open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸਤਮਹਲਾ

ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਲਖਨਪੁਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦਸ ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਕਲਚਾ ਗਰਾਮ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸਤਮਹਲਾ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਭਗਨਾਵਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਾਨਤੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚਿਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਸਪਤ ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਮਹਲ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਥਾਂ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ, ਸ਼ਟਭੁਜਾਕਾਰ ਕੁੰਆ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਮਹਾਮਾਇਆ ਮੰਦਰ

ਸਰਗੁਜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ  ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਹਾਡੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਚਿਨ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ  ਸਥਿਤ ਹੈ।  ਇੰਹੀ ਮਹਾਮਾਇਆ ਜਾਂ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇਵੀ   ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਜਿਲਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਦਾ ਨਾਮਕਰਣ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਹੋਇਆ ।  ਇੱਕ ਮਾਨਤੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਸਥਿਤ ਮਹਾਮਾਇਆ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦੇਵੀ  ਦਾ ਧੜ ਸਥਿਤ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਤਨਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਮਾਇਆ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਮਹਾਮਾਇਆ ਰਘੂਨਾਥ ਸ਼ਰਨ ਸਿਹਂ ਦੇਵ ਨੇ ਕਰਾਇਆ ਸੀ। ਚੈਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਦੀਏ ਨਰਾਤੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਅਣਗਿਣਤ ਭਗਤ ਇਸ ਮੰਦਿਰ  ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਕੁਦਰਗੜ੍ਹ

ਕੁਦਰਗੜ੍ਹ ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਭਿਆਥਾਨ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਦਿਰ ਹੈ, ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤਾਲਾਬੋਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਿਲੇ ਦਾ ਖੰਡਰ ਹੈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਲਾ ਵਿੰਧ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਬੁਲੰਦ ਦਾ ਹੈ ਕੁਦਰਗਢ ਵਿੱਚ ਰਾਮਨਵਮੀਂ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਭੀੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਪਾਰਦੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ, ਸਰਗੁਜਾ

**ਪਾਰਦੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ** ਪ੍ਰਤਾਪਪੁਰ ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਤੋਂ ਡੇਢ ਕਿਮੀ ਦੱਖਣ ਦੇ ਵੱਲ ਬਨਖੇਤਾ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਨਦੀ ਕੰਡੇ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 21 ਕਿੱਲੋ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਰਫ ਅਨੋਖੀ ਪਾਰਾ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਸਥਾਪਤ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਬਿਲਦਵਾਰ ਗੁਫ਼ਾ, ਸਰਗੁਜਾ

ਇਹ ਗੁਫਾ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਇਸ ਨਦੀ ਦਾ ਉਦਗਮ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੁਫਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨੋਕ ਮਹਾਮਾਇਆ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਸ਼ਿਵਪੁਰ, ਸਰਗੁਜਾ

ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਤਾਪਪੁਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 45 ਕਿਮੀ . ਹੈ। ਪ੍ਰਤਾਪਪੁਰ ਵਲੋਂ 04 ਕਿਮੀ . ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਗਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪਹਾਡੀ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਅਤਿਅੰਤ ਸੁੰਦਰ ਕੁਦਰਤੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਾਡੀ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਜਲਸਤਰੋਤ ਝਰਨੇ ਦੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਝਰਨਾ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਗੰਗਾਧਾਰਾ ਦੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਲੋਕ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਤੁੱਰਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਪਵਿਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਹਾਸ਼ਿਵ ਰਾਤ ਉੱਤੇ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਤੁੱਰਾ ਨੂੰ 1992ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਦੁਆਰਾ ਰਾਖਵਾਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਤਕਿਆ, ਸਰਗੁਜਾ

ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਨਗਰ ਦੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਤਕਿਆ ਗਰਾਮ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਮੁਰਾਦ ਸ਼ਾਹ, ਬਾਬਾ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵੱਲ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਮਜਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੋਤੇ ਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਤੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਜੁੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਮਜਾਰ ਉੱਤੇ ਚਾਦਰ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੰਨਤਾਂ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਦੰਦ-ਕਥਾ ਬਾਬਾ ਮੁਰਾਦਸ਼ਾਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਦੀ ਮੁਰਾਦਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਜਾਰ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਏਕ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵੀ ਸਥਾਨ ਹੈ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਮਜਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੋਣਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸੰਜੋਗ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਦੇਵਗਢ, ਸਰਗੁਜਾ

ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ ਲਖੰਨਪੁਰ 28 ਕਿਮੀ . ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਲਖੰਨਪੁਰ ਵਲੋਂ 10 ਕਿਮੀ . ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਦੇਵਗਢ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦੇਵਗਢ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਯਮਦਗਨਿ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਸਥਲਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੇ ਮਧਿਅਭਾਗ ਉੱਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਸਵਰੁਪ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨਾਰੀ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੋ ਵਿੱਚ ਅੱਧ ਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਧਿ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਗੌਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੈ। ਦੇਵਗਢ ਵਿੱਚ ਰੇਣੁਕਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਏਕਾਦਸ਼ ਰੁੱਧ ਮੰਦਿਰਾਂ ਦੇ ਭਗਨਾਵਸ਼ੇਸ਼ ਬਿਖਰੇ ਪਡੇ ਹੈ। ਦੇਵਗਢ ਵਿੱਚ ਗੋਲਫੀ ਮੱਠ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਸ਼ੈਵ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਵਲੋਂ ਸਬੰਧਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਥਾਂ, ਮੰਦਿਰਾਂ ਦੇ ਭਗਨਾਵਸ਼ੇਸ਼, ਗੌਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਮੰਦਿਰ, ਆਇਤਾਕਾਰ ਭੂਗਤ ਸ਼ੈਲੀ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ, ਗੋਲਫੀ ਮੱਠ, ਪੁਰਾਸਾਰੀ ਕਲਾਤਮਕ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੌਂਦਰਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਸੇਮਰਸੋਤ ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ

1978 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ **ਸੇਮਰਸੋਤ ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ** ਸਰਗੁਜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਪੂਰਵੀ ਵਨਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 430 . 361 ਵਰਗ ਕਿ . ਮੀ . ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਤੋਂ 58 ਕਿ . ਮੀ . ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਬਲਰਾਮਪੁਰ, ਰਾਜਪੁਰ, ਪ੍ਰਤਾਪਪੁਰ ਵਿਕਾਸ ਖੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ ਵਿੱਚ ਸੇਂਦੁਰ, ਸੇਮਰਸੋਤ, ਚੇਤਨਾ, ਅਤੇ ਸਾਸੂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਲਦਲੀ ਧਰਤੀ ਸੋਤਾ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸੇਮਰਸੋਤ ਪਡਾ। ਇਸਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵ ਵਲੋਂ ਪੱਛਮ 115 ਕਿ . ਮੀ . ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਵਲੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ 20 ਕਿ . ਮੀ . ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸ਼ੇਰ, ਤੇਂਦੁਆ, ਸਾਂਭਰ, ਚੀਤਲ, ਨੀਲਗਾਏ, ਵਾਰਕਿਗਡਿਅਰ, ਚੌਸਿੰਘਾ, ਚਿੰਕਰਾ, ਕੋਟਰੀ ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤਾ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਅਰ, ਭਾਲੂ, ਮੋਰ, ਬਾਂਦਰ, ਭੇਡੀਆਂ ਆਦਿ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਤਮੋਰ ਪਿੰਗਲਾ ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ

1978 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ-ਵਾਰਾਣਸੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਦੇ 72 ਕਿ.ਮੀ. ਉੱਤੇ ਪਾਨ ਪਿੰਗਲਾ ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉੱਤੇ ਡਾਂਡਕਰਵਾਂ ਬਸ ਸਟਾਪ ਹੈ। 22 ਕਿ.ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਰਮਕੋਲਾ ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ ਪਰਿਕਸ਼ੇਤਰ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਭਿਆਰੰਇ 608.52 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਖੇਤਰਫਲ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਵਾਡਰਫਨਗਰ ਖੇਤਰ ਉੱਤਰੀ ਸਰਗੁਜਾ ਵਨਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1978 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖਤ: ਸ਼ੇਰ ਤੇਂਦੁਆ, ਸਾਂਭਰ, ਚੀਤਲ, ਨੀਲਗਾਏ, ਵਰਕਿਡਿਅਰ, ਚਿੰਕਾਰਾ, ਗੌਰ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਅਰ, ਭਾਲੂ, ਸੋਨਕੁੱਤਾ, ਬਾਂਦਰ, ਖਰਗੋਸ਼, ਗਿੰਲਹਰੀ, ਗਿੱਦੜ, ਨਿਉਲਾ, ਲੋਮਡੀ, ਤੀਤਰ, ਬਟੇਰਾ, ਚਮਗਾਦਡ, ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਅਮਰੇਲੀ

**ਅਮਰੇਲੀ** ਗੁਜਰਾਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਮਲਾਪੁਰਮ

**ਅਮਲਾਪੁਰਮ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਗੋਦਾਵਰੀ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਲਾਪੁਰਮ ਮੰਡਲ ਅਮਲਾਪੁਰਮ ਰੈਵੇਨਿਊ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨਲ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਨਸੀਮਾ ਦੇ ਡੈਲਟਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਮੇਠੀ

**ਅਮੇਠੀ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦ੍ਰਸ਼ਟਿਕੋਣ ਵਲੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੋਕਸਭਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲਾ ਗਾਂਧੀ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅੰਬਾਲਾ

**ਅੰਬਾਲਾ** ਸ਼ਹਿਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਵਲੋਂ ਦੋ ਸੌ ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਵੱਲ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਵਿਦਵਾਨ ਰਸਤਾ ( ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੰਬਰ ੧ ) ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ( cantt ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਆਗਾਰ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਰਿਆਟਨ ਕਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਬਾਲਾ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।

ਅੰਬਾਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸ਼ਾਇਦ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਜੋਕੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਆਪਣੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਮਗਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮਿਕਸੀ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਗਰੀ ਕਹਿ ਕਰ ਵੀ ਪੁੱਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਯੋਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉਦਯੋਗ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਚਾਲ੍ਹੀ ਫ਼ੀਸਦੀ ਉਤ‍ਪਾਦਨ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਨ‍ਯ ਮਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਬਗੀਚੇ ਬਹੁਤ ਸਨ , ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰ‍ਬਾ ਵਾਲਾ ਅਰਥਾਤ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਪੈ ਗਿਆ।

## ਸਿੱਖਿਆ
ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ਵਿੱਚ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ , ਆਰਿਆ ਕੰਨ‍ਜਾਂ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ , ਗਾਂਧੀ ਮੈਮੋਰਿਅਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਰਾਜਕੀਏ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਐਸ.ਡੀ. ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਪਰਬੰਧਨ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਵ‍ਯਵਸ‍ਸੀ ਬੀ ਏ , ਬੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਡਿਪ‍ਲੋਮਾ ਸ‍ਤਰ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬ‍ਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼‍ਾਏ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਸਿਰਫ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ , ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਕਾਲਜ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਏਮ ਡੀ ਏਸ ਡੀ ਗਰਲ‍ਜ ਕਾਲਜ , ਡੀ ਏ ਵੀ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਆਤ‍ਮਾ ਨੰਨ‍ਦ ਜੈਨ ਕਾਲਜ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਫਤਹਿ ਵੱਲਭ ਸਕੂਲ , ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸਕੂਲ , ਏਨ ਏਨ ਏਮ ਡੀ ਸਕੂਲ , ਡੀ ਏ ਵੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ , ਪੀ ਦੇ ਆਰ ਜੈਨ ਸਕੂਲ , ਚਮਨ ਬਗੀਚੀ , ਏ ਏਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ , ਸਪ੍ਰਿੰਗਫੀਲਡ ਸਕੂਲ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸਕੂਲ ਹਨ।

## ਸੈਰ
ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਵਾ ਫੌਜ ਮੁਖ‍ਯਾਲਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੁਖੀਆ ਪਾਰਕ , ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਪਾਰਕ , ਇੰਦਿਰਾ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਫੁਲਵਾੜੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਾਗਰਿਕ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਘੁੱਮਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੇਤੁ ਇੱਥੇ ਨਿਗਾਰ , ਕੈਪਿਟਲ , ਨਿਸ਼ਾਤ ਅਤੇ ਨਾਵਲ‍ਟੀ ਸਿਨੇਮਾਘਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਉਂਜ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਲਘੂਪਤਰਪਤਰਿਕਾਵਾਂਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਨ‍ਦਿੱਤੀ ਦੈਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਵੀ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ , ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸਦਰ ਅਤੇ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿੰਨ ਨਿਵੇਕਲਾ ਅਤੇ ਸ‍ਤੰਤਰਤ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਿਕਾਏ ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੇਤੁ ਸ‍ਥਾਪਿਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਨੰਤਨਾਗ

**ਅਨੰਤਨਾਗ** ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹੇ
ਅਰੇਰਾਜ

**ਅਰੇਰਾਜ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਰਾਕੋਣਮ

**ਅਰਾਕੋਣਮ** ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੇਂਨਈ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚੇਂਨਈ ਉਪਨਗਰੀਏ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਮਰਾਵਤੀ

**ਅਮਰਾਵਤੀ**  ਜਿਸ ਨੂੰ "ਅੰਬਾਨਗਰੀ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ 8 ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰਾਵਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ "ਅਮਰਾਵਤੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ" ਦਾ ਵੀ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਛੇ ਵੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰਸ਼ਨੀ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨੂਮਾਨ ਵੈਭਵ ਪ੍ਰਾਸਕਰਕ ਮੰਡਲ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਅਮਰਾਵਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਮ "ਔਂਦੂਭਾਰਵਟੀ" ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰਾਵਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰ ਅੰਬਾਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪਿਆ ਸੀ। ਅਮਰਵਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਨਨ ਅਦਰਨਾਥ (ਜੈਨ ਗੋਬ) ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਸਾਲ 1097 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ।13 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਮਹਾਂਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਵਰਧਾ ਦੇਵਗਿਰੀ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜੇ (ਯਾਦਵ ਰਾਜਵੰਸ਼) ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸੀ। 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਸੋਕੇ ਅਤੇ ਕਾਲ ਪਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਿਸ ਆ ਗਏ, ਫੇਰ ਵੀ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਸੰਧ

**ਅਸੰਧ** ਹਰਿਆਣਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਰਨਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਰਲੇ ਮਿਲੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇਕ ਚੰਗੀ ਮਿਸਲ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵਿਰਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਛੱਡ ਕੇ ਆਏ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਜੋੜਨ ਲੱਗ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨੌਖਰੀਏ, ਕਾਹਲੋਂ ਕੇ, ਪੰਜ ਚੱਕੀਏ ਆਦਿ। ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਥੇ ਢਿੱਲੋ, ਚੱਠੇ, ਸਿੱਧੂ, ਗਿੱਲ, ਸੰਧੂ, ਬਾਜਵੇ, ਬਾਠ, ਮਜਬੀ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਖੱਤਰੀ ਆਦਿ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਬਰਾਦਰੀ ੪੭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਮੂਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਥੇ ਰਾਜਪੂਤ, ਪੰਡਤ, ਜਾਟ, ਰੋਡ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਆਦਿ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਰਗਾਂ ਵਿਚ ਮੂਲ ਫ਼ਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮਾਝੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਂ ਮੁਲਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਵਰਗ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹਰਿਆਣਵੀਂ ਜਾਂ ਪੁਆਧੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ ਧਰਮ ਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾ ਵਰਗ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਨਾਤਨੀ ਧਰਮ ਨੂੰ।

ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਬਤ ਇਕ ਮਿੱਥ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਜਰਾਸੰਧ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚੋ-ਵਿਚ ਇਕ ਟਿੱਬਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਇਸ ਟਿੱਬੇ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਾਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਸਰਗੰਜ

**ਅਸਰਗੰਜ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਮੁੰਗੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
## ਭੂਗੋਲ 
ਅਸਰਗੰਜ  ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ 44 ਮੀਟਰ (144 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਸੁਲਤਾਨ ਗੰਜ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 12ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਚਾਰਲਟ ਐਡਮਸ

**ਚਾਰਲਟ ਐਡਮਸ** (1859 ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ) ਇੱਕ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਸਨ। ਆਪ ਯੂਰਪ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ ਜੋ ਫਰਵਰੀ 1881 ਵਿਚ, 21 ਸਾਲਾ ਉਮਰ 'ਚ ਮਾਉੰਟ ਕਸਚਿਸਕੋ ਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਬੀਬੀ ਐਡਮਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਬਰਟ, ਤਸਮਾਨੀਆ, ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਵਿਖੇ 1859 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪਦੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਬਾਰਬਰਾ ਐਡਮਸ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਐਡਵਰਡ ਪੈਟਰਨ ਐਡਮਸ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1859 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਡਮਸ ਕੁਲਨਾਮ ਵਾਲੇ
ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 
ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ, ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਕਰਮਜੀਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਜ਼ਮ ਨੇ 1665 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵਿਕਰਮਜੀਤ ਪਰਗਣਾ ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਦੇ ਮਹੇਨਗਰ ਦੇ ਗੌਤਮ ਰਾਜਪੂਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ।ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਅਰਥਾਤ ਆਜ਼ਮ ਅਤੇ ਅਜ਼ਮਤ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਅਲੀਗੜ੍ਹ

**ਅਲੀਗੜ** ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਲੀਗੜ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਅਲੀਗੜ ਨਗਰ ਅਲੀਗੜ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੰਦਰਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅਲੀਗੜ ਜਨਪਦ ਅਤਰੌਲੀ, ਗਭਾਨਾ, ਇਗਲਾਸ, ਖੈਰ ਅਤੇ ਕੋਲ ਤਹਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਅਲੀਗੜ ਨੂੰ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਲ ਜਾਂ ਕੋਇਲ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਲੀਗੜ ਸ਼ਹਿਰ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਮਧ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਅਲੀਗੜ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਲਾ ਹੈ। ਕੋਲ ਨਾਮ ਦੀ ਤਹਸੀਲ ਹੁਣ ਵੀ ਅਲੀਗੜ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।  ਅਲੀਗੜ ਨਾਮ ਨਜਫ ਖਾਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। 1717 ਵਿੱਚ ਸਾਬਿਤ ਖਾਂ  ਨੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਾਬਿਤਗੜ ਅਤੇ 1757 ਵਿੱਚ ਜਾਟਾਂ ਨੇ ਰਾਮਗੜ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉੱਤਰ ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਸਿੰਧੀਆ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸੇਨਾਪਤੀ ਪੇਰਨ ਦਾ ਕਿਲਾ ਅੱਜ ਵੀ ਖੰਡਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਗਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1802 ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਲੇਕ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮਗੜ ਕਹਾਂਦਾ ਸੀ।

ਐਡਵਿਨ ਟੀ ਏਟਕਿੰਸਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਲਾਰਾਮ ਨੇ, ਜਿਸਨੇ ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਕੋਲ (ਰਾਖਸ) ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ  ਅਤੇ ਦੁਆਬ ਦੇ ਇਸ ਭਾਗ ਨੂੰ ਅਹੀਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਮਾਤਹਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕੋਲ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੰਤਕਥਾ,  ਏਟਕਿੰਸਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਲ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀ ਦੋਰ ਜਨਜਾਤੀ ਦੁਆਰਾ 372 ਵਿੱਚ  ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲੇ, ਦੋਰ ਕਿਲੇ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਤੋਂ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ  ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੋਲ ਦੋਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਗਜਨੀ ਦੇ ਮਹਿਮੂਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੋਰਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਬਾਰਾਨ ਦਾ ਹਰਦੱਤ ਸੀ। ਕੋਲ ਦੇ ਕਿਲੇ ਕੋਲ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੋਧੀ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਇਥੇ ਬੁੱਧ ਦੇ ਰਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਭਵ ਹੈ ਬੋਧੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਥੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਵੀ ਸੀ।

1194 ਵਿੱਚ, ਕੁਤੁਬ ਉਦ ਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕੋਲ ਲਈ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।  ਕੁਤੁਬ ਉਦ ਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ ਹਿਸਮ ਉਦ ਦੀਨ ਉਲਬਕ ਨੂੰ ਕੋਇਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁਸਲਿਮ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਹਿਮਦਨਗਰ

**ਅਹਿਮਦਨਗਰ** ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।

## ਇਤਹਾਸ
ਮਲਿਕ ਅਹਿਮਦ ਨਿਜਾਮ ਮੈਂ ਸ਼ਾਹ ( 1490 - 1508 ) Mailk ਅਹਮਦ ਨਿਜਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਉਲ ਮੁਲਕ ਮਲਿਕ ਹਸਨ Bahri ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ( ਜਿਨੂੰ ਬਾਅਦ Nizamshahi ਖ਼ਾਨਦਾਨ, ਨਾਮ ਹੈ ਇੱਕ ਬਾਹਮਣ ਪਰਿਵਰਤਿਤ )।; ਜਦੋਂ ਨਿਜ਼ਾਮ ਉਲ ਮੁਲਕ ਮਲਿਕ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ, ਮਲਿਕ ਅਹਿਮਦ Junnar ਦੇ Bahamani ਰਾਜ ( ਪੁਣੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ) ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸਨ। ਮਲਿਕ ਅਹਿਮਦ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਅੱਗੇ ਤੱਕ Purander ਵਧਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਵੇ ਜਿੱਤਣ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਦੇ ਕਗਾਰ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਮਲਿਕ ਤੁਰੰਤ Bahamani ਰਾਜ ( ਸ਼ਾਹ ਮਹਿਮੂਦ Bahamani ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ) ਵਲੋਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ Junnar ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਸ਼ੇਖ Muwalid ਅਰਬ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ Khan। Convinced ਤਰ੍ਹਾਂ Bahamani ਰਾਜ ਦੇ ਜਨਰਲਾਂ ਹਾਰ ਹੋਣ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ Bahamanis ਰੱਖਿਆ, ਅਹਮਦ ਮਲਿਕ ਉੱਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਸਿਨਾ ਉੱਤੇ 1490 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਉੱਥੇ ਮੁੰਤਕਿਲ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਲਿਕ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 1499 ਵਿੱਚ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਫੋਰਟ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਰੋਗ ( 1508 ) ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ Nizamshahi ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। Burhan ਮੈਂ ਸ਼ਾਹ ( 1508 - 1553 ) ਮਲਿਕ ਸ਼ਾਹ, ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਬੇਟੇ Burhan ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਾਜਾ। Mukkamal ਖਾਨ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ Burhan ਤੱਕ ਰੀਜੇਂਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਭਿਨਏ ਕੀਤਾ। Mukkamal ਖਾਨ loyally ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਾ ਰਾਜੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹਮਲੀਆਂ ਦੇ warded। ਉਹ 1510 ਵਿੱਚ ਬਰਾਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਵਸ ਵਿੱਚ। ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, Burhan ਇੱਕ ਨਾਚ ਕੁੜੀ Amina ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸਾਂਸਾਰਿਕ ਸੁਖ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਲੋਂ ਵਾਕਫ਼ ਕਰਾਇਆ।

## ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਾਰੇ ਭੱਜੋ ਵਲੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ ਸੰਸਥਾਨ ਹਨ ਜੋ ਕਲਾ, ਵਿਗਿਆਨ, ਪ੍ਰੋਦਯੋਗਿਕੀ, ਆਉਰਵਿਗਿਆਨ, ਕਨੂੰਨ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਮੇਂਟ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ

**ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ**
* ਦਾਦਾ ਚੌਧਰੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ

## ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਥਾਂ
**ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਕਿਲਾ**
ਸੰਤ ਕਵੀ ਮਹੀਪਤ ਮਹਾਰਾਜ, ਸੋਲਾਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਤ ਕਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਛੰਦੋਬੱਧ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਸੰਤ ਲੀਲਾਮ੍ਰਤ, ਭਗਤੀ ਫਤਹਿ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਧੀ ਥਾਂ ਤਾਹਰਾਬਾਦ, ਤਾ . ਰਾਹੂਰੀ ਜਿ . ਅਹਮਦਨਗਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਲਨਾਮ ਕਾਂਬळੇ ਹੈ ਜੋ ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵਲੋਂ ਰਾਹੂਰੀ ਆਏ ਸਨ। ਦੇਸ਼ਸਥ ਰਿਵੇਦੀ ਬਾਹਮਣ ਜੋ ਕੁਲਕਰਣੀ ਦਾ ਕੰਮ ਵੇਖਦੇ ਥਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਅਨੁਵਾਦ ਰਾਹੂਰੀ ਦੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮਗੁਰੁ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਮਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਆਦਿਵਾਰਾਹ ਮੰਦਰ

**ਆਦਿਵਾਰਾਹ ਮੰਦਰ** ਮਥੁਰਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜੋ ਮਾਣਿਕ ਚੌਕ ਮਥੁਰਾ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਥੁਰਾ ਜ਼ਿਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਲੇਖ
ਆਰਾ

**ਆਰਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ । ਇਹ ਭੋਜਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ । ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਟਨਾ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਦੂਰੀ ਸਿਰਫ਼ 55 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ । ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲਮਾਰਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਆਰਾ ਇੱਕ ਅਤਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ । ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਮੋਰਧਵਜ ਨਾਮਕ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸੀ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਾਲੀਨ ਰਹਿੰਦ ਖੂਹੰਦ ਨਿਸ਼ਾਨ ਇੱਥੇ ਬਿਖਰੇ ਪਏ ਹਨ । ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਇੱਥੇ ਦੀ ਆਰੰਣਿਏ ਦੇਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ । ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬੁੜਵਾ ਮਹਾਦੇਵ, ਪਤਾਲੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਿਰ, ਰਮਨਾ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ਮਹਾਵੀਰ ਮੰਦਿਰ, ਸਿੱਧਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ . ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵੱਡੀ ਮਠਿਆ ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ । ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੀ ਅਵਸਥਿਤ ਵੱਡੀ ਮਠਿਆ ਰਾਮਾਨੰਦ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ । ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਤਰਜ ਉੱਤੇ ਮਾਨਸ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਨਿਰਮਾਣਾਧੀਨ ਹੈ । ਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਾਹਿਤ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮਿਥਿਲੇਸ਼ਵਰ, ਉਰਮਿਲਾ ਕੌਲ, ਮਧੁਕਰ ਸਿੰਘ, ਅਨੰਤ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ, ਨੀਰਜ ਸਿੰਘ, ਨਿਲਏ ਉਪਾਧਿਆਏ, ਜਵਾਹਰ ਪਾਂਡੇਏ ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਸਮਾਕਾਲਿਨ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ । ਭੋਜਪੁਰ ਕੰਠ, ਜੰਗਲੀ ਜੋਤੀ ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਤਰਫਦਾਰ ਅਖਬਾਰ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ । ਕਦੇ ਟਟਕਾ ਨਾਮਕ ਭੋਜਪੁਰੀ ਅਖਬਾਰ ਵੀ ਆਰਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਾਬਾਦ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਭੋਜ ਪੱਤਰ ਨਾਮਕ ਪਾਕਸ਼ਿਕੋਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜੋ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੈ । ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਜਨਪਥ ਨਾਮਕ ਸਾਹਿਤਿਅਕਪਤਰਿਕਾਵਾਂਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹਨ । ਜਨਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਸੰਘ, ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਣ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਕਰਿਆ ਹਨ । ਹੁਣੇ ਭੋਜਪੁਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਈ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ । ਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੁਰਾਣੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਇਮਾਰਤੇ ਹਨ । ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ ਪਰਿਸਰ ਸਥਿਤ ਆਰਾ ਹਾਉਸ, ਰਮਨਾ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਦਾ ਗਿਰਜਾ ਘਰ, ਵੱਡੀ ਮਸਜਦ, ਨਾਗਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰਿਣੀ ਸਭਾਗਾਰ ਸਾਥੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਬਾਲ ਹਿੰਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਜੈਨ ਸਿੱਧਾਂਤ ਭਵਨ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹਨ . ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਸਮੁਦਾਏ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਿਰ ਹਨ । ਜੈਨ ਬਾਲਿਆ ਅਰਾਮ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਨਾ ਛਾਤਰਾਵਾਂਦਾ ਸਕੂਲ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੈ । ਹਰਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾਸ ਜੈਨ ਕਾਲਜ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ, ਸਹਜਾਨੰਦ ਬਰਹਮਰਸ਼ਿ ਕਾਲਜ, ਜਗਜੀਵਨ ਕਾਲਜ, ਮਹੰਤ ਮਹਾਦੇਵਾਨੰਦ ਤੀਵੀਂ ਕਾਲਜ ਅੰਗੀਭੂਤ ਕਾਲਜ ਹਨ . ਇਸ ਦੇ ਅਲਾਵੇ ਵੀ ਕਈ ਛੋਟੇ - ਮੋਟੇ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਅਕ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿਲਾਤੇ ਹਨ । ਡੇਢ ਦਸ਼ਕ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਵੀਰ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ । ਆऱਾ ਨੇ ਜਗਜੀਵਨ ਰਾਮ, ਰਾਮ ਸੁਭਗ ਸਿੰਘ, ਅੰਬਿਕਾ ਸ਼ਰਣ ਸਿੰਘ, ਰਾਮਾਨੰਦ ਤੀਵਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਨੇਤਾ ਦਿੱਤੇ । ਆਰਾ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਆਰਾ ਵਿੱਚ ਕਈਰੰਗਸੰਸਥਾਵਾਂਹਨ ਜੋ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਰੰਗ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਯੋਂ ਦੇ ਜਰਿਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਮਾਜਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਾਗਰੂਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹਨ । ਯੁਵਾਨੀਤੀ, ਦ੍ਰਸ਼ਟਿਕੋਣ, ਕਮਾਇਨੀ, ਭੂਮਿਕਾ, ਅਭਿਨਵ, ਰੰਗਭੂਮਿ ਵਰਗੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਰਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੰਗਪ੍ਰਸਤੁਤੀਯਾਂ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹਨ । ਡਾ ਸ਼ਿਆਮ ਮੋਹਨ ਅਸਥਾਨਾ, ਸਿਰਿਲ ਮੈਥਿਊ, ਨਵੇਂਦੁ, ਸ਼ਰੀਕਾਂਤ, ਸੁਨੀਲ ਸਰੀਨ, ਅਜਯ ਸ਼ੇਖਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਸ਼ਰੀਧਰ ਨੇ ਆਰਾ ਰੰਗ ਮੰਚ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਤੀਵੀਂ ਰੰਗਕਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੰਦਾ ਸੇਨ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਰੰਗ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ ਹਨ ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਇੰਦੀ

**ਇੰਦੀ** ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਤਾਲੁਕਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਇਟਾਰਸੀ

**ਇਟਾਰਸੀ** (Itarsi) ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ।
## ਆਵਾਜਾਈ
ਇਟਾਰਸੀ ਰੇਲ ਅਤੇ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

### ਰੇਲ
ਇਟਾਰਸੀ ਰੇਲ ਦੁਆਰਾ ਵੱਡੀ ਸੌਖ ਨਾਲ ਅੱਪੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ - ਚੇੰਨਈ ਮੇਨ ਲਕੀਰ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ - ਜਬਲਪੁਰ ਮੇਨ ਲਕੀਰ ਵਿੱਚ ਇਟਾਰਸੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਵਲੋਂ ਰੇਲ ਦੁਆਰਾ 10 - 14 ਘੰਟੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਟਾਰਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪੱਛਮ ਮਧ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ।

### ਸੜਕ ਯਾਤਰਾ
ਇਟਾਰਸੀ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਜੀ ਬਸਾਂ ਭੋਪਾਲ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 69 ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।

## ਨਾਮਕਰਣ
ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਇੱਟ ਅਤੇ ਰੱਸੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

## ਦਰਸ਼ਨੀ ਥਾਂ
* ਬੂੜੀ ਮਾਤਾ ਮੰਦਿਰ 
* ਤਵਾ ਬੰਨ੍ਹ
* ਪਚਮੜੀ
## ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ
ਇਟਾਰਸੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਨਿਮਨ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਜੁੜੇ ਹਨ - 
* ਭੱਟੀ
* ਪਥਰੋਟਾ
* ਦੇਹਰੀ
* ਸੋਨਾ ਸਾਂਵਰੀ
* ਬੋਰਤਲਾਈ
* ਬੰਹਨਗਾਂਵ
* ਮੇਹਰਾਗਾਂਵ
* ਭੀਲਾਖੇਡੀ
* ਜੁਝਾਰਪੁਰ
* ਰੈਸਲਪੁਰ

## ਇਟਾਰਸੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰ
* ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ
* ਨਵ ਭਾਰਤ
* ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ ਰਾਜ ਏਕਸਪ੍ਰੇਸ

## ਉਦਯੋਗਕ ਸੰਸਥਾਨ
* ਬਿਜਲਈ ਇੰਜਨ ਸ਼ੇਡ
* ਡੀਜਲ ਇੰਜਨ ਸ਼ੇਡ
* ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਫੈਕਟਰੀ

## ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ / ਸਕੂਲ
* ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਓ ਈ ਐਫ
* ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਸੀ ਪੀ ਈ
* ਸ਼ਾਸਕੀਏ ਉੱਚਤਰ ਮਿਡਲ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ
* ਸ਼ਾਸਕੀਏ ਕੰਨਿਆ ਉੱਚਤਰ ਮਿਡਲ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ
* ਸ਼੍ਰੀ ਟੈਗੌਰ ਵਿਦਿਆ ਮੰਦਿਰ 
* ਗੁਰੁਨਾਨਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ
* ਸਰਸਵਤੀ ਉੱਚਤਰ ਮਿਡਲ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ
* ਐਮ ਜੀ ਐਮ ਸਕੂਲ
* ਫਰੇਂਡਸ ਸਕੂਲ

## ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ / ਕਾਲਜ
* ਐਮ ਜੀ ਐਮ ਸ਼ਾਸਕੀਏ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ
* ਵਰਧਮਾਨ ਕਾਲਜ
* ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ
* ਸਾਂਈਕ੍ਰਿਪਾ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ

## ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਸੇਵਾ ਦਾਤਾ
### ਫਿਕਸਡਲਾਈਨ
* ਬੀ ਐਸ ਐਨ ਐਲ 
* ਏਅਰਟੈੱਲ
### ਵਾਇਰਲੈੱਸ
* ਬੀ ਐਸ ਐਨ ਐਲ
* ਏਅਰਟੈੱਲ
* ਇੰਡਿਕਾਮ
* ਰਿਲਾਇੰਸ
### ਜੀ . ਏਸ . ਏਮ . 
* ਏਅਰਟੈੱਲ
* ਆਈਡੀਆ
* ਸਮਾਰਟ
* ਬੀ ਐਸ ਐਨ ਐਲ 
* ਵਿਡੀਯੋਕੋਨ
* ਵੋਦਫੋਨ
* ਐਰਰਸੇਲ
* ਵਾਰਜਿਨ
### ਸੀ . ਡੀ . ਏਮ . ਏ . 
* ਰਿਮ
* ਇੰਡੀਕਾੰ
* ਲਹਿਰ (ਬੀ ਐਸ ਐਨ ਐਲ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਇਟਾਵਾ

**ਇਟਾਵਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਹ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦਿੱਲੀ-ਕਲਕੱਤਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 2 ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਟਾਵਾ ਆਗਰਾ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ (ਜਮਨਾ)ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖੰਡ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ (ਦੱਖਣ) ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ (ਉੱਤਰ) ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਲ ਅਤੇ ਤਟਬੰਧ, ਦੋਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋਡ਼ਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਇੰਦੌਰ

**ਇੰਦੌਰ** ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਆਰਥਕ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਇਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਅਵਸਾਇਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਮਹਲ ਅਤੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਨ। ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇੰਦੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਜਮੀਂਦਾਰ ਪਰਵਾਰ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਰਾਵਲਾ ਜੂਨੀ ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1715 ਵਿੱਚ ਬਸਿਆ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਰਾਠਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਹੋਲਕਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਇੰਦੌਰ ਇੱਕ ਪਠਾਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਕਿ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇੰਦੌਰ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਲਗਭਗ 5, 000 ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਛੋਟੇ - ਬਡੇ ਉਦਯੋਗ ਹਨ। ਪੀਥਮਪੁਰ ਉਦਯੋਗਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 400 ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਉਦਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨਮੇ 100 ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਹਨ। ਇੰਦੌਰ ਪੇਸ਼ਾਵਰਾਨਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੰਡ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਮੰਡੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਕ ਵਰਗ ਵਲੋਂ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦੇ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ - ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਉੱਤਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦੌਰ ਵਿਚਕਾਰ - ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਣਕ, ਮੂੰਗਫਲੀ ਅਤੇ ਸੋਯਾਬੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਇੰਦੌਰ ਆਪਣੇ ਨਮਕੀਨੋਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇੰਦੌਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਤਕਨੀਕੀ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮੰਨਾ ਪ੍ਰਗਤ ਤਕਨੀਕੀ ਕੇਂਦਰ, (RRCAT) ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪਰਬੰਧਨ ਸੰਸਥਾਨ (ਆਈ . ਆਈ . ਏਮ .) ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਸਥਾਨ ਹਨ। 2007 ਵਿੱਚ ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30 ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਹਨ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਮੇਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਇੱਕ ਦੰਤ - ਚਿਕਿਤਸਾ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ, ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ, ਹੋਲਕਰ ਵਿਗਿਆਨ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਵੀ ਖੁੱਲ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਇੰਫਾਲ

**ਇੰਫਾਲ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਨੀਪੁਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
## ਸੈਰ
### ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਵਿੰਦਦੇਵ ਜੀ ਮੰਦਿਰ 
ਇਹ ਮੰਦਿਰ ਮਣਿਪੁਰ ਦੇ ਪੂਰਵ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵੋਂ ਦਾ ਪਾਵਨ ਤੀਰਥ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਸੋਨਾ ਗੁੰਬਦਾਂ ਸਹਿਤ ਇੱਕ ਸਰਲ ਪਰ ਸੁੰਦਰ ਉਸਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਅਤੇ ਸਭਾਗਾਰ ਭਿ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਧਾ - ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਇੱਕ ਤਰਫ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਬਲਭਦਰ ਅਤੇ ਸੁਭੱਦਰਾ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਹਨ। 
### ਸ਼ਹੀਦ ਮੀਨਾਰ
ਇੰਫਾਲ ਦੇ ਪੋਲੋਗਰਾਉਂਡ ਦੇ ਪੂਰਵੀ ਵੱਲ ਇਹ ਮੀਨਾਰ ਬੀਰ ਟਿਕੇਂਦਰਜੀਤ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਫੌਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 1891 ਦੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮਣਿਪੁਰੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੀਨਾਰ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਖਿੱਚ ਹੈ।

### ਸਿੰਗਦਾ
921 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਪਿਕਨਿਕ ਥਾਂ ਇੰਫਾਲ ਵਲੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।

### ਲੰਗਤਾਬਾਲ
ਇਹ ਭਾਰਤ - ਬਰਮਾ ਸੀਮਾ ਵਲੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਉੱਜੈਨ

**ਉੱਜੈਨ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਖਿਪਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਬਸਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਰਮਾਦਿਤਿਅ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ 12 ਸਾਲ ਉੱਤੇ ਸਿੰਹਸਥ ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ 12 ਜੋਤੀਰਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਂਕਾਲ ਇਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉੱਜੈਨ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਇੰਦੌਰ ਤੋਂ 55 ਕਿ ਮੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਉੱਜੈਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚਿਨ ਨਾਮ ਅਵੰਤੀਕਾ, ਉੱਜੈਨੀ, ਕਨਕਸ਼ਰੰਗਾ ਆਦਿ ਹੈ। ਉੱਜੈਨ ਮੰਦਿਰਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਲਗਭਗ 4 ਲੱਖ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਹਿਰ
ਊਟੀ

**ਊਟੀ** (ਜਾਂ ***ਉਟਕਮੰਡਲਮ***) ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਬਸਿਆ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਹਿੱਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਇੰਬਤੂਰ ਇੱਥੇ ਦਾ ਨਿਕਟਤਮ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ। ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿਸਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਲਈ ਕੰਨੂਰ ਵਲੋਂ ਰੇਲਗੱਡੀ ਟਵਾਏ ਟ੍ਰੇਨ ਦੁਆਰਾ ਅੱਪੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਊਟੀ ਜਾਂ ਉਟਕਮੰਡਲਮ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਨੀਲਗਿਰੀ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਪਹਾੜ ਸੰਬੰਧੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਉਧਗਮੰਡਲਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤਮਿਲ ਨਾਮ ਹੈ। ਊਟੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 7,440 ਫੁੱਟ (2,268 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਉੱਧਵ ਕਿਆਰੀ

ਨੰਦਗਾਂਵ ਦੇ ਕੋਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਰਸ਼ਨੀ ਥਾਂ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਉਧਮਪੁਰ

**ਉਧਮਪੁਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਹ ਉਧਮਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 1ਏ ਉੱਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਿੰਦੁਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਂ ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ ਉਧਮਪੁਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹੇ
ਜੰਮੂ

**ਜੰਮੂ** ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਗਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵੀ ਸੀ। ਜੰਮੂ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਵ ਰਾਏ ਜੰਬੁਲੋਚਨ ਨੇ ਪਾਈ।

## ਜੰਮੂ ਰਾਜਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਰਾਏ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ੮੫੦ - ੯੨੦ 
* ਰਾਏ ਭੋਜ ਦੇਵ ੯੨੦ - ੯੮੭ 
* ਰਾਏ ਅਵਤਾਰ ਦੇਵ ੯੮੭ - ੧੦੩੦
* ਰਾਏ ਜਸਦੇਵ ੧੦੩੦ - ੧੦੬੧ 
* ਰਾਏ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇਵ ੧੦੬੧ - ੧੦੯੫
* ਰਾਏ ਜਸਾਸਕਰ ੧੦੯੫ - ੧੧੬੫ 
* ਰਾਏ ਬਰਜ ਦੇਵ ੧੧੬੫ - ੧੨੧੬ 
* ਰਾਏ ਨਰਸਿੰਹ ਦੇਵ ੧੨੧੬ - ੧੨੫੮
* ਰਾਏ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ੧੨੫੮ - ੧੩੧੩ 
* ਰਾਏ ਜੋਧ ਦੇਵ ੧੩੧੩ - ੧੩੬੧
* ਰਾਏ ਮਲ ਦੇਵ ੧੩੬੧ - ੧੪੦੦ 
* ਰਾਏ ਹਮੀਰ ਦੇਵ (ਭੀਮ ਦੇਵ) ੧੪੦੦ - ੧੪੨੩
* ਰਾਏ ਅਜਾਇਬ ਦੇਵ 
* ਰਾਏ ਬੈਰਮ ਦੇਵ 
* ਰਾਏ ਖੋਖਰ ਦੇਵ (ਦੇਹਾਂਤ ੧੫੨੮) 
* ਰਾਏ ਕਪੂਰ ਦੇਵ ੧੫੩੦ - ੧੫੭੦
* ਰਾਏ ਸਮੀਲ ਦੇਵ ੧੫੭੦ - ੧੫੯੪
* ਰਾਏ ਲੜਾਈ, ਜੰਮੂ ਰਾਜਾ ੧੫੯੪ - ੧੬੨੪
* ਰਾਜਾ ਭੂਪ ਦੇਵ ੧੬੨੪ - ੧੬੫੦
* ਰਾਜਾ ਹਰਿ ਦੇਵ ੧੬੫੦ - ੧੬੮੬
* ਰਾਜਾ ਗੁਜੈ ਦੇਵ ੧੬੮੬ - ੧੭੦੩ 
* ਰਾਜਾ ਧਰੁਵ ਦੇਵ ੧੭੦੩ - ੧੭੨੫ 
* ਰਾਜਾ ਰੰਜੀਤ ਦੇਵ ੧੭੨੫ - ੧੭੮੨ 
* ਰਾਜਾ ਬਰਜਰਾਜ ਦੇਵ ੧੭੮੨ - ੧੭੮੭ 
* ਰਾਜਾ ਸੰਪੂਰਣ ਸਿੰਘ ੧੭੮੭ - ੧੭੯੭ 
* ਰਾਜਾ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ੧੭੯੭ - ੧੮੧੬ 
* ਰਾਜਾ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਿੰਘ ੧੮੨੦ - ੧੮੨੨

## ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ
* ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ੧੮੨੨ - ੧੮੫੬ 
* ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ੧੮੫੬ - ੧੮੮੫ 
* ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ੧੮੮੫ - ੧੯੨੫ 
* ਮਹਾਰਾਜਾ ਹਰਿ ਸਿੰਘ ੧੯੨੫ - ੧੯੪੮
* ਕਰਣ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ ੧੯੩੧) ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਫ਼ਾਰਤੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ
ਊਧਮਪੁਰ ਜ਼ਿਲਾ

**ਊਧਮਪੁਰ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ ।

ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਉਧਮਪੁਰ ਹੈ ।

**ਖੇਤਰਫਲ** - 4, 550 ਵਰਗ ਕਿ . ਮੀ .

**ਜਨਸੰਖਿਆ** - 5, 82, 000 (2001 ਜਨਗਣਨਾ)

**ਸਾਖਰਤਾ** - 54 . 16 %

**ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉੱਚਾਈ** - 600 - 3, 000

**ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼** - 32 . 34 - 39 . 30 ਉੱਤਰ

**ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ** - 74 . 16 - 75 . 38 ਪੂਰਵ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਰਾਏ ਜੰਬੁਲੋਚਨ

ਜੰਮੂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ
ਸ੍ਰੀਨਗਰ

**ਸ੍ਰੀਨਗਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ। ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਇੱਕ ਤਰਫ ਜਿੱਥੇ ਡਲ ਝੀਲ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਉਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵੱਖਰਾ ਮੰਦਿਰਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਨੂੰ 'ਸਿਟੀ ਆਫ ਲੇਕਸ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1700 ਮੀਟਰ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਬਸਿਆ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਹਾਊਸਬੋਟ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹਸਤਸ਼ਿਲਪ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪ੍ਰਵਰਸੇਨ ਦੂਸਰਾ ਨੇ 2 , 000 ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਕਾਰਗਿਲ ਦੇ ਜਵਾਬ , ਪੁਲਵਾਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣ , ਬੁੱਧਗਮ ਦੇ ਜਵਾਬ - ਪੱਛਮ ਦੇ ਬਗਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
## ਆਵਾਜਾਈ
### ਸੜਕੀ ਮਾਰਗ
ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਆਉਣ ਵਾਸਤੇ ਜੰਮੂ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਜੰਮੂ ਤੋਂ  ਸਿੱਧੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ,ਟੈਕਸੀਆਂ, ਦੀ ਸਰਵਿਸ ਹੈ।
### ਰੇਲ ਮਾਰਗ
ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ "ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਜਿਥੋਂ ਕਾਜ਼ੀਗੁੰਡ, ਬਾਰਾਮੂਲਾ,ਪੱਟਨ, ਵਾਸਤੇ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ ਨੈਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ
### ਹਵਾਈ ਮਾਰਗ
ਹਵਾਈ ਮਾਰਗ ਨਾਲ਼ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਨੈਕਟ ਹੈ। ਏਥੋਂ ਦਿੱਲੀ,ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਰਾਜਾ ਧਰੁਵ ਦੇਵ

**ਰਾਜਾ ਧਰੁਵ ਦੇਵ** ਜੰਮੂ ਦੇ ਦੇਵਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਧਰੁਵ ਦੇਵ ਨੇ 1707 ਤੋਂ 1733 ਤੱਕ ਜੰਮੂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਗਣੇਸ਼ਦਾਸ ਬਡੇਨਰਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਿਖਤ, ਰਾਜਦਰਸ਼ਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਬਾਰਕ ਮੰਡੀ ਮਹਿਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਦੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ 1710 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਧਰੁਵ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਰਾਣੀ ਮੰਡੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਤਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਇੱਕ ਨਵੇਂ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਜੰਮੂ ਦੀ ਲੜਾਈ (1712) ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਬਾਗ਼ੀ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ
ਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਦੇਵ

**ਰਣਜੀਤ ਦੇਵ** ਜੰਮੂ ਦੇ ਦੇਵਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਜੰਮੂ ਰਾਜ ਚਨਾਬ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1733 ਅਤੇ 1782 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਮੂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜੰਮੂ ਨੂੰ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਜ ਦੇਵ ਬਣਿਆ।

## ਜੰਮੂ ਦੀ ਲੜਾਈ 1774 
ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜੰਮੂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਜ ਦੇਵ ਨੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਘ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ।

## ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ 
ਘਣਸਰ ਦੇਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਘਣਸਰ ਚੰਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰੁਵ ਦੇਵ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਲਗਭਗ 1715 (ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਪਹਿਲਾਂ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1735–1747 ਤੱਕ ਜੰਮੂ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਣਜੀਤ ਦੇਵ ਨੂੰ 1735–1747 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗਵਰਨਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਵਫ਼ਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਘਣਸਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਰੀਜੈਂਟ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।[5]

## ਹਵਾਲੇ 
## ਸਰੋਤ 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ
ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਜ ਰਾਜ ਦੇਵ

ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਜ ਰਾਜ ਦੇਵ ਜੰਮੂ ਦਾ ਦੇਵਾ ਰਾਜਵੰਸ਼, ਜਮਵਾਲ ਡੋਗਰਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1782 ਤੋਂ 1787 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਪਰ ਜੰਮੂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। 1785 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਬਸ਼ੋਲੀ, ਜਸਰੋਟਾ ਅਤੇ ਰਾਮਨਗਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਜੰਮੂ ਦੀ ਲੜਾਈ (1774) ਉਸ ਦੇ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਦੇਵ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਮੌਤ 
ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, 1787 ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਜ ਦੇਵ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਰੁਮਾਲ ਦੀ ਲੜਾਈ, ਸੁਕਰਚਕੀਆ ਮਿਸਲ ਅਤੇ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ, ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। He was succeeded by Raja Sampuran Singh, who surrendered to the Sikhs.

## ਹਵਾਲੇ 
## ਸਰੋਤ 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜੇ
ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ

**ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ** ਡੋਗਰਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜਘਰਾਣੇ ਦਾ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ ਸੀ।

ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1792 ਵਿੱਚ ਜਾਮਵਲ ਕੁਲ ਦੇ ਇੱਕ ਡੋਗਰਾ ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਜੰਮੂ ਦੇ ਰਾਜਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਤਾੱਲੁਕ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਿੰਘ ਜਾਮਵਲ, ਜੰਮੂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਰ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੀ। ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ, ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਕੋਲੋਂ ਉਸ ਨੇ ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਕਲਾ ਸਿਖੀ। ਜਦ 1808 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਜੰਮੂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੰਮੂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਸਫਲ ਲੜਾਈ ਲੜੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ

**ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ** (ਅਗਸਤ 1830 - 12 ਸਤੰਬਰ 1885) ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਤੇ ਜਮਵਾਲ ਰਾਜਪੂਤ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1830
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1885
ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ

**ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ** (18 ਜੁਲਾਈ 1848 - 23 ਸਤੰਬਰ 1925) ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ
ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ

**ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ**, ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਇੱਕ ਪਵਿਤਰਤਮ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ  ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ| ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ **ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ**, ਜੋ **ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ** ਅਤੇ **ਵੈਸ਼ਣਵੀ** ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੇਵੀ ਮਾਂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹਨ|

ਮੰਦਿਰ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਜੰਮੂ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਟਰਾ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਵਸਥਿਤ ਹੈ| ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਜਨੀਕ ਪਵਿਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ| ਮੰਦਿਰ, 5,200 ਫੀਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਕਟਰਾ ਤੋਂ ਲੱਗਭੱਗ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (7.45 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ| ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰੀ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਰੂਮਲਾ ਵੇਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸੱਬ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ ਹੈ| ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਵੇਖ-ਰੇਖ ਸ੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ ਤੀਰਥ ਮੰਡਲ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਧਮਪੁਰ ਤੋਂ ਕਟਰਾ ਤੱਕ ਇੱਕ ਰੇਲ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

**ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ,** 

ਮਾਂ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਡਿਤ ਸ੍ਰੀਧਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 700 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਸ੍ਰੀਧਰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ, ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੁਲੋਚਨਾ ਨੇ ਬੱਚਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਵਰਾਤਿਆਂ ਦੇ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਬਾਬਾ ਭੈਰਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਪੂਜਾ ਸਫਲ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ।

ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਭੰਡਾਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਸ੍ਰੀਧਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਏਨੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਭੰਡਾਰਾ ਦੇ ਸਕੇ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਘਟਨਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸਤਾਉਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਸਵੇਰੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਆਉਣ ਲੱਗੇ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲੜਕੀ ਉਸ ਦੀ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿਚ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਭੰਡਾਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਲਿਆ। ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੇ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਇਸ ਭੰਡਾਰੇ 'ਚ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ।

ਇਸ ਭੰਡਾਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਸੱਲੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਇਸ ਭੰਡਾਰੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਕਿਉਂਕਿ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਮਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਖਾਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਭੈਰਵ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਲੜਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ, ਨੇ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਭੰਡਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹੀ ਗੱਲ ਖਾਣੀ ਪਵੇਗੀ।ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਭੈਰਵ ਨੇ ਮਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ।ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਦੈਵੀ ਬੱਚੀ ਉਥੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ। ਸ੍ਰੀਧਰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ।

ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵੈਸ਼ਨੋ ਮਾਤਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਕੁਟਾ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਇਕ ਗੁਫਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਇਆ। 9 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਵੈਸ਼ਨੋ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਕੁਟਾ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਭੈਰਵ ਤੋਂ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਸੀ। 9 ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਨੇ ਤ੍ਰਿਕੁਟਾ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਮੰਦਰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ
ਉਂਨਾਵ

**ਉਂਨਾਵ** ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਇਜ ਉਂਨਾਵ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਸਹਿਸੀਲ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਰਾਜਾ ਹਰਿ ਦੇਵ

ਜੰਮੂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ
ਆਣੰਦ, ਗੁਜਰਾਤ

**ਆਣੰਦ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਮ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ

**ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ** ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਉਲੁਬੇਰੀਆ

**ਉਲੁਬੇਰੀਆ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਵੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਮਹਾਂਨਗਰ ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Map of Howrah district 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਔਰਿਆ

**ਔਰਿਆ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਏਰਨਾਕੁਲਮ

**ਏਰਨਾਕੁਲਮ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ 'ਚ ਤਹਿਸੀਲ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਕੱਕਾਨਾਡ ਰੱਖ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਉਲਹਾਸਨਗਰ

thumb|ਉਲਸਨਗਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ (ਜੂਨ 2000)
**ਉਲਹਾਸਨਗਰ** ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਮੁੰਬਈ ਮਹਾਨਗਰੀ ਤੋਂ ਕੋਈ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿੰਧੁਨਗਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 472, 943 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ (2001)|

## ਉਲਹਾਸਨਗਰ ਦਾ ਇਤਹਾਸ
ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਾਲ ਦੇ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣ ਗਿਆ।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਖਾਂ ਸਿੰਧੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਬਣਕੇ ਭਾਰਤ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਲੱਖ ਸਿੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਤੋਂ 5 ਕਿ . ਮੀ . ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਫੌਜੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਸੰਨ 1949 ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਾਲੁਕਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮਕਰਣ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਸੀ। ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਸੰਨ 1960 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਬਣਾ ਹੁਣ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹਾਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਹੈ।|

## ਉਲਹਾਸਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੰਨ 1960 ਵਿੱਚ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਬਣਿਆ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਹੇ ਸ਼੍ਰੀ। ਅਰਜੁਨ ਦੇ। ਬਾਲਾਨੀ। 
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀਯ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸੀਤਲਦਾਸ ਹਰਚੰਦਾਨੀ ਆਮਦਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹੇ,|

## ਉਲਹਾਸਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ
2001 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਲਹਾਸਨਗਰ ਦੀ ਜਨਸੰੱਖਾ 4, 72, 943 ਹੈ। ਪੁਰਖ 53 % ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 47 % ਹੈ। 
ਸਾਕਸ਼ਰਤਾ ਦਰ 76 % ਹੈ। ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਾਕਸ਼ਰਤਾ ਦਰ 80 % ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਾਕਸ਼ਰਤਾ ਦਰ 90 % ਹੈ। 
ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਨਸੰੱਖਾ 8, 00, 000 ਵਲੋਂ 9, 00, 000 ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।|

## ਉਲਹਾਸਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਭੂਗੋਲ
ਉਲਹਾਸਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 5 ਕੈੰਪੋਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਟਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਲਹਾਸਨਗਰ 1 ਵਲੋਂ ਉਲਹਾਸਨਗਰ 5 ਤੱਕ। 
ਉਲਹਾਸਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਅੰਬਰਨਾਥ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਹੈ। 
ਲਗਭਗ 13 ਸਕਵਾਇਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਏਰਿਆ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। 
## ਉਲਹਾਸਨਗਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਥਾਂ
* ਕਪਟੀ ਸਾਹੇਬ ਮੰਦਰ (ਉਲਹਾਸਨਗਰ - 5)
* ਝੁਲੇਲਾਲ ਮੰਦਰ (ਉਲਹਾਸਨਗਰ 5 ਅਤੇ ਉਲਹਾਸਨਗਰ - 2) 
* ਜਾਪਾਨੀ ਬਾਜ਼ਾਰ (ਉਲਹਾਸਨਗਰ - 2) 
* ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ (ਉਲਹਾਸਨਗਰ - 3 ਪਵਈ ਚੌਕ, ਵਿੱਠਲਵਾਡੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕੋਲ) 
* ਸਾਧੁ ਵਾਸਵਾਨੀ ਗਾਰਡਨ ਜਾਂ ਗੋਲ ਮੈਦਾਨ (ਉਲਹਾਸਨਗਰ - 2) 
* ਪ੍ਰਜਾਪਿਤਾ ਬਰੰਹਾਕੁਮਾਰੀ ਪੀਸ ਪਾਰਕ (ਸਾਧੁ ਵਾਸਵਾਨੀ ਗਾਰਡਨ, ਉਲਹਾਸਨਗਰ - 2) 
* ਸੰਤ ਆਸ਼ਾਰਾਮ ਆਸ਼ਰਮ (ਉਲਹਾਸਨਗਰ - 3) 
* ਸੰਤ ਮਧੁਸੁਦਨ ਆਸ਼ਰਮ (ਉਲਹਾਸਨਗਰ - 2) 
* ਸੱਚਾਂ ਸਤਰਾਮ ਆਸ਼ਰਮ (ਉਲਹਾਸਨਗਰ - 3) 
* ਨਿਜਧਾਮ ਆਸ਼ਰਮ (ਉਲਹਾਸਨਗਰ - 5) 
* ਸੰਤ ਜੀਵਨਘੋਟ ਆਸ਼ਰਮ (ਉਲਹਾਸਨਗਰ - 5)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕਨਕਪੁਰਾ

**ਕਨਕਪੁਰਾ** ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੰਨੌਜ

**ਕੰਨੌਜ**, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਕੰਨੌਜ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕਾਨਯਕੁਬਜ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਕੰਨੌਜ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਗਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਨਯਕੁਬਜ ਬਾਹਮਣ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਕੰਨੌਜ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੇ ਇਤਰ ਪੇਸ਼ਾ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਤੰਮਾਕੂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਕੰਨੌਜ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 2001 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 71, 530 ਆਂਕੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਕੰਨੌਜੀ ਭਾਸ਼ਾ / ਕਨਉਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਫਸਲ ਆਲੂ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਆਲੂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਚਿਤ ਸੀਤ - ਗਰਹੋਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਨੌਜ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਗ੍ਰੇ ਵੇਅਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕਾਲੇ ਪਾਲਿਸ਼ ਵੇਅਰ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। 1200-600 ਬੀਸੀਈ ਅਤੇ ਸੀ.ਏ. ਕ੍ਰਮਵਾਰ 700-200 ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਕੰਨਿਆਕੁਬਜਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ, ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣ ਦੁਆਰਾ ਪਤੰਜਲੀਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬੋਧੀ ਸਾਹਿਤ ਨੇ ਕੰਨੌਜ ਨੂੰ ਕਨਕੁਜਜਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜਗੀਰ ਤੱਕ ਦੇ ਵਪਾਰ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਇਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੰਨੌਜ ਗਰੇਕੋ-ਰੋਮਨ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਕਨਾਗੋੜਾ ਜਾਂ ਕਾਨੋਜੀਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਟੌਲੇਮੀ (ਕੈ. 140 ਈਸਵੀ) ਦੁਆਰਾ * ਭੂਗੋਲ * ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਪਛਾਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੰਜਵੀਂ ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਬੋਧੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਫੈਕਸਿਅਨ ਅਤੇ  ਨੇ ਵੀ ਵੇਖਿਆ।ਕੰਨੌਜ ਨੇ ਗੁਪਤਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਗੁਪਤਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕੰਨੋਜ ਦੇ ਮੌਖਾਰੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ - ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ - ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ, ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਮੌਖਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਕੰਨੌਜ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਧਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਵਰਧਣ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਹਰਸ਼ਾ ([606 ਤੋਂ 647 ਸਾ.ਯੁ.) ਦੇ ਅਧੀਨ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ।ਚੀਨੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀ ਜ਼ੁਆਨਜ਼ਾਂਗ ਨੇ ਹਰਸ਼ਾ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੰਨੌਜ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੋਧੀ ਮੱਠਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੱਸਿਆ।ਹਰਸ਼ਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ,ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਵਾਰਿਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਤਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਸ਼ੋਵਰਮਨ ਨੇ ਕੰਨੌਜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕਰਾਈਕੁੜੀ

ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਸ਼ਿਵਗੰਗਾ ਜ਼ਿਲੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕਰਾਈਕੁੜੀ ਅਲਗੱਪਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ । ਇੱਥੇ ਪੁੱਜਣ ਲਈ ਤੀਰੁੱਚਾਪੱਲੀ ਤੋਂ ਰੇਲ ਅਤੇ ਸੜਕ ਦੋਨਾਂ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਮਦੁਰਾਈ ਤੋਂ ਸੜਕ ਰਸਤੇ ਹੀ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ । ਇੱਥੇ ਪੁੱਜਣ ਲਈ ਤੀਰੁੱਚਰਾਪੱਲੀ ਉੱਤਰ ਕੇ ਲੱਗਭੱਗ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਅੱਪੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਮਦੁਰਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸੜਕ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਅੱਪੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇੱਥੇ ਦਾ ਅਲਗੱਪਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੈ । ਕਰਾਈਕੁੜੀ ਤੋਂ ਲੱਗਭੱਗ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਪਿਲਿਆਪੱਟੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਹੈ । ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ । ਇੱਥੇ ਰੁਕਣ ਲਈ ਕਈ ਹੋਟਲ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਣ ਲਈ ਘੱਟ ਕਿਰਾਏ ਉੱਤੇ ਕਮਰੇ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼ਿਵਗੰਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਸ਼ਿਵਗੰਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 38 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਗਠਨ 15 ਮਾਰਚ 1985 ਨੂੰ ਰਾਮਨਾਥਪੁਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਰਾਮਨਾਥਪੁਰਮ, ਵਿਰੂਧੁਨਗਰ ਅਤੇ **ਸਿਵਾਗੰਗਈ** ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਿਵਗੰਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਕਰਾਈਕੁੜੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਗੰਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਕਸਬੇ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੁਡੁੱਕਕੋਟਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਤਿਰੂਚਿਰਾਪੱਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰਾਮਨਾਥਪੁਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਿਰੁਧੁਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਦੁਰਾਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਗੰਗਈ, ਕਲਯਾਰ ਕੋਵਿਲ, ਦੇਵਕੋਟਈ, ਮਨਮਾਦੁਰਾਈ, ਇਲਯਾਂਗੁਡੀ, ਤਿਰੁਪੁਵਨਮ, ਸਿੰਮਪੁਨਾਰੀ ਅਤੇ ਤਿਰੁਪੱਟੂਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2011 ਤੱਕ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1,339,101 ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਪ੍ਰਤੀ 1,000 ਮਰਦਾਂ ਪਿੱਛੇ 1,003 ਔਰਤਾਂ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਕਟਕ

**ਕਟਕ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੜੀਸਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਟਕ ਜਿਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਟਕ ਉੜੀਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਇਤਹਾਸ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਯਾੇਦਾ ਪੁਰਾਨਾ ਹੈ। ਕਰੀਬ ਨੌਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਤੱਕ ਕਟਕ ਉੜੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਦੀ ਵਯਾਰਵਯਾਾਇਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਸ਼ਰੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਬਣੇ ਫੌਜੀ ਸ਼ਿਵਿਰ ਕਟਕ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ‍ਾ ਬੰਦਰਗਾਹ ਪਾਰਾਦੀਪ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਕਿਲੇ, ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਪਰਿਆਟਕੋਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
## ਮੁੱਖ ਸੈਰ ਥਾਂ
### ਬਾਰਾਬਤੀ ਕਿਲਾ
ਇਹ ਕਟਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰਯਟਨ ਸਥਿਲ ਹੈ। ਮਹਾਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਬਣਾ ਇਹ ਕਿਲਾ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਵਲੋਂ ਤਰਾਸ਼ੇ ਗਏ ਦਰਵਾਜੀਆਂ ਅਤੇ ਨੌਂ ਮੰਜਿਲਾ ਮਹਲ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਸਾਰੀ ਗੰਗ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੇ 14ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦਿੱ ਤੀ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਕਿਨਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਕਿਲੇ ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅੰਤੱਰਾਸ਼ਟੈਰੀਏ ਸਟੇਾਡਿਅਮ ਹੈ। ਪੰਜ ਏਕਡ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਇਸ ਸਟੇਸਡਿਅਮ ਵਿੱਚ 30000 ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਯਾੋਦਾ ਲੋਕ ਬੈਠ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਖੇਲ ਮੁਕਾਬਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿ ਤੀਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਜੁਦਾਈ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 
### ਪਰਮਹੰਸਨਾਥ ਮੰਦਿਰ 
ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਇਹ ਮੰਦਿਰ ਕਟਕ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਹਿਸਵ ਸਦਲੋਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਛਿਦਰ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਸਵਂਇਂ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਛਿਦਰ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਮੁਖਯ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਨੰਤ ਗਰਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
### ਕਦਮ - ਈ - ਰਸੂਲ
ਇੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖ ਮਸਜਦ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਸਾਰੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਸੀਇ ਨੂੰ ਧਯਾਤਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਕੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਇਸ ਸਥਾਰਨ ਦਾ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੁਖਯਨ ਪਰਿਸਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਿੰਨ ਖੂਬਸੂਰਤ ਮਸਜਿਦਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁੰਬਦ ਅਤੇ ਕਮਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਨਵਾਬਤ ਖਾਨਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਕਮਰਾ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਸਾਰੀ 18ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦਿੱ ਤੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਗੁਬਦ ਦੇ ਉੱਤੇ ਪੈਗੰਬਰ ਮੋਹੰਮਦ ਦੇ ਪਦ ਚਿਹਨ ਇੱਕ ਗੋਲ ਪਤਥਰਰ ਉੱਤੇ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

### ਨਦੀ ਕੰਡੇ ਦੀਵਾਰ
11ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦਿੱ ਤੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਮਰਾਕਤ ਕੇਸ਼ਰੀ ਨੇ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਪਤਥਾਰ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਬਣਵਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਵਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਬਾੜੋਂ ਦੇ ਕਹਰ ਵਲੋਂ ਬਚਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਵਜ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਤਤਕਾ ਲੀਨ ਇੰ‍ਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਦਾ ਚੰਗੇਰੇ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਖਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਕਨੀਕ ਕਿੰਨੀ ਉਂਨਨ ਹੀਂ‍ਤ ਸੀ। 
### ਸਲੀਪੁਰ ਬ੍ਰਾਂਚ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ
ਬ੍ਰਾਂਚ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਦੀ ਸਥਾਾਪਨਾ 1979 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਸ਼ਸਤ।ਰਾਂ, ਟੈਰਾਕੋਟਾ ਦਾ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਵਾਜਾ ਯੰਤਰ ਅਤੇ ਕਾਗਜ ਅਤੇ ਤਾੜ ਪੱਤਰ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀ ਪਾਂਡੁਲਿਪੀਆਂ ਵੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮਾਂ : ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਤੱਕ, ਸੋਮਵਾਰ ਅਤੇ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਛੁੱਟੀ ਦੇ ਦਿਨ ਬੰਦ

## ਆਵਾਗਾਉਣ
ਇੱਥੇ ਦਾ ਨਜਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਹਰ ਦਾ ਬਿਜਲੀ ਪਟਨਾਇਕ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆ (30 ਕਿ ਮੀ) ਹੈ। 
### ਰੇਲ ਰਸਤਾ
ਕਟਕ ਦਿਲਲ ਈ, ਕੋਲਕਤਾ, ਮੁਂਬਈ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵਲੋਂ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨਨਤਹੀਂ ਭੱਜਿਆ ਵਲੋਂ ਇੱਥੇ ਲਈ ਨੇਮੀ ਟਰੇਨਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। 
### ਸੜਕ ਰਸਤਾ
ਕਟਕ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰਰ, ਕੋਣਾਰਕ, ਨਗਰੀ, ਕੋਲਕਤਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਜਰਿਏ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕਰੀਮਨਗਰ

**ਕਰੀਮਨਗਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਜ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਕਰੀਮਨਗਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਿਰੀ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੀਮਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕਟਿਹਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਕਟਿਹਾਰ**, ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਬਾਲਦੀਬਾੜੀ, ਬੇਲਵਾ, ਦੁਭੀ-ਮੰਗਲਕਾਰੀ, ਗੋਗਾਬਿਲ ਝੀਲ, ਨਵਾਬਗੰਜ, ਮਨਿਹਾਰੀ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣੀ ਝੀਲ ਆਦਿ ਇੱਥੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਰਸ਼ਨੀ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਪੂਰਵ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਿਲ੍ਹਾ ਪੂਰਨੀਆ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਇਤਹਾਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਖ਼ਤਾਵਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਘੀ-ਕਟਿਹਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਰਕਾਰ ਤੇਜਪੁਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਮੋਹੰਮੱਦੀਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। 1770 ਈ.  ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮੋਹੰਮਦ ਅਲੀ ਖਾਨ ਪੂਰਨੀਆ ਦੇ ਗਰਵਨਰ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਕਈ ਹਕੂਮਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1973 ਈ. ਨੂੰ ਆਜਾਦ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਕਸੌਲੀ

**ਕਸੌਲੀ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਛਾਉਣੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਪਹਾੜੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 1842 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਛਾਉਣੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ 1795 ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਕਸੌਲੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪਹਾੜੀ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ 77 ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਟਾਏ ਟ੍ਰੇਨ ਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਪੁੱਜਣ ਉੱਤੇ ਕਸੌਲੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਸੌਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪਰਿਅਟਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਛੋਟਾ ਸ਼ਿਮਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਸਥਾਨ ਫਰ, ਰੋਡੋਡੇਂਡਰਾਨ, ਅਖਰੋਟ, ਓਕ ਅਤੇ ਵਿਲੋ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਕਸੌਲੀ ਵਿੱਚ 1900 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਾਸ਼‍ਚਰ ਸੰਸ‍ਥਾਨ ਦੀ ਸ‍ਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਐਂਟੀ ਰੇਬੀਜ ਟੀਕਾ, ਪਾਗਲ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਕੱਟਣ ਦੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਇਡਰੋ ਫੋਬੀਆ ਰੋਗ ਦਾ ਇਲਾਜ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਸੌਲੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਰਸਕਿਨ ਬਾਂਡ ਦਾ ਜਨ‍ਮ ਸ‍ਥਾਨ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਦੀਆਂ ਸੈਲਾਨੀ ਥਾਂਵਾਂ
ਕਵਰੱਤੀ

**ਕਵਰੱਤੀ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਟਾਪੂ - ਸਮੂਹ ਦਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਸ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਕਵਰੱਤੀ ਹੈ।

## ਹਾਲਤ
ਇਹ ਕੇਰਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਚੀਨ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਤੋਂ 398 ਕਿਮੀ ਦੂਰ 10° - 33’ ਉੱਤਰ 72° - 38’ ਪੂਰਵ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਔਸਤ ਉਂਨਇਨ 0 ਮੀ ਹੈ। ਕਵਰੱਤੀ ਦਾ ਕੁਲ ਖੇਤਰਫਲ 4। 22 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਹੈ। 
## ਜਨਸੰਖਿਆ 
ਭਾਰਤ ਦੀ 2001 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਵਰੱਤੀ ਦੀ ਕੁਲ ਜਨਸੰਖਿਆ 10113 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਖ 55 % ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਫ਼ੀਸਦੀ 45 ਹੈ। ਕਵਰੱਤੀ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 78 % ਹੈ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 59। 5 % ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਖ ਸਾਖਰਤਾ 83 % ਅਤੇ ਤੀਵੀਂ ਸਾਖਰਤਾ 72 % ਹੈ। ਕਵਰੱਤੀ ਦੀ 12 % ਜਨਸੰਖਿਆ 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹੈ। 
## ਭਾਸ਼ਾ
ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਮਲਯਾਲਮ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

## ਸੈਰ ਖਿੱਚ
### ਕਵਰੱਤੀ ਦਾ ਸਾਗਰ ਤਟ 
ਕਵਰੱਤੀ ਟਾਪੂ ਦਾ ਅਨੂਪ ਖੇਤਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਖੇਲ, ਤੈਰਾਕੀ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਥਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦਾ ਰੇਤੀਲਾ ਸਾਗਰ ਤਟ ਧੁੱਪ ਸੇਂਕਨੇ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਹਨ। ਪਰਯਟਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਵਲੋਂ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੱਚ ਦੇ ਤਲੇ ਵਾਲੀਨੌਕਾਵਾਂਵਲੋਂ ਅਨੂਪ ਦੇ ਜਲੀਏ ਜੀਵਨ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਅਤੇ ਰਮਣੀਕ ਦ੍ਰਸ਼ਿਆਵਲੋਕਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹਨ। ਕਯਾਕ ਅਤੇ ਪਾਲਨੌਕਾਵਾਂਨੌਕਾਇਨ ਲਈ ਕਿਰਾਏ ਉੱਤੇ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। 
### ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਅਲਵਣੀਕਰਨ ਪਲਾਂਟ 
ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਅਲਵਣੀਕਰਨ ਪਲਾਂਟ (LLTD) ਕਵਰਤੀ ਵਿੱਚ ਮਈ 2005 ਵਿੱਚ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਅਲਵਣੀਕਰਣ ਸੰਇਤਰ ਨੂੰ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹਰ ਰੋਜ 100, 000 ਲਿਟਰ ਪੀਣ ਲਾਇਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਆਸ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਿਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕਾਂਗੜਾ

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਤਿਰਗਰਤ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ **ਕਾਂਗੜਾ** ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈ। ਧੌਲਾਧਰ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਦੀ ਓਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘਾਟੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਚੰਦਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਕਾਂਗੜਾ ਦਾ ਚਰਚਾ 3500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਦਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰਾਜਤਰੰਗਿਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

:ਨੇੜੇ ਦੇ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਸਥਾਨ

*ਜੈਅੰਤੀ ਮਾਤਾ ਮੰਦਰ ਕਾਂਗੜੇ ਤੋਂ ਲਗਪਗ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਂਗੜਾ ਵਿੱਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜੀ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਢਾਈ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਕਨਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਜੈਅੰਤੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਅਤੇ ਦੋ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੂਰਤੀਆਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਪਿੰਡੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਿੱਪਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੁੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਵਹਿੰਦੀ ਨਦੀ ਠੰਢਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਂਗੜਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਦੀਆਂ ਸੈਲਾਨੀ ਥਾਂਵਾਂ
ਕਾਂਡਲਾ

**ਕਾਂਡਲਾ** ਗੁਜਰਾਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕਾਕੀਨਾਡਾ

**ਕਾਕੀਨਾਡਾ** ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕਾਨਪੁਰ

**ਕਾਨਪੁਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਕ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਗਰ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਤਟ ਉੱਤੇ ਬਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਖਨਊ ਤੋਂ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਸਥਿਤ ਇੱਥੇ ਨਗਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਉਦਯੋਗਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਲਈ ਚਰਚਿਤ ਬਰਹਮਾਵਰਤ (ਬਿਠੂਰ) ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਧਰੁਵਟੀਲਾ ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਸੁਨੇਹੇ ਦੇ ਰਿਹੇ ਹੈ। ਕਾਨਪੁਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਗ‍ਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 30 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ। ਕਾਨਪੁਰ ਨੂੰ **ਪੂਰਬ ਦਾ ਮਾਨਚੈਸਟਰ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ