open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਰਜਾਨਾ

**ਰਜਾਨਾ** ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਤੇ ਕਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਵੇਹੜੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਨੰ. 284 ਜੀ.ਬੀ., ਚੱਕ ਨੰ. 285 ਜੀ.ਬੀ., ਚੱਕ ਨੰ. 286 ਜੀ.ਬੀ., ਚੱਕ ਨੰ. 360 ਜੀ.ਬੀ., ਚੱਕ ਨੰ. 257 ਜੀ.ਬੀ ਅਤੇ ਚੱਕ ਨੰ. 261 ਹਨ।

ਰਜਾਨਾ ਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋਟਰਵੇਅ (M3) ਇੰਟਰਚੇਂਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਰਜਾਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਹਾਈਵੇਅ ਨਾਲ ਜੋੜੇਗਾ।

ਰਜਾਨਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਹਸਪਤਾਲ ਟੋਭਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਚੌਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸਰਵਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਰਜਾਨਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੱਲ ਇੱਕ ਰਜਾਨਾ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ (ਥਾਣਾ ਰਜਾਨਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜੋ 100 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਲੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਲੜਕਿਆਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਗਰੀ ਐਸੋਸੀਏਟ ਕਾਲਜ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ

ਰਜਾਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੰਗਲ ਹੈ (ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਜ਼ਖੇਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜੋ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਮਾਲੀਆ

alt=a Caravan can be seen Traveling across the city and city's buildings can be seen in the background.|right|thumb|219x219px| ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਕਮਾਲੀਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਪੋਰਟਰੇਟ।
alt=Kalma Tayba Written on tiled Wall with Aluminium Texts.|right|thumb|165x165px| ਕਲਮਾ ਚੌਂਕ ਕਮਾਲੀਆ (ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਥਾਣਾ ਮੌੜ ਸੀ)
alt=An old building ground floored with beautiful architecture.|right|thumb|165x165px| ਸਾਦ ਮੰਜ਼ਿਲ ਕਮਾਲੀਆ (ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਜਗੀਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ)
alt=A picture of Iqbal Bazaar Kamalia showing the bustle and hustle life of it's citizens.|right|thumb|165x165px| ਕਮਾਲੀਆ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ "ਇਕਬਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ" (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ )।
**ਕਮਾਲੀਆ** (    ,    ) ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਮਾਲੀਆ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।  ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ 42ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਜਨਾ, ਚੀਚਾਵਤਨੀ ਅਤੇ ਪੀਰ ਮਹਿਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਤੇ  ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਹੈ।

## ਟਿਕਾਣਾ 
ਕਮਾਲੀਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਚੀਚਾਵਤਨੀ ਦਰਿਆ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪੀਰ ਮਹਿਲ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰਜਾਨਾ ਅਤੇ ਮਾਮੂ ਕੰਜਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਾ ਅਤੇ ਸਾਹੀਵਾਲ  ਹੈ।

ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ M-4 ਮੋਟਰਵੇਅ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਸੈਕਸ਼ਨ ਜਲਦੀ ਹੀ ਗੋਜਰਾ, ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ, ਸ਼ੌਰਕੋਟ ਤੋਂ ਕਮਾਲੀਆ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। 

ਕਮਾਲੀਆ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਵੀ ਕੰਢੇ ਵਸਿਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਸਬਾ ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਵਸਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਕਮਾਲ ਖਾਨ ਜੋ ਕਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਖਰਲ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਟ ਕਮਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਜੋਤੀ ਗੋਂਡੇਕ

alt=Jyoti Gondek|thumb| ਗੋਂਡੇਕ ਕੈਲਗਰੀ ਦਾ ਮੇਅਰ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ
**ਪ੍ਰਭਜੋਤ " ਜਯੋਤੀ " ਕੌਰ** **ਗੋਂਡੇਕ** (ਜਨਮ 1969) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ 25 ਅਕਤੂਬਰ, 2021 ਤੋਂ ਕੈਲਗਰੀ ਦੀ 37ਵੀਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੇਅਰ ਹੈ।

## ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ,  ਗੋਂਡੇਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਮਾਪਿਆਂ ਜਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ, ਇੱਕ ਵਕੀਲ, ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।  ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਮਾਨੀਟੋਬਾ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਗੋਂਡੇਕ ਨੇ ਮੈਨੀਟੋਬਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਪਰਾਧ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕੈਲਗਰੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਨੀਟੋਬਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕੈਲਗਰੀ ਵਿੱਚ  ਉਸਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਲਬਰਟਾ ਦੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਯੂਨੀਅਨ ਲਈ ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਗੋਂਡੇਕ ਨੇ ਗਰੇਹਾਉਂਡ ਵਿਖੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 

ਕੈਲਗਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਟਿੱਕ ਕੰਸਲਟਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।  ਗੋਂਡੇਕ 2012 ਤੋਂ 2016 ਤੱਕ ਕੈਲਗਰੀ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ।  

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
2017 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ ਉਹ ਵਾਰਡ 3 ਦੀ ਕੌਂਸਲਰ ਸੀ,  ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਰਿੰਗਟਨ, ਕੰਟਰੀ ਹਿਲਜ਼, ਕੰਟਰੀ ਹਿਲਜ਼ ਵਿਲੇਜ, ਕੋਵੈਂਟਰੀ ਹਿਲਜ਼, ਹਾਰਵੈਸਟ ਹਿਲਜ਼, ਅਤੇ ਪੈਨੋਰਮਾ ਹਿਲਸ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।  ਵਾਰਡ 3 ਕੈਲਗਰੀ ਦੇ NW ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੋਂਡੇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਮੈਂਬਰ  ਸੀ। 

### ਕੈਲਗਰੀ ਮੇਅਰ 
18 ਅਕਤੂਬਰ, 2021 ਨੂੰ, ਉਹ ਕੈਲਗਰੀ ਦੀ 37ਵੀਂ ਮੇਅਰ ਚੁਣੀ ਗਈ । ਗੋਂਡੇਕ ਨੇ 25 ਅਕਤੂਬਰ, 2021 ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ,   

ਨਵੀਂ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਲਈ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ, ਗੋਂਡੇਕ ਨੇ ਸੀਨ ਚੂ ਨਾਲ਼ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕੈਲਗਰੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਵੇਲ਼ੇ ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਨਾਲ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਕੈਂਡਲ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਗਿਆ ਸੀ।  ਗੋਂਡੇਕ ਨੇ ਚੂ ਦੇ ਅਸਤੀਫੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। 

29 ਮਾਰਚ, 2022 ਨੂੰ, ਥਿੰਕHQ ਪਬਲਿਕ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਪੋਲ ਨੇ ਗੋਂਡੇਕ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਰੇਟਿੰਗ ਨੂੰ 38% ਦੱਸਿਆ, 53% ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਉਸਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 9% ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ।  ਉਸਦੇ ਮੇਅਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਰੇਟਿੰਗ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੈਲਗਰੀ ਇਵੈਂਟ ਸੈਂਟਰ ਸੌਦੇ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ, ਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਾਧਾ, ਅਤੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੈਲਟਲਾਈਨ ਨੇਬਰਹੁੱਡ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।   ਗੋਂਡੇਕ ਨੇ ਪੋਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ "ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ਾਸ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਡੇਟਾ ਪੁਆਇੰਟ" ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨਾਲ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਲਿੰਚਿੰਗ

12 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ, ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਹਿਮਦ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੀੜ ਨੇ  ਈਸ਼ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤਹਿਤ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  

## ਲਿੰਚਿੰਗ 
12 ਫਰਵਰੀ 2022 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਤੁਲੰਬਾ, ਮੀਆਂ ਚੰਨੂ ਤਹਿਸੀਲ, ਖਾਨੇਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਹਿਮਦ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਰਾਨ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ।   ਭੀੜ ਨੇ 41 ਸਾਲਾ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਮਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਡੰਡਿਆਂ, ਕੁਹਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਰਾਡਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਲਟਕਾ ਦਿੱਤਾ।   ਪੁਲਿਸ, ਜੋ ਭੀੜ ਨਾਲ਼ੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ, ਅਹਿਮਦ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।  ਤਿੰਨ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਪੁਲਸ ਨੇ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 80 ਵਿਅਕਤੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ।   ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ 13 ਫਰਵਰੀ  2022, ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਗੰਧਾਰ (ਟੋਕੀਓ) ਤੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਬੁੱਧ

[thumb|414x414px| [ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ|ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਪਹਿਲੀ-ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈ., ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਰ।]]
ਟੋਕੀਓ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦਾ **ਖੜ੍ਹਾ ਬੁੱਧ** ਗ੍ਰੀਕੋ-ਬੁੱਧੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਲੋਕ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਗੁਇਮੇਟ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਗੰਧਾਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈ. ਦੀ ਹੈ।  

## ਸੰਦਰਭ 
ਕੁਝ ਖੜ੍ਹੇ ਬੁੱਧ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਉਦਾਹਰਣ) ਨੂੰ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੱਥਾਂ  ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਮਰਮਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਖਾਸ ਯੂਨਾਨੀ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ। 

ਐਲਫ੍ਰੇਡ ਚਾਰਲਸ ਔਗਸਟੇ ਫਾਊਚਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਲੇਨਿਸਟਿਕ ਸੁਤੰਤਰ-ਖੜ੍ਹੇ ਬੁੱਧਾਂ ਨੂੰ "ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੁੱਧ" ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਦੱਸਿਆ , ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਮਾਨਵ-ਰੂਪੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਇਆ। 

## ਵਿਕਾਸ 
thumb|350x350px| ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, 3 ਕੋਣਾਂ ਤੋਂ।
thumb|350x350px| ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਅਧਾਰ.
left|thumb|303x303px| ਸਟੈਂਡਿੰਗ ਬੁੱਧ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ।
thumb|243x243px| ਹੱਥ ਦੇ ਵੇਰਵੇ.

## ਹਵਾਲੇ
ਹਸਰਤ

**ਹਸਰਤ** ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਇੱਛਾ" ਜਾਂ "ਤਮੰਨਾ"।  ਇਸ ਤਖ਼ਲੁਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁਲ ਕਾਦੀਰ ਸਿੱਦੀਕੀ ਕਾਦਰੀ 'ਹਸਰਤ' (1871-1962), ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ (1922-1977) ਅਤੇ ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ (1875-1951)।

ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਸ਼ਫਾਕੁੱਲਾ ਖਾਨ (1900-1927) ਵੀ ਇਸ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਅਸ਼ਫਾਕ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਮੁਹੰਮਦ ਅਸ਼ਫਾਕੁੱਲਾ ਖਾਨ ਵਾਰਸੀ 'ਹਸਰਤ' ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੋਹਾ ''"ਜ਼ਿੰਦਗੀ  ਬਾਦ-ਏ-ਫਨਾ ਤੁਝਕੋ ਮਿਲੇਗੀ 'ਹਸਰਤ', ਤੇਰਾ ਜੀਨਾ ਤੇਰੇ ਮਰਨੇ ਕੀ ਬਦੌਲਤ ਹੋਗਾ।"'' 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਲਾਲਾ ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਲਾਲ

**ਲਾਲਾ ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਲਾਲ** (1864/66 – 13 ਫਰਵਰੀ 1937) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ  ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ, ਅਤੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ਪੰਜਾਬ ਕਾਟਨ ਪ੍ਰੈਸ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਟਿਡ, ਪੀਪਲਜ਼ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਬੈਂਕ ਲਿਮਟਿਡ; ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਨਪੁਰ ਫਲੋਰ ਮਿੱਲਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦਾ ਬਾਨੀ ਸੀ।  

ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਚੈਂਬਰਜ਼ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਗਠਨ ਦੀ  ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਸੀ।  ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵਜੋਂ, ਉਹ 1920 ਅਤੇ 1923 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ।   

## ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਅਰੋੜਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ,  ਦੇ ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਯਾਹ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ    ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਲਾਲ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ 'ਤੇ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਲਈ। ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਹ ਗਣਿਤ ਦਾ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਿਹਾ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਬੈਂਕਰ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ, ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਲਾਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਦਾ ਆਨਰੇਰੀ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ *ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ* ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੌਰਾਨ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।  1899 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਬਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੁਲਵਕਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ  ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।  ਉਸਨੂੰ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਲੁਈਸ ਡੇਨ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸਪਲਾਈ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲ਼ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 1913 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ 

ਇਸ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਗਾਹਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੜਬੜੀ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚਣ ਅਤੇ "ਰਾਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਛੇੜਨ" ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।  ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪੀਪਲਜ਼ ਬੈਂਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ  ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਕੇਸ ਮੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਕੇ.ਐਲ. ਗਾਬਾ ਨੇ, *ਸਰ ਡਗਲਸ ਯੰਗਜ਼ ਮੈਗਨਾ ਕਾਰਟਾ* ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਮਾਣਹਾਨੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤਹਿਤ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1937
ਸ਼ਕੈਬਾ ਸੰਗਾ ਅਮਾਜ

**ਸ਼ਕੈਬਾ ਸੰਗਾ ਅਮਾਜ** ( ਪਸ਼ਤੋ : **شکېبا څانګه آماج** ) (ਜਨਮ 1986 ਕਤਲ 2007) ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਨਾਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬਰਾਡਕਾਸਟਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986
ਤਰੰਨੁਮ ਰਿਆਜ਼

thumb|220x220px| ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ 2017 ਦੌਰਾਨ ਹੋਰ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨਾਲ ਰਿਆਜ਼ (ਵਿੱਚਕਾਰ)
**ਤਰੰਨੁਮ ਰਿਆਜ਼** (9 ਅਗਸਤ 1960 – 20 ਮਈ 2021) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਇਰਾ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਫ਼ੈਲੋ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਫਿਲ. ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਲਈ ਤਰੰਨੁਮ ਰਿਆਜ਼ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰ ਦਿੰਦੀ  ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨ।

## ਮੌਤ 
ਰਿਆਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ 2021 ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਨਾਲ ਆਪਣੇ  ਪਤੀ  ਰਿਆਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਸੀ। 

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ 
* "ਜ਼ੇਰ ਏ ਸਬਜ਼ਾ ਮਹਿਵ ਏ ਖ਼੍ਵਾਬ" (ਕਵਿਤਾ - 2015)
* "ਅਜਨਬੀ ਜਜ਼ੀਰੋਂ ਮੇਂ" (ਲੇਖ - 2015)
* "ਭਾਦੋਂ ਕੇ ਚਾਂਦ ਤਲੇ" (ਕਵਿਤਾ - 2015)
* *ਬਰਫ ਆਸ਼ਨਾ ਪਰਿੰਦੇ* (ਨਾਵਲ - 2009, ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ 2010; ਹਿੰਦੀ ਐਡੀਸ਼ਨ 2013)
* *ਮੇਰਿਆ ਰਖ਼ਤੇ ਸਫਰ* (ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ - 2008)
* *ਫ਼ਰੇਬ ਇ ਖਿੱਤਾ ਇ ਗੁਲ* (4 ਨਾਵਲ - 2008)
* *ਪੁਰਾਨੀ ਕਿਤਾਬੋਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ*(ਕਵਿਤਾ - 2005)
* *ਚਸ਼ਮੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮ* (ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖ - 2005)
* *ਬੀਸਵੀ ਸਾਦੀ ਮੇਂ ਖਵਾਤੀਨ ਕਾ ਉਰਦੂ ਅਦਬ* (ਸੰਗ੍ਰਹਿ - 2005)
* *ਮੂਰਤੀ* (ਨਾਵਲ - 2002)
* *ਯਿੰਬਰਜ਼ਲ* (ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ - 2002)
* *ਅਬਾਬੀਲੇਨ ਲੌਟ ਆਉਂਗੀ* (ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ - 2000)
* *ਯੇ ਤੰਗ ਜ਼ਮੀਨ* (ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ – 1998) 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਅਤੀਆ ਅਬਾਵੀ

**ਆਤੀਆ ਅਬਾਵੀ** (ਜਨਮ 1982) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਾਬੁਲ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, *ਸੀਕ੍ਰੇਟ ਸਕਾਈ: ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰਜਿਤ ਪਿਆਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ* ਸਤੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਪੇਂਗੁਇਨ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਬਾਵੀ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦੀ  ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਰਥਕ ਹੈ। ਉਹ ਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਜੀਨੀਆ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ। 

## ਅਰੰਭਕ  ਜੀਵਨ 
ਅਬਾਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ   ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ ਅਫਗਾਨ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।  ਅੰਨਦਾਲੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਬਾਵੀ ਵਰਜੀਨੀਆ ਟੈਕ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਥੋਂ  ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ  CNN  ਜਦੋਂ ਅਬਾਵੀ ਵਰਜੀਨੀਆ ਟੈਕ ਵਿੱਚ, ਡੈਲਟਾ ਜ਼ੇਟਾ ਸੋਰੋਰਿਟੀ ਕਲੱਬ ਦੀ  ਮੈਂਬਰ ਸੀ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਅਫਗਾਨ ਨਾਰੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982
ਮਰੀਅਮ ਦੁਰਾਨੀ

thumb| ਦੁਰਾਨੀ 2012 ਦਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਕਰੇਜ ਅਵਾਰਡ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ
**ਮਰੀਅਮ ਦੁਰਾਨੀ** (مَریَم دورانی) (ਜਨਮ 1987) ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।  2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਕਰੇਜ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। 

## ਜੀਵਨ 
ਮਰੀਅਮ ਦੁਰਾਨੀ ਹਾਜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਈਸਾ ਦੁਰਾਨੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਰਾਨੀ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਯਾਮ ਨੂਰ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ । ਉਸਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਬਿਜਨਸ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।   ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦੁਰਾਨੀ ਕੰਧਾਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨੇਤਾ, ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2005 ਵਿੱਚ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੰਧਾਰ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਦੁਰਾਨੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਦੱਖਣੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦੁਰਾਨੀ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਉਸਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਉਣਿਆ ਹੈ। ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਧਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਮਰਮਨ ਰੇਡੀਓ ਚਲਾਉਂਦੀ  ਹੈ। ਉਹ ਅਫਗਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅਫਗਾਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਬੇਬਾਕ ਵਕੀਲ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮਲਾਲਾ-ਏ-ਮੈਵੰਦ 
* *ਅਫਗਾਨ ਗਰਲ*

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987
ਵਹੀਦਾ ਫੈਜ਼ੀ

**ਵਹੀਦਾ ਫੈਜ਼ੀ** (ਫ਼ਾਰਸੀ:وحیده فیضی) ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ 
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਮਰੀਅਮ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਬੁਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੇਡੀਓ ਅਮੁਜ਼ਗਰ 'ਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੀਕਰ ਰਹੀ।  ਫੈਜ਼ੀ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਓਪਨ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਾਈ (ਸੋਮਾ) ਨੇ 2015 ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਸੀ।  

ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 4 ਸਾਲ ਨਿਊਜ਼ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਫੈਜ਼ੀ ਨੇ ਅਫਗਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਅਫਗਾਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।  ਤਾਲਿਬਾਨ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੇਲੀਆ ਨਾਮ ਹੇਠ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣੀਆਂ ਪਈਆਂ।  

26 ਅਗਸਤ, 2021 ਨੂੰ  ਉਹ ਇਸ ਡਰ ਤੋਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਈ ਕਿ ਤਾਲਿਬਾਨ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ

**ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ** ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤਵੇਂ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।  ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵਸਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਨੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਗਲਤ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ: "ਦੂਨ" ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਡੇਰਾ"।

ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਰਾਜਗੀਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੋਟਿਫ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੀਨਾਰ, ਗੁੰਬਦ ਅਤੇ ਬਗੀਚੇ, ਇਸਲਾਮੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮੁਗਲ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਤੱਤਾਂ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਦਿੱਖ  ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ 17ਵੀਂ-18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇਸਲਾਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਹਿਰਦ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਸਥਾਨ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਫੰਡ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਸਨ।

## ਗੈਲਰੀ 

Guru Ram Rai Temple, Dehradun, 1858.jpg|ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ 1858 ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਜੋ ਰਾਬਰਟ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਟਾਈਟਲਰ ਅਤੇ ਹੈਰੀਅਟ ਟਾਈਲਰ ਦੁਆਰਾ ਲਈ ਗਈ ਸੀ।
Pavilion at Guru Ram Rai Darbar Sahib, Dehradun.jpg|ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਵਿਲੀਅਨ
File:Right side of Main Entrance wall, Guru Ram Rai Darbar, Dehradun.jpg|ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜੇ ਦੀ ਕੰਧ ਦਾ ਸੱਜਾ ਪਾਸਾ
File:Left side of Main Entrance wall, Guru Ram Rai Darbar, Dehradun.jpg|ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜੇ ਦੀ ਕੰਧ ਦਾ ਖੱਬਾ ਪਾਸਾ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Official website

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਬਸੀਰਾ ਜੋਇਆ

**ਬਸੀਰਾ ਜੋਇਆ** ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਸਾਬਕਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਹੈ ਜੋ 2021 ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ  ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਭੱਜ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।

## ਅਰੰਭਕਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਬਸੀਰਾ ਜੋਇਆ ਦਾ ਜਨਮ 1998 ਵਿੱਚ  ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਖਾਰ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਜੋਯਾ ਨੇ ਏਰੀਆਨਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ' ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲ਼ੇ ਜ਼ੈਨ ਟੀਵੀ ' ਤੇ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਰਹੀ।  ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 2021 ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ *ਦ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ* ਅਖਬਾਰ ਨਾਲ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੁਆਰਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕੱਢਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।  ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਧਮਕੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਡੇਟਨ, ਓਹੀਓ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। 

ਓਹੀਓ ਵਿੱਚ ਜੋਇਆ ਨੇ ਇੱਕ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
ਉੱਤਰਾ ਬਾਓਕਰ

**ਉੱਤਰਾ ਬਾਓਕਰ** (1944 – 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਜ, ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ‘ਚ *ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ* ਵਿੱਚ ਪਦਮਾਵਤੀ, *ਮੇਨਾ ਗੁਰਜਰੀ* ਵਿੱਚ ਮੇਨਾ, ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ *ਓਥੇਲੋ* ਵਿੱਚ ਡੇਸਡੇਮੋਨਾ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ ਦੀ *ਤੁਗਲਕ* ਵਿੱਚ ਮਾਂ, *ਛੋਟੇ ਸਯੱਦ ਬੜੇ ਸਯੱਦ* ਵਿੱਚ ਨੌਚ ਗਰਲ, ਅਤੇ ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ ਵਿੱਚ *ਉਮਰਾਓ* ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਏ। 1978 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜੈਵੰਤ ਡਾਲਵੀ ਦੇ ਨਾਟਕ *ਸੰਧਿਆ ਛਾਇਆ* ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੁਸੁਮ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

1984 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ (ਹਿੰਦੀ ਥੀਏਟਰ) ਲਈ *ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ* ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਦੋਘੀ* (1995), ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਅਮਰਾਪੁਰਕਰ ਅਤੇ ਰੇਣੁਕਾ ਦਫਤਰਦਾਰ, *ਉੱਤਰਾਯਣ* (2005), *ਸ਼ੇਵਰੀ* (2006), ਅਤੇ ਸੋਨਾਲੀ ਕੁਲਕਰਨੀ ਨਾਲ *ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ* (2006) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਉੱਤਰਾ ਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ (NSD), ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, 1968 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
*  (1986)
* *ਤਮਸ* (1987)
* *ਏਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ* (1989)
* *ਉਡਾਨ* (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (1990-1991)
* *ਰੁਕਮਾਵਤੀ ਕੀ ਹਵੇਲੀ* (1991)
* *ਬਰਨਿੰਗ ਸੀਜ਼ਨ* (1993)
* *ਦੋਗੀ* (1995) (ਮਰਾਠੀ)
* *ਸਰਦਾਰੀ ਬੇਗਮ* (1996)
* *ਠਸ਼ਕ* (1999)
* *ਅੰਤਰਾਲ* (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (2000)
* *ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ* (2000)
* *ਕੋਰਾ ਕਾਗਜ਼* (2002)
* *ਵਾਸਤੂਪੁਰਸ਼* (2002) (ਮਰਾਠੀ)
* *ਨਜ਼ਰਾਨਾ* (2002) (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)
* *ਉੱਤਰਾਯਣ* (2003) (ਮਰਾਠੀ)
* *ਜੱਸੀ ਜੈਸੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ* (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (2003-2006)
* *ਸ਼ੇਵਰੀ* (ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ) (2006)
* *ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ* (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (2006–2009)
* *ਜਬ ਲਵ ਹੁਆ* (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (2006-2007)
* *ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ*  (2006) (ਮਰਾਠੀ)
* *ਰਿਸ਼ਤੇ* (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (ਸੀਜ਼ਨ 2)
* *ਪਾਪ* (2005)
* *ਹਮ ਕੋ ਦੀਵਾਨਾ ਕਰ ਗਏ* (2006)&#x5B; ''* &#x5D;
* *ਡੋਰ* (2006)
* *ਆਜਾ ਨਚਲੇ* (2007)
* *8 x 10 ਤਸਵੀਰ* (2009)
* *ਹਾ ਭਾਰਤ ਮਜ਼ਾ* (2011) (ਮਰਾਠੀ)
* *ਸੰਹਿਤਾ* (2013) (ਮਰਾਠੀ)
* *ਇਕੀਸ ਤੋਪੋ ਕੀ ਸਲਾਮੀ* (2014) ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ
* *ਦੇਵ ਭੂਮੀ - ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ* (2015) ਪ੍ਰਿਆ (ਰਾਹੁਲ ਨੇਗੀ ਦੀ ਭੈਣ) ਵਜੋਂ

## ਇਨਾਮ 
* ਅਦਾਕਾਰੀ (ਹਿੰਦੀ ਥੀਏਟਰ) ਲਈ 1984 *ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ* ।
* 1988 *'ਏਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ'* ਲਈ *ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ''

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
* 
* 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944
ਹਿਤ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ

**ਹਿਤ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਗੂ  ਸੀ। ਉਹ 1977 ਤੋਂ 1980 ਤੱਕ ਸੂਬੇ ਦਾ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੂੰ 1988 ਵਿਚ ਸ਼ੱਕੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਚੈਪਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1988
ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। 2011 ਤੱਕ, ਇਹ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੀ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 7,737 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (2,987 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਗਿਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਚੰਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤਨਾਗ ਅਤੇ ਡੋਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ  ਹੈ। ਚਨਾਬ ਦਰਿਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਨਾਬ ਵਾਦੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚਨਾਬ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਮਾਰੂਸੁਦਰ ਨਦੀ ਵੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਤਰੰਗਿਣੀ  ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਮ ਕਸ਼ਥਵਾਤ    ਦਾ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕਲਸ (1063-1089) ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿਕਰ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਸ਼ਥਵਾਤ ਦਾ ਰਾਜਾ "ਉੱਤਮਰਾਜਾ",  ਕਈ ਹੋਰ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਸਹਿਤ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ *ਮਹਾਂਭਾਰਤ* ਵਿੱਚ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਇਆ ਹੈ। 

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਦੇਵ ਦੇ ਰਾਜ ਵੇਲ਼ੇ ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ ਜੰਮੂ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੰਮੂ ਡੋਗਰਾ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 1821 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਾ  ਮੁਹੰਮਦ ਤੇਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ।  ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਊਧਮਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਊਧਮਪੁਰ ਹਲਕੇ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਡਾ. ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਨ। 

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ 
* ਓਮ ਮਹਿਤਾ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ
* ਜੀ ਐਮ ਸਰੂਰੀ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ
* ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਗਗਰੂ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ
* ਪਦਾਰ
* ਸਿੰਥਨ ਸਿਖਰ
* ਚਨਾਬ ਘਾਟੀ
* ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ
* ਜੰਮੂ
* ਬਟਵਾਸ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕੇ.ਪੀ

**ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕੇਪੀ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਇੱਕ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ  ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੂੰ 1992 ਵਿਚ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1992
ਨਾਬਾ ਦਾਸ

**ਨਾਬਾ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦਾਸ** (7 ਜਨਵਰੀ 1962 – 29 ਜਨਵਰੀ 2023) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜੋ ਝਾਰਸੁਗੁਡਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 2009 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੀਜੂ ਜਨਤਾ ਦਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।

## ਮੌਤ 
29 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ, ਏ ਐਸ  ਆਈ (ਸਹਾਇਕ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ) ਰੈਂਕ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੇ ਦਾਸ 'ਤੇ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਚੌਕ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਝਾਰਸੁਗੁਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬ੍ਰਜਰਾਜਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ, ਜਦੋਂ ਮੰਤਰੀ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉੜੀਸਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘਟਨਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।  ਫਿਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਬ੍ਰਾਂਚ ਦੋਸ਼ੀ ਪੁਲਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਗੁਆਂਢੀ ਸੁੰਦਰਗੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲੈ  ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਏਡੀਜੀ ਅਰੁਣ ਬੋਥਰਾ ਸਮੇਤ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ
ਜਗਤ ਰਾਮ ਸੂੰਧ

**ਜਗਤ ਰਾਮ ਸੂੰਧ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਇੱਕ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੂੰ 1988 ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1988
ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ (ਵਜ਼ੀਰ)

**ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ** (1814 – 21 ਸਤੰਬਰ 1845), ਜਿਸਨੂੰ **ਜਵਾਹਿਰ ਸਿੰਘ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 14 ਮਈ 1845 ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ  ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ  ਹੱਤਿਆ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਵਜ਼ੀਰ ਸੀ।, ਉਸੇ ਸਾਲ 21 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਲੀਪ ਦੀ ਮਾਤਾ ਜਿੰਦ ਕੌਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ।  

## ਜੀਵਨੀ 
ਜਵਾਹਰ ਮੰਨਾ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦ ਕੌਰ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੈ ਲਈ , ਜਿਸਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ  ਸੀ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜਵਾਹਰ ਨੂੰ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ਼ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹੀ ਗੰਢ-ਸਾਂਢ ਕਰਨ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਵਿਚ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ ਜੋਧਾ ਰਾਮ ਨਾਮ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ।  ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਵਾਹਰ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਅੱਗੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ 14 ਮਈ 1845 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਬਣਾਇਆ  ਉਹ ਸਿਰਫ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਗੜਬੜਚੌਥ ਵਾਲੇ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਤਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੋਧਾ ਰਾਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, । ਭਾਰੀ ਸ਼ਰਾਬੀ, ਜਵਾਹਰ ਤੇ ਸਿੱਖ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨੂੰ ਬੇਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਗਾਰਡਨਰ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਭਰੋਸਾ ਸੀ।  

ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜਵਾਹਰ ਨੇ ਨਿਯਤ ਮਿਤੀ 'ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸਮੇਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਹਿਤ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਖ਼ੁਦ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਪਰ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਐਸਕਾਰਟ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਕੇ ਲੈ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਵਾਹਰ ਘਬਰਾ ਗਿਆ: ਦਲੀਪ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ  ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਕੋਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਹ ਕੁ ਵਾਰ ਚਾਕੂ ਮਾਰਿਆ।  

## ਗੈਲਰੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1845
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ
ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ

**ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ** ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੁਲਾਈ 1990 ਵਿਚ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
1929 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਸੈਦਪੁਰ (ਕਪੂਰਥਲਾ) ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਬੋਜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1962 ਵਿੱਚ  ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿੱਚ  ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ 1 ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ 2 ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1990
ਸਿੰਗਾ

**ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ**, ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਸਿੰਗਾ**, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਅਦਾਕਾਰ, ਰੈਪਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।    ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੀਤ "ਬਦਨਾਮ", "ਸ਼ੇਹ", "ਪਰਛਾਵੇਂ", "ਫੋਟੋ", "ਜੱਟ ਦੀ ਕਲਿੱਪ 2" ਅਤੇ "ਬ੍ਰਦਰਹੁੱਡ" ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫਿਲਮ, *ਜੋਰਾ: ਦ ਸੈਕਿੰਡ ਚੈਪਟਰ* ਨਾਲ ਕੀਤੀ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
**ਸਿੰਗਾ ਦਾ** ਜਨਮ **ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ** ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 26 ਫਰਵਰੀ 1992 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੇਆਣਾ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ  ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਹਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਫਿਲਮ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages using infoboxes with thumbnail images
ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ

**ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ** (ਮੌਤ 1776) 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਯੋਧਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲਾਹੌਰ, ਮੁਲਤਾਨ, ਚਿਨਿਓਟ, ਝੰਗ, ਭੇੜਾ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਹਸਨ ਅਬਦਾਲ, ਸਿਆਲਕੋਟ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿੱਖ ਯੋਧਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੋਧਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਇਨ ਚੀਫ਼ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਿੱਖ ਸੰਘ
* ਮਿਸਲ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ
ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ

ਦੀਵਾਨ **ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਨਈਅਰ** (ਮੌਤ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1814) ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਜਰਨੈਲ ਸੀ।

## ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ  ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਕੁੰਜਾਹ ਦੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਵਿਸਾਖੀ ਮੱਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

## ਫੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ 
thumb| ਛੱਤ 'ਤੇ ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਦੀ ਤਸਵੀਰ, ਲਗਭਗ 1840
ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਘੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਾਲਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਭੰਗੀ ਨਾਲ ਲੜ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਆਇਆ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਇੱਕ ਜਾਗੀਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੂੰ 1500 ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਘੋੜਸਵਾਰ ਯੂਨਿਟ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਉਹ ਅਟਕ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਨੇ 12 ਜੁਲਾਈ 1813 ਨੂੰ ਅਟਕ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹਜ਼ਰੋ ਵਿਖੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਛੁਛ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਨਵੀਂ ਤਾਕਤ ਮਿਲ਼ ਗਈ।  ਦੀਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਾਥੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਸੰਗਠਿਤ ਅਫਗਾਨਾਂ 'ਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ। ਹੱਥੋ-ਹੱਥ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਦੀਵਾਨ ਅਮਰ ਨਾਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 2,000 ਅਫਗਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਫਗਾਨ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਲੁੱਟ ਲਿਆ। ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ, ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀਆ ਅਤੇ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰਦਾਰ ਦਲ ਸਿੰਘ, ਦੀਵਾਨ ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਨੇ ਵੀ ਹਜ਼ਰੋ ਵਿਖੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਜਰਨੈਲੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਚਿਮਨੀ ਨੂੰ ਅਟਕ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਕਿਲੇਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।  

## ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਾਰਿਸ 
ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1814 ਦਿਨ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਫਿਲੌਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀਵਾਨ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਨਈਅਰ ਅਤੇ ਪੋਤਰੇ ਦੀਵਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾ ਰਾਮ ਨਈਅਰ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਨਈਅਰ  ਅਟਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਰਹੇ  ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪੋਤਰੇ ਦੀਵਾਨ ਮੂਲਰਾਜ ਨਈਅਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਐਡਜ. ਬਿਸ਼ੰਬਰ ਨਈਅਰ (ਪੂਨਾ ਹਾਰਸ) ਅਤੇ ਪੋਤਾ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ. ਅਜੀਤ ਨਈਅਰ (ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ) ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਲਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਬਣਿਆ। ਐਨ ਕੇ ਸਿਨਹਾ ਅਨੁਸਾਰ  "ਇੱਕ ਜਰਨੈਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਇਕਸਾਰ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 1806 ਤੋਂ 1814 ਤੱਕ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੀ ਤਰਜ਼ ਬੁੱਧੀ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਦੀ ਫੌਜੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਵੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।" ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਦਾ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਝੱਲਣੀ ਪਈ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੇਤੂ ਜਨਰਲ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਅਟਕ ਦੀ ਲੜਾਈ
* ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਰਨੈਲ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ

thumb| ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁੰਗਾ, ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
**ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ** (ਮੌਤ 1774) ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ  ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਢਿੱਲੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਸਲ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।  ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਯੋਧਾ ਭਰਾ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਵੀ ਸੀ। ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਇਨ ਚੀਫ਼ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। 

## ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ 
ਸੰਨ 1766 ਵਿਚ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਇਕ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵੱਲ ਵਧੇ ਤਾਂ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਮੁਬਾਰਿਕ ਖ਼ਾਨ, ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਸ਼ੁਜਾਹ ਖ਼ਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਫਸਵੀਂ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਇਕ ਸੰਧੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀਮਾ ਰੇਖਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਪਟਨ ' ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣੀ। 

1771 ਵਿੱਚ, ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਕਸੂਰ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਸੂਰ ਦੇ ਪਠਾਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਬਣਾ ਲਿਆ।

1772, ਸ਼ਰੀਫ ਬੇਗ ਟਕਲੂ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗਵਰਨਰ, ਸ਼ੁਜਾਹ ਖਾਨ ਅਤੇ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਜਾਫਰ ਖਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ, ਸ਼ਰੀਫ ਬੇਗ ਟਕਲੂ ਨੇ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਤਕੜੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਹਾਰ ਗਈ ਅਤੇ ਖਿੰਡ ਗਈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਜਾਹ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰ ਖ਼ਾਨ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵੰਡ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾਇਆ।  ਸ਼ਰੀਫ਼ ਬੇਗ ਟਕਲੂਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤਲੰਬਾ ਨੂੰ ਭੱਜ ਗਿਆ। 

ਮੁਲਤਾਨ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੇਹਲਮ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਬਲੋਚ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਮਾਨਕੇਰਾ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਲਗਾਇਆ, ਫਿਰ ਸਿੰਧ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਕਾਲਾਬਾਗ ' ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡੀ ਭਾਟੀਆਂ ਅਤੇ ਢੇਰਾ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਸੂਲਨਗਰ ਦੇ ਚੱਠਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ ਬੰਦੂਕ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ।ਇਸੇ ਨੂੰ ਕਿਮ ਦੀ ਬੰਦੂਕ ਜਾਂ ਭੰਗੀਆਂਵਾਲੀ ਤੋਪ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਮੌਤ 
1774, ਰਣਜੀਤ ਦੇਵ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਿਜ ਰਾਜ ਦੇਵ ਵਿਚਕਾਰ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਿਜ ਰਾਜ ਦੇਵ ਨੇ ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ ਅਤੇ ਚੜਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਰਣਜੀਤ ਦੇਵ ਨੇ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ, ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਚੜਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਚਲੌਕ ਦੇ ਫਟਣ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।, ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੜ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਉਸਨੇ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਸੇਵਾਦਾਰ ਰੰਗਰੇਟਾ ਜਾਂ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦਿੱਤੀ, ਉਸਨੇ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।  ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦਾ ਵਾਰਸ ਬਣਿਆ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਿੱਖ ਸੰਘ
* ਮਿਸਲ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ
ਮੌਲਵੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਮੌਲਵੀ ਬਾਜ਼ਾਰ** ( ) **ਮੌਲਵੀਬਾਜ਼ਾਰ**,  **ਮੌਲਵੀਬਾਜ਼ਾਰ**,  ਅਤੇ **ਮੌਲਵੀਬਾਜ਼ਾਰ**,  (ਸਾਬਕਾ ਦੱਖਣੀ ਸਿਲਹਟ) ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਲਹਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਮੌਲਵੀਬਾਜ਼ਾਰ ਕਸਬੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹਬੀਗੰਜ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਿਲਹਟ ਦੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਬੇਤਾਬ ਵਾਦੀ

**ਬੇਤਾਬ** ਵਾਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਾਜਨ ਵਾਦੀ ਜਾਂ ਹਾਗਨ ਵਾਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,  ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਅਨੰਤਨਾਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਗਾਮ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਵਾਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ - ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸਿੰਘ ਹਿੱਟ ਪਹਿਲੀ  ਫਿਲਮ ਬੇਤਾਬ (1983) ਤੋਂ ਪਿਆ।  ਇਹ ਵਾਦੀ ਪਹਿਲਗਾਮ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਗਾਮ ਅਤੇ ਚੰਦਨਵਾੜੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਰਾਹ  ਵਿੱਚ ਹੈ। ਵਾਦੀ ਹਰੇ ਭਰੇ ਮੈਦਾਨਾਂ, ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਬਨਸਪਤੀ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਬੇਤਾਬ ਵਾਦੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਗਾਮ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ - ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਾਦੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਉਪ-ਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਭੂ-ਸਿੰਕਲਾਈਨ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਬੇਤਾਬ ਵਾਦੀ ਦੋ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਰੇਂਜਾਂ - ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਅਤੇ ਜ਼ੰਸਕਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਪੁਰਾਤੱਤੀ ਸਬੂਤ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਨਵ-ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਤੋਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬੁਰਜ਼ਾਹੋਮ, ਬੋਮਈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਗਾਮ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੇਤਾਬ ਵਾਦੀ - ਕਸ਼ਮੀਰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਮੁਗਲਾਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਹੇਠ ਸੀ। 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕੋ-ਮੁਗਲ ਫੌਜੀ ਜਨਰਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਹੈਦਰ ਦੁਗਲਤ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਸ਼ਗਰ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਸਈਦ ਖਾਨ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਗਿਆਸ-ਉਦ-ਦੀਨ ਜ਼ੈਨ-ਉਲ-ਆਬਿਦੀਨ ਨੇ ਲਗਭਗ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।

## ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ 
thumb| ਬੇਤਾਬ ਵਾਦੀ ਵਿਖੇ ਲਿਡਰ ਨਦੀ
left|thumb| ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਅਪ੍ਰੈਲ 2013।
ਬੇਤਾਬ ਵਾਦੀ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਬੇਤਾਬ ਵਾਦੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਕੈਂਪਸਾਇਟ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੋਜ ਲਈ ਇੱਕ ਬੇਸ ਕੈਂਪ ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।  ਇਹ ਵਾਦੀ ਪਹਿਲਗਾਮ ਤੋਂ ਪੈਦਲ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਬਰਫ਼ੀਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਬੁਲਬਲੇ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਰੌਸ਼ਨ ਸਾਫ ਅਤੇ ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ ਨਜ਼ਾਰੇਦਾਰ  ਹੈ; ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਹ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਬੈਸਰਨ ਅਤੇ ਤੁਲੀਆਂ ਝੀਲ ਨੇੜਲੇ ਕੁਝ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
File:A_panoramic_view_of_Betab_valley_in_Gulmarg.jpg|alt=Betaab Valley, panoramic view.| ਬੇਤਾਬ ਵਾਦੀ, ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼।
File:Betaab_Valley_from_top.jpg|alt=Betaab Valley-aerial view| ਬੇਤਾਬ ਵਾਦੀ-ਹਵਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ
ਬਹੁ ਰੰਗ ਤਮਾਸ਼ੇ

**ਬਹੁ ਰੰਗ ਤਮਾਸ਼ੇ** ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਗਜ਼ਨੀਪੁਰ

**ਗਜ਼ਨੀਪੁਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡ ਕੁਆਰਟਰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।  ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 233 ਕਿ.ਮੀ ਦੂਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਲੀਅ

thumb|ਸੁਰਜੀਤ ਲੀਅ
**ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੀਅ** ( - 16 ਅਪਰੈਲ 2023) ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਲੀਅ।। ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਰੁਝਾਨ।।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਅੱਕਾਂਵਾਲੀ, ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ

**ਅੱਕਾਂਵਾਲੀ**, ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਟੋਹਾਣਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।  ਇਹ ਹਿਸਾਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।

ਅੱਕਾਂਵਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਤੋਂ 38 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 176 ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। ਅੱਕਾਂਵਾਲੀ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 125106 ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਡਾਕਖ਼ਾਨਾ ਧਾਰਸੂਲ ਕਲਾਂ ਹੈ। ਭੋਡੀ, ਲਾਲੂਵਾਲਾ, ਢੇਰ, ਹਿੰਡਲਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨਾ ਅੱਕਾਂਵਾਲੀ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਅੱਕਾਂਵਾਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਾਖਲ ਤਹਿਸੀਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭੂਨਾ ਤਹਿਸੀਲ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰਤੀਆ ਤਹਿਸੀਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਉਕਲਾਨਾ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ। ਟੋਹਾਣਾ, ਰਤੀਆ ਅਤੇ ਨਰਵਾਣਾ ਅੱਕਾਂਵਾਲੀ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਖੇਤੀ ਹੈ।

## ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 
ਪੰਜਾਬੀ ਅੱਕਾਂਵਾਲੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਹਿੰਦੀ ਵੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪਰਧਾਨ ਕੌਰ

**ਪਰਧਾਨ ਕੌਰ** (ਮੌਤ 13 ਮਈ 2002) ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਸਨ। 13 ਮਈ 2002 ਨੂੰ, ਉਸਦੀ ਵਿਧਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2002
ਬੜੋਪਲ, ਹਰਿਆਣਾ

**ਬੜੋਪਲ** ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।  NH9 'ਤੇ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਤੋਂ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ,  ਅਗਰੋਹਾ ਤੋਂ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ,  ਹਿਸਾਰ ਤੋਂ36  ਕਿਲੋਮੀਟਰ,  ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ  ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 207 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭੱਟੂ ਕਲਾਂ

**ਭੱਟੂ ਕਲਾਂ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।  **ਖੁਰਦ ਅਤੇ ਕਲਾਂ** ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ। ਜਦੋਂ ਦੋ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਇੱਕੋ ਨਾਮ ਹੋਣ ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਲਾ ਕੇ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਹਿਸਾਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿਸਾਰ ਤੋਂ 57 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 239 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭੋਡਾ ਹੋਸ਼ਨਾਕ

**ਭੋਡਾ ਹੋਸ਼ਨਾਕ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।   ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 9 (ਪੁਰਾਣਾ NH10) 'ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 187 ਹੈ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।   

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭਿਰੜਾਣਾ

**ਭਿਰੜਾਣਾ** ਜਾਂ **ਭਿਰੜਾਨਾ** ( ਹਿੰਦੀ : भिरड़ाना; IAST : Bhirḍāna) ਇੱਕ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ।  ਭਿਰੜਾਣਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਪਰਤਾਂ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ, 8ਵੇਂ - ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬੀ.ਸੀ.ਈ. ਵੇਲ਼ੇ ਦੀਆਂ ਹਨ।  ਇਹ ਸਾਈਟ ਮੌਸਮੀ ਘੱਗਰ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ਼ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 

## ਟਿਕਾਣਾ 
ਇਹ ਸਾਈਟ  ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ-ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਲਗਭਗ 220 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (140 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਭੂਨਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲਗਭਗ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਈਟ ਮੌਸਮੀ ਘੱਗਰ ਨਦੀ ਦੇ ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕੇ -ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।alt=Dancing Girl engraving on a potsherd|thumb| ਭਿਰੜਾਣਾ ਵਿਖੇ ਲੱਭੀ ਲਾਲ ਘੜੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ 'ਤੇ ਉੱਕਰੀ ਨੱਚਦੀ ਕੁੜੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਢਾਬੀ ਕਲਾਂ

**ਢਾਬੀ ਕਲਾਂ**, ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਸਾਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਭੱਟੂ ਕਲਾਂ ਬਲਾਕ, ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। **ਖੁਰਦ ਅਤੇ ਕਲਾਂ** ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਢਾਬੀ ਕਲਾਂ ਸਥਿਤ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਮੰਡਲ ਮੁੱਖ ਕਸਬੇ ਭੱਟੂ ਕਲਾਂ ਤੋਂ 7 ਕਿ.ਮੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਹਿਸਾਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 55 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਦੂਰੀ 260 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।  ਪਿੰਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 230 ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ।  

## ਆਰਥਿਕਤਾ 
ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧੰਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ। ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਕਮਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਸਰੋਤ ਹਨ।
File:Dhabi_Kalan_cotton.jpg|alt=Cotton, 2010| ਕਪਾਹ, 2010
File:Image_Dhabi_Kalan_Dairy.jpg|alt=Buffalo, 2010| ਮੱਝ, 2010
File:Dhabi_Kalan_Peanuts.JPG|alt=Peanuts, 2010| ਮੂੰਗਫਲੀ, 2010
File:Weizen_z02.jpg|alt=Wheat 2016| ਕਣਕ 2016
File:Brassica_juncea_Flower.jpg|alt=Sarson or Mustard 2016| ਸਰੋਂ 2016

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਢਾਣੀ ਭੋਜਰਾਜ

**ਢਾਣੀ ਭੋਜਰਾਜ** ਫਤਿਹਾਬਾਦ, ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 3,500 ਹੈ। ਧਨੀ ਭੋਜਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [ਝਾਜਰਾ] ਜਾਤੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ [ਚੌਧਰੀ ਮੰਗਲਾਰਾਮ ਝਾਜਰਾ] ਨੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀ-ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਸਿੰਜਾਈ ਲਈ ਪਾਣੀ  ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਭੂਗੋਲ
ਬਰਸੀਨ

**ਬਰਸੀਨ**, ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ, ਹਰਿਆਣਾ ( ਭਾਰਤ ) ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਫਤਿਹਾਬਾਦ, ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਹਿਸਾਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਨਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 10 ( NH10 ) ਤੋਂ 5 ਕਿਮੀ ਅਤੇ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 10 ਕਿ.ਮੀ. ਇਹ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 217 ਕਿਮੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 228 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।

ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ (ਹੜੱਪਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ) 2400-2900 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦਾ ਬਨਾਵਲੀ ਨਾਮਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨ ਸਿਰਫ  &nbsp;ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 21 ਕਿ.ਮੀ  ਹੈ।  ।

## ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 
ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬਾਗੜੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ

**ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ** (ਮੌਤ ੧੭੬੫) ੧੮ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਸਾਂ । ਦਲ ਖਾਲਸਾ (ਸਿੱਖ ਫੌਜ) ਦੇ ਗਠਨ ਵੇਲੇ ਉਹ ਨੂੰ ਤਰੁਣਾ ਦਲ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਠਟੀਵਿਆ ਸਾਂ। ਭੂਮਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੱਤ ਉਹ ਨੂੰ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਦਾ ਮੁੱਖੀ ੧੭੫੮ ਵਿਖੇ ਠਟੀਵਿਆ । ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੂੰ ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਨਿਰਭੈ ਆਖੀਵਿਆ । ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦਾ ਰਾਜ ਜੰਮੂ, ਲਾਹੌਰ, ਚਨਿਓਟ, ਬੁਰਿਆ, ਜਗਾਧਰੀ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਖੁਸ਼ਬ, ਮਾਝਾ, ਮਾਲਵਾ, ਰਚਨਾ ਦੋਆਬ ਅਤੇ ਝੰਗ ਤੱਕ ਵਧਿਆ । ਭੂਮਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੂੰ ਨਿੱਕੀ ਆਰਬਲੇ ਵਿਖੇ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਹਿਨ ਨਿੱਕੀ ਆਰਬਲਾ ਵਿਖੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ । ੧੭੪੮, ਦਲ ਖਾਲਸਾ (ਸਿੱਖ ਫੌਜ) ਦੇ ਗਠਨ ਵੇਲੇ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਤਰੁਣਾ ਦਲ ਅਤੇ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਬਣੀ ਖਲਾ ਸਾਂ । ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਝੱਬ ਹੀ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੀ ਬਲ ਵਧਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਿਸਲ ਦੀ ਸੈਨਾ ੨੦,੦੦੦ ਉਸਾਰੀ ਸੀ । ਅਪਰੈਲ ੧੦ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਦਲ ਲਹੌਰ ਉੱਤੇ ਮੱਲਿਆ ਸਾਂ ਅਤੇ ੨,੦੦੦ ਦੁਰਾਨੀ ਫੌਜੀ ਮਾਰੀਵਏ ਸੇਂ । ਗਿਰਫਤਾਰ ਥੀਏ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਉਸਾਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਪਈ ਸੀ ਕਿਉਂਜੋ ਦੁਰਾਨੀ ਦਲ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਠਾਹ ਕੇ ਬੇਆਦਬੀ ਕੀਤੀ ਵਦੀ ਸੀ ।

੧੭੬੦ ਦੀ ਦਿਵਾਲੀ ਦੇਂਹ ਉੱਤੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਇਕ ਸਾਂਝੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਦਲ ਸਣੇ ਲਹੌਰ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਕਰਤੇ ਮੱਲੀ ਖਲੋਤਾ ਸਾਂ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਹੌਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਕੀਤਾ ਸਾਂ । ਸਾਂਝੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਦਲ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਜਦੋਂ ਸੁਬਹੇਦਾਰ ਤੋਂ ੩੦,੦੦੦ ਰੁਪਈ ਘਿਨੀਵਏ ।

ਸੰਨ ੧੭੬੧ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਖੇ ਭਾਂਗ ਘਿਦਾ ਜਿਥੇ ੧੦,੦੦੦ ਸਿੱਖਾਂ ੧੨,੦੦੦ ਦੁਰਾਨੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜ ਕੇ ਜਿੱਤੇ ਸੇਂ । ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਮੁੜ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਸੰਗ ਰੱਲ ਕੇ ੨੭ ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਲਹੌਰ ਵਲ ਕੇ ਮੱਲਿਆ ਸਾਂ । ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਸਿੱਕਾ ਠਟਿਆ ਅਤੇ ਪਟਣ ਉੱਤੇ ਮੁੱਠਿਆ ਸਾਂ ।

ਸੰਨ ੧੭੬੨ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਕੋਟ ਖੁਆਜਾ ਸਾਈਦ, ਜੋ ਕੇ ਲਹੌਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਪੈੰਦਾ, ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਬਹੇਦਾਰ ਦੇ ਗੋਲਿਆ ਅਤੇ ੩ ਤੋਪਾਂ  ਮੱਲੀਆਂ ਸੰਨ । ਵਲਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ੧੨,੦੦੦ ਫੌਜ ਨਾਲ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਉੱਤੇ ਧਾੜਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਲਗ ਕੂਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਝੇ, ਮਾਲਵੇ, ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਦੋਆਬਾ ਸਰ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਮੁੜ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਭੋਰੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਸਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ।  1764 ਵਿਚ ਉਹ ਮੁਲਤਾਨ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ, ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕੀਤੀ,  ਅਤੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰਗੜ੍ਹ, ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਡੇਰਾ ਇਸਮਾਈਲ ਖਾਨ ਵਿੱਚ ਬਲੋਚੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਿਰਾਜ ਵਸੂਲ ਕੀਤਾ, ਵਾਪਸ ਪਰਤਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਝੰਗ, ਸਿਆਲਕੋਟ, ਚਨਿਓਟ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਦਿਓ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਹਾਇਕ ਬਣਾ ਲਿਆ। 

1765 ਵਿਚ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਕੁਸ਼ਵਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਏ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਢਿਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ ਸੀ। 

## ਲੜਾਈਆਂ 
# ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ (1761)
# ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖ ਕਬਜ਼ਾ (1761)
# ਕੁੱਪ ਦੀ ਲੜਾਈ (1762)
# ਕਸੂਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1763)
# ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਲੜਾਈ (1764)
# ਚਨਾਬ ਦੀ ਲੜਾਈ (1764)
# ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਲੜਾਈ (1765)

## ਇਹ ਵੀ ਵਿੰਹੋ 
* ਸਿੱਖ ਸੰਘ
* ਮਿਸਲ
* ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1765
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ
ਫਾਗ

**ਫਾਗ** ਇੱਕ ਲੋਕ ਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਹੋਲੀ ਮੌਕੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਤੌਰ `ਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਲੋਕ ਗੀਤ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਖ਼ਾਸਕਰ ਹਰਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਰਮਨਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਫਾਗ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਲੀ ਖੇਡਣ, ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਚਰਚਿਤ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਗੋਰਖਪੁਰ, ਹਰਿਆਣਾ

**ਗੋਰਖਪੁਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ  ਫਤੇਹਾਬਾਦ ਤੋਂ 27 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਢਾਣੀ ਡੂਲਟ

**ਢਾਣੀ ਡੂਲਟ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਤਿਹਾਬਾਦ  ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਟਿਕਾਣਾ 
ਇਹ  ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਭੂਨਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।

### ਭੂਨਾ 
ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 32 ਪਿੰਡ ਹਨ। ਭੂਨਾ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਮੰਡੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਚਾਲੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਕਪਾਹ, ਕਣਕ ਅਤੇ ਗੰਨਾ ਇਸ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਸਲਾਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜੰਡਵਾਲਾ ਬਾਗੜ

**ਜੰਡਵਾਲਾ ਬਾਗੜ**, ਜਾਂ **ਜੰਡਵਾਲਾ** ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਭੱਟੂ ਕਲਾਂ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।  ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹਰਿਆਣਵੀ ਹੈ।

## ਸਕੂਲ 
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੂਲ ਹਨ: ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ  आते ਇੱਕ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮੰਘੇੜਾ

**ਮੰਘੇੜਾ** ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਟੋਹਾਣਾ ਤੋਂ 21.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਤੋਂ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 161 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।  

## ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਿਧਾਣੀ

**ਸਿਧਾਣੀ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ  ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਾਧਨਵਾਸ

**ਸਾਧਨਵਾਸ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਜਾਖਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।  ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 46 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਜਾਖਲ ਮੰਡੀ ਤੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 166 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਫੁੱਲਾਂ

**ਫੁੱਲਾਂ**, ਭਾਰਤ  ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ ਰਤੀਆ ਅਤੇ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ 1860-1870 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫੂਲਨ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 7800-8000 ਹੈ। ਇਹ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 18 ਕਿ.ਮੀ ਰਤੀਆ ਤੋਂ 10 ਕਿ.ਮੀ. ਦੂਰ ਹੈ।  ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੱਟ ਗੋਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਹਾਗ, ਥਲੋਰ, ਬਾਬਲ, ਮਾਈਆ, ਦਹੀਆ, ਮੰਗਲੌਦਾ, ਕਰਵਾਸਰਾ, ਗੜ੍ਹਵਾਲ, ਫਗੇਰੀਆ, ਜਿਊਲੀਆ, ਜਾਂਗੜਾ, ਝੱਜਰਾ, ਢਾਕਾ, ਢੇਰੂ, ਟਾਂਡੀ, ਝਕਰ, ਕੂੰਟ ਅਤੇ ਮੇਹਲਾ। ਹਰੀਜਨ, ਨਾਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਛੜੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ।

ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ "ਫੁੱਲਾਂ" ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਇੱਕ ਛਿੱਟ ਚਾਨਣ ਦੀ

***ਇੱਕ ਛਿੱਟ ਚਾਨਣ ਦੀ*** ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।    

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਜੱਗ ਤੇ ਜਿਊਣਾ ਕੂੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ (ਕਹਾਣੀ)

***ਜੱਗ ਤੇ ਜਿਊਣਾ ਕੂੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ*** ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡ ਆਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੰਮੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। ਦੋ ਹੋਰ ਹਨ: *ਪ੍ਰਦੇਸੀਂ* ਅਤੇ *ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਬੱਕਰਾ*। 

ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਗ਼ਰੀਬ ਜੱਟ ਦਾ ਛੜਾ ਪੁੱਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਭਰਜਾਈ ਉਤੇ ਬੋਝ ਬਣਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸਾਧੂ ਬਣ ਕੇ ਗੰਗਾ ਕੰਢੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 

ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਸ ਵਾਕ ਨਾਲ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: "ਜੇ ਉਹ ਸਾਵਣ ਵਿਚ ਜੰਮਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਅੰਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਜਗ ਹਰਾ ਹਰਾ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਰਹਿਣਾ ਸੀ।"  

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਮਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮੋਇਆ

***ਮਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮੋਇਆ*** ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਗਲਪਕਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ 1970 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।    

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਮਿਥੁਨ (ਕਹਾਣੀ)

***ਮਿਥੁਨ*** ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੀ ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਛਪੀ ਤਾਂ ਇਸ ਤੇ ਕੁਝ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਲਚਰ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਏ ਸਨ।  

## ਕਥਾ ਸਾਰ
ਕੀਰਤੀ ਇੱਕ ਆਰਟਿਸਟ ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਕਲਾ-ਕਿਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਗਨਲਾਲ ਕੌਡੀਆਂ ਦੇ ਭਾਅ ਖ਼ਰੀਦਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਹਜਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੀਰਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਕ਼ਤ ਵੀ ਮਗਨਲਾਲ ਆਪਣੇ ਲਾਲਚੀ ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਮੁੱਲੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਰੁਪਏ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਗਨਲਾਲ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਕਾਮੁਕ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਕਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕੀਰਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀਰਤੀ ਜਦੋਂ ਅਗਲੀ ਮਰਤਬਾ ਮਿਥੁਨ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਤਕਰਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ...ਮਗਨ ਜਦੋਂ ਮਿਥੁਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੇ ਪਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦ ਵੀ ਮਗਨ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਦੇਖਿਆ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਅੱਭੜਵਾਹਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਤੂੰ...ਤੂੰ...ਸਰਾਜ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਗਈ ਸੀ?" ਕੀਰਤੀ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਉਤੇ ਥੱਪੜ ਮਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਨੋਟ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹੱਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਰਦ ਦਾ ਰਵਈਆਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਕਤਵਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਖ਼ਲਾਸਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਮਜ਼ਹਰ ਕਲੀਮ

**ਮਜ਼ਹਰ ਕਲੀਮ** (ਉਰਦੂ: مظہر کلیم) (2018 – 1942)

ਉਹ ਇਮਰਾਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਿਖਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਰੇਡੀਓ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਾਇਕੀ ਰੇਡੀਓ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ "ਜਮਹੂਰ-ਦੀ-ਆਵਾਜ਼" ਦਾ ਐਂਕਰਪਰਸਨ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸਨ ਜੋ ਮੁਲਤਾਨ ਬਾਰ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ।

"ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖਣੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ 600 ਜਾਸੂਸੀ ਗਲਪ ਨਾਵਲ" ਲਿਖੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ "ਉਮਰੋ ਅਈਅਰ" ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੜੀ ਸਮੇਤ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਲਗਭਗ 5000 ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।

## ਕੰਮ
ਉਸਨੇ ਇਮਰਾਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਮਰਾਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018
ਕਾਬੁਲੀਵਾਲਾ (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

**ਕਾਬੁਲੀਵਾਲਾ** ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ,   ਟੈਗੋਰ ਦੇ "ਸਾਧਨਾ" ਕਾਲ਼ ਦੌਰਾਨ (ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਇੱਕ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ `ਤੇ 1891 ਤੋਂ 1895 ਤੱਕ) 1892 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਕਹਾਣੀ  ਕਾਬੁਲ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪਸ਼ਤੂਨ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ ਵੇਚਣ ਲਈ ਕਲਕੱਤਾ (ਅਜੋਕੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ), ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਕੁਲੀਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਕੁੜੀ, ਮਿੰਨੀ ਨਾਲ਼ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਥੀਮ ਅਤੇ ਪਲਾਟ 
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੌਮੀਅਤ ਜਾਂ ਪਿਛੋਕੜ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪਣੇ ਬਾਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।  ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ- ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ ਮਿੰਨੀ; ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਬੁਲੀਵਾਲਾ "ਰਹਿਮਤ" ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਧੀ; ਅਤੇ ਰਹਿਮਤ "ਕਾਬੁਲੀਵਾਲਾ" ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਮਤ ਹਰ ਸਾਲ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ ਵੇਚਣ ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਜ਼ਾ ਵਸੂਲਣ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਿੰਨੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਉਸਦੇ ਘਰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਐਪਰ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਕੋਲ਼ ਜਾ ਸਕੇ।   

## ਰੂਪਾਂਤਰ 
ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਕਈ ਵਾਰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ:

* *ਕਾਬੁਲੀਵਾਲਾ*, 1957 ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ
* *ਕਾਬੁਲੀਵਾਲਾ*, 1961 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ
* *ਕਾਬੁਲੀਵਾਲਾ*, 2006 ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ
* *ਕਾਬੁਲੀਵਾਲਾ -* ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ
* *ਬਾਇਓਸਕੋਪਵਾਲਾ*, ਇੱਕ 2018 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੱਖ

**ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੱਖ** ਚਵਿੰਡਾ ਕਲਾਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਕੁ ਦੂਰ ‘ਲਾਹੌਰ ਬਰਾਂਚ’ ਨਹਿਰ ਕੋਲ਼ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੱਖ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਾਲਾਨਾ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਹੋਲੇ ਮੁਹੱਲੇ ਦੇ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਦੌਰਾਨ ਕੱਬਡੀ ਟੌਰਨਮੈਂਟ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦੁਆਰੇ