ਵਾਜਿਦ ਖਾਨ (ਮੂਰਤੀਕਾਰ)

**ਵਾਜਿਦ ਖਾਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Wajid Khan**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਇੰਦੌਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਮੇਖਾਂ, ਗੋਲੀਆਂ, ਧਾਤ, ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਪਾਰਟਸ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਨ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਧੀਰੂਭਾਈ ਅੰਬਾਨੀ, ਮਦਰ ਮੈਰੀ ਅਤੇ ਜੀਸਸ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਨਹੁੰਆਂ ਵਾਲੇ ਪੋਰਟਰੇਟ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਲਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਲਈ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਨਹੁੰ ਕਲਾ ਲਈ ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਭਵਨ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਉਹ ਹਿਸਟਰੀ ਟੀਵੀ 18 ' ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ *OMG!* *ਯੇ ਮੇਰਾ ਇੰਡੀਆ* 2019 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। 

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨ ਆਰਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੰਦਸੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੋਂਗਰੀ ਤੋਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੈਲਡਿੰਗ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਮਰੀਅਮ ਸਿੱਦੀਕੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।

## ਕੰਮ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਮੇਖਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਲੱਗੇ। ਉਸਨੇ ਇਸੇ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਧੀਰੂਭਾਈ ਅੰਬਾਨੀ, ਜੀਸਸ, ਮੈਰੀ, ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਰਾਸ਼ਿਦ ਅਲ ਮਕਤੂਮ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਪੋਰਟਰੇਟ ਵੀ ਬਣਾਏ ਹਨ।

2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ *ਚੰਪਾ* ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕੰਧ ਸਥਾਪਨਾ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘੋੜਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੌਕੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲਜ਼ ਦੇ ਸਪੇਅਰ ਪਾਰਟਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ।

2014 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਨੇ ਲਿੰਗ-ਚੋਣਵੇਂ ਗਰਭਪਾਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਡਾਕਟਰੀ ਉਪਕਰਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਇੱਕ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਸਥਾਪਨਾ ਕਾਰਜ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਲੇਖ ਕੁੜੀ ਬਚਾਓ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

ਵਾਜਿਦ ਖਾਨ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਜੈਫਰੀ ਬਾਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪੋਰਟਰੇਟ ਵੀ ਬਣਾਇਆ। ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਾਤ ਦੀ ਚਾਦਰ 'ਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਗੂੰਦ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਵਾ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਚਿਮਟੇ ਅਤੇ ਟਵੀਜ਼ਰ ਵਰਗੇ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।

2016 ਵਿੱਚ, ਵਾਜਿਦ ਖਾਨ ਨੇ ਚਮਚਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਚਮਚ ਕਲਾ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੀ ਹੈ।  

2018 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਨੇ ਕਾਰ ਅਤੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਇੰਜਣ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ ਦੀ 2.5 ਫੁੱਟ ਗੁਣਾ 2.5 ਫੁੱਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਡੋ ਆਰਟ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਟੁਕੜਾ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਬਹੁ-ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਭਾਰਤ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਅੱਠ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਦੀ 170 ਫੁੱਟ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੂਰਤੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

2 ਅਕਤੂਬਰ, 2019 ਨੂੰ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ 150ਵੀਂ ਜਯੰਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਜਿਦ ਖਾਨ ਨੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾਨ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਟੀਟੀ ਨਗਰ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਭੋਪਾਲ ਵਿਖੇ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਮੋਜ਼ੇਕ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਕਲਾਕਾਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 6,000 ਸਕੂਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਜਤਿੰਦਰ ਪਟਵਾਰੀ ਅਤੇ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਮੇਅਰ ਆਲੋਕ ਸ਼ਰਮਾ ਸਮੇਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ।

ਖਾਨ ਨੇ ਵਾਈਨ ਗਲਾਸ, ਬੋਤਲਾਂ ਅਤੇ ਜੱਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕਵੀ ਗਾਲਿਬ ਦਾ 12×8 ਫੁੱਟ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤਕ ਤਿਉਹਾਰ ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਰੇਖਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 300 ਸਟੀਲ ਦੇ ਕਟੋਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇੱਕ 40-ਫੁੱਟ ਹਾਈਡ੍ਰਾ ਵਰਗਾ ਕਾਇਨੇਟਿਕ ਆਰਟ ਇੰਸਟਾਲੇਸ਼ਨ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਹਵਾ ਨਾਲ ਤਾਲਾਬੰਦ ਅਤੇ ਅਨਲੌਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਕਟੋਰੇ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਾਪਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਨਮਸਤੇ ਓਰਛਾ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮਈ 2020 ਵਿੱਚ, ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਵਾਜਿਦ ਖਾਨ ਨੇ ਫਰੰਟਲਾਈਨ ਵਰਕਰਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇਵੇਂਦਰ ਚੰਦਰਵੰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

## ਰਿਕਾਰਡ 
ਵਾਜਿਦ ਖਾਨ ਨੂੰ 150,000 ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 'ਪੋਰਟਰੇਟ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੁੰ' ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਸੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਹੁੰ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 14,992 ਨਹੁੰਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇੱਕ 3D ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

## ਮੀਡੀਆ 
2019 ਵਿੱਚ, ਵਾਜਿਦ ਖਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇਨਫੋਟੇਨਮੈਂਟ ਸ਼ੋਅ *OMG!* ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 3 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੁਆਰਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ, ਇਤਿਹਾਸ ਟੀਵੀ 18 ' ਤੇ *ਯੇ ਮੇਰਾ ਇੰਡੀਆ* । ਇਹ ਐਪੀਸੋਡ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਈਮ ਵੀਡੀਓ ' ਤੇ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸਥਾਨ ਇੰਦੌਰ ਅਤੇ ਮੰਦਸੌਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸੋਹਿਨੀ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ