open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਤੋਰਤੋਸਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ

**ਤੋਰਤੋਸਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ** (ਸਪੇਨੀ: Catedral de Tortosa) ਸਪੇਨ ਦੇ ਤਾਰਾਗੋਨਾ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਤੋਰਤੋਸਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 1347 ਵਿੱਚ ਗੌਥਿਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਨੀ ਅੰਸ਼ ਆਉਣ ਲੱਗੇ।

1931 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਾਸਿਲਿਕਾ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 1347 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਰੋਮਾਨੈਸਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਪੁਰਾਤਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਇਸ ਤੋਂ 2 ਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਇਸਨੂੰ ਬੇਨੀਤੋ ਦਾਲਗੁਆਰੇ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਗੌਥਿਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੀ ਦੀਵਾਰ ਬਾਰੋਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੀ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ

Image:Catedral tortosa224.jpg|Cathedral plan
Image:Catedral de Santa Maria (2003, Tortosa).JPG|The Cathedral's Baroque façade
Image:Catedral de Santa Maria (Tortosa) - 13.jpg|Nave, looking toward the altar
Image:Catedral de Santa Maria (Tortosa) - 2.jpg|Detail of the apse and ambulatory
Image:Catedral de Tortosa P1070874.JPG|The Cathedral is surrounded by densely packed buildings 
Image:Claustre de la catedral de Tortosa.jpg|Cathedral cloister
Image:Tortosa - Entrada barroca del claustro de la catedral de Sant María.jpg|Baroque entryway to the cloister
Image:Tortosa - Finestra del claustre.jpg|Window in the cloister
13th century plaque in Tortosa Cathedral.jpg|13th century plaque inside the cathedral
File:Tortosa vista des de la Suda.jpg
File:Façana de la catedral de Tortosa.jpg
File:Catedral de Tortosa P1070874.JPG
File:Catedral de Tortosa 01.jpg

## ਹਵਾਲੇ
## ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ 
* Web del ayuntamiento de Tortosa sobre la Catedral
* Canónica de Santa María de Tortosa
* Fotografías 
* Marcas de cantería de la catedral de Tortosa (S.I.G.N.O.) 

, 
,

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਗੋਨਾ ਸੂਬਾ
ਪਾਰਕ

**ਪਾਰਕ** ਮਨ-ਪਰਚਾਵੇ ਵਾਸਤੇ ਮਿੱਥੀ ਗਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਅੱਧ-ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਲਾਏ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਦੇ ਬਚਾਅ ਵਾਸਤੇ ਅੱਡ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ, ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ, ਘਾਹ-ਬੂਟੇ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਖੇਡ-ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਰਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਕੁਦਰਤੀ ਪਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਕਨੂੰਨ ਵੱਲੋਂ ਰਾਖੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਕ
ਮਹਾਂਦੇਵ ਗੋਵਿੰਦ ਰਾਨਡੇ

**ਜਸਟਿਸ ਮਹਾਦੇਵ ਗੋਵਿੰਦ ਰਾਨਡੇ** (16 ਜਨਵਰੀ 1842–16 ਜਨਵਰੀ 1901) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜੱਜ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਬਾਨੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਾਨ ਨਿਕੋਲਾਸ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਬੀਯੋਰੀਆ)

**ਸਾਨ ਨਿਕੋਲਾਸ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਵਿਯੋਰੀਆ)** ਆਸਤੂਰੀਆਸ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* Spain By Zoran Pavlovic, Reuel R. Hanks, Charles F. Gritzner
* Some Account of Gothic Architecture in SpainBy George Edmund Street
* Romanesque Churches of Spain: A Traveller's Guide Including the Earlier Churches of AD 600-1000 Giles de la Mare, 2010 - Architecture, Romanesque - 390 pages
* A Hand-Book for Travellers in Spain, and Readers at Home: Describing the ...By Richard Ford
* The Rough Guide to Spain

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਤੂਰੀਆਸ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਸਕੂਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 36 ਸਰ੍ਹੀ

**ਸਕੂਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 36 ਸਰ੍ਹੀ** ਇੱਕ ਸਕੂਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰ੍ਹੀ, ਵਾਈਟ ਰਾਕ ਅਤੇ ਬਾਰਨਸਟਨ ਆਈਲੈਂਡ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿਚਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਕੂਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2012/2013 ਵਰ੍ਹੇ ਮੌਕੇ 71,974 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 101 ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ, 19 ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ 5 ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਰ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ 1882 ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਰ੍ਹੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੌਕਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ਾ ਅਦਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 5,500 ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਸਮੇਤ 9,653 ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ
*  
** Parent Information Brochures  - Some documents are available in Punjabi (ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੱਤਰ) 
**  ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੱਤਰ (Archive)
*  BC Ministry of Education - ਸਕੂਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸਫ਼ਾ 
*  SCC decision--ਚੈਂਬਰਲਿਨ ਬਨਾਮ ਸਰ੍ਹੀ ਸਕੂਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨੰ. 36।
*  ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੀ.ਸੀ. ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ ਵੱਲੋਂ ਸਮਲਿੰਗੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਾਉਣਾ ਨਾਜਾਇਜ਼
*  ਚੈਂਬਰਲਿਨ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹਲਫ਼ਨਾਮਾ
*  ਸਰ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਉੱਤੇ ਰੋਕ, ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ? 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸਕੂਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸਮਾਧ

**ਸਮਾਧ** ਜਾਂ **ਗੋਰ** ਕਿਸੇ ਮੁਰਦੇ ਦੀ ਲੋਥ ਜਾਂ ਅਸਥੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ ਕਬਰਨੁਮਾ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਧਾਂ
ਯਾਦਗਾਰ

**ਯਾਦਗਰ** ਜਾਂ **ਚੇਟਗਰ** ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਿਨਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ (ਜੋ ਮਰ ਚੁਕਾ ਹੋਵੇ) ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਦੀ, ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ਼ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਤ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਫ਼ੁਹਾਰੇ ਅਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਪਾਰਕ ਵਗੈਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਯਾਦਗਾਰ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਸਬਦ ਆ ਤੇ ਚੇਟਗਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸਬਦ ਆ।
## ਕੁਝ ਉਘੀਆਂ ਚੇਟਗਾਰਾ 

Haymarket-martyrs-memorial-Forest-Home-Cemetery-IL.jpg| ਜੰਗਲਾਤ ਪਾਰਕ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਤ ਘਰ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੇ ਮਾਰਕੀਟ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ 
File:Namantar Shahid Smarak Nagpur.jpg|ਨਾਮਾਂਤਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਨਾਮਾਂਤਰ ਸ਼ਹੀਦ ਸਮਾਰਕ 
File:Victoria Memorial Kolkata panorama.jpg|ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਰਕ ਹੈ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰਾਂ
ਜੰਗੀ ਯਾਦਗਾਰ

]]

**ਜੰਗੀ ਯਾਦਗਾਰ** ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਇਮਾਰਤ, ਸਮਾਰਕ, ਬੁੱਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਹਿਲ-ਮਾੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਜੰਗ ਵਿਚਲੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਲਾਕ ਜਾਂ ਫੱਟੜ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਉਸਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੀ.ਐੱਨ. ਬੁਰਜ

**ਸੀ.ਐੱਨ. ਬੁਰਜ** () ਵਪਾਰਕ ਟੋਰਾਂਟੋ, ਓਂਟਾਰੀਓ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ੫੫੫.੩੩ ਮੀਟਰ (੧੮੧੫.੪ ਫੁੱਟ) ਉੱਚਾ ਨਿੱਗਰ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਬੁਰਜ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਵਾਲਡਨ

***ਵਾਲਡਨ*** (; ਪਹਿਲੀ ਛਾਪ ***ਵਾਲਡਨ; ਜਾਂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ***) ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਵਾਦੀ, ਅਤੇ ਆਗੂ ਅੰਤਰਗਿਆਨਵਾਦੀ, ਹੈਨਰੀ ਡੇਵਿਡ ਥੋਰੋ (12 ਜੁਲਾਈ 1817 - 6 ਮਈ 1862) ਦੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਾਦਾ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਆਂਗਣਵਾੜੀ

**ਆਂਗਣਵਾੜੀ **ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਜਾਂ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਮਦਦ।ਇਸ ਨੂੰ ਘਰ ਦੀ ਡਿਉਢੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਰਹੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਜਾਂ ਦੇਖ ਭਾਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
## ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ
**ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ ** ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਇੱਕ ਉੱਪਰਾਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਬਾਲੜੀਆਂ ਤੇ ਬਚਿਆਂ ਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਕ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤੀਵੀਆਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਿਕਾ ਤੇ ਸਹਾਇਕਾ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਿੱਚ ਤੀਵੀਆਂ, ਨਵਜਾਤ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਬਾਲੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੋਲੀਓ ਦਾ ਟੀਕਾ, ਦਵਾਈਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਦੇ ਲਗਾਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਕ ਦਿਨ ਤੀਵੀਆਂ ਦੀ ਬੈਠਕ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੇ ਆਲਾ ਦੁਆਲਾ ਸਾਫ ਰੱਖਣ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਟੀਕਾ ਲੁਆਉਣ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਮੁਤਾਬਕ ਵਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਣ ਵਾਲੀ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਿੱਚ ਨਰਸ ਦੀਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਤੇ ਆਇਰਣ ਦੀ ਗੋਲੀ ਆਦਿ ਖੁਆਂਉਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਸੇਵਿਕਾ ਤੇ ਸਹਿਸੇਵਿਕਾ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 137 ਪੇਂਡੂ ਤੇ 5 ਸ਼ਹਿਰੀ ਬਲਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੰਟੈਗਰੇਟਡ ਚਾਈਲਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਕੀਮ ਦੁਆਰਾ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਸਕੀਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 14730 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ ਹਨ, 2691 +800 ਹੋਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਉਚਾਈ

ਦੇ ਲੰਬਾਈ, ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਉੱਚਾਈ ਵਾ਼ਲੇ ਪਸਾਰ]]

**ਉੱਚਾਈ** ਜਾਂ **ਉੱਚਾਣ** ਖੜ੍ਹਵੀਂ ਵਿੱਥ ਦਾ ਨਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹਦੇ ਦੋ ਮਤਲਬ ਨਿੱਕਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਕਿੰਨੀ ਕੁ "ਉੱਚੀ" ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਕਿੰਨੀ "ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ" ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ "ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 50ਮੀਟਰ ਹੈ" ਜਾਂ "ਇਸ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 10,000ਮੀਟਰ ਹੈ"। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਜਾਂ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਉੱਚੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉੱਚਾਈ ਨੂੰ ਬੁਲੰਦੀ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਚਾਈ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਖੜ੍ਹਵੇਂ ਧੁਰੇ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਮਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੰਬਾਈ
ਸਾਂਤਾ ਮਾਰੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਥੇਰੈਦੋ)

**ਸਾਂਤਾ ਮਾਰੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਸੇਰੇਦੋ)** ਆਸਤੂਰੀਆਸ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* Spain By Zoran Pavlovic, Reuel R. Hanks, Charles F. Gritzner
* Some Account of Gothic Architecture in SpainBy George Edmund Street
* Romanesque Churches of Spain: A Traveller's Guide Including the Earlier Churches of AD 600-1000 Giles de la Mare, 2010 - Architecture, Romanesque - 390 pages
* A Hand-Book for Travellers in Spain, and Readers at Home: Describing the ...By Richard Ford
* The Rough Guide to Spain

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਤੂਰੀਆਸ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਸਮਾਰਕ

, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਸਮਾਰਕ, ਅਤੇ ਯੂ.ਐੱਸ. ਥੰਮ੍ਹ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।]]

**ਸਮਾਰਕ** ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਇਨਸਾਨ ਜਾਂ ਵਾਕਿਆ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮਾਜਕ ਟੋਲੀ ਲਈ ਅਤੀਤ ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਯਾਦ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣ ਗਈ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਾਰਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
### ਗੈਲਰੀ

File:Memorial a Victoria, Londres, Inglaterra, 2014-08-07, DD 008.JPG|ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਯਾਦਗਾਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ
|ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਵਾਮੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਮੰਦਰ ਸਵਾਮੀ ਨਾਰਾਇਣ ਅਕਸ਼ਰਧਾਮ, ਯੋਗੀਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ BAPS ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ
|ਆਸਤਾਨਾ ਵਿੱਚ Bayterek, ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਜਾਦੂ ਪੰਛੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦਾਹੈ
File:Statue of liberty 01.jpg|ਸਟੈਚੂ ਆਫ਼ ਲਿਬਰਟੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ
File:Aerial view of the Statue of Christ the Redeemer.jpg| Cristo Redentor,ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਦਗਾਰ
File:Columna de la Independencia de Mêxico.JPG|El Ángel ਕੌਮੀ ਯਾਦਗਾਰ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ
File:Eiffel Tower Day Sept. 2005 (10).jpg|ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਆਈਫਲ ਟਾਵਰ,ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ.
|ਜੂਛੇ ਟਾਵਰ, ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ "ਸਵੈ ਨਿਰਭਰ" ਜੂਛੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ

File:Aškabat spomenik ustavnosti (2).JPG|ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਸਮਾਰਕ
|Tomb of Manuel L. Quezon in Quezon Memorial Circle in the Philippines
File:Braniborská brána.jpg|ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਡਨਬਰਗ ਗੇਟ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਦਾ ਕੌਮੀ ਪ੍ਰਤੀਕ

File:Lenin's mausoleum 2.jpg|ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨ ਦਾ ਮਕਬਰਾ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ
File:Chiang Kai-shek memorial amk.jpg|ਤਾਈਪੇ ਵਿੱਚ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਲ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ
File:Taj Mahal in March 2004.jpg|ਤਾਜ ਮਹਿਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਕਬਰਾ
File:Basílica de Santiago 02.JPG|The Cathedral of Santiago de Compostela where Saint James is buried
File:Krakow 2006 195.jpg|Kościuszko Mound, Poland commemorates Tadeusz Kościuszko
File:Alexander Graham Bell Brantford Monument 0.98.jpg|ਬੈੱਲ ਟੈਲੀਫੋਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ, ਟੈਲੀਫੋਨ ਦੀ ਕਾਢ ਦੀ ਯਾਦ, ਬਰੈਂਡਫੋਰਡ, ਓਨਟਾਰੀਓ
File:HiroshimaCenotaphDome7016.jpg|ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ Cenotaph ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਡੋਮ ਅਗਸਤ 6, 1945 ਐਟਮੀ ਬੰਬ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰਾਂ
ਸ਼ਿਆਮਜੀ ਕ੍ਰਿਸਨ ਵਰਮਾ

**ਸ਼ਿਆਮਜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਰਮਾ** (ਸ਼ਿਆਮਜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਖੂਆ) (4 ਅਕਤੂਬਰ 1857 - 30 ਮਾਰਚ 1930) ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੂਰਬੀਰ, ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਹੋਮ ਰੂਲ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਇੰਡੀਆ ਹਾਊਸ ਅਤੇ *ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸ਼ਿਆਲੋਜਿਸਟ* ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਕਸਫੋਰਡ ਤੋਂ ਐਮਏ ਅਤੇ ਬਾਰ-ਏਟ-ਲਾਅ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ। ਪੂਨਾ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਉਸ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਕੇ ਮੋਨੀਅਰ ਵਿਲਿਅਮਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1857
ਵਿਸਥਾਰ

]]
**ਸਪੇਸ** ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਂ ਸਥਾਨ ਦੇ ਉਸ ਵਿਸਥਾਰ ਜਾਂ ਫੈਲਾਓ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਵਜੂਦ ਵਿਦਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਘਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਪੇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਾਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਯਾਮ ਜਾਂ ਡਿਮੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਉੱਪਰ-ਹੇਠਾਂ, ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਅਤੇ ਸੱਜੇ-ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ।

## ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ
ਸਪੇਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਾਸਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਫਿਜਾ (فضا), ਸਿੰਧੀ ਵਿੱਚ ਪੋਲਾਰ (پولار), ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ ਖੋਰੌਸ (χώρος) ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਰਾਉਮ (raum) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੈਂਡਾ

**ਪੈਂਡਾ** ਜਾਂ **ਵਾਟ** ਜਾਂ **ਪਾੜਾ** ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਵਿੱਥ ਦਾ ਸੰਖਿਆਵਾਚੀ ਵੇਰਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ, ਪੈਂਡੇ ਤੋਂ ਭਾਵ ਭੌਤਿਕ ਲੰਬਾਈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਾਪਦੰਡ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਲਾਏ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਤਾ ਕਰ ਕੇ, "ਉ ਤੋਂ ਅ ਤੱਕ ਦਾ ਪੈਂਡਾ", "ਅ ਤੋਂ ਉ ਤੱਕ ਕੇ ਪੈਂਡੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ"।
## ਹਵਾਲੇ 
;ਨੋਟਸ

;ਸੋਮੇ
*.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੰਬਾਈ
ਵਾਟ

**ਵਾਟ** (ਚਿੰਨ:W) ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਊਰਜਾ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਜਾਂ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਦੀ ਦਰ ਮਿਣਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਟ-੧ ਜੂਲ(Joule) ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੈਕੰਡ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੰਤਰਿਕ ਊਰਜਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਾਟ ਉਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਕਰਨ ਦੀ ਦਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸੈਕੰਡ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ੧ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਜੋਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਕਾਈ
ਸਾਨ ਆਂਦਰੇਸ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਬੇਦਰੀਞਾਨਾ)

**ਸਾਨ ਆਂਦਰੇਸ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਬੇਦਰੀਨੀਆਨਾ)** ਅਸਤੂਰੀਆਸ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ ਨੌਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 1931 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
ਇਸ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਸਤਾਰ 12ਵੀਂ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫੇਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1916ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਹੋਰ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਅੱਗੇ ਪੜੋ
*, discusses the 2004-2006 restoration effort

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਵਿੱਥ

**ਵਿੱਥ** ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੀ P ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੈਂਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵ ਇਹ ਇੱਕ ਖ਼ਿਆਲੀ ਸਿੱਧੀ ਪੰਧ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ P ਵੱਲੋਂ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਸਲ ਪੈਂਡੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 'ਵਿੱਥ ਵੈਕਟਰ' ਉਸ ਖ਼ਿਆਲੀ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੰਬਾਈ
ਸ਼ੰਕਾਵਾਦ

**ਸ਼ੰਕਾਵਾਦ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ: Scepticism -ਸਕੈਪਟੀਸਿਜ਼ਮ) ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਈਸਾ ਦੇ ਪੂਰਵ ਸੰਨ 440 ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੋਫ਼ਿਸਟ, ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਚਿੰਤਕਾਂ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੰਕਾਵਾਦ ਆਮ ਜਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਤੱਥਾਂ ਜਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਸੀ।

ਸੂਤਰਬੱਧ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤਾਂ ਸ਼ੰਕਾਵਾਦ ਦਾ ਆਰੰਭ ਐਲਿਸ ਦੇ ਪਿਰੋ ਨਾਮਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚਿੰਤਕ ਦੁਆਰਾ, ਈਸਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਹੋਇਆ। ਪਿਰੋ ਨੇ ਅਸਲੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੰਭਵ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਨੋਸਾ ਸੇਨਿਓਰਾ ਦਾਸ ਆਰਿਆਸ ਗਿਰਜਾਘਰ

**ਨੋਸਾ ਸੇਨਿਓਰਾ ਦਾਸ ਆਰਿਆਸ ਗਿਰਜਾਘਰ** ਫਿਨਿਸਤੋਰਾ, ਆ ਕਰੂਨੀਆ, ਗਾਲੀਸੀਆ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਗਿਆਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਸਥਾਨ 
ਨੋਸਾ ਸੇਨਿਓਰਾ ਦਾਸ ਆਰਿਆਸ ਗਿਰਜਾਘਰ ਇਬੇਰੀਆਈ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇ ਪਛਮੀ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ, ਫਿਨਿਸਤੇਰੇ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Spain By Zoran Pavlovic, Reuel R. Hanks, Charles F. Gritzner
* Some Account of Gothic Architecture in SpainBy George Edmund Street
* Romanesque Churches of Spain: A Traveller's Guide Including the Earlier Churches of AD 600-1000 Giles de la Mare, 2010 - Architecture, Romanesque - 390 pages
* A Hand-Book for Travellers in Spain, and Readers at Home: Describing the ...By Richard Ford
* The Rough Guide to Spain

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ (ਨਾਟਕ)

**ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ** ਚੋ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਦਾ ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ 1968 ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਿਆਸੀ ਹਾਸਰਸ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ''' ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਚੋ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।
ਚੋ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ

**ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਆਇਰ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ** ਅੱਲ ਚੋ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ (ਤਾਮਿਲ: சோ ராமசுவாமி, 5 ਅਕਤੂਬਰ 1934 - 7 ਦਸੰਬਰ 2016) ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਮੇਡੀਅਨ, ਸੰਪਾਦਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਅਬੋਧਵਾਦ

**ਅਬੋਧਵਾਦ﻿** ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ Agnosticism ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਲੀਅਤਾਂ, ਖਾਸਕਰ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਦਾਹਵੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਧਕੌਂਸਲੇ ਆਦਿ ਨੂੰ ਜਾਨਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
Agnostic ਲਫ਼ਜ਼ ਥਾਮਸ ਹੈਨਰੀ ਹਕਸਲੇ ਨੇ 1869 ਵਿੱਚ ਘੜਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਯੂਨਾਨੀ ਦੇ Gnostic (ਜਾਣਨਾ) ਦੇ ਅੱਗੇ ਏ (a) ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਅਲੌਕਿਕ ਅਗਾਧ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ (1954–68)

**ਅਫਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ** ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉਹ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਫਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਸਲੀ ਭੇਦਭਾਵ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਦਾਨ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਫੇਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ
ਲੰਬਾਈ

ਦੀ ਮਿਆਰੀ ਲੰਬਾਈ ਸ਼ਾਹੀ ਨਾਪ ਦੇ 0.62137 ਮੀਲ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।]]

ਜਿਆਮਿਤੀ ਨਾਪਾਂ ਵਿੱਚ **ਲੰਬਾਈ** ਕਿਸੇ ਜਿਨਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਪਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਪਾਂ ਦੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਥੀ ਪਸਾਰ ਵਾਲ਼ਾ ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਿਤੇ "ਲੰਬਾਈ" ਕਿਸੇ ਜਿਨਸ ਦਾ ਨਾਪਿਆ ਹੋਇਆ ਪਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਕਿਸੇ ਤਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕੱਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਉਹਦੀ ਲੰਬਾਈ ਉਹਦੀ ਚੁੜਾਈ ਨਾਲ਼ੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ।

ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਉੱਚਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਖੜ੍ਹਵਾਂ ਵਿਸਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੁੜਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿੱਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੋਂ ਵੱਖ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੰਬਾਈ ਇੱਕ ਪਸਾਰ ਦਾ ਨਾਪ ਹੈ ਜਦਕਿ ਖੇਤਰਫਲ ਦੋ ਪਸਾਰਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਘਣਫਲ ਤਿੰਨ ਦਾ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮਾਪਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੈ ਮਾਪਣ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ।

ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਪਾਂ ਵਿੱਚ "ਕਿਊਬਿਟ" ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਉਂਗਲੀ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਕੂਹਣੀ ਤੱਕ ਦੇ ਮਾਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿੱਠ, ਗੱਜ ਆਦਿ ਮਾਪਣ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਪ ਹਨ।

ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਪੇਖਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇੱਕ ਰੈਫਰੈਂਸ ਫਰੇਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰੈਫਰੈਂਸ ਫਰੇਮ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਇਕਾਈ
ਲੰਬਾਈ ਜਾਂ ਦੂਰੀ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਲੰਬਾਈ ਜਾਂ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਾਪਣ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਸ਼ਰੀਰਕ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਕਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਲੰਬਾਈ ਦੀ ਮੂਲ ਇਕਾਈ ਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਅਤੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੰਚ, ਫੁੱਟ, ਗੱਜ ਆਦਿ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੰਬਾਈ
ਸਬਵੇ ਸਰਫ਼ਰਜ਼

***ਸਬਵੇ ਸਰਫ਼ਰਜ਼*** ਇੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਦੌੜ ਵਾਲ਼ੀ ਮੋਬਾਈਲ ਖੇਡ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਲੂ, ਡੈੱਨਮਾਰਕ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਸਾਈਬੋ ਗੇਮਜ਼ ਨੇ ਰਲ਼ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਂਡਰਾਇਡ, ਆਈ.ਓ.ਐੱਸ. ਅਤੇ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਫ਼ੋਨ ਦੇ ਮੰਚਾਂ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਖਿਡਾਰੀ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬਦਮਾਸ਼ ਦਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਉੱਤੇ ਬੇਘਰ ਕਲਾ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਰੰਗੇ ਹੱਥ ਫੜੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਕੁੱਤੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਲੀਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭੱਜਦਾ ਹੈ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਇਹ ਬਦਮਾਸ਼ ਭੱਜਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਹਵਾ 'ਚ ਟੰਗੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਰੇਲ-ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਔਕੜਾਂ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2012 ਦੀਆਂ ਵੀਡੀਉ ਗੇਮਾਂ
ਆਦਮ

**ਆਦਮ** ( ) ਜਣਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਹੈ ਜੀਹਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਵੀਂ ਸ਼ਾਖ, ਕੁਰਾਨ, ਮੁਰਮਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਈਕਾਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ। ਅਬਰਾਹਮੀ ਧਰਮਾਂ ਅੰਦਰ ਹੋਂਦ ਦੀ ਮਿੱਥ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੀ। ਕੁਰਾਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਆਦਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੱਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥੀਂ ਸਿਰਜਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਦਮ ਅਤੇ ਹੱਵਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਣਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਹੱਵਾ

**ਹੱਵਾ** ਜਾਂ **ਹਵਾ** ਜਾਂ **ਈਵ** (, ਪੁਰਾਤਨ ਹਿਬਰੂ: *Ḥawwāh*, ਆਧੁਨਿਕ ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਹਿਬਰੂ: *ਖ਼ਾਵਾਹ*, , ਸੀਰੀਆਕ: ܚܘܐ,  ਜਾਂ '''') ਹਿਬਰੂ ਬਾਈਬਲ ਦੀ ਜਣਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚਲੀ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਇਸਲਾਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹੱਵਾ ਨੂੰ ਆਦਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹਦਾ ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਦਮ ਅਤੇ ਹੱਵਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਣਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ
ਕਾਬੀਲ ਅਤੇ ਹਾਬੀਲ

**ਕਾਬੀਲ ਅਤੇ ਹਾਬੀਲ** ( *ਕ਼ਾਯਿਨ*, *ਹਵਲ*) ਜਣਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਮੁਤਾਬਕ ਆਦਮ ਅਤੇ ਹੱਵਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਸਨ। ਕਾਬੀਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਰਸਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦਕਿ ਉਹਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹਾਬੀਲ ਇੱਕ ਆਜੜੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਬੀਲ ਜੰਮਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੀ ਅਤੇ ਹਾਬੀਲ ਮਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮਨੁੱਖ। ਕਾਬੀਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪਹਿਲਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਣਨ 4 ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਰਨ ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਰੋਹ ਸੀ। ਕੁਰਾਨ ਵਿਚਲੀ ਕਾਬੀਲ ਅਤੇ ਹਾਬੀਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ *ਆਦਮ ਦੇ ਪੁੱਤ* (ਅਰਬੀ: ابني آدم) ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਬੀਲ ਅਤੇ ਹਾਬੀਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਦਮ ਅਤੇ ਹੱਵਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਈਬਲ ਵਿਚਲੇ ਕਤਲ
ਜਣਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ

**ਜਣਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ** ਜਾਂ **ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ** ਹਿਬਰੂ ਬਾਈਬਲ (ਤਨਾਖ਼) ਅਤੇ ਇਸਾਈ ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ਾਖ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ।
thumb|ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ, ਚਿੱਤਰ- ਗੁਸਤਾਵ ਡੋਰ
ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ:
:'**ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਰੱਬ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਕਾਲ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਪਾਦਾਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਨਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਇੱਛਾਸ਼ਕਤੀ ਮਾਤਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਮਨੁੱਖ ਆਦਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੱਵਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦਾ ਫੈਲਾਓ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਉਕਸਾਹਟ ਨਾਲ ਆਦਮ ਅਤੇ ਹੱਵਾ ਨੇ ਰੱਬ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਪ, ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਪਰਵੇਸ਼ ਹੋਇਆ (ਆਦਿਪਾਪ)। ਰੱਬ ਨੇ ਉਸ ਪਾਪ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਨੂੰ ਯਹੂਦੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।**'

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਣਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ
ਪੁਰਾਣਾ ਨੇਮ

**ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ਾਖ** ਜਾਂ **ਪੁਰਾਣਾ ਨੇਮ** ਇਸਾਈ ਬਾਈਬਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਹਿਬਰੂ ਬਾਈਬਲ, ਜੋ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਇਜ਼ਰਾਇਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਾਈਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ; ਪੁਰਾਣਾ ਨੇਮ ਇਸਾਈ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਪੂਰਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨਵਾਂ ਨੇਮ ਨਾਮਕ ਲਿਖਾਈਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਾਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਾਣਾ ਨੇਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਬਰੂ ਬਾਈਬਲ
ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ

**ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ** ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰੀਵਿਊਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ: ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾ* 
**ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ, ਦਖਣੀ ਉਅੰਕਾਰ: ਰੂਪ-ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਪਾਠ*
**ਪੱਛਮੀ ਸਮੀਖਿਆ* 
**ਪੱਛਮੀ ਸਮੀਖਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਸੰਦਰਭ* 
**ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ: ਸੰਦਰਭਮੂਲਕ ਅਧਿਐਨ*
**ਪਰਮਸੰਤ ਨਾਮਦੇਵ: ਜੀਵਨ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ*
**ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ: ਇਤਿਹਾਸਕ-ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪਰਿਪੇਖ*
**ਭਗਤ ਬਾਣੀ: ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਕਲਾ*
**ਭਗਤ ਸ਼ਿਰੋਮਨੀ ਰਵਿਦਾਸ*
**ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ: ਵਿਆਖਿਆ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਨ ਤੇ ਪਾਠ*
**ਮਾਝ ਦੀ ਵਾਰ* 	
**ਵਾਰ ਨਜਾਬਤ* 	
**ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸ਼ਲੋਕ ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ* 
**ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ* 
**ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ:ਕਾਵਿ ਸੰਵੇਦਨਾ* 
**ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ*
**ਸਮਾਲੋਚਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰ*
**ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਾਣੀ ਸੰਸਾਰ*
**ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ*
**ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ* (ਸ਼ੈੱਰੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ)
**ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ*
**ਜਪੁਜੀ: ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਪਾਠ*
**ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ: ਕਾਵਿ ਸੰਵੇਦਨਾ*
**ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਨਾਟ-ਰਚਨਾ*
**ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ: ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪਾਕਾਰ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ*
**ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਬੋਧ ਦਰਪਣ: ਸਾਰ ਵਿਸਥਾਰ*
**ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ: ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ*
**ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਾਵਲ ਰਚਨਾ*
**ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ:ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾ*
**ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ: ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾ*
**ਪਿਆਰਾ ਸਿਂਘ ਦਾਤਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ*
**ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ*
**ਮੁੱਢਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ*
**ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ: ਸਿਧਾਂਤ,ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ*
**ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ: ਆਰੰਭ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਸਾਨ ਤੀਰਸੋ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਓਬੀਐਦੋ)

**ਸਾਨ ਤੀਰਸੋ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਓਵੀਏਦੋ)** ਓਵੀਏਦੋ, ਆਸਤੂਰੀਆਸ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* Spain By Zoran Pavlovic, Reuel R. Hanks, Charles F. Gritzner
* Some Account of Gothic Architecture in SpainBy George Edmund Street
* Romanesque Churches of Spain: A Traveller's Guide Including the Earlier Churches of AD 600-1000 Giles de la Mare, 2010 - Architecture, Romanesque - 390 pages
* A Hand-Book for Travellers in Spain, and Readers at Home: Describing the ...By Richard Ford
* The Rough Guide to Spain

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਤੂਰੀਆਸ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਸਾਂਵਲ ਧਾਮੀ

thumb|ਸਾਂਵਲ ਧਾਮੀ
**ਸਾਂਵਲ ਧਾਮੀ** ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਮੱਲ੍ਹਮ, *ਸੁਖਮਣੀ*, *ਪੁਲ* ਅਤੇ *ਗਾਈਡ*   ਉਸਦੀਆਂ ਚਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਖ ਹਨ। 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੋ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਵੀਡੀਓ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀਆਂ ਅਣਕਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ “ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ” ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸਾਂਵਲ ਧਾਮੀ ਦਾ ਪਿੰਡ ਸਿੰਗੜੀਵਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਹੈ।ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੇਵਾ ਕੌਰ ਹੈ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਰਜਵੰਤ ਕੌਰ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਕੈਨਵਸ ਲਈ ਭਟਕਦੇ ਰੰਗ*
**ਤੂੰ ਨਿਹਾਲਾ ਨਾ ਬਣੀਂ*
*ਖੋਪੜੀ ਦਾ ਤਮਗ਼ਾ(2023)

### ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
## ਹੋਰ
**ਰਘੁਬੀਰ ਢੰਡ ਦਾ ਗਲਪ ਸੰਸਾਰ*
* *ਵੰਡ ਦੇ ਦੁੱਖੜੇ*

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਸਾਂਵਲ ਧਾਮੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
*ਸੰਤਾਲੀ ਨਾਮਾ - ਸਾਂਵਲ ਧਾਮੀ ਦਾ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਗੁਜਰਾਤੀ

ਹਮਾਯੂੰ 1535 ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨਾਲ਼ ਲੜਦਾ ਹੋਇਆ]]

ਸੁਲਤਾਨ **ਕੁਤਬੁੱਦੀਨ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ**, ਜਿਸਦੀ ਹਕੂਮਤ 1526-1535 ਅਤੇ 1536-1537 ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿਛੇਤਰੇ ਮੱਧ-ਕਾਲ ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਲਤਾਨ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਸਲਤਨਤ
ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ

**ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ** (4 ਮਾਰਚ 1922 – 11 ਅਕਤੂਬਰ 2002) ਗੁਜਰਾਤੀ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰ ਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਜੂਝਣ ਵਾਲੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕੌਮੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (NIFW) ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੀ। ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਅਹਿਮ ਹਸਤੀ, ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ ਨੇ ਛੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 120 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਭਵਾਈ ਲੋਕ ਥੀਏਟਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ *ਮੀਨਾ ਗੁਜਰੀ* ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਚੱਲੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਕਲਾ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 
*ਗੋਲ ਮਾਲ* ਅਤੇ *ਖੂਬਸੂਰਤ* ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਰੋਲ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਕਲਾ ਸਿਨਮੇ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ *ਕੋਸ਼ਿਸ਼*, *ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ*, *ਮਿਰਚ ਮਸਾਲਾ* ਅਤੇ *ਮੋਹਨ ਜੋਸ਼ੀ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੋ!* ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਛਾਪ ਛੱਡੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਮਾਰਚ 1922 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਅਮਰੇਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਮੁੰਬਈ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਇੱਕ ਕਾਲਜ 'ਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਰਸਿਕਲਾਲ ਪਰੀਖ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਦਕਿ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਰਧਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨ੍ਰਿਤ ਸਿਖਾਇਆ।

ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਇੱਕ ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਰੂਪ ਭਾਵਈ ਥੀਏਟਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸ਼ਾਂਤਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਤਰਲਾ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਆਈ.ਪੀ.ਟੀ.ਏ.), ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਜੁੜ ਗਈ; ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ, ਕੈਲਾਸ਼ ਪਾਂਡਿਆ ਅਤੇ ਦਾਮਿਨੀ ਮਹਿਤਾ ਜਿਹੇ ਸਾਥੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਥੀਏਟਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੱਥ ਸੀ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਉਸ ਨੇ ਬਲਦੇਵ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਰਤਨ ਪਾਠਕ (ਅ. 1957) ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰੀਆ ਪਾਠਕ (ਅ. 1961) ਹਨ।

## ਮੌਤ 
ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਆਖ਼ਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪਿੰਜਰ (2003) ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2002 ਨੂੰ ਬਾਂਦਰਾ, ਬੰਬੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ

**ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ** (14 ਜੂਨ 1920 – 27 ਜਨਵਰੀ 1992) ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ।

## ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ 14 ਜੂਨ 1920 ਨੂੰ ਜਨਮਿਆ ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ ਗਾਇਕ ਬਨਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲੈਕੇ ਮੁੰਬਈ ਗਿਆ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਜਦੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇਦਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ 1941 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਫਿਲਮ ਚਿੱਤਰ ਲੇਖਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਭਿਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 1951 ਤੱਕ ਐਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਪਛਾਣ ਨਾ ਬਣ ਸਕੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਭਗਤ ਕਬੀਰ (1942), ਭਾਈਚਾਰਾ (1943), *ਸੁਹਾਗਰਾਤ* (1948), *ਉਧਾਰ* (1949), *ਰੰਗੀਲਾ ਰਾਜਸਥਾਨ* (1949), *ਏਕ ਥੀ ਲੜਕੀ* (1949), *ਰਾਮ ਦਰਸ਼ਨ* (1950), ਕਿਸੀ ਕੀ ਯਾਦ (1950), ਭਾਈ - ਬਹਿਨ (1950), ਆਂਖੇਂ (1950), ਸਾਗਰ (1951), ਹਮਾਰੀ ਸ਼ਾਨ (1951), ਆਨੰਦਮਠ ਅਤੇ ਮਾਂ (1952) ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਸਿਤਾਰਾ ਨਿਰਮਾਤਾ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਿਜੈ ਭੱਟ ਦੀ ਕਲਾਸਿਕ ਫਿਲਮ ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1992

## ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ
ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕੌਮੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ

**ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕੌਮੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ** ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮਹਿਲਾ ਵਿੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਆਤਮ ਰਕਸ਼ਾ ਸੰਮਤੀ ਦੇ ਕਈ ਆਗੂਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣਾ ਆਸਿਫ਼ ਅਲੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਨੇ 1954 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
* ਇਨਕਲਾਬੀ ਆਦਿਵਾਸੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗਠਨ
* ਨਾਰੀ ਮੁਕਤੀ ਸੰਘ

## ਹਵਾਲੇ
ਨਾਰੀ ਮੁਕਤੀ ਸੰਘ

**ਨਾਰੀ ਮੁਕਤੀ ਸੰਘ** () (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: ''Women's Liberation Association'') ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗਠਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਝਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਤਕੜਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਨਤਕ ਅਧਾਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ
ਮਿਰਜ਼ਾ ਹਾਦੀ ਰੁਸਵਾ

**ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਹਾਦੀ ਰੁਸਵਾ** () (1857 – 21 ਅਕਤੂਬਰ 1931) ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਗਲਪ, ਨਾਟਕ ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ (ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜ਼ਹਬ, ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ, ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਮਾਹਿਰ) ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਉਰਦੂ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ, ਇਬਰਾਨੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਲਾਤੀਨੀ, ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਹਾਰਤ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ ਉਮਰਾਉ ਜਾਨ ਅਦਾ. 1905 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਲਖਨਊ ਦੀ ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਰਾ ਉਮਰਾਉ ਜਾਨ ਅਦਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਗਿਰਦ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਉਮਰਾਉ ਜਾਨ ਅਦਾ* (1972), ਅਤੇ ਦੋ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, *ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ (1981)* ਅਤੇ *ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ (2006*) ਬਣੀਆਂ। 2003 ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਰ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਵੀ ਇਹ ਨਾਵਲ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਪੌਲੀਕਲਚਰ

**ਪੌਲੀਕਲਚਰ** ਕੁਦਰਤੀ ਈਕੋ-ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਰੀਸ, ਮੋਨੋਕਲਚਰੀ ਇੱਕੋ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸੇ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਈ ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਗਾਉਣ, ਵਰਤਣ ਵਾਲੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਫ਼ਸਲੀ, ਰਲਵੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ, ਸਾਥੀ ਲਾਉਣਾ, ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਨਦੀਨ, ਅਤੇ ਗਲੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਸਥਾਨ ਤੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੌਦੇ ਲਾਉਣ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰ ਪਾਲਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਸਾਂਤਾ ਮਾਰੀਆ ਲਾ ਰਿਆਲ ਗਿਰਜਾਘਰ

**ਸਾਂਤਾ ਮਾਰੀਆ ਲਾ ਰਿਆਲ ਗਿਰਜਾਘਰ** (ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ: *Iglesia de Santa María la Real*) ਸਾਂਗੁਏਸਾ (Sangüesa), ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1889 ਵਿੱਚ ਬਿਏਨ ਦੇ ਇੰਤਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਲ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Spain By Zoran Pavlovic, Reuel R. Hanks, Charles F. Gritzner
* Some Account of Gothic Architecture in SpainBy George Edmund Street
* Romanesque Churches of Spain: A Traveller's Guide Including the Earlier Churches of AD 600-1000 Giles de la Mare, 2010 - Architecture, Romanesque - 390 pages
* A Hand-Book for Travellers in Spain, and Readers at Home: Describing the ...By Richard Ford
* The Rough Guide to Spain

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਅਰਨਸਟ ਹੈੱਕਲ

**ਅਰਨਸਟ ਹੈਨਰਿਸ਼ ਫਿਲਿਪ ਔਗਸਟ ਹੈਕਲ** (; 16 ਫਰਵਰੀ 1834 – 9 ਅਗਸਤ 1919) ਜਰਮਨ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਪ੍ਰਕਿਤੀਵਾਦੀ, ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਡਾਕਟਰ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਨੂੰ ਖੋਜਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਕੀਤਾ। ਹੈਕਲ ਨੇ ਡਾਰਵਿਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ। 
## ਜੀਵਨੀ
ਅਰਨਸਟ ਹੈਕਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪਾਟਸਡੈਮ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸੂਖ਼ਮ ਜੀਵ

* ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦਾ 10,000 ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਕਲਸਟਰ]]
**ਸੂਖ਼ਮ ਜੀਵ** (, *mikros*, "ਸੂਖ਼ਮ" ਅਤੇ , *organismós'', "ਜੀਵ") ਉਹ ਜੀਵ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਨੰਗੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਖੁਰਦਬੀਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਖ਼ਮ ਜੀਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕਸੈੱਲੀ ਜਾਂ ਬਹੁਸੈੱਲੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਪ੍ਰੋਟੋਜ਼ੋਆ

**ਪ੍ਰੋਟੋਜੋਆ** (,  «ਪਹਿਲਾ» ਤੋਂ ਅਤੇ ,  «ਪ੍ਰਾਣੀ» ਦੇ ਬਹੁਵਚਨ ਤੋਂ) ਇੱਕ-ਕੋਸ਼ੀ ਜੀਵ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਪ੍ਰੋਕੈਰਿਓਟਿਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਧਾਰਨ ਖੁਰਦਬੀਨ ਨਾਲ ਸੌਖ ਨਾਲ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਪ੍ਰੋਟੋਜੋਆ ਜੰਤੂਂਆਂ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਗਕਾਰਕ ਪ੍ਰੋਟੋਜੋਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰੋਟੋਜੋਆ, ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰੋਟਿਸਟ (protist) ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ, 'ਪ੍ਰੋਟੋਜੋਆ' ਨੂੰ ਅਕਸਰ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਜੂਨੀਅਰ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਸੌਖ ਦੇ ਲਈ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਟੋਜੋਆ ਦੀ ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 30000 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਮੈਦਾਨ

ਭੂਗੋਲਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ **ਮੈਦਾਨ** ਉਸ ਜਮੀਨੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਤਲ ਹੋਵੇ।

## ਸਥਾਨ 
; ਕੈਨੇਡਾ 
* ਤਿੰਨ Mile ਮਦਾਨ, ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ੀਆ 
* ਪੰਜ Mile ਮਦਾਨ, ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ੀਆ

; ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ 
* ਮਹਾਨ ਮੈਦਾਨ 
* Llano Estacado, ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਅ ਮਦਾਨ, ਸਾਊਥ ਮਦਾਨ, ਜ ਦੱਖਣੀ ਹਾਈ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ 
* ਮਦਾਨ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਰਾਜ ਦੇ ਮੱਧ ਵੈਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਬੰਦੋਬਸਤ 
* ਮਦਾਨ, ਜਾਰਜੀਆ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਿੰਮੀ ਕਾਰਟਰ ਦੀ, ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 
* ਮਦਾਨ, ਕੰਸਾਸ 
* ਮਦਾਨ, Montana 
* ਮਦਾਨ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ 
* ਮਦਾਨ, ਟੈਕਸਾਸ 
* ਮੈਦਾਨ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ, Luzerne County, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ 
* ਮਦਾਨ, ਓਹੀਓ 
* ਮਦਾਨ, ਵਰਜੀਨੀਆ

; ਯੁਨਾਇਟੇਡ ਕਿਂਗਡਮ 
* ਮਦਾਨ, ਉੱਤਰੀ Lanarkshire, Scotland

== ਹੋਰ == ਵਰਤਦਾ ਹੈ 
* * ਮੈਦਾਨ * (ਐਲਬਮ) ਅਮਰੀਕੀ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਜਾਰਜ ਵਿੰਸਟਨ ਕੇ, 
* ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਈਪਲਾਈਨ, ਇੱਕ ਅਤੇਿਮਡਸਟੀਮ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਕੰਪਨੀ 
* ਮੈਦਾਨ ਐਕਸਪਲੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਫ੍ਰੀਪੋਰਟ-McMoRan ਨੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਤੇਲ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਪਲੇਨ (ਪੀਰੀਆਡਿਕ),ਕ੍ਵੀਬੇਕ ਸਿਟੀ, ਕੈਨੇਡਾ 
* ਅਬਰਾਹਾਮ ਨੂੰ ਦੇ ਮੈਦਾਨ 
*
ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣਾ

ਬਾਰੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਬਾਨੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਹੈ।]]
**ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣਾ** ਜਾਂ **ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣਾ** (storytelling), ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਬਿੰਬਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਹੱਡਬੀਤੀਆਂ ਜਾਂ ਜੱਗਬੀਤੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲੋਂ ਨਾਲ ਜੋੜ-ਤੋੜ ਕਰਦਿਆਂ ਬੋਲ ਕੇ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਲਾ ਲਿਖਣ-ਕਲਾ ਦੀ ਕਾਢ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਾਤਾਂ ਦੇ ਅਹਿਮ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲਾਟ, ਪਾਤਰ, ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਾਤ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਨਾ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਲਈ ਪਰੇਰਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਿਤਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿੱਸਾਗੋਈ
ਪਾਬੂਜੀ

**ਪਾਬੂਜੀ** ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਕੋਲੂ ਦੇ ਧਾਂਧਲਜੀ ਰਾਠੌਰ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਦੋ ਮੁੰਡੇ (ਬੁਰੋ ਅਤੇ ਪਾਬੂਜੀ) ਅਤੇ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ (ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਪੇਮਾ)। ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਬੂਜੀ ਇੱਕ ਮਧਕਾਲੀ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਦਾਅ ਉੱਤੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਨਾਇਕ/ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਅਮਰ ਹੋ ਗਏ। ਪਾਬੂਜੀ ਨੂੰ ਲਛਮਣ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਸ਼ਗਾਨ ਸਰੂਪ ਪਾਵੜੇ (ਗੀਤ) ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੌਤੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਫੜ ਵੀ ਬਾਂਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਬੂਜੀ ਦੀ ਫੜ ਪੂਰੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਲੋਕ
ਸਾਊਥਾਲ

**ਸਾਊਥਾਲ** () ਪੱਛਮੀ ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰਿੰਗ ਕ੍ਰਾਸ ਤੋਂ 17.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
## ਇਤਿਹਾਸ
## ਸੱਭਿਆਚਾਰ
, (ਗੁਰਮੁਖੀ) ਵਿੱਚ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਫੱਟਾ]]
ਸਾਊਥਹਾਲ ਦੀ 70,000 ਅਬਾਦੀ ਦਾ 55 % ਭਾਰਤੀ/ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਏਸ਼ੀਆਈ) ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਾਰ "ਲਿਟਲ ਇੰਡੀਆ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1950 ਵਿੱਚ, ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਰੁੱਪ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਾਊਥਾਲ 'ਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਲੰਡਨ ਹੀਥਰੋ ਏਅਰਪੋਰਟ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਕਾਰਨ ਵਧ ਰਹੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਸਦਕਾ ਇਥੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਧਦੀ ਚਲੀ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੰਡਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ
ਓਕਾੜਾ

**ਓਕਾੜਾ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਓਕਾੜਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਓਕਾੜਾ ਨੂੰ ਮਿਨੀ ਲਾਹੌਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਕਾੜਾ ਨਾਮ *ਓਕਾਨ* ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦਾ ਦਰਖਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਾਨ ਮਾਰਕੋਸ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਖੇਰੇਸ ਦੇ ਲਾ ਫੋਰਨਤੇਰਾ)

**ਸਾਨ ਮਾਰਕੋਸ ਗਿਰਜਾਘਰ** ਦੱਖਣੀ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਖੇਰੇਸ ਦਾ ਲਾ ਫੋਰਨਤੇਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਗੋਥਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1931ਈ. ਵਿੱਚ ਬਿਏਨ ਦੇ ਇੰਤਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਲ ਸੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਗਿਰਜਾਘਰ ਨੂੰ 1264 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਸਤੀਲੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਲਫਾਨਸੋ ਦਸਵੇਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਛੇ ਜਨਪਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਇਸਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਇਮਾਰਤ ਬਾਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦ ਮਸਜਿਦ ਉੱਪਰ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਸਨੂੰ 14ਵੀਂ ਵਿੱਚ ਮੁਦੇਜਾਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸਨੂੰ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਗੋਥਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਗਿਰਜਾਘਰ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਮੁਖੌਟਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਰੋਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ, 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਸਰੋਤ 
*

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Spain By Zoran Pavlovic, Reuel R. Hanks, Charles F. Gritzner
* Some Account of Gothic Architecture in SpainBy George Edmund Street
* Romanesque Churches of Spain: A Traveller's Guide Including the Earlier Churches of AD 600-1000 Giles de la Mare, 2010 - Architecture, Romanesque - 390 pages
* A Hand-Book for Travellers in Spain, and Readers at Home: Describing the ...By Richard Ford
* The Rough Guide to Spain
* Jenning's Landscape Annual
* European architecture from earliest times to the present day Frank HoarEvans Bros., 1967 - Architecture - 293 pages

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਨੂਨ ਮੀਮ ਦਾਨਿਸ਼

**ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾਨਿਸ਼** ( ; ਜਨਮ 1958) **ਨੂਨ ਮੀਮ ਦਾਨਿਸ਼** ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਤੇ ਬਲੋਚ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ।

## ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਦਾਨਿਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਕਰਾਚੀ, ਸਿੰਧ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਰਤੀ-ਵਰਗ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 1958 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਰਾਚੀ ਦੀ ਹਾਰਲਮ ਕਹਾਂਦੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਸਤੀ, ਲਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਖਾਰਾਦਰ ਵਿੱਚ ਓਖਾਈ ਮੈਨਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ, ਅਤੇ 1974 ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਦਾਨਿਸ਼ ਦੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਦਿੱਖ ਕਰ ਕੇ, ਅਕਸਰ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਅਕਸਰ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਥੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਏਨੀ ਵਧੀਆ ਉਰਦੂ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਰੋਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਬਰੈਂਪਟਨ

**ਰੋਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਬਰੈਂਪਟਨ** ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਰੈਂਪਟਨ, ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ' 29 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਡਿਆਨਾ ਕਰਾਲ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਾਲ ਗਰੈਂਡ ਉਦਘਾਟਨ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 880 ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਲਈ ਬੈਠਣ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਹਾਲ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 130-160 ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਬੈਠਣ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥੀਏਟਰ
ਮੂਸਿਓ ਦੈਲ ਐਰੇ (ਮਾਦਰੀਦ)

**ਮੂਸਿਓ ਦੈਲ ਐਰੇ** (ਸਪੇਨੀ: Museo del Aire ; ਪੂਰਾ ਨਾਂ: Museo de Aeronáutica y Astronáutica) ਮਾਦਰੀਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਜੋ ਸਪੇਨ ਦੇ ਕੁਆਤਰੋ ਵਿਏਂਤੋਸ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1981 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 150 ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਉੱਤੇ ਹਨ।

ਕੁਆਤਰੋ ਵਿਏਂਤੋਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 1911 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਪੇਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੈਨਿਕ ਏਅਰਫੀਲਡ ਹੈ।

## ਦਰਸ਼ਕ
* ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਫ਼ੀਸ - ਕੋਈ ਨਹੀਂ
* ਸਮਾਂ: ਮੰਗਲਵਾਰ ਤੋਂ ਐਤਵਾਰ - 10 am ਤੋਂ 2 pm - ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਸੋਮਵਾਰ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਦਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

## ਜਹਾਜਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
## ਗੈਲਰੀ 

File:Vilanova Acedo (Blériot XI).jpg|The *Vilanova Acedo* built in 1911, is the oldest aircraft in Spain.
File:Br19sb_cuatrovientos.jpg|Cuatro Vientos (replica); this aircraft flew in 1933 from Spain to Cuba.
File:Jesus del gran poder.jpg|Jesús del Gran Poder, historical Spanish aircraft.
File:Farman F 402.jpeg|Farman F.402 of the Spanish Republican Air Force.

## ਹਵਾਲੇ
## ਕਿਤਾਬ ਸੂਚੀ
*Ogden, Bob. (2009). *Aviation Museums and Collections of Mainland Europe*. Air-Britain (Historians) Ltd ISBN 0-85130-375-7

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ 
* *Museo del Aire* , the official website (2011) 
* *Asociación Amigos del Museo del Aire*, Spanish association (2011) 
* *Visit to Museo de Aeronáutica y Astronáutica* (2009)
* *aviationmuseum.eu: Museo del Aire* (2010)
* A Hand-Book for Travellers in Spain, and Readers at Home: Describing the ...By Richard Ford
* The Rough Guide to Spain

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ
ਸ਼ੇਖ਼ ਮੁਜੀਬੁਰ ਰਹਿਮਾਨ

**ਸ਼ੇਖ਼ ਮੁਜੀਬੁਰ ਰਹਿਮਾਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Shekh Mujibur Rôhman; ), (17 ਮਾਰਚ 1920 - 15 ਅਗਸਤ 1975) ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੰਗਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਜਨਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਵਾਮੀ ਲੀਗ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸ਼ਸਤਰਬੰਦ ਲੜਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਵਾਈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਵੀ ਬਣੇ।  ਉਹ ਸ਼ੇਖ ਮੁਜੀਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਬੰਧੂ ਦੀ ਪਦਵੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

15 ਅਗਸਤ 1975 ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਤਖਤਾਪਲਟ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ
ਪੋਰਤੋਮਰੀਨ ਦਾ ਸਾਨ ਜੁਆਂ ਗਿਰਜਾਘਰ

**ਪੋਰਤੋਮਰੀਨ ਦਾ ਸਾਨ ਜੁਆਂ ਗਿਰਜਾਘਰ** (ਜਾਂ *ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ*) ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਾਲੀਸੀਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਜੇਰੂਸਿਲਮ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜਾਨ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ- ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।

## ਵਿਸ਼ੇਸਤਾਵਾਂ 
ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੈਰਲ ਗੁੰਬਦਦਾਰ ਛੱਤ, ਇੱਕ ਗੋਲਾਈਦਾਰ ਵਾਧਰਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੋਮ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Information from Instituto Cervanteshttp://cvc.cervantes.es/actcult/camino_santiago/duodecima_etapa/portomarin/juan.htm
* Web about the village and the church http://www.vivelanaturaleza.com/Localidades/Portomarin.php 
* Spain By Zoran Pavlovic, Reuel R. Hanks, Charles F. Gritzner
* Some Account of Gothic Architecture in SpainBy George Edmund Street
* Romanesque Churches of Spain: A Traveller's Guide Including the Earlier Churches of AD 600-1000 Giles de la Mare, 2010 - Architecture, Romanesque - 390 pages
* A Hand-Book for Travellers in Spain, and Readers at Home: Describing the ...By Richard Ford
* The Rough Guide to Spain
* Jenning's Landscape Annual
* European architecture from earliest times to the present day Frank HoarEvans Bros., 1967 - Architecture - 293 pages

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ
ਤਾਲਾਮਾਨਕਾ ਦੇ ਜਰਾਮਾ ਗਿਰਜਾਘਰ

**ਤਾਲਾਮਾਨਕਾ ਦੇ ਜਰਾਮਾ ਗਿਰਜਾਘਰ** (ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ: *Iglesia de San Juan Bautista*) 'ਤਾਲਾਮਾਨਕਾ ਦੇ ਜਰਾਮਾ (Talamanca de Jarama), ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1931 ਈ. ਵਿੱਚ ਬਿਏਨ ਦੇ ਇੰਤਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਲ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਰੋਮਾਨਿਸਕਿਊ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਵਾਧਰੇਆਂ ਅਤੇ ਗੁੰਬਦਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Spain By Zoran Pavlovic, Reuel R. Hanks, Charles F. Gritzner
* Some Account of Gothic Architecture in SpainBy George Edmund Street
* Romanesque Churches of Spain: A Traveller's Guide Including the Earlier Churches of AD 600-1000 Giles de la Mare, 2010 - Architecture, Romanesque - 390 pages
* A Hand-Book for Travellers in Spain, and Readers at Home: Describing the ...By Richard Ford
* The Rough Guide to Spain
* Jenning's Landscape Annual
* European architecture from earliest times to the present day Frank HoarEvans Bros., 1967 - Architecture - 293 pages

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਅਲਸਲਵਾਦੋਰ ਗਿਰਜਾਘਰ

**ਅਲਸਲਵਾਦੋਰ ਗਿਰਜਾਘਰ** ਤੋਲੇਦੋ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 1041 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸਪੇਨ ਦੇ ਬਾਕੀ ਗਿਰਜਾਘਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮਸਜਿਦ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੰਹ ਦੱਖਨ ਪੂਰਬ (ਮੱਕੇ ਵੱਲ) ਵੱਲ ਨੂੰ ਹੈ। 1085 ਈ. ਵਿੱਚ ਇਸਾਈਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੁਆਰਾ ਤੋਲੇਦੋ ਦੇ ਜਿੱਤ ਦੌਰਾਨ 1159ਈ. ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਗਿਰਜਾਘਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਗੋਥਿਕ ਰੂਪ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
*Matilde Revuelta Tubino, *Inventario Artistico de Toledo *(Madrid, 1983–89) p.&nbsp;307

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
**Consorcio Toledo: La Mezquita de el Salvador* http://www.consorciotoledo.com/mcomunicacion/turismo.asp?monumento=7  (retrieved December 13, 2008)
*''ArteHistoria http://www.artehistoria.jcyl.es/ciudades/monumentos/2366.htm 
* Spain By Zoran Pavlovic, Reuel R. Hanks, Charles F. Gritzner
* Some Account of Gothic Architecture in SpainBy George Edmund Street
* Romanesque Churches of Spain: A Traveller's Guide Including the Earlier Churches of AD 600-1000 Giles de la Mare, 2010 - Architecture, Romanesque - 390 pages
* A Hand-Book for Travellers in Spain, and Readers at Home: Describing the ...By Richard Ford
* The Rough Guide to Spain
* Jenning's Landscape Annual
* European architecture from earliest times to the present day Frank HoarEvans Bros., 1967 - Architecture - 293 pages

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਰਾਂਦੇ ਪੁਲ

**ਰਾਂਦੇ ਪੁਲ** (, ) ਵੀਗੋ, ਸਪੇਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਲ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਦੋਨਦੇਲਾ ਅਤੇ ਮੋਆਨੀਆ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਸਾਰੀ ਸਮੇਂ 36.58 ਲੱਖ ਪੇਸੇਤਾ ਖਰਚ ਹੋਏ ਸਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਪੁਲ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਇਤਾਲਵੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਫਾਬਰੀਸੀਓ ਦੇ ਮਿਰਾਂਦਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸਪੇਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਫਲੋਰੈਨਸਿਓ ਦੇਲ ਪੋਸੋ (ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ) ਅਤੇ ਅਲਫਰੇਦੋ ਪਾਸਾਰੋ। ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 1978 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਸਰੋਤ
* (it) De Miranda F., Leone A., Passaro A., 1979, *Il ponte strallato sullo stretto di Rande presso Vigo*, in "Costruzioni Metalliche", 2/1979.
* (it) De Miranda F., 1980, *I ponti strallati di grande luce*, Zanichelli Bologna (I), pp.&nbsp;259–269.

,

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਪੁਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ
ਯਾਦਾਂ, ਸੁਪਨੇ, ਵਿਚਾਰ

***ਯਾਦਾਂ, ਸੁਪਨੇ, ਵਿਚਾਰ*** () ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਕਾਰਲ ਜੁੰਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਨੀਏਲਾ ਜਾਫ਼ੇ ਦੀ ਲਿਖੀ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵੈਜੀਵਨੀਮੂਲਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਲ ਜੁੰਗ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਯਾਨਾ ਗੁਪਤਾ

**ਯਾਨਾ ਗੁਪਤਾ** ਮੁੰਬਈ ਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਇੱਕ ਚੈੱਕ ਮਾਡਲ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਚ ਉਸ ਨੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਪਾਰਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਕੁਛ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਤੌਰ ਮਾਡਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਪੱਬੀ

**ਪੱਬੀ** ਜਾਂ **ਪਠਾਰ** ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜਨੁਮਾ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਤਲਾ ਹਿੱਸਾ ਲਗਭਗ ਪੱਧਰੇ ਮੈਦਾਨ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਰਾਜਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ

**ਰਾਜੇਂਦਰ ਕੇਸ਼ਵਲਾਲ ਸ਼ਾਹ** (ਗੁਜਰਾਤੀ: રાજેન્દ્ર કેશવલાલ શાહ ; 28 ਜਨਵਰੀ 1913&nbsp;– 2 ਜਨਵਰੀ 2010) ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਚੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮਛੇਰਿਆਂ ਦੀ ਰੋਜਮੱਰਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਰਵਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ
ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਜਨਮ 1913 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ (ਅਜੋਕੇ ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ, ਕਪਡਵੰਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਵਿਲਸਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਬੜੌਦਾ ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ 1933 ਵਿੱਚ ਵਿਲਸਨ ਕਾਲਜ ਦੇ ਕਾਲਜ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿਲਸਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ
ਗੌਦੀ ਘਰ-ਅਜਾਇਬਘਰ

**ਗੌਦੀ ਘਰ-ਅਜਾਇਬਘਰ** (ਕਾਤਾਲਾਨ: **Casa Museu Gaudí**) ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ, ਸਪੇਨ ਦੇ ਪਾਰਕ ਗੁਏਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ 1906 ਤੋਂ 1925 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਤਕਰੀਬਨ 20 ਸਾਲ ਆਂਤੋਨੀ ਗੌਦੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਸੀ। 28 ਸਤੰਬਰ 1963 ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਜੋਂ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਫਰਨੀਚਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਦ ਕਾਤਾਲਾਨ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਉਸੇਬੀ ਗੁਏਲ ਈ ਬਾਸੀਗਾਲੁਪੋ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਾਤਾਲਾਨ ਬੁਰਜੁਆਜ਼ੀ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਗ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ 1899 ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕਾਨ ਮੁਨਤਾਨਰ ਦੇ ਦਾਲਤ ਚੁਣੀ। ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ 60 ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਆਂਤੋਨੀ ਗੌਦੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ। 1914 ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੰਮ ਰੁਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਘਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ: ਡਾਕਟਰ ਤਰੀਆਸ ਏ ਦੋਮੇਨੇਚ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਆਂਤੋਨੀ ਗੌਦੀ ਦਾ ਘਰ ਜੋ ਅੱਜ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ।

## ਇਮਾਰਤ
ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀਆਂ 4 ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਹਨ। ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਦੀ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ

File:Barcelona 193.JPG
File:133 Parc Güell.jpg
File:122 Parc Güell.jpg
File:Casa Museu Gaudí-Parc Güell-6.jpg
File:GaudiHouse tim.JPG
File:Museu Gaudí.jpg
File:WLM14ES - Barcelona Museo Gaudí 408 23 de julio de 2011 - .jpg
File:Spain.Catalonia.Barcelona.Park.Güell.Vista.2.jpg

## ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ 
* BASSEGODA, Joan i GARRUT, Josep M. (1969), *Guia de Gaudí*, Barcelona: Ediciones literarias y científicas, p.&nbsp;19-29
* BASSEGODA, Joan. (1989), *El gran Gaudí*, Sabadell: Editorial AUSA.।SBN 84-86329-44-2, p.&nbsp;387-390 i 501-503
* GARRUT, Josep M. (1984), «La Casa-Museu Gaudí amb pròleg i dues parts» *Antoni Gaudí (1852-1926)*, Fundació Caixa de Pensions.।SBN 84-505-0683-2
* GARRUT, Josep M. (2002), *Casa-Museu Gaudí (1852-1926)*, Barcelona: Andrés Morón.।SBN 84-931058-1-3,।SBN 84-931058-2-1 i।SBN 84-931058-3-X
* GUEILBURT, Luís. (2003), *Gaudí i el Registre de la Propietat*, Barcelona:।nstitut Gaudí de la Construcció.।SBN 84-688-1124-6, p.&nbsp;149.157

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ 
* ਵੈੱਬਸਾਈਟ

,

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ
ਨੁਏਸਤਰਾ ਸੇਨਿਓਰਾ ਦੇਲ ਮਨਜ਼ਾਨੋ ਗਿਰਜਾਘਰ

**ਨੁਏਸਤਰਾ ਸੇਨਿਓਰਾ ਦੇਲ ਮਨਜ਼ਾਨੋ ** (ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ: *Iglesia de Nuestra Señora Del Manzano* ਜਾਂ *Iglesia de Santa María del Manzano*) ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। ਇਹ ਬਰਗੋਸ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਕਾਸਤਰੋਜੇਰੀਜ਼ (Castrojeriz) ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਸਤੀਲੇ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬੇਰੇਨਗਾਰਿਆ (Berengaria) ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਲਫਾਨਸੋ ਅਠਵੇਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਫਰਦੀਨਾਦ ਤੀਜੇ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। ਇਹ ਗਿਰਜਾਘਰ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਅਜਾਇਬਘਰ
ਅੱਜ ਕੱਲ ਇਸ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਵਸਤੂਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਕੜੀ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆ ਚੀਜ਼ਾਂ,ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੌਦਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਸੀ, ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਚਿੱਤਰ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਅਜਾਇਬ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਮੀਨੋ ਦੇ ਸੈਂਤੀਆਗੋ ਜਾ ਰਹੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਲਈ ਸਮਾਨ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਦੀ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਅਜਾਇਬਘਰ ਸੀ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਦਾ ਭਵਨ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ 
* 
* 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Hondarribia - Wikivoyage
* La iglesia de Ntra. Sra. del Manzano de Castrojeriz
* Iglesia de Ntra. Sra. del Manzano
* Images of Nuestra Señora del Manzano church and museum
* http://www.shutterstock.com/pic-64471684/stock-photo-collegiate-church-of-nuestra-senora-del-manzano-castrojeriz.html(http://www.shutterstock.com/pic-64471684/stock-photo-collegiate-church-of-nuestra-senora-del-manzano-castrojeriz.html)
* http://www.123rf.com/photo_9491958_collegiate-church-of-nuestra-senora-del-manzano-castrojeriz.html(http://www.123rf.com/photo_9491958_collegiate-church-of-nuestra-senora-del-manzano-castrojeriz.html)
* http://www.cuatrovillas.es/en/monument/collegiate-church-nuestra-senora-del-manzano?quicktabs_monuments_and_museum_quicktab=1(http://www.cuatrovillas.es/en/monument/collegiate-church-nuestra-senora-del-manzano?quicktabs_monuments_and_museum_quicktab=1) 
* The Way of St James - Spain: Pyrenees-Santiago-Finisterre By Alison Raju
* http://www.gettyimages.in/detail/photo/santiagos-way-jacobean-routes-french-way-view-of-royalty-free-image/89450638(http://www.gettyimages.in/detail/photo/santiagos-way-jacobean-routes-french-way-view-of-royalty-free-image/89450638) 
* Hondarribia - Wikivoyage
* http://www.photaki.com/pictures-of-castrojeriz_1246l(http://www.photaki.com/pictures-of-castrojeriz_1246l)
ਦ ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ ਸ਼ੋ - ਕੁਛ ਭੀ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ

**ਦ ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ ਸ਼ੋ - ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਾਦ ਪਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਜੋ ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮੇਜਬਾਨੀ ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ ਕ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਪਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਰਣ ਵਿੱਚ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ ਵੀ ਸ਼ੋਅ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਰਸ (ਟੀ ਵੀ ਚੈਨਲ) ਦੇ ਲੜੀਵਾਰ
ਕੋਰਦੋਬਾ ਦਾ ਰੋਮਨ ਪੁੱਲ

**ਕੋਰਦੋਬਾ ਦਾ ਰੋਮਨ ਪੁੱਲ** ਗੁਆਦਲਕੁਈਵੀਰ (Guadalquivir) ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਪੂ. ਵਿੱਚ ਕੋਰਦੋਬਾ, ਆਂਦਾਲੂਸੀਆ, ਦੱਖਣੀ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪੁੱਲ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਇਲਾਕੇ ਸੋਤੇਸ ਦੇ ਲਾ ਅਲਬੋਲਾਫਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁਕਿਆ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਸ ਪੁੱਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਰੋਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਪੁੱਲ ਦੀ ਥਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁੱਲ, ਇਸਲਾਮੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, 16 ਖੱਪੇ ਅਤੇ 247 ਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ 9 ਮੀਟਰ ਹੈ।

ਅਗਸਤਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਜਿਹੜਾ ਰੋਮ ਨੂੰ ਕਾਦਿਜ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ (ਸ਼ਾਇਦ ਓਥੋਂ ਦੀ ਗੁਜਰਦਾ ਵੀ ਹੈ)। ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਗਵਰਨਰ ਅਲ ਸਮਹ ਇਬਨ ਮਲਿਕ ਅਲ-ਖੌਲਾਨੀ ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੁੱਲ ਇਸ ਪੁਰਾਣੇ ਰੋਮਨ ਪੁੱਲ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਤੇ ਹੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੱਧਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾਹੋਰਾ ਟਾਵਰ (Calahorra Tower) ਅਤੇ ਪੁਏਨਤੇ ਦੇਲ ਪੁਏਨਤੇ (Puerta del Puente) ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸਿਰੇ ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੁੱਲ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਵੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਸਲਿਮ ਕਲਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
* Colin O’Connor: *Roman Bridges*, Cambridge University Press 1993,।SBN 0-521-39326-4, pp.&nbsp;103 (SP7)
* Ahmed Mohammed al-Maqqari: *Nafhu at-Teeb min Ghosni al-Andalusi ar-Rateeb*, pp.&nbsp;480

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Page at Structurae website   
* Page at Cordoba24 website 
* Youtube video of Roman bridge of Córdoba
* http://dickschmitt.com/travels/spain/cordoba_province/cordoba/CordobaRomanBridge.html(http://dickschmitt.com/travels/spain/cordoba_province/cordoba/CordobaRomanBridge.html)
* http://watchersonthewall.com/game-thrones-filming-continues-roman-bridge-cordoba/(http://watchersonthewall.com/game-thrones-filming-continues-roman-bridge-cordoba/) 
* http://www.inspain.org/en/sites/romanbridgeofcordoba.asp(http://www.inspain.org/en/sites/romanbridgeofcordoba.asp)
* http://planergo.com/en/sights/roman-bridge-of-cordoba/(http://planergo.com/en/sights/roman-bridge-of-cordoba/) 
* https://www.flickr.com/photos/james_gordon_losangeles/8295309359/(https://www.flickr.com/photos/james_gordon_losangeles/8295309359/) 
* http://fiu_vro.advisor.travel/poi/Roman-bridge-of-Cordoba-18795(http://fiu_vro.advisor.travel/poi/Roman-bridge-of-Cordoba-18795) 
* http://www.sights-and-culture.com/Spain/cordoba.html(http://www.sights-and-culture.com/Spain/cordoba.html)