open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਬ੍ਰਿਜ ਬੀ. ਗੁਪਤਾ

**ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਸ਼ਣ ਗੁਪਤਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Brij Bhooshan Gupta**), ਏਸ਼ੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤਾਈਵਾਨ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ (CSIE) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਰਨਲਾਂ/ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ 600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 35 ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ 10 ਪੇਟੈਂਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 40,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 2022 ਅਤੇ 2023 ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ ਵਾਲੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਗੁਪਤਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਰੁੜਕੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਗੁਪਤਾ ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਰੁਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਕਲਾਉਡ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ, ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ, ਘੁਸਪੈਠ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ, ਬਲਾਕਚੈਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ, ਸਾਈਬਰ ਭੌਤਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਸ਼ੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਰਨਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ 600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 35 ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 10 ਪੇਟੈਂਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ 40,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਪਤਾ ਨੇ LoginRadius Inc. ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੋਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਾਹਕ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (CIAM) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ 6 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 2% ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੂਚੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਐਲਸੇਵੀਅਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਗੁਪਤਾ IEEE ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 2021 ਲਈ IEEE CTSoc ਵਿੱਚ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਡਾ. ਗੁਪਤਾ IEEE ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸੋਸਾਇਟੀ (2022 ਤੋਂ 2024) ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ-ਇਨ-ਲਾਰਜ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਵੀ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ।

ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਗੁਪਤਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਏਆਈ ਐਂਡ ਸਾਈਬਰ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਏਸ਼ੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤਾਈਵਾਨ ਵਿਖੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (CSIE) ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ 
* ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਉੱਤਮਤਾ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰੋ (2023)
* ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ (2009) ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ
* ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਐਮਈਆਈਟੀਵਾਈ ਵੱਲੋਂ ਫੈਕਲਟੀ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ (2017)
* IEEE GCCE ਆਊਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਅਤੇ WIE ਪੇਪਰ ਅਵਾਰਡ
* ਐਨਆਈਟੀ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਤੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਫੈਕਲਟੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2018 ਅਤੇ 2019)
* ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਉੱਚ-ਉਲੇਖਿਤ ਖੋਜਕਰਤਾ (2022,2023) 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ
ਓ. ਕੇ. ਹਰਸ਼

**ਓਮ ਕੁਮਾਰ ਹਰਸ਼** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **O. K. Harsh;** ਜਨਮ 12 ਸਤੰਬਰ 1952) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ।

ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ, ਵਿਕਰਾਂਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਲੋਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਨਰੇਰੀ ਪ੍ਰੋ-ਚਾਂਸਲਰ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਗਲੋਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਟੈਂਟੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਸਤੰਬਰ 1952 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਓਮ ਕੁਮਾਰ ਹਰਸ਼ ਕੋਲ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ, ਪਲਾਜ਼ਮਾ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ), ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਖੋਜ ਡਿਗਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ) ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਓਕੇ ਹਰਸ਼ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਤਾਤੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਲਗਭਗ 73 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ 341 ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਡਾ. ਹਰਸ਼ ਨੂੰ ਭਾਰਤ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ 
ਉਸਨੂੰ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ) ਦੁਆਰਾ UNE ਅਲੂਮਨੀ ਅਵਾਰਡ 2018 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ
ਜੀਤੇਨ ਹਜ਼ਾਰਿਕਾ

**ਜੀਤੇਨ ਹਜ਼ਾਰਿਕਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Jiten Hazarika**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ, ਡਿਬਰੂਗੜ੍ਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਨਿਰੁੱਧਦੇਵ ਸਪੋਰਟਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਡਿਬਰੂਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅੰਤਰਿਮ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਹਨ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਉਸਨੇ ਡਿਬਰੂਗੜ੍ਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ., ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਅਤੇ ਇਕਨੋਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ।

ਜੀਤੇਨ ਹਜ਼ਾਰਿਕਾ ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨ (ਆਨ ਲਾਇਨ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਡਿਬਰੂਗੜ੍ਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਉਸਨੇ ਅਗਸਤ 2022 ਵਿੱਚ ਡਿਬਰੂਗੜ੍ਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵੀਸੀ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੀ *ਅਲਮਾ ਮੈਟਰ ਸੀ।* ਉਹ ਪ੍ਰੋ. ਲੀਲਾ ਕਾਂਤਾ ਨਾਥ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣਗੇ।

ਉਸਦੇ ਖੋਜ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਥਮਿਤੀ, ਲਾਗੂ ਅੰਕੜੇ, ਸਮਾਂ ਲੜੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਬਾਇਓਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
ਉਸਨੂੰ ਮਿਲੇ ਕੁਝ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

* 2021 ਲਈ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਨਿਰੰਤਰ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2021) ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* ਗਲੋਬਲ ਇਕਨਾਮਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸ ਰਿਸਰਚ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਡਾ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪੁਰਸਕਾਰ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਸਾਮ: ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ: ਜਿਤੇਨ ਹਜ਼ਾਰਿਕਾ ਨੂੰ ਡਿਬਰੂਗੜ੍ਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੂਨਮ ਗੁਪਤਾ (ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ)

**ਪੂਨਮ ਗੁਪਤਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Poonam Gupta;** ਜਨਮ 1969) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ ਜੋ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਇੰਚਾਰਜ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ। ਉਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਿਆਪਕ ਮੁਹਾਰਤ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਪਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਆਰਥਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਅਪਲਾਈਡ ਇਕਨਾਮਿਕ ਰਿਸਰਚ (NCAER) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ (IMF), ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।

ਉਸਦੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੈਟਿਸਟੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ISI) ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਕਲਟੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਫਾਈਨੈਂਸ ਐਂਡ ਪਾਲਿਸੀ (NIPFP) ਵਿੱਚ RBI ਚੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਰਿਸਰਚ ਆਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇਕਨਾਮਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ (ICRIER) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਖੋਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਮੈਕਰੋਇਕਨਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਉਭਰ ਰਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ *ਦ ਇਕਨਾਮਿਸਟ*, *ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਟਾਈਮਜ਼* ਅਤੇ *ਦ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ* ਵਰਗੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਆਉਟਲੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
1998 ਵਿੱਚ, ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਖੋਜ ਲਈ ਐਗਜ਼ਿਮ ਬੈਂਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ

**ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Nageshwar Rao;** ਜਨਮ 1955) ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੰਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀ, ਉਤਰਾਖੰਡ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਟੰਡਨ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋ ਹਨ।

## ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੈਰੀਅਰ 
ਰਾਓ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 1990 ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 2013 ਤੱਕ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ (ਪੰਡਿਤ ਜੇਐਨਆਈਬੀਐਮ), ਵਿਕਰਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਉਜੈਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਫਰਵਰੀ 1985 ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 1990 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਰੀਡਰ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 1978 ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 1985 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਵਣਜ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵੀ ਰਹੇ।

## ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ 
ਰਾਓ ਨੇ ਕਈ ਮੁੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ:

* ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
* ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ, ਉਤਰਾਖੰਡ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
* ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਟੰਡਨ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
* ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੰਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ
* ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀ

## ਸਨਮਾਨ 
* ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਆਫ਼ ਲਰਨਿੰਗ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ
ਵਸੰਤੀ ਦੇਵੀ

**ਵੀ. ਵਾਸੰਤੀ ਦੇਵੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **V. Vasanthi Devi;** 8 ਨਵੰਬਰ 1938 - 1 ਅਗਸਤ 2025) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੀ। ਉਹ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਇੰਡੀਆਜ਼ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੀ ਟਰੱਸਟੀ ਸੀ। ਦੇਵੀ ਨੇ 1992-1998 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਨੋਨਮਨੀਅਮ ਸੁੰਦਰਨਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਅਤੇ 2002 ਅਤੇ 2005 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਵਸੰਤੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 1938 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਡਿੰਡੀਗੁਲ ਵਿੱਚ ਪੀਵੀ ਦਾਸ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਨਾਨਾ ਜੀ ਵੇਂਗਲ ਚੱਕਰਾਈ ਸਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ, ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਨ। ਚੱਕਰਾਈ ਰਾਹੀਂ, ਦੇਵੀ ਪੀ. ਚੇਂਚੀਆਹ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ।

15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਮਦਰਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਵੀਨ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਲਈ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਗਈ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਉਹ ਕਵੀਨ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣੀ ਅਤੇ 1987 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਹੜਤਾਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 1988 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਕੁੰਭਕੋਣਮ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1992 ਅਤੇ 1998 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸਨੂੰ ਮਨੋਨਮਨੀਅਮ ਸੁੰਦਰਨਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2002 ਅਤੇ 2005 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਸਟੇਟ ਕਮਿਸ਼ਨ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੌਤ 1 ਅਗਸਤ 2025 ਨੂੰ ਵੇਲਾਚੇਰੀ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2025
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ
ਐਮ. ਪੀ. ਗੁਪਤਾ

**ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਮ.ਪੀ. ਗੁਪਤਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Professor M. P. Gupta**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹਨ। ਉਹ ਆਈਆਈਟੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਮੋਦੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੁਪਤਾ ਨੇ 30 ਡਾਕਟਰੇਟ ਥੀਸਿਸ ਲਈ ਸਲਾਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ 5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਸੰਚਤ ਮੁੱਲ ਵਾਲੇ 22 ਸਪਾਂਸਰਡ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ "ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਔਨਲਾਈਨ" ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ *"ਟੂਵਾਰਡਜ਼ ਈ-ਗਵਰਨੈਂਸ"* ਅਤੇ *"ਪ੍ਰੋਮਿਸ ਆਫ਼ ਈ-ਗਵਰਨੈਂਸ"* ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗੁਪਤਾ ਨੇ 2003 ਤੋਂ ਈ-ਗਵਰਨੈਂਸ 'ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ (ICEG) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਰਾਹੀਂ, ਈ-ਗਵਰਨੈਂਸ 'ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੂਹ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 14 ਸੰਪਾਦਿਤ ਖੰਡਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
* ਪ੍ਰਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਮਾਹਿਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ
* 1996 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਇੰਡੋ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਕੈਲਗਰੀ (ਕੈਨੇਡਾ) ਦੀ ਹਿਊਮੈਨਿਟੀਜ਼ ਐਂਡ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ (HSS) ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ
* ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਰਲਡ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਖੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਪੁਰਸਕਾਰ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ 
# *ਸਰਕਾਰ ਔਨਲਾਈਨ: ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ*, 2003 ਟਾਟਾ ਮੈਕਗ੍ਰਾ-ਹਿੱਲ
# *ਡਿਜੀਟਲ ਇੰਡੀਆ: ਰਿਫਲੈਕਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ* *(ਇਮਰਜਿੰਗ ਮਾਰਕੀਟਸ ਦੇ ਥਿਊਰੀ ਐਂਡ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਵਿੱਚ ਐਡਵਾਂਸ)*, ਸਪ੍ਰਿੰਗਰ, 2018
# *ਈ-ਸਰਕਾਰ ਵੱਲ: ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਚੁਣੌਤੀਆਂ*, ਟਾਟਾ ਮੈਕਗ੍ਰਾ-ਹਿੱਲ, 2004 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ
ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਮਿਸ਼ਰਾ

**ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਮਿਸ਼ਰਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Manoj Kumar Mishra;** ਨਮ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1952) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ 37ਵੇਂ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੂੰ ਕੁਆਂਟਮ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ, ਆਈਆਈਟੀ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਫਲੋਰੀਡਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ (2009–2012) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਈਆਈਟੀ ਬੰਬੇ ਵਿੱਚ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਐਮਐਨ ਸਾਹਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਐਸਸੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।

## ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕਰੀਅਰ 
ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਰਿਸਰਚ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (IIT) ਬੰਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 27 ਸਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬਿਤਾਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੂਨ 2008 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2009 ਤੱਕ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਐਪਟੀਟਿਊਡ ਟੈਸਟ (GATE) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 21 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਤੋਂ 2 ਨਵੰਬਰ 2012 ਤੱਕ ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 22 ਨਵੰਬਰ, 2013 ਤੋਂ, ਉਹ BIT ਮੇਸਰਾ, ਰਾਂਚੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਵਿਰਾਸਤ 
ਮਿਸ਼ਰਾ 1999 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਫੈਲੋ ਬਣੇ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ
ਇੰਦਰਨਿਲ ਮੰਨਾ

**ਇੰਦਰਨੀਲ ਮੰਨਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Indranil Manna**) ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਰਲਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੇਸਰਾ (ਬੀਆਈਟੀ ਮੇਸਰਾ), ਝਾਰਖੰਡ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮੰਨਾ ਇੰਡੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ, ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਫੈਲੋ ਹਨ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ (INSA), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (INAE)।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਮੰਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜਨਵਰੀ, 1961 ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੰਨਾਲਾਲ ਸੰਸਥਾ, ਕਲਿਆਣੀ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (1983) ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਆਈਆਈਟੀ ਕਾਨਪੁਰ (1984) ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਆਈਆਈਟੀ ਖੜਗਪੁਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਡਿਗਰੀਆਂ ਡੀਐਸਸੀ (ਐੱਚਸੀ) ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।

ਮੰਨਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਆਈਆਈਟੀ ਖੜਗਪੁਰ (1985) ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। 2009 ਵਿੱਚ, ਉਹ HAG ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2010 ਵਿੱਚ CSIR-CGCRI ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2012 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਆਈਆਈਟੀ, ਕਾਨਪੁਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਖੋਜ 
ਉਸਦੇ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਨੈਨੋਸਟ੍ਰਕਚਰਡ ਸਮੱਗਰੀ, ਲੇਜ਼ਰ/ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਤਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਬੈਨੀਟਿਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਟੀਲ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਟ੍ਰਕਚਰ-ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਸਹਿ-ਸੰਬੰਧ, ਨੈਨੋਫਲੂਇਡ ਅਤੇ ਫੈਰੋਫਲੂਇਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਨੈਨੋ-ਤਰਲ ਅਤੇ ਲੇਜ਼ਰ/ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਤਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਅਤੇ ਅਮੋਰਫਸ/ਨੈਨੋਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਨ ਅਲ-ਅਲਾਇਜ਼ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਏ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਛੋਟੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਨ ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਰਹਿਤ ਸਮੱਗਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ ਜੋ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਮਿਸ਼ਰਤ ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਨੈਨੋਮੀਟਰ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਪਲਾਈਡ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਰਾਏਚੰਦ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ (ਪੀਆਰਐਸ) ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ TWAS ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ (ਸਿਰੇਮਿਕ ਅਤੇ ਧਾਤੂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਲਈ) ਅਤੇ ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵੌਨ ਹੰਬੋਲਟ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ (2001) ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਗੂਗਲ ਸਕਾਲਰ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ
ਜੈਦੀਪ ਪ੍ਰਭੂ

**ਜੈਦੀਪ ਪ੍ਰਭੂ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Jaideep Prabhu;** ਜਨਮ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1967 ਬੰਗਲੌਰ, ਕਰਨਾਟਕ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ) ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਜੱਜ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਉੱਦਮ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ £3.2 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਦੇਣਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਗਲੋਬਲ ਬਿਜ਼ਨਸ (ਸੀਆਈਜੀਬੀ) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ *ਜੁਗਾੜ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ: ਥਿੰਕ ਫਰੂਗਲ, ਬੀ ਫਲੈਕਸੀਬਲ, ਜਨਰੇਟ ਬ੍ਰੇਕਥਰੂ ਗ੍ਰੋਥ* ਦੇ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ *ਦ ਇਕਨਾਮਿਸਟ* ਦੁਆਰਾ ਫ੍ਰੂਗਲ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ "ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਕਿਤਾਬ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਸੰਪਾਦਕੀ ਅਨੁਭਵ 
ਪ੍ਰਭੂ *ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ*  ਅਤੇ *ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼*  ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ *ਯੂਰਪੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ* ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।

## ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
* ਹੈਰੋਲਡ ਐੱਚ. ਮੇਨਾਰਡ ਅਵਾਰਡ, 2009 ਲਈ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ।
* ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਚੂਨ 'ਤੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਲਈ ਆਈਬੀਐਮ ਫੈਕਲਟੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2009।
* ਜੇਤੂ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਜਾਂ ਨਵੀਨਤਾ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੇਖ ਲਈ AMA TechSIG ਪੁਰਸਕਾਰ, 2008।
* ਐਡਵਾਂਸਡ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ (AIM) ਰਿਸਰਚ, ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, 2007–2009।
* 2007 ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਜਾਂ ਨਵੀਨਤਾ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੇਖ ਲਈ AMA TechSIG ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ।
* ਜੇਤੂ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਜਾਂ ਨਵੀਨਤਾ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੇਖ ਲਈ AMA TechSIG ਪੁਰਸਕਾਰ, 2004।
* ਅਮਰੀਕਨ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ-ਸਰਵਿਸ ਸਪੈਸ਼ਲ ਇੰਟਰਸਟ ਗਰੁੱਪ, ਰੀਮਜ਼, ਫਰਾਂਸ, 2003 ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਪੇਪਰ ਅਵਾਰਡ।
* "ਫਰੂਗਲ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ: ਘੱਟ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ" ਫਰਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਚਾਰਟਰਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ 2016 ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ 2023 ਦੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਫੈਲੋ

## ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ 
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਫਿਨਲੈਂਡ, ਜਰਮਨੀ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ, ਪੁਰਤਗਾਲ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹੋਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਏਬੀਐਨ ਐਮਰੋ, ਬਰਟੇਲਸਮੈਨ ਏਜੀ, ਬਾਰਕਲੇਜ ਬੈਂਕ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟੈਲੀਕਾਮ, ਬੀਪੀ, ਯੂਕੇ ਦੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿਭਾਗ (ਡੀਟੀਆਈ), ਈਡੀਐਸ, ਐੱਗ ਬੈਂਕਿੰਗ, ਜੀਈ, ਆਈਬੀਐਮ, ਆਈਐਨਜੀ ਗਰੁੱਪ, ਲੇਅਰਡ ਪੀਐਲਸੀ, ਐਨਐਚਐਸ, ਨੋਕੀਆ, ਓਸ ਕਾਪੀਅਰਜ਼, ਫਿਲਿਪਸ, ਰੋਸ਼, ਸ਼ੈੱਲ, ਵੋਡਾਫੋਨ, ਵ੍ਹਿਸ? ਅਤੇ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967
ਦਿਲੀਪ ਸ਼ਹਾਨੀ

**ਦਿਲੀਪ ਟੀ. ਸ਼ਾਹਨੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Dilip T. Shahani**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਟੈਕਨੋਕਰੇਟ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਵੋਟਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ (EVM) ਅਤੇ ਵੋਟਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪੇਪਰ ਆਡਿਟ ਟ੍ਰੇਲ (VVPAT) ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2022 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਸ਼ਾਹਨੀ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦਿੱਲੀ (IIT ਦਿੱਲੀ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ IIT ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪੀਐਚਡੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਖੜਗਪੁਰ ਤੋਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ (1973) ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਟੈਕ ਕੀਤਾ।

ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਆਈਆਈਟੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਅਧਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ' ਅਤੇ 'ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ' ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਸ਼ਾਹਨੀ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ EVM ਅਤੇ VVPAT ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਚੋਣ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2016 ਤੋਂ, ਉਹ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਨਵੀਨਤਮ EVM ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਮੌਲੀ

thumb|8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਨੂੰ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕਵੀ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਚੰਦਰਮੌਲੀ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ।
**ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਮੌਲੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Rama Chandra Mouli;** ਜਨਮ 1950) ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਣਪਤੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਕ/ਕਵੀ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਸਾਹਿਤਕ ਲੇਖ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਨਾਵਲ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਵਾਰੰਗਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰੀਜਨਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤੋਂ ਮਕੈਨੀਕਲ ਸਟ੍ਰੀਮ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 22ਵੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਕਵੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

## ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 
ਮੌਲੀ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਲੇਖ "ਕਿਟੀਕੀ ਤੇਰੀਚਿਨਾ ਤਰੁਵਤਾ" ਲਈ। ਉਸਨੇ 2010, 2012 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਸਾਰਕ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ; ਅਤੇ 2013 ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੂਫੀ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਅਧਿਆਪਕ 2000, ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਕਲਾਸਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹਨ।

thumb|250x250px|ਰਾਮਾ ਚੰਦਰਮੌਲੀ ਨੇ ਪ੍ਰਗਤੀ ਭਵਨ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਖੇ 09 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਕਲੋਜੀ ਨਰਾਇਣ ਰਾਓ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2020 ਵਿਖੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕਲਵਕੁੰਤਲਾ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਰਾਓ ਤੋਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ
ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਹੋਸਬਲੇ

**ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਹੋਸਾਬਲੇ** (ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1954) 2021 ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ  ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ *ਸਰਕਾਰੀਵਾਹ* (ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ) ਹਨ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿੰਗ, ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ *ਸੰਗਠਨ ਮੰਤਰੀ*  ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਾਜਨੀਤੀ 
ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਹੋਸਾਬਲੇ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1954 ਨੂੰ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਿਮੋਗਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ  ਪਰਿਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (RSS) ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਹੋਸਾਬਲੇ 1968 ਵਿੱਚ ਆਰਐਸਐਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, 1972 ਵਿੱਚ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਏਬੀਵੀਪੀ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 1978 ਵਿੱਚ ਉਹ ਏਬੀਵੀਪੀ ਦੇ *ਪ੍ਰਚਾਰਕ* ਬਣੇ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਸਿੱਖਿਆ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਬੰਗਲੁਰੂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਿੱਖਿਆ ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਸੰਘ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਭਾਰ 
1992 ਵਿੱਚ ਹੋਸਾਬਲੇ ਨੂੰ ਏਬੀਵੀਪੀ ਦਾ *ਸੰਗਠਨ ਮੰਤਰੀ* (ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 2009 ਵਿੱਚ ਹੋਸਾਬਲੇ ਨੂੰ *ਸਰਕਾਰਿਆਵਾਹ* (ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ) ਸੁਰੇਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਚਾਰ *ਸਹ-ਸਰਕਾਰਿਆਵਾਹ* (ਸੰਯੁਕਤ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

ਹੋਸਾਬਲੇ 20 ਮਾਰਚ 2021 ਨੂੰ ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ *ਸਰਕਾਰੀਵਾਹ* ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2024 ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ 
ਹੋਸਾਬਲੇ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ "ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਘੁਸਪੈਠੀਆਂ" ਦੁਆਰਾ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਘਟਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ "ਅਸੰਤੁਲਨ" ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ *ਸਰਕਾਰੀਵਾਹ* ਬਣਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਹੋਸਾਬਲੇ ਨੇ ਲਵ ਜੇਹਾਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੋਫੋਬਿਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜੋ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਿਮ ਮਰਦ ਹਿੰਦੂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ "ਜਨਸੰਖਿਆ ਯੁੱਧ" ਅਤੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਭਰਮਾਉਣ, ਧੋਖਾ ਦੇਣ, ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਵਰਗੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਸਾਬਲੇ ਨੇ ਲਵ ਜੇਹਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਈ ਲੁਭਾਉਣ ਲਈ ਧੋਖਾਧੜੀ ਵਾਲੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਢੁਕਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਲਿਆਉਣੇ ਪੈਣਗੇ ਅਤੇ ਆਰਐਸਐਸ ਅਜਿਹੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰੇਗਾ।"

ਜੂਨ 2025 ਵਿੱਚ ਹੋਸਾਬਲੇ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਵਿੱਚੋਂ "ਸਮਾਜਵਾਦੀ" ਅਤੇ "ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ" ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Dattatreya Hosabale on Twitter

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਅਰਵਿੰਦ ਨਾਰਾਇਣਨ

**ਅਰਵਿੰਦ ਨਾਰਾਇਣਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Arvind Narayanan**) ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। ਨਾਰਾਇਣਨ ਨੂੰ ਡੇਟਾ ਦੇ ਡੀ-ਐਨੋਨੀਮਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਲਿਸੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹਨ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਨਾਰਾਇਣਨ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਤਕਨੀਕੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ. ਪਾਂਡੂ ਰੰਗਨ ਸਨ। ਨਾਰਾਇਣਨ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਲੀ ਸ਼ਮਤੀਕੋਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਟੈਕਸਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਖੋਜਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਡੈਨ ਬੋਨੇਹ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਨਾਰਾਇਣਨ ਸਤੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

## ਕਰੀਅਰ 
2006 ਵਿੱਚ ਨੈਟਫ਼ਲਿਕਸ ਨੇ ਬਿਹਤਰ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਲਈ ਨੈਟਫ਼ਲਿਕਸ ਇਨਾਮ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਨੈਟਫ਼ਲਿਕਸ ਨੇ "ਅਗਿਆਤ" ਦਰਸ਼ਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਾਰਾਇਣਨ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਿਟਾਲੀ ਸ਼ਮਤੀਕੋਵ ਨੇ ਇਸ ਗੁਮਨਾਮ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੂਵੀ ਡੈਟਾਬੇਸ ਉਪਭੋਗਤਾ ਖਾਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਡੀ-ਅਗਿਆਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ। ਨਾਰਾਇਣਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ ਅਤੇ ਬਲੌਗਾਂ ਤੋਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਗ੍ਰਾਫ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡੀ-ਅਗਿਆਤ ਕੀਤਾ।

2010 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਾਇਣਨ ਅਤੇ ਜੋਨਾਥਨ ਮੇਅਰ ਨੇ HTTP ਹੈਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂ ਨਾਟ ਟ੍ਰੈਕ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਾਇੰਟਸ ਅਤੇ ਸਰਵਰਾਂ ਲਈ ਡੂ ਨਾਟ ਟ੍ਰੈਕ ਦੇ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ ਬਣਾਏ। ਮੋਜ਼ੀਲਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡੂ ਨਾਟ ਟ੍ਰੈਕ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਡਰਾਫਟ ਲਿਖਿਆ।

ਨਾਰਾਇਣਨ ਨੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2008

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ
ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਹੇਠਾਂ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਆਧੁਨਿਕ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ ਜੋ 1947 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ, ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾ ਸੂਬਾ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਚੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੀਮਾਵਾਂ (ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾਇਦਾਦਾਂ), ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

## ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
*ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਸਬੰਧਤ ਸੂਚੀਆਂ
ਮਹਿੰਦਰ ਪਾਲ

**ਮਹਿੰਦਰ ਪਾਲ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Mahendra Pal;** ਜਨਮ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 1946) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਵੈਟਰਨਰੀ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੰਜਾਈ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੈਟਰਨਰੀ ਮਾਈਕੋਲੋਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਦੀਸ ਅਬਾਬਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵੈਟਰਨਰੀ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। 2023 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
1969 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋ. ਪਾਲ ਨੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਵੈਟਰਨਰੀ ਸਾਇੰਸ ਤੋਂ ਆਪਣੀ BVSc ਅਤੇ AH ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1975 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਹਾਈਜੀਨ ਐਂਡ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਤੋਂ MVPH ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਨੈਨੀਤਾਲ ਦੇ ਕੁਮਾਉਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਇੰਸ ਫੈਕਲਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਇੰਸ ਫੈਕਲਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਡੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ BVSc ਅਤੇ AH ਦੌਰਾਨ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਤੋਂ ICAR ਮੈਰਿਟ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ MVPH ਦੌਰਾਨ ICAR ਜੂਨੀਅਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 

## ਕਰੀਅਰ 
ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਟਰਨਰੀ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ 575 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ 8 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉੱਲੀਮਾਰਾਂ ਦੀ ਈਟੀਓਲੋਜੀਕਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਉੱਲੀਮਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

ਉਸਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸਿਓਲ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਵੈਟਰਨਰੀ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਅਤੇ ਕੋਰੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਵੈਟਰਨਰੀ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮੈਡੀਸਨ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਫੈਲੋ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ। ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਵੈਟਰਨਰੀ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟਸ (IAVPHS) ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ "ਪ੍ਰੋ. ਮਹਿੰਦਰ ਪਾਲ ਜ਼ੂਨੋਸਿਸ ਅਵਾਰਡ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ

* 2023 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ
* ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਸੈਂਡੋਜ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਇਨਾਮ 
* ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਵੈਟਰਨਰੀ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਦੁਆਰਾ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ 
* 2023 ਵਿੱਚ, ਮਹਿੰਦਰ ਪਾਲ ਨੂੰ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2023 ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਵਿਸ਼ਵ ਵੈਟਰਨਰੀ ਦਿਵਸ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਪਰਸ਼ੋਤਮ ਰੁਪਾਲਾ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ "ਆਉਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਵੈਟਰਨਰੀਅਨ ਅਵਾਰਡ" ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ
ਨੀਲ ਰਤਨ ਧਰ

**ਨੀਲ ਰਤਨ ਧਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Nil Ratan Dhar**) ਐਫ.ਐਨ.ਏ, ਐਫ.ਆਰ.ਐਸ.ਸੀ. (2 ਜਨਵਰੀ 1892 - 5 ਦਸੰਬਰ 1986) ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਥਰਮਲ ਅਤੇ ਫੋਟੋ-ਰਸਾਇਣਕ ਫਿਕਸੇਸ਼ਨ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਜੀਵਨ ਰਤਨ ਧਰ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਭਾਰਤੀ ਭੌਤਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪਿਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਧਰ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦ ਵਰਲਡ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਸ਼ੀਲਾ ਧਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਇਲ ਸਾਇੰਸ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 2 ਜਨਵਰੀ 1892 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ ਜੈਸੋਰ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼) ਦੇ ਜੋਲਖੜਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਨਾ ਕੁਮਾਰ ਧਰ, ਇੱਕ ਵਕੀਲ, ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਧਰ, ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨਿਰੋਦੇ ਮੋਹਿਨੀ ਧਰ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਉਸਨੇ 1917 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਡੀਐਸਸੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1919 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਗੋਰਖਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡੀਸੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ 
ਧਰ ਨੂੰ 1919 ਵਿੱਚ ਕੈਮੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਲੰਡਨ (FCS) ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕੈਮਿਸਟਰੀ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ) ਦਾ ਫੈਲੋ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। 1935 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (FNI, ਹੁਣ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ) ਦਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫੈਲੋ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਧਰ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਵਾਰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਕੈਮੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1933 ਤੋਂ 1934 ਅਤੇ 1935-1937 ਤੱਕ ਦੋਵਾਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਸੋਇਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਧਰ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਬਾਇਓਲਾਜੀਕਲ ਕੈਮਿਸਟ, ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ। 1961 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਸਾਇੰਸ ਕਾਂਗਰਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਰਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1986 ਵਿੱਚ ਮਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1892
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ
ਸ਼ਾਲਾ ਦਰਪਣ

ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੂਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਾਰੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਲਾ ਦਰਪਣ ਪੋਰਟਲ 'ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੋਰਟਲ 'ਤੇ ਸੂਬੇ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਮਾਪੇ ਸ਼ਾਲਾ ਦਰਪਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਅਪਡੇਟਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਅਸਾਈਨਮੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ 2015 ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੈਸ਼ਨ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਟੀਚਰਜ਼ ਸ਼ਾਲਾ ਦਰਪਣ ਪੋਰਟਲ ਇਸ ਸਾਈਟ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਬਾਰੇ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਬਾਰੇ, ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ, ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ: 
* ਸ਼ਾਲਾ ਦਰਪਣ ਨਵੋਦਿਆ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਸਮਿਤੀ (NVS) ਲਈ ਈ-ਗਵਰਨੈਂਸ ਸਕੂਲ ਆਟੋਮੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ।
* ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਲੱਗੇਬਲ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਇੰਟਰੈਕਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
* ਬਜਟ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ
* ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇਨਵੈਂਟਰੀ ਅਤੇ ਸਟੋਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
* ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ

## ਉਦੇਸ਼: 
ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ਾਲਾ ਦਰਪਣ ਪੋਰਟਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੋਰਟਲ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਮਾਪਿਆਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਸਾਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ। ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਾਲਾਦਰਪਨ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨੰਬਰ 
ਸ਼ਾਲਾਦਰਪਨ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨੰਬਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨੰਬਰ ਹਨ: 91-141-2700872, 0141-2711964।

## ਹਵਾਲੇ
ਰਾਜਵੰਸ਼

ਇੱਕ **ਰਾਜਵੰਸ਼** ਇੱਕੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕ੍ਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਗਣਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ "ਘਰ" ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਜਾਂ ਕੁਲੀਨ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਇਰਲੈਂਡ (10ਵੀਂ ਸਦੀ), ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ (27 ਈਸਾ ਪੂਰਵ - ਈਸਵੀ 1453), ਸ਼ਾਹੀ ਈਰਾਨ (678 ਈਸਾ ਪੂਰਵ - ਈਸਵੀ 1979), ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ (3100-30 ਈਸਾ ਪੂਰਵ), ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਚੀਨ (2070 ਈਸਾ ਪੂਰਵ - ਈਸਵੀ 1912), ਲਗਾਤਾਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, "ਰਾਜਵੰਸ਼" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਸ ਯੁੱਗ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ।

18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਫ੍ਰੈਂਕਿਸ਼ ਸੈਲਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਧੀ ਰਾਹੀਂ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ਵਾਦੀ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ
## ਹਵਾਲੇ
ਮੌਰੀਆ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ (ਲਗਭਗ 322–185 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਸਾਮਰਾਜ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰਿਆ ਨੇ 322 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ 185 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਪਹਿਲਾ ਪੈਨ-ਇੰਡੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। ਮੌਰੀਆ ਸਮਰਾਟ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਉੱਤੇ ਪੂਰਨ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚਾਣਕਯ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਕੌਟਿਲਯ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰਿਆ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਿੰਦੂਸਾਰ ਨੇ 297 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਉਸਨੇ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਬਿੰਦੂਸਾਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਸ਼ੋਕ, ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਆਗੂ ਸੀ। ਅਸ਼ੋਕ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਛਾਪ ਛੱਡੀ, ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਸਾਮਰਾਜ ਟੁੱਟਣ ਲੱਗਾ। ਮੌਰੀਆ ਦੇ ਆਖਰੀ ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ, ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਪੁਸ਼ਯਮਿੱਤਰ ਸ਼ੁੰਗ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 185 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੰਗ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਬੰਸਾਵਲੀ 
## ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
;ਸ਼ਾਸ਼ਕ-

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਮਗਧ
* ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਨਿਖਿਲ ਕਾਨੇਤਕਰ

**ਨਿਖਿਲ ਕਾਨੇਤਕਰ** (ਜਨਮ 13 ਮਈ 1979) ਪੂਨੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਬਕਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਕਾਨੇਤਕਰ ਨੇ 2004 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖੇਡਿਆ, ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਦੇ ਸਰਜੀਓ ਲੋਪਿਸ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। 16ਵੇਂ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ, ਕਾਨੇਤਕਰ ਨੂੰ ਡੈੱਨਮਾਰਕ ਦੇ ਪੀਟਰ ਗੇਡ ਨੇ ਹਰਾਇਆ। ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਾਨੇਤਕਰ ਨੇ ਥਾਮਸ ਕੱਪ, ਆਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਓਪਨ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ, ਸਵਿਸ ਓਪਨ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਓਪਨ, ਟੂਲੂਸ ਓਪਨ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੁਣੇ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਖਿਲ ਕਾਨੇਤਕਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਅਕੈਡਮੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਛਤਰਪਤੀ ਸਪੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਮਹਾਲੁੰਗੇ-ਬਲੇਵਾੜੀ, ਪੂਨੇ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਕਾਨੇਤਕਰਇੱਕ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਓਲੰਪਿਕ ਦੌਰਾਨ ਏਥਨਜ਼ ਤੋਂ ਮਰਾਠੀ ਅਖਬਾਰ ਸਕਲ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਸਪੋਰਟਸ ਦੁਆਰਾ 2016 ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਦੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਕਾਨੇਤਕਰ ਨੇ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕੋਚੀ, ਕੇਰਲ ਦੇ ਕਦਾਵੰਤਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਖੇਡ ਕੇਂਦਰ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ 41ਵੀਂ ਇੰਡੀਅਨ ਮਾਸਟਰਜ਼ (ਵੈਟਰਨਜ਼) ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2016-17 ਵਿੱਚ 35+ ਉਮਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਸਰੋਤ 
* ਕਾਨੇਤਕਰ, ਸਾਇਨਾ ਡੀ-ਡੇਅ ਚੁਣੌਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ
* ਮੈਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਣਾ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ: ਕਾਨੇਤਕਰ
* ਨਿਖਿਲ ਕਾਨੇਤਕਰਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਏ
* ਸ਼ਟਲਰ ਲਈ ਕੰਮ - ਅਪਰਨਾ ਪੋਪਟ, ਅਭਿਨ ਸ਼ਿਆਮ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਨਿਖਿਲ ਕਾਨੇਤਕਰਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Nikhil Kanetkar Badminton Academy
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979
ਮੁੰਬਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ

ਮੁੰਬਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ, ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਰਵਤੀ (ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ) ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਅਵਤਾਰ ਦੇਵੀ ਮੁੰਬਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਮੁੰਬਾ ਦੇਵੀ ਮੁੰਬਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਮੁੰਬਈ ਨਾਮ ਮੁੰਬਾ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।[1]

ਨਦੀ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਛੱਡੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੰਦਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ।[2]

ਮੁੰਬਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ, ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਰਵਤੀ (ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ) ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਅਵਤਾਰ ਦੇਵੀ ਮੁੰਬਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਮੁੰਬਾ ਦੇਵੀ ਮੁੰਬਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਮੁੰਬਈ ਨਾਮ ਮੁੰਬਾ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।[1] ਨਦੀ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਛੱਡੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੰਦਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ।[2] ਦੇਵੀ ਮੁੰਬਾ "" "ਸਰਪ੍ਰਸਤ"" ਸੀ ਜੋ ਮਰਾਠੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੋਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਈਫਨ ਸੀ, [3] ਬੰਬਈ ਦੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। "ਮੁੰਬਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ" "ਮਹਾ ਅੰਬਾ" ਜਾਂ "ਮਹਾਨ ਮਾਂ" ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ "ਹਿੰਦੂ ਮਾਂ ਦੇਵੀ" (ਦੇਵੀ) ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ "ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਵਾਂ" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਮੁੰਬਈ ਦੇ "" ਭੁਲੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਮੰਦਰ ਸਟੀਲ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। "ਮੁੰਬਈ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ" ਲਈ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਅਸਾਧਾਰਨ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ "ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ" [4]।

## ਇਤਿਹਾਸ 
## ਆਈਕਨ 
ਇਹ ਭਾਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰੋਤ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲੇ ਜੋੜ ਕੇ ਇਸ ਭਾਗ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੋ। ਬਿਨਾਂ ਸਰੋਤ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। (ਅਪ੍ਰੈਲ 2022) (ਇਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਹਟਾਉਣਾ ਹੈ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ)

ਇਹ ਮੰਦਰ ਦੇਵੀ ਅੰਬਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁੰਬਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ ਛੇ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਮੁੰਬਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ ਬੋਰੀ ਬੰਦਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ 1739 ਅਤੇ 1770 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੁੱਲੇਸ਼ਵਰ ਵਿਖੇ ਉਸੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੇਵੀ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਉੱਤਰੀ ਹਿੰਦ-ਗੰਗਾ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਆਬਾਦੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਟਰਮੀਨਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਲੀ ਮਛੇਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਸਲ ਮੰਦਰ 1737 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਤਲਾਓ ਵਿਖੇ ਇਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਮੁੰਬਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਾਜ, ਇੱਕ ਨੱਕ ਦਾ ਸਟੱਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਾਰ ਵਾਲਾ ਚੋਗਾ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਮੋਰ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਅੰਨਪੂਰਣਾ ਦੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਬਾਘ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਾਹਕ ਹੈ।

ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਮ ਦੇਵੀ ਮੁੰਬਾ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਖੁਦ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦੇਵੀ ਮੁੰਬਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਮ ਬੰਬੇ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬੋਮ ਬਾਹੀਆ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਚੰਗੀ ਖਾੜੀ'।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਕ਼

**ਕ਼** ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ ਦਾ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਹੈ। ਜੋ **ਕ਼** ਦੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੀ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧੁਨੀ ਦਾ ੳੁਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਜੀਭ ਤਾਲੂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ
ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਘਰ

**ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਘਰ** (ਪਸ਼ਤੋ : شمشير غار) ਦੱਖਣੀ ਕੰਧਾਰ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਗੁਫ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਧਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 15 ਮੀਲ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੰਜਵਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ 3.5 ਮੀਲ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

## ਭੂਗੋਲ 
ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਘਰ ਗੁਫ਼ਾ ਦੀ ਉਚਾਈ 1193 ਮੀਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਰਘੰਦਾਬ ਨਦੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 100 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਪਿੰਡ ਬਦਵਾਨ ਕਾਲੇ (ਬਦਵਾਨ ਦਾ ਪਿੰਡ) ਹੈ।

ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਘਰ ਦੇ ਪੰਜ ਚੈਂਬਰ ਹਨ: ਪਹਿਲਾ 11 ਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ 17 ਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਹਿਲੇ ਵਾਲੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
1951 ਵਿੱਚ ਲੂਈਸ ਡੁਪਰੀ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਚ ਇਹ ਸਥਾਨ ਪਲਾਇਓਸੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਲਗਭਗ 2000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ ਅਤੇ 1222 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 

ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਦੌਰ ਸਨ:

**ਪਹਿਲਾ ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ** : ਇਹ 100 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।

**ਦੂਜਾ ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ** : 100 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 300 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਾਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੁਝ ਧਾਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

**ਤੀਜਾ ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ** : 300 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ। ਇਸਦੀ ਪਛਾਣ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

**ਮੁਸਲਿਮ ਜਿੱਤ ਯੁੱਗ** : 700 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੰਗੋਲ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਇਆ।  

## ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ 
* ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਲਾਕਾਈ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਜਾਂ ਬਾਹਰੀ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜਾਂ ਕਾਰਨ ਗੁਫਾ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੈ।
* ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਭੌਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ, ਘੱਟ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਘੱਟ ਦੁਨੀਆਈ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਥੋੜੀ ਘੱਟ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹਾਨਬੋਕ

**ਹਾਨਬੋਕ** () ਕੋਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਹੈ।

*ਹਾਨਬੋਕ* ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਕੋਰੀਆਈ ਕੱਪੜੇ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਪਹਿਰਾਵੇ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆਈ ਲੋਕ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ '''''' (  )ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।  ਇਹ ਪਹਿਰਾਵਾ ਕੋਰੀਆਈ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਰੀਓ-ਸਾਰਮ - ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਸਲੀ ਕੋਰੀਆਈ ਨੇ ਵੀ ਹਾਨਬੋਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

ਹਾਨਬੋਕ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁੜਤਾ, ਪਜਾਮਾ, ਸਕਰਟ, ਅਤੇ ਕੋਟ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਇਹ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕਸਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
thumb|5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਗੋਗੁਰਿਓ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਈਸ ਔਰਤ ਦਾ ਹਾਨਬੋਕ ਉੱਤਰੀ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏ-ਲਾਈਨ ਸਕਰਟ ਦੇ ਨਾਲ ਉਪਰਲਾ ਅਤੇ ਹੇਠਲਾ ਵੱਖਰਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਕੋਰੀਆਈ ਲੋਕ ਪੁਰਾਣੇ  ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਾਨਬੋਕ ਪਾਉਂਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਹਾਨਬੋਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰਾਜਾਂ (57 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ 668 ਈਸਵੀ) ਤੱਕ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਮੰਚੂਰੀਆ ਦੇ ਕੋਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਗੋਗੁਰਿਓ ਕਾਲ (ਚੌਥੀ ਤੋਂ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ) ਦੇ ਕਬਰਾਂ ਦੇ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕੱਪੜੇ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਾਨਬੋਕ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਬਣਤਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।  ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਾਨਬੋਕ, ਆਧੁਨਿਕ ਹਾਨਬੋਕ ਵਾਂਗ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ *ਜੀਓਗੋਰੀ*, *ਬਾਜੀ*, *ਚੀਮਾ* ਅਤੇ *ਪੋ* ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਕੁਝ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਹਾਨਬੋਕ ਦੇ ਕੁਝ ਤੱਤ, ਜਿਵੇਂ ਖਾਸ ਰੰਗ ਜਾਂ ਪੈਟਰਨ, ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਮਨਵਾਦ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੋਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚਿੱਟੇ ਹਾਨਬੋਕ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਰੰਗ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ (  ) ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਰੰਗੀਨ ਹਾਨਬੋਕ ਪਹਿਨਣਾ ਮਨਾਂ ਸੀ।  ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੋਸੀਅਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ (1392–1897) ਅਤੇ ਕੋਰੀਆ ਉੱਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਕਬਜ਼ੇ (1910–1945) ਦੌਰਾਨ, ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਉਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਬਲੀਚ ਕੀਤੇ ਰੰਗਦਾਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।

ਆਧੁਨਿਕ ਹਾਨਬੋਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੋਸੀਅਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਾਨਬੋਕ ਦੇ ਡੀਜ਼ਾਇਨ  'ਤੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੋ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 

ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਹਾਨਬੋਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖੇਤਰੀ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਚੀਨ ਸਮੇਤ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਕੋਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਹਾਨਬੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਵਧੇ ਹੋਏ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ, ਸਮਕਾਲੀ ਕੋਰੀਆਈ ਲੋਕ ਰਸਮੀ ਜਾਂ ਗੈਰ -ਰਸਮੀ ਮੌਕਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹਾਂ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਜਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਰਗੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਲਈ ਹਾਨਬੋਕ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। 1996 ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਖੇਡ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ  ਨੂੰ ਹਾਨਬੋਕ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਨਬੋਕ ਦਿਵਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਰੀਆਈ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦੌਧਰ

**ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦੌਧਰ** (ਜਨਮ 1888-ਮੌਤ 12 ਦਿਸੰਬਰ 1982) ਮਜਦੂਰ ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰਾਇਪੁਰ ਡੱਬਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।

## ਜਨਮ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ 
ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸ਼ਾਮ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ 1888 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ ਸੱਚੋ ਸੱਚ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਛੋਟੀ ਕਿਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਛੋਟੀ ਕਿਸਾਨੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਘਰ ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ 6 ਜਮਾਤਾਂ ਪੜ੍ਹੇ ਸਨ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਮਲਾਇਆ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਆਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਚਾ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਮਾਤਾ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਣਾ ਚਾਹਿਆ। ਪਰ ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਥਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਪਤਨੀ ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਆਦ ਮਰ ਗਈ। ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਜਿਆਦਾ ਪੜ੍ਹੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਤੇ ਘਰ ਦੀ ਮਾੜੀ ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਨ ਰੁਜਗਾਰ ਦੀ ਖਾਤਰ 1913 ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਗਏ ਤੇ ਬੜੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੀ। ਪਰ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਾਰਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਤਲੋਕ ਸਿੰਘ ਜੋ ਕਿ ਉਥੇ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਸਨ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਲਾਇਆ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਣ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦੌਧਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵਾਪਸ ਭਾਰਤ ਆਉਂਣਾ ਪਿਆ। ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ  ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿੰਡ ਰਹਿਣ ਮਗਰੋਂ  1920 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕਲੱਕਤਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੇ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਡਰਾਇਵਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। 

### ਰਾਜਸ਼ੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ 
ਕਲਕੱਤੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਲਹਿਰ (1921ਈ.) ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਕਾਂਗਰਸ਼ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਲੱਕਤਾ ਵਿਖੇ 1925 ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰਾਇਪੁਰ ਡੱਬਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੀ, ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੁੰਨੇਵਾਲਾ (ਮੋਗਾ), ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰੀ, ਅਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ, ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ਰੀ, ਬਚਨ ਦਾਸ ਸ਼ਰਮਾ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢੋਲਣ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 1926 ਵਿੱਚ ਕਿਰਤੀ ਦਲ ਬੰਗਾਲ ਨਾਮੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਸ਼ਾਂਝੀਵਾਲ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵੀ ਕੱਢਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜਸੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੇ ਟਰੇਡ ਜੂਨੀਅਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੇਲ੍ਹ ਵੀ ਗਏ।

1936 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਆ ਕੇ ਰਾਜਸੀ ਸਰਗਰਮੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਆਪ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1941 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਇਜਲਾਸ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ 20 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਕੋਰੋਟਾਣਾ (ਮੋਗਾ) ਵਿਖੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਹੋਈ। ਇਸ ਕਾਰਣ 2 ਮਹੀਨੇ ਹਵਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹੇ। ਦੌਧਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 23 ਮਾਰਚ 1948 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾਗਮ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜੁਝਾਰੂ ਤਕਰੀਰ ਕਰਕੇ ਬਾਬਾ ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਰੰਟ ਨਿਕਲੇ ਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਫ਼ਰਾਰ ਰਹਿਣ ਮਗਰੋਂ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1949 ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਯੋਲ ਜੇਲ ਕੈਂਪ ਕਾਂਗੜਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਥੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਕਾਰਣ ਰਾਜਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨੇ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ 90 ਦਿਨ ਚੱਲੀ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਸਿਹਤ ਬਹੁਤ ਕਮਜੋਰ ਹੋ ਗਈ। ਕੌਮੀ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ ਰੌਲਾ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਤੇ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਅਸੰਬਲੀ ਚੋਣਾ ਕਾਰਣ ਮਈ 1952  ਨੂੰ ਕੁਝ ਰਾਜਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨਾਲ ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 12 ਦਿਸੰਬਰ 1982 ਨੂੰ ਹੋਈ।
ਵੀਅਤਨਾਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹਨੋਈ

**ਵੀਅਤਨਾਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸਿਟੀ** (ਵੀ ਐਨ ਯੂ ਐਚ ਸੀ ਐਮ, ਵੀਅਤਨਾਮੀ: [Đại học Quốc gia Hà Nội] ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। (ਦੂਜੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸਿਟੀ) ਹੈ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 10 ਦਸੰਬਰ 1993.

* 179 ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ
* 189 ਐਮਐਸਸੀ ਅਤੇ ਐਮ.ਇੰਜੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ
* 115 ਡੌਕਟੋਰਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ

thumb|ਵੀਅਤਨਾਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹਨੋਈ
ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਮੁੱਢਲੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹਿਉਮਨੀਟੀਜ਼, ਸਾਹਿਤ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।  

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ੇਰਿੰਗਮਾ ਚਾਹ

**ਸ਼ੇਰਿੰਗਮਾ** ਚਾਹ ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਵਾਲੀ ਚਾਹ (ਹਰਬਲ ਚਾਹ) ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਕਾਰਨ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਚਾਹ ਦਾ ਨਾਮ ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਦੇਵੀ *Tsheringma* ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸਨੂੰ ਭੂਟਾਨੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਹੈ ਕਸੁੰਭ ਪੌਦੇ ( *ਕਾਰਥਾਮਸ ਟਿੰਕਟੋਰੀਅਸ* ) ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰਗਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ *ਦਾਲਚੀਨੀ*  (ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿੰਗ-ਤਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੀ ਛਿੱਲ। 

### ਇਤਿਹਾਸ 
Tsheringma Tea ਦਾ ਸਬੰਧ ਭੂਟਾਨੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਭੂਟਾਨੀ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਸਮੀ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਵਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਪੇਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਹਤ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

### ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਸੁਗੰਦ 
Tsheringma Tea ਦਾ ਸਵਾਦ ਹਲਕਾ ਮਿੱਠਾ, ਫੁੱਲਦਾਰ ਅਤੇ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੁਗੰਦ ਮਨ ਨੂੰ ਅਰਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਧਿਆਨ (Meditation) ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਸਿਹਤ ਲਈ ਲਾਭ 
ਭੂਟਾਨੀ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚਾਹ ਹੇਠਲੇ ਲਾਭ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ:

* ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
* ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
* ਰੋਗ-ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
* ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

### ਵਪਾਰਕ ਉਪਲਬਧਤਾ 
ਭੂਟਾਨ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੇਰਿੰਗਮਾ ਚਾਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਉਤਪਾਦ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਹ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਸੋਵਿਨੀਅਰ ਸ਼ਾਪਾਂ, ਗਿਫਟ ਪੈਕ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
----

### ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ 
ਇਹ ਚਾਹ ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪਰੋਸਣ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਮਹਿਮਾਨ-ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰਿੰਗਮਾ ਚਾਹ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਟਾਨੀ ਪਕਵਾਨ