open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਨਿਕੀ ਮਿਨਾਜ

**ਓਨਿਕਾ ਤਾਨੀਆ ਮਾਰਾਜ** (8 ਦਸੰਬਰ 1982), ਖਾਸਕਰ ਆਪਣੇ ਮੰਚੀ ਨਾਮ **ਨਿਕੀ ਮਿਨਾਜ** ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਨਿਦਾਦ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਮਿਨਾਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਸੇਂਟ ਜੇਮਸ, ਤ੍ਰਿਨਿਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਵੀਂਸ ਬੋਰੋ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ ਗਈ।

2007-2009 ਦੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਿਕਸ-ਟੇਪ ਕੱਢਣ, ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ "ਯੰਗ ਮਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ" ਨਾਲ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਸੰਧੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮਿਨਾਜ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ "ਪਿੰਕ ਫਰਾਈਡੇ" ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।

ਫਾਲੋ-ਅਪ ਐਲਬਮ, ਪਿੰਕ ਫਰਾਈਡੇ: ਰੋਮਨ ਰੀਲੋਡਡ (2012), ਨੇ ਮਿਨਾਜ ਨੂੰ ਡਾਂਸ-ਪੌਪ ਧੁਨੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ, ਦ ਪਿੰਕਪ੍ਰਿੰਟ (2014) ਅਤੇ ਕੁਈਨ (2018), ਨੇ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਹਿੱਪ ਹੌਪ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਿੰਗਲ, "ਐਨਾਕਾਂਡਾ", YouTube 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਰਬ ਵਿਯੂਜ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਫੀਮੇਲ ਰੈਪ ਵੀਡੀਓ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੈਰੋਲ ਜੀ, "ਟੂਸਾ" ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਿਨਾਜ ਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਡੋਜਾ ਕੈਟ ਦੇ "ਸੇਅ ਸੋ" ਦੇ ਰੀਮਿਕਸ ਅਤੇ 6ix9ine "ਟ੍ਰੋਲਜ਼" ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਯੂਐਸ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਬਣਾਇਆ, 22 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਰੈਪਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ 100 ਬਿਲਬੋਰਡ ਹੌਟ 100 ਐਂਟਰੀਆਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੋਲ ਵੀਹ US ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਸ ਸਿੰਗਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਹਿਲਾ ਰੈਪਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਬੀਮ ਮੀ ਅੱਪ ਸਕਾਟੀ (2009) ਦੀ ਮੁੜ-ਰਿਲੀਜ਼ ਨਾਲ ਯੂ.ਐਸ. ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦੋ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਰੈਪ ਮਿਕਸਟੇਪ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੈਬਿਊ ਹੈ।

ਕਈ ਮੀਡੀਆ ਆਉਟਲੈਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਕਸਰ "ਰੈਪ ਦੀ ਰਾਣੀ" ਅਤੇ "ਹਿਪ ਹੌਪ ਦੀ ਰਾਣੀ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਰੈਪਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਿਨਾਜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰ। ਬਿਲਬੋਰਡ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰੈਪਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵਾਂ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ, ਪੰਜ ਐਮਟੀਵੀ ਵੀਡੀਓ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ, ਛੇ ਐਮਟੀਵੀ ਯੂਰਪ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ, ਬਾਰਾਂ ਬੀਈਟੀ ਅਵਾਰਡ, ਚਾਰ ਬਿਲਬੋਰਡ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2016 ਵਿੱਚ, ਟਾਈਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਉਸਦੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫਿਲਮਾਂ ਆਈਸ ਏਜ: ਕਾਂਟੀਨੈਂਟਲ ਡਰਾਫਟ (2012) ਅਤੇ ਦ ਐਂਗਰੀ ਬਰਡਜ਼ ਮੂਵੀ 2 (2019) ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦ ਅਦਰ ਵੂਮੈਨ (2014) ਅਤੇ ਬਾਰਬਰਸ਼ੌਪ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਦ ਨੈਕਸਟ ਕੱਟ (2016)। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 175 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਲੋਅਰਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਲੋ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰੈਪਰ ਹੈ।

## ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ
*"ਪਿੰਕ ਫਰਾਇਡੇ" (2010)
*"ਪਿੰਕ ਫਰਾਇਡੇ: ਰੋਮਨ ਰਿਲੋਡੀਡ" (2012)
*"ਦ ਪਿੰਕਪ੍ਰਿੰਟ" (2014)

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੋਪ ਗਾਇਕ
ਲੇਨਾ ਦਰਿਆ

**ਲੇਨਾ** (, ; , *Ölüöne*) ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਬਲਾ ਦਰਿਆ (ਬਾਕੀ ਦੋ ਓਬ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਯੇਨੀਸਾਈ ਦਰਿਆ ਹਨ) ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਗਿਆਰ੍ਹਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਲ-ਬੋਚੂ ਇਲਾਕੇ ਵਾਲਾ ਦਰਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਓਬ ਨਦੀ

**ਓਬ ਦਰਿਆ** (), ਜਾਂ **ਓਬੀ**, ਪੱਛਮੀ ਸਾਈਬੇਰੀਆ, ਰੂਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਦਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਸਾਈਬੇਰੀਆਈ ਦਰਿਆਵਾਂ (ਬਾਕੀ ਦੋ ਯੇਨੀਸਾਈ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਲੇਨਾ ਦਰਿਆ ਹਨ) ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਓਬ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਦਰਿਆਈ ਦਹਾਨਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਦਾ ਭੂਗੋਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਏਸ਼ੀਆ
ਸੀਰੀਆਈ ਮਾਰੂਥਲ

**ਸੀਰੀਆਈ ਮਾਰੂਥਲ** (), ਕਈ ਵਾਰ ਸੀਰੀਆਈ-ਅਰਬੀ ਮਾਰੂਥਲ, ਰੜੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਰੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਜੋਗ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਅਰਬ ਪਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ੨੦੦,੦੦੦ ਵਰਗ ਮੀਲ (੫੦੦,੦੦੦ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਤੋਂ ਵੱਧ) ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਪਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਰੂਥਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਥਰੀਲਾ ਅਤੇ ਪੱਧਰਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰੂਥਲ
ਮਹਾਨ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਮਾਰੂਥਲ

, 2011]]

**ਮਹਾਨ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਮਾਰੂਥਲ**, ਇੱਕ ਅੰਤਰਿਮ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਜੀਵ-ਖੇਤਰ, ਪੱਛਮੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਸਾਊਥ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਚਲਾ ਵਿਰਲੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਬਾਦ ਮਾਰੂਥਲੀ ਖੇਤਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰੂਥਲ
ਚਿਵਾਵਾ ਮਾਰੂਥਲ

**ਚਿਵਾਵਾ ਮਾਰੂਥਲ** ਜਾਂ **ਚਿਉਆਉਆ ਮਾਰੂਥਲ** ਇੱਕ ਮਾਰੂਥਲ ਅਤੇ ਪਰਿਆਵਰਨਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਮੈਕਸੀਕੀ ਪਠਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ-ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਰਹੱਦ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰੂਥਲ
ਪਾਤਾਗੋਨੀਆ ਮਾਰੂਥਲ

**ਪਾਤਾਗੋਨੀਆ ਮਾਰੂਥਲ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਪਾਤਾਗੋਨੀਆਈ ਮਾਰੂਥਲ** ਜਾਂ **ਪਾਤਾਗੋਨੀਆਈ ਰੜੇ ਮੈਦਾਨ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿਚਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਰੂਥਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 673,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (260,000 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ। ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਪਾਤਾਗੋਨੀਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਚਿਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਐਂਡਸ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿਲੀ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰੂਥਲ
ਹਾਂਗਗੁਲ

**ਹਾਂਗਗੁਲ** ਜਾਂ **ਹਾਂਗੁਲ** (ਕੋਰੀਅਨ: 언문, ਹਾਞਜਾ: 諺文) ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋਰੀਅਨ ਨੂੰ ਲਿੱਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਹਾਂਗਗੁਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੋਰੀਆਈ ਰਾਜਾ ਚੇਜੋਂਗ ਮਹਾਨ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਤਸੀ ਹੇਠ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਨ੍ਹ 1444ਈ. ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਬਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਉਸ ਵਕਤ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵਕਤ ਬਾਅਦ ਤਕ, ਕੋਰੀਅਨ ਲਿੱਖਣ ਲਈ ਚੀਨੀ ਅੱਖਰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਵਜਿਹ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ-ਲਿੱਖਣਾ ਸ਼ਾਹੀ ਉੱਚ ਜਮਾਤ ਤਕ ਮਹਿਦੂਦ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਚੇਜੋਂਗ ਕੋਰੀਆ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਖ ਸਕੇ, ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕੇ ਆਮ ਲੋਕ ਵੀ। ਕੋਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵੀ ਰਸਮੇ ਲਿਖਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਂਗਗੁਲ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਾਨਿਸ਼ਮੰਦ ਇਨਸਾਨ ਇਸ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਖ ਸਕੇਗਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਰਾਤ ਪੈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਨੇ ਹਾਂਗਗੁਲ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚਣੀ ਸੀ ਕਿ ਪੜ੍ਹਨ-ਲਿੱਖਣ ਦੀ ਕਾਬਲਿਅਤ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਆਸ਼ਰੇ ਦੀ ਉੱਚ ਜਮਾਤ ਕੋਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹਿਦੀ ਹੈ।

ਹਾਂਗਗੁਲ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਨਵਾਸਤ ਦੇ ਕਈ ਫੇਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜਰਿਆ ਹੈ। ਜਾਪਾਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਦੌਰਾਨ 1900 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਅਨ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਵ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰੀ। ਉਸ ਵਕਤ ਕਈ ਕ਼ਦੀਮੀ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਉਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਹਾਂਗਗੁਲ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦਾ ਤਲਫ਼ਜ਼ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਜਿਹ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਸਤੇਮਾਲ 
ਕਾਫ਼ੀ ਚਿਰ ਹਾਂਗਗੁਲ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਗਵਾਰਾ ਦੀ ਲਿਖਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਭਗ ਪੰਜ-ਛੇਂ ਸਦੀਆਂ ਤਕ ਲੋਕ ਕੋਰੀਅਨ ਲਿੱਖਣ ਲਈ ਹਾਞਜਾ (ਚੀਨੀ ਅੱਖਰ) ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਜਾਪਾਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਦੌਰਾਨ ਕੋਰੀਅਨ ਲਿੱਖਣ ਲਈ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਸਕਰਿਪਟ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਕੋਰੀਅਨ ਹਾਞਜਾ ਅਤੇ ਹਾਂਗਗੁਲ ਦੇ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਲਿੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਹਾਞਜਾ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਕੋਰੀਆਈ ਅਲਫ਼ਾਜ਼ ਨੂੰ ਹਾਂਗਗੁਲ ਵਿੱਚ ਲਿੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਾਪਾਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਰੀਅਨ ਵਿੱਚ ਹਾਞਜਾ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ 1970 ਤਕ ਦੀਆਂ ਕੋਰੀਅਨ ਪਬਲਿਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਞਜਾ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿੱਖਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਇਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਕਗਾਰ 'ਤੇ ਪਈ ਕਿਸੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਹਰ ਥਾਂ ਹਾਂਗਗੁਲ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ। ਗੈਂਗਨਮ ਸਟਾਇਲ ਵਰਗੇ ਗਾਣਿਆਂ ਨੇ ਕੋਰੀਅਨ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਲਿਪੀ, ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਰੀਅਨ ਜਜ਼ੀਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਕੋਰੀਅਨ ਸਿੱਖਦਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਕੋਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਕੋਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਮਹਾਰਤ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ 2012 ਵਿੱਚ 150,000 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀਆਂ
ਸਿੱਖ ਦਸਤਾਰ ਦਿਵਸ

**ਸਿੱਖ ਦਸਤਾਰ ਦਿਵਸ** ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 13 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਚੇਤਨਤਾ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਹੜੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਦਸਤਾਰ ਵੱਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ 
## ਪਿਛੋਕੜ
ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 9/11 ਦੀਆਂ ਵਾਪਰੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਰ ’ਤੇ ਲਾਈ ਗਈ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਸਤਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ‘ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਕੀ ਫ਼ੌਜ’ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਦਸਤਾਰ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਲਹਿਰ 2005 ਵਿੱਚ ਆਰੰਭੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕੇ ਗਏ ਸਨ।
ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਕੌਮੀ ਦਸਤਾਰਬੰਦੀ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸਮਾਗਮ ਕਰ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਰਾਂ ਸਜਾਉਣ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਹਿੱਤ ਸਿੱਖ ਦਸਤਾਰ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਦਸਤਾਰ ਕਲੀਨਿਕ,ਦਸਤਾਰ ਮਹਾਨਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਸਿੰਘ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਦਿ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਹੇਠ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ 13 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ‘ਸਿੱਖ ਦਸਤਾਰ ਦਿਵਸ’ ਵਜੋਂ ਥਾਂ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਇਹ ਦਿਨ ਸਥਾਈ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਗਰਮਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ।
## ਦਸਤਾਰ ਦਿਵਸ ਕਿਉਂ
ਸਿੱਖ ਦਸਤਾਰ ਦਿਵਸ ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਦਸਤਾਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਅਵੇਸਲੇਪਨ ਕਰਕੇ ਦਸਤਾਰਾਂ ਤੋਂ ਅਨਜਾਣ ਹੋ ਗਏ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਹਰੇਕ ਸਿੱਖ ‘ਸਿੱਖ ਦਸਤਾਰ ਦਿਵਸ’ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੇ ਦਸਤਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰਨ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਰ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਵੇ। 
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਦਸਤਾਰ (ਪੱਗੜ੍ਹੀ)

http://en.wikipedia.org/wiki/Dastar
ਮਹਾਨ ਰੇਤਲਾ ਮਾਰੂਥਲ

**ਮਹਾਨ ਰੇਤਲਾ ਮਾਰੂਥਲ**, ਇੱਕ ਆਰਜ਼ੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਜੀਵ-ਖੇਤਰ, ਪੱਛਮੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਿਲਬਾਰਾ ਅਤੇ ਕਿੰਬਰਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਮਾਰੂਥਲ ਮਗਰੋਂ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਰੂਥਲ ਜਿਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 284,993 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗਿਬਸਨ ਮਾਰੂਥਲ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤਨਾਮੀ ਮਾਰੂਥਲ ਸਥਿਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹੈਦਰ ਅਲੀ

**ਹੈਦਰ ਅਲੀ** ਮੈਸੂਰ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਗਲਬਰਥਾਨ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਬਸ ਗਏ ਸਨ। ਪਿਤਾ ਫ਼ਤਿਹ ਮੁਹੰਮਦ ਰਿਆਸਤ ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਸਨ। ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਨਿਕ ਕਲਾ ਸਿਖਾਈ। 1752 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਨੇ ਰਿਆਸਤ ਮੈਸੂਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ। 1755 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਕੁਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਅਸਮਰਥਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਓੜਕ ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਨੇ 1766 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ। ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਤਖ਼ਤੇ ਨਸ਼ੀਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ 33 ਪਿੰਡ ਸਨ। ਮਗਰ ਉਸ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰਗ ਮੀਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾ ਲਈ। ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੁਲਤਾਨ ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਨੇ ਦੋ ਯੁੱਧ ਲੜੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਇਹ **ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ** ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 50,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (19,300 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰਫਲ ਵਾਲੇ ਮਾਰੂਥਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰੂਥਲ
ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ

ਡਾ. **ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ** (30 ਜੂਨ 1930 - 15 ਅਪਰੈਲ 1991) ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਾਸਰਸ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਚਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹੀਆ ਦਾ ਨਾਮ ਹੇਠ ਵੀ ਹਫਤਾਵਾਰ ਕਾਲਮ ਲਿਖੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਸੁਲਝਿਆ ਜਾਮਾ ਪਵਾਇਆ ਤੇ ਹਾਸਰਸ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਜੀਵਤਾ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜ਼ਿਆ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਪਾਠਕ ਕੈਦ ਕਰੀ ਰੱਖੇ। ਅਕਸਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ 'ਚਾਚਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਤੋੜ ਦੇ ਮਾਰੇ ਹਾਂ|' ਡਾ: ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਹੱਦਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਪਾਠਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਜੁੜੇ| ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਹਾਈਵੇ ਉੱਤੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਡਾ: ਤੀਰ ਭੀੜੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਵਕਤ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਦੀ ਨਿਰਾਦਰੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ ਸੋਚ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਆਦੀ ਬਣਾਓ, ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬਾ ਬਖਸ਼ੇਗੀ|
ਇਕ ਇਨਸਾਨ, ਇਕੋ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਰੂਪ ਹੰਢਾ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਨਿਰਾ ਕਮਾਲ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਜੂਨ, 1930 ਨੂੰ ਪਿੰਡ. ਕੋਟ ਸੁਖੀਆ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ. ਬਰਾੜ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਆਸ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ।

### ਬਹੁਪੱਖੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ
ਉੱਚ-ਕੋਟੀ ਦੇ ਵਕੀਲ, ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਕਾਲੀ ਲੀਡਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਕਿਸੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂਲਈ ਉਹ ਚਾਚਾ ਹੀ ਰਹੇ
## ਮੌਤ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੁਲਝਿਆ ਹਾਸਾ, ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਬੜੀ ਬੇਦਰਦੀ ਨਾਲ 15 ਅਪਰੈਲ, 1991 ਨੂੰ ਖੋਹ ਲਿਆ|

## ਲਿਖਤਾਂ
**ਅਕਲ ਜਾੜ੍ਹ*
**ਗੁੜ੍ਹਤੀ*
**ਅਧੀ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਹਾਕਾਂ*
**ਆਰਟਿਸਟ ਬੋਲਿਆ*
**ਮੈਨੂੰ ਮੈਥੋਂ ਬਚਾਓ*
**ਚਾਚਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹੀਆ*
**ਮਿੱਠੀਆਂ ਪੀੜਾਂ*
**ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਵਕੀਲ ਕੁੜੀ*
**ਹੱਸਦਾ ਪੰਜਾਬ* 
**ਹੱਸਦੀ ਦੁਨੀਆਂ*
**ਵਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਆਰ.ਪੀ. ਗੋਇਨਕਾ

**ਆਰ.ਪੀ. ਗੋਇਨਕਾ** ਜੋ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਮੂਹ ਆਰ.ਪੀ.ਜੀ. ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ਜ਼ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਸਨ
‘‘ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਖਰੀਦਦਾਰ’’ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਘਰਾਣਿਆਂ ’ਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗੋਇਨਕਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਪਿੱਛੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰਸ਼ ਵਰਧਨ ਅਤੇ ਸੰਜੀਵ ਹਨ। ਆਰ.ਪੀ. ਗੋਇਨਕਾ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ *ਆਰ.ਪੀ.ਜੀ. ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ਜ਼* ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
## ਸਿੱਖਿਆ
ਸ੍ਰੀ ਆਰ.ਪੀ. ਗੋਇਨਕਾ ਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਡਵਾਂਸਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।

## ਸਨਅਤਕਾਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ
ਉਹ ਸਨਅਤ ਦੇ ਸੱਚੇ ਬੰਗਾਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸਨ। ਸ੍ਰੀ ਆਰ.ਪੀ. ਗੋਇਨਕਾ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ ਆਰ ਪੀ ਜੀ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ਜ਼ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਿਲਿਪਸ ਕਾਰਬਨ, ਬਲੈਕ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੇਬਲਜ਼, ਅਗਰਪਾਰ ਜਿਊਟ ਮਿੱਲਜ਼ ਅਤੇ ਮਰਫੀ ਇੰਡੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਕੰਪਨੀ ਸੀਈਐਸਸੀ, ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀ ਸਾਰੇਗਾਮਾ ਅਤੇ ਸੀਏਟ ਟਾਇਰਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਸਫਲ ਸਨਅਤਕਾਰ
ਆਰ.ਪੀ. ਗੋਇਨਕਾ ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਕੁਝ ਕੁ ਸਨਅਤਕਾਰਾਂ ’ਚੋਂ ਸਨ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ’ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਗਏ, ਹਾਲਾਂਕਿ 1970ਵਿਆਂ ਅਤੇ 80ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਥੋਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸੂਬੇ ’ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਗੋਇਨਕਾ ਸਮੂਹ ਨੇ ਹੀ ਖਰੀਦੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਟਾਇਰ, ਕਾਰਬਨ ਬਲੈਕ, ਵੰਡ, ਦਵਾਈ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਤਕ ਫੈਲ ਗਿਆ। 1990 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਹਰਸ਼ ਵਰਧਨ ਅਤੇ ਸੰਜੀਵ ਨੇ ਆਰਪੀਜੀ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ਿਜ਼ ਦੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚੇਅਰਮੈਨ ਤੇ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਚਾਰਜ ਲਿਆ ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ ਸੰਜੀਵ ਗੋਇਨਕਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਰ.ਪੀ. ਸੰਜੀਵ ਗੋਇਨਕਾ ਗਰੁੱਪ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ

## ਹੋਰ ਅਹੁਦੇ
#ਆਪ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਐਮ ਪੀ ਵੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੇ 
#ਆਪ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਬੋਰਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ| ਆਪ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਫੰਡ ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਫਾਉਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀ ਰਹੇ|
#ਆਪ ਐਫਆਈਸੀਸੀਆਈ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ
#ਆਪ ਆਈ ਆਈ ਟੀ ਖਰਗਪੂਰ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ|
#ਆਪ ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਆਰਡਰ ਆਫ ਸੈਕਰਿਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
*http://en.wikipedia.org/wiki/R._P._Goenka
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ
ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰਖੀਆ

**ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰੱਖੀਆ** (15 ਅਪਰੈਲ 1962- 17 ਨਵੰਬਰ 2003) ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰੱਖੀਆ 15 ਅਪਰੈਲ 1962 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬਿੰਦਰੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੋਪੜ ਵਿਖੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, 41 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, 17 ਨਵੰਬਰ 2003 ਨੂੰ ਇਸ ਫਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ 34 ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਬਿੰਦਰੱਖੀਆ ਨੇ ਗਾਏ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਹਨ। 
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸੁਰਜੀਤ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1962 ਨੂੰ ਰੋਪੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਿੰਦਰੱਖ ਵਿਖੇ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਘੁਲਦਿਆਂ ਦੇਖ ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰੱਖੀਆ ਅੰਦਰ ਵੀ ਪਹਿਲਵਾਨੀ ਦੀ ਚੇਟਕ ਲੱਗ ਗਈ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਲਜ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰੱਖੀਆ ਨੂੰ ਭੰਗੜੇ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਜ ਦੀਆਂ ਸਟੇਜਾਂ ਉੱਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਭੰਗੜਾ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦਾ ਲੋਹਾ ਮੰਨਵਾਇਆ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਪੰਮੀ ਬਾਈ ਨੇ ਉਸ ਅੰਦਰਲੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਭਾਂਪਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ 1982 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰਜ਼ਾਮੰਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰੱਖੀਏ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਮਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਭੰਗੜੇ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਦਿੱਲ ਜਿੱਤ ਲਏ।
## ਹਿੱਕ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ 
[ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰੱਖੀਆ ਦੀ ਖਿੱਚਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਦੂਈ ਅਸਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਲੇਠੀ ਕੈਸੇਟ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿੱਟ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਸਰੋਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੈਸੇਟਾਂ ਦਾ ਬੇਸਬਰੀ ਨਾਲ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡੀ.ਜੇ. ’ਤੇ ਵੱਜਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਗੀਤ ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰੱਖੀਏ ਦੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ‘ਦੁਪੱਟਾ ਤੇਰਾ ਸੱਤ ਰੰਗ ਦਾ’ ਗੀਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦੇ ਦਸ ਹਿੱਟ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰੱਖੀਏ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤਕ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਲਗਪਗ 30 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕੈਸੇਟਾਂ ਨੂੰ ਸਰੋਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਗੀਤਕਾਰ [ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸੰਧੂ ਦੀ ਕਲਮ ਅਤੇ ਬਿੰਦਰੱਖੀਏ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਅਜਿਹਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਉਸ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗੀਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ **ਦੁਪੱਟਾ ਤੇਰਾ ਸੱਤ ਰੰਗ ਦਾ, ਤੇਰੇ ’ਚੋਂ ਤੇਰਾ ਯਾਰ ਬੋਲਦਾ, ਲੱਕ ਟੁਣੂੰ ਟੁਣੂੰ, ਮੁੱਖੜਾ, ਪੇਕੇ ਹੁੰਦੇ ਮਾਂਵਾਂ ਨਾਲ, ਕੱਚੇ ਤੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਯਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਤਿੜਕੇ ਘੜੇ ਦਾ ਪਾਣੀ** ਆਦਿ ਗੀਤ ਅੱਜ ਵੀ ਹਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਹਿਕ ਬਿਖੇਰਦੇ ਹਨ। ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰੱਖੀਏ ਨੇ ਜਿਸ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਪਾਇਆ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਖੇਤਰ ਪਹਿਲਵਾਨੀ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭੰਗੜੇ ਦਾ ਅਤੇ ਚਾਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕੀ ਦਾ, ਕੁਦਰਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਰਹੀ। 
## 28 ਸਕਿੰਟ ਲੰਮੀ ਹੇਕ ਲਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ
ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਵਿਛਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰੱਖੀਏ ਨੇ 28 ਸਕਿੰਟ ਲੰਮੀ ਹੇਕ ਲਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਜੁਗਨੀ, ਟੱਪੇ ਅਤੇ ਬੀਟ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਅਲਹਿਦਾ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਨਾਮਵਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੂੰਜੇ। ਉੱਚੇ-ਲੰਮੇ ਕੱਦ-ਕਾਠ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਡੀਲ-ਡੌਲ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰੱਖੀਆ ਜਦੋਂ ਕੁੜਤੇ, ਚਾਦਰੇ ਅਤੇ ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹ ਉੱਚੀ ਹੇਕ ਲਾਉਂਦਾ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਅਸ਼-ਅਸ਼ ਕਰ ਉੱਠਦੇ।
## ਮੌਤ
17 ਨਵੰਬਰ 2003 ਦੀ ਚੰਦਰੀ ਘੜੀ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚਿੱਤ-ਚੇਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਅੰਬਰ ਦਾ ਚੰਨ ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰੱਖੀਆ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ ਗੋਡੀ ਮਾਰ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤ ਗੀਤਾਜ ਬਿੰਦਰੱਖੀਆ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਪੂਰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਖਾਰਕੀਵ

**ਖਾਰਕੀਵ** (, ), ਜਾਂ **ਖਾਰਕੋਵ** (),

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕਲਪਨਾ ਦੱਤ

**ਕਲਪਨਾ ਦੱਤ** (ਬੰਗਾਲੀ: কল্পনা দত্ত) (27 ਜੁਲਾਈ 1913 – 8 ਫਰਵਰੀ 1995) (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਜੋਸੀ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਉਘੀਆਂ ਵੀਰਾਂਗਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1930 ਵਿੱਚ ਸੂਰੀਆ ਸੈਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਚਿਟਾਗਾਂਵ ਆਰਮਰੀ ਰੇਡ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 1943 ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਜੋ ਉਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸਨ।

## ਜੀਵਨ ਬਿਓਰਾ
ਕਲਪਨਾ ਦੱਤ ਦਾ ਜਨਮ ਚਿਟਾਗਾਂਵ (ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼) ਦੇ ਸ਼ਰੀਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚਿਟਾਗਾਂਗ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਕੋਲਕਾਤਾ ਆ ਗਈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨੀਆਂ ਪੜ੍ਹਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪ ਵੀ ਕੁੱਝ ਕਰਨ ਲਈ ਆਤੁਰ ਹੋ ਗਈ। 18 ਅਪਰੈਲ 1930 ਨੂੰ ਚਿਟਾਗਾਂਗ ਅਸਲਾਖਾਨੇ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਕਲਪਨਾ ਦੱਤ ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਚਿਟਾਗਾਂਗ ਚੱਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੂਰੀਆਸੇਨ ਦੇ ਦਲ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਭੇਸ਼ ਬਦਲਕੇ ਇਸ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਆਦਿ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ। 

## ਉਮਰਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ
ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਉਡਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਲੇਕਿਨ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਪੁਰਖ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੱਤ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਈ ਗਈ। ਪਰ ਦੋਸ ਸਿੱਧ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲੇਕਿਨ ਕਲਪਨਾ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਚਕਮਾ ਦੇਕੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੂਰੀਆਸੇਨ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲੀ। ਸੂਰੀਆਸੇਨ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ ਅਤੇ ਮਈ 1933 ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਲਪਨਾ ਦੱਤ ਵੀ ਗਿਰਫਤਾਰ ਹੋ ਗਈ। ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਿਆ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 1934 ਵਿੱਚ ਸੂਰਿਆਸੇਨ ਅਤੇ ਤਾਰਕੇਸ਼ਵਰ ਦਸਤੀਕਾਰ ਨੂੰ ਫ਼ਾਂਸੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੱਤ ਨੂੰ ਉਮਰਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋ ਗਈ। 1939 ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਿਹਾ ਹੋਈ। 

## ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਕਲਪਨਾ ਦੱਤਾ ਨੇ 1940 ਵਿਚ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਮਿ ਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1943 ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਰਾਹਤ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 1946 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਚਟਗਾਂਵ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਪਰ ਉਹ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕੀ।

ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਅੰਕੜਾ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 8 ਫਰਵਰੀ 1995 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ II ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1913
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ

**ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ** ਲਿਓਨਾਰਦੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਲੂਵਰ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੀ ਉਚਾਈ 77 ਸਮ, ਚੌੜਾਈ 53 ਸਮ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਟਿੰਗ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੇਲ ਗਿਓਕੋਨਦੋ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲੀਜ਼ਾ ਘੇਰਾਰਦਿਨੀ ਦੀ ਹੈ। ਇਹ 1503 ਤੋਂ 1506 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1797 ਤੋਂ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਦੀ ਖ਼ੂਬੀ ਹੈ।

## ਚਿੱਤਰ ਬਾਰੇ
ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾ, ਕੁਰਸੀ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾ 'ਤੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਪਰ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਉਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਗਰਦਨ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਕਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਟਾਂ ਉਸਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

## ਵਿਸ਼ੇਸ਼
# ਜਦੋਂ ਲਿਓਨਾਰਦੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਦੀ ਉਮਰ 41 ਸਾਲ (1503 ਈ.) ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਲਿਓਨਾਰਡੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। (1519) ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ 1503-1519 ਤੱਕ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।  ਯਾਨੀ ਇਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ 'ਚ 16 ਸਾਲ ਲੱਗੇ।
# ਇਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੋਨਾਲਿਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਨਾਂ ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ ਹੈ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਿੱਚ ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਮੇਰੀ ਲੇਡੀ।
# ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਿਸੇ ਕਾਗਜ਼, ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੱਕੜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅੱਜ ਕੱਲ ਸਕੇਟਬੋਰਡ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
# ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਗਈ ਪੇਂਟ ਦੀ ਮੋਟਾਈ 40 ਮਾਈਕ੍ਰੋਮੀਟਰ ਸੀ। ਵਾਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪਤਲੇ।
# ਇਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਐਂਗਲ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਦੇਖਣ 'ਤੇ ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
# ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਦੇਖਣ 'ਤੇ ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ ਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
# ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖਣ 'ਤੇ ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ ਸਿਰਫ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਉਦਾਸ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
# ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਬਾਰੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

# ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅੱਜ ਵੀ ਇਕ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤਕ।
# ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ ਪੇਂਟਿੰਗ ਉਪਰ ਅੱਜ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਚਲ ਰਹੇ ਹਨ।
# ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਓਨਾਰਦੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਦੀ ਪਰੇਮਿਕਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
# ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਕੀਮਤ 870 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ (ਕਰੀਬ 71 ਅਰਬ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ) ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।
# ਕੁਝ ਖੋਜਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨੁੱਖੀ ਚਿਹਰੇ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਯਾਨੀ ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਓਨਾਰਦੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਫ਼ਾਰ ਲੰਡਨ

**ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਫ਼ਾਰ ਲੰਡਨ** (**TfL**) ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚਲੇ ਵਡੇਰੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਦਾ ਕਾਰਜ-ਭਾਰ ਸਾਂਭਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਜ਼ੁੰਮੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿੰਡਸਰ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਫ਼ਾਰ ਲੰਡਨ 
** ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਈਟ 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਲੰਡਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੰਡਨ
ਸਾਲਸਾ (ਨਾਚ)

**ਸਾਲਸਾ** ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਚ ਹੈ ਜੋ ਕਿਊਬਾਈ ਸੋਨ (੧੯੨੦ ਦੇ ਲਗਭਗ) ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਕਿਊਬਾਈ ਨਾਚ ਰੁੰਬਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਸਦਾ ਸਬੰਧ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਲਸਾ ਸੰਗੀਤ-ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ਼ ਹੈ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਬਾਕੀ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਸੰਗੀਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਨੱਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕੈਰੇਬੀਅਨ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਨਾਲ਼ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ 'ਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ੈਮਪੇਨ

**ਸ਼ੈਮਪੇਨ** (; ) ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਵਾਈਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਸ਼ਾਂਪਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਅੰਗੂਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਬੋਨੇਸ਼ਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਣੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਖ਼ਮੀਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਵਾਈਨ ਨੂੰ *ਸ਼ੈਮਪੇਨ* ਆਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਹ ਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਂਪਾਨੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚਮਕਦੀ ਵਾਈਨ ਲਈ ਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਈਨ
ਵਾਈਨ

**ਵਾਈਨ** ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜੋ ਖ਼ਮੀਰੇ ਗਏ ਅੰਗੂਰਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਅੰਗੂਰਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਰਸਾਇਣਕ ਮੇਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਗ਼ੈਰ ਕੋਈ ਖੰਡ, ਤੇਜ਼ਾਬ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰ ਮਿਲਾਏ ਖ਼ਮੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਮੀਰ ਅੰਗੂਰਾਂ ਵਿਚਲੀ ਸ਼ੱਕਰ ਦੀ ਖਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਲਕੋਹਲ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ-ਡਾਈ-ਆਕਸਾਇਡ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਲਗ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅੰਗੂਰ ਅਲਗ-ਅਲਗ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਵਾਈਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਗੂਰਾਂ ਦੀ ਵਾਈਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚਾਵਲਾਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਾਈਨ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨਾਰ ਅਤੇ ਸੇਬ ਦੀ ਵਾਈਨ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਇਨ
ਆਂਡਾ

**ਆਂਡੇ** ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਛੀ, ਭੁਜੰਗਮ, ਜਲਥਲੀ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਆਦਿ, ਦੀਆਂ ਮਾਦਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਖਾਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਭੁਜੰਗਮਾਂ ਦੇ ਆਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਕ ਖੋਲ, ਸਫ਼ੈਦੀ ਅਤੇ ਪਤਲੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਜ਼ਰਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਆਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਕੜੀ, ਬਤਕ, ਬਟੇਰੀ, ਰੋ (ਹਰਨੀ) ਅਤੇ ਕਾਵੀਆਰ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਆਂਡੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਸੀਤਾਫਲ

right|thumb|300px|ਸ਼ਰੀਫ਼ਾ
**ਸੀਤਾਫਲ** ਜਾਂ **ਸ਼ਰੀਫ਼ਾ** ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਫਲ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਸੀਤਾਫਲ ਦੀ ਖੇਤੀ
* Custard apple with pictures of the fruit and the tree 
* Prospects and potential of fatty acid methyl esters of some non-traditional seed oils for use as biodiesel in India
* Photos
* Purdue Crop Index page
* USDA page

## ਹਵਾਲੇ
ਸੈਂਟਾ ਕਲਾਜ਼

**ਸੈਂਟਾ ਕਲਾਜ਼**, ਜਿਸਨੂੰ **ਸੰਤ ਨਿਕੋਲਸ**, **ਫ਼ਾਦਰ ਕ੍ਰਿਸਮਸ** ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ "**ਸੈਂਟਾ**" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ, ਮਿਥਿਹਾਸਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਕਥਾਈ ਸਰੋਤਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਈ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ੨੪ ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬੀਬੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਤੋਹਫ਼ੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਸਾਈ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਬਾਲਪਰਾਈਸੋ

**ਬਾਲਪਰਾਈਸੋ** (, ) ਚਿਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਰਗਣਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਹੁਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ, ਵਡੇਰਾ ਬਾਲਪਰਾਸੀਸੋ, ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜੋ ਸਾਂਤਿਆਗੋ ਤੋਂ 69.5 ਮੀਲ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਲਪਰਾਈਸੋ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਬਾਲਪਰਾਈਸੋ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸਾਂਤਿਆਗੋ ਚਿਲੀ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਪਰ ਚਿਲੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1990 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿਲੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਰੰਗਵਾਲ

**ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਰੰਗਵਾਲ** (7 ਜੁਲਾਈ, 1878-16 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1961) ਪੂਰਨ ਗੁਰਸਿੱਖ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸਨ। ਉਹ ਦੇਸ਼ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਕੱਟੜ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ।  ਉਨ੍ਹਾਂਦਾ ਜਨਮ ਸ: ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਪਿੰਡ ਨਾਰੰਗਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 
## ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ
ਉਨ੍ਹਾਂ1900 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਐਫ. ਸੀ. ਕਾਲਜ ਤੋਂਬੀ. ਏ. ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਨਾਇਬ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਲੱਗ ਗਏ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਉਨ੍ਹਾਂਦੇ ਰਾਸ ਨਾ ਆਇਆ।  ਉਨ੍ਹਾਂ1903 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। 
## ਪੰਚ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਨੀਂਹ
ਉਨ੍ਹਾਂ14 ਜੂਨ, 1903 ਨੂੰ ਫਿਲੌਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਬਕਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਅੰਮਿ੍ਤ ਸੰਚਾਰ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਅੰਮਿ੍ਤ ਛਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਸਜ ਗਏ।  1904 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਸਰਬ-ਲੋਹ-ਬਿਬੇਕ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ1908 ਵਿੱਚ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ 'ਪੰਚ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ' ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਕ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਸੀ।  1908-14 ਦੌਰਾਨ ਭਾਈਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਖੂਬ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। 
## ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ 'ਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ
1914 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬਗੰਜ (ਨਵੀਂਦਿੱਲੀ) ਦੀ ਕੰਧ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂਵੱਲੋਂ ਐਜੀਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂਵਿਚ ਜਾਗਿ੍ਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਭਸੌੜ ਕਸਬੇ, ਪੱਟੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਮੰਡੀ ਦੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਲਾਹੌਰ ਮੰਡੀ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਰਾਜ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਕੱਠ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।  ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਦੀ ਕੰਧ ਢਾਹੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫਰਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਉੱਠੀ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਗ਼ਦਰੀ ਯੋਧੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਭਾਈ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਚੁੱਘਾ, ਭਾਈ ਉੱਤਮ ਸਿੰਘ ਹਾਂਸ, ਭਾਈ ਗਾਂਧਾ ਸਿੰਘ ਕੱਚਰਭੰਨ (ਜ਼ੀਰਾ) ਅਤੇ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਖੁਖਰਾਣਾ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂਕੋਲ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ।

ਲਹੌਰ ਜੇਲ ਤੋਂ 1930 ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਈ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਗਦਰੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਾਥ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨਾਲ ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾਸਤਕ ਤੋਂ ਆਸਤਿਕ ਬਨਣ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ।  
## ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਨੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ 19 ਫਰਵਰੀ, 1915 ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਤਲਾਹ ਪਿੰਡ ਗਿੱਲਾਂਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਢੰਡਾਰੀ ਵਿਖੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ 50-60 ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਖੇ 19 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ।  ਪਰ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਸਫਲ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀ। ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਮਚਾਉਣਦੀ ਯੋਜਨਾ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਗੋਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗ਼ਦਰੀ ਨੇਤਾਵਾਂਦੀਆਂ ਗਿ੍ਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।  
ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ 40 ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲਿਖੀਆਂ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ
ਜੇਲ੍ਹ ਚਿੱਠੀਆਂ, ਕਰਮ ਫਿਲਾਸਫੀ, ਗੁਰਮਤਿ ਬਿਬੇਕ, ਅਣਡਿੱਠੀ ਦੁਨੀਆ, ਰੰਗਲੇ ਸੱਜਣ, ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਮ ਅਭਿਆਸ ਕਮਾਈ, ਗੁਰਮਤਿ ਲੇਖ, ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਪਾਰਸ ਕਲਾ ਹਨ। ਉਹ ਸਰਬ-ਲੋਹ-ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਸਨ।   

## ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ 
ਉਹ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1961 ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਉਹ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁਣਵਾਲੇ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਦਿ੍ੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਸਨ।  ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂਦੇ ਨਾਂਅ'ਤੇ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆਹੈ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ ਗੁਜਰਵਾਲ ਤੇ ਨਾਰੰਗਵਾਲ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਝੀਲ ਕਿਨਾਰੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1878
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ
ਵੇਲਜ਼

**ਵੇਲਜ਼**  (; ) ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਟਾਪੂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡੀ ਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। 200 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 3,063,456 ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 20,779 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤਟਰੇਖਾ 1200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਊਸ਼ਣ-ਕਟੀਬੰਧੀ ਜੋਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲਣਯੋਗ ਸਮੂੰਦਰੀ ਜਲਵਾਯੂ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ।
 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੰਤਰੀ; ਮਈ 2021]]

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ

**ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ** ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਰਾਜ - ਮੇਨ, ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ, ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਰ, ਵਰਮਾਂਟ, ਰੋਡ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਕਨੈਟੀਕਟ - ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨਿਊ ਯਾਰਕ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੇਬੈਕ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ
ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ

**ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ** ( , ਅਲਸਟਰ ਸਕਾਟਸਲੈਂਡੀ: *Norlin Airlann* ਜਾਂ *Norlin Airlan*) ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਦੇਸ਼, ਸੂਬਾ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। 2011 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 1,810,863 ਸੀ ਜੋ ਟਾਪੂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ 30% ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 3% ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 1998 ਦੀ ਗੁੱਡ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ

**ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ** (Psychoanalysis), ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੋਰੋਗਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਸੰਬੰਧੀ ਆਸਟਰੀਆ ਦੇ ਨਿਊਰੋਲਾਜਿਸਟ ਫ਼ਰਾਇਡ ਦੁਆਰਾ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਤਦ ਤੋਂ, ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਹੋਰ ਬੜਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਅਲਫਰੈਡ ਐਡਲਰ, ਕਾਰਲ ਗੁਸਤਾਵ ਜੁੰਗ ਅਤੇ ਵਿਲਹੇਮ ਰੇਕ ਵਰਗੇ ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਐਰਿਕ ਫਰਾਮ, ਕਰੇਨ ਹੋਰਨੇ, ਹੈਰੀ ਸਟਾਕ ਸੁਲੀਵਾਨ ਅਤੇ ਜਾਕ ਲਕਾਂ ਵਰਗੇ ਨਵ-ਫ਼ਰਾਇਡਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਪਸਾਰ ਜੋੜੇ। ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉੱਪਰ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ:
# ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਮਨੋਰਚਨਾ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; 
# ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ, ਅਨੁਭਵ, ਅਤੇ ਸੰਗਿਆਨ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਤਰਕਹੀਣ ਡਰਾਈਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; 
# ਉਹ ਡਰਾਈਵਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਚੇਤ ਹਨ; 
# ਉਹਨਾਂ ਡਰਾਈਵਾਂ ਨੂੰ ਸਚੇਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੰਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੇ ਸਫ਼ੇ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1C (ਭਾਰਤ)

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1C (ਭਾਰਤ)** ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸਿਰਫ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਨੈਂਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਡੋਮੇਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਿ ਕਟੜਾ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁਣ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ -144 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ|

## ਬਾਹਟੀ ਲਿੰਕ
* NH network map of India

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ
ਨਿਊਏ

, 1896 ਵਿੱਚ ਗਿਰਜੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਅੰਦਰ]]

**ਨਿਊਏ** ( ; Niuean: *Niuē*) ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਤੋਂ 2,400 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਟੋਂਗਾ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ), ਸਮੋਈ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ) ਅਤੇ ਕੁੱਕ ਟਾਪੂਆਂ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ) ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਤਿਕੋਣ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 260 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ, ਜੋ ਬਹੁਤੀ ਕਰ ਕੇ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆਈ ਹੈ, ਲਗਭਗ 1,400 ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ "ਦਾ ਰਾਕ" (ਪੱਥਰ) ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਿਵਾਇਤੀ ਨਾਂ "ਰਾਕ ਆਫ਼ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆ" (ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪੱਥਰ) ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ

**ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ** ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਪਹਿਲਾ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਨਵਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਕਰ ਦਿਤਾ।
## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ (1295-1316) ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਫਗਾਨ ਮਿਲਟਰੀ ਚੀਫ ਨੋਸ਼ਰ ਖਾਨ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਨੋਸ਼ਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨੋਸ਼ਰ ਖਾਨ ਨੇ ਪੰਜ ਕਿਲੇ ਬਣਵਾਏ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਵੇਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* intro About Nawanshahr
* ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ
ਈਸੜਾ

|-
| colspan=2| 
*ਪੈਰ ਟਿੱਪਣੀਆਂ**
ਇਹ ਪਿੰਡ ਪਟਿਆਲਾ ਤੇ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ  

|-
|| **ਵੈੱਬਸਾਈਟ**
|| 
|-
|}
**ਈਸੜਾ*' ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਧੂਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਤੇ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਿਆਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫਾਸਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਵੱਸਿਆ ਹੈ।
## ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਥੇਹ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਥੇਹ (ਟਿੱਬਾ) ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਖੋਦਦੇ ਸਮੇਂ ਚੇਤੇ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਥੇਹ ਉੱਪਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਸਾਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਬਣੀ ਜਮਨਾ ਦਾਸ ਦੀ ਸਮਾਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਜੈਨਪੁਰ, ਖੇੜੀ, ਢਢੋਗਲ ਅਤੇ ਬੁਰਜ ਪਿੰਡ ਵੱਖਰੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਈਸੜਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਬਹੁਤੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ/ਕਿਸਾਨ (ਬਿਲਿੰਗ) ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ‘ਪੰਜ ਪਿੰਡ ਬਿਲੰਗਾ’ ਦੇ ਕਹਾਉਣ ਵਿੱਚ ਫਖ਼ਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। 
## ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਉਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਭਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਦਾ ਬੁੱਤ ਧੂਰੀ-ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਸੜਕ ਦੇ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਹੈ।
## ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ ਦਾ ਮੇਲਾ
ਈਸੜੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ ਦਾ ਮੇਲਾ, ਜੋ ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੁਆਣੀ ਨਾਲ ਦੀ ਚੁਗਾਵੀਆਂ ਨਾਲ ਕਪਾਹ ਚੁਗਦੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕੋਲ ਹੀ ਕੱਪੜਾ ਵਿਛਾ ਕੇ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਸੌਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸੁਆਣੀ ਦਾ ਭਰਾ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕੋਲ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬਾਲਕ ਕੋਲ ਨਾਗ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, ”ਵੀਰ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਾਗ ਮਾਰ ਕੇ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।” ਇਹ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਭਰਾ ਸਨ। ਬਾਲਕ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਥੇਹ ਉੱਪਰ ਬਣੀਆਂ ਸਮਾਧਾਂ ਤੋਂ ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ ਮੇਲਾ ਪੰਜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧ ਉੱਪਰ ਪਤਾਸਿਆਂ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਅਤੇ ਖਿੱਲਾਂ ਦਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਮਨਾ ਦਾਸ ਦੀ ਸਮਾਧ ਉੱਪਰ ਦਾਰੂ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਰਸਮ ਮੇਲੇ ਦੀ
ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਹਲ਼ ਪੰਜਾਲੀ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਉੱਪਰ ਫੇਰੀ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਜਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ-ਇਕ ਮੈਂਬਰ ਇਸ ਫੇਰੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਰਾਈ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਅਕਤੀ ਢੋਲ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਗਿਆਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਵਜੇ ਤੱਕ ਇਸ ਫੇਰੀ ਨੂੰ ਸਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੱਕੜ ਦੇ ਹਲ਼ ਪਿੱਛੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਧਾਰ ਛਿੱਟਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਂਝੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਹਾਲ਼ੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਦੁੱਧ ਵਾਰਨਾ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਲਈ ਹਾਸੇ ਠੱਠੇ ਦਾ ਸ਼ਗਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਵਜੇ ਤੱਕ ਆਦਮੀ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਘੋਲ਼ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਲੋਕ ਢੱਡ ਸਾਰੰਗੀ ਉੱਪਰ ‘ਕਲੀਆਂ’ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਥੇਹ ਉੱਪਰ ਬਣੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਖਾੜਾ ਰੂਪ ਬਣਾ ਕੇ ਗੁਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹੇਕਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਸਤਿਸੰਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। 
## ਸਰਕਾਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ
ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਕੋ-ਆਪਰੇਟਿਵ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ, ਚਾਰ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਸੀਤ ਅਤੇ ਜੋਗੀ ਵਾਲਾ ਨਿੰਮ ਬਚੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ ਨੇ ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਜੋੜ ਮੇਲਿਆਂ ‘ਚ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਗਾ ਕੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਦੱਖਣੀ ਪਠਾਰ

]]
 ਕੋਲ]]

**ਦੱਖਣੀ ਪਠਾਰ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਠਾਰ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਕੁਝ ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਟਰੇਖਾਈ ਤਿਕੋਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤਿਕੋਣ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1D (ਭਾਰਤ)

;**ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1D (ਭਾਰਤ)** ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਨਗਰ-ਲੇਹ ਹਾਈਵੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸੜਕ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਲੇਹ, ਲਦਾਖ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ|

 ਦਾ ਨੈਟਵਰਕ]]
## ਭੁਗੋਲਿਕ
;ਸ੍ਰੀਨਗਰ-ਲੇਹ-ਯਾਰਖੰਡ ਨੂੰ ਸੰਧੀ ਸੜਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ 1870 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਥੋਮਸ ਡਗਸਲ ਫਾਰਸਿਥ ਨੇ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ ਸੀ|
## ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾ
;ਲਗਭਗ 6 ਮਹੀਨੇ ਲੇਹ ਲਦਾਖ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲੋ ਜਿਆਦਾ ਬਰਫ ਪੈਣ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਰਡਰ ਸੜਕ ਸੰਸਥਾ ਹਰ ਸਾਲ ਬਰਫ ਨੂੰ ਚੁਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੜਕ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਦੀ ਹੈ 2008 ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਜੀ ਲਾ ਦਰ੍ਹਾ ਤੇ 18 ਮੀਟਰ ਬਰਫ ਪਈ ਸੀ| ਇਹ ਸੜਕ ਜੂਨ ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 422 ਕਿਮੀ ਹੈ| ਇਹ ਸੜਕ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਬਣੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਪਹਾੜ, ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਸਫਰ ਕਰਨ ਦਾ ਅਨੰਦ ਦਿਦੀ ਹੈ| ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚੇ ਰਸਤਾ ਫੋਟੁ ਲਾ ਜੋ ਕਿ 4108 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਦੁਜਾ ਜ਼ੋਜੀ ਲਾ ਜੋ ਕਿ 3528 ਕਿਮੀ ਹਨ| ਪਿੰਡ ਖਲਤਸੇ ਵਿੱਚ  ਫੋਟੁ ਲਾ ਅਤੇ ਲੇਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਚੈਕਪੋਸਟ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ| ਇਸ ਸੜਕ ਤੇ ਦਰਾਸ ਜੋ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਤੋਂ 170 ਕਿਮੀ ਤੇ ਅਤੇ 3249 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਹੈ ਜ਼ੋਜੀ ਲਾ ਦਰ੍ਹਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਿੰਡ ਹੈ|ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਦਰਦ ਵਾਸੀ ਹਨ| ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਇਬੇਰੀਆ  ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਸਥਾਂਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (−45 °C (−49 °F))
## ਇਤਿਹਾਸ
;17ਵੀਂ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਸਮੇਂ ਇਹ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਤੇ ਖੱਚਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਪਸਮੀਨਾ ਪਛਮ ਯਰਖੰਡ ਤੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਾਲ ਕਾਰਖਾਨਿਆ ਲਈ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀI 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੇ ਹੋਰ ਸਧਾਰ ਹੋਇਆ। 1836ਞ1840 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਡੋਗਰਾ ਜਰਨਲ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਲਦਾਖ ਨੂੰ ਜਿਤ ਲਿਆ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਸੜਕ ਦਾ ਹੋਰ ਸਧਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ 1846 ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੰਧੀ ਮੁਤਾਬਕ ਬਰਤਾਨੀਆ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਟਰਾਂਸ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਸ਼ਲੀ ਸਟੇਟ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿਤਾ। ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1873 ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਲਾਨਾ 2500 ਰੁਪਏ ਸੰਧੀ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣ ਲਈ ਦਿਤੇ ਗਏ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਸਮੇਂ ਲਦਾਖ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਬਣ ਗਿਆ ਕਿਉਕੇ ਚੀਨ ਨੇ 1200 ਕਿਮੀ ਲੰਬੀ ਸੜਕ ਜੋ ਜ਼ਿੰਜਿਆਗ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਸੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1957 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸੜਕ ਦੀ ਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜੋ ਚੀਨ ਨੇ 1958 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਕਸ਼ੇ ਤੇ ਦਿਖਾ ਦਿਤੀ ਜੋ ਸਾਇਦ 1962 ਦਾ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਯੁੱਧ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣੀ। ਇਸ ਸੜਕ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1961 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਿ ਕਾਰਗਿਲ ਤੱਕ 2 ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਇਵੇ ਦਾ ਹਿਸਾ ਬਣਿਆ। ਅਤੇ 1974 ਤੋਂ ਇਸ ਤੇ ਆਮ ਸਹਿਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਰਸਤ ਖੋ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।

## ਵੇਰਵੇ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੜਕਾ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 33 ਲੱਖ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 
#;ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ।
#;ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 79,243 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।
#;ਸਟੇਟ ਸੜਕਾ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 1,31,899 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।
#;ਮੁੱਖ ਜਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 4,67,763 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।
#;ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁਜਿਆ ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 26,50,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
#http://en.wikipedia.org/wiki/NH_1D
#http://en.wikipedia.org/wiki/National_Highway_%28India%29
#http://www.nhai.org/ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ
ਰਾਂਚੀ

thumb
**ਰਾਂਚੀ**  (ਹਿੰਦੀ ᱨᱟᱺᱪᱤ राँची ) ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਝਾਰਖੰਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ 2140 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 'ਤੇ ਵਸਿਆ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਛੋਟਾ ਨਾਗਪੁਰ ਪਠਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਝਾਰਖੰਡ ਲਹਿਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਬਿਹਾਰ, ਉੱਤਰੀ ਉੜੀਸਾ, ਪੱਛਮੀ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪੂਰਬੀ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ
## ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ
## ਸੈਲਾਨੀ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਰਾਂਚੀ ਹਿੱਲ ਉੱਪਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1842 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਕਰਨਲ ਉਨਸਲੇ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਪਾਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 300 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਟੈਗੋਰ ਹਿੱਲ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਬਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। 

ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮੁੱਖ ਡਾਕਘਰ ਤੋਂ ਚਾਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਗੌਂਡਾ ਹਿੱਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗੌਂਡਾ ਹਿੱਲ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵੱਲ ਅਲਬਰਟ ਇੱਕਾ ਚੌਂਕ ਲਾਗੇ ਕਨਕੇ ਝੀਲ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਿਗੰਬਰ ਜੈਨ ਮੰਦਿਰ, ਕਬਾਇਲੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੇਖਣਯੋਗ ਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਰਾਂਚੀ ਤੋਂ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹਥੀਆ ਡੈਮ ਬਣਿਆ ਹੈ। 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 'ਤੇ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰ ਮੰਦਿਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸੰਨ 1691 ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ 28 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੁੰਡਾਰੂ ਝਰਨਾ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹੈ। ਸੁਬਰਨਰੇਖਾ ਨਦੀ 320 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੇਹੱਦ ਸੁੰਦਰ ਝਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਦਸਮ ਝਰਨਾ, ਗੌਤਮ ਝਰਨਾ ਅਤੇ ਹਿਰਨੀ ਝਰਨਾ ਵੀ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹਨ।
## ਰਾਂਚੀ ਤੋਂ ਲੋਕ
* ਰਾਜੇਸ਼ ਚੌਹਾਨ, ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
* ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ,  ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
* ਦੀਪਿਕਾ ਕੁਮਾਰੀ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੀਰੰਦਾਜ਼

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* Website of the District Administration
* Ranchi Land Records

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਬਾਬੂ ਬਜਰੰਗੀ

**ਬਾਬੂਭਾਈ ਪਟੇਲ** ਉਰਫ ਬਾਬੂ ਬਜਰੰਗੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂਵਾ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਬਜਰੰਗ ਦਲ ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਹੈ। 2002 ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੋਹਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਸੀ। 28 ਫਰਵਰੀ 2002 ਨੂੰ ਨਰੋਦਾ ਪਾਟੀਆ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੀ ਹੋਲੀ ਖੇਡੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 97 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮਾਇਆ ਕੋਡਨਾਨੀ ਨੇ ਭੀੜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਬੂ ਬਜਰੰਗੀ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੰਗਾਈਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਹਥਿਆਰ ਜੁਟਾਏ ਅਤੇ ਖੁਦ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਕਾਂਡ ਰਚਾਇਆ। ਬਜਰੰਗੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਦੇ ਸਟਿੰਗ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਵੀ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2002 ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਹਿੰਸਾ
ਨਰੋਦਾ ਪਾਟੀਆ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ

**ਨਰੋਦਾ ਪਾਟੀਆ ਘੱਲੂਘਾਰਾ** 2002 ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਨਰੋਦਾ ਪਾਟਿਆ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 5,000 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੇ 97 ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਘੱਲੂਘਾਰਾ 28 ਫਰਵਰੀ 2002 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁਲਸ ਤੇ ਅਮਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੂਕ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਗੋਧਰਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਗੱਡੀ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਮੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸਾਂ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਮੰਗਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਬੰਦ ਦੇ ਸੱਦੇ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵਧ ਸਮਾਂ ਚੱਲੀ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਭੀੜ ਨੇ ਲੁੱਟ-ਮਾਰ, ਜਿਨਸੀ ਹਮਲੇ, ਗੈਂਗ-ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦਾ ਜਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਦਾ ਅਲਜਾਮ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2002 ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਹਿੰਸਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ
ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਕੋਲੰਬਸ

**ਕਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਕੋਲੰਬਸ** (1451 - 20 ਮਈ, 1506) ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ **ਕੋਲੰਬਸ** ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਖੋਜੀ, ਬਸਤੀਵਾਦੀ, ਅਤੇ ਜੇਨੋਆ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਯੂਰਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਕੋਲੰਬਸ ਨੇ ਯੂਰਪਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਚਾਰ ਵਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਜਿਸਦਾ ਖ਼ਰਚ ਸਪੇਨ ਦੀ ਰਾਣੀ *ਇਸਾਬੇਲਾ* ਨੇ ਚੁੱਕਿਆ। ਉਸਨੇ *ਹਿਸਪਾਨਿਓਲਾ* ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਬਸਤੀ ਬਸਾਨੇ ਬਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪੀ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
"ਕਰਿਸਟੋਫਰ ਕੋਲੰਬਸ" ਲਾਤੀਨੀ ਨਾਂ **ਕਰਿਸਤੋਫੋਰਸ ਕੋਲੰਬਸ** ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਂ "ਕਰਿਸਤੋਫੋਰੋ ਕੋਲੋਂਬੋ" ਹੈ ਅਤੇ ਸਪੇਨੀ ਵਿੱਚ "ਕਰਿਸਤੋਬਾਲ ਕੋਲੋਨ" ਹੈ। ਇਸਦਾ ਜਨਮ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1451 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੇਨੋਆ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਇਟਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਪਰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸਦੇ ਜੰਮਣ ਦੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਿਤਾ ਦੋਮੀਨੀਕੋ ਕੋਲੋਂਬੋ ਇੱਕ ਉੱਨ ਦਾ ਜੁਲਾਹਾ ਸੀ ਜੋ ਜੇਨੋਆ ਅਤੇ ਸਾਵੋਨਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਫੋਂਤਾਨਾਰੋਸਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਭਾਈ ਸੀ; ਬਾਰਤੋਲੋਮੀਓ, ਜੀਓਵਾਨੀ, ਪੇਲੇਗਰੀਨੋ ਅਤੇ ਜਾਕੋਮੋ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ "ਬੀਆਨਚੀਨੇਤਾ" ਸੀ। ਬਾਰਤੋਲੋਮੀਓ ਲਿਸਬਨ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਕੋਲੰਬਸ ਨੇ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਜੇਨੋਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ(16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਜੇਨੋਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਂ *ਕਰਿਸਤੋਫੋ* *ਕੋਰੋਂਬੋ* ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਉਚਾਰਨ ਆਈ.ਪੀ. ਏ. ਮੁਤਾਬਕ "kriˈʃtɔffa kuˈɹuŋbu" ਹੋਵੇਗਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1451
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1506
ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ

**ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ** ( ਜਾਂ ; , *January River*), ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰਫ **ਰਿਓ**, ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਅਤੇ ਬਹੁਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 63 ਲੱਖ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ 26ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਲਾਗੋਸ

** ਲਾਗੋਸ** ( ,  ) ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਬੰਦਰਗਾਹੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਲਾਗੋਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 7,937,932 ਸੀ। ਇਹ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਗਰਨੀਕਾ

**ਗੁਰਨੀਕਾ** ਪਾਬਲੋ ਪਿਕਾਸੋ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਪੇਨ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, 26 ਅਪਰੈਲ 1937 ਨੂੰ, ਸਪੇਨਿਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਉੱਤੇ ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਤਰੀ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਸਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬੰਬਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਪੇਨਿਸ਼ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੈਰਸ ਵਿੱਚ 1937 ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ "ਐਕਸਪੋਜੀਸ਼ਨ ਇੰਟਰਨੇਸ਼ਨੇਲ ਡੇਸ ਆਰਟਸ ਏਟ ਤਕਨੀਕਸ ਡੈਨਸ ਲਾ ਵੀ ਮਾਡਰਨ"(Exposition।nternationale des Arts et Techniques dans la Vie Moderne) ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਿਕਾਸੋ ਨੂੰ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌੰਪੀ ਸੀ।

ਗੁਰਨੀਕਾ ਵਿਚਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇੱਕ ਕਮਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੋਏ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਡੇਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਾਨ੍ਹ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਖ਼ਮੀ ਘੋੜਾ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਘੋੜੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਜਖ਼ਮ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਘੋੜੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕੋਈ ਮਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਜੰਗ ਦੀ ਮਾਨਵ ਵਿਰੋਧੀ ਫਿਤਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸੂਮ ਮਾਨਵੀਅਤ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸੁੰਮਾਂ ਹੇਠ ਦਰੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਿਟਲਰ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਦੇਖਣ ਪੁੱਜੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰਨੀਕਾ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਿਕਾਸੋ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਉੱਤੇ ਨਜਰਾਂ ਟਿਕਣ ਉੱਤੇ ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਕਿਸਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜੇ ਪਿਕਾਸੋ ਨੇ ਕਟਾਕਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਅਸਲੀ ਰਚਣਹਾਰ ਤਾਂ ਉਹ (ਹਿਟਲਰ) ਹੀ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿਕਾਸੋ ਦੇ ਚਿੱਤਰ
ਮਗ਼ਰਿਬ

**ਮਗ਼ਰਿਬ** (ਬਰਬਰ: *Tamazgha*, ⵜⴰⵎⴰⵣⵖⴰ, ਅਰਬੀ: المغرب, *ਅਲ-ਮਗ਼ਰਿਬ*) ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਿਸਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੈਂਦੇ **ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ** ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਵਾਇਤੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਐਟਲਸ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਮੋਰਾਕੋ, ਅਲਜੀਰੀਆ, ਤੁਨੀਸੀਆ ਅਤੇ ਲੀਬੀਆ ਦੇ ਤਟਵਰਤੀ ਮੈਦਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਨੂੰ ਮਨਸੂਖ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦ 1989 ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਅਗ਼ਰਿਬ ਸੰਘ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਦੇਸ਼ ਮਾਰੀਟੇਨੀਆ ਅਤੇ ਤਕਰਾਰੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਪੱਛਮੀ ਸਹਾਰਾ (ਮੋਰਾਕੋ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧਤ) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿੱਤੇ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ
ਉਪ-ਸਹਾਰਵੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ

ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ]]
 ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਸਿੰਗ (ਪੀਲੇ), ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਘਾਹ-ਮੈਦਾਨ (ਹਲਕੇ ਹਰੇ) ਅਤੇ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਜੰਗਲ (ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਰੇ) ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ ਕਾਲਾਹਾਰੀ ਚਿਮਲਚੀ (ਪੀਲੀ) ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਭੂ-ਮੱਧ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਿਖਾਏ ਗਏ ਅੰਕ ਬੰਟੂ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੇ ਲੋਹ-ਯੁੱਗ ਕਲਾ-ਕਿਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਤੀਆਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।]]

**ਉਪ-ਸਹਾਰਵੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ** ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਉਹ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਸੁਡਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੂਰਨ ਜਾਂ ਅਪੂਰਨ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਹਾਰਾ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ (ਸੁਡਾਨ ਛੱਡ ਕੇ) ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਰਬ ਸੰਸਾਰ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਾਲੀਆ, ਜਿਬੂਤੀ, ਕਾਮਾਰੋਸ ਅਤੇ ਮਾਰੀਟੇਨੀਆ ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਪ-ਸਹਾਰਵੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ ਪਰ ਅਰਬ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ

**ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ** ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਭੂ-ਸਿਆਸਤ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਭੂਗੋਲਕ ਖੇਤਰ ਸਕੀਮ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਵਿੱਚ 20 ਰਾਜਖੇਤਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।:

* ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ, ਕੀਨੀਆ, ਯੁਗਾਂਡਾ, ਰਵਾਂਡਾ ਅਤੇ ਬੁਰੂੰਡੀ – ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਖੇਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਬੁਰੂੰਡੀ ਅਤੇ ਰਵਾਂਡਾ ਨੂੰ ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
* ਜਿਬੂਤੀ, ਇਰੀਤਰੀਆ, ਇਥੋਪੀਆ ਅਤੇ ਸੋਮਾਲੀਆ – ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਸਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ ਅਤੇ ਮਾਦਾਗਾਸਕਰ – ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾਗਾਸਕਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿਚਲੇ ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ਼ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧ ਹਨ।
* ਮਲਾਵੀ, ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ – ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਪੂਰਵਲੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
* ਕਾਮਾਰੋਸ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਅਤੇ ਸੇਸ਼ੈਲ – ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼।
* ਰੇਊਨੀਓਂ ਅਤੇ ਮੇਯੋਟ – ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿਚਲੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਖੇਤਰ।
* ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ – ਸੁਡਾਨ ਤੋਂ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਫ਼ੀਨਿਕਸ

**ਫ਼ੀਨਿਕਸ** ( ; ਓ'ਓਧਮ: *S-ki:kigk*; ਯਵਪਾਈ: *Wathinka* ਜਾਂ *Wakatehe*; ਪੱਛਮੀ ਅਪਾਚੇ: *Fiinigis*; ; ਮੋਹਾਵੇ: ''Hachpa 'Anya Nyava'') ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2010 ਅਮਰੀਕੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ 1,445,632 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੀਨਿਕਸ
ਪਲੀਮਥ

**ਪਲੀਮਥ**  ਡਿਵਾਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਕਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਲੰਡਨ ਤੋਂ 190 ਮੀਲ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪਲਿਮ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਤਮਾਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਦਹਾਨਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦਰਿਆ ਪਲੀਮਥ ਸਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਲ਼ਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਡਰਬੀ

**ਡਰਬੀ** ( ) ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਈਸਟ ਮਿਡਲੈਂਡਜ਼ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਕਾਤਮਕ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਵੰਟ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਡਰਬੀਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਰਸਮੀ ਕਾਊਂਟੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 248,700 ਸੀ।
## ਗੈਲਰੀ

File:GreenLnRH.jpg|ਗ੍ਰੀਨ ਲੇਨ ਤੋਂ ਕਥੈਡਰਲ
File:St Peter's Church, Derby (1).JPG|ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਦਾ ਚਰਚ ਹਾਲਿਆ ਵਿਸਥਾਰਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ 
File:RRoyceRH.jpg| Works ਰੋਲਸ ਰਾਇਸ ਵਰਕਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 
File:NursesHomeRH.jpg|ਨਰਸਾਂ ਦਾ ਸਦਨ
File:OldCollegeRH.jpg|ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਲਜ 
File:SureStartRH.jpg|ਸੋਅਰ ਸਟਾਰਟ, ਨੋਰਮੇਟਨ
File:StMathewsDarleyAbbeyRH.jpg|ਸੇਂਟ ਮੈਥਿਊ'ਜ ਡਾਰਲੀ ਐਬੇ 
File:StMaryBridgeRH.jpg|ਸੇਂਟ ਮੇਰੀ'ਜ-ਆਂ-ਦ-ਬ੍ਰਿੱਜ 
File:StLukesRH.jpg|ਸੇਂਟ ਲਿਊਕ'ਜ ਸਟਾਕਬਰੁੱਕ ਸਟ੍ਰੀਟ
File:FalstaffRH.jpg|ਦ ਫਾਲਸਟਾਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਹਾਊਸ, ਨੋਰਮੇਟਨ
File:StJohnRH.jpg|ਸੇਂਟ ਜਾਨ'ਜ ਬ੍ਰਿੱਜ ਸਟ੍ਰੀਟ 
File:WestfieldRH.JPG|Part of the Westfield Centre
File:Bloomer.JPG|Bust of Steve Bloomer at Pride Park Stadium
File:WestfieldsRH.JPG|Westfield from Babington Lane
File:IslamCtRH.JPG|ਇਸਲਾਮੀ ਕੇਂਦਰ, ਵਿਲਮੋਟ ਸਟ੍ਰੀਟ
File:PrisonRH.JPG|The former Greyhound Stadium originally a prison 
File:StMaryDerbyRH.JPG|ਸੇਂਟ ਮੇਰੀ'ਜ ਆਰ ਸੀ ਚਰਚ 
File:SpaRH.JPG|ਸਪਾ ਇਨ, ਐਬੇ ਸਟ੍ਰੀਟ
File:CathRH.JPG|Derby Cathedral and the Dolphin Inn
File:GuruArjanDevGurdwaraRH.JPG|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਗੁਰਦੁਆਰਾ
File:DerbySchool1RH.JPG|Derby Moor Community Sports College and the Millennium Sixth Form Centre
File:Joseph Wright Derby.JPG|Joseph Wright, St Alkmund's Way
File:Friar gate Studios.JPG|ਫ੍ਰੀਆਰ ਗੇਟ ਸਟੂਡੀਓਜ, ਫੋਰਡ ਸਟ੍ਰੀਟ
File:Jurys Inn Derby.JPG|Jury's Inn, St Alkmund's Way
File:Roundhouse Derby Near Completion.JPG|ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਨੇੜੇ ਰਾਊਂਡਹਾਊਸ, ਡਰਬੀ 
File:Derby DRI stained glass window at St Peters squared.JPG|ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ'ਜ ਵਿਖੇ ਡਰਬੀ ਦੀ ਆਰ ਆਈ ਸਟੇਨਡ ਗਲਾਸ ਵਿੰਡੋ 
File:Brian Clough and Peter Taylor Statue Derby.jpg|ਪ੍ਰਾਈਡ ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਬਰਿਆਨ ਕਲੱਫ਼ ਐਂਡ ਪੀਟਰ ਟੇਲਰ ਸਟੈਚੂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਨਾਗਪੁਰ

**ਨਾਗਪੁਰ** () ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਾਂਨਗਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਪੁਨੇ ਮਗਰੋਂ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਦਯੋਗੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ 2011 ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2,405,421 ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਗਪੁਰ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਭਾਰਤ ਦਾ 13ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਹੁਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬਰਮਿੰਘਮ

**ਬਰਮਿੰਘਮ** ( , ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ  ) ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਵੈਸਟ ਮਿਡਲੈਂਡਜ਼ ਖੇਤਰ ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਹਲਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ 2011 ਵਿੱਚ ਅਬਾਦੀ 1,074,300 ਸੀ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਨਾਲ਼ੋਂ 96,000 ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਵੈਸਟ ਮਿਡਲੈਂਡਜ਼ ਬਹੁਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 2,284,093 ਹੈ। ਇਹਦਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਵੀ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ (3,638,000) ਵਾਲਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ