open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਵੈਟਨਰੀ ਅਤੇ ਐਨੀਮਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਵੈਟਨਰੀ ਅਤੇ ਐਨੀਮਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਪਾਸਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਡੇਅਰੀ ਅਫਸਰਾਂ, ਪਸ਼ੂ ਆਹਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਮੰਚ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਨਵੀਆਂ ਸੂਚਨਾਵਾਂ, ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਸਕੀਮਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇਵਾਰ ਰਸਾਲਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਵੀ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਿਖਾਂਦਰੂਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਰੁਚੀ ਦਿਖਾਈ।

## ਵਿਭਾਗ
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵੈਟਨਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਹਿੱਤ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫਿਸ਼ਰੀਜ਼ ਕਾਲਜ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਕਾਰਪ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਮੱਛੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਬੱਤਖਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਬੜੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਾਈ ਗਈ।
ਕਾਲਜ ਆਫ ਡੇਅਰੀ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਪਾਇਲਟ ਡੇਅਰੀ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਅਤੇ ਨਮਕੀਨ ਲੱਸੀ, ਦੁੱਧ, ਘੱਟ ਚਿਕਨਾਈ ਵਾਲਾ ਪਨੀਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਉਤਪਾਦਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਕਾਲਜ
*ਕਾਲਜ ਆਫ ਵੈਟਰਨਰੀ ਸਾਇੰਸ
*ਕਾਲਜ ਆਫ ਫ਼ਿਸ਼ਰੀਜ਼
*ਡੇਅਰੀ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕਾਲਜ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ
ਪੰਜਾਬ ਟੈਕਨੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਪੰਜਾਬ ਟੈਕਨੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ**­ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1997 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਪੁਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 400 ਕਾਲੇਜਿਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੋਰਸਿਸ ਵਿੱਚ ਐਡਮੀਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬੈਚ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲੈਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰਿਅਰ ਦੇ ਬਹੁਮੁੱਲੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਦਕਿ ਇਸ ਕੋਰਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਏ. ਆਈ. ਸੀ. ਟੀ. ਈ./ਪੀ. ਟੀ. ਯੂ ਵਲੋ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮਿਆਦ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੀ. ਟੀ. ਯੂ ਇਕਲੋਤੀ ਅਜਿਹੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਐਡਮੀਸ਼ਨ ਲੈਣ ਦਾ ਮੋਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਮੋਲਕ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਚਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਕਾਲੇਜਾਂ ਨੂੰ ਮੋਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸੋਰਸਿਸ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਵਰਤੋ ਕਰ ਸਕਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੂਸਰੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਿੱਖਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪਸਾਰ ਅਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟਰੇਡਾਂ ਹਨ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ
ਗੁਰੂ ਰਵੀਦਾਸ ਆਯੂਰਵੇਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਆਯੁਰਵੇਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰਾਹੀਂ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਆਯੁਰਵੇਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਉੱਪਰਾਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਵਿਕਲਪਕ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਯੁਰਵੇਦ ਡਾਕਟਰਾਂ (ਬੀ.ਏ.ਐਮ.ਐਸ.) ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੰਗ ਅਤੇ ਪੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਪਾੜਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਡਾਕਟਰ ਕਿਸੇ ਸੂਬੇ ਲਈ ਵੱਡਮੁੱਲੇ ਸਰੋਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
## ਕਾਲਜਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
*ਸਰਕਾਰੀ ਆਯੁਰਵੇਦ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ
*ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਾਇਣ ਆਯੁਰਵੇਦ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
*ਦਿਆਨੰਦ ਆਯੁਰਵੇਦ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ
*ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਆਯੁਰਵੇਦ ਕਾਲਜ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ
*ਸ੍ਰੀ ਸੱਤਿਆ ਸਾਈ ਮੁਰਲੀਧਰ ਆਯੁਰਵੇਦ ਕਾਲਜ ਮੋਗਾ
*ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਆਯੁਰਵੇਦ ਕਾਲਜ ਮੁਕਤਸਰ
*ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਆਯੁਰਵੇਦ ਕਾਲਜ ਮੁਕਤਸਰ
*ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਆਯੁਰਵੇਦ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਲੁਧਿਆਣਾ
*ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਲੁਧਿਆਣਾ
*ਬਾਬੇ ਕੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਮੋਗਾ
*ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਉਰਮਲਾ ਦੇਵੀ ਆਯੁਰਵੇਦ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
*ਸੰਤ ਸਹਾਰਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਬਠਿੰਡਾ

## ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ
*
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ
ਸ਼ੋਭਾ ਡੇ

**ਸ਼ੋਭਾ ਡੇ** (ਜਨਮ 7 ਜਨਵਰੀ 1948) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਹੈ। 
## ਜੀਵਨੀ
ਸ਼ੋਭਾ ਡੇ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਜਨਵਰੀ 1948 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਗੌਡ ਸਾਰਸਵਤ ਬਾਹਮਣ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੋਭਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਕਵੀਨ ਮੈਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜੇਵਿਅਰਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ

**ਕੇ.ਐਲ. ਗਰਗ** (ਜਨਮ 13 ਅਪਰੈਲ 1943) ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਬਾਂਗੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਗਪਗ 60 ਪੁਸਤਕਾਂ (ਵਿਅੰਗ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਲੇਖ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ) ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ ਹਨ। ਅਜੀਤ ਰੋਜਾਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕਾਲਮ *ਗਰਗ ਬਾਣੀ* ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਅੱਗ ਦੇ ਦਾਇਰੇ 	*
**ਦਰਅਸਲ* 
**ਆਖਰੀ ਪੱਤਾ* 	
**ਵਾਟ-69*
**ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਬੰਦੇ*
**ਤਲਬ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ*

### ਨਾਵਲ
**ਹੁੰਮਸ* 
**ਧਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁੱਲ*
**ਤਲਾਸ਼*
**ਤਮਾਸ਼ਾ* (2012)
**ਹਿੱਲਦੇ ਦੰਦ* 
**ਅੰਤਲੇ ਦਿਨ*

### ਵਿਅੰਗ ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਦੇਖ ਕਬੀਰਾ ਹੱਸਿਆ*(1979)
**ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਡਾਇਰੀ*
**ਤਾਊ ਰੰਗੀ ਰਾਮ*
**ਤਰਵੰਜਾ ਪੱਤੇ*
**ਬੰਦੇ ਕੁ ਬੰਦੇ*
**ਬੇਬਾਕੀਆਂ*
**ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਭੂੰਡ*

### ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ
**ਵਾਟਾਂ ਦੇਸੋਂ ਪਾਰ ਦੀਆਂ*
**ਦੂਜਾ ਪਾਸਾ*

### ਅਨੁਵਾਦ
**ਪਹੁ ਫੁਟਾਲਾ* - (ਲੇਖਕ: ਐਲੀ ਵਾਈਜ਼ਲ)
**ਰਾਤ* - (ਲੇਖਕ: ਐਲੀ ਵਾਈਜ਼ਲ)
**ਦੁਰਘਟਨਾ* - (ਲੇਖਕ: ਐਲੀ ਵਾਈਜ਼ਲ)
**ਵਿਸਰੇ ਹੋਏ* - (ਲੇਖਕ: ਐਲੀ ਵਾਈਜ਼ਲ)
**ਯੁੱਧ ਜਾਪ* - (ਲੇਖਕ: ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ)
**ਸੁਨਹਿਰੀ ਟਾਹਣੀ* - (ਲੇਖਕ: ਸਰ ਜੇਮਜ ਫਰੇਜ਼ਰ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਅਜੀਤ (ਅਖ਼ਬਾਰ)

***ਅਜੀਤ*** (**ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ**) ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦ ਸਮੂਹ ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਨੇ 1941 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਜੋਂ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਅਜੀਤ ਅਖ਼ਬਾਰ 1941 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਪਾਦਕ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅੰਬਾਲਵੀ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 1942 ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਜੋਂ ਛਪਣ ਲੱਗਿਆ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਛਪਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਬਣਿਆ। 1955 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ "ਅਜੀਤ ਪਤ੍ਰਿਕਾ" ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਰਦੂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 1957 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਫ਼ਿਰ ਤੋਂ "ਅਜੀਤ" ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
*ਜਗ ਬਾਣੀ
*ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ
*ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ
*ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ
*ਸਿੱਖ ਸਪੋਕਸਮੈਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ
ਨਸੀਬੋ ਲਾਲ

**ਨਸੀਬੋ ਲਾਲ** ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਮਖ਼ਸੂਸ ਲਬੋ ਲਹਿਜੇ ਅਤੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਨਸੀਬੋ ਲਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਸਦਕਾ ਖ਼ਾਸੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਕਮਾ ਲਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਨੂਰਜਹਾਂ ਵਾਲੀ ਸੋਜ਼ ਅਤੇ ਮਿਠਾਸ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਨਸੀਬੋ ਲਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਮਾਰਵਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 

ਨਸੀਬੋ ਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 1970 ਵਿੱਚ ਭਲਕੇ (ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਕਲੌਰ ਕੋਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਮੈਡਮ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ।  ਉਸਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮਨਕੀਰਤ ਔਲਖ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਾਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਰਿਹਾ। 

ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਨਸੀਬੋ ਲਾਲ ਦੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਨੂਰਾਂ ਲਾਲ ਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ
ਬਲਬੀਰ ਆਤਿਸ਼

**ਬਲਬੀਰ ਆਤਿਸ਼** (12 ਦਸੰਬਰ 1950 - 1 ਜੁਲਾਈ 1999) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਵਿੱਚ *ਗੋਪ ਗਪੰਗਮ* ਨਾਮ ਹੇਠ ਕਾਵਿ-ਵਿਅੰਗ ਲਿਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਰੰਗਮੰਚ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਪਟਾ ਦੀ ਖੰਨਾ ਇਕਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਬਲਬੀਰ ਆਤਿਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਦਸੰਬਰ 1950 ਨੂੰ ਖੰਨਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਉਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਕਾ. ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਚਾਰ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। 
## ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਕਲਮ ਦਾ ਕਰਜ਼*
**ਮੌਸਮ ਕਿੰਨਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ* 
**ਅਨੁਭਵ* 

## ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ
**ਪਾਗਲ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸੁੰਮਾਂ ਹੇਠ*

## ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ
ਮਹਿਰਾਬਾਂ

ਇੱਕ ਮਹਿਰਾਬ ਸਰੂ ਦਾ ਬੂਟਾ 
ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਟੋਏ 
ਬੀਤ ਗਏ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਕੇ 
ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੂਹਾ ਢੋਏ।

ਇੱਕ ਮਹਿਰਾਬ ਕਸੀਦਾ ਕੱਢੇ 
ਕਿੱਕਰ ਦੇ ਮੁਢ ਉੱਤੇ 
ਫਿਰ ਵੀ ਫੁੱਲ ਕੌਲਾਂ ਦੇ ਕੱਚੇ 
ਨਹੀਂ ਉਠਦੇ ਸੁੱਤੇ।

ਇੱਕ ਮਹਿਰਾਬ ਗਰੀ ਦਾ ਟੋਟਾ 
ਖਿੜੀ ਕਪਾਹ ਦੀ ਫੁੱਟੀ 
ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰੇ ਜਿਵੇਂ ਪਲਾਹੀ 
ਹੋਵੇ ਬਣ 'ਚੋਂ ਕੱਟੀ।

ਇੱਕ ਮਹਿਰਾਬ ਨਿਰੀ ਸੰਧਿਆ ਹੈ 
ਵੇਸ ਗੇਰੂਆ ਪਾਇਆ
ਦਸਤਕ ਵਾਂਗਰ ਬੂਹੇ ਚਿਪਕੀ
ਜਿਉਂ ਹੌਕਾ ਤਰਹਾਇਆ।

ਇੱਕ ਮਹਿਰਾਬ ਸੰਖ ਪੂਰਦੀ 
ਠਾਕਰ ਦੁਆਰੇ ਅੰਦਰ 
ਪਾਰਵਤੀ ਲਈ ਤਹਿਖਾਨਾ ਹੈ 
ਜਿਥੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਮੰਦਰ।

ਇੱਕ ਮਹਿਰਾਬ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਦੀ 
ਰੰਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੀ 
ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਢੀ 
ਜਿਉਂ ਚਮੜੇ ਦੀ ਜੁੱਤੀ।

ਇੱਕ ਮਹਿਰਾਬ ਸੜਕ ਤੇ ਚਿਪਕੀ 
ਲੁੱਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਝਾਕੇ 
ਅੰਬਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ 
ਤਰਲਾ ਲਾਈ ਢਾਕੇ।

ਇੱਕ ਮਹਿਰਾਬ ਦੰਦਾਸਾ ਮਲ ਕੇ 
ਟਿੱਚਰ ਬਣੀ ਖਲੋਤੀ 
ਜੋ ਜਦ ਚਾਹੇ ਉਹਦੇ ਵਿਹੜੇ 
ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ ਬੋਤੀ।

ਇੱਕ ਮਹਿਰਾਬ ਰੋਟੀ ਦਾ ਟੁਕੜਾ
ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ 
ਜਿਸਦੀ ਖਾਤਰ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ 
ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1999
ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾਲ 1940 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ]]
**ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** () ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖਰਚ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ 1921 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਯਾਨੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਮਿਲਣੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ, ਸ਼ਬਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਚਿੜ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1951 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖਬਾਰ, ਦ ਨੇਸ਼ਨ (ਥਾਈਲੈਂਡ) ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ,"ਉਸ ਨੇ 1913 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨੂੰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ, ਸਕੂਲ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਾਮਵਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਇਲਿਊਮਨੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ-ਜੇਤੂ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਮ੍ਰਤਿਆ ਸੇਨ, ਗਲੋਬਲੀ ਨਾਮਵਰ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਆਰ ਸਿਵਾ ਕੁਮਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।"
## ਉਦੇਸ਼
#ਵੱਖ ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਸੱਚ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ। 
#ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਆਧਾਰਭੂਤ ਏਕਤਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਸਪਰ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ। 
#ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਤ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਧਾਉਣਾ। 
#ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸੰਪਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਸੰਸਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਆਜਾਦ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੁਆਰਾ ਦ੍ਰਿੜ ਬਣਾਉਣਾ। 
#ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨਾ ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ, ਸਾਹਿਤ, ਇਤਹਾਸ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ, ਬੋਧੀ, ਜੈਨ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ, ਈਸਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਧਕਾਰਜ, ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸਾਦਗੀ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
## ਇਤਿਹਾਸ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਸੁਕੀਰਤ ਆਨੰਦ

thumb|ਸੁਕੀਰਤ ਆਨੰਦ
**ਸੁਕੀਰਤ ਆਨੰਦ** (23 ਮਾਰਚ 1956) ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਦਾ  ਕਾਲਮ ਨਵੀਸ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਅਨੁਵਾਦਕ / ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।  ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਸੁਕੀਰਤ ਵਰਤਦਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਛਪਦਾ ਹੈ।
## ਜੀਵਨੀ
ਸੁਕੀਰਤ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ *ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ* ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਕਾਮਰੇਡ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਆਗੂ ਰਹੀ ਉਰਮਿਲਾ ਅਨੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।  ਉਸਦਾ ਜਨਮ 23 ਮਾਰਚ 1956 ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ  ਨਗਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ  ਹੋਇਆ ਸੀ।  
## ਰਚਨਾਵਾਂ
* "A Time to Remember: My Years in Russia"
*ਬਾਤ ਇਕ ਬੀਤੇ ਦੀ ( ਯਾਦਾਂ ਅਧਾਰਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ)
*ਜਲਾਵਤਨ ( ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
*ਗੱਲਾਂ ਤੇਰੀਆਂ , ਤੇ ਕੁਝ ਮੇਰੀਆਂ ( ਅਦੀਬਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ)
*ਕਿੰਨੇ ਪਰਬਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ( ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ)
*ਇੱਕ ਟੋਟਾ ਪੰਜਾਬ ਇਟਲੀ ਵਿਚ ( ਯਾਤਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ)
*ਅੰਦਰਲੇ ਸੱਚ ਫਰੋਲਦਿਆਂ ( ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ)
*ਇਸ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮੋੜ ਤੇ ( ਸਮਕਾਲੀ ਸਿਆਸੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ)
*ਗਿਆਰਾਂ ਰੰਗ ( ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਜਲਗਾਹ

**ਜਲਗਾਹਾਂ** ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਤੇ ਜਲ-ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੁੱਲ ਜ਼ਮੀਨੀ-ਪੁੰਜ ਦਾ ਲਗਪਗ 6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਜਲਗਾਹਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖ਼ੇਤਰ ਦਾ ਸਿਰਫ 0.5 ਫੀਸਦੀ ਜਲਗਾਹਾਂ ਅਧੀਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ 1.5 ਫੀਸਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਲਗਾਹਾਂ ਹਨ।
## ਰਾਮਸਰ ਸਮਝੌਤਾ
2 ਫਰਵਰੀ 1971 ਨੂੰ ਇਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਮਸਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ‘ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝੌਤਾ ਹੈ।

## ਜਲਗਾਹਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ
ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਦੇ 157 ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੀ ਰਾਮਸਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 1708 ਜਲਗਾਹਾਂ ਹਨ, ਜੋ 153 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਖ਼ੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦਾ 6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਖੇਤਰਫਲ ਜਲਗਾਹਾਂ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 4050537 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਜਲਗਾਹਾਂ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 22976 ਹੈਕਟੇਅਰ ਖੇਤਰਫਲ ਜਲਗਾਹਾਂ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 94 ਜਲਗਾਹਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ‘ਚੋਂ ਸਿਰਫ 25 ਜਲਗਾਹਾਂ ਰਾਮਸਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਵੁਲਾਰ ਝੀਲ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਲਗਾਹ ਹੈ।
## ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਜਲਗਾਹਾਂ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਜਲਗਾਹਾਂ ਹਰੀਕੇ, ਰੋਪੜ ਅਤੇ ਕਾਂਜਲੀ; ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਜਲਗਾਹਾਂ- ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਨੰਗਲ ਝੀਲ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜ ਜਲਗਾਹਾਂ ਹਨ। ਸਾਲ 1940 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਜਲਗਾਹਾਂ ਵੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਸੁੰਗੜ ਕੇ ਛੱਪੜ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ।
***ਹਰੀਕੇ** ਜਲਗਾਹ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉਪਰ ਉਸਾਰੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕਾਰਨ 1952 ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ’ਚ ਆਈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 41 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਹਰੀਕੇ ਜਲਗਾਹ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲਭ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀ ਚਿੜੀ ‘ਜੋਰਤਨ ਬੈਬਲਰ’ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹਰੀਕੇ ਜਲਗਾਹ ’ਤੇ 2010 ਵਿੱਚ 79500, 2011 ਵਿੱਚ 100124 ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਮਦ ਹੋਈ। ਹਰੀਕੇ ਜਲਗਾਹ ਵਿੱਚ ਡੌਲਫਨ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦਾ ਕੱਛੂਕੁੰਮਾ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੌਰਾਨ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰ ਕੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸੀ ਪੱਛੀ ਹਰੀਕੇ ਜਲਗਾਹ ’ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 
***ਕਾਂਜਲੀ ਜਲਗਾਹ** ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ’ਤੇ ਸਾਲ 1870 ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਸਦਕਾ ਹੋਂਦ ’ਚ ਆਈ। 
***ਰੋਪੜ ਜਲਗਾਹ** ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ’ਤੇ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
## ਜਲਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਜੰਤੂ
ਜਲਗਾਹਾਂ ਸਾਡੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅੰਗ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ’ਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਮੱਛੀਆਂ, ਮੁਰਗਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਲ ਜੰਤੂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਜਲਗਾਹਾਂ ਸੈਲਾਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਸੈਲਾਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਉਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਜਲਗਾਹਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਇਹ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੋਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਲਗਾਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਦਾਰਥਾਂ ਰੱਸੇ, ਉਸਾਰੀ, ਬਾਲਣ, ਆਦਿ ਅਤੇ ਕਮਲ, ਸਿੰਗਾੜਾ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸ੍ਰੋਤ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੋਮੇ
ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭੂਮੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਮੁੜ ਭਰਾਈ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੋ ਰਹੇ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਦਯੋਗੀ ਨਿਕਾਸ, ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਕਾਸ਼ਤੀ ਵਹਿਣ (ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ) ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਵਰਤੋਂ, ਜਲਕੁੰਭੀ (ਜਾਂ ਕਲਾਲੀ), ਘਰੇਲੂ ਨਿਕਾਸ, ਬ੍ਰਿਛ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ, ਚਰਗਾਹਾਂ ਵਜੋਂ ਸ਼ੋਸਣ, ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਖੁਰਨਾ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਜਾਇਜ ਕਬਜ਼ੇ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਆਦਿ ਜਲਗਾਹਾਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰੇ ਹਨ। ਜਲਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲਗਾਹਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਤਾਵਰ
ਦਲਜੀਤ ਅਮੀ

**ਦਲਜੀਤ ਅਮੀ** ਪੰਜਾਬੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼, ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਜਨਤਕ-ਅੰਦੋਲਨਾਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਸੂਫ਼ੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਕ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬੌਰਨ ਇਨ ਡੈੱਟ (ਕਰਜੇ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ), ਜੁਲਮ ਔਰ ਅਮਨ, ਪਿਤਰ, ਕਾਰਸੇਵਾ, ਅਨਹਦ ਬਾਜਾ ਬੱਜੇ, ਅਤੇ ਨਾਟ ਐਵਰੀ ਟਾਈਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਤਾਜ਼ਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ 1915 ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿਦਰੋਹ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿਦਰੋਹ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਡਾ. ਹਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ

thumb
**ਡਾ. ਹਰੀਸ਼ ਕੇ ਪੁਰੀ** (ਜਨਮ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1938) ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ​​ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ: ਅੰਬੇਡਕਰ ਚੇਅਰ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਖੋਜੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
*Ghadar Movement, Ideology, Organistion and Strategy 
*ਗਦਰ ਲਹਿਰ: ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਜਥੇਬੰਦੀ, ਰਣਨੀਤੀ 
*ਟੈਰਰਿਜਮ ਇਨ ਪੰਜਾਬ - ਅੰਡਰਸਟੈਂਡਿੰਗ ਗ੍ਰਾਸਰੂਟ ਰੀਐਲਟੀ (ਸਹਿ-ਲੇਖਕ)
*Dalits in Regional Context (ਸੰਪਾਦਿਤ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਹਰਭਜਨ ਹਲਵਾਰਵੀ

**ਹਰਭਜਨ ਹਲਵਾਰਵੀ** (1943–2003) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹਿਣ ਨਾਤੇ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਮੌਲਿਕ ਲੇਖਣੀ ਕਰਕੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ
ਹਰਭਜਨ ਦਾ ਜਨਮ 1943 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਹਲਵਾਰਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਗਿਆਨੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੜੱਪਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਦੁਕਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। 1977 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀ ਬਣਿਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਉਸੇ ਹੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਖੀਰ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 1997 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ 2000 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਪੌਣ ਉਦਾਸ ਹੈ* (1981)
**ਪਿਘਲੇ ਹੋਏ ਪਲ* (1985)
**ਪੰਖ ਵਿਹੂਣਾ* (1991)
**ਪੁਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ* (2000)
**ਪਹਿਲੇ ਪੰਨੇ* (2004)
### ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ 
**ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦਿਨ* (1986)
**ਯਾਦਾਂ ਮਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ* (1991) 
**ਮਹਾਂਨਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ* (2003)
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਪ੍ਰੋ. ਮਲਵਿੰਦਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ

**ਪ੍ਰੋ. ਮਲਵਿੰਦਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ** ਪੰਜਾਬੀ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਰੁਚਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹਨ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
#ਜੀਵਨ ਸੰਗ੍ਰਾਮ
#ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਅਜੋਕਾ ਥੀਏਟਰ

**ਅਜੋਕਾ ਥਿਏਟਰ** ਮਦੀਹਾ ਗੌਹਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਿਦ ਨਦੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਨਾਟਕ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। 2006 ਵਿੱਚ **ਅਜੋਕਾ** ਦੀ ਬਾਨੀ ਮਦੀਹਾ ਗੌਹਰ ਨੂੰ **ਅਜੋਕਾ** ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸ ਕਲੌਸ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ

**ਅਜੋਕਾ** ਥੀਏਟਰ ਜਨਰਲ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸੰਕਟਕਾਲੀਨ ਦੌਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਤਣਾਅ ਦੀ ਟੀਸੀ ਸਮੇਂ, 1983 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ
ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਟਕ ਖੇਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। 
## **ਅਜੋਕਾ** ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਅਹਿਮ ਨਾਟਕ
**ਲੋ ਫਿਰ ਬਸੰਤ ਆਈ*
**ਕੌਣ ਹੈ ਇਹ ਗੁਸਤਾਖ਼*
* *ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਦੇ ਬਸੰਤੀ ਚੋਲਾ*
* *ਬੁੱਲ੍ਹਾ*
**ਦਾਰਾ*
* *ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ*
**ਮਾਓਂ ਕੇ ਨਾਮ*
**ਦੁਸ਼ਮਨ*
**ਸੁਰਖ ਗੁਲਾਬੋਂ ਕਾ ਮੌਸਮ*,
* *ਦੁੱਖ ਦਰਿਆ*
* *ਬਾਰਡਰ-ਬਾਰਡਰ*
**ਪੀਰੋ ਪ੍ਰੇਮਣ*
* *ਦੁਖਨੀ*
* *ਚੱਲ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਚੱਲੀਏ*
**ਦੇਖ ਤਮਾਸ਼ਾ ਚਲਤਾ ਬਨ*
* *ਜਲੂਸ*
**ਝੱਲੀ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇ*
**ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ*
* *ਏਕ ਥੀ ਨਾਨੀ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਥੀਏਟਰ
ਬੈਨ ਜਾਨਸਨ

**ਬੈਨ ਜਾਨਸਨ** (; c. 11 ਜੂਨ 1572 – 6 ਅਗਸਤ 1637) 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਐਕਟਰ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਨ

**ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਨ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ-ਜੇਤੂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਅੰਨ੍ਹੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
## ਜੀਵਨ
ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਨ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਪਿੰਡ ਢਿਲਵਾਂ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ, ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤੋਂ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਇਪਟਾ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
## ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ
## ਥੀਏਟਰ 
ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਨ ਨੇ ਬਲਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਐਕਟਰ ਨਾਟਕ ਜੂਠ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੀਡੀਆ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ੋਅ ਹੋਏ। ਸੈਮੂਅਲ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਬਲਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਮੈਕਬੈਥ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪਾਂਤਰ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕ ਜੋ ਉਸਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਮਾਤ ਲੋਕ, ਤੈ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ, ਘਸੀਆ ਹੋਇਆ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਦਾ ਰਾਖਾ। ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ। ਇਹ ਗਰੁੱਪ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲੀ ਦੇ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਚਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ
*ਜੂਠ
*ਮਾਤਲੋਕ
*ਘਸਿਆ ਹੋਇਆ ਆਦਮੀ 
*ਤੈ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ
*ਮੈਕਬੇਥ
*ਛਿਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 
*ਬਾਗਾਂ ਦਾ ਰਾਖਾ
*ਕਿਰਤੀ
*ਬਾਲ ਭਗਵਾਨ
*ਪੁੜਾਂ ਵਿਚਾਲੇ
*ਜਦੋਂ ਬੋਹਲ ਰੋਂਦੇ ਨੇ
*ਮੋਦਣ ਅਮਲੀ
*ਆਜੋ ਦੇਯੀਏ ਹੋਕਾ
*ਵੇਹੜੇ ਆਲ਼ਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਾ
*ਮਾਤਾ ਧਰਤ ਮਹੱਤ
*ਗਧਾ ਤੇ ਸ਼ੇਰ 

## ਓਪੇਰੇ
* ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ
* ਕਾਮਰੇਡ ਬਅੰਤ ਅਲੀ ਸ਼ੇਰ
* ਲਾਲ ਫਰੇਰਾ(ਮਈ ਦਿਵਸ)

## ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਟਕ
* ਕਾਂ ਤੇ ਚਿੜੀ
* ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਖਰਗੋਸ਼
* ਆਜੜੀ ਤੇ ਬਘਿਆੜ 
* ਰੋਬੋਟ ਤੇ ਤਿਤਲੀ
* ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਚੂਹਾ
* ਇੱਕ ਬਾਂਦਰ ਦੋ ਬਿੱਲੀਆਂ
* ਰਾਜਾ ਵਾਣਵੱਟ 
* ਜੱਬਲ ਰਾਜਾ
* ਕਹਾਣੀ ਗੋਪੀ ਦੀ
* ਨਾ ਸ਼ੁਕਰਾ ਇਨਸਾਨ

## ਫ਼ਿਲਮਾਂ
*ਅੰਨ੍ਹੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਦਾਨ
*ਆਤੂ ਖੋਜੀ
*ਤੱਖੀ
*ਪੁਲਿਸ ਇਨ ਪੌਲੀਵੂਡ

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
* 
* ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਰੰਗਕਰਮੀ ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਹਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ
* ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਹਨ: ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ
* ਜੂਠ
* Samuel John Brings Theatre Back to Punjab 
* ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਹਨ ਵੱਲੋਂ ਕੈਲਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ
*ਕੈਲਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਹਨ ਵਲੋਂ ਨਾਟਕ ਜੂਠ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ
*Sahitik Milnee: Meera Gill with Samuel John and Rupy
*Samuel John on theatre for social change
*ਰੰਗਕਰਮੀ ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਹਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ- An Interview with the Punjabi 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੰਗਕਰਮੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਜਮੇਰ ਸ਼ਰੀਫ਼

of Moinuddin Chishti]]

**ਅਜਮੇਰ ਸ਼ਰੀਫ਼** ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਨਗਰ ਅਜਮੇਰ ਵਿਖੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੂਫ਼ੀ ਪੀਰ ਖਵਾਜਾ ਮੋਈਨ-ਉਦ-ਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਅੰਦਰ ਆਪ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਖਵਾਜਾ ਮੋਈਨ-ਉਦ-ਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਮੁਸਲਿਮ ਜਗਤ ਵਾਸਤੇ ਬੇਹੱਦ ਮੁਕੱਦਸ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਵਨ ਦਰਗਾਹ ਅੰਦਰ ਹਰ ਸਾਲ ਖਵਾਜਾ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਰਸੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਹਿਜਰੀ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਰਜਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 6 ਦਿਨ ਦਾ ਉਰਸ ਬੜੀ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਰਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਿਮ ਜਗਤ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅਕੀਦਤਮੰਦ ਆਪਣੀ ਅਕੀਦਤ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੁਕੱਦਸ ਦਰਗਾਹ ਦਾ ਏਨਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਨਤਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਖਵਾਜਾ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਮੁਰਾਦਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇਸ ਮੁਕੱਦਸ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਇੱਥੇ ਤਾਂਤਾ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਸਲਿਮ ਇਤਿਹਾਸ‏‎
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ
ਮੁਈਨ ਅਲ-ਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ

**ਖ਼ਵਾਜਾ ਮੋਇਨੁੱਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਾਹਿਬ** (ਉਰਦੂ/) (, - *Čištī*) ( - *Shishti*) ਦਾ ਜਨਮ 1142 ਈ: ਨੂੰ ਸੱਯਦ ਗਿਆਸਉਦੀਨ ਦੇ ਘਰ ਸੰਜਰਿਸਥਾਨ ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਤੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਦੀਨੀ ਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਤਾਲੀਮ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅੱਲਾ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰਫਤ ਦੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਤੈਅ ਕਰਦਿਆਂ ਪੀਰਾਂ ਦੇ ਪੀਰ ਵਜੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਹਜ਼ਰਤ ਉਸਮਾਨ ਅਲੀ ਹਾਰਵਨੀ ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਅਨੇਕ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨਾਲ ਅਜਮੇਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਦਾ ਜਲਵਾ ਸਭ ਪਾਸੇ ਛਾ ਗਿਆ। ਅਜਮੇਰ  ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਖਾਵਤ ਦਾ ਆਲਮ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਉਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੀਨ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਦੀਆਂ ਰਮਜ਼ਾਂ ਸਮਝਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ 1236 ਈ: ਨੂੰ ਅਜਮੇਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੀ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਤ ਸਨ। ਮੋਇਨੁੱਦੀਨ ਚਿਸਤੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਪਰਦਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ।
## ਪਾਵਨ ਦਰਗਾਹ
ਅਜਮੇਰ, ਜਿਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਵਾਜਾ ਮੋਈਨ-ਉਦ-ਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਵਨ ਦਰਗਾਹ ਸਥਿਤ ਹੈ।
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਅਜਮੇਰ ਸ਼ਰੀਫ਼
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ
ਮਾਰਕ ਰੁੱਟ

**ਮਾਰਕ ਰੁੱਟ** (ਡੱਚ: Mark Rutte, ਜਨਮ 14 ਫਰਵਰੀ 1967) ਇੱਕ ਡੱਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ 14 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਤੋਂ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੈ ਅਤੇ 29 ਜੂਨ 2006 ਤੋਂ ਵੀ.ਵੀ.ਡੀ. ਨਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਲੀਡਰ ਹੈ।

ਰੁੱਟ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 22 ਜੁਲਾਈ 2002 ਤੋਂ 17 ਜੂਨ 2004 ਤੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਅੰਡਰਸੈਕਰੇਟਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 17 ਜੂਨ 2004 ਤੋਂ 27 ਜੂਨ 2006 ਤਕ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਅੰਡਰਸੈਕਰੇਟਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੂਜ਼ੀਸ ਵੈਨ ਆਰਟਸਨ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵਾਂ ਵੀਵੀਡੀ ਨੇਤਾ ਬਣਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੱਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਵਿਧਾ

**ਵਿਧਾ** ਜਾਂ **ਯਾਨਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: genre) ਦਾ ਆਮ ਅਰਥ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਕਿਸਮ, ਵਰਗ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਲਾ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿਧਾ ਦੇ ਲਛਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਸਹੂਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਾਵਾਂ
ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ:
* ਇਤਿਹਾਸ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
* ਪੋਟੇਰਟ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
* ਯਾਨਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
* ਲੈਂਡਸਕੇਪ
* ਜਨੌਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
* ਸਟਿਲ ਲਾਈਫ਼

## ਸਾਹਿਤ
ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵਿਧਾਵਾਂ ਹਨ; ਗਦ ਅਤੇ ਪਦ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਹੇਠਲੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
* ਗਲਪ - ਕਹਾਣੀ, ਨੋਵੇਲਾ, ਨਾਵਲ
* ਵਾਰਤਕ - ਲੇਖ, ਜੀਵਨੀ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ
* ਨਾਟਕ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਧਾਵਾਂ
ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ ਖੱਤਰੀ

**ਬਾਬੂ ਦੇਵਕੀਨੰਦਨ ਖਤਰੀ** (29 ਜੂਨ 1861 - 1 ਅਗਸਤ 1913) ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਤਲਿਸਮੀ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ, ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ ਸੰਤਤੀ, ਕਾਜਰ ਕੀ ਕੋਠਰੀ, ਨਰੇਂਦਰ - ਮੋਹਨੀ, ਕੁਸੁਮ ਕੁਮਾਰੀ, ਵੀਰੇਂਦਰ ਵੀਰ, ਗੁਪਤ ਗੋਦਨਾ, ਕਟੋਰਾ ਭਰ, ਭੂਤਨਾਥ ਵਰਗੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਭੂਤਨਾਥ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਗਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਖਤਰੀ ਨੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੇ ਸਭ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲਿਆ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਰਸ ਮਾਨਣ ਲਈ ਕਈ ਗੈਰ-ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿੱਖੀ।
## ਜੀਵਨੀ
ਦੇਵਕੀਨੰਦਨ ਖਤਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਜੂਨ 1861 (ਹਾੜ੍ਹ ਬਦੀ ਸਪਤਮੀ ਸੰਵਤ 1918) ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਪੂਸਾ, ਮੁਜੱਫਰਪੁਰ, ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਲਾਲਾ ਈਸ਼ਵਰਦਾਸ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਪਦਾਂ ਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮਹਾਰਾਜ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲਾਲਾ ਈਸ਼ਵਰਦਾਸ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਬਸ ਗਏ। ਦੇਵਕੀਨੰਦਨ ਖਤਰੀ ਜੀ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਰਦੂ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।
## ਮੁਖ ਰਚਨਾਵਾਂ
[thumb|right|250px|[ਦੁਰਗਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਖੱਤਰੀ, ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ ਖੱਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ]]
**ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ*
**ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ ਸੰਤਤੀ*
**ਕਾਜਰ ਕੀ ਕੋਠਰੀ*
**ਨਰੇਂਦਰ-ਮੋਹਨੀ*
**ਕੁਸੁਮ ਕੁਮਾਰੀ*
**ਵੀਰੇਂਦਰ ਵੀਰ*
**ਗੁਪਤ ਗੋਦਨਾ*
**ਕਟੋਰਾ ਭਰ*
**ਭੂਤਨਾਥ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਰਾਮਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਰਾਮਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ** ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 80 ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ।

## ਸਾਂਸਦ
2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਸਿੰਘ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਸਾਂਸਦ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1962 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਂਸਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।

|-style="background:#E9E9E9;"
!ਸਾਲ
!colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ
!align="center" | ਸਾਂਸਦ
!ਸਰੋਤ
|-
|2014
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਨੇਪਾਲ ਸਿੰਘ
|
|-
|2004
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਪੀ ਜਯਾ ਪ੍ਰਦਾ ਨਾਹਾਤਾ
|
|-
|1999
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਬੇਗਮ ਨੂਰ ਬਾਨੋ
|
|-
|1998
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਮੁਖਤਾਰ ਅੱਬਾਸ ਨਕਵੀ
|
|-
|1996
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਬੇਗਮ ਨੂਰ ਬਾਨੋ
|
|-
|1991
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ
|
|-
|1989
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਜੁਲਫਕਰ ਅਲੀ ਖਾਨ
|
|-
|1984
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਜੁਲਫਕਰ ਅਲੀ ਖਾਨ
|
|-
|1980
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਜੁਲਫਕਰ ਅਲੀ ਖਾਨ
|
|-
|1977
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ
|
|-
|1971
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਜੁਲਫਕਰ ਅਲੀ ਖਾਨ
|
|-
|1967
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਜੁਲਫਕਰ ਅਲੀ ਖਾਨ
|
|-
|1962
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਐੱਸ ਅਹਿਮਦ ਮੇਹਦੀ
|
|}

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਜੈਨੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ

**ਜੈਨੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ** (2 ਜਨਵਰੀ 1905 - 24 ਦਸੰਬਰ 1988) 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਸੁਨੀਤਾ ਅਤੇ ਤਿਆਗਪੱਤਰ ਵਰਗੇ ਨਾਵਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਈ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਹਿਮ ਲੇਖਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ 1971 ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਿਵਲ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੁਕਤੀਬੋਧ ਲਈ, 1966 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਜੈਨੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਅਨੰਦੀ ਲਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 2 ਜਨਵਰੀ 1905 ਨੂੰ ਕੋਡੀਆਗੰਜ, ਅਲੀਗੜ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਰਿਸ਼ਭ ਬਰ੍ਹਮਾਚਾਰੀਸ਼ਰਾਮ, ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਸਦੇ ਮਾਮੇ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਜੈਨੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਰੱਖਿਆ. ਉਸਨੇ 1912 ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤੌਰ ਤੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। 

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉੱਚ ਵਿਦਿਆ ਲਈ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਬੀ.ਐੱਚ.ਯੂ.) ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਸਹਿਯੋਗ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਅਧਵਾਟੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 1926 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਫਾਂਸੀ (ਫਾਂसी) 1930 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।

ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਨੇੜਿਓਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਭਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਡਾ. ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਮਲੀਹਾਬਾਦੀ ਨਾਮਵਰ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਹੰਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇ, ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵਰਗੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਉਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੇ 'ਤਿਲਕ ਸਕੂਲ ਆਫ ਰਾਜਨੀਤੀ' 'ਚ ਵੀ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਗਿਆ।

1921 ਤੋਂ 1923 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੈਨੇਂਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਵੀ ਮਿਲੀ। ਪਰ 1923 ਵਿਚ, ਉਹ ਨਾਗਪੁਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਿੱਲੀ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤੇ ਵੀ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਵੀ ਪਰਤਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 24 ਦਸੰਬਰ 1988 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਆਲੋਚਨਾ 
ਜੈਨੇਂਦਰ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਦਾ ਅਨੂਠਾ ਵਿਲੱਖਣ ਖੋਜੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਰਸਤਾ, ਜਿਹੜਾ ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰਾਜਮਾਰਗ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਇਆ। ਪਰ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿੰਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦਾ ਪੂਰਕ ਸੀ। ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਅਤੇ ਜ਼ੈਨੇਂਦਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਂਦਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹਿੰਦੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਜ਼ੇਨੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜੇ ਜੈਨੇਂਦਰ ਦੀ ਗਦ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਅਗੇਯ ਦੀ ਗਦ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੁੰਦੀ। ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੇ ਜੈਨੇਂਦਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਾਠ ਸਿੱਖਿਆ। ਜੈਨੇਂਦਰ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਲਹਿਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਨਵਾਂ 'ਸਿੰਟੈਕਸ' ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਜੈਨੇਂਦਰ ਦੀ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ ਹੈ।-- ਰਵਿੰਦਰ ਕਾਲੀਆ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਮਨਿੰਦਰ ਕਾਂਗ

**ਮਨਿੰਦਰ ਕਾਂਗ** ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ।
## ਜੀਵਨੀ
ਮਨਿੰਦਰ ਕਾਂਗ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਡਾ. ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਚੰਦਰ ਮੋਹਨੀ ਦੇ ਘਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਮਿਤੀ 18 ਮਈ 1963 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸਾਲ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਕੋਲ ਰਿਹਾ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਉਦਾਸੀਆਂ* (1981) 
**ਵਿਰਲਾਪ* (1986)
**ਜੂਨ* (1998) 
**ਭੇਤ ਵਾਲੀ ਗੱਲ* (2010) 
### ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ
**ਫ਼ਿਲਹਾਲ*
**ਯਾਰ ਦੀ ਚਿੱਠੀ*
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਧਰਤ ਘੰਟਾ

**ਧਰਤ ਘੰਟਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: **Earth Hour**, ਗੁਰਮੁਖੀ: **ਅਰਥ ਆਵਰ**) ਹਰ ਸਾਲ **ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ** ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਰਾਤ 8:30 ਤੋਂ 9:30 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਉਪਕਰਣ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
## ਇਤਿਹਾਸ
ਸੰਨ 2007 ਵਿੱਚ **ਸਿਡਨੀ** ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸੰਨ 2014 ’ਚ 180 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। 
## ਨਤੀਜ਼ੇ
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਧਰਤ ਘੰਟੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਰੋੜਾਂ ਕਾਰਬਨ ਉਤਸਰਜਨਾਂ ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਯੂਨਿਟ ਬਿਜਲੀ ਬੱਚਤ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਅਹਿਮ ਹਾਸਲ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ 22 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ 2000 ਵਪਾਰਕ ਘਰਾਣਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਲਈ ਲਾਈਟਾਂ ਬੰਦ ਰੱਖੀਆਂ ਤਾਂ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ। 
## ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ
ਸੰਨ 2012 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿੱਥੇ 2 ਲੱਖ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਉੱਥੇ ਸੰਨ 2013 ’ਚ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਨੇ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੁਆਰਾ 3.4 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਜਲੀ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੈਨੇਟ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਕਰਵਾਇਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਿੰਡ ਜਿੱਥੇ ਅਜੇ ਤਕ ਬਿਜਲੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ, ਉੱਥੇ ਸੂਰਜੀ ਲਾਈਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਹੀ ਪਹੁੰਚਾਈ ਹੈ। ਸੰਨ 2013 ’ਚ 154 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 7001 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਲਗਪਗ 10 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 
## ਭਾਰਤ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ
*ਸੰਨ 2009 ’ਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ 58 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ 50 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 
*ਸੰਨ 2010 ’ਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ 128 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ 6 ਲੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 120 ਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਅਦਾਰੇ ਵੀ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਵਿੱਦਿਆ ਬਾਲਨ ਨੇ ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲਈ ਅਤੇ 
*ਸੰਨ 2011 ’ਚ ‘ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਧਰਤ ਘੰਟਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਦੀ ਲਾਈਟ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੂਰੇ ਘੰਟੇ ਲਈ ਬੰਦ ਰੱਖੀ ਗਈ। 
*ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਨੇ ਧਰਤ ਘੰਟਾ 2012 ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵੱਡੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਿਆਂ 150 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ 10 ਲੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 30 ਮੁੱਖ ਸਮਾਰਕਾਂ ਤੇ ਮਕਬਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਟਾਂ ਘੰਟੇ ਭਰ ਲਈ ਬੰਦ ਰੱਖੀਆਂ। 
*ਸੰਨ 2013 ’ਚ ਅਜੈ ਦੇਵਗਨ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ। 
*ਸੰਨ 2014 ਯੁਵਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਰਜਨ ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਧਰਤ ਘੰਟਾ ਦਾ ਬਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਰਜਨ ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਨੌਜੁਆਨ ਦਿਲ ਨੂੰ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਏਗਾ।
## ਅਰਥ ਅਤੇ ਫਰਜ਼
**ਧਰਤ ਘੰਟਾ** ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਰਬਨ ਉਤਸਰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਬੱਚਤ ਮੁਹਿੰਮ ਵਜੋਂ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸਗੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਲਾਈਟਾਂ ਬੰਦ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਹਨੇਰੇ ’ਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਉਹਨਾਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਹੋਟਲਾਂ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਜਨਤਕ ਸਥਾਨਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਬਲ ਰਹੀਆਂ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਲਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਲਈ ਬੰਦ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਪਕਰਣ ਜੋ ਫਾਲਤੂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਘਰਾਂ ਤੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਿੱਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਉਪਕਰਨਾਂ ਨੂੰ। ‘ਧਰਤ ਘੰਟਾ’ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਆਗਾਜ਼ ਹੈ, ਉਸ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੇਵਲ ਊਰਜਾ ਦੀ ਖ਼ਪਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਊਰਜਾ ਦੀ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਹੋ ਰਹੀ ਬਰਬਾਦੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਤਾਵਰਣ
ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਆਜ਼ਮਗੜ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ** ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 80 ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ।

## ਸਾਂਸਦ
2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਸਾਂਸਦ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1962 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਂਸਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।

|-style="background:#E9E9E9;"
!ਸਾਲ
!colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ
!align="center"| ਸਾਂਸਦ
!ਸਰੋਤ
|-
|2014
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ
|
|-
|2004
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਰਮਾਕਾਂਤ ਯਾਦਵ
|
|-
|1999
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਰਮਾਕਾਂਤ ਯਾਦਵ
|
|-
|1998
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਅਕਬਰ ਅਹਿਮਦ
|
|-
|1996
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਰਮਾਕਾਂਤ ਯਾਦਵ
|
|-
|1991
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਦਲ
|align="left"|ਚੰਦਰਾਜੀਤ ਯਾਦਵ
|
|-
|1989
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਾਦਵ
|
|-
|1984
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਸੰਤੋਸ਼ ਸਿੰਘ
|
|-
|1980
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਸੈਕੁਲਰ)
|align="left"|ਚੰਦਰਾਜੀਤ ਯਾਦਵ
|
|-
|1977
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਰਾਮ ਨਰੇਸ਼ ਯਾਦਵ
|
|-
|1971
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਚੰਦਰਾਜੀਤ ਯਾਦਵ
|
|-
|1967
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਚੰਦਰਾਜੀਤ ਯਾਦਵ
|
|-
|1962
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਰਾਮ ਹਰਖ ਯਾਦਵ
|
|}

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਵੀਨਸ ਦਾ ਸੌਦਾਗਰ

***ਵੇਨਿਸ ਦਾ ਸੌਦਾਗਰ*** (ਮੂਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:*The Merchant of Venice* *ਦ ਮਰਚੈਂਟ ਆਫ਼ ਵੇਨਿਸ*) ਨਾਟਕ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ I ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1596 ਅਤੇ 1598 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ I ਇਹ ਨਾਟਕ ਯਹੂਦੀ ਸੂਦਖੋਰ **ਸ਼ਾਈਲਾਕ** ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਸੀ I   

## ਕਹਾਣੀ 
ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ **ਬੈਸੈਨੀਓ** ਅਤੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ **ਐਂਟੋਨੀਓ** ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਚਲਦੀ ਹੈ I ਐਂਟੋਨੀਓ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ **ਸ਼ਾਈਲਾਕ** ਤੋਂ 3000 ਡੁਕੇਟ (ਵੇਨਿਸ ਦੀ ਮੁਦਰਾ)  ਉਧਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਬੈਸੈਨੀਓ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ I ਬੈਸੈਨੀਓ ਇਹ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ **ਪੋਰਸ਼ੀਆ** ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ I ਇਧਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪੈਸੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਉਧਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਐਂਟੋਨੀਓ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਐਂਟੋਨੀਓ ਦੀ ਛਾਤੀ ਦੇ ਲਹੂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ I ਬੈਸੈਨੀਓ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਐਂਟੋਨੀਓ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ I ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪੋਰਸ਼ੀਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ  ਬੈਸੈਨੀਓ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਗ ਜਾਂਦਾ I ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਛੁਪੇ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਐਂਟੋਨੀਓ ਨੂੰ ਸਜਾ ਤੋਂ ਬਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ I ਲਾਲਚੀ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਵੀ ਜਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ I ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਬੈਸੈਨੀਓ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ I ਮੂਲ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬੈਸੈਨੀਓ ਦੇ ਦੋਸਤ **ਲੌਰੇੰਜੋ** ਅਤੇ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ **ਜੈਸਿਕਾ** ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਵੀ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ I     

## ਪਾਤਰ
* **ਐਂਟੋਨੀਓ** – ਵੇਨਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ 
* **ਬੈਸੈਨੀਓ** – ਐਂਟੋਨੀਓ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ
* **ਗਰੇਸ਼ੀਆਨੋ**, **ਸੈਲੈਨੀਓ, ਸੈਲੈਰੀਓ** – ਐਂਟੋਨੀਓ ਅਤੇ ਬੈਸੈਨੀਓ ਦੇ ਮਿੱਤਰ
* **ਲੌਰੇਂਜੋ** – ਐਂਟੋਨੀਓ ਅਤੇ ਬੈਸੈਨੀਓ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਜੈਸਿਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ
* '*ਪੋਰਸ਼ੀਆ* – ਇੱਕ ਧਨੀ ਕੰਨਿਆ, ਉੱਤਰ-ਅਧਿਕਾਰੀ
* **ਨੈਰਿਸਾ** – ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਦੀ ਅੰਤਰੰਗ ਸੇਵਿਕਾ - ਗਰੇਸ਼ੀਆਨੋ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ
* **ਬਾਲਥਾਜਰ** – ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੇਵਿਕਾ
* **ਸਟੀਫ਼ੈਨੋ** – ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੇਵਿਕਾ
* **ਸ਼ਾਈਲਾਕ** –ਇੱਕ ਧਨਵਾਨ ਯਹੂਦੀ, ਸੂਦਖੋਰ, ਜੈਸਿਕਾ ਦਾ ਪਿਤਾ
* **ਜੈਸਿਕਾ** – ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਦੀ ਪੁਤਰੀ, ਲੌਰੇਂਜੋ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ 

* **ਟਿਊਬਾਲ** – ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ; ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਦਾ ਦੋਸਤ
* **ਲਾਂਸਲੌਟ ਗੋਬੋ ** – ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਦਾ ਨੌਕਰ 
* **ਬੁੱਢਾ ਗੋਬੋ ** –ਲਾਂਸਲੌਟ ਦਾ ਪਿਤਾ 
* **ਲਿਓਨਾਰਡੋ ** – ਬੈਸੈਨੀਓ ਦਾ ਨੌਕਰ 
* **ਵੇਨਿਸ ਦਾ ਡਿਊਕ** – ਵੇਨਿਸ ਦਾ ਹਾਕਮ ਜਿਸ ਕੋਲ ਸ਼ਰਤ ਵਾਲਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਹੈ 
* ** ਮੋਰੱਕੋ ਦਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ** – ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ
* **ਅਰਾਗੋਨ ਦਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ** – ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ
* ਹੋਰ ਅਫਸਰ, ਨੌਕਰ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਟਕ
ਲਾਲਗੰਜ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਲਾਲਗੰਜ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ** ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 80 ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਅਨੁਸੂਚੀਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਂਰਾ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਹੈ।

## ਸਾਂਸਦ
2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਲਮ ਸੋਨਕਾਰ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਸਾਂਸਦ ਚੁਣੀ ਗਈ। 1962 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਂਸਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।

|-style="background:#E9E9E9;"
!ਸਾਲ
!colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ
!align="center" | ਸਾਂਸਦ
!ਸਰੋਤ
|-
|2014
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਨੀਲਮ ਸੋਨਕਾਰ
|
|-
|2004
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਦਰੋਗਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਰੋਜ
|
|-
|1999
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਬਲੀਰਾਮ
|
|-
|1998
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਦਰੋਗਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਰੋਜ
|
|-
|1996
|bgcolor="blue"|
|align="left"|ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਬਲੀਰਾਮ
|
|-
|1991
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਦਲ
|align="left"|ਰਾਮ ਬਦਾਨ
|
|-
|1989
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਦਲ
|align="left"|ਰਾਮ ਧਾਨ
|
|-
|1984
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਰਾਮ ਧਾਨ
|
|-
|1980
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਸੈਕੁਲਰ)
|align="left"|ਛੰਗੁਰ ਰਾਮ
|
|-
|1977
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਰਾਮ ਧਾਨ
|
|-
|1971
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਰਾਮ ਧਾਨ
|
|-
|1967
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਰਾਮ ਧਾਨ
|
|-
|1962
|bgcolor="red"|
|align="left"|ਪ੍ਰਜਾ ਸੋਸ਼ਿਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ
|
|}

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਅਲੀਗੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਅਲੀਗੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** (, ) ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਰੀ ਰਾਜ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।ਮੌਰੀਸ਼ਾਨਿਆ ਦੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਬਰਾਬਰ [2] ਜ ਓਕ੍ਲੇਹੋਮਾ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੂਬੇ '
## Demographics
2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਆਬਾਦੀ 3,673,849 ਹੈ। ਮੌਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਰੀਸ਼ਾਨਿਆ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜਾਂ ਓਕਲੇਹੋਮਾ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਮਾਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ 640 ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ 76ਵਾਂ ਦਰਜਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਘਣਤਾ ਹੈ 1,007 ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। 2001-2011 ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧਾ ਦਰ 22.78% ਸੀ। ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਹਰ 1000 ਮਰਦਾਂ ਮਗਰ 876 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਦੀ ਦਰ 69.61% ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪੀਲੀਭੀਤ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਪੀਲੀਭੀਤ** ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 80 ਲੋਕ ਸਭਾ (ਸੰਸਦੀ) ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਸੰਸਦ
2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਨਕਾ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਸਾਂਸਦ ਚੁਣੀ ਗਈ। 1962 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਂਸਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।

|-style="background:#E9E9E9;"
!ਸਾਲ
!colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ
!align="center" | ਸਾਂਸਦ
!ਸਰੋਤ
|-
|2014
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਮੇਨਕਾ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ
|
|-
|2004
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਮੇਨਕਾ ਗਾਂਧੀ
|
|-
|1999
|bgcolor="grey"|
|align="left"|ਆਜ਼ਾਦ
|align="left"|ਮੇਨਕਾ ਗਾਂਧੀ
|
|-
|1998
|bgcolor="grey"|
|align="left"|ਆਜ਼ਾਦ
|align="left"|ਮੇਨਕਾ ਗਾਂਧੀ
|
|-
|1996
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਦਲ
|align="left"|ਮੇਨਕਾ ਗਾਂਧੀ
|
|-
|1991
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਗੰਗਵਾਰ
|
|-
|1989
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਦਲ
|align="left"|ਮੇਨਕਾ ਗਾਂਧੀ
|
|-
|1984
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਭਾਨੂ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ
|
|-
|1980
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਹਰੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਗੰਗਵਾਰ
|
|-
|1977
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀਆ ਲੋਕ ਦਲ
|align="left"|ਸ਼ਾਮਸੁਲ ਹਸਨ ਖਾਨ
|
|-
|1971
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਮੋਹਨ ਸਰੂਪ
|
|-
|1967
|bgcolor="red"|
|align="left"|ਪ੍ਰਜਾ ਸੋਸ਼ਿਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਮੋਹਨ ਸਰੂਪ
|
|-
|1962
|bgcolor="red"|
|align="left"|ਪ੍ਰਜਾ ਸੋਸ਼ਿਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਮੋਹਨ ਸਰੂਪ
|
|}

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Pilibhit lok sabha  constituency election 2019 result details

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਬਾਗਪਤ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਬਾਗਪਤ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ** ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 80 ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ।

## ਸਾਂਸਦ
2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਿਆ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਸਾਂਸਦ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1962 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਂਸਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।

|-style="background:#E9E9E9;"
!ਸਾਲ
!colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ
!align="center" | ਸਾਂਸਦ
!ਸਰੋਤ
|-
|2014
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਸੱਤਿਆ ਪਾਲ ਸਿੰਘ
|
|-
|2004
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਲੋਕ ਦਲ
|align="left"|ਚੌਧਰੀ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ
|
|-
|1999
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਲੋਕ ਦਲ
|align="left"|ਚੌਧਰੀ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ
|
|-
|1998
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਸੋਮਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
|
|-
|1996
|bgcolor="red"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀਆ ਕਿਸਾਨ ਕਾਮਗਰ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਚੌਧਰੀ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ
|
|-
|1991
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਦਲ
|align="left"|ਚੌਧਰੀ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ
|
|-
|1989
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਦਲ
|align="left"|ਚੌਧਰੀ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ
|
|-
|1984
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਲੋਕ ਦਲ
|align="left"|ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ
|
|-
|1980
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਸੈਕੁਲਰ)
|align="left"|ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ
|
|-
|1977
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀਆ ਲੋਕ ਦਲ
|align="left"|ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ
|
|-
|1971
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਵਿਕਲ
|
|-
|1967
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀਆ ਜਨ ਸੰਘ
|align="left"|ਰਘੂਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
|
|}

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਗਾਜੀਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਗਾਜੀਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ** ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 80 ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ।

## ਸਾਂਸਦ
2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਜ ਸਿਨਹਾ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਸਾਂਸਦ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1962 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਂਸਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।

|-style="background:#E9E9E9;"
!ਸਾਲ
!colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ
!align="center"| ਸਾਂਸਦ
!ਸਰੋਤ
|-
|2014
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਮਨੋਜ ਸਿਨਹਾ
|
|-
|2004
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਅਫਜ਼ਲ ਅੰਸਾਰੀ
|
|-
|1999
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਮਨੋਜ ਸਿਨਹਾ
|
|-
|1998
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਓਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ
|
|-
|1996
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਮਨੋਜ ਸਿਨਹਾ
|
|-
|1991
|bgcolor="red"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
|
|-
|1989
|bgcolor="grey"|
|align="left"|ਆਜ਼ਾਦ
|align="left"|ਜਗਦੀਸ਼ ਖੁਸ਼ਵਾਹਾ
|
|-
|1984
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਜਾਈਨਲ ਬਸ਼ੀਰ
|
|-
|1980
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਜਾਈਨਲ ਬਸ਼ੀਰ
|
|-
|1977
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਗੌਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਏ
|
|-
|1971
|bgcolor="red"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਸਰਜੂ ਪਾਂਡੇ
|
|-
|1967
|bgcolor="red"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਸਰਜੂ ਪਾਂਡੇ
|
|-
|1962
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਵੀ ਐੱਸ ਗਾਹਮਰੀ
|
|}

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਮੰਮੋ

***ਮੰਮੋ*** 1994 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦਾ ਜਲਾਲ, ਸੁਰੇਖਾ ਸੀਕਰੀ, ਰਜਿਤ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਅਮਿਤ ਫਾਲਕੇ ਸਿਤਾਰੇ ਹਨ।
## ਕਾਸਟ ਅਤੇ ਪਾਤਰ 
* ਫਰੀਦਾ ਜਲਾਲ ਮੰਮੋ ਵਜੋਂ
* ਸੁਰੇਖਾ ਸੀਕਰੀ ਫਿਆਜ਼ੀ ਵਜੋਂ
* ਅਮਿਤ ਫਾਲਕੇ ਰਿਆਜ਼ ਵਜੋਂ (ਅੱਲ੍ਹੜ)
* ਰਜਿਤ ਕਪੂਰ ਰਿਆਜ਼ ਵਜੋਂ (ਬਾਲਗ਼)
* ਹਿਮਾਨੀ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ ਅਨਵਰੀ ਵਜੋਂ
* ਸ਼ਰੀਬਲਭ ਵਿਆਸ ਸਬੀਰ ਵਜੋਂ
* ਸੰਦੀਪ ਕੁਲਕਰਨੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਆਪਟੇ ਵਜੋਂ
* ਸਲੀਮ ਸ਼ਾਹ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਵਜੋਂ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸਾਰੰਸ਼

***ਸਾਰੰਸ਼*** 1984 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। 
## ਸੰਖੇਪ
## ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ
* ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ - ਬੀ ਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨ
* ਰੋਹਿਣੀ ਹੱਤੰਗੜੀ - ਪਾਰਬਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ
* ਸੁਨਾਰ ਰਾਜਦਾਨ - ਸੁਜਾਤਾ ਸੁਮਨ
* ਮਦਨ ਜੈਨ - ਵਿਲਾਸ ਚਿਤਰੇ
* ਸੁਹਾਸ ਭਾਲੇਕਰ - ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ
* ਆਲੋਕ ਨਾਥ- ਪੰਡਿਤ/ਜੋਤੀਸ਼ੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਕੱਨੌਜ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਕੱਨੌਜ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ** ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 80 ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ।

## ਸਾਂਸਦ
2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੰਪਲ ਯਾਦਵ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਸਾਂਸਦ ਚੁਣੀ ਗਈ। 1962 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਂਸਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।

|-style="background:#E9E9E9;"
!ਸਾਲ
!colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ
!align="center"| ਸਾਂਸਦ
!ਸਰੋਤ
|-
|2014
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਡਿੰਪਲ ਯਾਦਵ
|
|-
|2004
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਅਖਿਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ
|
|-
|1999
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ
|
|-
|1998
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਯਾਦਵ
|
|-
|1996
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਚੰਦਰਾ ਭੂਸ਼ਨ ਸਿੰਘ
|
|-
|1991
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਛੋਟੇ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ
|
|-
|1989
|bgcolor="green"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਦਲ
|align="left"|ਛੋਟੇ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ
|
|-
|1984
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਸ਼ੀਲਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤ
|
|-
|1980
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਸੈਕੁਲਰ)
|align="left"|ਛੋਟੇ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ
|
|-
|1977
|bgcolor="orange"|
|align="left"|ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਰਾਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ
|
|-
|1971
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|align="left"|ਸਤਯਾ ਨਾਰਾਇਣ ਮਿਸ਼ਰਾ
|
|-
|1967
|bgcolor="red"|
|align="left"|ਸਾਮਯੁਕਤਾ ਸੋਸ਼ਿਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ
|align="left"|ਰਾਮ ਮਨੋਹਰ ਲੋਹੀਆ
|
|}

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਆਚਾਰੀਆ ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ

**ਜੀਵਟਰਾਮ ਭਗਵਾਨਦਾਸ ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ** (11 ਨਵੰਬਰ 1888 - 19 ਮਾਰਚ 1982) ਆਮ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਮ ਆਚਾਰੀਆ ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ, ਪਰਿਆਵਰਣਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸਨ।

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਜੀਵਟਰਾਮ ਭਗਵਾਨਦਾਸ ਸੀ। ਉਹ ਸੰਨ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ। ਜਦੋਂ ਭਾਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਮਤਦਾਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਪਰ ਗਾਂਧੀਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888
ਅਨੂਪਮ ਖੇਰ

**ਅਨੂਪਮ ਖੇਰ** ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਰਨ ਖੇਰ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਕਈ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਛੋਟੇ ਪਰਦੇ ਭਾਵ ਟੀ.ਵੀ 'ਤੇ ਵੀ ਇਸਦਾ ਸ਼ੋਅ ਦ ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ ਸ਼ੋਅ ਆਇਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕਲਰਜ਼ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਾਰਾਂਸ਼ (1984) ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਜੇ (1988) ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਲਖਨ (1989), ਲਮਹੇ (1991), ਖੇਲ (1992), ਡਾਰ (1993) ਅਤੇ ਦਿਲਵਾਲੇ ਦੁਲਹਨੀਆ ਲੇ ਜਾਏਂਗੇ (1995) ਲਈ ਪੰਜ ਵਾਰ ਸਰਬੋਤਮ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਖੇਰ ਨੇ ਡੈਡੀ (1989) ਅਤੇ ਮੈਨੇ ਗਾਂਧੀ ਕੋ ਨਹੀਂ ਮਾਰਾ (2005) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। 

## ਕੰਮ
ਖੇਰ ਨੂੰ ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਐਫਟੀਆਈਆਈ) ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸੀ। ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਤਵੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਕਥਿਤ ਹਮਾਇਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ FTII ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਐਫਟੀਆਈਆਈ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਖੇਰ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਮਾਰਚ 1955 ਨੂੰ ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਥ ਖੇਰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਦੁਲਾਰੀ ਖੇਰ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹੈ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
1984 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ 29-ਸਾਲਾ ਖੇਰ ਨੇ ਫਿਲਮ ਸਰਾਂਸ਼ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਆਦਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਗੁਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਖੇਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਝੜ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ 29 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 65 ਸਾਲ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। 

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੈ ਨਾ ਨਾ ਕੁਛ ਟੂ ਅਨੁਪਮ ਅੰਕਲ, ਸਵਾਲ ਦਸ ਕਰੋੜ ਕਾ, ਲੀਡ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਦਿ ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ ਸ਼ੋਅ - ਕੁੱਛ ਭੀ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ ਵਰਗੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ *ਹਮ ਆਪਕੇ ਹੈ ਕੌਨ* ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦਾ ਨਾਮਣਾ ਲਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਖੇਰ ਨੇ ਕਈ ਹਾਸਰਸ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਸਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਫਿਲਮ *ਡੈਡੀ* (1989) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। 

ਉਸ ਨੇ *ਓਮ ਜੈ ਜਗਦੀਸ਼* (2002) ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ  ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ *ਮੈਨੇ ਗਾਂਧੀ ਕੋ ਨਹੀਂ ਮਾਰਾ* (2005) ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ  ਤੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ| ਕਰਾਚੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ।  ਉਸ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਫਿਲਮ*ਇੱਕ ਬੁੱਧਵਾਰ* ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਰਾਠੌਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ