open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ**, ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਹ 1917 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਲਜ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲਕਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਨ। ਇਹ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਅਸ਼ੋਕ ਰਾਜਪਥ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਇੰਸ ਕਾਲਜ, ਪਟਨਾ ਕਾਲਜ (ਕੇਵਲ ਕਲਾ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ), ਕਮਰਸ ਕਾਲਜ, ਪਟਨਾ, ਬਿਹਾਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਪਟਨਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਪਟਨਾ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਲਜ, ਲਾ ਕਾਲਜ, ਪਟਨਾ, ਮਗਧ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਵੁਮੈਨ ਕਾਲਜ ਪਟਨਾ ਸਹਿਤ 13 ਕਾਲਜ ਹਨ। 1886 ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਆਫ ਸਰਵੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਅਤੇ 1924 ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਕਾਲਜ ਆਫ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਬਣਿਆ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 2004 ਵਿੱਚ ਐਨ ਆਈ ਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇਕੇ ਖੁਦਮੁਖਤਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕੈਦੂਪੁਰ

**ਕੈਦੂਪੁਰ ** ਪੰਜਾਬ, ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਭਾ-ਭਾਦਸੋਂ ਸੜਕ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੌ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਨਾਭਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਏਨਾ ਕੁ ਹੀ ਭਾਦਸੋਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਲਾਮ ਬੰਬੇ!

***ਸਲਾਮ ਬੰਬੇ!*** () 1988 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਿਸਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮੀਰਾ ਨਾਇਰ ਹੈ।
ਦ ਹਿੰਦੂਜ: ਐਨ ਅਲਟਰਨੇਟਿਵ ਹਿਸਟਰੀ

***ਦ ਹਿੰਦੂਜ: ਐਨ ਅਲਟਰਨੇਟਿਵ ਹਿਸਟਰੀ*** (The Hindus: An Alternative History) ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਿਕਾ, ਵੇਂਡੀ ਡਾਨੀਗਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਵੈ ਵਾਰਤਾ ਦਾ ਬਦਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਾਈਕਿੰਗ ਪੇਂਗੁਇਨ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੇਂਗੁਇਨ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ, ਪੇਂਗੁਇਨ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸੈਫ਼ੁਲ ਮਲੂਕ ਝੀਲ

**ਸੈਫੁਲ-ਮਲੂਕ** () ਨਾਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 3224 ਮੀਟਰ/10578 ਫੁੱਟ ਦੀ ਬੁਲੰਦੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨਾਰਾਨ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਜੀਪ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਪੈਦਲ ਇਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਇੰਤਹਾਈ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਝੀਲ ਹੈ। ਮਲਿਕਾ ਪਰਬਤ, ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਅਕਸ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ ਦੇ ਕੁਛ ਮਹੀਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੇ ਬਰਫ਼ ਜੰਮੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਸੈਫੁਲ-ਮਲੂਕ ਕਹਾਣੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਮਹੋਦੰਦ ਝੀਲ

**ਮਹੋਦੰਦ ਝੀਲ** ( - "ਮਛਲੀਆਂ ਵਾਲੀ ਝੀਲ") ਕਾਲਾਮ ਤੋਂ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਪਰ ਵਾਦੀ ਅੱਸੂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਵਾਤ, ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੋਨਖ਼ਵਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਮਛਲੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹੋਦੰਦ ਝੀਲ ਯਾਨੀ ਮਛਲੀਆਂ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚਪਹੀਆ ਕਾਰ-ਗੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯੇ ਤਫ਼ਰੀਹ ਔਰ ਮਛਲੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅੱਛੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਮੁਨੱਵਰ ਰਾਣਾ

**ਮੁਨੱਵਰ ਰਾਣਾ** (ਉਰਦੂ: منور رانا, ਹਿੰਦੀ: मुनव्वर राना) (26 ਨਵੰਬਰ 1952 - 14 ਜਨਵਰੀ 2024) ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ। ਮਾਂ ਬਾਰੇ ਉਹਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਗਜ਼ਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੁਨੱਵਰ ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉਰਦੂ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਮੁਨੱਵਰ ਰਾਣਾ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਇਬਰੇਲੀ (ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ 26 ਨਵੰਬਰ 1952 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਉੱਥੇ ਮਦਰਸੇ ਵਿੱਚ ਪੜਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੁਲਕ ਦੇ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ – ਦਾਦੀ ਪਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਬਾਪ ਸਯਦ ਅਨਵਰ ਅਲੀ ਵਤਨ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਕੇ ਪਕਿਸਤਾਨ ਨਹੀਂ ਗਏ।
ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਇਸ ਗੱਲ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਿਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੁਨੱਵਰ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਲਮ ਚਲਾਈ। ਉਸਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮੁਨੱਵਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਵੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅਵਧੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਜਾਵਟੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਗੈਰ-ਉਰਦੂ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੀ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਮੁਨੱਵਰ ਰਾਣਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਟੇਜੀ ਕਵੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਜੋ ਕਲਮ ਚਲਾਈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕੰਮ NIT ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੁਆਰਾ 2012 ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਯੋਜਨ ਤੇ ਪੇਸ਼ **ਕਲਰਵ** ਹੈ।

**ਸ਼ਿਅਰ**

ਯੇ ਐਸਾ ਕਰਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਅਦਾ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਤਾ
ਮੈਂ ਜਬ ਤਕ ਘਰ ਨਾ ਲੌਟੂਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਸਜਦੇ ਮੇਂ ਰਹੀ ਹੈ।

ਮੁਨੱਵਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਾ ਦੁਬਾਰਾ ਛਪੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕਰ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੇ) ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਸਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਮਾਂ ਪਿਆਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਉਸਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ:

ਐ ਅੰਧੇਰੇ! ਦੇਖ ਲੇ ਮੁੰਹ ਤੇਰਾ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਯਾ,
ਮਾਂ ਨੇ ਆਂਖੇਂ ਖੋਲ ਦੀਂ ਘਰ ਮੇਂ ਉਜਾਲਾ ਹੋ ਗਯਾ

ਤੇਰੀ ਯਾਦੋਂ ਨੇ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੈ ਹਮੇਂ ਯੇ ਜ਼ਿਂਦਗੀ ਵਰਨਾ,
ਬਹੁਤ ਪਹਲੇ ਹੀ ਹਮ ਕਿੱਸੈ ਕਹਾਨੀ ਹੋ ਗਏ ਹੋਤੇ!

ਮੈਨੇ ਕਲ ਸ਼ਬ ਚਾਹਤੋਂ ਕੀ ਸਬ ਕਿਤਾਬੇ ਫ਼ਾੜ ਦੀਂ,
ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਾਗਜ਼ ਪੇ ਲਿਖਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਮਾਂ ਰਹਨੇ ਦੀਆ।

**ਉਸਦੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।**

* ਮਾਂ
* ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਂਵ
* ਪੀਪਲ ਛਾਂਵ
* ਬਦਨ ਸਰਾਅ
* ਨੀਮ ਕੇ ਫੂਲ
* ਸਬ ਉਸਕੇ ਲਿਏ
* ਘਰ ਅਕੇਲਾ ਹੋ ਗਯਾ
* ਕਹੋ ਜ਼ਿੱਲੇ ਇਲਾਹੀ ਸੇ
* ਬਗ਼ੈਰ ਨਕਸ਼ੇ ਕਾ ਮਰਾਨ
* ਫਿਰ ਕਬੀਰ
* ਨਏ ਮੌਸਮ ਕੇ ਫੂਲ

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ ਅਵਾਰਡ 2006, ਇਟਾਵਾ
* ਕਵਿਤਾ ਕੇ ਕਬੀਰ ਸੰਮਾਨ ਉਪਾਧੀ 2006, ਇਂਦੌਰ
* ਮੀਰ ਤਕ਼ੀ ਮੀਰ ਅਵਾਰਡ 2005 
* ਸ਼ਹੂਦ ਆਲਮ ਆਫਕੁਈ ਅਵਾਰਡ 2005, ਕਲਕੱਤਾ
* ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਵਾਰਡ 2005, ਉਦੇਪੁਰ 
* ਡਾ. ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਅਵਾਰਡ 2005, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
* ਸਰਸਵਤੀ ਸਮਾਜ ਅਵਾਰਡ 2004 
* ਮੌਲਾਨਾ ਅਬਦੁਰ ਰੱਜਾਕ਼ ਮਲੀਵਾਬਾਦੀ ਅਵਾਰਡ 2001 (ਵੈਸਟ ਬਂਗਾਲ ਉਰਦੂ ਅਕਾਦਮੀ)
* ਸਲੀਮ ਜਾਫ਼ਰੀ ਅਵਾਰਡ 1997 
* ਦਿਲਕੁਸ਼ ਅਵਾਰਡ 1995
* ਰਈਸ ਅਮਰੋਹਵੀ ਅਵਾਰਡ 1993, ਰਾਏਬਰੇਲੀ
* ਭਾਰਤੀ ਪਰੀਸ਼ਦ ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਵਾਰਡ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ 
* ਹੁਮਾਊਂ ਕਬੀਰ ਅਵਾਰਡ, ਕਲਕੱਤਾ
*ਬਜਮੇ ਸੁਖਨ ਅਵਾਰਡ, ਭੁਸਾਵਲ
* ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਪ੍ਰੇਸ ਕਲੱਬ ਅਵਾਰਡ, ਼ ਪ੍ਰਯਾਗ
* ਹਜ਼ਰਤ ਅਲਮਾਸ ਸ਼ਾਹ ਅਵਾਰਡ
* ਸਰਸਵਤੀ ਸਮਾਜ ਅਵਾਰਡ, 2004 
* ਅਦਬ ਅਵਾਰਡ 2004
* ਮੀਰ ਅਵਾਰਡ
* ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਹਸਨ ਨਦਵੀ ਅਵਾਰਡ 
* ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖ਼ਾਨ ਅਵਾਰਡ
* ਕਬੀਰ ਅਵਾਰਡ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024
ਗ਼ਾਲਿਬ ਕੀ ਹਵੇਲੀ

**ਗ਼ਾਲਿਬ ਕੀ ਹਵੇਲੀ** () 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਕਵੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਰਹਾਇਸ਼ਗਾਹ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵਿਰਾਸਤੀ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਬੱਲੀਮਾਰਾਨ ਹਲਕੇ ਦੀ ਕਾਸਿਮ ਜਾਨ ਨਾਮ ਦੀ ਤੰਗ ਜਿਹੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਅਰਧ-ਚੱਕਰਦਾਰ ਮਹਿਰਾਬ ਵਾਲੇ ਪਰਵੇਸ਼ ਦਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖੰਡਰਨੁਮਾ ਇਮਾਰਤ ਖੜੀ ਹੈ। ਸਧਾਰਨ ਜਿਹੀ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਕਦੇ ਅਸਾਦੁੱਲਾਹ ਖਾਨ ਗ਼ਾਲਿਬ, ਜੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ, ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

## ਗੈਲਰੀ

File:Genealogy of Ghalib.jpg|ਗ਼ਾਲਿਬ ਕੀ ਹਵੇਲੀ, ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਗਾਲਿਬ ਦੀ ਵੰਸਾਵਲੀ
File:Renovated roof Ghalib ki Haveli.JPG|ਗ਼ਾਲਿਬ ਕੀ ਹਵੇਲੀ ਦੀ ਨਵਿਆਈ ਛੱਤ
File:A closeup of a page from Ghalib's Diwan.JPG|ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਫ਼ਾ: ਲਿਖਿਆ ਹੈ "ਯੇ ਨ ਥੀ ਹਮਾਰੀ ਕਿਸਮਤ..."
File:Postal stamp in memory of Ghalib.JPG|ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਯਾਦ 'ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 
File:A book that belonged to Ghalib.JPG|ਗ਼ਾਲਿਬ ਕੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ 
File:Ghalib's favourite pastime.jpg|ਗ਼ਾਲਿਬ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਆ ਮਨਪਰਚਾਵਾ
File:A visual projection of Ghalib.JPG| ਗ਼ਾਲਿਬ ਆਪਣੇ ਵਿਹਲ ਦੇ ਸਮੇਂ 
File:A couplet on the walls.JPG|ਕੰਧ ਤੇ ਸ਼ੇਅਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਾਲਿਬ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵੇਲੀਆਂ
ਜੇਮਜ਼ ਮਿੱਲ

**ਜੇਮਜ਼ ਮਿੱਲ** (6 ਅਪਰੈਲ 1773 - 23 ਜੂਨ 1836) ਇੱਕ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ। ਡੇਵਿਡ ਰਿਕਾਰਡੋ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਜਾਨ ਸਟੁਅਰਟ ਮਿੱਲ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ।

## ਬੌਧਿਕ ਵਿਰਸਾ
### ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਮਿੱਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿੱਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਦੇ ਭਾਰਤ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਮਰਤਿਆ ਸੇਨ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਡੇਵਿਡ ਰਿਕਾਰਡੋ

**ਡੇਵਿਡ ਰਿਕਾਰਡੋ** (18 ਅਪਰੈਲ 1772 – 11 ਸਤੰਬਰ 1823) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸੀ। ਐਡਮ ਸਮਿਥ, ਥੌਮਸ ਮਾਲਥਸ ਅਤੇ ਜਾਨ ਸਟੁਅਰਟ ਮਿੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪੁਰਾਤਨ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਚਿਤਰਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦਿਵਾਕਰੂਣੀ

**ਚਿਤਰਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦਿਵਾਕਰੂਣੀ ** (ਜਨਮ ਸਮੇਂ **ਚਿਤਰਾ ਬੈਨਰਜੀ **, 1956) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ, ਕਵਿਤਰੀ ਹੈ। *ਦ ਮਿਸਟਰੇਸ ਆਫ ਸਪਾਈਸੇਜ* ਲਿਖਕੇ ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਉਸ ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਾਵਲ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅੱਠ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨਾਵਲ ਉੱਤੇ ਗੁਰਿੰਦਰ ਚੱਡਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ ਐਕਟਰੈਸ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮੰਥਲੀ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕਰ ਸਮੇਤ 50 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਨ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ 29 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਹੇਮੰਤ ਸ਼ੇਸ਼

**ਹੇਮੰਤ ਸ਼ੇਸ਼ ** (ਜਨਮ 28 ਦਸੰਬਰ 1952 ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਹੈ। 
#‘ਜਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਕੇ ਵਿਰੁਧ’ (ਲੰਬੀ ਕਵਿਤਾ) – ਲੋਕ-ਸੰਪਰਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (1973) ਜੈਪੁਰ 
#‘ਬੇਸ੍ਵਾਦ ਹਵਾਏਂ\'' (ਕਵਿ-ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ) - ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ (1981) ਉਦੈਪੁਰ 
#‘ਘਰ-ਬਾਹਰ’ (ਕਵਿਤਾ ਸੰਕਲਨ) - ਸ਼ਿਲਪੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (1982) ਉਦੈਪੁਰ 
#‘ਕ੍ਰਿਪਾਲਸਿੰਹ ਸ਼ੇਖਾਵਤ’(ਕਲਾਕਾਰ-ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ) ਰਾਜਸਥਾਨ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ(1984) ਜੈਪੁਰ 
#‘ਵ੍ਰਿਕਸ਼ੋਂ ਕੇ ਸਵਪਨ’ (ਕਵਿਤਾ ਸੰਕਲਨ) - ਸ਼ਿਲਪੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (1988) ਉਦੈਪੁਰ/ਜੈਪੁਰ 
#‘ਨੀਂਦ ਮੇਂ ਮੋਹਨਜੋਦੜੋ’ (ਕਵਿਤਾ ਸੰਕਲਨ) - ਪੰਚਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (1988) ਜੈਪੁਰ 
#‘ਅਸ਼ੁਧ ਸਾਰੰਗ’ (ਕਵਿਤਾ ਸੰਕਲਨ) - ਪੰਚਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (1992) ਜੈਪੁਰ 
#‘ਕਸ਼ਟ ਕੇ ਲਿਏ ਕਸ਼ਮਾ’ (ਕਵਿਤਾ ਸੰਕਲਨ) - ਸੰਘੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (1995) ਜੈਪੁਰ 
#‘ਰੰਗ ਅਗਰ ਰੰਗ ਹੈਂ’ (ਕਵਿਤਾ ਸੰਕਲਨ) - ਬੋਹਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (1995) ਜੈਪੁਰ 
#‘ਕ੍ਰਿਪਯਾ ਅਨ੍ਯਥਾ ਨ ਲੇਂ’ (ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ) - ਸੰਘੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (1998) ਜੈਪੁਰ 
#‘ਆਪ ਕੋ ਯਹ ਜਾਨ ਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਗੀ’ (ਕਵਿਤਾ ਸੰਕਲਨ) - ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਉਸ (2001) ਦਿੱਲੀ 
#‘ਜਗਹ ਜੈਸੀ ਜਗਹ’ (ਕਵਿਤਾ ਸੰਕਲਨ) - ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨਪੀਠ (2007) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 
#‘ਬਹੁਤ ਕੁਛ ਜੈਸਾ ਕੁਛ ਨਹੀਂ’ (ਕਵਿਤਾ ਸੰਕਲਨ) - ਵਾਣੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (2008) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 
#‘ਪ੍ਰਪੰਚ-ਸਾਰ-ਸੁਬੋਧੀਨੀ’ (ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)- ਬੋਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (2010) ਜੈਪੁਰ
#‘ਰਾਤ ਕਾ ਪਹਾੜ' (ਕਹਾਨੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ): ਵਾਗ੍ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (2012) ਬੀਕਾਨੇਰ 
#*ਖੇਦ-ਯੋਗ-ਪ੍ਰਦੀਪ* (ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)- ਬੋਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (2012) ਜੈਪੁਰ

; ਸੰਪਾਦਿਤ:

#‘ਸੌਂਦਰਯਸ਼ਾਸਤਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ’ (ਕਲਾ ਏਵੰ ਸੌਂਦਰਯਸ਼ਾਸਤਰ) - ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਉਸ (2000) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 
#‘ਕਲਾ-ਵਿਮਰਸ਼’ (ਕਲਾ ਏਵੰ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਪਰ ਸੰਵਾਦ) - ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਉਸ (2000) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
#‘ਭਾਰਤੀਯ ਕਲਾ ਰੂਪ’ (ਭਾਰਤੀਯ ਕਲਾ) - ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਉਸ (2000) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 
#‘ਭਾਰਤੀਅਤਾ ਕੀ ਧਾਰਣਾ’ (ਭਾਰਤੀਅਤਾ ਪਰ ਨਿਬੰਧ) - ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਉਸ (2005) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
#‘ਭਾਰਤੀਯ ਰੰਗਮੰਚ’ (ਭਾਰਤੀਯ ਨਾਟ੍ਯਸ਼ੈਲੀਓਂ ਪਰ) - ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਉਸ (2005) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
#‘ਜਲਤੀ ਹੁਈ ਨਦੀ’ (ਕਵਿਤਾ ਸੰਕਲਨ) - ਸ਼ਿਕਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਰਕਾਰ (2006) ਬੀਕਾਨੇਰ 
#‘ਕਲਾਓਂ ਕੀ ਮੂਲ੍ਯ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ’(ਸੌਂਦਰਯਸ਼ਾਸਤਰ) - ਵਾਣੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (2008) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ

; ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ:

#‘ਰਾਜਸਥਾਨ ਕੇ ਕਵੀ’- ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਅਕਾਦਮੀ (1977) ਉਦੈਪੁਰ
#‘ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਵਰਲਡ ਪੋਇਟਸ’ - ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੋਈਟ੍ਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ (1978) ਮਦ੍ਰਾਸ
#‘ਇੰਡੀਅਨ ਵਰਸ ਬਾਇ ਯੰਗ ਪੋਇਟਸ’- *ਇੰਡੀਅਨ ਵਰਸ* (1980) ਕਲਕੱਤਾ 
#‘ਰਾਜਸਥਾਨ ਕੀ ਸਮਸਾਮਯਿਕ ਕਲਾ’ - ਰਾਜਸਥਾਨ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ (1987) ਜੈਪੁਰ 
#‘ਦਸ ਸਮਸਾਮਯਿਕ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ’ - ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ (1988) ਜੈਪੁਰ 
#‘ਰੂਪਾਂਕਨ’ - ਪ੍ਰਿੰਟਵੈਲ ਪਬਲਿਸ਼ਰਸ (1995) ਜੈਪੁਰ 
#‘ਇੰਦ੍ਰੀਯ-ਬੋਧ ਔਰ ਕਵਿਤਾ’ - ਹੰਸਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (1995) ਜੈਪੁਰ 
#‘ਲਯ’ - ਰਾਜਸਥਾਨ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (1997) ਜੈਪੁਰ 
#‘ਸਦੀ ਕੇ ਅੰਤ ਮੇਂ ਕਵਿਤਾ’ - ਉਦ੍ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (1998) ਮੁਜੱਫਰਨਗਰ 
#‘ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਕੇ ਪਕਸ਼ ਮੇਂ’ - ਸਾਮਯਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (2005), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਤਖ਼ਤ ਲਹੌਰ

***ਤਖ਼ਤ ਲਹੌਰ*** ਨਜਮ ਹੁਸੈਨ ਸੱਯਦ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਕਦੇ ਵੀ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰਜ ਆਫ਼-ਸਟੇਜ ਹੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਪਾਤਰ
|-
| 
* ਪਾਹਰੂ ਨੰਬਰ I
* ਪਾਹਰੂ ਨੰਬਰ II
* ਰਮਜਾ 
* ਜਵਾਹਰ ਖ਼ਾਂ
* ਸ਼ਾਹ ਸਅਦੁਲਾ
* ਮਲਿਕ ਅਲੀ
* ਹੁਸੈਨ
* ਬਹਾਰ ਖ਼ਾਂ
* ਮੁਨਸ਼ੀ
* ਰੱਤਾ
* ਭਾਗ
* ਚਿਰਾਗ
|
* ਕਾਰੀਗਰ ਨੰਬਰ I
* ਕਾਰੀਗਰ ਨੰਬਰ II
* ਸਿਪਾਹ-ਸਾਲਾਰ
* ਸੂਬੇਦਾਰ
* ਬੇਗ
* ਮਹਿਤਾ
* ਮੀਰ ਆਲਮ
* ਓਬੜ
* ਸੁਬਹ ਬਹਾਰ
* ਵਕੀਲ ਸਰਕਾਰ
* ਕਾਜ਼ੀ
* ਚਾਨਣ
|}

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ
ਨੂਨਗਰ ਬਰਾਦਰੀ

**ਨੂਨਗਰ** ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਬ੍ਰਾਦਰੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਰਾਦਰੀ ਪਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਤ
ਹਿੰਦਕੀ

**ਹਿੰਦਕੀ** () ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ' ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। H. W. Bellew, in his *Races of Afghanistan*, estimated their number at about 300,000.

## ਹਵਾਲੇ
ਬਰੋਕਲੀ

ਗੋਭੀ ਦੀ ਨਸਲ ਨਾਲ ਤਾੱਲੁਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪੌਦੇ ਦੇ ਫੁਲ ਨੂੰ ਸਬਜ਼ੀ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਰੋਕਲੀ ਇਤਾਲਵੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਬਰੋਕੋ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਰਥ ਗੋਭੀ ਦੇ ਫੁਲ ਦਾ ਉੱਤੇ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਬਰੋਕਲੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੱਚਾ ਜਾਂ ਉਬਾਲ ਕੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਰੋਕਲੀ ਨੂੰ ਇਤਾਲਵੀ ਨਸਲ ਬਰਾਸੀਕਾ ਓਲੇਰਾਸੀਆ ਦੇ ਕਲਟੀਵਰ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਰੋਕਲੀ ਦੇ ਫੁਲ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸਬਜ ਰੰਗਤ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੌਦਾ ਅਜਿਹੇ ਦਰਖ਼ਤ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਮੋਟੇ ਤਣੇ ਤੋਂ ਫੁੱਟ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਤਣੇ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਗੈਲਰੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ
ਮੂੰਗਾ ਚਟਾਨ

**ਮੂੰਗੇ ਦੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ** (coral reefs) ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਚਟਾਨਾਂ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਵਾਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੇ ਗਏ ਕੈਲਸੀਅਮ ਕਾਰਬੋਨੇਟ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਛੋਟੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਲਭਿੱਤੀਆਂ, ਊਸ਼ਣ ਅਤੇ ਉਥਾਲੋ ਜਲਵੋ ਸਾਗਰਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਅਨੇਕ ਊਸ਼ਣ ਅਤੇ ਉਪੋਸ਼ਣਦੇਸ਼ੀ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮੁੰਦਰ ਨਿਵਾਸੀ
ਖ਼ਾਕ਼ਾਨ ਹੈਦਰ ਗ਼ਾਜ਼ੀ

**ਖ਼ਾਕ਼ਾਨ ਹੈਦਰ ਗ਼ਾਜ਼ੀ** ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਅਤੇ FM95, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਰੰਗ ਪਰੋਗਰਾਮ *ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਆਖੇ ਲੱਗੇ* ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਚੰਦਰ

**ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਚੰਦਰ** (ਜਨਮ 1864) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1920ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਅਵਧ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਮੁਹਾਜ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਸਤੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਥੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਜੋਂ ਬਿਤਾਏ 12 ਸਾਲ ਦੱਬੇ ਕੁਚਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨ ਅਤੇ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਹਿਤ ਲਾਏ।
## ਫਿਜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ
ਉਹ ਤੀਹ ਸਾਲ ਫਿਜੀ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਨਡੈਂਚਰਡ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਮਨੀਲਾਲ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜੋ ਫਿਜੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1864
ਅਹੀਰ (ਜੱਟ ਕਬੀਲਾ)

**ਅਹੀਰ** () ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜੱਟ ਕਬੀਲਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ' ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤਾਲ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਤਾਲ*** 1999 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਜੈਮਿਨੀ

**ਜੈਮਿਨੀ** ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ। ਉਹ ਪੂਰਵ ਮੀਮਾਂਸਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਨ। ਉਹ ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਅਵਾਰ ਭਾਸ਼ਾ

**ਅਵਾਰ** (self-designation магӏарул мацӏ *maharul macʼ*  "ਪਰਬਤਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ" ਜਾਂ Авар мацI *awar macʼ*  "ਅਵਾਰ ਭਾਸ਼ਾ") ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਕਾਕੇਸੀਅਨ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਅਵਾਰ-ਐਂਡਿਕ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।
ਕਣਾਦ

**ਕਣਾਦ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: कणाद) ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਵੈਸ਼ੇਸ਼ਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ੇਸ਼ਿਕ ਸੂਤਰ ਨਾਮ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਰਚਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਅਣੂਆਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅਣੂਆਂ ਵਾਲੇ ਸੂਖਮ ਕਣਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਛੇਵੀਂ ਸ਼ਦੀ ਈਸਾਪੂਰਵ ਹੈ। ਪਰ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾਪੂਰਵ ਦਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ। ਕਣਾਦ ਪਰਮਾਣੂ ਦੀ ਅਵਧਾਰਣਾ ਦੇ ਜਨਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜਾਨ ਡਾਲਟਨ ਤੋਂ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਰਹੱਸ ਪਰਗਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਅਧਾਰ ਪਰਮਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਰਾਜਤਰੰਗਿਣੀ

**ਰਾਜਤਰੰਗਿਣੀ** ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਲਹਣ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਚਨਾ 1149-50 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ

**ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ**(ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Marxist historiography) ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜੋ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਸਮਾਜਿਕ ਜਮਾਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ
ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ

**ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Critical historiography) ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਥਿਓਰੀ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੂੰ ਬੀਤੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਅਰਥੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਮੌਲਾਨਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ

thumb
**ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜੌਹਰ** (10 ਦਸੰਬਰ 1878 - 4 ਜਨਵਰੀ 1931) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇਤਾ, ਕਾਰਕੁਨ, ਵਿਦਵਾਨ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ​​ਕਵੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਖਿਲਾਫਤ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਆਗੂ ਹਸਤੀ ਸੀ।
ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਛੇਵਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਚੱਲੀ। ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਿਹਾ ਸੀ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਹ ਰਾਮਪੁਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮੌਲਾਨਾ ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਫੀਕਾਰ ਅਲੀ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਦੋ ਸਾਲ ਦਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਿਧਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪੁੰਜ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸਲਾਮੀ ਸਿਖਿਆ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਰੁਚੀ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਮਪੁਰ ਅਤੇ ਬਰੇਲੀ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਚਲੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੀਏ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੱਵਲ ਰਿਹਾ। ਆਈਸੀਐਸ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੀਤੀ। ਵਾਪਸੀ ਉੱਤੇ ਰਾਮਪੁਰ ਅਤੇ ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਲੇਕਿਨ ਛੇਤੀ ਹੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਦਿਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਕਲਕੱਤੇ ਜਾਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖਬਾਰ ਕਾਮਰੇਡ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਮੌਲਾਨਾ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲੇਖਣੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਤੀਖਣਤਾ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਨਾ ਕੇਵਲ ਭਾਰਤ ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਮਰੇਡ ਵੱਡੇ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਵਨ ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨ

**ਵਨ ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨ** ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੌਪ ਬੈਂਡ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਿਆਲ ਹੋਰਾਨ, ਜ਼ਾਇਨ ਮਲਿਕ, ਲਿਆਮ ਪੇਨ, ਹੈਰੀ ਸਟਾਇਲਜ਼ ਅਤੇ ਲੁਇਸ ਟੋਮਲਿਨਸਨ ਹਨ।
ਭੂ ਵਿਗਿਆਨ

**ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ** ਉਹ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਚਟਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਮਲਾਂ ਦੀ ਘੋਖ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਤਹਿਤ ਧਰਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਉਹਨਾਂ ਅਮਲਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਦੌਰ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸਦਕਾ ਧਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭੱਜੀਆਂ ਬਾਹੀਂ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

*ਭੱਜੀਆਂ ਬਾਹੀਂ* ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1987 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। 
## ਕਹਾਣੀਆਂ
**ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ*
**ਵਾਪਸੀ*
**ਭੱਜੀਆਂ ਬਾਹੀਂ*
**ਦਲਦਲ*
**ਕੁਰਾਹੀਆਂ*
* *ਕਾਹਲ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਪਾਨ

**ਪਾਨ** (*Piper betle*) ਪਾਈਪਰੇਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਵੇਲ ਦਾ ਪੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਕਾਵਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਰਮ ਉਤੇਜਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਿਕਿਤਸਕ ਗੁਣਾਂ ਸਦਕਾ ਬੜਾ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਤੇ
ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ (1954 ਫ਼ਿਲਮ)

***ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ*** (1954) ਦੀ ਹਿੰਦੀ / ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸੋਹਰਾਬ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਜਾਣੇ ਮੰਨੇ ਕਵੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਧਾਰਤ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ, ਫ਼ਿਲਮ ਰਿਲੀਜ ਹੋਣ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੂਬ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਨ ਨੇ ਗ਼ਾਲਿਬ' ਦੀ ਅਤੇ ਸੁਰਈਆ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਸ਼ੂਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਗੋਲਡਨ, ਲੋਟਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਾਲਿਬ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ
ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ

**ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ** ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਤੇਜ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਵਾਰੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰਾਨਾ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਗੱਡੀਆਂ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਮੂਲਸਥਾਨ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ
ਮਜ਼ਦੂਰ (1934 ਫ਼ਿਲਮ)

***ਮਜ਼ਦੂਰ*** 1934 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।
## ਸੰਖੇਪ ਕਹਾਣੀ
## ਪਾਤਰ 
## ਮੁਖ ਕਲਾਕਾਰ 
* ਐਮ ਐਸ ਸੁੱਬਾਲਕਸ਼ਮੀ
* ਐਫ਼ ਜੀ ਨਤੇਸ਼ਾ ਅਈਅਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਗ਼ਬਨ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਗ਼ਬਨ*** 1966 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।
## ਸੰਖੇਪ ਕਹਾਣੀ
## ਪਾਤਰ
## ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ 
* ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ - ਰਾਮਨਾਥ
* ਸਾਧਨਾ
* ਜ਼ੇਬ ਰਹਿਮਾਨ
* ਕਨਹੀਆ ਲਾਲ
* ਆਗ਼ਾ
* ਅਨਵਰ
* ਮੀਨੂ ਮੁਮਤਾਜ਼
* ਬਦਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ
* ਲੀਲਾ ਮਿਸ਼ਰਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਪਿਕੂ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਪਿਕੂ*** 1980 ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਸ਼ਾਰਟ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰਾਏ ਨੇ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਫ਼ਰਾਂਸ 3 ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰਾਏ ਦੀ ਕਹਾਣੀ *ਪਿਕੁਰ ਡਾਇਰੀ* (*ਪਿਕੂ ਦੀ ਡਾਇਰੀ*) ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਛੇ ਸਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ, ਪਿਕੂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਗੈਰ ਮਰਦ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਛਾਰਲ ਪੇਰੋ

**ਛਾਰਲ ਪੇਰੋ** (ਫਰਾਂਸੀਸੀ: Charles Perrault (ʃaʁl pɛʁo); 12 ਜਨਵਰੀ 1628 – 16 ਮਈ 1703) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਨਵੇਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਪਰੀ ਕਥਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜਿਸਦਾ ਅਧਾਰ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਸੀ। ਇਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਟਲ ਰੈਡ ਰਾਈਡਿੰਗ ਹੁਡ(*Le Petit Chaperon rouge*), ਸਿੰਡਰੇਲਾ(*Cendrillon*), ਪੁਸ ਇਨ ਬੂਟਸ(*Le Chat Botté*), ਸਲੀਪਿੰਗ ਬਿਊਟੀ (*La Belle au bois dormant *) ਅਤੇ ਨੀਲੀ ਦਾੜ੍ਹੀ(*Barbe bleue*) ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ
ਜਾਇਫਲ

**ਜਾਇਫਲ**, ਜੀਨਸ ਮਿਰਿਸਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪੇੜਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਵਸਾਇਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਰਿਸਟਿਕਾ ਫਰੇਗਰੇਂਸ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਮੂਲ ਰੂਸ ਤੋਂ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮੋਲੁਕਸ ਦੇ ਬੰਡਾ ਟਾਪੂ ਜਾਂ ਸਪਾਇਸ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜਾਇਫਲ ਰੁੱਖ ਦੋ ਮਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ: ਇੱਕ ਜਾਇਫਲ ਬੀਜ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਮੇਸ (ਛਿਲਕਾ)।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲੇ
ਆਊਟਲੁੱਕ

**ਆਊਟਲੁੱਕ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Outlook) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਛਪਣ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖਬਾਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਸਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪਤਾਹਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ
ਗਿਆਰਾਂ ਮਿੰਟ

***ਇਲੈਵਨ ਮਿੰਟਸ*** () ਮਾਰੀਆ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬਰਾਜੀਲੀ ਵੇਸਵਾ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਬਰਾਜ਼ੀਲੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਪਾਉਲੋ ਕੋਇਲੋ ਦਾ 2003 ਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਾਸੂਮ ਵਾਹ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਧਰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕੇਗਾ। ਉਸਦੀ ਧਾਰਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਪਿਆਰ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਚੀਜ਼ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।....। ਜਦੋਂ ਰੀਓ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਬੱਬੀ ਮੀਟਿੰਗ ਉਸਨੂੰ ਜਿਨੀਵਾ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਲੈਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅੰਤ ਇੱਕ ਵੇਸਵਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਜਾਰਾ ਚਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
## ਪਾਤਰ
#ਮਾਰੀਆ - ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ
#ਮਾਰੀਆ ਦਾ ਬਾਪ - ਦੁਕਾਨਦਾਰ
#ਮਾਰੀਆ ਦੀ ਮਾਂ - ਦਰਜ਼ਣ
#ਮਾਰੀਆ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਮਹਿਬੂਬ - ਮਾਰੀਆ ਦੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ, ਉਦੋਂ ਮਾਰੀਆ ਸਿਰਫ਼ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਹੀ ਮਾਰੀਆ ਨੂੰ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਬਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਦਿੱਤੀ।
#ਮਾਰੀਆ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਦੋਸਤ ਜਿਸ ਨੇ ਉਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਚੁੰਮੀ ਦਿੱਤੀ - ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮਾਰੀਆ ਨੇ ਇਸ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਸਹੇਲੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਦੇਖ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਮਾਰੀਆ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਰੁਪਈਆ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।
#ਮਾਰੀਆ ਦਾ ਦੋਸਤ ਜਿਸ ਤੋਂ ਮਾਰੀਆ ਦਾ ਕੰਵਾਰਪਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ - ਮਾਰੀਆ ਨੇ ਜਿਨਸੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ।
#ਸਟੋਰ ਮਾਲਕ - ਮਾਰੀਆ ਦਾ ਬੌਸ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰੀਆ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਿਓ ਦੇ ਜਨੇਰੋ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਪੈਸੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਆ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੈੱਟ ਬਣ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਉਲੋ ਕੋਇਲੋ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਨਦੀਨ

**ਨਦੀਨ** ਉਹ ਬੇਲੋੜੇ ਪੌਦੇ ਹਨ ਜੋ ਖੇਤ, ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਉੱਘ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਵਾ, ਧੁੱਪ, ਨਮੀ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤਾਂ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਜਾਂ ਫਲਾਂ ਦਾ ਝਾੜ ਅਤੇ ਗੁਣਵਤਾ ’ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਦੀਨ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਦਲਵੇਂ ਬੂਟੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਫਸਲ ਜਾਂ ਫ਼ਲਾਂ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਝਾੜ ਲੈਣ ਲਈ ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
## ਨਦੀਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
#ਘਾਹ ਵਰਗੇ ਨਦੀਨ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੱਬਲ ਘਾਹ, ਬਰੂ, ਮੇਥਾ, ਡੀਲਾ, ਮਧਾਨਾ, ਸਵਾਂ, ਸਰਕੰਡਾ, ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦੱਬ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।
#ਚੌੜੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਨਦੀਨ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਲਾਈ, ਇੱਟਸਿੱਟ, ਚਰਿਆਈ ਬੂਟੀ, ਬਾਥੂ, ਦੌਧਕ, ਜੰਗਲੀ ਪਾਲਕ, ਕਾਂਗਰਸ ਘਾਹ, ਕਰਾੜੀ, ਪੋਹਲੀ, ਮੈਨਾ, ਬਿੱਲੀ ਬੂਟੀ, ਭੱਖੜਾ, ਤਾਂਦਲਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। 
## ਰੋਕਥਾਮ
#ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਹੱਥ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਦ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਗੋਡੀ ਕਰਕੇ ਨਦੀਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਟ ਕੇ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
#ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਸਪਰੇਅ ਕਰਕੇ ਨਦੀਨਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ
#ਛਿੜਕਾਅ ਵੇਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਗਿੱਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
#ਛਿੜਕਾਅ ਸਵੇਰੇ ਜਾਂ ਸਾਮ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਪਹਿਰ ਸਮੇਂ ਤਾਪਮਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰੂ ਸ਼ਕਤੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
#ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਨਾ ਚੱਲਦੀ ਹੋਵੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਣ ਬੂਟਿਆਂ ਉੱਪਰ ਨਾ ਪੈਣ।
#ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਹੀ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ।
#ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹੀ ਲੋੜੀਂਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਤੰਗੁਲੀ

**ਤੰਗਲੀ** ਜਾਂ ਤੰਗੁਲੀ ਇੱਕ ਖੇਤੀ ਦਾ ਸੰਦ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੂੜੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਫੂਸ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਲੰਘ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਦਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਚਲੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਵਰਗੇ ਲੰਮੇ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਸੁੱਤ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਸ਼ੀਨੀ ਜੁੱਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਗਾਹੀ ਹੋਈ ਧੜ ਉਡਾ ਕੇ ਤੂੜੀ ਦਾਣੇ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਦੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਲੱਕੜ ਦੇ 5 ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੇ ਹੱਥੇ ਦੇ ਇਕ ਸਿਰੇ ਵਿਚ ਲਾਈਆਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਕਈ ਸੱਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਧੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਡਾਈ ਕਰ ਕੇ ਦਾਣੇ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ, ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਨੂੰ ਤੰਗੁਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਉਂਜ ਤੰਗੁਲੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਤਿੰਨ ਸੁੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਤੋਂ ਹੈ। ਤੰਗੁਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਗਾਹੀ ਜਾਂਦੀ ਪੈਲੀ ਨੂੰ ਫੋਲਣ ਵਾਸਤੇ, ਗਾਹੀ ਪੈਲੀ ਦੀ ਧੜ ਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ, ਧੜ ਦੀ ਉਡਾਈ ਕਰ ਕੇ ਦਾਣੇ ਕੱਢਣ ਵਾਸਤੇ, ਤੂੜੀ ਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਤੂੜੀਆਂ ਪੰਡਾਂ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਵਾਸਤੇ, ਤੂੜੀ ਨੂੰ ਟੋਕਰਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁਰਲੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਆਦਿ ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ/ਹੈ।

ਤੰਗੁਲੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੱਕੜ ਦਾ 5 ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮਾ ਹੱਥਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੁੱਤਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 12/13 ਕੁ ਇੰਚ ਲੰਮੀ ਇਕ ਕੁ ਇੰਚ ਚੌੜੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਪੱਤੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਪੱਤੀ ਦੇ ਇਕ ਸਿਰੇ ਦੇ 3/4 ਕੁ ਇੰਚ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਟੇਪਰ ਕਰ ਕੇ ਅੱਧੀ ਕੁ ਇੰਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਏਸ ਪੱਤੀ ਦੇ ਚੌੜੇ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਗੁਲਾਈ ਦੇਣੀ ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਇਹ ਗੁਲਾਈ 210 ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਟੇਪਰ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ’ਤੇ ਆਕੇ ਇਹ ਗੁਲਾਈ ਬਿਲਕੁਲ ਗੋਲ 360 ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਨੋਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਸੁੱਤ ਬਣਦੀ ਸੀ। ਬਣੀ ਸੁੱਤ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਲੋਟ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਗੁਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜਿਹੜੀ ਤੰਗਲੀ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਬਣਦੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁੱਤਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੀ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਸੁੱਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਰੋਂ ਮੋਟੀਆਂ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਪਤਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।

ਜੇ ਕਰ 7 ਸੁੱਤਾਂ ਦੀ ਤੰਗਲੀ ਬਣਾਉਣੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ7 ਸੁੱਤਾਂ ਦੇ ਮੋਟੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ ਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁੱਤਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਚੌੜਾਈ 10/15 ਕੁ ਇੰਚ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਸੁੱਤਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਮੂਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਇਕ ਇੰਚ ਚੌੜੀ ਪੱਤੀ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਪੱਤੀ ਜਿਥੋਂ ਸੁੱਤਾਂ ਇਕ ਥਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਤੋਂ 4/5 ਕੁ ਇੰਚ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਸੁੱਤਾਂ ਦੇ ਇਕ ਥਾਂ ਜੋੜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਹੱਥੇ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਲਾ ਕੇ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਗਲੀ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ 9 ਸੁੱਤਾਂ ਦੀ ਤੰਗਲੀ ਬਣਦੀ ਸੀ। ਤੰਗਲੀ ਦੀ ਹੁਣ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀ ਦੇ ਸੰਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਵਰਿੰਦਰ

**ਵਰਿੰਦਰ**, ਜਨਮ **ਸੁਭਾਸ਼ ਢਡਵਾਲ**, (1948–1988) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 25 ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਧਰਮਿੰਦਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀ 1975 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਫ਼ਿਲਮ *ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਜਿੰਦੜੀ* ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸਨ *ਲੰਬਰਦਾਰਨੀ*, *ਬਲਬੀਰੋ ਭਾਬੀ* ਅਤੇ *ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੀ ਅੱਗ*, ਜੋ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਵਰਿੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ, 1942 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਫਗਵਾੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਕੀਮ ਤੇ ਆਰੀਆ ਸਕੂਲ, ਫਗਵਾੜਾ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ। ਵਰਿੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਰੀਆ ਹਾਈ ਸਕਲ, ਫਗਵਾੜਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਫਗਵਾੜਾ ਦੇ ਹੀ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਾਟਨ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ ਜੇ.ਸੀ.ਟੀ. ਵਿਖੇ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਪ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਾਹਲ ਕਲਾਂ ਵਿਖੇ 3 ਮਈ, 1965 ਨੂੰ ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਜੀਵਨ
ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਲਈ ਬੜੀ ਬੇਸਬਰੀ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਾਮੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਿੰਦਰ ਤੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਸੋਨੇ ’ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਵਰਿੰਦਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ *ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਜਿੰਦੜੀ* ਤੋਂ ਹੀਰੋ ਵਜੋਂ ਦਸਤਕ ਦਿੱਤੀ।

## ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਤੌਰ ਹੀਰੋ
**ਧਰਮਜੀਤ*
**ਸੰਤੋ ਬੰਤੋ*
**ਟਾਕਰਾ*
**ਸੈਦਾ ਜੋਗਣ*
* *ਸਵਾ ਲਾਖ ਸੇ ਏਕ ਲੜਾਊਂ*
**ਲੰਬੜਦਾਰਨੀ*

## ਹੀਰੋ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
**ਸਰਪੰਚ*
**ਬਟਵਾਰਾ*
**ਯਾਰੀ ਜੱਟ ਦੀ*

## ਮੌਤ
ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਜੱਟ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ* ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਦਿੰਰ ਹੀਰੋ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ, ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਵਿਖੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋ ਗਈ ਜਿਥੇ ਵਰਿੰਦਰ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਤਾਰਾ 6 ਦਸੰਬਰ, 1988 ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਵਿਛੜ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1988
ਕੈਲਾਸ਼ ਪੁਰੀ

**ਕੈਲਾਸ਼ ਪੁਰੀ** (ਜਨਮ 17 ਅਪਰੈਲ 1926-10 ਜੂਨ 2017) ਇੱਕ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ।

## ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀ
ਕੈਲਾਸ਼ ਪੁਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਕਲਾਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਛੇਵੀਂ ਤੱਕ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਮਗਰੋਂ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਲਜ ਗਰੈਜੂਏਟ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਪਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਉਸਦੇ ਸੁਪਨੇ ਢਹਿਢੇਰੀ ਹੋ ਗਏ ਜਦੋਂ ਜਲਦ ਹੀ ਡਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੁਰੀ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪੀਐਚਡੀ ਸੀ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੇ ਤੁਰਤ ਬਾਅਦ, ਬਾਟਨੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਪੀਐਚਡੀ ਕਰਨ ਲਈ 1945 'ਚ ਲੰਡਨ ਜਾਣ ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ। ਕੈਲਾਸ਼ ਪੁਰੀ ਵੀ 1946 ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੋਲ ਲੰਡਨ ਚਲੀ ਗਈ। 10 ਜੂਨ 2017 ਨੂੰ ਉਹਨਾ ਦਾ ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਉਹਨਾ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ।

ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਦਾ ਜਨਮ ਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ 1950 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਚਲਾ ਗਿਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ।

ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਵਣ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਹ ਪੁਣੇ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਪੁਰੀ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਸਰਵੇ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਇਸਨੇ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰ *ਪੰਜ ਦਰਿਆ* ਨਾਮਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਛਾਪਣ ਲਈ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ 'ਨਾਰੀ ਸੰਸਾਰ' ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਲਈ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਇਸਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਉਸਨੇ ਲੱਗਪੱਗ 37 ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। 
**ਸੂਜ਼ੀ* (ਹਿੰਦੀ)

## ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
*ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ, ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ 1982
*ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ - ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ 1989
*ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਵਾਰਡ - ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਦਿੱਲੀ 1990
*ਪਰਸਨੈਲਿਟੀ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਲੰਡਨ 1991
*ਵਿਮੈਨ ਆਫ਼ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ 1999
*ਮਿਲੀਨਿਅਮ ਵਿਮੈਨ ਅਵਾਰਡ, ਮੇਅਰ ਆਫ਼ ਈਲਿੰਗ 1999
*ਅੰਬੈਸਡਰ ਫਾਰ ਪੀਸ- ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗਠਨ 2001

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Puri - sikh heritage
*writer Kailash Puri recalls partition horror

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਅਤੀਕ-ਉਰ-ਰਹਿਮਾਨ

**ਅਤੀਕ-ਉਰ-ਰਹਿਮਾਨ** ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* ਪਟਾਰੀ (2002)
ਕਲਹਣ

**ਕਲਹਣ** (12ਵੀਂ ਸਦੀ) ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਜਤਰੰਗਿਨੀ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਇਹ ਰਚਨਾ 1148 ਤੇ 1149 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਕਲਹਣ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ ਹਰਸ਼ਦੇਵ (1068 - 1101) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਚੰਪਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ

, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅੱਗੇ, ਈਰਾਵਾਨ ਮੰਦਰ, ਬੈਂਕਾਕ ਵਿਖੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ]]

**ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ** ਉਹ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ, ਜਮੀਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਇਕੱਲੇ ਜਾਂ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਤੇ ਸਰਵਜਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਿਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਅਮਲ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੈ।

ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਧਰਮ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਰਾਜ ਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਫਿਰਕਿਆਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਮੰਨਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਧਰਮ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਵੇ, ਜਦ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣਾ ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਪਹਿਲੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਡੈਨੀਅਲ ਚੋਡੋਵੀਕੀ, 1791)]]
ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੂਜਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਾਰਜ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰੇਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਉੱਪਰ ਕੁਝ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਟੈਕਸ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਬਰਾਨਾ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜਾਂ ਧਿਮੀ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਗੈਰ ਮੁਸਲਿਮ,"ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਅਕਤੀ") ਦੀ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ।

 ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਨਤਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ]]ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕੜੇ ਕਿਸੇ ਰੋਮਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਫਿਰਕੂ ਭੀੜਾਂ ਫਸਾਦ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸਾਇਰਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਅਚੇਮੇਨੀਡ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 550 ਈਪੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਇਰਸ ਕਲੰਡਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਾਰੇ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਕ ਆਮ ਨੀਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਪਵਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਥੇ ਅਬਰਾਹਮੀ ਧਰਮਾਂ: ਯਹੂਦੀ, ਪਾਰਸੀ, ਈਸਾਈ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਥੇ ਸਥਾਪਤੀ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ (399 ਈਪੂ) ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ ਜਾਂ ਜਿਥੇ ਹਾਕਮ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੋਮ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਟੋਕਨ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਉਵੇਂ ਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੀ ਸਹੁੰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਮੁਢਲੇ ਈਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਅਤੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਲਈ ਮੁੱਖ ਗੱਲ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ
ਲੀਓ ਲੋਵੈਨਥਾਲ

**ਲੀਓ ਲੋਵੈਨਥਾਲ** (3 ਨਵੰਬਰ 1900 – 21 ਜਨਵਰੀ 1993) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਫਰੈਂਕਫਰਟ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ।

ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਰਕਲ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਰਵਾਈਵਰ ਵਜੋਂ, ਲੋਵੇਂਥਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮੂਹਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਜੀਵਨ 
ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ (ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸੀ), ਲੋਵੇਨਥਲ ਵੇਮਰ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਹ 1926 ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਰਿਸਰਚ ਲਈ ਨਵੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਜਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 1932 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਰਨਲ, ਜ਼ੀਟਸਕ੍ਰਿਫਟ ਫਰ ਸੋਜਿਅਲਫੋਰਸਚੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੇਟਰੋਡੌਕਸ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ, ਨਵੀਂ ਬੌਧਿਕ ਧਾਰਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਹੂਦੀ, 1933 ਵਿੱਚ ਅਡੌਲਫ ਹਿਟਲਰ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ 'ਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। 

ਲੋਵੇਨਥਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਦਫਤਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੋਰਖਾਈਮਰ, ਅਡੋਰਨੋ ਅਤੇ ਫਰੀਡਰਿਕ ਪੋਲਕ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਏ, ਲੋਵੇਂਥਲ, ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਹਰਬਰਟ ਮਾਰਕੁਸ, ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਨਿਊਮੈਨ, ਓਟੋ ਕਿਰਚਾਈਮਰ ਅਤੇ ਏਰਿਕ ਫਰੋਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਵੌਇਸ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਖੋਜ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਲ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਦ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀ ਆਫ਼ ਦਾ ਬਿਹੇਵੀਅਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ 1956 ਵਿੱਚ ਬਰਕਲੇ ਸਪੀਚ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ 1968 ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ, ਲੋਵੇਂਥਲ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲਗਭਗ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵਿਭਾਗੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋਰਦਾਰ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ। 1968 ਤੋਂ 1972 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਬਜਟ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1973-74 ਵਿੱਚ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ।

## ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ 
* ਲੀਓ ਲੋਵੇਨਥਲ, ਸ਼ਰੀਫਟਨ ਇਨ ਫੰਫ ਬੈਂਡੇਨ, ਫਰੈਂਕਫਰਟ ਐਮ ਮੇਨ: ਸੁਹਰਕੈਂਪ 1980-1987,
* ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਮਸੇਨ ਕਲਚਰ
* ਦਾਸ ਬੁਰਗਰਲੀਚੇ ਬੇਵੁਸਟਸੀਨ ਇਨ ਡੇਰ ਲਿਟਰੇਟਰ
* ਫਾਲਸ਼ੇ ਪ੍ਰੋਫੇਟਨ. ਆਟੋਰਿਟਾਰਿਜ਼ਮ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੋ
* ਜੂਡੈਕਾ। Vorträge. ਸੰਖੇਪ
* ਫਿਲਾਸਫੀਸ਼ੇ ਫਰੂਹਸਕ੍ਰਿਫਟਨ ਲੀਓ ਲੋਵੇਨਥਲ, ਮਿਟਮੇਚੇਨ ਵੋਲਟੇ ਆਈਚ ਨੀ. Ein autobiographisches Gespräch mit Helmut Dubiel, Suhrkamp 1980,  ISBN 3-518-11014-"ਗੋਇਥੇ ਅਤੇ ਝੂਠੀ ਅਧੀਨਗੀ". ਟੇਲੋਸ 60 (ਗਰਮੀਆਂ 1984)। ਨਿਊਯਾਰਕ: ਟੈਲੋਸ ਪ੍ਰੈਸ.

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1993
ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ

ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਜੋ ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਗ਼ਲਤ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ।
;ਪਹਿਲੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨਾਂਵ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਬਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚਲੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਸਿਹਾਰੀ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

==ਮਨੁੰਖ== ਮਨੁੱਖ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਸਰੋਜਿਨੀ ਸਾਹੂ

**ਸਰੋਜਿਨੀ ਸਾਹੂ** (ਉੜੀਆ: ସରୋଜିନୀ ସାହୁ) ਉੜੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਰੀ ਵਿਮਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਚਰਚਿਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰੋਜਿਨੀ ਚੇਨਈ ਸਥਿਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਇੰਡੀਅਨ ਏਜ (Indian AGE) ਦੀ ਸਹਿ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ “ਕਿੰਡਲ” ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ 25 ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਰੋਜਿਨੀ ਸਾਹੂ ਦੀਆਂ ਵੀਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
* ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
***ਸੁਖਰ ਮੁਹਾਮੁਹੀਂ* (1981) 
***ਨਿਜਗਾਹਿਰਾਰੇਨਿਜੇ* (1989) 
***ਅਮ੍ਰਤਰ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾਰੇ* (1992) 
***ਚੌਕਠ* (1994) 
***ਤਰਲੀ ਜਾਉਥਿਬਾ ਦੁਰਗ* (1995) 
***ਦੇਸ਼ੰਤਰੀ* (1999) 
***ਦੁੱਖ ਅਪ੍ਰਮਿਤ* (2006) 
***ਸਰੋਜਿਨੀ ਸਾਹੂ ਸ਼ਾਰਟ ਸਟੋਰੀਜ (Sarojini Sahoo short stories)* (2006) (ISBN 81-89040-26-X))
***ਸ੍ਰਜਨੀ ਸਰੋਜਿਨੀ* (2008) 
***ਵੇਟਿੰਗ ਫਾਰ ਮੰਨਾ (Waiting for Manna)* (2008) (ISBN 978-81-906956-0-2)
* ਨਾਵਲ 
***ਉਪਨਿਬੇਸ਼* (1998) 
***ਪ੍ਰਤੀਬੰਦੀ* (1999) 
***ਸਵਪਨ ਖੋਜਾਲੀ ਮਾਨੇ* (2000) 
***ਮਹਾਜਾਤਰਾ* (2001) 
***ਗੰਭਿਰੀ ਘਰ* (2005) 
***ਬਿਸ਼ਾਦ ਈਸ਼ਵਰੀ* (2006) 
***ਪਕਸ਼ਿਵਾਸ* (2007) 
***ਅਸਮਾਜਿਕ* (2008)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੜੀਆ ਲੇਖਕ
ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ

**ਰਿਸ਼ੀ ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ** ( *Bôngkim Chôndro Chôţţopaddhae*) (27 June 1838 – 8 ਅਪਰੈਲ 1894) ਕਵੀ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾਸਰੋਤ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। 
ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਉਂਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਧ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਰਾਮਮੋਹਨ ਰਾਏ, ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦ੍ਰ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ, ਪਰਿਚੰਦਰ ਮਿੱਤਰ, ਮਾਇਕਲ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੱਤ, ਬੰਕਿਮ ਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ (ਬੰਗਾਲੀ বঙ্কিমচন্দ্র চট্টোপাধ্যায়), ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਆਗੂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1838
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1894
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਮਾਇਕਲ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੱਤ

**ਮਾਇਕਲ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੱਤ** (ਬੰਗਾਲੀ: মাইকেল মধুসূদন দত্ত ਮਾਇਕਲ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੱਤ) (1824 - 29 ਜੂਨ, 1873) ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੱਤ, ਬੰਗਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਨ। ਡਰਾਮਾ ਰਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੋਹਰੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਘਨਾਥ ਬੋਧ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਦੱਤ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਜੇਸੋਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕੇਸ਼ਬਪੁਰ ਉਪਜ਼ਿਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸਾਗਰਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ, ਉੱਚ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਰਾਜਨਾਰਾਇਣ ਦੱਤ, ਸਦਰ ਦੀਵਾਨੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਜਾਹਨਵੀ ਦੇਵੀ, ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1824
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਰਾਏ

**ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਰਾਏ** (ਜਨਮ 21 ਜਨਵਰੀ 1943) ਉੜੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2011 ਲਈ 47ਵੇਂ ਗਿਆਨਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਰਾਏ ਦੇ ਹੁਣ ਤਕ 20 ਨਾਵਲ, 24 ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 10 ਯਾਤਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਦੋ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਕਈ ਨਿਬੰਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹਨ।

ਉਹ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਗਲਪ-ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਉੜੀਆ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ 'ਬਰਸ਼ਾ ਬਸੰਤ ਵੈਸਾਖਾ' (1974) ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਵਿਕਰੇਤਾ ਸੀ।

ਉਸ ਦੀ "ਸਮਾਨਤਾ, ਪਿਆਰ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਏਕੀਕਰਣ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ" ਦੀ ਭਾਲ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ, ਵਰਗ, ਜਾਤ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਭੇਦਭਾਵ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਿਹਾ। ਪਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਹਾਂ। ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਔਰਤ ਆਦਮੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ"।

ਉਸਨੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪਣੇ ਲੇਖਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਸ਼ੈ ਰੇ, ਜੋ ਕਿ ਕੜੂਆਪਦਾ ਜਗਤਸਿੰਘਪੁਰ ਦੂਰ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਉਘੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ, ਦਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਡਾਕਟੋਰਲ ਖੋਜ ਓਡੀਸ਼ਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਢਲੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਬੋਂਡੋ ਹਾਈਲੈਂਡਰ ਦੀ ਟ੍ਰਾਈਬਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਮੀਨੋਲੋਜੀ ਉੱਤੇ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਜਨਵਰੀ 1941 ਨੂੰ ਜਗਤਸਿੰਹ ਪੁਰ ਜਿਲੇ ਦੇ ਬਾਲੀਕੁਡਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦੁਰਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਡਾਕਟੋਰਲ ਖੋਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਖੋਜ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸਵੈਇੱਛਤੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਲਈ ਅਤੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
* 1985 - ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਸ਼ੀਲਾਪਦਮਾ ਲਈ 'ਓਡੀਸ਼ਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ'
* 1990 - ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਯਜਨਾਸੇਨੀ ਲਈ 'ਸਰਲਾ ਅਵਾਰਡ'
* 1991 - ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਯਜਨਾਸੇਨੀ ਲਈ 'ਮੂਰਤੀਦੇਵੀ ਅਵਾਰਡ'
* 2000 - ਉਸਦੀ ਲਘੂ-ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉੱਲਘਾਣਾ ਲਈ 'ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ'
* 2006 - 'ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਕੀਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ'
* 2007 - ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ 'ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ'।
* 2011 - 'ਗਿਆਨਪੀਠ ਅਵਾਰਡ'
* 2013 - ਓਡੀਸ਼ਾ ਲਿਵਿੰਗ ਲੀਜੈਂਡ ਐਵਾਰਡ (ਸਾਹਿਤ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੜੀਆ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2020
ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ

thumb
thumb|ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ 2024 ਵਿੱਚ।
**ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ** ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜਨਵਰੀ 1943 ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਫਤਿਹਪੁਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਦਸਵੀ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਹੇ, ਜਿਥੇ ਉਹਨਾ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਕਾਲਾ ਇਲਮ 1976*
**ਅੱਧਾ ਪੁੱਲ 1983*
**ਗੁਮਸ਼ੁਦਾ*
**ਜਿਥੋਂ ਸੂਰਜ ਉਗਦਾ ਹੈ* 
**ਸ਼ਰੇਆਮ*
*ਅੰਤਹੀਣ

### ਚਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ
**ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੰਧ*
**ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਾ*
**ਸੈਲਾਬ*
**ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਪੁਛਦੇ ਨੇ*
**ਹੁੰਮਸ*
**ਅੰਤਹੀਣ*
**ਕਾਲਾ ਇਲਮ*

### ਨਾਵਲ
**ਕਾਲਾ ਪੱਤਣ*
*ਇਤਿ ਕਥਾ

### ਵਾਰਤਕ
**ਸਿਗਲੀਗਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ* (ਖੋਜ ਕਾਰਜ)
*ਗਾਡੀ ਕਬੀਲਾ ਤੇ ਉਸਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ

## ਇਨਾਮ ਸਨਮਾਨ 
ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਜ਼ਾਕ ਨੂੰ ਸਾਲ 2019 ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ *ਅੰਤਹੀਣ* ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।''''

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਫ਼ਹਿਮੀਦਾ ਰਿਆਜ਼

**ਫ਼ਹਿਮੀਦਾ ਰਿਆਜ਼** (, ; 28 ਜੁਲਾਈ 1946 – 22 ਨਵੰਬਰ 2018) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਫ਼ਹਿਮੀਦਾ ਰਿਆਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਜੁਲਾਈ 1945 ਨੂੰ ਮੇਰਠ ਹੋਇਆ। ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਉਹ 22 ਨਵੰਬਰ, 2018) ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਬੁਨਿਆਦ ਤੌਰ ’ਤੇ ਫਹਮੀਦਾ ਰਿਆਜ਼ ਨੂੰ ਤਰਕਪਸੰਦ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਕਾਰਨ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਥਾਨ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ।ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਲਪ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀਆਂ ਪੰਦਰਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਤੇਵਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤਿੱਖੇਪਣ ਕਰਕੇ ਫਹਮੀਦਾ ਰਿਆਜ਼ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਿਆਂ ਦੇ ਜਬਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਤਨ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਨੇ ਪਏ। ਲਗਭਗ 6 ਵਰ੍ਹੇ ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਅਤੇ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਬੜੀ ਡੂੰਘੀ ਤੇ ਨਿੱਘ ਭਰੀ ਸੀ। ਫਹਮੀਦਾ ਰਿਆਜ਼ ਨੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਲੀਹਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਸੌੜੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਨਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਜ਼ਮ ਕਹੀ:

ਤੇ ਫਿਰ ਬੜੇ ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਸ ਸੌੜੀ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਜ਼ਹਾਲਤ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵੀ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਫਸਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਵਿਅੰਗ ਕਸਿਆ:

ਫਹਮੀਦਾ ਰਿਆਜ਼ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਇਨਸਾਨ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਔਰਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੀ ਵੀ ਜੰਜ਼ੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਹਿਮਦ ਨਦੀਮ ਕਾਸਮੀ, ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼, ਪ੍ਰਵੀਨਾ ਸ਼ਾਕਿਰ ਤੇ ਹੋਰ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਪਰਚਮ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਦੇਣ ਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਭੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਉਰਦੂ
** ਬਦਨ ਦਰੀਦਾ* (ਕਵਿਤਾ, 1973) 
**ਅਪਨਾ ਜੁਰਮ ਸਾਬਿਤ ਹੈ* (ਕਵਿਤਾ, 1988) 
** ਪਥਰ ਕੀ ਜ਼ਬਾਨ* (ਕਵਿਤਾ) 
** ਧੂਪ* (ਕਵਿਤਾ)
**ਹਮਰਕਾਬ* (ਕਵਿਤਾ)
**ਮਿੱਟੀ ਕੀ ਮੂਰਤ* (ਕਵਿਤਾ) 
**ਖ਼ੱਤ-ਏ-ਮਰਮੂਜ਼* (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)
**ਗੋਦਾਵਰੀ* (ਛੋਟਾ ਨਾਵਲ)
* *ਜ਼ਿੰਦਾ ਬਹਾਰ* (ਨਾਵਲ) 
**ਅਧੂਰਾ ਆਦਮੀ* (ਨਾਵਲ)
**ਕਰਾਚੀ* (ਨਾਵਲ)
**ਗੁਲਾਬੀ ਕਬੂਤਰ*
**ਆਦਮੀ ਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ*
**ਖੁਲੇ ਦਰੀਚੇ ਸੇ*
### ਹਿੰਦੀ
**ਕਯਾ ਤੁਮ ਪੂਰਾ ਚੰਦ ਨਾ ਦੇਖੋਗੇ*
### ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ
**Four Walls And A Black Veil* (ਕਵਿਤਾ, ਉਰਦੂ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ, 2005)
**Reflections in a Cracked Mirror* (ਨਾਵਲ, ਉਰਦੂ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ, 2001)
**Zinda Bahar Lane* (ਨਾਵਲ, ਉਰਦੂ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ, 2000)
**Pakistan Literature and Society* (ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਸਟੱਡੀ, 1986)

### ਹੋਰ
** ਹਲਕਾ ਮੇਰੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਕਾ* (ਸਿੰਧੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਉਰਦੂ ਅਨੁਵਾਦ)
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਝੂਲਨ ਗੋਸਵਾਮੀ

**ਝੂਲਨ ਗੋਸਵਾਮੀ** (ਬੰਗਾਲੀ: ঝুলন গোস্বামী, ਜਨਮ 25 ਨਵੰਬਰ 1983) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।

ਝੂਲਨ ਗੋਸਵਾਮੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਤਾਲੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਮਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਝੂਲਨ ਗੋਸਵਾਮੀ ਆਈਸੀਸੀ ਦੀ ਓਡੀਆਈ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਇੱਕ 'ਤੇ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ (ਜਨਵਰੀ 2016)। ਝੂਲਨ ਗੋਸਵਾਮੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਕੈਥਰੇਨ ਫਿਟਜ਼ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਡ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੈ।

ਗੋਸਵਾਮੀ ਦੇ ਨਾਮ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਕਟਾਂ ਹਨ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਝੂਲਨ ਗੋਸਵਾਮੀ (ਬਾਬੁਲ/ਗੋਜ਼ੀ-ਛੋਟੇ ਨਾਮ) ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਾਡੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਚਕਦਾਹਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ 25 ਨਵੰਬਰ, 1982 ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੱਧਵਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੀ ਰੂਚੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵੱਲ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਕਟ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਕਿੱਸਾ 1992 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ 1992 ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਬਨਾਮ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਫ਼ਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੈਲਿੰਡਾ ਕਲਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਇਆ। ਪਰ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨਾਲੋਂ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਝੂਲਨ ਰੁਕੀ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪਿਆਰ ਬੇਹੱਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੋ ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਤੇ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੁਝਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੇਖਣ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪਡ਼੍ਹਨ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਸ਼ੌਂਕ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

## ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
 22 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਝੂਲਨ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।]]
* 2007 - ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਵੱਲੋਂ ਸਾਲ ਦੀ ਬੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰਨ
* 2010 - ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ
* 2012 - ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ
* ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ (2008-2011)
* ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼
* ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਕਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਖਿਡਾਰਨ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ
* ਕ੍ਰਿਕਇੰਫ਼ੋ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ
ਅਹਿਮਦ ਸਰਹਿੰਦੀ

**ਇਮਾਮ ਰੱਬਾਨੀ ਸ਼ੇਖ਼ ਅਹਿਮਦ ਅਲ-ਫ਼ਾਰੂਕੀ ਅਲ-ਸਰਹਿੰਦੀ** (1564–1624) (ਮੁਕੰਮਲ ਨਾਮ:ਸ਼ੇਖ਼ ਅਹਿਮਦ ਸਰਹਿੰਦੀ ਇਬਨ ਸ਼ੇਖ਼ ਅਬਦੁਲਾ ਹੱਦ ਫ਼ਾਰੂਕੀ) ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਹਿਜਰੀ ਦੇ ਨਿਹਾਇਤ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਆਲਮ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸਨ।
ਅਹਿਮਦ ਫਾਰੂਕੀ ਸਰਹਿੰਦੀ ਦੀ ਸਰਹਿੰਦ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਮਜ਼ਾਰ, ਰੋਜਾ ਸ਼ਰੀਫ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਰੋਜ਼ਾ ਉਰਸ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ, ਗੁਜਰਾਤ, ਮੁੰਬਈ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਤੁਰਕੀ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੋਕ ਸਿੱਜਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ
ਰੋਜਾ ਸ਼ਰੀਫ

**ਰੋਜ਼ਾ ਸ਼ਰੀਫ਼** ਜਾਂ ਸ਼ੇਖ ਅਹਿਮਦ ਫਾਰੂਕੀ ਸਰਹਿੰਦੀ (ਮੁਜਦੱਦ ਅਲਫਸਾਨੀ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ) ਦੀ ਦਰਗਾਹ 
ਸਰਹਿੰਦ , ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਰੋਡ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸ਼ੇਖ ਅਹਿਮਦ ਫਾਰੂਕੀ (1563 -1624) ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Rauza Sharif,Sirhind, Punjab, India,Inner view from entrance.JPG|ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Rauza Sharif,Sirhind, Punjab, India Inner view from entrance-inner view.JPG|ਅੰਦਰੂਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ 
File:Rauza Sharif,Sirhind, Punjab, India Inner view from entrance.JPG|ਅੰਦਰੂਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Rauza Sharif,Sirhind, Punjab, India Inner -Description of history.JPG|ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਉਕਰੀ ਇਬਾਰਤ 
File:Rauza Sharif,Sirhind, Punjab, India internal closer view.JPG|ਨੇੜੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Rauza Sharif,Sirhind, Punjab, India inscription on the wall.JPG|ਫੋਟੋ ਫਰੇਮ ਤੇ ਉਕਰੀ ਇਬਾਰਤ 
File:Rauza Sharif,Sirhind, Punjab, India , extreame inside view.JPG|ਬਿਲਕੁਲ ਅੰਦਰ  ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਗਾਹਾਂ
ਖੋਰਛੇ ਗੀਯੈਨ

**ਖੋਰਛੇ ਗੀਯੈਨ** (18 ਜਨਵਰੀ 1893 - 6 ਫਰਵਰੀ 1984) ਇੱਕ ਸਪੇਨੀ ਕਵੀ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਧਿਆਪਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਸੀ।
ਮਾਈਮ ਕਲਾਕਾਰ

thumbnail

**ਮਾਈਮ ਕਲਾਕਾਰ** (ਯੂਨਾਨੀ ਤੋਂ μῖμος, "ਮਿਮੋਸ", "ਨਕਲਚੀ", "ਐਕਟਰ") ਜੋ ਮਾਈਮ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਨਾਟਕੀ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਮੂਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਮਰ (mummer) ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਮਾਈਮ ਮੂਕ ਹਾਸ ਕਲਾ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਭਿੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਲਮ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰ ਦਾ ਸੀਮਲੈੱਸ ਪਾਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਜ਼ੁਲਫ਼ਿਕ਼ਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ

**ਜ਼ੁਲਫੀਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ** (, , ) (5 ਜਨਵਰੀ 1928 – 4 ਅਪਰੈਲ 1979) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਛਵੀ ਲਈ ਜਾਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ 1973 ਤੋਂ 1977 ਤੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਯੂਬ ਖਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਲੇਕਿਨ ਅਯੂਬ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਮੱਤਭੇਦ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ (ਪੀਪੀਪੀ) 1967 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ। 1962 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਲੜਾਈ, 65 ਅਤੇ 71 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲੜਾਈਆਂ, ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਦਾਂ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਨ। 1965 ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਰਮਾਣੁ ਪਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੂਰਵ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨੇਤਾ ਬੇਨਜੀਰ ਭੁੱਟੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਫੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਲਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਸ਼ਾਸਕ ਜ਼ੀਆ ਉਲ ਹੱਕ ਦਾ ਹੱਥ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1979
ਗ਼ੁਲਾਮ ਮਨਸੂਰ

**ਗ਼ੁਲਾਮ ਮਨਸੂਰ** (ਜਨਮ 1227 ਹਿਜਰੀ / 1812 ਈ) 1867 ਵਿੱਚ ਭੋਪਾਲ ਰਾਜ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ-ਮੇਜਰ ਸੀ।
ਦਰਾਕੋ (ਵਿਧਾਇਕ)

**ਡਰੇਕੋ** () ਪੁਰਤਾਨ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਧਾਇਕ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਮੌਖਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿੱਤ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਲਿਖਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਨ ਲੱਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨ ਬਹੁਤ ਸਖਤ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕ
ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ

**ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ** ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੱਭਿਅਤਾ ਸੀ ਜੋ 8ਵੀਂ ਤੋਂ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਤੋਂ 600 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਸਮਾਂ 5ਵੀਂ ਤੋਂ 4ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਬਕਾ ਸਾਮਰਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ
ਸਵਰਾਜ ਪਾਰਟੀ

**ਸਵਰਾਜ ਪਾਰਟੀ** ਗੁਲਾਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਖੀਰ 1922 - ਸ਼ੁਰੂ 1923 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ ਸੀ। ਇਹ ਦਲ ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ ਜਿਆਦਾ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁਝ ਆਗੂਆਂ - ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਦੇਸ਼ਬੰਧੂ ਚਿੱਤਰੰਜਨ ਦਾਸ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਰਾਜ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਆਪਣਾ ਰਾਜ।

ਸਵਰਾਜਵਾਦ ਦਾ ਅਰਥ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਜਿਹੇ ਰੁਝਾਨ ਤੋਂ ਹੈ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਕੌਂਸਲ ਪਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਵਰਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਗਠਨ ਨਾਲ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਰੂਪ ਮਿਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
ਵਾਇ ਦਰਿਆ

**ਵਾਇ ਦਰਿਆ** (, ) ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਦਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
ਅਲਫਰੈਡ ਜਾਰਜ ਗਾਰਡੀਨਰ

**ਅਲਫਰੈਡ ਜਾਰਜ ਗਾਰਡੀਨਰ** (1865–1946) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਲੇਖ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ **ਅਲਫਾ ਆਫ਼ ਦ ਪਲੋ** ਹੇਠ ਲਿਖਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਦ ਸੋਲਿਟਰੀ ਰੀਪਰ

**ਦ ਸੋਲਿਟਰੀ ਰੀਪਰ** ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਡੌਰਥੀ ਵਲੋਂ ਸਤੰਬਰ 1803 ਵਿੱਚ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਸਟਰੈਟਹਾਇਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ ਦੀ ਪਰੇਰਨਾ ਸੀ।
## ਪਹਿਲਾ ਬੰਦ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾ