open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸਿਲਵੇਸਟਰ ਸਟਾਲੋਨ

**ਸਿਲਵੇਸਟਰ ਗਾਰਦੇਨਜ਼ੀਓ "ਸਲਾਏ" ਸਟਾਲੋਨ** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਸਕਰੀਨਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਹਾਲੀਵੁਡ ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਲੜੀ ਫਿਲਮ ਰਾਕੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ,ਬਾਕਸਰ ਰਾਕੀ ਬਲਬੋਆ ਵੱਜੋਂ ਨਿਭਾਈ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 1976 ਤੋਂ 2015 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸੱਤ ਫਿਲਮਾਂ ਆਈਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਰੈਮਬੋ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਏ ਜੋਨ ਰੈਮਬੋ ਅਤੇ ਐਕਸਪੇਨਡੇਬਲ (ਫਿਲਮ ਸੀਰੀਜ਼) ਵਿੱਚ ਬਾਰਨੇ ਰੋਸ ਵੱਜੋਂ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਹੁਸੈਨਪੁਰ

**ਹੁਸੈਨਪੁਰ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ.ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਾਜਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੰਢੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰਾਮ ਸਿੰਘ (ਆਰਕੀਟੈਕਟ)

thumb|ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ

**ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ** (1 ਅਗਸਤ 1858 - 1916) ਐਮਵੀਓ (ਮੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਆਰਡਰ) (ਜਿਸ ਪਾਸ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਤੇ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਸਰ ਕਹਿਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)  ਪ੍ਰੀ-ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਕਰੀਬ 2 ਦਹਾਕੇ ਲਈ ਦਬਦਬਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ, ਓਸਬੋਰਨ ਹਾਊਸ; ਲਾਹੌਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿੱਚ ਗਵਰਨਰ ਹਾਊਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

## ਵਿੱਦਿਆ 
ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੱਸ ਪਾਈ ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਾਸਤੇ ਲਾਹੌਰ ਮੇਓ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਖੁੱਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈ। ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੇ ਮੇਓ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਾ ਜ਼ਹੀਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਚੇਰੀ ਵਿੱਦਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੇਓ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਹੁਣ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।  ਪਹਿਲੀ ਸਲਾਨਾ ਸਕੂਲ ਰਿਪੋਰਟ ਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰ. ਕਿਪਲਿੰਗ ਨੇ ਲਿਖਿਆ- ਸੰਗਮਰਮਰ ਤ੍ਰਾਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਲਪੀ ਦਾ ਬੇਟਾ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਨ, ਕਾਰਪੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਲੁਹਾਰ ਅਤੇ ਐਡਵਿਨ ਹੋਲਡਨ ਹੋਣਹਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ, ਪਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਲੱਗ ਕੇ ਉੱਚੀਆਂ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਛੂਹੇਗਾ। ਕਾਰਪੈਂਟਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ ਬਣੇਗਾ। ਉਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਤਲਾਸ਼ਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਮੇਓ ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਪਲਿੰਗ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾ ਲਿਆ ਕਿ ਮੇਓ ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ- ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੌਣ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗਾ?  ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ- ਜਿਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆ ਦਿੱਤੀ ਉਸ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਕਿਵੇਂ ਉਸਾਰਨੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰਨੀ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਗਹਿਣਾ ਪਹਿਨਾਉਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾਂ ਸਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਓ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਹੁਣ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ) ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਵੀ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ 1903 ਤੋਂ 1913, ਤੱਕ ਇਸੇ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਗਸਤ 1858  ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਬਟਾਲਾ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਰਸੂਲਪੁਰ, (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਭਾਰਤ) ਦੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਸੋਹਲ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।  ਪ੍ਰੋ. ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਖ਼ੀਅਤ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਡਾ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਚੈਰੀਟੇਵਲ ਸੋਸਾਇਟੀ (ਰਜਿ.) ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਓ ਸਕੂਲ ਆਫ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਉਚੇਰੀ (ਆਰਕੀਟੈਕਟ) ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਡਰਾਫਟਸਮੈਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਿਟਾਇਰਡ ਹੋਏ। ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਮਾਰਤਸਾਜੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉਚਾ ਨਾਮ ਕਮਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਸਬਰਨ ਮਹਿਲ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ ਉਸਾਰ ਕੇ ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਐਮ.ਵੀ.ਓ (ਮੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਆਰਡਰ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।  

## ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ (ਨਕਸ਼ੇ) 
thumb|ਲਹੌਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਲਾਹੌਰ
ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੰਮ ਹਨ:  ਲਾਹੌਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ , 

ਮੇਓ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, Aitchison College ਅਤੇ

 Punjab University, ਸਭ ਲਹੌਰ ਵਿਚ।,
thumb|ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ਼, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਅਲਾਹਬਾਦ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਚਹਿਰਆਂ ਹਾਲ, 

ਮਿਊਨਸਪਲ ਹਾਲ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਇਤਿਆਦ 

ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ 
* *The Raj, Lahore and Bhai Ram Singh*, by Pervaiz Vandal and Sajida Vandal, Lahore: National College of Arts, 2006.

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* The forgotten master by Amrik Singh The Tribune, India 2006. Retrieved 13 March 2011

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ
ਡੋਨੀ ਯੇਨ

**ਡੋਨੀ ਯੇਨ**, ਜਿਸਨੂੰ ਜੇਨ ਜੀ-ਡਾਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦਾ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ, ਫਿਲਮ ਡਰੈਕਟਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਵਰਲਡ ਵੁਸ਼ੂ ਚੈਮਪੀਅਨ ਰਿਹਾ।

ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਲਾ ਵਿੰਗ ਚੁਨ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*The Official Donnie Yen Website DonnieYen.Asia 
*
*"An Action Star Moves to the Lead," New York Times article
*Donnie Yen profile page  at Hong Kong Cinemagic

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ
ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ

**ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ** ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਾ ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਲਪ ਨਾ-ਮਾਤਰ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮਾਂ
ਗੁਲਦਸਤਾ

**ਗੁਲਦਸਤਾ** ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਚਿਣਿਆ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਗੁਲਦਸਤੇ ਘਰ ਜਾਂ ਜਨਤਕ ਭਵਨਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਨ, ਜਾਂ ਹਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਗੁਲਦਸਤੇ ਅਕਸਰ ਜਨਮਦਿਨ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਜਾਵਟੀ ਉਪਕਰਣ
ਮੈਰੀ ਕੌਮ (ਫਿਲਮ)

**ਮੈਰੀ ਕੌਮ** 2014 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਮੈਰੀ ਕੌਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਪਰ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਰੀ ਕੌਮ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2014 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2014 ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਕੁਆਂਟਮ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ

**ਕੁਆਂਟਮ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ** ਜਾਂ ਕੁਆਂਟਮ ਕੌਸਮੌਲੌਜੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁਆਂਟਮ ਥਿਊਰੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਕਲਾਸੀਕਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ (ਕੌਸਮੌਲੌਜੀ) ਦੇ ਖੁੱਲੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਸਵਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫੇਜ਼ (ਅਵਸਥਾ ਸਥਿਤੀ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੌਸਮੌਲੌਜੀ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਨੂੰ ਉੰਨੀ ਦੇਰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਬਿੱਗ ਬੈਂਗ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸਿੰਗੁਲਰਟੀ ਅਤੇ ਪਲੈਂਕ ਟਾਈਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਥਿਊਰੀ ਉਹ ਕੁੱਝ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਤਿਮ ਥਿਊਰੀ ਦੀਆਂ ਜਰੂਰਤਾਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਲਈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ ਜੋ ਰਿਲੇਟੀਵਟੀ ਥਿਊਰੀ ਅਤੇ ਕੁਆਂਟਮ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਜੋੜ ਸਕੇ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਲੂਪ ਕੁਆਂਟਮ ਗਰੈਵਿਟੀ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਨੀਰਜਾ

**ਨੀਰਜਾ** 2016 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਨੀਰਜਾ ਭਨੋਟ ਉੱਪਰ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਾਮ ਮਧਵਾਨੀ ਹਨ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖਰ ਰਵਜਿਆਨੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੁਲ ਕਸਬੇਕਰ ਅਤੇ ਫੌਕਸ ਸਟਾਰ ਸਟੂਡੀਓਸ ਹਨ। ਫਿਲਮ ਪੈਨ ਐਮ ਉੜਾਨ 73 ਦੇ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਨੀਰਜਾ ਭਨੋਟ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ 23 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਏਅਰ-ਹੋਸਟੈੱਸ 359 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
1562

**1562** 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1560 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

## ਘਟਨਾ 
* 9 ਮਾਰਚ &ndash; ਨੈਪਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਕ ਵਿੱਚ ਚੁੰਮਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਈ ਗਈ ਤੇ ਇਸ ਜੁਰਮ ਦੀ ਸਜ਼ਾ 'ਮੌਤ' ਰੱਖੀ ਗਈ।
* 19 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਕੈਥੋਲਿਕਾਂ ਤੇ ਹੁਗੂਨਾਟਸ (ਪ੍ਰੋਟਸਟੈਂਟ) ਵਿਚਕਾਰ ਡਰਾਇਕਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਕ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਥੋਲਿਕ ਜੰਗ ਜਿੱਤ ਗਏ | ਕੈਥੋਲਿਕਾਂ ਕੋਲ 22 ਤੋਪਾਂ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਭਾਰੂ ਰਹੇ | ਇਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਕ ਜੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ |
## ਜਨਮ 
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ

(XDF) ਸਤੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਫੋਟੋ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ। ਫੋਟੋ ਵਿਚਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਹਰੇਕ ਸਪੈੱਕ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਗਲੈਕਸੀ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ 13.2 ਬਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ; ਦੇਖਣਯੋਗ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ 200 ਬਿਲੀਅਨ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਹੋਣਾ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ]]

ਕੌਸਮੌਲੌਜੀ (ਗਰੀਕ ਸ਼ਬਦ κόσμος, kosmos “ਸੰਸਾਰ” ਅਤੇ -λογία, -logia “ਦਾ ਅਧਿਐਨ”), ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਉਤਪਤੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। ਭੌਤਿਕੀ ਕੌਸਮੌਲੌਜੀ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕਿਸਮਤ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਪੈਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਅਤੇ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ, ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਵਿਦਵਤਾ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਧਿਐਨ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਹੈ ਜੋ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਇਸ਼ੈਟੌਲੌਜੀ (ਕਿਸਮਤ ਸਿਧਾਂਤ)ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।

ਭੌਤਿਕੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਖਗੋਲਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਿਨਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ, ਮੈਟਾਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨ (ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ), ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੇ ਫਿਲਾਸਫਰ। ਇਸਦੀ ਫਿਲਾਸਫੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਸਦਕਾ, ਭੌਤਕੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਥਿਊਰੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਥਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਖਗੋਲਿਕ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਵਰਤਦੀ ਹੈ। ਅਜੋਕੀ ਭੌਤਿਕੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਬਿੱਗ ਬੈਂਗ ਥਿਊਰੀ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰੀਖਣਾਤਮਿਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਹੋਰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਬਿੱਗ ਬੈਂਗ ਦੀ ਡਾਰਕ ਮੈਟਰ ਅਤੇ ਡਾਰਕ ਐਨਰਜੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਮਾਪਦੰਡੀਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਲੈਂਬਡਾ- CDM ਮਾਡਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਬਦ ਕੌਸਮੌਲੌਜੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1730 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਫਿਲਾਸਫਰ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਵੋਲਫ ਦੁਆਰਾ ਕੌਸਮੌਲੌਜੀਆ ਜਨਰਲਿਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡੇਵਿਡ ਐੱਨ. ਸਪ੍ਰਗਲ ਨੇ ਕੌਸਮੌਲੌਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ “ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵਿਗਿਆਨ” ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ “ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਪੇਸ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ” ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫਿਤਰਤ ਹੈ।

## ਨਿਯਮ
### ਭੌਤਿਕੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ
### ਧਾਰਮਿਕ, ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ
## ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨਾਂ
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਰਾਮੋਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਟੀ

**ਰਾਮੋਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਟੀ** ਰਾਮੋਜੀ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਮਲਟੀ ਡਾਈਮੈਨਸ਼ਨਲ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਰਾਮੋਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਟੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਾਮੋਜੀ ਗਰੁੱਪ ਦੁਆਰਾ 1996 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜੋ 2000 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਹੋਟਲ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅੱਡੇ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼, ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼, ਹਸਪਤਾਲ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ, ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਸੈੱਟ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਦੀ ਰਾਮੋਜੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਆਰਟ ਅਕੈਡਮੀ ਹੈ। ਰਾਮੋਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਟੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕੈਮਰਾ, ਸਾਊਂਡ ਸਿਸਟਮ ਆਦਿ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਯਾਤਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੂਬਾ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ, ਤਾਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ, ਮਲਿਆਲਮ, ਕੰਨੜ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਉੜੀਆ, ਭੋਜਪੁਰੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ਇੱਥੇ ਬਣੇ ਹਨ। 

## ਕੋਰਸ
ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸਬੰਧੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਰਸ ਜਿਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਐਡੀਟਿੰਗ, ਸਕਰੀਨ ਪਲੇਅ, ਰਾਈਟਿੰਗ, ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ਬਣਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। 
## ਸਨਮਾਨ
*ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼
*ਗੋਲਡਨ ਪੋਨੀ ਐਵਾਰਡ ਫਾਰ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਐਂਡ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ 2007
*ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਸੈਵਨ ਵੰਡਰਜ਼ ਆਫ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ 64 ਪ੍ਰੋਸੈਸਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਸਿੰਗਲ ਕੋਰ ਡੈਸਕਟਾਪ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ
### ਐਂਥਲੌਨ 64
#### "ਕਲਾਅਹੈਮਰ"
#### "ਨੀਊਕਾਸਟਲ"
#### "ਵਿੰਨਚੈਸਟਰ"
#### "ਵੀਨਾਇਸ"
#### "ਮੈਨਚੈਸਟਰ"
#### "ਸਾਨ ਦੀਗੋ"
#### "ਤੋਲੀਦੋ"
#### "ਓਰਲੀਨਸ" 
#### "ਓਰਲੀਨਸ"
#### "ਓਰਲੀਨਸ" (ਛੋਟਾ ਫਾਰਮ ਫੈਕਟਰ)
#### "ਲੀਮਾ"
#### "ਲੀਮਾ" (ਇੰਮਬੈੱਡਡ)
### ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ 64 ਐੱਫਐਕਸ
#### "ਸਲੈਜਹੈਮਰ"
#### "ਕਲਾਅਹੈਮਰ"
#### "ਸਾਨ ਦੀਗੋ"
## ਡੂਅਲ ਕੋਰ ਡੈਸਕਟਾਪ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ
### ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ 64 ਐਕਸ2
#### "ਮੈਨਚੈਸਟਰ"
#### "ਤੋਲੀਦੋ" 
#### "ਵਿੰਡਸੌਰ" 
#### "ਵਿੰਡਸੌਰ" (ਬਿਜਲੀ ਬਚਾਓੂ) 
#### "ਵਿੰਡਸੌਰ" (ਛੋਟਾ ਫਾਰਮ ਫੈਕਟਰ) 
#### "ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ" (ਬਿਜਲੀ ਬਚਾਓੂ) 
### ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ ਐਕਸ2
### ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ 64 ਐੱਫਐਕਸ
#### "ਤੋਲੀਦੋ"
#### "ਵਿੰਡਸੌਰ"
#### "ਵਿੰਡਸੌਰ" (ਕੁਆਡ ਐੱਫਐਕਸ ਫੈਕਟਰ) 
## ਮੋਬਾਇਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ
### ਮੋਬਾਇਲ ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ 64
#### "ਕਲਾਅਹੈਮਰ"
#### "ਕਲਾਅਹੈਮਰ"
#### "ਕਲਾਅਹੈਮਰ"
#### "ਓਦੇਸਾ"
#### "ਓਦੇਸਾ"
#### "ਓਅਕਵਿਲੇ"
#### "ਨੀਊਆਰਕ"
### ਐਂਥਲੌਨ ਨੀਓ
#### "ਹੂਰੌਨ"
''

#### "ਸ਼ੇਰਮੈਨ"
### ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ ਨੀਓ ਐਕਸ 2 
#### "ਕੋਨਸਸ"
### ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ II
#### "ਕਾਸਪੀਅਨ"
#### "ਚੈਂਪਲੇਨ"
### ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ II ਨੀਓ
#### "ਜੀਨਿਵਾ"
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
* ਏਐੱਮਡੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ
* [ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟtp://products.amd.com/en-us/DesktopCPUResult.aspx AMD Processors for Desktops: AMD Phenom, AMD Athlon FX, AMD Athlon X2 Dual-Core, AMD Athlon, and AMD Sempron Processor]
* [ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟtp://www.sandpile.org/impl/k8.ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟm sandpile.org—AA-64 implementation—AMD K8]
* [ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟtp://fab51.com/cpu/guide/opn-64-e.ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟml AMD 64 OPN reference guide - Fab51]
* [ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟtp://theinquirer.net/?article=31842  ਸਾਕਟ am2 cpus listed, specced, priced up - The Inquirer]
* [ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟtp://www.cpu-world.com/info/id/ Chip identification by model number]

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਐੱਮਡੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਐੱਮਡੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਸੈਸਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਸਿਹਰੀ ਖਾਂਡਾ

**ਸਿਹਰੀ ਖਾਂਡਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਬਿਗਲ ਵਜਾਇਆ ਸੀ। ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1709 ਨੂੰ ਆਏ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਵੈਰਾਗੀ ਮਹੰਤ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦਾਸ ਦੇ ਡੇਰੇ ਤੇ ਠਹਿਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰੀਬ 9 ਮਹੀਨੇ ਇਥੇ ਠਹਿਰੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ 500 ਸਿਖਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਥਾਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਿਲਟਰੀ ਕੈਂਪ ਸੀ। ਇਸ ਜਥੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸੋਨੀਪਤ ਦਾ ਮੁਗਲ ਖਜ਼ਾਨਾ ਲੁਟਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਟੋਕੀਓ ਸਕਾਈ ਟ੍ਰੀ

**ਟੋਕੀਓ ਸਕਾਈ ਟ੍ਰੀ** ਇਮਾਰਤ ਜਪਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਟੋਕੀਓ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਚਾਈ 634 ਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ 32 ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਸੰਨ 2012 ਵਿੱਚ ਬਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ
ਸਾਂਚੀ

thumb|ਮਾਪ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸਾਂਚੀ ਸਤੂਪ
**ਸਾਂਚੀ**, ਭੂਪਾਲ ਤੋਂ 50 ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਉੱਤਰ ਪੁੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਧੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇਖਿਆਂ ਇਉਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਸਤੂਪ ਨੰਬਰ 1 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।

## ਬਨਾਵਟ
91 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ’ਤੇ ਬਣੇ ਇਸ ਸਤੂਪ ਦੀ ਉਚਾਈ 16.46 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਅਰਧ ਗੋਲਾਕਾਰ ਗੁੰਬਦ ਦਾ ਵਿਆਸ ਭਾਵ ਮੋਟਾਈ 36.60 ਮੀਟਰ ਹੈ।  ਸਾਂਚੀ ਸਤੂਪ ਦੇ ਚਾਰ ਗੇਟ ਹਨ। ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਗੇਟਾਂ ਦੇ ਥਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ ਗੇਟ ’ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਗੌਤਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਹਿਲ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਗੇਟ ’ਤੇ ਬੁੱਧ ਦੇ ਸੱਤ ਅਵਤਾਰ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਗੇਟ ’ਤੇ ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਗੇਟ ’ਤੇ ਬੁੱਧ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰੀਆਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਖੁਦਾਈ ਦਾ ਬੇਜੋੜ ਨਮੂਨਾ ਹਨ। ਸਤੂਪ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮੰਦਿਰ ਤੇ ਮੱਠ ਵੀ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਖ਼ਸਤਾ ਹੈ।

## ਪਹੁੰਚ'
ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਤੋਂ ਭੂਪਾਲ ਜਾਣ ਲਈ ਸੜਕ ਤੇ ਰੇਲ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਤਕਰੀਬਨ 12 ਘੰਟੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ 594 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ 696 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੈਂਡਾ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਅਸ਼ੋਕ ਮਹਾਨ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਉਮਰ 2,300 ਸਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਕਮਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਚੌਦਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1818 ਤਕ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਹੋ ਗਿਆ। 1818 ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਟੇਲਰ ਨੇ ਇਹ ਲੁਕੀਆਂ ਥੇਹਾਂ ਲੱਭੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੰਬਰ ਸਤੂਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ।ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੀਨੀ ਯਾਤਰੀ ਹਿਊਨਸਾਂਗ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਬਾਰੀਕੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਾਂਚੀ ਦੇ ਸਤੂਪ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
### ਮੱਧ ਕਾਲ 
left|thumb|226x226px|Visitors at sanchi stupa

### ਸ਼ੂੰਗਾ ਕਾਲ 
left|thumb|215x215px|The compound Buddhist symbols: Shrivatsa within a triratana, over a Chakra wheel, on the Torana gate at Sanchi.

### ਸਤਵਾਹਨਾਂ ਕਾਲ
[right|thumb|Carved decoration of the Northern gateway to the Great Stupa of Sanchi. Torana Panels: Chhaddanta,Sujata's offering, Vessantara Jataka, East Columns: Shakra's visit, Royal procession, [ਬਿੰਬੀਸਾਰ|Bimbisara's visit, West Column: Foreigners, Monkeys, Kapilvastu]]

### ਪੱਛਮੀ ਪੁਨਰਖੋਜ 
left|thumb|A Gate to the Stupa of Sanchi 1932

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ 
* Bharhut
* Relics of Sariputra and Mahamoggallana
* Deekshabhoomi

## ਹਵਾਲੇ 
## ਸਾਹਿਤ 
* Dehejia, Vidya. (1992). Collective and Popular Bases of Early Buddhist Patronage: Sacred Monuments, 100 BC-AD 250. In B. Stoler Miller (ed.) *The Powers of Art*. Oxford University Press: Oxford. ISBN 0-19-562842-X.
* Dehejia, Vidya. (1997). *Indian Art*. Phaidon: London. ISBN 0-7148-3496-3.
* Mitra, Debala. (1971). *Buddhist Monuments*. Sahitya Samsad: Calcutta. ISBN 0-89684-490-0

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* http://projectsouthasia.sdstate.edu/docs/  Source Documents and Texts in South Asian Studies
* http://sanchi.org Sanchi.org
* http://personal.carthage.edu/jlochtefeld/buddhism/sanchi/intro.html  Sanchi Stupa—A World Heritage Site
* "Sanchi (Madhya Pradesh)", Jacques-Edouard Berger Foundation, World Art Treasures 
* Monuments at Sanchi (UNESCO World Heritage)
ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ

ਗਰੁੱਪ O(3,1) ਦੇ ਐਲੀਮੈਂਟਾਂ ਨੂੰ (ਹੋਮੋਜੀਨੀਅਸ) ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਭੌਤਿਕੀ ਮੋੜ ਨਾਲ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਖੋਜਣ ਲਈ ਦੇਖੋ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਡੈਰੀਵੇਸ਼ਨਾਂ । 

ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਗਰੁੱਪ ਅੰਤਰਾਲ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਅੰਤਰਾਲ (ਇੰਟਰਵਲ) ਨੂੰ 4-ਅਯਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਲੇਸ਼ਨ ਗਰੁੱਪ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੁੰਦਾ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅੰਤਰਾਲ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਰਿਜਿਨ ਨੂੰ ਫਿਕਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ । ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬਾਇਲੀਨੀਅਰ ਅਕਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੀ ਥਿਊਰੀ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ) ਤੋਂ ਢੁਕਵੇਂ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਕ ਕੀਤੇ ਆਰਟੀਕਲ ਵਿੱਚ, ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ  Φ ਦੇ ਨਾਲ η (ਇਸਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ) ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 

## ਗਣਿਤ
ਸਰਲਤਮ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਬੂਸਟ ਹੈ। ਇਸ਼ਾਰੇ ਵਜੋਂ, x-ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੂਸਟ ਇਸਤਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; 
:
\begin{bmatrix}
U'_0 \\ U'_1 \\ U'_2 \\ U'_3
\end{bmatrix}
=
\begin{bmatrix}
\gamma&-\beta \gamma&0&0\\
-\beta \gamma&\gamma&0&0\\
0&0&1&0\\
0&0&0&1\\
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
U_0 \\ U_1 \\ U_2 \\ U_3
\end{bmatrix}, 

ਜਿੱਥੇ

:\gamma = { 1 \over \sqrt{1 - {v^2 \over c^2}} }

ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੈਕਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ

:\beta = { v \over c} \,. ਹੁੰਦਾ ਹੈ|
 
ਹੋਰ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ O(3,1) ਦੇ ਸਬਗਰੁੱਪ SO(3) ਦੇ ਐਲੀਮੈਂਟ ਵੀ । ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਹੋਮੋਜੀਨੀਅਸ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁੱਧ ਬੂਸਟ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਗੁਣਨਫਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਇਨਹੋਮੋਜੀਨੀਅਸ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਦਲਾਓ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ ਹੋਮੋਜੀਨੀਅਸ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ (ਪਰਿਵਰਤਨ) ਉਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਪੇਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਲਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ (PT) । 

ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਾਰੇ ਵੈਕਟਰ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਅਧੀਨ ਉਸੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਡਾਇਗਰਾਮ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਫੁਟਨੋਟਸ 
## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
### ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ 
*
*

### ਪਰਚੇ 
*
*
*

*

*

*

*. See also: English translation.

*
* eqn (55).
*
*
*
*
*

### ਕਿਤਾਬਾਂ 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ 
*
*
*
*

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*Derivation of the Lorentz transformations. This web page contains a more detailed derivation of the Lorentz transformation with special emphasis on group properties.
*The Paradox of Special Relativity .  This webpage poses a problem, the solution of which is the Lorentz transformation, which is presented graphically in its next page.
*Relativity  – a chapter from an online textbook
*Warp Special Relativity Simulator. A computer program demonstrating the Lorentz transformations on everyday objects.
* visualizing the Lorentz transformation.
*Lorentz Frames Animated *from John de Pillis.*  Online Flash animations of Galilean and Lorentz frames, various paradoxes, EM wave phenomena, *etc*.
ਚਿੱਟੀ ਗਿੱਧ

**ਚਿੱਟੀ ਗਿੱਧ ਜਾਂ ਮਿਸਰੀ ਗਿੱਧ** (*Neophron percnopterus*), ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਨੀਆ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਨੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ) ਦੀ ਗਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨਸ *Neophron ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। *ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ;  ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਖੰਭਾਂ ਥੱਲੇ ਦਾ ਭਿੜਵਾਂ ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਫਾਨੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੀ ਪੂਛ ਉਡਾਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਨ ਦੇ ਨਿੱਘੇ ਗਰਮ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਉਪਰ ਥਰਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਗਿੱਧ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੇਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਅਵਸਰਵਾਦੀ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਥਣਧਾਰੀਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ,  ਅਤੇ ਸੱਪਸਲੂੰਡੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਆਂਡੇ ਵੀ ਇਹ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਆਂਡੇ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਚੋਂਚ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਪੱਥਰ ਫੜ ਕੇ ਆਂਡੇ ਉੱਤੇ ਮਾਰਕੇ ਤੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਲ੍ਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮਾਂ ਇਹ ਛੋਟੀ ਟਾਹਣੀ ਚੁੰਜ ਵਿੱਚ ਫੜਕੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਉੰਨ ਨੂੰ ਟਾਹਣੀ ਦੁਆਲੇ ਲਪੇਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਆਲ੍ਹਣੇ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਬਾਹਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।  ਮਿਸਰ ਦੇ ਗਿਰਝ ਦਰਮਿਆਨੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਣਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਾਈਗਰੇਟ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਪਤ ਖੰਡੀ ਆਬਾਦੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸੁਸਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 20ਵੀੰ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਆਬਾਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਦੁਰਘਟਨਾਵਸ ਜ਼ਹਿਰ, ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ।ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੀ ਗਿਰਝ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚਿੱਟੀ ਗਿਰਝ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਚਿੱਟੀ ਗਿਰਝ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਹੋਈ 80 ਮੀਲ ਤਕ ਦੂਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚਿੱਟੀ ਗਿਰਝ ਦੀ ਉਮਰ ਲਗਪਗ 37 ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਚਿੱਟੀ ਗਿਰਝ ਮਰੇ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।

### ਉੱਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ 
ਮਿਸਰ ਦੀ ਗਿਰਝ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵਿਆਪਕ-ਮਾਨਤਾਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਆਬਾਦੀਆਂ ਦੀ ਹਰਕਤ ਅਤੇ ਰਲਾਵਟ ਕਾਰਨ ਕਾਫ਼ੀ ਦਰਜੇਬੰਦੀ  ਹੈ। ਨਾਮਜਦ ਪ੍ਰਜਾਤੀ, *N. p. percnopterus*, ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੇਂਜ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ, ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਟੈਨਪ੍ਰੇਟ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਬਾਦੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗਾਂ ਵੱਲ ਮਾਈਗਰੇਟ ਕਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਦੀ ਚੁੰਜ ਗੂੜੀ ਸਲੇਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
[left|thumb|*N. p. ginginianus* in flight, [ਭਾਰਤ|India]]
ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਦੀਪ ਉਪ ਪ੍ਰਜਾਤੀ *N. p. ginginianus*, ਹੈ ਜੋ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪਛਾਣ ਫ਼ਿੱਕੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਚੁੰਜ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਿੰਗੀ ਤੋਂ ਪਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਐਕਸਪਲੋਰਰ ਪੀਅਰੇ ਸੋਨੇਰਤ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਲੇ ਵੌਤੂਰ ਦੇ ਗਿੰਗੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਾਨ ਲਾਥਮ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਇੰਡੈਕਸ ਓਰਨੀਥੋਲੋਜੀਕਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਲਾਤੀਨੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ(।1790)।

ਪੂਰਬੀ ਕਨੇਰੀ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਉਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀ, *N. p. majorensis* ਵਜੋਂ 2002 ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ *Guirre * ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇਹ ਗਿੱਧ ਗੁਣ ਸੂਤਰਾਂ ਪੱਖੋਂ *N. p. percnopterus* ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਦੂਰ ਹਨ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਦੂਰ ਜਿੰਨਾ *N. p. ginginianus* ਪ੍ਰਜਾਤੀ *N. p. percnopterus* ਤੋਂ। ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਲਾਗਲੀਆਂ ਆਬਾਦੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਇਹ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹਨ। ਉਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦਾ ਨਾਮ *majorensis*, Fuerteventura ਦੇ ਟਾਪੂ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਮ "Majorata" ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਮੁੱਖ ਜੱਦੀ ਗੁਆਂਚੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਟਾਪੂ ਦਾ ਨਾਮ "Majos" 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਜੇਤੂਆਂ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ. 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ 
ਲਗਪਗ 2,500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਟਾਪੂ ਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਸਤੀ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।

## ਨੋਟ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
2015 ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ

**ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ ਦਾ 2015 ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ** ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੀਜ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਲੀਗ ਮੈਚਾਂ ਦਾ ਦੌਰ 3 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਸੁਰੂ ਹੋਏ ਅਤੇ 6 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਸੇਮੀਫ਼ਾਇਨਲ ਮੈਚ 11 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਸੁਰੂ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਫ਼ਾਇਨਲ ਮੈਚ 20 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ। ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਦੀ ਵਿਜੇਤਾ ਟੀਮ ਅਟਲੇਟੀਕੋ ਡੀ ਕੋਲਕਤਾ ਆਪਣੀ ਖਿਤਾਬ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੇਮੀਫ਼ਾਇਨਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਪਰ ਸੈਮੀਫ਼ਾਇਨਲ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਫ਼ਾਇਨਲ ਮੈਚ ਗੋਆ ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ 20 ਦਸੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਗੋਆ ਦੇ ਫਟੋਰਦਾ ਸਟੇਡਿਅਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ। ਚੇਨਈ ਦੀ ਟੀਮ ਗੋਆ ਨੂੰ 3-2 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਚੈਂਪਿਅਨ ਬਣੀ।

## ਟੀਮਾਂ 
### ਸਟੇਡਿਅਮ ਅਤੇ ਥਾਵਾਂ 
### Personnel and sponsorship 
### ਮੁੱਖ ਕੋਚਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
### ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ 
### ਆਈ ਕੋਨ ਖਿਡਾਰੀ 
### ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਿਡਾਰੀ 
ਆਈ ਕੋਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅੱਠ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 10 ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸਨ।

## ਨਤੀਜਾ 
## ਲੀਗ ਅੰਕ ਤਲਿਕਾ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖੇਡਾਂ
ਬੱਸੀਆਂ ਦੀ ਕੋਠੀ

**ਬੱਸੀਆਂ ਦੀ ਕੋਠੀ** ਰਾਏਕੋਟ-ਬੱਸੀਆਂ ਸੜਕ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਹਟਵੀਂ ਸੁੰਨਸਾਨ ਜਗ੍ਹਾ ’ਚ ਤੇ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਆਖਰੀ ਰਾਜੇ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਆਖ਼ਰੀ ਰਾਤ ਇਸ ਕੋਠੀ 'ਚ ਕੱਟੀ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਕੋਠੀ ਨੂੰ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 200 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਵਨ ਕਲਾ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਮੂਨਾ ਹੈ।
## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਕੋਠੀ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਕੂਕਿਆਂ ਅਤੇ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਨੇਕਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਮੋਈ ਬੈਠੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਸਾਮਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਚ 1849 ’ਚ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਇਸੇ ਕੋਠੀ ’ਚ ਕੱਟੀ ਸੀ। 1 ਜਨਵਰੀ 1850 ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸਵੇਰ ਉਹਨਾਂ ਅੱਗੇ ਚਾਲੇ ਪਾਏ ਸਨ। ਬੱਸੀਆਂ ਦੀ ਕੋਠੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਲਟਰੀ ਡਵੀਜ਼ਨ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਾ ਅਸਲਾ ਸਪਲਾਈ ਡੀਪੂ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਫੇਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਮੁਦਕੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਮੇਂ ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਦਾ ਇਹ ਕੋਠੀ ਫੌਜੀ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਥਾਂ ਗ਼ਦਾਰ ਤੇਜੂ ਤੇ ਲਾਲੂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਪਾਸ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਦਾ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਣਖ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ’ਚ ਰੋਲ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਹਾਰ ’ਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
## ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ
ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਰਾਏਕੋਟ ਦੇ ਬੁੱਚੜਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਿਆ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਕੂਕਿਆਂ ’ਤੇ ਕਤਲ ਕੇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਇਸ ਕੋਠੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੈਸ਼ਨ ਕੋਰਟ ਲੁਧਿਆਣਾ ’ਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਥਾਂ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ

**ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ** ਗੇਂਦ-ਛਿੱਕਾ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਲਾਨਾ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਨਿਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਜੇਤੂ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 'ਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸੰਨ 1900 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ 126 ਦੇਸ਼ ਮੈਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਜੇਤੂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ 32 ਵਾਰੀ ਜੇਤੂ ਅਤੇ 28 ਵਾਰ ਦੁਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਰਿਹਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਕੁਆਂਟਮ (ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ)

ਇੱਕ ਕੁਆਂਟਮ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਿਸੇ ਭੌਤਿਕੀ ਇਕਾਈ ਦੀ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 
ਕੁਆਂਟਮ ਸ਼ਬਦ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ:

## ਵਿਗਿਆਨ
* 	ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ
* 	ਕੁਆਂਟਮ ਥਿਊਰੀ (ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ)
* 	ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ
* 	ਕੁਆਂਟਮ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
* 	ਕੁਆਂਟਮ ਲੀਪ, ਜੋ ਐਟਮਿਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਟਰਾਂਜ਼ੀਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਦਮ ਤਬਦੀਲੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਛਣਾਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
* 	ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ, ਕੁਆਂਟਮ, ਕਿਸੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਅਨਿਰੰਤਰ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ 
* 	ਗਿਆਨ ਸਬੰਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ, ਕੁਆਂਟਮ ਬੋਧ
* 	ਗਿਆਨ ਸਬੰਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ, ਕੁਆਂਟਮ ਮਨ
* 	ਕੁਆਂਟਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਇੱਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਰਸਾਲਾ

## ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦ
* 	ਕੁਆਂਟਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਡਾਟਾ ਸਟੋਰੇਜ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਉਦਪਾਦਕ
* 	ਕੁਆਂਟਮ ਸਪੋਰਟਸ ਕਾਰਾਂ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਬਿਲਟ ਲੋ-ਵੌਲੀਊਮ ਕਾਰ ਉਤਪਾਦਕ
* 	ਵੌਲਕਸਵੈਗਨ ਕੁਆਂਟਮ
* 	ਕੁਆਂਟਮ, ਮਾਕਸੁਤੋਵ ਟੈਲੀਸਕੋਪਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਜੋ OTI (ਔਪਟਿਕ ਟੈਕਨੀਕ ਇਨਕਾਰਪੋਰੇਟਡ) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ 
* 	ਕੁਆਂਟਮ, ਬ੍ਰਿੱਗਸ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੈੱਟਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਛੋਟੇ ਇੰਜਣਾਂ ਦੀ ਰੇਖਾ
* 	ਕੁਆਂਟਮ-ਕਲਾਸ ਕ੍ਰੂਸ਼ ਸ਼ਿੱਪ
* 	MS ਕੁਆਂਟਮ ਔਫ ਦਾ ਸੀਜ਼

## ਭਾਸ਼ਾ
## ਫਿਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ
## ਫੁਟਕਲ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰਲਡ ਘੁਟਾਲਾ

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰਲਡ ਘੁਟਾਲਾ** ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਹੈਰਲਡ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ 90.25 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਿਆਜ ਰਹਿਤ ਕਰਜ਼ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ। ਕਰਜ਼ ਦੀ ਰਕਮ ਮੋੜਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰਲਡ ਦਾ ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਹ ਲੱਖ ਉਤਾਰ ਕੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਪਬਲਿਕ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਅਧਿਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਿਆ। ਮਸਲਾ ਉਦੋਂ ਤੂਲ ਫੜ ਗਿਆ ਜਦੋਂ 2002 ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਬਲਿਕ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੇਅਰ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਹ ਲੱਖ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੇ। ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਵੋਰਾ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ ਵਜੋਂ ਨੱਬੇ ਕਰੋੜ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਜ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰਲਡ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰਲਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕਰਜ਼ ਲੈ ਕੇ ਮੋੜਣ ਦੀ ਅਸਮਰਥਾ ਜਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰਲਡ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਅਤੇ ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਖ਼ਰੀਦਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 
## ਪਿਛੋਕੜ
20 ਨਵੰਬਰ 1937 ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਜਰਨਲਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦਾ ਗਠਨ ਹੈਰਲਡ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਇਸ ਦੇ 5000 ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਸ਼ੇਅਰ ਧਾਰਕ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਜਰਨਲਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਵੱਲੋਂ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 9 ਸਤੰਬਰ 1938 ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰਲਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ’ਤੇ 1942 ਤੋਂ 1945 ਵਿਚਕਾਰ ਰੋਕ ਵੀ ਲਗਾਈ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਫਿਰੋਜ਼ ਗਾਂਧੀ ਰਹੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਾਤ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਥੋਂ ਨਵਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਂ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਤਾਂ ਹਨ।
## ਕੋਰਟ ਕੇਸ
ਵਕੀਲ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਨ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਘਪਲੇ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ। ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਾਏ ਦੋਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਫਰਜ਼ੀਵਾੜਾ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਸੈਕਸ਼ਨ 269 ਟੀ ਐਕਟ, 1961 ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਕੰਨੂਨੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਲੱਖ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਈ। ਇੱਥੇ ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲਾ ਮੁੱਦਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ ਪਾਰਟੀ ਫੰਡ ਵਜੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪੈਸਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ ’ਤੇ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਫੇਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਦੀ ਛੋਟ ਦੇ ਕੀ ਮਾਅਨੇ ਹਨ? 29 ਸਤੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਜਰਨਲਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਨੇ ਸਲਾਨਾ ਆਡਿਟ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1,057 ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਲੀਡਰ ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ ਅਤੇ ਪੀ. ਚਿੰਦਾਬਰਮ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਿਰਫ਼ 761 ਦੱਸੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਮਾਮਲਾ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਘੋਟਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਹਵਾਈਜ਼ਾਦਾ

**ਹਵਾਈਜ਼ਾਦਾ** 2015 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਿਭੂ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ਿਵਕਰ ਬਾਪੁਜੀ ਤਲਪੜੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਖੁਰਾਨਾ, ਮਿਥੁਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਅਤੇ ਪੱਲਵੀ ਸ਼ਾਰਦਾ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। 1895 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ਿਵਕਰ ਬਾਪੁਜੀ ਤਲਪੜੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਵਾਈਜਹਾਜ਼ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 30 ਜਨਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਰੀਲਿਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੁਝ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2015 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਜੀਪ ਖ਼ਰੀਦ ਘੁਟਾਲਾ

**ਜੀਪ ਖ਼ਰੀਦ ਘੁਟਾਲਾ** ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ 'ਚ 1948 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਭਾਰਤੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵੀ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੈਨਨ ਵੱਲੋਂ 200 ਫ਼ੌਜੀ ਜੀਪਾਂ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ ਸਮੇਂ ਵਪਾਰਿਆ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਰਚਾਰ ਘੁਟਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਅਤੇ ਖਰੀਦ ਨਿਯਮਾਂਵਲੀ ਦੀ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਣਦੇਖੀ ਕੀਤੀ ਤੇ 80 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਾਸਤੇ ਜੀਪ ਦਾ ਸੋਦਾ ਕੀਤਾ। ਸੌਦੇ ਲਈ ਸਾਲਸੀ ਵਜੋਂ ਪੈਸੇ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ 200 ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੇਵਲ 155 ਜੀਪਾਂ ਦੀ ਖੇਪ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਤੈਅ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਦੋ ਸੌ ਫ਼ੌਜੀ ਜੀਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜੀਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੌਦੇ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਬੂਤ ਸੀ। ਪੜਤਾਲ ਕਮੇਟੀ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਏ. ਆਇੰਗਰ ਨੇ ਇਸ ਘੁਟਾਲੇ ਦੀ ਨਿਆਂਇਕ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਗੋਵਿੰਦ ਵੱਲਭ ਪੰਤ ਨੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1955 ਨੂੰ ਇਸ ਘੋਟਾਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਘੋਟਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਨਿਗਮ

**ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਨਿਗਮ** ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨ ਸੰਨ 1956 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ₹1560482 ਕਰੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 367.82 ਲੱਖ ਬੀਮਾ ਸਕੀਮਾ ਵੇਚਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਂਰਤ ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀ
ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਰਲਡ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ਿਅਲ ਸੈਂਟਰ

**ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਰਲਡ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ਿਅਲ ਸੈਂਟਰ** ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ 2008 ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੀ ਗਈ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਉਚਾਈ 492 ਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ 101 ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਸ਼ੰਘਾਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਹੈ। ਇਸ ਸੈਂਟਰ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ’ਤੇ 11 ਸਾਲ ਲੱਗੇ ਅਤੇ  ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ’ਤੇ ¥ 8.17 ਬਿਲੀਅਨ ਖ਼ਰਚ ਹੋਏ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰ 41,07500 ਲਗਪਗ ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸੈਵਨ ਵੰਡਰਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ
ਜੀ ਐੱਸ ਕਾਰ

**ਜਾਰਜ ਸ਼ੂਬਰਿੱਜ ਕਾਰ** (1837 &ndash; 1914) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਣਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਗਣਿਤ ਦਾ ਸਿਨਾਪਸਿਸ (1886)  ਲਿਖਿਆ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1880 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਆਇੰਗਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੀ ਸਿਧਾਂਤ ਸੂਤਰਬਧ ਕਰ ਲਏ  ਸੀ।

ਕਾਰ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਟ੍ਰਿਪੋਸ ਗਣਿਤ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੋਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਗਾਈਡ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਨਾਪਸਿਸ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ.

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Amitabha Sen, *The Legacy of Mr. Carr, A Gift for the Gifted*, parabaas.com, 1999
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਿਸਾਬਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਿਸਾਬਦਾਨ
ਕੰਪਨੀ

**ਕੰਪਨੀ** ਜੀਆਂ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਜਾਂ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਇਨਸਾਨ, ਕਨੂੰਨੀ ਇਨਸਾਨ ਜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਰਲੇਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਜੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਟੀਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀਆਂ
ਦਰਿਆਈ ਵਲ਼

thumb|ਗੁਆਮੋ ਇੰਬਾਰਕਾਦੇਰੋ, ਕਿਊਬਾ ਵਿਖੇ ਕਾਊਤੋ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਲ
ਦਰਿਆਈ ਵਲ਼, ਵਿੰਗ ਜਾਂ ਫੇਰ ਕਿਸੇ ਵਲਾਵੇਂਦਾਰ ਨਾਲ਼ੇ ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਵਿਚਲਾ ਵਿੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਲ਼ ਉਦੋਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨਾਲ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਪਾਣੀ ਬਾਹਰਲੇ ਕੰਢਿਆਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਦੀ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਮੋਕਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਘੱਟ ਊਰਜਾ ਵਾਲ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਲ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਗਾਰ ਜਮਾਅ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੋਰ
ਧਰਤਰੂਪ

thumb|ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੀ ਕੋਨੋ ਦੇ ਆਰੀਤਾ ਨਾਮੀ ਇਹ ਸੱਗੀਨੁਮਾ ਪਹਾੜੀ ਇੱਕ ਧਰਤਰੂਪ ਹੈ।
**ਧਰਤਰੂਪ **ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉਤਲਾ ਕੋਈ ਕੁਦਰਤੀ ਚਿਹਰਾ-ਮੋਹਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਕਈ ਸਾਰੇ ਧਰਤਰੂਪ ਰਲ਼ ਕੇ ਧਰਾਤਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਿੱਬਿਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਪੱਬੀਆਂ, ਖੱਡਾਂ, ਘਾਟੀਆਂ ਅਤੇ ਤੱਟੀ ਮੁਹਾਂਦਰੇ ਜਿਵੇਂ ਖਾੜੀਆਂ, ਟਾਪੂਨੁਮੇ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਮੱਧ-ਸਮੁੰਦਰੀ ਵੱਟਾਂ, ਜੁਆਲਾਮੁਖੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹੌਜ਼ੀਆਂ ਵਰਗੇ ਪਾਣੀ ਹੇਠਲੇ ਮੁਹਾਂਦਰਿਆਂ ਸਣੇ, ਧਰਤਰੂਪ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਤਰੂਪ
ਮੱਧ-ਸਮੁੰਦਰੀ ਵੱਟ

ਸਣੇ ਮੱਧ-ਸਮੁੰਦਰੀ ਵੱਟ]]

**ਮੱਧ-ਸਮੁੰਦਰੀ ਵੱਟ** ਪਾਣੀ ਹੇਠਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪੱਤਰੀ ਘਾੜਤ ਸਦਕਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇੜ ਨਾਮੀਂ ਘਾਟੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* ਢੁਕਵੇਂ ਪੱਤਰੀ ਘਾੜਤ ਜ਼ੋਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੇਰਵਾ 
* Mid-Ocenic ridge, like baseball seam (The Dynamic Earth, USGS)
* Ridge2000, Studying Mid-Ocean Ridges from Mantle to Microbe 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮੁੰਦਰੀ ਵੱਟਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਤਰੀ ਘਾੜਤ
ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ

**ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜਿਲੇ ਦੇ ਨਾਭਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਲਾਨਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਗਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਸ਼ਾਇਰ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਰਚਨਾ ਵਿਚਾਰ ਮੰਚ, ਨਾਭਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾ ਵਲੋਂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 50 ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ ਵਿਦੇਸ ਤੋਂ ਸ਼ਾਇਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਆਓਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਪਿਛਲੇ 19 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਵਿਘਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਤਸਵ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ-ਦਸੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 19 ਵਾਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ 13 ਦਸੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਮੌਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਆਪੋ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵੀ ਲਗਾਓਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਢ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ 

480855 483831674972842 1137780236 n.jpg| 16 ਵਾਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ (2012) 
222560 483828901639786 1754394270 n.jpg|16 ਵਾਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਰੋਤੇ (2012)
9039 483828781639798 1058759800 n.jpg|16 ਵਾਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ (2012), ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 
10422175 585238008288091 6987496005090722924 n.jpg|18 ਵਾਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ (2014)
15810 585238834954675 5473458730544454643 n.jpg|18 ਵਾਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ (2014), ਸਰਦਾਰ ਪੰਛੀ ਆਪਣਾ ਕਲਾਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 
10603548 585237681621457 4494203185189964633 n.jpg|18 ਵਾਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ (2014),ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਰੋਤੇ 
19th Nabha Kavita Utsav,(Nabha Poetry Festival),.JPG

1398035 947654981976947 6545844984609548372 o.jpg|19ਵੇਂ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਇਰ

12342294 984135848318674 5073020057913930457 n.jpg|19 ਵੇਂ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 14 ਦਸੰਬਰ 2015 
Nabha Kavita Utsav, Nabha, district Patiala, Punjab, India 01.jpg|19 ਵੇਂ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ ਦਾ ਸਨਮਾਨ

Nabha Kavita Utsav - 01.jpg|22ਵੇਂ ਸਮਾਗਮ ਸਮੇਂ ਸਰੋਤੇ
Nabha Kavita Utsav - 03.jpg|22ਵੇਂ ਸਮਾਗਮ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੰਡਲ

## 24ਵਾਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ 
## Gallery 

File:̄24 Nabha Kavita Utsav ( Poetry Festiwal) 01.jpg|
File:̄24 Nabha Kavita Utsav ( Poetry Festiwal) 03.jpg|
File:Punjabi Poets and writers 17.jpg|
File:Darshan Butter Punjabi Poet 22.jpg|
File:Manjinder Singh Dhanoa Punjabi Poet 40.jpg|ਮਨਜਿੰਦਰ ਧਨੋਆ 
File:Sri Ram Arash Punjabi Poet 38.jpg|ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ 
File:Sukhwinder Amrit Punjabi Poetess 34.jpg|ਅਨੂੰ ਬਾਲਾ
File:Pali Khadim Punjabi Poet 36.jpg|ਪਾਲੀ ਖਾਦਿਮ 
File:Sawaranjit Savi Punjabi Poet 35.jpg|ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ
File:Manjit Indra Punjabi Poetess 32.jpg|ਮਨਜੀਤ ਇੰਦਰਾ 
File:Barjinder Chowhan Punjabi Poet 31.jpg|ਬਰਜਿੰਦਰ ਚੌਹਾਨ
File:Sarbjit Kaur Jas Punjabi Poetess 30.jpg|ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਜਸ 
File:Deepak Sharma Charnarthal Punjabi Poet 27.jpg|ਦੀਪਕ ਸ਼ਰਮਾ ਚਰਨਾਰਥਲ
File:Satish Gulati Punjabi Poet 28.jpg|ਸਤੀਸ਼ ਗੁਲਾਟੀ 
File:Satish Gulati Punjabi Poet 28.jpg|ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਕੋਚਰ
File:Harmit Artist Punjabi Poet 23.jpg|ਹਰਮੀਤ ਆਰਟਿਸਟ 
File:Jaswant Zafar Punjabi Poet 19.jpg|ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ 
File:Navroop Kaur Punjabi Poetess 10.jpg|ਨਵਰੂਪ ਕੌਰ 
File:Jagseer Jeeda Pro people singer 06.jpg|ਜਗਸੀਰ ਜੀਦਾ 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
#http://www.mp3tunes.tk/download?v=7h_BvsOzaWw 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਗਮ
ਤਿਰਹੂਤਾ

**ਤਿਰਹੂਤਾ **(तिरहुता / তিৰহুতা) ਜਾਂ **ਮਿਥੀਲਾਕਸ਼ਰ** (मिथिलाक्षर / মিথিলাক্ষৰ) ਮੈਥਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਮਿਥਾਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਤਿਰਹੂਤਾ ਲਿਪੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹਵਾਲਾ ਜਨਕਪੁਰ ਦੇ ਜਨਕੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਲਿਪੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਪਰ ਅੱਜ ਦੀ ਮਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮੈਥਿਲੀ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੁਲਾਰੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਰਹੂਤਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ।

## ਲਿਪੀ 
### ਵਿਅੰਜਨ 
### ਸਵਰ 
### ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹ 
### ਅੰਕ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀਆਂ
ਜਸਬੀਰ ਜੱਸੀ

**ਜਸਬੀਰ ਜੱਸੀ** (ਜਨਮ 7 ਫ਼ਰਵਰੀ 1970 ਪਿੰਡ ਡੱਲਾ ਮਿਰਜਾਨਪੁਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਸੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਵੀ ਹਨ 2010 ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਅੱਠ ਐਲਬਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੌਪ ਐਲਬਮ *ਦਿਲ ਲੈ ਗਈ *1998 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਚੰਨਾ ਵੇ ਤੇਰੀ ਚਾਨਣੀ ਆਈ।ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਐਲਬਮ ਦੇ ਗਾਣੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁੜੀ ਕੁੜੀ,
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਆਈ।
ਉਸ ਨੇ ਦਿਲ ਵਿਲ ਪਿਆਰ ਵਿਆਰ ਮੂਵੀ ਵਿੱਚ ਆਫਿਸਰ ਦਾ ਰੋਲ ਨਿਭਾਇਆ।==ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਜੱਸੀ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ।
ਬੱਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੱਸੀ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਬਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੀ.ਐਸ. ਜੌਲੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਫੀ ਗਾਇਕ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਹ ਕੋਟੀ ਕੋਲੋਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।  ਉਸਤਾਦ ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਗਾਇਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ  ਕਾਮਰੇਡ ਛਜੂ ਰਾਮ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪਾਨਿਆਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੇ ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਕਾਲਜ, ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਵੋਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ।&#x5B;*citation needed*&#x5D;

## ਡਿਸਕੋਗਰਾਫੀ 
* * ਚੰਨਾ ਵੇ ਤੇਰੀ ਚਾਨਣੀ*, 1993
* *ਦਿਲ ਲੈ ਗਈ *, 1998
* *ਕੁੜੀ ਕੁੜੀ*, 1999
* *ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਪਿਆਰ ਦੀ*, 2001
* *ਜਸਟ ਜੱਸੀ*, 2002
* *ਮੁਖੜਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ*, 2004
* *ਅੱਖ ਮਸਤਾਨੀ*, 2007
* *Jassi - Back with a Bang*, 2010
* *ਭੰਗੜਾ* (ਅਸ਼ੋਕ ਮਸਤੀ ਅਤੇ ਜਵਾਦ ਅਹਿਮਦ ਦੇ ਨਾਲ), 2011
* *ਢੋਲ*, 2014

## ਫ਼ਿਲਮੋਗਰਾਫੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮੱਸਾ

**ਮੱਸਾ** ਸ਼ਰੀਰ ਤੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਾਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਦਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦਾ ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ I ਜੋ ਕਿ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੀ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ I ਮੱਸਾ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਲਾਗ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਪੈਪੀਲੋਮਾਵਾਇਰਸ (ਐਚਪੀਵੀ) ਨਾਲ I ਮੱਸੇ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ 10 ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ- ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਹੁਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ I ਮੱਸੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਛੂਤ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਛੂਆਛੂਤ ਦਾ ਰੋਗ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਚਮੜੀ ਫੱਟੀ ਹੋਵੇ I

## ਕਿਸਮਾਂ
ਮੱਸੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਨਸਾਨੀ ਪੈਪੀਲੋਮਾਵਾਇਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ I ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ-

* ਆਮ ਮੱਸੇ (ਵੈਰੁਕਾ ਵਲਗੈਰਿਸ), ਇੱਕ ਉਬਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੱਸਾ ਜਿਸਦੀ ਸਤਹ ਖੁਰਦਰੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ I

* ਫਲੈਟ ਮੱਸਾ (ਵੈਰੁਕਾ ਪਲਾਨਾ), ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਨਿਰਵਿਘਨ ਵੱਢਣੀ ਮੱਸਾ, ਚਮੜੀ ਰੰਗੀ, ਜੋਕਿ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਮੂੰਹ, ਗਰਦਣ, ਹੱਥਾਂ, ਗੁੱਟਾਂ ਅਤੇ ਗੋਢਿਆਂ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ I
 
* ਫੀਲੀਫੋਰਮ ਜਾਂ ਡਿਜੀਟੇਟ ਮੱਸਾ, ਇੱਕ ਧਾਗੇ ਜਾਂ ਉਗਂਲੀ ਵਰਗਾ ਮੱਸਾ, ਜੋ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਮੂੰਹ, ਖਾਸ ਤੋਰ ਤੇ ਪਲਕਾਂ ਅਤੇ ਬੂੱਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ I

* ਜੈਨਿਟਲ ਮੱਸਾ, (ਵੈਨੇਰਿਯਲ ਮੱਸਾ, ਕੋਨਡਿਲੋਮਾ ਐਕੂਮੀਨੇਟਮ, ਵੈਰੂਕਾ ਐਕੂਮੀਨਾਟਾ), ਇੱਕ ਮੱਸਾ ਜੋ ਜਨਣ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈI

* ਮੌਸੈਕ ਮੱਸਾ, ਤੰਗ ਕਲਸਟਰ ਪਲੈਂਟਰ ਕਿਮਸ ਦੇ ਮੱਸਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਜਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਡੀਆਂ ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ I

* ਪੈਰੀਉਂਗੁਲ ਮੱਸਾ, ਇੱਕ ਗੋਬੀ- ਦੀ ਤਰਾਂ ਮੱਸਿਆਂ ਦਾ ਝੂੰਡ ਜੋ ਨੋਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ I

* ਪਲੈਂਟਰ ਮੱਸਾ (ਵੈਰੂਕਾ, ਵੈਰੂਕਾ ਪਲੈਂਟਰਿਸ), ਸਖ਼ਤ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦਰਦਨਾਕ ਮਾਂਸ, ਕਈ ਵਾਰ ਵਿੱਚਕਾਰ ਕਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ; ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਡੀਆਂ ਤੇ ਦੱਬਾ ਵਾਲੇ ਬਿੰਦੂ I

## ਕਾਰਨ
ਮੱਸੇ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਨਸਾਨੀ ਪੈਪੀਲੋਮਾਵਾਇਰਸ (ਐਚਪੀਵੀ) ਹੈ I ਪੈਪੀਲੋਮਾ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 130 ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ I ਐਚਪੀਵੀ ਸਕੁਆਮੋਸ ਇਪੀਥੈਲਿਅਮ ਨੂੰ ਲਾਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਚਮੜੀ ਜਾਂ ਜੈਨੀਟਲ, ਪਰ ਹਰ ਐਚਪੀਵੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਖਾਸ ਤੋਰ ਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗ ਕਰਦਾ ਹੈ I  ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਐਚਪੀਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਲਾਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ “ਮੱਸਾ” ਜਾਂ “ਪੈਪੀਲੋਮਾ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ I ਹੋਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਮ ਐਚਪੀਵੀ ਅਤੇ ਮੱਸਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ-

* ਆਮ ਮੱਸੇ- ਐਚਪੀਵੀ ਕਿਸਮਾਂ 2 ਅਤੇ 4 (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ); ਕਿਸਮਾਂ 1,3,26,29 ਅਤੇ 57 ਅਤੇ ਹੋਰ I

* ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਜੈਨਿਟਲ ਡਿਸਪਲਾਸਿਆ- “ਜ਼ਿਆਦਾ-ਖਤਰੇ ਵਾਲਾ” ਐਚਪੀਵੀ ਕਿਸਮਾਂ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਖਾਸਕਰ ਸਰਵਾਇਕਲ ਕੈਂਸਰ, ਅਤੇ  ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਵਲੱਵਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਵੈਜਾਇਨਲ, ਪਿਨਾਇਲ, ਐਨਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਓਰੋਫਾਇਰਿਲਜਿਅਲ ਕੈਂਸਰ I “ਘੱਟ - ਖਤਰੇ ਵਾਲੀ” ਕਿਸਮਾਂ, ਮੱਸੇ ਜਾਂ ਕਿਸੀ ਹੋਰ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ I
 
* ਜ਼ਿਆਦਾ-ਖਤਰੇ ਵਾਲਾ: 16, 18 (ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰਵਾਇਕਲ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਕਾਰਨ); 31, 33, 35, 39, 45, 52, 58, 59 ਅਤੇ ਹੋਰ I

## ਹਵਾਲੇ
ਜੰਦਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਪੁੱਲ

thumb|ਇਸ ਪੁੱਲ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਜੰਦਰੇ।
**ਜੰਦਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਪੁੱਲ** (ਸਲੋਵੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ: Mesarski most) ਇੱਕ ਪੁੱਲ ਹੈ ਜੋ ਸਲੋਵੇਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਿਊਬਲਿਆਨਾ ਵਿੱਚ ਲਿਊਬਲਿਆਨਿਕਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਊਬਲਿਆਨਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮਾਰਕੇਟ ਨੂੰ ਪੈਟਕੋਵਸੇਕ ਪਟੜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁੱਲ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 10 ਜੁਲਾਈ 2010 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਪੁੱਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਚਾਰ 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਜੋਜ਼ੇ ਪਲੇਕਨਿਕ ਨੇ ਦਿੱਤਾ। ਮੌਜੂਦਾ ਪੁੱਲ ਉਸ ਮੁੱਢਲੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰਲ ਹੈ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਜੁਰਜੀ ਕੋਬੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਜਾਕੋਵ ਬਰਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਊਬਲਿਆਨਾ ਦੇ ਪੁੱਲ
ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਪਟਿਆਲਾ

**ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਪਟਿਆਲਾ**, 1917 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ,ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਐਸੋਸੀਏਟ ਬੈਂਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਕਤ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ 1445 ਸਰਵਿਸ ਆਊਟਲੈਟ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 1314 ਬਰਾਂਚਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਬਰਾਂਚਾਂ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਮਹਾਮਹਿਮ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਤੇਜ ਕਰਨ ਲਈ 17 ਨਵੰਬਰ 1917 ਨੂੰ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕ ਦੇ ਫੰਕਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਦੀ ਅਣਵੰਡੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਕਿਲਾ ਚੌਕ, ਪਟਿਆਲਾ, ਵਿੱਚ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕ
ਕੇਨਰਾ ਬੈਂਕ

**ਕੇਨਰਾ ਬੈਂਕ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕ ਹੈ। ਇਸ ਬੈਂਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਬੰਗਲੋਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਂਕ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1 ਜੁਲਾਈ, 1906 ਨੂੰ *ਅਮੇਮਬਲ ਸੁਬਾ ਰਾਓ ਪਾਏ* ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ
ਕੱਜਣ (ਭੋਂ ਵਿਗਿਆਨ)

**ਕੱਜਣ** ਕਿਸੇ ਧਰਤਨੁਮਾ ਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿਨੁਮਾ ਪਿੰਡਾਂ ਅੰਦਰਲੀ ਪਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੱਜਣ ਦੇ ਬਣਨ ਵਾਸਤੇ ਗ੍ਰਹਿਨੁਮਾ ਪਿੰਡ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਅੰਦਰ ਸੰਘਣੇਪਣ ਪੱਖੋਂ ਗ੍ਰਿਹੀ ਵਖਰੇਵਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ। ਕੱਜਣ ਦੇ ਉੱਤੇ ਪੇਪੜੀ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਗਿਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* The Biggest Dig: Japan builds a ship to drill to the earth's mantle – Scientific American Magazine (September 2005)
* on the Mohole Project

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਤੀ ਦੀ ਬਣਤਰ
ਬਸਾਲਟ

**ਬਸਾਲਟ** ਇੱਕ ਆਮ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਆਤਸ਼ੀ (ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ) ਚਟਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਚੰਨ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਨੇੜੇ ਉਜਾਗਰ ਹੋਏ ਲਾਵੇ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਠੰਢੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* ਬਸਾਲਟੀ ਥੰਮ੍ਹ 
* ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬਸਾਲਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਸਾਲਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੋਂ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਟਾਨ ਵਿਗਿਆਨ
ਵਿਲਿਸ ਮੀਨਾਰ

**ਵਿਲਿਸ ਮੀਨਾਰ ਜਾਂ ਟਾਵਰਜ਼** ਇਹ ਇਮਾਰਤ 1974 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿਖੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਇਸ ਮੀਨਾਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 442.3 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀਆਂ 108 ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਖੇਤਰ ਲਗਪਗ 44,77,800 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਟਾਵਰ ਜੋ 41ਵੀਂ ਤੇ 42ਵੀਂ ਮੰਜ਼ਿਲ ’ਤੇ ਇੱਕ ਸਕਾਈ ਪੁਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਨੂੰ ਸ਼ਿਫਟ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਨੀਂਹ 120 ਮੀਟਰ ਡੂੰਘੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ
ਸੂਰਜਕੁੰਡ

**ਸੂਰਜਕੁੰਡ** 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਨੰਗਪੁਰ ਡੈਮ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮੀ 'ਚ ਦੋ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ, ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਹਰਿਆਣਾ ਤੋਂ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਸੂਰਜਕੁੰਡ ਦਾ ਮਤਲਵ ਹੈ ਸੂਰਜ ਦਾ ਕੁੰਡ ਜਾਂ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਿਛੇ ਅਰਧ ਚੱਕਰ ਦੀ ਸ਼ਕਲ 'ਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੂਰਜਪਾਲ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ।
## ਦਸਤਕਾਰੀ ਮੇਲਾ
ਇਸ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੂਰਜਕੁੰਡ ਦਸਤਕਾਰੀ ਮੇਲੇ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਥੀਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇ ਸਾਲ 2014 'ਚ ਗੋਆ ਨੂੰ ਥੀਮ ਸਟੇਟ ਤੇ  ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਮੁਲਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ  ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਸਤਕਾਰ ਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ ’ਚ ਰੂਸ, ਬੇਲਾਰੂਸ,  ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ, ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ, ਪੁਰਤਗਾਲ, ਇਰਾਨ,  ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ’ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਵੱਲੋਂ ਸੂਫ਼ੀ ਗਾਇਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਾਸਰਸ ਕਵੀ ਸੰਮੇਲਨ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ 'ਚ ਕੱਵਾਲ, ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਗਾਣੇ, ਤੇ ਦੇਸ਼ਾ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਥੋਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਦਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਖਣਯੋਗ ਥਾਂਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੀਆਂਂ ਝੀਲਾਂ
ਡੇਨੀਅਲ ਵੂ

**ਡੇਨੀਅਲ ਵੂ ਯਿਨ-ਚੋ** ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦਾ ਜੰਮਿਆ ਇੱਕ ਅਮੀਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ 1988 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ 60 ਫਿਲਮਾਂ ਕਰ ਚੁਕਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ "ਜਵਾਨ ਡੋਨੀ ਯੇਨ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਏਐਮਸੀ ਦੇ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਅਲ ਇਨਟੂ ਦਾ ਬੈਡਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸੰਨੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Daniel Wu's Official Blog
*
*
*Daniel Wu's Interview with Hong Kong Cinema 2005 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨਰਾਇਣ ਆਪਟੇ

murder case. *Standing*: Shankar Kistaiya, ਗੋਪਾਲ ਗੋਡਸੇ, Madanlal Pahwa, Digambar Badge (Approver). *Sitting*: ਨਰਾਇਣ ਆਪਟੇ, Vinayak D. Savarkar, ਨੱਥੂਰਾਮ ਗੋਡਸੇ, Vishnu Karkare]]
**ਨਰਾਇਣ ਆਪਟੇ** ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਨੱਥੂਰਾਮ ਗੋਡਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਵੱਜੋਂ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Malgonkar, Manohar (2008). *The Men Who Killed Gandhi*, New Delhi: Roli Books, ISBN 978-81-7436-617-7.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1949
ਆਰਥਰ ਰੋਡ ਜੇਲ੍ਹ

**ਮੁੰਬਈ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ**, ਜਿਸਨੂੰ  **ਆਰਥਰ ਰੋਡ ਜੇਲ੍ਹ **ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 1926 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।  ਇਹ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਜੇਲ੍ਹ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਕੈਦੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਇਹ 1994 ਵਿੱਚ ਅੱਪਗਰੇਡ ਕਰਕੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਦਫਤਰੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਆਰਥਰ ਰੋਡ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜੇਲ੍ਹ  ਨੇ 2 ਏਕੜ (0.81 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਜ਼ਮੀਨ ਮੱਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਸਥਿਤੀ 
ਜੇਲ੍ਹ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਚਿੰਚਪੋਕਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੈਕਬ ਸਰਕਲ / ਸਤਿ ਰਸਤਾ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸੰਪਤੀ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕਰਾਇਆ 12-25,000 ਰੁਪਏ/ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵਪਾਰਕ ਸੰਪਤੀ 30-60,000 ਰੁਪਏ/ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਪੱਟੇ ਤੇ ਹੈ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਮੋਨੋਰੇਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਹਿੰਸਾ 
* ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਗਰੋਹਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਜੇਲ੍ਹ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ।

* 2006 ਵਿੱਚ ਦਾਊਦ ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਰਾਜਨ ਦੇ ਗਰੋਹਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਝੜਪ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਗੁੱਟਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

* 2010 ਵਿੱਚ, ਗੈਂਗਸਟਰ ਅਬੂ ਸਲੇਮ ਅਤੇ ਮੁਸਤਫਾ ਦੋਸਾ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਹਿੰਸਕ ਝੜਪ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ 1993 ਦੇ ਬੰਬਈ ਲੜੀਵਾਰ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਲੇਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਤਿੱਖੇ ਚਮਚੇ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਹਰਸੂਲ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ
* ਯਰਵਦਾ ਜੇਲ੍ਹ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ
1832

**18323** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1820 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
*26 ਦਸੰਬਰ&ndash; ਮਿਸਲ ਘਨੱਈਆ ਦੀ ਮੌਢੀ ਰਾਣੀ ਸਦਾ ਕੌਰ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਮੌਤ
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਸ਼ੰਕਰ ਦਯਾਲ ਸ਼ਰਮਾ

**ਸ਼ੰਕਰ ਦਯਾਲ ਸ਼ਰਮਾ**  (19 ਅਗਸਤ 1918 – 26 ਦਸੰਬਰ 1999) ਭਾਰਤ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1992 ਤੋਂ 1997 ਸਮੇਂ ਦੋਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੇ। ਆਪ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਵਕੀਲ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ 'ਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਜਿਸ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵੀ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੇ ਸਫ਼ੇ
ਰਾਣੀ ਸਦਾ ਕੌਰ

**ਰਾਣੀ ਸਦਾ ਕੌਰ** ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਮੁਖੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1793 ਵਿੱਚ,  ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂਅ ਭਾਈ ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਸੀ ਅਤੇ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਸ. ਜੈ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ 1785 ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ 1793 ਵਿੱਚ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਬਟਾਲਾ, ਕਲਾਨੌਰ, ਕਾਦੀਆਂ, ਦੀਨਾਨਗਰ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਰਾਣੀ ਸਦਾ ਕੌਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ।
## ਸੰਘਰਸ਼ ਜੀਵਨ
ਰਾਣੀ ਸਦਾ ਕੌਰ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਨਾਲ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਅਪਣੀ ਧੀ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਰਾਣੀ ਸਦਾ ਕੌਰ ਨੇ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ। 1799 ਵਿਚ ਇਸ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਉਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਵਾਇਆ। ਲਾਹੌਰ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਮਗਰੋਂ ਜਦ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਇਲਾਕੇ ਜਿੱਤ ਲਏ ਅਤੇ 1802 ਵਿਚ ਮੋਰਾਂ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਾਚੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਖ਼ਫ਼ਾ ਹੋ ਕੇ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ, 1807 ਵਿਚ ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁਤਰ ਅਪਣੀ ਨਾਨੀ ਦੇ ਘਰ ਬਟਾਲਾ ਵਿਚ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਤੇ ਕੰਵਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਂ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਜੀਅ ਨਾ ਸਕੀ ਤੇ 1813 'ਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਣੀ ਸਦਾ ਕੌਰ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਨੂੰ ਸੂਬਾ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਉੱਠ ਰਹੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੰਵਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਪਣੀ ਸੱਸ ਸਦਾ ਕੌਰ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ, ਮੈਂ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਏਨੀ ਵੱਡੇ ਰਾਜ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾ ਦੇਵਾਂਗਾ ਜਿੰਨੀ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਹੈ, ਤੂੰ ਅਪਣੀ ਹਕੂਮਤ ਇਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦੇ ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਸਦਾ ਕੌਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਹੀ ਆਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਵਾਬ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਣੀ ਸਦਾ ਕੌਰ ਨੂੰ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੇ ਰਾਜ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਦਮੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਕੌਰ ਸਹਿਣ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ ਤੇ ਕੈਦ ਵਿਚ ਹੀ 26 ਦਸੰਬਰ, 1832 ਦੇ ਦਿਨ ਮਰ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਡੇਰਾ ਭਾਈ ਮੱਸਾ

**ਡੇਰਾ ਭਾਈ ਮੱਸਾ** ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਰੀਬ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਤੋ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਪੁੜੈਣ ਤੋਂ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਪਿੰਡਾਂ ਪੁੜੈਣ, ਭਰੋਵਾਲ ਕਲਾਂ, ਬਾਸੀਆਂ ਬੇਟ, ਭਰੋਵਾਲ ਖੁਰਦ ਅਤੇ ਲੀਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਦਰਗਾਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਮੱਸਾ ਭਰੋਵਾਲ ਕਲਾਂ ਦੇ ਜੱਟ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰੁਚੀਆਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਰੋਵਾਲ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਡੇਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਥਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰੈਣ-ਬਸੇਰਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਮੱਸੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਤੀਜੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਇਥੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਣ ਦੀ ਸਖਤ ਮਨਾਹੀ ਸੀ। ਭਾਈ ਮੱਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਤ ਮੋਹਣ ਦਾਸ, ਜੋ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸਨ, ਗੱਦੀ ਨਸ਼ੀਨ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ