ਈ-ਕਾਮਰਸ ਦੇ ਮਾਡਲ

**ਈ-ਕਾਮਰਸ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ:  **E-Commerce**) ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਈ-ਕਾਮਰਸ ਸੈਕਟਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਗੁਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਢੰਗ ਅਕਸਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਧੀ ਹੋਈ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤਕਰਨ। ਈ-ਕਾਮਰਸ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੇਤਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਈ-ਕਾਮਰਸ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨੇ ਨਵੇਂ ਔਨਲਾਈਨ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ, ਨਵੇਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਲਈ ਆਮਦਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਰੋਤ, ਅਤੇ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਧਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।

ਈ-ਕਾਮਰਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਵੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਇੱਕ ਕਲਿੱਕ ਨਾਲ - ਜਾਂ ਇੱਕ ਵੌਇਸ ਕਮਾਂਡ - ਨਾਲ ਘਰ ਤੋਂ ਉਤਪਾਦ ਖਰੀਦ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
## ਈ-ਕਾਮਰਸ ਦੇ ਮਾਡਲ: 
ਇੱਕ ਈ-ਕਾਰੋਬਾਰ ਮਾਡਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੇ ਇੱਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਣਨ ਲਈ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਜ਼ਵਰਡ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਪ  ਸਮੂਹ ਵੀ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਤਾ, ਨਿਲਾਮੀ ਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਖਪਤਕਾਰ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ -ਪਲੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਿਟੇਲਰ। 

ਈ-ਕਾਮਰਸ ਜਾਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਕਾਮਰਸ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪਾ ਨੂੰ ਆਮ  ਤੌਰ ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 

# B2B (ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਕਾਰੋਬਾਰ)
# B2C (ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਖਪਤਕਾਰ)
# C2C (ਖਪਤਕਾਰ ਤੋਂ ਖਪਤਕਾਰ)
# C2B (ਖਪਤਕਾਰ ਤੋਂ ਕਾਰੋਬਾਰ)
# B2G (ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ)
# G2B (ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕਾਰੋਬਾਰ)
# G2C (ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਖਪਤਕਾਰ)

### 1. B2B (ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਕਾਰੋਬਾਰ):- 
ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਜੋਂ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਥੋਕ ਵਿਕਰੇਤਾ ਜਾਂ ਇੱਕ  ਰਿਟੇਲਰ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ  ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਤਾ  ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ  ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ  ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਖਪਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ  ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। B2b ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਆਪਣਾ ਉਤਪਾਦ ਇੱਕ ਵਿਚੋਲੇ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਚਦੀ ਹੈ ਜੋਂ ਫਿਰ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਵੇਚਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਥੋਕ ਵਿਕਰੇਤਾ  ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਤੋਂ ਆਰਡਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤਿਮ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਵੇਚਦਾ ਹੈ ਜੋਂ ਥੋਕ ਵਿਕਰੇਤਾ ਦੇ ਰਿਟੇਲ ਆਊਟਲੈੱਟ ਤੇ ਉਤਪਾਦ ਖ਼ਰੀਦਣ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
B2B ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕਰੇਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਦੋਵੇਂ ਵਪਾਰਕ ਇਕਾਈ ਹਨ। B2B ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਤਕਰਾ ਮੁੜ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

B2B (ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਕਾਰੋਬਾਰ) ਦੇ ਫਾਇਦੇ:-

ਤਰੁੰਤ ਖਰੀਦਦਾਰੀ:-

ਆਨਲਾਈਨ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੰਪਨੀਆਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੇ ਲਗਭਗ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਉਸ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਲੈਣ -ਦੇਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲੈਣ -ਦੇਣ ਕਰ  ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ  ਲੈਣ -ਦੇਣ  ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਸਟਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਅਕਸਰ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਅਕਸਰ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਦੇ ਤਹਿਤ  ਕੀਮਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ  ਲਈ ਸਮਾਂ ਅਤੇ  ਪੈਸਾ ਦੀ ਬੱਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 

ਨੇੜਲੇ  ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧ :-

ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ  ਨਾਲ ਔਨਲਾਈਨ ਕਾਰੋਬਾਰ  ਕਰਨਾ ਨੇੜਲੇ ਵਪਾਰਕ  ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਏਗਾ ।  ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲੈਣ -ਦੇਣ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਖ਼ਰੀਦਣਾ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਹਾਲਾਕਿ  ਇਸਦੇ ਲਈ ਆਹਮੋ ਸਾਹਮਣੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ , ਪਰ ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣੂ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

### 2. B2C (ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਖਪਤਕਾਰ):- 
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਮ ਤੋਂ  ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਇਹ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ ਹੈ  । B2c   ਦਾ  ਮਤਲਬ ਹੈ, ਸਿੱਧਾ  ਅੰਤਿਮ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਬਜਾਏ  ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਚਣਾ  B2C ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਆਪਣਾ ਉਤਪਾਦ ਸਿੱਧਾ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਵੇਚਦੀ ਹੈ । ਇੱਕ ਗਾਹਕ  ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਦੀ  ਵੈਬਸਾਈਟ ਤੇ ਦਿਖਾਏ ਗਏ  ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਗਾਹਕ ਇੱਕ  ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਚੁਣ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ।  ਵੈਬਸਾਈਟ   ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੂਚਨਾ ਭੇਜੇਗੀ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦ/ ਸਮਾਨ ਭੇਜੇਗਾ। B2C ਨੂੰ  ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਿਟੇਲਿੰਗ  ਜਾਂ ਈ-ਟ੍ਰੇਲਿੰਗ  ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
B2c ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ , ਜਾਣਕਾਰੀ  ਖੋਜ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੇਲਵੇ ਸਮਾਂ ਸਾਰਣੀ) ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੇ  ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ  ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਗੇਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। b2c  ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ  ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ  ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ  ਚੀਜ਼ਾਂ  ਏਅਰਲਾਈਨ ਟਿਕਟਾਂ , ਕਿਤਾਬਾਂ, ਕੰਪਿਊਟਰ , ਵੀਡੀਓ ਟੇਪ, ਸੰਗੀਤ, ਸੀਡੀ, ਖਿਡੌਣੇ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ  , ਗਹਿਣੇ ਆਦਿ ਹਨ। 

B2C(ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਖਪਤਕਾਰ) ਦੇ  ਫਾਇਦੇ:-

* ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਗਾਹਕਾਂ  ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ  ਭਾਰੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
* ਹਾਰਡ ਵੇਅਰ/ਸਾਫਟਵੇਅਰ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ  ਉੱਚ ਨਿਵੇਸ਼।

### 3. C2C (ਖਪਤਕਾਰ ਤੋਂ ਖਪਤਕਾਰ):- 
ਗਾਹਕ ਤੋਂ ਗਾਹਕ (C2C),ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਖਪਤਕਾਰ ਤੋਂ ਖਪਤਕਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਈ-ਕਾਮਰਸ ਵਿਚਕਾਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ  ਤੌਰ ਤੇ  ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਲੈਣ -ਦੇਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ  ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਦੁਆਰਾ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਆਮ ਉਦਾਹਰਨ ਆਨਲਾਈਨ ਨਿਲਾਮੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਈਬੇ , ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਕਰੀ ਲਈ  ਇੱਕ ਆਈਟਮ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ  ਇਸਨੂੰ ਖ਼ਰੀਦਣ  ਲਈ ਬੋਲੀ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਿਲਾਮੀ ਸਾਈਟਾਂ  ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਮਿਸ਼ਨ  ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਲੇ  ਵਜੋਂ   ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋਂ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ  ਜਾ ਰਹੇ  ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ  ਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੰਟਰੋਲ  ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ । ਹਾਲਾਕਿ ਉਹ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਸਤਾਂ , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਈਰੇਟਿਡ ਸੀਡੀ  ਜਾਂ ਡੀਵੀਡੀ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

C2C ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ  ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੈਬਸਾਈਟ  ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ  ਜਾਇਦਾਦਾਂ  ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਜਾਇਦਾਦ, ਕਾਰਾਂ, ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਜਾਂ  ਵੈਬਸਾਈਟ ਤੇ ਆਪਣੀ  ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ  ਇੱਕ ਕਮਰਾ  ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਦੇਣ  ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਵੈੱਬਸਾਈਟ  ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ। ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਚਾਰਜ  ਲੈਣ ਵੀ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਕੋਈ ਹੋਰ  ਖਪਤਕਾਰ  ਵੈਬਸਾਈਟ ਤੇ  ਪੋਸਟ/ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇਖ ਕੇ  ਪਹਿਲੇ ਗਾਹਕ  ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਖ਼ਰੀਦਣ  ਦੀ ਚੋਣ  ਕਰ  ਸਕਦਾ ਹੈ ।

C2C (ਖਪਤਕਾਰ ਤੋਂ ਖਪਤਕਾਰ ) ਦੇ ਫਾਇਦੇ:-

* ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ  ਤਾਂ ਜੋਂ ਖਪਤਕਾਰ  ਜਦੋਂ ਵੀ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ  ਕਰਨਾ ਚਾਹੁਣ  ਤਾਂ ਇਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣ ।
* ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਡੇਟ  ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
* ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ  ਉਤਪਾਦ  ਵੇਚਣ ਨਾਲ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

### 4. C2B (ਖਪਤਕਾਰ ਤੋਂ ਕਾਰੋਬਾਰ):- 
ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲ ਗਾਹਕਾਂ  ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਦਮ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਗਾਹਕ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ  ਉੱਦਮਾਂ ਨਾਲ  ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵਾਲ, ਸੁਝਾਅ  ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ , ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਉਤਪਾਦ ਜਾਂ ਸੇਵਾ  ਨਵੀਨਤਾ ਲਈ। ਉੱਦਮ C2B ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ  ਸੁਵਿਧਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ , ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ  ਵੈਬਸਾਈਟਾ ਤੇ ਜਾ ਸੋਸ਼ਲ ਨੈੱਟਵਰਕਸ  ਤੇ ਆਪਣੇ  ਪੰਨਿਆਂ ਤੇ  ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਦਰਾਂ ਫਾਰਮ  ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ ਦੀ ਗੱਲ  ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਲਾਗੂ  ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ ਵਿੱਚ , ਇੱਕ ਖਪਤਕਾਰ  ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਸੇਵਾ  ਲਈ ਕਈ  ਵਪਾਰਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ  ਵੈਬਸਾਈਟ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ‌। ਖਪਤਕਾਰ  ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਸੇਵਾ ਲਈ  ਖਰਚ ਕਰਨ ਲਈ  ਆਪਣੀ ਅਨੁਮਾਨਤ ਰਕਮ  ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਵੈਬਸਾਈਟ ਰਾਹੀਂ  ਵੱਖ ਵੱਖ ਬੈਂਕਾਂ  ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਿੱਜੀ ਲੋਨ /ਕਾਰ ਲੋਨ ਦੀਆਂ  ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ  ਦੀ ਤੁਲਨਾ । ਵਪਾਰਕ ਸੰਗਠਨ  ਜੋਂ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਬਜਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ , ਗਾਹਕ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

C2B (ਖਪਤਕਾਰ ਤੋਂ ਕਾਰੋਬਾਰ) ਦੇ ਫਾਇਦੇ:-

* ਸਹਿਯੋਗੀ ਖਪਤ
* ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ
* ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ
* ਸਿੱਧੀ ਕਾਰਵਾਈ
* ਦੋ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ

### 5. B2G ( ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ) 
B2G ਮਾਡਲ G2B  ਮਾਡਲ ਦਾ  ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ  ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਪਾਰਕ  ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਫ਼ਾਰਮ ਜ੍ਹਮਾਂ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਧਿਅਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

B2G ( ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ) ਦੇ ਫਾਇਦੇ :-

* B2G ਈ ਕਾਮਰਸ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਮਾਰਕਿਟ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
* ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਠੇਕਿਆਂ 'ਤੇ ਬੋਲੀ ਲਗਾਉਂਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
* ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### 6. G2B ( ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ) 
ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਪਾਰਕ  ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਲਈ G2B  ਮਾਡਲ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਨਿਲਾਮੀ , ਟੈਂਡਰ ਅਤੇ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਸਬਮਿਸ਼ਨ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

G2B ( ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ) ਦੇ ਫਾਇਦੇ :-

* G2B ਈ ਕਾਮਰਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
* ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਲੈਣ ਦੇਣ ਨੂੰ ਸਵੈਚਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
* ਇਹ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਆਧਾਰਿਤ ਲੈਣ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ।

### 7. G2C ( ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਖਪਤਕਾਰ ) 
ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ  G2C  ਮਾਡਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਾਹਨਾਂ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ  ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਜਨਮ , ਵਿਆਹ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। G2C ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਔਸਤ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ।

G2C ( ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਖਪਤਕਾਰ ) ਦੇ ਫਾਇਦੇ:- 

* ਇਹ ਈ ਕਾਮਰਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਕ ੨੪/੭ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
* ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਗ੍ਰਾਹਕ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
* ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਿਕ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਡੀਕ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ।