open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਨਮਾਜ਼

’ਚ ਨਮਾਜ਼, 1865।]]

**ਨਮਾਜ਼** ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਦੀ ਇੱਕ ਰਸਮ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਸਲਾਤ ਦਾ ਸਮਾਨਅਰਥੀ ਹੈ। ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ ਵਿੱਚ ਸਲਾਤ ਸ਼ਬਦ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਰਦ ਨੂੰ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਤਕੀਦ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਤੋਂ ਹੀ ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਰੀਤ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਨੇਮਪੂਰਵਕ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਪਾਪ ਹੈ।

## ਪੰਜ ਨਮਾਜਾਂ
ਹਰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲਈ ਹਰ ਦਿਨ ਪੰਜ ਵਕਤ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ।

*ਨਮਾਜ਼-ਏ-ਫ਼ਜ਼ਰ - ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਨਮਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
*ਨਮਾਜ਼-ਏ-ਜ਼ੌਹਰ - ਇਹ ਦੂਜੀ ਨਮਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਦੁਪਹਿਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਢਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
*ਨਮਾਜ਼-ਏ-ਅਸਰ - ਇਹ ਤੀਜੀ ਨਮਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਸਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕੁੱਝ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
*ਨਮਾਜ਼-ਏ-ਮਗਰਿਬ - ਚੌਥੀ ਨਮਾਜ਼ ਜੋ ਆਥਣ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
*ਨਮਾਜ਼-ਏ-ਇਸ਼ਾ - ਆਖ਼ਰੀ ਪੰਜਵੀਂ ਨਮਾਜ਼ ਜੋ ਆਥਣ ਦੇ ਡੇਢ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਰਾਤ ਵੇਲ਼ੇ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਮਾਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸੰਗਮ

**ਸੰਗਮ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Confluence) 1964 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਜੰਤੀਮਾਲਾ, ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

## ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ 
ਫਿਲਮ ਦਾ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਅਤੇ ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਐਲਬਮ ਸੀ।

* "ਬੋਲ ਰਾਧਾ ਬੋਲ" ਬਿਨਾਕਾ ਗੀਤਮਾਲਾ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ 1964 ਵਿੱਚ #1 ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਸੀ।
* "ਯੇ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਪਤਰ" ਬਿਨਾਕਾ ਗੀਤਮਾਲਾ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ 1964 ਵਿੱਚ #2 ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਸੀ।
* "ਮੈਂ ਕਿਆ ਕਰੂੰ ਰਾਮ" ਬਿਨਾਕਾ ਗੀਤਮਾਲਾ ਦੀ 1964 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ #10 ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 
* "ਦੋਸਤ ਦੋਸਤ ਨਾ ਰਹਾ" ਬਿਨਾਕਾ ਗੀਤਮਾਲਾ ਦੀ 1964 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ #12 ਸੂਚੀਬੱਧ ਸੀ।  

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
*ਬਰਸਾਤ
*ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੋਕਰ
*ਅਵਾਰਾ
*ਤਮਸ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੋਕਰ

**ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੋਕਰ** 1970 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
## ਕਹਾਣੀ
﻿ਇਹ ਰਾਜੂ (ਰਾਜ ਕਪੂਰ) ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਬਾਪ ਸਰਕਸ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ ਪਰ ਕਲਾ ਬਾਜੀ ਕਾ ਸਟੰਟ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਵਕਤ ਹੋਏ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਾਜੂ ਦਾ ਝਕਾਊ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਰਕਸ ਵੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਰਾਜੂ ਦੇ ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਉਸ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਤੱਕ ਕੀ ਇੰਤਹਾਈ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਰਾਜੂ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਟੀਚਰ ਮੇਰੀ (ਸੇਮੀ ਗਰੇਵਾਲ) ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਉਮਰ ਚ ਰਾਜੂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੂਸਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਚਾਹੇ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਤੇ ਜੋ ਭੀ ਗੁਜ਼ਰੇ। ਫਿਰ ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜੈਮਿਨੀ ਸਰਕਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੋਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਕਸ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਧਰਮਿੰਦਰ) ਦੀ ਹੈ।

ਇਥੇ ਰਾਜੂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਆਰਟਿਸਟ ਮੁਰੈਨਾ (ਕਿਸੇਨੀਆ) ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜੂ ਅਤੇ ਮੁਰੈਨਾ ਦਰਮਿਆਨ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਤਾਂ ਹੈ ਫਿਰ ਭੀ ਰਾਜੂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੁਰੈਨਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਖ਼ਿਰ ਉਹ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਰਕਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਦ ਮੁਰੈਨਾ ਵਾਪਸ ਰੂਸ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜੂ ਦਾ ਦਿਲ ਇੱਕ ਬਾਰ ਫਿਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹਿੱਸੇ ਚ ਰਾਜੂ ਮੀਨਾ (ਪਦਮਨੀ) ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੀਨਾ ਰਾਜੂ ਨਾਲ ਲੜਕੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਚ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦਿਖਾ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਾਜੂ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਮੀਨਾ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਦ ਉਹ ਮੀਨਾ ਨਾਲ ਲਗਾਉ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮੀਨਾ ਨੂੰ ਸੁਪਰ ਸਟਾਰ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਰੋਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਦ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੀ। ਰਾਜੂ ਫਿਰ ਇਕੱਲਾ ਰਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹਥ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਹਿਬੂਬ ਕਲਾਊਨ ਡੌਲ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਭੋਲੇ ਦਿਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। 
## ਕਲਾਕਾਰ
* ਰਾਜ ਕਪੂਰ - ਰਾਜੂ (ਜੋਕਰ)
* ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ - ਡੇਵਿਡ 
* ਸਿਮੀ ਗਰੇਵਾਲ - ਮਰੀਅਮ
* ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ - ਯੰਗ ਰਾਜੂ
* ਧਰਮਿੰਦਰ - ਮਹਿੰਦਰ
* ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ - ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ
* ਕਸੇਨੀਆ ਰਿਆਬਿਨਕੀਨਾ - ਮਰੀਨਾ
* ਪਦਮਿਨੀ - ਮੀਨਾ
* ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ - ਆਪਣੇ ਆਪ 
* ਅਚਲਾ ਸੱਚਦੇਵ - ਰਾਜੂ ਦੇ ਮਾਤਾ
* ਐਡਵਰਡ ਸਜੇਰੇਦਾ - ਸੋਵੀਅਤ ਰਾਜ ਸਰਕਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ 
## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
*Film review at ''Let's talk about Bollywood''

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
*ਬਰਸਾਤ
*ਦੇਵਦਾਸ
*ਅਵਾਰਾ
*ਤਮਸ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਅਲ-ਫ਼ਾਤਿਹਾ

right|thumb|ٱلۡفَاتِحَةِ
**ਸੂਰਾ ਅਲ-ਫ਼ਾਤਿਹਾ** (ਅਰਬੀ: سورة الفاتحة‎) ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਪਵਿਤਰ ਕਿਤਾਬ ਕੁਰਆਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੂਰਾ, ਜਾਂ ਅਧਿਆਏ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਸਨੂੰ **ਫ਼ਾਤਿਹਾਤੁਲਕਿਤਾਬ** ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਤ ਕੁਰਆਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਸੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਨਾਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੈ 'ਉੱਮੁਲਕੁਰਆਨ' ਅਰਥਾਤ ਕੁਰਆਨ ਦਾ ਉਹ ਭਾਗ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਰਆਨ ਦਾ ਸਾਰੰਸ਼ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਹੈ 'ਅਸਾਂਸੁਲਕੁਰਆਨ' ਅਰਥਾਤ ਕੁਰਆਨ ਦੀ ਉਹ ਸੂਰਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਰਆਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 7 ਆਇਤਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤਰਸ ਹੇਤੁ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਦਾ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੈ, ਦੈਨਿਕ ਅਰਦਾਸ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਅਧਿਆਏ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੂਰਤ ਹੈ।

## ਆਇਤਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ
**بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ**

*ਬਿਸ੍ਮਿ ਲ੍-ਲਅਹਿ ਰ੍-ਰਹ੍ਮਨਿ ਰ੍-ਰਹੇਏਮ੍*

1. ਪਰਮ ਕਿਰਪਾਮਯ, ਅਸੀਮ ਦਿਆਲੁ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ  

**اَلْحَمْدُ لِلَّٰهِ رَبِّ ٱلْعَالَمِينَ**

*ਅਲ੍-ਹਮ੍ਦੁ ਲਿਲ੍-ਲਅਹਿ ਰੱਬਿ ਲ੍-’ਅਲਮੇਏਨ੍*

2. ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਪਾਲਨਹਾਰ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ। 

**اَلرَّحْمَٰنِ الرَّحِيْمِ**

*ਅਰ੍-ਰਹ੍ਮਨਿ ਰ੍-ਰਹੇਏਮ੍।*

3. ਪਰਮ ਕਿਰਪਾਮਯ, ਅਸੀਮ ਦਿਆਲੁ।

**مَٰلِكِ يَوْمِ ٱلدِّينِ**

*ਮਅਲਿਕਿ ਯੌਮ੍ ਇ ਦ੍-ਦੇਏਨ੍।*

4. ਨਿਰਣਾ ਦਿਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।

**إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ**

*ਇਯ੍-ਯਅਕ ਨ’ਬੁਦੁ ਉਅ ਇਯ੍-ਯਅਕ ਨਸ੍ਤ’ਏਏਨ੍।*

5. ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇਬਾਦਾਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਉੰਦੇ ਹਾਂ।

**ٱهْدِنَا ٱلصِّرَٰطَ ٱلْمُسْتَقِيمَ**

*ਇਹ੍ਦਿਨ ਸ੍-ਸਿਰਅਤ ਲ੍-ਮੁਸ੍ਤਅ ਕ਼ਿਇਮ੍।*

6. ਸਾਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾ। 

'*صِرَٰطَ ٱلَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ ٱلْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا .ٱلضَّآلِّين

*ਸਿਰਅਤ ਲ੍-ਲਧੇਏਨ ਅਨ੍’ਅਮ੍ਤ ’ਅਲਯ੍ਹਿਮ੍ ਘਯ੍ਰਿਲ੍ ਮਘ੍ਦੁਉਬਿ ’ਅਲੈਹਿਮ੍ wਅਲ ਦ੍-ਦਅਲ੍-ਲੇਏਨ੍।''

7. ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਮਰਾਹ।

**اٰمِيْن**

ਅਮੀਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
* ਸੂਰਾ ਅਲ ਇਖਲਾਸ
* ਸੂਰਾ ਅਲ ਨਸ
* ਸੂਰਾ ਅਲ ਫਲਕ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਰਆਨ
ਲੀਮਾ

**ਲੀਮਾ** ਪੇਰੂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੱਧਵਰਤੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਉਤਲੇ ਇੱਕ ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਚੀਯੋਨ, ਰੀਮਾਕ ਅਤੇ ਲੂਰੀਨ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਕਾਯਾਓ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਸਮੇਤ ਇਹ ਇੱਕ ਲਾਗਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੀਮਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 90 ਲੱਖ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਪੇਰੂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦਾ ਸਾਓ ਪਾਊਲੋ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਮਗਰੋਂ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ (ਢੁਕਵਾਂ) ਹੈ। ਇਹ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮਾਲੀ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਗਾਕ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬੀਟਾ ਵਿਸ਼ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੇਰੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼

**ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼** (ਹਿੰਦੀ:मोहन राकेश: 8 ਜਨਵਰੀ 1925 – 3 ਜਨਵਰੀ 1972) ਨਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਉਘੜਵੇਂ ਹਸਤਾਖਰ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਨਾਟਕ *ਆਸਾੜ੍ਹ ਕਾ ਏਕ ਦਿਨ* (1958) ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਵਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿਤਿਆ ਸੀ। ਨਾਟਕ, ਨਾਵਲ, ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ, ਸਫਰਨਾਮਾ, ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ ਲਿਖਣ-ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਘਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
## ਜੀਵਨ
ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਜਨਵਰੀ 1925 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ। ਰੋਟੀ-ਰੋਜੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ***ਸਾਰਿਕਾ*** ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੇ। 'ਆਸਾੜ੍ਹ ਕਾ ਏਕ ਦਿਨ' ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹ *ਆਧੇ ਅਧੂਰੇ* ਅਤੇ *ਲਹਿਰੋਂ ਕੇ ਰਾਜਹੰਸ* ਦੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 3 ਜਨਵਰੀ 1972 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਬਹੁਮੁਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸੰਪੰਨ ਨਾਟਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਰਵਾਹ ਦੇ ਪਰਵਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵੀ ਪਲ ਚੁਣਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰਥਕ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਖੋਜ ਕੱਢਣਾ, ਰਾਕੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼ ਦੀ ਡਾਇਰੀ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਧਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਾਵਲ
**ਅੰਧੇਰੇ ਬੰਦ ਕਮਰੇ*
**ਅੰਤਰਾਲ*
**ਨ ਆਨੇ ਵਾਲਾ ਕਲ* 
### ਨਾਟਕ
**ਆਸ਼ਾੜ੍ਹ ਕਾ ਏਕ ਦਿਨ*
**ਲਹਰੋਂ ਕੇ ਰਾਜਹੰਸ*
**ਆਧੇ ਅਧੂਰੇ* 
## ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹ
*ਕਵਾਰਟਰ ਤਥਾ ਅਨ੍ਯ ਕਹਾਨਿਆਂ 
*ਪਹਚਾਨ ਤਥਾ ਅਨ੍ਯ ਕਹਾਨਿਆਂ
*ਵਾਰਿਸ ਤਥਾ ਅਨ੍ਯ ਕਹਾਨਿਆਂ
### ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹ
*ਪਰਿਵੇਸ਼

### ਅਨੁਵਾਦ
*ਮ੍ਰਿਚਛਕਟਿਕ
*ਸ਼ਾਕੁੰਤਲਮ

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਮੰਨੂ ਭੰਡਾਰੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼ੌਕਤ ਉਸਮਾਨੀ

**ਸ਼ੌਕਤ ਉਸਮਾਨੀ** (ਮੌਲਾ ਬਖਸ਼ ਉਸਤਾ) (1901 - 1978) ਇੱਕ ਮੁਢਲਾ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ, ਜੋ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੀ ਉਸਤਾ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਵਿੱਚ 1920 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਪਰਵਾਸੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਕਪਾ) ਦਾ ਬਾਨੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ 1925 ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜਨ ਵਾਲਾ ਮਾਤਰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ। ਉਹ ਨੇ 1923 ਦੇ ਕਾਨਪੁਰ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1929 ਦੇ ਮੇਰਠ ਸਾਜਿਸ਼ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਬਾਅਦ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁਲ ਸ਼ਜਾ ਭੁਗਤੀ।
 ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਪੋਰਟਰੇਟ, ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠੇ ਹਨ *ਪਿੱਛੇ ਵਾਲੀ ਕਤਾਰ*:(ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ) K.N. ਸਹਿਗਲ, ਐਸ.ਐਸ. ਜੋਸ਼, H ਲੈਸਟਰ ਹਚਿਸਨ, ਸ਼ੌਕਤ ਉਸਮਾਨੀ, ਐਫ ਬਰੈਡਲੇ, ਕੇ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਫ਼ਿਲਿਪੁੱਸ ਸਪਰਾਟ, ਅਤੇ ਜੀ. ਅਧਿਕਾਰੀ * ਮਿਡਲ ਕਤਾਰ *: ਕੇ ਆਰ ਮਿੱਤਰਾ, Gopan Chakravarthy, ਕਿਸ਼ੋਰ ਲਾਲ ਘੋਸ਼, KL ਕਦਮ, D.R. Thengdi, Goura ਸ਼ੰਕਰ, ਸ ਬੈਨਰਜੀ, K.N. Joglekar, ਪੀ ਸੀ ਜੋਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਅਹਿਮਦ. * ਸਾਹਮਣੀ ਕਤਾਰ *: M.G. ਦੇਸਾਈ, G. ਗੋਸਵਾਮੀ, R.S. Nimkar, ਐਸ ਐਸ ਮਿਰਾਜਕਰ, ਐਸ ਏ ਡਾਂਗੇ, ਗੀ ਵੀ ਘਾਟੇ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ ਬਸਕ.]]

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ
*ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਕੌਮੀ ਰਾਜ

**ਕੌਮੀ ਰਾਜ** ਉਹ ਰਾਜ/ਮੁਲਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਕੌਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਰਮੌਰ ਜਾਂ ਖ਼ੁਦਮੁ਼ਖ਼ਤਿਆਰ ਇਲਾਕਾਈ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਮਾਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਜਾਂ ਮੁਲਕ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਧਰਤ-ਸਿਆਸੀ ਇਕਾਈ ਹੈ, ਕੌਮ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਜਾਤੀ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਕੌਮੀ ਰਾਜ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋਹੇਂ (ਕੌਮ ਅਤੇ ਮੁਲਕ) ਇੱਕਮਿੱਕ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਕੌਮੀ ਰਾਜ ਦਾ ਗਠਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਪਰ ਇਹ ਮੁਲਕ੍-ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਕਾਮਰੇਡ

ਕਾਂਗਰਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟਰ]]
**ਕਾਮਰੇਡ** ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਾਥੀ, ਹਮਰਾਹੀ, ਸੰਗੀ-ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਰਫ਼ੀਕ। ਇਹ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਬਦ ਕਾਮਰੇਡ (camarade) ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਪੇਨੀ ਸ਼ਬਦ ਕਾਮਰੇਡਾ (camarada) ਵਿੱਚ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਖੱਬੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਵਾਕੰਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ (ਸ਼ਾਇਦ) ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੰਬੋਧਨੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਸਥਾਨਕ ਸਮਅਰਥੀ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਬਹੁਵਚਨ ਕਾਮਰੇਡਜ ਲਈ ਸਾਥੀਓ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ।

## ਪਿੱਠਭੂਮੀ 
ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਕੇਵਲ 19ਵੀਂ-20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ "ਕਾਮਰੇਡ" ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਰੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਡੈਮੋਕਰੇਟ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਗੂਆਂ ਅਤੇ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਰਾਬਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਭਰੱਪਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਅਪੀਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੈਲ ਗਿਆ ਸੀ। "ਕਾਮਰੇਡ" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਕਮੁਠਤਾ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਓਲੰਪਿਕ ਸਿੱਖ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

**ਓਲੰਪਿਕ ਸਿੱਖ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ** ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ
## ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਕੀ
ਰਾਸ਼ਟਰ

**ਕੌਮ** ਜਾਂ **ਰਾਸ਼ਟਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Nation, *ਨੇਸ਼ਨ*) ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਜਾਤੀਮੂਲਕ ਇਕਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਮੁਲਕ ਦੇ ਉਹ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਭਾਸ਼ਾਈ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਜਾਤ, ਘਰਾਣੇ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਾਂਝ ਸਦਕਾ ਇੱਕ ਫ਼ਿਰਕੇ ਵਜੋਂ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੇਠ ਕੌਮ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਭੌਤਿਕ ਹੱਦਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਲੋਕ ਵੀ ਕੌਮ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਸਿਰਮੌਰ ਮੁਲਕ ਦੇ ਵਾਸੀ)। *ਨੇਸ਼ਨ* ਸ਼ਬਦ ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵੇਂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਨਲ

**ਨਲ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: नल) ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ।ਉਹ ਨਿਸ਼ਧ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਵੀਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। 
ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁੱਝ ਗਵਾ ਕੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਨਵਾਸ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਉਥੇ ਹੀ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਲ ਅਤੇ ਦਮਯੰਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਨਲ ਵੱਡੇ ਵੀਰ ਸਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵੀ। ਸ਼ਸਤਰ-ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਘੋੜਾ-ਸੰਚਾਲਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਦਮਯੰਤੀ ਵਿਦਰਭ (ਪੂਰਬੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ) ਨਰੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਕਲੌਤੀ ਪੁਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਸੀ। ਨਲ ਉਸ ਦੇ ਸੁਹੱਪਣ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਸੁਣਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਲਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਮਯੰਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਹੰਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਅਤੇ ਦਮਯੰਤੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਉਸ ਅਨਜਾਨ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਬਿਰਹ ਵਿੱਚ ਜਲਣ ਲੱਗੀ।

ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਪੀੜ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰੰਗਤ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕੇ। ਬੋਪ ਨੇ ਲੈਟਿਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਡੀਨ ਮਿਲਮੈਨ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰ ਕੇ ਪੱਛਮ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਤੋਂ ਵਾਕਫ਼ ਕਰਾਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਵੁਦਰਿੰਗ ਹਾਈਟਸ

**ਵੁਦਰਿੰਗ ਹਾਈਟਸ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Wuthering Heights) ਐਮਿਲੀ ਬਰੌਂਟੀ ਦਾ ਅਕਤੂਬਰ 1845 ਅਤੇ ਜੂਨ 1846 ਵਿਚਕਾਰ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਨਾਮ ਐਲਿਸ ਬੈੱਲ ਹੇਠ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਦੀ ਭੈਣ ਸ਼ਾਰਲਟ ਬਰੌਂਟੀ ਦੇ ਨਾਵਲ ਜੇਨ ਆਇਰ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਪਰੰਤ ਦੂਸਰਾ ਅਡੀਸ਼ਨ ਸ਼ਰਲਿਟ ਨੇ 1850 ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਪਾਤਰ
***ਹੀਥਕਲਿਫ਼** - ਇੱਕ ਯਤੀਮ ਬੱਚਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿਸਟਰ ਅਰਨਸ਼ੌ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਸਨੂੰ ਅਤੇ ਕੈਥਰੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਾਥ ਵਧੀਆ ਲਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਐਮਿਲੀ ਬਰੌਂਟੀ ਨੇ ਹੀਥਕਲਿਫ਼ ਅਜਿਹਾ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਗਤ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਖਲਨਾਇਕ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
***ਕੈਥਰਿਨ ਅਰਨਸ਼ੌ** - ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਤੁਆਰੁਫ਼ ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲੌਕਵੁਡ ਇਸ ਦੀ ਡਾਇਰੀ ਪੜ੍ਹਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੀਥਕਲਿਫ਼ ਅਤੇ ਐਡਗਰ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣਾ ਅਸਤਿਤਵ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਨਹੀਂ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਹੀਥਕਲਿਫ਼ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਐਡਗਰ ਲਿੰਟਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣਾ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੋਕੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।
* **ਐਡਗਰ ਲਿੰਟਨ** - ਇਸ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਥਰੱਸਕਰਾਸ ਗਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੀਥਕਲਿਫ਼ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਹੀਥਕਲਿਫ਼ ਅਤੇ ਹੀਥਕਲਿਫ਼ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੈਥਰਿਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਚੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਹੁਦੇ ਕਰ ਕੇ ਕੈਥਰਿਨ ਹੀਥਕਲਿਫ਼ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਭੈੜੇ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਹਵਾਨਾ

**ਹਵਾਨਾ** (ਸਪੇਨੀ: *La Habana*, ) ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਸੂਬਾ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ੨੧ ਲੱਖ ਹੈ ਖਾੜੀ ਪਾਸਿਓਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨੂੰ ਵਧਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੀੜੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਵੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ: ਮਾਰੀਮਲੇਨਾ, ਗੁਆਨਾਬਾਕੋਆ ਅਤੇ ਆਤਾਰਸ। ਜਿੱਲ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਆਲੇਮੇਂਦਾਰਸ ਦਰਿਆ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮੀਲ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਫ਼ਲੋਰੀਡਾ ਜਲ-ਡਮਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕ੍ਰਿਸਮਸ

**ਕ੍ਰਿਸਮਸ** ਜਾਂ **ਵੱਡਾ ਦਿਨ** ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਰਵ ਹੈ। ਇਹ 25 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਿਨ ਲਗਭਗ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਛੁੱਟੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਤੋਂ 12 ਦਿਨ ਦੇ ਉਤਸਵ ਕ੍ਰਿਸਮਸਟਾਇਡ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
25 ਦਸੰਬਰ ਯੀਸ਼ੁ ਮਸੀਹ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕੋਈ ਗਿਆਤ ਅਸਲੀ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੋਮਨ ਪਰਵ ਜਾਂ ਮਕਰ ਤਬਦੀਲੀ (ਸੀਤ ਅਇਨ੍ਹਾਂਤ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉਪਹਾਰ ਦੇਣਾ, ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰੋਹ, ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਜਾਵਟਾਂ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਦਾ ਦਰਖਤ, ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ, ਬੰਡਾ, ਜਨਮ ਦੀਆਂ ਝਾਕੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਲੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸਾਂਤਾ ਕਲਾਜ (ਜਿਸ ਨੂੰ "ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਦਾ ਪਿਤਾ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਭਿੰਨ ਹੈ) ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਲੋਕ ਪਿਆਰੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰ ਕਲਪਿਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ’ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਤੋਹਫ਼ੇ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਂਤਾ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਰੂਪ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤਰਦਾਈ ਹੈ।

ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 25 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸ਼ਾਮ ਯਾਨੀ 24 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਹੀ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਮਾਰੋਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਤੇਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਦਿਨ ਯਾਨੀ 26 ਦਸੰਬਰ ਬਾਕਸਿੰਗ ਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਕੈਥੋਲੀਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 'ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਸ ਡੇ' ਜਾਂ ਫੀਸਟ ਆਫ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਸ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਾਈ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਸਮਸ
ਹਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫ਼ੀ 2011

ਪੁਰਸ਼ ਹਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫ਼ੀ ੨੦੧੧

## ਭੁਮਿਕਾ
ਪੁਰਸ਼ ਹਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫ਼ੀ 11 ਦਸੰਬਰ 2011 ਤੱਕ 33 ਵਾਰੀ ਖੇਡੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 22 ਫ਼ਾਈਨਲ ਖੇਡ ਕੇ 12 ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਫ਼ਾਈਨਲ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਪੇਨ ਨੂੰ 1-0 ਨਾਲ ਹਰਾਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚੌਥੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਜਰਮਨੀ ਨੇ16 ਵਾਰੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚੋਂ 9 ਜਿੱਤਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲੈਂਡ ਨੇ 13 ਵਾਰੀ ਫਾਈਨਲ ਟੱਕਰ ਲੈਦਿਆਂ 8 ਵਾਰ ਫਾਈਨਲ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 9 ਫਾਈਨਲ ਖੇਡਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ 2 ਵਾਰ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਹਾਰਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਟੀਮ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਦੀ ਟਿਕਟ ਨਹੀਂ ਕਟਾਈ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 7 ਮੁਲਕ ਹੀ ਫ਼ਾਈਨਲ ਖੇਡੇ ਹਨ।ਇਸ ਵਾਰੀ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਜਦ ਟਰਾਫ਼ੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਵੇਂ ਫ਼ਾਰਮਿਟ ਨੁਸਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਨਾਕ ਆਊਟ ਗੇੜ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦਿਆਂ ਪੂਲ ਸਿਸਟਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੁੱਲ ਸਲਾਮਲ 8 ਟੀਮਾਂ ਨੇ 24 ਮੈਚ ਖੇਡੇ।ਜਿਨ੍ਹਾ ਵਿੱਚ 124 ਗੋਲ 5.17 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ ਹੋਏ। ਸਪੇਨ ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਹੱਥੋਂ 1–0 ਨਾਲ ਹਾਰਨ ਕਰਕੇ ਦੂਜਾ,ਹਾਲੈਂਡ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨੂੰ 5–3 ਨਾਲ ਹਰਾਕੇ ਤੀਜਾ,ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ 1-0 ਨਾਲ ਹਰਾਕੇ, ਸੱਤਵਾਂ ਸਥਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ 5 – 4 (ਗੋਲਡਨ ਗੋਲ) ਨਾਲ ਮਾਤ ਦੇ ਕੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

## ਕੁੱਝ ਨਵਾਂ -ਨਿਵੇਕਲਾ
ਦੋਹਾਂ ਪੂਲਾਂ ਏ ਅਤੇ ਬੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਦੋ ਸਿਖ਼ਰਲੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਨਵਾਂ ਪੂਲ ਸੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੂਲ ਏ ਦੀ ਟਾਪਰ ਟੀਮ ਆਸਟਰਏਲੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਮੈਚ ਦੀ ਸਪੇਨ ਵਿਰੁੱਧ 3-2 ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਿੱਤ ਦਾ ਲਾਹਾ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਵਜੋਂ 3 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਮਿਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਪੇਨ ਟੀਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅੰਕ ਨਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ -1 ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਲ ਸੀ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪੂਲ ਸੀ ਦੂਜੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਨਿਬੇੜਾ ਪੂਲ ਬੀ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ-ਹਾਲੈਂਡ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡੇ ਆਖ਼ਰੀ 3-3 ਗੋਲਾਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਮੈਚ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੱਕ ਅੰਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਵੇਂ ਦੋਹਾਂ ਪੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੇਠਲੀਆਂ ਦੋ ਦੋ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਪੂਲ ਡੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਲ ਏ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੈਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਇੰਗਲੈਂਡ ਸਕੋਰ 1-2 ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਇੰਗਲੈਡ ਨੂੰ 3 ਅੰਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਟੀਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੂਲ ਬੀ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਸਥਾਨ’ਤੇ ਰਹੀਆਂ ਦੋਨਾਂ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਮੈਚ 3-3 ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਪੂਲ ਡੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਸਦੇ 4 ਮੈਚ 8 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਦੋ ਪੂਲ ਸੀ,ਚ ਅਤੇ ਦੋ ਪੂਲ ਡੀ,ਚ ਖੇਡੇ ਗਏ।,ਇਵੇਂ ਹੀ 4 ਮੈਚ ਦੋਹਾਂ ਪੂਲਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਡੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਅਨੁਸਾਰ 10 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 11 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ 7ਵੇਂ 8ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਲਈ ਡੀ-3 ਨੇ ਡੀ-4 ਨਾਲ,ਅਤੇ 5ਵੇਂ 6ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਲਈ ਡੀ-1 ਨੇ ਡੀ-2 ਨਾਲ ਭੇੜ ਕੀਤਾ। ਤੀਜੀ ਚੌਥੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਲਈ ਸੀ-3 ਨੇ ਸੀ-4 ਨਾਲ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਟੀਸੀ ਦੇ ਬੇਰ ਵਾਲਾ ਖ਼ਿਤਾਬੀ ਮੈਚ ਸੀ-1 ਨੇ ਸੀ-2 ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ।
## **ਫਾਰਮਿਟ:-** 
## **ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ:-** 
## **ਸ਼ਾਮਲ ਟੀਮਾਂ:-** 
* ਆਸਟਰੇਲੀਆ (2010 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜੇਤੂ)
* ਜਰਮਨੀ (2008 ਉਲੰਪਿਕ ਜੇਤੂ ਅਤੇ 2010 ਉਪ-ਵਿਜੇਤਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ)
* ਹਾਲੈਂਡ (2010 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ’ਚੋਂ ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ)
* ਇੰਗਲੈਂਡ ( 2010 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ‘ਚੋ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ)
* ਸਪੇਨ (2010 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ‘ਚੋ 5ਵਾਂ ਸਥਾਨ)
* ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ (ਇਨਵੀਟੇਸ਼ਨ ਟੀਮ)
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਇਨਵੀਟੇਸ਼ਨ ਟੀਮ)
* ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ (ਮੇਜ਼ਬਾਨ)

## '*ਟੇਬਲ ਪੂਲ ਏ,ਪਹਿਲਾ ਗੇੜ * 
**ਪੂਲ ਏ ਮੈਚ ਵੇਰਵਾ**

## **ਟੇਬਲ ਪੂਲ ਬੀ** 
**ਪੂਲ ਬੀ ਮੈਚ ਵੇਰਵਾ**

## **ਦੂਜਾ ਗੇੜ, ਟੇਬਲ ਪੂਲ ਸੀ** 
'***ਪੂਲ ਸੀ ਮੈਚ ਵੇਰਵਾ****

## **ਟੇਬਲ ਪੂਲ ਡੀ** 
**ਪੂਲ ਡੀ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ**

## **ਤੀਜਾ ਗੇੜ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਮੈਚ** 
## **ਫ਼ਾਈਨਲ** 
## **ਸਰਵੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀ/ ਟੀਮ*' 
## ਖ਼ਾਸ ਸਮਰੀ
## ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਕੀ
ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪੈਗੰਬਰ

ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਬ ਨੇ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੂਤ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਦੂਤ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੇ ਵੱਲ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ **ਨਬੀ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਨਬੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਨੇ ਆਪ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਧਰਮ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਸੂਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਸੂਚੀ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਸੋਫ਼ੀਆ

**ਸੋਫ਼ੀਆ** ਜਾਂ **ਸੌਫ਼ੀਆ**(, ) ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦਾ ੧੫ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ ੧੨ ਲੱਖ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਵਿੱੱਚ ਵਿਤੋਸ਼ਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਲਕਨ ਪਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਲਗਭਗ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ

**ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ** (5 ਮਈ 1916-25 ਦਸੰਬਰ 1994) ਭਾਰਤ ਦੇ 7ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਨੇਤਾ ਰਹੇ।
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1916 ਨੂੰ ਸੰਧਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਮਿਤਸਰ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਆਪਜੀ ਨੂੰ **ਗਿਆਨੀ** ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸੂਝਵਾਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਬਾਰੇ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਚੇਤੇ ਆਈਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਆਮ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਸੂਝਵਾਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਮਿਲਣਸਾਰ ਤੇ ਨਿੱਘੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਡੱਪਣ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਤਕ ਸਭ ਨਾਲ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। 
## ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਸਿਆਸੀ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਵਚਨ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੋਲੋਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲੀ ਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਸੌ ਫ਼ੀਸਦੀ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਰਹੀ। 
## ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ
ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਨੇ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ‘ਪੰਜਾਬ ਮਾਤਾ’ ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ। ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ।
## ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਅਮਰ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਬਣਵਾਇਆ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਸਿਖਰ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਮੌਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੰਝੂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ,‘‘ਹੇ ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ! ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਿਓ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਿਸ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਚਰਨ ਪਾਏ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਹੀਰੇ ਨਹੀਂ ਵਿਛਾ ਸਕਿਆ ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਸ ਤੁੱਛ ਜਿਹੀ ਭੇਟ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਿਓ।’’

## ਆਪ ’ਤੇ ਪੂਰਨ ਕੰਟਰੋਲ
ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ’ਤੇ ਪੂਰਨ ਕੰਟਰੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੋਣ ’ਤੇ ਵੀ ਆਪਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖੋਂਹਦੇ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹਾਲਾਤ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ।

## ਵਿਰੋਧੀਆਂ
ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਨੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੋਚਿਆ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਨੂੰ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਜੀਪ ਨਾਲ ਘੜੀਸਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ’ਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰ ਗਏ ਅਤੇ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਹੀ ਉਹ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਰਬਾਤ

**Rabat** (ਅਰਬੀ **الرباط**; ਬਰਬਰ **ⵕⴱⴰⵟ**, ਲਿਪਾਂਤਰਤ **ਅਰ-ਰਬਾਤ** ਜਾਂ **ਅਰ-ਰਿਬਾਤ** ਜਾਂ **(ਏਰ-)ਰਬਾਤ**, ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ "ਕਿਲ੍ਹਾਬੰਦ ਥਾਂ"; ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ **Ville de Rabat**; ਸਪੇਨੀ **Ciudad de Rabat**), ਮੋਰਾਕੋ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ ਸਾਢੇ ਛੇ ਲੱਖ (2010) ਹੈ। ਇਹ ਰਬਾਤ-ਸਾਲੇ-ਜ਼ੱਮੂਰ-ਜ਼ਈਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਰਾਕੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕਾਸਾਬਲਾਂਕਾ

**ਕਾਸਾਬਲਾਂਕਾ** ( *ਅਦ-ਦਾਰ ਅਲ-ਬਾਇਦਾ*, ਅਸਲ ਨਾਂ  *ਆਂਫ਼ਾ*) ਪੱਛਮੀ ਮੋਰਾਕੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਕਾਸਾਬਲਾਂਕਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

ਇਹ ਮੋਰਾਕੋ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ ਅਤੇ ਮਘਰੇਬ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 2004 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਸਾਬਲਾਂਕਾ ਪ੍ਰਿਫੈਕਟੀ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2,949,805 ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਕਾਸਾਬਲਾਂਕਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 3,631,061 ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮੋਰਾਕੋ ਦਾ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਵਣਜੀ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਮੋਰਾਕੋ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਬਾਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਰਾਕੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸਿਓਲ

**ਸਿਓਲ** (, "ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ", ਪੁਰਾਤਨ ਸਿੱਲਾਈ "ਸਿਓਰਾਬਿਓਲ" ਤੋਂ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਸਿਓਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਹਿਰ**, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰ ਹੈ। ੧ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮਹਾਂਨਗਰ, ਆਰਥਕ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਵਿਕਸਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਸਿਓਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੇੜਲੇ ਇੰਚਿਓਨ ਮਹਾਂਨਗਰ ਅਤੇ ਗਿਓਨਗੀ ਸੂਬਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਢਾਈ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ੩੬੬,੦੦੦ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੱਧੇ ਲੋਕ ਅਬਾਦ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਡਾਲਸ

**ਡਾਲਸ** () ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਟੈਕਸਸ ਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਡਾਲਸ-ਫ਼ੋਰਟ ਵਰਦ ਮੈਟਰੋਪਲੈਕਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲਿਨ, ਡਾਲਸ, ਡੈਂਟਨ, ਕਾਫ਼ਮੈਨ ਅਤੇ ਰਾਕਵਾਲ ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਬਿਊਰੋ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 1,197,816 ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਕਸਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਆਈਆ ਸੋਫ਼ੀਆ

**ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ** ਜਾਂ **ਆਇਆਸੋਫੀਆ** (ਚਰਚ ਆਫ਼ ਹੋਲੀ ਵਿਸਡਮ ਜਾਂ ਵਰਤਮਾਨ ਆਇਆਦਫਆ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ) ਇੱਕ ਪੂਰਵ ਪੂਰਵੀ ਆਰਥੋਡੋਕਸ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਜਿਸਨੂੰ 1453 ਵਿੱਚ ਕਸੰਨੀਆ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਮਾਨ ਬਿੱਜਾਂਤੀਨਾਂ ਨੇ ਮਸਜਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। 1935 ਵਿੱਚ ਆਤਾਤੁਰਕ ਨੇ ਉਸਦੀ ਗਿਰਜੇ ਅਤੇ ਮਸਜਦ ਦੇ ਰੂਪ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸਤਨਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਲਾਸ਼ਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੈਟੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ "ਸੇਂਕਟਾ ਸੋਫੀਆ" (Sancta Sophia) ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ "ਆਇਆਸੋਫੀਆ" (Ayasofya) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਸਨੂੰ "ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ" (Saint Sophia) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ਉਸਾਰੇ ਗਏ ਗਿਰਜੇ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਹੁਣ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਰਜੇ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਬਾਅਦ ਕਸਨਟਿਅਨ ਪੰਨਾ ਬੇਟੇ ਕਸਨਟਿਅਸ ਸਮਿਖਿਅਕ ਇਸਨੂੰ ਬਣਵਾਇਆ ਪਰ 532 ਵਿੱਚ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਵੀ ਦੰਗਿਆਂ ਅਤੇ ਹੰਗਾਮਿਆਂ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਜਸਟੇਨੀਨ ਪੰਨਾ ਨੇ ਫਿਰ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ 27 ਦਸੰਬਰ 537 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਆਸ਼ਬੈਲੇਹ ਦੇ ਗਿਰਜੇ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਹੈ। ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਕਈ ਵਾਰ ਜਲਸਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 558 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਗੁੰਬਦ ਗਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ 563 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਫਿਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਗੁੰਬਦ ਵੀ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ। 989 ਦੇ ਭੁਚਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਅੱਪੜਿਆ। 1453 ਵਿੱਚ ਕਸੰਨੀਆ ਦੇ ਉਸਮਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਇੱਕ ਮਸਜਦ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਹਾਲਤ 1935 ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਕਮਾਲ ਆਤਾਤੁਰਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।

ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਬੀਜਾਂਟਿਨ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨਾ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਮਾਨ ਵਾਸਤੂਸ਼ਿਲਪ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਇਤਮਾਨੀਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋਰ ਮਸਜਦਾਂ ਪ੍ਰਿੰਸ ਮਸਜਦ ਸੁਲੈਮਾਨ ਮਸਜਦ ਅਤੇ ਰੁਸਤਮ ਪਾਸ਼ਾ ਮਸਜਦ ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਦੇ ਵਾਸਤੁਸ਼ਿਲਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। ਉਸਮਾਨ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮਸਜਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਸਾਰੀ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਹਰ ਉਸਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਸਨਾਨ ਪਾਸ਼ਾ ਉਸਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮੇਨਾਰੋਂ ਸਥਾਪਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਸਜਦ ਵਿੱਚ ਮਿੰਬਰ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹਜਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਸਲਿਮ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਰਿਫਾਈਂ ਰਾਸ਼ਦੀਨ ਨਾਮ ਦੀ ਕਰਤਆਂ ਸਥਾਪਤ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਸੁੰਦਰ ਗੁੰਬਦ ਦਾ ਵਿਆਸ 31 ਮੀਟਰ (102 ਫੀਟ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 56 ਮੀਟਰ ਉੱਤੇ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

Image:Haga_Sofia_RB5.jpg|ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਦੀ ਮਹਰਾਬ
Image:Istanbul asv2020-02 img45 Hagia Sophia.jpg|ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਦਰਸ
DSC03812_Istanbul_-_Aya_Sophia_-_Fontana_ottomana_per_abluzioni_%281740%29_-_Foto_G._Dall%27Orto_24-5-2006.jpg|ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਇੱਕ ਓਜੋਖਾਨਾ ਜੋ ਉਸਮਾਨ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ
ਡਾ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ

**ਡਾ ਰਾਜਿਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ** (3 ਦਸੰਬਰ 1884-28 ਫਰਵਰੀ 1963) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸਨ ਜੋ ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ। ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ ਜੋ ਦੋ ਵਾਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਗਣਤੰਤਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜਨਮ
ਡਾ ਰਾਜਿਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾ ਜਨਮ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸਿਵਾਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜ਼ੇਰਾਦੇਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫੈਖਗ ਸਹਾਏ ਜੋ ਕਿ ਪਰਸੀਅਨ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕਮਲੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਔਰਤ  ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਰਮਾਇਣ ਦੀਆ ਧਾਰਮਿਕ ਕਹਾਣੀਆ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1884
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1963
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
]
ਉਪਗ੍ਰਹਿ

thumb|right|

**ਉਪਗ੍ਰਹਿ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Satellite) ਦੋ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ- ਮਾਨਵ ਨਿਰਮਤ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪਦਾਰਥ (Object) ਦੂਜੇ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ ਤਾ ਉਹ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 11 ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ 11ਵੇਂ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਖੋਜ 1987 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਗ੍ਰਹਿ ਸੂਰਜ ਤੋ ਲਗਭਗ 1500 ਕਰੋੜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰਹਿ R26-27 ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਧਾਰਨ ਲਈ ਚੰਦਰਮਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਉਪਗ੍ਰਹ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਸਾ ਦਾ ਸਪੇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਮਾਨਵ ਨਿਰਮਿਤ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਨਾਉਟੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਬਣਤਰ
ਬਣਾਉਟੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਢਾਂਚਾ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਜਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਬਨ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ 10 ਤੋਂ 30 ਗੁਣਾ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਕਾਰਨ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਡਿਗਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂਤਾ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਖਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਾ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਉੱਪਰ ਧਰਤੀ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
*ਚੀਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤੰਗ ਉਡਾਇਆ ਕੇ ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ।
*1752 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਨੇ ਪਤੰਗ ਨਾਲ ਧਾਤ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। 
*ਸੰਨ 1945 ਵਿੱਚ ਆਰਥੁਰ ਸੀ। ਕਲਾਰਕ ਨੇ ਕਿਸੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਫਿਕਸ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। 
*ਸੰਨ 1957 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਨੇ ਸਪੂਤਨਿਕ-1 ਨਾਂਅ ਦਾ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਦੀ ਦੌੜ ਜਿਹੀ ਲੱਗ ਗਈ। 
*ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ 1958 ਵਿੱਚ ਐਕਸਪਲੋਰ-1, 1962 ਵਿੱਚ ਟੈਲਸਟਾਰ, 1963 ਵਿੱਚ ਸਾਈਨਕੌਮ-2, 1972 ਵਿੱਚ ਲੈਂਡਸੈਟ, 1992 ਵਿੱਚ ਸੀ। ਓ. ਬੀ. ਈ. ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਨਾਸਾ ਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਨਾਂਅ ਦੇ ਬਨਾਉਟੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ। 
## ਲਾਭ
ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜਸੂਸੀ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਫਿੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 
*ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਟੈਲੀਫੋਨ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
*ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਮੌਸਮ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
*ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਬਨਸਪਤੀ, ਭੂਮੀ, ਚਟਾਨਾਂ, ਬਰਫ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 
*ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
## ਦੇਸ਼ਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਪਗ੍ਰਹਿ
ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ

**ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ** (, ਜਿਸ ਨੂੰ *Los Ángeles* ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, *ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ* ਦੀ ਸਪੇਨੀ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤੀ ਨਾਂ **ਐੱਲ.ਏ.** ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 2010 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ 3,792,621 ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 469 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ-ਲਾਂਗ ਬੀਚ-ਸਾਂਤਾ ਆਨਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਸਾਂਖਿਅਕੀ ਇਲਾਕਾ ਅਤੇ ਵਧੇਰਾ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ ਇਲਾਕਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 2010 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 12,828,837 ਅਤੇ 1.8 ਕਰੋੜ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। and the second largest in the United States. ਇਹ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ ਕਾਊਂਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਸਲੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਸੰਪੂਰਨ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ ਇਲਾਕਾ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਐਂਜਲੀਨੋ ਜਾਂ ਐਂਜਲਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਟਕ

ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡਰਾਮਾ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਕੁਰਿਤ ਹੋਇਆ। ਮਧਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਗਿਰਜੇ (ਧਰਮ) ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਾਤੀਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੀ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋੰ ਅਨਭਿੱਜ ਸਧਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਈਬਲ ਅਤੇ ਈਸਾਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੇ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋ ਕਰ ਕੇ ਸਮਝਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹੂਲਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਈਸਟਰ ਦੇ ਪੁਰਬਾਂ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਧਰਮਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਅਭਿਨੇਮੂਕ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਲੇਕਿਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡਾਇਲਾਗਾਂ ਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਲੋਕਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲਗਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ 1350 ਵਿੱਚ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਮਨਜੂਰ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਕੇਵਲ ਲੋਕ-ਭਾਸ਼ਾ ਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋੰ ਹੀ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜਨਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਗਹਿਰਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਭਿਨੇ ਗਿਰਜਾਘਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ, ਪਾਦਰੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਹੀ ਭਾਗ ਲਈ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੁੱਝ ਖੁੱਲੀ ਹਵਾ ਮਿਲੇ। ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।
ਅਬਖ਼ਾਜ਼ੀਆ

**ਅਬਖ਼ਾਜ਼ੀਆ** ( *ਅਫਸਨੀ*, IPA /apʰsˈnɨ/;  *ਅਪਖ਼ਾਜ਼ੇਤੀ*;  *ਅਬਖ਼ਾਜ਼ੀਯਾ*) ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤਟ ਅਤੇ ਕਾਕੇਸਸ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਤਕਰਾਰੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ।

ਅਬਖ਼ਾਜ਼ੀਆ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਮੁਲਕ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ **ਅਬਖ਼ਾਜ਼ੀਆ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** ਜਾਂ **ਅਫਸਨੀ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੁਤਬੇ ਨੂੰ ਰੂਸ, ਨਿਕਾਰਾਗੁਆ, ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ, ਤੁਵਾਲੂ, ਨਾਉਰੂ ਅਤੇ ਵਨੁਆਤੂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਸ਼-ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਮੁਲਕਾਂ ਦੱਖਣੀ ਉਸੈਟੀਆ, ਟਰਾਂਸਨਿਸਤੀਰੀਆ ਅਤੇ ਨਾ-ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਨਗੌਰਨੋ-ਕਾਰਾਬਾਖ ਵੱਲੋਂ ਵੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ
ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ

**ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ** (,  *ਸੂਮਾਲੀਲਾਂਦ* ਜਾਂ  *ਅਰਦ ਅਸ-ਸੂਮਾਲ*) ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ ਮਾਨਤਾ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਤ ਯਥਾਰਥ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਮੁਲਕ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੋਮਾਲੀਆ ਦੇ ਸਵਰਾਜੀ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ ਰੱਖਿਅਕ ਦਾ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ੨੬ ਜੂਨ ੧੯੬੦ ਨੂੰ ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ ਦੇ ਮੁਲਕ ਵਜੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਸੀ ਅਤੇ ਫੇਰ ੧ ਜੁਲਾਈ ੧੯੬੦ ਨੂੰ ਸੋਮਾਲੀ ਗਣਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੋਮਾਲੀਆ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ-ਰਾਜਖੇਤਰ (ਪੂਰਵਲਾ ਇਤਾਲਵੀ ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ) ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ।

ਇਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇਥੋਪੀਆ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਿਬੂਤੀ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਦਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੋਮਾਲੀਆ ਦੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਪੁੰਤਲੈਂਡ ਖੇਤਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ

thumb|right|250px|ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਝੰਡਾ
thumb|right|250px|ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
**ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ** (ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) (ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੋਰ 'ਤੇ **ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ**, **ਯੂ. ਕੇ.** ਜਾਂ **ਬ੍ਰਿਟਨ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਯੂਰਪ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼ ਹੈਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਬੋਰਡਰ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਬੋਰਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ, ਵੇਲਜ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਟਾਪੂ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਥੱਲੇ ਬਣਾਈ ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਫਰਾਂਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲੰਡਨ ਹੈ, ਪਰ ਸਕਾਟਲੈਂਡ, ਵੇਲਜ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਹਨ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੀਟੋ ਦੇਸ਼
ਡਬਲਿਨ

**ਡਬਲਿਨ** (ਆਇਰਲੈਂਡੀ:Baile Átha Cliath *ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਪੱਤਣ ਦਾ ਨਗਰ*,  ਜਾਂ *Áth Cliath*, , ਕੁਝ ਵਾਰ *Duibhlinn*) ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਂ ਆਇਰਲੈਂਡੀ ਨਾਂ *Dubhlinn* ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ "ਕਾਲਾ ਟੋਭਾ" ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤਟ ਦੇ ਮੱਧ-ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ, ਲਿਫ਼ੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਡਬਲਿਨ ਇਲਾਕਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਦਾਰ ਅਸ ਸਲਾਮ

**ਦਾਰ ਅਸ ਸਲਾਮ** () ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰੀ ਆਰਥਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੂਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਿਨੋਂਦੋਨੀ, ਮੱਧ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਲਾਲਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਤਮੇਕੇ। ਦਾਰ ਅਸ ਸਲਾਮ ਖੇਤਰ ਦੀ 2002 ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਅਬਾਦੀ 2,497,940 ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਦਾਰ ਅਸ ਸਲਾਮ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਕ ਦਰਜਾ ਦੋਦੋਮਾ ਹੱਥੀਂ ਗੁਆ ਲਿਆ ਸੀ (ਇੱਕ ਹਰਕਤ ਜੋ 1996 ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ), ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸਥਾਈ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਗਲੇ ਦਾਰ ਅਸ ਸਲਾਮ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਹਰਾਰੇ

**ਹਰਾਰੇ** (1982 ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ **ਸੈਲਿਸਬਰੀ**) ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 16,06,000 (2009) ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ (2009) ਦੀ ਅਬਾਦੀ 28,00,000 ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰਾਰੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸੂਬੇ ਦੇ ਤੁਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ, ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਮਾਕੂ, ਮੱਕੀ, ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਨਿੰਬੂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜਿਆਂ, ਸਟੀਲ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਹਨ। ਇਹ 1483 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਨਿੱਘਾ ਸੰਜਮੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਾਲ਼ਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬਾਕੂ

**ਬਾਕੂ** (, ) ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਨਾਲ਼ ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਕਾਕੇਸਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਬਸ਼ੇਰੋਨ ਪਰਾਇਦੀਪ, ਜੋ ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਹਨ: ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਹਿਰ (53 ਏਕੜ)। 2009 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 20 ਲੱਖ ਸੀ; ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾਹ

**ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ** ਜਿੰਨਾਹ (ਉਰਦੂ - محمد علی جناح ; ਮੂਲ ਗੁਜਰਾਤੀ ਤੋਂ: માહમદ અલી ઝીણા; ''''''ਮਾਹਮਦ ਅਲੀ ਝੀਣਾ'***, ਜਨਮ:25 ਦਸੰਬਰ 1876 ਮੌਤ - 11 ਸਤੰਬਰ 1948) ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਸੀ ਜਿਹਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਬਣੇ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਤੇ **ਕਾਇਦੇ-ਆਜ਼ਮ** ਯਾਨੀ "ਮਹਾਨ ਆਗੂ" ਅਤੇ **ਬਾਬਾ-ਏ-ਕੌਮ*' ਯਾਨੀ "ਰਾਸ਼ਟਰਪਿਤਾ" ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨਾਹ 1916 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਏਕਤਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੀਗ ਦੇ ਨਾਲ ਲਖਨਊ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾਹ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ, ਹੁਣ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਕਰਾਚੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਜੀਰ ਮੈਂਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸਰੋਜਿਨੀ ਨਾਇਡੂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਜਿੰਨਾਹ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿੰਨਾਹ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਦਸੰਬਰ 1876 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾਹ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਨਾਹ, ਮਿਠੀਬਾਈ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾਭਾਈ ਪੁੰਜਾ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ।

ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਜਿੰਨਾਹ ਭਾਈ ਇੱਕ ਸੰਪੰਨ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਪਾਰੀ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਜਿੰਨਾਹ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਾਠੀਆਵਾੜ ਛੱਡ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਬਸ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿੰਨਾਹ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੱਛੀ, ਸਿੰਧੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ। ਜਿੰਨਾਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਸਿੰਧ ਮਦਰੱਸਾ-ਉਲ-ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਗੋਕੁਲਦਾਸ ਤੇਜ ਮੁਢਲੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ, ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਫਿਰ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਕੂਲ ਕਰਾਚੀ ਜਾ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਜਿੰਨਾਹ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1876
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1948
ਲੁਆਂਦਾ

**ਲੁਆਂਦਾ** ਜਾਂ **ਲੋਆਂਦਾ**, ਪਹਿਲੋਂ **ਸਾਓ ਪਾਊਲੋ ਦਾ ਆਸੁੰਸਾਓ ਦੇ ਲੋਆਂਦਾ**, ਅੰਗੋਲਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਅੰਗੋਲਾ ਦੇ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਉਤਲੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਗੋਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਅਬਾਦੀ 50 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਅ ਲੁਆਂਦਾ ਸੂਬੇ ਦੀ ਵੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ (ਸਾਓ ਪਾਊਲੋ ਅਤੇ ਰੀਓ ਦੇ ਹਾਨੇਈਰੋ ਮਗਰੋਂ) ਪੁਰਤਗਾਲੀ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗੋਲਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅੰਡੋਰਾ ਲਾ ਵੇਲਾ

**ਅੰਡੋਰਾ ਲਾ ਵੇਲਾ** (, ) ਅੰਡੋਰਾ ਦੀ ਰਜਵਾੜਾਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚਕਾਰ ਪੀਰਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਾਦਰੀ-ਸੂਬੇ (ਪੈਰਿਸ਼) ਦਾ ਵੀ ਨਾਂ ਹੈ।

2011 ਤੱਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 22,256 ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਸਕਾਲਦੇਸ-ਏਂਗੋਰਦਾਨੀ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੀ ਅਬਾਦੀ 40,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।

ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਹੈ ਪਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਮਾਈ ਕਰ ਪਨਾਹਗਾਹ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਅਤੇ ਬਰਾਂਡੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਉਤਪਾਦ ਹਨ। 1,023 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਯੂਰਪ ਵਿਚਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਕੀ ਤਫ਼ਰੀਹਗਾਹ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਡੋਰਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਲੀ ਗੁਰਗਾ

**ਲੀ ਗੁਰਗਾ** (ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ 28 ਜੁਲਾਈ 1949 ਨੂੰ ਜਨਮ) ਇੱਕ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਅਮਰੀਕੀ ਹਾਇਕੂ ਕਵੀ ਹੈ। 1997 ਵਿੱਚ ਉਹਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਹਾਇਕੂ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2002 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ 'ਮਾਡਰਨ ਹਾਇਕੂ' ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਮਾਡਰਨ ਹਾਇਕੂ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਲਿੰਕਨ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਦੰਦ ਚਿਕਿਤਸਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੀ ਗੁਰਗਾ ਜਾਪਾਨੀ ਹਾਇਕੂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਐਡੋ ਕਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਕਵੀ, ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦਾ ਹੈ। 
## ਰਚਨਾਵਾਂ
* a mouse pours out (1988)
* The Measure of Emptiness (1991)
* dogs barking (1996)
* In and Out of Fog (1997)
* Fresh Scent (1998)
## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
*http://www.baymoon.com/~ariadne/form/haiku/haiku.aesthetics.gurga.htm

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ
*ਮਾਸਾਓਕਾ ਸ਼ਿਕੀ
*ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਈਸਾ
*ਹਾਇਕੂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਨਾਇਰੋਬੀ

**ਨੈਰੋਬੀ** ਕੀਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਲਾਗਲੇ ਇਲਾਕੇ ਮਿਲ ਕੇ ਨੈਰੋਬੀ ਕਾਊਂਟੀ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। "ਨੈਰੋਬੀ" ਨਾਂ ਮਾਸਾਈ ਵਾਕਾਂਸ਼ *Enkare Nyrobi* ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ" ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨੈਰੋਬੀ ਦਰਿਆ ਦਾ ਮਾਸਈ ਨਾਂ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ "ਸੂਰਜ ਹੇਠਾਂ ਹਰਾ ਸ਼ਹਿਰ" ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਬੰਗਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਉਪਨਗਰ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ *ਨੈਰੋਬੀਆਈ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸਾਰਸ (ਪੰਛੀ)

thumb|ਸਾਰਸ ਜੋੜੀ
**ਸਾਰਸ** ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉੱਡਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਂਚ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੰਛੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੰਛੀ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਸ ਰਾਜਕੀ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਭਾਗ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜਲਵਾਯੂ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਸਾਰਸ ਇੱਥੇ ਦੇ ਸਥਾਈ ਪਰਵਾਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਕੋਲੰਬੋ

**ਕੋਲੰਬੋ** (ਸਿੰਹਾਲਾ: **කොළඹ**, ਉੱਚਾਰਨ ; ) ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ, ਉਦਯੋਗਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਰਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਉਪ-ਨਗਰ ਸ੍ਰੀ ਜੈਵਰਧਨਪੁਰਾ ਕੋਟੇ ਨਾਲ਼ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਕੋਲੰਬੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਕੋਲੰਬੋ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸ੍ਰੀ ਜੈਵਰਧਨਪੁਰਾ ਕੋਟੇ ਇਸ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਅਸਤ ਅਤੇ ਚਹਿਲ-ਪਹਿਲ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਵੈਰਾਨੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੱਦਾਂ ਵਿਚਲੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 752,993 ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਜੈਵਰਧਨਪੁਰਾ ਕੋਟੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਰਾਜਾਨੀਤਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ
ਮਨਾਮਾ

**ਮਨਾਮਾ** ( '''') ਬਹਿਰੀਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 155,000 ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਲਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਅਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਉੱਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹੁਕਮਰਾਨ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਉੱਤੇ ਓਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਹੱਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਚੌਧਰ ਸਮੇਂ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਮੁਲਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਹਿਰੀਨ ਦੇ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਤਰੱਕੀ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ '90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਬਹੁਵਿਧ ਕਰਨ ਦੇ ਜਤਨਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮਨਾਮਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਾਲੀ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਰਬ ਲੀਗ ਵੱਲੋਂ 2012 ਵਿੱਚ ਮਨਾਮਾ ਨੂੰ ਅਰਬ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹਿਰੀਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮੋਲੀਅਰ

**ਮੋਲੀਏਰ** (ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ: Molière; 15 ਜਨਵਰੀ 1622 – 17 ਫਰਵਰੀ 1673), ਅਸਲੀ ਨਾਂ **ਜਾਂ ਬਾਪਤੀਸਤ ਪੁਕੋਲਾਂ**, ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹਾਸ ਰਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਸਤਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। *ਲ ਬੁਰਜੁਆ ਜੰਤੀਲਓਮ* ਇਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਦੋਹਾ

**ਦੋਹਾ** (, '** ਜਾਂ **', ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ: "ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ") ਕਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜੋ ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 2008 ਵਿੱਚ 998,651 ਸੀ। ਇਹ ਕਤਰ ਦੀਆਂ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਰਥਕ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜਿਸਦੇ ਉਪਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ 60% ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ ਅਤੇ HEC ਪੈਰਿਸ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਦਾ ਕੈਂਪਸ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਤਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਦ ਪ੍ਰਿੰਸੇਸ ਡਾਇਰੀਜ

**ਦ ਪ੍ਰਿੰਸੇਸ ਡਾਇਰੀਜ**(The Princess Diaries) ਚਿਕ - ਲਿਟ ਅਤੇ ਯੰਗ ਐਡਲਟ ਕਲਪਿਤ- ਕਥਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਮੇਗ ਕਾਬੋਟ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜਿਕਰਯੋਗ ਲੜੀ, ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ। 'ਦ ਪ੍ਰਿੰਸੇਸ ਡਾਇਰੀਜ' ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ ਜਰਨਲ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮੇਗ ਕਾਬੋਟ ਆਪਣੀ ਵੇਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ:- ਮੈਨੂੰ ਦ ਪ੍ਰਿੰਸੇਸ ਡਾਇਰੀਜ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਮੀਆ ਦੀ ਮਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ! ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਸੀ (ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ - ਪਿਤਾ ਮਜਾਕ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਜਿਦ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਅਸਲੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰਾਣੀ, ਤੁਰੰਤ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਅੱਛਾ ਇਨਸਾਨ ਬਨਣ ਲਈ ਹਰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਸੀ) ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਠੋਹਕਰ ਖਾਣ ਲਈ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। .. ਅਤੇ VOILÀ ! (ਵੋਇਲਾ) ਦ ਪ੍ਰਿੰਸੇਸ ਡਾਇਰੀਜ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਰਮਨਪਿਆਰੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਗਾਇਕ, ਫਿਲਮਾਂ, ਅਤੇ ਧੁਨਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕਈ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਕਥਾਵਾਚਨ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਬੋਟ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ 'ਪ੍ਰਿੰਸੇਸ ਇਨ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ' ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਧਿਆਪਕ ਜੋ ਮੀਆ ਦੇ ਲੇਖਣ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ "ਚਿਕਨੇ ਪੌਪ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸੰਦਰਭਾਂ" ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।

ਕਾਬੋਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਲੜੀ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਲੜੀ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਮੀਆ 18 ਦੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ (ਮੀਆ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲ
ਰੇਕੀਆਵਿਕ

**ਰੇਕੀਆਵਿਕ** () ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼, ਜੋ 64°08' ਉੱਤਰ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਆਈਸਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਕਸਾਫ਼ਲੋਈ ਖਾੜੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। 120,000 ਦੀ ਅਬਾਦੀ (ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਰੇਕੀਆਵਿਕ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ 200,000 ਅਬਾਦੀ) ਨਾਲ਼ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਈਸਲੈਂਡ ਦਾ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਧੁਰਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਪਨਾਮਾ ਸ਼ਹਿਰ

**ਪਨਾਮਾ ਸ਼ਹਿਰ** () ਪਨਾਮਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 880,961 ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਅਬਾਦੀ 1,272,672 ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਨਾਮਾ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਪਨਾਮਾ ਨਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਦਾਖ਼ਲੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਗਾਮਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਤਿੰਨ ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਨਾਮਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਪਿਓਂਗਯਾਂਗ

**ਪਿਓਂਗਯਾਂਗ** (평양, , ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ: "ਪੱਧਰੀ ਭੋਂ") ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਏਦੋਂਗ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 2008 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 3,255,388 ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਪਿਓਂਗਾਨ ਸੂਬੇ ਤੋਂ 1964 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਸ਼ਹਿਰ (*ਚਿਖਾਲਸੀ*) ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸਿਓਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਹਿਰ (ਤੇਊਕਬਿਓਲਸੀ) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ

ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ **ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ** ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਉੱਦਮ ਹੈ। 100 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੇ **ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ** ਨੂੰ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਰਚੀਟੈਕਟ ਸ੍ਰੀ ਮੋਸ਼ੇ ਸੈਫਦੀ, ਜਿਸ ਵੱਲੋਂ ਯੇਰੋਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਹੋਲੋ-ਕਾਸ਼ਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਕੋਮੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਫੁੱਲ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਆਰਚੀਟੈਕਟ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 
## ਕੁੱਲ ਗੈਲਰੀਆਂ
ਲਗਭਗ 30 ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚੋ 14 ਗੈਲਰੀਜ ਤਿਆਰ ਹਨ

## ਅੰਦਰੂਨੀ
ਗੈਲਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ‘‘ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਜੋਗੀਆ ਝੂਠੇ ਬੋਲੇ ਕੌਣ ਵਿਛੜੇ ਯਾਰ ਮਿਲਾਂਵਦਾ ਈ’’ ਦੇ ਬੋਲ ਗਾਣੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੇ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਸਕੂਲ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਗਠਨ ਤਾਂ 1885 ਈ: ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਨਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਖਤਮ। ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਅਤੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾ ਢਾਬੇ ਵਰਗੇ ਚਿੱਤਰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵੱਧਦੀ ਗਈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਮੁੱਢਲੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਆਰੀਆ ਵੱਲੋਂ ਫਤਹਿ ਕਰਨਾ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਆਗਮਨ, ਮਿਸਰ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵੱਲੋਂ ਫਤਹਿ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਮਲਾਵਰ ਗਜਨਵੀ, ਗੌਰੀ, ਗੁਲਾਮ ਖਿਲਜੀ ਤੁਗਲਕ, ਤੈਮੂਰ, ਸਯਦ, ਲੋਧੀ ਮੁਗਲ ਖਾਨਦਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਗੀਤਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਸੂਫੀ ਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ,ਬਹਾਦਰ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ, ਚਰਿੱਤਰਵਾਨ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਆਦਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਸੰਗੀਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਪੜ੍ਹਾਅ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗੈਲਰੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਤਨ ਰਾਇ ਜੋ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਨੂੰ ਵੀ ਗੈਰ ਸਿੱਖ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ’ਤੇ ਬੈਠਾ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ

File:Khalsa Heritage Memorial 207.JPG|ਖਾਲਸਾ ਹੈਰੀਟੇਜ਼ ਮੈਮੋਰੀਆਲ ਕੰਪਲੈਕਸ
File:Khalsa Heritage Memorial 095.JPG|ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Night view from the entrance of the campus.jpg|ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਰਾਤ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Khalsa Heritage Complex, Anandpur Sahib, Punjab,India.JPG|ਖਾਲਸਾ ਵਿਰਾਸਤ ਮੈਮੋਰੀਆਲ ਕੰਪਲੈਕਸ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਖਣਯੋਗ ਥਾਂਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਐਥਨਜ਼

**ਐਥਨਜ਼** (; , *Athína*; ; Katharevousa: Ἀθῆναι, *Athinai*; Ancient Greek: Ἀθῆναι, *Athēnai*) ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਐਥਨਜ਼ ਅਫਰੀਕਾ ਖੇਤਰ ਤੇ ਭਾਰੂ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਯੂਨਾਨੀ ਦੇਵਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਅਥਨੇ (ਆਥੀਨਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 3.7 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਹਾਮਿਲ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਦੀ ਵੱਲ ਵਿਸਤਾਰ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਆਰਥਿਕ, ਵਪਾਰਕ, ਸਨਅਤੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਕਲਬ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਰਪ ਦਾ ਉਭਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਏਥਨਜ਼ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਰਿਆਸਤ ਅਤੇ ਅਫਲਾਤੂਨ ਅਤੇ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਇਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਬੱਬ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਕ਼ਤ ਤੱਕ ਦਰਯਾਫ਼ਤ ਸ਼ੂਦਾ ਯੂਰਪ ਉੱਤੇ ਛੱਡੇ ਗਏ ਡੂੰਘੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਅਸਰਾਂ ਦੇ ਸਬੱਬ ਪੱਛਮੀ ਤਹਜੀਬ ਦੀ ਝੂਲਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
 
ਏਥਨਜ਼ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਕਦੋਂ ਰੱਖੀ ਗਈ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਹਜ਼ਾਰ ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਤਹਜੀਬ ਦੇ ਜਰੀਆਂ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਏਥਨਜ਼ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਉਭਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਸੁਨਹਰੀ ਦੌਰ 500 ਈਪੂ ਤੋਂ 323 ਈਪੂ ਤੱਕ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। 431 ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਏਥਨਜ਼ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਰਿਆਸਤ ਸਪਾਰਤਾ ਕੋਲੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਖਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮਨੀਲਾ

**ਮਨੀਲਾ** (, ) ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ (ਪਾਤੇਰੋਸ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਸਮੇਤ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਟਰੋ ਮਨੀਲਾ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਮਨੀਲਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮਨੀਲਾ ਖਾੜੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨਵੋਤਾਸ ਅਤੇ ਕਾਲੂਕਾਨ; ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੇਜ਼ੋਨ ਸ਼ਹਿਰ; ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਾਨ ਹੁਆਨ ਅਤੇ ਮੰਦਲੂਯੋਂਗ; ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਕਾਤੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਾਸੇ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਪਦਾਰਥਵਾਦ

ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ **ਪਦਾਰਥਵਾਦ** ਜਾਂ **ਭੌਤਿਕਵਾਦ** (materialism) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਵਜੂਦ ਹੀ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਹੋਂਦ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰਿਘਟਨਾਵਾਂ, ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਅੰਤਰਕਿਰਿਆ (ਇੰਟਰੈਕਸ਼ਨ) ਵਜੋਂ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਚੇਤਨਾ ਵੀ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥ ਹੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਤੱਤ (ਸਬਸਟੈਂਸ) ਹੈ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੀਆਂ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਭੌਤਿਕਵਾਦ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵਸਿੱਧ-ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਪਦਾਰਥ ਵਸਤੂਗਤ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਕੈਟੇਗਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਕਲ ਕੀਤੀ, ਫੋਟੋ ਉਤਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕਵਾਦ