open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਨੰਦਾ ਗੋਂਡ

**ਨੰਦਾ ਗੋਂਡ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਪਿਥੌਰਾਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਲਮ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਿਲਮ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਚੋਟੀ ਦੀ ਉਚਾਈ 6,315 ਮੀਟਰ (20,719 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਇਕੁਲਾਰੀ (6,059 ਮੀਟਰ), ਨੰਦਾ ਪਾਲ (6,306 ਮੀਟਰ), ਨਿਤਲ ਥੌਰ (6,236 ਮੀਟਰ), ਇਸ ਦੀਆਂ ਗੁਆਂਢੀ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ। ਉਂਟਾ ਧੂਰਾ ਦੱਰਾ ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ (30°34′41″N 80°10′31″E)`ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਪਹਾੜ
ਸਿਮਲਕੋਟ

**ਸਿਮਲਕੋਟ**, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿਥੌਰਾਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗੰਗੋਲੀਹਾਟ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। 

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
* ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ: 56 
*ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ: 275  
*ਅਬਾਦੀ - ਪੁਰਸ਼: 129  
*ਅਬਾਦੀ- ਇਸਤਰੀ : 146  
*ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ : 1132 (ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ 1000 ਮਰਦ)  
*ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ: 99.9%  
*ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ: 99.9%  
*ਇਸਤਰੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ: 99.9%  
*ਫੋਟੋ ਸਰੋਤ: ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ 2001

## ਗੈਲਰੀ

File:Waterfall of village.jpg|ਝਰਨੇ ਦੀ ਝਲਕੀ 
File:Chaudik.jpg|ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਾਲਜ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜ਼ਮੀਨ
File:Water source for cultivation.jpg|ਖੇਤੀ ਲਈ ਜਲ ਸਰੋਤ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿਥੌਰਾਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਮਾਲਦੂ

**ਅਮਲਦੂ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਪੱਟੀ - ਡਬਰਾਲਸਿਊਨ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲਕਸ਼ਮੀ ਇੰਦਰਾ ਪਾਂਡਾ

ਕੈਪਟਨ **ਲਕਸ਼ਮੀ ਇੰਦਰਾ ਪਾਂਡਾ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪਾਂਡਾ ਆਈਐਨਏ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਉੜਿਆ ਔਰਤ ਸੀ।

ਪਾਂਡਾ ਝਾਂਸੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (ਆਈਐਨਏ) ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੀ ਸੀ।

ਓਡੀਸ਼ਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਜੈਪੋਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਬੁੱਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।

25 ਅਕਤੂਬਰ, 2008 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ *ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈ-ਤੰਤਰ ਸੈਨਿਕ ਸਨਮਾਨ*, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੌਤ 
ਪਾਂਡਾ ਦੀ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 7 ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਨੂੰ ਏਮਜ਼ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੂਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਗਾਰਡ ਆਫ਼ ਆਨਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਲਕਸ਼ਮੀ ਇੰਦਰਾ ਪਾਂਡਾ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੁਬਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930
ਤਾਜ ਮਹਿਲ, ਈਰਾਨ

**ਤਾਜ ਮਹਿਲ** (    , **Tāj Maḩa** ਵਜੋਂ ਰੋਮਨਾਈਜ਼ਡ ਵੀ ਹੈ )  ਰੁਦਬਰ ਦਿਹਾਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਦਬਰ-ਏ ਜੋਨੂਬੀ ਕਾਉਂਟੀ, ਕੇਰਮਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਈਰਾਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। 2006 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 59 ਸੀ, ਕੁੱਲ 11 ਪਰਿਵਾਰ ਸਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ
ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਖ਼ਸ਼ੀ

**ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਖ਼ਸ਼ੀ** (ਜਨਮ 20 ਫਰਵਰੀ 1964) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਤੋਂ  ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ 2008 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2020 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੱਕ ਲਿਸਟ ਐਮਪੀ ਵਜੋਂ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

## ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ। ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨੌਕਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਭਾੜੇ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਮੈਨੇਜਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਇਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2001 ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਚਲੇ ਗਏ  

## ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ 
ਬਖਸ਼ੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।  ਉਹ ਮੈਨੂਕਾਉ ਈਸਟ ਵੋਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਚੋਣ ਲੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ  2008 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਸੂਚੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਬਖਸ਼ੀ ਨੇ 2011, 2014 ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਮੈਨੂਕਾਉ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਚੋਣ ਲੜੀ; ਉਹ ਹਰ ਵਾਰ ਲਿਸਟ ਐਮਪੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਸੰਸਦੀ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ (2015-2017), ਪੁਲਿਸ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸੰਸਦੀ ਨਿੱਜੀ ਸਕੱਤਰ, ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ (2017-2020) ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ (2020) ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।   

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ
ਲੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ

**ਲੰਡਾ ਬਜ਼ਾਰ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਲਿੰਡਾ ਬਜ਼ਾਰ**, ਜਾਂ **ਲੁੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕਬਾੜ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥੀਂ ਆਯਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 

## ਸੋਰਸਿੰਗ 
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਜਾਪਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਅਕਸਰ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।  ਇਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕੀਮਤ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਥੋਕ ਵਿੱਚ ਵੇਚਦੀਆਂ ਹਨ।  ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਹ ਕਿਫਾਇਤੀ ਕੱਪੜੇ ਦਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਰਵੋਤਮ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਹਰੀ ਆਰਬਿਟਰੇਜ ਦੀ ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।  
* ਲੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਸਦਰ, ਕਰਾਚੀ 
* ਲੁੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਸੁਕੂਰ 
* ਲੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਸਵਾਤ 
* ਲੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ  
* ਲਾਈਟਹਾਊਸ ਲੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਕਰਾਚੀ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਜ਼ਾਰ
ਚੈਤੂਰ

**ਚਤੁਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੋਟ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਚਤੁਰ ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡ ਕੁਆਰਟਰ ਪੌੜੀ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕੋਟ ਤੋਂ 11 ਕਿ.ਮੀ. ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਤੋਂ 72 ਕਿ.ਮੀ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* http://villages.euttaranchal.com/PauriGarhwal/Pauri/Chhaitur/06020163
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚੌਬੱਟਾਖਾਲ

**ਚੌਬੱਟਾਖਾਲ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਬੱਟਾਖਾਲ ਬਲਾਕ ਦਾਤਹਿਸੀਲ ਕੋਡ 00312 ਹੈ। ਚੌਬੱਟਾਖਾਲ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 285 ਪਿੰਡ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੰਗਾ ਭੋਗਪੁਰ

**ਗੰਗਾ ਭੋਗਪੁਰ,** ਜਿਸਨੂੰ "ਕੋਡੀਆ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਯਮਕੇਸ਼ਵਰ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਪਿੰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਪੰਜ ਬੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਰਿੰਗੋਲਾ, ਲਖਾਂਸ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ, ਬੁੱਧੀਰਾਮ ਰਣਕੋਟੀ, ਕੁਟਲ ਸਿੰਘ ਬਗੋਦਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਰੀ ਸਨ। 1962 ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਭੋਗਪੁਰ (ਬੰਸਖੋਲੀ, ਹਾਥੀਥਮ, ਉਮਰਥਮ, ਬਡਕਟਾਲ) ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੱਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਰੱਖਤ ਲਗਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਗੰਗਾ ਭੋਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1962 ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 5 ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1966 ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਪਰੋਕਤ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹਿਜਰਤ ਕਰ ਕੇ ਆ ਗਏ ਸਨ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਗੰਗਾ ਭੋਗਪੁਰ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੋ ਹਰਿਦੁਆਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਭੋਗਪੁਰ ਰਾਜਾਜੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ।

ਨੇੜੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਚਿੱਲਾ ਪਾਰਕ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਥੀ, ਬਾਘ, ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਜਾਨਵਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲੜਾਈ (1685)

**ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1685)** ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਰੇਂਜ ਦੇ , ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਹਿਲੂਰ, ਕਾਂਗੜਾ ਅਤੇ ਗੁਲੇਰ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ  ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ।  

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਜਦ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਆਉਂਦੇ ਤਾ ਨਗਾਰਾ ਵੱਜਦਾ। ਰਾਜਾ ਭੀਮ ਚੰਦ ਬੜਾ ਤਿਲਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ  ਕਾਰਵਾਈ ਸੀ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਰਾਜੇ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਹੈ।  ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭੀਮ ਚੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦੀ ਨਾਮਕ ਹਾਥੀ ਉਧਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਭੀਮਚੰਦ ਉਸ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਰੱਖ ਲੈਣ ਦੇ ਮਨਸ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। 

## ਲੜਾਈ 
ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ 1685 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਨੰਦਪੁਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ   

## ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਨਾਹਨ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੇਦਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਅਪ੍ਰੈਲ ਜਾਂ ਮਈ ਵਿਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡ ਤੋਂ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ।    ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਨਿਹੰਗ
* ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪੇਂਜਾ ਕਬੀਲਾ

**ਪੇਂਜਾ** ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ **ਨਜ਼ਾਫ਼** ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਅਹੁਦਾ **ਸ਼ੇਖ ਮਨਸੂਰੀ** ਹੈ।

## ਮੂਲ 
ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪੇਂਜਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿੱਤੇ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੇਂਜਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੂਤ-ਪਿੰਜਾਰੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੋਟਾ ਧਾਗਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੂਲ ਪੱਖੋਂ ਤੇਲੀ ਜਾਤੀ  ਵਿੱਚੋਂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਿੱਤਾ ਤੇਲੀ ਤੋਂ ਕਪਾਹ ਦੇ ਪਿੰਜਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਜਾਤੀ ਉਪ-ਸਮੂਹ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਂਜਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੁਣ ਵਾਲ਼ੇ ਭਾਰਤੀ ਜਾਂ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ 1947 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਰੋਪੜ, ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਈਚਾਰਾ ਅਜੇ ਵੀ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ, ਸਾਹੀਵਾਲ, ਖਾਨੇਵਾਲ ਅਤੇ ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ ਮਨਸੂਰੀ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੇਖ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੇਂਜਾ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਉਰਦੂ ਵੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਨੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਕਾਫ਼ੀ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮਨਸੂਰੀ
* ਪਿੰਜਾਰਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ

**ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ** ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਉਹ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਮਾਨ ਗੋਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਖੁਰਦ (ਜੂਨੀਅਰ) ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਕਲਾਂ (ਸੀਨੀਅਰ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਖੁਰਦ ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡ ਮਜੀਠਾ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦੇ ਮਸ਼ਵਾਨੀ ਅਤੇ ਉਸਮਾਨਜ਼ਈ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਦੀਵਾਲ ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਜ਼ਾਰਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਦੁਰਾਨੀ ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਲੈਣ  ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਵੀ ਕਰਾਲ ਕਬੀਲੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਬੰਦਿਆਂ ਸਮੇਤ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਰਰੋਹ ਨਦੀ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਕਾਠ ਧਾਰਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸੀ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ
ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ

**ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ** CSI (1800-1879) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਆਗੂ, ਇੱਕ ਸਰਦਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੈਨੇਜਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।  ਉਸਨੇ "ਸਰਦਾਰ-ਏ-ਬਵਕਾਰ" (ਪ੍ਰੋਸਟਿਜ ਵਾਲਾ ਸਰਦਾਰ) ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਰੱਖਿਆ।
thumb| ਸਰਦਾਰ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਸੀ.ਐਸ.ਆਈ
ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੇ ਭਰਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਸੀ। ਉਹ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਜਾਗੀਰਾਂ ਦਾ ਵਾਰਸ ਸੀ।1834 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ 400 ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ 110 ਸਵਾਰਾਂ (ਘੁੜਸਵਾਰਾਂ) ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਦੇ ਕੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ  ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਉਸਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1837 ਵਿਚ ਜਮਰੌਦ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਲੜਿਆ।

ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਸੁਕੇਤ, ਮੰਡੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ 1846 ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲ਼ੇ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਰਿਹਾ।

ਦੂਜੇ ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਬਡੋਲ ਗਾਓਂ

**ਬਡੋਲ ਗਾਓਂ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਟਦਵਾੜਾ ਤਹਿਸੀਲ, ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 13 ਘਰ ਹਨ ਅਤੇ 45 ਦੀ ਆਬਾਦੀ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਲਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ) ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਰਪੰਚ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦਾ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
thumb| ਬਡੋਲਗਾਓਂ ਦੇ ਕਾਲਸ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਮੰਦਰ

## ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੇਰਵੇ 
ਪਿੰਡ ਮਲਿਆ, ਮੰਡਾਈ, ਬਿਜਨੌਰ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਡਾਕਖਾਨਾ ਮੰਡੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਕਾਲਜ ਵੀ ਹੈ। ਮਾਲਿਨੀ ਨਦੀ ਦਾ ਮੁੱਢ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਹੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੇਠਾਂ ਕਰਨਵਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ।

ਬਡੋਲ ਗਾਓਂ ਵਿੱਚ ਕੇਦਾਰ ਦੱਤ ਕਲਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ 2009 ਵਿੱਚ  ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਰਦ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਨੇੜਲੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਜੂਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰੋਜ਼ਾ ਪੂਜਾ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਸ ਮੌਕੇ `ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਸਨੀਕ ਪੂਜਾ ਲਈ ਪਿੰਡ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਾਗਰ, ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ

**ਬਾਗੜ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।  ਬਾਗੜ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 1,275 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 644 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 631 ਔਰਤਾਂ ਹਨ; 0 ਤੋਂ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ 247 ਬੱਚੇ, 2011 ਦੀ ਮਰਦਮ ਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ  ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ  ਬਾਗਰ 155.22 ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਆਮਦਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ, ਜੋ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਨੇੜਲੇ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਕੂਲਿੰਗ ਲਈ ਰਿਖਨੀਖਾਲ/ਸਿੱਧਖਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇੱਥੇ ਦੋ ਮੰਦਰ ਹਨ ਜੋ ਮਾਤਾ ਸ਼ੇਰਾਵਾਲੀ ਮੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ
ਜੈਈ ਰਾਜਗੁਰੂ

**ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਜਗੁਰੂ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ** (29 ਅਕਤੂਬਰ 1739 – 6 ਦਸੰਬਰ 1806) **ਜੈਈ ਰਾਜਗੁਰੂ** ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਸੀ। ਖੁਰਦਾ ਰਾਜ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ-ਪੁਜਾਰੀ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਪ੍ਰਾਂਤ 'ਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਮਰਾਠਾ ਦੂਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਨੇ ਖੁਰਦਾ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਗੀਟੋਟਾ, ਮਿਦਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਜੈਈ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1739 ਨੂੰ (ਓਡੀਆ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ *ਅਨਲਾ ਨਬਮੀ* ਦੇ ਮੌਕੇ) ਨੂੰ ਪੁਰੀ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਿਰਾਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ, ਪਿਤਾ ਚੰਦਰ ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹਰਾਮਣੀ ਦੇਬੀ ਕੋਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਹੀ ਪੁਜਾਰੀ, ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਅਤੇ ਖੁਰਦਾ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਗਜਪਤੀ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇਵਾ-2 ਦਾ ਅਸਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਲਿਖਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹੀਦ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਾਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ 
ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਗਦਾਧਰ ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੰਤਰ ਸਾਧਕ ਵਾਂਗ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ 41 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1780 ਵਿੱਚ ਗਜਪਤੀ ਦਿਬਯਸਿੰਘ ਦੇਵਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ-ਕਮ-ਰਾਜਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਮਰ ਭਰ ਕੁੰਵਾਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਗਜਪਤੀ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇਵ-2 ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਪੁਜਾਰੀ ਵੀ ਸੀ।

1779 ਵਿੱਚ, ਬਡੰਬਾ ਗਾਡਾ ਵਿਖੇ ਖੁਰਦਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਜਾਨੂਜੀ ਭੌਂਸਾਲਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਨਰਸਿੰਘ ਰਾਜਗੁਰੂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਜੈਈ ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਖੁਰਦਾ ਦੇ ਸੈਨਾ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਨਿਭਾਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* http://www.orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/dec-2006/engpdf/15-17.pdf
* http://www.orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/dec2005/engpdf/the_celebrated_son_of_the_soil_jayee_rajguru.pdf
* http://www.orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/dec-2006/engpdf/18-20.pdf
* http://www.orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/jan-2007/engpdf/23-25.pdf
* http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/2009/October/engpdf/Pages20-23.pdf
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1739
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1806
ਪੌੜੀ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ

**ਪੌੜੀ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਿਉਂਸਪਲ ਬੋਰਡ ਹੈ। ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਸੀਟ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Pauri, Official website
* Pauri at *wikimapia*.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਪੌੜੀ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ **ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਿਸਦਾ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ
ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ  ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 29° 45' ਤੋਂ 30°15' ਉੱਤਰੀ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਅਤੇ 78° 24' ਤੋਂ 79° 23' ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਿਜਨੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਘੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਹਰਿਦੁਆਰ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਟਿਹਰੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ, ਰੁਦਰਪ੍ਰਯਾਗ, ਚਮੋਲੀ, ਅਲਮੋੜਾ ਅਤੇ ਨੈਨੀਤਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਹਲਦੂਖਾਤਾ

**ਹਲਦੂਖਾਤਾ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਕੋਟਦਵਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਹਲਦੂਖਾਤਾ ਕਾਲਾਘਾਟੀ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਨਪੁਰੀ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡ ਕੁਆਰਟਰ ਪੌੜੀ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 49 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਤੋਂ 85 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਹਲਦੂਖਾਤਾ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 246149 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਕੋਟਦਵਾਰਾ ਹੈ।

ਕੋਟਦਵਾਰਾ, ਹਰਿਦੁਆਰ, ਨਜੀਬਾਬਾਦ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਹਲਦੂਖਾਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ** ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਪੰਜ ਲੋਕ ਸਭਾ (ਸੰਸਦੀ) ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕਾ 1957 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਚਮੋਲੀ, ਨੈਨੀਤਾਲ (ਹਿੱਸਾ), ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ, ਰੁਦਰਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਟਿਹਰੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ (ਹਿੱਸਾ)।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Garhwal lok sabha  constituency election 2019 date and schedule

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਰਾਵਤ

**ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਰਾਵਤ** (ਜਨਮ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1964) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 2019 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 17ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ।  ਉਹ 9 ਫਰਵਰੀ 2013 ਤੋਂ 31 ਦਸੰਬਰ 2015 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਪਾਰਟੀ ਮੁਖੀ ਅਤੇ 2012 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਚੌਬੱਟਾਖਾਲ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Official biographical sketch in Parliament of India website
*
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਇਸੋਟੀ

**ਇਸੋਤੀ** ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪਿੰਡ ਹੈ।  

ਇਹ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਚੌਬੱਟਾਖਾਲ ਤੋਂ 26 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਪੌੜੀ ਤੋਂ 65 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (40 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। 2011 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸੋਟੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਹੈ।   

## ਭੂਗੋਲ 
ਇਸੋਟੀ 1,780 ਮੀਟਰ (5,840 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਪੌੜੀ ਤੋਂ 70 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (43 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਬਲਾਕ ਏਕੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਕਬਾ 169 ਹੈਕਟੇਅਰ (420 ਏਕੜ) ਹੈ। ਨੇੜਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੁਨਾਖਲ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਤਪੁਲੀ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੋਟੜੀਸੈਨ

**ਕੋਟੜੀਸੈਨ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਕੋਟੜੀਸੈਨ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 500 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਕੋਰਬੇਟ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਘਾਟੀ ਹੈ।

ਆਮਦਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਟਦਵਾਰ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅੱਗੇ ਦਿੱਲੀ, ਜੋ  300 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (190 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ ਜਾ ਵਸਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਕੂਲਿੰਗ ਲਈ ਰਿਖਨੀਖਾਲ/ਬਰਖੇਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਕੁਝ ਮੰਦਰ ਹਨ: ਧੋਂਟਿਆਲ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1.2 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਣੀਸੈਨ ਨੌਸੈਨਾ ਦੇਵੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (2.5 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16 ਮੀਲ) ਦੂਰ, ਤਾਰਕੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਕੋਟਦਵਾਰ ਕੋਟੜੀਸੈਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (50 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਧੋਕ

**ਮਧੋਕ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ (ਖਤਰੀ) ਉਪਨਾਮ ਹੈ। ਉਪਨਾਮ ਵਾਲੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

* ਬਲਰਾਜ ਮਧੋਕ (ਜਨਮ 1920), ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
* ਡੀ ਐਨ ਮਧੋਕ (1902–1982), ਭਾਰਤੀ ਗੀਤਕਾਰ
* ਮਿਸ਼ੇਲ ਮਧੋਕ (ਜਨਮ 1971), ਅਮਰੀਕੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ
* ਨਿਕੇਤਨ ਮਧੋਕ (ਜਨਮ 1976), ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ
* ਸੁਜਾਤਾ ਮਧੋਕ, ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਪਨਾਮ
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ

**ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ** (Hindi: *Uttar Pradesh Vidhan Sabha*) ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਦੋ ਸਦਨ ਵਾਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ ਹੈ। ਸਦਨ ਵਿੱਚ 403 ਸੀਟਾਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ-ਮੈਂਬਰ ਪਹਿਲੇ-ਪਾਸਟ-ਦ-ਪੋਸਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧੀ ਚੋਣ ਦੁਆਰਾ ਭਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ
*ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ
*ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ

## ਹਵਾਲੇ
### ਸਰੋਤ
*History of Legislature in Uttar Pradesh

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Official Site of Legislature in Uttar Pradesh
*Uttar Pradesh Government website
*UP Assembly

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ
ਮਹਿਤਮ

**ਮਹਿਤਮ** ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਦੀ ਇੱਕ ਨੀਵੀਂ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਦੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਟ੍ਰਾਈਬਜ਼ ਐਕਟ 1871 ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਰਾਇਮ-ਪੇਸ਼ਾ ਕਰਾਰ ਦੇ ਕੇ ਕਲੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ 

ਇਹ ਲੋਕ ਰੱਸੀਆਂ ਵੱਟ ਕੇ ਅਤੇ ਸਿਰਕੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਣ ਵਟ ਅਤੇ ‘ਸਿਰਕੀ ਬੰਦ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਡੇਹਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ ਤਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। 

ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮਹਿਤਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੈਮਲ ਫਤੇ ਦੀ ਔਲਾਦ ਦੱਸਦੇ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਏ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਡੇਹਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮਹਿਤਮ ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਜਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮਹਿਤਮ ਮੁਰਦੇ ਦਾ ਦਾਹ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਦਫ਼ਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ
ਮਹਿਤੋਂ

**ਮਹਿਤੋਂ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਡਬਲਯੂ.ਐਚ. ਮੈਕਲਿਓਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਲੋਕ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੁਆਬਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਮੋਚੀ (ਸਿੱਖ)

**ਮੋਚੀ** ਚਮਾਰ ਜਾਤੀ ਦੀ ਉਪ-ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਉਪ-ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਪਟਿਆਲਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਨਾਭਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਮੋਚੀ ਹਿੰਦੂ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਮੋਚੀ ਰਵਿਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

ਭਾਵੇਂ ਸਿੱਖ ਮੋਚੀ ਅੰਤਰ-ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਵਿਆਹ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਚਮਾਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅੰਤਰ-ਜਾਤੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗੋਤਰ ਤੋਂ *ਗੋਤ* ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਸਵਾਨ, ਸਿੰਹ ਅਤੇ ਸੁਮਨ ਮੋਚੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮੋਚੀ (ਹਿੰਦੂ)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ

**ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਦੋ-ਸਦਨੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸਦਨਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਰਾਜਪਾਲ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਦਨ ਨੂੰ ਤਲਬ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜਪਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲਖਨਊ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 3 ਵਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਬੈਠਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਰਚਨਾ 
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਦਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਰਾਜਪਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
* ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ
* ਯੋਗੀ ਆਦਿਤਿਆਨਾਥ
* ਲਖਨਊ
* ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ

**ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ**  (IAST: '''') ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਉੱਚ-ਦਰਜੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ 21 ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਨਿਆਂਇਕ ਕਾਬਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਗਲੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ, ਜੋ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕਰਨਗੇ ਜਾਂ ਹਨ। ਮਹਾਦੋਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ।

ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੌਜੂਦਾ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਇਆ ਗਿਆ ਨਾਮ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਅਗਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਜੱਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੋ ਵਾਰ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 1973 ਵਿੱਚ, ਜਸਟਿਸ ਏ.ਐਨ. ਰੇਅ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸੀਨੀਅਰ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 1977 ਵਿਚ ਜਸਟਿਸ ਮਿਰਜ਼ਾ ਹਮੀਦੁੱਲਾ ਬੇਗ ਨੂੰ ਜਸਟਿਸ ਹੰਸ ਰਾਜ ਖੰਨਾ ਦੀ ਥਾਂ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ, ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਬੈਂਚਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 145 ਅਤੇ 1966 ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਦੂਜੇ ਜੱਜਾਂ ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜਣ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ (ਮੁੜ-ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਲਈ) ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੈਂਚ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਪੱਖ ਤੋਂ, ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਰੋਸਟਰ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ, ਅਦਾਲਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਅਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਆਮ ਅਤੇ ਫੁਟਕਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

51ਵੇਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਸੰਜੀਵ ਖੰਨਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ 11 ਨਵੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ 51ਵੇਂ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ
* ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤਾਂ
* ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ
* ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ
* ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
* Official website of Supreme Court of India

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ
ਕਯਾਮਤ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)

***ਕਯਾਮਤ***  ਇੱਕ 2021 ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼  ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਲੀ ਫੈਜ਼ਾਨ ਅੰਚਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਇਹ ਸਰਵਤ ਨਜ਼ੀਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 5 ਜਨਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਜੀਓ ਟੀਵੀ ' ਤੇ, ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਹਰ ਮੰਗਲਵਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ

## ਪਲਾਟ 
"ਕਯਾਮਤ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਉਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਾਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਖਰਕਾਰ, ਸਾਰਾ ਨਰਕ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਲੋਕ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਹੀ ਗਲਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਭਵਿੱਖ ਧੁੰਦਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਫਰਾ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸਮਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੇਠਲੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸਮਰਾ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਭਰਾ ਸਾਦ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ ਤੈਅ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਮੀਰ ਚਾਚਾ (ਮੁਖਤਾਰ) ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੋੜਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ  ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਸ਼ਿਦ ਨੂੰ ਸਮਰਾਹ ਨਾਲ ਨਿਗਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹਨ  (ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਸ਼ਿਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਫੇਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਇਫਰਾ ਅਤੇ ਸਮਰਾਹ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਖਤਾਰ ਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੇਗਾ (ਇਹ ਸਭ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ)। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਮਰਾ, ਭਾਵੇਂ ਝਿਜਕਦੀ ਹੈ, ਵਿਆਹ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹਰਿ ਪਾਲ ਜੀਓ ਤੇ ਕਯਾਮਤ
* 7ਵੇਂ ਸਕਾਈ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ 'ਤੇ ਕਯਾਮਤ
ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ

**ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ**,  ਭਾਰਤ ਦੇ 28 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਸਦਨੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਗੈਰਸੈਨ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ 70 ਮੈਂਬਰ (ਵਿਧਾਇਕ) ਹੈ।

ਮਾਰਚ 2022 ਤੱਕ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ 5ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹਨ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਸਪੀਕਰ ਰਿਤੂ ਖੰਡੂਰੀ ਭੂਸ਼ਣ ਹਨ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਹਨ।

## ਨੋਟ
*  2012 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਲ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਵਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ "ਉਤਰਾਖੰਡ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਲ (ਪੀ)" ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧੜੇਬੰਦੀ ਅਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਮੂਲ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਚੋਣ ਨਿਸ਼ਾਨ (ਕੁਰਸੀ) ਨੂੰ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਾਰਟੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਚਿੰਨ੍ਹ 2017 ਵਿੱਚ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Uttarakhand Lok Sabha Election 2019 Result Website 
* Elected Members of Legislative Assembly of Uttarakhand, Official list  Govt. of Uttarakhand.
* Members of Uttarakhand Legislative Assembly 
* Uttarakhand Legislative Assembly
* President’s rule in Uttarakhand; Congress says ‘murder of democracy’

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ
ਜੂਈ

**ਜੂਈ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੈਂਸਡਾਊਨ ਨਾਮ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (37 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 172 ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 85 ਮਰਦ ਅਤੇ 87 ਔਰਤਾਂ ਸਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਿਮਸਾਰ

**ਕਿਮਸਾਰ**, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਯਮਕੇਸ਼ਵਰ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 

ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੜਕ ਰਾਜਾਜੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੜਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।

2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 365 ਸੀ। 

ਡਿਵਾਈਨ ਡੈਸਟੀਨੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਯੋਗ ਅਤੇ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ੋਰਟ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ (ਭਾਰਤ)

**ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ** ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਰਾਜ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬੋਰਡ, ਰਾਜ ਸਕੱਤਰੇਤ, ਰਾਜ ਕਾਡਰ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਡਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ 23ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ "ਕੈਬਿਨੇਟ ਦਾ ਸਕੱਤਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਆਗਰਾ ਅਤੇ ਅਵਧ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। 1905 ਦੇ ਵਾਰੰਟ ਜਾਂ ਤਰਜੀਹ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਦਰਜੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੈਬਨਿਟ ਸਕੱਤਰ
* ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਕੱਤਰ
* ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ

## ਹਵਾਲੇ
;*ਨੋਟ*

## ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ
ਯਿੰਗਗੁਈ ਝੀਲ

**ਯਿੰਗਗੁਈ ਝੀਲ** (  ) ਤਿਆਨਫੂ ਆਰਟ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਚੀਨ ਦੇ ਮੱਧ ਚੇਂਗਦੂ, ਸਿਚੁਆਨ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਜਿਨੀਯੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਯਿੰਗਗੁਈ ਝੀਲ ਤਿਆਨਫੂ ਆਰਟ ਪਾਰਕ ਦੀ ਮੁੱਖ ਝੀਲ ਹੈ ਅਤੇ 200 ਏਕੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਾਰਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ 3,033 ਏਕੜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ,

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਚੇਂਗਦੂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ
* ਚੇਂਗਦੂ ਤਿਆਨਫੂ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ
* Tianfu ਆਰਟ ਪਾਰਕ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਲੀ, ਉਤਰਾਖੰਡ

thumb|297x297px|ਲੀ ਪਿੰਡ
ਲੀ (ਹਿੰਦੀ : ली) ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਪਿੰਨ ਕੋਡ: 246001, STD ਕੋਡ: 01368) ਦੀ ਪੌੜੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ।

2022 ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹਨ।
thumb|289x289px|ਲੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
thumb|287x287px|ਲੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਲੀ ਦੀ 33 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 148 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸੀ।

## ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ 
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਐਕਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਰਪੰਚ (ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਖੀ) ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੋਟ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
thumb|287x287px| ਲੀ ਪਿੰਡ
ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਲਗਭਗ 6.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਲੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਰੋੜਾ

**ਮਰੋੜਾ** ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 

ਮਰੋੜਾ ਸਬਦਰ ਖਾਲ ਅਤੇ ਪੌੜੀ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਤੋਂ 9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅੱਗੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜੈ ਡੰਡਾ ਨਾਗਰਾਜ ਮੰਦਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਮਰੋੜਾ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਪੱਟੀ ਕੰਡਵਾਲਸਿਉਨ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਸਪਤਾਲ, ਵੱਡੇ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਸਾਰੇ ਪੌੜੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ, ਸਬਦਰਖਲ ਅਤੇ ਸਿਰਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮੁੱਖ ਬੋਲੀ ਹੈ।

ਮਰੋੜਾ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 1.5  ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ , ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਧੇਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਮਰੋੜਾ  ਲਈ ਬੱਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਗਭਗ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਧੌੜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਬੱਸ ਅੱਡਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜ਼ੂਏ ਝੀਲ

thumb| ਜ਼ੂਏ ਝੀਲ
thumb| ਜ਼ੂਏ ਝੀਲ
**ਜ਼ੂਏ ਝੀਲ** (ਚੀਨੀ: 猪野泽; ਪਿਨਯਿਨ: Zhūyě Zé) ਸ਼ੀਯਾਂਗ ਨਦੀ ਦੀ ਟਰਮੀਨਲ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗਾਂਸੂ ਸੂਬੇ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਹੈਕਸੀ ਕੋਰੀਡੋਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜ਼ੂਏ ਝੀਲ ਏਸ਼ਿਆਈ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਸੀਮਾਂਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਾਨਸੂਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਜੈੱਟ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਜ਼ੂਏ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਹੋਲੋਸੀਨ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਹੋਲੋਸੀਨ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਾਨਸੂਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜਲਵਾਯੂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ; ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵੱਡੇ, ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਸੋਕਾ ਜਾਂ ਹੜ੍ਹ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੁੱਕੇ NW ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ੂਏ ਝੀਲ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਖੇਤਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਹੈ - ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ। ਇੱਥੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਾਨਸੂਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਮੌਸਮ ਸੰਬੰਧੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ੂਏ ਝੀਲ ਤੋਂ ਝੀਲ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹੋਲੋਸੀਨ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਹੋਲੋਸੀਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਭਾਫ਼ ਦੇ ਉਚਿਤ ਸੁਮੇਲ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੇਰ ਹੋਲੋਸੀਨ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਕ ਰੁਝਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਮੱਧ-ਹੋਲੋਸੀਨ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸ਼ਤਾਬਦੀ-ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਸੋਕੇ ਦੀ ਘਟਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਝੀਲ ਦੇ ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਤ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜ਼ੂਏ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਮੱਧ-ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਜਿਨਕਾਂਗ ਝੀਲ

**ਜਿਨਕਾਂਗ ਝੀਲ** (金仓湖, ਪਿਨਯਿਨ: JīnCāngHú) ਇੱਕ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਵੈਟਲੈਂਡ ਪਾਰਕ ਹੈ; ਈਕਾਂਗ, ਸੁਜ਼ੌ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

ਜਿਨਕਾਂਗ ਝੀਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੰਦ ਲੈਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਖੇਤਰ ਹਨ।

## ਬੇਅਰਫੁੱਟ ਫੋਰੈਸਟ ਪਾਰਕ 
ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਬੇਅਰਫੁੱਟ ਫੋਰੈਸਟ ਪਾਰਕ (赤足森林, ਪਿਨਯਿਨ:ChìZúSēnLín) ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਥਾਨਕ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ "ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਚੱਲਣ" ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਾਈਕਾਂਗ ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਇਸ ਨੰਗੇ ਪੈਰ ਜੰਗਲ ਪਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

## ਸਮਾਗਮ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਜ਼ੌ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਢਾਈ ਘਰ

**ਢਾਈ ਘਰ** (ਜਿਸ ਨੂੰ ਢਾਈਘਰ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਖੱਤਰੀ  ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੂਹਾਂ - ਕਪੂਰ, ਖੰਨਾ ਅਤੇ ਮਲਹੋਤਰਾ (ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਮਹਿਰਾ, ਮਹਿਰੋਤਰਾ, ਮਹਾਰਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਸੁਧੀਰ ਕੱਕੜ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਖੱਤਰੀ ਉਪ-ਜਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਢਾਈ ਘਰ (ਭਾਵ ਢਾਈ ਘਰ - ਨੰਬਰ ਤਿੰਨ ਨੂੰ ਬਦਕਿਸਮਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸਮੂਹ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਖੰਨਾ ਅਤੇ ਕਪੂਰ  ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ
ਵਿਧਾਨ ਭਵਨ, ਲਖਨਊ

ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, **ਵਿਧਾਨ ਭਵਨ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਦੋ ਸਦਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਸੀਟ ਹੈ। ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ ਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ 1967 ਤੱਕ 431 ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਸ ਵਿੱਚ 403 ਸਿੱਧੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਮਜ਼ਦ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ 100 ਮੈਂਬਰ ਹਨ।

1928 ਵਿੱਚ ਬਣੀ, ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ "ਕੌਂਸਲ ਹਾਊਸ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ 1937 ਤੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਫਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
ਰੈਦੁਲ

**ਰੇਦੁਲ** ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ, ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਛੁੱਟੀਆਂ ਬਿਤਾਉਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਰੈਦੁਲ  ਗੁਣਕਾਂ `ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ 1,372 ਮੀਟਰ (4,462 ਫੁੱਟ) ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮੋਲਠੀ

## ਮੋਲਠੀ 
"ਮੋਲਠੀ"  (मोल्ठी), ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ "ਭਗਵਾਨ ਨਾਦਬੁੱਧ ਭੈਰਵ" (श्री नादबुद्ध भैरव) ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

## 'ਨਾਦਬੁੱਧ ਭੈਰਵ ਮੰਦਿਰ' ਬਾਰੇ 
ਮੋਲਠੀ ਦਾ ਭੈਰਵ ਮੰਦਿਰ  ਭੈਰਵ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਵਿੱਚ ਟਾਵੇਂ ਟਾਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। "ਭਗਵਾਨ ਨਾਦਬੁੱਧ ਭੈਰਵ" ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਮੋਲਠੀ ਦੇ ਭੈਰੋਂ' (म्वल्ठिऊ भैरौं) ਜਾਂ 'ਮਮਗਾਈਂ ਦੇ ਭੈਰੋਂ' (ममगाँई भैरों) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਦਬੁੱਧ ਭੈਰਵ" 'ਮੋਲਠੀ' ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੇਵਤਾ ਹੈ (ਭਾਵ ਮਾਮਗਾਈਂ - ममगाँई) ਜੋ ਉਸਨੂੰ 'ਕਿਸ਼ੋਰ ਧੁਰਪਾਲੀ' ਜਾਂ 'ਭੈਰਵ ਨਾਥ ਠਾਕੁਰਜੀ' ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ,ਉਸ ਨੂੰ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੰਗਾ (ਸਿਰਸਾ)

**ਗੰਗਾ** ਪਿੰਡ ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਡੱਬਵਾਲੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਡੀ ਡੱਬਵਾਲੀ ਤੋਂ 26 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸਿਰਸਾ ਤੋਂ 56 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਗੰਗਾ ਪਿੰਡ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਖੰਡਰ ਕਰਕੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੰਗਾ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਮਾਇਆ ਧਾਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਰਕਬਾ 
ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ 5138 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 
ਗੰਗਾ ਪਿੰਡ ਡੱਬਵਾਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਸਿਰਸਾ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਡੱਬਵਾਲੀ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਗੰਗਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਿੰਦੂੜੀ

**ਸਿੰਦੂੜੀ** ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨੀਲਕੰਠ ਮਹਾਦੇਵ ਮੰਦਰ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੱਟ, ਬੇਲਵਾਲ, ਜੁਗਲਾਨ ਅਤੇ ਬਰਥਵਾਲ ਦੀਆਂ 4 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੜਕੀ ਸੰਪਰਕ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।ਇਹ ਸਥਾਨ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਹਰਿਦੁਆਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਰਹੱਦ `ਤੇ  ਹੈ। ਹਰਿਦੁਆਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਦੂਜੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਟੀਹਰੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਵੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੋਰੀਵਾਲਾ

**ਗੋਰੀਵਾਲਾ** ਜਾਂ **ਗੋਰੀਆ ਵਾਲਾ** ਪਿੰਡ ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗੋਰੀਵਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਡੀ ਡੱਬਵਾਲੀ ਤੋਂ 24 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸਿਰਸਾ ਤੋਂ 45 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
##  ਰਕਬਾ 
ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਫਲ 1072 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ।
##  ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 
ਗੋਰੀਆ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਡੱਬਵਾਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਸਿਰਸਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਡੀ ਡੱਬਵਾਲੀ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਟਕੁੰਡਾ

thumb|300x300px| ਕਯਾਲਝੀੜੀ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਮਟਕੁੰਡਾ ਦੀ ਝਲਕੀ
**ਮਟਕੁੰਡਾ**, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ *ਬੀਰੋਨਕਹਾਲ* ਬਲਾਕ ਦੀ ਥਲੀਸੈਨ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੇ ਪੰਵਾਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ  ਸੀ। 2010 ਤੱਕ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਕਾਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਪਰਵਾਸ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਜੜ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 82 ਸੀ , ਜਿਸ ਵਿੱਚ 34 ਮਰਦ ਅਤੇ 58 ਔਰਤਾਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਘਰ ਸਨ।

## ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ 
ਪਿੰਡ ਰਾਮਨਗਰ, ਨੈਨੀਤਾਲ ਅਤੇ ਕੋਟਦਵਾਰਾ, ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਨਾਲ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋਗੀਮੜ੍ਹੀ, ਬੈਜਰਾਓ, ਸਿਉਂਸੀ, ਬੀਰੋਨਖਲ, ਫਰਸਾਰੀ ਅਤੇ ਵੇਦੀਖਲ ਨੇੜਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਥਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। *ਵੇਦੀਖਾਲ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਗਰੀ ਕਾਲਜ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ

**ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ** (Hindi: *Uttar Pradesh Vidhan Parishad*) ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਦੋ-ਸਹਿਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਸਦਨ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਛੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੋ ਸਦਨਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਦਨ ਹਨ: ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ। ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਸਦਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ

## ਨੋਟ
## ਹਵਾਲੇ
https://up.gov.in/en/page/constitutional-setup#:~:text=Under%20the%20Constitution%20of%20India,Vidhan%20Parishad%20having%20100%20members.

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Government of Uttar Pradesh official website 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ
ਮਸਰ

ਮਸਰ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦਾਲ ਹੈ। ਮੂੰਗੀ, ਮੋਠ, ਮਾਂਹ ਦੀਆਂ ਦਾਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਸਰ ਦਾ ਪੌਦਾ ਵੀ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਮਸਰ ਹਾੜੀ ਦੀ ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮਸਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਸਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮਸਰ ਫਲੀਦਾਰ ਫ਼ਸਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਦ ਦੀ ਵੀ ਘੱਟ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਹਲਕੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਠੰਢ ਤੇ ਕੋਰੇ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਮੀਹਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਬੀਜਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਦ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੱਟ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਮਸਰਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸਬੀਰ ਹਕਾ

**ਸ਼ਬੀਰ ਹਕਾ** (ਜਨਮ 1986) ਅੱਜੋਕਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਇਮਾਰਤ-ਉਸਾਰੀ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹੈ। ਉਹਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਮਾਡਰਨ ਪੋਇਟਰੀ ਇਨ ਟਰਾਂਸਲੇਸ਼ਨ' (ਜਨਵਰੀ 2015) ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਨਸਰੀਨ ਪਰਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਹਿਊਬਰਟ ਮੂਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗੀਤ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ।

ਉਹ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੀਸਰੇ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਈਰਾਨੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਕਵਿਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਇੱਕ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਵੀ, ਹਾਕਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੀ ਥਕਾਵਟ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਉਸਦੀ ਥਕਾਵਟ ਅਜੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਧੜਕਦੀ ਹੈ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਾਇਰ
ਡੀ 80 ਏ 12

*ਡੀ 80 ਏ 12*'  ਇਹ ਇਕ ਅਰਥ ਮੂਵਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ ਹੈ। ਇਹ ੬ ਸਲਿੰਡਰ ਦੀ ੨੧ ਟਨ ਭਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਵੱਡੇ ਸਾਈਜ਼ ਦਾ ਚੈਨ ਬੁਲਡੋਜ਼ਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਜੰਗਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ,ਪਹਾੜ ਨੂ ਵੱਢ ਕੇ ਰੋਡ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਬਰਫੀਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਬਰਫ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਸੀਂਨ beml ਕੰਪਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ, ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ  ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਡੀਜਲ ਦੀ ਖਪਤ ਇਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ੨੦ ਲੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਲੇਡ ਦਾ ਸਾਈਜ਼ ੪.੮ ਕਿਉਵਿਕ ਮੀਟਰ ਹੈ। 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਸ਼ੀਨ
## ਹਵਾਲੇ
https://www.google.com/search?q=d80a12+dozer&oq=d80a&aqs=chrome.1.69i57j0i512j0i15i30j0i5i30l2j0i5i10i30j0i5i30l4.11289j0j15&sourceid=chrome&ie=UTF-8ਡੀ 80 ਏ 12
ਲਿਕਾਬਾਲੀ

**ਲਿਕਾਬਾਲੀ**, ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਅਸਮ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਦੇ ਉੱਪਰ ਹੈ। ।
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਲਿਕਾਬਾਲੀ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਕਾਰਡੋ ਨਿਗਯੋਰ ਹੈ।
### ਗੈਲਰੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੇਠਲਾ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਬਾਬਾ ਸੀਹਾਂ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਝੱਲੀ

ਬਾਬਾ ਸੀਹਾਂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ੬ ਵੇ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਜੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥੋਂ ਘੋੜਾ ਭੇਟ ਕੀਤਾ, ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਸੀਹਾਂ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਝੱਲੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਸਿੱਧਸਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਸਮਾਧ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਪਾਇਲ ਤਹਿਸੀਲ ਤੋਂ ੧੫ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਸਿਹੌੜਾ ਤੋਂ  3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

### ਗੈਲਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪਾਂਡੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹ

***ਪਾਂਡੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹ*** ਕਵੀ ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। 

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਕੇਰਾਂ ਕਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਾਲ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦੇ ਉਸ ਆਲਮ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗੁਦਾਮਾਂ ਦੇ ਬੂਹੇ ਹਰ ਆਮ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਤੇ ਕਿਕੋਈ ਜਿੰਨਾ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਜਿੰਨਾ ਚੁੱਕ ਸਕੇ, ਦਾਣੇ ਲਿਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਮੋਚੀ ਆਪਣੇ ਨਿਆਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਨੂੰ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਾਹੀ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਉਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾਣੇ ਲੈਣ ਆ ਗਿਆ। ਬੁੱਢੇ ਮੋਚੀ ਨੇ ਦੋ ਮਣ ਅਨਾਜ ਤਾਂ ਪੁਆ ਲਿਆ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੰਨਾ ਭਾਰ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਏਗਾ? ਆਪ[ ਉਹ ਕੁੱਬਾ ਬਿਰਧ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚਾ। ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਲਈ ਇਕ ਹੱਟਾ ਕੱਟਾ ਅਜਨਬੀ ਆ ਕੇ ਮੋਚੀ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, *ਚੱਲ ਬਾਬਾ, ਤੇਰੀ ਪੰਡ ਛੱਡ ਛੱਡ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।* ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪਾਂਡੀ ਨੇ ਬਾਬੇ ਦੀ ਪੰਡ ਚੁੱਕੀ ਬਾਬੇ ਦੇ ਮਗਰ ਹੋ ਤੁਰਿਆ ਜੋ ਕਿ  ਅਪਣੇ ਪੋਤਰੇ ਅਤੇ ਡੰਗੋਰੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਬੜੀ ਔਖ ਨਾਲ਼ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਨੇ ਇਸ ਵਾਕਿਆ ਨੂੰ ਕਲਮਬਧ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:

"ਔਹ! ਪਾਂਡੀ ਜਾਂਦਾ ਜੇ, ਕਿਹਾ ਸੋਹਣਾ ਲਗਦਾ ਏ।
ਭਾਰੀ ਏ ਪੰਡ ਬੜੀ, ਪੈਂਡਾ ਵੀ ਚੋਖਾ ਏ।
ਪਾਂਡੀ ਦੇ ਪਿੰਡੇ 'ਚੋਂ, ਮੜ੍ਹਕਾ ਪਿਆ ਵਗਦਾ ਏ।"

ਜਦੋਂ ਮੋਚੀ ਦੀ ਕੁੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਂਡੀ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਹੈ ਲੱਗਦਾ ਤਾਂ ਬੁੱਢਾ ਮੋਚੀ ਉਸ ਦਾ ਥਹੁ ਪਤਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਪਾਂਡੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਅਪਣੀ ਚਾਦਰ ਲਾਹੀ ਤਾਂ ਸ਼ਾਹੀ ਲਿਬਾਸ ਅਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਕਲਗੀ ਲੱਗੀ ਵੇਖ ਕੇ ਬੁਢੇ ਮੋਚੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੈ ਜੋ ਭੇਸ ਵਟਾ ਕੇ ਲੋਕਾਈ ਦੀ ਖ਼ਿਦਮਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
  
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਮੰਡਲੀ

ਵੱਢੀ ਹੋਈ ਫਸਲ ਕਣਕ, ਜੌਂ, ਛੋਲੇ ਆਦਿ ਦੇ ਥੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਚਿਣ ਕੇ ਲਾਏ ਗਏ ਢੇਰ ਨੂੰ ਮੰਡਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਖੇਤੀ ਹੱਥੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬੈਠ ਕੇ ਵਾਢੀ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਜਦ ਰੁੱਗ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਰੱਖਦੇ ਸੀ। ਇਸ ਢੇਰ ਨੂੰ ਸੱਥਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਵੱਢਦੇ ਹੋਏ ਰੁੱਗ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਉਸ ਸੱਥਰੀ ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਮੁਸਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਨਵੀਂ ਸੱਥਰੀ ਸ਼ੂਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਪਾਂਤ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਵੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਸੱਥਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਤੋ ਵੱਧ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਥੱਬੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਮ ਸਮੇ ਇਹਨਾਂ ਥੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਡਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਵਾਡੀ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਵੱਢਣ ਸਮੇਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਨਮੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਇਸ ਨਮੀ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਮੰਡਲੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੰਡਲੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਤਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਤੇ ਧੁੱਪ ਲੱਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਫ਼ਸਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸੁੱਕੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਫਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦਾਣੇ ਕੱਢ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਦੂਜੇ ਕਪਾਹ ਬੀਜਣ ਦਾ ਵੀ ਉਹ ਹੀ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਕੋਲ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਵੱਢੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀਆਂ ਮੰਡਲੀਆਂ ਲਾਉਣਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਖੇਤੀ ਦਾ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਦਾਣੇ ਕੱਢ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਦਾਣੇ ਕੱਢਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ (ਕੰਬਾਈਨ) ਨਾਲ ਹੀ ਕੱਢੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਵੱਢਕੇ ਮੰਡਲੀ ਨਹੀਂ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮਾਂਹ

ਦਾਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਇਕ ਫਲੀਦਾਰ ਅਨਾਜ/ਅੰਨ ਨੂੰ ਮਾਂਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਹ ’ਤੇ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਚਟਿਆਈ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਂਹ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਵੜੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਂਹ ਦੇ ਆਟੇ ਵਿਚ ਆਮ ਆਟੇ ਨਾਲੋਂ ਲੇਸ ਤੇ ਅਕੜਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਂਹ ਦੀ ਦਾਲ ਆਮ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਂਹ ਦੀ ਦਾਲ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ ਦਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਮਾਂਹ ਦੀ ਦਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਂਹ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਸਾਉਣੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵਿਰਲੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਮਾਂਹ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਦਾ ਸੀ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਘਰ ਦੀ ਲੋੜ ਜੋਗੀ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਬੀਜਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਖੇਤੀ ਵਪਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਹਰ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਮਾਂਹ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨਹੀਂ ਬੀਜਦਾ। ਕੋਈ-ਕੋਈ ਹੀ ਬੀਜਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮਿਰਚ

ਇਕ ਬੂਟੇ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ, ਜਿਹੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਪੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਿਰਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਿਰਚ ਅੰਦਰ ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਿਰਚ ਕੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ, ਪੀਹ ਕੇ ਵੀ ਸਬਜ਼ੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦਹੀਂ, ਰਾਇਤਾ, ਪਕੌੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਟ-ਪਟੀਆਂ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਪੀਠੀ ਹੋਈ ਮਿਰਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੀਠੀ ਹੋਈ ਮਿਰਚ ਨੂੰ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੁੱਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਰਮ ਮਸਾਲੇ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਮਿਰਚ, ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਤੇ ਪੀਠੀ ਹੋਈ ਮਿਰਚ ਨੂੰ ਪਦੀਨੇ, ਧਨੀਏ, ਪਿਆਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੱਟਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਦਾ ਆਚਾਰ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਾਬਤ ਸੁੱਕੀ ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਟੂਣੇ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਲਕੇ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਵੱਢੇ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਜਿਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹਲਕੇ ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਵੱਢਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਥਾਂ ਉਪਰ ਸੁੱਕੀਆਂ ਲਾਲ ਮਿਰਚਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਇਕ ਟੂਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਰਮ ਮਸਾਲੇ ਵਿਚ, ਦਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਪਹਾੜੀ ਮਿਰਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਰਚ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਰਚ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੀਜਾਂ ਤੋਂ ਪਨੀਰੀ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਨੀਰੀ ਨੂੰ ਪੱਟ ਕੇ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਨੀਰੀ ਤੋਂ ਫਿਰ ਮਿਰਚ ਦਾ ਬੂਟਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਬੂਟੇ ਮਿਰਚ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ 50 ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੋੜ ਜੋਗੀ ਮਿਰਚ ਜ਼ਰੂਰ ਬੀਜਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਕੋਈ ਕੋਈ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਹੀ ਬੀਜਦਾ ਹੈ। ਮਿਰਚ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੇਤੀ ਹੁਣ ਵਪਾਰ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁਣ ਮਿਰਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮੁਹਾਰੀ

ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ ਇਕ ਥਾਂ ਘੜੇ ਲੋਟ ਗੁਲਾਈ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਲਾਉਣ ਨੂੰ ਮੁਹਾਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਟਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਬਾਜਰਾ, ਜੁਆਰ ਅਤੇ ਮੱਕੀ ਦੇ ਟਾਂਡਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਹਾਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਜਰਾ, ਜੁਆਰ ਤੇ ਮੱਕੀ ਦੇ ਟਾਂਡੇ ਲੰਮੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ ਲਾਇਆਂ ਨੂੰ ਮੁਹਾਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤਿਲ ਵੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਿਲਾਂਵਿਚ ਗਿਲ/ਨਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਹੀਨਾ ਕੁ ਤਿਲ ਮੁਹਾਰੀ ਵਿਚ ਲੱਗ ਕੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਤਿਲਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਲੱਕੜ ਉਪਰ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਕੇ ਝਾੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਛੱਲਰਿਆਂ ਦੀ ਪੂਲੀਆਂ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਜਾਲਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੇਰ ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਿਲ ਹੀ ਘੱਟ ਬੀਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੁਹਾਰੀਆਂ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮੁਹਾਰੇ

ਪੱਕੀ ਮੱਕੀ, ਬਾਜਰਾ, ਜੁਆਰ ਆਦਿ ਦੇ ਟਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ ਇਕ ਥਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਟ ਗੁਲਾਈ ਵਿਚ ਲਾਏ ਢੇਰ ਨੂੰ ਮੁਹਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਇਹ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵੱਢੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ/ਹਨ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਾਂਡਿਆਂ, ਛੱਲੀਆਂ, ਛਿੱਟਿਆਂ ਵਿਚ ਨਮੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ ਮੁਹਾਰੇ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਖੇਤੀ ਹੱਥੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬਲਦਾਂ, ਊਠਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਾਉਣੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਵੱਢਣ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹਾੜੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਣੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੁਹਾਰੇ ਲਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। ਹਾੜੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਫੇਰ ਮੁਹਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਮੱਕੀ ਦੀਆਂ ਛੱਲੀਆਂ ਤੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਬਾਜਰੇ ਤੇ ਜੁਆਰ ਤੇ ਛਿੱਟੇ ਤੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਛੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਛਿੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਟਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟ ਕੇ ਦਾਣੇ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਹੁਣ ਬਾਜਰਾ ਤੇ ਜੁਆਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਤਾਂ ਬੀਜੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਮੱਕੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰੋਪੜ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਹੀ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੱਕੀ ਦੇ ਮੁਹਾਰੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੁਹਾਰੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮੇਥੇ

ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਮੇਥੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਸਾਗ/ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਮੇਥੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਸਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਆਲੂ ਪਾ ਕੇ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੱਕੀ ਦੇ ਆਟੇ ਵਿਚ, ਮੱਕੀ ਤੇ ਕਣਕ ਦੇ ਆਟੇ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਵਿਚ ਮੇਥੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਜਾਂ ਰਗੜ ਕੇ ਰੋਟੀਆਂ/ਪਰਾਉਂਠੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਥੇ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਕਈ ਲੋਕ ਪੰਜੀਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਥੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਥੇ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਬੀਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਨਾ ਹੁਣ ਕੋਈ ਮੇਥਿਆਂ ਦਾ ਸਾਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਹੁਣ ਕੋਈ ਮੇਥਿਆਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਪੰਜੀਰੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਮੇਥਿਆਂ ਦਾ ਵਰਤੋਂ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਸਾਗ ਵਿਚ ਤੇ ਰੋਟੀਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਪੁਸਤਕ ਮਹਿਲ

**ਪੁਸਤਕ ਮਹਿਲ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼** 1974 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ।  ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬੈਂਗਲੁਰੂ, ਮੁੰਬਈ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ।

## ਇੰਪ੍ਰਿੰਟ 
ਪੁਸਤਕ ਮਹਿਲ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਇੰਪ੍ਰਿੰਟ ਹਨ। ਸੇਡਾਰ *ਬੁੱਕਸ* ਗਲਪ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੇਖਕ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹਨ।  *ਹਿੰਦੂਓਲੋਜੀ ਬੁੱਕਸ* ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਛਾਪ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ 'ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪੁਸਤਕ ਮਹਿਲ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਕੰਪਨੀਆਂ