open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸੁਪੀਰੀਅਰ ਝੀਲ

**ਸੁਪੀਰੀਅਰ ਝੀਲ** () ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ 'ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਓਂਟਾਰੀਓ ਅਤੇ ਮਿਨੇਸੋਟਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨੂੰ ਰਕਬੇ ਪੱਖੋਂ ਆਮ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਜ਼ਾ-ਪਾਣੀ ਝੀਲ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਜ਼ਾ-ਪਾਣੀ ਝੀਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ
ਮਾਘੀ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ

**ਕਵੀਸ਼ਰ ਮਾਘੀ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ** ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਕਵੀਸਰ ਸੀ।  

ਮਾਘੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਘ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ 1892 ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। 
ਮਾਘੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਿਖਾਈ ਬਹੁਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਗਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਗੁਣਗੁਣਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਮਾਘੀ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਤੀਖਣ ਬੁੱਧੀ ਸਦਕਾ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਛੰਦ ਘੜਦਾ ਰਿਹਾ। ‘ਪੱਤਲ’ ਵਿੱਚ ਮਾਘੀ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: 
ਭਾਈ ਕੇ ਚੱਕ ਪਾਸੇ ਪਿੰਡ ਗਾਮ ਹੈ, 
ਨਾਲੇ ਗਿੱਲ ਗੋਤ ਮਾਘੀ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਹੈ, 
ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਵਸਦਾ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਜੀ, 
ਉਮਰ ਉਨਾਠੇ ’ਚ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜੀ।

ਮਾਘੀ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ 100 ਛੋਟੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਮਾਘੀ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੇ 250 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਹਨ ਜੋ ਮਾਘੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਜਿਊਂਦਾ ਰੱਖੀ ਬੈਠੇ ਹਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀਸ਼ਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ
ਸੰਦੀਪ ਪਾਂਡੇ

**ਸੰਦੀਪ ਪਾਂਡੇ** (ਜਨਮ 22 ਜੁਲਾਈ 1965) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।ਉਸ ਨੂੰ ਰੇਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿਆ ਸੀ। ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ ਵਿਖੇ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਾ. ਦੀਪਕ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਵੀਜੇਪੀ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਸਾ ਫਾਰ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਨਾਮਕ ਸੰਸਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨਾਇਲਾ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ

**ਨਾਇਲਾ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ** ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਨੇਬਰਾਸਕਾ-ਕਿਅਰਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ ‘ਐਨ ਇਰਾ ਆਫ ਟੂਾੰਂਸਨੈਸ਼ਨਲੇਲਿਜ਼ਮ ਇਸਲਾਮ ਵੂਮੈਨ ਐਂਡ ਵਾਇਲੈਂਸ ਇਨ ਕਸ਼ਮੀਰ’ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਕਰਤਾ ਹੈ।ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੀ ਪੋਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਨਿਲਾ ਖਾਨ ਬਿਨਾ ਉਸ ਦੇ ਸਾਏ ਦੇ "ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ..., ਇੱਕ 'ਇਸਲਾਮੀ ਅੱਤਵਾਦੀ' ਦਾ ਲੇਬਲ ਲਵਾਏ ਬਗੈਰ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਉਹਦੇ ਬਾਰੇ ਬਣਦੇ ਸਵਾਲ ਪੁਛਣਾ " ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਰੀਲੀਜ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਨਾਇਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਵੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਲੰਘਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਮਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਡਾਕਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਔਲਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ਼ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੀ ਦੋਹਤੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972
ਇਜ਼ਾਬੈੱਲ ਅਲੈਂਦੇ

**ਇਜ਼ਾਬੇਲ ਅਲੈਂਦੇ** (; ਜਨਮ 2 ਅਗਸਤ 1942) ਇੱਕ ਚਿੱਲੀਆਈ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਅਲੈਂਦੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਵਾਰ "ਜਾਦੂ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ," ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, *ਭੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਘਰ* (*La casa de los espíritus*, 1982) ਅਤੇ *ਦਰਿੰਦਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ* (*La ciudad de las bestias*, 2002) ਵਰਗੇ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਨਾਵਲਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਅਲੈਂਦੇ ਨੂੰ "ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2004 ਵਿੱਚ, ਅਲੈਂਦੇ ਨੂੰ **ਅਮਰੀਕਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਲੈਟਰਜ਼** ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ 2010 ਚ ਉਸਨੂੰ ਚਿੱਲੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸ਼ਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
### ਨਾਵਲ 
* 1982 — «ਰੂਹਾਂ ਦਾ ਘਰ» (*La casa de los espíritus*)
* 1984 — «ਮੋਟੀ ਪੋਰਸੇਲੇਨ ਲੇਡੀ » (*La gorda de porcelana*)
* 1984 — «ਪਿਆਰ ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ» (*De amor y de sombra*)
* 1987 — «ਈਵਾ ਲੂਨਾ» (*Eva Luna*)
* 1989 — «ਈਵਾ ਲੂਨਾ ਕਹਾਣੀਆਂ» (*Cuentos de Eva Luna*)
* 1991 — «ਅਨੰਤ ਯੋਜਨਾ» (*El plan infínito*)
* 1994 — «ਪੌਲਾ» (*Paula*)
* 1997 — «ਐਫਰੋਦਿਤਾ» (*Afrodita. Cuentos, recetas y otros afrodisiacos*)
* 1998 — «ਹੋਣੀ ਦੀ ਧੀ» (*Hija de la fortuna*)
* 2000 — «ਸੇਪੀਆ ਵਿੱਚ ਤਸਵੀਰ» (*Retrato en sepia*)
* 2002 — «ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ» (*La ciudad de las bestias*)
* 2003 — «ਮੇਰਾ ਲਭਿਆ ਦੇਸ਼» (*Mi país inventado*)
* 2003 — «ਗੋਲਡਨ ਡਰੈਗਨ ਦਾ ਰਾਜ» (*El reino del dragón de oro*)
* 2004 — «ਬੌਣਿਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲ» (*El bosque de los pigmeos*)
* 2005 — «ਜ਼ੋਰੋ» (*Zorro*)
* 2006 — «ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦੇ ਈਨੈਸ» (*Inés del alma mía*)
* 2007 — «ਸਾਡੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਜੋੜ» (*La suma de los días*)
* 2009 — «ਸਾਗਰ ਹੇਠ ਟਾਪੂ» (*La isla bajo el mar*)
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਲੀਆਈ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਲੀਪੁਰ-1

**ਅਲੀਪੁਰ (1) ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੂਰਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਲੀਪੁਰ-2

**ਅਲੀਪੁਰ (2)** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੂਰਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਖੁਸਰੋਪੁਰ

**ਖੁਸਰੋਪੁਰ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੂਰਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿਮ ਅਤੇ ਬਰਫ ਅੰਕੜਾ ਕੇਂਦਰ

**ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿਮ ਅਤੇ ਬਰਫ ਅੰਕੜਾ ਕੇਂਦਰ**' ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਂਸੰਘ ਦਾ ਉੱਤਰ ਧਰੁਵੀ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਹਿਮ ਤੇ ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਣ ਤੇ ਜਮਾਂ ਹੋਣਾ ਬਾਰੇ ਸੂਚਨਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਦਾਰਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਦਾਰਾ
ਚੰਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਭੱਟ

**ਚੰਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਭੱਟ** (ਜਨਮ 1934) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਂਧੀਵਾਦ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਗੋਪੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ **ਦਸੋਲੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸਵਰਾਜ ਸੰਘ** ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਘ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਚਿਪਕੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 1982 ਵਿੱਚ ਰਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਚੰਡੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਕੁਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਾਹ

**ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਾਹ** ਇੱਕ ਬਰਾਸਤਾ ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਸੰਭਾਵਿਤ ਰਾਹ ਹੈ। ਇਸ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ ਦੇ ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਣ ਦਾ ਸਭ ਦੇਸ਼ ਬੇਸਬਰੀ ਨਾਲ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਬਾਰੇ ਅੰਤਰ ਦੇਸ਼ੀ ਕਸ਼ਮਕੱਸ਼ ਵੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਰਾਹ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਫ਼ਾਇਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇੱਕ ਹੈ ਕਿ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਜਪਾਨ, ਚੀਨ ਤੇ ਹੋਰ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਾਹ 4000 ਕਿਮੀ ਤੱਕ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਸ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਕਾਸ ਹੋਵੇਗਾ।
ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਾਹ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਸਮੁੰਦ੍ਰਿ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।ਪਰੰਤੂ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤੇ ਹੋ ਪਰਮਾਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੀ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਤੇ ਪਸਾਰਾ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਘੱਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਲੇਕਿਨ ਭਵਿਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਬਾਰੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ।ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਹਦੂਦ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਰਾਹ ਦੇ ਅਖਤਿਆਰ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬਾਬਾ ਆਮਟੇ

**ਡਾ. ਮੁਰਲੀਧਰ ਦੇਵੀਦਾਸ ਆਮਟੇ** (26 ਦਸੰਬਰ 1914 - 9 ਫ਼ਰਵਰੀ 2008) ਜਿਹਨਾ ਨੂੰ ਕਿ **ਬਾਬਾ ਆਮਟੇ** ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਸੇਵੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਅਤੇ ਕੋਹੜ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੋਗੀਆਂ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਆਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਬਾਬਾ ਆਮਟੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਟੈਗੋਰ ਅਤੇ ਸੇਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਸਤਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਐਮ ਏ ਬੇਬੀ

**ਮੇਰੀਅਨ ਅਲੈਗਜ਼ਾਂਦਰ ਬੇਬੀ** (ਜਨਮ 4 ਅਪਰੈਲ 1954) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸੀ) ਦੀ ਪੋਲਿਟਬਿਊਰੋ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

ਉਸ ਨੇ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਸੰਸਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਡੋਮੇਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕੇ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸਪੇਸ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। 2013 ਵਿਚ ਅਭਿਨਵ ਰੰਗਮੰਡਲ ਵਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਸਤੇ ਪਹਿਲਾ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਐੱਮ ਏ ਬੇਬੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੀ ਐਮ ਅਲੈਗਜ਼ਾਂਦਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਲਿੱਲੀ ਅਲੈਗਜ਼ਾਂਦਰ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ 5 ਅਪਰੈਲ 1954 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪੀ ਐਮ ਅਲੈਗਜ਼ਾਂਦਰ, ਕੋਲਾਮ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਠੰਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਬੇਬੀ ਸੱਤਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਸਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਕਾਲਜ, ਕੋਲਮ ਤੋਂ ਬੀਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਕਟਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਡੀ.ਆਈ.ਆਰ ਅਧੀਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਉਹ ਆਖਰੀ ਸਾਲ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਛੱਡਣੀ ਪੈ ਗਈ।

ਕਾਮਰੇਡ ਬੇਬੀ, ਐਨਐੱਸਐੱਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਪ੍ਰਾਕੁਲਮ 'ਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਰਵਜ ਕੇਰਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਯੂਥ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਾਕਪਾ ਅੰਦਰ ਕਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਹੁਦਿਆਂ ’ਤੇ ਰਿਹਾ।

ਉਹ ਮਹਿਜ 32 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954
ਦੀਪਿਕਾ ਕੁਮਾਰੀ

**ਦੀਪਿਕਾ ਕੁਮਾਰੀ** (ਜਨਮ 13 ਜੂਨ 1994) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰਿਕਰਵ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਡੋਲਾ ਬੈਨਰਜੀ ਅਤੇ ਬੋਮਬਾਇਲਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਰਿਕਰਵ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ - ਇੱਕ ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਰੈਂਕਿੰਗ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਦੀਪਿਕਾ ਨੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਪੜਾਅ 1 ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਨੂੰ 5-1 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ।

ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ 2012 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।

ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਖੇਡ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਫਿੱਕੀ ਸਪੋਰਟਸਪਰਸਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਦੀਪਿਕਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਂਚੀ(ਝਾਰਖੰਡ)ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ,ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਿਵ ਚਰਨ ਪਰਜਾਪਤੀ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਮਾਂ ਗੀਤਾ ਰਾਂਚੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਰਸ ਸੀ।ਉਹ ਪਰਜਾਪਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਉਹ ਅੰਬ ਤੋੜਨ ਲਈ ਪੱਥਰ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਲਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ‘ਚ ਤੀਰ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਮਹਿੰਗੀ ਖੇਡ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਦੀਪਿਕਾ ਵਾਸਤੇ ਖੇਡ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਰਿਹਾ।ਦੀਪਿਕਾ ਨੇ ਖਰਚਾ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਂਸ ਦੇ ਬਣੇ ਤੀਰਾਂ ਤੇ ਕਮਾਨ ਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕੀਤੀ।ਉਸਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਵਿੱਦਿਆ ਕੁਮਾਰੀ ਜੋ ਆਪ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਸੀ, ਨੇ ਦੀਪਿਕਾ ਦਾ ਟੈਲੇਂਟ ਨਿਖਾਰਨ ‘ਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
* 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਡਾਰੀ
ਸਪਰਾਏ

**ਸਪਰਾਏ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੂਰਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ

**ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ** (ਮੂਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:The Concept of Law) ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਐਚ.ਐਲ.ਏ.ਹਰਟ‎ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1961 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਕਾਹਲਵਾਂ

**ਕਾਹਲਵਾਂ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਕਾਹਲਵਾਂ ਬਦਨਾਮ ਗੈਂਗਸਟਰ ਸੁੱਖਾ ਕਾਹਲਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,  ਜਿਸਨੇ 1765 ਅਤੇ 1797 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚੇਤ ਜਿਸਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2 ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ - ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਾਹਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੱਬਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ। ਕਾਹਲਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜਠੇਰਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਸੈਦੋਵਾਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲਹਿਣਾ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੁਸਤਫਾਪੁਰ ਤੋਂ  ਆਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਦਾਦਾ ਵਸਿਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਿੰਦਰਪਾਲ ਭੱਠਲ

**ਮਿੰਦਰਪਾਲ ਭੱਠਲ** (ਜਨਮ 15 ਫਰਵਰੀ 1950) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ। 
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮਿੰਦਰਪਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਫਰਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਭੱਠਲਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ (ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲਾ) ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਦਿਆਵੰਤੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। 
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰੰਗ* (1980) 
*''ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਬੁੱਕਲ 'ਚੋ'' (2005)
### ਨਾਟਕ
*ਪੁੱਤ ਦਾ ਮੁੱਲ
*ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਚੋਣ
*ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖਤੇ ਤੋਂ
*ਦਲ ਬਦਲੀ
*ਓਪਰੇਸ਼ਨ
*ਕਿੱਥੇ ਐ ਰਾਜਾ ਭੋਜ
*ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਹਾਲੇ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ
*ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਤਾਂ ਦੇਖ’ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਲਿਉਨਾਰਦ ਬਲੂਮਫ਼ੀਲਡ

**ਲਿਓਨਾਰਡ ਬਲੂਮਫੀਲਡ** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1930ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1940ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। 1933 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਇਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ "Language"(ਭਾਸ਼ਾ) ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਲਾਲਾ ਬਾਂਕੇ ਦਿਆਲ

**ਲਾਲਾ ਬਾਂਕੇ ਦਿਆਲ** (1880 - 1929) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਤੇ ਕੱਟੜ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਸੀ। ਇਹ *ਪੱਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ* ਗੀਤ ਦੇ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਜੋ ਇਸਤੋਂ ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ ਦੇ ਲਈ ਲਿਖਵਾਇਆ ਸੀ। 

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਬਾਂਕੇ ਦਿਆਲ ਦਾ ਜਨਮ 1880 ਪਿੰਡ ਭਾਵਨਾ ਜਿਲਾ ਝੰਗ ਵਿੱਚ ਲਾਲਾ ਮਈਆ ਦਾਸ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। 1907 ਵਿੱਚ ਲਾਇਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਜਲਸਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 'ਪੱਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ' ਗੀਤ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਇਹ ਗੀਤ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਮਕਬੂਲ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1880
ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ

**ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ** (Protagonist- ਪਰੋਟੈਗੋਨਿਸਟ) ਕਿਸੇ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ, ਫ਼ਿਲਮ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਟੱਕਰ ਵਿਰੋਧ-ਪਾਤਰ (antagonist - ਅਨਟੈਗੋਨਿਸਟ) ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਰਤਾਂਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਰੰਗ ਰਸੀਆ (ਫਿਲਮ)

***ਰੰਗ ਰਸੀਆ*** ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਰਾਜਾ ਰਵੀ ਵਰਮਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ 2008 ਵਿੱਚ ਲੰਦਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ 2014 ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਪਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। 

## External links 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2008 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਬਾਹੋਮਾਜਰਾ

**ਬਾਹੋਮਾਜਰਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਖੰਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੋਪਾਲਪੁਰ (ਬਿਧੀਪੁਰ)

**ਗੋਪਾਲਪੁਰ/ਬਿਧੀਪੁਰ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਯੂਰਪੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ

**ਯੂਰਪੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ** (**ਈ.ਐੱਸ.ਏ.**) (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: **Agence spatiale européenne** - **ਏ.ਐੱਸ.ਈ.**) ਪੁਲਾੜ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ 20 ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਅੰਤਰਸਰਕਾਰੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1975 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਪੈਰਿਸ ਵਿਖੇ ਹੈ। ਇਸ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਕੁੱਲ ਅਮਲਾ 2,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਬਜਟ ਲਗਭਗ €4.28 ਬਿਲੀਅਨ / ਯੂ.ਐੱਸ.$5.51 ਬਿਲੀਅਨ (2013) ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ
ਕਨਿਸ਼ਕ

**ਕਨਿਸ਼ਕ** (**ਮਹਾਨ ਕਨਿਸ਼ਕ**), (, ਬਾਖ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ: ''*, ਮੱਧ ਚੀਨੀ: 迦腻色伽 (ਕਾ-ਨੀ-ਸਕ-ਕਾ > ਨਵੀਂ ਚੀਨੀ: Jianisejia)) ਕੁਸ਼ਾਨ ਘਰਾਨੇ (127-151) ਦਾ ਇੱਕ ਤੁਰੁਸ਼ਕ (ਜਾਂ ਤੁਰਕ-ਤਾਤਾਰ) ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਤਰੀਮ ਹੌਜ਼ ਵਿਚਲੇ ਤੁਰਫ਼ਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿਚਲੇ ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੌਜੀ, ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੁਰਖਪੁਰ (ਅਜੋਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ ਵਿਚਲਾ ਪੇਸ਼ਾਵਰ) ਵਿਖੇ ਸੀ ਜਦਕਿ ਖੇਤਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਅਜੋਕੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚਲੇ ਬਗਰਾਮ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿਚਲੇ ਮਥੁਰਾ ਵਿਖੇ ਸਨ।

## *ਕਨਿਸ਼ਕ ਤੇ ਇਕ ਨੋਟ ਦਸੋ''
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਸ਼ਾਨ ਸਲਤਨਤ
ਕੁਸ਼ਾਣ ਸਾਮਰਾਜ

**ਕੁਸ਼ਾਨ ਸਲਤਨਤ** ਜਾਂ **ਕੁਸ਼ਾਨ ਰਾਜਪਾਟ** (;  ਕੁਸ਼ਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼; ਬੀ.ਐੱਚ.ਐੱਸ.: ''*;  *ਕੁਸ਼ਾਨ-ਖ਼ਸ਼ਾਤਰ'') ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਸਲਤਨਤ ਸੀ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ 'ਚ ਕੁਜੁਲ ਕਦਫ਼ੀਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੁਰਾਤਨ ਬਾਖ਼ਤਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਕਸਸ ਦਰਿਆ (ਆਮੂ ਦਰਿਆ) ਦੇ ਲਾਗੇ ਹੋਂਦ 'ਚ ਆਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਬੁਲ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਬਾਦ ਹੋ ਗਈ। ਕੁਸ਼ਾਣ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਉਦੈ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਚੀਨ ਦੇ ਯੂਈਜ਼ੀ ਨਾਮਕ ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੈਕਟਰੀਆ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਜੋਕੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਜਮਾ ਲਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰੀਕੋ-ਬੈਕਟਰੀਅਨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਲੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਕਾਂ ਨੂੰ ਉਖੇੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਈਨ ਮਨਵਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਆਗਮਨ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੁਜੁਲਾ ਕਡਫੀਸੇਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਥਮ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾਣ ਸਾਮਰਾਜ ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ, ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਾਕੇਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰਨਾਥ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਇਸਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕੁਸ਼ਾਣ ਸਮਰਾਟ ਕਨਿਸ਼ਕ ਮਹਾਨ ਦੇ ਯੁੱਗ ਤੱਕ ਕੁਸ਼ਾਣ ਸਾਮਰਾਜ ਆਪਣੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਸੀ। ਉੱਤਰੀ ,ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਕੁਸ਼ਾਣ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਤੱਕ ਟਿਕਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ ਯੌਧੇਆ, ਅਰਜੁਨਯਾਨ, ਕੁਲਿੰਦਾ, ਔਡੰਬਰ ਅਤੇ ਸਿੱਬੀ ਹਨ ਇਹ ਕਬੀਲੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਰੀਆ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਅੰਸ਼ ਬੰਸ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਵੀ ਮੱਧ, ਪੱਛਮੀ, ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਾ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਮੇਲ ਬੇਗਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਸ਼ਾਨ ਸਲਤਨਤ
ਮਾਇਕੋਵਸਕੀ ਥੀਏਟਰ

**ਮਾਇਕੋਵਸਕੀ ਥੀਏਟਰ** () ਮਾਸਕੋ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਹਾਸਕ ਥੀਏਟਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨੀਂਹ 1920 ਵਿਚ, ਪਹਿਲਾਂ *ਤਰੇਵਸਤ* (ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਥੀਏਟਰ, 1920-1922), ਫਿਰ *ਇਨਕਲਾਬ ਥੀਏਟਰ* (1922-1943) ਅਤੇ *ਡਰਾਮਾ ਥੀਏਟਰ* (1944-1953) ਵਜੋਂ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। 1954 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਾਇਕੋਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਥੀਏਟਰ
ਨੂਰੀ ਅਲ-ਮਲੀਕੀ

**ਨੂਰੀ ਕਾਮਿਲ ਮੁਹਮੰਦ ਹਸਨ ਅਲ-ਮਲੀਕੀ** (ਅਰਬੀ: نوري كامل محمد حسن المالكي‎; ਜਨਮ 20 ਜੂਨ 1950) ਇਰਾਕ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਸਲਾਮੀ ਦਾਵਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਕਤਰੇਤ ਵੀ ਰਹੇ। ਅਲ ਮਲੀਕੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਰਾਕੀ ਅਸਥਾਈ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬਹੁਦੀਨਪੁਰ

**ਬਹੂਦੀਨਪੁਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਗਣਨਾ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ 29 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (18 ਮੀਲ), ਫਗਵਾੜਾ ਤੋਂ 31 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (19 ਮੀਲ), ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (12 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 155 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (96 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭੂਸ਼ਨ ਧਿਆਨਪੁਰੀ

**ਭੂਸ਼ਨ ਧਿਆਨਪੁਰੀ** (ਜਨਮ-ਨਾਮ: ਬੇਅੰਤ ਸਰੂਪ, ਪਰ ਪੜ੍ਹਨ ਪਾਉਣ ਵੇਲੇ ਬੇਨਤੀ ਸਰੂਪ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ

## ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਇਕ ਮਸੀਹਾ ਹੋਰ* (1970)
**ਜਾਂਦੀ ਵਾਰ ਦਾ ਸੱਚ*
**ਮੇਰੀ ਕਿਤਾਬ*(ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ2009)
**ਸਿਰਜਣਧਾਰਾ* (ਗੱਦ)
**ਰਾਈਟਰਜ਼ ਕਾਲੋਨੀ*(ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ 2016)
**ਕਿਆ ਨੇੜੇ ਕਿਆ ਦੂਰ (ਗੱਦ)
** ਮੇਰੀ ਕਿਤਾਬ' 'ਸੰਪੂਰਣ ਸਵੈਜੀਵਨੀ (2021)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਗੁਰਦੇਵ ਚੌਹਾਨ

**ਗੁਰਦੇਵ ਚੌਹਾਨ** (ਜਨਮ 10 ਅਗਸਤ 1941) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਚੌਹਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਕੁੱਕੜਾਂ ( ਨੇੜੇ ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ (ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ), ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ, ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ *ਲਾਈਫ ਐਂਡ ਪੋਇਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਾਰਾ ਸ਼ਗੁਫਤਾ* ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ *ਏਕ ਥੀ ਸਾਰਾ* ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। 1991 ਵਿੱਚ ਹਿਊਮਨ ਰਿਸੋਰਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕੰਮ ਲਈ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

## ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਦੇਸੀ ਮੁਰਗੇ ਵਲੈਤੀ ਬਾਂਗਾਂ* (ਵਿਅੰਗ)
**ਮੱਕੀ ਦਾ ਗੀਤ* (ਕਵਿਤਾ, 1996)
**ਨਿੱਕੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਨਿੱਕੇ ਚੱਪੂ* (ਕਵਿਤਾ)
**ਕੁੱਤਾ, ਕਿਤਾਬ ਤੇ ਗੁਲਾਬ* (ਵਿਅੰਗ)
**ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਸਤਿਆਨਾਸ* (ਵਿਅੰਗ, ਹਿੰਦੀ) 
**Amrita Pritam: A Living Legend* (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ)
**ਅਕਸਮਾਤ* (ਕਵਿਤਾ)
**ਚਸ਼ਮਦੀਦ* (ਰੇਖਾ-ਚਿਤਰ) 
* *Life and poetry of Sara Shagufta* (ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ)
**ਆਸ ਪਾਸ*
**ਨਵੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਕਵਿਤਾ*
**ਵਾਟਿਕਾ* (ਕਵਿਤਾ) (2024)
**ਕਲਮੀ ਗੁਲਾਬ* (ਵਾਰਤਕ) (2024)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਜਨਕ ਸ਼ਰਮੀਲਾ

**ਜਨਕ ਸ਼ਰਮੀਲਾ** (1 ਅਪਰੈਲ 1955) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਦੋਗਾਣੇ, ਕਾਫੀਆਂ ਅਤੇ ਕੱਵਾਲੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਦਾ ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਬਸਤੀਵਾਦ

**ਬਸਤੀਵਾਦ** ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਜ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਲੁੱਟ ਹੈ| ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਬਸਤੀਵਾਦ ਇੱਕ ਪੂੰਜੀ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਮਹਾਂਨਗਰ ਤੋਂ ਬੇਗਾਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਗਾਨੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸ਼ਾਸਨ ਹੈ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਕ ਆਪਣਾ ਰਾਜ, ਬਿਹਤਰ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਫੌਜ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਸਤੀਵਾਦ ਦਾ ਆਰੰਭ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਢ ਵਾਸਕੋਡੀਗਾਮਾ ਦੇ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਨਾਲ ਬੱਝਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਯੌਰਪੀ ਦੇਸ਼ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਯੌਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾ ਨੇ ਅਫਰੀਕਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਾਫੀ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਸਤੀਕਾਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ: ਪੁਰਤਗਾਲ, ਸਪੇਨ, ਹੌਲੈਂਡ, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਬਸਤੀਕਾਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

## ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਆਂ
* ਏਡਨ
* ਐਂਗਲੋ-ਮਿਸਰ ਸੁਡਾਨ
* ਅਸਸੈਨਸਨ ਟਾਪੂ
* ਆਸਟਰੇਲੀਆ
* ਬਹਮਾਸ
* ਬਸਤੋਲੈੰਡ
* ਬੇਚੁਆਨਾਲੈੰਡ
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਟਾਰਟਿਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੂਰਬੀ ਅਫਰੀਕਾ
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗੁਆਨਾ
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹੋਂਡੂਰਸ
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹੋੰਕੋੰਗ
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਲਾਇਆ
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੋਮਾਲੀਲੈੰਡ
* ਬਰੂਨੀ
* ਬਰਮਾ
* ਕੈਨੈਡਾ
* ਸੀਲੋਨ
* ਸਾਇਪ੍ਰਸ (ਅਕ੍ਰੋਤੀਰੀ ਅਤੇ ਧੇਕੀਲਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ)
* ਮਿਸਰ
* ਫਾਲਕਲੈੰਡ
* ਫਿਜ਼ੀ ਟਾਪੂ
* ਗੈਮਬਿਆ
* ਗਿਲਬਰਟ ਅਤੇ ਅਲਾਈਸ ਟਾਪੂ
* ਗਿਬਰਲਟਾਰ
* ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ
* ਭਾਰਤ (ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ)
* ਆਇਰਲੈੰਡ
* ਜਮਾਇਕਾ
* ਕੀਨੀਆ
* ਮਾਲਟਾ
* ਨਿਊਫਾਊਂਡਲੈੰਡ
* ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ
* ਨਾਈਜੀਰੀਆ
* ਉੱਤਰੀ ਬੋਰਨੋ
* ਉੱਤਰੀ ਰਹੋਡੇਸਿਆ
* ਓਮਨ
* ਪਪੂਆ
* ਸਾਰਾਵਾਕ
* ਸੀਏਰਾ ਲਿਓਨ
* ਦੱਖਣੀ ਰਹੋਡੇਸਿਆ
* ਸੇਂਟ ਹੇਲੇਨਾ
* ਸਵਾਜ਼ੀਲੈੰਡ
* ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ
* ਉਗਾਂਡਾ
* ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ

## ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਬਸਤੀਆਂ
* ਅਲਜੀਰੀਆ
* ਕਲਿੱਪਰਟਨ ਟਾਪੂ
* ਕੋਮੋਰਸ ਟਾਪੂ
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਗੁਆਨਾ
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਭੁਮੱਧ ਰੇਖੀ ਅਫਰੀਕਾ
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਰਤ
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਇੰਡੋ-ਚੀਨ
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਅੰਟਾਰਟਿਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ
* ਗੁਆਡੇਲੁਪ
* ਲਾ ਰੀਯੂਨੀਅਨ
* ਮੈਡਾਗਸਕਰ
* ਮਾਰਟਿਨੀਕਿਊ
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਮਰੱਕੋ
* ਨਿਊ ਕਾਲੇਡੋਨੀਆ
* ਸੇਂਟ ਪੀਅਰ ਮਿਕੂਲਨ
* ਸ਼ੰਘਾਈ
* ਤੁਨੀਸੀਆ
* ਵਨਾਤੂ
* ਵਾਲਿਸ-ਇਤ-ਫਤੂਨਾ

## ਰੂਸੀ ਬਸਤੀਆਂ
* ਯੂਰਪੀ ਰੂਸ
* ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਰੂਸ

## ਜਰਮਨ ਬਸਤੀਆਂ
* ਕੈਮਰੂਨ
* ਕੈਰੋਲਿਨ ਟਾਪੂ
* ਜਰਮਨ ਨਿਊ ਗੁਆਨਾ
* ਜਰਮਨ ਪੂਰਬੀ ਅਫਰੀਕਾ
* ਜਰਮਨ ਦੱਖਣੀ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ
* ਗਿਲਬਰਟ ਟਾਪੂ
* ਮਾਰੀਆਨਾ ਟਾਪੂ
* ਮਾਰਸ਼ਲ ਟਾਪੂ
* ਟੋਗੋ

## ਇਟਾਲਵੀ ਬਸਤੀਆਂ
* ਇਟਾਲਵੀ ਇਰਟਰਿਆ
* ਇਟਾਲਵੀ ਏਗੀਅਨ ਟਾਪੂ
* ਇਟਾਲਵੀ ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ
* ਇਟਾਲਵੀ ਟੀਨਸਟਿਨ
* ਇਟਾਲਵੀ ਲੀਬੀਆ

## ਡਚ ਬਸਤੀਆਂ
* ਕੋਰਾਕਾਓ
* ਡਚ ਗੁਆਨਾ
* ਡਚ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ
* ਡਚ ਨਿਊ ਗੁਨੀਆ

## ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਬਸਤੀਆਂ
* ਅਜ਼ੋਰੋਸ
* ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਅਫਰੀਕਾ
* ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਏਸ਼ੀਆ
* ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਓਸ਼ੇਨੀਆ

## ਸਪੇਨੀ ਬਸਤੀਆਂ
* ਏਨਾਬੋਨ
* ਬਲੈਰਿਕ ਟਾਪੂ
* ਕੈਨਰੀ ਟਾਪੂ
* ਕੇਪ ਜੂਬੀ
* ਫਰਨਾਂਡੋ ਪੋ
* ਇਫਨੀ
* ਰਿਓ ਡੀ ਓਰੋ
* ਰਿਓ ਮੁਨੀ
* ਸੈਗੁਆ ਅਲ ਹਮਰਾ
* ਸਪੇਨੀ ਮਰੱਕੋ

## ਆਸਟਰੋ-ਹੰਗੇਰੀਅਨ ਬਸਤੀਆਂ
* ਬੋਸਨੀਆ ਅਤੇ ਹਰਜੀਗੋਵੀਨਾ
* ਤਾਈਨਜਿਨ

## ਡੈਨਮਾਰਕੀਅਨ ਬਸਤੀਆਂ
* ਡੈਨਿਸ਼ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ
* ਫੈਰੋ ਟਾਪੂ
* ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ
* ਆਈਲੈਂਡ

## ਬੈਲਜੀਅਨ ਬਸਤੀਆਂ
* ਬੈਲਜੀਅਨ ਕੋਂਗੋ
* ਤਾਈਨਜਿਨ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਸਤੀਵਾਦ
ਦੌਲਤਪੁਰ, ਆਦਮਪੁਰ

**ਦੌਲਤਪੁਰ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਆਦਮਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਫ਼ਤਹਿਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ

**ਫਤੇਹਪੁਰ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਆਦਮਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜੋਸ਼ੂਆ ਲੀਬਮਾਨ

**ਜੋਸ਼ੂਆ ਲੀਬਮਾਨ** (1907-1948) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਰਬਾਈ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ *ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ*(ਪੀਸ ਆਫ਼ ਮਾਈਂਡ) ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਈ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਬੈਸਟ ਸੈਲਰ ਲਿਸਟ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਰਹੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰੱਬੀ

ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ **ਰਾਬਾਈ** ਤੌਰਾ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਹਾਖ਼ਾਮ ਲਫ਼ਜ਼ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਕੀਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ। ਕਦੀਮ ਇਬਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਫਜ ਦੇ ਮਾਅਨੇ ਸਰਦਾਰ ਜਾਂ ਮੁਅੱਲਿਮ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਪੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਕਬ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਯਹੂਦ ਦੇ ਉਲਮਾ ਨੂੰ ਅਹਬਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,  ਜਿਸਦਾ  ਇੱਕਵਚਨ ਹਬਰ ਹੈ। ਯਹੂਦ ਆਪਣੇ ਉਲਮਾ ਅਤੇ ਫੁਕਹਾ ਲਈ ਰੱਬੀ ਰੱਬਾਨੀ ਅਤੇ ਅਹਬਾਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਇਸਤੀਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

ਰੱਬੀ ਸ਼ਬਦ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸਾਮੀ ਜੜ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਰਬ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ّ ਭਾਵ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ। ਅਰਬੀ ਵਿਚ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕੇਵਲ ਰੱਬ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਬਰਾਨੀ ਵਾਂਗ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਵੀ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉੱਚੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਾਲੇ ਰੱਬੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਰਾਅ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਰੱਬੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬਾਈਬਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਅਤੇ ਇਸਰਾਈਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਰੱਬੀ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ। ਮਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਰਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਵਾਲਾ ਸਾਲ 8 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਹੈ। 

## ਅਹਬਾਰ
ਅਲਹਬਰ ਆਲਮ  ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ  ਦੇ ਇਲਮ ਦਾ ਅਸਰ ਬਾਕ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਉਸ  ਦੇ ਪੈਰ-ਚਿੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਾਅਨੇ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹੁਏ ਅਲੀ  ਇਬਨ ਅਬੀ ਤਾਲਿਬ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ ਕਿ ਉਲਮਾਤਾ ਕਿਆਮਤ ਬਾਕ਼ੀ ਰਹਿਣਗੇ ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸਿਅਤਾਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਫ਼ਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਲੋਕਾਂ  ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਉੱਤੇ ਬਾਕ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਬਰ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ ਅਹਬਾਰ ਹੈ।  ਕੁਰਆਨ ਵਿੱਚ ਹੈ:۔ اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَرُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ [ التوبة/ 31]   ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਲਮਾ ਅਤੇ ਮਸ਼ਾਇਖ ਨੂੰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਸਿਵਾ ਖ਼ੁਦਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ।

ਯਾਕੂਬ  (ਇਸਰਾਈਲ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਬੇਟਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਦਾ ਨਾਮ ਲਾਵੇ ਸੀ।  ਲਾਵੇ ਦੀ ਨਸਲ ਯਾਨੀ ਬਨੀ ਲਾਵੇ ਨੂੰ ਯਹੂਦੀ ਕੌਮ  ਦੇ ਮਰਕਜ਼ੀ ਇਬਾਦਤਖਾਨਾ ਯਾਨੀ ਹੈਕਲ ਵਿੱਚ ਕਾਹਿਨੋਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਮੁਖਤਲਿਫ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ( ਕਿਤਾਬ ਗਿਣਤੀ 5،6:3)।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਤਫਸੀਲ ਤੌਰੇਤ ਦੇ ਅਹਦਨਾਮਾ ਕਦੀਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਅਹਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। 

ਬਾਇਬਲ ਦੇ ਅਰਬੀ ਤਰਜੁਮਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਅਲਾਵੀਇਨ, ਲਾਵੇ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤਰਜੁਮਾ ਵਿੱਚ Leviticus ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਉਰਦੂ ਤਰਜੁਮਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਹਬਾਰ ਕਹਿ ਕੇ ਪੁਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।  ਇਹ ਲਫਜ ਹਬਰ (ਅਕਲਮੰਦ) ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ  ਹੈ।  ਬਨੀ ਲਾਵੇ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਰਾਸਤ ਬਾਜੀ ਅਤੇ ਅਕਲਮੰਦੀ ਨੂੰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਦੀਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅੰਜਾਮ ਦੇਵੇ।  

ਬਨੀ ਇਸਰਾਈਲ ਦਾ ਕਬੀਲਾ ਬਨੀ ਲਾਵੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਾਜ ਨਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ।  ਇਸ  ਦੇ ਇਵਜ ਵਿੱਚ ਬਨੀ ਇਸਰਾਈਲ ਦੇ ਬਾਕ਼ੀ ਗਿਆਰਾਂ ਕਬਾਇਲ ਬਨੀ ਲਾਵੇ ਨੂੰ ਉਸ਼ਰ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ।  ਇਸ  ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮਖ਼ਸੂਸ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ਗੋਸ਼ਤ ਜਾਂ ਆਮ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਗੋਸ਼ਤ ਜਿਵੇਂ ਮੋਢੇ ਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਬਨੀ ਲਾਵੇ ਦਾ ਹੱਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।  ਬਨੀ ਇਸਰਾਈਲ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ  ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਨੀ ਲਾਵੇ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਬਸਾਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਬਨੀ ਲਾਵੇ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੱਬੀ
ਸਫ਼ਾਕਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ

**ਸਫ਼ਾਕਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ** (ਜਨਮ 17 ਜੂਨ 1972) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਹੈ।

ਉਹ ਸਲਾਮਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਫਕਤ ਅਲੀ ਖਾਨਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਉਸਤਾਦ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਮੇਲੇ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਖਾਨ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੱਤਾ (ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ)

thumb|ਇੱਥੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਵਿਗਾੜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੂਬ੍ਰਿਸ ਸਿੰਡਰੋਮ, ਮੇਗਾਲੋਮੇਨੀਆ, ਹੈਮਰਟੀਆ ਜਾਂ ਨਰਕਸਿਜ਼ਮ ਵੱਖਰੇ ਹਨ.
ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ **ਸ਼ਕਤੀ** (ਪਾਵਰ) ਤੋਂ ਭਾਵ ਲੋਕ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰ (ਅਥਾਰਟੀ) ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਅਕਸਰ ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਈ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ, ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉਪਰ ਵੱਲ ਜਾਂ ਹੇਠ ਵੱਲ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇਠ ਵੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੇਠਲੇ ਅਮਲੇ ਤੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਉਪਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਤਾਹਿਤ ਕਰਮਚਾਰੀ ਆਪਣੇ ਨੇਤਾ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।.
## ਹਵਾਲੇ
ਦਾਗਨੀਜ਼ਾ ਜ਼ਿਗਮੋਂਤੇ

**ਦਾਗਨੀਜ਼ਾ ਜ਼ਿਗਮੋਂਤੇ** (ਲਾਤਵੀਆਈ: Dagnija Zigmonte; 7 ਜੂਨ 1931 - 24 ਫਰਵਰੀ 1997) ਇੱਕ ਲਾਤਵੀਆਈ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਬਾਲ ਬਿਰਖ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਇਸਦਾ ਜਨਮ 7 ਜੂਨ 1931 ਵਿੱਚ ਰੀਗਾ, ਲਾਤਵੀਆ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਖੁੰਭ

**ਖੁੰਭ** (ਜਾਂ **ਖੁੰਬ**) ਕਿਸੇ ਉੱਲੀ ਦਾ ਗੁੱਦੇਦਾਰ ਅਤੇ ਬੀਜਾਣੂਦਾਰ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉਤਲੀ ਮਿੱਟੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਉਸ ਉੱਲੀ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਬਣਦਾ ਹੈ। "ਖੁੰਭ" ਦੀ ਮਿਆਰੀ ਕਿਸਮ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਉਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚਿੱਟ-ਬਟਨੀ ਖੁੰਭ (*ਅਗੈਰੀਕਸ ਬਾਈਸਪੋਰਸ*) ਹੈ; ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਖੁੰਭ ਬਹੁਤਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਲੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੰਡਲ, ਇੱਕ ਟੋਪੀ ਅਤੇ ਟੋਪੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ ਗਲਫੜੇ ਜਾਂ ਮੁਸਾਮ (ਛੇਕ) ਹੋਣ। ਇਹਨਾਂ ਛੇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਖਮ ਬੀਜਾਣੂ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉੱਲੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਅਗਾਂਹ ਵਧਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖੁੰਬ ਵਿੱਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਲੋਹਾ, ਪੋਟਾਸ਼, ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ‘ਸੀ’ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ ਅਤੇ ਚਿਕਨਾਹਟ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
## ਗੈਲਰੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਲੀ
ਉੱਲੀ

**ਉੱਲੀ** ਸੁਕੇਂਦਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੂਹ ਵਿਚਲੇ ਉਹ ਜੀਅ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਮੋਲਡ ਵਰਗੇ ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਅਤੇ ਖੁੰਭਾਂ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੈਵਿਕ ਵਰਗੀਕਰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ **ਉੱਲੀ** () ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬੂਟਿਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹਨ। ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਫ਼ਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉੱਲੀ ਦੇ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਕੰਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਈਟਿਨ ਨਾਮਕ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਪੌਦਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਲੂਲੋਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਦੀ ਘੋਖ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉੱਲੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜ ਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਗਤ (ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ)
ਧੋਗੜੀ

**ਧੋਗੜੀ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਆਦਮਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪ੍ਰਾਣੀ

'' ਦੇ ਕੋਸ਼ਾਣੂ ਅਕੇਂਦਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਹਨ।]]
 ਜੋ ਇੱਕ ਪਰਜੀਵੀ ਹੈ।]]
।]]

ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ **ਪ੍ਰਾਣੀ** ਜਾਂ **ਜੀਵ** (**ਸਜੀਵ**) ਕੋਈ ਵੀ ਜਿਊਂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਹੋਣ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੀੜ੍ਹਧਾਰੀ, ਕੀੜਾ, ਪੌਦਾ, ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਆਦਿ। ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਟੁੰਬ ਜਾਂ ਉਕਸਾਹਟ ਦਾ ਜੁਆਬ ਦੇਣ, ਮੁੜ-ਉਤਪਤੀ ਕਰਨ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਣੀ
ਸੁਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਾਣੀ

**ਸੁਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਾਣੀ** ਜਾਂ **ਯੂਕੈਰੀਔਟ** ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੀਹਦੇ ਕੋਸ਼ਾਣੂ ਵਿਚਲੀ ਨਾਭ ਅਤੇ ਹੋਰ ਢਾਂਚਿਆਂ (ਅੰਗਾਣੂ) ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਝਿੱਲੀ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਦਾ ਅਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਭਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਾਭਕੀ ਝਿੱਲੀ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਅੰਦਰ ਜੀਵਾਣੂ ਪਦਾਰਥ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਸੁਕੇਂਦਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਈਟੋਕਾਂਡਰੀਆ ਅਤੇ ਗੌਲਗੀ ਅਪਰੇਟਸ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਝਿੱਲੀਦਾਰ ਅੰਗਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੂਟਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲੋਰੋਪਲਾਸਟ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਟੋਜ਼ੋਆ ਵਰਗੇ ਕਈ ਇੱਕ-ਕੋਸ਼ੀ ਜੀਵ ਵੀ ਸੁਕੇਂਦਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਬਹੁਕੋਸ਼ੀ ਜੀਵ ਸੁਕੇਂਦਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੌਦੇ, ਉੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਕੇਂਦਰੀ ਜੀਵ
ਇੱਕ-ਕੋਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਣੀ

'' ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਇੱਕ-ਕੋਸ਼ੀ ਜੀਵਾਂ 'ਚੋਂ ਹੈ।]]

**ਇੱਕ-ਕੋਸ਼ੀ ਜੀਵ**, ਅਜਿਹਾ ਜੀਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਾਣੂ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਬਹੁਕੋਸ਼ੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਕੋਸ਼ਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ **ਮੋਨਾਡ** ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਢਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ, ਆਰਕੀਆ, ਪ੍ਰੋਟੋਜ਼ੋਆ, ਇੱਕ-ਕੋਸ਼ੀ ਕਾਈ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਕੋਸ਼ੀ ਉੱਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਜੀਵ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਸੁਕੇਂਦਰੀ ਜੀਵ ਅਤੇ ਅਕੇਂਦਰੀ ਜੀਵ। ਇੱਕ-ਕੋਸ਼ੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ 3.8 ਅਰਬ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਬਹੁਕੋਸ਼ੀ ਜੀਵ

* ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕੋਸ਼ਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।]]
* ਨੂੰ ਰੰਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਦੇ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਦੀਆਂ ਨਾਭਾਂ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਣ।]]
**ਬਹੁਕੋਸ਼ੀ ਜੀਵ** ਉਹ ਜੀਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਸ਼ਾਣੂ ਹੋਣ ਜਦਕਿ ਇੱਕ-ਕੋਸ਼ੀ ਜੀਵ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਾਣੂ ਵਾਲ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਕੋਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਬਣਾਉਣ ਖ਼ਾਤਰ ਇਹਨਾਂ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਖ਼ੁਰਦਬੀਨ

**ਖੁਰਦਬੀਨ** ਜਾਂ **ਸੂਖਮਦਰਸ਼ੀ** ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜੰਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਉਹਨਾਂ ਸੂਖਮ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨੰਗੀ ਅੱਖ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਰੀਕ ਹੋਣ। ਅਜਿਹਾ ਜੰਤਰ ਵਰਤ ਕੇ ਬਰੀਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਖੁਰਦਬੀਨ ਵਿਗਿਆਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਢੀ ਗਈ ਖੁਰਦਬੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਖੁਰਦਬੀਨ ਹੈ ਜੋ ਨਮੂਨਾ ਵੇਖਣ ਵਾਸਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲਾਣੂ ਖੁਰਦਬੀਨ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
## ਰਚਨਾ
ਸੰਯੁਕਤ ਸੁਖਮਦਰਸ਼ੀ ਜਾਂ ਖੁਰਦਬੀਨ ਕਈ ਲੈੱਨਜ਼ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਸੁਖਮ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕਰ ਕੇ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੈੱਨਜ਼ ਨੂੰ ਵਸਤੂ ਲੈੱਨਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੋਕਸ ਦੂਰੀ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਲੈੱਨਜ਼ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੋਕਸ ਦੂਰੀ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੇਤਰਿਕਾ ਲੈੱਨਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਸਤੂ ਲੈੱਨਜ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਫੋਕਸ ਬਿੰਦੂ (Fo)ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਰ (2Fo) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਸਤੂ ਲੈੱਨਜ਼ ਇਸ ਦਾ ਉਲਟਾ, ਵੱਡਾ, ਵਾਸਤਵਿਕ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ (image 1)ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ (2Fo) ਤੋਂ ਦੂਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਨੇਤਰਿਕ ਲੈੱਨਜ਼ ਵਾਸਤੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੇਤਰਿਕਾ ਲੈੱਨਜ਼ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਨੇਤਰਿਕ ਲੈੱਨਜ਼ ਦੇ ਫੋਕਸ (Fi)ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ ਕੇਂਦਰ (O)ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਜਾਵੇ। ਹੁਣ ਨੇਤਰਿਕਾ ਲੈੱਨਜ਼ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਵਡਦਰਸ਼ੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵੱਡਾ, ਸਿੱਧਾ, ਅਭਾਸੀ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਬਣਾਉਂਦਾ (image 2) ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ
File:Old-microscopes.jpg

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼ਹੀਨ ਅਖ਼ਤਰ

**ਸ਼ਹੀਨ ਅਖ਼ਤਰ** ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। ਵਧੇਰੇ ਚਰਚਿਤ ਨਾਵਲ *ਤਲਾਸ਼* ਦਾ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਅੱਲਾ ਦੱਤਾ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ, *ਦ ਸਰਚ* ਨਾਮ ਤੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਾਵਲ
**ਤਲਾਸ਼* (ਮੂਲ ਬੰਗਲਾ)
**ਸ਼ੋਖੀ ਰੰਗੋਮਾਲਾ*
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾ ਲੇਖਕ
ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ

**ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ।

## ਨਾਵਲ
**ਚੱਕ ਵੀਰ ਸਿੰਘ* (1990)
**ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਰਾਤ* (2012)
**ਜੰਡ ਜੰਡੋਰੇ*
**ਵਹਿਸ਼ੀ ਰੁੱਤ*
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਟਿਕੀ ਹੋਈਂ ਰਾਤ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕਲਾ ਪੱਖ
 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਧੀਆਂ

ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੇ
ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਕਾਲਜ ਦੇ
ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ
ਬੜੀ ਰੀਝ ਨਾਲ
ਪੜ੍ਹਿਆ
ਉਹਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ
ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ
ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ
ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ
ਧੀਆਂ
ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਸਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ
ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ
ਖੜ੍ਹਨ ਵਾਸਤੇ
ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ
ਆਓ
ਸੋਚ ਬਦਲੀਏ
ਧੀਆਂ
ਸੜਨ ਵਾਸਤੇ ਜਾਂ
ਮਰਨ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ
ਉੱਚਾਈਆਂ ਤੇ
ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਸਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ
ਮੈਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਹੋਣ ਤੇ
ਮੈਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ
ਧੀਆਂ ਦਾ ਬਾਪ ਹੋਣ ਤੇ
ਆਉ 
ਇਸ ਸੋਚ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਈਏ
ਆਉ 
ਧੀਆਂ ਨੂੰ
ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ
ਪੜ੍ਹਾਈਏ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਸ਼ਤੇ
ਆਧੀ

**ਆਧੀ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਨਕੋਦਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲੱਧੇਵਾਲੀ

**ਲੱਧੇਵਾਲੀ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਨਕੋਦਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਖ਼ਾਲਿਦ ਅਬਦ ਅੱਲ੍ਹਾ

**ਖ਼ਾਲਿਦ ਅਬਦ ਅੱਲ੍ਹਾ** (; ਜਨਮ 26 ਅਕਤੂਬਰ 1981) ਇੱਕ ਐਂਗਲੋ-ਮਿਸਰੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ ਔਸਕਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਅਤੇ ਬਫ਼ਤਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਯੂਨਾਇਟਿਡ 93 ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਹੋਈ। ਦ ਕਾਈਟ ਰਨਰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਆਮਿਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਜੰਡ-ਪਲੰਗ

**ਜੰਡ-ਪਲੰਗ** ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਖੇਡ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੀੜ-ਕੜਾਂਗਾ, ਜੰਡ-ਪਰਾਗਾ, ਡੰਡਾ-ਡੁੱਕ, ਪੀਲ-ਪਲੰਗਣ, ਕੜਕਾਨਾ-ਲੱਕੜੀ ਆਦਿ।

ਮਨੁਖ ਦੀ ਨਸਲ ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰ ਵਾਂਗ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਉਤਰਨ ਦੀ ਸੁਭਾਵਕ ਰੁਚੀ ਹੈ। ਸੁਹਾਵਣੇ ਮੌਸਮ ਅੰਦਰ ਜਾ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਦੁਪਹਿਰਾਂ ਅੰਦਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੰਘਣੇ ਪਿਪਲ ਬਰੋਟਿਆ ਦੀ ਠੰਡੀ ਛਾਂ ਮਾਣਦਾ ਸੀ ਤਾ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਖੇਡਣ ਲਈ ਮਚਲ ਉਠਦਾ ਸੀ ਤੇ ਦਰਖਤਾਂ ਉਤੇ ਚੜਨ ਉਤਰਨ ਦਾ ਇਹ ਖੇਲ੍ਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਵੇਲ਼ੇ ਦੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣ ਲਈ ਜਿਸਮਾਨੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਬੜੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਖੇਲ੍ਹ ਹੈ। 

ਇਸ ਖੇਡ ਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਸਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਡ ਲਈ ਖੁੱਲਾ ਮੈਦਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਜਟਾਂ ਵਾਲਾ ਬੋਰੜ ਜਾਂ ਪਿੱਪਲ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਲਮਕਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਤਹਿ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਈ ਕਿਸ ਨੇ ਦੇਣੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪੁੱਗਣ ਉਪਰੰਤ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਡੰਡੇ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਜਿਹਾ ਉਲੀਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਖਿਡਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਗਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੱਤ ਹੇਠੋਂ ਦੀ ਵਗਾਹ ਕੇ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਸਿਰ ਦਾਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਆਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਰੁੱਖ ਉੱਪਰ ਚੜ ਰਹੇ ਸਾਥੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਛੂਹਕੇ ਆਪਣੀ ਦਾਈ ਲਾਹੁ ਸਕੇ। ਖਿਡਾਰੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਦੇ ਉੱਪਰ ਜਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾਂ ਕਿਸੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਛੁਹਣ ਲਈ ਰੁੱਖ ਤੇ ਚੜਦਾ ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲਮਕ ਰਹੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਉੱਤਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਦਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ਾ ਖਿਡਾਰੀ ਰੁੱਖ ਤੇ ਚੜ ਰਹੇ ਜਾਂ ਚੜੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਖਿਡਾਰੀ ਹੀ ਲਮਕ ਰਹੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਸੇ ਹਾਣੀ ਦੇ ਸਿਰ ਹੀ ਦਾਈ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ
ਕੁਆਰ ਗੰਦਲ

**ਕੁਆਰ ਗੰਦਲ** ਜਾਂ **ਘੀ ਕੁਆਰ** ਜਾਂ **ਐਲੋਵੇਰਾ** ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਚਕਿਤਸਾ ਵਿੱਚ 1 ਸਦੀ ਈਸਵੀਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਕੁਆਰ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। 
ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਲੋਕ ਕੁਆਰ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਸਬਜ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਇਸ ਦਾ ਜੂਸ ਜਾਂ ਜੈਲੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
## ਲਾਭ
* ਇਸ ਦੀ ਜੈਲੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਚੇਹਰੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਇਸ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾ ਕਿ ਖਾਣ ਨਾਲ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਇਸ ਦਾ ਜੂਸ ਐਸੀਡਿਟੀ, ਪੇਟ ਦੇ ਰੋਗਾਂ, ਲਿਵਰ, ਨਜ਼ਲਾ, ਜ਼ੁਕਾਮ, ਬੁਖ਼ਾਰ, ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ, ਮੋਟਾਪਾ ਘੱਟ ਕਰਨ, ਕਬਜ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਦਮੇ ਦੇ ਰੋਗ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
* ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਸਨਮੁਖ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ

**ਸਨਮੁਖ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ** ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਰਾਜੜ, ਤਹਿਸੀਲ ਫਤਹਿਗੰਜ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੈਂਬਲਪੁਰ (ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ 15 ਫਰਵਰੀ 1930 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਇਆ ਵੰਤੀ ਸੀ ਤੇ ਪਿਤਾ ਸਨ ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਗੌਹਰ, ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਆਪ 1942-43 ਵਿੱਚ ਫਗਵਾੜੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ। ਆਪ ਦੇ ਛੇ ਭਰਾ, ਭੈਣਾਂ ਚਾਰ। ਆਪ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ।

## ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ
*ਹਥ ਦਿਖਾ ਲੋ ---ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ ਅਤੇ ਤਰਸੇਮ ਲਾਲ
*ਮੇਲੇ ਆਈਆਂ ਦੋ ਜੱਟੀਆਂ (ਜਗਮੋਹਨ ਕੌਰ)
*ਭਾਬੀ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਊ (ਗੁਰਚਰਨ ਪੋਹਲੀ ਪ੍ਰੋਮਿਲਾ ਪੰਮੀ)
*ਟਾਹਲੀਆਂ ਦੇ ਟਾਹਣ ਚੀਕਦੇ ਪੀਂਘ ਟੁੱਟਗੀ ਹੁਲਾਰਾ ਖਾ ਕੇ (ਮਲਕਾ-ਏ-ਤਰੰਨੁਮ ਨੂਰਜਹਾਂ)
*ਹਾਏ ਓ ਰੱਬਾ ਨਈਓਂ ਲੱਗਦਾ ਦਿਲ ਮੇਰਾ (ਰੇਸ਼ਮਾ)
*ਦਿਲ ਟੁੱਟਿਆ ਖ਼ਬਰ ਨਾ ਹੋਈ ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਦੇ ਢੋਲ ਵੱਜ ਗਏ (ਜਨਾਬ ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ ਸਾਹਿਬ)
*ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦਾ ਮਹਿਰਮ ਚਾਕ ਨੀ ਕੋਈ ਮੋੜ ਲਿਆਵੋ (ਜਨਾਬ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਸਾਹਿਬ) 
*ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਵਤਨਾਂ ਦਾ, ਅਸੀਂ ਆਂ ਤੇਰੇ ਯਾਰ ਪਰਦੇਸੀ (ਅੱਤਾ ਉੱਲਾ ਖ਼ਾਂ)
*ਅੱਖੀਆਂ ਬੋਲ ਪਈਆਂ (ਆਲਮ ਲੋਹਾਰ) 
*ਅੱਖੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ (ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਹਿ ਅਲੀ ਖ਼ਾਂ)
*ਤੂੰ ਤਾਂ ਸੌ ਗਈ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦਰੇ (ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ)
*ਨੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਹੁਰੇ ਜਾਣਾ ਅੜੀਓ, ਭਾਵੇਂ ਚੱਲ ਕੇ ਆ ਜਾਏ ਥਾਣਾ (ਸੁਲਕਸ਼ਨਾ ਪੰਡਿਤ) 
*ਕੰਘੀ ਵਾਹਵਾਂ ਤੇ ਦੁਖਣ ਮੇਰੇ ਵਾਲ ਨੀ ਮਾਏ (ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ) 
*ਜਦੋਂ ਗਿੱਧੇ 'ਚ ਨਣਾਨ ਭਾਬੀ ਨੱਚੀਆਂ ਤੇ ਗਿੱਠ-ਗਿੱਠ ਬਹਿਗੀ ਧਰਤੀ (ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ)
*ਸੁਰਮਾ ਪੰਜ ਰੱਤੀਆਂ ਡਬਲ ਡਾਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ (ਜਸਪਿੰਦਰ ਨਰੂਲਾ ਤੇ ਮੋਹਣੀ ਨਰੂਲਾ)
*ਬੱਕੀ ਰੋ-ਰੋ ਪਾਉਂਦੀ ਵੈਣ (ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਜੱਗਾ) 
*ਕੀ ਸੱਜਣਾ ਸੰਗ ਨੈਣ ਲੜੇ ਵੈਰੀ ਕੋਲ਼ਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੜੇ (ਡੌਲੀ ਗੁਲੇਰੀਆ) 
*ਜੇ ਮੈਂ ਹੁੰਦੀ ਫ਼ਨੀਅਰ ਸੱਪਣੀ, ਤੇਰਾ ਰਾਹ ਰੋਕਦੀ (ਸੁੱਖੀ ਬਰਾੜ)
*ਨਾ ਮਾਰੋ ਨਾ ਮਾਰੋ ਪੂਰਨ ਪੁੱਤ ਵਿਚਾਰੇ ਨੂੰ (ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ)
*ਹਾਏ ਦਬੂਕਾ ਪੈ ਗਿਆ (ਸੁਰਿੰਦਰ ਛਿੰਦਾ)
*ਆਸ਼ਕ ਦਾ ਜਨਾਜ਼ਾ ਚੱਲਿਆ ਏ (ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ)
*ਮੇਰੀ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਹੰਝੂ ਕਿਰਦੇ ਨੇ (ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ) 
*ਜੇ ਨੱਚੀਏ ਤਾਂ ਲੱਕ ਲਚਕਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ (ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ) 
*ਇਕ ਤੇਰਾ ਏ ਸੁਆਲ (ਸਤਵਿੰਦਰ ਬਿੱਟੀ ਤੇ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੰਧੂ) 
*ਡੇਮੂੰ ਲੜਿਆ (ਕੁਲਦੀਪ ਪਾਰਸ) 
*ਨੱਚਦੀ ਪੰਜੇਬਾਂ ਪਾ ਕੇ (ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਲੀ)
*ਝਾਂਜਰ ਨਾ ਛਣਕਾ ਨੀ ਕੁੜੀਏ 
*ਤੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਣ ਬੂਟੀ ਮੈਂ ਹਾਂ ਫੁੱਲ ਗ਼ੁਲਾਬ ਦਾ (ਮਨਜੀਤ ਰੂਪੋਵਾਲੀਆ)
*ਸੁਣ ਸਿਆਲਾਂ ਦੀਏ ਛੋਕਰੀਏ (ਸਰਦੂਲ ਸਿਕੰਦਰ)
*ਲੌਂਗ ਮੰਗਵਾਇਆ ਨੀ ਮੈਂ ਸਈਓ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ (ਮੀਨੂੰ ਪਰਸ਼ੋਤਮ)
*ਜੀ ਕਰਦੈ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹੱਸ ਕੇ ਠੋਕ੍ਹਰ ਮਾਰ ਦਿਆਂ (ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ) 
*ਚੰਨ ਮਾਹੀਆ ਵੇ ਢੋਲ ਮਾਹੀਆ (ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ) 
*ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੱਸ ਕੇ ਤਾਂ ਬੋਲ ਮਾਹੀਆ 
*ਇਹ ਅੱਖੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂਨਿੰਦਰ ਘੁਗਿਆਣਵੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ
ਸੀਓਵਾਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ

**ਸੀਓਵਾਲ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਰੋਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਾਰੋਵਾਲ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਾਟੋ

{{Taxobox
| name = ਕਾਟੋਆਂ ਗਾਲੜ੍ਹਾਂ
| fossil_range = 
| image = Sciuridae.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = ਸਿਊਰੀਡੀ ਟੱਬਰ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਜੀਵ

| regnum = ਐਨੀਮੇਲੀਆ
| phylum = Chordata
| classis = Mammalia
| ordo = ਰੋਡੈਂਸ਼ੀਆ
| subordo = Sciuromorpha
| familia = **ਸੀਊਰੀਡੀ**
| familia_authority = Fischer de Waldheim, 1817
| subdivision_ranks = Subfamilies and tribes
| subdivision =
* Subfamily Ratufinae
* Subfamily Sciurillinae
* Subfamily Sciurinae
** Tribe Sciurini
** Tribe Pteromyini
* Subfamily Callosciurinae
** Tribe Callosciurini
** Tribe Funambulini
* Subfamily Xerinae
** Tribe Xerini
** Tribe Protoxerini
** Tribe Marmotini
and see text

**ਕਾਟੋਆਂ** ਜਾਂ **ਗਾਲੜ੍ਹਾਂ**, ਕੁਤਰਖਾਣਿਆਂ ਦੇ **ਸਿਊਰੀਡੀ** () ਟੱਬਰ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖ਼ਤੀ ਕਾਟੋ, ਮੈਦਾਨੀ ਕਾਟੋ, ਚਿਪਮੰਕ, ਮਾਰਮਟ, ਵੁਡਚੱਕ, ਉੱਡਣੀ ਕਾਟੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਜੰਤੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਮੂਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

 ਕਾਟੋ ਆਪਣੀ ਪੂਛ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰਨ ਸਮੇਂ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਰਤਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਟੋਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਤਰਦੰਦੀ ਜੀਵ
ਫ਼ੀਲਡਜ਼ ਤਗਮਾ

**ਫ਼ੀਲਡਜ਼ ਤਗਮਾ** (), ਦਫ਼ਤਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਹਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ ਖੋਜਾਂ ਲਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਤਗਮਾ** () ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਿਸਾਬ ਸੰਘ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਾਂਗਰਸ (ਹਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਭਾ) ਵਿੱਚ 40 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਾਲ਼ੇ ਹਿਸਾਬਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਇਨਾਮ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਿਸਾਬਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਨਮਾਨ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਾਣੀ

, ਜੋ ਕਿ ਅਕੇਂਦਰੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੋ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਦੇ ਕੋਸ਼ਾਣੂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ]]

**ਅਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਾਣੀ** ਜਾਂ **ਪ੍ਰੋਕੈਰੀਔਟ** ਇੱਕ-ਕੋਸ਼ੀ ਜੀਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਸ਼ਾਣੂ ਦੀਆਂ ਨਾਭਾਂ, ਮਾਈਟੋਕਾਂਡਰੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗਾਣੂਆਂ ਉੱਤੇ ਝਿੱਲੀ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਅੰਦਰਲੇ ਸਾਰੇ ਪਾਣੀ 'ਚ ਘੁਲਣਯੋਗ ਹਿੱਸੇ (ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਡੀ.ਐੱਨ.ਏ. ਆਦਿ) ਕੋਸ਼ਾਣੂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਝਿੱਲੀ ਅੰਦਰ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਕੋਸ਼ਾਣੂ-ਡੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕੇਂਦਰੀ ਜੀਵ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਵਿਗਿਆਨ
ਬਾਗਪੁਰ

**ਬਾਗਪੁਰ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਨਕੋਦਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਲਾਮਤ ਅਲੀ ਖਾਨ

**ਸਲਾਮਤ ਅਲੀ ਖਾਨ** (12 ਦਸੰਬਰ 1934 – 11 ਜੁਲਾਈ 2001 ) ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਘੂੰਮਮਕੜ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,  ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। 1969 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਐਡਿਨਬਰਗ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੰਗੀਤ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਅਸਥਿਰ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ 1953 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਜ਼ਾਕਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
**ਸਲਾਮਤ ਅਲੀ ਖਾਨ** ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਸੀਆ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ, ਖਿਆਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਸੀਆ ਘਰਾਣੇ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 

ਉਸਨੇ ਰਜ਼ੀਆ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਅੱਠ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸ਼ਰਾਫਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਫਕਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਸੀਆ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀ ਗਈ। 

ਉਸ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ (ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲੀ ਭਰਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਉਸਤਾਦ ਵਿਲਾਇਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਾਉਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਸਤਾਦ ਵੱਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ। ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕਲਕੱਤਾ (ਅਜੋਕੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ) ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲਾਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਮੁਲਤਾਨ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ 1941 ਵਿੱਚ ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1955 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1965 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾ, ਹਾਲੈਂਡ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ, ਜਰਮਨੀ, ਇਟਲੀ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।  1973 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ, ਨਜ਼ਾਕਤ ਨੇ ਕੁੱਝ ਨਿੱਜੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਲਾਮਤ ਨੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। 

## ਅਵਾਰਡ 
ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਨ 1977 ਵਿੱਚ "Pride of Performanc" ਅਤੇ "ਸਿਤਾਰਾ-ਇਮਤਿਆਜ਼ " ਦੇ ਅਵਾਰਡਾਂ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ 

## ਮੌਤ 
11 ਜੁਲਾਈ 2001 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ  ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਚਰਾਘ ਸ਼ਾਹ ਵਲੀ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ, ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਰਾਫਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਮੰਜੁਲ ਭਾਰਗਵ

**ਮੰਜੁਲ ਭਾਰਗਵ** (ਹਿੰਦੀ: मंजुल भार्गव, 8 ਅਗਸਤ 1974) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਗਣਿਤਗਿਅਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਫੀਲਡਸ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਸਾਬਦਾਨ
ਰਾਂਗੜਾਂ

ਰਾਂਗੜਾਂ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਨਕੋਦਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਰੀਅਮ ਮਿਰਜ਼ਾਖ਼ਾਨੀ

**ਮਰੀਅਮ ਮਿਰਜ਼ਾਖ਼ਾਨੀ** (ਫ਼ਾਰਸੀ: مریم میرزاخانی‎; ਮਈ 1977-15 ਜੁਲਾਈ 2017) ਇੱਕ ਇਰਾਨੀ ਹਿਸਾਬਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਸਟੈਨਫ਼ੋਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਹੀ ਸੀ।। ਉਸਨੂੰ 2014 'ਚ ਹਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਫ਼ੀਲਡਜ਼ ਤਗਮਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਇਹ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਇਰਾਨੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਏਦੁਆਰਦੋ ਕੈਮਪੋਸ

**ਏਦੁਆਰਦੋ ਕੈਮਪੋਸ** (10 ਅਗਸਤ 1965 – 13 ਅਗਸਤ 2014) ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀਵੇਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਲੀਡਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਪਰੈਲ 2014 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਦ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ 13 ਅਗਸਤ 2014 ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮੋਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014
ਅਬਦੁਲ ਗ਼ਫ਼ੂਰ ਕੁਰੈਸ਼ੀ

**ਅਬਦੁਲ ਗਫ਼ੂਰ ਕੁਰੈਸ਼ੀ** (ਜਨਮ 22 ਅਪਰੈਲ 1922) ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ "ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਅਦਬ ਤੇ ਤਾਰੀਖ" 1956 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ। 1972 ਵਿਚ, ਅਬਦੁਲ ਗ਼ਫੂਰ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ "ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦਾ ਅਦਬ ਤੇ ਤਾਰੀਖ਼" ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ।

## ਜੀਵਨੀ
ਅਬਦੁਲ ਗਫ਼ੂਰ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ) ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡ ਚੌਂਦਾ ਵਿੱਚ 22 ਅਪਰੈਲ 1922 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਅਦਬ ਤੇ ਤਾਰੀਖ* (1956)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਮੈਨੇਜਰ ਪਾਂਡੇ

**ਮੈਨੇਜਰ ਪਾਂਡੇ** ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗੀ ਆਲੋਚਨਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਉਸ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਮਝ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਚਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ। 
## ਰਚਨਾਵਾਂ
* *ਸਾਹਿਤਯ ਕੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ*
**ਭਕਤੀਕਾਲ ਔਰ ਸੂਰਦਾਸ ਕੀ ਕਵਿਤਾ*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ
ਅਜਾਇਬ ਚਿੱਤਰਕਾਰ

**ਅਜਾਇਬ ਚਿੱਤਰਕਾਰ** (18 ਫਰਵਰੀ 1924 - 2 ਜੁਲਾਈ, 2012 ) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ।
## ਜੀਵਨ
ਅਜਾਇਬ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਘਵੱਦੀ (ਉਦੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਵਿਖੇ 18 ਫਰਵਰੀ 1924 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ।
## ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਦੁਮੇਲ* (1946)
**ਭੁਲੇਖੇ* (1949)
**ਸੱਜਰੀ ਪੈੜ* (1955)
* *ਸੂਰਜਮੁਖੀਆ* (1955)
* *ਮਹਾਂ ਸਿਕੰਦਰ* (ਕਾਵਿ-ਕਥਾ)
**ਚਾਰ ਜੁੱਗ* (ਚੋਣਵੀਂ ਕਵਿਤਾ, 1958)
**ਮਨੁੱਖ ਬੀਤੀ* (1960)
* *ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ* (ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ)
* *ਸੱਚ ਦਾ ਸੂਰਜ* (ਖੰਡ-ਕਾਵਿ)
**ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਰੰਗ* (1976)
**ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਖ਼ਿਆਲ ਦਾ ਚਿਹਰਾ* (1980)
**ਨਗ਼ਮੇ ਦਾ ਲਿਬਾਸ* (1995)
**ਆਬਸ਼ਾਰ* (1988)
**ਸਾਹਿਰ : ਖ਼ਾਬਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ*
**ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ* (1995)
**ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਟਾਪੂ (1998)*
**ਮੇਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ*
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ

**ਡਾ. ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ** (25 ਜੂਨ 1953 - 20 ਜਨਵਰੀ 2021) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਭਿੰਡਰ ਖੁਰਦ (ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ) ਦੇ ਸ. ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੇ ਘਰ 25 ਜੂਨ 1953 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ  ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਪਟਿਆਲਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਜਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਨਰਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਆਨਰਜ਼, ਐਮ ਫਿਲ ਅਤੇ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਹ ਸੀਪੀਆਈ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਏ ਆਈ ਐੱਸ ਐਫ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। 1975 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੀਪੀਆਈ ਦਾ ਕੁੱਲਵਕਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੀਪੀਆਈ ਦੇ ਯੂਥ ਵਿੰਗ ਸਰਬ ਭਾਰਤ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਕੌਮੀ ਆਗੂ ਰਿਹਾ। 1990 ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸੀਪੀਆਈ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਕਾਂਗਰਸ ਤਿਵਾੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁਨ ਰਿਹਾ। ਇੱਕ ਲਿਖਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।   

## ਮੌਤ
20 ਜਨਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਾਟਕ
**ਬਾਬਰ* (2009)
**ਸਪਾਰਟੈਕਸ* (2012)
**ਬਾਰ ਪਰਾਏ ਬੈਸਣਾ* (1989)

### ਹੋਰ
* *ਸੱਦੀ ਹੋਈ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ* (ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ)
**ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ, ਲੋਕਯਾਨਿਕ ਆਧਾਰ: ਆਲੋਚਨਾ* (2005)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਥਿਊਰੀ

**ਸਿਧਾਂਤ** ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸਮੀਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਬਾਰੇ, ਉਸਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਸ਼ਬਦ ਉਤਪਤੀ
## ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਧਾਂਤ
* ਬਿੱਗ ਬੈਂਗ ਸਿਧਾਂਤ

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਧਾਂਤ
ਮਨੌਤ

ਮਨੌਤ ਜੋ ਵਿਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਵਿਚੱਕਰੀ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।]]

**ਮਨੌਤ** (ਹੋਰ ਨਾਂ **ਮਿੱਥੀ ਸਥਾਪਨਾ**, **ਕਲਪਨਾ**, **ਦਾਅਵਾ** ਹਨ) ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਾਵ ਵਿਚਾਰ ਗੋਚਰੇ ਰੱਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਵਿਆਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਈ ਮਨੌਤ **ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਨੌਤ** ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਰਖਣਯੋਗ ਹੋਵੇ। *ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਨੌਤ* ਅਤੇ *ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ* ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। **ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮਨੌਤ** ਆਰਜ਼ੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬੂਲੀ ਗਈ ਮਨੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੀਹਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਦੀ ਘੋਖ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਾ
ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਾ

ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਗੇਤਰੀ ਤਜਰਬੇਕਾਰੀ ਦਾ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਬਿਆਨ]]

**ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਾ** ਜਾਂ **ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ** ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਛਾਣਬੀਣ ਕਰਨ, ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਜਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਹੇ ਜਾਣ ਲਈ, ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਦਾ ਤਰੀਕਾ, ਤਰਕ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਧੀਨ ਤਜਰਬੇਯੋਗ ਅਤੇ ਪੈਮਾਇਸ਼ੀ ਸਬੂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਾ
ਡਾਕਟਰ ਹੂ

***ਡਾਕਟਰ ਹੂ*** ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਗਿਆਨਕ-ਕਲਪਨਾ ਵਾਲ਼ਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦ ਡਾਕਟਰ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਮਾਲਕ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮਾਂ-ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਮਨੁੱਖ-ਰੂਪੀ ਏਲੀਅਨ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਟਾਰਡਿਸ, ਜੋ ਸਮੇਂ 'ਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਇੱਕ ਸਚੇਤ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਾਕਟਰ ਹੂ
ਤੱਥ

**ਤੱਥ** ਜਾਂ **ਅਸਲੀਅਤ** ਉਹ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਾਪਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸਲੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ। ਕਿਸੇ ਤੱਥ ਦੀ ਆਮ ਪਰਖ ਉਹਦੀ ਤਸਦੀਕੀ ਭਾਵ ਸੱਚ-ਨਿਤਾਰੇ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਤਜਰਬੇ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੱਥ ਜਾਂਚਣ ਵਾਸਤੇ ਮਿਆਰੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣਯੋਗ ਤਜਰਬਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਨਿਰੁਕਤੀ 
## ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਸਲੀਅਤ
ਸੂਚਨਾ

" ਵਾਸਤੇ ਬਾਈਨਰੀ ਹਿੰਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਐਸਕੀ ਸੰਕੇਤ]]

**ਜਾਣਕਾਰੀ** ਜਾਂ **ਦੱਸ** ਜਾਂ **ਸੂਚਨਾ** ਉਹ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਦੱਸੇ ਭਾਵ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸਮੱਗਰੀ ਜਾਂ ਅੰਕੜੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਣ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਸੁਨੇਹੇ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਸਤ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੇਖ-ਪਰਖ ਕੇ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵੇਖ-ਪਰਖ ਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਸੁਨੇਹਾ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਸੁਨੇਹੇ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਘੱਲਣ ਜਾਂ ਸਮਝਣ ਵਾਸਤੇ ਇਹਨੂੰ ਕਈ ਖ਼ਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕੇਤਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਚਨਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ
ਗਿਆਨ

**ਗਿਆਨ** ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਬਾਬਤ ਵਾਕਫ਼ੀਅਤ, ਸਚੇਤਤਾ ਜਾਂ ਸਮਝ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹਦੇ ਬਾਰੇ ਤੱਥ, ਜਾਣਕਾਰੀ, ਵੇਰਵਾ ਜਾਂ ਮੁਹਾਰਤ ਆਦਿ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤਜਰਬੇ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਇਲਮ, ਖੋਜ ਜਾਂ ਸੋਝੀ ਰਾਹੀਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਇਲਮੀ (ਸਿਧਾਂਤਕ) ਜਾਂ ਅਮਲੀ (ਵਿਹਾਰਕ) ਸਮਝ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਜਾਂ ਸੰਕੇਤਕ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਜਾਂ ਪਰੋਖ, ਰਸਮੀ ਜਾਂ ਬੇਕਾਇਦਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੋਈ ਖਾਸ ਗੁਣ ਜਾਂ ਆਦਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾਂ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਡੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਅਹਿਸਾਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਫ਼ਰਕ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਸੰਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦਰ ਅਸਲ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਤਜ਼ਰਬੇ ਨੂੰ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

**ਗਿਆਨ** ਦਾ ਅਰਥ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਇ ਦੇ ਉਲਟ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਜੋ ਸਹੀ ਹੈ ਉਹ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਬੂਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਬਿਆਨ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਬੂਤ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਜਾਂ ਵਿਵਹਾਰਕ ਸਮਝ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਈਲ ਦੇ "ਇਹ ਜਾਣਨਾ" ਅਤੇ "ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਨਾ" ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਦਾ ਬਿੰਦੂ ਸੀ। ਇਹ  (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਵਹਾਰਕ ਹੁਨਰ ਜਾਂ ਮਹਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ) ਜਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਮਝ ਦੇ ਨਾਲ) ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਰਸਮੀ ਜਾਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਮੀਮਾਂਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਲੂਟੋ ਨੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ “ਸਹੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਵਿਸ਼ਵਾਸ” ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨ
ਓਲਡ ਟਰੈਫ਼ਡ

**ਓਲਡ ਟਰੈਫ਼ਡ**, ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਨਚੈਸਟਰ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਡ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 75,731 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਓਲਡ ਟਰੈਫ਼ਡ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ

**ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਮਾਨਚੈਸਟਰ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਹ ਓਲਡ ਟਰੈਫ਼ਡ, ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ,

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
*        
* ਦਫ਼ਤਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਡ ਅੰਗਪਾਲ ਸੰਸਥਾ
* ਦਫ਼ਤਰੀ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਡ ਅੰਗਪਾਲ ਟਰੱਸਟ
* ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਸਕਾਈ ਸਪੋਰਟਸ ਉੱਤੇ
* ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ  ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਉੱਤੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਬਾਲ ਹੁਕਮੀ

**ਬਾਲ ਹੁਕਮੀ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਨਕੋਦਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ