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਤੋਰਾ ਬੋਰਾ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤੋਰਾ ਬੋਰਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਬੇਸ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨਾਂ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ "ਅਭੁੱਲ ਗੁਫਾ ਕਿਲ੍ਹਾ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2,000 ਆਦਮੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ, ਇੱਕ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਪਲਾਂਟ, ਦਫ਼ਤਰ, ਇੱਕ ਹੋਟਲ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਦੇ ਸਟੋਰ, ਟੈਂਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੁਰੰਗ ਅਤੇ ਹਵਾਦਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 
thumb|250x250px|ਤੋਰਾ ਬੋਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਸਕੱਤਰ ਡੋਨਾਲਡ ਰਮਸਫੇਲਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਗੁਫਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਤਾਲਿਬਾਨ ਅਤੇ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਦੇ ਗੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।  ਇਹ ਦਸੰਬਰ 2001 ਵਿੱਚ ਤੋਰਾ ਬੋਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਦੇ ਨੇਤਾ ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਦੇ ਸ਼ੱਕੀ ਛੁਪਣਗਾਹ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਜਨਵਰੀ 2002 ਵਿੱਚ ਗੁਆਂਢੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 6 ਜਨਵਰੀ 2006 ਨੂੰ ਐਬਟਾਬਾਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਿਲਾਲ ਟਾਊਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਉਪਨਗਰ, ਚੱਕ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਬੇਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਜਦੋਂ NBC ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ, ਤਾਂ ਰਮਸਫੇਲਡ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਨ"। 
left|thumb|ਏਰੀਅਲ ਵਿਊ, 3D ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਸਵੀਰ। ਟੋਰਾ ਬੋਰਾ ਉੱਪਰ-ਸੱਜੇ ਚਤੁਰਭੁਜ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਆਈਏ-ਯੂਐਸ ਸਪੈਸ਼ਲ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਟੀਮ ਨੂੰ ਲੇਜ਼ਰ ਮਾਰਕਰਾਂ ਨਾਲ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ 72 ਘੰਟਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਭਾਰੀ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਜਦੋਂ ਟੋਰਾ ਬੋਰਾ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਥਿਤ "ਕਿਲ੍ਹੇ" ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਟੋਰਾ ਬੋਰਾ ਛੋਟੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਸਟਮ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 200 ਲੜਾਕੂ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉੱਨਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਸਨ।

2002 ਵਿੱਚ ਪੀਬੀਐਸ ਦੇ *ਫਰੰਟਲਾਈਨ* ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਯੂਐਸ ਸਪੈਸ਼ਲ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਲ ਡਿਟੈਚਮੈਂਟ ਅਲਫ਼ਾ (ਓਡੀਏ) 572 ਦੇ ਇੱਕ ਸਟਾਫ ਸਾਰਜੈਂਟ ਨੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ: 

ਇਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਵਿਦਰੋਹ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2017 ਵਿੱਚ, ਤੋਰਾ ਬੋਰਾ 'ਤੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਆਫ਼ ਇਰਾਕ ਐਂਡ ਦ ਲੇਵੈਂਟ - ਖੋਰਾਸਨ ਪ੍ਰਾਂਤ (ISIL-K) ਦੁਆਰਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਫਗਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ