open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ

ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕਾ, ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ, ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕ, ਰਸਾਇਣਿਕ ਤੱਤ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਅੰਨ ਭੰਡਾਰ ਚ' ਚੋਖਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।]]
**ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਜਾਂ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ** ਤੋਂ ਭਾਵ (1940 ਤੋਂ 1960 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ) ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਤਰੱਕੀ, ਖੋਜਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਵਿਸੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆਰੰਭ ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੁਆਰਾ (ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖਮਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੋਰਾਨ ਕਿਸਾਨਾ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਦੀਆਂ ਉਨਤ ਕਿਸਮਾਂ, ਸਿੰਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਬਨਾਉਟੀ ਖਾਧ ਅਤੇ ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।

**ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ** ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1968ਈ. ਵਿੱਚ ਵਿਲਿਅਮ ਗੋਡ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਗਾਇਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਕਥਾ ਸਾਗਰ

**ਕਥਾ ਸਾਗਰ** ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼ਿਆਮ ਬੈਨੇਗਾਲ ਨੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਡੇ ਮੁਪਾਸਾਂ, ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ, ਲਿਓ ਤਾਲਸਤਾਏ, ਓ. ਹੈਨਰੀ, ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ
ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ ਜੋ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਸ ਦਾ ਕੁਲਪਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1922 ਵਿਚ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਇਕ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਕ ਕੌਲੀਜੀਏਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਐਫੀਲੀਏਟਿਡ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਕਾਲਜ, ਦੋ ਫੈਕਲਟੀ ਅਤੇ 750 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਉੱਚ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਕੈਂਪਸਾਂ ਵਿਚ 16 ਫੈਕਲਟੀ ਅਤੇ 86 ਵਿਭਾਗ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ 77 ਐਫੀਲੀਏਟਿਡ ਕਾਲਜ ਅਤੇ 5 ਹੋਰ ਇੰਸਟੀਊਚਿਟ ਹਨ।

## ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ
* 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਮਹੰਮਦ ਹਾਮਿਦ ਅੰਸਾਰੀ

**ਮਹੰਮਦ ਹਮੀਦ ਅੰਸਾਰੀ** (;, ਜਨਮ 1 ਅਪਰੈਲ 1937) ਭਾਰਤ ਦਾ 14ਵਾਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਉੱਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੈ। ਇਹ 2007 ਤੋਂ 2017 ਤਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਉੱਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਰਵੇਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਉੱਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਪੋਸਟ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੇ ਸਫ਼ੇ
ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ

**ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ**, (ਉਰਦੂ: مشاعره) ਉਰਦੁ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਸਭਾ ਹੈ। ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ ਸ਼ਬਦ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਮਹਿਫਲ (محفل) ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਾਇਰ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਕਵਿਤਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਇਰ ਅਜ਼ਾਦ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਧਿਅਮ (ਰੰਗ ਮੰਚ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਘਣ

***ਘਣ*** ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿਸੇ ਸੰਖਿਆ **n** ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ਼ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਗੁਣਾ ਕਰਨਾ।
:***n3=n×n×n***
ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਵਰਗ ਨੂੰ ਸੰਖਿਆ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਨ ਤੇ ਜੋ ਸੰਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਸੰਖਿਆ ਦਾ ਘਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
:***n***3 = *n* × *n*2
ਕਿਸੇ ਅੰਕ ਦੇ ਘਣ ਨੂੰ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਘਾਤ 3 ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ 23 = 8
## ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ
13 ਤੋਂ 603 ਤੱਕ ਦੇ ਘਣ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਸਾਬ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਕ ਗਣਿਤ
ਡਾਕਟਰ

**ਹਕੀਮ** ਜਾਂ **ਡਾਕਟਰ** ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਰੁਤਬਾ' ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਉਪਰੰਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 
ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਕਿਸਮਾਂ
ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ-
#ਮਨੁੱਖੀ ਡਾਕਟਰ। 
#ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਡਾਕਟਰ। 
#ਸਾਹਿਤਕ ਡਾਕਟਰ। 
ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿੱਤੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧੰਦਾ
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ

**ਹਰਜਿੰਦਰ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ** (ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ) ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ | ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਅਗਸਤ 1958 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਸੂਰੇਵਾਲਾ (ਜ਼ਿਲਾ- ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਸਕੂਲ ਲੈਕਚਰਾਰ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਲੇਖ ਲੜ੍ਹੀ **ਪਹਿਲਾ ਪੀਰਡ ਵੱਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ** ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
*ਹਰਜਿੰਦਰ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ*  ਬੀ.ਏ., ਬੀ.ਐੱਡ. ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵਿੱਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਐਮ. ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜੀ, ਐਮ.ਫਿਲ. ਪੰਜਾਬੀ, ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਪੰਜਾਬੀ, ਅਤੇ ਪੀ.ਜੀ.ਡੀ.ਜੀ.ਐਮ.ਸੀ. ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਇੱਕ ਰਾਤ ਦਾ ਸਫ਼ਰ* (1986)
**ਤੂੰ ਕੱਲ ਨਾ ਆਵੀਂ* (2000)
* *ਪਾਪਾ ਆਪਾਂ ਬਰਾੜ ਹੁੰਨੇ ਆਂ?* (2008)
**ਅਰਥ ਬਦਲਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ* (2018)

### ਗੈਰ-ਗਲਪ
**ਸਹਿਮ ਦੇ ਸਾਏ ਹੇਠ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸੈਰ * (2007)- ਸਫਰਨਾਮਾ  
**ਪਹਿਲਾ ਪੀਰਡ ਵੱਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ * (2007)- ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
## ਇਨਾਮ
*2000   ਅਦਾਰਾ ਨੀਲਮਣੀ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 
*2007 ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ  *ਪਹਿਲਾ ਪੀਰਡ ਵੱਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ *ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਸਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਸਾਲ 2007 ਦੀ 26 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲੋ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਵਰਗੀ ਡਾਕਟਰ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਸਤੁਫ਼ਾ ਤਬੱਸੁਮ

**ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਸਤੁਫ਼ਾ ਤਬੱਸੁਮ ** (4 ਅਗਸਤ 1899 – 7 ਫਰਵਰੀ 1978) ਉਰਦੂ, ਪੰਜਾਬੀ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ ਸਨ। ** ਤਬੱਸਮ ** ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਲਮੀ ਅਤੇ ਆਮ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਨਾਮ ਸੀ।
﻿ਸੂਫ਼ੀ ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਤਬੱਸੁਮ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਮਕਬੂਲ ਤਰੀਨ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਚੇਤਨਾ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਲੀਲੋ ਨੁਹਾਰ ਮਾਸਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਬਰਾਡਕਾਸਟਰ ਵੀ ਰਹੇ। ਟੀ ਵੀ, ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ "ਇਕਬਾਲ ਕਾ ਇੱਕ ਸ਼ਿਅਰ" ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਸੂਫ਼ੀ ਤਬੱਸੁਮ ਹਰ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਹਸਵਾਰ ਸਨ। ਨਜ਼ਮ, ਨਸਰ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਗੀਤ, ਫ਼ਿਲਮੀ ਨਗ਼ਮੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ। ਅਦਾਰਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸੰਨਜ਼ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਜਮਨ, ਸਦ ਸ਼ਿਅਰ ਇਕਬਾਲ ਅਤੇ ਦੋਗੁਣਾ। ਇਲਾਵਾ ਅਜ਼ੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਕੁਤਬ ਲਿਖੀਆਂ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰਾ ਆਫ਼ਾਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਝੂਲਣੇ, ਟੋਟ ਬਟੋਟ, ਕਹਾਵਤੇਂ ਔਰ ਪਹੇਲੀਆਂ, ਸੁਣੋ ਗੱਪ ਸ਼ਬ ਵਗ਼ੈਰਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। "ਝੂਲਣੇ" ਤੋ ਨੰਨ੍ਹੇ ਮੁੰਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਐਸੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਤਬੱਸੁਮ ਦਾ ਜਨਮ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਫੋਰਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਾਲਜ (FCC) ਤੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕੈਰੀਅਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣਨ ਤੱਕ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ।
## ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ
### ਦੋਹੜੇ

ਇਕ ਦੁਨੀਆ ਕਹੇ ਇਹ ਦੀਵਾਨਾ, ਇੱਕ ਕਹੇ ਇਹ ਝੱਲਾ
ਰੋਗ ਵਧਾਵਣ ਵਾਲੇ ਲੱਖਾਂ, ਰੋਗੀ ਕਲੱਮਕੱਲਾ

ਹਿਜਰ ਦੀ ਤਪਦੀ ਸ਼ਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਸੇਕ ਨਾ ਝੱਲਿਆ ਜਾਵੇ
ਮੇਰਾ ਸਾਇਆ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੇਠਾਂ ਆਪ ਆਪ ਲੁਕਾਵੇ

ਇਕ ਦੁਖ ਮਗਰੋਂ ਲਾਹੁਣ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਹੋਰ ਕਈ ਦੁਖ ਵਾਲੇ
ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਕੰਡੇ ਕਢਕੇ ਕਢਕੇ ਹੱਥੀਂ ਪੈ ਗਏ ਛਾਲੇ

ਯਾਰੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸਾਂ, ਐਵੇਂ ਖੋਜ ਨਾ ਲਾਓ
ਹੁਣ ਤੇ ਕਿੱਸਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਜੇ, ਹੁਣ ਤੇ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਓ

ਆਉ ਮੇਰੇ ਗ਼ਮ ਖ੍ਵਾਰੋ ਆਉ, ਕੁਝ ਤੇ ਭਾਰ ਵੰਡਾਉ
ਕੁਝ ਪਾਉ ਸਿਰ ਆਪਣੇ ਮਿੱਟੀ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਪਾਉ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਵੀ
ਰਾਇਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ

**ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਾਇਗੜ** ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਇਗੜ੍ਹ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮਰਾਠਾ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੇ 1674 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ।

ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 2,700 ਫੁਟ ਉੱਚਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਹਿਆਦਰੀ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
## ਇਤਿਹਾਸ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ
ਅਨਿਲ ਕੁੰਬਲੇ

**ਅਨਿਲ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੁੰਬਲੇ** (ਜਨਮ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1970) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਕੁੰਬਲੇ ਬਤੌਰ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਨਿਲ ਕੁੰਬਲੇ ਜਿਮ ਲੇਕਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਜਿਹਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 10 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੰਗਲੋਰ ਨਗਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਗਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਚੌਕ ਦਾ ਨਾਮ 'ਅਨਿਲ ਕੁੰਬਲੇ ਚੌਕ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

ਇਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕੁੰਬਲੇ ਨੇ ਟੁੱਟੇ ਜਬਾੜੇ ਨਾਲ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 2 ਵਿਕਟਾਂ ਲੲੀਆਂ ਸਨ। 
## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਅਨਿਲ ਕੁੰਬਲੇ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1970 ਨੂੰ ਬੰਗਲੋਰ(ਕਰਨਾਟਕ) ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਰੋਜਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋੲਿਆ। ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ- ਪੁੱਤਰ ਮਾੲਿਆਸ ਕੁੰਬਲੇ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰੀ ਸਵਾਸਤੀ ਕੁੰਬਲੇ।ਉਸਦੀ ੲਿੱਕ ਹੋਰ ਲਡ਼ਕੀ ਹੈ, ਅਰੁਣੀ ਕੁੰਬਲੇ (ਜੋ ਕਿ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਦੌਰਾਨ ਜਨਮੀ ਸੀ)।

ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕੁੰਬਲੇ 'ਹੋਲੀ ਸੰਤ ੲਿੰਗਲਿਸ਼ ਸਕੂਲ' ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੰਗਲੋਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਹ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 'ਜਵਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟਰਸ' ਕਲੱਬ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ ਗਿਆ। ਕੁੰਬਲੇ ਨੇ ੲਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਬਾਸਾਵਾਂਗੁਵਡ਼ੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ। ਕੁੰਬਲੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂੲੇਸ਼ਨ ਮਕੈਨੀਕਲ ੲਿੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ 'ਰਸ਼ਤਰਿਆ ਵਿਦਿਆਲਾ ੲਿੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ' ਤੋਂ 1991-92 ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਨਾਂਮ 'ਜੰਬੋ' ਨਾ ਸਿਰਫ ਉਸਦੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਪਿਆ ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ, ੲਿਸ ਲੲੀ ਵੀ ਉਸਨੂੰ 'ਜੰਬੋ' ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਅਨਿਲ ਕੁੰਬਲੇ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਨਾਮ ਭਾਵ 'ਕੁੰਬਲੇ', ੲਿੱਕ ਕੁੰਬਲਾ ਨਾਂਮ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਪਿਆ ਜੋ ਕਿ ਜਿਲ੍ਹਾ ਕਾਸਾਰਾਗੋਡ(ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਨਿਲ ਕੁੰਬਲੇ ਦੇ ਨਾਂਮ ਤੇ ਕੁਝ ਚੌਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੈਰੀਅਰ
### ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੈਰੀਅਰ 
ਕਰਨਾਟਕ ਵੱਲੋਂ ਕੁੰਬਲੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਚ 1989 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਖਿਲ਼ਾਫ ਖੇਡਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਵਿਕਟ ਲੲੇ। ਉਸਦੇ ੲਿਸ ਬਿਹਤਰੀਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋੲੇ, ਕੁੰਬਲੇ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਖਿਲ਼ਾਫ ਅੰਡਰ 19 ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਰੌਚਕ ਤੱਥ 
* ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼। ਕੁੰਬਲੇ ਨੇ 1990 ਤੋਂ 2008 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਟੈਸਟ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ 132 ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 40850 ਗੇਂਦਾ ਸੁੱਟ ਕੇ 18355 ਰਨ ਦੇ ਕੇ 29.65 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 619 ਵਿਕਟ ਲੲੇ।
* ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 500 ਅਤੇ 600 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ੲਿਕਲੌਤੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼।
* ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ੲਿਤਿਹਾਸ ਦੀ ੲਿੱਕ ਟੈਸਟ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 10 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ੲਿੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਜਿਮ ਲੇਕਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਸਰਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼। ਕੁੰਬਲੇ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ 4 ਫ਼ਰਵਰੀ 1999 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋੲੇ ਦਿੱਲੀ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਦੀ ਚੌਥੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 26.3 ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 9 ਮੇਡਨ(ਬਿਨਾਂ ਕੋੲੀ ਰਨ ਦਿੱਤੇ) ਓਵਰ ਸੁੱਟ ਕੇ 74 ਰਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋੲੇ, 10 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਦਾ ਕਾਰਨਾਮਾ ਕੀਤਾ। ਓਨ੍ਹਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ੲਿੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਜਿਮ ਲੇਕਰ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਰੁੱਧ 26 ਜੁਲਾੲੀ 1956 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋੲੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 51.1 ਓਵਰ ਵਿੱਚੋਂ 23 ਮੇਡਨ ਓਵਰ ਸੁੱਟ ਕੇ 53 ਰਨ ਦੇ ਕੇ 10 ਵਿਕਟ ਲੲੇ ਸਨ, ਤੇ ਓਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਬਣੇ ਸਨ।
* ਕੁੰਬਲੇ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਲੰਬੇ ਕੱਦ ਕਰਕੇ 'ਜੰਬੋ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
* ੲਿੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਕੁੰਬਲੇ ਬੰਗਲੋਰ ਦੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਦੇ ਸਨ।

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮੁਲਤਾਨੀ ਮਲ ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ

**ਮੁਲਤਾਨੀ ਮੱਲ ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ**, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਜ ਹੈ  ਜੋ ਪਟਿਆਲਾ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
thumb|**ਮੁਲਤਾਨੀ ਮੱਲ ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ**

## ਇਤਿਹਾਸ
**ਮੁਲਤਾਨੀ ਮਲ ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ** 1967 ਵਿੱਚ ਰਾਇ ਬਹਾਦੁਰ ਗੁੱਜਰ ਮਲ ਮੋਦੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਰਾਏ ਬਹਾਦੁਰ ਮੁਲਤਾਨੀ ਮਾਲ ਮੋਦੀ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਰਹੂਮ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ, ਰਾਏ ਬਹਾਦੁਰ ਸੇਠ ਗੁੱਜਰ ਮਲ ਮੋਦੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮਹਾਨਕਾਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਏ ਬਹਾਦੁਰ ਸੇਠ ਮੁਲਤਾਨੀ ਮਾਲ ਮੋਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 21 ਸਤੰਬਰ 1966 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਜਪਾਲ, ਆਈ.ਸੀ.ਐੱਸ. ਡਾ. ਧਰਮ ਵੀਰਾ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੈਸ਼ਨ ਜੁਲਾਈ 1967 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਕਾਲਜ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਾਨ ਮੋਦੀ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਇਸ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੇਠ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਮੋਦੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇਹ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਲਜ ਮਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 3700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।ਇਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਮੁਲਤਾਨੀ ਮਲ ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 113 ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ 15 ਕੋਰਸਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

### ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਕ ਕਾਰਜਕਾਲ
## ਸਥਾਨ
ਮੁਲਤਾਨੀ ਮੱਲ ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ ਮਾਲ ਰੋੜ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ| ਇਹ ਕਰੀਬ 7 ਏਕੜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਮਾਰਤ ਵਾਲਾ ਕਾਲਜ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
*https://www.modicollege.com
*https://www.facebook.com/mmmcpta
*https://www.instagram.com/mmmcpta

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਕਾਲਜ
ਪਾਥੀ

ਦੇ ਮੋਗੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ੍ਹੀਰਾ ]]
thumb|ਪਕਥਣ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਪਾਥੀਆਂ।
**ਪਾਥੀ** ਗੋਹੇ ਤੋਂ ਬਣੀ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਦੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਾਲਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪਾਥੀਆਂ ਪੱਥਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪਕਥਣ ਵਿੱਚ ਪਾਥੀਆਂ ਪੱਥ ਕੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਸੁਕਣ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਚਿਣ ਕੇ ਇੱਕ ਸੰਕੂਕਾਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਗ੍ਹੀਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
* "ਦੇ ਨੀ ਮਾਏ ਪਾਥੀ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਚੜ੍ਹੂਗਾ ਹਾਥੀ"
* "ਚਾਰ ਕੁ ਦਾਣੇ ਖਿੱਲਾਂ ਦੇ, ਪਾਥੀ ਲੈ ਕੇ ਹਿੱਲਾਂਗੇ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਫ਼ਕੀਰ ਕਾਦਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਬੇਦਿਲ

**ਫ਼ਕੀਰ ਕਾਦਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਬੇਦਿਲ** (1815–1873) () ਤਖੱਲਸ **ਬੇਦਿਲ** ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਸੂਫ਼ੀ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਬੇਦਿਲ ਫ਼ਕੀਰ ਸਿੰਧ ਦੇ ਆਮ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਸਿੰਧ ਦੇ ਗਾਇਕ ਉਸ ਦੇ ਕਲਾਮ ਨੂੰ ਆਮ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਸਿੰਧੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਉਰਦੂ, ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਅਨੇਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਧੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ, ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਹੈ।
## ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ
;ਫ਼ਕੀਰ ਬੇਦਿਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ
;ਇਸ਼ਕ ਹੈ ਪੀਰ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਮੈਂਡਾ।
;ਇਸ਼ਕ ਹੈ ਹਾਦੀ ਰਹਬਰ ਮੈਂਡਾ।
;ਇਸ਼ਕ ਹੈ ਹੈਦਰ ਸਫ਼ਦਰ ਮੈਂਡਾ।
;ਇਸ਼ਕ ਹੈ ਮੇਰੀ ਪੁਸ਼ਤ ਪਨਾਹ।
ਨਿਤ ਨਹਾਰੀਆਂ ਮੈਂ ਰਾਹਾਂ ਰਾਹਾਂ ਰਾਹਾਂ (ਰਹਾਉ)
ਪਾਰ ਦਰਯਾਹਾਂ ਰਾਂਝਨ ਸੁਣਦਾ ਇਸ਼ਕ ਸਾਡੇ ਦੀਆਂ ਆਹਾਂ
ਰੈਨ ਅੰਧੇਰੀ ਨਦੀਆ ਡੂੰਘੀ, ਬੁਡੀਆਂ ਨੂੰ ਡੇਵੇ ਬਾਂਹਾਂ
ਦਰਦ ਮਾਹੀ ਦੇ ਦਿਲੜੀ ਨੀਤੀ, ਵਿਸਰ ਗਿਆ ਸਭ ਵਾਹਾਂ
ਪਾਰ ਅਰਸ਼ ਲੰਗ ਪੋਂਦੀਆਂ ਬੇਦਿਲ, ਦਰਦ ਇਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਧਾਹਾਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਮਲੱਠੀ

]]

**ਮਲੱਠੀ** ਜਾਂ **ਮੁਲਹਠੀ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Liquorice) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਦੋ ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੜਾਂ ਗੋਲ-ਲੰਮੀਆਂ ਝੁੱਰੀਦਾਰ ਅਤੇ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਲੀ ਬਰੀਕ ਛੋਟੀ ਢਾਈ ਸੇਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਮੀ ਚਪਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜ ਤੱਕ ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
## ਗੈਲਰੀ

Image:Glycyrrhiza glabra (chip of Spanish wood).jpg|ਮਲੱਠੀ ਦੀ ਜੜ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ
Image:Glycyrrhiza glabra (Pile of Spanish wood chips).jpg|ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਲੱਠੀ ਜੜ੍ਹਾਂ
Image:Réglisse(racine).JPG|ਮਲੱਠੀ ਦੀ ਜੜ ਤੇ ਤਨਾ
File:Glycyrrhiza glabra inflorescence.jpg|Inflorescence of *G. glabra*
File:2013.02-402-022aP Liquorice products tue05feb2013.jpg|ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਲੱਠੀ ਉਤਪਾਦ
Image:Liquorice4.jpg|ਖੁਸ਼ਬੋਦਾਰ ਮਲੱਠੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ
File:Gardenology.org-IMG 2804 rbgs11jan.jpg|ਪੱਤੇ
Image:Glycyrrhiza glabra - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-207.jpg|*G. glabra* from Koehler's *Medicinal-Plants*

## ਦਵਾ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਲਾਭ
ਇਕ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਕਈ ਕਲੀਨਕਲ ਪਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਤੱਖ ਫਾਇਦੇ ਦਿੱਸੇ ਹਨ।

# ਚਮੜੀ ਤੇ ਮਲੱਠੀ ਦਾ ਲੇਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਐਗਜ਼ੀਮਾ ਆਦਿ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇ ਮੰਦ ਹੈ।
# ਮਲੱਠੀ ਤੇ ਪੁਦੀਨੇ ਦੇ ਪੱਤੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੂਸਣ ਨਾਲ ਦਿਲ ਤੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜਲਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
# ਮਲੱਠੀ ਦਾ ਸੱਤ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਲਗਾਤਾਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਟੋਟਲ ਤੇ ਐਲ ਡੀ ਐਲ ਕੋਲੈਸਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
# ਕਬਜ਼ ਤੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੈ।
# ਜਿਗਰ ਦੇ ਰੋਗੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੜਵੱਲ ਸੁਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੈ।
# ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਵਾਈਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਯੁਰਵੈਿਦਕ ਦਵਾਈ
ਮੁੰਡਾ

**ਮੁੰਡਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਛੋਟਾ ਨਾਗਪੁਰ ਪਠਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ (ਆਦਿਵਾਸੀ) ਸ੍ਮੂਹ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਝਾਰਖੰਡ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬਿਹਾਰ, ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ, ਓਡੀਸਾ ਆਦਿ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੁੰਡਾਰੀ ਆਸਟਰੋ-ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਝੋਨਾ, ਮੜੂਆ, ਮੱਕਾ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲ - ਫੁਲ ਅਤੇ ਕੰਦ-ਮੂਲ ਹਨ। ਉਹ ਸੂਤੀ ਬਸਤਰ ਪਾਓਂਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਹਥਿਆ (ਬਾਰਕੀ ਲਿਜਾ:) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਖ ਸਧਾਰਨ ਜਿਹੀ ਧੋਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੋਲੋਂਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ 9,000,000 ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੋਚਿ

**ਸੋਚਿ** () ਕਰਾਸਨੋਡਾਰ ਕਰਾਈ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜੀਆ/ ਅਬਖ਼ਾਜ਼ਆ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸਰਹਦ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਸਾਹਿਲ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਗ੍ਰੇਟਰ ਸੋਚੀ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਚੀ ਖਾਸ ਅਧੀਨ ਰਾਜਖੇਤਰ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰ ਹੈ 3526 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
## ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ
## ਜਨਸੰਖਿਆ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਸ਼ਹਿਰ
ਰੰਗ-ਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ

**ਰੰਗ-ਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ** ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਰੰਗ-ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਟੀ ਐਸ ਆਰ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ

**ਟੀ ਐਸ ਆਰ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ** ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੂਰਵ ਕੈਬੀਨਟ ਸਕੱਤਰ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਡਰ ਦਾ 1961 ਬੈਚ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸਾਸ਼ਕੀ ਸੇਵਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੈਬੀਨਟ ਸਕੱਤਰ
ਮੀਰਾ ਨਾਇਰ

**ਮੀਰਾ ਨਾਇਰ** (ਜਨਮ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1957) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸਲਾਮ ਬੰਬੇ! ਨੂੰ ਕਾਨ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ ਉੱਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕੈਮਰਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਬਹਿਤਰੀਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫਿਲਮ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957
ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ

**ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ** (19 ਮਈ 1824 – ਲਾਪਤਾ 1857), born as **ਧੋੰਦੂ ਪੰਤ** (ਮਰਾਠੀ: धोंडू पंत), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ, ਮਰਾਠਾ ਅਮੀਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1857 ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਸਮੇਂ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ.
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1824
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1859
ਸੋਹਣ ਕਾਦਰੀ

thumb|ਸੋਹਣ ਕਾਦਰੀ, ਲੰਦਨ
**ਸੋਹਨ ਕਾਦਰੀ** (2 ਨਵੰਬਰ 1932 - 1 ਮਾਰਚ 2011) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਯੋਗੀ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਡੂੰਘੇ ਧਿਆਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਪਰਿਣਾਮ ਹਨ।
## ਜੀਵਨ
ਸੋਹਨ ਕਾਦਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜਿ਼ਲੇ ਵਿੱਚ ਫਗਵਾੜੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਚਾਚੋਕੀ ਵਿੱਚ 1932 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ, ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਸਿ਼ਮਲਾ ਤੋਂ ਫ਼ਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਪੋਸਟ ਅਧਿਆਪਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। 1963 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਜਾਦ ਆਰਟਿਸਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1966 ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਯੂਰਪ ਹੋ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। 1966 ਤੋਂ 1970 ਤੀਕ ਚਾਰ ਸਾਲ ਜਿ਼ਊਰਿਕ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਫਿਰ 1970 ਤੋਂ ਕੋਪਨਹੇਗਨ (ਡੈਨਮਾਰਕ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੁਥਾਈ ਸਦੀ ਗੁਜ਼ਾਰੀ। ਆਖਰੀ ਬਾਰਾਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਮਿਸੀਸਾਗਾ (ਓਨਟਾਰੀਓ, ਕੈਨੇਡਾ) ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।
### ਕਿਤਾਬਾਂ
### ਪੰਜਾਬੀ
**ਅੰਤਰ ਝਾਤੀ* (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
**ਅੰਤਰ ਜੋਤੀ* (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
**ਬੂੰਦ ਸਮੁੰਦਰ* (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
**ਮਿੱਟੀ-ਮਿੱਟੀ*
### ਹਿੰਦੀ
**ਸਾਕਸ਼ੀ*
### ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
**Wonderstand*
**The Dot & The Dot’s*
**The Seer*
## ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ

ਯੋਗੀ ਉਤਰ ਪਹਾੜੋਂ ਆ ਗਿਆ
ਜਿੰਦ ਟਪਕ ਚੁਬਾਰੇ ਜਾ ਚੜ੍ਹੀ
ਅੱਖੀ ਨਾਲ਼ ਅੱਖੀ ਆ ਲੜੀ
ਮੱਧ ਮਾਹਿ ਮੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ
ਜੀਅ ਤੁਪਕਾ-ਤੁਪਕਾ ਚੋ ਗਿਆ
ਇਕ ਐਸਾ ਨੇੜਾ ਹੋ ਗਿਆ
ਮੇਰੇ ‘ਚੋਂ ‘ਮੇਰਾ’ ਖੋ ਗਿਆ
ਸਭ ‘ਤੇਰਾ-ਤੇਰਾ’ ਹੋ ਗਿਆ...
 ---
ਇਹ ਅੱਖੀਆਂ ਦੇਖਣ ਦਾ ਚਾਓ
ਮੁੜ-ਮੁੜ ਵੇਖਣ ਜਗਤ ਤਮਾਸ਼ਾ
ਰੀਝ ਰਝਾਵੇ ਹਲ਼ਕਾਈ ਆਸ਼ਾ
ਉੱਚ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦਰਸ਼ਣ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ
ਚੇਤਨ ਚਕਸ਼ੂ ਦੇਖਦਾ
ਹੱਦ ਦਿਸਹੱਦੋਂ ਪਾਰ
ਰੂਹ ਰੁਸ਼ਨਾਈ ਚਿਮਟਾ ਮਾਰ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ

**ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ** (14 ਅਗਸਤ 1923 - 23 ਅਗਸਤ 2018) ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ।

## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
'ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰਦਾ ਜਨਮ 14 ਅਗਸਤ 1924 ਨੂੰ ਸਿਆਲਕੋਟ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਾ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ (ਫਿਲਾਸਫੀ) ਵਿੱਚ ਪੀ ਐਚ.ਡੀ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਪਦ ਉੱਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਯੂ ਐਨ ਆਈ, ਪੀ ਆਈ ਬੀ, ਦ ਸਟੇਟਸਮੈਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜੁੜੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਪੱਚੀ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਦ ਟਾਈਮਸ ਲੰਦਨ  ਦੇ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵੀ ਰਹੇ।

## ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ 
ਸ੍ਰੀ ਨਈਅਰ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਪਰ ‘ਸਟੇਟਸਮੈਨ’ ਤੇ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ' ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ।

## ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ 
ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ, " 3 ਸਤੰਬਰ, 1947 ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ‘ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਵਹਾਏ ਗਏ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਖੂਨ ਅਤੇ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਮੰਜ਼ਰ ਅੱਖੀਂ ਦੇਖੇ। ਉਸ ਮੌਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਕਿ ਇਸ ਨਵੇਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। 1984 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗੇ ਦੇਖ ਕੇ ਮੇਰੀਆਂ ਭੁੱਬਾਂ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ। ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਉਸੇ ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਦੁਹਰਾਉ ਸੀ, ਜੋ 1947 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਦੰਗਾਗ੍ਰਸਤ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ, ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀਆਂ ਖੌਫ਼ਨਾਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ‘ਚੋਂ ਉਜਾੜੇ ਜਾਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸੀ, ਕਿ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਅਸੀਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇ।"

ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਨਿਡਰ ਆਵਾਜ਼ ਰਹੇ। ਉਹ ਵਕਤ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਦੀ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟੇ। ਸਰਕਾਰ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਫ਼-ਗੋਈ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਾਲਮ ਲਿਖੇ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਬਾਰੇ ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, “ਲੋਕ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿ ਜੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ ਸੀ ਤਾਂ ਅੱਜ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਰਾਜ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਚੈਨਲਾਂ ਨੇ ਮੋਦੀ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੰਨਿਆ ਸੀ।”

## ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਮੈਨੂੰ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ* (ਨਾਵਲ)
**ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਜ਼ਰਬੇ*
* *ਬੇਓਂਡ ਦ ਲਾਇਨਜ਼* (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, 1969)
* *ਡਿਸਟੈਂਟ ਨੇਬਰਸ:ਅ ਟੇਲ ਆਫ਼ ਦ ਸਬ ਕਾਂਟੀਨੈਂਟ* (1972)
* *ਇੰਡੀਆ ਆਫ਼ਟਰ ਨਹਿਰੂ* (1975)
* *ਵਾਲ ਐਟ ਵਾਗ੍ਹਾ, ਇੰਡੀਆ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ*
* *ਦ ਜੱਜਮੈਂਟ*
* *ਦ ਮਾਰਟੀਰ*
* *ਸਕੂਪ*
* *ਇੰਡੀਆ ਹਾਊਸ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਬਿਹਤਰੀਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ

**ਬਹਿਤਰੀਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫਿਲਮ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ** ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਔਸਕਰ ਇਨਾਮਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਨਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਮਾਰ ਆਦੇਨਤਰੋ

***ਮਾਰ ਆਦੇਨਤਰੋ*** () 2004 ਦੀ ਇੱਕ ਸਪੇਨੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਲੇਖਾਂਦਰੋ ਅਮੇਨਾਬਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਬਹਿਤਰੀਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫਿਲਮ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਰਾਮੋਨ ਸਾਮਪੇਦਰੋ ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਪੰਥ

**ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਪੰਥ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਵਿਸ਼ਨੋਈ ਪੰਥ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਥ (ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਪਰਦਾ) ਹੈ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੰਭੇਸ਼ਵਰ (ਗੁਰੂ ਜੰਭੋਜੀ, ਗੁਰੂ ਜੰਭਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) (1451-1536) ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ 29 ਨਿਆਮਾਂ (ਸਿਧਾਂਤ/ਹੁਕਮਾਂ) ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। 2010 ਤੱਕ, ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਪੰਥ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 600,000 ਅਨੁਯਾਈ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੰਭੇਸ਼ਵਰ ਨੇ 1485 ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਥਲ ਢੋਰਾ ਵਿਖੇ ਸੰਪਰਦਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 120 ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਵਾਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ 51 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੰਭੋਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਸੰਪਰਦਾ ਨੇ ਜਾਟਾਂ, ਬਾਣੀਆਂ, ਚਰਨਾਂ, ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਗੁਰੂ ਜੰਭੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਸੀ।

## 29 ਨਿਯਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ
ਬਿਸ਼ਨੋਈਆਂ ਦੇ 29 ਸਿਧਾਂਤ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

# ਤੀਹ ਦਿਨ ਸੂਤਕ 
# ਪੰਜ ਦਿਨ ਦਾ ਰਜਸਵਲਾ 
# ਸਵੇਰੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨਾ
# ਸ਼ੀਲ, ਸੰਤੋਸ਼, ਸੂਚੀ ਰੱਖਣਾ
# ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਾਮ ਸੰਧਿਆ ਕਰਨਾ 
# ਸੰਝ ਆਰਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗੁਣ ਗਾਉਣਾ
# ਸਵੇਰ ਸਮੇਂ ਹਵਨ ਕਰਨਾ 
# ਪਾਣੀ ਛਾਣ ਕੇ ਪੀਣਾ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਸ਼ੁੱਧ ਬੋਲਣਾ 
# ਬਾਲਣ ਬੀਨਕਰ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਛਾਣਕਰ ਪੀਣਾ 
# ਮਾਫੀ ਸਹਨਸ਼ੀਲਤਾ ਰੱਖਣਾ 
# ਦਇਆ-ਨਿਮਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ 
# ਚੋਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ 
# ਨਿੰਦਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ 
# ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ 
# ਵਾਦ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ 
# ਮੱਸਿਆ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ
# ਭਜਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਕਰਨਾ 
# ਪ੍ਰਾਣੀ ਮਾਤਰ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨਾ 
# ਹਰੇ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕੱਟਣਾ 
# ਅਜਰ ਨੂੰ ਜਰਨਾ 
# ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਰਸੋਈ ਪਕਾਉਣਾ 
# ਥਾਟ ਅਮਰ ਰੱਖਣਾ 
# ਬੈਲ ਨੂੰ ਖੱਸੀ ਨਾ ਕਰਨਾ 
# ਅਮਲ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ 
# ਤੰਬਾਕੂ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਪੀਣਾ 
# ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਪੀਣਾ 
# ਮਦਪਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ 
# ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ 
# ਨੀਲੇ ਬਸਤਰ ਨਹੀਂ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਚਿਪਕੋ ਅੰਦੋਲਨ
*ਗੁਰੂ ਜੰਭੇਸ਼ਵਰ

## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ
*
*
*
* Jain, Pankaj (2011). *Dharma and Ecology of Hindu Communities: Sustenance and Sustainability*.
*
ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ

'', a species native to Indonesia, is the source of two valuable spices, the red aril (mace) enclosing the dark brown nutmeg.]]
**ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Botany) ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜਾਂ ਬੂਟਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਜੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ

**ਜੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ** ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਮੀਰ ਅਮਨ

**ਮੀਰ ਅਮਨ**, ਅਸਲੀ ਨਾਂ **ਮੀਰ ਮਹੰਮਦ ਅਮਾਨ** ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ। ਇਹ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਕਿੱਸਾ-ਏ-ਚਾਰ ਦਰਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਮੀਰ ਅਮਨ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹਮਾਂਯੂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਹੋਏ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹੇ। ਮਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਜਾਟ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਖੋਹ ਲਈ ਤਾਂ ਮੀਰ ਅਮਨ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਖੈਰਬਾਦ ਕਹਿ ਕੇ ਅਜ਼ੀਮਾਬਾਦ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੋਂ ਕਲਕੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਬੇਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਿਆ। ਆਖ਼ਿਰ ਮੀਰ ਬਹਾਦੁਰ ਅਲੀ ਹੁਸੈਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਤਆਰੁਫ਼ ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਲਜ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਡਾਕਟਰ ਗਿਲਕਰਾਇਸਟ ਨਾਲ ਕਿਰਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੀਰ ਅਮਨ ਨੂੰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਜ਼ਿਮ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਅਤੇ *ਕ਼ਿੱਸਾ ਚਹਾਰ ਦਰਵੇਸ਼* (ਫ਼ਾਰਸੀ) ਨੂੰ ਸਰਲ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਤੇ 1801 ਵਿੱਚ *ਬਾਗ਼-ਓ-ਬਹਾਰ* ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜੋ 1802 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ 1803 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਮੀਰ ਅਮਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ *ਗੰਜ ਖ਼ੂਬੀ* ਹੈ ਜੋ ਮਿਲਾ ਹੁਸੈਨ ਵਾਇਜ ਕਾਸ਼ਫ਼ੀ ਦੀ (*ਅਖ਼ਲਾਕ ਮਹਸਨੀ*) ਦਾ ਤਰਜੁਮਾ ਹੈ।

ਮੀਰ ਅਮਨ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਜਾਂ ਤਜ਼ਕਿਰਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਰਾਮੋਨ ਸਾਮਪੇਦਰੋ

**ਰਾਮੋਨ ਸਾਮਪੇਦਰੋ** (5 ਜਨਵਰੀ 1943 – 12 ਜਨਵਰੀ 1998) ਇੱਕ ਸਪੇਨੀ ਮਛਿਆਰਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੱਟ ਗਏ ਸੀ। ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ 29 ਸਾਲ ਖੁਦਕਸ਼ੀ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਲੜਿਆ।

## *ਮਾਰ ਆਦੇਨਤਰੋ*
ਇਸਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਪੇਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਾਰ ਆਦੇਨਤਰੋ (2004) ਬਣਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮੋਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਖਾਵੀਏਰ ਬਾਰਦੇਮ ਦੇ ਨਿਭਾਇਆ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ ਅਤੇ 77ਵੇਂ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸਨੇ ਬਹਿਤਰੀਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫਿਲਮ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨੀ ਲੋਕ
ਬੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਿਰਨਾ

**ਬੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਿਰਨਾ** ਇੱਕ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ
ਹਾਰਨ ਓਕੇ ਪਲੀਜ਼

**ਹਾਰਨ ਓਕੇ ਪਲੀਜ਼** ਇੱਕ ਵਾਕੰਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਟਰੱਕਾਂ, ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਮਗਰ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੰਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅਗੇ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਰਨ ਵਜਾਓ।
ਚੀਨੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ

**ਚੀਨੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ** ਚੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਤਸਵ ਹੈ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਚੀਨੀ ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਾਲਦਰਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 15 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਨੂੰ ਲਾਲਟੈਣ ਤਿਉਹਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਪੂਰੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਹੀ ਜੋਰਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਇਨਾਮ

**ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਇਨਾਮ** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹਿਤ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਖਬਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ
ਸ਼ੇਖਰ ਸੁਮਨ

**ਸ਼ੇਖਰ ਸੁਮਨ**ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਐਕਟਰ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।
## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸ਼ੇਖਰ ਸੁਮਨ ਅਲਕਾ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ 4 ਮਈ 1983 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਅਧਿਆਨ ਸੁਮਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਯੂਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮਾਂ
ਮਿੱਠਾ ਸੋਡਾ

**ਸੋਡਿਅਮ ਬਾਈਕਾਰਬੋਨੇਟ** ਇੱਕ ਅਕਾਰਬਨਿਕ ਯੋਗਿਕ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਸੋਡਾ ਜਾਂ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਸੋਡਾ (ਬੇਕਿੰਗ ਸੋਡਾ) ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਈਊਪੀਏਸੀ ਨਾਮ ਸੋਡਿਅਮ ਹਾਇਡਰੋਜਨ ਕਾਰਬੋਨੇਟ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਾਰੀਆ ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ

**ਮਾਰੀਆ ਯੂਰੀਏਵਨਾ ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ** (ਜਨਮ 19 ਅਪਰੈਲ 1987) ਦਾ ਜਨਮ ਤਤਕਾਲੀਨ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਸ ਦੇ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1993 ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ ਬਿਹਤਰ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਯੂਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰੂਸ ਛੱਡਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਫਲੋਰੀਡਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ ਨੂੰ ਟੈਨਿਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਯੂਰੀ ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ ਦਾ ਹੱਥ ਹੈ। 1991 ਵਿੱਚ ਯੂਰੀ ਦੇ ਦੋਸਤ ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਕੈਫਲਨਿਕੋਵ ਨੇ ਚਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਟੈਨਿਸ ਰੈਕੇਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਦਾ ਲੜਕਾ ਯੇਵਗਨੀ ਕੈਫਲਨਿਕੋਵ ਵੀ ਫਰੈਂਚ ਓਪਨ ਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਓਪਨ ਦਾ ਚੈਂਪੀਅਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੂਰੀ ਤੇ ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਦੋਵੇਂ ਦੋਸਤ ਗਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਜੇਤੂ ਬਾਪ ਹਨ। ਮਾਰੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਚਿੰਗ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਭੇਜਣ ਲਈ ਯੂਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਾਰੀਆ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਅਜਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਟੈਨਿਸ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਯੁਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

## ਗਰੈਂਡ ਸਲੈਮ
ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ 2004 ਵਿੱਚ 17 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਵਿੰਬਲਡਨ ਜਿੱਤਿਆ। ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ ਨੇ ਫਰੈਂਚ ਓਪਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। 19 ਅਪਰੈਲ 1987 ਨੂੰ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਗਰੈਂਡ ਸਨਮਾਨ ਵਿੰਬਲਡਨ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਯੂ.ਐਸ. ਓਪਨ ਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਓਪਨ ਜਿੱਤਿਆ। ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਕਲੇਅ ਕੋਰਟ ’ਤੇ ਫਰੈਂਚ ਓਪਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਪਣੀ ਝੋਲੀ ਸਾਰੇ ਗਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਖਿਡਾਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987
ਫਲ

]]
ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ **ਫਲ** ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੌਦੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਜਰੀਏ ਆਪਣੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਖਿਲਾਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਫਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਏ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ, ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਲ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋ ਵਿੱਚ," ਫਲ" ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸੇਬ, ਸੰਤਰੇ, ਅੰਗੂਰ, ਸਟ੍ਰਾਬੇਰੀ, ਕੇਲੇ, ਅਤੇ ਨਿਬੂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੱਚੇ ਮਿੱਠੇ ਜਾ ਖਟਾਈ ਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ" ਵਿੱਚ ਮੱਕੀ, ਕਣਕ ਅਨਾਜ, ਅਤੇ ਟਮਾਟਰ ਫਲ ਤਾ ਹਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਲ ਵਿੱਚ ਫਾਈਬਰ, ਪਾਣੀ, ਵਿਟਾਮਿਨ C ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਕੈੰਸਰ ਦਾ ਜੋਖਮ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਡੀਓਵੈਸਕੁਲਰ ਰੋਗ (ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕੋਰੋਨਰੀ ਦਿਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ), ਸਟਰੋਕ, ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ, ਮੋਤੀਆ ਵਰਗੇ ਰੋਗ ਫਲ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਲਾ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਲ ਭਾਰ (ਮੋਟਾਪਾ) ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਕੈਲੋਰੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ।

ਬਨਸਪਤੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਫਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਂਜੀਓਸਪਰਮਜ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ, "ਫਲ" ਦਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਤਲਬ ਪੌਦੇ ਦੇ ਬੀਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਹ ਗੁੱਦੇ ਵਾਲੇ ਢਾਂਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਜਾਂ ਖੱਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੱਚੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਖਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਬ, ਕੇਲੇ, ਅੰਗੂਰ, ਨਿੰਬੂ, ਸੰਤਰੇ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰਾਬੇਰੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਬਨਸਪਤੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ, "ਫਲ" ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਢਾਂਚੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਫਲ" ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀਨ ਦੀਆਂ ਫਲੀਆਂ, ਮੱਕੀ ਦੇ ਦਾਨੇ, ਟਮਾਟਰ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੇ ਦਾਣੇ।  ਇੱਕ ਫੰਗਸ ਦਾ ਭਾਗ ਜੋ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋਂ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਂਕੜੇ ਫਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁੱਦੇ ਵਾਲੇ ਫਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਬ, ਕੀਵੀਫ੍ਰੂਟ, ਅੰਬ, ਆੜੂ, ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ, ਅਤੇ ਤਰਬੂਜ) ਮਨੁੱਖੀ ਭੋਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਨ, ਇਹ ਤਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਜੈਮ, ਮੁਰੱਬੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਫਲ ਨਿਰਮਿਤ ਭੋਜਨ (ਜਿਵੇਂ ਕੇਕ, ਕੂਕੀਜ਼, ਆਈਸ ਕਰੀਮ, ਮਫਿਨਜ਼, ਜਾਂ ਦਹੀਂ) ਜਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਲਾਂ ਦੇ ਰਸ (ਉਦਾਹਰਨ ਸੇਬ ਦਾ ਰਸ, ਅੰਗੂਰ ਦਾ ਰਸ, ਜਾਂ ਸੰਤਰੇ ਦਾ ਰਸ) ਜਾਂ ਅਲਕੋਹਲ ਵਾਲੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ (ਜਿਵੇਂ, ਬ੍ਰਾਂਡੀ,ਫਰੂਟ ਬੀਅਰ, ਜਾਂ ਵਾਈਨ)। ਫਲ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਫਲਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਗੁਲਦਸਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। 

## ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ
ਭੋਜਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਸੀਡੀਸੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਫਲਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਤਿਆਰੀ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਜ਼ੇ ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਚੁਣਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਟੋਰ ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਫਰਿੱਜ ਜਾਂ ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚ ਰਖਿੱਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਾਰੇ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਛਿਲਕੇ ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਫਲਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਖਾਏ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

## ਬਨਸਪਤੀ ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜੀਆਂ
]]
ਪੌਦੇ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਿੱਠੇ ਸਵਾਦ ਵਾਲੇ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੀਜਾਂ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਫਲ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਵੀ ਫਿੱਕਾ ਜਾਂ ਘੱਟ ਮਿੱਠਾ ਉਤਪਾਦ ਸਬਜੀ ਦੇ ਖਾਤੇ ਗਿਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸਖਤ, ਥਿੰਦਾ ਅਤੇ ਗਿਰੀ ਵਾਲਾ ਉਤਪਾਦ ਸੁੱਕਾ ਮੇਵਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
Gurpreet Kaur Cheema (ਗੱਲ-ਬਾਤ) 06:37, 12 ਦਸੰਬਰ 2014 (UTC)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ ਸਬਜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਨਸਪਤੀ
ਨਸੀਮ ਵਿਕੀ

**ਨਸੀਮ ਵਿਕੀ** ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮੀ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਾਤਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਟੇਜ ਡਰਾਮੇਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਨਸੀਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਲਰ ਟੀਵੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋ *ਨੋਟੰਕੀ ਕੇ ਸੂਪਰ ਓਵਰਸ* ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਇਟਸ ਵਿਦ ਕਪਿਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
## ਜੀਵਨ
*ਆਲਣਾ
*ਫੈਮਲੀ ਫਰੰਟ
*ਜੰਜਾਲ ਪੁਰਾ
*ਲਾਹੋਰੀ ਗੇਟ
*ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਇਟਸ ਵਿਦ ਕਪਿਲ
*ਲਾਫ ਇੰਡੀਆ ਲਾਫ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਚੰਡਾਲ

**ਚੰਡਾਲ** ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਪਟਾਉਣ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੇਂ ਵਰੁਣ ਦੇ, ਤਾਮਸੀ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ ਆਦਮੀ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਅਛੂਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਤਮਿਲ ਜਬਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ **ਚੰਡਾਲ** ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਲਾਅਨਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ, ਘਟੀਆ ਨੀਚ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਤੀ ਲਈ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਪਾਲ, ਡੋਮ, ਅੰਤਵਾਸੀ, ਥਾਪ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਕਰਮੀ, ਅੰਤਿਅਜ, ਚੰਡਾਲਨੀ, ਪੁੱਕਸ਼, ਗਵਾਸ਼ਨ, ਚੂੜਾ, ਦੀਵਾਕੀਰਤੀ, ਮਾਤੰਗ, ਸ਼ਵਪਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ
ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ

**ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ** ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਦਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ 1 ਜਨਵਰੀ, 1948 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਸੈਫ਼ਾਬਾਦੀ ਗੇਟ ਦੇ ਮੁਹੱਲਾ ਮੀਰ ਕੁੰਦਲਾ, ਕੋਠੀ ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਖ਼ਾਂ ਵਿਖੇ ਬਣਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ
ਦੇਜਾ ਵੂ

**ਦੇਜਾ ਵੂ** () ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਾਕੰਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ "ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇਖਿਆ" ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਮਨੋ-ਦਸ਼ਾ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ, ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਅਜਨਬੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਮਾਨ ਜਾਂ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਸ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵੇਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਹਿਮ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਰਤਾਰਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਂ ਅਤੀਤ ਤੋਂ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋ-ਵਰਤਾਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੋਧ
ਛੂਤ-ਛਾਤ

, ਕੇਰਲ (1906)]]
**ਛੂਆਛਾਤ** ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅਨੇਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਨਿਆਂਪੂਰਨ ਖਾਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਮਾਨਵ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸਮਾਜਿਕ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਇਸ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਵਲੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਅਛੂਤ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਛੂਤ ਸਮੂਹ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਘਰੇਲੂ ਵਰਕਰ, ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਕਬੀਲੇ, ਕਾਨੂੰਨ-ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਛੂਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਬੇਦਖਲੀ ਕਾਨੂੰਨ-ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਾ, ਰਵਾਇਤੀ ਸਮਾਜਾਂ ਨੂੰ ਅਜਨਬੀਆਂ ਦੀ ਲਾਗ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਅਤੇ ਛੂਤ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉ ਦਾ ਇੱਕ ਢੰਗ ਸੀ।
## ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਤਕਰਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ

**ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ** ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵਰਣ ਅਤੇ ਜਾਤ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪ੍ਰਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੰਮ ਮਿਥ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਾਮਣ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਖੱਤਰੀ ਨੂੰ ਦੂਜਾ, ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਚੌਥਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਧਿਐਨ, ਵੇਦਪਾਠ ਅਤੇ ਯੱਗ ਕਰਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਸ਼ਤਰੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਭਾਗ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਦਾਈ ਸਨ। ਵੈਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸੇਵਾਦਰੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ
ਪਨਾਮਾਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਡੱਡੂ

**ਪਨਾਮਾਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਡੱਡੂ** (***Atelopus zeteki***) ਥਲੀ ਡੱਡੂਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ ਜੋ ਪਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ *ਐਟੇਲੋਪਸ* ਗਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

ਪਨਾਮਾਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਡੱਡੂ ਪੱਛਮੀ-ਮੱਧ ਪਨਾਮਾ ਦੇ ਕੋਰਦਿਲੇਰਾਨ ਬੱਦਲ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਦੀਆਂ ਕੋਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪੀਤਾ ਪਰਾਗਪੁਰੀਆ

**ਪੀਤਾ ਪਰਾਗਪੁਰੀਆ** ਉਰਫ **ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਟੁੱਟ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Peeta Paragpuria) (Birth name: Manpreet Singh Tutt) (born 24 ਫਰਵਰੀ 1990), ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਮੀਦਾਰ ਤੇ ਲੇਖਕ ਹਨ।

## ਬਾਹਾਰੀ ਕੜੀਆਂ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1990 ਜਨਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਮੁਆਮਰ ਗੱਦਾਫ਼ੀ

**ਮੁਆਮਰ ਮਹੰਮਦ ਅਬੂ ਮਿਨਿਆਰ ਅਲਗੱਦਾਫ਼ੀ** ( ( 194220 ਅਕਤੂਬਰ 2011) ਲੀਬੀਆਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਅਤੇ 42 ਸਾਲ ਲਿਬੀਆ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਰਿਹਾ।

ਗੱਦਾਫੀ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਅਬਦੇਸਲਮ ਬੋਮਿਨਿਆਰ ਨੇ ਇਟਲੀ ਦੀ ਲਿਬੀਆ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਸੀ ਅਤੇ 1911 ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਉਸ ਲੜਾਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਨ।

ਗੱਦਾਫੀ ਨੇ 1952 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਮਿਸਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਮਲ ਅਬਦੇਲ ਨਾਸਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲਈ ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਵੀ ਲਿਆ। ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ। 1960 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਦਾਫੀ ਨੇ ਲਿਬੀਆ ਦੀ ਫੌਜੀ ਅਕਾਦਮੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਲਿਬੀਆ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਲਿਬੀਆ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸਾਂਭੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ

**ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ**  (15 ਨਵੰਬਰ 1875 – 9 ਜੂਨ 1900) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਬਾਇਲੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਸੀ ਜੋ ਮੁੰਡਾ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ (ਹੁਣ ਝਾਰਖੰਡ) ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਇੱਕ ਕਬਾਇਲੀ ਧਾਰਮਿਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਗਾਵਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁੰਟੀ, ਤਾਮਰ, ਸਰਵਾਦਾ ਅਤੇ ਬੰਦਗਾਓਂ ਦੀ ਮੁੰਡਾ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ।

ਬਿਰਸਾ ਨੇ ਸਲਗਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜੈਪਾਲ ਨਾਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਬਿਰਸਾ ਨੇ ਜਰਮਨ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਬਣ ਗਿਆ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਈਸਾਈ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਨੇ ਬਿਰਸੈਤ ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਮੁੰਡਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਿਰਸਾਤਾਂ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਸਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਨ ਨਾ ਕਿ ਈਸਾਈ ਮੁੰਡੇ। ਮੁੰਡਾ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦਾ ਕਾਰਨ 'ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਹੜੱਪਣ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਬਾਇਲੀ ਰਵਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਮੁੰਡਾ ਅਤੇ ਓਰਾਵਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਤਸਵੀਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1875
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1900
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਂਚੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਡਾ ਲੋਕ
ਏਕੇ-47

**ਏ ਕੇ-47** ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਰਾਈਫਲ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਮਿਖਾਈਲ ਕਲਾਸ਼ਨੀਕੋਵ ਸਨ। ਇਸ ਨੇ ਅਗਨ-ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੇਠਲੀ ਉੱਪਰ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਮਾਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਅਸਾਲਟ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਕਈ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾਗ਼ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਅਸਾਲਟ ਕਰ ਕੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਮਿਖਾਈਲ ਕਲਾਸ਼ਨਿਕੋਵ ਨਾਇਕ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ ਸੀ। ਲੈ: ਜਨਰਲ ਮਿਖਾਇਲ ਟੀ ਕਲਾਸ਼ਨੀਕੋਵ ਜੋ ਕਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਨ ਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵੱਲੋਂ **ਏ ਕੇ-47** ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਰੰਭਿਕ ਰਾਈਫਲ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਗੰਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਲੜਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣੀਆਂ। ਏ ਕੇ- 47 ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਗੰਨ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਗੁਰੀਲਿਆ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦੀਦਾ ਹਥਿਆਰ ਸੀ ਤੇ ਏ ਕੇ-47 ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰੀ।
## ਇਤਿਹਾਸ
ਜੂਨ 1941 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜਰਮਨ ਜੰਗੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਲੜਦਿਆਂ-ਲੜਦਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਹਟਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ’ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਖ਼ੀਰ ਜਰਮਨ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਖਦੇੜਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਨੇੜੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਸਟਾਲਿਨਗਰਾਡ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਜਰਮਨ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸਟਾਲਿਨਗਰਾਡ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੋਵੀਅਤ ਮਿਲਟਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਕਿ ਟੈਂਕਾਂ ਤੇ ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕਮੀ ਉੱਥੇ ਘਰਾਂ ਤੇ ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ’ਚ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਲਾਸ਼ਨੀਕੋਵ ਨੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੇ ਕਈ ਮਾਡਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਬਰਲਿਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਦੀਆਂ ਝੜਪਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਬਹੁਤ ਸਲਾਹੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਅਗਲਾ ਹੋਰ ਵਿਕਸਤ ਰੂਪ ਆਵਤੋਮਾਤਿਕ ਕਲਾਸ਼ਨੀਕੋਵ-47 ਯਾਨੀ ਕਿ ਏ.ਕੇ. ਸੰਤਾਲੀ ਬਣੀ।
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਥਿਆਰ
ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ

thumb|ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ
**ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ**, ਉਰਫ਼ **ਮਾਨ ਮਰਾੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ** (ਜਨਮ 10 ਅਕਤੂਬਰ 1942) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਅਨੇਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਗਾਏ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ, ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗਾਇਕ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਦੇ ਗਾਇਕੀ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬਰਜਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।

## ਗੀਤਕਾਰੀ
ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ, ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਪ੍ਰੋ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਗੀਤ, *ਦੁੱਧ ਕਾੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਗ ਨਾ ਲਾਵਾਂ, ਤੇਰੀਆਂ ਉਡੀਕਾਂ ਹਾਣੀਆਂ* ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਲੱਗਣ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਆਦਿ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਅਤੇ 2013 ਦੀ ਹਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਛੋਹੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੀਤ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਰੁਮਾਂਸ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰੀਤ ਕਥਾਵਾਂ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ, ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕਾਂ ਪੂਰਨ ਭਗਤ, ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਸੂਰਮਾ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

## ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਵਣਜਾਰਾ
*ਬਿੱਲੋ ਦੀ ਬਲੌਰੀ ਅੱਖ ਨੀ
*ਕਾਲੀ ਗਾਨੀ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ
*ਗੀਤ ਲੋਕ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
* ਦੇਵ ਥਰੀਕੇ ਵਾਲਾ
* ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
* ਬਾਬੂ ਰਜਬ ਅਲੀ
* ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ
* ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਲੱਗਣ

**ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਲੱਗਣ** (5 ਅਕਤੂਬਰ 1904 - 7 ਦਸੰਬਰ 1969) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਸਕ ਪੱਤਰ, *ਕਵਿਤਾ* ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਜੀਵਨੀ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਲੱਗਣ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1904 ਨੂੰ ਸ. ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਲੱਗਣ, ਤਹਿਸੀਲ ਡਸਕਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਲੱਛਮੀ ਦੇਵੀ ਸੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਛੱਡਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਏ।

## ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ
::ਮੇਰੇ ਸੁਫਨੇ ਝੁਲਸ ਕੇ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ, ਮੇਰੇ ਅਰਮਾਨ ਸੜ ਕੇ ਸਵਾਹ ਹੋ ਗਏ,
::ਪਰ ਜੇ ਚੁੰਨੀ ਹਿਲਾ,ਕੋਈ ਦੇ ਦੇ ਹਵਾ, ਬੁੱਝੇ ਭਾਂਬੜ ਮਚਾਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ?
 
::ਜੇ ਕੰਨ ਪੜਵਾ ਕੇ ਵੀ ਸੱਜਣਾ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਤਖਤ ਮਿਲ ਜਾਏ
::ਤਾਂ ਫਿਰ ਤਖਤਾਂ ਲਈ ਜਾ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਕੌਣ ਵੇਹੰਦਾ ਏ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਬਰਖਾ*
**ਆਰਤੀ*
**ਸ਼ਹੀਦੀ*
**ਖੁਮਾਰੀਆਂ*
**ਸੱਚ ਦਾ ਸੂਰਜ*	(ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਹੀਆ ਦੀ ਬਲੱਗਣ ਤੇ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ)
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਮੈਂ ਭੁਲਾਵਾਂ ਬੜਾ ਈ ਬੇਰੁਖੀ ਓਸਦੀ....
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸੁਮਿਤ ਸਰਕਾਰ

**ਸੁਮਿਤ ਸਰਕਾਰ** (ਜਨਮ 1939) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਹਾਸਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਉੱਤੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। 
ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੁਸ਼ੋਬਨ ਚੰਦਰ ਸਰਕਾਰ, ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਂਤ ਚੰਦਰ ਮਹਾਲਨੋਬਿਸ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਖਿਅਕੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਮਾ ਸੀ।

## ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਰਦਵਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੀਡਰ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ

**ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ** (11 ਫਰਵਰੀ 1931 - 15 ਜੂਨ 2022) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕੀਮ ਹਨ ਮਗਰ ਉਹ ਬਾਕਾਇਦਗੀ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਅਦਬੀ ਮਹਫ਼ਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਕ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਨੂੰ ਨਿਹਾਇਤ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਰਦੂ ਜਲਸਿਆਂ ਅਤੇ ਗੋਸ਼ਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਇਨਾਮਾਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਨਾਰੰਗ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1958 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤੋਂ ਖੋਜ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

## ਟੀਚਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ 
ਨਾਰੰਗ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ (1957–58) ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1961 ਵਿੱਚ ਰੀਡਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1963 ਅਤੇ 1968 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸਕੌਨਸਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮਿਨੇਸੋਟਾ ਅਤੇ ਓਸਲੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਨਾਰੰਗ 1974 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ, 1986–1995 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। 2005 ਵਿਚ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਮੇਰਿਟਸ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤਾ ਸੀ।
 
ਨਾਰੰਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ (*ਦਿੱਲੀ ਉਰਦੂ ਦਾ ਕਰਖੰਡਰੀ ਡਾਇਲੈਕਟ*) 1961 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਅਣਗੌਲੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸਮਾਜ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ ਚੌਂਹਠ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਤਾਲੀ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੱਤ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਸਾਖ਼ਤੀਆਤ, ਪਸ ਸਾਖ਼ਤੀਆਤ, ਮਸ਼ਰਿਕੀ ਸ਼ੇਅਰੀਆਤ ਉੱਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਤਹਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁਰਾਈਆਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ਕੂਕ ਕ਼ਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਹਵਾਲੇ ਨਾਰੰਗ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਮੁਤਾਲੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਾਠਕ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਵੇਖਣਗੇ ਕਿ ਸੇਲਡਨ ਦੀ ਜਿਸ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਨਾਰੰਗ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਟੂਕਾਂ ਸੇਲਡਨ ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਪੜਤਾਲ ਲਈ ਮਾਬਾਦ ਆਧੁਨਿਕ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਰੰਗ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਵਾਲੇ ਸੇਲਡਨ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਸੁਹਜ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਦਾਹਵੇ ਝੂਠੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਮਰਾਨ ਸ਼ਾਹਿਦ ਭਿੰਡਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ.ਐੱਮ. ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੈਮ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਰੀ ਦੇ ਸਬੂਤਾਂ ਵਜੋਂ ਪਾਠ ਦੇ ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931
ਬਲਰਾਜ ਪੰਡਿਤ

thumb|ਬਲਰਾਜ ਪੰਡਿਤ
**ਬਲਰਾਜ ਪੰਡਿਤ** ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਕਵੀ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ​​ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ 1973 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਨਾਟਕ *ਪਾਂਚਵਾਂ ਸਵਾਰ* (पांचवा सवार) ਕਲਾਸਿਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟ ਜਗਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥੀਏਟਰ ਟਰੁੱਪਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਤ ਨਸੀਰਉੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ, ਓਮ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ।
## ਨਾਟਕ
* *ਪਾਂਚਵਾਂ ਸਵਾਰ*
* *ਲੋਕ ਉਦਾਸੀ*
* *ਆਦੀ ਪਰਵ*
* *ਪੋਣ ਤੜਾਗੀ*
* *ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮਦਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨ*
* *ਜਪਾਨ ਦੇ ਨੋਹ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ *
* ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ *ਕਫ਼ਣ* ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਨ
* *ਏਵਮ ਇੰਦਰਜੀਤ* ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨ
* *ਬੀਵਿਓਂ ਕਾ ਮਦਰੱਸਾ*, ਮੋਲੀਅਰ ਦੇ *ਦ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਵਾਈਵਜ* ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਨ
* *ਆਓ ਨਾਟਕ ਖੇਲੇਂ* ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼
ਤੁਕਾ ਰਾਮ

**ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ** (1577 ਜਾਂ 1608 – 1650) ਸਤਾਰਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਕਵੀ ਸਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚਲੇ ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥੰਮ ਸਨ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਾਲ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜੇ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ। ਤੁਕਾਰਾਮ ਮੋਲਹੋਬਾ ਦਾ ਜਨਮ 1577 ਜਾਂ 1608 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਪੂਨਾ ਨੇੜੇ ਦੇਹੂ, ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਕੁਮਾਰ, ਮੁਨਸ਼ੀ, ਕਿਨਚੈਦ ਅਤੇ ਪਰਸਸਨੀਸਾ, ਉਸਨੂੰ ਕੁਨਬੀ ਮਰਾਠਾ ਜਾਂ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਜਾਂ ਵਾਣੀ ਜਾਤ ਦਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੁਕਾਰਾਮ ਦਾ ਕੁੱਲਨਾਮ ਉਹਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਤੁਕਾਰਾਮ ਬੋਲਹੋਬਾ ਆਮਬੀਲੇ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਉਪਨਾਮ, "ਸੰਤ" (ਮਰਾਠੀ: संत) ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। **ਤੁਕਾਰਾਮ ਮਹਾਰਾਜ** ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ **ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ** (ਮਰਾਠੀ: संत तुकाराम) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ **ਭਗਤ ਤੁਕਾਰਾਮ** ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ **ਤੁਕੋਬਾ** ਅਤੇ **ਤੁਕੋਬਾਰਾਯਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1650
ਜ਼ਿਆ ਫ਼ਤੇਹਾਬਾਦੀ

**ਜ਼ਿਆ ਫ਼ਤੇਹਾਬਾਦੀ**,ਜਨਮ ਸਮੇਂ ** ਮਿਹਰ ਲਾਲ ਸੋਨੀ** (1913–1986), ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਉਸਤਾਦ ਸਯਦ ਆਸ਼ਿਕ ਹੁਸੈਨ ਸਿਦੀਕੀ ਸੀਮਾਬ ਅਕਬਰਾਬਾਦੀ (1882–1951) ਸਨ, ਜੋ ਅੱਗੋਂ ਨਵਾਬ ਮਿਰਜ਼ਾ ਖਾਂ ਦਾਗ਼ ਦੇਹਲਵੀ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਕਾਦਿਰ ਅੰਮ੍ਰਤਸਰੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨ ਕੇ *ਜ਼ਿਆ* (ਭਾਵ ਰੋਸ਼ਨੀ) ਤਖ਼ੱਲਸ ਵਰਤਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।
 
ਜ਼ਿਆ ਫ਼ਤੇਹਾਬਾਦੀ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਮਿਹਰ ਲਾਲ ਸੋਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਪੂਰਥਲਾ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਮੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾਸ ਪੁਰੀ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਨਜ਼ਮ ਨਿਗਾਰ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਪ ਮੁਨਸ਼ੀ ਰਾਮ ਸੋਨੀ ਫ਼ਤੇਹਾਬਾਦ (ਜ਼ਿਲਾ ਤਰਨਤਾਰਨ), ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ। ਜ਼ਿਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜੈਪੁਰ ਰਾਜਿਸਥਾਨ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ 1931 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1935 ਤੱਕ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਫੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਬੀ ਏ (ਆਨਰਜ਼) (ਫਾਰਸੀ) ਅਤੇ ਐਮ ਏ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਦੀਆਂ ਸਨਦਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕ਼ਾਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ, ਸਾਗਰ ਨਿਜ਼ਾਮੀ, ਜੋਸ਼ ਮਲੀਹਾਬਾਦੀ, ਮੀਰਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ ਜੋ ਤਮਾਮ ਉਮਰ ਬਖੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਵਕਤ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਮੀਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਕੁੜੀ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸਦੇ ਹੁਸਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਜਿਆ ਦੇ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਨਾਇਆਲਲਾ ਡਾਰ ਸਾਹਿਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਖ਼ੱਲਸ ਮੇਰਾ ਜੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮੀਰਾ ਨੇ ਜ਼ਿਆ ਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਛੱਡਿਆ।

ਜ਼ਿਆ ਦੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮੌਲਵੀ ਅਸਗ਼ਰ ਅਲੀ ਹਿਆ-ਏ-ਜੇ ਪੁਰੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ 1925 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ 1929 ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਭਰਨ ਲਗਾ ਸੀ।

## ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ
ਜ਼ਿਆ ਫ਼ਤੇਹਾਬਾਦੀ ਨੇ 1925 ਵਿੱਚ ਮੌਲਵੀ ਅਸਗਰ ਅਲੀ ਹਯਾ ਜੈਪੁਰੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸ਼ੰਕਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਰਚਨਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 1929 ਤੱਕ, ਜ਼ਿਆ ਫਤਿਹਾਬਾਦੀ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਮ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਜੋਸ਼ ਮਲੀਹਾਬਾਦੀ

**ਜੋਸ਼ ਮਲੀਹਾਬਾਦੀ** () (ਜਨਮ ਸਮੇਂ **ਸ਼ਬੀਰ ਹਸਨ ਖਾਨ **; ) (ਪ 5 ਦਸੰਬਰ 1898 &ndash; 22 ਫਰਵਰੀ 1982) 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ। ਉਹ 1958 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਜੋਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਮਲੀਹਾਬਾਦ (ਲਖਨਊ ਤੋਂ 13 ਮੀਲ), ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਦੀ ਪਸ਼ਤੂਨ ਮੂਲ ਦੇ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਲਿਖਤਾਂ
* ਰੂਹ ਅਦਬ 
* ਅਵਾਜ਼ਾ ਹੱਕ
* ਸ਼ਾਇਰ ਕੀ ਰਾਤੇਂ
* ਜੋਸ਼ ਕੇ ਸੌ ਸ਼ਿਅਰ
* ਨਕਸ਼ ਵੰਗਾਰ
* ਸ਼ਾਲਾ ਓ ਸ਼ਬਨਮ
* ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਇਸਲਾਮ
* ਫ਼ਿਕਰ ਓ ਨਿਸ਼ਾਤ
* ਜਨੂੰ ਓ ਹਕੁਮਤ
* ਹਰਫ਼ ਓ ਹਿਕਾਇਤ
* ਹੁਸੈਨ ਔਰ ਇਨਕਲਾਬ
* ਆਯਾਤ ਓ ਨਗ਼ਮਾਤ
* ਅਰਸ਼ ਓ ਫ਼ਰਸ਼, ਰਾਮਸ਼ ਓ ਰੰਗ
* ਸਨਬਲ ਓ ਸੁਲਾ ਸਿਲ
* ਸੈਫ਼ ਓ ਸਬੁ
* ਸਰੂਰ ਓ ਖ਼ਰੋਸ਼
* ਸਮੂਮ ਓ ਸੁਬਹ
* ਤਲੋ ਫ਼ਿਕਰ
* ਮੌਜੁਦ ਓ ਮਫ਼ਕਰ
* ਕਤਰਾ ਕਲਜ਼ਮ
* ਨਵਾ ਦਰ ਜੋਸ਼
* ਇਲਹਾਮ ਓ ਅਫ਼ਕਾਰ
* ਨਜੂਮ ਓ ਜਵਾਹਰ
* ਜੋਸ਼ ਕੇ ਮਰਸੀਏ
* ਉਰਸ ਅਦਬ (ਹਿੱਸਾ ਅਵਲ ਓ ਦੋਮ)
* ਅਰਫ਼ਾਨਿਆਤ ਜੋਸ਼
* ਮਹਿਰਾਬ ਓ ਮਿਜ਼ਰਾਬ
* ਦਿਵਾਨ ਜੋਸ਼

### ਵਾਰਤਿਕ
* ਮਕਾਲਾਤ ਜੋਸ਼
* ਔਰਾਕ ਜ਼ਰੀਨ
* ਜਜ਼ਬਾਤ ਫ਼ਿਤਰਤ
* ਉਸ਼ਾ ਰਾਤ
* ਮਕਾਲਾਤ ਜੋਸ਼
* ਮਕਾਲਮਾਤ ਜੋਸ਼
* ਯਾਦੋਂ ਕੀ ਬਾਰਾਤ (ਸਵੈਜੀਵਨੀ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1898
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1982

## ਹਵਾਲੇ