open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਹੈਵਨ ਕੋਲਮਨ

**ਹੈਵਨ ਕੋਲਮਨ** (ਜਨਮ 29 ਮਾਰਚ, 2006) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਹ ਯੂ.ਐਸ. ਯੂਥ ਕਲਾਈਮੇਟ ਸਟਰਾਈਕ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਯੂਥ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਵਿਲੇਸੀਓਰ ਅਤੇ ਇਸਰਾ ਹਿਰਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਬੁਲੇਟਿਨ ਲਈ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।

ਹੈਵਨ ਕੋਲਮੈਨ ਡੇਨਵਰ, ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਉਹ ਡੇਨਵਰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।

## ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ 
ਕੋਲਮਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਤਾਵਰਣਵਾਦ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਜਾਨਵਰ, ਸਲੌਥ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕਾਰਨ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਟਿਕਾਉ ਰਹਿਣ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਕਲਾਈਮੇਟ ਰਿਐਲਟੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਿਖਾਇਆ।

ਗਰੇਟਾ ਥਨਬਰਗ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਲਈ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੋਂ, 13 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਸਟੇਟ ਕੈਪੀਟਲ ਆਦਿ। ਹਰ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਉਹ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਕੋਲਾ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ, ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ, ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਹੜਤਾਲ 'ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਈ-ਮੇਲ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰੀ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਸੋਚਦੇ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਰਗਰਮੀ ਅਜੀਬ ਹੈ।

ਕੋਲਮਨ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਕੱਲੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਇਸਰਾ ਹਿਰਸੀ ਅਤੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਵਿਲੇਸਨਸਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯੂ.ਐਸ. ਯੂਥ ਕਲਾਈਮੇਟ ਸਟਰਾਈਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾਈਮੇਟ ਸਟਰਾਈਕ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। 15 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, 120+ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਇਕ ਪਬਲਿਕ ਫੋਰਮ 'ਤੇ ਕਾਰਬਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸਟੇਟ ਸੈਨੇਟਰ ਕੋਰੀ ਗਾਰਡਨਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਲਮਨ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਾਰਡਨਰ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਜਿਉਂ ਹੀ ਉਹ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿਚ ਆਈ, ਉਸਨੇ ਅਲ ਗੋਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਕੋਲਮਨ ਨੂੰ 'ਦ ਕਲਾਈਮੇਟ ਰਿਐਲਟੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ' ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ '24 ਆਵਰਸ ਆਫ ਰਿਐਲਟੀ' ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਬੋਲਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।

ਕੋਲਮਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਰਾਈਡ ਏਜੰਸੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਨੁਰਾਧਾ ਬੇਨੀਵਾਲ

thumb|ਅਨੁਰਾਧਾ ਬੇਨੀਵਾਲ

## ਜਨਮ 
ਅਨੁਰਾਧਾ ਬੇਨੀਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1986 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਖੇੜੀ ਮਹਿਮ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੋਹਤਕ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ ਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਅਨੁਰਾਧਾ ਬੇਨੀਵਾਲ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖੇਡਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮਰਿੰਡਾ ਹਾਊਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚੋਂ ਬੀ. ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ,ਐਲ. ਐਲ. ਬੀ. ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਉੱਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਦਮਨ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਹਵਾਲੇ ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। 

## ਕਿੱਤਾ 
ਅਨੁਰਾਧਾ ਬੇਨੀਵਾਲ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ, ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਰੰਜ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਜਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ‘ਜੀਓ ਬੇਟੀ’ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਕੈਂਪ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ, ਆਤਮ-ਸੁਰੱਖਿਆ,ਸ਼ਤਰੰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। 

## ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 
### ਅਜ਼ਾਦੀ ਮੇਰਾ ਬ੍ਰਾਂਡ 
ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਅਜ਼ਾਦੀ ਮੇਰਾ ਬ੍ਰਾਂਡ’ ਨਿਕਲੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ‘ਸਵਾਨੰਦ ਕਿਰਕਰੇ’ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ‘ਨਵੇਂ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਕੀਰਨ’ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਯੋਰੂਪ ਘੁਮਕੜੀ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੜੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨੁਰਾਧਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨ ਉੱਪਰ ਲੱਗੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਚੀਰਫਾੜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਦੀ ਮੇਰਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਸਥਾਪਤ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਰਦ ਦੋਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਨੌਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

### ਲੋਕ ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਏ 
ਇਸ ਘੁਮੱਕੜ ਨਾਮੇ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕੜੀ ਕਿਤਾਬ 'ਲੋਕ ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਏ' ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲਈ ਰਹਿ ਗਏ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ‘ਕਥੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ’ ਨੇ ਛਾਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਸ਼ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਸਫ਼ਰ ਅਨੁਰਾਧਾ ਬੇਨੀਵਾਲ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੰਭਾਂ ਹੇਠ ਸਮੇਟ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਸਾਹਿਤਕ ਨਮੂਨਾ 
ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਕੋਈ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕ਼ਤ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਾਲ਼ ਆਪਣਾ ਲਗਦੈ। ਕੀ ਹੈ ਉਹ ਕੁਝ ਹੋਰ, ਕਦੇ ਸੋਚਿਐ? ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੜਫ ਉੱਠਦਾ ਏ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੋਵੇ, ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਹੋਣ, ਮੇਰਾ ਘਰ ਹੋਵੇ, ਮੇਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਹੋਣ, ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਹੋਣ, ਮੇਰਾ ਕਾਲਜ ਹੋਵੇ, ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕੋਲ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਸੁਪਨੇ ਵਰਗੀ ਗੱਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਕੰਮ ਕੋਲ ਪਿੰਡ ਹੋਣਾ, ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੋਣਾ, ਅਜ਼ਾਦੀ ਕੋਲ ਆਪਣਿਆਂ ਦਾ ਹੋਣਾ, ਆਪਣਿਆਂ ਕੋਲ ਪਿਆਰ ਹੋਣਾ, ਪਿਆਰ ਕੋਲ ਬੇਫ਼ਿਕਰੀ ਹੋਣਾ, ਬੇਫ਼ਿਕਰੀ ਦੇ ਕੋਲ ਭਰੋਸਾ ਹੋਣਾ, ਭਰੋਸੇ ਕੋਲ ਹਿੰਮਤ ਹੋਣਾ, ਹਿੰਮਤ ਕੋਲ ਅੱਖਾਂ ਹੋਣਾ, ਅੱਖਾਂ ਕੋਲ ਕੰਨ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਕੰਨ ਕੋਲ ਤੇਰੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਹੋਣਾ...
ਅਬੀਗੈਲ ਡਲੇਨ

**ਅਬੀਗੈਲ ਡਲੇਨ** ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਿਆਂ ਸੰਸਥਾ ਆਰਥੋਸਟਾਇਸ ਵਿਖੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ "ਪ੍ਰੀਸੇਡੇਂਟ ਸੈਟਿੰਗ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 'ਸੜਕ ਰਹਿਤ ਨਿਯਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ' ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਰੀ ਕਲੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ 2020 ਚੇਂਜਮੇਕਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਡਲੇਨ ਨੇ ਯੂਸੀ ਬਰਕਲੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਤੋਂ ਜੂਰੀਸ ਡਾਕਟਰ (ਕਨੂੰਨੀ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ 2000 ਵਿਚ ਅਰਥਸਾਇਡ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਰਥਜਸਟਿਸ 'ਤੇ ਸਾਫ਼ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਕੋਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਟਰਿਪ ਵੈਨ ਨੋਪਪੇਨ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਕੇ 2018 ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬਣੀ।

ਡਲੇਨ ਆਲ ਵੇ ਕੇਨ ਸੇਵ ਐਨਥੋਲੋਜੀ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।  ਉਸਨੇ ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਟੂਡੇ,  ਹਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ, ਦ ਹਿੱਲ, ਈਕੋਵਾਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਚਾਰ ਸਰੋਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਰਾਏ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਡਲੇਨ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੈਂਟਰ ਫ਼ਾਰ ਇੰਟਰਨੈਟ ਐਂਡ ਸੋਸਾਇਟੀ (ਭਾਰਤ)

**ਸੈਂਟਰ ਫ਼ਾਰ ਇੰਟਰਨੈਟ ਐਂਡ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਸੀ.ਆਈ.ਐੱਸ.)** ਇੱਕ ਬੈਂਗਲੁਰੂ -ਅਧਾਰਤ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਸੀ.ਆਈ.ਐਸ. ਇੰਟਰਨੈਟ ਅਤੇ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਬਹੁਵਾਦ, ਜਨਤਕ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਪੈਡੋਗੋਗਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 
ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਸੀ.ਆਈ.ਐਸ. ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵੰਡ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।

## ਸਵਤੰਤਰ 2014 
ਸੀ.ਆਈ.ਐਸ. ਨੇ 18-20 ਦਸੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਪੰਜਵੀਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਫ਼ਤ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਵਤੰਤਰ 2014 ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
* 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾਕਾਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਕਟ ਇਨ ਏ ਫਲੂ

**ਕਟ ਇਨ ਏ ਫਲੂ** ਇਕ 1914 ਦੀ ਲਘੂ ਇਕ-ਰੀਲ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਫੈਟੀ ਅਰਬਕਲ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਮੋਰਗਨ ਵਾਲੈਸ  ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਕ ਸੇਨੇਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਵਿਕਲਪਕ ਸਿਰਲੇਖ *ਦ ਬਰਗਲਰ ਸਕੇਅਰ*  ਸੀ।

## ਸਾਰ 
ਬਰਟੀ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਰਗਲਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਚਿਮਨੀ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਕਾਸਟ 
* ਰੋਸਟੋ 'ਫੈਟੀ' ਅਰਬਕਲ ਬਰਟੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* 1914 ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਫੈਟੀ ਆਰਬਕਲ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਲਿਲੀ ਪਲੈਟ

**ਲਿਲੀ ਪਲੈਟ** (ਜਨਮ 2008) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਡੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਪਲੈਟ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਯੂਥ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਹੜਤਾਲਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਰਥ.ਆਰ.ਓ.ਜੀ,  ਅਤੇ ਡਬਲਯੂ.ਓ.ਡੀ.ਆਈ. ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ;  ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਗੱਠਜੋੜ  ਅਤੇ ਹੋਲੋ ਗਲੋਬਲ ਲਈ ਯੂਥ ਰਾਜਦੂਤ;  ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਫਾਈ ਦਿਵਸ ਲਈ ਬਾਲ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ। ਪਲੈਟ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕੂੜੇ ਬਾਰੇ ਪੋਸਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੂੜਾ-ਕਰਕਟ ਕਿਵੇਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਸੂਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਕਤ ਘਟਨਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਿਲੀ'ਜ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕਲੀਨਅਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਲਿਲੀ'ਜ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕਲੀਨਅਪ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਉਹ ਕੂੜਾ ਚੁੱਕਦੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਛਾਂਟਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਪੋਸਟ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਲੈਟ ਨੇ ਕੂੜੇ ਦੇ, ਬੋਤਲਾਂ, ਸਿਗਰੇਟ ਪੈਕੇਟ ਦੇ 100,000 ਟੁਕੜੇ ਚੁੱਕੇ। ਲਿਲੀ'ਜ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕਲੀਨਅਪ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਵਾਇਰਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ੌਕੀਨਤਾ ਦਰਸਾਈ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਾਹਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਬੁਲੀ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਫ ਇਕ ਸਾਥੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਫਾਈ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ। ਪਲੈਟ ਫਿਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਸਕੂਲ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਜਮਾਤੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਫਾਈ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2008
ਡਾ. ਅਰਵਿੰਦ

ਡਾ. ਅਰਵਿੰਦ, ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼  ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ, ਮੁਹਾਲੀ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੇੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦਾ ਰਹੇਗਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਏ ਬੈਨਡਿਟ

***ਏ ਬੈਨਡਿਟ***  1913 ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੈਟੀ ਆਰਬਕਲ ਨੂੰ ਫ਼ੀਚਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਿੰਟ ਬਚਿਆ ਹੈ।

## ਅਦਾਕਾਰ 
* ਰੋਸਕੋ 'ਫੈਟੀ' ਅਰਬਕਲ
* ਨਿਕ ਕੋਗਲੇ
* ਫੋਰਡ ਸਟਰਲਿੰਗ ਨੂੰ ਦ ਬੈਨਡਿਟ ਵਜੋਂ
* ਅਲ ਸੇਂਟ ਜਾਨ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* 1913 ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਫੈਟੀ ਆਰਬਕਲ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* *ਯੂਟਿਊਬ* ' ਤੇ ਇੱਕ ਡਾਕੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸਵਾਤੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ

**ਸਵਾਤੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ** ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਚੈਨਲਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਦ ਸਟੇਟਸਮੈਨ, ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼, ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ., ਡੇਲੀਓ ਅਤੇ ਦ ਵਾਇਰ   ਗਲਫ ਨਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਡੇਕਨ ਹੇਰਲਡ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਡੈਡੀ'ਜ ਗਰਲ ਹੈ ; ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ 'ਆਈ ਐਮ ਏ ਟਰੋਲ'। ਸਵਾਤੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੇ 2018 ਵਿਚ ਹਿੰਮਤ ਲਈ ਇਨਾਮ 'ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਿਦਆਉਟ ਬੋਰਡਰਜ' ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਬਰਖਾ ਦੱਤ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸਵਾਤੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ
ਨਿਕਿਤਾ ਲਾਲਵਾਨੀ

**ਨਿਕਿਤਾ ਲਾਲਵਾਨੀ** ਇੱਕ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕੋਟਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਾਰਡਿਫ, ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।

ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਸੋਲਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਗਿਫਟਡ (2007), ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਲੰਮੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਸਟਾ ਫਰਸਟ ਨਾਵਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਲਾਲਵਾਨੀ ਨੂੰ ਸੰਡੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਯੰਗ ਰਾਈਟਰ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੂਨ 2008 ਵਿੱਚ, ਲਾਲਵਾਨੀ ਨੇ ਗਲਪ ਲਈ ਡੇਸਮੰਡ ਇਲੀਅਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਿਬਰਟੀ ਨੂੰ 10,000 ਡਾਲਰ ਦਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।

ਲਾਲਵਾਨੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ, ਦ ਵਿਲੇਜ, 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਆਨ ਲਈ ਗਲਪ ਅਨਲਕਵਰਡ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਅੱਠ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ।

ਲਾਲਵਾਨੀ ਨੇ ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ, ਨਿਊ ਸਟੇਟਸਮੈਨ ਅਤੇ ਦ ਅਬਜ਼ਰਵਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਏਡਜ਼ ਸੂਤਰ ਲਈ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ / ਏਡਜ਼ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ ਲਾਲਵਾਨੀ ਓਰਵੇਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਜੱਜ ਸੀ। 2018 ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ ਲਿਟਰੇਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਲ 2019 ਵਿਚ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ ਐਨਕੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਜੱਜ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲ *ਯੂ ਪੀਪਲ*, ਵੈਸਟ ਲੰਡਨ ਦੇ ਪਜ਼ਜ਼ੀਰੀਆ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਲੇਖਕ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੋਗਿੰਦਰ ਪਾਲ

**ਜੋਗਿੰਦਰ ਪਾਲ** (   ਭਾਰਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਸੀ।

## ਜਨਮ 
ਜੋਗਿੰਦਰ ਪਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਸਤੰਬਰ, 1925 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੀ ਮੁਢਲੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਵਿਦਿਆ ਉਰਦੂ ਜ਼ਰੀਏ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਗਟਾਓ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ। 

## ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ 
ਜੋਗਿੰਦਰ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਐਮਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਿਚ ਰੁੱਝ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ।  

## ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ 
ਜੋਗਿੰਦਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਉਰਦੂ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਕ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨਾ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਸੀ। ਉਹ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।  

## ਲਿਖਤਾਂ 
**ਧਰਤੀ ਦਾ ਕਾਲ* (1961)*
**ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਸਕੀਮ?* (1962),
**ਖੋਦੋ ਬਾਬਾ ਕਾ ਮਕਬਰਾ* (1994)
**ਪਰਿੰਦੇ* (2000) (ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)
**ਰਹਿਮਾਨ ਬਾਬੂ ਨਹੀਂ* (ਅਫ਼ਸਾਨਿਆਂ ਦਾ ਮਜਮੂਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਛ ਦੋਸਤਰੀ ਸਨ)
**ਆਮਦ ਓ ਰਫ਼ਤ* (1975)
**ਬਿਆਨਾਤ* (1975) (ਦੋ ਛੋਟੇ ਨਾਵਲ)
**ਬੇ ਮੁਹਾਵਰਾ* (1978)
**ਬੇ ਇਰਾਦਾ* (1981), *ਨਾ ਦੀਦ* (1983), *ਖ਼ਾਬਮ ਰੋ* (1991) (ਨਾਵਲ)  

## ਕਾਂਗਰਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ 
*ਸਾ* New *ਥ ਏਸ਼ੀਅਨ* *ਲਿਟਰੇਚਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਫ਼ ਕਾਂਗਰਸ* ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਆਫਿਸ *ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਪਲਾਨ* (ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਲਿਟਰੇਰੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਜ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ), ਜੋਗਿੰਦਰ ਅਤੇ 22 ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ.  

## ਸਨਮਾਨ 
* ਸਾਲ 1999 - 2000 *ਇਕਬਾਲ ਸਨਮਾਨ''
* ਸਾਰਕ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਐਵਾਰਡ 
* ਕਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਪੁਰਸਕਾਰ 

## ਅਨੁਵਾਦ 
ਜੋਗਿੰਦਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪਾਲ, ਧੀ ਸੁੱਚਰਤਾ ਅਤੇ ਭਤੀਜੀ ਊਸ਼ਾ ਨਾਗਪਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਮੌਤ 
ਜੋਗਿੰਦਰ ਪਾਲ ਦਾ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2016 ਨੂੰ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925
ਗਿਰਿਜਾਬਾਈ ਕੇਲਕਰ

**ਗਿਰਿਜਾਬਾਈ ਮਾਧਵ ਕੇਲਕਰ** ( ) (1886–1980) ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਬਾਰੇ ਕਈ ਬਹਿਸਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ। ਉਹ 1928 ਵਿਚ ਪੁਣੇ ਵਿਖੇ ਆਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਮਰਾਠੀ ਨਾਟਯ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ 23 ਵੇਂ *ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਮਰਾਠੀ ਨਾਟਯ ਸੰਮੇਲਨ* (ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਮਰਾਠੀ ਥੀਏਟਰ ਮੀਟ) ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। 

ਉਹ ਨਰਸਿਮ੍ਹਾ ਚਿੰਤਮਨ ਕੇਲਕਰ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਰਾਠੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਮਰਾਠੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ , ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਇਕ ਉੱਤਮ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਭਾਗਗਾਣੀ ਮੰਡਲ, ਜੋ ਜਲਗਾਓਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1935 ਵਿਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਹਿੰਦੂ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ *ਪੁਰਸ਼ਾਂਚੇ ਬੈਂਡ* (ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਦਰੋਹ) ਅਤੇ *ਸਟਰਿਯਾਂਚੇ ਸਵਰਗਾ* (ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਫਿਰਦੌਸ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪਦਮ ਅਨਾਗੋਲ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1980
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1886
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਦਮਨ ਸਿੰਘ

**ਦਮਨ ਸਿੰਘ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਸ਼ੋਕ ਪਟਨਾਇਕ ( 1983 ਬੈਚ ਦੇ ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ. ਅਧਿਕਾਰੀ ) ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਗਰਿੱਡ (NATGRID) ਦਾ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਸੀ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਲੇਖਕਾਂਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ
ਸੇਠੂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ

**ਪੂਰਦਮ ਤਿਰੂਨਲ ਸੇਠੂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ** ਸੀਆਈ (5 ਨਵੰਬਰ 1895– 22 ਫਰਵਰੀ 1985) ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ 1924 ਅਤੇ 1931 ਦੇ ਵਿਚ , ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੀਤੀ ਕਾਰਨ ਰੈਜੈਂਟ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ, ਮੋਲਮ ਤਿਰੂਨਲ ਸੇਠੂ ਪਾਰਵਤੀ ਬਾਈ ਦੇ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਗੋਦ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੇਂਟਰ ਰਾਜਾ ਰਵੀ ਵਰਮਾ ਦੀਆਂ ਪੋਤਰੀਆਂ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 28 ਨਵੰਬਰ 1991 ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਰੇਵਨਾਥੀਨਾਲ ਬਾਲਗੋਪਾਲਾ ਵਰਮਾ ਬਨਾਮ ਹਿਜ ਮਹਿੰਗਾਈ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮਨਾਭਦਾਸਾ
* ਵਰਮਾ, ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰ (5 ਫਰਵਰੀ 2006) "ਹਮਦਰਦੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ" *ਦਿ ਹਿੰਦੂ* ਚੇਨਈ (ਮਦਰਾਸ), ਭਾਰਤ ;
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਇਲਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1985
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1895
ਭਾਰਾਨੀ ਤਿਰੂਨਲ ਪਾਰਵਤੀ ਬਾਈ

**ਰਾਣੀ ਭਾਰਾਨੀ ਤਿਰੂਨਲ ਪਾਰਵਤੀ ਬਾਈ** (ਜਨਮ 1850) ਤ੍ਰਾਵਨਕੌਰ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਰਾਣੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ' *ਅਤਿੰਗਲ ਏਲਾਯਾ ਰਾਣੀ* ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਕਿਲੀਮਨੂਰ ਕੇਰਲ ਵਰਮਾ ਕੋਇ ਥਾਮਪੁਰਨ ਸੀ। ਪਾਰਵਤੀ ਬਾਈ 1850 ਵਿਚ ਮੇਵਲੀਕਾਰਾ ਵਿਚ ਉਤਸਵਾ ਮੈਡਮ ਪੈਲੇਸ ਦੀ ਭਾਰਾਨੀ ਥਿਰੁਨਲ ਅੰਮਾ ਥਾਮਪੁਰਨ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਤਰੀ ਮਲਾਬਾਰ (ਕੋਲਾਥੁੰਡ) ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਵਲੀਕਾਰਾ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ
ਕਦਮਬਰੀ ਦੇਵੀ

thumb| ਕਦਮਬਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ
**ਕਦਮਬਰੀ ਦੇਵੀ** (1858 - 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1884)  ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਦੇਬੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲੋਂ ਨੌਂ ਸਾਲ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ 5 ਜੁਲਾਈ, 1868 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ, (২৫শে আষাঢ়, ১২৭৫ বঙ্গাব্দ) ਜਦੋਂ ਉਹ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਲਗਭਗ ਉਨ੍ਹੀ ਉਮਰ ਸੀ ਜਿੰਨੀ ਉਸਦੇ ਦਿਓਰ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ (ਉਸ ਤੋਂ 2 ਸਾਲ ਵੱਡੀ) ਦੀ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਦੋਸਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਖੇਡਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਟੈਗੋਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸਨੇ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1884 ਨੂੰ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ। ਟੈਗੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸਦੀ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਉਸਦੀ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। ਕਦਮਬਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
* ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕਲਟ ਕਲਾਸਿਕ *ਚਾਰੂਲਤਾ,* ਜੋ ਕਿ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ *ਨਾਸਤਨੀਰਹਿ*  'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ, ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਟੈਗੋਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।
* ਸੁਕੰਤਾ ਰਾਏ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਛਲੇਬੇਲਾ* (2002) ਵਿੱਚ ਦੇਬਸ਼੍ਰੀ ਰਾਏ ਨੇ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜਿਸ਼ੂ ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।
* ਬੰਦਨਾ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਚਿਰੋਸਖਾ ਹੀ* (2007) ਵਿੱਚ ਦੀਪੰਜਨਾ ਪਾਲ ਨੇ ਸਯਨਦੀਪ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
* ਰਿਤੂਪਾਰਨੋ ਘੋਸ਼ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਜੀਵਨ ਸਮ੍ਰਿਤੀ* (2011) ਵਿੱਚ ਰਾਇਮਾ ਸੇਨ ਨੇ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਦੱਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
* ਸੁਮਨ ਘੋਸ਼ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ *ਕਦਮਬਰੀ* (2015) ਵਿੱਚ ਕੋਨਕੋਨਾ ਸੇਨ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਪਰਮਰਾਬ ਚੈਟਰਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* https://m.youtube.com/watch?list=PLEJ8D7mRSBafh9G0B82n0ilmuRQbYYjtd&v=qDUdC_4XxuE
* *ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ* . ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ .ਰਤਾਂ 'ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ . 7 ਮਈ 2004.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1858
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕ
ਅਬੂ ਸਈਦ ਅਬੂ ਅਲ-ਖ਼ੈਰ

**ਅਬੂ ਸਈਦ ਅਬੂ ਅਲ-ਖ਼ੈਰ**  (997 - 1049) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਈਰਾਨੀ ਸੂਫੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਨੇਸ਼ਾਪੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਾਰਸੀ ਰੁਬਾਈਆਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

### ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ
।
ਦਿਲ ਜੁਜ਼ ਰਹ-ਏ-ਇਸ਼ਕੇ ਤੂ ਨ ਪੋਯਦ ਹਰਗਿਜ਼
ਜੁਜ਼ ਮੇਹਨਤ-ਓ-ਦਰਦ-ਏ-ਤੂ ਨ ਗੋਯਦ ਹਰਗਿਜ਼
ਸਹਰਾ-ਏ-ਦਿਲਮ ਇਸ਼ਕ਼-ਏ-ਤੂ ਸ਼ੋਰਿਸਤਾਂ ਕਰਦ 
ਤਾ ਮੇਹਰ-ਏ-ਕਸੇ ਦੀਗਰ ਨ-ਰੋਯਦ ਹਰਗਿਜ਼

(ਅਰਥਾਤ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਰਾਹ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਲਭਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਤੇਰੇ ਦਰਦ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਸਹਿਰਾ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਬੰਜਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਪਿਆਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉੱਗ ਨਾ ਸਕੇ।)

2.ਮਨ ਬੇ ਤੋ ਦਮੀ ਕਰਾਰ ਨਤਵਾਨਮ ਕਰਦ
ਅਹਿਸਾਨ ਤਰਾ ਸ਼ੁਮਾਰ ਨਤਵਾਨਮ ਕਰਦ
ਗਰ ਬਰਸਰ-ਏ-ਮਨ ਜ਼ਬਾਨ ਸ਼ਵਦ ਹਰ ਮਵਯਯ
ਯਕ ਸ਼ੁਕਰ-ਏ-ਤੋ ਅਜ਼ ਹਜ਼ਾਰ ਨਤਵਾਨਮ ਕਰਦ

### ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨੀ ਕਵੀ
ਮਰੀਅਮ ਥਰੇਸੀਆ ਚ੍ਰਮਲ

thumb| ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮਰੀਅਮ ਥਰੇਸੀਆ ਦੀ
thumb| ਕਮਰਾ ਜਿੱਥੇ ਸੇਂਟ ਮਰੀਅਮ ਥਰੇਸੀਆ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
thumb| ਉਹ ਕਮਰਾ ਜਿੱਥੇ ਸੇਂਟ ਮਰੀਅਮ ਥਰੇਸੀਆ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।
thumb| ਸੇਂਟ ਮਰੀਅਮ ਥਰੇਸੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ।
**ਮਰੀਅਮ ਥਰੇਸੀਆ** (ਜਨਮ **ਥਰੇਸੀਆ ਚ੍ਰਮਲ ਮਨਕਿਡੀਯਾਂ;** 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 1876 - 8 ਜੂਨ 1926) ਭਾਰਤੀ-ਸੀਰੀਆ ਮਾਲਾਬਾਰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਲੀਸਿਯਾ ਦੀ ਬਾਨੀ ਸੀ। ਥਰੇਸੀਆ ਮਨਕਿਡੀਯਾਂ ਅਕਸਰ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਪਰਮ-ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਉਸਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਰਸੂਲ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।

ਪੋਪ ਜੌਨ ਪੌਲ II ਨੇ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2000 ਨੂੰ ਦੇਰ ਰਾਤ ਨਨ ਨੂੰ ਬੀਟੀਫਾਇਡ ਕੀਤਾ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ
* ਇਤਿਹਾਸ ਪੁਥੀਨਚੀਰਾ 
*   
* ਹੈਗੀਗ੍ਰਾਫੀ ਸਰਕਲ
* ਸੰਤਾਂ SQPN
* ਹੋਲੀ ਸੀ
* ਸੰਤੀ ਈ ਬੇਟੀ
* ਸੁਨੀਲ Villwamangalath: സ്വന്തം പുത്തന്ചിറ ചരിത്രവഴികളിലൂടെ, ਦਸੰਬਰ 2014 (Puthenchira, St ਮਰੀਅਮ Thresia ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿਚ ਬੁੱਕ).
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1926
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1876
ਪ੍ਰਭਾਬਤੀ ਬੋਸ (ਦੱਤ)

**ਪ੍ਰਭਾਬਤੀ ਬੋਸ** (ਜਨਮ ਤੋਂ **ਦੱਤਾ**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਅਤੇ ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1869 ਵਿਚ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਕਾਇਸਥ ਹਤਕੋਲਾ ਦੇ ਭਾਰਦਵਾਜਾ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਦੱਤਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਉੱਤਰੀ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ  ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਸ਼ੀਨਾਥ ਦੱਤਾ ਰੋਡ, ਬਾਰਨਾਗੋਰ (ਕਲਕੱਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ) ਦੇ ਗੰਗਾਨਾਰਾਇਣ ਦੱਤਾ ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਕਾਮਿਨੀ ਦੱਤਾ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਸੀ।

## ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਬੱਚੇ 
ਪ੍ਰਭਾਬਤੀ ਅਤੇ ਜਾਨਕੀਨਾਥ ਬੋਸ ਦੇ ਇੱਕਠੇ ਚੌਦਾਂ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬੋਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਪ੍ਰਭਾਬਤੀ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਬੋਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ, ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ।

ਉਸਨੇ ਚੌਦਾਂ ਬੱਚਿਆਂ, ਛੇ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਬੋਸ, ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜਿਸਟ ਡਾ: ਸੁਨੀਲ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਸਨ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਰਗਰਮੀ 
1928 ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਬਤੀ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1943
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1869
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੇ ਸਫ਼ੇ
ਚੁੰਨਗਟ ਕੁੰਜਿਕਵੰਮਾ

**ਚੁੰਨਗਟ ਕੁੰਜਿਕਵੰਮਾ** (1894–1974) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। 1938 ਵਿਚ ਉਹ ਕੇਰਲਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (ਸਰਵਵਾਦੀ) ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਈ.ਐਮ.ਐਸ. ਨੰਬੂਦਰੀਪਦ (ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ) ਸੱਕਤਰ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਚੁੰਨਗਟ ਕੁੰਜਿਕਵੰਮਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਇਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਪਾਲਾਕੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਓਟਾਪਲਮ ਦੇ ਚੁੰਨਗਟ ਦਾ ਵਾਸੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1930 ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਸਦੀ ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਫਰੰਟਲਾਈਨ ਖੇਤਰੀ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਲੜਾਈ ਲੜੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
(Based on the articles of Mr. Pirappancode Susheelan published in Veekshanam, 4 August 1975, Keralabhushanam, 3 August 1975 and Vanitha).
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1894
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1974
ਲਬਨਿਆ ਪ੍ਰਭਾ ਘੋਸ਼

**ਲਬਨਿਆ ਪ੍ਰਭਾ ਘੋਸ਼** (1897 &#x2013; **2003), ਲਬਾਨਿਆ ਦੇਵੀ**, ਨੂੰ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪੁਰੂਲਿਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤੋਂ, ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ। ਉਹ ਲਗਭਗ 106 ਸਾਲ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਗਰੀਬੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋਈ, ਉਸਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਇਕਮਾਤਰ ਸਰੋਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ  ਪੈਨਸ਼ਨ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਨਿਆਂ ਲਈ ਲੜਾਈ ਲੜੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1897
ਅੰਬੁਜਮਾਲ

**ਅੰਬੁਜਮਾਲ ਦੇਸੀਕਚਾਰੀ** ਉਰਫ਼ **ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਯੰਗਰ** ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਇਕ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ, ਉਸਨੇ ਸਿਵਲ ਅਵੱਗਿਆ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਅੰਬੁਜਮਾਲ ਨੂੰ 1964 ਵਿਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1993 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਅੰਬੁਜਮਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਜਨਵਰੀ 1899 ਨੂੰ ਸ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਯੰਗਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਰੰਗਨਾਯਕੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਯੰਗਰ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਨ ਅਤੇ ਸਵਰਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਅੰਬੁਜਮਾਲ ਦੇ ਨਾਨਾ ਸਰ ਵੀ. ਭਸ਼ਿਅਮ ਅਯੰਗਰ ਸਨ, ਜੋ ਮਦਰਾਸ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਐਡਵੋਕੇਟ-ਜਨਰਲ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਜੱਦੀ ਭਾਰਤੀ ਸੀ। ਅੰਬੁਜਮਾਲ ਨੇ 1910 ਵਿਚ ਕੁੰਬਕੋਨਮ ਤੋਂ ਇਕ ਐਡਵੋਕੇਟ ਐਸ. ਦੇਸੀਕਾਚਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਸਾਰੂ ਸਮਾਜਕ-ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੋਂ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਦਿਲਚਸਪੀ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਸੁਬਲਾਕਸ਼ਮੀ, ਡਾ. ਮੁਥੁਲਕਸ਼ਮੀ ਰੈਡੀ ਅਤੇ ਮਾਰਗਰੇਟ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਹੋਈ। ਅੰਬੁਜਮਾਲ ਨੇ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰਦਾ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਹ 1929 ਤੋਂ 1936 ਤੱਕ ਸਰਾਡਾ ਲੇਡੀਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਭੈਣ ਸੁਬਲਾਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1929 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਲੀਗ, ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਲੀਗ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਗੈਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿੰਗ ਸੀ।

## ਯੋਗਦਾਨ 
ਅੰਬੁਜਮਾਲ ਨੇ ਅਸਹਿਯੋਗ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ - ਉਸ ਨੂੰ 1932 ਵਿਚ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਕੈਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਉਸ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1948 ਵਿਚ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਗਾਂਧੀ ਨੀਲਾਯਮ ਦੀ ਤਿਆਨਪੇਟ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਥੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਦੁੱਧ, ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਕਾਂਜੀ (ਗਰੀਬ) ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਅੰਬੁਜਮਾਲ ਆਪਣੀ ਸਾਦਗੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅੱਕੱਮਾ, ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਖਾਦੀ ਪਹਿਨਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਮਣਕੇ ਦੇ ਤਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਿਲਾ ਆਸ਼ਰਮ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ, ਜੋ ਸਵੈ-ਸਤਿਕਾਰ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਗਾਂਧੀ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਉਥੇ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ) ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪੱਖ 'ਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।

ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। 1964 ਵਿਚ ਅੰਬੁਜਮਾਲ ਨੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1899
ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨੂੰਪੁਰੀ

**ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨੂੰਪੁਰੀ** ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ। 

### ਬਾਲ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਬੋਲ ਪਿਆਰੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ*
**ਬਾਲ ਬਗੀਚਾ*
**ਬਾਲ ਉਡਾਰੀਆਂ*
**ਮਾਮੇ ਦੀ ਚਿੜੀ*
**ਹੰਕਾਰੀ ਕੁਕੜ*
**ਫੁਲ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੇ*
**ਸਚ ਖੜਾ ਨੀਹਾਂ ਵਿਚ ਉਚਾ* 
**ਮਿਤਰਤਾ ਬਚਪਨ ਦੀ*
**ਚੰਨ ਨੂੰ ਚਿਠੀ*
**ਰੁੱਖ ਤੇ ਮਨੁੱਖ*
**ਜਖ਼ਮੀ ਹੰਸ* 

### ਹੋਰ
**ਲੋਹੇ ਦੀ ਔਰਤ* (ਨਾਵਲ)
**ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਵਿਚ ਸਿਕੰਦਰ ਦੀ ਕਥਾ*

## ਐਵਾਰਡ
*ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮਿਰਤਸਰ ਵਲੋਂ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ
*ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ ਪੁਰਸਕਾਰ
*ਸਰਹਿੰਦ ਫਤਿਹਗੜ ਸਾਹਿਬ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਵਲੋਂ ਜੋਗੀ ਅਲਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਐਵਾਰਡ
*ਸੂਹੀ ਸਵੇਰ ਮੀਡੀਆ ਐਵਾਰਡ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨੂੰਪੁਰੀ ਜੀ ਦੀ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਲੇਖਕ
ਭਾਰਾਨੀ ਤਿਰੂਨਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ

**ਮਹਾਰਾਣੀ ਭਾਰਾਨੀ ਤਿਰੂਨਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ** ਸੀਆਈ (1848–1901) 1857 ਤੋਂ 1901 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਤ੍ਰਾਵਨਕੋਰ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਰਲਾ ਵਰਮਾ ਵਾਲੀਆ ਕੋਇਲ ਥਾਮਪੁਰਨ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ 
thumb| ਤ੍ਰਵਾਨਕੋਰ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ
ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ ਦੇ ਮੇਵਲਿਕਾਰਾ ਦੀ ਭਾਰਾਨੀ ਨਲ ਅੰਮਾ ਤਮਪੂਰਮ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 1848 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ  ਕੋਲਾਥੁੰਡ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਤਰਾਵਾਂਕੌਰ ਵਿਚ ਵਸ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਮਲਾਬਾਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੋਲਾਥੁੰਡ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਏ, ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਵਾਪਸ ਤ੍ਰਾਵਨਕੋਰ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਮੇਵਲਿਕਾਰਾ , ਐਨਨਾੱਕਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੇਕਾਰਾ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

ਸੰਨ 1857 ਵਿਚ ਤ੍ਰਾਵਨਕੋਰ ਦੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਉਥਰਾਮ ਤਿਰੂਨਾਲ ਦੀ ਭਤੀਜੀ, ਐਚ. ਪੀ., ਪੁਰਮ, ਤਿਰੂਨਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ , ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਮੁਲਮ ਥਿਰੂਨਲ, ਦੇ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਈ। ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਮਾਰੂਮਕਕਾਥਯਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਛਲੀਆਂ ਪੰਜ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੋਲਾਥੁਡ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਤ੍ਰਾਵਨਕੋਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਮਵੇਲੀਕਾਰਾ ਦੀ ਭਰਾਨੀ ਥਿਰੁਨਲ ਅੰਮਾ ਥਾਮਪੁਰਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਧੀਆਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ (ਅ. 1848) ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਪਾਰਵਤੀ ਬਾਈ (ਅ. 1850) ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

## ਸਰੋਤ 
* ਵੀ. ਨਾਗਮ ਆਈਆ *ਦੁਆਰਾ ਟ੍ਰਾਵੈਂਕੋਰ ਸਟੇਟ ਮੈਨੂਅਲ ਭਾਗ II* (1906)
* *ਟ੍ਰਾਵਾਨਕੋਰ ਸਟੇਟ ਮੈਨੂਅਲ ਵਾਲੀਅਮ II* (1940) ਟੀ ਕੇ ਵੇਲੂ ਪਿਲਾਈ ਦੁਆਰਾ
* *ਵਿਸ਼ਾਖਵਿਜਯਾ:* ਏ ਸੱਟਡੀ, ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਿਲਾਈ ਦੁਆਰਾ 
* ਲਕਸ਼ਮੀ ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੁਆਰਾ *ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੋੜ ਤੇ*
* ਪਿਆਰੇ ਲੋਟੀ ਦੁਆਰਾ *ਇੰਡੀਆ*
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1901
ਲੂਸੀ ਗ੍ਰੇ (ਸਰਗਰਮੀ)

**ਲੂਸੀ ਗ੍ਰੇ** (ਜਨਮ ਦਸੰਬਰ 2006) ਇੱਕ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਲੂਸੀ ਗ੍ਰੇ ਟੇ ਇਰਿੰਗਾ ਓ  ਕਹੁਕੁਰਾ ਸਕੂਲ, (ਕੇਸ਼ਮੇਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ) ਕ੍ਰਾਇਸਚਰਚ, ਓਟੇਅਰੋਰਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਸਟਰਾਇਕ 4 ਕਲਾਈਮੇਟ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮਾਰਚ ਵੀ ਹਨ। 2019 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਾਰਚ ਹੋਏ, 15 ਮਾਰਚ, 24 ਮਈ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਫਿਰ 27 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਆਦਿ। ਚੌਥਾ, ਇਨਡੋਰ ਵਿਰੋਧ ਮਈ 2020 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸੀਓਵੀਆਈਡੀ -19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਤਾਲਾਬੰਦ ਸੀ।

ਮਈ 2019 ਵਿਚ ਗ੍ਰੇ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੈਕਿੰਡਾ ਆਡਰਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਕੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸੰਕਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸਾਲ 2019 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੁਵਾ ਲੀਡਰ ਦਿਵਸ, 2019 ਫੈਸਟੀਵਲ ਫਾਰ  ਅਤੇ ਟੇੱਡਐਕਸ ਯੂਥ @ ਕ੍ਰਾਈਸਟਚਰਚ ਵਿਖੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਓਨਲਾਈਨ 2020-2021 ਆਓਟੇਰੋਆ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਟੀਚੇ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਣਕਾਰ ਹੋਵੇਗੀ।

ਗ੍ਰੇ ਨਾਮ ਗਰੈਟਾ ਥੰਬਰਗ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਰਕੁਨ, ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਇਕ ਨਮੂਨੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ “ਰਾਈਜ਼ ਅਪ”, ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 2019 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ '**2019 ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ**' 19 ਮਈ 2019 ਨੂੰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। 23 ਮਈ 2019 ਨੂੰ ਗਿਣਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਉਸੇ ਦਿਨ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
2019 ਵਿਚ 17 ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਨ ਲਈ ਵੋਟਾਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਪਹਿਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਜਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਕ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਆਪ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਛੋਟੇ ਦਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਜਮਹੂਰੀ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਾ ਕੇ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਟੱਕਰ ਚਾਰ ਕੋਨੇ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। 

## ਸਰਵੇਖਣ
### ਓਪੀਨੀਅਨ ਪੋਲ
### ਚੌਣ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੇ ਸਰਵੇਖਣ 
## ਭੁਗਤੀਆਂ ਵੋਟਾਂ 
## ਨਤੀਜੇ 
## ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨਤੀਜਾ
## ਉਪਚੌਣਾਂ 2019-2024 
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 2024 ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ

2022 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Election Commission of India
* Punjab Lok Sabha Election 2019 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ
ਲਲਿਤ ਬਹਿਲ

**ਲਲਿਤ ਬਹਿਲ** (15 ਅਗਸਤ 1949 - 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021)  ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। 

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਲਾਲੀ ਬਹਿਲ ਨੇ ਕਾਲਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੇਲ਼ੇ ਐਕਟਿੰਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਵਰਸਿਟੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ( ਪੰਜਾਬ ) ਵਿਖੇ ਸਤੀਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਰਵੀ ਦੀਪ, ਪ੍ਰਮੋਦ ਮਾਥੋ ਕਮਲ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਹਰਜੀਤ ਵਾਲੀਆ ਨਾਲ ਮਿਲ਼ ਕੇ ਥਿਏਟਰ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ । ਉਸ ਨੇ *ਕਯਾ ਨੰਬਰ ਬਦਲੇਗਾ,* *ਛਤਰੀਆਂ,* *ਨਾਇਕ ਕਥਾ,* *ਹਰਾ ਸਮੰਦਰ ਗੋਪੀਚੰਦਰ, ਕੁਮਾਰਸਵਾਮੀ*  ਅਤੇ *ਸੂਰਯਸਤ*  ਸਮੇਤ  ਅਨੇਕਾਂ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।  ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਇੰਡੀਅਨ ਥੀਏਟਰ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੋਹਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਲਲਿਤ ਬਹਿਲ ਇੰਡੀਅਨ ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ ਰੀਪਰੈਟਰੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ*ਤਪਿਸ਼,* *ਜਨਮਦਿਨ ਮੁਬਾਰਕ,* *ਆਤਿਸ਼*  ਅਤੇ *ਸੁਨਹਿਰੀ ਜਿਲਦ*  ਵਰਗੀਆਂ  ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਟੈਲੀਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ, ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਕੇ ਪੋਤੇ , ਮਹਾਸੰਗਰਾਮ, ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼, ਵਿਜੀ ਅਤੇ ਸਦ-ਏ-ਵਾਦੀ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕਾਂ  ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ । 

### ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 
* *ਤਾਪਸੀ* (ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ)
* *ਜਨਮਦਿਨ ਮੁਬਾਰਕ* (ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ)
* *ਆਤਿਸ਼* (ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ)
* *ਅਫ਼ਸਾਨੇ* (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ)
* *ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਕੇ ਪੋਤੇ* (ਹਿੰਦੀ ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਅਲ)
* *ਮਹਾ ਸੰਗ੍ਰਾਮ* (ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਅਲ)
* *ਵਿਜੀ* (ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਅਲ)
* *ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼* (ਉਰਦੂ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ)
* *ਸੁਨੇਹਿਰੀ ਜਿਲਦ* (ਪੰਜਾਬੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ)
* *ਸਦਾ-ਏ-ਵਾਦੀ* (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ)

### ਬਤੌਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ 
* *ਕਿਆ ਨੰਬਰ ਬਦਲੇਗਾ* (ਸਟੇਜ ਪਲੇ)
* *ਸੂਰਜ ਕੀ ਅੰਤਿਮ ਕਿਰਨ ਸੇ ਸੂਰਯਾ ਕੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਨ ਤਕ* (ਸਟੇਜ ਪਲੇ)
* *ਸੂਰਯਸਤ* (ਸਟੇਜ ਪਲੇ)
* *ਤਪਿਸ਼* (ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ)
* *ਜਨਮਦਿਨ ਮੁਬਾਰਕ* (ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ)
* *ਆਤਿਸ਼* (ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ)
* *ਅਫ਼ਸਾਨੇ* (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ)
* *ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਕੇ ਪੋਤੇ*  (ਹਿੰਦੀ ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਅਲ)
* *ਮਹਾ ਸੰਗ੍ਰਾਮ* (ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਅਲ)
* *ਵਿਜੀ* (ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਅਲ)
* *ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼* (ਉਰਦੂ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ)
* *ਸੁਨਹਿਰੀ ਜਿਲਦ* (ਪੰਜਾਬੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ)
* *ਸਦਾ-ਏ-ਵਾਦੀ* (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ)

### ਬਤੌਰ ਅਦਾਕਾਰ 
* *ਨਯੇ ਖੁਦਾ* (ਸਟੇਜ ਪਲੇ)
* *ਗੋਦੋ ਕੀ ਆਮਦ* (ਸਟੇਜ ਪਲੇ)
* *ਸੂਰਿਆ ਕੀ ਅੰਤਿਮ ਕਿਰਨ ਸੇ ਸੂਰਿਆ ਕੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਨ ਤਕ, (ਸਟੇਜ ਪਲੇ 1976)*
* *ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ* (ਪੰਜਾਬੀ ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਅਲ)
* *ਕੁਮਾਰਸਵਾਮੀ* (ਸਟੇਜ ਪਲੇ)
* *ਸੂਰਯਸਤ* (ਸਟੇਜ ਪਲੇ)
* *ਜੋਸਫ਼ ਕੇ. ਕਾ ਮੁੱਕਦਮਾ* (ਸਟੇਜ ਪਲੇ 1981)
* *ਇਕ ਸੇਲਜ਼ਮੈਨ ਦੀ ਮੌਤ* (ਸਟੇਜ ਪਲੇ)
* *ਤਾਪਸੀ* (ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ)
* *ਚਿੜੀਓਂ ਕਾ ਚੰਬਾ* (ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ)
* *ਰਾਣੀ ਕੋਕਿਲਾਂ*  (ਟੈਲੀਫਿਲਮ)
* *ਜਨਮਦਿਨ ਮੁਬਾਰਕ* (ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ)
* *ਆਤਿਸ਼* (ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ)
* *ਅਫ਼ਸਾਨੇ* (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ)
* *ਸੁਨਹਿਰੀ ਜਿਲਦ* (ਪੰਜਾਬੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ)
* *ਸਦਾ-ਏ-ਵਾਦੀ* (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ)
* *ਤਿਤਲੀ* (2014) (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ)
* *ਮੁਕਤੀ ਭਵਨ* (ਹਿੰਦੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ)
* *ਮੇਡ ਇਨ ਹੈਵਿਨ* -2019 (ਭਾਰਤੀ ਵੈਬ ਸੀਰੀਜ਼ - ਅਮੇਜ਼ਨ ਪ੍ਰਾਈਮ)
* ਜੱਜਮੈਂਟਲ ਹੈ ਕਿਆ - 2019 

## ਪਰਿਵਾਰ 
ਲਲਿਤ ਬਹਿਲ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਵਨਿੰਦਰ ਬਹਿਲ ਲੇਖਕ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਬੇਟਾ ਕਾਨੂ ਬਹਿਲ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ.

## ਹਵਾਲੇ 
 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* https://web.archive.org/web/20100806190244/http://www.ਮੋਹਨਮਹਾਰਿਸ਼ੀ.ਆਈ.ਨ. / ਉਤਪਾਦਾਂ / ਜੋਸੇਫਕ 1981.php
*   
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949
ਡਫਲੀ

, Isfahan, Iran.]]
, Syria, the Musician on the far left using the *daf*.]]
 from Sanandaj]]

ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੁਰਦੀ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਫਰੇਮ ਡਰੱਮ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਕੁਰਦ ਵਿਚਾਲੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਡੈਫ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਜ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਜ਼

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ-ਨਾਚ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਓੁਹਾਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਕਰਤਲ

**ਖੜਤਾਲ ਜਾਂ ਕਰਤਾਲ**

### ਖੜਤਾਲ 
ਖੜਤਾਲ ਨੂੰ ਕਰਤਾਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚੀਨ ਕਾਲ ਦਾ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਪ੍ਰਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤਕ ਇਹ ਸਾਧੂ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਸਾਜ਼ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਮੰਦਰ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਜਨ, ਕੀਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਵਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਇਸ ਨੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਹਾਤੀ ਗੱਭਰੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੂੰਬੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖੜਤਾਲ ਦੀ ਜੋੜੀ ਲੈ ਕੇ ਵਜਾਉਂਦਿਆਂ ਤੇ ਗਾਉਂਦਿਆਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਤੂੰਬੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁਰ ਕੱਢਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੜਤਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਲੈਅ ਨਾਲ ਤਾਲ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਖੜਤਾਲ ਵੱਜਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਚੰਗੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਛੈਣਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੜੀ ਪੀਆਰੀ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਬਣਾਵਟ ਇਹ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਦੋ, ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 5 ਇੰਚ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 10 ਇੰਚ ਤਕ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ 2 ਇੰਚ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 3 ਇੰਚ ਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਖੰਜਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਛੈਣੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਕੋ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਕੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਲਕੜੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗੂਠਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਟੁਕੜੇ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲੀਆਂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਖੜਕਾਉਣਾ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਵਾਦਨ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਮੀਰਾ ਬਾਈ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖੜਤਾਲ ਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਲੇ ਕੇ ਭਜਨ,ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 2014 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ

The **2014 ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂs** ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਨੂੰ ਪਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ , making it the seventh phase of the elections.

## ਪਿਛੋਕੜ 
## ਨਤੀਜੇ 
thumb

## ਉਪ-ਚੋਣਾਂ 2014-2019 
## ਹੋਰ 
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੌਣਾਂ 2019

ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2012

ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2017
ਗਿੱਲ ਸੁਰਜੀਤ

**ਗਿੱਲ ਸੁਰਜੀਤ** (4 ਅਗਸਤ 1948 - 24 ਅਪਰੈਲ 2021) ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। *ਸ਼ਹਿਰ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਮੁੱਛ ਫੁੱਟ ਗੱਭਰੂ ਨੇ ਸੋਹਣੇ* ਵਰਗੇ ਲੋਕਪਸੰਦ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਰਚੇਤਾ ਗਿੱਲ, ਗੀਤਕਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਫ਼ਲ ਕੋਰੀਓਗਰਾਫਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ, ਕੌਣ ਦਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਣੇ, ਜ਼ੋਰ ਜੱਟ ਦਾ, ਜੱਟ ਪੰਜਾਬੀ, ਜੱਟ ਵਲੈਤੀ ਅਤੇ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਵਤਨਾਂ ਦਾ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖ ਚੁਕਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਗਿੱਲ ਸੁਰਜੀਤ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੜਿੱਕ (ਨੇੜੇ ਬੱਧਨੀ ਕਲਾਂ) ਵਿਖੇ ਬਾਪੂ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਬੇਬੇ ਕਰਤਾਰ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਉਸਦੇ ਨਾਨਕਾ ਪਿੰਡ ਲੁਹਾਰਾ ਵਿਖੇ 4 ਅਗਸਤ 1948 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਸਕੂਲ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਬੀ.ਏ.ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੜਕੀ ਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

## ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਮੈਂ ਨਾ ਅੰਗਰੇਜੀ ਜਾਣਦੀ
**ਮੇਲਾ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ* (1987)
**ਵੰਗਾਂ ਦੀ ਛਣਕਾਰ*(2006)
**ਝਾਂਜਰ ਦਾ ਛਣਕਾਟਾ*(2008)
**ਚੇਤੇ ਕਰ ਬਚਪਨ ਨੂੰ* (2009)
**ਚੀਰੇ ਵਾਲਿਆ ਗੱਭਰੂਆ* (2014)

## ਐਵਾਰਡ
*ਕਲਚਰਲ ਅਵਾਰਡ (1971 ਵਿੱਚ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਜੀ.ਐਸ.ਪਾਠਕ ਵਲੋਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ)
*ਪੰਜਾਬੀ ਫੋਕ ਮਿਊਜਿਕ ਅਵਾਰਡ (1994, ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਰਿਚਮੰਡ ਵਿਖੇ)
*ਪਟਿਆਲਾ ਰਤਨ ਐਵਾਰਡ
*ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਐਵਾਰਡ (ਪ੍ਰੋ.ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ)
*ਐਮ.ਐਸ.ਰੰਧਾਵਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕਲਚਰਲ (ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਚਰਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਮੋਹਾਲੀ)
*ਫੋਕ ਡਾਂਸ ਐਵਾਰਡ
*ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਣਖੀ ਐਵਾਰਡ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ
ਜਯੋਤਿਰਮਾਈ ਗੰਗੋਪਾਧਿਆਏ

**ਜਯੋਤਿਰਮਾਈ ਗੰਗੋਪਾਧਿਆਏ** (1889-1945) ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਦਿਆਵਾਦੀ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਜਯੋਤਿਰਮਾਈ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਜਨਵਰੀ 1889 ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ, ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਕਨਾਥ ਗਾਂਗੁਲੀ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ, ਬ੍ਰਾਹਮ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਕਾਦੰਬਨੀ ਦੇਵੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ।

## ਮੌਤ 
ਜਯੋਤਿਰਮਾਈ 22 ਨਵੰਬਰ 1945 ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੀ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਜਲੂਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1945
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1889
ਗੌਰੀ ਰੁਕਮਨੀ ਬਾਈ

**ਅਇਲਯਮ ਥਿਰੁਨਲ ਗੌਰੀ ਰੁਕਮਨੀ ਬਾਈ**  ਤ੍ਰਾਵਨਕੋਰ ਦੇ ਐੱਟਿੰਗਲ ਏਲਾਯਾ ਤਮਪੂਰਮ ਦੀ ਛੋਟੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਰੁਕਮਨੀ ਬਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1791 ਵਿਚ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਨੇ ਐੱਟਿੰਗਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰਾਣੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅੱਥਮ ਥਿਰੂਨਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੁਨਲ ਰਾਮ ਵਰਮਾ ਸੀ।

## ਪੂਰਾ ਸਿਰਲੇਖ 
ਉਸਦੀ ਉੱਚਤਾ ਸ੍ਰੀ ਪਦਮਨਾਭਾ ਸੇਵਿਨੀ ਵਾਂਚੀਪਾਲ ਦਿਯੁਮਨੀ ਰਾਜ ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਅਇਲਯਮ ਥਿਰੁਨਲ ਗੌਰੀ ਰੁਕਮਨੀ ਬਾਈ, ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਦੀ ਜੂਨੀਅਰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1837
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1809
ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਤਾਨ

ਭਾਈ **ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਤਾਨ** ਇਕ ਸਿੱਖ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਨੀਰਜ ਸ਼ੇਖਰ

**ਨੀਰਜ ਸ਼ੇਖਰ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 10 ਨਵੰਬਰ 1968) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਲਿਆ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇਬਰਾਹਿਮਪੱਤੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ  ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਬੇਟਾ ਹੈ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
29 ਦਸੰਬਰ 2007 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਉਪ ਚੋਣ ਵਿੱਚ, ਬਾਲੀਆ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ 295,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।

2009 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇਸੇ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 15 ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਸਨੇ ਸੁਸ਼ਮਾ ਸ਼ੇਖਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ 2 ਬੱਚੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
 

|-

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ
ਸਿਏ ਬਸਤੀਦਾ

**ਸਿਏ ਬਸਤੀਦਾ** (ਜਨਮ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002) ਇੱਕ ਮੈਕਸੀਕਨ-ਚਿਲੀ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਮੈਕਸੀਕਨ ਓਟਮੀ - ਟੋਲਟੈਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ 'ਫ਼ਰਾਈਡੇਜ਼ ਫਾਰ ਫਿਊਚਰ' ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਦੇਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਮੋਹਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੀਪਲਜ਼ ਕਲਾਈਮੇਟ ਮੂਵਮੈਂਟ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸਨਰਾਈਜ਼ ਮੂਵਮੈਂਟ ਅਤੇ ਏਕਸਟਿੰਕਸ਼ਨ ਰੇਬੇਲੀਅਨ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਰੀ-ਅਰਥ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਦੀ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੈਰ ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਗਠਨ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
left|thumb| ਬਸਤੀਦਾ ਥਨਬਰਗ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, 2019
ਬਸਤੀਦਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅਟਲਾਕੋਮੁਲਕੋ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਮਾਪੇ ਮਿੰਦਹੀ ਅਤੇ ਜੈਰਲਡੀਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਵਾਤਾਵਰਣਵਾਦੀ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਸੈਨ ਪੇਡ੍ਰੋ ਟੂਲਟੇਪੇਕ ਵਿਚ ਹੋਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਐਜ਼ਟੈਕ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸੇਲਟਿਕ ਮੂਲ ਦੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚਿਲੀ ਹੈ। ਬਸਤੀਦਾ ਕੋਲ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੋਹਰੀ ਮੈਕਸੀਕਨ ਅਤੇ ਚਿਲੀ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਹੈ।

ਬਸਤੀਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੋਕੇ ਦੇ ਬਾਅਦ 2015 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਕਸਬੇ ਸੈਨ ਪੇਡਰੋ ਟੁਲਟੇਪੇਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਹੜ੍ਹ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਬਸਤੀਦਾ ਨੇ ਦ ਬੀਕਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
* ਵੀ ਰਾਇਜ਼ (2019)
* ਈਮੇਜ਼ਨ ਦ ਫਿਊਚਰ (2020)

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਗੁਲਬਹਾਰ ਬੇਗਮ

ਮਹਾਰਾਣੀ **ਗੁਲਬਹਾਰ ਬੇਗਮ** (ਦਿਹਾਂਤ 1863) ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਗੁਲ ਬੇਗਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਿਮ ਨਾਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਰੋਪੜ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ 'ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1833 ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਬਦਲੇ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਹੀ। ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਮੋਤੀ ਨਾਲ ਇਕ ਸੋਨੇ ਦੀ ਨੱਥ ਉਸਦੀ ਨੱਕ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਅਤੇ ਪੈਰ ਮਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਲਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਹੀਰੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਿਚ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗੀਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਕ ਨਵਾਬੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਗੁਲਬਹਾਰ ਬੇਗਮ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੂਜੀਆਂ ਦਰਬਾਰੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਦੀ ਪਰਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜਲੂਸਾਂ ਦੌਰਾਨ ਅਕਸਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਹੀ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਰੰਗ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਹਵੇਲੀ ਮੀਆਂ ਖ਼ਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹਵੇਲੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਜਦੋਂ 1839 ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਕ ਦਰਬਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। 1849 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ 12,380 ਰੁਪਏ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਇਕ ਪੁੱਤਰ, ਸਰਦਾਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ ਜੋ ਉਸਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਮ ਸਾਲ ਮੀਆਂ ਸਾਹਿਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ ਉਹ ਖੇਤਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਮਸਜਿਦ ਬਣਾਈ। 1863 ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1863
ਰਾਮੇਸ਼ਵਰੀ ਨਹਿਰੂ

thumb| ਰਾਮੇਸ਼ਵਰੀ ਨਹਿਰੂ 1987 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੋਹਰ 'ਤੇ
**ਰਾਮੇਸ਼ਵਰੀ ਨਹਿਰੂ** (ਉਰਫ਼*ਰਾਮੇਸ਼ਵਰੀ ਰੈਨਾ* ; 10 ਦਸੰਬਰ 1886 - 8 ਨਵੰਬਰ 1966) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗ਼ਰੀਬ ਵਰਗਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1902 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ, ਬ੍ਰਿਜਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਬੇਟਾ ਬ੍ਰਜ ਕੁਮਾਰ ਨਹਿਰੂ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਨੌਕਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

ਉਸਨੇ 1909 ਤੋਂ 1924 ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ *ਮਾਸਿਕ ਇਸਤਰੀ ਦਰਪਨ*  ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕਾਨਫਰੰਸ (ਏ.ਆਈ.ਡਬਲਊ.ਸੀ.)  ਦੀ ਬਾਨੀ ਸੀ ਅਤੇ 1942 ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਮਹਿਲਾ ਕਾਗਰਸ, ਕੋਪੇਨਹੇਗਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਐਫ਼ਰੋ-ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹਿਲਾ ਕਾਨਫਰੰਸ,ਕਾਇਰੋ (1961) ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1955 ਵਿਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ  ਅਤੇ 1961 ਵਿਚ ਲੈਨਿਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
** 
** «View of I primi passi del femminismo indiano: Rameshwari e Uma Nehru nell’India di inizio Novecento | Storia delle Donne», 10 luglio 2020. https://oaj.fupress.net/index.php/sdd/article/view/2520/2520.
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1966
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1886
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

**ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ** ਵਿਆਪਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ 41 ਬੱਚੇ ਹਨ।

ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਬੱਚੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੋ ਖ਼ੁਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਹਨ।

ਪੀ ਵੀ ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਦੇ 8 ਬੱਚੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ 'ਚੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਨ। ਦੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ- ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਅਤੇ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ - ਦੇ ਕੋਈ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਾਜਪਾਈ ਦੀ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਧੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੋਦੀ ਨੇ ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ ਲੜਕੇ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ 
## ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ 
## ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ 
## ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ 
## ਚਰਨ ਸਿੰਘ 
## ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ 
## ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ 
## ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ 
## ਪੀ.ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ 
## ਐਚ.ਡੀ. ਦੇਵ ਗੌੜਾ 
## ਇੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੁਜਰਾਲ 
## ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ 
ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੇ ਕੋਈ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਨਮਿਤਾ ਕੌਲ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਲਈ ਧੀ ਵਜੋਂ ਪਾਲਿਆ।

## ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ 
## ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ 
ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਕੋਈ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂ ਗੋਦ ਲਏ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ 1998 ਵਿਚ ਇਕ ਨੇਪਾਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਲੜਕੇ ਜੀਤ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਰੂ ਮਗਰ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ-ਨੇਪਾਲ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 2014 ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਉਹ 27 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਨਹਿਰੂ – ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ
* ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ
ਸ਼ੀਰਾਜਵਤੀ ਨਹਿਰੂ

**ਸ਼ੀਰਾਜਵਤੀ ਨਹਿਰੂ** ਨੇ ਉਪ-ਚੋਣ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਤੋਂ 1957 ਤੱਕ ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਲਖਨਊ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ) ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1955
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1897
2021 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ

ਭਾਰਤ ਵਿਚ 2021 ਵਿਚ 4 ਸੂਬਿਆਂ  ਅਤੇ ਇਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੋਣੀਆਂ ਤੈਅ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕ ਸਭਾ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਖਾਲੀ ਸੀਟਾਂ ਤੇ ਉਪ-ਚੋਣਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਾਮ ਹਨ। ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੌਂਸਲ ਚੋਣਾਂ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਾਮ ਹਨ।

## ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 
thumb|602x602px|2021 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ

## ਲੋਕਸਭਾ ਉਪ-ਚੋਣਾਂ 
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
2022 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ

2020 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਚੌਣਾਂ 

2016 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Election Commission of India
* Assembly Election News
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਚੋਣਾਂ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ)

ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ **ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਚੋਣਾਂ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕਪਾਸੜ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਵਿਚ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 356 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਖਾਰਜ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ 
### ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ 
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ

ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ

ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ

ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)

### ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ 
ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ

### ਰਜਿਸਟਰਡ ਅਣਜਾਣ ਪਾਰਟੀਆਂ 
ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ

ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਾਰਟੀ

ਨਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪਾਰਟੀ

ਪੰਜਾਬ ਏਕਤਾ ਪਾਰਟੀ

## ਲੋਕਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 
## ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 
**ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ  ਪਹਿਲਾਂ** 

**ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ** 

* ^ - ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ 
* ~ - ਪਾਰਟੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ 
* - ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਡੱਬੇ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ/ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ

ਅਗਲੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2027 ਵਿੱਚ ਹੋਣੀਆਂ ਤੈਅ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਅਬੋਲਿਸ਼ਨ) ਐਕਟ, 1969

ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਰਾਜ ਕੌਰ

**ਰਾਣੀ ਰਾਜ ਕੌਰ** ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ , ਸੁਕੇਰਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਾਨੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਈ ਮਲਵੈਨ (ਮਾਲਵਾ ਮਾਂ) ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ **ਸਰਦਾਰਨੀ ਰਾਜ ਕੌਰ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਜੀਂਦ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗਜਪਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।

## ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵਿਆਹ 
ਰਾਜ ਕੌਰ ਜੀਂਦ ਦੇ ਫੂਲਕੀਆਂ ਮਿਸਲ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਗਜਪਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ 1774 ਵਿੱਚ (ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ) 17 ਸਾਲਾ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਚੱਕਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਾਰਸ , ਸੁਕੇਰਚਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਛੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਰਾਜ ਕੌਰ ਨੇ 2 ਨਵੰਬਰ 1780 ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਨਾਮ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਦਾਨ, ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ, ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਭੇਟਾਂ ਦੇ ਕੇ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
* ਰਾਜ ਕੌਰ ਨੂੰ ਲਾਈਫ ਓਕੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਰਾਮੇ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ: ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਸਨੇਹਾ ਵਾਗ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ
* ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਪ੍ਰੇਮਿਲਾ ਵਿਥਲਦਾਸ ਠਾਕਰਸੇ

**ਪ੍ਰੇਮਿਲਾ ਵਿਥਲਦਾਸ, ਲੇਡੀ ਠਾਕਰਸੇ** (1894–1977) ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਸੀ।

ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸਰ ਵਿਥਲਦਾਸ ਠਾਕਰਸੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ 1925 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਉਹ 31 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਟਰੱਸਟ (1956-1972) ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਰਹੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਐਸ.ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ. ਮਹਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵੀ ਬਣੀ।

ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1894
ਨਰੇਸ਼ ਗੁਜਰਾਲ

**ਨਰੇਸ਼ ਗੁਜਰਾਲ** (ਜਨਮ 19 ਮਈ 1948)  ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਸਦਨ ਦੀ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ 
ਉਹ ਇੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੁਜਰਾਲ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਬੇਟੇ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਵਪਾਰਕ ਕਰੀਅਰ 
ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਕੰਪਨੀ "ਸਪੈਨ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਕੋਲ "ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ" ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਇਆ ਹੈ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ
ਵਜ਼ੀਰਨ

**ਵਜ਼ੀਰਨ** **,** ਜਿਸਨੂੰ **ਨਵਾਬ ਨਿਗਰ ਮਹਿਲ ਸਾਹਿਬਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦਰਬਾਰੀ ( ਤਵਾਇਫ ) ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਲਖਨਊ ਦੇ ਆਖਰੀ ਨਵਾਬ ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਅਲੀ ਨਕੀ ਖਾਨ, ਆਪਣਾ ਵਜ਼ੀਰ ( ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ) ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਦਰਬਾਰੀ ਬੀਬੀ ਜਾਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਮਾਰਕ ਲੋਪੇਜ਼

**ਮਾਰਕ! ਲੋਪੇਜ਼** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਹ ਈਸਟ ਯਾਰਡ ਕਮਿਊਨਟੀਜ਼ ਫਾਰ ਇਨਵਾਰਨਮੈਂਟਲ ਜਸਟਿਸ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ 2017 ਗੋਲਡਮੈਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਸਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੈਂਟਾ ਕਰੂਜ਼ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨੌਰਥ੍ਰਿਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।

ਉਸਨੇ ਵਰਨਨ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਐਕਸਾਈਡ ਲੀਡ ਬੈਟਰੀ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਬੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸਿਵਿਕ ਸੈਂਟਰ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
 
## ਪਰਿਵਾਰ
ਉਸਦੀ ਨਾਨੀ ਜੁਆਨਾ ਬੀਟਰੇਜ਼ ਗੁਟੀਅਰਜ਼ ਹੈ, ਜੋ ਮਦਰਸ ਆਫ਼ ਈਸਟ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* mark! Lopez  – East Yard Communities for Environmental Justice

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਕੁਨ
ਜੱਟਪੁਰ

**ਜੱਟਪੁਰ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ  ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ