ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਅਸੂਲ

20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੈਨਰੀ ਫੈਓਲ ਨੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ 14 ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ। ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਨਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਇਹਨਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਫੈਓਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਰੀਕੇ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਤਰ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਨ। 

## ਹੈਨਰੀ ਫੈਓਲ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ 14 ਅਸੂਲ 
### **1.ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ** 
ਸਭ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਕੋਲ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਉਪਾਅ ਕਰੇ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਪਰਯਾਪਤ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । 

### **2. ਕੰਮ ਦੀ ਵੰਡ** 
ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੁਨਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਹਰਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਵੰਡ ਕੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਣ। ਕੰਮ ਦੀ ਵੰਡ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਿਖਤ ਨਿਪੁਣ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਮਾਹਰਤਾ** (Specialization): ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਾਹਰਤਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

**ਕੁਸ਼ਲਤਾ** (Efficiency): ਕੰਮ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਜੋ ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਹਨ, ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

### **3.ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ** 
ਇਹ ਅਸੂਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਲੜੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਫੇਓਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਤੋਂ ਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਧਿਕਾਰ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਖਤਰੇ 'ਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਖਲਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
### **4. ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਏਕਤਾ** 
ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਯਤਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕੋ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟੀਮ/ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਖੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਲਈ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਤੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਸਮਝ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਟਕਰਾਅ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਵਿਭਾਗ ਸਮੁੱਚੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

### **5. ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ** 
ਫੈਉਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,"ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਆਗਿਆਕਾਰੀ, ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਉੱਦਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ"। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧੀਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉੱਦਮ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੋੜ ਹੈ। ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸਿਰਫ਼ ਅਧੀਨ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ -ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ ਤੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ।ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਸਮਝੌਤੇ ਹੋਣ। ਪਾਬੰਧੀਆਂ (ਸਜ਼ਾਵਾਂ) ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

### **6. ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ** 
ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਸਟਾਫ਼ ਟਰਨਓਵਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਵੇਂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਤੋਂ ਇਹ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਕਿ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਕਿਸੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਢਲਣ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਬਣਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵੀ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਲੀ ਅਸਾਮੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਰਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

### **7. ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਹਿੱਤ ਨਾਲੋਂ ਸਮੂਹਿਕ ਹਿੱਤ** 
ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟੀਮ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪਹਿਲ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ l ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹਿੱਤ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਹਿੱਤ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ I ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬਦਮਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਤਾਂ  ਸੰਗਠਨ ਢਹਿ ਜਾਵੇਗਾ I

### **8. ਮਿਹਨਤਾਨਾ** 
ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈੈ ਕਿ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਉਚਿਤ ਉਜਰਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਸਥਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਮਿਹਨਤਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ, ਚੰਗੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

### **9. ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ** 
ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਤੱਕ ਦੇ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ। ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਗਠਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸੰਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਅੱਜ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ, ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਤੁਲਨ ਜਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।

### **10.** **ਸਕੇਲਰ ਚੇਨ** 
ਇੱਕ ਸਕੇਲਰ ਚੇਨ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਚਾਰ ਲੜੀ ਹੈ। ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਦਰਜੇਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਮਾਂਡ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਫੈਓਲ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਚਾਰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 

* ਹਰੇਕ ਸੰਗਠਨ ਕੋਲ ਉੱਚਤਮ ਪੱਧਰ ਦੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਸਥਾਪਕ ਜਾਂ ਸੀਈਓ, ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੱਕ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਦਰਜੇਬੰਦੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਖਾਸ ਅਧਿਕਾਰ ਲੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
* ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਫਿਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਕੂਲ ਦੇ ਸੁਚਾਰੂ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

### **11. ਆਰਡਰ** 
ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰੋਤਾਂ (ਜਨਸ਼ਕਤੀ, ਪੈਸਾ, ਸਮੱਗਰੀ, ਆਦਿ) ਦੀ ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸਹੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਪਲੇਸਮੈਂਟ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾਗਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰੋਤ ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਵਿਘਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗੀ।

* ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਜਗ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸਹੀ ਔਜ਼ਾਰ ਜਾਂ ਉਪਕਰਣ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
* ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀਆਂ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਜਟਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਦੇਰੀ ਤੋਂ ਬਚਿਆ 2ਜਾ ਸਕੇ।

### **12. ਪਹਿਲਕਦਮੀ** 
ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

### **13.ਐਸਪਿਰਿਟ ਡੀ ਕੋਰਪਸ** 
ਐਸਪਿਰਿਟ ਡੀ ਕੋਰਪਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਟੀਮ ਵਰਕ ਦੀ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਭਾਵਨਾ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਾਕੰਸ਼ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, 'ਸਰੀਰ ਦੀ ਆਤਮਾ'। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਸਹਿਯੋਗ, ਆਪਸੀ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੰਗਠਨ ਐਸਪਿਰਿਟ ਡੀ ਕੋਰਪਸ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਟੀਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫੁਥਰਮੋਰ, ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਐਸਪਿਰਿਟ ਡੀ ਕੋਰਪਸ ਟਕਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮਚਾਰੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ।

### **14. ਬਰਾਬਰਤਾ** 
ਬਰਾਬਰੀ ਦਿਆਲਤਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਆਲਤਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸੰਗਠਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਉਦਾਹਰਣ - ਸਾਰੇ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਲਿੰਗ, ਧਰਮ, ਨਸਲ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕਤਾ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ, ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਅਤੇ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣੇ 

= ਹਵਾਲੇ =