ਕਪਾਹ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

**ਕਪਾਹ** **ਦਾ** **ਇਤਿਹਾਸ,** ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦੇ ਟਾਈਮ ਤੋਂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਪਾਹ ਨੇ ਭਾਰਤ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਫਸਲ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਹੈ।

ਕਪਾਹ ਦੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਲਤੂ ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਫੈਬਰਿਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਘੀ, ਕਮਾਨਾਂ, ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਸਪਿੰਡਲ, ਅਤੇ ਲੂਮ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਤਿਹਾਸ 
ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ, ਸੁੱਕੇ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਬਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਏ ਸਨ, ਜਿਥੇ ਫੈਬਰਿਕਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੇ ਸਨ।

### ਅਮਰੀਕਾ 
ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸੂਤੀ ਫੈਬਰਿਕ ਪੇਰੂ ਦੇ ਹੁਆਕਾ ਪ੍ਰੀਟਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮਿਤੀ ਤਕਰੀਬਨ 6000 ਬੀ.ਸੀ.ਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਹੈ ਕਿ ਗੌਸਪੀਅਮ ਬਾਰਬਾਡੈਂਸ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸੂਤੀ ਗੇਂਦਾ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਟੇਹੂਆਨ ਵੈਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੱਭੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਲਗਭਗ 5500 ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਪੇਰੂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2500 ਬੀਸੀਈ ਤੱਕ ਬੀਜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ।

### ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ 
ਮੇਹਰਗੜ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਮ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਨਰਮੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 5000 ਬੀ.ਸੀ.ਈ ਦੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨੇ 3000 ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨੀ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਕਪਾਹ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹਿੰਦੂ ਭਜਨ ਵਿੱਚ 1500 ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਸਟ੍ਰਾਬੋ ਨੇ, ਭਾਰਤੀ ਫੈਬਰਿਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਰਿਅਨ ਨੇ 130 ਸਾ.ਯੁ. ਵਿੱਚ ਸੂਤੀ ਫੈਬਰਿਕਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ-ਅਰਬ ਵਪਾਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।
## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਂ 
### ਭਾਰਤ 
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਾਰਕੋ ਪੋਲੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 13 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਚੀਨੀ ਯਾਤਰੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਯਾਤਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, 1498 ਵਿੱਚ ਕੈਲਿਕਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਵਾਸਕੋ ਦਾ ਗਾਮਾ ਅਤੇ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਟਾਵਰਨੀਅਰ ਵਰਗੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫੈਬਰਿਕ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। 
[thumb|250x250px| [ਢਾਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਮਸਲਿਨ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ। ]]
ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਿਰਮਾਣ ਉਦਯੋਗ ਸੂਤੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਨਿਰਮਾਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ , ਕੈਲੀਕੋਸ ਅਤੇ ਮਸਲਿਨ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਬਿਨਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ। ਸੂਤੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਉਦਯੋਗ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪੜਾ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ 25% ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨਿਰਮਿਤ ਸਾਮਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਜਾਪਾਨ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖਪਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੂਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਬੰਗਾਲ ਸੁਬਾਹ ਪ੍ਰਾਂਤ ਸੀ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਢਾਕਾ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ।

## ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ 
### ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ 
ਕਪਾਹ ਦੇ ਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਉਦਯੋਗ ਨੇ ਕੱਚੀ ਸੂਤੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਰੋਤਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਮੌਜ਼ੰਬੀਕ ਦੀਆਂ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਕਲੋਨੀਆਂ ਨੇ ਸਸਤੀ ਸਪਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਟੈਕਸਾਂ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਮਾਰਕੀਟ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦੁਬਾਰਾ ਸਥਾਨਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਨਾ। ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬੇਰਹਿਮ ਸਨ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਕਾਂਗੋ, ਅੰਗੋਲਾ ਅਤੇ ਮੋਜ਼ਾਮਬੀਕ ਵਿੱਚ। ਕਈ ਬਗਾਵਤ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੂਤੀ ਕਾਲੀ ਮਾਰਕੀਟ ਨੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਉਦਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਫਰੀਕੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਪਾਹ ਉਦਯੋਗ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਕਣਕ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵਿਘਨ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਦਬਦਬੇ ਕਾਰਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ, ਸੂਤੀ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬਰਾਮਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੂਤੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਰਾਮਦਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਮੋਹਨਦਾਸ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸੂਤ ਭਾਰਤੀ ਸਵੈ-ਨਿਰਣੇ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਖਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੂਤੀ ਮਾਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਹੋਮਸਪਨ ਸੂਤੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ, ਖਾਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਕਪਾਹ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਘਾਟ ਨੇ ਖਾਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉੱਚ ਮੰਗ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ 16 ਮਿਲੀਅਨ ਗਜ਼ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਨੇ ਖਾਦੀ ਨੂੰ ਨਸਬੰਦੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ; ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ। ਜ਼ਬਤ ਕਰਨਾ, ਭੰਡਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨਾ ਅਤੇ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਿਆ ਜਿਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਵੱਧ ਗਿਆ। ਦਸੰਬਰ, 2016 ਤੱਕ ਕਪਾਹ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦਕ, ਭਾਰਤ 26% ਤੇ, ਚੀਨ ਪਿਛਲੀ 20% ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ 16% ਹੈ। ਕਪਾਹ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਬਸਿਡੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, 1995 ਅਤੇ 2003 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 14 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਸਬਸਿਡੀ ਦੇ ਨਾਲ। ਕਪਾਹ ਦੀ ਰੂੰ ਦਾ ਮੁੱਲ ਸੱਠ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦਾ ਮੁੱਲ 1997-2007 ਵਿੱਚ 50% ਘਟਿਆ ਹੈ। ਗਲੋਬਲ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਕਪੜੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ 23.6 ਮਿਲੀਅਨ ਕਾਮੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 75% ਔਰਤਾਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ