open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਪਿੰਕੀ ਵੀਰਾਨੀ

**ਪਿੰਕੀ ਵੀਰਾਨੀ** (ਜਨਮ 30 ਜਨਵਰੀ 1959) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਮਨੁੱਖੀ-ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਤੌਰ ਇੱਕ ਲੇਖਿਕਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ *ਵਨਸ ਵਾਜ਼ ਬੰਬੇ*, ''ਅਰੁਣਾ'ਸ ਸਟੋਰੀ*, *ਬੀਟਰ ਚਾਕਲਟ: ਚਾਇਲਡ ਸੈਕਸ਼ੁਅਲ ਅਬਯੂਜ਼ ਇਨ ਇੰਡੀਆ* (ਜਿਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ) ਅਤੇ *ਡੀਫ਼ ਹੈਵਨ* ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਕਿਤਾਬ* ਪੋਲੀਟਿਕਸ ਆਫ਼ ਦ ਵੋਂਬ -- ਦ ਪੇਰਲਿਸ ਆਫ਼ ਆਈਵੀਐਫ, ਸਰੋਜੇਸੀ ਐਂਡ ਮੋਡੀਫਾਇਡ ਬੇਬੀਜ਼  ''ਹੈ। 

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਵੀਰਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਵੀਰਾਨੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁੰਬਈ, ਪੂਨੇ ਅਤੇ ਮਸੂਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਕੇਈਐੱਮ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਨਰਸ ਅਰੁਣਾ ਸ਼ਾਨਬਾਗ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨ ਪਾਈ, ਜਦੋਂ ਅਰੁਣਾ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਸਵੀਪਰ ਦੁਆਰਾ ਜਿਨਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਾਨਬਾਗ ਨੂੰ ਚੇਨ ਨਾਲ ਬੰਨਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਕੇਈਐਮਮ ਵਿਖੇ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 48 ਸਾਲ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਇੱਕ ਟਿਊਬ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਨਮੂਨੀਆ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਪਿੰਕੀ ਦੁਆਰਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਤੋਂ ਅਰੁਣਾ ਲਈ "ਪੈਸਿਵ ਐਂਥੂਸਿਆਸਿਆ" ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ "ਪੈਸਿਵ ਐਂਥੂਸਿਆਸਿਆ" ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਸਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਅਈਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਐਕਸੀਡੈਂਟਲ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।

## ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ 
### ਕਿਤਾਬਾਂ 
* *ਅਰੁਣਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ: ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਦ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ। * ਵਿਕਿੰਗ, 1998.
* *ਬੀਟਰ ਚਾਕਲੇਟ: ਚਾਇਲਡ ਐਬਯੂਜ਼ ਇਨ ਇੰਡੀਆ*,  ਪੈਂਗੁਇੰਗ ਬੁਕਸ, 2000
* 
* *ਡੀਫ਼ ਹੈਵਨ*, ਹਾਰਪਰਕੋਲਿੰਸ ਪਬਲਿਸ਼ਰਸ ਇੰਡੀਆ, 2009. 81-7223-849-5.
* *ਪੋਲੀਟਿਕਸ ਆਫ਼ ਦ ਵੋਂਬ—ਖ਼ਦ ਪੇਰਲਿਸ ਆਫ਼ ਆਈਵੀਐਫ, ਸਰੋਜੇਸੀ ਐਂਡ ਮੋਡੀਫਾਇਡ ਬੇਬੀਜ਼ *, ਪੈਂਗਇੰਗ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ, 2016. 978-0670088720

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* SAWNET biography

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਓਲੀਵਰ ਹਾਰਟ (ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ)

'''ਓਲੀਵਰ ਸਿਮੋਨ ਡੀ'ਆਰਕੀ ਹਾਰਟ''' (ਜਨਮ 9 ਅਕਤੂਬਰ 1948) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਜਨਮਿਆ ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਹਾਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਐਂਡਰਿਊ ਈ. ਫੁਰਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਬੈਂਂਗ ਆਰ ਹੌਲਮਸਟਰਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। 

## ਜੀਵਨੀ 
ਓਲੀਵਰ ਹਾਰਟ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰੀ ਖੋਜਕਾਰ ਫਿਲਿਪ ਡੀ'ਆਰਸੀ ਹਾਰਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ ਰੂਥ ਮੇਅਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਯਹੂਦੀ ਸਨ; ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੁਲੀਨ ਮੋਂਟੇਗੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ; ਓਲੀਵਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਦਾਦਾ ਸੈਮੂਅਲ ਮੋਂਟੇਗੂ, ਪਹਿਲਾ ਬੈਰਨ ਸਵੈਥਲਿੰਗ ਸੀ। 

ਹਾਰਟ ਨੇ 1969 ਵਿੱਚ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ, (ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਾਬਕਾ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮਾਰਵਿਨ ਕਿੰਗ ਸਨ), ਉਸ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਵਾਰਵਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ ਅਤੇ 1974 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੀਐੱਚਡੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਚਰਚਿਲ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਲੋ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਿਹਾ। 1984 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 1993 ਤੋਂ, ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅੰਦ੍ਰਿਯਾਸ E. Furer ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ 1997 ਅਤੇ 2000 ਤੋਂ 2003 ਤੱਕ ਹਾਰਵਰਡ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੀ। ਉਹ ਅਮੈਰੀਕਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇਕਾਨੋਮੀਟਰਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਫੈਲੋ, ਅਮਰੀਕੀ ਵਿੱਤ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਫੈਲੋ ਹੈ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਫੈਲੋ ਅਤੇ ਸਾਇੰਸਾਂ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਥਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਕਈ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਨ।  ਉਹ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿਖੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਸੈਂਟੈਨੀਅਲ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਵੀ ਹੈ।

ਸੰਨ 2016 ਵਿੱਚ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਬੈਂਗਟ ਹੌਮਸਟਰਮ ਦੇ ਨਾਲ "ਕੰਟਰੈਕਟ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ" ਅਤੇ ਮਾਲਕੀ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਠੇਕਾ ਕਦੋਂ ਮਾਲਕੀ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਬਾਰੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਵਾਸੀਲੀ ਵਾਸੀਲੀਵਿਚ ਲਿਓਨਤਿਵ

**ਵਾਸੀਲੀ ਵਾਸੀਲੀਵਿਚ ਲਿਓਨਤਿਵ** (; ਅਗਸਤ 5, 1905 – 5 ਫਰਵਰੀ, 1999), ਇੱਕ ਰੂਸੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ ਜੋ ਇੰਪੁੱਟ-ਆਉਟਪੁੱਟ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੇ ਖੋਜਅਤੇ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲਿਓਨਤਿਵ ਨੇ ਨੋਬਲ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਲਈ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ 1973 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨਾਮ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ (1970 ਵਿੱਚ ਪਾਲ ਸੈਮੂਅਲਸਨ, ਰਾਬਰਟ ਸੋਲੋ 1987, ਵਰਨਨ ਐਲ. ਸਮਿੱਥ 2002, ਥਾਮਸ ਸ਼ੇਲਿੰਗ 2005)। 

## ਜੀਵਨੀ 
### ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਵਾਸੀਲੀ ਲਿਓਨਤਿਵ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਗਸਤ, 1905 ਨੂੰ ਮਿਊਨਿਖ਼, ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ, ਵਸੀਲੀ ਡਬਲਯੂ. ਲਿਓਨਤਿਵ (ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ) ਅਤੇ ਜ਼ਲਾਤਾ (ਜਰਮਨ ਸਪੈਲਿੰਗ Slata; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਏਵਗੇਨੀਆ) ਲਿਓਨਤਿਵ (ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਬੇਕਰ) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।   ਡਬਲਯੂ. ਲਿਓਨਤਿਵ, ਸੀਨੀਅਰ, 1741 ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਰਥੋਡਕਸ ਈਸਾਈ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਜੇਨੀਆ ਬੇਕਰ ਓਡੇਸਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। 1921 ਵਿੱਚ 15 ਸਾਲਾ ਵਸੀਲੀ ਜੂਨੀਅਰ ਅਜੋਕੇ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨਗਰਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਲਰਨਡ ਇਕਾਨੋਮਿਸਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ (ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।  

### ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ 
ਲਿਓਨਤਿਵ ਨੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ, ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਪਿਤੀਰਿਮ ਸੋਰੋਕਿਨ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੂੰ ਚੇਕਾ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। 1925 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਕਾ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰਕੋਮਾ ਦੀ ਘਾਤਕ ਬੀਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਤਸ਼ਖ਼ੀਸ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।  ਉਸ ਨੇ  ਫਰੈਡਰਿਕ ਵਿਲੀਅਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ 1928 ਵਿੱਚ ਵਰਨਰ ਸੋਮਬਾਰਟ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੀਐੱਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਥੀਸਿਸ *ਚੱਕਰਦਾਰ ਵਹਾਅ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ* (ਮੂਲ ਜਰਮਨ ਸਿਰਲੇਖ: *Die Wirtschaft als Kreislauf*) ਬਾਰੇ ਸੀ।

### ਸ਼ੁਰੂ ਦੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
1927 ਤੋਂ 1930 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਕੀਅਲ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅੰਕੜਾਗਤ ਮੰਗ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਦੀਆਂ ਵਕਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। 1929 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਰੇਲਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਚੀਨ ਗਿਆ ਸੀ।

1931 ਵਿਚ, ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਿਊਰੋ ਆਫ ਇਕਨੋਮਿਕ ਰਿਸਰਚ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। 

ਲਿਓਨਤਿਵ ਨੇ ਯੂਐਸ ਸਟ੍ਰੈਟੇਜਿਕ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 

## ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Multiple names: authors list
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1999
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1905
ਰਿਚਰਡ ਸਟੋਨ

**ਸਰ ਜੌਹਨ ਰਿਚਰਡ ਨਿਕੋਲਸ ਸਟੋਨ** (30 ਅਗਸਤ 1913 – 6 ਦਸੰਬਰ 1991) ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਸਕੂਲ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਕਾਈਅਸ ਐਂਡ ਕਿੰਗਜ਼) ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਕ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਮਾਡਲ ਜਿਸ ਨੇ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।  

## ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਰਿਚਰਡ ਸਟੋਨ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਅਗਸਤ 1913 ਨੂੰ ਯੂਕੇ ਵਿਚ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕ ਬੱਚਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਈਵਡੇਨ ਪਲੇਸ ਅਤੇ ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।  ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਆਉਣ ਤੱਕ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 17 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਵਿਚ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ, ਉਹਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ: ਮਲਾਇਆ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ। ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲੰਡਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1931 ਵਿਚ ਕੈਮਬਰਿਜ ਦੇ ਗੌਨੇਵਿਲ ਅਤੇ ਕਾਇਸ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 

ਨੌਜਵਾਨ ਸਟੋਨ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਕੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਜੇ ਵਧੇਰੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਸਥਾਨ ਹੋਵੇਗਾ"। 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਉਕਸਾਇਆ ਕਿ ਇਸਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸਦੀਪਸੰਦ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਸਨ। ਖੈਰ, ਸਟੋਨ ਇੱਕ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬਣਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।  ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਚਰਡ ਕਾਹਨ ਅਤੇ ਜੈਰਲਡ ਸ਼ੋਵ ਨਿਗਰਾਨ ਮਿਲੇ। ਪਰ, ਸਟੋਨ ਦੇ ਗਿਣਾਤਮਕ ਮਨ ਨੂੰ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਸਟੋਨ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੌਲਿਨ ਕਲਾਰਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਕੌਲਿਨ ਨੇ ਕੌਮੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਟੋਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੇ ਸਟੋਨ ਨੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਟੋਨ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਟੋਨ ਅਤੇ ਕਲਾਰਕ ਫਿਰ ਬਿਹਤਰੀਨ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਏ। 

## ਕੈਰੀਅਰ 
1936 ਵਿੱਚ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਲੌਇਡ ਦੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਟੋਨ ਨੇ ਜੇਮਜ਼ ਮੀਡ ਨਾਲ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਅੰਕੜਾ-ਵਿਗਿਆਨੀ  ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਯੂਕੇ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕੁੱਲ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕੌਮੀ ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਰਜ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਯੂ.ਕੇ. ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

ਸਟੋਨ ਅਤੇ ਮੀਡ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹਿਯੋਗ 1941 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਫਤਰ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਕੌਮੀ ਆਮਦਨ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਸੈਕਸ਼ਨ ਲਈ ਮੀਡ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਮਦਨ ਸਟੋਨ। ਉਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦਫਤਰ , ਕੇਂਦਰੀ ਅੰਕੜਾ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਸਟੋਨ ਜੌਨ ਮੇਨਾਰਡ ਕੇਨਜ਼ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ 1945 ਵਿਚ ਯੁੱਧ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਸਟੋਨ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Mathematics Genealogy Project
* Nobel prize page
* 

Cite bookURLTitleJohn Richard Nicholas Stone (1913–1991)WorkThe Concise Encyclopedia of EconomicsPublisherLiberty FundYear of publication2008Edition2ndSeries identifierLibrary of Economics and Liberty
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1913
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1991
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਓਲੀਵਰ ਈ ਵਿਲੀਅਮਸਨ

**ਓਲੀਵਰ ਈਟਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ** (ਜਨਮ 27 ਸਤੰਬਰ, 1932) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ,  ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ 2009 ਦਾ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ ਅਲਿਨੋਰ ਓਸਟਰੋਮ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਰੋਨਾਲਡ ਕੋਸੇ, ਹਰਬਰਟ ਏ. ਸਿਮੋਨ ਅਤੇ ਰਿਚਰਡ ਸਾਇਰਟ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਉਹ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ ਲਾਗਤ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਵਿਲੀਅਮਸਨ ਸੁਪੀਰੀਅਰ, ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸਾਲ 1955 ਵਿੱਚ ਐਮਆਈਟੀ ਸਲੋਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੀ ਐਸ, 1960 ਵਿੱਚ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ ਬੀ ਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. 1963 ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲੋਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1965 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1983 ਤੱਕ ਉਹ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ 1983 ਤੋਂ 1988 ਤੱਕ ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਗੋਰਡਨ ਬੀ ਟਵੇਡੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1988 ਤੋਂ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੈਸ ਸਕੂਲ ਆਫ ਬਿਜਨਸ ਵਿੱਚ ਐਡਗਰ ਐਫ. ਕਾਇਸਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਮਰੀਟਸ ਹੈ।  ਫੁਲਬ੍ਰਾਈਟ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਚੇਅਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, 1999 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਿਏਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। 

ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,  2009 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ "ਆਰਥਿਕ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਫਰਮ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ" ਲਈ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਏਲੀਨੋਰ ਓਸਟ੍ਰੋਮ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਸਿਧਾਂਤ 
ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਬਾਜ਼ਾਰ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਚ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਧਰ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚ ਕੇ ਵਿਲੀਅਮਸਨ ਨੇ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਿਹਾ।

ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫ਼ੋਕਸ ਵਿਲੀਅਮਸਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੇਸ-ਦਰ-ਕੇਸ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੰਬੰਧ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਕਰਨ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਪੌਟ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਕੋਲੇ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕੇਸ-ਦਰ-ਕੇਸ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰੇਗੀ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਪਯੋਗਤਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਪੂਰਤੀਕਰਤਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਬੰਧ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਅਰਥਚਾਰਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ ਹੋਵੇਗੇ, ਉਸਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ। 

## ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਪੁਰਸਕਾਰ 
## ਕਿਤਾਬਾਂ 
* *Markets and Hierarchies: Analysis and Antitrust Implications*, 1975
* *The Economic Institutions of Capitalism*, 1985
* *The Nature of the Firm: Origins, Evolution, and Development* (co-edited with Sidney Winter), 1991
* *The Mechanisms of Governance*, 1996
* Industrial Organization, 1996

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ  **Penn** ਜਾਂ **UPenn**) ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਆਈਵੀ ਲੀਗ ਰਿਸਰਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ ਫਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿਟੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਪੈੱਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ 14 ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰਟਰ ਨੌਂ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ, ਪੈਨ ਦਾ ਬਾਨੀ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਸੀ ਜੋ ਕਲਾਸਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਲਈ ਵਿਹਾਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਫ਼ੋਕਸ ਕਰੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਕਦੇ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਕੋਟ ਆਫ਼ ਆਰਮਜ਼ ਲਾਲ ਚੀਫ਼ ਤੇ ਇੱਕ ਡਾਲਫਿਨ ਹੈ, ਜੋ ਫੈਂਕਲਿਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੋਟ ਆਫ਼ ਆਰਮਜ਼ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।  ਪੈੱਨ ਪਹਿਲੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਕੋ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮਲਟੀਪਲ "ਫੈਕਲਟੀਜ਼" (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਕਲਾਸਿਕਸ, ਮੈਡੀਸ਼ਨ) ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਏ ਗਏ ਬਹੁ-ਵਿਸ਼ਾਮੂਲਕ ਮਾਡਲ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਈ ਹੋਰ ਵਿਦਿਅਕ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਸੀ। ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ (ਪੇਰੇਲਮੈਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ, 1765), ਪਹਿਲਾ ਕਾਲਜੀਏਟ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ (ਵਾਰਟਨ ਸਕੂਲ, 1881) ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ "ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ (ਹਾਊਸਟਨ ਹਾਲ, 1896) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪੈਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।  $12.21 ਬਿਲੀਅਨ (2017) ਦੇ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੈੱਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਸੀ। ਪੈਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੋਜ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਪੈੱਨ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਬਜਟ $851 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਕਲਟੀ, 1,100 ਪੋਸਟ ਡੌਕਟਰਲ ਫੈਲੋ ਅਤੇ 5,500 ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਟਾਫ਼/ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਹਾਇਕ ਸਨ।

ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਲੱਖਣ ਅਲੂਮਨੀ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਦੇ 14 ਮੁਖੀ (ਦੋ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ); 25 ਅਰਬਪਤੀ - ਅੰਡਰ ਗਰੈਜੁਏਟ ਪੱਧਰ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ; ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਤਿੰਨ ਜੱਜ; 33 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੈਨੇਟਰ, 42 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਗਵਰਨਰ ਅਤੇ ਯੂਐਸ ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵ ਦੇ 158 ਮੈਂਬਰ; ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ 8 ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਤਾ; ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ 12 ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 35 ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, 169 ਗੁਗਨਹੈਮ ਫੈਲੋ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ 80 ਮੈਂਬਰ ਪੈਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।  ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਾਰਚੂਨ 500 ਸੀਈਓ ਪਾਈਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਟਿਪਣੀਆਂ
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** (**NYU**), ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ  ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1831 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ ਮੈਨਹਟਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੋਰ ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੈਂਪਸ ਸਾਰੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਐਨ.ਵਾਈ.ਯੂ. ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਨ.ਵਾਈ.ਯੂ. ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਅਤੇ ਐਨ.ਵਾਈ.ਯੂ. ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀਆਂ ਸਾਖਾਵਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਕਰਾ, ਬਰਲਿਨ, ਬੁਏਨਸ ਆਇਰਸ, ਫਲੋਰੈਂਸ, ਲੰਡਨ, ਮੈਡ੍ਰਿਡ, ਪੈਰਿਸ, ਪ੍ਰਾਗ, ਸਿਡਨੀ, ਤਲ ਅਵੀਵ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਸੈਂਟਰ ਹਨ।

2017 ਤਕ, ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ 36 ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, 7 ਟਿਉਰਿੰਗ ਐਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਅਤੇ 4 ਫੀਲਡਜ਼ ਮੈਡਲਿਸਟਸ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਅਤੇ ਐਲੂਮਨੀ ਵਿੱਚ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ, 30 ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀਜ਼ ਆਫ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਲੂਮਨੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਣਿਤਕਾਰ, ਖੋਜਕਰਤਾ, ਮੀਡੀਆ ਹਸਤੀਆਂ, ਓਲੰਪਿਕ ਮੈਡਲਿਸਟ, ਫਾਰਚੂਨ 500 ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸੀ.ਈ.ਓ., ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
thumb|ਐਲਬਰਟ ਗਾਲਾਟਿਨ (1761-1849)
ਥਾਮਸ ਜੈਫਰਸਨ ਅਤੇ ਜੇਮਜ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਹੇ ਖਜ਼ਾਨਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਐਲਬਰਟ ਗਾਲਾਟਿਨ (1761-1849) ਨੇ "ਇਸ ਵੱਡੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ..., ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਢੁਕਵੀਂ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਦਭਾਵਨਾ ਭਰਪੂਰ ਵਿਵਸਥਾ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾਣ" ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। 1830 ਵਿੱਚ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ "ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਮੇਲਨ" ਅਤੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਦੀਆਂ ਮੱਦਾਂ ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ ਜੋ ਜਮਾਂਦਰੂ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਦਾਖਲ ਕਰੇ। 

18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1831 ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ, ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਸੌਦਾਗਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਐਲਬਰਟ ਗਾਲਾਟਿਨ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।  21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1831 ਨੂੰ, ਨਵੀਂ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚਾਰਟਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਪੁਰਾਣੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਕਸਰ ਇਸ ਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1896 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  1832 ਵਿੱਚ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਨੇ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਚਾਰ-ਮੰਜਲੀ ਕਲਿੰਟਨ ਹਾਲ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਲਗਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ।  1835 ਵਿਚ, ਸਕੂਲ ਆਫ ਲਾਅ, ਐਨ.ਵਾਈ.ਯੂ. ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਕੂਲ, ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਕੂਲ ਲੱਭਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਵੈਂਜਲੀਕਲ ਪ੍ਰੈਸਬਾਈਟੇਰੀਅਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਕੋਲੰਬੀਆ ਕਾਲਜ ਦੀ ਐਪਿਸਕੋਪਾਲੀਅਨਵਾਦ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਐਨ.ਵਾਈ.ਯੂ. ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਧਾਰਮਿਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਅਮਰੀਕੀ ਰਸਾਇਣ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1876 ਵਿੱਚ ਐੱਨ.ਵਾਈ.ਯੂ. ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਨਹੈਟਨ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ
ਅਕਾਲੀ

**ਅਕਾਲੀ** ਸ਼ਬਦ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਸ਼ਗਤ ਅਰਥ ਹਨ ਅਬਿਨਾਸੀ, ਕਾਲਰਹਿਤ, ਮੋਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। 'ਅਕਾਲ' ਸ਼ਬਦ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ 'ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ' ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਾਲਰਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਗੁਰੂ ਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। "ਔਰ ਸੂ ਕਾਲ ਸਬੈ ਬਸਿ ਕਾਲ ਕੇ ਏਕ ਹੀ ਕਾਲ ਅਕਾਲ ਸਦਾ ਹੈ" (ਬਚਿਤਰ ਨਾਟਕ) ਅਤੇ ਇਸੇ ਅਕਾਲ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸ੍ਰੋਤ 'ਅਕਾਲ ਉਸਤਤਿ" ਹੈ। 'ਅਕਾਲੀ' ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਰਗਨਾਰ ਫਰਿਸ਼

**ਰਗਨਾਰ ਐਂਟਨ ਕਿੱਟਿਲ ਫ਼ਰਿਸ਼** (3 ਮਾਰਚ 1895 – 31 ਜਨਵਰੀ 1973) ਇੱਕ ਨਾਰਵੇਈ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ 1969 ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ ਦਾ (ਜੈਨ ਟਿੰਬਰਗਨ ਦੇ ਨਾਲ) ਮਿਲ ਕੇ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਕਾਨੋਮੈਟਰਿਕਸ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾ ਮੈਕਰੋ ਇਕਾਨੋਮਿਕਸ/ਮਾਈਕਰੋ ਇਕਾਨੋਮਿਕਸ ਨੂੰ ਘੜਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਫ਼ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਕਿੰਗ-ਇਨ-ਕੌਂਸਲ ਵਲੋਂ 1931 ਵਿਚ ਰਾਇਲ ਫਰੈਡਰਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਦੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1942-1943 ਦੌਰਾਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਡੀਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਅੱਜ, ਓਸਲੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫ਼ਰਿਸ਼ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

## ਜੀਵਨੀ 
### ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
left|thumb|Ragnar Frisch ਦਾ ਪਿਤਾ, ਐਂਟਨ ਫਰਿਸ਼ (1865-1928),  ਓਸਲੋ ਵਿੱਚ ਸੁਨਿਆਰ, ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਖਣਿਜਕਾਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫਰਿਸ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ
ਰਗਨਾਰ ਫਰਿਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ  3 ਮਾਰਚ 1895 ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨੀਆ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸੁਨਿਆਰੇ ਐਂਟਨ ਫਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਰਗਨਾ ਫਰੈਡਰਿਕੇ ਫਰਿਸ਼ (ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਕਿੱਟਿਲਸੇਨ) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਰਿਸ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ  ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਕਾੰਂਜਬਰਗ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਕਾਂਜਬਬਰਗ ਸਿਲਵਰ ਮਾਈਨਸ ਲਈ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਰਗਨਾਰ ਦੇ ਦਾਦਾ ਐਂਨਟੋਨੀਅਸ ਫਰਿਸ਼ 1856 ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸਟੀਅਨ ਵਿਚ ਸੁਨਿਆਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 300 ਸਾਲ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। 

ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਉਸ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਉਮੀਦ ਨੂੰ ਭਾਂਪਦੇ ਹੋਏ, ਫਰਿਸ਼ ਓਸਲੋ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਐਂਡਰਸਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਪ੍ਰੈਂਟਿਸ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਰ ਫਰਿਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ, ਆਪਣੀ ਅਪ੍ਰੈਂਟਿਸਸ਼ਿਪ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਰਾਇਲ ਫਰੈਡਰਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਵਿਸ਼ਾ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ "ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖਾ ਅਧਿਐਨ" ਉਪਲੱਬਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1919 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।1920 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਸਤਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਰਟਨਰ ਬਣ ਗਿਆ। 

### ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖਿਆ 
1921 ਵਿੱਚ ਫਰਿਸ਼ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। 1923 ਵਿਚ ਨਾਰਵੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਖੋਜ, ਸਿੰਗਾਰ-ਅਲੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਕੰਮ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਥਿਊਰੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਕਾਗਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ, 1925 ਵਿਚ ਓਸਲੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1926 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਗਣਿਤਕ ਅੰਕੜਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਥੀਸਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

1926 ਵਿੱਚ, ਫਰਿਸ਼ ਨੇ ਇਕ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ,  ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ  ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵਵਾਦੀ ਕੁਆਂਟੀਕਰਨ ਵੱਲ ਵੀ ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭੌਤਿਕੀ, ਨੇ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅਹਿਮ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ"Sur un problème d'économie pure" ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੇਖ ਨੇ ਥੀਓਰੈਟੀਕਲ ਸਵੈ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਰਡੀਨਲ ਅਤੇ ਕਾਰਡੀਨਲ ਉਪਯੋਗਿਤਾ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸੁਨਿਸਚਤਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਰਡੀਨਲ ਸੁਨਿਸਚਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵਵਾਦੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ।  ਫਰਿਸ਼ ਨੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਦੇ  ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਗਣਿਤੀਕਰਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1895
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1973
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਵਿਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਵਿਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** () ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜੋ ਵਿਆਨਾ, ਆਸਟਰੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ 1365 ਵਿੱਚ ਡਿਊਕ ਰੂਡੋਲਫ ਚੌਥੇ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਹੈ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਿਊਮੈਨਟੀਜ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ। ਇਹ 15 ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅਕਾਦਮਿਕ ਘਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
### ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਜੁੱਗ  ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨਖ਼ਿਆਲੀ ਦੇ ਜੁੱਗ ਤੱਕ 
left|thumb|ਵਿਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ 600 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਸਟਰੀਆ ਗਣਰਾਜ ਦੇ 50 ਸ਼ਿਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਉੱਤੇ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਡਿਊਕ ਰੂਡੋਲਫ ਚੌਥਾ ਵਾਨ ਹਬਸਬਰਗ, ਦਾ ਤਾਜ ਸ਼ੁਦਾ ਬਸਟ। 
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 12 ਮਾਰਚ 1365 ਨੂੰ ਆਸਟਰੀਆ ਦੇ ਡਿਊਕ ਰੂਡੋਲਫ ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਡਿਊਕਸ ਅਲਬਰਟ III ਅਤੇ ਲੀਓਪੋਲਡ III ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਵਾਧੂ ਨਾਂ "ਅਲਮਾ ਮੇਟਰ ਰੂਡੋਲਫਿਨਾ" ਵੀ ਸੀ। ਪਰਾਗ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕਰਾਕੋ ਵਿੱਚ ਜਾਗਿਆਲੋਨੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜਰਮਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਰਾਗ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਵੀ ਜਰਮਨ-ਬੋਲਦੀ ਸੀ। 

ਵਿਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਾਡਲ ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੋਪ ਅਰਬਨ ਪੰਜਵਾਂ ਨੇ ਬੁਨਿਆਦ ਦੀ ਉਸ ਡੀਡ ਦੀ ਤਸ਼ਦੀਕ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੂਡੋਲਫ ਚੌਥਾ ਨੇ ਮਨਜੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਚਾਰਲਸ ਚੌਥੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ ਦੁਆਰਾ ਪਾਏ ਗਏ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਜੋ ਪਰਾਗ ਵਿਚਲੀ ਚਾਰਲਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਸੀ। ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ 1384 ਵਿੱਚ ਪੋਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਵਿਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਥੋਲਿਕ ਥੀਓਲਾਜੀ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ 1385 ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣ ਨਿਬੜੀ ਅਤੇ 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦ ਦੇ ਆਗਮਨ ਸਮੇਂ 6000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ। 

ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਹੇਰਾਰਕੀ ਵਾਲਾ, ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੈੈਕਟਰ ਸਿਖਰ ਤੇ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪੁਛ-ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮੈਜਿਸਟਰ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਚਾਰ ਫੈਕਲਟੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਫਾਂ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਪਰੰਤੂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੁਪੋਸੀਟਾ (ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ) ਨੂੰ ਚਾਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖ਼ੁਦ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੈੈਕਟਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਨਸਿਸਟਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਦਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਨੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰੌਕਿਊਰੇਟਰ ਅਤੇ ਫੈਕਲਟੀ ਡੀਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਵੀ ਉਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਜਾਂ ਅਪੀਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੈਜਿਸਟਰ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਰਾਬਰਟ ਸੋਲੋ

**ਰਾਬਰਟ ਮੇਰਟਨ ਸੋਲੋ**, GCIH (/ˈsoʊloʊ/; ਜਨਮ 23 ਅਗਸਤ, 1924), ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ,  ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।   ਉਹ ਮੌਸਚਿਊਸੇਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਐਮਰੀਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1949 ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਉਸਨੂੰ 1961 ਵਿੱਚ ਜੌਨ ਬੈਟਸ ਕਲਾਰਕ ਮੈਡਲ, 1987 ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ, ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀਅਲ ਮੈਡਲ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ , ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ 1987 ਵਿਚ, ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੈਡਲ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ 2014.ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਜਾਰਜ ਅਕਰਕਰੋਫ, ਜੋਸਫ ਸਟਿਗਲਿਟਸ ਅਤੇ ਪੀਟਰ ਡਾਇਮੰਡ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਰਾਬਰਟ ਸੋਲੋ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰੁਕਲਿਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 23 ਅਗਸਤ 1924 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਉਹ ਘਰ ਨੇੜਲੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੀ।ਸਤੰਬਰ 1940 ਵਿੱਚ, ਸੋਲੋ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਰਵਰਡ ਕਾਲਜ ਚਲੇ ਗਿਆ। ਹਾਰਵਰਡ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੂਲ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ। 

1942 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਲੋ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।  ਉਸ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸਿਸਲੀ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਟਲੀ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਤਕ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਸਤ 1945 ਵਿਚ ਡਿਸਚਾਰਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਉਹ 1945 ਵਿਚ ਹਾਰਵਰਡ ਵਿਖੇ ਪਰਤਿਆ ਅਤੇ ਵਾਸੀਲੀ ਲਿਓਨਟੀਫ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਉਸਦੇ ਖੋਜ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਇਨਪੁਟ-ਆਉਟਪੁਟ ਮਾਡਲ ਦੇ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਕੈਪੀਟਲ-ਗੁਣਾਂਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਕੜਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋ ਗਈ। 1949-50 ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਅੰਕੜਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਹੋਰ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਸਾਲ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰੋਜ਼ਗਾਰ-ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਲਈ ਮਾਰਕੋਵ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਵੰਡ ਵਿਚ ਮਾਡਲ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ  ਆਪਣੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਥੀਸਿਸ ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਪੈਰਾਡਾਈਮ

ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ **ਪੈਰਾਡਾਈਮ** /ˈpærədaɪm/ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅੱਡਰਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤ, ਖੋਜ ਵਿਧੀਆਂ, ਸਵੈਸਿੱਧੀਆਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਲਈ ਜਾਇਜ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਮਿਆਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ 
ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਦਾ ਮੂਲ, ਯੂਨਾਨੀ παράδειγμα (*ਪਾਰਾਦੀਮਾ*), "ਪੈਟਰਨ, ਉਦਾਹਰਨ, ਨਮੂਨਾ"  ਜੋ ਕਿਰਿਆ παραδείκνυμι (*ਪੈਰਾਦੀਕਨੁਮੀ *), "ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕਰਨਾ, ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨਾ, ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਨਾ,"  ਤੋਂ ਹੈ।  ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਗੋਂ παρά (*ਪੈਰਾ*), "ਕੋਲ, ਪਰੇ," ਅਤੇ δείκνυμι (*deiknumi*), " ਦਿਖਾਉਣਾ, ਦੱਸਣਾ" ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।

ਵਖਿਆਨ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪਾਰਾਦੀਮਾ (paradeigma) ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਰਾਦੀਮਾ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹਾਜ਼ਰੀਨ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਿੱਟੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਰਾਦੀਮਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਤਮਸ਼ੀਲ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਅਕਾਉਂਟੈਂਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਕਾਉਂਟੈਂਟ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਕਿਵੇਂ ਖਰਚ ਕਰੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤੀ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਕਿਵੇਂ ਖਰਚ ਕਰੇ। ਅਨੈਕਸੀਮੀਨਸ ਨੇ ਪਾਰਾਦੀਮਾ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, "ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਚਰਚਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।"

ਮੂਲ ਯੂਨਾਨੀ ਪਦ *παράδειγμα* (ਪਾਰਾਦੀਮਾ) ਯੂਨਾਨੀ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪਲੈਟੋ ਦੇ ਟਿਮਅਸ (28 ਏ) ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਾਡਲ ਜਾਂ ਪੈਟਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਪਦ ਦਾ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਅਰਥ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ: 1900 ਵਾਲੀ *ਮਰੀਅਮ-ਵੈਬਸਟਰ-* ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਇਸ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਿਰਫ ਸਿਰਫ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਵਖਿਆਨ-ਕਲਾ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਦ ਦੇ ਲਈ ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ-ਕਥਾ ਜਾਂ ਜਨੌਰ ਕਥਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ।  ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਰਦੀਨਾ ਦ ਸੌਸਿਊਰ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮਰੂਪੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਲਖਾਇਕ ਪਦ ਵਜੋਂ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। 

ਮਰੀਅਮ-ਵੈਬਸਟਰ ਔਨਲਾਈਨ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਇਸ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ "ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਢਾਂਚੇ" ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿਧਾਂਤ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਸਾਧਾਰਨੀਕਰਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਸੂਤਰਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; *ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ: ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਜਾਂ ਸਿਧਾਂਤਕ ਢਾਂਚਾ।"*

*ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਆਕਸਫੋਰਡ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ* ਥੌਮਸ ਕੂਹਨ ਦੀ *ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ* ਲਈ ਪਦ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ:ਕੂਨ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪੀਆ ਜਾਂ ਜੌਨ ਡਾਲਟਨ ਦੀ ਰਸਾਇਣਿਕ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (1808) ਵਰਗੇ ਕੁੱਝ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਪਨ-ਐਂਡ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਸੰਕਲਪਾਂ, ਨਤੀਜਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨੂੰ ਰੂਪਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. ਅਜਿਹੇ ਚੌਖਟੇ ਜਾਂ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਮ ਵਿਗਿਆਨ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਕੋਈ ਕਠੋਰ ਜਾਂ ਮਕੈਨੀਕਲ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਥੋਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਲਚਕਸ਼ੀਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 

## ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੈਰਾਡਾਈਮ 
## ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸ਼ਿਫਟਾਂ 
ਥੌਮਸ ਕੂਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ *ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ* ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ "ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਤਬਦੀਲੀ ਪਰਿਪੱਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਆਮ ਵਿਕਾਸਮੁਖੀ ਪੈਟਰਨ ਹੈ।" (ਪੰ. 12)। 

## ਫੁਟਨੋਟ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਹਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਪੈਰਾਡੌਕਸ

thumb|ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸੰਭਵ ਵਸਤ, ਗੋਟਚੂਚਿਨ, ਆਸਟਰੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਪੈਨਰੇਸ ਤਿਕੋਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
**ਪੈਰਾਡੌਕਸ** ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਜ਼ਾਹਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਚੇ ਅਧਾਰ-ਵਾਕਾਂ ਤੇ ਨਿੱਗਰ ਦਲੀਲਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਪਸ਼ਟ ਭਾਂਤ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਵਿਰੋਧੀ ਜਾਂ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾ ਮੰਨਣਯੋਗ ਸਿੱਟੇ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧਮਈ ਪਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਰ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਕੁਝ ਤਾਰਕਿਕ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਗਲਤ ਆਰਗੂਮੈਂਟ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਸੋਚ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਫਿਰ ਵੀ ਮੁੱਲਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕੁਝ ਪੈਰਾਡੌਕਸਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਨ ਸਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੀਆਂ ਸਵੈ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਮੁੜ ਜਾਂਚ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਰਸਲ ਦੀ ਵਿਡੰਬਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਕਿ ਕੀ "ਸਾਰੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਹਨ"  ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਗੁਣਾਂ ਜਾਂ ਪਰੈਡੀਕੇਟਾਂ ਵਾਲੇ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਬਾਰੇ ਸੈੱਟ ਥਿਊਰੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਗਲਤ ਸਨ। ਦੂਜੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਰੀ ਦੀ ਪੈਰਾਡੌਕਸ, ਅਜੇ ਤੱਕ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ। 

ਤਰਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਤੋਂ ਥੀਸੀਅਸ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ (ਇਹ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਹਰ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦਾ ਪੁਰਜਾ ਬਦਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਉਹੀ ਜਹਾਜ਼ ਰਹਿ ਜਾਏਗਾ)। ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਐੱਮ. ਸੀ. ਐਸ਼ਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਡਰਾਇੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ-ਆਧਾਰਿਤ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੰਧਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹੀ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਫਰਸ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਜੋ ਅੰਤਹੀਣ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। 

ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਬਦ "ਪੈਰਾਡੌਕਸ" ਅਕਸਰ ਉਹਨਾਂ ਬਿਆਨਾਂ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਦੋਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਯਾਨੀ ਵਿਅੰਗਮਈ ਜਾਂ ਅਚਿੰਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ " ਇਹ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਖੜੇ ਰਹਿਣਾਤੁਰਨ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਥਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"

## ਲਾਜ਼ੀਕਲ ਪੈਰਾਡੌਕਸ 
ਪੈਰਾਡੌਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਥੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਸੰਦਰਭ, ਅਨੰਤ ਰਿਗਰੈਸ਼ਨ, ਸਰਕੂਲਰ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਮੂਰਤਨ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਲਝਣਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਹਿਊਜ਼ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ:

; ਸਵੈ-ਹਵਾਲਾ
: ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ", ਇਸ ਬਿਆਨ ਗਲਤ ਹੈ", ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਝੂਠੇ ਦੀ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਬਿਆਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਢੁਕਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਵੈ-ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਮਿਸਾਲ ਨਾਈ ਦੇ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਵਿੱਚ ਕਿ ਕੀ ਨਾਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁੰਨਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਨ "ਕੀ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ 'ਨਹੀਂ' ਹੋਵੇਗਾ?"
; ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ
: "ਇਹ ਬਿਆਨ ਗਲਤ ਹੈ"; ਬਿਆਨ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਝੂਠਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਵਿਰੋਧਾਭਾਸੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਕਿਸੇ ਜਿੰਨ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧਮਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਜਿੰਨ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦਰਅਸਲ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਜਾਂ ਨਾਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੱਟਦੀ ਹੈ। 
; ਸ਼ਾਤਿਰ ਚੱਕਰਦਾਰੀ, ਜਾਂ ਅਨੰਤ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਣਾ 
: "ਇਹ ਬਿਆਨ ਗਲਤ ਹੈ"; ਜੇ ਇਹ ਬਿਆਨ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਿਆਨ ਗਲਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਸੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਤਿਰ ਚੱਕਰਦਾਰੀ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਹੇਠਲਾ ਬਿਆਨਾਂ ਦਾ  ਗਰੁੱਪ:
:: "ਅਗਲਾ ਵਾਕ ਸੱਚ ਹੈ।"
:: "ਪਿਛਲਾ ਵਾਕ ਗਲਤ ਹੈ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਰਾਬਰਟ ਬੋਇਲ

**ਰਾਬਰਟ ਬੋਇਲ** (; 25 ਜਨਵਰੀ 1627 &ndash; 31 ਦਸੰਬਰ 1691) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਆਇਰਲੈਂਡੀ ਕੁਦਰਤੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਕੈਮਿਸਟ, ਭੌਤਿਕ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਕਾਢਕਾਰ ਸੀ।ਬੋਇਲ ਨੂੰ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਰਸਾਇਣ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੋਇਲ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ,  ਜੋ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੈਸ ਦੇ ਨਿਰਪੇਖ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਆਇਤਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਬੰਦ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਲਟ ਅਨੁਪਾਤਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਕੈਪਟੀਕਲ ਕੈਮੀਸਟ (The Sceptical Chymist) ਨੂੰ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਪਵਿਤਰ ਐਂਗਲੀਕਨ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਬੋਇਲ ਦਾ ਜਨਮ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਲਿਸਮੋਰ ਕਾਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਲੈਟਿਨ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਈਟਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1638 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੱਗਪਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜੇਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਲੋਰੈਂਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗੈਲੀਲੀਓ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। 1644 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਲੋਕ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸਭਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ, ਬਹਿਸਾਂ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਭਾ ਹੀ ਅੱਜ ਦੀ ਜਗਤ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਹੈ। 1646 ਤੋਂ ਬੋਇਲ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਨ ਲਗਾ। 1654 ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਸ ਦੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਅਨੇਕ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ। 14 ਸਾਲ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਵਾ ਪੰਪਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖ਼ੂਬ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬੋਇਲ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰੁਚੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖਰਚ ਤੇ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਈਬਲ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਕਾਫੀ ਪੈਸਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।

## ਬੋਇਲ ਦਾ ਹਵਾ ਪੰਪ
ਰਾਬਰਟ ਬੋਇਲ ਦੀ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਿਤਾਬ *ਨਿਊ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਸ, ਫਿਜਿਕੋ ਮਿਕੈਨੀਕਲ, ਟਚਿੰਗ ਦ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਆਵ ਏਅਰ ਐਂਡ ਇਟਸ ਇਫੈਕਟਸ*, ਹਵਾ ਦੇ ਸੁੰਗੇੜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। 1663 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਬੋਇਲ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਮਾਤਰ ਸੀ। ਬੋਇਲ ਨੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸ਼ੋਧ ਪਤਰਿਕਾ *ਫ਼ਿਲੋਸੋਫ਼ੀਕਲ ਟਰੈਂਜੈਕਸ਼ਨਜ਼* ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਅਤੇ 1680 ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਸਹੁੰ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁੱਝ ਮੱਤਭੇਦ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਪਦ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਜੈਨ ਟਿੰਬਰਗਨ

**ਜੈਨ ਟਿੰਬਰਗਨ** (; ; 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1903 9 ਜੂਨ 1994) ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਡੱਚ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ। 1969 ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਰਗਨਾਰ ਫਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕਾਨੋਮੈਟਰਿਕਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪਿਤਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਮੈਕਰੋ ਇਕਾਨੋਮੈਟਰਿਕ ਮਾਡਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਪਛਾਣ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਹੱਲ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਉਸ ਦੇ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਹਨ।  1921 ਅਤੇ 1925 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਟਿੰਗਬਰਗਨ ਨੇ ਪਾਲ ਏਹਰੇਨਫੇਸਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲੀਡੇਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਲੀਡੇਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਐਰਨਫੈਸਟ, ਕਮੇਰਲਿੰਗ ਓਨਸ, ਹੈਂਡਰਿਕ ਲੋਰੇਂਜ, ਪੀਟਰ ਜ਼ੀਮੈਨ ਅਤੇ ਅਲਬਰਟ ਆਇਨਸਟਾਈਨ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ।

ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟਿੰਬਰਗਨ ਨੇ ਰਾਟਰਡੈਮ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆਂ ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਸਟੈਟਿਕਸ (ਸੀਬੀਐਸ) ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੇਵਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਲੀਡੇਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਰਤਿਆ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਥੀਸਿਸ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਿਆ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "Minimumproblemen in de natuurkunde en de economie" (ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ)।  ਏਹਰੇਨਫੇਸਟ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਟਿੰਗਬਰਗਨ ਨੂੰ ਗਣਿਤ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪੀਆਂ ਜੋੜਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸੀ.ਬੀ.ਐੱਸ. ਨੇ ਨਵੇਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਟਿੰਗਬਰਗਨ 1945 ਤੱਕ ਸੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਿਆ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਟਿੰਗਬਰਗਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। 1931 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਐਮਸਟਰਡਮ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ, ਅਤੇ 1933 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਗਣਿਤ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ, ਰੋਟਰਡਮ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1973 ਤੱਕ ਰਿਹਾ।

1929 ਤੋਂ 1945 ਤਕ ਉਸਨੇ ਡੱਚ ਅੰਕੜਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੀਗ ਆਫ਼ ਨੈਸ਼ਨਜ਼ (1936-1938) ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1945 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਬਿਓਰੋ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ 1955 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਡੱਚ ਆਰਥਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ) ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਅਰਬ ਰਿਪਬਲਿਕ, ਤੁਰਕੀ, ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ, ਸੂਰੀਨਾਮ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹਕਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1903
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1994
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਮਮਲੂਕ

mamluk heavy cavalry armour, circa 1550]]

**ਮਮਲੂਕ** (ਅਰਬੀ:) (ਅਰਬੀ ਮਮਲੂਕ ਇੱਕਬਚਨ, ਮਮਾਲੀਕ ਬਹੁਬਚਨ) ਮੱਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਖਲੀਫ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਅਯੂਬੀ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ। ਵਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਅਸਕਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਰ ਹਕੂਮਤ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ 1250 ਤੋਂ 1517 ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਮਮਲੂਕ ਸਲਤਨਤ ਸੀ। 

## ਜਾਇਜ਼ਾ
9 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਮਮਲੂਕ ਸਿਪਾਹੀ ਅੱਬਾਸੀ ਖਲੀਫਾ ਲਈ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅੱਬਾਸੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਕੇਸਸ ਅਤੇ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਚਰਕਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਿਵਾ ਅਕਸਰ ਕੈਦੀ ਗ਼ੈਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਸਲ ਨਾਲ ਤਾੱਲੁਕ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਜੋ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਖ਼ਲੀਫਾ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਸੰਭਾਲਦੇ ਸਨ।

## ਉੱਡਦੀ ਝਾਤ
 ਦੁਆਰਾ ਐਚਿੰਗ)]]
 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲੂਕ ਪੁਰਸ਼]]

ਮਾਮਲੂਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਵਿਵਾਦਿਤ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਨੌਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਬਾਸੀ ਖਲੀਫ਼ਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਇਸਲਾਮੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਮਲੂਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ। ਨੌਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 1990 ਵਿਆਂ ਤੱਕ, ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮਮਲੂਕਾਂ ਨੂੰ * ਗ਼ਿਲਮੈਨ * (ਗ਼ੁਲਾਮ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸ਼ਬਦ) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਅੱਬਾਸੀ ਖ਼ਲੀਫ਼ਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲ-ਮੁਤਾਸੀਮ (833-842) ਦੁਆਰਾ।

9 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਅਜਿਹੇ ਯੋਧੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਹਾਵੀ ਤੱਤ ਬਣ ਗਏ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਗ਼ੁਲਾਮ/ਗ਼ਿਲਮੈਨ ਅਤੇ ਬਗਦਾਦ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਨੇ ਖਲੀਫ਼ਾ ਅਲ ਮੁਤਾਸੀਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਮਰਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਕਦਮ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਖਲੀਫ਼ਾ ਅਲ-ਮੁਤਾਵਾਕੀਲ ਨੂੰ 861 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗ਼ੁਲਾਮ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ (ਅਨਾਰਕੀ ਐਟ ਸਮਰਾ ਦੇਖੋ)।

21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ਼ਿਲਮੈਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਹੇਰਾਰਕੀਆਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਬਾਲਗ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਤੇ ਫ੍ਰੀਮੈਨ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਲੜਾਕੂਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। 870 ਨੂੰ ਬਗ਼ਦਾਦ ਵਿੱਚ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਪਿੱਛੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਮਲੂਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਟਰੀ ਅਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕੁਸ਼ਲਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਨੌਕਰਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। . ਮਮਲੁਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਅਲ-ਮੁਵਾਫਕ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੀ ਲੜਾਕੂਆਂ ਵਜੋਂ ਸੁਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਤਾਜ਼ਾ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅੱਬਾਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫੌਜੀ ਗ਼ੁਲਾਮ, ਜੋ ਕਿ ਮਮਲੂਕ ਜਾਂ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਇਸਲਾਮੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਿਸਰ ਦੀ ਫਾਤਿਮੀ ਖਿਲਾਫਤ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਆਰਮੀਨੀਅਨ, ਤੁਰਕ, ਸੂਡਾਨੀ ਅਤੇ ਕੋਪਟ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਫ਼ੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਗ਼ੁਲਾਮ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਜੀਰ ਬਦਰ ਅਲ-ਜਮਾਲੀ, ਅਰਮੀਨੀਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਮਲੂਕ ਸੀ। ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ,ਬੁਯੀਦ ਵੰਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ। ਬਾਗ਼ੀ ਅਲ-ਬਸਾਸੀਰੀ ਇੱਕ ਮਮਲੂਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਬਗਦਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਫਲ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੇਲੇਜੂਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।  ਜਦੋਂ ਮਗਰਲੇ ਅੱਬਾਸੀਆਂ ਨੇ ਇਰਾਕ ਉੱਤੇ ਫੌਜੀ ਕੰਟਰੋਲ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਲੜਾਕੂਆਂ ਦੇ ਲਈ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਮਲੂਕ
ਲਾਇਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਲਾਇਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** (ਸੰਖੇਪ **LEI**; )  ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਇਡਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1575 ਵਿਚ ਵਿਲੀਅਮ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਔਰੇਂਜ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਸੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਡਚ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1575 ਵਿਚ ਵਿਲੀਅਮ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਔਰੇਂਜ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਸੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਡਚ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਡਚ ਰਾਇਲ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਲਾਇਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਜੇ ਵੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ; ਕੁਈਨਜ਼ ਜੂਲੀਆਨਾ ਅਤੇ ਬੀਟ੍ਰਿਕਸ ਅਤੇ ਕਿੰਗ ਵਿਲੀਅਮ-ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ।  ਡਚ ਗੋਲਡਨ ਏਜ ਦੌਰਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜਦੋਂ ਯੂਰਪ ਭਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬੌਧਿਕ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਲੀਡੇਨ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਡਚ ਗਣਰਾਜ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਡਨ ਰੇਨੇ ਡੇਕਾਰਤ, ਰੈਮਬਰਾਂ, ਕ੍ਰਿਸਟੀਆਨ ਹਿਊਜੈਨਸ, ਹਿਊਗੋ ਗਰੋਸ਼ੀਅਸ, ਬਾਰੂਚ ਸਪਿਨੋਜ਼ਾ ਅਤੇ ਬੈਰੋਨ ਡੀ'ਹੋਲਬੈਕ ਵਰਗੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਸੀ। 

ਲਾਇਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਫੈਕਲਟੀਆਂ (ਲਾਇਡਨ ਵਿੱਚ ਛੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੇਗ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਭਾਗ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੋਇਮਬਰਾ ਗਰੁੱਪ, ਯੂਰੋਪੀਅਮ ਐਂਡ ਲੀਗ ਆਫ ਯੂਰਪੀਅਨ ਰਿਸਰਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਲਾਇਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। 

ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 10 ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਾਰਕ ਰੱਟ ਸਮੇਤ ਨੌਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਆਗੂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੌਹਨ ਕੁਵਿੰਸੀ ਐਡਮਜ਼, ਨਾਟੋ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੋਰਟ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਸਟਿਸ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ 16 ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ  (ਮਸ਼ਹੂਰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਐਲਬਰਟ ਆਇਨਸਟਾਈਨ ਅਤੇ ਐਨਰੀਕੋ ਫ਼ੇਅਰਮੀ ਸਮੇਤ) ਵੀ ਹਨ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
### ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੁਢਲਾ ਇਤਿਹਾਸ 
left|thumb|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਬਾਨੀ, ਵਿਲੀਅਮ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਔਰੇਂਜ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ.
thumb| ਲਾਇਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਅਕੈਡਮੀ  ਇਮਾਰਤ 1614 ਵਿੱਚ
thumb|ਅਨੈਟਮੀਕਲ ਥੀਏਟਰ ਲਾਇਡਨ.
1575 ਵਿੱਚ ਉਭਰ ਰਹੇ ਡਚ ਰੀਪਬਲਿਕ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਾਰਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਹੇਬਸਬਰਗ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਵਿਚ ਇਕੋ ਇਕ ਹੋਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪੇਨ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਦੱਖਣੀ ਲਿਊਵਨ ਵਿੱਚ ਲਿਊਵਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੀ।  ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਨੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਿਲੀਅਮ ਨੇ ਲਾਇਡਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਵੀ ਦੇ ਸਕੇ।  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੋਣ ਲੀਡੇਨ 'ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੀਡੇਨ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਨਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਵਿਡੰਬਨਾ ਇਹ ਕਿ ਵਿਲੀਅਮ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਪੇਨ ਦੇ ਫਿਲਿਪ ਦੂਜਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਹਾਲੈਂਡ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਊਂਟ ਸੀ। ਫਿਲਪ ਦੂਜੇ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਲੀਡੇਨ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੇਂਟ ਬਾਰਬਰਾ ਦੇ ਕਾਨਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਫਿਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 1577 ਵਿੱਚ ਫਲੀਡੀ ਬਾਗੀਜਨ ਚਰਚ (ਹੁਣ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦਾ ਸਥਾਨ) ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ 1581 ਵਿੱਚ ਵਾਈਟ ਨੰਨਸ ਦੇ ਕਾਨਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਇਹ ਥਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਕੋਲ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲ ਇਮਾਰਤ 1616 ਵਿਚ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਯੂਕਲਿਡ ਦੀ ਤੱਤ

***ਤੱਤ*** ( *Stoicheia*) ਇੱਕ ਗਣਿਤਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ 13 ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ, ਟੋਲੇਮਿਕ ਮਿਸ਼ਰ (ਅੰ. 300 ਈਪੂ) ਵਿਚ ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਯੂਕਲਿਡ ਦੇ ਨਾਮ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ , ਅਨੁਮਾਨਾਂ, ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ (ਥਿਊਰਮਾਂ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ), ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਿਤਕ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।  ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਪਲੇਨ ਅਤੇ ਸੌਲਿਡ ਯੂਕਲੀਡੀਅਨ ਜਿਓਮੈਟਰੀ, ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਨੰਬਰ ਥਿਊਰੀ, ਅਤੇ ਅਸਮਮਾਪੀ ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਤੱਤ ਗਣਿਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ, ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦਾ ਨਿਗਮਨੀ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਤਰਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਲਾਜ਼ੀਕਲ ਸਖਤੀ ਨੂੰ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਮਾਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਾ ਸਕਿਆ। .

 ਯੂਕਲਿਡ ਦੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਲਿਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ  ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਛਪਾਈ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਬਾਅਦ ਛਾਪੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਗਣਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਅਤੇ 1482 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਛਪਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਬਾਈਬਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕੁਆਦਰੀਵੀਅਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਯੂਕਲਿਡ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤਕ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
thumb|ਆਕਸੀਰੀਨਚਸ ਪਪਾਇਰੀ (ਖਰੜਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ) ਦੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਯੂਕਲਿਡ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਇਕ ਟੁਕੜਾ

### ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ 
thumb|ਬਾਥ ਦੇ ਅਡੇਲਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਤੱਤ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ, ਲਗਭਗ 1609-1316 ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਕ ਖਰੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਲਿਊਮੀਨੇਸ਼ਨ; ਅਡੇਲਾਰਡ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ ਤੱਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ, ਜੋ 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਅਨੁਵਾਦ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਤੱਤ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗਰੀਕ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।

ਪ੍ਰੋਕਲਸ (412-485 ਈ.), ਇਕ ਯੂਨਾਨੀ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜੋ ਯੂਕਲਿਡ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ  ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਤੱਤ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ: "ਯੂਕਲਿਡ,...ਨੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਯੂਡੌਕਸ ਦੀਆਂ ਥਿਊਰਮਾਂ' ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਕੇ, ਥੀਟੈਟਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਕੁ ਅਟਸਟਾ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼  ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ"। 

## ਸੂਚਨਾ
ਥੌਮਸ ਰਾਬਰਟ ਮਾਲਥਸ

**ਥਾਮਸ ਰਾਬਰਟ ਮਾਲਥਸ** ਐਫਆਰਐਸ (; 13 ਫਰਵਰੀ 1766 – 23 ਦਸੰਬਰ 1834) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਜੋ ਸਿਆਸੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਜਨਸੰਖਿਅੰਕੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਮਾਲਥਸ ਨੇ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਮੱਧ ਨਾਮ, ਰਾਬਰਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।

ਆਪਣੀ 1798 ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਐਨ ਐਸੇ ਆਨ ਦ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਆਫ ਪੋਪੂਲੇਸ਼ਨ' ਵਿੱਚ, ਮਾਲਥਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੁਰਾਕ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਨੇ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਸੁਧਾਰ ਆਰਜ਼ੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਐਨੇ ਨੂੰ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੂਲ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਪੱਧਰ ਬਹਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਬਹੁਲਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਿਊਣ ਦਾ ਉੱਚਾ ਮਿਆਰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਬਾਦੀ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ "ਮਾਲਥੂਸੀਅਨ ਜਾਲ" ਜਾਂ "ਮਾਲਥੂਸੀਅਨ ਭੂਤ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵਧਣ ਦੀ ਆਦਤ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਹੇਠਲੇ ਵਰਗ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਉਹ ਭੁੱਖਮਰੀ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਾਲਥੂਸੀਅਨ ਤਬਾਹੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਕਿ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੁਧਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਪੂਰਨਹੋਣਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮਾਲਥੁਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।  ਉਹ ਜਦੋਂ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਸੁਧਰਨ ਉਦੋਂ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਨਾਰੋਕੇਜਾਣਯੋਗ ਅਰਥਾਤ ਅਟੱਲ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਯੂਟੋਪੀਅਨ ਸਮਾਜ ਵੱਲ ਅਸਲ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝਦਾ: "ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਰੋਟੀ ਰੋਜ਼ੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਹੈ"।  ਐਂਗਲੀਕਨ ਪਾਦਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਮਾਲਥਸ ਨੇ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਨੇਕਨਾਮੀ ਵਿਵਹਾਰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਰੱਬੀ ਹੁਕਮ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦਾ ਸੀ। ਮਾਲਥਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ:

ਮਾਲਥਸ ਨੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਗਰੀਬ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਅਨਾਜ ਆਯਾਤ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਟੈਕਸਾਂ (ਕੌਰਨ ਕਾਨੂੰਨਾਂ) ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌਲਤ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ।  ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਬਣੇ। ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ ਅਤੇ ਅਲਫਰੈਡ ਰਸਲ ਵਾਲੇਸ ਵਰਗੇ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪਾਇਨੀਅਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ।   ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਰਚਿਤ ਲੇਖਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਹੈਨਰੀਏਟਾ ਕੈਥਰੀਨ (ਗ੍ਰਾਹਮ) ਅਤੇ ਡੈਨੀਅਲ ਮਾਲਥਸ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਬੱਚਾ , ਰੋਬਰਟ ਮਾਲਥਸ ਸਰੀ ਵਿੱਚ ਦੋਰਕਿੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੈਸਟਕੋਟ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਹਾਤੀ ਘਰ, ਦ ਰੁਕੇਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਪੀਟਰਸਨ ਨੇ ਡੈਨੀਅਲ ਮਾਲਥਸ ਦਾ "ਚੰਗੇ ਖਾਂਦੇ ਪੀਂਦੇ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੈਂਟਲਮੈਨ ... [ਅਤੇ] ਡੇਵਿਡ ਹਿਊਮ ਅਤੇ ਜੀਨ-ਜੈਕਸ ਰੂਸੋ ਦੇ ਦੋਸਤ" ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਵਾਨ ਮਾਲਥਸ ਨੇ ਬਰਾਮਕੋਟ, ਨਾਟਿੰਘਮਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਘਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 1782 ਤੋਂ ਵਾਰਿੰਗਟਨ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ। ਵਾਰਰਿੰਗਟਨ ਇੱਕ ਵਿਦਰੋਹੀ ਅਕਾਦਮੀ ਸੀ, ਜੋ 1783 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ; ਮਾਲਥਸ ਗਿਲਬਰਟ ਵੇਕਫੀਲਡ ਕੋਲੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ ਜੋ ਉਥੇ ਉਸਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ।

## ਸੂਚਨਾ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1834
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਅਰਨਸਟ ਮਾਖ਼

**ਅਰਨਸਟ ਵਾਲਡਫ੍ਰਾਈਡ ਜੋਸੇਫ ਵੈਂਜ਼ਲ ਮਾਖ਼** (; ; 18 ਫਰਵਰੀ 1838 – 19 ਫਰਵਰੀ 1916), ਇੱਕ ਆਸਟਰੀਅਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਦਮਾ ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ, ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗਤੀ ਦੀ ਅਨੁਪਾਤ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਖ਼ ਸੰਖਿਆ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਤੱਖਵਾਦ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰੈਗਮੈਟਿਜ਼ਮ ਤੇ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਪੁਲਾੜ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੁਆਰਾ, ਉਸਨੇ ਆਇਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਰੀਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀਆਂ ਅਗੇਤੀਆਂ ਝਲਕਾਂ ਦਰਸਾਈਆਂ। 

## ਜੀਵਨੀ 
ਅਰਨਸਟ ਵਾਲਡਫ੍ਰਾਈਡ ਜੋਸੇਫ ਵੈਂਜ਼ਲ ਮਾਖ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਚਰਲਾਈਸ (ਜਰਮਨ: Chirlitz), ਮੋਰਾਵੀਆ (ਫਿਰ ਆਸਟਰੀਆ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਚ, ਹੁਣ ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਨੋ ਦਾ ਹਿੱਸਾ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਰਾਗ ਵਿਚਲੀ ਚਾਰਲਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੋਰਾਵੀਆ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਜ਼ਲਿਨ ਵਿਚਲੇ ਕੁਲੀਨ ਬ੍ਰੈਂਡਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਟਿਊਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ, ਵੈਂਜ਼ਲ ਲੈਨਹੌਸ, ਚਿਰਲਿੰਟਸ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਮਾਸਟਰ ਬਿਲਡਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਰਨਸਟ ਮਾਖ਼ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ। ਕੁੱਝ ਸਰੋਤ ਮਾਖ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਟੂਰੇਨੀ (ਜਰਮਨ: Turas, ਹੁਣ ਬਰਨੋ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ) ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਚਿਰਲਿਜ਼ ਰਜਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ਿਸ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਥੇ ਸੀ ਕਿ ਅਰਨਸਟ ਮਾਖ਼ ਨੇ ਪੈਰੀਗ੍ਰਿਨ ਵੇਜ ਕੋਲੋਂ ਬਪਤਿਸਮਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਾਖ਼ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਈ ਵਾਰ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਰਥਾਤ ਹੇਨਰੀਚ ਗੋਮਪਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ "ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਬੁੱਧ" ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦੇ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ "ਹਉਮੈ" ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦਾ ਵਰਤਾਰਾਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸੀ।
14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ Kroměříž ਜਿਮਨੇਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। 1855 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ 1860 ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਂਡ੍ਰੈਅਸ ਵਾਨ ਏਟਟਿੰਗਹਾਜਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਅਧਿਆਪਨ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing non-English-language text
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1838
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1916
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ