open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਜਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕੁਮੈਂਟੇਟਰ

**ਜਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕੁਮੈਂਟੇਟਰ** (18 ਮਈ 1931) ਦਾ ਜਨਮੇ ਪਿੰਡ ਬੌਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੈਪੁਰ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸ: ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਮਿਸਿਜ਼ ਰਜਵੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਸਬੇ ਚਾਕਸੂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਪਗੜੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਕੁਮੈਂਟਰੀ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਦੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਆਪ ਉਰਦੂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਰ ਹਿੰਦੀ ਕੁਮੈਂਟਰੀ ਦੇ ਤਹਿਲਕਾ ਮਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਜਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਚਰਚਿਤ ਹਿੰਦੀ ਖੇਡ ਕੁਮੈਂਟੇਟਰ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਕੁਮੈਂਟਰੀ ਡੈਸਕ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁਰੀਲੀ, ਆਕਰਸ਼ਕ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਖੇਡ ਕੁਮੈਂਟੇਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸਨਸਨੀ ਫੈਲਾਈ। ਹਾਕੀ ਕੁਮੈਂਟਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਵਾਮ 'ਚ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸ: ਜਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਿਲੀ।
## ਕੁਮੈਂਟਰੀ ਦਾ ਬਾਦਸਾਹ
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਦੇਹ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੁਮੈਂਟੇਟਰ ਮੈਲਵਿਲ ਡਿਮੋਲੋ ਦੀ ਕੁਮੈਂਟਰੀ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪ ਨੇ 1960 ਤੋਂ ਕੁਮੈਂਟਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਪਿਛੇ ਮੁੜਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਇਹ 1964 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2000 ਤੱਕ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹਾਕੀ ਮੁਹੱਬਤੀ ਮੰਜ਼ਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ। 
*ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਉਤਰਨ ਦਾ ਸੀਨ, 
*ਖੇਡ ਅਰੰਭ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, 
*ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ, 
*ਪੈਨਲਟੀ ਕਾਰਨਰ ਮਿਲਣ ਵੇਲੇ, 
*ਕਿਸੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਡਰਿਬਿਲਿੰਗ, 
*ਡਾਜਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, 
*ਗੇਂਦ ਕੰਟਰੋਲ, 
*ਚੰਗਾ ਪਾਸਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ 
*ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਗੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ 
*ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿਰੁੱਧ ਗੋਲ ਹੋਣਾ 
ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਜਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਬਿਆਨਦੇ, ਉਹ ਸਭ ਲਾਜਵਾਬ ਸੀ। ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਖੇਡ ਕੁਮੈਂਟੇਟਰ ਦੀ ਖੇਡ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਮੀਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੀ।
## ਮਾਨਸਨਮਾਨ
*1985 'ਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ
*2008 'ਚ 'ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ'
*1988 'ਚ 'ਉਲੰਪਿਕ ਆਡਰ'
## ਕੁਮੈਂਟਰੀ
*ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 8 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 9 ਉਲੰਪਿਕ ਹਾਕੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, 6 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ, ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ 'ਚ ਅਨੇਕਾਂ ਹਾਕੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦੀ ਕੁਮੈਂਟਰੀ ਕੀਤੀ।
*ਉਹਨਾਂ ਨੇ 49 ਵਾਰੀ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਅਤੇ 49 ਵਾਰੀ ਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ ਤੇ ਕੁਮੈਂਟਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ
ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦਿਲਬਰ (ਕਵੀ)

**ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦਿਲਬਰ** (1 ਜਨਵਰੀ 1929 - 03 ਮਈ 2017) ਪੁਰਾਤਨ ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ  ਉਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਹਨ। ਉਹ 1943 ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ । ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ  ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਟੇਜਾਂ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੇਆਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ । ਉਹਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ.ਮੋਟਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ 1929 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ । ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਖਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂ ਰਹੀ ਹੈ ।  

## ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ
*ਆਜ਼ਾਦੀ ਤਾਂ ਆਈ ਹੈ ਪਰ ਆਉਂਦੀ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਕਾਰਾਂ ਅੰਦਰ 
ਇਨਕਲਾਬ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਅੱਜ ਵੀ ਰਾਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਅੰਦਰ 

*ਟਿਕਟ ਲੈਣ ਲਈ ਨੇਤਾ ਐਦਾਂ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਦਰਬਾਰਾਂ ਅੰਦਰ 
ਜਿੱਦਾਂ ਖੁਸਰਾ ਪੱਗ ਬੰਨ ਕੇ ਆ ਬਹਿ ਜਾਵੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਅੰਦਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਹਾਸਰਸ ਸ਼ਾਇਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਟੇਜੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰ
ਰਾਣੀ ਪਦਮਨੀ

**ਰਾਣੀ ਪਦਮਨੀ** ਅਥਵਾ **ਪਦਮਾਵਤੀ** (1303), ਸਿੰਹਲ ਟਾਪੂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਗੰਧਰਬ ਸੈਨ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਚੰਪਾਵਤੀ ਦੀ ਧੀ ਚਿੱਤੌੜ, ਦੇ ਰਾਜੇ ਰਾਣਾ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਮਲਿਕ ਮੁਹੰਮਦ ਜਾਇਸੀ ਦੁਆਰਾ 1540 ਵਿੱਚ ਦੋਹਾ ਅਤੇ ਚੌਪਈ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਪਦਮਾਵਤ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਰਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਅਸਤਿਤਵ ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਜਿਆਸੀ ਪਾਠ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਪਦਮਾਵਤੀ ਸਿੰਘਲ ਰਾਜ (ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ) ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ। ਚਿਤੌੜ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ ਸ਼ਾਸਕ ਰਤਨ ਸੇਨ ਨੇ ਹੀਰਾਮਨ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੋਤੇ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਹਸੀ ਤਲਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਿਤੌੜ ਲੈ ਆਇਆ। ਰਤਨ ਸੇਨ, ਨੂੰ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਤਨ ਸੇਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਕੁੰਭਲਨੇਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਦੇਵਪਾਲ ਪਦਮਾਵਤੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ। ਰਤਨ ਸੇਨ ਚਿਤੌੜ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਦੇਵਪਾਲ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਨੇ ਪਦਮਾਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚਿਤੌੜ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਖਿਲਜੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਚਿਤੌੜ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਜੌਹਰ ਦੇ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਿਲਜੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਜੌਹਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਰਾਜਪੂਤ ਆਦਮੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਲੜਦਿਆਂ ਮਰ ਗਏ।

ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਈ ਹੋਰ ਲਿਖਤੀ ਅਤੇ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਜੈਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਕਰਣ ਸੂਫੀ ਕਵੀ ਜਿਆਸੀ ਦੇ ਸੰਸਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਰਾਣੀ ਪਦਮਿਨੀ ਦਾ ਪਤੀ ਰਤਨ ਸੇਨ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਦੇ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੋਇਆ ਮਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਜੌਹਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਮਲਾਵਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖੀ ਗਈ ਅਤੇ ਕਈ ਨਾਵਲ, ਨਾਟਕ, ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ 1303 ਸਾ.ਯੁ. ਵਿਚ ਖਿਲਜੀ ਦੁਆਰਾ ਚਿਤੌੜ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਪਦਮਿਨੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। 

## ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕਤਾ
ਰਾਣੀ ਪਦਮਿਨੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਕੁਝ ਮੁਸਲਿਮ ਸੂਫੀ, ਹਿੰਦੂ ਨਾਥ ਅਤੇ ਜੈਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਹੱਥ ਲਿਖਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਥਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਿਤੌੜ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਮਨੁੱਖੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਿੰਘਲ ਦਾ ਟਾਪੂ ਰਾਜ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਹੈ, ਪਦਮਿਨੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਹੈ। ਤੋਤਾ ਗੁਰੂ ਹੈ ਜੋ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੁਲਤਾਨ ਅਲਾਉਦੀਨ ਮਾਇਆ (ਸੰਸਾਰੀ ਭਰਮ) ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਰਾਣੀ ਪਦਮਿਨੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਥਾ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰੂਪਕ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਜੈਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਰੱਦੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* Rani Karnavati, another queen of Chittor who is also said to have committed Jauhar
* Krishna Kumari, a Rajput princess who drank poison to save her dynasty in 1810
* Devaladevi, a princess of Gujarat whom Alauddin's son Khizr Khan married after the local ruler's defeat

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਪਦਮਨੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

## ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦ

**ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦ** (ਕੰਸਰਵੀਟਜਮ) ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਕ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਵਾਜੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਕਾਰਜ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਰਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦ
ਉਦਾਰਵਾਦ

**ਉਦਾਰਵਾਦ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Liberalism) ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਧਾਰਨਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਦਾਰਵਾਦ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਉਦਾਰਵਾਦ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਆਰੰਭ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 17ਵੀਂ, 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਕਾਫੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਉਦਾਰਵਾਦ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-
# ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਉਦਾਰਵਾਦ
# ਸਮਕਾਲੀ ਉਦਾਰਵਾਦ

## ਉਦਾਰਵਾਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ
ਉਦਾਰਵਾਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 'ਲਿਬਰੇਲਿਜਮ' (Liberalism) ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। 'ਲਿਬਰੇਲਿਜ਼ਮ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 'ਲਿਬਰਲਿਸ' ਤੋਂ ਹੋ ਹੈ। 'ਲਿਬਰੇਲਿਸ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। **ਇਨਸਾਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ** ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ *ਉਦਾਰਵਾਦ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸਾਰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ।*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰ
ਮਾਇਆ ਕੋਡਨਾਨੀ

**ਮਾਇਆ ਕੋਡਨਾਨੀ** ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਰੋਦਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ 12ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਵਿਧਾਇਕਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਿਧਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਹਿੰਸਾ ਲਈ ਸਜਾ ਮਿਲੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2002 ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਹਿੰਸਾ
ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ

**ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ** (1934–22 ਸਤੰਬਰ 1986) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਦਾ ਉੱਘਾ, ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖੇ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਪਾਤਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, "ਉਹ ਸੱਚੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਕੌੜੇ ਸੱਚਾਂ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਅਣਗੌਲੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕਵੀ ਸੀ"। ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਚ ਦੇ ਵਸਤਰ ਉੱਪਰ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

## ਜੀਵਨ
ਐਸ.ਐਸ.ਮੀਸ਼ੇ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ 15 ਮਾਰਚ,1933 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਵੰਤ ਕੌਰ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰ. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਭੇਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਐਸ.ਐਸ.ਮੀਸ਼ਾ ਜੀ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮੀਸ਼ਾ ਜੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਤ ਪੁਸਤਕ **ਚਪਲ ਚੇਤਨਾ** ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਅਗਸਤ,1934 ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਰਣਧੀਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਐਫ.ਏ. ਰਣਧੀਰ ਕਾਲਜ ਕਪੂਰਥਲੇ ਤੋਂ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ. ਅਤੇ ਐਮ.ਏ. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮੀਸ਼ਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰ 1965 ਵਿੱਚ ਬੇਟੇ ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਬੇਟੀ ਗੁਰਜੋਤ ਕੌਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਹ ਕੁਝ ਦੇਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਸਠਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ ਜੀ 21 ਸਤੰਬਰ,1986 ਨੂੰ ਵੇਈਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਬੇੜੀ ਅੰਦਰ ਸੈਰ ਕਰਦਿਆਂ ਦੁਖਦਾਈ ਹਾਦਸੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਲਈ ਵਿੱਛੜ ਗਏ।

## ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* *ਚੌਰਸਤਾ* (1961)
* *ਦਸਤਕ* (1966)
* *ਧੀਮੇ ਬੋਲ* (1972)
* *ਕੱਚ ਦੇ ਵਸਤਰ* (1974)
* *ਚਪਲ ਚੇਤਨਾ* (ਆਖ਼ਰੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 27 ਸਾਲ ਬਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਛਪੀਆਂ 6 ਕਵਿਤਾਵਾਂ, 21 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ 5 ਗੀਤਨੁਮਾ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਨ।)

## ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ

ਗੁਰੂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਸਾਨੂੰ ਬਣ ਕੇ ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ।
ਧਰਮ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨੇ, ਕਰੋ ਹਰ ਧਰਮ ਦਾ ਆਦਰ।
ਤਿਲਕ-ਜੰਞੂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਧਰਮ ਨਾਲ ਠੀਕ ਨੇ ਦੋਵੇਂ,
ਇਬਾਦਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਐਪਰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨੇ ਦੋਵੇਂ।
ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਹਿੰਦ ਸਾਰੀ ਦੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਹਿੰਦ ਸਾਡੀ ਹੈ,
ਅਸੀਂ ਜਿਊਾਦੇ ਹਾਂ ਹਿੰਦ ਖਾਤਰ, ਇਹੋ ਹੀ ਜਿੰਦ ਸਾਡੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਕੋਈ ਨਸ਼ਤਰ ਚੁਭੋਈ ਹੈ।
ਤਾਂ ਇਹ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ਹੈ।
(ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਬਣਾ ਕੇ ਰਚੇ *ਚਪਲ ਚੇਤਨਾ* ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਇੱਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚੋਂ)

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
*ਸੁਣੋ ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲੀਕ
*ਸੁਣੋ ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਸ਼ੰਮੀ ਜਲੰਧਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ
*ਹਰਜੀਤ ਪਾਬਲਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਐਸ ਐਸ ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ
*ਐਸ ਐਸ ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਪੱਤਰ - ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜ਼ੀਰਵੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ
*ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ/ਕਲਾਮ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1986
ਟੇਸੀ ਥਾਮਸ

**ਟੇਸੀ ਥਾਮਸ** (ਮਲਿਆਲਮ: ടെസ്സി തോമസ്) (ਜਨਮ 1964) ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਡੀ.ਆਰ.ਡੀ.ਓ ਦੇ ਅਗਨੀ-5 ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਕਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ) ਹੈ। ਟੇਸੀ ਥਾਮਸ ਨੂੰ 1988 ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਣ ਦੇ ਬਾਅਦ "ਅਗਨੀਪੁੱਤਰੀ ਟੇਸੀ ਥਾਮਸ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਥਾਮਸ 2008 ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਕਾ ਬਣੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਨੀ-2 ਦਾ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਨੀ-4 ਦੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਕਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਥਾਮਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਪ੍ਰੈਲ 1963 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਅਲਾਪਪੁਝਾ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਈਸਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਦਰ ਟੇਰੇਸਾ (ਟੈਸੀ ਟੇਰੀਸਾ ਜਾਂ ਟ੍ਰੇਸੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਹੋਣ ਕਰਕੇ) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆਈ.ਐਫ.ਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਜਾਂ ਲੇਖਾਕਾਰ ਸਨ।. ਜਦੋਂ ਥਾਮਸ 13 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੌਰਾ ਪੈ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸੱਜਾ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੰਨੀ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨਾ ਲਿਆ।

ਉਹ ਥੰਬਾ ਰਾਕੇਟ ਲਾਂਚਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ 'ਚ ਰਾਕੇਟ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦਾ ਮੋਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਉਡਾਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਕਾਰਨ ਵੀ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।

ਥਾਮਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਹੋਰ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਛੇ ਦੇ ਛੇ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਮੁਹਾਰਤ ਪ੍ਹੋਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਐਮ.ਬੀ.ਏ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਥਾਮਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਉਹ 1988 ਵਿੱਚ ਡੀ.ਆਰ.ਡੀ.ਓ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਅਗਨੀ ਦੀ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਗਨੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਏ.ਪੀ.ਜੇ ਅਬਦੁੱਲ ਕਲਾਮ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਟੈਸੀ 3,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਅਗਨੀ-III ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ। ਉਹ ਮਿਸ਼ਨ ਅਗਨੀ-ਚੌਥੇ ਲਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ 2011 ਵਿੱਚ ਪਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਟੈਸੀ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ 5,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਰੇਂਜ ਅਗਨੀ-VI ਲਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਡੀ.ਆਰ.ਡੀ.ਓ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ, ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (ਆਈ.ਐੱਨ.ਈ.ਈ.), ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼-ਇੰਡੀਆ (ਆਈ.ਆਈ.ਆਈ.) ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੇਵਾ (ਟੀ.ਏ.ਐੱਸ.) ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਉਸ ਨੇ ਸਰੋਜ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਨੇਵੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਡਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਤੇਜਸ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡਜ਼
ਥਾਮਸ ਨੂੰ ਮਿਸਾਈਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

ਉਸ ਨੂੰ ਡਾ. ਥਾਮਸ ਕੰਗਨ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ, ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ - ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਰੂਰਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਜੈਪੁਰ (ਐੱਫ.ਐੱਮ.ਐੱਸ.-ਆਈਆਰਐਮ) ਵਿਖੇ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
* 
* 
* 
* 
* 

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*TV News Interview with Tessy Thomas

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2020
ਸੁਲੱਖਣ ਮੀਤ

**ਪ੍ਰੋ. ਸੁਲੱਖਣ ਮੀਤ** (15 ਮਈ 1938 - 5 ਮਈ 2021) ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ, ਕਾਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਵਾਹਵਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਉਸਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਜੀਵਨ
ਸੁਲੱਖਣ ਮੀਤ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਨੰਬਰ 251 ਤਹਿਸੀਲ ਪਾਕਪਟਨ, ਜ਼ਿਲਾ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ (ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਚ 15 ਮਈ 1938 ਨੂੰ ਗੁਰਬਚਨ ਕੌਰ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਖੀਵਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਤੇ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਪਰਵਾਰ ਸੰਗਰੂਰ ਆ ਵਸਿਆ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* ਸੁੱਚਾ ਫੁੱਲ (1978)
* ਬੇਗਾਨੀ ਧੁੱਪ (1981)
* ਇੱਕ ਹੰਝੂ ਹੋਰ (1989)
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* ਇੱਜਤਾਂ ਵਾਲੇ (1974)
* ਗੋਲ ਫ਼ਰੇਮ (1978)
### ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ
* ਨਵੀਆਂ ਗੱਲਾਂ (ਆਰ. ਐਸ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਇਲਾ ਭੱਟ

**ਇਲਾ ਰਮੇਸ਼ ਭੱਟ** (ਜਨਮ 7 ਸਤੰਬਰ 1933) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਸੈਲਫ-ਇੰਪਲਾਇਡ ਵੀਮਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (SEWA) ਨਾਮਕ ਮਹਿਲਾ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। 12 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 13 ਮਈ, 2010 ਨੂੰ 2010 ਦੇ ਨਿਵਾਨੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਹੈ। 

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ 
ਇਲਾ ਭੱਟ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸੁਮੰਤਰਾਏ ਭੱਟ, ਇੱਕ ਸਫਲ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਵਨਾਲੀਲਾ ਵਿਆਸ, ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਮਲਾਦੇਵੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ, ਉਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਸੂਰਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ 1940 ਤੋਂ 1948 ਤੱਕ ਸਰਵਜਨਿਕ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਐਮ.ਟੀ.ਬੀ. ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ (ਦੱਖਣੀ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ 1952 ਵਿੱਚ। ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਲਾ ਨੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਸਰ ਐਲਏ ਸ਼ਾਹ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। 1954 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਕਾਨੂੰਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਭੱਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ SNDT ਵੂਮੈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਿਸਨੂੰ SNDT ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1955 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਲੇਬਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (TLA) ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਇਲਾ ਭੱਟ ਨੇ 1956 ਵਿੱਚ ਰਮੇਸ਼ ਭੱਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹੋਏ, ਅਮੀਮਈ (ਜਨਮ 1958) ਅਤੇ ਮਿਹਿਰ (ਜਨਮ 1959)।==
* ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ 1985
* ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ 1986
* ਰਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ 1977
* ਰਾਈਟ ਲਿਵਲੀਹੂਡ ਪੁਰਸਕਾਰ 1984
* ਨਿਵਾਨੋ ਅਮਨ ਪੁਰਸਕਾਰ 2010
* ਡਾਕਟਰੇਟ ਡਿਗਰੀ ਇਨ ਹਿਊਮਨ ਲੈਟਰਸ
* ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 2001
* ਅਮਨ, ਨਿਸਸਤਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2011

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933
ਦ ਪਲੇਜਰ ਆਫ ਦ ਟੈਕਸਟ

***ਦ ਪਲੇਜਰ ਆਫ ਦ ਟੈਕਸਟ*** 1973 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਮੰਡੀ (ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ)

[thumb| [ਟੋਕੀਓ ਦੀ ਮੱਛੀ ਮੰਡੀ]]
300px|thumbnail|Wet market in Singapore
**ਮੰਡੀ** ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਗੁੱਟ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਸਤਾਂ ਜਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਬਾਰਟਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ(Barter System) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੇਤਾ ਆਪਣੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਜਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਖਰੀਦਾਰ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਡੀ ਦਾ ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਹੈ।

## ਮੰਡੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
### ਭੌਤਿਕ ਮੰਡੀ
ਇਹ ਉਹ ਮੰਡੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਦੋਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਲਾਜਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਡੀ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਬਜ਼ਾਰ ਆਦਿ।
### ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੰਡੀ
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਮੰਡੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਨੋਂ ਧਿਰਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਵਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ eBay.com, OLX.in ਆਦਿ।
### ਸ਼ੇਅਰ ਬਜ਼ਾਰ
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵਸਤੂ ਦੀ ਖਰੀਦੋ ਫਰੋਖਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸਗੋਂ ਸ਼ੇਅਰ ਹੀ ਵੇਚੇ ਖਰੀਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਊ-ਯਾਰਕ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ, ਲੰਡਨ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ, ਟਰਾਂਟੋ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਆਦਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਟਾਕ ਬਜ਼ਾਰ ਹਨ।

### ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੰਡੀ
ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਪੀਰਾਇਟ ਹੋਈਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਮੰਡੀ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੰਡੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ
ਦਾਮੋਦਰ ਧਰਮਾਨੰਦ ਕੋਸਾਂਬੀ

**ਡੀ ਡੀ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ** (ਮਰਾਠੀदामोदर धर्मानंद कोसंबी) (31 ਜੁਲਾਈ 1907 – 29 ਜੂਨ 1966) ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਸਾਬਦਾਨ, ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਇਤਹਾਸਕਾਰ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਬਹੁਮੁਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਧਨੀ ਸਨ। 
## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਾਹਿਤ 
right|thumb|200px|ਦਾਮੋਦਰ ਧਰਮਾਨੰਦ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਪਾਠ (ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ)

**ਪਾਠ** (text) ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਵਸਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ, ਸੜਕ ਤੇ ਕੋਈ ਚਿੰਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬਲਾਕ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ। ਇਹ ਚਿੰਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਸੰਗਤ ਸੈੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਜਾਣਕਾਰੀਪੂਰਨ ਸੁਨੇਹੇ ਦਾ ਵਾਹਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸੈੱਟ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੌਤਿਕ ਰੂਪ ਜਾਂ ਮਾਧਿਅਮ ਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਰਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਅਹਿਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ
ਸ਼ੀਲਾ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਸ਼ੀਲਾ***, ***ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ*** 1935 ਦੀ ਬਣੀ ਕੇ. ਡੀ. ਮਹਿਰਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸੱਤਿਏੰਦ੍ਰਨਾਥ ਬੋਸ

**ਸੱਤਿਏੰਦ੍ਰਨਾਥ ਬੋਸ** ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿੱਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀਆਂ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕ਼ੁਦਰਤ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਲਈ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਟੀਮ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਮਹਾਨ ਤਜਰਬੇ 'ਚ ਹਿਗਸ ਬੋਸੋਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੌਡ ਪਾਰਟੀਕਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, 'ਬੋਸੋਨ' ਨਾਂ ਸੱਤਿਏੰਦ੍ਰਨਾਥ ਬੋਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਲਈ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ
ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਗਿਆਨੀ ਸੱਤਿਏੰਦ੍ਰਨਾਥ ਬੋਸ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1894 ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ 'ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੱਢਲ ਸਿੱਖਿਆ ਕੋਲਕਾਤਾ 'ਚ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਪਿਛੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਐੱਮ.ਐੱਸ.ਸੀ. ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 

## ਬੋਸ-ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਸਟੈਟਿਸਟੀਕਲ
ਉਹਨੀ ਦਿਨੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿੱਗਿਆਨ 'ਚ ਨਵੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਰਮਨ ਭੋਤਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮੈਕਸ ਪਲਾਂਕ ਨੇ ਕ੍ਵਾਂਟਮ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਹਿੱਸਿਆ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬੋਸ ਨੇ ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਵੀਂ ਸਟੈਟਿਸਟੀਕਲ ਥਿਊਰੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਦਸਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਕਣ 'ਬੋਸੋਨ' ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਬੋਸ-ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਸਟੈਟਿਸਟੀਕਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ 2001 ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿੱਗਿਆਨ 'ਚ ਦਿਤਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
## ਸਨਮਾਨ
*ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ
*1937 ਵਿੱਚ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਸਤੇਂਦਰ ਨਾਥ ਬੋਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕੀਤੀ।
*1959, ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
*1986 ਵਿੱਚ ਸਤੇਂਦਰ ਨਾਥ ਬੋਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਟਰ ਫ਼ਾਰ ਬੇਸਿਕ ਸਾਇੰਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।
*ਕਾਉਂਸਿਲ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਟਿਫਕ ਐਂਡ ਇੰਨਡੰਸਟਰੀਅਲ ਦੇ ਸਲਾਹਕਰ  ਰਹੇ।
*ਭਾਰਤੀ ਭੌਤਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ।
*ਭਾਰਤੀ ਸਾਇੰਸ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
*ਭਾਰਤੀ ਸਟੈਟਿਸਟੀਕਲ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਓਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ 
*ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
*ਰੋਆਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ (1954-59)
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸਰਾਇਕੀ ਭਾਸ਼ਾ

ਵਿੱਚ ਸਰਾਇਕੀ ਬੋਲ ਰਹੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ।]]

**ਸਰਾਇਕੀ** () ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਪੰਜਾਬ, ਦੱਖਣੀ ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 1 ਕਰੋੜ 70 ਲੋਕ, ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 20,000 ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸਰਾਇਕੀ ਬੋਲ਼ਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਾਇਕੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਲੋਕ ਮਿਲ਼ਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਅਨੰਦ

**ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਅਨੰਦ** (ਜਨਮ 11 ਦਸੰਬਰ 1969) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੇ ਗਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਹਨ।

## ਜਨਮ
ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਇਲਾਦੁਤੁਰਾਈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਅਇਅਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਨੁਰਾਧਾ ਹਨ।

## ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪਿਅਨ
ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪਿਆਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਪੰਜ ਵਾਰ (2000,2007,2008,2010,2012) ਵਿਜੇਤਾ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਨੰਦ 1988 ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਤਰੰਜ ਗਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਬਣੇ।

## ਸਨਮਾਨ
Anand has received many national and international awards.

### ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨ 
* ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ 1985 ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਰੰਜ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ।
* ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ&nbsp;- 1987 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਚੌਥਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ।
* ਉਦਘਾਟਨੀ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ, ਸਾਲ 1991-1992 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ।
* ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ&nbsp;- 2000 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੀਜਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ।
* ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ&nbsp;- 2007 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦੂਜਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ।

### ਹੋਰ ਸਨਮਾਨ 
*1987 ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਸਨਮਾਨ
*1998 ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਮਾਈ ਬੈਸਟ ਗੇਮ ਆਫ ਚੈਸ ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਟ ਚੈਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਵਧੀਆ ਸਨਮਾਨ
*2001 ਜਾਮੇਈਓ ਡੇ ਔਰੋ ਸਪੇਨ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ
*ਚੈਸ ਆਸਕਰ ਜੇਤੂ 1997, 1998, 2003, 2004, 2007 ਅਤੇ 2008
*1998 ਸਦੀ ਦਾ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ
*2011 ਵਿੱਚ ਗਲੋਵਲ ਰਣਨੀਤੀ ਸਨਮਾਨ
*ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਵਰਲਡ ਚੈਸ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ ਜਿਤਣ ਤੇ 2 ਕਰੋਡ ਦਾ ਚੈਕ
*2012 ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Viswanathan Anand's Chess Excellence Program 
* 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਜਨ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਸ਼ਰੀਫ਼ ਕੁੰਜਾਹੀ

**﻿ਸ਼ਰੀਫ਼ ਕੁੰਜਾਹੀ** (13 ਮਈ 1914 - 20 ਜਨਵਰੀ 2007) ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ 1973 ਤੋਂ 1980, ਨਵੇਂ ਸਥਾਪਤ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ।

## ਪਹਿਲਾ ਜੀਵਨ
ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਮਈ 1914 ਨੂੰ, ਪਿੰਡ ਕੁੰਜਾਹ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰਾਤ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1930 ਵਿੱਚ ਕੁੰਜਾਹ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੇ ਜਿਹਲਮ ਤੋਂ ਇੰਟਰ ਕੀਤਾ। ਏਸ ਵੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤੇ ਤਰੱਕੀ-ਪਸੰਦ ਤਹਿਰੀਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਮਦਰਦੀਆਂ ਸਨ। 1943 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਣਸ਼ੀ ਫ਼ਾਜ਼ਲ ਫ਼ਿਰ ਬੀ. ਏ. ਕੀਤੀ ਤੇ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਉਸਤਾਦ ਬਣਨ ਦਾ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਰਦੂ ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਐਮ. ਏ. ਕੀਤੀ ਤੇ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਅਟਕ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਏ।

## ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* *ਜਗਰਾਤੇ* (1958 ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ)
* *ਝਾਤੀਆਂ*
* *ਓੜਕ ਹੁੰਦੀ ਲੋਅ*

## ਨਮੂਨਾ 
ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਜ਼ਮ ਵਿੱਚੋਂ
ਵਿੱਛੜੇ ਸੱਜਣ ਜਦੋਂ ਯਾਦ ਆਵਣ।
ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਅੱਥਰੂ ਫੇਰੇ ਪਾਵਣ।
ਹਰ ਅੱਥਰੂ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼-ਮਹਲ ਵਿੱਚ,
ਵੱਸਣ ਤਾਂਘਾਂ ਡੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।
ਕੈਦਾਂ ਕੱਟ ਕੱਟ ਥੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।
ਉਹ ਰੋਂਦੇ ਪਏ ਤਰਲੇ ਲੈਂਦੇ।
ਕਾਹਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸੌੜੇ ਪੈਂਦੇ।
ਇਹਨਾਂ ਕਾਹਲਾਂ ਸੌੜਾਂ ਹੱਥੋਂ,
ਇਕ ਝਮਕਣ ਵਿਚ
ਸ਼ੀਸ਼-ਮਹਲ ਪਏ ਢਹਿੰਦੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007
ਪਰਪਲ ਹਿਬੀਸਕਸ

***ਪਰਪਲ ਹਿਬੀਸਕਸ*** ਨਾਈਜੀਰੀਆਈ ਲੇਖਿਕਾ ਚੀਮਾਮਾਨਡਾ ਨਗੋਜ਼ੀ ਆਦੀਚੀਏ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਅਲਗੋਨਕੁਇਨ ਬੁਕਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਦਫ਼ਾ 2003 ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ
ਥਰੀ ਸਟਡੀਜ ਆਫ਼ ਲੂਸੀਅਨ ਫ਼ਰਾਇਡ

***ਥਰੀ ਸਟਡੀਜ ਆਫ਼ ਲੂਸੀਅਨ ਫ਼ਰਾਇਡ*** 1969 ਦਾ ਕੈਨਵਸ ਤੇ ਤੇਲ-ਚਿੱਤਰ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੀਲਾਮੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬੇਕਨ ਦੀ ਪੇਟਿੰਗ *ਥਰੀ ਸਟਡੀਜ ਆਫ਼ ਲੂਸੀਅਨ ਫ਼ਰਾਇਡ* ਨੂੰ 14.2 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਜਾਂ ਕਰੀਬ 900 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ। ਬੇਕਨ ਨੇ ਇਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ 1969 ਵਿੱਚ ਲੰਦਨ ਦੇ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਬੇਕਨ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨਤਮ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਰਿਸਟੀ ਨੀਲਾਮੀ ਘਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਰੋਮਾਂਚਕ ਬੋਲੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ

***ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ*** (19 ਸਤੰਬਰ 1919 - 2 ਨਵੰਬਰ 1982) ਪੰਜਾਬੀ, ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਸ਼ਤੋ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਲੋਕ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। 
## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 19 ਸਤੰਬਰ 1919 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੋਇਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਗਾਇਕਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ'ਦੀਆਂ 4 ਭੈਣਾਂ ਉੱਤੇ 5 ਭਰਾ ਸਨ। ਦੋਨਾਂ ਭੈਣਾਂ ਸੁਰਿੰਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਤਵਾ 1943 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਗੀਤ "ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਧੀਆਂ ਰਲ ਬੈਠੀਆਂ ਨੀ ਮਾਏਂ " ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ
ਝੁੰਮਰ

**ਝੁੰਮਰ** ਜਾਂ **ਝੂਮਰ** (ਸਰਾਇਕੀ:)  ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਬਲੋਚਸਤਾਨ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਂਦਲਬਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦਾ ਬੜਾ ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਲੈਅਮਈ ਰੂਪ ਹੈ। **ਝੂਮਰ** ਦਾ ਮੂਲ **ਝੂਮ** ਹੈ। ਜੁੜੇ ਗੀਤ ਝੂਮਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੇੜੇ ਦਾ ਨਾਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਆਹ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਐਕਸ਼ਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਜਨੌਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸਿਰਜਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
## ਕਿਸਮਾਂ
* **ਸਤਲੁਜ ਝੂਮਰ** 
* **ਬਿਆਸ ਝੂਮਰ**
* **ਚਨਾਬ ਝੂਮਰ**
* **ਮੁਲਤਾਨੀ ਝੂਮਰ**
* **ਝੂਮਰ ਤਾਰੀ **

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ-ਨਾਚ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਜ਼ੀ ਪੰਜਾਬ ਹਰਿਆਣਾ ਹਿਮਾਚਲ

**ਜ਼ੀ ਪੰਜਾਬ ਹਰਿਆਣਾ ਹਿਮਾਚਲ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਟੀ.ਵੀ. ਚੈਨਲ ਹੈ। ਇਹ 1998 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆ।ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਂਅ ਜ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੀ,13 ਜਨਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਜ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਂਅ ਦਾ ਚੈਨਲ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁੜ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ|
ਸਾਹਨੇਵਾਲ

**ਸਾਹਨੇਵਾਲ** ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਲੋਕੇਸ਼ਨ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਇਵੇ ਨਂ ੧ ਤੇ ਮੋਜੂਦ ਏ ਸ਼ਹਰ Ludhiana ਅਤੇ ਖਨਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ
ਲੁਧਿਆਣੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਇਤਹਾਸਿਕ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਹਨ।
ਇਸ ਸ਼ਹਰ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਦਿਆਲ ਮੰਦਿਰ,baba balaknath mandir

## ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਿਵਾਸੀ
ਧਰਮਿਂਦਰ (ਫਿਲਮ ਕਲਾਕਾਰ)
ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੁਸੈਨ

**ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੁਸੈਨ** (7 ਦਸੰਬਰ 1923 - 2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ
﻿ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੁਸੈਨ 7 ਦਸੰਬਰ, 1923 ਨੂੰ ਮੇਰਠ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੁਲੰਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਬਿਦਾਈ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਮੇਰਠ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ ਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ ਏ ਉਰਦੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ੋਅਬੇ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ *ਗਲੀ ਕੂਚੇ * 1953 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਮਸ਼ਰਿਕ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਛਪਣ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਲਮ *ਲਾਹੌਰ ਨਾਮਾ* ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਹਰਤ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਲਮ ਨਿਗਾਰੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਹੈ।

## ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ
ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੁਸੈਨ ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਅਤਬਰ ਨਾਮ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੈਲੀ, ਬਦਲਦੇ ਲਹਜਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦੇ ਸਦਕਾ ਅੱਜ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਮੰਜ਼ਰ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਚੈਲੰਜ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਲਪੀ ਫ਼ਜ਼ਾ, ਉਸ ਦੀ ਪਾਤਰ-ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਅਜੋਕੇ ਤਕਾਜ਼ਿਆਂ ਕੇ ਤਹਿਤ ਵਰਤਾਉ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੈਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੇਲਾ ਜਿਹਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਅੱਜ ਦੇ ਸੰਜੀਦਾ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਉਖਾੜ ਰੱਖੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਦ ਸਾਖ਼ਤਾ ਸੂਰਤ-ਏ-ਹਾਲ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਰਤ-ਏ-ਹਾਲ ਫੈਨਤਾਸੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।
ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ *ਬਸਤੀ* ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਬਹੁਤ ਸੰਜ਼ੀਦਾ ਰਚਨਾ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀਆਂ
* *ਆਖ਼ਰੀ ਆਦਮੀ* 
* *ਸ਼ਹਿਰ ਅਫ਼ਸੋਸ*
* *ਖ਼ਾਲੀ ਪਿੰਜਰਾ*
* *ਖ਼ੇਮੇ ਸੇ ਦੂਰ* 
* *ਕੁਛਵੇ* 
* *ਕੰਕਰੇ* 
* *ਗਲੀ ਕੂਚੇ* 
### ਨਾਵਲ
* *ਜਲ਼ ਗਿਰਜੇ* 
* *ਆਗੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ* 
* *ਬਸਤੀ* 
* *ਚਾਂਦ ਗਹਿਨ* 
* *ਦਿਨ (ਨਾਵਲਿਟ)*
* *ਨਯਾ ਘਰ(ਤਜ਼ਕਿਰਾ)*

### ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ
* *ਚਿਰਾਗੋਂ ਕਾ ਧੂਆਂ* 
* *ਦਿੱਲੀ ਥਾ ਜਿਸ ਕਾ ਨਾਮ*
## ਇਨਾਮ
*ਸਿਤਾਰਾ ਇਮਤਿਆਜ਼, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹਕੂਮਤ ਵਲੋਂ।
*ਸਤੰਬਰ 2014, ਆਫ਼ੀਸਰ ਆਫ਼ ਦੀ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਲੈਟਰਜ਼, ਫ਼ਰਾਂਸ ਹਕੂਮਤ ਵਲੋਂ।
*ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੁਸੈਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਦੀਬ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਪਰਾਈਜ਼ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟ ਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ
ਜ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ

**ਜ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਟੀ.ਵੀ. ਚੈਨਲ ਹੈ।ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ 1998 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ,ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਬੰਦ ਮਗਰੋਂ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਮੁੜ 13 ਜਨਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਰਚਨਾ ਸ਼ਰਮਾ

**ਅਰਚਨਾ ਸ਼ਰਮਾ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਕੋਲਿਵੁਡ, ਟੋਲਿਵੁਡ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਚੇੱਨਈ, ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਸ ਨੇ ਅੰਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਮੁੰਬਈ) ਤੋਂ ਐਕਟਿੰਗ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟੀਵੀ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਨੂੰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਐਸ. ਏ. ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਫਿਲਮ *Veluthu Kattu* ਵਿੱਚ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ।

ਇਹ ਸੋਨੀ ਲਿਵ ਦੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ *Kathmandu Connection* ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
**ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼**

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਤਾਲਿਬ

**ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਤਾਲਿਬ ** (7 ਅਪਰੈਲ 1911 -9 ਅਪਰੈਲ 1986) ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ।

## ਜੀਵਨੀ
ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਕਸਬੇ ਮੂਣਕ, ਜ਼ਿਲਾ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ 7 ਅਪਰੈਲ 1911 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੈ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਜ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ 1927 ਵਿੱਚ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚੱਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1933 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਏ। 1940 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਚਲੇ ਗਏ। 1949 ਤੋਂ 1962 ਤੱਕ ਉਹ ‘ਲਾਇਲਪੁਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ, ਪਟਨਾ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਸਿਰਸਾ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਹੇ। 1969 ਤਕ ਇਹ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰੀਡਰ ਅਤੇ 1973 ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਚੇਅਰ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਹੇ। 1973 ਵਿਚ, ਤਾਲਿਬ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਆ ਗਏ। ਫਿਰ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਚੇਅਰ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਾਪਸ ਪਟਿਆਲਾ ਆ ਕੇ, 1976 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। 1985 ਵਿਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ‘ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਿਲ ਆਫ਼ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਰਿਸਰਚ, ਨਿਊ ਦਿੱਲੀ, ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ ਲੈ ਲਈ।

## ਮੌਤ 
ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦਾ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1986 ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ
### ਪੰਜਾਬੀ
#### ਆਲੋਚਨਾ
* *ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ (ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ)* (1955)
* *ਆਧੁਨਿਕ ਵਾਰਤਿਕ ਲਿਖਾਰੀ (1957)
#### ਵਾਰਤਕ
* *ਅਣਪਛਾਤੇ ਰਾਹ* (1952)
#### ਜੀਵਨੀ
* *ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਨ ਕਥਾਵਾਂ* (1971)
* *ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ: ਜੀਵ, ਵਾਰਤਾ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ* (1975)
#### ਸਹਿਲੇਖਨ
* *ਉੱਨਤੀ ਦੇ ਪੜਾਅ* (1956, ਪ੍ਰੋ. ਸ.ਸ. ਅਮੋਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ)
### ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
#### ਜੀਵਨੀ
* *ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ* (1974)http://www.apnaorg.com/books/english/farid-talib/book.php?fldr=book
#### ਸੱਭਿਆਚਾਰ
* *ਦ ਇਮਪੈਕਟ ਆਫ਼ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਆਨ ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਸਾਇਟੀ* (1966)
#### ਆਲੋਚਨਾ
* *ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ: ਹਿਜ਼ ਪਰਸਨੈਲੀਟੀ ਐਂਡ ਵਿਜ਼ਨ* (1969)
* *ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ* (1984)
#### ਕੋਸ਼
* *ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਫਰਾਮ ਦਾ ਹੋਲੀ ਗਰੰਥ* (1975, 82)
#### ਸੰਕਲਨ
* ਦ ਓਰਿਜਨ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਆਫ ਰਿਲੀਜਨ (1975)
* ਸਪਿਰਿਟ ਆਫ ਦ ਸਿੱਖ (ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ, ਤਿੰਨ ਜਿਲਦਾਂ)
#### ਲੈਕਚਰ
* ਸਟੱਡੀਜ਼ ਇਨ ਇੰਡਿਯਨ ਪੋਇਟਰੀ: ਸੇਕਰਿਡ ਐਂਡ ਸੈਕੂਲਰ (1984)
#### ਇਤਿਹਾਸ
* ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ: ਬੈਕਗਰਾਉਂਡ ਐਂਡ ਸੁਪਰੀਮ ਸੈਕਰੀਫਾਇਸ (1976)
#### ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ
* *ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ: ਲਾਈਫ਼, ਟਾਈਮਸ ਐਂਡ ਵਰਕਸ* (1973)
* *ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ: ਪੋਇਟ ਆਫ ਦ ਸਿਖਸ*
#### ਅਨੁਵਾਦ
* *ਜਪੁਜੀ: ਦ ਇਮਮੋਰਟਲ ਪ੍ਰੇਅਰ-ਚੈਂਟ* (1977)
* *ਬਾਣੀ ਆਫ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ* (1979)
* *ਨਿਤਨੇਮ* (1983)
* *ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ (ਚਾਰ ਜਿਲਦਾਂ), ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ (1984)
* *ਦ ਐਪਿਕ ਆਫ ਰਾਨਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ* (1986)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1986
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ
ਨਾਮਿਲਵਰਤਨ ਅੰਦੋਲਨ

**ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਨ ਲਹਿਰ** ਜਾਂ **ਅਸਹਿਯੋਗ ਅੰਦੋਲਨ** ਬਰਤਾਨਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਅ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪੂਰਨ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਲਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਾਂਧੀਜੀ ਨੇ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਨ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਅਹਿੰਸਕ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਕਬਜੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਮਾਲ ਖਰੀਦਣ ਨਾ ਖਰੀਦਣਾ, ਮਕਾਮੀ ਹਸਤਸ਼ਿਲਪ ਦਾ ਮਾਲ ਅਪਣਾਉਣਾ, ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅੱਗੇ ਧਰਨੇ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸਵੈਮਾਨ ਅਤੇ ਅਖੰਡਤਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

## ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪਿਛੇ ਕਾਰਨ
ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਘਾਤਕ ਰੋਲਟ ਐਕਟ ਅਤੇ ਜਲਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ ਦਾ ਸਾਕਾ ਸੀ।

ਉਸ ਵਕਤ ਕਾਫੀ ਨਿਹਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਬੈਠਕ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ ਜਨਰਲ ਰੇਗਿਨਲ ਡਾਇਰ ਦੀ ਕਮਾਨ ਥੱਲੇ 90 ਫੋਜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਨਿਹਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਨੇ ਇਕੋ ਇੱਕ ਬਾਹਰ ਜਾਂ ਦਾ ਰਾਸਤਾ ਵੀ ਬੰਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੋਰਾਨ 370 ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 1000 ਤੋ ਵੱਧ ਜਖਮੀ ਹੋਏ।ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸਨਾ ਦੋਰਾਨ ਹੋਰ ਕਾਫੀ ਮੋਤਾਂ ਹੋਈਆਂ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1920 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ

[thumb|right|220px|[ਹੇਰੋਡੋਟਸ]]
[upright|thumb|right| [ਸ਼ੀਜੀ ਯਾਨੀ ਇਤਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੇ ਖਰੜਿਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਨਾ]]
**ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Historiography) ਸਰਲ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸੌੜੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦੌਰ (ਜਿਵੇਂ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ) ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਦਵਾਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਬਾਰੇ ਲਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਮੁਢਲੇ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਜਾਂ ਚੀਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ੇ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਇਹਦੇ ਨਾਲੋਂ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਕ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀਆਂ 
ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਅਕਾਦਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਬੋਲਬਾਲੇ ਨਾਲ, ਹਿਸਟੀਰੀਓਗਰਾਫਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੋਸ਼ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਨਾਲ ਵਫਾਦਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਜੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਜੋਂ - ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ - ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਿਸਟੀਰੀਓਗਰਾਫਰ, ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ, ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸ਼ੈਲੀ, ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੰਮ ਸੱਚ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

ਇਤਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੇਰਾਕਲੀਟਸ ਅਤੇ ਹੇਰੋਡੋਟਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰੀਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇਰੋਡੋਟਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੀਰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਕਿਉਂ ਮੁੱਲ ਲਈ। ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਧੁੰਦ ਗੁਬਾਰ ਵਿੱਚ ਖੋਹ ਨਾ ਜਾਵੇ - ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਇਹ ਸਿਮਰਤੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਹਾਸਕਾਰੀ
ਬਾਲ ਪੈੱਨ

**ਬਾਲ ਪੈੱਨ** ਇੱਕ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਹਾਈ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੈੱਨ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਬਾਲ ਪੈੱਨ ਜਾਂ ਬਾਲ ਪਾਉਂਟ ਪੈੱਨ।
## ਖੋਜੀ
ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਲੈਸਲੀ ਬਾਇਰੋ
ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਪੈੱਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਡਦੇ ਜਹਾਜ਼ 'ਚ ਬਿਨਾਂ ਸਿਆਹੀ ਛੱਡਿਆਂ ਚੱਲ ਸਕੇ | ਲੈਸਲੀ ਬਾਇਰੋ ਨੇ ਪਤਲੀ ਸਿਆਹੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਗਾੜ੍ਹੀ ਸਿਆਹੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ| ਅਜਿਹਾ ਪੈੱਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਸਲੀ ਬਾਇਰੋ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛਾਪੇਖਾਨੇ 'ਚੋਂ ਤੁਰੰਤ ਸੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਗਾੜ੍ਹੇ ਛਪਾਈ ਦੇ ਰੰਗਾਂਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਿਲੀ ਸੀ | 
## ਪੇਟੈਂਟ
ਬਾਲ ਪੈੱਨ ਲੈਸਲੀ ਬਾਇਰੋ ਨੇ 1938 'ਚ ਹੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ | ਲੈਸਲੀ ਬਾਇਰੋ ਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਬਾਲ ਪਾਈਂਟ ਪੈੱਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਾਯੂ ਸੈਨਾ ਲਈ 1944 'ਚ ਬਣੇ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਬਿਕਰੀ ਲਈ 1945 'ਚ ਅਰਜਨਟੀਨਾ 'ਚ ਬਣਾਏ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੈੱਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੋਜਾਂ
ਕੌਮੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦਿਹਾੜਾ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 11 ਮਈ ਨੂੰ 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਿਵਸ' ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਉੱਨਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀਕਲ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਹੀ ਮਤਲਵ 11 ਮਈ 1998 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪੋਖਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪਰਖਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ 11 ਮਈ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 'ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਿਵਸ' ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
## ਪੋਖਰਨ
ਪੋਖਰਨ ਪਰਖਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ| ਪੋਖਰਨ-2 ਪਰਖਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ (ਡੀ. ਆਰ. ਡੀ. ਓ.) ਦੇ ਮੁਖੀ ਡਾ: 	ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਨੇ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੀ ਬਣੇ| ਪੋਖਰਨ ਵਿਖੇ ਪਹਿਲਾ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਟੈਸਟ 1974 ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ| ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਜੋ ਖੇਤੀ, ਉਦਯੋਗ, ਵਪਾਰ, ਸਿਹਤ, ਰੱਖਿਆ, ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜਿਸਟਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਨ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਸੰਭਵ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਯੋਗਦਾਨ ਸਦਕਾ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਪਾਵਰ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ
ਸਾਮ ਪਿਤਰੋਦਾ

**ਸਤਿਆ ਨਾਰਾਇਣ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਪਾਂਚਾਲ ** ਉਰਫ **ਸੈਮ ਪਿਤਰੋਦਾ** (ਜਨਮ 4 ਮਈ 1942)ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇੰਜਨੀਅਰ, ਬਿਜਨਸ ਐਗਜੈਕਟਿਵ aਅਤੇ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।.ਉਹ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੋਕ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਨਵਾਚਾਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਨਵਾਚਾਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ। ਸੂਚਨਾ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ

## ਹਵਾਲੇ
ਢਾਹਾਂ ਇਨਾਮ

**ਢਾਹਾਂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਇਨਾਮ** 2013 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ ਹੈ।
ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ “ਕੈਨੇਡਾ ਇੰਡੀਆ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ” ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

2014 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਹ ਇਨਾਮ ਹਰ ਸਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## 2014 ਦੇ ਜੇਤੂ
* ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ "ਖਾਲੀ ਖੂਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ" ਨਾਵਲ ਲਈ - ਜੇਤੂ
*ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ "ਇਕ ਰਾਤ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ" ਲਈ - ਉਪ ਜੇਤੂ
*ਜ਼ੁਬੈਰ ਅਹਿਮਦ "ਕਬੂਤਰ, ਬਨੇਰੇ ਤੇ ਗਲੀਆਂ" ਲਈ - ਉਪ ਜੇਤੂ 

## 2015 ਦੇ ਜੇਤੂ 
*ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ "ਲੋਟਾ" ਨਾਵਲ ਲਈ - ਜੇਤੂ
*ਹਰਜੀਤ ਅਟਵਾਲ "ਮੋਰ ਉਡਾਰੀ" ਨਾਵਲ ਲਈ - ਉਪ ਜੇਤੂ
*ਨੈਨ ਸੁਖ *ਮਾਧੋ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ - ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਵੇਲ* ਨਾਵਲ ਲਈ - ਉਪ ਜੇਤੂ

## 2016 ਦੇ ਜੇਤੂ
*ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ *ਕਾਲੇ ਵਰਕੇ* (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਲਈ - ਜੇਤੂ
*ਜ਼ਾਹਿਦ ਹਸਨ *ਤੱਸੀ ਧਰਤੀ* (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਲਈ - ਉਪ ਜੇਤੂ
*ਸਿਮਰਨ ਧਾਲੀਵਾਲ *ਉਸ ਪਲ* (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਲਈ - ਉਪ ਜੇਤੂ

## 2017 ਦੇ ਜੇਤੂ 
*ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਸਤੌਜ “*ਖਬਰ ਇਕ ਪਿੰਡ ਦੀ* “ਨਾਵਲ ਲਈ - ਜੇਤੂ
*ਅਲੀ ਅਨਵਰ ਅਹਿਮਦ * ਤੰਦ ਤੰਦ ਮੈਲੀ ਚਾਦਰ* ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ - ਰਨਰ-ਅੱਪ
*ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ *ਪੇਪਰ ਮੈਰਿਜ* ਨਾਵਲ ਲਈ - ਉਪ ਜੇਤੂ

## 2018 ਦੇ ਜੇਤੂ 
*ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੜਕਨਾਮਾ "ਸੂਰਜ ਦੀ ਅੱਖ" ਨਾਵਲ ਲਈ - ਜੇਤੂ
*ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ "ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ" ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ  ਲਈ - ਉਪ ਜੇਤੂ
*ਨਾਸਿਰ ਅੱਬਾਸ ਬਲੋਚ “*ਝੂਠਾ ਸੱਚਾ ਕੋਈ ਨਾ* “ਨਾਵਲ ਲਈ - ਉਪ ਜੇਤੂ

## 2019 ਦੇ ਜੇਤੂ 
*ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਾਂਸ “*ਜਿਉਣਾ ਸੱਚ ਬਾਕੀ ਝੂਠ”* ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ  ਲਈ - ਜੇਤੂ
*ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰੁਪਾਣਾ “*ਆਮ ਖਾਸ* “ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ - ਉਪ ਜੇਤੂ
*ਮੁਦੱਸਰ ਬਸ਼ੀਰ “*ਕੌਣ”* ਨਾਵਲਿਟ ਲਈ - ਰਨਰ-ਅੱਪ

## 2020 ਦੇ ਜੇਤੂ 
* ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ “*ਜ਼ਨਾਨੀ ਪੌਦ”* ਲਈ - ਜੇਤੂ
* ਹਰਕੀਰਤ ਕੌਰ ਚਾਹਲ “*ਆਦਮ ਗ੍ਰਹਿਣ “(ਨਾਵਲ)* ਲਈ - ਉਪ ਜੇਤੂ
* ਜ਼ੁਬੈਰ ਅਹਿਮਦ “*ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੰਧ* “ਲਈ - ਉਪ ਜੇਤੂ

## 2021 ਦੇ ਜੇਤੂ 
* ਨੈਨ ਸੁਖ *ਜੋਗੀ, ਸਪ, ਤ੍ਰਾਹ* ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ - ਜੇਤੂ
* ਬਲਬੀਰ ਮਾਧੋਪੁਰੀ “*ਮਿੱਟੀ ਬੋਲ ਪਈ “(ਨਾਵਲ)* ਲਈ - ਉਪ ਜੇਤੂ
* ਸਰਘੀ ਜੰਮੂ “*ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮਰਸੀਏ* “ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ - ਉਪ ਜੇਤੂ

## 2022 ਦੇ ਜੇਤੂ
* ਬਲਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ “*ਡਬੋਲੀਆ* “ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ - ਜੇਤੂ
* ਜਾਵੇਦ ਬੂਟਾ “*ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਬੁਰਕੀ* “ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ - ਉਪ ਜੇਤੂ
* ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਧਾਲੀਵਾਲ “*ਝਾਂਜਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪੈਰ ”* - ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ - ਉਪ ਜੇਤੂ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* Official website

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਨਾਮ
ਚੌਧਵੀਂ ਕਾ ਚਾਂਦ

***ਚੌਧਵੀਂ ਕਾ ਚਾਂਦ*** ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ 1960 ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਸੀ।
## ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ 
*ਗੁਰੂਦੱਤ
## ਅਦਾਕਾਰ 
* ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਅਸਲਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ  
* ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ ਜਮੀਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 
* ਜੌਨੀ ਵਾਕਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਸਾਰਾਡਿਕ ਸ਼ਾਇਦਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ  
* ਤਮੀਜ਼ਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੀਨੂ ਮੁਮਤਾਜ 
* ਮੁਮਤਾਜ ਬੇਗਮ ਨਵਾਬ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ  
* ਟੂਨ ਟੂਨ ਨਸੀਬਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ  
## ਸੰਗੀਤ 
ਰਵੀ ਦੀ ਸੰਗੀਤਬਧ ਕੀਤੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਗੀਤ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੁੰਨੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। 
ਚੌਧਵੀਂ ਕਾ ਚਾਂਦ ਹੋ ਯਾ ਆਫ਼ਤਾਬ ਹੋ, 
ਜੋ ਭੀ ਹੋ ਤੁਮ ਖ਼ੁਦਾ ਕੀ ਕਸਮ ਲਾਜ਼ਵਾਬ ਹੋ

## ਨਾਮਅੰਕਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਗੀਤ ਲਈ ਮੋਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1960 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ੰਕਰ

**ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ੰਕਰ** (Bengali : অনুষ্কা শঙ্কর) (ਜਨਮ 9 ਜੂਨ, 1981)

ਬਤੌਰ ਕਿਸ਼ੋਰੀ, ਉਹ ਐਨਸਿਨੀਤਾਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ 'ਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਨ ਦਿਏਗੁਇਟੋ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਕੈਡਮੀ 'ਚ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲਿਆ। ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਨੇ 1999 'ਚ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਜਮਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

## ਅਵਾਰਡ
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼ੀਲਡ, 1998
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਲਾਨਾ ਔਰਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ 2003 ਵਿੱਚ 'ਵੁਮੈਨ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ'
*2017 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸੰਸਾਰ ਸੰਗੀਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਈਸਟਰਨ ਆਈ ਆਰਟਸ, ਕਲਚਰ ਐਂਡ ਥੀਏਟਰ ਅਵਾਰਡਜ਼ (ਐਕਟਾ) ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ
ਸ਼ੰਕਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਮਰਥਕ ਹੈ। ਪੀਪਲ ਫਰਾਮ ਐਥਲਿਕ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਆਫ ਐਨੀਮਲਜ਼ (ਪੀ.ਟੀ.ਏ.) ਲਈ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੀਹ-ਸੈਕਿੰਡ-ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਘੋਸ਼ਣਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੋਏ। ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਬੁਲਾਰੀ ਵੀ ਹੈ।

2013 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੀ (ਇਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਪੀੜਤ ਦੇ ਨਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨਾ ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ) ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਨਿਰਭਾਇਆ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੇਸ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ Change.org 'ਤੇ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਅਭਿਆਨ ਵਨ ਬਿਲੀਅਨ ਰਾਇਜ਼ਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੁਰਮ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਉਸ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਸ਼ੰਕਰ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੋਅ ਰਾਈਟ ਨਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲੰਡਨ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 26 ਸਤੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੜਕੇ, ਜ਼ੁਬਿਨ ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਈਟ, ਦਾ ਜਨਮ 22 ਫਰਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਨ ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਈਟ ਨੇ 17 ਫਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਜਨਮ ਲਿਆ।

ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿਤਾਰਵਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ

**ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ** ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ, ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ

## Organizations 
ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ  ਲਈ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਅਕੈਡਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਾਰਤੀ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।

ਸਪਿਕ ਮੈਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1977 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 5000 ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਸੰਗੀਤ ਸਮਿਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਅਤੇ ਕੋਰਸ।

ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਮੰਡਲ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।
ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ

**ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ** (24 ਅਕਤੂਬਰ 1914 - 23 ਜੁਲਾਈ 2012) ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੀ ਸੈਨਾਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਜਾਦ ਹਿੰਦ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸੀ ਜੋ ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ’ਚ ਆਈ। ਉਹ ਅਜਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੀ "ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਰੈਜਮੰਟ" ਦੀ ਕੌਮਾਂਡਰ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
ਡਾਕਟਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਦਾ ਜਨਮ 1914 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਤਮਿਲ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਦ੍ਰਾਸ ਮੈਡਿਕਲ ਕਾਲਜ ਵੱਲੋਂ ਮੈਡਿਕਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ, ਫਿਰ ਉਹ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਜਾਪਾਨੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਨਾ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ ਅਜਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਬਹਿਸ਼ਕਾਰ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਛੇੜਿਆ ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ 1943 ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਈ ਆਜਾਦ ਹਿੰਦ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕੈਬੀਨਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸਦੱਸ ਬਣੀ। ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਨਾਲ ਉਹ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਗਈ ਸੀ ਪਰੰਤੂ 98 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੁਣੇ ਵੀ ਕਾਨਪੁਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੀਮਾਰਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਆਜਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੀ ਰਾਣੀ ਝਾਂਸੀ ਰੈਜਮੰਟ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਲ ਦਾ ਪਦ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੈਪਟਨ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ।

## ਸੰਘਰਸ਼ 
ਆਜਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੇ ਅਜਾਦੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਧਰਪਕੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 4 ਮਾਰਚ 1946 ਨੂੰ ਉਹ ਫੜੀ ਗਈ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਕਰਨੈਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕੁਮਾਰ ਸਹਿਗਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਾਨਪੁਰ ਆ ਕੇ ਬਸ ਗਈ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਵੰਚਿੱਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਭਾਜਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਈ ਅਤੇ ਅਮੀਰਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਧਦੀ ਖਾਈ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਸੀ।

## ਮੌਤ 
ਅਜਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਇਕਾਈ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੈਪਟਨ ਰਹੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਸੈਨਾਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਦਾ ਕਾਨਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 23 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ ਨਿਧਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੰਭੀਰ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਾਰਚ 1947 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਕੁਮਾਰ ਸਹਿਗਲ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ: ਸੁਭਾਸ਼ਿਨੀ ਅਲੀ ਅਤੇ ਅਨੀਸਾ ਪੁਰੀ ਹਨ।
ਸੁਭਾਸ਼ਿਨੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਅਲੀ ਮੁਤਾਬਕ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਸਤਿਕ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸ਼ਾਦ ਅਲੀ ਉਸਦਾ ਪੋਤਾ ਹੈ।

## ਸਨਮਾਨ 
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਸੰਦਰਭ 
*Subhashini Ali Lakshmi Sahgal: A life in service
*Indra Guptha ''India's 50 Most Illustrious Women* ISBN 81-88086-19-3
*Peter Fay *The Forgotten Army: India's Armed Struggle for Independence, 1942-1945''

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
*ਕੈਪਟਨ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ-ਇੱਕ ਮਸੀਹਾ
*ਕੈਪਟਨ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914
ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਬਜਾਜ

**ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਬਜਾਜ** - ਭਾਰਤੀ ਰੰਗ ਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਐਕਟਰ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ ਦੇ ਪੂਰਵ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ। ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਬਜਾਜ ਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪਦਮ ਸ਼ਰੀ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। *ਸੂਰਜ ਕੀ ਅੰਤਿਮ ਕਿਰਨ ਸੇ, ਸੂਰਜ ਕੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਨ ਤੱਕ* (1974), ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ *ਸਕੰਦਗੁਪਤ* (1977), *ਕੈਦੇ ਹਯਾਤ* (1989), ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼ ਦਾ *ਆਸ਼ਾੜ ਕਾ ਏਕ ਦਿਨ* (1992) ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਬਜਾਜ ਨੇ ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ ਦੇ *ਰਕਤ ਕਲਿਆਣ* (Taledanda) ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਇਬ੍ਰਾਹੀਮ ਅਲਕਾਜੀ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ (1992) ਅਤੇ ਅਰਵਿੰਦ ਗੌੜ ਨੇ ਅਸਮਿਤਾ ਨਾਟ ਸੰਸਥਾ (199) ਲਈ ਕੀਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੰਗ ਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ
ਯੁਯੁਤਸੁ

**ਯੁਯੁਤਸੁ** () ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਆਦਿਪਰਵ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੁਆਰਾ ਵੈਸ਼ਯਾ ਜਾਤੀ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਜੋਗ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਤਦ ਵੀ ਉਹ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਲੋਂ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਜਿੰਦਾ ਬਚ ਗਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 
ਜਦੋਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ  ਕਲ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਨੇ ਯੂਯੁਤਸੁ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ

**ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ** (ਜਨਮ 3 ਫ਼ਰਵਰੀ 1938

ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਰੋਜੂਲੂ ਮਰਾਯੀ (1955) ਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਸਾ (1957), ਕਾਗਜ਼ ਕੇ ਫੂਲ (1959), ਚੌਧਵੀ ਕਾ ਚੰਦ (1960) ਅਤੇ ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ (1962) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਸਫਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਗਾਈਡ (1965) ਅਤੇ ਨੀਲ ਕਮਲ (1968) ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਔਰ ਸ਼ਿਆਮ (1967) ਅਤੇ ਖਾਮੋਸ਼ੀ (1970) ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।

ਵਪਾਰਕ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਰੇਸ਼ਮਾ ਔਰ ਸ਼ੇਰਾ (1971) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਕਬੀਲਾਈ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਬਣ ਗਈ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਭੀ ਕਭੀ (1976), ਨਮਕੀਨ (1982) ਅਤੇ ਲਮਹੇ (1991) ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਗਲੇ 12 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 2002 ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ।

ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਅਭਿਨੈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਹਿਮਾਨ ਇੱਕ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ "ਰੰਗ ਦੇ" ਦੀ ਰਾਜਦੂਤ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਫਰਵਰੀ 1938 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਚੇਂਗਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਾਖਿਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਆਮ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਬੇਗਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਜੋਸੇਫ ਕਾਨਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉੱਥੇ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਦੀ 1951 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਵਾਨ ਸੀ।

ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਟੀਚਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈਆਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਕਾਰਨ ਮਿਲੀ ਸੀ।

ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ​​ਦੀ ਗੰਜਮ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ ਡਾ. ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਅਲੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ​​ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੀ।

ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਨੇ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੇਖੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਬਣ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
## External links
* 
* Waheeda Rehman Interview 
*A Film Retrospective in Seattle. October 2004
* Popular Waheeda Rehman songs
* Queen of Hearts an interview with Rehman published in *The Hindu*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ