open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਨੱਟਾਕੁਰਿੰਜੀ

**ਨੱਟਾਕੁਰਿੰਜੀ** ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਕੇਲ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ 28ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹਰਿਕੰਭੋਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਔਡਵ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਰਾਗ **ਕੁਰਿਨਜੀ** ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ੰਕਰਾਭਰਣਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਪਰ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਹੀ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
*ਨੱਟਾਕੁਰਿੰਜੀ* ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ (ਅਰੋਹਾਨਾ) ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਵਾਲੇ ਸਕੇਲ (ਅਵਰੋਹਾਨਾ) ਹਨ। ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ 3 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਰੋਹਣ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਉਪਯੋਗ (ਪ੍ਰਯੋਗਸ) ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ (ਇੱਕ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਵਾਲਾ ਪੈਮਾਨਾ) ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ 

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ2 ਗ3 1 ਨੀ2 ਧ2 ਨੀ2 ਪ ਧ2 ਨੀ2 ਸੰ [a]  
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਮ1 ਗ3 ਰੇ2 ਸ [b]  

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਹਨ *ਸ਼ਡਜਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ *ਰਿਸ਼ਭਮ*, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੂਤੀ ਧੈਵਤਮ* ਅਤੇ ਕੈਸਿਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਵਰੋਹ (ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚੋਂ ਰਿਸ਼ਭਮ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ, ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ। ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਰੱਖਿਆ" ਰਾਗ (ਉੱਚ ਸੁਰੀਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਗ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਨੱਟਾਕੁਰਿੰਜੀ* ਰਾਗਮ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨਃ

* ਅਲ੍ਲੀ ਨੋਡਾਲੂ ਰਾਮ, ਮਾਨਵ ਨਿਲਿਸੁਵੁਡੂ, ਪ੍ਰਣਨਾਥ ਪਾਲਿਸੋ ਨੀ ਏਨ੍ਨਾ ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਮਾਨਸੂ ਵਿਸ਼ਯਾ ਅਤੇ ਕੁਵਾਲਯਾ ਦਲਾਨਾਇਣ
* *ਚਲਮੇਲਾ* ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੁਲਾਇਵਿੱਟੂ ਰੰਗਾਸਾਮੀ ਨੱਟੁਵਨਾਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ।
* *ਗਜਧੀਸ਼ਦਨਯਮ*, ਬੁੱਧਮ ਆਸ਼ਰਾਈਮੀ ਅਤੇ *ਪਾਰਵਤੀ ਕੁਮਾਰਮ*-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
* ਕੇਤਮ ਭਜਮਯਾਹਮ-ਚਿਦੰਬਰਮ ਸਵਰਨਵੇਨਕੇਟੇਸ਼ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
* ਸ਼ਿਆਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ *ਮਾਇਆਮਾ*
* ਪਾਈ ਜਨਨੀ ਸੰਤਤਮ (ਨਵਾਰਾਥ੍ਰੀ 8ਵੇਂ ਦਿਨ ਕ੍ਰਿਤੀ) *ਜਗਦੀਸ਼ਾ ਸਦਾ ਮਮਾਵਾ*, *ਮਮਾਵਾ ਸਦਾ ਵਰਦੇ* ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਰਾਮ ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ
* *ਪਾਲ ਵਾਦੀਯੂਮ ਮੁਗਾਮ* ਊਤੁੱਕਾਡੂ ਵੈਂਕਟਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ
* ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਸ਼ਿਵਨ ਦੁਆਰਾ *ਏਕਕਾਲਟਿਲਮ*
* ਭਦਰਚਲ ਰਾਮਦਾਸੁ ਦੁਆਰਾ ਐਡਾਉਨਾਡੋ
* ਸਵਾਮੀ ਨਾਨ ਉੰਦਰਨ ਅਦਿਮਾਈ ਏ ਪਦਵਰਨਮ ਪਬਾਨਾਸਮਸਨ ਦੁਆਰਾ

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
ਫਿਲਮ ਕੰਦੁਕੋਂਡੇਨ ਕੰਦੁਕੋਨਡੇਨ ਵਿੱਚ *ਕੰਨਮੂਚੀ ਯੇਨਾਡਾ* ਗੀਤ ਇਸ ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੀਤ ਦਾ ਸਿਰਫ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੱਸਾ *ਨੱਤਾਕੁਰਿੰਜ* ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ *ਸਾਹਨਾ* ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ
ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

**ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ** (24 ਮਾਰਚ 1775 – 21 ਅਕਤੂਬਰ 1835) ਜਾਂ **ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ** ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਤ੍ਰਿਏਕ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 500 ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਕਾਵਿਕ ਵਰਣਨ ਲਈ ਅਤੇ ਗਮਕਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵੈਣਿਕਾ (ਵੀਣਾ) ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਰਾਗ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੌਲੀ ਗਤੀ (ਚੌਕਾ ਕਲਾ) ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਗੁਰੂਗੁਹਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦਸਤਖਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮੁਦਰਾ ਵੀ ਹੈ (ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹਰੇਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ)। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਈਆਂ ਅਤੇ ਵਜਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ

**ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1983) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। 1983 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਜੁਗਰਾਜ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਕੋਚ, ਡਰੈਗ-ਫਲਿੱਕਰ ਡਿਫੈਂਡਰ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਚ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਾਕੀ ਅਕੈਡਮੀ  ਲਈ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਟੀਮ ਲਈ ਖੱਬੇ ਫੁੱਲਬੈਕ ਖੇਡਿਆ। ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇਕਲੌਤਾ ਫੀਲਡ-ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਚਾਚੀ (ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੈਣ ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ ਰਾਏ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਕਪਤਾਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜੀਜਾ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ 1980 ਦੀ ਓਲੰਪਿਕ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2003 ਇੰਡੋ-ਪਾਕ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫੀ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਿਜਾਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਲਾ ਸੋਹੇਲ ਅੱਬਾਸ ਮੰਨਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੰਨਾ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅੱਬਾਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਰੂਪ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਖੇਡਣ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ 
; ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ
:

* ਜੂਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ, ਫਰਵਰੀ 2001: ਚੇਨਈ
* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ, ਦਸੰਬਰ 2002: ਹੈਦਰਾਬਾਦ (ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ) 
* ਨਹਿਰੂ ਹਾਕੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, ਨਵੰਬਰ 2002: ਦਿੱਲੀ (ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ) 
* ਬੇਬੀਟਨ ਕੱਪ, ਮਾਰਚ-ਅਪ੍ਰੈਲ 2002: ਕੋਲਕਾਤਾ (ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ) 
* ਮੁਰੂਗੁੱਪਾ ਗੋਲਡ ਕੱਪ (ਆਈ. ਐੱਚ. ਐੱਫ. ਜੂਨੀਅਰਜ਼) ਅਗਸਤ 2001: ਚੇਨਈ (ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ) 

; ਟੀਚੇ
:

* ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, ਫਰਵਰੀ, ਮਾਰਚ 2002, ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ (10ਵਾਂ ਸਥਾਨ: 3
* ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫੀ, ਅਗਸਤ 2003, ਐਮਸਟਲਵੀਨ (4ਵਾਂ ਸਥਾਨ: 4
* ਅਗਸਤ-ਸਤੰਬਰ 2002, ਕੋਲੋਨ (4th ਸਥਾਨ) 
* ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ, ਅਕਤੂਬਰ 2002, ਬੁਸਾਨ (2nd place) 
* ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਚੈਲੇਂਜ, ਦਸੰਬਰ 2001, ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ (1st place) 
* ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, ਅਕਤੂਬਰ 2001, ਹੋਬਾਰਟ (1st place) 
* ਸਬ-ਜੂਨੀਅਰ (ਯੂ-18) ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, ਜੂਨ 2001, ਇਪੋਹ (1st place): 14 (ਕਪਤਾਨ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਕੋਰਰ, ਐਮਵੀਪੀ) 
* ਸੁਲਤਾਨ ਅਜ਼ਲਾਨ ਸ਼ਾਹ ਕੱਪ, ਅਗਸਤ 2001, ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ (5ਵਾਂ ਸਥਾਨਃ 1) 
* ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਟੂਰ, ਜੂਨ 2003:3
* ਰਾਸ਼ਟਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, ਸਿਡਨੀ (1st place): 2
* ਐਡੀਲੇਡ-ਮੈਲਬਰਨ, ਮਈ-ਜੂਨ 2002 (4-ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ) 
* ਯੂਰਪੀਅਨ ਟੂਰ, ਜੂਨ 2003, ਹੈਮਬਰਗ, 4-ਰਾਸ਼ਟਰ ਪੈਨਾਸੋਨਿਕ ਮਾਸਟਰਜ਼ (1st place) 
* 4-ਰਾਸ਼ਟਰ ਟੂਰਨੀ, ਅਗਸਤ 2002, ਐਮਸਲਵੀਨ 1

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983
ਸੰਦੀਪ ਸੰਘਾ

**ਸੰਦੀਪ ਸੰਘਾ** (ਜਨਮ 18 ਜੁਲਾਈ, 1987) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਈ-ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਡਿਫੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਮੁਹੰਮਦਾਨ ਐਸ. ਸੀ. ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
### ਮੁਹੰਮਦਾਨ 
ਓ. ਐੱਨ. ਜੀ. ਸੀ. ਐੱਫ. ਸੀ. ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 31 ਮਈ 2013 ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਕਿ ਸੰਘਾ ਨੇ ਕੋਲਿਨ ਅਬਰਾਂਚਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸਾਲ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਮੁਹੰਮਦਾਨ ਨਾਲ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।ਉਸਨੇ 21 ਸਤੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਸਾਲਟ ਲੇਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿਖੇ ਪੁਣੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਈ-ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ੇਵਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਹੰਮਦਾਨ ਮੈਚ 1-3 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ 
### ਕਲੱਬ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* http://www.goal.com/en-india/people/india/43523/sandeep-sangha
* http://www.srb.worldfootball.net/ugc/sandeep-sangha(http://www.srb.worldfootball.net/ugc/sandeep-sangha/) 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987
ਮਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਫੁੱਟਬਾਲਰ)

**ਮਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 10 ਮਈ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਈ-ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਐੱਫ. ਸੀ. ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
### ਪੂਨੇ 
ਜੇ. ਸੀ. ਟੀ. ਐਫ. ਸੀ. ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸੀਜ਼ਨ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 2011 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਆਈ-ਲੀਗ ਦੇ ਪੁਣੇ ਐਫ. ਸੀ ਨਾਲ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ 28 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਕਲੱਬ ਡੀ ਗੋਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪੂਨੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ 
### ਕਲੱਬ 
23 ਅਗਸਤ 2012 ਤੱਕ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਸਹੀ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990
ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ (ਫੁੱਟਬਾਲਰ)

**ਜਗਤਰ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ, 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਟਰਾਈਕਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਜਗਤਾਰ ਦਾ  ਜਨਮ ਬਾਟਲਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਟੀਮ ਜੀਤੋਸਰਾਏ ਲਈ ਇੱਕ ਸਟਰਾਈਕਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸੰਨ 2003 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਿਲਪੁਰ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ 2005 ਤੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਟਰਾਈਕਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਸੀ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਸੱਜੇ ਅੱਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੇਡਦਾ ਸੀ।

ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ 3 ਸਾਲ ਤੱਕ ਖੇਡੇ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਮਣੀਪੁਰ ਨੂੰ 2-1 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। ਫਾਰਵਰਡ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕੋਰਰ ਵੀ ਸੀ।

### ਟੀ. ਐੱਫ. ਏ. 
ਇਹ ਰਾਕੇਸ਼ ਮਸੀਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ ਟਾਟਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਸੀਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਟੀ. ਐੱਫ. ਏ. ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ।

ਟੀ. ਐੱਫ. ਏ. ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ 1 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਝਾਰਖੰਡ ਲਈ ਸਬ ਜੂਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਕਾਰਲਟਨ ਚੈਪਮੈਨ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੋਚ ਸਨ ਜੋ ਭਿਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ 4 ਗੋਲ ਕੀਤੇ। ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ 2-0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ  ਜਗਤਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਗੋਲ ਕੀਤਾ।

### ਭਾਰਤੀ ਐਰੋ 
ਆਈ-ਲੀਗ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਜਗਤਰ ਸਿੰਘ ਆਈ-ਲੀਗ ਦੇ ਨਵੇਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਇੰਡੀਅਨ ਐਰੋਜ਼ ਲਈ ਖੇਡਣਗੇ। ਭਾਰਤੀ ਤੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਅੰਡਰ-19 ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। 22 ਦਸੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਐਰੋਜ਼ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਐੱਫ. ਸੀ. ਉੱਤੇ 2-1 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

### ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਏ. ਸੀ. 
ਇੰਡੀਅਨ ਐਰੋਜ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਏ. ਸੀ. ਲਈ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।

### ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਿੱਕਮ ਐੱਫ. ਸੀ. 
ਆਈ-ਲੀਗ ਸੀਜ਼ਨ 2012-13 ਲਈ ਉਸਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਿੱਕਮ ਐੱਫ. ਸੀ. ਲਈ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।

## ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ 
ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜਰਮਨੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਡਰ-19 ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ 2008 ਏ. ਐੱਫ. ਸੀ. ਯੂਥ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-19 ਟੀਮ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡਿਆ।

ਜਗਤਾਰ ਉਸ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 2009 ਦੀ ਐੱਸ. ਏ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਖੇਡਣ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਅੰਡਰ-23 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜੇਤੂ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰੇ।

ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਏ. ਐੱਫ. ਸੀ. ਚੈਲੇਂਜ ਕੱਪ ਅਤੇ 2010 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-23 ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ  ਵੀ ਖੇਡਿਆ।

## ਸਨਮਾਨ 
**ਭਾਰਤ U23**

* ਐੱਸ. ਏ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਃ 2009

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ 
* ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ 2

***ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ 2*** ਜਾਂ ***ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੂਜਾ** ਜਾਂ **ਅਠ ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਲਿਖਯਤੇ***, ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ 5ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਲੇਖਕ ਆਮ ਤੌਰ ' ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਠ ਦਾ ਕਥਾਨਕ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ੧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ।

ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ, ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਚੰਡੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ; ਇਹ ਦੁਬਾਰਾ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੱਝ-ਦੈਂਤ ਮਹਿਸ਼ਾ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਇਹ ਰਚਨਾ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬ੍ਰਜ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਕੈਂਟੋ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 262 ਦੋਹੇ ਅਤੇ ਕੁਆਟਰੇਨ ਹਨ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਭੁਜੰਗ ਪ੍ਰਯਾਤ ਅਤੇ ਰਾਸਾਵਲ ਉਪਾਅ (ਛੰਦ) ਨੂੰ 8 ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ 
ਇਹ ਰਚਨਾ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ, 1698 ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਿਸ ਸਾਲ ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਰਚਨਾ ਬਾਰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਸਪਤਸ਼ਤੀ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ਜਾਂ ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਸੁਆਦ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਇਹ ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਉਕਤਿ ਬਿਲਾਸ ਤੋਂ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਰਕੰਡੇ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਧਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 262 ਛੰਦ ਹਨ। ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ 2 ਦੇ 8ਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਅਧਿਆਏ ਨੂੰ *ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਉਸਤਤ* (ਅਥ ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਉਸਤਤ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਉਕਤੀ ਬਿਲਾਸ, ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ, ਅਤੇ ਉਗਰਦੰਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
thumb| ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੂਜਾ ਦਾ ਅਧਿਆਇ 6

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ
ਸੁਵਰਨਾਂਗੀ

ਸੁਵਰਨਾਂਗੀ ਭਾਵ *ਸੋਨੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਇੱਕ* ਰਾਗ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 47ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ **ਸੌਵੀਰਮ** ਜਾਂ ਸੌਵਿਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ ਸੁਵਰਨਾਂਗੀ ਸਕੇਲ
ਇਹ 8ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਵਾਸੂ* ਵਿੱਚ 5ਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਵਾਸੂ-ਮਾ* ਹੈ। ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ  *ਸਾ ਰਾ ਗੀ ਮੀ ਪਾ ਧੀ ਨੂੰ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹ : ਸ ਰੇ1 ਗ2 ਮ2 ਪ ਧ2 ਨੀ3 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ2 ਪ ਮ2 ਗ2 ਰੇ1 ਸ [b] 

ਇਸ ਦੇ ਸੁਰ  ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤੇ ਸੁਹ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ *ਕੋਕਿਲਾਪ੍ਰਿਆ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 11ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਸੁਵਰਨਾਂਗੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੁਵਰਨਾਂਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਸੁਵਰਨਾਂਗੀ ਰਾਗਮ ਲਈ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨਃ

* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਸਰਸ ਸੂਵੀਰਾ
* ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਇਹ ਪੈਰਾ ਸੁੱਖਾ*ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ
* *ਜਯਾ ਜਗਨਮਈ*-ਰੁਕਮਿਨੀਬਾਈ ਥਾਮਪੁਰਤੀ
* ਸ਼੍ਰੀ ਰਘੂਪਤਿਮ ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੁਵਰਨਾਂਗੀ ਦੇ ਨੋਟ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਸੁਵਰਨੰਗੀ* ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ  ਹਨਃ

* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਸਰਸ ਸੂਵੀਰਾ
* ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ *ਇਹ ਪੈਰਾ ਸੁੱਖਾ*
* *ਜਯਾ ਜਗਨਮਈ*-ਰੁਕਮਿਨੀਬਾਈ ਥਾਮਪੁਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾਂ 
* ਸ਼੍ਰੀ ਰਘੂਪਤਿਮ- ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ
ਅਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਛੋਟੂ

**ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਛੋਟੂ**  ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਛੋਟੂ ਨੇ ਕਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਪੰਜਾਬੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Amritpal chotuਤੇਫੇਸਬੁੱਕ
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023
ਏ. ਸੀ. ਜੋਸ਼ੀ

**ਅਮਰ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ** (18 ਸਤੰਬਰ 1908-14 ਫਰਵਰੀ 1971) ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵਾਰਾਣਸੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।   ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਰਾਮ ਕਸ਼ਯਪ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਫਲੋਰਾ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ 1936 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਸਤੰਬਰ 1908 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ ਬਹਾਦੁਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਜੋਸ਼ੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਸਰਜਨ ਸਨ। ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਫੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ (1929) ਅਤੇ 1930 ਵਿੱਚ ਐਮਐਸਸੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1937 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡੀ. ਐਸ. ਸੀ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।  &#x5B;&#x5D;

## ਅਧਿਆਪਨ ਕੈਰੀਅਰ 
ਜੋਸ਼ੀ 1930 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ 1931 ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣੇ। ਸੰਨ 1945 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਨਸਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਲੈਬਾਰਟਰੀ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੋਸ਼ੀ ਨੂੰ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਹੌਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਨਵੀਂ ਸਥਾਪਤ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਵਿੱਚ ਬਨਸਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1951 ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਸਰਕਾਰੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਟੀਚਰਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣੇ। 1953 ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਇੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ (ਡੀ. ਪੀ. ਆਈ.) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1957 ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  &#x5B;&#x5D;

1957 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਉਪ ਕੁਲਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੂਨ 1965 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਜੁਲਾਈ 1965 ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1967 ਤੱਕ ਉਹ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਹੇ। ਉਸਨੇ ਸਤੰਬਰ 1967-ਜੁਲਾਈ 1969 ਵਿੱਚ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ 
ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਜਿੱਥੇ 14 ਫਰਵਰੀ 1971 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।  ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਏ. ਸੀ. ਜੋਸ਼ੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1971
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1908
ਵੈਲਨਟੀਨਾ ਕੋਸਟੇਨਕੋ

**ਵੈਲਨਟੀਨਾ ਕੋਸਟੇਨਕੋ** (ਜਨਮ 10 ਅਗਸਤ 1993) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਜੂਡੋ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ।

ਕੋਸਟੇਨਕੋ 63 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ 2018 ਜੂਡੋ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਅੰਤਲਯਾ ਦਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਜੂਡੋ ਖਿਡਾਰਨ
ਗਮਕ (ਸੰਗੀਤ)

**ਗਮਕ** ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਮਕਮ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਜਾਵਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਮਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਰ  ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਦੋ ਸੁਰਾਂ  ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਲੰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਦਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਮਕ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਨੋਟ ਜਾਂ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕੋਈ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਮੋਡ਼, ਕਰਵ ਜਾਂ ਕੋਨਰਰਿੰਗ ਟਚ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੇਕ ਰਾਗ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤਤਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। *ਗਮਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੋਟ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਦੋ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਰਕਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।* ਹਰੇਕ ਰਾਗ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਚਰਿੱਤਰ ਇਸਦੇ ਗਮਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਜਾਵਟ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੈ ਜੋ ਗਮਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।

ਸ਼ਬਦ ਗਮਕ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੈ "ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਨੋਟ" ਮਤਲਬ ਸੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁਰ। ਗਮਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੰਪਣ ਜਾਂ ਸਰਕਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਨੋਟ ਦੀ ਪਿੱਚ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਗਮਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰਾਂ  ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਕਿਨ੍ਉਹਾਂ ਸੁਰਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ।

ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਗਮਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਸਾਰੰਗਦੇਵ ਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਗਮਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, *ਸੰਗੀਤਾ ਮਕਰੰਦ* ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਨੇ 19 ਗਮਕਾਂ ਦਾ ਅਤੇ *ਸੰਗੀਤ ਸੁਧਾਕਰ* ਵਿੱਚ ਹਰਿਪਾਲ ਨੇ ਸੱਤ ਗਮਕਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਗਮਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ 
# ਤੀਰੀਪਾ
# ਸਫੁਰਿਤਾ
# ਕੰਪੀਤਾ
# ਲੀਨਾ
# ਅੰਡੋਲਿਤਾ
# ਵਾਲੀ
# ਤ੍ਰਿਭਿੰਨਾ
# ਕੁਰੂਲਾ
# ਆਹਤਾ
# ਉਲਹਾਸਿਤਾ
# ਹਮਫੀਤਾ
# ਮੁਦਰੀਤਾ
# ਨਮਿਤਾ
# ਪਲਾਵੀਤਾ
# ਮਿਸ਼ਰੀਤਾ

### ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਗਮਕ 
ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਜਾਵਟ ਕਲਾਸਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਮਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਨਮੂਨੇ) ਅਵਰੋਹਣ (ਉਤਰਨ ਵਾਲੇ ਨਮੂਨੇ) ਆਹਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਹਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਕਰਨਾਟਕੀ ਰਾਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਗਮਕਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਨਾਇਕੀ, ਸਾਹਨਾ, ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ, ਯਦੁਕੁਲਕੰਭੋਧੀ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਰਾਗ ਕੰਪਿਤਾ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਮਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਿਰਵਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਮੁਖਪ੍ਰਿਆ ਵਰਗੇ ਰਾਗ ਪੂਰੇ ਜਾਂ ਅੰਸ਼ਕ ਦੋਲਨ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਡੋਲ ਅਤੇ ਰੇਵਤੀ ਵਰਗੇ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੋਲਨ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

### ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਗਮਕ 
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗਮਕਾਂ ਹਨ। ਗਮਕ ਮੀਂਡ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

## ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਕੇਤ ਵਿੱਚ ਗਮਕ 
ਗਮਕਾਂ ਲਈ ਸੰਕੇਤ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਗਮਕਾਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਤਰਲ ਸੁਰੀਲੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਥਿਰ ਪਿੱਚ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਗਮਕਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਅਕਸਰ ਬੇਲੋਡ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਾਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਸੰਕੇਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
* ਕਸਬੌਮ, ਗਾਇਤਰੀ ਰਾਜਾਪੁਰ। "ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਗ" (2000) । ਅਰਨੋਲਡ, ਐਲੀਸਨ ਵਿੱਚ। ਗਾਰਲੈਂਡ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਵਰਲਡ ਮਿਊਜ਼ਿਕ। ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਟੇਲਰ ਅਤੇ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ.

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਅਲੰਕਾਰਾ/ਪਲਟਾ, ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਜਾਵਟ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ
* ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ
ਵੇਰਾ ਕੋਵਲ

**ਵੇਰਾ ਵਿਆਚੇਸਲਾਵੋਵਨਾ ਕੋਵਲ** (ਰੂਸੀਃ வера வячеславовна Ковальь) (ਜਨਮ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1983) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਜੂਡੋ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅੱਧੇ-ਮਿਡਲਵੇਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਟਬਿਲਸੀ, ਜਾਰਜੀਆ ਵਿੱਚ 2009 ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੂਡੋ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਆਸਟਰੀਆ ਦੇ ਵਿਏਨਾ ਵਿੱਚ 2010 ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੂਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਲਈ ਦੋ ਤਗਮੇ (ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ) ਜਿੱਤੇ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਸਮੇਤ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੂਮੋ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਕੋਵਲ ਨੇ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ 2008 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੱਧੇ-ਮਿਡਲਵੇਟ ਵਰਗ (63 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ।ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਦੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਵਿਲੇਬੋਰਡਸੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਚ ਹਾਰ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਕੋ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੋਰੋਟ ਗੈਰੀ (ਦੋ ਹੱਥ ਰੀਪ) ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸਕੋਰ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਜੂਡੋ ਖਿਡਾਰਨ
ਸ਼ੁਭਾਵੀ ਚੋਕਸੀ

**ਸ਼ੁਭਾਵੀ ਚੋਕਸੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Shubhaavi Choksey**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ "*ਕਿਊਕੀ ਸਾਸ ਭੀ ਕਭੀ ਬਹੂ ਥੀ"* ਵਿੱਚ ਮੀਰਾ ਸਿੰਘਾਨੀਆ, "*ਕਹਾਣੀ ਘਰ ਘਰ ਕੀ* " ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਿਕਾ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ ਅਤੇ "*ਕਸੌਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ"* ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨੀ ਬਾਸੂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਲਗਭਗ 10 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਡਾਂਸਰ ਵੀ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਟਾਰਪਲੱਸ 'ਤੇ "*ਦਿਲ ਕੋ ਤੁਮਸੇ ਪਿਆਰ ਹੁਆ"* ਵਿੱਚ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਵਧਾਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਵਣਿਆ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਮਿੱਤਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਉਸਨੇ 25 ਨਵੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਹਰਸ਼ਲ ਚੋਕਸੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫਿਲਮਾਂ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
### ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੁਰਸਕਾਰ

ਇੱਕ **ਪੁਰਸਕਾਰ** ਜਾਂ **ਅਵਾਰਡ**, ਜਿਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ **ਡਿਸਟਿੰਕਸ਼ਨ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਟੋਕਨ ਇੱਕ ਮੈਡਲ, ਰਿਬਨ ਜਾਂ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਸਤੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ **ਸਜਾਵਟ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਇਨਾਮ
* ਸਿਰਲੇਖ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਨਾਮ
ਗ੍ਰੇਨੋਬਲ ਈਕੋਲੇ ਡੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਗ੍ਰੇਨੋਬਲ

ਗ੍ਰੇਨੋਬਲ ਈਕੋਲੇ ਡੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਗ੍ਰੇਨੋਬਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿੱਤ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਗ੍ਰੇਨੋਬਲ ਚੈਂਬਰ ਆਫ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੁਆਰਾ 1984 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਹੁ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਵਾਦ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨਾਲ ਕਈ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਨੁਵਾਦ ਇਨਾਮ

**ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਨੁਵਾਦ ਇਨਾਮ** ਜਾਂ **ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਸਨਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ 24 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 22 ਸੂਚੀਬੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ "ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਨੁਵਾਦਾਂ" ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

1989 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਇਸ ਇਨਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਖ਼ਤੀ ਅਤੇ ₹ 50,000 ਦਾ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮੋਹਨ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ 32 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ ਅਤੇ ਕਲਾਚੰਦ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮਨੀਪੁਰੀ ਵਿੱਚ 89 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ (ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ)

**ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ** (23 ਅਗਸਤ 1951) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ 1976 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951
ਕੰਤਾਮਨੀ

**ਕਾਂਤਾਮਨੀ** (ਬੋਲਣ 'ਚ  ਕੰਤਾਮਣੀ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗਮ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 61ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ **ਕੁੰਤਲਮ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ *ਕਾਂਤਾਮਨੀ* ਸਕੇਲ
ਇਹ 11ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਰੁਦਰ* ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਰੁਦਰ-ਪਾ* ਹੈ। ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰੀ ਗੁ ਮੀ ਪ ਧ ਨਾ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ2 ਗ3 ਮ2 ਪ ਧ1 ਨੀ1 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ1 ਧ1 ਪ ਮ2 ਗ3 ਰੇ2 ਸ [b] 

(ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ  ਹਨ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ, ਸ਼ੁੱਧਾ ਨਿਸ਼ਾਦਮ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ ਮਰਾਰੰਜਨੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 25ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਕੰਤਾਮਨੀ ਕੋਲ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਹਨ। ਕਾਂਤਮਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ 71 ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇਸ ਰਾਗ ਲਈ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨਃ

* ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਗੰਧੀ ਕੁੰਤਲੰਬਿਕੇ-*ਮੁਤੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ*
* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਨਾਦਾਸੁਕਮ*
* *ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ ਪਾਈ* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿੰਟੂਵੋ

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੰਤਾਮਨੀ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ *ਮਾਨਵਤੀ* ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਾਦਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਲਈ ਮਾਨਵਤੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਕਂਤਾਮਨੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨਃ

* ਮੁਤੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ-ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਗੰਧੀ ਕੁੰਤਲੰਬਿਕੇ
* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚ ਗਈ-ਨਾਦਾਸੁਖਮ
* *ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ* *ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ-ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ ਪਾਈ* 
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ- ਪਾਲਿੰਟੂਵੋ
* ਤਿਰੂਵੋਟਰਿਉਰ ਤਿਆਗਯਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ-ਮਾਤਿਕੀ ਮਾਤਿਕੀ 
* *ਅੱਕਰਾਈ ਸੋਰਨਾਲਥਾ* ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ-ਪਾਹੀਮਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ
* ਕੇ ਰਾਮਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ-*ਕਮਲਾ ਕੰਥਮਨੀਕੇ. ਰਾਮਰਾਜ*
ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ

**ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ** ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਜੂਨ 2001 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2007 ਤੱਕ ਉਹ ਲੰਡਨ ਦੇ ਮੇਅਰ ਕੇਨ ਲਿਵਿੰਗਸਟੋਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਗ੍ਰੇਟਰ ਲੰਡਨ ਅਥਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲੰਡਨ ਦੀ ਮੇਅਰ ਦਾ ਨੀਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਿਹਾ। ਉਹ 1981 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਐਕਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ 1967 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜਾਈ ਯਾਰਕਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੁਈਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਕਸਬ੍ਰਿਜ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜਨੀਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ 1983 ਵਿੱਚ ਨਿਊਕੈਸਲ ਅਪੌਨ ਟਾਇਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਬੀ. ਏ. ਆਨਰਜ਼ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੋ ਮੌਲਾਮ ਸਨ। ਉਹ 1989 ਵਿੱਚ ਯਾਰਕਸ਼ਾਇਰ ਤੋਂ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੋ ਸਾਲ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੰਡਨ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਲੰਡਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੇਅਰ ਕੇਨ ਲਿਵਿੰਗਸਟੋਨ ਦੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਨੀਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇੱਕ ਤਿੱਖੀ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਤਮਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਫਲਸਤੀਨੀ ਮੌਲਵੀਆਂ ਨਾਲ ਲਿਵਿੰਗਸਟੋਨ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ
ਵੇਰਾ ਮੋਸਕਲਯੁਕ

**ਵੇਰਾ ਸੇਰਗੇਯੇਵਨਾ ਮੋਸਕਾਲਯੁਕ** (ਜਨਮ 10 ਨਵੰਬਰ 1981 ਨੂੰ ਜ਼ਾਈਟੋਮੀਰ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਯੂਕਰੇਨੀ-ਜੰਮਪਲ ਰੂਸੀ ਜੂਡੋ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 2004 ਵਿੱਚ ਐਥਨਜ਼ ਵਿੱਚ-78 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਲਿਊ ਜ਼ੀਆ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 2008 ਵਿੱਚ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ-78 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ ਐਸਟਰ ਸੈਨ ਮਿਗੁਏਲ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ 2012 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ, ਅਜੇ ਵੀ-78 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਇਲਾ ਹੈਰੀਸਨ ਦੁਆਰਾ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ।

ਮੋਸਕਾਲਯੁਕ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੂਡੋ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ (2006) ਅਤੇ ਦੋ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗਮੇ (2007,2008) ਜਿੱਤੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਜੂਡੋ ਖਿਡਾਰਨ
ਸਿਰੀ ਚੰਦ ਰਾਮ

**ਸਿਰੀ ਚੰਦ ਰਾਮ** (ਜਨਮ 26 ਜਨਵਰੀ 1958) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੀਟ ਹੈ। ਸਿਰੀ ਚੰਦ ਨੇ 1982 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਰੋਡ ਵਾਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1984 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।ਸਿਰੀ ਚੰਦ ਰਾਮ ਨੂੰ  ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 1982-ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡਅਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ
* 1983: ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ

## ਹਵਾਲੇ 
* 
* Chand Ramਤੇਵਿਸ਼ਵ ਅਥਲੈਟਿਕਸ 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਲੰਪਿਕ ਅਥਲੀਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਵਿੰਦਰ ਖੱਤਰੀ

**ਰਵਿੰਦਰ ਖੱਤਰੀ**  ਭਾਰਤੀ ਗ੍ਰੀਕੋ-ਰੋਮਨ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ 85 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।&nbsp;

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ 
ਰਵਿੰਦਰ ਖੱਤਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਮਈ 1992 ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਝੱਜਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਬੋਡੀਆ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਮਾਰਚ 2016 ਵਿੱਚ ਰਵਿੰਦਰ ਖੱਤਰੀ ਨੇ 2016 ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਓਲੰਪਿਕ ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ 85 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਗ੍ਰੀਕੋ-ਰੋਮਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਜੋ 2016 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦੋ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਬਰਥ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਏ। &nbsp;ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ ਖੱਤਰੀ ਨੇ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਦੇ ਜਨਾਰਬੇਕ ਕੇਨਜੀਵ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਯੋਗ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992
ਖਮਾਸ (ਰਾਗ)

**ਖਮਾਸ** ਜਾਂ **ਕਾਮਸ**/ਖਾਮਸ/**ਖਾਮਚ**/ਖਾਮਾਜ/**ਕਾਮਚੀ** (ਕਾਮਸ/ਕਾਮਚੀ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ ਹੈ (28ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ *ਹਰਿਕੰਭੋਜੀ* ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸਕੇਲ) । ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯਾ ਸਕੇਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸਵਰ (ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਸ) ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਇਹ ਇੱਕ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰਾ ਰਸ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਇਹ *ਜਵਾਲੀ* ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ ਪੇਰੈਂਟ ਸਕੇਲ *ਹਰਿਕੰਭੋਜੀ*
*ਖਮਾਸ* ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ *ਰਿਸ਼ਭਮ* ਨਹੀਂ  ਲਗਦਾ । ਇਹ ਇੱਕ *ਵਕਰਾ-ਸ਼ਾਡਵ-ਸੰਪੂਰਨਾ* ਰਾਗਮ (ਵਕਰਾ-ਸ਼ਾਡਵ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਅਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਛੇ ਸੁਰ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ (ਉਤਰਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ  ਜ਼ਿਗ-ਜ਼ੈਗ ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ) ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਮ1 ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ2 ਨੀ2 ਸੰ [ਏ]  
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ2 ਸ [ਬੀ]  

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਹਨ ਸ਼ਡਜਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ, ਪੰਚਮ, ਚਥੁਸਰਤੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ ਕੈਸਿਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਥੁਸਰਿਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ ਨੂੰ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ, ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ।

## ਵਿਕਲਪਿਕ ਵਰਜਨ 
ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, *ਖਮਾਸ* ਇੱਕ *ਉਪੰਗਾ ਰਾਗ* ਸੀ (ਮੂਲ ਸਕੇਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਨੋਟਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਾਵਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਸ਼ੰਗਾ ਕਿਸਮ ਦੇ *ਖਮਾਸ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਈ (ਸਕੇਲ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) । *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* (ਐਨ 3) ਨੂੰ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੁਰ (ਬਾਹਰੀ ਨੋਟ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, *ਖਮਾਸ* ਇੱਕ *ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ* ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜ਼ਿਗ-ਜ਼ੈਗ ਨੋਟ ਨਹੀਂ ਹਨ (ਕੋਈ *ਵਕਰਾ* ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ) ।

ਖਾਮਾਜ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਖਾਮਾਜ) ਖਾਮਾਸ ਰਾਗ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਅਭਿਮਾਨ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਗੀਤ 'ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਮਿਲਨ ਕੀ' ਖਾਮਾਜ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਖਮਾਸ* ਰਾਗਮ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ *ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ*, *ਥਿਲਾਨਾ* ਅਤੇ *ਵਰਨਮ* ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

* ਮੁਥਿਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ 'ਮਾਤੇ ਮਲਾਇਆ-ਧਵਾਜਾ ਪਾਂਡਿਆ-ਸੰਜਤੇ' (ਦਾਰੂ ਵਰਨਮ) ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ
* *ਸੰਤਾਨਾ-ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮ*, *ਸ਼ਦਾਨਨੇ ਸਕਲਮ ਅਰਪਯਾਮੀ* ਅਤੇ ਸਰਸ ਡਾਲਾ ਨਯਨਾ-ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਸੁਜਨਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ *ਸੀਤਾਪਾਥੇ*
* ਵੈਂਕਟਰਮਨ ਭਾਗਵਤ ਦੁਆਰਾ *ਮਾਨਸ ਰਾਮੂਨੀ ਮਾਰਵਾਕਾਵੇ*
* *ਦੂਰੂ ਮਦੁਵਰੇਨ*, ਮੂਰੂਥੀਆਨੋ ਨੀਲਿਸੋ ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ
* *ਮਾਤਾਦਾ ਬਾਰਡੇਨੋ* ਬੰਗਲੌਰ ਨਾਗਰਤਨਮਾ ਦੁਆਰਾ
* *ਰਾਮ ਜੋਗੀ ਮੰਡੂ*, ਇਵੇਲਾ ਨੰਨੂ ਬ੍ਰੋਵਰਾ ਅਤੇ *ਰਾਮ ਰਾਰਾ* ਭਦਰਚਲ ਰਾਮਦਾਸੁ ਦੁਆਰਾ
* ਸੁੱਬਾਰਾਮਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਐਂਟਾਨੀਨੇਸੁੱਬਰਾਮਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
* ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰੋਚ ਵਾਰੇਵਰੁ ਰਾ ਅਤੇ ਇੰਥਾ ਪਰਾਕੇਲਨਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਐੱਨ3 ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ।
* ਇਡਾਥੂ ਪਦਮ ਥੁਕੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨਾਮਾ ਅਮਰੁਥਾ-ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ
* ਥਾਮ ਥਾਮ-ਥਿਲਾਨਾ-ਪਟਨਾਮ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਅਈਅਰ
* ਅੰਨਾਮਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਧੋਲੇਯਮ ਚਲਾ ਢੋਲੇਅਮ ਚਲਾਅੰਨਾਮਾਚਾਰੀਆ
* ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉਪੇਂਦਰਮ ਆਸ਼ਰਾਮੀ ਸੰਤਤਮਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਚਾਰੀਆ
* ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਭਾਗਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੰਭੋ ਮਹਾਦੇਵ ਚੰਦਰਚੂਡ਼
* ਵਰਾਦਾਦਸਰ ਦੁਆਰਾ *ਸਰਸਵਤੀ ਸਰਸ-ਵਾਣੀ ਸਰਸੀਜਾ-ਭਵਨੀਕੀ-ਰਾਣੀ*
* *ਸਰਸ-ਸਾਮ-ਮੁਖ*, ਪਲਾਇਆ ਮਾਮਾਈ ਭੋ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤਸ਼ ਸਵਾਤੀ ਤਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ
* *ਜਯਤੀ ਜਯਤੀ ਭਾਰਤ-ਮਾਤਾ* ਮਯੂਰਾਮ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ

## ਫ਼ਿਲਮ ਰਚਨਾਵਾਂ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਫਿਲਮ ਰਚਨਾਵਾਂ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਾਮਿਲ
ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਨੁਵਾਦ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

**ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਨੁਵਾਦ ਇਨਾਮ** ਹਰ ਸਾਲ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ 1989 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 24 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਨੁਵਾਦ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ 
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਇਨਾਮ ਵਿੱਚ, 2019 ਤੱਕ,  50,000 ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਅਨੁਵਾਦ ਇਨਾਮ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਰਦੀਫ਼

ਫ਼ਾਰਸੀ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ***ਰਦੀਫ਼*** (ਅਰਬੀ ; ; ) ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਦੋਹੇ ਦੀ ਹਰੇਕ ਲਾਈਨ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਰੇ ਦੋਹੇ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਅਸਲ ਤੁਕਬੰਦੀ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਜ਼ਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਇਰੀ
ਵਿਆਸ ਸਨਮਾਨ

**ਵਿਆਸ ਸਨਮਾਨ** ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1991 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕੇਕੇ ਬਿਰਲਾ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲਾਨਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ₹ 4,00,000 (2019 ਤੱਕ) ਦਾ ਨਕਦ ਭੁਗਤਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋਣ ਲਈ, ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਰਤਨਾਂਗੀ

**ਰਤਨਾਂਗੀ** (ਬੋਲਣ'ਚ ਰਤਨੰਗੀ, ਭਾਵ ਰਤਨ ਵਰਗਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72 ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ (ਮੂਲ ਸਕੇਲ) ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਫੇਨਾਧਿਆਉਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ *ਰਤਨੰਗੀ* ਸਕੇਲ
ਇਹ ਪਹਿਲੇ *ਚੱਕਰ ਇੰਦੂ* ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਇੰਦੂ-ਸ਼੍ਰੀ* ਹੈ। ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰੀ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਧਾ ਨੀ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।(ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ1 ਗ1 ਮ1 ਪ ਧ1 ਨੀ2 ਸੰ [a]
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ1 ਪ ਮ1 ਗ1 ਰੇ1 ਸ [b] 

ਸਕੇਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧਾ ਮੱਧਯਮ, ਸ਼ੁੱਧੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਕੈਸੀਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ*  ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਲਾਰਨਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 38ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।

## ਅਸਮਪੂਰਨਾ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ 
ਵੇਨਕਤਮਖਿਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ ਮੂਲ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਫੇਨਾਧਿਆਉਤੀ ਦੂਜਾ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ। ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਨੋਟ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਚਡ਼੍ਹਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ  ਧ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ [ਸੀ]
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ1 ਪ ਮ1 ਗ1 ਰੇ1 ਸ [ਬੀ] 

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
*ਰਤਨਾਂਗੀ* ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗ (ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਕੇਲ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ *ਰੇਵਤੀ* ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਰਤਨਾਂਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਕੇਲਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇੱਥੇ ਰਤਨਾੰਗੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਆਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਕਲਾਸਵਰਧੀਜਮ*
* ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਤਰੁਣਮ ਵਿਚਾਰਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂਮ ਚਿੰਤਯਾਮੀਹਮ
* ਹਰਿਕੇਸ਼ਨਲੂਰ ਮੁਥਈਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਨਨੀ ਅਸ਼ਰਿਤਾਹਰੀਕੇਸ਼ਨਲੂਰ ਮੁਥਈਆ ਭਾਗਵਤਾਰ
* *ਨਿਰਾਤਾਮੂ*-ਨਿਰਾਤਮੂ-ਜਨਕ ਰਾਗ ਵਰਨਾ ਮੰਜਰੀ ਤੋਂ ਨੱਲਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਮੂਰਤੀ ਦੁਆਰਾ

ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਰਚਨਾ *ਫੇਨਾਧਿਆਤੀ* ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

* *ਸ਼੍ਰੀ ਦੱਖਣਮੂਰਤਿਮ*-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਰਤਨਾਂਗੀ ਦੇ ਸੁਰ, ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੋ ਹੋਰ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਮ, ਨਾਮ ਗਮਾਨਸ਼ਰਮ ਅਤੇ *ਝੰਕਰਾਧਵਾਨੀ* ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਰਤਨਾਗੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ
ਜਗਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ

**ਜਗਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਆਈ-ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਵਜੋਂ ਮਿਨਰਵਾ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
### ਜੇ. ਸੀ. ਟੀ. 
ਜਗਪ੍ਰੀਤ ਪਿਛਲੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜੇ. ਸੀ. ਟੀ. ਐਫ. ਸੀ. ਲਈ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜੇ. ਸੀ. ਟੀ. ਐੱਫ. ਸੀ. ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਭਾਵੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ।

### ਚਰਚਿਲ ਭਰਾ 
ਜਗਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ, ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕੋ ਆਈ-ਲੀਗ ਕਲੱਬ ਚਰਚਿਲ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਨਾਲ 2 ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

### ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ 
13 ਅਗਸਤ 2012 ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਕਿ ਜਗਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਆਈ-ਲੀਗ ਦੇ ਈਸਟ ਬੰਗਾਲ ਐੱਫ. ਸੀ. ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

### ਮੁਹੰਮਦਾਨ ਸਪੋਰਟਿੰਗ 
ਜਗਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ  ਨੇ ਮੁਹੰਮਦਾਨ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਲਈ 1 ਸਾਲ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।

## ਸਨਮਾਨ 
**ਭਾਰਤ U23**

* ਐੱਸ. ਏ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਃ 2009

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988
ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਹਾਨਾ

**ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਰਹਾਨਾ** (ਜਨਮ 11 ਜਨਵਰੀ 1987) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਟ ਪੁੱਟਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਲਵਾਨ ਥ੍ਰੋਅਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ਾਟ ਪੁੱਟ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਗੋਲਡ ਕੁਐਸਟ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸਲਵਾਨ ਥੋ੍ਅਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਅਥਲੀਟਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਪਰ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਲਲਿਤ ਭਨੋਟ ਨੇ ਸ਼ਾਟ ਪੁੱਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਸੀ। 2014 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਛੇਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Om Prakash Singh Karhanaਤੇਵਿਸ਼ਵ ਅਥਲੈਟਿਕਸ 
* Om Prakash Singh Karhanaਤੇਡਾਇਮੰਡ ਲੀਗ 
* Om Prakash Singh Karhanaਵਿੱਚਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਆਰਕਾਈਵਡ) 
* 
* ਓਲੰਪਿਕ ਗੋਲਡ ਕੁਐਸਟ ਵਿੱਚ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਰਹਾਨਾ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਲੰਪਿਕ ਅਥਲੀਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987
ਡਾਰੀਆ ਡੇਵੀਡੋਵਾ

ਡਾਰੀਆ ਗ੍ਰਿਗੋਰੀਏਵਨਾ ਡੇਵੀਡੋਵਾ (ਰੂਸੀਃ Серья григорьевна давыдова) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਜੂਡੋ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਲਿਸਬਨ, ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2021 ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੂਡੋ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 63 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।

2019 ਵਿੱਚ, ਡੇਵੀਡੋਵਾ ਨੇ ਚੀਨ ਦੇ ਵੁਹਾਨ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਮਿਲਟਰੀ ਵਰਲਡ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 63 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।

2021 ਵਿੱਚ, ਡੇਵੀਡੋਵਾ ਨੇ ਟੋਕੀਓ, ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2020 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 63 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਐਨਰਿਕੇਲੀਸ ਬੈਰੀਓਸ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਜੂਡੋ ਖਿਡਾਰਨ
ਅਨਿਲ ਕੁਮਾਰ

**ਅਨਿਲ ਕੁਮਾਰ**  ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਡਿਸਕਸ ਥਰੋਅਰ ਹੈ। ਅਨਿਲ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2004 ਵਿੱਚ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਸਜ਼ੋਮਬਾਥਲੀ ਵਿੱਚ 64.37 ਮੀਟਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਥ੍ਰੋਅ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2004 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਭੀਮ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਨਿਲ ਨੇ  ਜੂਨ 2003 ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੋ, ਬੈਂਕਾਕ ਅਤੇ ਮਨੀਲਾ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਦਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
### ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 
ਅਨਿਲ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਬੈਂਕਾਕ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 1998 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ  ਜਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੁਸਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2002 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਮਨੀਲਾ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਐਫ਼ਰੋ-ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਅਨਿਲ ਕੁਮਾਰ ਨੇ 'ਏ' ਸਟੈਂਡਰਡ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2004 ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੁਲਾਈ 2004 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਰਾਜ਼ਦੀਨ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 'ਅਸਲੀ ਕੋਜ਼ਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਮੀਟ' ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਅਥਲੀਟ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਨਿਲ ਕੁਮਾਰ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਕੋਲੰਬੋ, ਬੈਂਕਾਕ ਅਤੇ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ 3 ਸਿਲਵਰ ਅਤੇ 1 ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ 
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਡੋਪਿੰਗ ਦੇ ਮਾਮਲੇ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਲੰਪਿਕ ਅਥਲੀਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975
ਭਰਤਇੰਦਰ ਸਿੰਘ

ਭਰਤਇੰਦਰ  ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 23 ਅਕਤੂਬਰ 1988) ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਅਥਲੀਟ ਹੈ। ਭਰਤਇੰਦਰ  ਡਿਕੈਥਲਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਨੇ 12 ਜੂਨ 2011 ਨੂੰ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 51 ਵੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਅੰਤਰ-ਰਾਜ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੌਰਾਨ 7,658 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਜੋਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ 7,502 ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੰਕ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਅਗਸਤ 2006 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੀਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। 

## ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 
ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਮਿਤ ਪੰਘਾਲ

ਸੂਬੇਦਾਰ **ਅਮਿਤ ਪੰਘਾਲ**  ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦਾ ਜੂਨੀਅਰ ਕਮਿਸ਼ਨਡ ਅਫਸਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਹੈ। ਪੰਘਾਲ ਨੇ  2019 ਏਆਈਬੀਏ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਫਲਾਈਵੇਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ 2018 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਪੰਘਾਲ ਨੇ 52 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਮਿਤ ਪੰਘਾਲ  ਏਸ਼ੀਅਨ ਏਲੀਟ ਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਪੰਘਲ ਆਪਣੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਤਮਗਾ ਉਸਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਓਲੰਪਿਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸ਼ਖੋਬਿਦਿਨ ਜੋਇਰੋਵ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਅਮਿਤ ਪੰਘਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1995 ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਰੋਹਤਕ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਾਇਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ । ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਿਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਘਾਲ ਮਾਇਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਅਜੈ ਪੰਘਲ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜੈ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ  ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਨੇ ਅਮਿਤ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਸਰ ਛੋਟੂਰਾਮ ਬਾਕਸਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

ਮਾਰਚ 2018 ਤੱਕ ਪੰਘਾਲ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਕਮਿਸ਼ਨਡ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਜੇ. ਸੀ. ਓ.) ਵਜੋਂ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ 22ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ ਮਹਾਰ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਸਨਮਾਨ 
ਅਮਿਤ ਪੰਘਾਲ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
* 
* ਅਮਿਤ ਅਮਿਤ ਨੇ ਪੈਰਿਸ 2024 ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆਪੈਰਿਸ ਓਲੰਪਿਕ 2024
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਹਤਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995
ਨਿਰੋਸ਼ਤਾ

**ਨਿਰੋਸ਼ਤਾ** ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ (*ਔਡਵਾ*-ਔ*ਡਵਾ* ਰਾਗਮ) ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਉਤਪੰਨ ਪੈਮਾਨੇ (ਜਨਯ ਰਾਗਮ) ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੁਰ (ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਸ) ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ ਹਨ।

ਨਿਰੋਸ਼ਤਾ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਜਿਥੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ/ਨਹੀਂ ਛੂਹਦੇ, ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਮ ਅਤੇ ਪ ਸੁਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਲਈ ਬੁੱਲ ਜੋੜਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਓਹ ਸੁਰ ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ।
* *ਮੋਹਨਮ* ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਦੀ ਥਾਂ *ਪੰਚਮ* ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ  ਸ ਰ2 ਗ3 ਪ ਧ2 ਸੰ:ਸੰ ਧ2 ਪ ਗ3 ਰੇ2 ਸ ਹੈ। 
* *ਹਮਸਾਦਵਾਨੀ* ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਧੈਵਤਮ* ਦੀ ਥਾਂ *ਪੰਚਮ* ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ  ਸ ਰੇ2 ਗ3 ਪ ਨੀ3 ਸੰ: ਸੰ  ਨੀ3 ਪ ਗ3 ਰੇ2 ਸ ਹੈ। 

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 
ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਧੂਮੱਖੀ ਦਾ ਡੰਗ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਚਮ ਅਤੇ ਮੱਧਯਮ ਸੁਰ ਨਹੀਂ ਗਾ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਬੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਸੁਰੀਲੀ ਰਚਨਾ *ਰਾਜਾ ਰਾਜਾ ਰਾਧਿਤੇ* ਨੇ ਰੂਪਕਾ ਤਾਲ (3/4 ਬੀਟ) ਨੂੰ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾ ਅਤੇ ਪਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਦੁਰੈ ਟੀ. ਐਨ. ਸੇਸ਼ਾਗੋਪਾਲਨ, ਰਾਮਨਾਥਪੁਰਮ ਸੀ. ਐਸ. ਸ਼ੰਕਰਾਸ਼ਿਵਮ ਦੇ ਇੱਕ ਚੇਲੇ, ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਚੇਲਾ ਹਨ, ਨੇ ਆਦਿ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਰਸ਼ਟ "ਤਨਾਨਾ ਦਿਰਾਨਾ" ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਿਲਾਨਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਤੰਜਾਵੁਰ. ਐੱਸ. ਕਲਿਆਣਰਮਨ ਨੇ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਰਨਮ "ਕਨੀਨ ਮਨੀਏ" ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਪਕਾ ਤਾਲਮ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਐੱਸ ਮੁਕੁੰਦ ਦੁਆਰਾ ਗਿਰੀ-ਪੁੱਤਰੀਕਾ ਗੌਰਾ-ਵਰਨੀ, ਰੂਪਕਾ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੋਕ ਆਰ ਮਾਧਵ ਦੁਆਰਾ ਜਯਤੀ ਜਯਤੀ ਜੈਸ਼ੰਕਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਸਵਾਮੀ (ਰਾਜਨੇਤਾ)

**ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਸਵਾਮੀ** (27 ਦਸੰਬਰ 1927-12 ਦਸੰਬਰ 2012) ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਟੇਟ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਉੱਤਰਾਚਲ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 9 ਨਵੰਬਰ 2000 ਤੋਂ 29 ਅਕਤੂਬਰ 2001 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

### ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ 
9 ਨਵੰਬਰ 2000 ਨੂੰ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਸਵਾਮੀ  ਨੇ ਨਵੇਂ ਰਾਜ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਬਣਾਇਆ ਦਫ਼ਤਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 9 ਨਵੰਬਰ 2000 ਤੋਂ 29 ਅਕਤੂਬਰ 2001 ਤੱਕ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਭਾਜਪਾ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੁਆਰਾ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕੋਸ਼ਯਾਰੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਸਵਾਮੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਸਨ।

## ਮੌਤ 
12 ਦਸੰਬਰ 2012 ਨੂੰ 84 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੰਬਾਈਨਡ ਮੈਡੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਸੀ. ਐੱਮ. ਆਈ. ਦੇਹਰਾਦੂਨ) ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* http://www.organiser.org/dynamic/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=61&page=17 
* http://www.expressindia.com/news/ie/daily/20001109/ifr09012.html
* http://www.dailyexcelsior.com/02feb09/national.htm
* http://hinduvoice.net/cgi-bin/dada/mail.cgi?flavor=archive ਸੂਚੀ = NLN = 20050126151537

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927
ਸ਼ਾਡਵੀਦਮਾਰਗਿਨੀ

**ਸ਼ਾਡਵੀਦਮਾਰਗਿਨੀ** (ਬੋਲਣ 'ਚ ਸ਼ਾਦਵੀਦਾਮਾਰਗਿਨੀ, ਭਾਵ *ਗਿਆਨ ਦੇ ਛੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਾਲਾ*) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 46ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ (ਮੂਲ ਸਕੇਲ) ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਟਾਵਰਾਜਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|314x314px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਦੇ ਨਾਲ *ਸ਼ਾਵਿਦਮਾਰਗਿਨੀ* ਸਕੇਲ
ਇਹ 8ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਵਾਸੂ* ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਵਾਸੂ-ਭੂ* ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ  *ਸਾ ਰਾ ਗੀ ਮੀ ਪਾ ਧੀ ਨੀ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ1 ਗ2 ਮ2 ਪ ਧ2 ਨੀ2 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਮ2 ਗ2 ਰੇ1 ਸ [b] 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਕੈਸੀਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ)ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਟਕਪ੍ਰਿਆ ਦੇ *ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 10ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਸ਼ਾਡਵੀਦਮਾਰਗਿਨੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸ਼ਾਡਵੀਦਮਾਰਗਿਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਸ਼ਾਡਵਿਦਮਾਰਗਿਨੀ* ਲਈ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨਃ

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਗਿਆਨਮ ਓਸਾਗਾ ਰਾਡਾ*
* *ਅੰਦਰੰਗਾ ਭਗਤੀ*-ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ
* ਹੈਮਾਵਤ ਭਾਜਾ ਮਾਨਸ ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ
* ਭਰਨੀ ਦੁਆਰਾ *ਸ਼ਰਨਮ ਤਵਾ ਚਰਣਮ*
* ਗੀਤਮ ਪਦ ਉਗੰਧਾ (ਕ੍ਰਿਤੀ) ਸੇਨਾਰੀਲੀਆ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਦੁਆਰਾ

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਾਡਵੀਦਮਾਰਗਿਨੀ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਣੀ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਾਦਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਣ 
right|thumb|314x314px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਦੇ ਨਾਲ *ਸ਼ਾਡਵਿਦਮਾਰਗਿਨੀ* ਸਕੇਲ
ਇਹ 8ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਵਾਸੂ* ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਵਾਸੂ-ਭੂ* ਹੈ। ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰਾ ਗੀ ਮੀ ਪਾ ਧੀ ਨੀ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ1 ਗ2 ਮ2 ਪ ਧ 2 ਨੀ2 ਸੰ 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਮ2 ਗ2 ਰੇ1 ਸ 

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਨਾ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਕੈਸੀਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਸੁਰ ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਟਕਪ੍ਰਿਆ ਦੇ *ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 10ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਵਰੁਣਪ੍ਰਿਯਾ

**ਵਰੁਣਪ੍ਰਿਆ** (ਵਰੂਣਪ੍ਰਿਆ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 24ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵੀਰਵਸੰਤਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਦੇ ਨਾਲ ਵਰੁਣਪ੍ਰਿਆ ਸਕੇਲ
ਇਹ ਚੌਥੇ *ਚੱਕਰ ਵੇਦ* ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ ਵੇਦ-ਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸ ਰੀ ਗੀ ਮ ਪ ਧੁ ਨੂੰ* ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਆਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ2 ਗ2 ਮ1 ਪ ਧ3 ਨੀ3 ਸੰ [a]
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ3 ਪ ਮ1 ਗ2 ਰੇ2 ਸ [b] 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਚੱਤੁਸ੍ਰਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ, ਸ਼ਤਸ੍ਰਤੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਦੇ ਨੋਟ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕੋ ਇੱਕ  ਰਾਗਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ* ਨੀਤੀਮਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 60ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਵਰੁਣਪ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜਨਿਆ ਸਕੇਲਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਿਆ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਵਰੁਣਪ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ :

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਯੇਮਾਨੀ ਪੋਗਡੁਡੂ*
* *ਸਮਸ਼੍ਰਯਾਮੀ ਸਦਾ* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ
* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਸਿੰਗਾਰਾ ਕੁਮਾਰੀ*

ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ *ਵੀਰਵਾਸੰਤ ਤਿਆਗਰਾਜ* ਵੀਰਵਸੰਤਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਰੁਣਪ੍ਰਿਆ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ *ਰਾਗਵਰਧਿਨੀ* ਹੈ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਰਾਗਵਰਧਿਨੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

## ਸੰਰਚਣਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਣ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਦੇ ਨਾਲ ਵਰੁਣਪ੍ਰਿਆ ਸਕੇਲ
ਇਹ ਚੌਥੇ *ਚੱਕਰ ਵੇਦ* ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ ਵੇਦ-ਸ਼ਾ ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਵਾਕੰਸ਼ *ਸਾ ਰੀ ਗੀ ਮਾ ਪਾ ਧੁ ਨੂੰ* ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ  (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਆਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ2 ਗ2 ਮ1 ਪ ਧ3 ਨੀ3 ਸੰ [ਏ] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ3 ਪ ਮ1 ਗ2 ਰੇ2 ਸ [ਬੀ] 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਚੱਥੂਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ, *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ*, ਸ਼ਤਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਸੁਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ *ਸੰਪੂਰਨਾ* ਰਾਗਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ ਨੀਤੀਮਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 60ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ
ਧਰਮਬੀਰ ਸਿੰਘ

**ਧਰਮਬੀਰ ਸਿੰਘ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਸਪ੍ਰਿੰਟਰ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 2016 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੌੜ ਜਿੱਤੀ।ਉਸ ਦਾ 20.45 ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਸਮਾਂ 2016 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੌੜ ਲਈ 20.50 ਸਕਿੰਟਾਂ ਦੀ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਥ੍ਰੈਸ਼ਹੋਲਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਉਹ 36 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ 200 ਮੀਟਰ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਬਣ ਗਿਆ।

ਹਾਲਾਂਕਿ 2 ਅਗਸਤ 2016 ਨੂੰ ਧਰਮਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੀਓ ਲਈ ਆਪਣੀ ਉਡਾਣ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਡਰੱਗ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਫੇਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੋਪਿੰਗ ਰੋਕੂ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਅਥਲੀਟ ਡਰੱਗ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।ਇਹ ਧਰਮਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੂਜਾ ਡੋਪਿੰਗ ਅਪਰਾਧ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਡਰੱਗ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ 2012 ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਤਰ-ਰਾਜ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਲੰਪਿਕ ਅਥਲੀਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990