ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ

**ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ ਖਾਨ** (ਉਰਦੂ : مہدی حسن خان ‎‎; 18 ਜੁਲਾਈ 1927 – 13 ਜੂਨ 2012) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਲਾਲੀਵੁਡ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
## ਜੀਵਨ
ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਝੁਨਝੁਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ  ਦੇ ਲੂਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 18 ਜੁਲਾਈ 1927 ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਹਿੰਦੀ ਹਸਨ  ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲਾਵੰਤ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ 15 ਪੀੜੀਆਂ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਆਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਉਸਤਾਦ ਅਜੀਮ ਖਾਨ ਅਤੇ ਚਾਚਾ ਉਸਤਾਦ ਇਸਮਾਈਲ ਖਾਨ ਤੋਂ ਲਈ। ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਧਰੁਪਦ ਦੇ ਚੰਗੇ ਜਾਣਕਾਰ ਸਨ। ਭਾਰਤ - ਪਾਕ ਬਟਵਾਰੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸਾਈਕਲਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੋਟਰ ਮਕੈਨਿਕ ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਲੇਕਿਨ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਜੋ ਜਨੂੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਮੇਹੰਦੀ ਹਸਨ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਜੁਲਾਈ 1927 ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਪਠਾਨ-ਮੁਗਲ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਲੂਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਜੈਪੁਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਲਾਵੰਤ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੀ 16 ਵੀਂ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਹਦੀ ਹਸਨ ਨੇ 4 ਤੋਂ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਗੀਤ ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਸਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸਤਾਦ ਅਜੀਮ ਖਾਨ ਅਤੇ ਚਾਚੇ ਉਸਤਾਦ ਇਸਮਾਈਲ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਰਵਾਇਤੀ ਧਰੁਪਦ ਗਾਇਕ ਸਨ। ਮੇਹਦੀ ਹਸਨ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਟੇਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਡ਼ੌਦਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 18 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ, ਹਸਨ ਨੇ ਧ੍ਰੁਪਦ, ਦਾਦਰਾ, ਠੁਮਰੀ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਉਣ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਗੁਲਾਮ ਕਾਦਿਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੇਹਦੀ ਹਸਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਠੁਮਰੀ ਐਕਸਪੋਨੇਟ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਅਵਿਭਾਜਿਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਡੀਸੀ ਹਾਊਸ (1935) ਦੇ ਨੇੜੇ  ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਬੰਗਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਧਰੁਪਦ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪੰਡਿਤ ਗੁਲਾਮ ਕਾਦਿਰ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ  ਤਮਗਾ-ਏ - ਇਮਤਿਆਜ ਅਤੇ ਹਿਲਾਲ - ਏ - ਇਮਤਿਆਜ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਰਬਉਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨ - ਏ - ਇਮਤਿਆਜ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਗਾਈਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ
* ਦੁਨੀਆਂ ਕਿਸੀ ਕੇ ਪਿਆਰ ਮੇਂ ਜਨਤ ਸੇ ਕਮ ਨਹੀਂ 
* ਦਾਯਾਮ ਪੜਾ ਹੂਆ ਤੇਰੇ ਦਰ ਪੇ ਨਹੀਂ ਹੂੰ ਮੈਂ
* ਏਕ ਬਾਰ ਚਲੇ ਆਓ 
* ਗੁਲਸ਼ਨ ਗੁਲਸ਼ਨ ਸ਼ੋਲਾ ਏ ਗੁਲ ਕੀ 
* ਗੁੰਚਾ-ਇ-ਸ਼ੌਕ ਲਗਾ ਹੈ ਖਿਲਨੇ 
* ਇੱਕ ਹੁਸਨ ਕੀ ਦੇਵੀ ਸੇ ਮੁਝੇ ਪਿਆਰ ਹੂਆ ਥਾ 
* ਜਬ ਭੀ ਆਤੀ ਹੈ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਕਭੀ ਸ਼ਾਮ ਕੇ ਬਾਅਦ 
* ਜਬ ਭੀ ਚਾਹੇਂ ਏਕ ਨਈ ਸੂਰਤ * ਜਬ ਭੀ ਪੀ ਕਰ 
* ਜਬ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਸੇ ਬੁਲਾਇਗਾ 
* ਜਬ ਉਸ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਕੀ ਬਾਤ ਚਲੀ 
* ਜਹਾਂ ਜਾ ਕੇ ਚੈਨ 
* ਕਹਾਂ ਗਈ ਵੋਹ ਵਫ਼ਾ 
* ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜੋ ਆਂਖ ਵੋਹ ਥਾ 
* ਮੈ ਖ਼ਿਆਲ ਹੂੰ ਕਿਸੀ ਔਰ ਕਾ 
* ਮੈ ਨਜ਼ਰ ਸੇ ਪੀ ਰਹਾ ਹੂੰ 
* ਮੁਹੱਬਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਔਰ ਤੁਮ ਮੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਹੋ 
* ਪੱਤਾ ਪੱਤਾ ਬੂਟਾ ਬੂਟਾ 
* ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ 
* ਫੂਲ ਹੀ ਫੂਲ ਖਿਲ ਉਠੇ 
* ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਦੋ ਸ਼ਰਮੀਲੇ ਨੈਣ 
* ਰਫ਼ਤਾ ਰਫ਼ਤਾ ਵੋਹ ਮੇਰੀ ਹਸਤੀ ਕਾ ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਏ
* ਯੂੰ ਨਾ ਮਿਲ ਮੁਝਸੇ ਖ਼ਫ਼ਾ ਹੋ ਜੈਸੇ 
* ਯੇ ਧੂਆਂ ਕਹਾਂ ਸੇ ਉਠਤਾ ਹੈ 
* ਯੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਫੂਲ ਜੈਸੇ ਚਿਹਰੇ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ