open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਮਖਸੂਸਪੁਰ

**ਮਖਸੂਸਪੁਰ**, ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 119 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ਮਖਸੂਸਪੁਰ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 146108 ਹੈ। ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ ਸਰਹਾਲਾ ਕਲਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ। ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਰੋਲੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੂਜੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ ਵੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਹੈ। 

## ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ 
#ਚੇਲਾ (1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਪੰਡੋਰੀ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ (1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਪੰਜੌਰ (1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਅਲਾਵਲਪੁਰ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਚੱਕ ਮੂਸਾ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) 
ਮਖਸੂਸਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ।
## ਨੇੜੇ ਦੇ ਸਹਿਰ 
#ਫਗਵਾੜਾ
#ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ 
#ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ 
#ਜੰਡਿਆਲਾ 
ਮਖਸੂਸਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

## ਮਖਸੂਸਪੁਰ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਵੇਰਵੇ
ਮਖਸੂਸਪੁਰ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ। ਮਖਸੂਸਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 1039 ਹੈ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 255 ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 49.9% ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 73.8% ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 34.1% ਹੈ।

## ਆਬਾਦੀ
ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ	1039
ਕੁੱਲ ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ	255
ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ %	49.9% (518)
ਕੁੱਲ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ %	73.8% (767)
ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ	34.1% (354)
ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ %	0.0 % ( 0)
ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਆਬਾਦੀ %	65.3% (678)
ਕੰਮਕਾਜੀ ਆਬਾਦੀ %	32.1%
2011 ਤੱਕ ਬੱਚੇ (0 -6) ਦੀ ਆਬਾਦੀ	96
2011 ਤੱਕ ਬੱਚੀਆਂ (0 -6) ਆਬਾਦੀ %	49.0% (47)

## ਹਵਾਲੇ
#https://hoshiarpur.nic.in/about-district/

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਬਖਸ਼ੀ

**ਲੋਚਨ ਬਖਸ਼ੀ** (15 ਜਨਵਰੀ 1923 - ) ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ।  

ਲੋਚਨ ਸਿੰਘ (ਬਖ਼ਸ਼ੀ) ਦਾ ਜਨਮ ਸ੍ਰ. ਮਾਇਆ ਸਿੰਘ ਬਖਸ਼ੀ ਦੇ ਘਰ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ: ਘੁੰਗਰੀਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿਚ 15 ਜਨਵਰੀ 1923 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
*ਪਾਪ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਪਰੇ
*ਵਰ ਤੇ ਸਰਾਪ
*ਭਰੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਈ-ਸ਼ੋਧਸਿੰਧੂ

**ਈ-ਸ਼ੋਧਸਿੰਧੂ** (ਜਿਸਨੂੰ **ਈ-ਸ਼ੋਧਸਿੰਧੂ ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਫਾਰ ਹਾਇਰ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਤੱਕ ਕਿਫਾਇਤੀ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।  ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ-ਟੈਕਸਟ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਗ੍ਰੰਥੀ ਡੇਟਾਬੇਸ ਅਤੇ ਤੱਥ ਡੇਟਾਬੇਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਦਸੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਈ-ਸ਼ੋਧਸਿੰਧੂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤਿੰਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ: ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ -ਇਨਫੋਨੇਟ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਐਂਡ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਇਨਫਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ ਫਾਰ ਸਕਾਲਰਲੀ ਕੰਟੈਂਟ (NLIST), ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਇਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਸਾਇੰਸਜ਼ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ - ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਟੈਕਨੀਕਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ (INDEST-AICTE) ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ। ਪੁਰਾਣੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ (ਹੁਣ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੇ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਇਸ ਰਲੇਵੇਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ

**ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ** ( **ICSSR** ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1969 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ 
ਇਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਪ੍ਰੋ. ਦੀਪਕ ਕੁਮਾਰ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀਨਾ ਬੰਧੂ ਪਾਂਡੇ, ਪੀ. ਕਨਗਸਬਾਪਤੀ, ਸੰਜੇ ਕੁਮਾਰ, ਐਚ.ਐਸ. ਬੇਦੀ, ਹਰੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ, ਪੰਚਾਨਨ ਮੋਹੰਤੀ, ਅਮਿਤਾ ਸਿੰਘ, ਕਸ਼ਮਾਦੇਵੀ ਸ਼ੰਕਰਰਾਓ ਖੋਬਰਾਗੜੇ, ਟੀ. ਸੁਬਰਾਮਣੀਅਮ ਨਾਇਡੂ, ਰਾਕੇਸ਼ ਸਿਨਹਾ, ਅਸਵਿਨੀ ਮੋਹਾਪਾਤਰੀ, ਪੀ.ਵੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਭਪੱਤਰਾ, ਪੀ. ਬਜਾਜ, ਐਮਪੀ ਬੇਜ਼ਬਰੂਆ, ਡੀਡੀ ਪਟਨਾਇਕ, ਅਤੇ ਮਧੂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਕਿਸ਼ਵਰ।

## ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 
ਇਹ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨੱਤੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਫੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ:

* ਏ.ਐਨ. ਸਿਨਹਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਪਟਨਾ (ਏ.ਐਨ.ਐਸ.ਆਈ.ਐਸ. ਪਟਨਾ)
* ਨਵਕ੍ਰੁਸ਼ਨ ਚੌਧਰੀ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ (NCDS), ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ
* ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕ ਗ੍ਰੋਥ, ਦਿੱਲੀ
* ਵਿਕਾਸ ਅਧਿਐਨ ਕੇਂਦਰ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ
* ਨੀਤੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
* ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਇਨ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਕਲਕੱਤਾ
* ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰ, ਦਿੱਲੀ
* ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਵਿਕਾਸ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ
* ਮਹਿਲਾ ਵਿਕਾਸ ਅਧਿਐਨ ਕੇਂਦਰ, ਦਿੱਲੀ
* ਗੋਵਿੰਦ ਬੱਲਭ ਪੰਤ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ
* ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ
* ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼, ਹੈਦਰਾਬਾਦ
* ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਸੋਸ਼ਲ ਐਂਡ ਇਕਨਾਮਿਕ ਚੇਂਜ, ਬੰਗਲੌਰ
* ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਇਨ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
* ਮਦਰਾਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ ।
* ਓਮੀਓ ਕੁਮਾਰ ਦਾਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸੋਸ਼ਲ ਚੇਂਜ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ, ਗੁਹਾਟੀ
* ਗਿਰੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਲਖਨਊ

ਇਸਦੇ ਬਜਟ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 'ਤੇ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 1996-1997 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕੁੱਲ ਖਰਚ ਦਾ 23% ਸੀ। &#x200A;ਇਸਨੂੰ "ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੇ, ਕਲਪਨਾਹੀਣ ਅਤੇ ਅਕੁਸ਼ਲ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਕੇਂਦਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਪਰਵੇਜ਼ ਹੁੱਡਭੋਏ

**ਪਰਵੇਜ਼ ਅਮੀਰਲੀ ਹੁਦਭਾਈ** ( ਉਰਦੂ : پرویز امِیرعلی ہودبھائی; ਉਰਦੂ ਉਚਾਰਨ: [pərʋeːz əmiːɾəliː ɦuːd̪bʱaːiː] ; ਜਨਮ 11 ਜੁਲਾਈ 1950) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਅਤੇ  ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਅਤੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਹੂਦਭੋਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ, ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   ਕੁਝ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਹਸਤੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ  ਲਗਾਏ ਹਨ ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਨਾਗਰਿਕ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।  ਉਸਦੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ-ਗਣਿਤ ਕੋਰਸ ਦੇ ਲੈਕਚਰ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ, ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖੇ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।  

ਹੂਦਭੋਏ ਨੇ 1973 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਕਾਇਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਪਰ ਵਿਚਕਾਰ FCCU  ਅਤੇ LUMS ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।  ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ (2021-2025) ਨਿਊ ਬਰੰਸਵਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ। 

1989 ਤੋਂ ਹੁੱਦਭੋਏ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਾਲ ਬੁੱਕਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਸ਼ਾਲ ਬੁੱਕਸ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਘਰ ਹੈ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਬਾਰੇ  ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਊਰਜਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਹੁੱਦਭੋਏ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਬੁਲੇਟਿਨ ਦਾ ਸਪਾਂਸਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਰਲਡ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਸਾਇੰਟਿਸਟਸ ਦੇ ਪਲੈਨੇਟਰੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਬਾਰੇ ਸਥਾਈ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪੈਨਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਲੀਡਰਜ਼ ਨੈਟਵਰਕ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਪੇਸ, ਦ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਹੁੱਦਭੋਏ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਿੰਡੀਕੇਟ, ਡੀਏਡਬਲਯੂਐਨ, ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ, ਪ੍ਰਾਸਪੈਕਟ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਅਤੇ ਦ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।  

## ਨੋਟ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕੁਸ਼ਾਭਾਓ ਠਾਕਰੇ

**ਕੁਸ਼ਾਭਾਓ ਠਾਕਰੇ** (15 ਅਗਸਤ 1922 - 28 ਦਸੰਬਰ 2003) ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਕੁਸ਼ਾਭਾਓ ਠਾਕਰੇ ਦਾ ਜਨਮ ਧਾਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੰਦਰਸੇਨੀਆ ਕਾਯਸਥ ਪ੍ਰਭੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ    ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਡਾ. ਸੁੰਦਰਰਾਓ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀਰਾਓ ਠਾਕਰੇ (ਪਿਤਾ) ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ। ਸ਼ਾਂਤਾਬਾਈ ਸੁੰਦਰਰਾਓ ਠਾਕਰੇ (ਮਾਂ)। ਉਸਨੇ ਧਾਰ ਅਤੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਆਰਐਸਐਸ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ 
1942 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਤਲਾਮ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ( ਰਤਲਾਮ, ਉਜੈਨ, ਮੰਦਸੌਰ, ਝਾਬੂਆ, ਚਿਤੌੜ, ਕੋਟਾ, ਬੂੰਦੀ, ਝਾਲਾਵਾੜ, ਬੰਸਵਾੜਾ ( ਰਾਜ ), ਦਾਹੋਦ ( ਗੁਜਰਾਤ )) ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿੰਗ ਜਨਸੰਘ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
### ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ (1956–1967) 
1956 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕੱਤਰ (ਸੰਗਠਨ) ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ, ਉੜੀਸਾ ਦਾ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਵਾਧੂ ਇੰਚਾਰਜ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

### ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ (1970–1979) 
1974 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੈਕਟਰੀ (ਸੰਗਠਨ) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 1975-1977 ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 19 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ 1979 ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੰਡਵਾ ਤੋਂ ਉਪ-ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ 1980 ਵਿੱਚ ਖੰਡਵਾ ਤੋਂ ਆਮ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ। ਪਰ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੋਣ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ।

### ਸਥਾਪਿਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ (1980–2000) 
ਜਦੋਂ 1980 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ 1984 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹੇ। ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ, ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਰਾਜ ਦੇ "ਇੰਚਾਰਜ" ਵਜੋਂ ਅਹੁਦੇ ਸੰਭਾਲੇ।

## ਮੌਤ 
ਗੁਰਦੇ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 28 ਦਸੰਬਰ 2003 ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 81 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਵਿਰਾਸਤ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਕੁਝ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਏਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾਭਾਊ ਠਾਕਰੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਐਂਡ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਕੁਸ਼ਾਭਾਊ ਠਾਕਰੇ ਨਰਸਿੰਗ ਕਾਲਜ, ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾਭਾਊ ਠਾਕਰੇ ਅੰਤਰਰਾਜੀ ਬੱਸ ਟਰਮੀਨਲ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾਭਾਊ ਠਾਕਰੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹਾਲ, ਕੁਸ਼ਾਭਾਊ ਠਾਕਰੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹਾਲ (ਕੁਸ਼ਾਭਾਊ ਠਾਕਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਸਪਤਾਲ, ਕੁਸ਼ਾਭਾਊ ਠਾਕਰੇ ਬੀ.ਏ. ਹਾਲ) ਹਨ। ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਡੋਲ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾਭਾਊ ਠਾਕਰੇ ਰੋਡ ਵਿੱਚ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਭਾਜਪਾ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ - ਸਵਰਗੀ ਸ਼੍ਰੀ. ਕੁਸ਼ਾਭਉ ਠਾਕਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਪਿਆਰੇ ਸਾਹਿਬ

**ਪਿਆਰੇ ਸਾਹਿਬ** ਜਾਂ **ਪਿਆਰੇ ਸਾਹਿਬ ਲਹੌਰੀ**  (1789-1860) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ। 

## ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ
ਦਾਲ―ਦਰਦੋਂ ਬੇ ਦਰਦ ਨਾ ਹੋ ਮੀਆਂ, ਦਰਦ ਯਾਰ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਂ। 
ਏਹ ਤਾਂ ਦਰਦ ਹੈ ਚੀਜ਼ ਅਜ਼ੀਬ ਭਾਈ, ਦਰਦ ਆਵੇ ਨਾ ਹਥ ਕਰੋੜੀ ਲੱਖੀਂ। 
ਇਸ ਦਰਦ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ, ਜੇਹੜੇ ਰਖਦੇ ਨੀ ਦਰਦ ਵਿਚ ਅੱਖੀਂ। 
ਪਿਆਰੇ ਯਾਰ ਦਾ ਦਰਦ ਨਾ ਰਹੇ, ਛਿਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾ ਛਿਪਦੀ ਵਿੱਚ ਕੱਖੀਂ॥

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਹਮਦਰਦ (ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ)

**ਹਮਦਰਦ** (**ਐਮਪੈਥ** //′  ਪੁਰਾਤਣ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ) ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਮਦਰਦੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। 

ਪੈਰਾਸਾਈਕੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ, ਹਮਦਰਦੀ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਚੈਨਲਿੰਗ (ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਉਹ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਤ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ, ਜਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ "ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਗੂੰਜ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਮਰੀਕੀ ਮਨੋ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੂਡਿਥ ਓਰਲੋਫ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਓਰਲੋਫ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਯੋਗਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਮਦਰਦ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇਣ ਦੀ ਇਸ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਸਕਨ। ਓਰਲੋਫ ਦਾ ਕੰਮ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਿੱਥੇ ਵੀ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਓਰਲੋਫ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਹਿਯੋਗੀ "ਹਨੇਰੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ ਹਨ"।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੋਧ
ਬਿੰਦਰਪਾਲ ਫ਼ਤਿਹ

**ਬਿੰਦਰਪਾਲ ਫ਼ਤਿਹ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਗਾਇਕ, ਅਦਾਕਾਰ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਕਾਮਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਲੇਖ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗੀਤ **ਯਾਰ ਵਿੱਛੜੇ** ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ 'ਸਾਡੇ ਆਲੇ' ਲਈ ਲਿਖਿਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਸਹੋਤਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ
ਬਿੰਦਰਪਾਲ ਫ਼ਤਿਹ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਸਬਾ ਧਨੌਲਾ (ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲਾ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

## ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਧਨੌਲਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ (ਲੜਕੇ), ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੂਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੁਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਅਤੇ ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। 

## ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ 
ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ਤਿਹ ਨੇ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਪਰਦਾਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ **ਕਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬ** ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਰੋਲ ਤੋਂ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ ਆਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ **ਸਾਡੇ ਆਲੇ** ਨਾਲ ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਜੁੜਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੀਤ 'ਯਾਰ ਵਿੱਛੜੇ' ਵੀ ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਸ਼ਾ ਮਿਲੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਬੰਗਾਰੂ ਲਕਸ਼ਮਣ

**ਬੰਗਾਰੂ ਲਕਸ਼ਮਣ** (17 ਮਾਰਚ 1939 – 1 ਮਾਰਚ 2014) ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (ਆਰਐਸਐਸ) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ 2000 ਤੋਂ 2001 ਤੱਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ ਅਤੇ 1999 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਸੌਦੇ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਬੰਗਾਰੂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਜਨਮ ਮੌਜੂਦਾ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਮਦੀਗਾ ਜਾਤੀ (ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਭਾਈਚਾਰਾ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਬੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਬੀ. ਸ਼ਿਵੰਮਾ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਅਤੇ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਬੰਗਾਰੂ 14ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜਾਲੋਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਸਨ। 

## ਕਰੀਅਰ 
ਲਕਸ਼ਮਣ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। 1975 ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। 1996 ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1986 ਤੋਂ 1988 ਤੱਕ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਹੁਣ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਜ) ਦੇ ਭਾਜਪਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2000-2001 ਦੌਰਾਨ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪਾਰਟੀ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਲਿਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਉਹ 1980-85 ਤੱਕ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਹੁਣ ਤੇਲੰਗਾਨਾ) ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ 1996-2002 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ 1999 ਤੱਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅੰਕੜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਾਗੂਕਰਨ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 1999 ਤੋਂ ਅਗਸਤ 2000 ਤੱਕ ਰੇਲਵੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

1953 ਵਿੱਚ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕਈ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਸੰਭਾਲੀਆਂ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਜਨ ਸੰਘ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ 1958 ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਹੁਣ ਤੇਲੰਗਾਨਾ) ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਾਮਪੱਲੀ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀਏ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਲਐਲਬੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ।

## ਵਿਵਾਦ 
ਬੰਗਾਰੂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਸੌਦਾ ਤਹਿਲਕਾ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

## ਮੌਤ 
ਬੰਗਾਰੂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮੌਤ 1 ਮਾਰਚ 2014 ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਬਾਹਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਜਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ

**ਕੇ. ਜਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ** (24 ਮਈ 1928)- 25 ਸਤੰਬਰ 2007) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾ ਸੀ ਜੋ 2001 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ ਸਨ। ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਕਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮਈ 1926 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਮਦੁਰਾਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਮਦੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਫਲ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਐਮਐਸ ਗੋਲਵਲਕਰ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 
1940 ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (RSS) ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਨੇ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ (BJS) ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਅਣਜਾਣ BJS ਲਈ ਬਰਾਬਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

1974 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਕਚਾਥੀਵੂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਤਾਮਿਲ ਨੇਤਾ ਬਣੇ। ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਚਾਥੀਵੂ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ।

1975 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। 1977 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਬੀਜੇਐਸ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਇਕਾਈ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ, ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ, ਐਸਐਸ ਭੰਡਾਰੀ, ਕੁਸ਼ਾਭਾਊ ਠਾਕਰੇ ਅਤੇ ਜਗਨਾਥ ਰਾਓ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੰਸਥਾਪਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। 1983 ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣੇ ਅਤੇ 1985 ਤੋਂ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ।

1980 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਾਂ ਕੇਰਲਾ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

1993 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਸੈੱਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ। 1995 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 1998 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਏ। 14 ਮਾਰਚ 2001 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੰਗਾਰੂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਹ ਜੂਨ 2002 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹੇ।

ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੀ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿਹਤ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਤੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਸੰਸਦ ਦੀਆਂ ਸਥਾਈ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹ ਪਟੀਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਪੈਟਰੋਲ ਮਿਲਾਵਟ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰਿਪੋਰਟ ਲਈ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

## ਮੌਤ 
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 25 ਸਤੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਚੇਨਈ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਿਲ-ਸਾਹ ਦੀ ਧੜਕਣ ਰੁਕਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਭਾਗਿਆਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 14 ਮਈ 2021 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੁੱਤਰ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਅਨੰਥਾ ਨਾਰਾਇਣ) ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ (ਰਾਧਿਕਾ, ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ) ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਜਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਕੈੱਚ ।   'ਤੇ  .
* ਰੈਡਿਫ਼ ਇੰਟਰਵਿਊ
* ਪੈਟਰੋਲ ਮਿਲਾਵਟ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ (ਪੁਰਾਲੇਖਬੱਧ)
* ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ (ਪੁਰਾਲੇਖਬੱਧ)
* ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਲਮਕਵਾਂ ਕੁੰਡਾ

thumb|ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲਮਕਵਾਂ ਕੁੰਡਾ
**ਲਮਕਵਾਂ ਕੁੰਡਾ** ਇੱਕ ਉਪਕਰਣ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਜਾਂ ਕਰੇਨ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੂਜੀ ਸਥਾਨ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਇੱਕ ਲਮਕਵਾਂ ਕੁੰਡਾ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੱਤੀ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲਿਫਟਿੱਗ ਤਾਰ ਰੱਸੀ ਦੀ ਸਲਿੰਗ, ਚੇਨ ਜਾਂ ਰੱਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਨੂੰ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਇੱਕ ਕੁੰਡੇ ਜਾਂ ਹੁੱਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੌਣੀਆਂ ਇੱਕ ਬਲਾਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਗੁਣਾ ਹਲਕਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
thumb|ਕ੍ਰੇਨ ਦੀ ਤਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਮਕ ਰਿਹਾ ਭੌਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕੁੰਡਾ

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* Hoist (device) - ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਜਾਂ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਉਪਕਰਣ
* Crane (machine) - ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਕਿਸਮ
* Wire rope - ਧਾਤੂ ਰੱਸੀ
* Chain - ਜੁਡ਼ੇ ਲਿੰਕਾਂ ਦੀ ਲਡ਼ੀ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਤ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
* Rope - ਬਰੇਡਡ ਸਟ੍ਰੈਂਡ ਦੀ ਲੰਬਾਈ

## ਹਵਾਲੇ 
 
* American Society of Mechanical Engineers: ASME B30.10 "Hooks" (2014).

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਸ਼ੀਨਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜਨਿਅਰਿੰਗ
ਮਿਨਹਾਲਾ ਖ਼ਾਨ-ਏ-ਖ਼ਾਨਾਂ

**ਮਿਨਹਾਲਾ** (ਉਰਦੂ: منہالہ خان خاناں), ਜਿਸਨੂੰ **ਮਿਨਹਾਲਾ ਖ਼ਾਨ-ਏ-ਖ਼ਾਨਾਂ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਾਹਗਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਸ ਕਸਬੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੇ ਮੰਤਰੀ **ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਖ਼ਾਨ-ਏ-ਖ਼ਾਨਾਂ** ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ 'ਸਰਾਵਾਂ' ਬਣਵਾਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਥਾਨ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਵੰਡ 
1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਿਨਹਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਸੰਧੂ ਜੱਟਾਂ** ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸੀ। ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਸੰਧੂ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ, ਉਹ ਹਿਜਰਤ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਸੰਧੂ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖਾ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ 
ਇੱਥੇ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੀ ਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ 'ਕੋਸ ਮੀਨਾਰ' ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਵੇਲੀਆਂ ਅੱਜ ਵੀ ਸੰਧੂ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮੇਰੇ ਮਹਬੂਬ

Localized exception with key rest-html-backend-error
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1960 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਬਾਰਡਰ 2

***ਬਾਰਡਰ 2*** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ- ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਯੁੱਧ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇਪੀ ਦੱਤਾ ਦੀ 1997 ਦੀ ਫਿਲਮ *ਬਾਰਡਰ* ਦਾ ਸੀਕਵਲ, ਇਹ ਫਿਲਮ ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੈ ਅਤੇ ਭੂਸ਼ਣ ਕੁਮਾਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ, ਜੇਪੀ ਦੱਤਾ ਅਤੇ ਨਿਧੀ ਦੱਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਨੀ ਦਿਓਲ, ਵਰੁਣ ਧਵਨ, ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ ਅਤੇ ਅਹਾਨ ਸ਼ੈੱਟੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।       

ਇਹ ਫਿਲਮ 23 ਜਨਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਦੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਰੀਲੀਜ਼ ਹੋਈ।  ਇਸ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮਿਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜੰਗੀ ਫ਼ਿਲਮ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਫਰਵਰੀ 2026 ਤੱਕ।

## ਕਹਾਣੀ 
## ਅਦਾਕਾਰ 
## ਹਵਾਲੇ
ਡੋਂਕਰਵੂਰਟ

**ਡੋਂਕਰਵੂਰਟ ਆਟੋਮੋਬੀਲੀਅਨ ਬੀਵੀ** ਲੇਲੀਸਟੈਡ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਅਤੇ ਅਲਟਰਾ ਲਾਈਟ ਵਜ਼ਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਪੋਰਟਸ ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਕਾਰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1978 ਵਿੱਚ ਜੂਪ ਡੋਂਕਰਵੂਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1996 ਵਿੱਚ, ਡੋਂਕਰਵੂਰਟ ਦੇ ਫੋਰਡ ਇੰਜਣਾਂ ਨੂੰ ਔਡੀ ਇੰਜਣਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੋਂਕਰਵੂਰਟ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ - "ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ" - ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ABS (ਐਂਟੀ-ਲਾਕ ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ), ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ESP) ਜਾਂ ਪਾਵਰ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਵਰਗੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣਾ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Introduction, history and overview of Donkervoort by Carfection (video)
*Donkervoort D8 GTO First Heartbeat
*Donkervoort D8 GTO-RS test-drive by Carfection (video)
*Donkervoort - 24H Dubai
*Donkervoort Discovery Channel
*Donkervoort fan site with much independent information, pictures etc.
ਸਵਾਮੀ ਅਸੀਮਾਨੰਦ

**ਸਵਾਮੀ ਅਸੀਮਾਨੰਦ** (ਜਨਮ **ਨਬਾ ਕੁਮਾਰ ਸਰਕਾਰ** ) ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਿਤ ਭਿਕਸ਼ੂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਜਮੇਰ ਦਰਗਾਹ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ, ਮੱਕਾ ਮਸਜਿਦ ਧਮਾਕੇ, ਅਤੇ 2007 ਸਮਝੌਤਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅਸੀਮਾਨੰਦ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਸਨ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ  ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਨਵਾਸੀ ਕਲਿਆਣ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।

ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੱਖ ਸ਼ੱਕੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਇਕਬਾਲੀਆ ਬਿਆਨ ਦਰਜ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਬੂਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ NIA ਦੁਆਰਾ ਉਸ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ; ਅਸੀਮਾਨੰਦ ਨੇ ਇਕਬਾਲੀਆ ਬਿਆਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹਿਰਾਸਤੀ ਦਬਾਅ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। NIA ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਆਪਣਾ ਕੇਸ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ ਸਨ।

ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਸਵਾਮੀ ਅਸੀਮਾਨੰਦ ਦੁਆਰਾ ਅੰਬਾਲਾ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ *ਦ ਕਾਰਵਾਨ* ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ-ਰਿਪੋਰਟਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਸੀਮਾਨੰਦ ਨੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਜਾਅਲੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਟਿੰਗ-ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ; ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦੇ ਕਥਿਤ ਟ੍ਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ।

## ਮੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਅਸੀਮਾਨੰਦ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਹੁਗਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕਮਰਪੁਕਰ ਵਿੱਚ ਨਬਾ ਕੁਮਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। (ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਜੀਤੇਨ ਚੈਟਰਜੀ ਅਤੇ ਓਮਕਾਰਨਾਥ ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਵੀ ਵਰਤੇ।) ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਬਿਭੂਤੀਭੂਸ਼ਣ ਸਰਕਾਰ ਸਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰਮਿਲਾ ਸਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਤ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਅਸੀਮਾਨੰਦ ਉਸਦੇ ਗੁਰੂ, ਸਵਾਮੀ ਪਰਮਾਨੰਦ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਧਮਾਨ ਦੇ ਬੰਗਰਾਮੰਜੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਅਸੀਮਾਨੰਦ 1988 ਤੱਕ ਰਹੇ।

## ਡਾਂਗਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 
1993 ਵਿੱਚ ਉਹ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਜਸਪੁਰਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੀਕੇਏ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਆਇਆ। ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਮਾਨੰਦ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਡਾਂਗਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਸਥਾਨਕ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ *ਰਾਮਾਇਣ* ਦੀ ਸ਼ਬਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਵਾਮੀ ਅਸੀਮਾਨੰਦ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਰੀ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਡਾਂਗ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵਨਵਾਸੀ ਕਲਿਆਣ ਆਸ਼ਰਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਵਾਦ ਕਾਰਨ ਡਾਂਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ ਪਿਆ। "ਅਸੀਂ ਤੀਹ ਚਰਚ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਏ। ਕੁਝ ਹੰਗਾਮਾ ਹੋਇਆ।"

### ਈਸਾਈਆਂ ਦਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ 
ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਅਸੀਮਾਨੰਦ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈਆਂ 'ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਦਰਜਨਾਂ ਚਰਚ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨੇ ਗਏ ਸਨ। ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਉਨਾਈ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਰਸਮ" ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਈਸਾਈ ਕਬਾਇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਮਾਨੰਦ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨਾਈ ਦੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਰਸਮ ਦਾ ਖੇਤਰੀ ਕੰਮ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੰਦੂ ਜਾਗਰਣ ਮੰਚ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਦਿਵਾਸੀ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਵਾਦੀ ਸਨ। ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ 40,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 30 ਚਰਚ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੱਤਰ *ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਰ ਨੇ* ਉਸਨੂੰ "ਡਾਂਗਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ" ਦੱਸਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
MDTV Media Technologies

**ਪੀਟੀ ਐਮਡੀਟੀਵੀ ਮੀਡੀਆ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀਜ਼ ਟੀਬੀਕੇ** (ਪਹਿਲਾਂ **ਪੀਟੀ ਨੈੱਟ ਵਿਜ਼ੀ ਮੀਡੀਆ ਟੀਬੀਕੇ** ) ਮੀਡੀਆ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰਸਾਰਣ, ਸਮੱਗਰੀ ਉਤਪਾਦਨ, ਕਲਾਕਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਨੀ MDTV ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਮੂਲ ਕੰਪਨੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਪੀਟੀ ਨੈੱਟ ਵਿਜ਼ੀ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 23 ਜੁਲਾਈ, 2004 ਨੂੰ ਜਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੀਟੀ ਪੁੱਤਰਾ ਇਨਸਾਨ ਪਰਮਾਟਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 23 ਮਾਰਚ, 2017 ਨੂੰ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਪੀਟੀ ਨੈੱਟ ਵਿਜ਼ੀ ਮੀਡੀਆ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।. ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ (IPO) ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਨੈੱਟ ਵਿਜ਼ੀ ਮੀਡੀਆ ਨੇ 2018 ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ IDR 1 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ 25% ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਜਨਤਕ ਖੁਲਾਸੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਆਖਰਕਾਰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਚਲਾਨਾਟਾ

**ਚਲਾਨਾਟਾ** (ਉਚਾਰਨ ਚਲਾਨਾਟਾ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ(ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 36ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਕੁੱਝ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਨਾਲ ਚਲਾਨਾਟਾ ਰਾਗ
ਇਹ ਛੇਵੇਂ ਚੱਕਰ ਰੁਤੂ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ ਰੁਤੂ-ਸ਼ਾ ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰੂ ਗੁ ਮਾ ਪਾ ਧੁ ਨੂੰ* ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ *ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ* ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ3 ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ3 ਨੀ3 ਸੰ [ਏ] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ3 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ3 ਸ [ਬੀ] 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਸ਼ਡਜਮ, ਸ਼ਤਰੂਥੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ, ਪੰਚਮ, ਸ਼ਤਰੂਥੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ (ਜਿਸ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ *ਰਸਿਕਾਪ੍ਰਿਆ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ* ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 72ਵਾਂ (ਆਖਰੀ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ) ਹੈ।

## ਜਨਯਾ ਰਾਗਮ 
*ਚਲਾ*ਨਾਟਾ''* (ਇਸ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਵੀ *ਚਲਾਨਾਟਾ*) ਵਿੱਚ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਨਯਾ ਰਾਗਮ ਹਨ (ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਕੇਲ), ਅਰਥਾਤ ਨਾਟ (ਨਟਾਈ) ਅਤੇ ਘੰਬੀਰਾਨਾਟਾ (ਗੰਭੀਰਾਨਾਟਾ)। ਨਾਟ ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਕਸਰ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ *ਚਲਾਨਾਟਾ* ਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਲਾਨਾਟਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ  ਜਨਯਾ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯਾ ਰਾਗਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਚਲਾਨਾਟਾ ਵਿੱਚ ਰਾਚਿਯਾਂ*  ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨਃ

* *ਬਾਲੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ* ਦੁਆਰਾ *ਰਾਜਾਧਿਰਾਜ* (ਵਰਨਮ) 
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ *ਨਾਗਤਮਾਜਾ ਮਨੋਹਰਮ*
* ਅੰਡਾਲ ਦੁਆਰਾ *ਮਾਰਗਾਜ਼ੀ ਥਿੰਗਲ*
* *ਮਾਧਵ ਪੰਚਕਮ* ਊਤੁੱਕਾਡੂ ਵੈਂਕਟ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ
* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਈਡਯਾ ਗਠੀ

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਾਮਿਲ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਚਲਾਨਾਟਾ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ *ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ* ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ'' ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਥਿਰਕਣ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਚਲਾਨਾਟਾ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ
ਬਾਬਾ ਯੋਗਿੰਦਰ

**ਬਾਬਾ ਯੋਗਿੰਦਰ** (7 ਜਨਵਰੀ 1924 - 10 ਜੂਨ 2022) ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (ਆਰਐਸਐਸ) ਦੇ *ਪ੍ਰਚਾਰਕ* (ਪ੍ਰਚਾਰਕ) ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 2018 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਬਾਬਾ ਯੋਗਿੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਜਨਵਰੀ 1924 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ (ਹੁਣ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਬਸਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗਾਂਧੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਗੋਰਖਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਸੰਸਕਾਰ ਭਾਰਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧ 
ਯੋਗਿੰਦਰ ਨੇ ਗੋਰਖਪੁਰ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਬਰੇਲੀ, ਬੁਦਾਉਂ ਅਤੇ ਸੀਤਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਰਐਸਐਸ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। 1981 ਵਿੱਚ ਆਰਐਸਐਸ ਨੇ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਇਕਾਈ, ਸੰਸਕਾਰ ਭਾਰਤੀ ਬਣਾਈ। ਯੋਗਿੰਦਰ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ *ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ* (ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
2018 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ।

## ਮੌਤ 
11 ਮਈ 2022 ਨੂੰ ਯੋਗਿੰਦਰ ਨੂੰ ਗੋਰਖਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਮੇਦਾਂਤਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। 27 ਮਈ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਲਖਨਊ ਦੇ ਰਾਮ ਮਨੋਹਰ ਲੋਹੀਆ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ 10 ਜੂਨ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
MDTV

**ਪੀਟੀ ਐਮਡੀਟੀਵੀ ਮੀਡੀਆ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ** ( **ਐਮਡੀਟੀਵੀ**, ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ **ਐਨਈਟੀ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਇੱਕ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿੱਜੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ ਜੋ ਐਮਡੀਟੀਵੀ ਮੀਡੀਆ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀਜ਼ ਅਤੇ ਇੰਡਸਟਰੀ ਮਿੱਤਰਾ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ ਜੋ ਐਮਡੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਹੈ।  ਇਸ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੇ 18 ਮਈ, 2013 ਨੂੰ ਇੱਕ ਟ੍ਰਾਇਲ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 26 ਮਈ, 2013 ਨੂੰ 19.00 WIB 'ਤੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਸਪੇਸਟੂਨ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਧਰਤੀਵੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ, ਜਿਸਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਇੰਡੀਕਾ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ ਗਈ ਸੀ।
ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਖੇਤਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ

**ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਖੇਤਰ** (Central Business District) ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਦਿਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ ਅਤੇ ਮਾਲ ਰੋਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 
* **ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ:** ਇੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਸਥਿਤ ਹਨ।
* **ਮਾਲ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ:** ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ 'ਤੇ ਪਵੇਲੀਅਨ ਮਾਲ ਅਤੇ ਵੈਸਟੈਂਡ ਮਾਲ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਹਨ।
* **ਉਦਯੋਗਿਕ ਮਹੱਤਤਾ:** ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਕਾਰਨ "ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੈਨਚੈਸਟਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* **ਚੌੜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ**: ਲੁਧਿਆਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੋਪਿੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮਨੀਸ਼ ਗਰੋਵਰ

**ਮਨੀਸ਼ ਗਰੋਵਰ** (ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ 1954) ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰੋਹਤਕ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਮਨੀਸ਼ ਗਰੋਵਰ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ 1954 ਨੂੰ ਰੋਹਤਕ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਰ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇਵੀ ਗਰੋਵਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 1971 ਵਿੱਚ ਜਨ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। 1987 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੋਹਤਕ ਦੇ ਘਨੀ ਪੁਰਾ ਤੋਂ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਚੋਣਾਂ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲੜੀਆਂ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 3 ਫਰਵਰੀ 1982 ਨੂੰ ਵੀਨਾ ਗਰੋਵਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਅਤੇ ਰਸ਼ਮੀ ਹਨ। ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੋਮਿਆ ਖੁਰਾਨਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਰੋਹਤਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਸ਼ਮੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੌਰਵ ਆਹੂਜਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਹਤਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਭਾਈ ਮਹਾਵੀਰ

**ਭਾਈ ਮਹਾਵੀਰ** (30 ਅਕਤੂਬਰ 1922 - 3 ਦਸੰਬਰ 2016) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜੋ ਅਪ੍ਰੈਲ 1998 ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2003 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (RSS) ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਗਵਰਨਰਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਅਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ (LLB) ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਭਾਈ ਮਹਾਵੀਰ ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮੋਹਿਆਲ ( ਸਾਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ) ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ। ਉਹ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦਯਾਨੰਦ ਐਂਗਲੋ-ਵੈਦਿਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਪੁਰਖੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਹੀਦ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਈ ਮਤੀਦਾਸ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਤੀਦਾਸ।

ਮਹਾਵੀਰ 1938 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਭਾਉ ਪਟੁਰਕਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਇੱਕ *ਸ਼ਾਖਾ* ਵਿੱਚ ਆਰਐਸਐਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਹ 1942 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣੇ, ਅਤੇ 2 ਸਾਲ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1944 ਅਤੇ 1947 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1956 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

1950 ਦੇ ਅੰਤ ਵੱਲ ਸ਼ਿਆਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਭਵਿੱਖੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਭਾਈ ਮਹਾਵੀਰ ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਵਸੰਤ ਰਾਓ ਓਕ ਅਤੇ ਬਲਰਾਜ ਮਧੋਕ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ, ਸਾਰੇ ਆਰਐਸਐਸ *ਪ੍ਰਚਾਰਕ* । ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ 27 ਮਈ 1951 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਜਨ ਸੰਘ ਦੀ ਪੰਜਾਬ-ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 21 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ 'ਭਾਰਤੀ' ਜਨ ਸੰਘ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ। ਮਹਾਵੀਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1952 ਵਿੱਚ ਦੀਨਦਿਆਲ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ। ਉਹ ਜਨ ਸੰਘ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਆਰਐਸਐਸ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ ਜੋ ਜਨ ਸੰਘ ਦੀ ਨੀਤੀ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1953 ਵਿੱਚ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਆਰਐਸਐਸ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਅਗਲੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੌਲੀ ਚੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਨ ਸੰਘ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕੰਟਰੋਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ।

ਮਹਾਵੀਰ ਜਨ ਸੰਘ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਹੇ। ਉਹ 1968-74 ਅਤੇ 1978-84 ਦੌਰਾਨ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1998 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 2003 ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਨਿਭਾਇਆ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਭਾਈ ਮਹਾਵੀਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਦਸੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਾਈ ਮਹਾਵੀਰ ਦੀ ਮੌਤ 3 ਦਸੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
**ਸਰੋਤ**
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਫਲਾਇੰਗ ਅਫ਼ਸਰ

**ਫਲਾਇੰਗ ਅਫਸਰ** (**Fg Off** ਜਾਂ **F/O**) ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਅਫਸਰ ਰੈਂਕ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਯੂਕੇ ਰਾਇਲ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਰੈਂਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
Anish nellickal

right|thumb|227x227px|Anish Nellickal

## About Me 
I am a contributor interested in plant taxonomy, biodiversity documentation, and ecological topics related to Kerala, India.

My work includes:

* Tree documentation and native species recording
* Butterfly habitat documentation
* Ecological restoration activities
* Urban afforestation initiatives
* Plant nursery management

## Areas of Contribution 
* Uploading original photographs to Wikimedia Commons
* Supporting species documentation on Wikispecies
* Improving plant-related articles
* Biodiversity-related content development

## External Profiles 
* 
* 
* iNaturalist
* India Biodiversity Portal

----*This user page describes my Wikimedia-related activities.*
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਪਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 28 ਰਾਜ ਅਤੇ ਅੱਠ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਪ-ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਪਰਗਾਣਾ* ਅਤੇ *ਥਾਣਾ*।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੋਨੀਤ ਸ਼ਹਿਰ, ਕਸਬਾ, ਪਿੰਡ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਭਵ ਵਾਧੂ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮਕਰਨ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਤਹਿਸੀਲ*, *ਤਾਲੁਕ*, *ਸਰਕਲ*, *ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ* ਅਤੇ *ਮੰਡਲ* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਤਹਿਸੀਲ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤਾਲੁਕ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸੀਮਾਵਾਂ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਲੀਆ ਵੰਡ/ਉਪ-ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੱਕ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ/*ਮਾਮਲਤਦਾਰ*/*ਮੰਡਲ ਮਾਲੀਆ ਅਧਿਕਾਰੀ* ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
* Map of tehsils each states
* Interactive map of tehsils of india

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ
2026 ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ

**2026 ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ** ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:
*2026 ਪੁਰਸ਼ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ
*2026 ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ
ਰਾਜੇਂਦਰਾ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ

**ਰਾਜੇਂਦਰਾ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ** (1938-2008) ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਝਾਂਸੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਨੌਵੀਂ, ਦਸਵੀਂ, ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। 1963 ਤੋਂ 1985 ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1980 ਤੋਂ 1985 ਤੱਕ ਝਾਂਸੀ ਨਗਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵ੍ਹਿਪ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 5 ਜੂਨ 2008 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼

**ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼** (ਜਨਮ 1 ਅਗਸਤ 1967) ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ (ਸੰਗਠਨ) ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਤੋਂ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਗਸਤ 1967 ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਬੀਰੂਬਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਹਾਤਮਾ ਜੋਤੀਬਾ ਫੂਲੇ ਰੋਹਿਲਖੰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। &#x5B; '''' &#x5D;

## ਕਰੀਅਰ 
ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ 1986 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 2008 ਵਿੱਚ ਆਰਐਸਐਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।

2014 ਵਿੱਚ 2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ   ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਸਾਬਕਾ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਨੇਤਾ ਅਰਵਿੰਦ ਮੈਨਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

2015 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੂਥ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ, ਅਤੇ 78,000 ਬੂਥਾਂ 'ਤੇ ਪਾਰਟੀ ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ 2019 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ।

ਜੁਲਾਈ 2023 ਤੱਕ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੇਂਦਰੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ (ਸੰਗਠਨ) ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਰਐਸਐਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਪਾਰਟੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਆਰਐਸਐਸ, ਇਸਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪੂਰਵਜ, ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਪਰਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਾਇਰੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸੌਰਭ ਦਿਵੇਦੀ

**ਸੌਰਭ ਦਿਵੇਦੀ** (ਜਨਮ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1983) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਡਿਜੀਟਲ ਨਿਊਜ਼ ਪਲੇਟਫਾਰਮ *ਦ ਲੱਲਣਟੌਪ* ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ *ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਹਿੰਦੀ* ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ, ਲੰਬੇ ਫਾਰਮੈਟ ਵਾਲੇ ਇੰਟਰਵਿਊ, ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਬਹਿਸਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। ਜਨਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ *ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ* ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਡਿਜੀਟਲ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਖੇਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਬੈਂਕ

**ਖੇਤਰੀ ਪੇਂਡੂ ਬੈਂਕ** ਜਾਂ **ਖੇਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਬੈਂਕ** (RRBs) ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕ ਹਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੈਂਕ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 50:35:15 ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਸਪਾਂਸਰਡ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, RRBs ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਪੇਂਡੂ ਬੈਂਕ ਐਕਟ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1975 ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ RRBs ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਪਹਿਲਾ RRB ਪ੍ਰਥਮਾ ਬੈਂਕ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸੀ।

ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੂਚਿਤ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। RRBs ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਮਨਰੇਗਾ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਵਰਗੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਜ, ਲਾਕਰ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਡੈਬਿਟ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ, ਮੋਬਾਈਲ ਬੈਂਕਿੰਗ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ UPI ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਪੈਰਾ-ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ 28 ਖੇਤਰੀ ਪੇਂਡੂ ਬੈਂਕ ਹਨ; 'ਇੱਕ ਰਾਜ-ਇੱਕ ਆਰਆਰਬੀ' ਰਣਨੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਤਰਕਸੰਗਤ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ 43 ਆਰਆਰਬੀ ਨੂੰ 28 ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ 1 ਮਈ, 2025 ਤੋਂ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਖੇਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਬੈਂਕਾਂ
ਕਿਦਾਰ ਨਾਥ ਸਾਹਨੀ

**ਕਿਦਾਰ ਨਾਥ ਸਾਹਨੀ** (24 ਅਕਤੂਬਰ 1926 &#x2013; 3 ਅਕਤੂਬਰ 2012) ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਸਿੱਕਮ (2001–02) ਅਤੇ ਗੋਆ (2002–04) ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਸਨ। ਸਾਹਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (RSS) ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਥੇ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਜਨਸੰਘ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ। &#x5B; '''' &#x5D;

## ਕਰੀਅਰ 
ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੇ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸਨ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਘ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹਨੀ ਭੂਮੀਗਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਭੱਜ ਗਏ ਜਿੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਹਸਤੀ ਬਣ ਗਏ, ਅੱਗੇ ਡਿਪਟੀ ਮੇਅਰ, ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੀ ਸਥਾਈ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਰਾਜ ਇਕਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

ਕਿਦਾਰ ਨਾਥ ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਐਨਡੀਏ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਕਮ ਅਤੇ ਗੋਆ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਪਰ 2004 ਵਿੱਚ ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਆਰਐਸਐਸ ਪਿਛੋਕੜ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਮੌਤ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 85 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਏਕਨਾਥ ਰਾਨਾਡੇ

**ਏਕਨਾਥ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਨਾਡੇ** (19 ਨਵੰਬਰ 1914 – 22 ਅਗਸਤ 1982) ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਏਕਨਾਥ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (RSS) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1956 ਤੋਂ 1962 ਤੱਕ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। 

ਰਾਨਾਡੇ ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਰਾਕ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਰਾਨਾਡੇ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਨਵੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਅਮਰਾਵਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਟਿਮਟਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। 1920 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਗਪੁਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨਵਿਸਪੁਰਾ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

1932 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਗਪੁਰ ਦੇ ਨਿਊ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1945 ਵਿੱਚ ਜਬਲਪੁਰ ਦੀ ਸਾਗਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਕੀਤੀ ।

## ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ 
ਰਾਨਾਡੇ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (ਆਰਐਸਐਸ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਨਾਡੇ 1925 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਇੱਕ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਸੰਗਠਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਕੇ.ਬੀ. ਹੇਡਗੇਵਾਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। ਰਾਨਾਡੇ 1926 ਵਿੱਚ ਇੱਕ *ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ* (ਸਵੈ-ਸੇਵਕ) ਵਜੋਂ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।

ਆਰਐਸਐਸ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਵਜੋਂ, ਪਟੇਲ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਰਐਸਐਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲਿਖਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਰਾਨਾਡੇ ਨੇ ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਬਲਵੰਤ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਮਧੂਕਰ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਦੇਵਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਉਮੀਦਾਂ 'ਤੇ ਖਰਾ ਨਹੀਂ ਉਤਰਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਝੰਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ, ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ, ਸਿਰਫ਼ ਨਾਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਅਤੇ *ਸਰਸੰਘਚਾਲਕ* ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜੂਨ 1949 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਰਐਸਐਸ 'ਤੇ ਲਗਾਈ ਗਈ ਪਾਬੰਦੀ 11 ਜੁਲਾਈ 1949 ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

1950 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰਬਾਂਚਲ ਖੇਤਰ ਲਈ ਇੱਕ *ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਚਾਰਕ* ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਕ *ਵਾਸਤੂਹਾਰ ਸਹਾਇਤਾ ਸਮਿਤੀ* (  'ਬੇਘਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਮੇਟੀ') ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1953 ਵਿੱਚ ਰਾਨਾਡੇ *ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ* (  'ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮੁਖੀ') ਬਣੇ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
ਰਾਨਾਡੇ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

* ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਦਾ *ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਸੱਦਾ*
* *ਸੇਵਾ ਦੀ ਸਾਧਨਾ* (1985)
* *ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਰਾਕ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ*
* *ਕੇਂਦਰ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ* ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਰਾਕ ਮੈਮੋਰੀਅਲ
* ਅਲਾਸਿੰਗਾ ਪੇਰੂਮਲ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹਵਾਲੇ 
 

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1982
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਮਹੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ (ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ)

**ਮਹੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ** ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਵਾਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਝਾਬੂਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ " ਝਾਬੂਆ ਦਾ ਗਾਂਧੀ " ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ, ਸ਼ਿਵਗੰਗਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਦਤੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਘੁੱਘਸੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਪੀਤਾਂਬਰਾ ਪੀਠ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਆਪਣੀ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ₹7 ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਮਰਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਛੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (RSS), ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸਵੈ-ਸੇਵੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਕੰਮ 
ਉਹ ਆਰਆਰਐਸ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵਜੋਂ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। 1998 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਝਾਬੂਆ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਤ ਨਿਵਾਸੀ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਲਮਾ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਵਗੰਗਾ ਅਭਿਆਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 111,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਲਮਾ ਭੀਲ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 350 ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਬਣਾਏ।
thumb|200x200px|ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਸੰਸਥਾ, ਸ਼ਿਵਗੰਗਾ, 2009 ਤੋਂ ਝਾਬੂਆ ਦੇ ਹਾਥੀਪਾਵਾ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਲਮਾ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ 12 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 73 ਤਾਲਾਬਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਟਾਇਆ ਅਤੇ 700 ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕੀਤਾ।

ਉਸਨੇ ਝਾਬੂਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼ਿਵਗੰਗਾ ਸਮਗਰ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜੋ ਕਬਾਇਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਚੈੱਕ ਡੈਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਝਾਬੂਆ, ਧਾਰ ਅਤੇ ਅਲੀਰਾਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
* ਉਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਪਾਂਡੇ
* ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਿੰਘ (ਸੰਰੱਖਿਅਕ)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਵੀ. ਸਤੀਸ਼

**ਵੀ ਸਤੀਸ਼** (ਸਤੀਸ਼ ਵੇਲੰਕਰ) ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਐਸਸੀ/ਐਸਟੀ ਮੋਰਚਾ, ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਸੰਸਦੀ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਰ ਟੀਮ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਵੀ. ਸਤੀਸ਼ 23 ਜੂਨ 1954 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਾਗਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪਰਭਣੀ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਕਾਲਜ, ਪਰਭਣੀ ਤੋਂ ਬੀਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਵੇਲੰਕਰ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਭਰ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਰਕਰ (ਪ੍ਰਚਾਰਕ) ਸਨ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਸਤੀਸ਼ 1975 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਰਕਰ ਸਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਅਸਾਮ ਯੂਨਿਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਏਬੀਵੀਪੀ ਲਈ ਜ਼ੋਨਲ ਸੰਗਠਨ ਸਕੱਤਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। 1998 ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ, ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2020 ਤੋਂ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇਸ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਜੇਪੀ ਨੱਡਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਭਾਜਪਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ (ਸੰਗਠਨ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ