open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਗੁਲਦਾਊਦੀ

**ਗੁਲਦਾਊਦੀ** (Chrysanthemum) ਪੱਤਝੜ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦਾ ਫੁੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ 30 ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੂਲ ਤੌਰ ’ਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦਾ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਗੁਲਦਾਊਦੀ ਨੂੰ 3500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫੁੱਲ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਹਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ’ਚ ਇਹ ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਕਰਾਈਸੈਂਥੀਮਮ (Chrysanthemum) ਕਹਾਇਆ ਜਿਸਦਾ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਸੁਨਹਿਰਾ ਫੁੱਲ।

Image:চন্দ্র_মল্লিকা.jpg
Image:Chrysanthemum Bunch Closeup 3264px.jpg
Image:Chrysanthemum_sp.jpg

## ਗੁਲਦਾਊਦੀਆਂ ਦਾ ਮੰਡੀਕਰਨ
thumb|ਗੁਲਦਾਊਦੀ ਦੇ ਫੁੱਲ

ਖੇਤੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਇੱਕ ਲਾਹੇਵੰਦ ਧੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੰਡੀਕਰਨ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਗੁਲਦਾਉਦੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਗੁਲਦਾਉਦੀ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 270 ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਡਾ: ਰਮੇਸ ਕੁਮਾਰ, ਮੁਖੀ, ਫਲੋਰੀਕਲਚਰ ਅਤੇ ਲੈਂਡ ਸਕੇਪਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ,ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਹਿਤ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਲਗਪਗ ਬਾਰਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਮੰਡੀਕਰਨ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗੁਲਦਾਉਦੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ਦੌਰਾਨ ਫੁੱਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ। ਡਾ: ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਔਲਖ, ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੁਤਾਬਕ,ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ “ਗੁਲਦਾਉਦੀਆਂ ਆਈਆਂ, ਸਾਡੀਆਂ ਗੁਲਦਾਉਦੀਆਂ ਆਈਆਂ, ਬਾਗੀਂ ਆਈ ਬਹਾਰ” ਦਰ੍ਸਾਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖੇੜਿਆਂ ਭਰਪੂਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਗੁਲਦਾਊਦੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

**ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ**: ਨਬਾਰਡ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੜੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਲ
ਵਿਕਟੋਰੀਆ, ਸੇਸ਼ੈਲ

**ਵਿਕਟੋਰੀਆ** (ਕਈ ਵਾਰ **ਪੋਰਟ ਵਿਕਟੋਰੀਆ**) ਸੇਸ਼ੈਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ ਮਹੇ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ ਵਡੇਰੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ (ਉਪਨਗਰ ਮਿਲਾ ਕੇ) ਦੀ ਅਬਾਦੀ 25,000 ਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 87,972 ਸੀ। ਇੱਥੇ ਸੇਸ਼ੈਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ-ਅੱਡਾ ਸ਼ਥਿੱਤ ਹੈ ਜੋ 1971 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਰਯਾਤ ਵਨੀਲਾ, ਨਾਰੀਅਲ, ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਤੇਲ, ਸਾਬਣ, ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਗੁਆਨੋ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੇਸ਼ੈਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਗਿੱਦੜ

ਭਾਵੇਂ **ਗਿੱਦੜ** ਸ਼ਬਦ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਥਣਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬਘਿਆੜ ਨਸਲ (ਕੈਨਿਸ) ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉਚੇਚੇ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉਪ-ਸਹਾਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਕਾਲੀ-ਪਿੱਠ ਗਿੱਦੜ ਅਤੇ ਧਾਰੀਦਾਰ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਗਿੱਦੜ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਉੱਤੇ ਮੱਧ-ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗਿੱਦੜ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗਿੱਦੜਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਜੋ ਬਘਿਆੜਾਂ ਅਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਣੀ
ਕਿੰਗਸਟਨ, ਜਮੈਕਾ

**ਕਿੰਗਸਟਨ** ਜਮੈਕਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਲਿਸਾਡੋਸ, ਇੱਕ ਰੇਤੀਲੀ ਥਾਂ ਜੋ ਪੋਰਟ ਰਾਇਲ ਨਗਰ ਅਤੇ ਨਾਰਮਨ ਮੈਨਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ-ਅੱਡੇ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਦੇ ਟਾਪੂ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ਼ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਦੇਸ਼ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਮੈਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਦੁਸ਼ਾਂਬੇ

**ਦੁਸ਼ਾਂਬੇ** (, , 1929 ਤੱਕ **ਦਿਊਸ਼ੰਬੇ**; 1961 ਤੱਕ **ਸਤਾਲਿਨਾਬਾਦ**, ), ਅਬਾਦੀ 679,400 (2008 ਅੰਦਾਜ਼ਾ), ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਤਾਜਿਕ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ੰਬੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਸੋਮਵਾਰ", ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਥਾਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਦੀ ਸੋਮਵਾਰ ਦੀ ਮੰਡੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮਾਰਟਿਨ ਜਾਨ ਐਵੰਸ

**ਮਾਰਟਿਨ ਜਾਨ ਐਵੰਸ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Martin John Evans) (ਜਨਮ: 1 ਜਨਵਰੀ 1941) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਤਾਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ 2007 ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਸਹਵਿਜੇਤਾ ਹਨ।

## ਵੇਖੋ 
* ਚਿਕਿਤਸਾ
ਸਾਓ ਤੋਮੇ

**ਸਾਓ ਤੋਮੇ** ਸਾਓ ਤੋਮੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ੨੦੦੯ ਵਿੱਚ ਅਬਾਦੀ ੫੬,੧੬੬ ਸੀ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਸੰਤ ਥਾਮਸ ਦਾ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਰੂਪ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਓ ਤੋਮੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਨਿਓਲਾ

**ਨਿਉਲੇ** ਦੱਖਣੀ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਰਪੈਸਟੀਡੀ (Herpestidae) ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ 33 ਜੀਵਤ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਦਾਗਾਸਕਰ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਪਰਿਵਾਰ ਗੈਲਿਡੀਨੀ (Galidiinae) ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਨੂੰ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਨਿਉਲਾ ਜਾਂ ਨਿਉਲੇ-ਵਰਗਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
thumb|ਨਿਓਲਾ

ਨਿਉਲਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਜਾਨਵਰ ਹੈ ਜੋ ਬਿੱਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਗਰਮ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Cusimanse.jpg|
File:Smit.m.rhinogale.melleri.jpg|
File:Suricata.suricatta.6860.jpg|
File:Galerella flavescens.jpg|
File:Baby Mongooses.jpg|

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ
ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਦ ਓਬਲਾਸਤ

**ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਦ ਓਬਲਾਸਤ** (, *ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਦਸਕਾਇਆ ਓਬਲਾਸਤ*) ਰੂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਘੀ ਰੱਈਅਤ (ਓਬਲਾਸਤ ਜਾਂ ਵਿਭਾਗ) ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1 ਅਗਸਤ 1927 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ 1946 ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਦ ਸ਼ਹਿਰ (ਹੁਣ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ) ਮਗਰੋਂ ਪਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਫ਼ਰੀਟਾਊਨ

**ਫ਼ਰੀਟਾਊਨ** ਸਿਏਰਾ ਲਿਓਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿਚਲੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਏਰਾ ਲਿਓਨ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ, ਵਪਾਰਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। 2004 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 772,873 ਸੀ। 2010 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ 12 ਲੱਖ ਉੱਤੇ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ - ਜਿਸਨੇ ਸਿਏਰਾ ਲਿਓਨ ਦਰਿਆ ਜਵਾਰ ਦਹਾਨੇ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਗ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਏਰਾ ਲਿਓਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਨੋਕੀਆ 5800 ਐਕਸਪ੍ਰੇਸ ਮਿਊਜਿਕ

** ਨੋਕੀਆ 5800 ਐਕਸਪ੍ਰੇਸ ਮਿਊਜਿਕ **, ਨੋਕੀਆ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸੰਨ 2008 ਵਿੱਚ ਬਾਜਾਰ ਵਿੱਚ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਯੂ.ਐਨ .ਟੀ.ਐਸ ਤਕਨੀਕ ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੋਕੀਆ 5000 ਐਕਟਿਵ ਲੜੀ ਦਾ ਕੇਂਡੀਬਾਰ ਬਣਾਵਟ ਵਾਲਾ, 1600000 ਰੰਗ ਵਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ-360X640 ਪਿਕਸਲ ਦੀ ਸਕਰੀਨ ਲਗਾ ਉਤਪਾਦ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 3.2 ਮੇਗਾਪਿਕਸਲ ਦਾ ਕੈਮਰਾ ਰੰਗੀਨ ਫੋਟੋ ਖੇਚਨੇ ਅਤੇ ਸੰਗਰਹਣ ਲਈ ਲਗਾ ਹੈ।

## ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
 AF Carl Zeiss camera featuring dual LED flash.]]
ਨੋਕੀਆ 5800 ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ:
* 81-ਮਿਃ ਮੀਃ / 3.2-ਇੰਚ 16.7M ਟੀ.ਐਫ.ਟੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਟੱਚਸਕ੍ਰੀਨ, 360 × 640 pixels resolution (16:9 display ratio).
* ਪਸਾਰ: 111 × 51.7 × 15.5&nbsp;ਮਿਃ ਮੀਃ, 83&nbsp;ਸੈਃ ਮੀਃ3
* ਭਾਰ: 109 ਗ੍ਰਾਮ (ਬੈਟਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ).
* ਐਸ.60 ਸਿੰਬੀਅਨ ਓ.ਐਸ v9.4 ਦੀ 5ਵੀਂ ਜਿਲਦ
* ਕੁਆਡ ਬੈਂਡ ਜੀ.ਐਸ.ਐਮ / ਜੀ.ਪੀ.ਆਰ.ਐਸ / EDGE: ਜੀ.ਐਸ.ਐਮ 850 / 900 / 1800 / 1900
* ਦੋਹਰਾ ਬੈਂਡ UMTS / HSDPA: UMTS 900 / 2100 (5800–1) or UMTS 850 / 1900 (5800-2 ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ਿਲਿਆਈ ਵੇਰੀਐਂਟ)
* ਚੱਲਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਮਾਂ – 406 ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ
* ਕੰਪਣ ਚੇਤਾਵਨੀ
* ਸਵੈ-ਸਤਹਿ ਘੁਮਾਵ ਲਈ ਆਵੇਗਨਾਪਕ 
* 3.2 ਮੈਗਾਪਿਕਸਲ ਸਵੈ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਾਰਲ ਜ਼ੇਈਸ ਲੈਂਜ਼, ਦੋਹਰੀ ਐਲ.ਈ.ਡੀ ਫਲੈਸ਼, 3x ਵੱਡਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਟੈਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ।
* ਏ-ਜੀ.ਪੀ.ਐਸ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਜੀ.ਪੀ.ਐਸ ਅਤੇ ਓ.ਵੀ.ਆਈ ਨਕਸ਼ੇ
* ਰੇਡੀਓ 76.0–108&nbsp;ਮੈਗਾਹਰਟਜ਼ (ਲਗਪਗ 20 ਅੱਡੇ).
* 3.5&nbsp;ਮਿਃ ਮੀਃ ਹੈੱਡਫ਼ੋਨ / video-out jack and Nokia video-out cable CA-75U.
* ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਐਸ.ਡੀ.ਐਚ.ਸੀ ਕਾਰਡ (16 ਜੀ.ਬੀ ਤੱਕ) 
* ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਯੂ.ਐਸ.ਬੀ 2.0 ਜੋੜਕ, ਬਲੂਟੁੱਥ 2.0 (ਈ.ਡੀ.ਆਰ/A2DP/AVRCP) ਅਤੇ ਤਾਰ-ਰਹਿਤ LAN.
* ਉਪਲਬਧ ਰੰਗ - ਕਾਲਾ, ਨੀਲਾ ਅਤੇ ਲਾਲ।

### ਕੁੰਜੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਤ ਢੰਗ 
*ਸਟਾਈਲਸ, ਪਲੈਕਟ੍ਰਮ ਅਤੇ ਉਂਗਲ ਟੱਚ ਸਹਿਯੋਗ, ਕਵਰਟੀ ਕੀ-ਪੈਡ
* ਸੰਗੀਤ, ਵੀਡੀਓ ਕੇਂਦਰ, ਗੈਲਰੀ ਤੇ ਜਾਲ-ਖੋਜਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਮੀਡੀਆ ਬਾਰ ਟੱਚ ਕੁੰਜੀਆਂ
* ਅਵਾਜ਼ੀ ਆਦੇਸ਼
* ਭੌਤਿਕ ਕੁੰਜੀਆਂ - ਮੇਨੂ ਕੁੰਜੀ, ਪਾਵਰ ਕੁੰਜੀ, ਕੈਮਰਾ ਕੁੰਜੀ, ਜਿੰਦਰਾ ਕੁੰਜੀ, ਸਲਾਈਡ ਅਨਲੌਕ ਅਤੇ ਅਵਾਜ਼ੀ ਕੁੰਜੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਕੀਆ
ਬੇਲਿੰਘਮ ਦੰਗੇ

**ਬੇਲਿੰਘਮ ਦੰਗੇ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Bellingham riots) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੇਲਿੰਘਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੋਲ 4 ਸਤੰਬਰ 1907 ਨੂੰ ਹੋਏ ਦੰਗਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 400-500 ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੇ ਭਾਰਤੀ-ਮੂਲ ਦੇ ਘਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦਾ ਦਾਈਆ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਕਾਮੀ ਲੱਕੜੀ ਮਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਹਿੰਦੂ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਓੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਐਟਿਕ ਏਕਸਕਲੂਝਨ ਲੀਗ​ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੱਸਣ ਦੇਣਾ ਸੀ।.

ਭੀੜ ਨੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢਕੇ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁੱਲਵਾਨ ਸੰਪਤੀਆਂ ਖੌਹ ਲਈਆਂ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪੀੜਿਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰਕੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੈ। 6 ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 410 ਨੂੰ ਬੇਲਿੰਘਮ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦਲੀਲ ਫਿਰ ਇਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੈ। ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ।

ਦੰਗੇ-ਪੀੜਿਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਬੇਲਿੰਘਮ ਛੱਡਕੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ​ ਰਾਜ ਦੇ ਹੀ ਏਵਰੇਟ​ (Everett) ਇਲਾਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਮਲੇ ਹੋਏ। ਕੈਲਿਫੋਰਨੀਆ ਰਾਜ
ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਦੰਗੇ ਹੋਏ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Bellingham Riot materials in the South Asian American Digital Archive (SAADA)
* Echoes of Freedom: South Asian Pioneers in California, 1899-1965 
* A Historical Perspective of Americans of Asian Indian Origin, 1790-1997
* The Racial Politics of Empire: South Asian Revolutionaries on the Pacific Coast 

## ਸੰਦਰਭ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਮਰੀਕੀ
ਜਾਰਜਟਾਊਨ, ਗੁਇਆਨਾ

**ਜਾਰਜਟਾਊਨ**, ਅੰਦਾਜ਼ਤਨ ਅਬਾਦੀ 239,227 (2002 ਗੁਇਆਨਾ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ), ਗੁਇਆਨਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਦੇਮੇਰਾਰਾ-ਮਾਹਾਈਕਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਦੇਮੇਰਾਰਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦਹਾਨੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ *ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਦਾ ਬਾਗ਼-ਸ਼ਹਿਰ* ਉਪਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ  ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਪਾਰਕ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਇਆਨਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੈਯਨ

**ਕੈਯਨ** ਜਾਂ **ਕੈਅਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Cayenne**; ) ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਗੁਈਆਨਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਭਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਪੂਰਵਲੇ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਕੈਅਨ ਦਰਿਆ ਦੇ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤਟ ਉੱਤਲੇ ਦਹਾਨੇ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮਾਟੋ "ferit aurum industria" ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ ਹੈ "ਕੰਮ ਦੌਲਤ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ"।

2021 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਕੇਯੇਨ ਦੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 151,103 ਵਸਨੀਕ ਸਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ INSEE ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 63,468 ਕੇਯੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ (ਕਮਿਊਨ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਗੁਇਆਨਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅਸੂੰਸੀਓਨ

**ਨੁਐਸਤਰਾ ਸੇਞੋਰਾ ਦੇ ਲਾ ਅਸੂੰਸੀਓਨ** (*Nuestra Señora Santa María de la Asunción*; , ) ਪੈਰਾਗੁਏ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

**ਸਿਊਦਾਦ ਦੇ ਅਸੂੰਸੀਓਨ** ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਨ ਅਸੂੰਸੀਓਨ (*Gran Asunción*) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਸਾਨ ਲੋਰੈਂਜ਼ੋ, ਫ਼ੇਰਨਾਂਦੋ ਦੇ ਲਾ ਮੋਰਾ, ਲਾਂਬਾਰੇ, ਲੂਕੇ, ਮਾਰੀਆਨੋ ਰੋਕੇ ਅਲੋਂਸੋ, ਞੈਂਬੀ, ਸਾਨ ਅੰਤੋਨੀਓ, ਲਿੰਪੀਓ, ਕਾਪਿਆਤਾ ਅਤੇ ਵੀਯਾ ਐਲੀਸਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਹੋ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 20 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱ ਬੰਦਰਗਾਹ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੈਰਾਗੁਏ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮਗਰਮੱਛ

**ਮਗਰਮੱਛ** (**Crocodylidae**) ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚੌਪਾਇਆ ਜਾਨਵਰ ਹੈ ਜੋ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਏਸ਼ੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਛਿਪਕਲੀਆਂ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਮਗਰਮੱਛ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪੇਪੜੀਦਾਰ ਡਾਈਐਪਸਿਡ ਹਨ ਪਰ ਮਗਰਮੱਛ ਇੱਕ ਆਰਕੋਸਾਰ ਹੈ ਭਾਵ ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਲੁਪਤ ਡਾਈਨਾਸੋਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਵਧੇਰੇ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹੁਲੀਆ
ਮਗਰਮੱਛ ਕਦੀਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੀਵਵਿਗਿਆਨ ਪੱਖੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪੇਚਦਾਰ ਜਾਨਵਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਗਰਦ ਮੌਜੂਦ ਝਿੱਲੀ, ਦਿਲ ਦੇ ਚਾਰ ਖਾਨੇ ਅਤੇ ਡਾਇਆਫਰਾਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰੀਂਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਬਣਤਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਲਚਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜਿਸਮ ਇੱਕ ਖ਼ਤ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੈਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਗਰਮੱਛ ਤੈਰਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੈਰ ਆਪਣੇ ਜਿਸਮ ਨਾਲ ਚਿਪਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੈਰਨਾ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਝਿੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੈਰਾਕੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਝਿੱਲੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਹਰਕਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਤੈਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਵੀ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਘੱਟ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਨਿਸਬਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਸੌਖ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਥੁਨੇ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਲਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਢੱਕਣਨੁਮਾ ਪੱਠਾ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਇੱਕ ਝਿੱਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਿਸਮ ਉੱਤੇ ਚਾਣੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਰਾਖ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 
ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵੀ ਥੋਦ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂਕਿ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਗੋਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਗੱਡ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਚੀਰ ਸਕਣ। ਜਬੜੇ ਦੇ ਪੱਠੇ ਇੰਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਦਬੋਚੀ ਰੱਖ ਸਕਣ। ਮਗਰਮੱਛ ਦੇ ਜਬਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੂਜੇ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਨਿਸਬਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਕ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਇੰਚ ਮਗਰਮੱਛ 5000 ਪਾਊਂਡ ਜਿੰਨੀ ਤਾਕ਼ਤ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੋਤ ਵਾਇਲਰ ਕੁੱਤੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਾਕ਼ਤ 335 ਪਾਊਂਡ, ਸ਼ਾਰਕ ਵਿੱਚ 400 ਪਾਊਂਡ, ਲਗੜਬੱਗੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਾਕ਼ਤ 1000 ਪਾਊਂਡ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਇੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਘੜਿਆਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਾਕ਼ਤ 2000 ਪਾਊਂਡ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਇੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ
ਤਸਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ

**ਤਸਮਾਨ ਸਾਗਰ** ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਹਾਸ਼ੀਏ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਗਰ ਹੈ ਜੋ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 2,000 ਕਿ.ਮੀ. ਲੰਮਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਹ 2,800 ਕਿ.ਮੀ. (ਲਗਭਗ) ਲੰਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਨਾਂ ਨੀਦਰਲੈਂਡੀ ਖੋਜੀ ਐਬਲ ਜੰਸਜ਼ੂਨ ਤਸਮਾਨ ਮਗਰੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜੋ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਤਸਮਾਨੀਆ ਨਾਲ਼ ਮੇਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸੂਚੀਬੱਧ ਯੂਰਪੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਗਰ
ਅਲਾਸਕਾ ਦੀ ਖਾੜੀ

**ਅਲਾਸਕਾ ਖਾੜੀ** () ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਲਾਸਕਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਦੇ ਵਲ਼ ਕੋਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਲਾਸਕਾ ਪਰਾਇਦੀਪ ਅਤੇ ਕੋਡੀਆਕ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ (ਜਿੱਥੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਹ ਸਥਿਤ ਹਨ) ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਜਾਵਾ ਸਾਗਰ

**ਜਾਵਾ ਸਾਗਰ** () ਸੁੰਦਾ ਪਰਬਤ-ਭਾਗ ਉਤਲਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ (320,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ.) ਪੇਤਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਖ਼ਰੀ ਬਰਫ਼-ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਤਲ ਵਧਣ ਕਰ ਕੇ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬੋਰਨੀਓ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਵਾ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸੁਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੁਲਵੇਸੀ ਨਾਮਕ ਇੰਡੋਨੇਸੀਆਈ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰੀਮਾਤਾ ਜਲ-ਡਮਰੂ ਇਸਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਖਾੜੀ

**ਮੈਕਸੀਕੋ ਖਾੜੀ** () ਇੱਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰੀ ਚਿਲਮਚੀ (ਬੇਸਿਨ) ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਕਿਊਬਾ ਟਾਪੂ ਨਾਲ਼ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਿਊਬਾ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਗਭਗ 30 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਖਿਸਕਣ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ੲਿਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀਆਂ ਖਾਡ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ੲਿੱਕ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਅਰਾਲ ਸਮੁੰਦਰ

**ਅਰਾਲ ਸਮੁੰਦਰ** ਜਾਂ **ਅਰਲ ਸਮੁੰਦਰ** ( *ਅਰਾਲ ਤੇਞੀਜ਼ੀ*; ;  ''ਅਰਾਲ'ਸਕੋਈ ਮੋਰੇ*;  *ਬਾਹਰੀ ਅਰਾਲ*;  *ਦਰਿਆ-ਏ ਖ਼ਰਾਜ਼ਮ'') ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ (ਅਕਤੋਬੇ ਅਤੇ ਕਿਜ਼ੀਲੋਰਦਾ ਸੂਬੇ) ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਰਕਲਪਕਸਤਾਨ, ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਦੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਮੋਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਰਜਮਾ "ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ" ਹੈ ਜਿਸਤੋਂ ਭਾਵ 1,534 ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਨ; ਪੁਰਾਤਨ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ "ਅਰਾਲ" ਦਾ ਮਤਲਬ "ਟਾਪੂ" ਅਤੇ "ਝੁਰਮਟ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਗਰ
ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਮੁੰਦਰ

**ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ** ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਾਸ਼ੀਆਈ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੁਲ ਖੇਤਰਫਲ - ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਅਤੇ ਮਲੱਕਾ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਤਾਈਵਾਨ ਪਣਜੋੜ ਤੱਕ - ਲਗਭਗ 3,500,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਇੱਥੋਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਤਲੇ ਹੇਠ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੰਡਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਸਥਿਤ ਹੈ
* ਮੁੱਖਦੀਪੀ ਚੀਨ ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ ਟਾਪੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ,
* ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ,
* ਸਬਾਹ (ਮਲੇਸ਼ੀਆ), ਸਾਰਾਵਾਕ (ਮਲੇਸ਼ੀਆ) ਅਤੇ ਬਰੂਨਾਏ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ,
* ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ,
* ਮਾਲੇ ਪਰਾਇਦੀਪ (ਮਲੇਸ਼ੀਆ) ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਅਤੇ
* ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ।

## ਹਵਾਲੇ
ਉੱਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰ

**ਉੱਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰ** ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਾਸ਼ੀਆਈ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ, ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ, ਜਰਮਨੀ, ਫ਼ਰਾਂਸ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਖਾੜੀ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਰਵੇਈ ਸਮੁੰਦਰ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ 970 ਕਿ.ਮੀ. ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਅਤੇ 580 ਕਿ.ਮੀ. ਚੌੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 750,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰ
ਬਿਸਕੇ ਦੀ ਖਾੜੀ

**ਬਿਸਕੇ ਦੀ ਖਾੜੀ** (, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ *ਮਾਰ ਕਾਂਤਾਬਰੀਕੋ*, ਪੰਜਾਬੀ *ਕਾਂਤਾਬਰੀ ਸਾਗਰ*; ; ; ; ਗਾਸਕੋਨ: *Golf de Gasconha*) ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਗਰ ਦੀ ਇੱਕ ਖਾੜੀ ਹੈ ਜੋ ਸੈਲਟਿਕ ਸਾਗਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰੈਸਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਪੇਨੀ ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਪੇਨ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕੇਪ ਓਰਤੇਗਾਲ ਤੱਕ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸਪੇਨ ਦੀ ਬਾਸਕੇ ਕਾਊਂਟੀ ਵਿਚਲੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਂ ਬਿਸਕੇ ਮਗਰੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਦੀ ਔਸਤ ਡੂੰਘਾਈ 1,744 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੂੰਘਾਈ 5,049 ਮੀਟਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅੰਡੇਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ

**ਅੰਡੇਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ** ਜਾਂ **ਬਰਮਾ ਸਮੁੰਦਰ** (, ; ; ) ਇੱਕ ਜਲ-ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ, ਬਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂਆਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ

*ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ*' () ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ (ਪਰਸ਼ੀਆ) ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਧਰਾ ਹੈ। 1980 - 1988 ਦੀ ਈਰਾਨ ਇਰਾਕ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਖਾੜੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੌਤੂਹਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਦੋਨਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਜਹਾਜਾਂ (ਤੇਲ ਟੈਂਕਰਾਂ) ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1991 ਵਿੱਚ ਖਾੜੀ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਭੂਮੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਰਾਕ ਨੇ ਕੁਵੈਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਗਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ
ਮੁਰਦਾ ਸਮੁੰਦਰ

**ਮੁਰਦਾ ਸਮੁੰਦਰ** ( , , '**, "ਲੂਣ/ਖਾਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ", , **', "ਮੌਤ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ" ਵੀ), ਜਿਸ ਨੂੰ **ਖਾਰਾ ਸਮੁੰਦਰ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਖਾਰੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਰਡਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੈਂਕ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਤਲ ਅਤੇ ਕੰਢੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਲ ਤੋਂ 423 ਮੀਟਰ ਹੇਠਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉੱਚਾਈ ਹੈ। ਮੁਰਦਾ ਸਮੁੰਦਰ 377 ਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਅੱਤ-ਖਾਰੀ ਝੀਲ ਹੈ। 33.7% ਸਲੂਣਤਾ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਰੇ ਜਲ-ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਅਸਾਲ ਝੀਲ (ਜਿਬੂਤੀ), ਗਰਬੋਗਜ਼ਕੋਲ ਅਤੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਵਿਚਲੀਆਂ ਮੈਕਮੁਰਡੋ ਸੁੱਕੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖਾਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਰੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੌਨ ਹੁਆਨ ਟੋਭਾ ਇਸ ਤੋਂ 8.6 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਖਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਲੂਣਤਾ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਇਹਦਾ ਇਹ ਨਾਂ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ 55 ਕਿ.ਮੀ. ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੌੜੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ 18 ਕਿ.ਮੀ. ਚੌੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਰਡਨ ਪਾੜ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਦਰਿਆ ਜਾਰਡਨ ਦਰਿਆ ਹੈ। 
ਮੁਰਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰੂਮ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਇੰਤਹਾਈ ਪੁਰਕਸ਼ਿਸ਼ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਾਈਬਲ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਪਨਾਹਗਾਹ ਹੈ।
﻿
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਕੱਛ ਦੀ ਖਾੜੀ

**ਕੱਛ ਦੀ ਖਾੜੀ** ਕੱਛ ਅਤੇ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਦਲਦਲ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਖਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕੁਚਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਤੱਟ ਟਾਪੂਆਂ, ਚਿੱਕੜ ਦੇ ਫਲੈਟਾਂ ਅਤੇ ਕੋਰਲ ਰੀਫਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਜੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਵਿਆਪਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਫਲੈਟਾਂ ਨਾਲ ਕਤਾਰਬੱਧ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੁੰਦਰਾ ਅਤੇ ਕੁਵੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜ਼ਹਾਜ਼ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਮਾਂਡਵੀ, ਬੇਦੀ ਅਤੇ ਕਾਂਡਲਾ ਸਮੇਤ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕੱਛ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਡੂੰਘਾਈ ਲਗਭਗ 123 ਮੀਟਰ (403 ਫੁੱਟ) ਹੈ।

6.2 ਮੀਟਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਬਸੰਤ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸਿਖਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਵਾਰ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤ ਲਗਭਗ 4 ਮੀਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਟਾਇਡਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਡੂੰਘੀ ਖਾੜੀ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਓਹਕਾ ਨੂੰ 3.06 ਮੀਟਰ ਦੀ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੰਡਲਾ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਮੇਂ 5.89 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰੰਟ ਦੀ ਗਤੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ 'ਤੇ 1.5 ਤੋਂ 2.5 ਗੰਢਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ 3 ਤੋਂ 5 ਗੰਢਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਖਾੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਖਾੜੀਆਂ
ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ ਨਹਿਰ

**ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ ਨਹਿਰ** ਮਾਦਾਗਾਸਕਰ ਅਤੇ ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ ਵਿਚਲਾ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਮਾਦਾਗਾਸਕਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਟੱਕਰ-ਬਿੰਦੂ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭੀੜੇ ਮੁਕਾਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅੰਗੋਚੇ, ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ ਅਤੇ ਤੰਬੋਹੋਰਾਨੋ, ਮਾਦਾਹਾਸਕਰ ਵਿਚਕਾਰ ਚੌੜਾਈ 460 ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਲੱਕਾ ਪਣਜੋੜ

**ਮਲੱਕਾ ਪਣਜੋੜ** (ਮਾਲੇ/ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ: *Selat Melaka/Malaka*; ਜਾਵੀ: سلت ملاك) ਮਾਲੇ ਪਰਾਇਦੀਪ (ਪਰਾਇਦੀਪੀ ਮਲੇਸ਼ੀਆ) ਅਤੇ ਸੁਮਾਤਰਾ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਭੀੜਾ ਅਤੇ 805 ਕਿ.ਮੀ. ਲੰਮਾ ਪਣਜੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਇੱਕ ਮਲੱਕਾ ਸਲਤਨਤ ਮਗਰੋਂ ਪਿਆ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 1400 ਤੋਂ 1511 ਤੱਕ ਨੇੜਲੇ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਣਜੋੜ
ਅਦਨ ਦੀ ਖਾੜੀ

**ਅਦਨ ਦੀ ਖਾੜੀ** ( '''', ) ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਖਾੜੀ ਹੈ ਜੋ ਯਮਨ, ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਮਾਲੀਆ ਵਿੱਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇਹ ਬਬ-ਅਲ-ਮੰਦੇਬ ਦੇ 20 ਮੀਲ ਚੌੜੇ ਪਣਜੋੜ ਰਾਹੀਂ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਯਮਨ ਵਿੱਚਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਦਨ ਨਾਲ਼ ਸਾਂਝਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਖਾੜੀ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਸੋਮਾਲੀਆ ਵਿੱਚਲੇ ਬੰਦਰਗਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਬਰਬਰਾ ਮਗਰੋਂ "ਬਰਬਰਾ ਦੀ ਖਾੜੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਮਿਆਂ ਮੌਕੇ ਅਦਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ, "ਅਦਨ ਦੀ ਖਾੜੀ" ਨਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸਵੇਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ

ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਸਿਰਾ ਸਿਨਾਈ ਪਰਾਇਦੀਪ ਵੱਲੋਂ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਪੱਛਮ ਵੱਲ **ਸਵੇਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ** (; ਲਿਪਾਂਤਰਨ: ਖ਼ਲੀਜ ਅਸ-ਸੁਵੇਜ਼) ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਕਬ ਦੀ ਖਾੜੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਖਾੜੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਰ ਹੁਣ ਸੁਸਤ ਤੇੜ-ਚਿਲਮਚੀ, ਸਵੇਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੇੜ, ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੈ ਜੋ ੨.੮ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਖਾੜੀ ਦੀ ਮੱਧ-ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਹੈ। ਇਸ ਖਾੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਇੱਕ ਵਿਕਸਤ ਗੈਮਸਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਸਮੁੰਦਰ

**ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਸਮੁੰਦਰ** ਜਾਂ **ਲੱਖਟਾਪੂ ਸਮੁੰਦਰ** () ਇੱਕ ਜਲ-ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਭਾਰਤ (ਇਸ ਦੇ ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਟਾਪੂਆਂ ਸਮੇਤ), ਮਾਲਦੀਵ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਨਿੱਘੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਸਾਲ ਭਾਰ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ਼ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਮੱਨਾਰ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਹੀ 3,600 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮੰਨਾਰ ਦੀ ਖਾੜੀ

**ਮੱਨਾਰ ਦੀ ਖਾੜੀ** ( ) ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਛਾਰ ਖਾੜੀ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿਚਲੇ ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਸਾਗਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਸਿਰੇ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਨੀਵੇਂ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਮੂੰਗਾਂ-ਚਟਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਦਮ ਦਾ ਪੁਲ ਜਾਂ ਰਾਮਸੇਤੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਨਾਰ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ), ਇਸ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਪਾਕ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਥਮੀਰਬਰਾਨੀ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦਾ ਅਰੂਵੀ ਅਰੂ ਦਰਿਆ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਕਾਬਾ ਦੀ ਖਾੜੀ

**ਅਕਾਬਾ ਦੀ ਖਾੜੀ** (; ਲਿਪਾਂਤਰਨ: ਖ਼ਲੀਜ ਅਲ-'ਅਕ਼ਾਬਾਹ) ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖਾੜੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿਨਾਈ ਪਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਅਰਬ ਪਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤਟਰੇਖਾ ਚਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ - ਮਿਸਰ, ਇਜ਼ਰਾਇਲ, ਜਾਰਡਨ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ - ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਇਸਨੂੰ **ਐਲਾਤ ਦੀ ਖਾੜੀ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਨਾਂ ਐਲਾਤ, ਇਸ ਖਾੜੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਮਗਰੋਂ ਪਿਆ ਹੈ (ਹਿਬਰੂ: מפרץ אילת, ਲਿਪਾਂਤਰਤ: ਮਿਫ਼ਰਤਜ਼ ਐਲਾਤ)।

## ਹਵਾਲੇ
ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ

**ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ** ਜਾਂ **ਓਮਾਨ ਦਾ ਸਾਗਰ** (—*ਖ਼ਲੀਜ ਉਮਾਨ*; ਜਾਂ ਫੇਰ خليج مکران—, *ਖ਼ਲੀਜ ਮਕਰਾਨ*; ਫ਼ਾਰਸੀ: دریای عمان *ਦਰਿਆ-ਏ ਓਮਾਨ*, ਜਾਂ دریای مکران *ਦਰਿਆ-ਏ ਮਕਰਾਨ*;  *ਖ਼ਲੀਜ ਓਮਾਨ*) ਇੱਕ ਪਣਜੋੜ ਹੈ (ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਸਤਵਿਕ ਖਾੜੀ) ਜੋ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਹੋਰਮੂਜ਼ ਪਣਜੋੜ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾੜੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਕਿ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਦੀ ਸ਼ਾਖ਼ਾ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਇਰਾਨ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਓਮਾਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਿਮੋਰ ਸਮੁੰਦਰ

**ਤਿਮੋਰ ਸਮੁੰਦਰ** (; ) ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਛਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੂਰਬੀ ਤਿਮੋਰ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਰਾਫ਼ੂਰਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਖੰਭਾਤ ਦੀ ਖਾੜੀ

**ਖੰਭਾਤ ਦੀ ਖਾੜੀ** (ਪਹਿਲੋਂ **ਕੈਂਬੇ ਦੀ ਖਾੜੀ**) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਕੀਰਨ ਖਾੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲਗਭਗ 80 ਮੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚਲੇ ਕਠਿਆਵਾਰ ਪਰਾਇਦੀਪ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵਿਚਲੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਭੂਗੋਲ
ਇੰਡੀਅਮ

**ਇੰਡੀਅਮ** ਇੱਕ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ **In** ਅਤੇ ਐਟਮੀ ਸੰਖਿਆ 49 ਹੈ। ਇਹ ਦੁਰਲੱਭ, ਬਹੁਤ ਪੋਲਾ, ਕੁੱਟੇ ਜਾਣ ਯੋਗ ਅਤੇ ਸੌਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਘਲਣਯੋਗ ਧਾਤ ਰਸਾਇਣਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗੈਲੀਅਮ ਅਤੇ ਥੈਲੀਅਮ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਲੱਛਣ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਅੱਧ-ਵਿਚਕਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ 1863 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਨਾਂ ਇਸ ਦੀ ਕਿਰਨ ਪਰਛਾਈਂ ਵਿਚਲੀ ਲਾਜਵਰ (ਇੰਡੀਗੋ) ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਜਿਸਤ ਦੀ ਕੱਚੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਅਣ-ਪਛਾਤਾ ਤੱਤ ਹੋਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਰੋਤ ਅਜੇ ਵੀ ਜਿਸਤ ਦੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਹੀ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸੰਯੋਗੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਾਰ ਇਹ ਅਜ਼ਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਣਕਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵਪਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਐਲਮੀਨੀਅਮ

**ਐਲਮੀਨੀਅਮ** (ਜਾਂ **ਐਲਮੀਨਮ**) ਬੋਰਾਨ ਸਮੂਹ ਦਾ ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ **Al** ਅਤੇ ਐਟਮੀ ਸੰਖਿਆ 13 ਹੈ। ਇਹ ਚਾਂਦੀ-ਰੰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਘੁਲਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਸੀਜ਼ੀਅਮ

**ਸੀਜ਼ੀਅਮ** ਜਾਂ **ਸਿਜ਼ੀਅਮ** ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ &nbsp;**Cs** ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਸੰਖਿਆ&nbsp;੫੫ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕੂਲਾ, ਚਾਂਦੀ ਰੰਗਾ-ਸੁਨਹਿਰੀ ਖ਼ਾਰੀ ਧਾਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪਿਘਲਾਅ ਅੰਕ ੨੮ &nbsp;°C (੮੨&nbsp;°F), ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਮ ਤਾਪਮਾਨ 'ਤੇ ਤਰਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜ ਧਾਤਮਈ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸੀਜ਼ੀਅਮ ਇੱਕ ਖ਼ਾਰੀ ਧਾਤ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਭੌਤਕੀ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਲੱਛਣ ਰੂਬਿਡੀਅਮ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਜਲਨਸ਼ੀਲ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ −੧੧੬&nbsp;°C (−੧੭੭&nbsp;°F) 'ਤੇ ਵੀ ਪਾਣਿ ਨਾਲ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੀਜ਼ੀਅਮ
ਐਂਟੀਮਨੀ

**ਐਂਟੀਮਨੀ** ਜਾਂ **ਸੁਰਮੇ ਦੀ ਧਾਤ** () ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ**Sb** ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਸੰਖਿਆ51 ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਸਲੇਟੀ ਅਰਧ-ਧਾਤ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਲਫ਼ਾਈਡ ਧਾਤਾਂ (ਸਟਿਬਨਾਈਟ) ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।(Sb2S3)। ਐਂਟੀਮਨੀ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ; ਧਾਤਮਈ ਐਂਟੀਮਨੀ ਵਾਰੇ ਵੀ ਪਤਾ ਸੀ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ਼ ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਕੇ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਧਾਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨੇੜ-ਤੇੜ ਮਿਲੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਸ਼ਕੰਜਵੀਂ

, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸ਼ਕੰਜਵੀਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ]]

**ਸ਼ਕੰਜਵੀਂ** (ਹਿੰਦੀ: शिकंजवी, ਉਰਦੂ: شِکنجوی) ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਨਿੰਬੂ-ਪਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਹਰਿਆਣਾ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਗੁਜਰਾਤ, ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੁਰਾਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ

**ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ** ਜਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਲੋਕ ਉਭਾਰ ਸੀ। ਇਹ 1920ਵਿਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦੌਰਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਪ੍ਰਸਤ ਮਹੰਤਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸੁਤੰਤਰ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਚੱਲੀ ਲਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 1925 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਨੂੰਨ ਪਾਸ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (SGPC) ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ‘‘ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਅੱਧੀ ਜਿੱਤ’’ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਅਨੇਕ ਕੌਮੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
ਬੇਰੀਅਮ

**ਬੇਰੀਅਮ** ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ **Ba** ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਸੰਖਿਆ 56 ਹੈ। ਇਹ ਸਮੂਹ 2 ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਤੱਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਚਾਂਦੀ-ਰੰਗਾ ਧਾਤਮਈ ਖ਼ਾਰਮਈ ਭੋਂ ਧਾਤ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਅਤੀ-ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਅਜ਼ਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਦੇ ਹਾਈਡਰਾਕਸਾਈਡ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬੇਰਾਈਟਾ ਕਰ ਕੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ; ਇਹ ਤੱਤ ਇੱਕ ਧਾਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਪਰ ਬੇਰੀਅਮ ਕਾਰਬੋਨੇਟ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪਲੈਟੀਨਮ

**ਪਲੈਟੀਨਮ** ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ **Pt** ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਸੰਖਿਆ 78 ਹੈ।ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸਪੇਨੀ ਸ਼ਬਦ *ਪਲਾਤੀਨਾ* ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ "ਛੋਟੀ ਚਾਂਦੀ" ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਿਕ ਤੱਤ
ਫ਼ਰਾਂਸੀਅਮ

**ਫ਼ਰਾਂਸੀਅਮ** ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ **Fr** ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਸੰਖਿਆ 87 ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ **ਈਕਾ-ਸੀਜ਼ੀਅਮ** ਅਤੇ **ਐਕਟਿਨੀਅਮ K** ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੇਡੀਓ-ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਤੱਤ ਹੈ ਜੋ ਐਸਟਾਟੀਨ, ਰੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਰੇਡਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਖ਼ਾਰਮਈ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਯੋਜਕਤਾ ਬਿਜਲਾਣੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ

**ਮਾਸਟਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ** (1878 - 3 ਮਾਰਚ 1969) ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਸੀ। ਉਹ ਆਗੂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਆ, ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਜਰਨੈਲ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਸਾਸ਼ਤਰੀ, ਵੱਡਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਉਘਾ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਸੀ।
## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1878 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਿਲੇ ਦੇ ਬਹੋੜੂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮ ਕੌਰ ਸੀ। ਬਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀਕਰਨ ਦੌਰਾਨ, ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਾਨ ਪਰਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੰਧਾ ਪਰਵਾਰ ਉਦੋਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੇਖੂਪੁਰਾ ਜਿਲੇ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਬਾਰ ਚਨਾਬ ਕਾਲੋਨੀ ਵਿੱਚ (ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜਕੱਲ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਜਮੀਨਾਂ ਅਲਾਟ ਹੋਈਆਂ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਬਹੋੜੂ (ਚੱਕ ਨੰਬਰ 18 ਬਹੋੜੂ) ਰੱਖਿਆ। 1901 ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਿਜ਼ਾਮਪੁਰ ਦੇ ਸ. ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਸੰਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। 
## ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮ 
ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਨੇ ਸ਼ਾਹਕੋਟ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. (ਆਨਰਜ਼) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਬੀ.ਟੀ. ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ (* ਮਾਲ ਅਫਸਰ*) ਦੇ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ ਸੱਦਾ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਬਿਨਾ ਆਗਿਆ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਂਗਰੇਜ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਾਲ ਬੋਲ ਬੁਲਾਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਤਹਿਤ, ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਲੈ ਲਈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੌਸ ਨਾਲ ਆਢਾ ਲਾ ਲਿਆ। ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਣ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚੀ। ਇਸ ਤੇ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਸਵੈਮਾਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ
ਨਸਾਊ

**ਨਸਾਊ** () ਬਹਾਮਾਸ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 248,948 (2010 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ) ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਬਾਦੀ (334,658) ਦਾ 70% ਹੈ। ਇਹ ਨਿਊ ਪ੍ਰਾਵੀਡੈਂਸ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਣਜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਹ ਸਭਾ ਸਦਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕਨੂੰਨੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹਾਮਾਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਲੱਸੀ

**ਲੱਸੀ** (ਉਰਦੂ: , ਹਿੰਦੀ: लस्सी, ਮਰਾਠੀ: ताक, ਗੁਜਰਾਤੀ: છાસ, ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਰਿਵਾਇਤੀ ਦਹੀਂ-ਅਧਾਰਤ ਪੀਣ ਵਾਲ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੂੰ ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਖੰਡ ਜਾਂ ਮਸਾਲੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਵਾਇਤੀ ਲੱਸੀ (ਨਮਕੀਨ ਲੱਸੀ) ਇੱਕ ਸੁਆਦੀ ਖੁਰਾਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਜੀਰੇ ਨਾਲ਼ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਮਿੱਠੀ ਲੱਸੀ ਵਿੱਚ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਚੀਨੀ ਜਾਂ ਫਲ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਚਾਟੀ ਵਿਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪਾਏ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਜਾਗ ਲਾ ਕੇ ਬਣਾਏ ਦਹੀ ਨੂੰ ਮਧਾਣੀ ਨਾਲ ਰਿੜਕਣ ਨਾਲ ਮੱਖਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਖਣ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਚਾਟੀ ਵਿਚ ਜੋ ਪਦਾਰਥ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਸੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਖੱਟੀ ਲੱਸੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪਈ ਖੱਟੀ ਲੱਸੀ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਸਿਰ ਵੀ ਨਹਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਦਹੀ ਵਿਚ ਸਿੱਧਾ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਰਿੜਕ ਕੇ ਵੀ ਲੱਸੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲੱਸੀ ਵਿਚੋਂ ਮੱਖਣ ਨਹੀਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਲੱਸੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲੱਸੀ ਨੂੰ ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਲੂਣ ਪਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੱਸੀ ਰਿੜਕੀ ਹੋਈ ਦਹੀ ਵਿਚੋਂ ਮੱਖਣ ਕੱਢ ਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੱਸੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੱਕੀ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਦਲੀਆ ਵੀ ਇਸ ਲੱਸੀ ਨਾਲ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੁੱਧ ਘੱਟ ਰਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੱਸੀ ਵੀ ਘੱਟ ਬਣਦੀ ਹੈ ਤੇ ਘੱਟ ਹੀ ਪੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੁਰਾਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸਬਜ਼ੀ

**ਸਬਜ਼ੀ** ਕਿਸੇ ਬੂਟੇ ਦੇ ਖਾਧੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਆਮ-ਤੌਰ ’ਤੇ "ਸਬਜ਼ੀ" ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਖਾਧੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੱਤੇ, ਤਣ, ਡੰਠਲ ਅਤੇ ਜੜੇ ਅਕਸਰ "ਸਬਜ਼ੀ" ਬੁਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਨਜਰੀਏ ਤੋਂ 'ਸਬਜ਼ੀ' ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਮਕਾਮੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕੂਕੂਰਮੁੱਤਾਂ (ਮਸ਼ਰੂਮਾਂ) ਨੂੰ ਸਬਜ਼ੀ ਮੰਣਦੇ ਹਨ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੀਵਵੈਗਿਆਨਿਕ ਨਜਰ ਤੋਂ ਇਹ ਬੂਟੇ ਨਹੀਂ ਸੱਮਝੇ ਜਾਂਦੇ) ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਬਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਖਾਣ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ।

ਕੁਝ ਸਬਜ਼ੀ ਕੱਚੀ ਖਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਕਾਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ-ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਲੂਣ ਜਾਂ ਖੱਟਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਜਿਹੀ ਵੀ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪਕਾਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਠਿਆਈ ਜਾਂ ਹਲਵੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਮਸਲਨ ਗਾਜਰ)।

## ਸ਼ਬਦ ਉਤਪਤੀ 
"ਸਬਜ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਆਧੁਨਿਕ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ "ਹਰਾ", ਜਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ "ਕਾਲਾ", ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਸਬਜ਼ੀ ਕੇਵਲ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ-ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਪੰਜਾਬੀ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਬਜ਼ੀ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਹਿੰਦ-ਇਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੁੜ੍ਹਨ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਜਾਤੀ ਸ਼ਬਦ ਰੱਖਦੀ ਹਨ ਅਤੇ "ਸਬਜ" ਵੀ ਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਰੂਪ "ਸਸਿਅ" ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਮਤਲਬ (ਖਾਧਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ) ਦਾਨਾ ਜਾਂ ਫਲ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਵਿਟਾਮਿਨ 
* ਸ਼ਾਕਾਹਾਰ 
* ਕੱਦੂ 
* ਕਰੇਲਾ 
* ਭਿੰਡੀ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਣੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਬਜੀਆਂ ਦੀ ਉੱਨਤ ਤਕਨੀਕ 
*ਸਬਜ਼ੀ ਦੀ ਖੇਤੀ (ਭਾਰਤ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ)
*ਸਬਜ਼ੀ ਦੀ ਖੇਤੀ (ਭੂ-ਮੀਤ)
*ਹਰੀ ਸਬਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ

## ਸੰਦਰਭ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਬਜੀ
ਵਲੈਟਾ

**ਵਲੈਟਾ** ਮਾਲਟਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਾਲਟੀ ਵਿੱਚ **ਇਲ-ਬੈਲਟ** () ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਲਟਾ ਟਾਪੂ ਦੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 6,966 ਹੈ। ਨਿਕੋਸੀਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਦੂਜੇ ਨਁਬਰ ਉੱਤੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਲਟਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਐਸਟਾਟੀਨ

**ਐਸਟਾਟੀਨ** ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ-ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ **At** ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਸੰਖਿਆ 85 ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਭਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਰੇਡੀਓ-ਪਤਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਈਸੋਟੋਪ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸਭ ਤੋਂ ਥਿਰ ਐਸਟਾਟੀਨ-210 ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਰਧ-ਉਮਰ 8.1 ਘੰਟੇ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਬਾਕੀ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਯਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਯਾਰਨ**, ਪਹਿਲੋਂ **ਮਕਵਾ/ਮੋਕਵਾ**, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿਚਲੇ ਦੇਸ਼ ਨਾਉਰੂ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਉਰੂ ਦੀ ਯਥਾਰਥ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਹੈ।

ਯਾਰਨ ਟਾਪੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈhttp://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html । ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 1.5 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਅਬਾਦੀ 1,100 ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬੁਆਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੇਨੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਬੋਏ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਉਰੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮੈਨ ਟਾਪੂ

**ਆਇਲ ਆਫ਼ ਮੈਨ** ਜਾਂ **ਮੈਨ ਟਾਪੂ** (; , ਉੱਚਾਰਨ ), ਜਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਮਾਨ** (, ), ਇੱਕ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਬਰਤਨਾਵੀ ਮੁਕਟ ਪਰਤੰਤਰ ਰਾਜ ਹੈ ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿਚਲੇ ਆਇਰਲੈਂਡੀ ਸਾਗਰ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦ ਮੁਖੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਦੂਜੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਹੁਦਾ ਮਾਨ ਦਾ ਲਾਟ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਹੈ ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਬੰਧ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਪਰ ਆਖ਼ਰ ਨੂੰ "ਚੰਗੀ ਸਰਕਾਰ" ਦੀ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀ ਮੁਕਟ (ਭਾਵ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ) ਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਗੁਈਆਨਾ

**ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਗੁਈਆਨਾ** (; ; ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ਼ '''') ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਗਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਵਾਲੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ: ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸੂਰੀਨਾਮ ਨਾਲ਼।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਖੇਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਚਿਪਕੋ ਅੰਦੋਲਨ

**ਚਿਪਕੋ ਅੰਦੋਲਨ** ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਚਿਪਕੋ ਅੰਦੋਲਨ ਅਗੇਤਰੇ '70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਖੰਡ (ਜੋ ਉਦੋਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ) ਦੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਜੰਗਲ-ਵਾਢੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜਾਗਰੁਕਤਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕੀ ਵਾਰਦਾਤ 26 ਮਾਰਚ, 1974 ਨੂੰ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਚਮੋਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹੇਮਵਾਲਘਾਟੀ ਦੇ ਰੇਣੀ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਦਰਖ਼ਤ ਵੱਢਣ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਮਹਿਕਮੇ ਦੀ ਠੇਕੇਦਾਰੀ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਰਿਵਾਇਤੀ ਜੰਗਲਾਤੀ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨ ਸਧਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। '80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕ-ਮਿਜ਼ਾਜ਼ ਜੰਗਲਾਤੀ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਨ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਉੱਤੇ ਵਿੰਧਿਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟਾਂ ਤੱਕ ਰੋਕ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇਸਨੂੰ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੇ ਚਿਪਕੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

*ਚਿਪਕੋ ਅੰਦੋਲਨ* ਦਾ ਘੋਸ਼ਣਾ-ਵਾਕ ਹੈ-

ਕੀ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਉਪਕਾਰ, ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਿਆਰ।
ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਿਆਰ, ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿਣ ਦੇ ਅਧਾਰ।

ਸੰਨ 1987 ਵਿੱਚ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ *ਸੱਚਾ ਰਿਜ਼ਕ ਪੁਰਸਕਾਰ*' (Right Livelihood Award) ਮਿਲਿਆ।
## ਇਤਿਹਾਸ 
ਚਿਪਕੋ ਅੰਦੋਲਨ, ਜੰਗਲ ਸੰਭਾਲ ਲਹਿਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਹਿਰ ਸੀ, ਪਰ ਜਲਦ ਹੀ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣਪ੍ਰੇਮੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਰੋਸ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਏਕਤਾ ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਰੋਸ ਲਹਿਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੀ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਹਿਰ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਅਹਿੰਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲਿਆ। ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਈਕੋ-ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲਈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਕਟਾਈ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਈ, ਨਿਹਿਤ ਸਵਾਰਥ ਬੇਨਕਾਬ ਕੀਤੇ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਈ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਦਿਖਾਈ। ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਿਵਲ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਿਆ। ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਬਾਇਲੀ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।
ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇੱਕ ਚੁਥਾਈ ਸਦੀ ਬਾਅਦ, *ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ* ਨੇ ਨਵੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ 100 ਨਿਰਮਾਤਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਚਿਪਕੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿਣਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ
ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ

**ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ** (ਪੂਰਵ-ਸੁਧਾਰ ਰੂਸੀ ਲੇਖਣ: Россійская Имперія, ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਸੀ: Российская Империя, ਲਿਪਾਂਤਰਨ: *ਰੋਸੀਸਕਾਇਆ ਇੰਪੇਰੀਆ*) ਇੱਕ ਮੁਲਕ ਸੀ ਜੋ 1721 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1917 ਦੇ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਵਾਰਸ ਅਤੇ ਛੁਟ-ਉਮਰੇ ਰੂਸੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਪੂਰਵਜ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਬਰਤਨਵੀ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਮਗਰੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਮਰਾਜ ਸੀ। 1866 ਦੇ ਨੇੜ-ਤੇੜ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਏਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੱਕ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਮਰਾਜ
ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ

**ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ** (**ਪੀਵੀਸੀ**) ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਫੌਜੀ ਸਜਾਵਟ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 21 ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 20 ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਹੈ। ਮੇਜਰ ਸੋਮਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪੀਵੀਸੀ (ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ) ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੱਤੇ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਅਜੋਕੇ ਭਾਰਤੀ ਬਹਾਦਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ 1834 ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਬੈਂਟਿੰਕ ਦੁਆਰਾ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਮੈਰਿਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਰਸਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1902 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਮੈਰਿਟ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਵੇਂ ਪੁਰਸਕਾਰ 26 ਜਨਵਰੀ, 1950 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, 15 ਅਗਸਤ, 1947 ਤੋਂ ਪਿਛਲਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ। ਪੀਵੀਸੀ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਰਾਸ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਆਨਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

## ਡਿਜ਼ਾਇਨ 
ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਸਵਿਤਰੀ ਖਾਨੋਲਕਰ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਅਫਸਰ ਸ੍ਰੀ ਵਿਕਰਮ ਖਾਨੋਲਕਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਗੋਲ ਅਕਾਰ ਦਾ ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਸ 1.375 ਇੰਚ ਜਾਂ 3.49 ਸਮ ਦਾ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੂਚਕ ਸੀ। ਸ਼ਬਦ  ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਾਮਨੀ ਰੰਗ ਦੇ ਰਿਬਨ (32 mm ਜਾਂ 1.3 ਇੰਚ ਲੰਮਾ) ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਲਟਕਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ
, ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਕੁਮਾਰ]]
ਪੀਵੀਸੀ ਨੂੰ 21 ਵਾਰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 14 ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 16 ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ।

, ਫਲਾਇੰਗ ਅਫਸਰ ਨਿਰਮਲ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1971 ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

: ** ਰੈਂਕ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰੈਂਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਨੋਟ 
### ਨੋਟਸ
### ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਦਫਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਗੇ ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਫਸਰ ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਨੂੰ ਸੀਨੀਅਰ ਸੁਪਰਡੰਟ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ
|}

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਇਤਾਲਵੀ ਸਾਮਰਾਜ

**ਇਤਾਲਵੀ ਸਾਮਰਾਜ** (ਇਤਾਲਵੀ: *Impero Italiano*) "ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕਾ-ਮੁੱਕੀ" ਮੌਕੇ ਯੂਰਪੀ ਤਾਕਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਸਤੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਇਟਲੀ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਰਲਣ ਵੇਲੇ ਬਣਿਆ। ਇੱਕ ਇਕਰੂਪ ਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਇਟਲੀ ਸਿਰਫ਼ 1861 ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸ, ਸਪੇਨ, ਪੁਰਤਗਾਲ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਕਈ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਸਾਮਰਾਜ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਬਸਤੀਵਾਦ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਆਖ਼ਰੀ ਇਲਾਕਾ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਮਰਾਜ
ਕੋਨਾਕਰੀ

**ਕੋਨਾਕਰੀ** (ਸੋਸੋ: '''') ਗਿਨੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬੰਦਰਗਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਨੀ ਦਾ ਆਰਥਕ, ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ 2009 ਵਿੱਚ ਅਬਾਦੀ 1,548,500 ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂਬੋ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਲੋਸ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਗੁਆਂਢੀ ਕਲੂਮ ਪਰਾਇਦੀਪ ਉੱਤੇ ਵੀ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਨੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਲਿਬਰਵਿਲ

**ਲਿਬਰਵਿਲ** ਮੱਧ-ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿਚਲੇ ਦੇਸ਼ ਗਬਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਮੋ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਕੋਲ ਇੱਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਠ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 578,156 ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਬਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਜਰਮਨ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ

**ਜਰਮਨ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ** ਪਿਛੇਤਰੀ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਾਰਜ-ਖੇਤਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਜਰਮਨ ਰਾਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਚਿਰੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਸ਼ਾਹੀ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਉੱਪਰਾਲੇ 1884 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। ਭਾਵੇਂ ਜਰਮਨੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਬਸਤੀਆਂ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਮੌਕੇ ਇਸ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਪਰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਅੰਤ 10 ਜਨਵਰੀ 1920 ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਮਗਰੋਂ ਵਰਸੈਯੇ ਦੀ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਮਰਾਜ
ਸਪੇਨੀ ਸਾਮਰਾਜ

**ਸਪੇਨੀ ਸਾਮਰਾਜ** () ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ, ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਸਪੇਨੀ ਮੁਕਟ ਅਧੀਨ ਰਾਜਖੇਤਰ ਅਤੇ ਬਸਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਹ ਖੋਜ-ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਸਪੇਨੀ ਹਾਬਸਬਰਗਾਂ ਹੇਠ ਇਹ ਆਪਣੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਸਿਖ਼ਰ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜਿਆ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਾਮਰਾਜ ਸਮੇਤ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਪ੍ਰਭੁੱਤਾ ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਸਪੇਨ ਦੀ ਯੂਰਪੋਂ-ਪਾਰ ਰਾਜਖੇਤਰੀ ਪਹੁੰਚ ਪੰਜ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਰਹੀ; 1492 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲ ਦੇ ਅਗੇਤਰੇ ਸਫ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1975 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਖਸਾਰੇ ਤੱਕ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਮਰਾਜ
ਫ਼ਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂ

**ਫ਼ਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂ** ( ਜਾਂ ; ) ਦੱਖਣੀ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪਾਤਾਗੋਨੀਆ ਵਾਧਰੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਹੈ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਾਪੂ ਪਾਤਾਗੋਨੀਆਈ ਤਟ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 500 ਕਿ.ਮੀ. ਪੂਰਬ ਵੱਲ 52°S ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 12,713 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਫ਼ਾਕਲੈਂਡ, ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਾਕਲੈਂਡ ਅਤੇ 776 ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਤਾਨਲੀ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਫ਼ਾਕਲੈਂਡ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਦੱਖਣੀ ਜਾਰਜੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੈਂਡਵਿਚ ਟਾਪੂ

**ਦੱਖਣੀ ਜਾਰਜੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੈਂਡਵਿੱਚ ਟਾਪੂ** (**SGSSI**) ਦੱਖਣੀ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਾਡੇ ਅਤੇ ਨਾ-ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ **ਦੱਖਣੀ ਜਾਰਜੀਆ** ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਦੱਖਣੀ ਸੈਂਡਵਿੱਚ ਟਾਪੂ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਜਾਰਜੀਆ 167.4 ਕਿ.ਮੀ. ਲੰਮਾ ਅਤੇ 1.4-37 ਕਿ.ਮੀ. ਚੌੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਜਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਸੈਂਡਵਿੱਚ ਟਾਪੂ ਦੱਖਣੀ ਜਾਰਜੀਆ ਤੋਂ 520 ਕਿ.ਮੀ. ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਾਮਰਾਜ

**ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਾਮਰਾਜ** (), ਜਾਂ **ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ** (*Ultramar Português*) ਜਾਂ **ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ** (*Império Colonial Português*), ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਸਾਮਰਾਜ ਸੀ। ਇਹ ਯੂਰਪੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਸਾਮਰਾਜ ਵੀ ਸੀ ਜੋ ਛੇ ਸਦੀਆਂ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ; 1415 ਵਿੱਚ ਸੇਊਤਾ ਉੱਤੇ ਕਬਜੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1999 ਵਿੱਚ ਮਕਾਓ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸੌਂਪਣ ਤੱਕ ਜਾਂ 2002 ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਤਿਮੋਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇਣ ਤੱਕ। ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਰਾਜ ਖੇਤਰ ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 52 ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਮੁਲਕ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਪੁਸਤਕ ਮਾਲਾ
* Andrada (undated). *The Life of Dom John de Castro: The Fourth Vice Roy of India*. Jacinto Freire de Andrada. Translated into English by Peter Wyche. (1664) Henry Herrington, New Exchange, London. Facsimilie edition (1994) AES Reprint, New Delhi. ISBN 81-206-0900-X.
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
*Portuguese Empire Timeline
*The First Global Village by Martin Page
*The Portuguese and the East (in Portuguese, Chinese, Japanese and Thai) with English introduction.
*Dutch Portuguese Colonial History Dutch Portuguese Colonial History: history of the Portuguese and the Dutch in Ceylon, India, Malacca, Bengal, Formosa, Africa, Brazil. Language Heritage, lists of remains, maps.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਮਰਾਜ
ਲਿਲਾਂਗਵੇ

**ਲਿਲਾਂਗਵੇ**, (ਲਿਲਾਂਗਏ ਦਰਿਆ ਪਿੱਛੋਂ ਨਾਂ) ਮਲਾਵੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਲਾਵੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ ਅਤੇ ਜ਼ਾਂਬੀਆ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਕੋਲ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। 2010 ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 781,538 ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਾਵੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮਸੇਰੂ

**ਮਸੇਰੂ** ਲਿਸੋਥੋ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਸੇਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਵੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਲਿਸੋਥੋ-ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਕਾਲਦਨ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਸੋਥੋ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਲੰਮਾ-ਚੌੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 227,880 (2006) ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਕੈਂਪ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ 1869 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਅਧੀਨ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ 1966 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮਸੇਰੂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸਿਸੋਥੋ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ "ਲਾਲ ਪੱਥਰ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ" ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਸੋਥੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬਿਸਾਊ

**ਬਿਸਾਊ** ਗਿਨੀ-ਬਿਸਾਊ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ **ਬਿਸਾਊ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਖੰਡ** ਦੇ ਤੁਲ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਕੜੇ ਅਤੇ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਮੁਤਾਬਕ 2007 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 407,424 ਸੀ। ਇਹ ਗੇਬਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਜਵਾਰ ਦਹਾਨੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਨੀ-ਬਿਸਾਊ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਨਿਜਾਮੀਨਾ

**ਨਿਜਾਮੀਨਾ** (;  “ਟਿਕਾਅ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ”) ਚਾਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 993,492 ਸੀ। ਇਹ ਲੋਗੋਨੇ ਦਰਿਆ ਨਾਲ਼ ਸੰਗਮ ਕੋਲ ਚਾਰੀ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ ਜੋ ਕੈਮਰੂਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕੂਸੇਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਕ ਪੁਲ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜੇ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅੱਗੋਂ 10 ਪਰਗਣੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਾਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅੰਬਾਬਾਨੇ

**ਅੰਬਾਬਾਨੇ** (), ਜਿਸਦੀ 2007 ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਅਬਾਦੀ 95,000 ਹੈ, ਸਵਾਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਮਦੀਬਾ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਬਾਨੇ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਦਰਿਆ ਪੋਲਿੰਜਾਨੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਹਹੋਹੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਇਹ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਔਸਤ ਉੱਚਾਈ 1243 ਮੀਟਰ ਹੈ। 1987 ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 30,000 ਸੀ। ਇਹ MR3 ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਾਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਤਰਾਬਲਸ

**ਤਰਾਬਲਸ** ਜਾਂ **ਤ੍ਰਿਪੋਲੀ** ਲੀਬੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਅਬਾਦੀ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾਈ ਖੇਤਰ) 22 ਲੱਖ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੂਥਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੀਬੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਵਾਗਾਦੁਗੂ

**ਵਾਗਾਦੁਗੂ** (; ਮੋਸੀ: ) ਬੁਰਕੀਬਾ ਫ਼ਾਸੋ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ, ਸੰਚਾਰ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 2006 ਵਿੱਚ 1,475,223 ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਛੋਟਾ ਕਰ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ *ਵਾਗਾ* ਹੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ *ਵਾਗਲੇਸ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬਰੂਸਲ

**ਬਰੂਸਲ** ਜਾਂ **ਬਰੂਸੈੱਲ** ਜਾਂ **ਬ੍ਰਸਲਜ਼** (, ; , ), ਦਫ਼ਤਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਬਰੂਸਲ ਖੇਤਰ** ਜਾਂ **ਬਰੂਸਲ-ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ** (, , , ), ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੀ ਯਥਾਰਥ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 19 ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ (ਬਰੂਸਲ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ, ਜੋ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੀ ਕਨੂੰਨੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ, ਸਮੇਤ) ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਡੱਚ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ

**ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ** () ਰੋਮਾਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਕਰਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਵਣਜੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ  ਉੱਤੇ ਦੰਬੋਵੀਤਾ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ ਦਨੂਬ ਤੋਂ 70 ਕਿ.ਮੀ. ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ।
*ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ* (Bucureşti) ਰੋਮਾਨਿਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਡਾ ਵਾਣਿਜਿਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਮਾਨਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣ - ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਦਾੰਬੋਵੀਤਾ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾੰਬੋਵੀਤਾ ਸਿਟਾਡੇਲ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਯੂਰੋਪੀ ਮਾਨਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸਾਰ ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਚਰਚਾ 1459 ਵਲੋਂ ਪੂਰਵ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ ਵਲੋਂ 1862 ਵਿੱਚ ਰੂਮਾਨਿਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਨਣ ਤੱਕ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੁਮਾਨਿਆਈ ਮੀਡਿਆ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਗੀਰੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਾੰਮਿਅਵਾਦੀ ਕਾਲ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਸੰਮਿਸ਼ਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਾਜਗੀਰੀ ਕਲਾ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਵ ਦਾ ਪੇਰਿਸ ਅਤੇ ਲਘੂ ਪੇਰਿਸ (ਮਿਕੁਲ ਪੇਰਿਸ) ਜਿਵੇਂ ਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਭਵਨ ਵਿਸ਼ਵਿਉੱਧ, ਭੁਚਾਲ ਇਤਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸਵਾਹਾ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਹੁਣ ਵੀ ਕਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਈਮਾਰਤੇਂ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕੀਤੇ ਖਡੀ ਹਨ। ਹਾਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। .

1 ਜਨਵਰੀ, 2009 ਦੇ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਅਨੁਮਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 19, 44, 367 ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ ਪ੍ਰਾਪਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਜਨਸੰਕਿਆ 20 ਲੱਖ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਉਪਗਰਹ ਕਸਬੀਆਂ ਸਹਿਤ ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ ਮਹਾਨਗਰੀਏ ਖੇਤਰ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 21 . 5 ਲੱਖ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਨਾਧਕਾਰਿਕ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾ ਇਹ ਜਨਸੰਖਿਆ 30 ਲੱਖ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ ਯੂਰੋਪਿਆਈ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਜਨਸੰਖਿਆਨੁਸਾ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਆਰਥਕ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਖ਼ਤਾਵਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ [ 11 ] ਅਤੇ ਪੂਰਵੀ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਦਯੋਗਕ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ, ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਕੇਂਦਰ, ਸਮੇਲਨ ਅਤੇ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕੇਂਦਰ, ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰੋਮਾੰਨਿਆ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ (ਮਿਉਨਿਸਿਪੁਲ ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ Municipiul București) ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਦਰਜਾ ਇੱਕ ਕਾਉਂਟੀ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਫਿਰ 6 ਉਪਭਾਗੋਂ – ਸੇਕਟਰੋਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਟਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਜਲਵਾਯੂ
ਬੁਕਾਰੇਸਟ ਵਿੱਚ ਸਮਸ਼ੀਤੋਸ਼ਣ ਮਹਾਦਵੀਪੀਏ ਜਲਵਾਯੂ (ਕੋੱਪੇਨ ਜਲਵਾਯੂ ਵਰਗੀਕਰਣ Dfa ਅਨੁਸਾਰ) ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੋਮਾਨਿਆਈ ਪੱਧਰਾ ਵਿੱਚ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਦਾ ਸ਼ੀਤਕਾਲ ਹਵਾਵਾਂ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਵਾਵਾਂ ਵੱਧਦੇ ਸ਼ਹਰੀਕਰਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੁੱਝ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਵਿੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹਵਾਵਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੀਤਕਾਲੀਨ ਤਾਪਮਾਨ ਅਕਸਰ 0 ° ਵਲੋਂ . (32 °ਫਾ) ਵਲੋਂ ਹੇਠਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਤਾਂ −15 ° ਵਲੋਂ . (5 °ਫਾ) ; ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਕਦੋਂ - 20° ਸੇਲਸਿਅਸ ਤੱਕ ਵੀ ਅੱਪੜਿਆ ਹੈ। ਗਰੀਸ਼ਮਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 23 ° ਵਲੋਂ . (73 °ਫਾ) (ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਦਾ ਔਸਤ) ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਕਦੇ 35 ° ਵਲੋਂ . (95 °ਫਾ) ਵਲੋਂ 40 ° ਵਲੋਂ . (104 °ਫਾ) ਵਿਚਕਾਰ ਗਰੀਸ਼ਮਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਰੀਸ਼ਮਕਾਲ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਆਰਦਰਤਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਕਈ ਵਾਰ ਤੇਜ ਅਤੇ ਤੂਫਾਨੀ ਹਨੇਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਥਵਰਸ਼ਾਵਾਂਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਪਤਝੜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਦਿਨ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ17 ° ਵਲੋਂ . (63 °ਫਾ) ਵਲੋਂ 22 ° ਵਲੋਂ . (72 °ਫਾ) ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਮਾਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ

**ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ** 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਿਛੇਤਰੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਰਾਜ ਹੇਠ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਮਰਾਜ ਸੀ। 1920 ਅਤੇ 1930 ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 24,000,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. (4,767,000 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਸੀ। ਮੁੱਖਦੀਪੀ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਮੁ਼ਖ਼ਤਿਆਰੀ ਹੇਠਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 24,000,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. (4,980,000 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਸੀ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੁਲ ਜ਼ਮੀਨੀ ਖੇਤਰਫਲ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਸਪੇਨੀ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਅਤੇ ਡੱਚ ਸਮੇਤ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਮਰਾਜ