open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸਾਹ-ਨਾਲ਼ੀ ਦੀ ਸੋਜ

**ਬਰੋਂਕਾਇਟਿਸ** 
 **Bronchitis**  
center|250px
 

**ਬਰੋਂਕਾਈਟਸ** ਫੇਫੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਸਾਹ-ਨਲੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ (ਬਾਂਕਿਓਲਸ) ਦੀ ਸੋਜ ਅਤੇ ਮਿਆਦੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਨਾਲੀ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੋਜ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਬੇਲੋੜੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਨਲੀਨੁਮਾ ਨਾ ਰਹਿਕੇ ਗੁਬਾਰੇਨੁਮਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਿਲੇਂਡਰਨੁਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਮ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਲਗਮ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਦੀਵਾਰਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਈ ਬਲਗਮ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਢਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਨਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਬਲਗਮ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਜਮਾਉ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੁਕਾਵਟ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਲੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਫੇਫੜੇ ਦਾ ਅੰਗ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਕੇ ਸੁੰਘੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਗੁਬਾਰੇਨੁਮਾ ਹੋਕੇ ਫੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਫੇਫੜੇ ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਧਮਣੀ ਅਤੇ ਗਿਲਟੀ ਵੀ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਦਾ ਮਿਲਿਆ - ਜੁਲਿਆ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਫੇਫੜਾ ਅਤੇ ਸਾਹ ਨਲੀ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਂਦੇ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ
ਬਾਰਟੋਲੋਮੀਉ ਡਿਆਸ

**ਬਾਰਟੋਲੋਮੀਉ ਡਿਆਸ** (ਪੁਰਤਗਾਲੀ: Bartolomeu Dias) (1450 - 29 ਮਈ, 1500) ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਥੋਲੋਮੀਉ ਡਿਆਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਕਾਢਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਯੂਰਪੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕੇਪ ਆਫ ਗੁਡ ਹੋਪ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਪੂਰਬ ਦੇ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਸੰਨ 1487 ਵਿੱਚ, ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ ਕਿੰਗ ਜਾਨ ਦੂਸਰਾ ਨੇ ਡਿਆਸ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰੈਸਟਰ ਜਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰੈਸਟਰ ਜਾਨ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਡਿਆਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਲੇਕਿਨ ਉਸਨੂੰ 1488 ਵਿੱਚ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਸਾਗਰ ਤੋਂ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਏਸ਼ੀਆ ਤੱਕ ਜਾਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1500 ਵਿੱਚ ਪੈਦਰੋ ਆਲਵਾਰੇਸ ਕਾਬਰਾਲ ਦੀ ਬਰਾਜ਼ੀਲ ਦੀ ਖੋਜਯਾਤਰਾ ਦਾ ਨਯੋਗ ਕਰਦੇ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੂਫਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਕੇਪ ਟਾਉਨ, ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਖੋਜਯਾਤਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜੋਆਓ ਅਫੋਂਸੋ ਦਿ ਏਵੀਰੋ (ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਤੇ  ਇਥੋਪੀਆ ਅਤੇ ਏਡਨ) ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਚੰਗੇ ਸੰਬੰਧ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਡਿਆਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ਿਆ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਉੱਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਚੁਨੈਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੋਜੀ
ਐਡਮੰਡ ਹਿਲਰੀ

**ਐਡਮੰਡ ਹਿਲੇਰੀ** (19 ਜੁਲਾਈ 1919 - 11 ਜਨਵਰੀ 2008) ਔਕਲੈਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਵੇਸ਼ਕ ਹਨ। ਏਡਮੰਡ ਹਿਲੇਰੀ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਨੋਰਗੇ ਸ਼ੇਰਪਾ ਦੋਨਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਰਵੋੱਚ ਸਿਖਰ ਸਾਗਰਮਾਥਾ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਸਨ। ਪੇਸ਼ੇ ਵਲੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਮਧੁਮੱਖੀ ਪਾਲਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਵਲਾਇਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਸਾਗਰਮਾਥਾ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਰਪਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨਸਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 20, 1919 ਨੂੰ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਸਰ ਏਡਮੰਡ ਹਿਲੇਰੀ, ਕੇਜੀ, ਓਏਨਜੇਡ, ਕੇਬੀਈ, ਇੱਕ ਪਹੜੀ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰੱਤਾ ਸਨ। ਐਵਰੈਸਟ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਪਹੁੰਚਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਿਲੇਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਪਾ ਤੇਨ ਜਿੰਗ ਨੋਰਵੇ ਹੀ ਸਨ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਮਈ 29, 1953 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਲੋਕ ਜਾਨ ਹੰਟ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਏਵਰੇਸਟ ਉੱਤੇ 9ਵੀਆਂ ਚੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ।

ਸਾਲ 1950, 1960 - 61 ਅਤੇ ਸਾਲ 1963 - 65 ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਲੇਰੀ ਨੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ 10 ਹੋਰ ਸਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਨਵਰੀ 4, 1958 ਨੂੰ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਭਾਗ ਦਾ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਮਨਵੇਲਥ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਪਾਰ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੱਖਣ ਧਰੁਵ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪੁੱਜੇ। ਸਾਲ 1977 ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦੇ ਉਦਗਮ ਤੱਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਜੇਟਬੋਟ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਥੇ ਦਾ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 1985 ਵਿੱਚ ਹਿਲੇਰੀ ਨੀਲ ਆਰਮਸਟਰਾਂਗ ਦੇ ਨਾਲ ਆਰਕਟੀਕ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਦੋ ਇੰਜਨ ਯੁਕਤ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਵਲੋਂ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਤਰੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੋਨਾਂ ਧਰੁਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਏਵਰੇਸਟ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਉਸੀ ਸਾਲ ਹਿਲੇਰੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਲਈ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਦਾ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਾੜ੍ਹੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਹੇ। 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਭਾਗ ਹਿਮਾਲਇਨ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇਸ਼ੇਰਪਾਵਾਂਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ। ਇਸ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਇਸ ਨਿਰਜਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਅਸਪਤਾਲੋਂ ਨੂੰ ਬਣਵਾਉਣ ਅਤੇ ਚਲਾਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਫਲ ਹੋਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੋਜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਐਡੀਸ਼ਨ

## ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਐਡੀਸ਼ਨ
**ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਐਡੀਸ਼ਨ ** ਜਾਂ **ਜਾਵਾ ਈ. ਈ.** ਜਾਵਾ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ) ਦਾ ਸਰਵਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਐਡੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜੋ ਸਰਵਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸੰਭਵ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਉਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੂੰ ਓਰੇਕਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ, ਸੰਨ ਮਾਈਕਰੋਸਿਸਟਮ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀ. ਐਨ. ਯੂ. ਜਨਰਲ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਸੈਂਸ ਹੇਠ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ਜਾਵਾ ਈ. ਈ. ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੇ ਵਰਜ਼ਨ ੧.੨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ੧.੫ ਤੱਕ ਜਾਵਾ ੨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਐਡੀਸ਼ਨ ਜਾਂ ਜੇ੨ਈ. ਈ. ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਫਿਰ ਵਰਜ਼ਨ ੧.੬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਜਾਵਾ ਈ. ਈ. ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਪੈਕੇਜ
ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਜਾਵਾ ਕਲਾਸਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇੰਟਰਫੇਸਸ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਪੈਕੇਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਕਲਾਸਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੈਕੇਜਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਏ.ਪੀ.ਆਈ. ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਕੇਜ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸਰਵਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਿਵੇਂ ਸਰਵਲੈੱਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

## ਸਰਵਰ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੋਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਰਵਰ ਹਨ 
***ਗਲਾਸਫਿਸ਼ (Glassfish)**
***ਜੇਬੋਸ (JBoss)**
***ਅਪਾਚੇ ਟਾਮਕੈਟ (Apache Tomcat)** ਆਦਿ

ਇਸ ਦਾ ਹੁਣ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਵਰਜ਼ਨ **੧.੭** ਹੈ।
## ਵੇਖੋ 
ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਐਡੀਸ਼ਨ
ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਐਡੀਸ਼ਨ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ
ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਐਡੀਸ਼ਨ

## ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਐਡੀਸ਼ਨ
**ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਐਡੀਸ਼ਨ** ਜਾਂ **ਜਾਵਾ ਐੱਮ. ਈ.** ਜਾਵਾ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ) ਦਾ ਮੋਬਾਇਲ ਉਪਕਰਨਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਵਾ 2 ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਐਡੀਸ਼ਨ (ਜੇ2ਐੱਮ.ਈ.) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਐਡੀਸ਼ਨ (ਜਾਵਾ ਐੱਮ. ਈ.) ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੂੰ ਓਰੇਕਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ, ਸੰਨ ਮਾਈਕਰੋਸਿਸਟਮ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀ. ਐਨ. ਯੂ. ਜਨਰਲ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਸੈਂਸ ਹੇਠ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।

### ਵੇਖੋ
ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਐਡੀਸ਼ਨ
ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਐਡੀਸ਼ਨ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ
ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਐਡੀਸ਼ਨ

**ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਐਡੀਸ਼ਨ ਜਾਂ ਜਾਵਾ ਐੱਸ. ਈ.** ਜਾਵਾ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ) ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਾਧਾਰਣ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ, ਜਾਵਾ ਐੱਸ. ਈ. ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਣਾਵਟੀ ਮਸ਼ੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਵਾ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜਾਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੂੰ ਓਰੇਕਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ, ਸੰਨ ਮਾਈਕਰੋਸਿਸਟਮ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀ. ਐਨ. ਯੂ. ਜਨਰਲ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਸੈਂਸ ਹੇਠ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਜਾਵਾ ਐੱਸ. ਈ. ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੇ ਵਰਜ਼ਨ 1.2 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1.5 ਤੱਕ ਜਾਵਾ 2 ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਐਡੀਸ਼ਨ ਜਾਂ ਜੇ2ਐੱਸ. ਈ. ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ 2, ਇਸ ਦੇ ਵਰਜ਼ਨ 1.2 ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦਾ ਵਰਜ਼ਨ 1.6 ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਹ 2 ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਾਵਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਪੈਕੇਜ
ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਜਾਵਾ ਕਲਾਸਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇੰਟਰਫੇਸਸ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਪੈਕੇਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਕਲਾਸਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

### ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੈਕੇਜ
***ਜਾਵਾ.ਲੈਂਗ(java.lang)** ਇਹ ਪੈਕੇਜ ਜਾਵਾ ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਫੇਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਓਬਜੈਕਟ ਕਲਾਸ ਵੀ ਇਸੇ ਪੈਕੇਜ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕਲਾਸਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
***java.awt** ਇਸ ਪੈਕੇਜ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਫੀਕਲ ਯੂਜ਼ਰ ਇੰਟਰਫੇਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਹਨ।
***java.sql** ਇਸ ਪੈਕੇਜ ਵਿੱਚ ਡੇਟਾਬੇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਹਨ।
 ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੈਕੇਜ ਹਨ, ਜੋ ਜਾਵਾ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਮੁੱਢਲੇ ਤੋਰ ਤੇ ਡੈਸਕਟੋਪ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਹੁਣ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਵਰਜ਼ਨ **1.8** ਹੈ।

### ਵੇਖੋ
ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਐਡੀਸ਼ਨ
ਜਾਵਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਐਡੀਸ਼ਨ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ
ਜ਼ਿਊਰਿਖ

thumb|200px|ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਊਰਿਸ਼ ਦੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟੀ ਤਸਵੀਰ

**ਜ਼ੂਰਿਖ਼** ਜਾਂ **ਜ਼ਿਊਰਿਖ਼** (ਜਰਮਨ: Zürich ਤਸਿਊਰਿਸ਼/ਸਿਊਰਿਸ਼) ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2006 ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਕਈ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇਰੇ ਜੀਵਨ-ਪੱਧਰ ਵਾਲ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
 
ਇਹ ਸਵਿਟਸਰਲੈਂਡ ਦੇ ਜੂਰਿਕ ਉੱਪਮੰਡਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਸਨਅਤ-, ਵਪਾਰ-, ਕਲਾ- ਅਤੇ ਬੈਂਕ-ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਿਟਸਰਲੈਂਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣਾ ਅਤੇ ਰਮਣੀਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਵਧੇਰੇ ਇਲਾਕਾ ਝੀਲ ਨੂੰ ਸੋਖ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਿੱਸਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਘਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚੌੜੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ। ਲਿੰਮਤ ਨਦੀ ਇਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ, ਛੋਟਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ‌ ਨਗਰ। ਇਹ ਦੋਹੇਂ ਭਾਗ 11 ਪੁਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਇੱਥੇ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਵਨ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਗਰਾਸ ਮੂੰਸਟਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਪਸਤੀ ਗਿਰਜਾਘਰ ਲਿੰਮਤ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ 24 ਲੌਕਿਕ ਧਰਮਨਿਯਮ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀਬਾਲਿਕਾਵਾਂਦਾ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ 12ਵੀਆਂ ਅਤੇ 13ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਰੋਮਨ ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਦੇ ਰਹਿੰਦ ਖੂਹੰਦ ਹਨ। ਲਿੰਮਤ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕੰਡੇ ਉੱਤੇ ਜੂਰਿਕ ਦਾ ਦੂਜਾ ਬਹੁਤ ਗਿਰਜਾਘਰ ਫਰਾਊ ਮੂਸਟਰ (ਆਬਦੀ) 12ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦਾ ਹੈ। ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਨਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਅਤੇ ਕਈ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹਨ। ਸੇਂਟਰਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ 1916 ਈo ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਲੱਖ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਾਜਸੁਧਾਰਕ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਜਵਿੰਗਲੀ, ਬੁਰਲਿਗਰ, ਲੇਡੀ ਜੇਨ ਅਤੇ ਸ਼ੀਲਰ ਆਦਿ ਦੇ ਪੱਤਰ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਭਿਲੇਖੋਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸੰਨ‌ 1885 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਜਵਿੰਗਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਭਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਿਟਸਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਅਦਭੂਤ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ। ਜੂਰਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪ੍ਰਾਵਿਧਿਕ ਸੰਸਥਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਵਾਨਸਪਤੀਕ ਬਾਗ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਨਸਪਤੀਕ ਬਾਗੋਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸੂਤੀ ਬਸਤਰ, ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਪੁਰਜੇ, ਮੋਮਬੱਤੀ, ਸਾਬਣ, ਸੁਰਤੀ, ਛੀਂਟ ਦਾ ਕੱਪੜਾ (calico), ਕਾਗਜ ਅਤੇ ਚਮੜੇ ਦੀਵਸਤੁਵਾਂਬਣਾਉਣ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਝੀਲ

thumb|300px|right
**ਝੀਲ** ਖੜੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਉਹ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਭੰਡਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉਸ ਦਾ ਵਗਦੇ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਖੱਡੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅਕਸਰ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖਾਰਾਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਅਨੇਕ ਝੀਲਾਂ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਝੀਲਾਂ ਭੂਪਟਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਚ ਪਰਬਤਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਠਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਗਰ ਤਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਝੀਲਾਂ ਸਾਗਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਲੈਗੂਨਾਂ ਤੋਂ ਅੱਡਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਤਲਾਬਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਝੀਲਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤਲਛਟ ਨਾਲ ਭਰਕੇ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਨਤੀ ਹੋਣ ਤੇ ਸਮੀਪੀ ਥਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਅਕਸਰ ਝੀਲਾਂ 45,000 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਧਰਤੀ - ਤਲ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਾਰਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਜਿਆਦਾ ਝੀਲਾਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ 1,87,888 ਝੀਲਾਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ 60,000 ਝੀਲਾਂ ਬੇਹੱਦ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਝੀਲਾਂ ਬਣਾਉਟੀ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਬਿਜਲਈ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਲਈ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ - ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਣੀ
ਫ਼ਾਈਲ਼ ਹਿੱਪੋ

**ਫ਼ਾਈਲ਼ ਹਿੱਪੋ** ਇੱਕ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਡਾਉਨਲੋਡ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿੰਡੋਸ ਲਈ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤੋਂਕਰਤਾ ਨੂੰ ਸੰਮਗਰੀ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੀ। ਵੈਬਸਾਈਟ ਆਪਣੇ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ, ਫ਼ਾਈਲ਼ ਹਿੱਪੋ ਅੱਪਡੇਟ ਚੈਕਰ, ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜੋ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿਆਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋਏ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵੈਬ ਪੇਜ ਉੱਤੇ ਦਸਦੇ ਹਨ, ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੇ ਲਿੰਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ

**ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ**, (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: British Columbia, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ: Colombie-Britannique) ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੈ ਜੋ ਕਨਾਡਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਨਾਡਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 9, 44, 735 ਵਰਗ ਕਿ ਮੀ ਹੈ। 2006 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਕੁਲ ਜਨਸੰਖਿਆ 41, 13, 487 ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਨਗਰ ਵੈਂਕੂਵਰ ਹੈ। ਇਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਕੋਲੰਬਿਆ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ (20 ਲੱਖ)।. 
ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਨਗਰ ਹਨ: ਕੇਲੋਵਨਾ, ਸਰੀ, ਅਬੋਟਸਫੋਰਡ, ਕੈੰਲੂਪਸ, ਨਾਨਾਇਮੋ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਜਾਰਜ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਬਡੇ ਉਦਯੋਗ ਹਨ: ਜੰਗਲਾਤ, ਸੈਰ, ਖੁਦਾਈ, ਅਤੇ ਮੱਛੀਪਾਲਣ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਂਤ 1971 ਵਿੱਚ ਕਨਾਡਾ ਵਿੱਚ ਜੁੜਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਸੀਮਾਕਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਨਾਡਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਅਸਹਮਤੀ ਸੀ। ਦੱਖਣ ਸੀਮਾ 49ਵੇਂ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੀਵੇਂ ਆਰੇਗਨ ਸੰਧੀ ਵਿੱਚ ਮੰਜੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ 1846 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਾਨ ਜੁਆਨ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਅਲਾਸਕਾ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵਲੋਂ ਵੀ ਕੁੱਝ ਵਿਵਾਦ ਸਨ, ਉੱਤੇ ਉਹ ਸੁਲਝਾ ਲਏ ਗਏ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਰਡਨ ਕੈੰਪਬੇਲ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਲਿਬਰਲ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹੈ। 2010 ਦੇ ਸਰਦ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਲ ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਗਰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਸਕੀਂਗ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਹਿਸਲਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣਗੀਆਂ ਜੋ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਕੀਂਗ ਸਥਾਨ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਸਫ਼ੇ 
* ਬਰੀਟੀਸ਼ ਕੋਲੰਬਿਆ (EN)
ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ

thumb|300px|right|ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਸਾਗਰ

ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਾਰਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵੀ ਮਹਾਸਾਗਰ ਜਾਂ **ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਸਾਗਰ**, ਜਿਸਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਰਕਟਿਕ ਉੱਤਰ ਧਰੁਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭਾਗਾਂ (ਪੰਜ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਉਥਲਾ ਮਹਾਸਾਗਰ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਣੀ ਸਰਵੇਖਣ ਸੰਗਠਨ (IHO) ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਸਾਗਰ ਤਜਵੀਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ, ਕੁਝ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ ਆਰਕਟਿਕ *ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ*  ਜਾਂ ਕੇਵਲ *ਆਰਕਟਿਕ ਸਾਗਰ* ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਅੰਧ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਭੂਮੱਧ ਸਾਗਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਸਾਗਰ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਲ ਭਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਨਮਕੀਨਪਣ, ਮੌਸਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਬਰਫ਼ ਖੁਰਦੀ ਅਤੇ ਜੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਦਾ ਔਸਤ ਨਮਕੀਨਪਣ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਘੱਟ ਤਬਖ਼ੀਰ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਨਮਕੀਨਪਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਨਾਲ ਸੀਮਿਤ ਜੁੜਾਵ, ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚ-ਨਮਕੀਨਪਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਵਗ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਦੀ ਲਗਭਗ 50% ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿਮ ਅਤੇ ਬਰਫ ਅੰਕੜਾ ਕੇਂਦਰ, ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਆਰਕਟਿਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਪਰਤ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਖੁਰਨ ਦੀ ਦਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਦੈਨਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਂਸਾਗਰ
ਓਂਟਾਰੀਓ ਝੀਲ

ਓਂਟਾਰਿਓ ਝੀਲ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਨੇਡਾ ਦਾ ਓਂਟਾਰਿਓ ਸੂਬਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਓਂਟਾਰਿਓ ਦਾ ਨਿਆਗਰਾ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸੂਬਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕੋ ਐਸੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਵੈਨਕੂਵਰ

**ਵੈਨਕੂਵਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Vancouver) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਤੱਟੀ ਬੰਦਰਗਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਮੈਟਰੋ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦੋ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਵੈਨਕੂਵਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ
* ਵੈਨਕੂਵਰ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* vancouver.ca
* ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਇਤੇਹਾਸ ਬਾਰੇ ਵਿਡੀਓ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ
ਰਿਚਮੰਡ

**ਰਿਚਮੰਡ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Richmond) ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਵੈਨਕੂਵਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਮਾਨਖੇਤਰ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*ਰਿਚਮੰਡ (EN)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਉਂਟਾਰੀਓ

[thumb|[ਨਿਆਗਰਾ ਝਰਨਾ]]
**ਉਂਟਾਰੀਓ** () ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਦਸ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ 38.3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਕਬੇ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸੂਬਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਨੁਨਾਵਟ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਂਟਾਰੀਓ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਉਂਟਾਰੀਓ ਮੱਧ-ਪੂਰਬੀ ਕੈਨੇਡਾ 'ਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਓਟਾਵਾ ਹੈ।

ਉਂਟਾਰੀਓ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮਨੀਟੋਬਾ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹਡਸਨ ਬੇਅ ਅਤੇ ਜੇਮਜ਼ ਬੇ, ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਕੇਬੈੱਕ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਦੇ (ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ) ਮਿਨੇਸੋਟਾ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ, ਓਹੀਓ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ, ਅਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਂਟਾਰੀਓ ਦੀ 2,700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1,678 ਮੀਲ) ਦੀ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀ ਸਰਹੱਦ ਅੰਦਰਲੀ ਜਲ ਮਾਰਗਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੁੱਡਜ਼ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਝੀਲ ਤੋਂ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਟ ਲੇਕਸ / ਸੇਂਟ ਲਾਰੈਂਸ ਰਿਵਰ ਡਰੇਨੇਜ ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਓਨਟਾਰੀਓ ਦੇ ਕੋਰਨਵਾਲ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੇਬੈੱਕ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ. ਰੇਨੀ ਰਿਵਰ, ਪਿਜਨ ਰਿਵਰ, ਸੁਪੀਰੀਅਰ ਝੀਲ, ਸੇਂਟ ਮੈਰੀਸ ਰਿਵਰ, ਹਿਊਰਾਨ ਝੀਲ, ਸੇਂਟ ਕਲੇਅਰ ਨਦੀ, ਝੀਲ ਸੇਂਟ ਕਲੇਅਰ, ਡੀਟ੍ਰਾਯਟ ਰਿਵਰ, ਝੀਲ ਈਰੀ, ਨਿਆਗਰਾ ਨਦੀ, ਓਂਟਾਰੀਓ ਝੀਲ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਲਾਰੈਂਸ ਨਦੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਲੈਂਡ ਪੋਰਟੇਜ ਦੀ ਉਚਾਈ ਸਮੇਤ ਪੋਰਟੇਜਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (0.6 ਮੀਲ) ਬਾਰਡਰ ਹੈ।

ਉਂਟਾਰੀਓ ਕਈ ਵਾਰ ਸੰਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਖੇਤਰਾਂ, ਉੱਤਰੀ ਉਂਟਾਰੀਓ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਉਂਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਟਾਰੀਓ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਤਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਉਂਟਾਰੀਓ ਦਾ ਵੱਡਾ, ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਬਹੁਤ ਠੰਡੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਜੰਗਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ।

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 
ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਨਾਮ ਓਨਟਾਰੀਓ ਝੀਲ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ Ontarí:io,ਹਿਊਰੋਨ (ਵਿਯਨਡੋਟ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਮਹਾਨ ਝੀਲ" ਜਾਂ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ' ਤੇ ਸਕਨੈਡਰਿਓ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਇਰੋਕੁਆਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ "ਸੁੰਦਰ ਪਾਣੀ" ਹੈ। ਉਂਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 250,000 ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਹਨ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਓਂਟਾਰਿਓ (EN/FR)

## ਹਵਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਧਾਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਸ਼
ਬਰੈਂਪਟਨ

**ਬਰੈਂਪਟਨ** (**Brampton**) ਸ਼ਹਿਰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਓਂਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 2006 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 4,33,806 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਗਿਆਰਵਾਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਰੈਂਪਟਨ ਕਸਬੇ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ 1853 ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਰੈਂਪਟਨ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਲੇਖਨੀਯ ਅਲਪ ਸੰਖਿਅਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਰੈਂਪਟਨ ਕਦੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਉਦਯੋਗ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤ ਉਸਾਰੀ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ, ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਤਕਨੀਕੀ, ਖਾਧ ਅਤੇ ਪਾਣੀ, ਜੀਵਨ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
18 ਵੀਆਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਉਲੇਖਣੀ ਇਮਾਰਤ ਸੀ ਜੋ ਮੈਨ ਅਤੇ ਕੋਈਨ ਸੜਕਾਂ ਮਿਲਾਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਬਰੈਂਪਟਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਵਿਲਿਅਮ ਬਫੇ ਦਾ ਸ਼ਰਾਬਖਾਨਾ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਬਫੇ ਦਾ ਕੋਨਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੂਲ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਇੱਕ ਮੀਲ ਦੂਰ ਮਾਰਟਿਨ ਸਾਲਸਬਰੀ ਦੇ ਸ਼ਰਾਬਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। 1834 ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਆਲੇਇਟ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਰੈਂਪਟਨ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਹ ਨੂੰ ਦੂਿਜਆਂ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। 1853 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਦੀ ਮਕਾਮੀ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੇਲਾ ਲਗਾਇਆ। ਅਨਾਜ, ਅਜਨਾਸ ਅਤੇ ਡੇਇਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਮਵੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਿਕਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਨੇਮੀ ਲੱਗਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਬਰੈਂਪਟਨ ਦੇ ਖਜਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਹੀ ਬਰੈਂਪਟਨ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1887 ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਪਟਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ-ਭਵਨ(ਲਾਇਬਰੇਰੀ) ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸੰਸਥਾਨ ਵਲੋਂ 360 ਜਿਲਦਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। 1907 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਾਲਮਕਾਸਦ ਇਮਾਰਤ ਕਰਾਈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਬਰੈਂਪਟਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬਰੈਂਪਟਨ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਬੀਮਾ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿੱਕਤਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਦਦ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
* ਪੀਲ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ
* ਪੀਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ
* ਡਫ਼ਰਿਨ-ਪੀਲ ਕੈਥੋਲਿਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਬਰੈਂਪਟਨ (EN)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰੈਂਪਟਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਂਟਾਰੀਓ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੈਲੇਡਨ

ਕੈਲੇਡਨ(**Caledon**, 2006 ਆਬਾਦੀ 57050) ਓਂਟਾਰੀਓ, ਕਨਾਡਾ ਦੇ ਗਰੇਟਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਏਰੀਏ ਵਿੱਚ ਪੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਨਗਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਭੂਮੀ ਦੇ ਵਰਤੋ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਕੈਲੇਡਨ ਕੁੱਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪੇਂਡੂ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਟੋਰਾਂਟੋ ਦੇ ਧਨੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ ਸੰਪਦਾ ਹੀ, ਈਟਨ ਪਰਵਾਰ ਨੋਰਮਨ ਜੇਵਿਸਨ, ਸ਼ਾਨਿਆ ਟਵੇਨ, ਏਲਟਨ ਜਾਨ ਅਤੇ ਬੋਰਡ ਖੇਲ ਛੋਟਾ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਖੋਜੀ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਬਸਤੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਮੇਲਨ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਬੋਲਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਵੀ ਯਾਰਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਥਿਤ ਹੈ।
* ਪੀਲ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਨਗਰ ਦਾਈ
* ਪੀਲ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ

## ਬਾਹਰਲੇ ਪੇਜ
*ਕੈਲੇਡਨ (EN)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਪੀਲ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ

**ਪੀਲ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ** (**Regional Municipality of Peel**, ਖੇਤਰ ਪੀਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਦੱਖਣ ਓਂਟਾਰਿਓ, ਕਨਾਡਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਜਾਂ ਨਗਰ ਦਾਈ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪੀਲ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ
* ਡਫ਼ਰਿਨ-ਪੀਲ ਕੈਥੋਲਿਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ
* ਬਰਾਂਪਟਨ
* ਕੈਲੇਡਨ
* ਮਿੱਸਿੱਸਾਗਾ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਪੀਲ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ (EN)
ਮਿਸੀਸਾਗਾ

**ਮਿਸੀਸਾਗਾ** (, Mississauga) ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਓਂਟਾਰਿਓ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਓਂਟਾਰੀਓ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਗ੍ਰੇਟਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਏਰੀਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਪੀਲ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਨਗਰ ਦਾਈ ਵਿਚ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਮਿਸੀਸਾਗਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 7,13,443 ਹੈ।

ਆਧੁਨਿਕ ਮਿਸੀਸਾਗਾ ਟੋਰਾਂਟੋ ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਤਰੀ ਅਮ੍ਰੀਕਾ ਦੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਿਸੀਸਾਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਪਨਗਰ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮਿਸੀਸਾਗਾ ਬਹੁ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਿਸੀਸਾਗਾ ਵਾਸੀ ਮਿਸੀਸਾਗਨ ਜਾਂ ਸਾਗਨ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਟੋਰਾਂਟੋ ਦਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਸਰੂਫ਼ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ, ਮਿਸੀਸਾਗਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਮਿਸੀਸਾਗਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕੇਂਦਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਬਣਵਾਏ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
* ਪੀਲ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਨਗਰ ਦਾਈ
* ਪੀਲ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ
* ਡਫ਼ਰਿਨ-ਪੀਲ ਕੈਥੋਲਿਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ

## ਬਾਰਲੇ ਪੇਜ
* ਮਿੱਸਿੱਸਾਗਾ  (EN)
ਤੁਣਕ ਤੁਣਕ ਤੁਨ

**ਤੁਣਕ ਤੁਣਕ ਤੁਨ** ਜਾਂ **ਤੁਣਕ**, ਪੰਜਾਬੀ (ਭਾਰਤੀ) ਕਲਾਕਾਰ ਦਲੇਰ ਮਹਿੰਦੀ ਦੁਆਰਾ ਭੰਗੜਾ/ਪਾਪ ਪ੍ਰੇਮ ਗੀਤ 1998 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਦਲੇਰ ਮਹਿੰਦੀ ਦੇ ਗਾਣੇ ਕੇਵਲ ਸੋਹਣੀਆਂ ਨਚਾਰਾਂ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸਨ। ਮਹਿੰਦੀ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆ ਵੱਜੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵੀਡੀਓ ਕੱਢੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਦਿਖ ਸੀ। ਗੀਤ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਜਾ ਲੱਗਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵਧੇਰਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹੋਇਆ। ਗੀਤ ਵੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੇਟ ਮੇਮ ਬੰਨ ਗਿਆ, ਕਈ ਆਨਲਾਇਨ ਪੈਰੋਡੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਣੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣੇ
ਕੀਲਾਕਾਰ ਲਿਪੀ

right|300px|thumb|26ਸ਼ਤੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦਾ ਸੁਮੇਰੀ ਅਭਿਲੇਖ

**ਕੀਲਾਕਾਰ ਲਿਪੀ** ਨੂੰ **ਕਿਊਨੀਫਾਰਮ ਲਿਪੀ**, ਅੰਕਨ ਜਾਂ ਕਿੱਲ-ਅੱਖਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਛੇਵੀਂ-ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.ਪੂ. ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ-ਨਾ-ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਹੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਫ਼ਾਰਸੀ ਜਾਂ ਅਬੇਸਤਾ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮਧਕਾਲੀਨ ਫਾਰਸੀ ਜਾਂ ਈਰਾਨੀ (300 ਈ.ਪੂ.-800 ਈ.) ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾਰੇ ਦੇ ਅਨੇਕ ਅਭਿਲੇਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਇਸ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਰੇ ਦੇ ਕੀਲਾਕਸ਼ਰ ਲੇਖ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਊਨੀਫਾਰਮ ਲਿਪੀ ਜਾਂ ਕੀਲਾਕਸ਼ਰ ਨਾਮਕਰਣ ਆਧੁਨਿਕ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸੀਪੋਲੀਟੇਨ (Presipolitain) ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਰਧ-ਵਰਣਾਤਮਕ ਲਿਪੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ 41 ਵਰਣ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 4 ਪਰਮ ਅਵਸ਼ਿਅਕ ਅਤੇ 37 ਧੁਨੀਆਤਮਕ ਸੰਕੇਤ ਸਨ। ਇਸ ਲਿਪੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਮੇਸੋਪੋਟਾਮੀਆ ਅਤੇ ਵੇਬੀਲੋਨੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਕਾਰੀ/ਸੱਭਿਆਚਾਰੀ. ਜਾਤੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਸ਼ਾ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਚਿਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਮੇਸੋਪੋਟਾਮੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੋਲੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਤਿਰਛੀਆਂ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਖਿੱਚਣ ਵਿੱਚ ਸਰਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਗੋਲਾਕਾਰ ਚਿਤਰਾਂਕਨ ਵਿੱਚ ਕਠਿਨਾਈ। ਸਾਮ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਖਰ ਲਿਪੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਅੱਜ ਦੀ ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ। ਮੇਸੋਪੋਟਾਮੀਆ ਅਤੇ ਸਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਈਰਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਇਸ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਫਿਨੀਸ਼ (ਫੋਨੀਸ਼ਿਅਨ) ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਦਾਰਾ ਪਹਿਲਾਂ (ਈ. ਪੂ. 521-485) ਦੇ ਖੁਦਵਾਏ ਕੀਲਾਕਸ਼ਰਾਂ ਦੇ 400 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀਆਂ
ਅੰਕੋਲ

**ਅੰਕੋਲ** (ਅਲੈਂਜੀਅਮ) ਨਾਮਕ ਪੌਦਾ ਅੰਕੋਟ (ਅਲੈਂਜੀਆਸੀਏ) ਕੁਲ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਵਨਸਪਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਲੈਂਜੀਅਮ ਸੈਲਬੀਫੋਲੀਅਮ ਜਾਂ ਅਲੈਜੀਅਮ ਲੇਮਾਰਕੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। *ਅਲੈਂਜੀਅਮ* ਦੀਆਂ ਟਾਈਪ ਪ੍ਰਜਾਤੀ *ਅਲੈਂਜੀਅਮ ਡੇਕਾਪੇਟਾਲੁਮ* ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ *ਅਲੈਂਜੀਅਮ ਸੈਲਬੀਫੋਲੀਅਮ* ਦੀ ਉੱਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਜ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਾਮ ਹਨ ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ - ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਅੰਕੋਟ, ਦੀਰਘਕੀਲ। ਹਿੰਦੀ ਦੱਖਣ-ਢੇਰਾ, ਢੇਰਾ, ਥੇਲ, ਅੰਕੂਲ। ਬੰਗਲਾ-ਆਂਕੋੜ। ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਖੇਤਰ-ਵਿਸਮਾਰ। ਮਰਾਠੀ-ਆਂਕੁਲ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਓਬਲਾ। ਕੋਲ-ਅੰਕੋਲ ਅਤੇ ਸੰਥਾਲੀ-ਢੇਲਾ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਕਸ਼ੁਪ (shrub) ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਰੁੱਖ: 3 ਤੋਂ 6 ਮੀਟਰ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਤਣੇ ਦੀ ਮੋਟਾਈ 2.5 ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਛਿੱਲ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਤਣੇ ਕਿੰਗਰੇਦਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੰਡੇਦਾਰ (Spina cent) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਛੇ ਇੰਚ ਲੰਮੀਆਂ ਅਪਲਕ, ਲੰਬਗੋਲ, ਨੁਕੀਲੀਆਂ ਜਾਂ ਹਲਕੀ ਨੋਕ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਧਾਰ ਦੀ ਤਰਫ ਪਤਲੀਆਂ ਜਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਗੋਲਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਰੀ ਤਲ ਚਿਕਣਾ ਅਤੇ ਨੀਵਾਂ ਤਲ ਮੁਲਾਇਮ ਰੋਮਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਰਾ ਤੋਂ ਪੰਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਠ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਸ਼ਿਰਾਵਾਂ ਨਿਕਲਕੇ ਪੂਰੇ ਪੱਤਰ ਦਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਖੜੀਆਂ ਏਕਾਂਤਰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਪੇਟੀਓਡਾ (Petioda) ਦੁਆਰਾ ਬੂਟੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਪ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਇਸ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਰਲਾ ਦਲ ਰੋਮਦਾਰ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਨਲੀਕਾਰ ਰਚਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਪਰਲਾ ਕਿਨਾਰਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਦਲਪੁੰਜ ਦੰਦ (Calyx teeth) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਫਲ ਬੇਰ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ 5/8 ਇੰਚ ਲੰਮਾ, 3/8 ਇੰਚ ਚੌੜਾ ਕਾਲ਼ਾ ਅੰਡਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਦਲਪੁੰਜ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਫਲ ਮੁਲਾਇਮ ਰੋਮਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਰੋਮ ਝੜ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚਿਕਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਗੁਠਲੀ (Endocarp) ਕਠੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁੱਦਾ ਕਾਲੀ ਭਾ ਮਾਰਦਾ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੀਜ ਲੰਮੂਤਰਾ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਪਦਾਰਥਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੀਜ ਪੱਤਰ ਸੁੰਗੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬੂਟੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ 0.8 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕੋਟੀਨ ਨਾਮਕ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਵੀ 0.2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਰੋਗ ਨਾਸ਼ਕ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪੌਦੇ ਦਾ ਚਿਕਿਤਸਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਰਕਤਚਾਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਤਰਾਈ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਬੰਗਾਲ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੌਦਾ ਸੌਖਿਆਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੜੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ
ਹਿਮਾਲਿਆ

250px|thumb|ਤਿੱਬਤ ਕੋਲੋਂ ਵਿਖਦਾ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ

**ਹਿਮਾਲਿਆ** (ਜਾਂ **ਹਿਮਾਲਾ**) ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਸਾਮ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਇਹ ਲੜੀ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਨੂੰ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਦੀ ਪਠਾਰ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ। ੨੪੦੦ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮੀ ਇਸ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਵਿਸ਼ਵਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੁੰਦਰ ਸੈਰ ਥਾਂ ਇਸਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਸੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦਾ ਸਵਰਗ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗੌਰਵ ਵਰਗੀ ਸੰਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਪੋਭੂਮੀ ਰਿਹਾ ਇਹ ਖੇਤਰ ਪਰਵਤਾਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।

ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਚਾਰ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਹਨ: ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ; ਹੇਠਲਾ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਸਿਲਸਿਲਾ,; ਮਹਾਨ ਹਿਮਾਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਤਿੱਬਤੀ ਹਿਮਾਲਿਆ। ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੋਂ ਵੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

File:The Himalayan lady.jpg|ਰਵਾਇਤੀ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਪੁਸ਼ਾਕ ਵਿਚ ਸਜੀ ਇਕ ਔਰਤ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਬਤੀ ਲੜੀਆਂ
ਅਲਾਸਕਾ

**ਅਲਾਸਕਾ** (*Alaska*) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੈਨੇਡ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰੂਸ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਲਾਸਕਾ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਅਬਾਦੀ ੬,੮੩,੪੭੮ ਇਸਦੇ ਅੰਕੋਰੇਜ ਮਹਾਂਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਨ ੨੦੦੯ ਤੱਕ ਅਲਾਸਕਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਸੀ। ੩੦ ਮਾਰਚ ੧੮੬੭ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੈਨੇਟ ਨੇ ਅਲਾਸਕਾ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ,ਇਸਦੇ ਲਈ ਰੂਸ ਨੂੰ ੭੨ ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਚੁਕਾਏ ਗਏ, ਭਾਵ ਹਰ ਏਕੜ ਲਈ ੪.੭੪ ਡਾਲਰ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਭੂਮੀ ਕਈ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜਰੀ, ਤਾਂ ਜਾ ਕੇ ਇਸਨ੍ਹੂੰ ੧੧ ਮਈ ੧੯੧੨ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ੪੯ਵੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜ ਵਜੋਂ ੩ ਜਨਵਰੀ ੧੯੫੩ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਰਾਜ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲਾਸਕਾ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਲੋਂ ਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਦੀ ਮਤਲੱਬ ਮੁੱਖ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਭੂਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਦੀ ਅਲਿਊਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਲਾਕੱਸਕਸਾਕ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਅਲਾਸਕਾ (EN)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ

]]
**ਪੋਲਿਸ਼** (*ਜੇਜ਼ਿਕ ਪੋਲਸਕੀ*, *polszczyzna*)
**ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ** ਜਾਂ **ਪੋਲਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ** ਇੱਕ ਪੱਛਮੀ ਸਲਾਵ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਲੇਕਿਤੀਕ​ (Lechitic) ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਲਾਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਾਠ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ
ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ

thumb|250px

**ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ** (汉语 / 漢語, ਫਿਨ-ਇਨ: Hànyǔ ; 华语 / 華語, Huáyǔ ; ਜਾਂ 中文 ਹੋਇਆ-ਯੂ, Zhōngwén ਚੋਂਗ-ਵਨ) ਚੀਨ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ   ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁੱਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨੀ-ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਮਾਨਕੀਕ੍ਰਿਤ ਚੀਨੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੰਦਾਰਿਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਏਕਾਕਸ਼ਰੀ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਭਾਗ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਚਿਤਰਲਿਪਿ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ- ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਅਤੇ ਸਰਲੀਕ੍ਰਿਤ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ। ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਸੁਰਭੇਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।
ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਣ ਅਫਰੀਕਾ ਖੰਡ, ਯੂਰੇਸ਼ਿਆਖੰਡ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰੀਇਖੰਡ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾਖੰਡ ਨਾਮ ਦੇ ਚਾਰ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਯੂਰੇਸ਼ਿਆਖੰਡ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅੰਤਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੰਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿੱਚੇ ਲਿਖੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਿਵਾਰ ਹਨ: ਸੇਮੇਟਿਕ, ਕਾਕੇਸ਼ਸ, ਯੂਰਾਲਅਲਤਾਇਕ, ਏਕਾਕਸ਼ਰ, ਦਰਵਿਡ, ਆਗਨੇਏ, ਭਾਰੋਪੀਏ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਮ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਏਕਾਕਸ਼ਰ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਆਮੀ, ਤੀੱਬਤੀ, ਬਰਮੀ, ਮਿਆਓ, ਲੋਲੋ ਅਤੇ ਮੋਨ-ਖਮੇਰ ਸਮੂਹ ਦੀਭਾਸ਼ਾਵਾਂਵੀ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

### ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਬੋਲੀਆਂ (ਵਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ) 
ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਸਮੂਹ ਹਨ: 
* Guan (Northern or Mandarin) 北方話 / 北方话 or 官話 / 官话, (850 ਲੱਖ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਕਤਾ) ，
* Wu 吳 / 吴, ਜੋ Shanghainese ਸ਼ਾਮਿਲ, (ਲੱਗਭੱਗ 90 ਮਿਲਿਅਨ ਵਕਤਾ) ，
* Yue (Cantonese) 粵 / 粤, (ਲੱਗਭੱਗ 80 ਮਿਲਿਅਨ ਵਕਤਾ) ，
* Min (Fujianese, ਜੋ ਤਾਇਵਾਨ ਸ਼ਾਮਿਲ) 閩 / 闽, (ਲੱਗਭੱਗ 50 ਮਿਲਿਅਨ ਵਕਤਾ), 
* Xiang 湘, (ਲੱਗਭੱਗ 35 ਮਿਲਿਅਨ ਵਕਤਾ), 
* Hakka 客家 or 客, (ਲੱਗਭੱਗ 35 ਮਿਲਿਅਨ ਵਕਤਾ) ，
* Gan 贛 / 赣, (ਲੱਗਭੱਗ 20 ਮਿਲਿਅਨ ਵਕਤਾ)
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਬੁਲਤੀ ਭਾਸ਼ਾ

ਬਲਤਿਸਤਾਨ 'ਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ। ਬੁਲਤੀ ਇੱਕ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਲਤਿਸਤਾਨ, ਲੇਹ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਨੁਬਰਾ ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਦੇ ਕਾਰਗਿਲ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੈਂਡਰਡ ਤਿੱਬਤੀ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਤਿੱਬਤੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਜੋ ਸਟੈਂਡਰਡ ਤਿੱਬਤੀ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਬੁਲਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਰਕਰਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਬਹੁ-ਸਿਲੇਬਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਪਿੱਚ ਲਹਿਜ਼ਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਨਕ ਤਿੱਬਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀ ਪਿਚ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੋਨ ਕੰਟੂਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਤਸਤਾਨ
ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ

ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ]]
ਬਲਤਿਸਤਾਨ ਜਾਂ ਬਲਤਸਤਾਨ (ਬੁਲਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੁਲਤੀਓਲ) ਇੱਕ ਕਦੀਮ ਰਿਆਸਤ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਕੁਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ ਗਿਲਗਿਤ ਬਲਤਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਾ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਲਤਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸਰਹਦਾਂ ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਲੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਤਸਤਾਨ
ਭਾਗੀਰਥੀ ਦਰਿਆ

[thumb|256px|[ਭਾਗੀਰੱਥੀ ਦਰਿਆ]]

ਗੰਗਾ (ਹਿੰਦੀ - भागीरथी) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰਾਂਚਲ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਅਲਕਨੰਦਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਗੋਮੁਖ ਸਥਾਨ ਵਲੋਂ 25 ਕਿ . ਮੀ . ਲੰਬੇ ਗੰਗੋਤਰੀ ਹਿਮਨਦ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਅਲਕਨੰਦਾ ਦੇਵ ਪ੍ਰਯਾਗ ਸੰਗਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਬਾਦ ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਸਿਆਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਸਥਿਤੀ
ਗੰਗਾ ਗੋਮੁਖ ਸਥਾਨ ਤੋਂ 25 ਕਿ . ਮੀ . ਲੰਬੇ ਗੰਗੋਤਰੀ ਹਿਮਨਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 618 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਤੋਂ 70 ਕਿ ਮੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਟੀਹਰੀ ਡੈਮ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟੀਹਰੀ ਡੈਮ, ਟੀਹਰੀ ਵਿਕਾਸ ਪਰਯੋਜਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਢਲੀ ਡੈਮ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਟੀਹਰੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਡੈਮ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਟੀਹਰੀ ਡੈਮ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 261 ਮੀਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਡੈਮ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਡੈਮ ਤੋਂ 2400 ਮੈਗਾ ਵਾਟ ਬਿਜਲਈ ਉਤਪਾਦਨ, 270, 000 ਹੈਕਟਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਨਿੱਤ 102 . 20 ਕਰੋੜ ਲਿਟਰ ਪੇਅਜਲ ਦਿੱਲੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਨੂੰ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਇਆ ਜਾਣਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਤਹਾਸ
16ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੱਕ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦਾ ਮੂਲ ਪਰਵਾਹ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨਬਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਜਲਾਂਗੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। 16ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੱਕ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦਾ ਮੂਲ ਪਰਵਾਹ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗੰਗਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਹਾਅ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੱਲ ਪਦਮਾ ਵਿੱਚ ਮੁੰਤਕਿਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਹੇ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਸਹਿਤ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਨਗਰ ਬਸੇ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਉੱਤੇ ਫਰੱਕਾ ਡੈਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂਕਿ ਗੰਗਾ - ਪਦਮਾ ਨਦੀ ਦਾ ਕੁੱਝ ਪਾਣੀ ਅਪਕਸ਼ਏ ਹੁੰਦੀ ਗੰਗਾ - ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਲਕੱਤਾ (ਵਰਤਮਾਨ ਕੋਲਕਾਤਾ) ਪੋਰਟ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਕਲਕੱਤੇ ਅਤੇ ਹਲਦੀਆ ਬੰਦਰਗਾਹ ਸਥਿਤ ਹਨ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ
ਪਹਾੜ

[250px|thumb|[ਹਿਮਾਲਿਆ]]

ਇੱਕ **ਪਰਬਤ** ਜਾਂ **ਪਹਾੜ** ਧਰਤੀ ਦੀ ਧਰਤੀ-ਸੱਤਾਹ ਉੱਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਉੱਚਾ ਉਠਾ ਹੋਇਆ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਇੱਕ ਪਠਾਰ ਤੋਂ ਸੀਮਤ ਸਿਖਰ ਖੇਤਰ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 300 ਮੀਟਰ (980 ਫੁੱਟ) ਉੱਪਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਜਿਆਦਾਤਰ ਇੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  

ਪਹਾੜ ਟੈਕਟੋਨਿਕ ਤਾਕਤਾਂ, ਕਟੌਤੀ, ਜਾਂ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਮੌਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਢਲਾਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਬਰਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਟੌਤੀ ਦੁਆਰਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੱਧਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ 'ਤੇ ਹੋਣ ਨਾਲੋਂ ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਚਾਈਆਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਵਾਲੇ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਘੱਟ ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਕੱਢਣ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਕੱਟਣਾ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਸਕੀਇੰਗ। 

ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਿਖਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 8,850 ਮੀਟਰ (29,035 ਫੁੱਟ) ਉੱਚੀ ਹੈ। ਸੂਰਜੀ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਮੰਗਲ 'ਤੇ 21,171 ਮੀਟਰ (69,459 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਓਲੰਪਸ ਮੌਨਸ ਹੈ। ਪਣਡੁੱਬੀ ਭੂਮੀ ਸਮੇਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਹਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮੌਨਾ ਕੀਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ 9,330 ਮੀਟਰ (30,610 ਫੁੱਟ) 'ਤੇ ਹੈ; ਕੁਝ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। 

ਪਹਾੜ 4 ਪ੍ਰਕਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੈ: - 
* ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰਵਤ
* ਭਰੋਂਥ ਪਰਵਤ ਜਾਂ ਬਲਾਕ ਪਰਵਤ
* ਜਵਲਾਮੁਖਿ ਪਰਵਤ
* ਅਵਸਿਸਤ ਪਰਵਤ

## ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਪਹਾੜ 
ਇਹ ਤਦ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਟੇਕਟਾਨਿਕ ਚੱਟਾਨਾਂ ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਵਲੋਂ ਟਕਰਾਂਦੀ ਜਾਂ ਸਿਕੁੜਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਮੋਦ ਦੇ ਕਾਰੰਨ ਉਭਾਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਜਵਾਨ ਮੋੜਦਾਰ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਾ, ਯੂਰੋਪੀ ਆਲਪਸ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਕੀ, ਦੱਖਣ ਅਮਰੀਕੀ ਏੰਡੀਜ, ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਜਵਾਨ ਅਰਥਾਤ ਨਵੇਂ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨਿਅ ਦੇ ਸਬਸੇ ਨਵੇਂ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਸਭ ਵਲੋਂ ਉਚਹੇ ਪਹਾੜ ਹੈ।
## ਬਲਾਕ ਪਹਾੜ 
ਭਰੋਂਥਸ ਪਰਵਤ ਜਾਂ ਬਲੋਕ ਪਹਾੜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਨ ਪ੍ਰਿਥਿਵਿ ਦੇ ਉੱਪਰੀ ਸਤਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰੰਸ਼ਨ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਭੁਭਾਗ ਦੇ ਉੱਪਰ ਉਥਨੇ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਯੁਰੋਪ ਦਾ ਬਲੋਕ ਪਰਵਤ, ਹਾਰਜ। 
## ਜਵਲਾਮੁਖੀ ਪਹਾੜ 
ਜਵਲਾਮੁਖਿ ਪਹਾੜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਨ ਪ੍ਰਥਿਵਿ ਦੇ ਉਨਦਰ ਵਲੋਂ ਨਿਕੇਲੇ ਲਾਵੇ ਦੇ ਉਦਗਾਰ ਦੇ ਜਮਾਵ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ: - ਵਰਮਾ ਕ ਮਾਉਂਟ ਪੋਪਾ, ਬੱਲ੍ਹਣੀ ਲੂਮੜੀ, ਵਿਸੁਵਿਅਸ ਆਦਿ। 
## ਅਵਸਿਸਤ ਪਹਾੜ 
ਅਵਸਿਸਤ ਪਹਾੜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਨ ਬਾਹਰ ਦੁਤੋ ਦੇ ਮਲਵੋ ਦੇ ਜਮਾਵ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਪਾਰਸਨਾਥ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

File:Hills During Monsoon at Ajmer.jpg|ਅਜਮੇਰ ਵਿਖੇ ਮੌਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਪਹਾੜੀਆਂ
File:Green Hill at Ajmer.jpg|ਹਰਿਆਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਜਮੇਰ ਵਿਖੇ
File:Greenery on Hills.jpg|ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੇ ਹਰਿਆਲੀ
ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦਰਿਆ

**ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ** (ਅਸਮੀਆ - ব্ৰহ্মপুত্ৰ, ਬਾਂਗਲਾ - ব্রহ্মপুত্র) ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੱਬਤ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਲੋਂ ਹੋਕੇ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦਾ ਉਦਗਮ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਚੇਮਾਯੁੰਗ ਦੁੰਗ ਨਾਮਕ ਹਿਮਵਾਹ ਵਲੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਮਾਈ ਲੱਗਭੱਗ 2700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂਪੋ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਵਿੱਚ ਡਿਹਂ ਅਤੇ ਅਸਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮੂਲ ਸ਼ਾਖਾ ਪਦਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੁਬਨਸ਼ਰੀ, ਟੀਸਟਾ, ਤੋਰਸਾ, ਲੋਹਿਤ, ਬਰਾਕ ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਉਪਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕੰਡੇ ਸਥਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁਖ ਹਨ ਡਿਬਰੂਗੜ, ਤੇਜਪੁਰ ਅਤੇ ਗੁਵਾਹਾਟੀ। ਅਕਸਰ ਭਾਰਤੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸਤ੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਮਤਲੱਬ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਨਦੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ (ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ) 
ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲੱਗਭੱਗ 2700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਸਾਡੇ ਹਿੰਦੂ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅਤਿਆਧਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਹਾਣੀ ਕਲਿਕਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਇੱਕ ਅਵਤਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪਰਸੇ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਮਾਰਨੇ ਦਾ ਪਾਪ ਦਾ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਇੱਕ ਪਵਿਤਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨਹਾਕੇ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਕਥਨ ਦਾ ਮਾਨ ਮਾਨ ਕਾਰਨ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ਕ ਕੀਤਾ) ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪਰਸੇ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕੁਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪਰਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਲੋਂ ਹੀ ਚਿਪਕ ਗਿਆ। ਅਨੇਕ ਮੁਨਯੋਨ ਦੇ ਸਲਾਹ ਵਲੋਂ ਉਹ ਅਨੇਕ ਆਸ਼ਰਮ ਗਿਆ ਉਂਮੇ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਪਰਸ਼ੁਰਮ ਕੁਂਦ। ਤਭਿ ਵਲੋਂ ਉਹ ਮਹੈਦਿ ਕੁਨਦ ਅਨੇਕ ਪਹਾਧਯੋਨ ਵਲੋਂ ਘੇਰਾ ਹੈ। ਪਰਸ਼ੁਰਮ ਨੇ ਉਂਮੇ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਪਹਦਿ ਨੂੰ ਤੋਦ ਕਰ ਲੋਕੋ ਲਈ ਉਸ ਪਵਿਤਰ ਉਦਕ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪਰਅਸ਼ੁਰਮ ਕ ਪਾਰਿਸ਼ ਉਸਕੇ ਹੱਥ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਾਨ ਉਸਨੂੰ ਲਗਾ ਕਿ ਉਹ ਪਾਪ ਵਲੋਂ ਮੁਕਥ ਹੈ

## ਦਰਿਆ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ (ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਫੁੱਟ) 
ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਡੂੰਘਾਈ ਹੈ, ਇਹ ਔਸਤ ਡੂੰਘਾਈ 832 ਫੁਟ (252 ਮੀਟਰ) ਡੂੰਘੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਦੀ ਜਿਆਦਾ ਡੂੰਘਾਈ 1020 ਫੁਟ (318 ਮੀਟਰ) ਹੈ। ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਅਤੇ ਜਮਾਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਆਦਾ ਡੂੰਘਾਈ 940 ਫੁੱਟ (283 ਮੀਟਰ) ਹੈ।

## ਅਪਵਾਹ ਤੰਤਰ 
ਨਦੀ ਦਾ ਉਦਗਮ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਜਿਮਾ ਯਾਂਗਜਾਂਗ ਝੀਲ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਪਠਾਰੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਯਾਰਲੁੰਗ ਸਾਂਗਪੋ ਨਾਮ ਵਲੋਂ, ਲੱਗਭੱਗ 4000 ਮੀਟਰ ਦੀ ਔਸਤ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ, 1700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਨਾਮਚਾ ਬਾਰਵਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੋਲ ਦੱਖਣ - ਪਸ਼ਚਮ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੁਙਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਰੂਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੜਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿਆਂਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਂਚਾਈ ਨੂੰ ਤੇਜੀ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਇਹ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਦਿਹਾਂਗ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਮ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚੌੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਤੇ - ਕਿਤੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਚੋੜਾਈ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੈ। ਡਿਬਰੂਗਢ ਅਤੇ ਲਖਿਮਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਦੋਸ਼ਾਖਾਵਾਂਵਿੱਚ ਵਿਭਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਦੀ ਦੀ ਦੋਨ੍ਹੋਂਸ਼ਾਖਾਵਾਂਮਿਲ ਕਰ ਮਜੁਲੀ ਟਾਪੂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭਤੋਂ ਬਹੁਤ ਨਦੀ - ਟਾਪੂ ਹੈ। ਅਸਮ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬ੍ਰੰਮਪੁੱਤਰ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਹੀ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਤੇ ਬੋਙ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਭੁੱਲਮ - ਬੁਥੁਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲੱਬ ਹੈ - ਕੱਲ - ਕੱਲ ਦੀ ਅਵਾਜ ਕੱਢਣਾ।

## ਦਹਾਨਾ 
ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦੀ ਧਾਰਾ ਕਈ ਭੱਜਿਆ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਗੰਗਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕਰ ਮੇਘਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਧਾਰਾਵਾਂ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਰਿਆ
ਦਰਿਆ

[thumb|256px|[ਭਾਗੀਰਥੀ ਦਰਿਆ]]
**ਦਰਿਆ** ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਗਦੀ ਇੱਕ ਜਲਧਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਰੋਤ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਝੀਲ, ਯਖ-ਨਦੀ, ਝਰਨਾ ਜਾਂ ਬਰਸਾਤੀ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ। ਦਰਿਆ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ - 
* ਚਿਰਜੀਵੀ
* ਬਰਸਾਤੀ
ਚਿਰਜੀਵੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਝੀਲ, ਝਰਨਾ ਜਾਂ ਯਖ-ਨਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਭਰ ਜਲਪੂਰਣ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਬਰਸਾਤੀ ਦਰਿਆ ਵਰਖਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜੋ ਦਰਿਆ, ਗੰਗਾ, ਜਮੁਨਾ, ਐਮਾਜ਼ਾਨ, ਕਵੇਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ, ਨੀਲ ਆਦਿ ਚਿਰਜੀਵੀ ਦਰਿਆ ਹਨ। ਦਰਿਆ ਨਾਲ਼ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਫਸਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਪਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਆਏ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲ ਸਮੂਹ
ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ

**ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ** ਭਾਰਤ, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਭੁਟਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਨਦੀ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਬਰਹਿਮਪੁਤਰ ਨਦੀ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ ਨਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਭਾਭਰ ਖੇਤਰ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ ਦੀ ਭੂਮੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਰੇਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ-ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਮ ਤੌਰ: ਹੜ੍ਹ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ (ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ) ਗੰਗਾ - ਜਮੁਨਾ - ਬਰਹਮਪੁਤਰ ਦਾ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਦਲਦਲੀ ਪੱਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਚੋੜਾਈ 15 ਤੋਂ 20km  ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਮੈਦਾਨ
ਗੰਗਾ ਦਾ ਆਰਥਕ ਮਹੱਤਵ

ਗੰਗਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਰਥਕ ਤੰਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਗ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਸੀਂਚੀ ਗਈ ਖੇਤੀ, ਉਸ ਦੇ ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਿਤ ਪਸ਼ੁਪਕਸ਼ੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਲਣ ਵਾਲੇ ਮੀਨ ਮਗਰ, ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਬਾਂਧੋਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਤਾਣ ਗਏ ਪੁਲਾਂ ਵਲੋਂ ਵਧਦਾ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਲਮਾਰਗ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦਾ ਮਰਨਾ-ਜੰਮਣਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਸੈਰ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਧਨ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੰਗਾ ਆਪਣੀਉਪਤਿਅਕਾਵਾਂਵਲੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਧਾਰਿਤ ਮਤਲੱਬ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਤਾਂ ਕਰਦੀ ਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਆਪਣੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਸਹਿਤ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਲਈ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਬਾਹਰਮਾਹੀ ਸਰੋਤ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਪਜ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖਤ: ਝੋਨਾ, ਗੰਨਾ, ਦਾਲ, ਤੀਲਹਨ, ਆਲੂ ਅਤੇ ਕਣਕ ਹਨ। ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਜੋਕਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਲੇਗਿਊਮ, ਮਿਰਚਾਂ, ਸਰਸੋਂ, ਤੀਲ, ਗੰਨੇ ਅਤੇ ਜੂਟ ਦੀ ਚੰਗੀ ਫਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਉਦਯੋਗ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 375 ਮੱਛੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ 111 ਮੱਛੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਬਤਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਫਰੱਕਾ ਬੰਨ੍ਹ ਬੰਨ ਜਾਣ ਵਲੋਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਹਿਲਸਾ ਮੱਛੀ ਦੇ ਬੀਜੋਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸੈਰ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਮਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤੀ ਸੌਂਦਰਿਆ ਵਲੋਂ ਭਰਪੂਰ ਕਈ ਸੈਰ ਥਾਂ ਹੈ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜੋਕਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਰੈਫਟਿੰਗ ਦੇ ਸ਼ਿਵਿਰੋਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਾਹਸਿਕ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਆਵਰਣ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਰਥਕ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੰਗਾ ਤਟ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਰਦੁਆਰ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਜੋ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਸ਼ਰੱਧਾਲੁਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੈਰ ਵਿੱਚ ਮਹਤਵਪੂਰਮ ਯੋਗਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਲੋਂ ਬਰਫ ਖੁਰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਵਹਾਅ ਅੱਛਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ - ਬਦਰੀਨਾਥ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਕੌਡਿਆਲਾ ਵਲੋਂ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੈਫਟਿੰਗ ਦੇ ਸ਼ਿਵਿਰੋਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਹਸਿਕ ਖੋਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨੋਂ ਅਤੇ ਪਰਿਆਟਕੋਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਰਥਕ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ

thumb|ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਚ ਵਹਿੰਦਾ **ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ**
 
**ਸਿੰਧ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਰਿਆ ਹੈ। ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸੇਂਗੇ ਖਬਬ (Senge Khabab) ਨਾਮਕ ਜਲਧਾਰਾ ਸਿੰਧੁ ਦਰਿਆ ਦਾ ਸਰੋਤ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਿਆ ਦੀ ਲੰਮਾਈ ਅਕਸਰ 2880 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਇਹ ਦਰਿਆ ਤਿੱਬਤ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਨੰਗਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਤੋਂ ਘੁੰਮ ਕੇ ਇਹ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਾ ਕੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਿਆ ਦਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਅੰਸ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਧ ਦੇ ਪੰਜ ਉਪਦਰਿਆ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਵਿਤਸਤਾ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ, ਈਰਾਵਤੀ, ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤਲੁਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਭਾਖੜਾ-ਨੰਗਲ ਬੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਵਿਤਸਤਾ (ਜੇਹਲਮ) ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਿਰੀਨਗਰ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਸਿੰਧੁ ਦੀ ਸ਼ਬਦ ਨਿਰੁਕਤੀ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੁ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਅਰਥ ਹਨ - 
 # ਸਿੰਧੁ ਨਦੀ ਦਾ ਨਾਮ, ਜੋ ਲੱਦਾਖ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੀ ਹੈ।
 # ਕੋਈ ਵੀ ਨਦੀ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ। 
ਭਾਸ਼ਾਵਿਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ /ਸ/ ਧੁਨੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ /ਹ/ ਵਿੱਚ ਲੱਗਪਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਪਤ ਸਿੰਧੁ] ਅਵੇਸਤਨ ਭਾਸ਼ਾ (ਪਾਰਸੀਆਂ ਦੀ ਧਰਮਭਾਸ਼ਾ) ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਹਪਤ ਹਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਹਿੰਦ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪਿਆ। ਇਹੀ ਅੱਗੇ ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ "ਇੰਡੋਸ" (*Ἰνδός*) ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸਦਾ ਰੋਮਨੀ ਰੂਪ ਇੰਡੂਸ ("Indus") ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਹੋਇਆ।
## ਵੇਰਵਾ-ਵਰਣਨ
ਸਿੰਧ (Indus) ਦਰਿਆ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਿਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਤੋਂ 62।5 ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸੇਂਗੇ ਖਬਬ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਤਿੱਬਤੀ ਪਠਾਰ ਦੀ ਚੌੜੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਕੇ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ, ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸੇਂਜੂ ਭੂਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਪੂਰੀ ਲੰਮਾਈ ਲਗਭਗ 2,000 ਮੀਲ ਹੈ। ਬਲਤਿਸਤਾਨ (Baltistan) ਵਿੱਚ ਖਾਇਤਾਸ਼ੋ (Khaitassho) ਗਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਹ ਜ਼ੰਸਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ 10,000 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਡੂੰਘੀ ਮਹਾਖੱਡ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਵਗਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਗਿਲਗਿਟ ਦਰਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਵਕਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਦੇ ਵੱਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਟਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜ ਕੇ ਕਾਬਲ ਦਰਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਮੁਹਾਨੇ ਤੋਂ 70 ਮੀਲ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕੱਛ ਦੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਣ ਦੇ ਭਰ ਜਾਣ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਦਾ ਮੁਹਾਨਾ ਹੁਣ ਪੱਛਮ ਦੇ ਵੱਲ ਖਿਸਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਹਲਮ, ਚਿਨਾਬ, ਰਾਵੀ, ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਦਰਿਆ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਗਿਲਗਿਟ, ਕਾਬਲ, ਸਵਾਤ, ਕੁੱਰਮ, ਟੋਚੀ, ਗੋਮਲ, ਸੰਗਰ ਆਦਿ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਦਰਿਆ ਹਨ। ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਖੁਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਉੱਚਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਆਲ ਭਰ ਨੀਵਾਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਕੋਲ ਸਿੰਧ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 1932 ਵਿੱਚ ਸੱਖਰ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਲਾਇਡ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਦੁਆਰਾ 50 ਲੱਖ ਏਕੜ ਭੂਮੀ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕਣਕ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨਾਜਾਂ ਦੀ ਵੀ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡੰਗਰਾਂ ਲਈ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਹਨ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ (ਸਿੰਧ) ਦੇ ਅੱਗੇ ਦਰਿਆ 300 ਵਰਗ ਮੀਲ ਦਾ ਡੈਲਟਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਿਆ
ਟੀਹਰੀ ਡੈਮ

**ਟੀਹਰੀ** ਬੰਨ੍ਹ ਟੀਹਰੀ ਵਿਕਾਸ ਪਰਯੋਜਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਢਲਾ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਟੀਹਰੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਥੀ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਟੀਹਰੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 261 ਮੀਟਰ ਹੈ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬੰਨ੍ਹ ਤੋਂ 2400 ਮੈਗਾ ਵਾਟ ਬਿਜਲਈ ਉਤਪਾਦਨ, 270,000 ਹੈਕਟਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਨਿੱਤ 102.20 ਕਰੋੜ ਲਿਟਰ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਦਿੱਲੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਨੂੰ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਉਣਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਡੈਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੈਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਡੈਮ
ਗੰਗਾ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਦਰਿਆਈ ਵਿਉਂਤਾਂ

### ਫਰੱਕਾ ਬੰਨ੍ਹ (ਬੈਰਾਜ) 
ਫਰੱਕਾ ਬੰਨ੍ਹ (ਬੈਰਾਜ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਬਣਾ ਇੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵਲੋਂ ਸਿਰਫ ੧੦ ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਬੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ੧੯੭੪ - ੭੫ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕੰਸਟਰਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਬੰਨ੍ਹ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਗਾਰ (silt) ਵਲੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਦੀ ੧੯੫੦ ਵਲੋਂ ੧੯੬੦ ਤੱਕ ਇਸ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ। ਗਰੀਸ਼ਮ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਬਨਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਫਰੱਕਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੰਡ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਏਵਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਵਿਵਾਦ ਚੱਲਿਆ। ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਰਵਾਹ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਮਕੀਨਪਣ ਬੜ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਛਲੀ ਪਾਲਣ, ਪੇਇਜਲ, ਸਵਾਸਥ ਅਤੇ ਨੌਕਾਇਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਚਲਦੇ ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਬੰਜਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਣ ਲਈ ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਮੱਝੌਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫਰੱਕਾ ਪਾਣੀ ਸੁਲਾਹ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਰੱਖੀ।

### ਟਿਹਰੀ ਬੰਨ੍ਹ
ਟਿਹਰੀ ਬੰਨ੍ਹ ਟਿਹਰੀ ਵਿਕਾਸ ਪਰਯੋਜਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਢਲੀ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ ਜੋ ਦੀ ਉਤਰਾਖੰਡ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਟਿਹਰੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਹਯੋਗੀ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਟੇਹਰੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦੀ ਊਚਾਈ ੨੬੧ ਮੀਟਰ ਹੈ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬੰਨ੍ਹ ਵਲੋਂ ੨੪੦੦ ਮੇਗਾ ਵਾਟ ਬਿਜਲਈ ਉਤਪਾਦਨ, ੨੭੦, ੦੦੦ ਹੇਕਟਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੀਂਚਾਈ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ੧੦੨ . ੨੦ ਕਰੋਡ਼ ਲਿਟਰ ਪੇਇਜਲ ਦਿੱਲੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਏਵਮ ਉੱਤਰਾਂਚਲ ਨੂੰ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਣਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਹੈ।

### ਭੀਮਗੋਡਾ ਬੰਨ੍ਹ 
ਭੀਮਗੋਡਾ ਬੰਨ੍ਹ ਹਰਦੁਆਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਬੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਸੰਨ ੧੮੪੦ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਕਰ ਉਪਰੀ ਗੰਗਾ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੋੜਨੇ ਲਈ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਰਸਤਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੱਤਿਆਰਾ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਪੂਰਵ ਈਸਟ ਇੰਡਿਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਪੋਤ ਟਿਹਰੀ ਜਿਵੇਂ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੱਕ ਆ ਸਕਦੇ ਸਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ
ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ

**ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ** ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਇੰਡੋਚੀਨੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਗਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਥਿਤ ਹੈ (ਜਿਸ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਖਾੜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ)। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਲ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਾੜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਖਾੜੀ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਭਾਰਤ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸੀਮਾ ਸੰਗਮਨ ਕਾਂਡਾ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਸੁਮਾਤਰਾ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਬਿੰਦੂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਹੈ। ਕਾਕਸ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਬਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੈਂਗਰੋਵ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਵਾਸ, ਖਾੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹਨ।

ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ 2,600,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1,000,000 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ: ਗੰਗਾ-ਹੁਗਲੀ, ਪਦਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ-ਜਮੁਨਾ, ਬਰਾਕ-ਸੁਰਮਾ-ਮੇਘਨਾ, ਇਰਾਵਦੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਮਹਾਨਦੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ, ਬੈਤਰਾਨੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਖਾੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਖਾੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਖਾੜੀਆਂ
ਗੰਗਾ ਘਾਟੀ ਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੁ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ

ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਿਹਨਾਂ ਬਹੁਤ ਧਰਤੀ ਭਾਗ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨੀ ਜਲਵਾਯੂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਘਣ ਜੰਗਲ, ਖੁੱਲੇ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਇਹ ਨਦੀ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਸ਼ੁ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਵਨਸਤਪਤੀਯੋਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਛਲੀਆਂ ਦੀ 140 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, 35 ਸਰੀਸ੍ਰਪ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ 42 ਸਤਨਧਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੀਵ -ਜੰਤੁਵਾਂਵਿੱਚ ਹਨ ਲੰਗੂਰ, ਲਾਲ ਬਾਂਦਰ, ਭੂਰੇ ਭਾਲੂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲੂੰਬੜੀ, ਚੀਤੇ, ਬਰਫੀਲੇ ਚੀਤੇ, ਭੌਂਕਣ ਵਾਲੇ ਹਿਰਣ, ਸਾਂਭਰ, ਕਸਤੂਰੀ ਮਿਰਗ, ਸੇਰੋ, ਬਰੜ ਮਿਰਗ, ਖਾਹਾ, ਤਹਰ ਆਦਿ। ਵੱਖਰਾ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਤੀਤਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀਟਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਈ ਸੀਟੀ ਵਜਾਉਂਦੀਸਾਰਿਕਾਵਾਂ, ਸਵਣਿਰਮ ਕਿਰੀਟਧਾਰੀ, ਪਾਸ਼ਚਾਤਿਅ ਰੰਗ - ਵਿਰੰਗੇ ਹੈਸੋੜ, ਸਾਖਿਵਾਂਮੋਨਾਲ ਅਤੇ ਕੋਕਲ ਤੀਤਰ, ਚਕਵੇ ਆਦਿ ਇੱਥੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਛੀ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਨਸਪਤੀਯੋਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹੈ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਾ ਦਾ ਬਲੂਤ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਬੁਰਾਂਸ, ਸਫੇਦ ਸਰੋ (ਏਵੀਜ ਪੀਂਡਰੋ), ਸਵੱਛ ਦਰਖਤ (ਪਾਈਸਿਆ ਸਮਿਲ ਬਿਆਨਾ), ਸਦਾਬਹਾਰ ਦਰਖਤ (ਸਾਈਪ੍ਰੇਸਸ ਤਰੂਲੋਸ) ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਦੇਵਦਾਰ ਆਦਿ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਬਲੂਤ ਦੇ ਦਰਖਤ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹੈ ਤਾਂ ਪੈਂਗਰ (ਏਸਕਿਉਲਸ ਈਡਿਕਾ), ਕਬਾਸੀ (ਕੋਰਿਲਸ ਜੈਕੁਮੋਂਟੀ), ਕੰਜੁਲਾ (ਏਸਰ ਕੈਸਿਅਮ) ਅਤੇ ਰੀਂਗਾਲ (ਜਾਨਸੇਰੇਸਿੰਸ) ਇਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਰਣਾਂਗ, ਫੈਲਣਾ ਬੂਟੇ ਅਤੇ ਸ਼ੈਵਾਕ ਦੀ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤਾਇਤ ਹੈ।

## ਸੰਦਰਭ
ਗੰਗਾ ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫਿਨ

ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਡਾਲਫਿਨ (Platanista gangetica gangetica) and ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਡਾਲਫਿਨ (Platanista gangetica minor) ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਡਾਲਫਿਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਡਾਲਫਿਨ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਡਾਲਫਿਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 05 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਡੋਲਫਿਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲੀ ਜੀਵ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਡੋਲਫਿਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਲੀ ਜੀਵ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸੁੰਘਣ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤਿਅੰਤ ਤੇਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਲੁਪਤ ਇਸ ਜੀਵ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2000 ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਗੰਗਾ ਦਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਲ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨੂੰ ਹੋਰ ਮਛਲੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਚਾਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਸਮੇਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਰੋਰਾ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਪਟਨੇ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ - ਜਿਹੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਡੋਲਫਿਨ ਬਚੀਆਂ ਹਨ। ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸੋਂਸ ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਿਹੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕੋਲੋਕੇਸ਼ਨ (ਗੂੰਜ ਨਿਰਧਾਰਣ) ਅਤੇ ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਤਿੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਤਲਾਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜਲੀ ਜੀਵ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੀਵ ਕਰੀਬ 10 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਛੀ ਨਹੀਂ ਦਰਅਸਲ ਇੱਕ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ ਹੈ। ਮਾਦੇ ਦੇ ਔਸਤ ਲੰਬਾਈ ਨਰ ਡੋਲਫਿਨ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਔਸਤ ਉਮਰ 28 ਸਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੰਨ ਆਫ ਰਿਵਰ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਡੋਲਫਿਨ ਦੇ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਲਈ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਨੇ ਕਈ ਸਦੀ ਪੂਰਵ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1972 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੰਗਾ ਡੋਲਫਿਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਓੜਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲੀ ਜੀਵ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਣੀ ਜੀਵ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਤੇਸਿਧ ਆ ਗਿਆ। 1996 ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਕੰਜਰਵੇਸ਼ਨ ਆਫ ਨੇਚਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਾਲਫਿਨਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਵਿਲੁਪਤ ਆਮ ਤੌਰ ਜੀਵ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਡਾਲਫਿਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਮਿਸ਼ਨ ਕਲੀਨ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਥੰਮ੍ਹ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਪਰਿਆਵਰਣ ਅਤੇ ਵਣ ਮੰਤਰੀ ਜੈਰਾਮ ਰਮੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਘ ਜੰਗਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਡਾਲਫਿਨ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਸਿਹਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ