ਸ਼੍ਰੀ (ਕਰਨਾਟਿਕ ਰਾਗ)

**ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗਮ** ਕਰਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੀਰਾਗ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਸੁਰ  (ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਸ) ਚੜਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। *ਸ਼੍ਰੀ* 22ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ, *ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਯਾ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ *ਅਸੰਪੂਰਨਾ ਮੇਲਕਾਰਥਾ* ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕਿ ਸੰਗੀਤ ਦੇ 5 *ਘਾਨਾ* ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸ਼੍ਰੀ ਹੇਠਲੇ *ਮੱਧਮਮ* ਨੂੰ ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਆ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਅਸੰਪੂਰਨਾ ਸਕੇਲ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ, ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ *ਮੱਧਮਾਵਤੀ* ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ C ਉੱਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
right|thumb|300x300px|ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਨੋਟ *ਖਰਹਰ ਪ੍ਰਿਯਾ* ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਥੇ C ਉੱਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ।
*ਸ਼੍ਰੀ* ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਰੋਹ (ਚੜ੍ਹਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ *ਗੰਧਾਰਮ* ਜਾਂ *ਧੈਵਤਮ* ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ *ਔਡਵ-*ਵਕਰਾ* ਸੰਪੂਰਨਾ* ਰਾਗਮ (ਜਾਂ ਔਡਵਾ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਮਤਲਬ ਪੰਜੂ ਸੁਰ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਮਤਲਬ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਕ੍ਰ ਸੁਰ ਮਤਲਬ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਗ-ਜ਼ੈਗ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ (ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਇਸ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ)

* ਆਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ2 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣ : ਸੰ ਨੀ2 ਪ ਮ1 ਰੇ2 ਗ2 ਰੇ2 ਸ[b] (ਜਾਂ)                                                  ਸੰ ਨੀ2 ਪ ਧ2 ਨੀ2 ਪ ਪ ਮ1 ਰੇ2 ਗ2 ਰੇ2 ਸ[c] 

ਇਹ ਪੈਮਾਨਾ *ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਨਾ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ, ਪੰਚਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤਿ ਧੈਵਤਮ* ਅਤੇ ਕੈਸਿਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਸ਼੍ਰੀ* ਰਾਗ ਨੂੰ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਇੱਥੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।

* ਸਾਮੀ ਨਿੰਨੇਕੋਡ਼ੀ, ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਕਰੂਰ ਦੇਵਡੂ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ *ਵਰਨਮ*
* ਅੰਡਾਲ ਦੁਆਰਾ *ਮਾਇਆਨਾਈ*-5 ਵੀਂ ਥਿਰੁਪਵਈ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਪੰਜਵਾਂ ਪੰਚਰਤਨ ਕ੍ਰਿਤੀ *ਐਂਡਾਰੋ ਮਹਾਨੁਭਾਵੁਲੂ*, ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖਰੀ ਹੈ।
* ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਾ ਕੁਮੁਸੁਮਾਮੁਲਾ, ਯੁਕਟਾਮੂ ਗਾਡੂ
* ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਲਕਸ਼ਮੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਲਧਾਰਾ ਚੱਕਰ ਵਿਨਾਇਕਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਕਮਲੰਬਿਕੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਭਿਆਮਬਾ, ਸ਼੍ਰੀ *ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਮ ਭਜੇ, ਤਿਆਗਰਾਜ ਮਹਾਧਵਜਾਰੋਹ ਅਤੇ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰਨਾ ਸਮਰਕਸ਼ਿਤੋਹਮ*
* ਕਰੂਣਾ ਜੂਡੂ ਨਿੰਨੂ ਸ਼ਿਆਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ
* ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਸੁਬਰਾਇਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਵਨਜਾਸਨ ਵਿਨੂਤਾ
* ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ *ਭਵਯਾਮੀ ਨੰਦਾ* ਅਤੇ *ਰੀਨਾ ਮਦਾਦਰੀਥਾ*
* ਵੰਦੇ ਵਾਸੁਦੇਵਮ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀਨਮੂ ਦਵਾਦਸੀ ਨੇਦੂ (ਤੇਲਗੂ ਓ! ਪਵਨਤਮਾਜਾ ਹੇ! ਅੰਨਾਮਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਘਨੂਦਾ (ਤੇਲਗੂ) 
* *ਬੰਦਾਨੇ ਰੰਗਾ* (9ਵਾਂ ਨਵਰਤਨ ਮਲਿਕੇਆ *ਆਦਿ ਵਰਾਹਨਾ*) (ਕੰਨਡ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਭਗਵਾਨ ਵਰਾਹ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਰਚਨਾ) 
* *ਮੰਗਲਮ ਅਰੁਲ* ਦੁਆਰਾ ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ
* ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਇਰਾਇਮਨ ਥੰਪੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰੁਣਾ ਚੇਵਨ ਐਂਥੂ

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
## ਤਮਿਲ ਭਗਤੀ ਗੀਤ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 
* *ਮੱਧਮਾਵਤੀ* ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਰੂਪ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ) ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ, ਜੋ *ਸ਼੍ਰੀ* ਦੇ ਅਰੋਹ (ਚੜ੍ਹਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ *ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ* ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ2 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ - ਸੰ  ਨੀ2 ਪ ਮ1 ਰੇ2 ਸ ਹੈ। 
* ਮਣਿਰੰਗੂ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਵਰੋਹ ਮਤਲਬ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ *ਗੰਧਾਰਮ* ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ ਮਤਲਬ ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਨੋਟ *ਮੱਧਮਾਵਤੀ* ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ *ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ* ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ2 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ - ਸੰ  ਨੀ2 ਪ ਮ1 ਗ2 ਰੇ2 ਸ ਹੈ। 

## ਨੋਟਸ 
## ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 
*ਸ਼੍ਰੀ* ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ  ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ  ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

* ਸਾਮੀ ਨਿੰਨੇਕੋਡ਼ੀ, ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਕਰੂਰ ਦੇਵਡੂ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇੱਕ *ਵਰਨਮ*
* ਅੰਡਾਲ ਦੁਆਰਾ ਮਯਨਾਈ-5 ਵੀਂ ਥਿਰੁਪਵਈ ਅਰਿਆਕੁਡੀ ਰਾਮਾਨੁਜਾ ਅਯੰਗਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਰਚਨਾ 
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਪੰਜਵਾਂ ਪੰਚਰਤਨ ਕ੍ਰਿਤੀ *ਐਂਡਾਰੋ ਮਹਾਨੁਭਾਵੁਲੂ*, 5 ਤਿਰੂਵਰੂਰ *ਪੰਚਰਤਨਾ ਕ੍ਰਿਤੀ* ਵਿੱਚੋਂ ਆਖਰੀ ਹੈ।
* ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਨਾਮਾ ਕੁਮੁਸੁਮਾਮੁਲਾ, ਯੁਕਟਾਮੂ ਗਾਧੂ*
* ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਲਕਸ਼ਮੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਲਧਾਰਾ ਚੱਕਰ ਵਿਨਾਇਕਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਕਮਲੰਬਿਕੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਭਿਆਮਬਾ, ਸ਼੍ਰੀ *ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਮ ਭਜੇ, ਤਿਆਗਰਾਜ ਮਹਾਧਵਜਾਰੋਹ ਅਤੇ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰਨਾ ਸਮਰਕਸ਼ਿਤੋਹਮ*
* ਕਰੂਣਾ ਜੂਡੂ ਨਿੰਨੂ ਸ਼ਿਆਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ
* ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਸੁਬਰਾਇਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਵਨਜਾਸਨ ਵਿਨੂਤਾ
* ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ *ਭਵਯਾਮੀ ਨੰਦਾ* ਅਤੇ *ਰੀਨਾ ਮਦਾਦਰੀਥਾ*
* ਵੰਦੇ ਵਾਸੁਦੇਵਮ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀਨਮੂ ਦਵਾਦਸੀ ਨੇਦੂ (ਤੇਲਗੂ ਓ! ਪਵਨਤਮਾਜਾ ਹੇ! ਅੰਨਾਮਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਘਨੂਦਾ (ਤੇਲਗੂ) 
* *ਬੰਦਾਨੇ ਰੰਗਾ* (9ਵਾਂ ਨਵਰਤਨ ਮਲਿਕੇਆ *ਆਦਿ ਵਰਾਹਨਾ*) (ਕੰਨਡ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਭਗਵਾਨ ਵਰਾਹ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਰਚਨਾ) 
* *ਮੰਗਲਮ ਅਰੁਲ* ਅਤੇ *ਰਾਮਮ ਭਜਥਾ ਮਨੂਜ* ਦੁਆਰਾ ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ
* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਅੰਨਈਏ*
* ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਇਰਾਇਮਨ ਥੰਪੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰੁਣਾ ਚੇਵਨ ਐਂਥੂ-ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦੁਕੁਲਾਕੰਬੋਜੀ ਵਿੱਚ
* ਆਰ ਐਨ ਦੋਰਾਇਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ *ਮਹਾਗਣਪਾਥੇ*
## ਹਵਾਲੇ