open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸੰਤਾ ਪੀ. ਨਾਇਰ

**ਸੰਤਾ ਪੀ. ਨਾਇਰ** (6 ਫਰਵਰੀ 1929-26 ਜੁਲਾਈ 2008) ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ, ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਬਾਡੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਵਸੁਦੇਵ ਪੋਦਵਲ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੰਤਾ ਪੋਦਵਲ ਨੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਿਖਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕੁਈਨ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਗਾਉਣ ਦਾ ਕਰੀਅਰ 
ਉਹ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ *ਥਿਰਾਮਾਲਾ* ਰਾਹੀਂ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਾਣਾ 'ਅੰਮਾਥਨ ਥੰਕਾਕੁਡਾਮੇ' (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਿਮਲ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ) ਇੱਕ ਲੋਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1951 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਸੈਂਕਡ਼ੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ 'ਉਨਾਰੂਨਾਰੂ ਉਨਿਕੰਨਾ', 'ਕਦਵਥੂ ਥੋਨਿਆਦੁਥਪੋਲ', 'ਪੂਵ ਨੱਲਾ ਪੂਵ', 'ਕੁਰੂਵਿਕਲਾਈ ਉਯਾਰਾਮ' ਅਤੇ 'ਕਦਵਤੂ ਥੋਨੀ ਅਦੁਤਪੋਲ' ਸਮੇਤ ਕਈ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਹਲਕੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਾਮੂ ਕਰਿਯਾਤ ਲਈ ਇੱਕ ਧੁਨ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਲਿਡਾ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਗੀਤ 'ਮੱਕਾਥੂ ਪਾਈ ਵਰਮ ਮਨਾਥੇ' ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਲੀਲਡਾ ਲਈ ਕੈਮਮੀਨ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਆਖਰੀ ਗਾਣਾ, ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, 1961 ਵਿੱਚ ਵੀ. ਚਿਦੰਬਰਨਾਥ ਦੀ ਫਿਲਮ *ਮੁਰਾਪੇਨੂ* ਲਈ 'ਕਦਵਥੂ ਥੋਨੀ ਅਦੁਤਪੋਲ' ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਂਤਾ ਨਾਇਰ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਹਲਕੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1987 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਸੰਗੀਤਾ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਸੰਨ 2005 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਸੰਗੀਤਾ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਰਾਲੀ ਸਵਰਾਲਿਆ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਲਕਸ ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚਿਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲੇਖਕ ਕੇ. ਪਦਮਨਾਭਨ ਨਾਇਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 2008 ਵਿੱਚ 79 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਧੀ ਲਤਾ ਰਾਜੂ ਅਤੇ ਜਵਾਈ ਜੇ. ਐਮ. ਰਾਜੂ ਛੱਡ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਵੀ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਪੋਤਾ ਆਲਾਪ ਰਾਜੂ ਇੱਕ ਬਾਸ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਲਲਵੁੱਡ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929
ਪਾਟੀ ਚਿੱਠੀ

ਜੋ ਚਿੱਠੀ ਇਕ ਨੁੱਕਰ ਤੋਂ ਪਾੜੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਚਿੱਠੀ ਨੂੰ ਪਾਟੀ ਚਿੱਠੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚਿੱਠੀ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਾੜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਦ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਭੇਜਣੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਗਲੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿਚ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਖਾਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਤਾ ਪਾੜਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜਮਦੂਤ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜਾਨ ਕੱਢਣ ਲਈ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਇਕ ਕਲਪਤ ਧਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਮੌਤ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਾਟੀ ਚਿੱਠੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸੋਨੂੰ ਪੰਜਾਬਣ

**ਗੀਤਾ ਅਰੋੜਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Geeta Arora**)**,** ਜਿਸਨੂੰ **ਸੋਨੂੰ ਪੰਜਾਬਣ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Sonu Punjaban**) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦੋਸ਼ੀ ਸੈਕਸ ਤਸਕਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ 24 ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਸੋਨੂੰ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਗੈਂਗਸਟਰ ਵਿਜੇ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਪੈਸ਼ਲ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਨੇ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੀਪਕ ਨਾਲ ਉਲਝ ਗਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਸਾਮ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਾਹਮਣਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਦੀਪਕ ਦੇ ਭਰਾ ਹੇਮੰਤ ਸੋਨੂੰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜੋ ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ 
ਸੋਨੂੰ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਅਨੈਤਿਕ ਆਵਾਜਾਈ ਰੋਕਥਾਮ ਐਕਟ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤਹਿਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਅਪਰਾਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਕੰਟਰੋਲ ਆਫ਼ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਡ ਕ੍ਰਾਈਮ ਐਕਟ ਤਹਿਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## 2020 ਦੀ ਸਜ਼ਾ 
16 ਜੁਲਾਈ 2020 ਨੂੰ, ਸੋਨੂੰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਨਸੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਦਾ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਨਾਬਾਲਗ ਲੜਕੀ ਨੇ 9 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਹਿ ਦੋਸ਼ੀ ਸੰਦੀਪ ਬੇਦਵਾਲ ਨੂੰ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ।

ਸੋਨੂੰ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ 'ਚ ਹੀ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਉਪਾਧਿਆਏ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸਥਿਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੀਂਘ ਝੂਟਣਾ

ਕਿਸੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਮੋਟੇ ਟਾਹਣੇ ਉੱਪਰ ਦੀ ਝੂਟਣ ਲਈ ਲਟਕਾਏ ਹੋਏ ਇਕ ਮੋਟੇ ਰੱਸੇ ਨੂੰ ਪੀਂਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੀਂਘਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਤੀਆਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮੇਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਕੁੜੀਆਂ ਪੀਂਘਾਂ ਝੂਟਦੀਆਂ ਸਨ। ਉੱਚੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪੀਂਘ ਦੀ ਹੀਂਗ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।ਉੱਚੀ ਪੀਂਘ ਝੜ੍ਹਾ ਕੇ ਕਈ ਮਨਚਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਰੁੱਖ ਦੀ ਤੋੜੀ ਇਸ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ “ਸੱਸ ਦਾ ਚੂੰਡਾ ਪੱਟਣਾ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੂੰਡਾ ਜਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਦੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੀਂਘ ਝੂਟਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਜ਼ਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪੀਂਘ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਲੰਮਾ ਮੋਟਾ ਰੱਸਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀਂਘ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿੱਪਲ, ਬਰੋਟੇ ਅਤੇ ਨਿੰਮ ਦੇ ਮੋਟੇ ਟਾਹਣਿਆਂ ਤੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੱਸੇ ਨੂੰ ਟਾਹਣੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦੀ ਲੰਘਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਰੱਸੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ 12 ਕੁ ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਰੱਖ ਗੰਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਦੋ ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀ ਤੇ 4 ਕੁ ਇੰਚ ਚੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਫੱਟੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਫੱਟੀ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਵਾਢੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਫੱਟੀ ਨੂੰ ਫੇਰ ਜਿੱਥੇ ਪੀਂਘ ਦੇ ਰੱਸੇ ਨੂੰ ਗੰਢ ਦਿੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੱਟੀ ਦੇ ਵਾਢੇ ਪੀਂਘ ਦੇ ਰੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਫਿੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੱਟੀ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਪੀਂਘ ਝੂਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੈਠ ਕੇ ਵੀ ਪੀਂਘ ਝੁਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀਂਘ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਕਈ ਵੇਰ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਝੂਟਣ ਲਈ ਘਰ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰੁੱਖ ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਦਲਾਣ/ਸਵਾਤ ਦੀ ਲਟੈਣ ਜਾਂ ਸ਼ਤੀਰ ਵਿਚ ਵੀ ਪੀਂਘ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਤੀਆਂ ਲੱਗਣੋਂ ਹੀ ਹਟ ਗਈਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸੰਤੋਕਬੇਨ ਜਡੇਜਾ

**ਸੰਤੋਕਬੇਨ ਸਰਮਨਭਾਈ ਜਡੇਜਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Santokben Sarmanbhai Jadeja**) ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗੈਂਗਸਟਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਗੌਡਮਦਰ** ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪੋਰਬੰਦਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਪੋਰਬੰਦਰ ਦੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। ਸੰਤੋਖਬੇਨ 'ਤੇ 14 ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੈਂਗ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ 500 ਕੇਸ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1990 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਕੁਟੀਆਣਾ ਤੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸਰਮਨ ਮੁੰਜਾ ਜਡੇਜਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਣਾ ਮਿੱਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਮਿੱਲ ਵਰਕਰ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਗੈਂਗਸਟਰ ਅਤੇ ਡੌਨ ਬਣ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸਥਾਨਕ ਗੈਂਗਸਟਰ ਦੇਵੂ ਵਘੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਿੱਲ ਮਾਲਕ ਦੁਆਰਾ ਹੜਤਾਲ ਤੋੜਨ ਲਈ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

1986 ਤੱਕ ਸੰਤੋਖਬੇਨ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਵਾਧਿਆਏ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪਾਂਡੁਰੰਗ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਸਰਮਨ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਦਸੰਬਰ 1986 ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਰੰਜਿਸ਼ ਕਾਰਨ ਕਾਲਾ ਕੇਸ਼ਵ ਗੈਂਗ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਨੇ ਸੰਤੋਖਬੇਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲਿਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਪੋਰਬੰਦਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਟੀਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਵਿਧਾਇਕ ਰਹੀ ਅਤੇ ਚਿਮਨਭਾਈ ਪਟੇਲ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਸੀ।

## ਅਪਰਾਧਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 
ਉਸ 'ਤੇ 14 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕਤਲ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।

2007 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੰਤੋਖਬੇਨ ਦੇ ਸਾਲੇ ਅਰਸੀ ਜਡੇਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਵਘਨ ਅਰਸੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਉਹ 2008 'ਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੁਰਖੀਆਂ 'ਚ ਆਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਕਰਨ ਜਡੇਜਾ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਪੁਲਿਸ ਰਿਕਾਰਡ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਗਿਰੋਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 525 ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਗਿਰੋਹ ਵਿੱਚ 100 ਆਦਮੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੇਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ। ਉਸ 'ਤੇ ਕਤਲ ਦੇ ਕਈ ਕੇਸ ਦਰਜ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ 2005 ਵਿੱਚ ਪੋਰਬੰਦਰ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਕੌਂਸਲਰ ਕੇਸ਼ੂ ਓਡੇਦਾਰਾ ਦੇ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।

ਉਸ ਦੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮਿਆਦ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਚੱਲੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਕੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਰਾਜਨੀਤੀ 
ਉਹ ਪੋਰਬੰਦਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਟੀਆਣਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1990 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਵਿਧਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

ਦਸੰਬਰ 2002 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੁਟੀਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਦਾਖਲ ਕੀਤੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈ।

## ਮੌਤ 
31 ਮਾਰਚ 2011 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪੋਰਬੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
ਉਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ, *ਗੌਡਮਦਰ* (1999) ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949
ਸਾਧਨਾ ਸਰਗਮ

**ਸਾਧਨਾ ਸਰਗਮ** (ਜਨਮ 7 ਮਾਰਚ 1969) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਿੰਦੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਨੇਪਾਲੀ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਕੈਰੀਅਰ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਸਾਊਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ, ਚਾਰ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਡ਼ੀਸਾ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵੀ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਸਰਗਮ ਦਾ ਜਨਮ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਰਤਨਾਗਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾਭੋਲ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੀਲਾ ਘਾਣੇਕਰ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਅਤੇ ਅਰੇਂਜਰ-ਕੰਪੋਜ਼ਰ ਅਨਿਲ ਮੋਹਿਲੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕਲਿਆਣਜੀ-ਆਨੰਦਜੀ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਗਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਜੀ. ਪੀ. ਸਿੱਪੀ ਦੀ *ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ* (1978) ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ "ਪਾਮ ਪਰਰਾਮਪਮ, ਬੋਲੇ ਜੀਵਨ ਕੀ ਸਰਗਮ" ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਸਰਗਮ ਨੇ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਵਾਈ ਗੰਧਰਵ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

ਉਸ ਨੇ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਏਕ ਅਨੇਕ ਔਰ ਏਕਤਾ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਵਸੰਤ ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸਰਗਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਲਈ ਲੈ ਗਏ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਅਸਲੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। " ਸਰਗਮ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗੋਰੇਗਾਓਂ ਦੇ ਏ. ਬੀ. ਗੋਰੇਗਾਓਂਕਰ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ (ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਨੀਲਾ ਘਾਣੇਕਰ) ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਐੱਮਏ ਸੀ।ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ।ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਤਨਪੁਰਾ ਬਣਾਇਆ।ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਡੇਢ ਸਾਲ ਛੋਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਡ਼ ਪੈਣ 'ਤੇ ਤਬਲਾ' ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਉਸ ਨੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਵਸੰਤ ਦੇਸਾਈ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਸਿੱਖ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਰਗਮ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਸੰਗੀਤ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਲਕੇ ਗਾਉਣ ਨੂੰ ਅਪਣਾਏ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੇਸਾਈ ਹੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।
thumb
thumb|ਸੰਗੀਤਕਾਰ *ਸ਼ੌਰਿਆ ਕੁਮਾਰ ਲਾਲ* ਨਾਲ ਸਰਗਮ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969
ਪਾਤਕ

ਜਿਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਪਰਿਵਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਆ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਤਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਮੰਨੂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਵਿੱਦਿਆ ਪੜ੍ਹਣਾ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿੱਦਿਆ ਤੇ ਇਜਾਰਦਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲ ਸੀ। ਏਸ ਇਜਾਰੇਦਾਰੀ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਪਾਤਕ ਦੇ ਦਿਨ ਨੀਯਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਤੀ ਲਈ 10 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪਾਤਕ ਸੀ। ਕਸ਼ੱਤਰੀਆ ਲਈ 13 ਦਿਨਾਂ ਦੀ, ਵੈਸ਼ਾਂ ਲਈ 15 ਦਿਨ ਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ 30 ਦਿਨ ਪਾਤਕ ਲਈ ਨੀਯਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਾਠਕ ਦੇ ਦਿਨ ਜਾਤੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵਧਾਏ ਸਾਫ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਤਰਕ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।ਮੌਤ ਤਾਂ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਪਾਤਕ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪਾਤਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖ਼ਾਂਦਾ। ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਤਕ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਤਕ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪਾਤਕ ਦੇ ਘਰ ਅਫਸੋਸ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਫੇਰ ਘਰ ਆ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਕੱਪੜੇ ਧੋਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਹੁਣ ਇਹ ਫਜੂਲ ਰਸਮ ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਤੀ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼ਕਤੀਸ਼੍ਰੀ ਗੋਪਾਲਨ

**ਸ਼ਕਤੀਸ਼੍ਰੀ ਗੋਪਾਲਨ** (ਜਨਮ 25 ਅਕਤੂਬਰ 1987) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਵਰਗੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੌਪ, ਆਰ 'ਐਨ' ਬੀ, ਟ੍ਰਿਪ-ਹੌਪ ਅਤੇ ਜੈਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੈਂਡਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਉਹ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਐਂਡ ਪਲਾਨਿੰਗ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸ਼ਕਤੀਸ਼੍ਰੀ ਗੋਪਾਲਨ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕੋਚੀ, ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਰਾਜਗਿਰੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਕਲਾਮਾਸੇਰੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੇਨਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅੰਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਐਂਡ ਪਲਾਨਿੰਗ ਤੋਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਨੇ 13 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। ਉਸ ਦੀ 11ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਐੱਸਐੱਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਨੇ ਵਾਇਸ ਹੰਟ 1 ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਆਡੀਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਐੱਸ. ਐੱਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੇ ਵਾਇਸ ਹੰਟ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੀਜ਼ਨ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਡੀਸ਼ਨ ਨਵੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ *ਟੈਕਸੀ 4777* ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗਾਣਾ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ

**ਸਿਸਲਾ ਜਾਨਕੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Sistla Janaki;** ਜਨਮ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1938) ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ "**ਜਾਨਕੀ ਅੰਮਾ**" ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ **ਨਾਈਟਿੰਗੇਲ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ 'ਗਾਨਾ ਕੋਗਿਲੇ', ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 'ਗਾਨਾ ਕੋਕਿਲਾ' ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ 'ਇਸਾਈਕੁਇਲ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮਾਂ, ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ **48,000** ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਨੜ, ਮਲਿਆਲਮ, ਤੇਲਗੂ, ਤਾਮਿਲ , ਹਿੰਦੀ , ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਉੜੀਆ, ਤੁਲੂ, ਉਰਦੂ, ਪੰਜਾਬੀ, ਬਡਾਗਾ, ਬੰਗਾਲੀ, ਕੋਂਕਣੀ, ਜਾਪਾਨੀ, ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਸਿੰਹਾਲੀ  ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਮੇਤ 17 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਲੋ, ਡੁਏਟ, ਕੋਰਸ ਅਤੇ ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਣੇ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਸਨ। 1957 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ *ਵਿਧਿਯਿਨ ਵਿਲਾਯਤੂ* ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਉਸਦਾ ਕਰੀਅਰ ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਹੈ। ਐਸ. ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 33 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕਲਾਈਮਾਮਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਪੁਰਸਕਾਰ 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ "ਬਹੁਤ ਦੇਰ" ਨਾਲ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਦੀ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਮੁਖੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਗਾਇਕ ਐਸਪੀ ਬਾਲਸੁਬ੍ਰਾਹਮਣੀਅਮ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਲੈਯਾਰਾਜਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 1960, 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੀਬੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ਐਸਪੀ ਬਾਲਸੁਬ੍ਰਾਹਮਣੀਅਮ, ਕੇਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ, ਪੀ. ਜੈਚੰਦਰਨ ਅਤੇ ਡਾ. ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਦੋਗਾਣੇ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਹੇ। ਉਸਨੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ 5000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜਾਂ 'ਤੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਤੇਲੁਗੂ, ਤਾਮਿਲ, ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ) ਵਿੱਚ 100 ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਵਿੱਚ, ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫਿਲਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ, ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ *ਪੰਨਾਦੀ* ਲਈ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੰਦੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ
ਪਿਆਉ

ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੰਨ ਅਰਥ ਪਾਣੀ ਪਿਉਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ **ਪਿਆਉ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਛਬੀਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਉ ਲਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੇ ਚੱਲੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕਿੱਲਤ ਸੀ। ਲੋਕ ਪੈਦਲ ਸਫਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਖੂਹ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕੀ ਪਾਣੀ ਵਰਤਦ ਸੇਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੂਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਘੜਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਿਆਉ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਿਆਉ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਘੜਿਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਠੰਡਾ ਰਹੇ ਇਸ ਲਈ ਪਿਆਉ ਜਾਂ ਤਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਸਲਵਾੜ ਦੀ ਕੁੱਲੀਆਂ ਵਿਚ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਿਆਉਆਂ ਉੱਪਰ ਕਈ ਵੇਰ ਭੁੱਜੇ ਛੋਲੇ ਅਤੇ ਗੁੜ ਵੀ ਰਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਨਲਕੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕਾਢ ਨਿਕਲੀ ਤਾਂ ਪਿਆਉ ਲਾਉਣ ਲਈ ਨਲਕੇ ਲਾਏ ਗਏ। ਸਾਡੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਉ ਲਾਉਣਾ ਧਰਮ ਦਾ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਪਿਉਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਿਆਉ ਲਵਾਵੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਆਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਬੈਠਿਆਂ ਹੀ 68 ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਲਾਭ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲੋਕ ਹੁਣ ਸਾਈਕਲਾਂ, ਸਕੂਟਰਾਂ, ਕਾਰਾਂ, ਬਸਾਂ ਤੇ ਸਫਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਫਰ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਸਫਰ ਹੁਣ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚ ਹੁਣ ਪਿਆਉ ਲਾਉਣ ਦਾ ਰਵਾਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਤਾਂ ਹੁਣ ਸਫਰ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਬੋਤਲਾਂ, ਥਰਮੋਸਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਪਿੰਡ/ਪਿੰਡੇ

ਪਿੰਡ, ਛੋਟੀ ਵਸਤੀ, ਛੋਟੇ ਨਗਰ, ਗਰ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਮਨੁੱਖਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਰਾਧਾਂ ਵਿਚ ਪਿਤਰਾਂ ਨਮਿਤ ਇਕ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੌਂ ਦੇ ਆਟੇ ਦੇ ਬਣਾਏ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ,ਆਟੇ ਨੂੰ ਗੁੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਪਿੰਨੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮੁਰਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਫੂਕਣ ਲਈ ਸਿੜ੍ਹੀ ਤੇ ਪਾ ਕੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਸਿਵਿਆਂ ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਟੇ ਦੇ ਬਣਾਏ ਪਿੰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੰਡ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਪਿੰਡੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪਿੰਡ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਘਰ ਦੀ ਨੂੰਹ ਜਾਂ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਿਚੋਂ ਲੱਗਦੀ ਨੂੰਹ ਚੱਕੀ ਤੇ ਸੱਤ ਅਨਾਜਾਂ ਨੂੰ ਪੀਹ ਕੇ ਆਟਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸੱਤ ਅਨਾਜਾਂ ਦੇ ਪੀਹੇ ਆਟੇ ਨੂੰ ਸਤਨਾਜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਸੱਤ ਅਨਾਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਜੌਂ/ਚੌਲਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੀਹ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਆਟਾ ਪੁੱਠੀ ਚੱਕੀ ਫੇਰ ਕੇ ਪੀਠਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਆਟੇ ਦੇ ਚਾਰ ਪਿੰਨੇ ਬਣਾ ਕੇ ਥਾਲੀ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਬਾਲੀ ਵਿਚ ਇਕ ਘਿਉ ਦੀ ਕੌਲੀ, ਇਕ ਸੂਤ ਦਾ ਗਲੋਟਾ ਤੇ ਚਾਰ ਤਾਂਬੇ ਦੋ ਪੈਸੇ ਵੀ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਬਾਲੀ ਨਾਈ ਨੂੰ ਫੜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਨਾਈ ਇਕ ਪਿੰਨਾ ਘਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ਕੋਲ, ਦੂਜਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ, ਤੀਜਾ ਪਿੰਨਾ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਆਮ ਲੋਕੀ ਸਾਰੇ ਪਿੰਨੇ ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਥੇ ਅਰਥੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚਾਰੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਘਿਉ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਸੂਤ ਦਾ ਗੋਲਟਾ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਖਾਣ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਮਿਲਦਾ ਰਹੇਗਾ।

ਹੁਣ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਹਰ ਰਸਮ ਨੂੰ ਤਰਕ ਤੇ ਤੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਸਮ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਕੱਟੜ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਇਸ ਰਸਮ ਬਾਰੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਖੋਜਣਾ ਪਵੇਗਾ |

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਬਾਹਰ ਵਧਾਉਣਾ

ਬਾਹਰ ਵਧਾਉਣਾ ਜੱਚਾ ਦੀ ਉਹ ਰਸਮ ਹੈ ਜਦ ਜੱਚਾ ਨੂੰ ਜਿਸ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਸੱਤਵੇਂ, ਨੌਵੇਂ ਜਾਂ ਗਿਆਰਵੇਂ ਦਿਨ, ਜਿਹੜਾ ਦਿਨ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਬਾਹਰ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੱਚਾ ਤੇ ਬੱਚਾ ਨੂੰ ਨੁਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪੁਆਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੱਚਾ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿਚ ਕੜਾਹ ਰੱਖ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੱਚਾ ਨੂੰ ਬੂਹੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕੌਲਿਆਂ ਤੇ ਤੇਲ ਚੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੱਚਾ ਗੁੱਤ ਨੂੰ ਖੰਮਣੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਉੱਪਰ ਫੁਲਕਾਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਪਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਜੱਚਾ ਦੇ ਮੱਥੇ ਲੱਗਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੱਚਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵਧਣ ਦੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਲਾਗੀ ਵਧਾਈਆਂ ਦੇਣ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਲਾਗੀ ਬੱਚੇ ਲਈ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਵਸਤ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਨਿਆਰ ਤੜਾਗੀ ਬਣਾ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਰਖਾਣ ਗਡੀਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਹੁਣ ਜੇਕਰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੱਚਾ ਤੇ ਬੱਚਾ ਨੂੰ ਤੀਜੇ/ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਛੁੱਟੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਬਾਹਰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਹੁਣ ਕੋਈ ਰਸਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੱਚਾ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਬਾਹਰ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਬੁਰਾ

ਪਤੀ ਦੇ ਮਰ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕ ਰਸਮ ਨੂੰ **ਬੁਰਾ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਮ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਪਤੀ ਦੇ ਮਰਨ ਸਮੇਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਦੀਆਂ ਮੀਢੀਆਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਧਵਾ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਕੰਨਾਂ, ਗਲ, ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਨੱਕ ਵਿਚ ਗਹਿਣੇ ਪਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਾਹ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਵਿਧਵਾ ਸਜ-ਵਿਆਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਚੂੜਾ/ਚੂੜੀਆਂ ਭੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬੁਰਾ ਦੀ ਰਸਮ ਪਤੀ ਦੇ ਮਰ ਜਾਣ ਦੇ ਸਤਾਰਵੇਂ ਦਿਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਧਵਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕਪੜੇ ਆਦਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਬੁਰਾ ਦੀ ਰਸਮ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਬੀੜ੍ਹੀ

ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਬਦਲੇ ਦਾ ਬਦਲਾ ਦੇਣ ਨੂੰ **ਬੀੜ੍ਹੀ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੀੜ੍ਹੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਰਾਉਣ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਜਦ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਮੀਨ ਆਬਾਦ ਕਰਕੇ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਖੇਤੀ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਖੇਤੀ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹਰ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜਮੀਨ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਗੋਡੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਵੱਢਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਕੱਢਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਕਈ ਜਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਕੋਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਜਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਕੋਲ ਬਲਦ ਵੀ ਇਕ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਜੇਹੇ ਜਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਹੋਰ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਕੋਲ ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਅਤੇ ਇਕ ਬਲਦ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਬੀੜ੍ਹੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਜਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਕੋਲ ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ (ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਰਲ ਕੇ) ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਰਲ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਦੀ ਵਾਹੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਫੇਰ ਦੂਜੇ ਦੀ ਵਾਹੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਫੇਰ ਦੂਜੇ ਦੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਦੀ ਗੋਡੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਫੇਰ ਦੂਜੇ ਦੀ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਬੀੜ੍ਹੀ ਕਰਕੇ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।ਹੁਣ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਯੁੱਗ ਬੀਤ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਾਰੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਭਸਮ

ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸੁਆਹ ਨੂੰ **ਭਸਮ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਦਵਾਈ ਲਈ ਮਾਰੀ ਧਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਭਸਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਧੂਣੀ ਦੀ ਸੁਆਹ ਨੂੰ ਵੀ **ਭਸਮ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਜਿਸ ਜਲਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਛੂਹ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਭਸਮ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਭਸਮ ਨਾਲ ਮਾਂਜੇ ਭਾਂਡੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਧੂ-ਸੰਤ ਧੂਣੀ ਕੋਲ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੂਣੀ ਦੀ ਭਸਮ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮ ਅੰਸ਼ ਹੋਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੂਣੀ ਦੀ ਭਸਮ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਤੇਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੁੱਖਦੇ ਅੰਗ ਤੇ ਭਸਮ ਨਾ ਕੇ ਅੰਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਧ-ਸੰਤ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਪਰ ਭਸਮ ਮਲਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਭਸਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਟੂਣੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਸਮ ਮਲਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜੇਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹ ਗਏ ਹਨ। ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਭਸਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਮੰਜਿਉਂ ਲਾਹੁਣਾ

ਮੌਜਾਂ, ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਚਾਰ ਪਾਵਿਆਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਵਾਣ, ਸੂਤ ਜਾਂ ਨਵਾਰ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸੌਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅਖੀਰਲੇ ਸਾਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਰਨ ਕਿਨਾਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣੀ ਨਿਸਚਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੰਜਿਉਂ ਲਾਹ ਕੇ, ਜਮੀਨ ਤੇ ਕਪੜਾ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਪੈਰ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਕਰ ਕੇ, ਲਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ “ਮੰਜਿਉਂ ਲਾਹੁਣਾ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ “ਭੁੰਜੇ ਉਤਾਰਨਾ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੰਜੇ ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਭੂਤ-ਭੇਤ ਦੀ ਜੂਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹ ਗਏ ਹਨ। ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੰਜਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮਿੱਠਾ ਬੋਹੀਆ

ਨਿੱਕੀ ਟੋਕਰੀ ਨੂੰ **ਬੋਹੀਆ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ ਮਠਿਆਈ ਨੂੰ ਵੀ **ਬੋਹੀਆ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਬੋਹੀਆ ਮੁੰਜ ਜਾਂ ਕਣਕ ਦੇ ਨਾੜ ਉੱਪਰ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੀ ਸੂਤ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਮੜ੍ਹ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਬੋਹੀਏ ਵਿਚ ਹੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ ਮਠਿਆਈ ਰੱਖ ਕੇ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜਦ ਲੜਕੀ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਸਹੁਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਦੇ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਉਸ ਦੇ ਪੇਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਬੋਹੀਆ ਭੇਜ ਕੇ ਕਰਦੇ ਸਨ।ਹੁਣ ਮਿੱਠਾ ਬੋਹੀਆਂ ਭੇਜਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਹਾਂ | ਟੈਲੀਫੂਨ ਜਾਂ ਮੁਬਾਈਲ ਫੂਨ ਉੱਪਰ ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜਰੂਰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮਿਰਚ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਹਿਮ-ਭਰਮ

ਮਿਰਚ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੱਚਾ ਫਲ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਬਜੀਆਂ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਲੂਣ ਪਦਾਰਥ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਲ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਸਾਲੇ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਰਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਮਿਰਚ ਨਾਲ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਟੂਣੇ ਕੀਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਸੱਤ ਲਾਲ ਮਿਰਚਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਪਰੋਂ ਦੀ ਵਾਰ ਕੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਚ/ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੁੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਇਸਤਰੀ, ਪੁਰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਕੱਢਣ ਲਈ ਮਿਰਚਾਂ ਦੀ ਧੂਣੀ ਉਸ ਦੇ ਨੱਕ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਲਕਾ ਕੁੱਤਾ ਵੱਢ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਲਾਲ ਮਿਰਚਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਟੂਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਫਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਹਰੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ ਦਾ ਬੂਟਾ ਰਾਹ ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਸਫਰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਰਾਹ ਵਿਚ ਲਾਲ ਮਿਰਚਾਂ ਵਾਲਾ ਬੂਟਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਸਫਰ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

ਮਿਰਚ ਦੀ ਇਕ ਕਿਸਮ ਪਹਾੜੀ ਮਿਰਚ ਹੈ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਚਿੱਟੀ ਮਿਰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਗੋਲ ਦਾਣਿਆਂ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਭੂਰੀ ਮਿਰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਹੁਣ ਪੜ੍ਹ ਗਏ ਹਨ। ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਿਰਚਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਹਿਮ-ਭਰਮ ਤੇ ਟੂਣਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਮੁੰਡਾ ਜੰਮਣ ਦੀ ਭੇਲੀ

ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਕਾੜ੍ਹ ਕੇ ਗੁੜ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਕੁ ਕਿਲੋ ਗੁੜ ਦੇ ਵੱਟੇ ਹੋਏ ਰੋੜੇ ਨੂੰ **ਭੇਲੀ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭੇਲੀ ਗੁੜ ਦੀ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਸਤ ਦੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਗੁੜ ਹੀ ਮਿੱਠੀ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸ਼ਗਨ ਗੁੜ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਮੁੰਡਾ ਜੰਮਣ ਤੇ ਵੀ ਭੇਲੀ ਭੇਜਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਸੀ।ਕੁੜੀ ਜੰਮਣ ਤੇ ਭੇਲੀ ਨਹੀਂ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਮੁੰਡਾ ਜੰਮਣ ਸਮੇਂ ਇਸਤਰੀ ਪੇਕੇ ਘਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਮੁੰਡਾ ਜੰਮਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸਹੁਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਈ ਹੱਥ ਭੇਲੀ ਭੇਜ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਭੋਲੀ ਉੱਪਰ ਖੰਮ੍ਹਣੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਖੰਮ੍ਹਣੀ ਧਾਗੇ ਦੀ ਰੰਗਦਾਰ ਅੱਟੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਗਨਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੁੰਡਾ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਇਸਤਰੀ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਭੇਲੀ ਪੇਕੀਂ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਭੇਲੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਨਾਈ ਨੂੰ ਖੇਸ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਇਕ ਰੁਪਿਆ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭੇਲੀ ਆਉਣ ਤੇ ਹੀ ਸਹੁਰਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਪੇਕਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੰਜੀਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਦਾ ਸੀ।ਭੇਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ਫੇਰ ਪਤਾਸੇ ਭੇਜਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਚੱਲਿਆ। ਹੁਣ ਲੱਡੂ/ਬਰਵੀ ਚ ਡੱਬੇ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਹੁਣ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਬਾਪ/ਮਾਮਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਮੈਂਬਰ ਆਪ ਹੀ ਲੱਡੂ/ਬਰਫੀ ਦੇ ਡੱਬੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਕੁੜੀ ਜੰਮਣ ਤੇ ਵੀ ਲੱਡੂ/ਬਰਫੀ ਦੇ ਡੱਬੇ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੇਲੀ ਭੇਜਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੁਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਰੀਤਾਂ

“**ਰੀਤਾਂ**” ਉਹ ਰਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦ ਕਿਸੇ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਲੜਕੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ ਸੱਤ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਕੰਘੀ, ਪਰਾਂਦੀ, ਸੂਟ, ਗੁੜ, ਘਿਉ ਆਦਿ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਭੇਜਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਜਵਾਈ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਪੜੇ ਭੇਜਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਸੀ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਰੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਸਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਗੀਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਸਮ ਜਦ ਬੱਚਾ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੱਚੀ ਰੀਤ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਦੂਸਰੀ ਰੀਤ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਪੱਕੀ ਰੀਤ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।ਰੀਤਾਂ ਦੀ ਇਹ ਰਸਮ ਹੁਣ ਕੋਈ-ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼ਾਸ਼ਾ ਤਿਰੂਪਤੀ

**ਸ਼ਾਸ਼ਾ ਕਿਰਨ ਤਿਰੂਪਤੀ** (ਜਨਮ 21 ਦਸੰਬਰ 1989) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। 2018 ਵਿੱਚ "ਦ ਹੰਮਾ ਗਰਲ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਸ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕਾਟਰੂ ਵੇਲਿਦਾਈ ਦੇ ਤਮਿਲ ਗੀਤ "ਵਾਨ ਵਰੁਵਾਨ" ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਤਿਰੂਪਤੀ ਨੇ ਹਿੰਦੀ, ਤਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ, ਮਰਾਠੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਮਲਿਆਲਮ, ਕੰਨਡ਼, ਬੰਗਾਲੀ, ਕੋਂਕਣੀ, ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਮੇਤ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਖ ਗੀਤ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਦਿੱਲੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੈਨਕੂਵਰ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ।

ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਆਖਰਕਾਰ 2005 ਵਿੱਚ ਐਲ. ਏ. ਮੈਥਸਨ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ 96% ਔਸਤ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ (ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਆਪਣੀ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਈਮਨ ਫਰੇਜ਼ਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਲਈ ਗੋਰਡਨ ਐਮ. ਸ਼੍ਰਮ ਮੇਜਰ ਐਂਟਰੈਂਸ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ, ਮੈਥਸਨ ਆਉਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ, ਸਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਦੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ।

ਉਸ ਨੇ ਕਮਲਾ ਬੋਸ ਅਤੇ ਗਿਰਿਜਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਲੇਵਾ ਧੁਖਾਣਾ

ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੱਝ/ਗਾਂ ਦੀ ਉਸ ਥੈਲੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, **ਲੇਵਾ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲਾਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੱਚਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਧੁਖਣਾ/ਧੁਖਾਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮੱਝ/ਗਾਂ ਦੁੱਧ ਘੱਟ ਦੇਣ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਲਵੇਰੇ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਲੱਗੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੱਗੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਕੋਲਿਆਂ ਉੱਪਰ ਹਰਮਲ ਪਾ ਕੇ ਲਵੇਰੇ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਵੇ ਦੁਆਲੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਧੂਣੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਲੇਵਾ ਬੁਖਾਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਜਾਗਰਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਲੇਵਾ ਧੁਖਾਣੇ ਜਿਹੇ ਟੂਣਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਮੋੜਵੀਂ ਮਕਾਣ

ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਜੋ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਅਫਸੋਸ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਕਾਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੋੜਵੀਂ ਮਕਾਣ ਉਹ ਮਕਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਆਦਮੀ ਮਰਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੋੜਵੀਂ ਮਕਾਣ ਉਸ ਆਦਮੀ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੋੜਵੀਂ ਮਕਾਨ, ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲੇ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਾਲੇ ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਮੋੜਵੀਂ ਮਕਾਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲੇ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੰਬੰਧੀ ਬੁਲਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੀ ਮੋੜਵੀਂ ਮਕਾਣ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੀ ਮੋੜਵੀਂ ਮਕਾਣ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦੇ ਹਨ।ਹੁਣ ਮੋੜਵੀਂ ਮਕਾਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਲੋਕ ਹੁਣ ਵਾਧੂ ਦੇ ਰਸਮੋਂ ਰਿਵਾਜ ਤੇ ਦਿਖਾਵੇ ਵਾਲੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਛੱਡੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਵੱਗ

ਪਸ਼ੂਆਂ/ਗਊਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ **ਵੱਗ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵੱਗ ਨੂੰ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਚੌਣਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਗ ਨੂੰ ਮੰਗੂ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਵਿਚ ਛੇੜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਵਾਰਾ ਗਊਆਂ, ਜੰਗਲੀ ਗਊਆਂ ਦੇ ਵੱਗ ਨੂੰ ਰਾਮ ਚੌਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਚੌਣਾਂ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜਮੀਨਾਂ ਗੈਰ ਆਬਾਦ ਪਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਗ ਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਖੇਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਬਲਦਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਘਰ ਗਊਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਗਊਆਂ ਦੇ ਵੱਛੇ ਹੀ ਬੜੇ ਹੋ ਕੇ ਬਲਦ ਬਣਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰਨ ਲਈ ਇਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵੱਗ ਚਾਰਨ ਲਈ ਵਾਗੀ ਰੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਹੁਣ ਦੇਸੀ ਗਊਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਵੱਗ ਕਿਥੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਵੱਗ ਚਾਰਨ ਲਈ ਨਾ ਹੀ ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਗੈਰ ਆਬਾਦ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਵਰ ਟੋਲਣਾ

ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਵਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਧੀ ਲਈ ਠੀਕ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਨੂੰ **ਵਰ ਟੋਲਣਾ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਜਦ ਲੜਕੀ 12-13 ਸਾਲ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਵਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਲੜਕੀ ਦੀ ਰਾਏ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਧੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇੱਛਾ ਹਾਣ ਦਾ ਵਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਵਰ ਗੋਰਾ, ਲੰਮਾ-ਲੰਮਾ ਹੋਵੇ। ਘਰ ਪੱਕਾ ਹੋਵੇ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਮੱਝਾਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਜੋ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਮੌਜ ਰਹੇ। ਸੱਸ-ਸਹੁਰਾ ਸ਼ਰੀਫ ਹੋਣ। ਸੱਸ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪੁੱਤ ਹੋਣ ਤਾਂ ਜੋ ਘਰ ਵਿਚ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਲੱਗੀ ਰਹੇ। ਰਿਸ਼ਤਾ ਕੀਤਾ ਵੀ ਨੇੜੇ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਆਉਣ ਜਾਣ ਦੀ ਸੌਖ ਰਹੇ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਵਰ ਨਾ ਭਾਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜੰਗਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਥੁੜ/ਤੋਟ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਜੁਆਨ ਹੋਣ ਤੇ ਮੁਕਲਾਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਕਢਾਈ, ਬੁਣਾਈ, ਸਿਲਾਈ ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਮਾਹਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਅੱਜ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੁਣ ਜੁਆਨੀ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਲੜਕੀ ਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਮੱਝਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਭਾਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੱਸ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪੁੱਤ ਵਾਲਾ ਘਰ ਭਾਲਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਹ ਬਹੁਤਾ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੀ ਲੜਕੀ ਆਪਣਾ ਵਰ ਹਾਣ ਦਾ, ਗੋਰਾ ਚਿੱਟਾ, ਚੰਗੇ ਕੱਦ-ਕਾਠ ਵਾਲਾ, ਪੈਸੇ ਵਾਲਾ, ਕੋਠੀ ਵਾਲਾ ਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਭਾਲਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਲੱਦਾ

ਬੜੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪੁਰਸ਼/ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਭੋਗ ਤੇ ਹੋਏ ਇਕੱਠ ਦੇ ਖਾਣੇ ਲਈ ਆਟਾ, ਨਕਦੀ ਆਦਿ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕੁੜਮਾਂ (ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ) ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੱਗਰੀ/ਰਸਮ ਨੂੰ ਲੱਦਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ **ਲੇਦਾ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਆਟਾ, ਨਕਦੀ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਰੋਟੀ ਹੀ ਕੁੜਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਮ ਮਰ ਗਏ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾ ਨਾਂ ਵੱਡਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੱਦੇ ਦੀ ਇਹ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਹੁਣ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਗੋਤ ਮੇਲਣੇ

ਜਾਤ, ਵਰਨ, ਬਰਾਦਰੀ, ਘਰਾਣਾ, ਬੰਸ ਆਦਿ ਨੂੰ **ਗੋਤ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੋਤ ਮੁੰਡਾ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਮੇਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਗੋਤ ਮੇਲਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਮੁੰਡਾ/ਕੁੜੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਚਾਰ ਗੋਤ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੁੰਡਾ/ਕੁੜੀ ਦਾ ਗੋਤ, ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਗੋਤ, ਮੁੰਡਾ/ਕੁੜੀ ਦੀ ਦਾਦੀ ਦਾ ਗੋਤ ਅਤੇ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੀ ਨਾਨੀ ਦਾ ਗੋਤ। ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਗੋਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਗੋਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗੋਤ ਮੇਲਣ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ‘ਅੰਗ ਮੇਲਣਾ’ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਸੱਚਾਈ ਸੀ/ਹੈ।ਸਾਇੰਸ ਨੇ ਹੁਣ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਗੋਤਾਂ ਦੇ ਮਿਲ ਜਾਣ ਕਰਕੇ/ਬੰਸਾਵਲੀ ਦੇ ਮਿਲ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਨਸਲ ਵਿਚ/ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਬਿਗਾੜ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਗੋਤਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦਾ ਗੋਤ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਆਹ ਆਪਣੇ ਗੋਤ ਵਿਚ ਹੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਰੋਪਣਾ

ਮੰਗਣਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਲੜਕੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜੁਆਈ ਦੇ ਪੱਲੇ ਵਿਚ ਰੁਪੈ, ਨਾਰੀਅਲ, ਮਠਿਆਈ ਆਦਿ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ/ਹੈ, ਉਸ ਰਸਮ ਨੂੰ **ਰੋਪਣਾ** ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਜੰਨ ਕੁੜੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੜਕੀ ਦਾ ਪਿਉ ਲਾੜੇ ਦੇ ਪੱਲੇ ਵਿਚ ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਪਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪੰਜ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੜੀ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ (ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੱਸ) ਸੂਟ, ਜੁੱਤੀ ਅਤੇ ਇਕ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਭਰਿਆ ਬਰਤਨ ਭੇਜਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਪਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।

ਦਰਅਸਲ ਨਾ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਗਨ ਇਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਗਨਾਂ ਵਿਚ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ।ਹੁਣ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਰੋਪਣਾ ਸ਼ਬਦ ਤਾਂ ਇਕ ਅਪਰਚੱਲਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਤ ਤਾਂ ਮੰਗਣਾ ਤੇ ਵਿਆਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸਾਹੇ ਬੰਨ੍ਹਣਾ

ਵਿਆਹ ਦੇ ਨਿਯਤ ਦਿਨ ਨੂੰ **ਸਾਹਾ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਧਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸਾਹੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ‘ਸਾਹੇ ਲੱਤ ਬੰਨ੍ਹਣਾ’ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਹੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਤੇ ਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਕੰਮ ਹੱਥੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਸੱਟ-ਫੇਟ ਲੱਗਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਏਸੇ ਲਈ ਸਾਹੇ ਤੋਂ 8/10 ਕੁ  ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਰੋਕ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਮੈਂਬਰ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਕਹਿਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤੇ ਕੰਮ ਹੁਣ ਵਿਆਂਹਦੜ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਸਾਹੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਰਸਮ ਦੀ ਪਹਿਲੇ ਜਿਹੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਾਹੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹੇ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਇਕ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸੰਧਿਆ ਮੁਖਰਜੀ

**ਗੀਤਾਸ਼੍ਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Geetashree**) **ਸੰਧਿਆ ਮੁਖਰਜੀ**; 4 ਅਕਤੂਬਰ 1931 – 15 ਫਰਵਰੀ 2022) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਬੰਗਾ ਬਿਭੂਸ਼ਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸਾਲ 1970 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ *ਜੈ ਜੈਯੰਤੀ* ਅਤੇ *ਨਿਸ਼ੀ ਪਦਮਾ* ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਮੁਖਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1931 ਨੂੰ ਢਾਕੁਰੀਆ, ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਨਰੇਂਦਰਨਾਥ ਮੁਖਰਜੀ, ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਅਤੇ ਹੇਮਪ੍ਰੋਵਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਸਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ 1911 ਤੋਂ ਢਕੁਰੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। 2010 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ਿਆਮਲ ਗੁਪਤਾ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸੌਮੀ ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡ 
* 2022 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ (ਮੰਨਿਆ)
* ਬੰਗਾ ਬਿਭੂਸ਼ਣ 2011 ਵਿੱਚ
* ਭਾਰਤ ਨਿਰਮਾਣ ਅਵਾਰਡ - 1999 ਵਿੱਚ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ।
* 1971 ਵਿੱਚ "ਅਮਦਰ ਚੂਤੀ ਚੂਤੀ" ਜੈ ਜੈਅੰਤੀ ਅਤੇ "ਓਰੇ ਸਕੋਲ ਸੋਨਾ ਮੋਲਿਨ ਹੋਲੋ" ਨਿਸ਼ੀ ਪਦਮ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ।
* BFJA ਅਵਾਰਡਸ - 1965 ਵਿੱਚ *ਸੰਧਿਆ ਦੀਪ ਸਿੱਖਾ* ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ
* BFJA ਅਵਾਰਡਸ - 1972 ਵਿੱਚ *ਜੈ ਜੈਅੰਤੀ* ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ
* ਬਾਕਸਾਸ ਅਵਾਰਡ - 1973 ਵਿੱਚ *ਧੀਰੇ ਬੋਹੇ ਮੇਘਨਾ* ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ
* ਆਨਰੇਰੀ ਡੀ.ਲਿਟ. 2009 ਵਿੱਚ ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ
* ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 1993 ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ

## ਮੌਤ 
27 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ, ਸੰਧਿਆ ਮੁਖਰਜੀ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਐਸਐਸਕੇਐਮ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪੋਲੋ ਗਲੇਨੇਗਲਜ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕੋਵਿਡ -19 ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਲਾਗ, ਹਾਈਪੋਟੈਂਸ਼ਨ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਮਲਟੀ ਆਰਗਨ ਡਿਸਫੰਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਫੇਮਰ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਕਚਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸੁਧਾਰ ਦਿਖਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਕੋਵਿਡ-19 ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 11 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਫਲ ਔਰਤ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਹੋਈ। 15 ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਗੰਭੀਰ ਪੇਟ ਦਰਦ ਅਤੇ ਹਾਈਪੋਟੈਂਸ਼ਨ ਲਈ ਇੰਟੈਂਸਿਵ ਕੇਅਰ ਯੂਨਿਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ 7.30 ਵਜੇ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਨਰਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੰਨਾ ਡੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੰਗਾਲੀ ਗੀਤ *"ਈ ਸ਼ੋਹਰ ਥੇਕੇ ਆਰੋ ਇੱਕ ਦੂਰ"* ਸੁਣਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਕਈ ਦੋਗਾਣੇ ਗਾਏ ਸਨ। ਪੂਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੇਓਰਾਟੋਲਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਚਿਖਾ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931
ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ ਪੁੜੀ

ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਵਿਚੋਲਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਈ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਵੇਰ ਇਕੱਲਾ ਵਿਚੋਲਾ ਆਪ ਹੀ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਕਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਮੰਗਣੀ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਇਕ ਰੁਪਈਆ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਗੁੜ ਦੀ ਰੋੜੀ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਾ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੰਗਣੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲੇ ਵਿਚੋਲੇ ਹੱਥ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸ਼ਗਨ ਲਈ ਕਾਗਜ਼ ਵਿਚ ਗੁੜ ਦੀ ਰੋੜੀ ਲਪੇਟ ਕੇ ਤੇ ਉੱਪਰ ਖੰਮਣੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਭੇਜਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਗਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਚੌਂਕੀ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਾਂ ਜਾਂ ਨੈਣ ਪੁੜੀ ਵਿਚੋਂ ਗੁੜ ਦੀ ਰੋਟੀ ਕੱਢ ਕੇ ਕੁੜੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਾ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਬੱਸ, ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ ਪੁੜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਗੱਜ-ਵੱਜ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖਰਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ ਪੁੜੀ ਨਹੀਂ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲੇ ਪੂਰਾ ਲਾਮ-ਲਸ਼ਕਰ ਲੈ ਕੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ‘ਚੁੰਨੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣ' ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਤੇ ਵੀ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਜਿੰਨਾ ਖਰਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ ਪੁੜੀ ਦੀ ਰਸਮ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੌਣ

ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜਦ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦਾ ਦਿਨ ਨੀਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗੀਤ ਗਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵਾ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹ ਧਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਨੈਣ ਰਾਹੀਂ ਸੱਦੇ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਗੀਤ ਆਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੰਮ ਧੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਹਲੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਜਾਂ ਕੋਠੇ ਉੱਪਰ ਬੈਠ ਕੇ ਗੀਤ ਗਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਦਲਾਣਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ-ਚਾਰ ਘੋੜੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਫੇਰ ਦੂਸਰੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਪੰਜ ਸੁਹਾਗ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਫੇਰ ਦੂਜੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਸਵਾ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਲੇਡੀਜ਼ ਸੰਗੀਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮੰਗਣੀ

ਲੜਕੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜਦ ਆਪਣੀ ਲੜਕੀ ਲਈ ਕੋਈ ਲੜਕਾ ਪਸੰਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦਿਨ ਮਿਥ ਕੇ ਲੜਕੀ ਦਾ ਬਾਪ ਤੇ ਨਾਲ ਲੜਕੀ ਦਾ ਤਾਇਆ/ਚਾਚਾ ਤੇ ਨਾਨਾ/ਮਾਮਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤੇ ਲੜਕੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਲੜਕੀ ਦੀ ਕੁੜਮਾਈ/ਸਗਾਈ ਕਰ ਆਉਂਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਮੰਗਣੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਗਣੀ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਕੁਝ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਨਾਨਾ/ਮਾਮਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਹਾਜਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਪੱਟੀ ਵਿਛਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਮੰਗਣੇ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਲਈ ਗਦੈਲਾ ਵਿਛਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਗਦੈਲੇ ਉੱਪਰ ਬਿਠਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਲੜਕੀ ਦਾ ਬਾਪ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਗੁੜ ਦੀ ਰੋਟੀ ਪਾ ਕੇ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਾ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਨਾਲ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਇਕ ਰੁਪਇਆ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਬਸ ਐਨੀ ਕੁ ਮੰਗਣੇ ਦੀ ਰਸਮ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਗੀ ਹਾਜਰ ਆਏ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁੜ ਵੰਡ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੁਜਰਨ ਨਾਲ ਫੇਰ ਗੁੜ ਦੀ ਥਾਂ ਪਤਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਾ ਕਰਵਾ ਕੇ ਮੰਗਣੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਇਕ ਰੁਪੈ ਦੀ ਥਾਂ 5/11 ਰੂਪੈ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਫੇਰ ਲੱਡੂਆਂ ਨਾਲ ਮੰਗਣੇ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਪਰ ਕੇਸਰ ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਲਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਸੂਟ, ਕੱਚ ਦੀਆਂ ਲਾਲ ਚੂੜੀਆਂ, ਪਰਾਂਦੀ, ਮਹਿੰਦੀ ਆਦਿ ਭੇਜੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਫੇਰ ਪੈ ਵਾਲੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਨਾਲ ਮੰਗਣੇ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

ਹੁਣ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੰਡਾ/ਕੁੜੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਦਾਜ ਦੇਣ/ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲੇ 15/20 ਬੰਦੇ ਸਮੇਤ ਮੁੰਡਾ (ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਜੁਆਈ) ਤੇ 10/15 ਇਸਤਰੀਆਂ ਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਕਰਨ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਚੁੰਨੀ    ਚੜਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੁੰਡੇ ਤੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸੋਫੇ ਤੇ ਜਾਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ਤੇ ਕੱਠਿਆਂ ਬਿਠਾ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਛਾਪ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੈਟ, ਹੋਰ ਗਹਿਣੇ, ਸੂਟ ਆਦਿ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।(ਵਿੱਤ ਅਨੁਸਾਰ) ਹਾਜਰ ਆਏ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਰੁਪਇਆਂ ਦੇ ਸ਼ਗਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਰਿੰਗ ਸੈਰੇਮਨੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੜੀ ਵਾਲੇ 15/20 ਬੰਦੇ ਜਾ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਛਾਪ, ਕੜਾ, ਗਲ ਨੂੰ ਗਾਨੀ, ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮਾਂ, ਬਾਪ, ਭੈਣਾਂ, ਭਣੋਈਆਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਸੂਟ, ਮਠਿਆਈ ਦੇ ਡੱਬੇ ਆਦਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।(ਵਿੱਤ ਅਨੁਸਾਰ) ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੁੜੀ/ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਤੇ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੱਠ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਆਹ ਜਿੰਨਾ ਖ਼ਰਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੰਗਣੀ ਇਕ ਸਾਦਾ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਸਮ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਲੋਕ ਵਿਖਾਵੇ ਤੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਵਿਖਾਵੇ ਦੀ ਰਸਮ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਪਾਣੀ ਦਾ ਛਿੱਟਾ ਦੇਣਾ

ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਰੌਂਕਾ ਦੇਣ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਛਿੱਟਾ ਦੇਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਸਤ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਉੱਪਰ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦਾ ਛਿੱਟਾ ਮਾਰ ਦੇਵੋ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਉੱਪਰ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਫਲ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਉੱਪਰ ਤੇ ਕੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰਨਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਬਰਾਬਰ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਵਾਲੇ ਚੂਹੜੇ, ਚਮਾਰ ਨਾਲ ਛੂਹ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਭਿੱਟਿਆ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਮਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਛਿੱਟੇ ਮਰਵਾਉਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਭਿੱਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈਆਂ ਦੇ ਘਰ ਤਾਂ ਛਿੱਟੇ ਮਰਵਾਉਣ ਲਈ ਗੰਗਾ ਜਲ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਾਹ ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਮੁੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਹਿਮ-ਭਰਮ ਪੰਡਤਾਂ ਦੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਤਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਸਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਭਲਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਕੱਪੜਿਆ ਉੱਪਰ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੋਇਆ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਭਿੱਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰਕਹੀਣ ਤੇ ਫਜ਼ੂਲ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਗਾਨਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ

ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੀ ਵੀਣੀ ਤੇ ਜੋ ਖੰਮਣੀ/ਮੌਲੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਗਾਨਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕੰਗਣਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਦਰੂਹਾਂ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਾ ਪਾਉਣ, ਇਸ ਲਈ ਗਾਨਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਨੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸੱਤ ਗੰਢਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਹੀ ਗੰਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਾਨਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਸਮੇਂ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦਾ ਗੁੜ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਾ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਈਆਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁੜ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਲੱਡੂ ਤੇ ਬਰਫੀ ਵੰਡਣ ਦਾ ਰਵਾਜ ਚੱਲ ਪਿਆ ਹੈ।

ਹੁਣ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹ ਗਏ ਹਨ। ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਗਾਨਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀਆਂ ਗਾਨਾ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਗੱਠਾਂ ਦੇਣਾ

ਜਦ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਦਿਨ ਨਿਯਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਆਉਣ ਲਈ ਲਾਗੀ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾਈ ਰਾਹੀਂ ਸੱਦਾ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਏਸ ਸੱਦੇ ਨੂੰ ਗੱਠਾਂ ਦੇਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਗੱਠ ਨੂੰ ਗੰਢ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸੱਦੇ ਨੂੰ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਗੰਢ ਘੁਲਣਾ ਜਾਂ ਗੰਢ ਦੇਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗੱਠ/ਗੰਢ ਦਾ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਹੈ ਵਿਆਹ ਦਾ ਗੱਠਾਂ/ਗੰਢਾਂ ਵਾਲਾ ਧਾਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਝ ਘੱਟ ਸੀ। ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਜਿੰਨੇ ਦਿਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹੀਆਂ ਹੀ ਖੋਮਣੀ/ਮੌਲੀ ਨੂੰ ਗੰਢਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਨਾਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਗੰਢ ਵਾਲੀ ਖੰਮਣੀ ਦੇ ਕੇ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਰੋਜ ਉਸ ਗੰਢ ਵਾਲੀ ਖੰਮਣੀ ਦੀ ਇਕ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਰਸਮ ਦਾ ਨਾਂ ਗੰਢਾਂ ਦੇਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਫੇਰ ਸਾਦੇ ਕਾਗਜ ਤੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵੇਰਵਾ ਲਿਖ ਕੇ ਉੱਪਰ ਗੱਠਾਂ ਵਾਲੀ ਖੰਮ੍ਹਣੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਗੱਠ ਭੇਜੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਗੱਠ ਦੇਣ ਆਏ ਲਾਗੀ ਨੂੰ ਖੇਸ/ਦੁਪੱਟਾ ਲਾਗ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਫਰ ਪੈਦਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਆਹ ਦੀ ਗੱਠਾਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਫੇਰ ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਕਾਢ ਨਿਕਲਣ ਤੇ ਨਾਈ/ਲਾਗੀ ਗੱਠਾਂ ਸਾਈਕਲ ਤੇ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਫੇਰ ਬੱਸਾਂ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਈ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਵਿਆਹ ਦੀ ਗੱਠ ਨੇ ਸਾਦੇ ਕਾਗਜ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਾਰਡਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਠਾਂ ਲਾਗੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਜਾਣ ਆਉਣ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪ ਹੀ ਦੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸੱਦਾ ਟੈਲੀਫੂਨ ਅਤੇ ਮੁਬਾਇਲ ਫੂਨਾਂ ਤੇ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰ ਰਸਮ ਵਿਚ ਬਦਲਾਵ ਆ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮੇਚਾ ਭੇਜਣਾ

ਮੋਚਾ, ਮਾਪ/ਨਾਥ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਲੜਕੀ ਵੇਖਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਵਰੀ ਦੇ ਮਾਲ ਬੂਟ ਸਿਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਲੜਕੀ ਦੇ ਸੂਟ, ਜੁੱਤੀ ਆਦਿ ਦਾ ਮੇਲਾ ਮੁੰਡ ਵਾਲੇ ਨਾਈ ਭੇਜ ਕੇ ਮੰਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਚਾਂ ਮੌਲੀ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੌਲੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦਾ ਧਾਗਾ ਹੈ। ਮੇਲੀ ਨਾਲ ਲਈ ਦੇ ਬੂਟ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਮਿਣ ਕੇ ਗੱਠਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਦੇਸ਼ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੱਤੀ ਦਾ ਮੇਚਾ ਵੀ ਮੌਲੀ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਲੋਂ ਵਿਚ ਦੇਸੀ ਜੁੱਤੀਆਂ ਹੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚਮਾਰ ਹੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸੂਟਾਂ ਦਾ ਮੇਚਾ ਦਰਜੀ ਤੋਂ ਬਣਵਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਤੇ ਜੁੱਤੀ ਦਾ ਮੇਚਾ ਚਮਾਰ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੀ ਮੁੰਡਾ/ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਰੀ ਦਾ ਹੁਣ ਇਕ-ਅੱਧਾ ਸੂਟ ਹੀ ਸਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰੀ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਵਿਆਹੁਲੀ ਲੜਕੀ ਹੁਣ ਸਹੁਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੂਟ ਦਾ ਮੇਚਾ ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਚਾ ਭੇਜਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੁਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਚੱਕੀਆਂ ਲਾਉਣੀਆਂ

ਜਦ ਆਟਾ ਦਾਣਾ ਪੀਹਣ ਲਈ ਖਰਾਸ ਦੀ ਕਾਢ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਟਾ, ਦਾਲਾਂ, ਦਾਣਾ ਆਦਿ ਇਸਤਰੀਆਂ ਚੱਕੀ ਤੇ ਘਰ ਹੀ ਪੀਂਹਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜਦ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਵਿਆਹ ਲਈ ਆਟਾ, ਮੈਦਾ, ਵੇਸਣ, ਦਾਲਾਂ ਆਦਿ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਸੱਤ ਦਿਨ ਜਾਂ ਨੌਂ ਦਿਨ ਤੇ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਗਿਆਰ੍ਹਾਂ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੀਹਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਚੱਕੀਆਂ ਤੇ ਆਟਾ, ਮੈਦਾ, ਵੇਸਣ, ਦਾਲਾਂ ਆਦਿ ਪੀਹਣ ਨੂੰ ਚੱਕੀਆਂ ਲਾਉਣੀਆਂ ਦੀ ਰਸਮ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ/ਹਨ।

ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਸੱਤ ਚੱਕੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਘਰ ਦੇ ਵਰਾਂਡੇ/ਦਲਾਣ ਵਿਚ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸੱਤ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤੇ ਦੀਆਂ ਸੱਤੇ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਦਾਣਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਇਕ ਮੁੱਠੀ ਸੱਤਾਂ ਚੱਕੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਫੇਰ ਸੱਤਾਂ ਚੱਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਸੱਤੇ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਇਕ ਇਕ ਗੇੜਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤੇ ਚੱਕੀਆਂ ਤੇ ਪਿਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਫੇਰ ਇਕੱਲੀ ਇਕੱਲੀ ਚੱਕੀ ਨੂੰ ਇਕ ਇਕ ਸੁਹਾਗਣ ਚਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਹ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਂਹ ਦੀ ਦਾਲ ਵੜੀਆਂ ਲਈ ਪੀਠੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਆਟਾ, ਮੈਦਾ,ਵੇਸਣ, ਦਾਲਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪੀਠਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਬਲੀ ਹੋਈ ਕਣਕ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕਰ ਰਲਾ ਕੇ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਘੁੰਗਣੀਆਂ/ ਬੱਕਲੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸੁੱਕੀ ਪੰਜੀਰੀ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਸਾਰੀ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹੀ-ਥੋੜ੍ਹੀ ਆਮਦਨ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮੁੰਡੇ/ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਚੱਕੀਆਂ ਲਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਾਰੀ ਪਿਹਾਈ ਆਟਾ ਚੱਕੀਆਂ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਇੰਜਣਾਂ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸਾਂ ਵਿਚ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸਾਂ ਵਾਲੇ ਹੀ ਮਠਿਆਈਆਂ ਤੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਆਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਚੌਮੁਖੀਏ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰਸਮ

ਚੌ, ਚਾਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁਖੀਆ, ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਨੋਕਦਾਰ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਪਿਆਲੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਤੇਲ ਤੇ ਬੱਤੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬੱਤੀ ਦੇ ਇਕ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀਵਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਚੌਮੁਖੀਆ ਦੀਵਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੌਮੁਖੀਏ ਦੀਵੇ ਵਿਚ ਚਾਰ ਬੱਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਾਰੇ ਬੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਲਈ ਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਮੁਖੀਏ ਦੀਵੇ ਵਿਚ ਚਾਰ ਜੋਤਾਂ ਜਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਚੌਮੁਖੀਏ ਦੀਵੇ ਦੀ ਇਕ ਰਸਮ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਚੌਮੁਖੀਆ ਦੀਵਾ ਬਾਲ ਕੇ ਮਾਈਏ ਪਈ ਲੜਕੀ ਦੇ ਕੋਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਧਾਰਨਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਲੜਕੀ ਚੌਮੁਖੀਏ ਦੀਵੇ ਦੀਆਂ ਜੋਤਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖੇਗੀ, ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਖਾਰ ਆਉਂਦਾ ਜਾਵੇਗਾ।ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਹਿਮ-ਭਰਮ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਮੁਖੀਏ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰਸਮ ਇਕ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਰਸਮ ਸੀ। ਭਲਾ, ਚੌਮੁਖੀਏ ਦੀਵੇ ਦੀਆਂ ਜੋਤਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਰਸਮ ਵਿਚ ਤਿਲ ਭਰ ਜਿੰਨੀ ਸੱਚਾਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼