open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਜੂਡ

thumb|ਜੂਡ ਦ ਓਬ੍ਸਕਯੋਰ ( ਟਾਇਟਲ ਪੇਜ )

**ਜੂਡ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Jude the Obscure) ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਟੌਮਸ ਹਾਰਡੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਗੌਥਿਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਦਸੰਬਰ 1894 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਲੜੀਵਾਰਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1895 ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਇਹ ਥੋਮਸ ਹਾਰਡੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਆਖਿਰੀ ਨਾਵਲ ਹੈ I ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਜੂਡ ਫ਼ਾਲੇ ਇੱਕ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਨੌਜਵਾਨ ਮਿਸਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਸੂ ਬ੍ਰਾਈਡਹੈੱਡ ਹੈ, ਜੋ ਜੂਡ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਵੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਮਾਤ, ਸਿੱਖਿਆ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪਲਾਟ 
**ਜੂਡ ਫ਼ਾਲੇ** ਦੱਖਣੀ ਇੰਗਲੈੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਨੋਜਵਾਨ ਹੈ I ਓਹ ਪੱਥਰ ਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਿਹਨਤੀ ਬੰਦਾ ਹੈ I ਉਸਦੀ ਸੁਫਨਾ ਹੈ ਕਿ ਓਹ **ਕਰਾਈਸਟ ਮਿਨਿਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣੇ I (ਥੋਮਸ ਹਾਰਡੀ ਨੇ ਕਰਾਈਸਟ ਮਿਨਿਸਟਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਓਕ੍ਸਫੋਰ੍ਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ I)  ਜੂਡ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਲੈਟਿਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਿੱਖ ਲਈਆਂ ਹਨ I ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ **ਐਰਾਬੇਲਾ** **ਡੋੰਨ** ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬੜੀ ਚਲਾਕ ਅਤੇ ਦਿਖਾਵੇ ਦੀ ਹਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ I ਓਹ ਜੂਡ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਪ੍ਨਾਰਭਾਵਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ I ਓਹ ਜੂਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਕਹਿਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ I ਇਸ ਤਰਾਂ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਵਿਆਹ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਐਰਾਬੇਲਾ, ਜੂਡ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ I ਜੂਡ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ **ਸੁ ਬਰਾਇਡਹੇਡ** ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ I ਜੂਡ ਸੁ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਕੂਲਟੀਚਰ **ਮਿਸਟਰ ਫਿਲੋਟਸਨ** ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ I ਸੁ ਮਿਸਟਰ ਫਿਲੋਟਸਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਵਾਸਤੇ ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਫਿਲੋਟਸਨ ਦੀ ਉਮਰ ਉਸਤੋਂ 20 ਸਾਲ ਜਿਆਦਾ ਹੈ I ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ I ਫਿਲੋਟਸਨ ਇੱਕ ਬੇਰਹਿਮ ਬੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿਆਰ (ਸੇਕ੍ਸ) ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਸੁ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਜੁਲਮ ਕਰਦਾ ਹੈ I ਸੁ ਫਿਲੋਟਸਨ ਨੂੰ ਤਰਲੇ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਓਹ ਉਸਨੂੰ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦੇਵੇ I ਫਿਲੋਟਸਨ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ I ਹੁਣ ਸੁ ਤੇ ਜੂਡ ਇੱਕਠੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਣ I ਪਰ ਸਮਾਜ ਉਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਮੰਜੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ I ਸੁ ਨੂੰ ਸੇਕ੍ਸ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਨਫਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ I ਐਰਾਬੇਲਾ, ਜਿਸਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ  ਬੱਚੇ  ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ I ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬੱਚੇ ਦਾ ਪਿਤਾ ਜੂਡ ਹੈ I ਉਸਨੇ ਇਸ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਜੂਡ ਹੀ ਰਖਿਆ ਹੈ I ਓਹ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜੂਡ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ I ਜੂਡ ਅਤੇ ਸੁ ਦੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ I ਅਤੇ ਤੀਸਰੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਸੁ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈ I ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮਾਜ ਉਨਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਹ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜੂਡ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨੋਕਰੀ ਗਵਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ I ਹੁਣ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੇਕਦਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੋਟੇ ਜੂਡ ਤੇ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ I ਤੇ ਓਹ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਸੁ ਦੇ ਦੋਨੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ " ਹੋ ਗਿਆ , ਕਿਓਂਕਿ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਜਣੇ ਸੀ " I ਥੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ, ਸੁ ਦੀ ਕੋਖ ਪਲ ਰਹੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਵੀ ਮੋਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ I ਹੁਣ ਸੁ ਨੂੰ ਇੰਝ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਜੂਡ ਨਾਲ ਨਜਾਇਜ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੋਤ ਹੋਈ I ਸੁ, ਮਿਸਟਰ ਫਿਲੋਟਸਨ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੂਡ ਐਰਾਬੇਲਾ ਕੋਲ I ਜੂਡ ਆਪਣੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬਨਣ ਸੁਫਨੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬੜਾ ਅਫਸੋਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਰਕੇ ਮੋਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ I 

## ਵਿਸ਼ਾ 
ਥੋਮਸ ਹਾਰਡੀ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ I ਪਰ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪੜਣ ਤੇ ਵਿਕਟੋਰਿਅਨ ਇੰਗਲੈੰਡ ਦੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਲਾਤਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ I ਗਰੀਬੀ, ਸਿਖਿਆ, ਚਰਚ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ I 

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥੋਮਸ ਹਾਰਡੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕਟੋਰਿਅਨ ਨਾਵਲ
ਬੁਡਨਬਰੁੱਕਸ

**ਬੁਡਨਬਰੁੱਕਸ**( 1901 ) ਇੱਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਥੌਮਸ ਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ।ਇਹ ਚਾਰ ਪੀੜੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਜਵਾਬ ਜਰਮਨ ਵਪਾਰੀ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ਹੈ। ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ 1835 ਤੋਂ 1877ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈਂਸੀਐਟਿਕ ਬੁਰਜੁਆ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਚਿਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਨ ਨੇ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਲੁਬੇਕ ਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।

ਇਹ ਮਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਸੀ ਜੋ 1901 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੱਬੀ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। 1903 ਬੁਡਨਬਰੁੱਕਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਕੰਮ ਲਈ ਮਾਨ ਨੇ 1929 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਉਪਲਬਧੀ ਜਾਦੂ ਪਹਾੜ(The Magic Mountain) ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੋਣੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕੰਮ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਿਤਾਬਾਂ‏‎
ਜਰਮੀਨਲ (ਨਾਵਲ)

***ਜਰਮੀਨਲ***  (1885) ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਐਮਿਲ ਜ਼ੋਲਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਵੀਹ ਨਾਵਲੀ ਲੜੀ *Les Rougon-Macquart* ਵਿੱਚ 13ਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲ
ਜੇਨ ਆਇਰ

**ਜੇਨ ਆਇਰ** ਇੱਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼ਾਰਲਟ ਬਰੌਂਟੇ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ।
## ਪਲਾਟ
### ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
ਨਾਵਲ *ਜੇਨ ਆਇਰ* ਟਾਈਟਲ ਪਾਤਰ, ਦੀ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਵਿੱਥਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਰਜ ਤੀਜੇ (1760-1820) ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਪੜਾਅ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਗੇਟਸਹੈੱਡ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਜੇਨ ਦਾ ਬਚਪਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਂਟੀ ਅਤੇ ਕਜ਼ਨ ਭਰਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਵਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਲੋਵੁੱਡ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਵੀ ਸਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਥੌਰਨਫ਼ੀਲਡ ਹਾਲ ਦੀ ਗਵਰਨੈਸ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ, ਐਡਵਰਡ ਰੌਚੇਸਟਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਿਵਰਜ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸੁਹਿਰਦ, ਪਰ ਕਰੂਰ ਪਾਦਰੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸੇਂਟ ਜੌਨ ਰਿਵਰਜ਼, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਦੀ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਰੌਚੇਸਟਰ ਨਾਲ ਪੁਨਰਮਿਲਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਣਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਵੇਕਫ਼ੀਲਡ ਦਾ ਪਾਦਰੀ

**ਵੇਕਫ਼ੀਲਡ ਦਾ ਪਾਦਰੀ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: ‘ਦ ਵਿਕਾਰ ਆਫ ਵੇਕਫੀਲਡ’) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ ਓਲੀਵਰ ਗੋਲਡਸਮਿਥ (1730-74) ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ 1761 ਅਤੇ 1762 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1766 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਬ੍ਰੇਵ ਨਿਊ ਵਰਲਡ

**ਬ੍ਰੇਵ ਨਿਊ ਵਰਲਡ** (ਨਵੀਂ ਤਕੜੀ ਦੁਨੀਆਂ) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਆਲਡਸ ਹਕਸਲੇ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੇ ਨੇ 1931 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ 1932 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਈਸਵੀ 2540 (ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ 632 ਏ ਐਫ਼) ਦੇ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ, ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਜਨਨ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਣ ਦੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕਿਆਸਰਾਈ ਹੈ। ਭਵਿੱਖੀ ਸਮਾਜ ਉਹਨਾਂ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ ਜੋ ਭਵਿੱਖ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਹਕਸਲੇ ਨੇ ਬ੍ਰੇਵ ਨਿਊ ਵਰਲਡ ਉੱਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਗੌਰ (1958) ਨਿਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਨਰਮੁਲੰਕਣ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਮ ਕੰਮ ਆਈਲੈਂਡ (ਨਾਵਲ) (1962) ਨਾਮਕ ਨਾਵਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤੇ।

1999 ਵਿੱਚ, ਆਧੁਨਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੇ ਬਰੇਵ ਨਿਊ ਵਰਲਡ ਨੂੰ ਰੈਂਕ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਰੇਵ ਨਿਊ ਵਰਲਡ ਨੂੰ ਅਬਜਰਬਰ ਲਈ 2003 ਵਿੱਚ ਰਾਬਰਟ ਮੈਕਕਰਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨਤਮ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ 100 ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 53ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰੱਖਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* "Miranda" academic hypertext of Brave New World 
* Online edition of *Brave New World*
* Brave New World Revisited
* Scholarly essay/article on *Brave New World* 
* Audio review and discussion of Brave New World at The Science Fiction Book Review Podcast
* 1957 interview with Huxley as he reflects on his life work and the meaning of *Brave New World*
* Aldous Huxley: Bioethics and Reproductive Issues
* Literapedia page for *Brave New World* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਡਾਕਟਰ ਫ਼ੌਸਟਸ

**ਡਾਕਟਰ ਫ਼ੌਸਟਸ** ਨਾਵਲਕਾਰ ਥੌਮਸ ਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੇ 1943 ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। 
## ਰੂਪਰੇਖਾ
ਇਹ ਨਾਵਲ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ 'ਅਤੇ ਇਸ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚਲੀ ਗੜਬੜ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਫਾਉਸਟ ਦੀ ਦੰਤਕਥਾ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਨਾਵਲ
ਡਾਕਟਰ ਜੈਕਿਲ ਐਂਡ ਮਿਸਟਰ ਹਾਈਡ

thumb

**ਡਾਕਟਰ ਜੇਕਿਲ ਐਂਡ ਮਿਸਟਰ ਹਾਈਡ** ਇੱਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਰਾਬਰਟ ਲੂਈ ਸਟੀਵਨਸਨ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਗੌਨ ਵਿਦ ਦ ਵਿੰਡ

**ਗੌਨ ਵਿਦ ਦ ਵਿੰਡ** (Gone with the Wind; ਅਨੁਵਾਦ: ਪੌਣਾ ਲਏ ਉਡਾਇ) ਮਾਰਗ੍ਰੈਟ ਮਿਛੈਲ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜੀ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1936 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 1937 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਤਜਰ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।

ਇਸਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲੇਟਨ ਕਾਊਂਟੀ, ਜਾਰਜੀਆ ਅਤੇ ਅਟਲਾਂਟਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਖਾਨਾ ਜੰਗੀ ਅਤੇ ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਲਦਾਰ ਬਾਗ਼ਾਨ ਮਾਲਕ ਦੀ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਧੀ ਸਕਾਰਲੈੱਟ ਓਹਾਰਾ (Scarlett OHara) ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ **ਸ਼ੇਰਮੇਨ ਦੇ ਸਾਗਰ ਲਈ ਮਾਰਚ** ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਰਪਾ ਗ਼ਰੀਬੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਲਈ ਹਰ ਹਰਬਾ ਵਰਤਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇਸੇ ਹੀ ਨਾਮ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ (1939) ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਟਿਨ

**ਟੀਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Tin) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 50 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ **Sn** ਨਾਲ ਨਿਵੇਦਨ ਕਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 118.710 amu ਹੈ।
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ 
* WebElements.com ਤੇ ਟੀਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
* Mineral.Galleries.com – Tin
* Los Alamos National Laboratory: Tin 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਐਲੈਗਜ਼ੈਂਡ੍ਰੋਵਸਕ-ਸਾਖਾਲਿੰਸਕੀ

thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)
ਇਹ ਰੂਸ (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ 
* gov.ru—Official governmental portal 
* Duma —Official site of the parliamentary lower house 
* Federation Council—Official site of the parliamentary upper house
* Kremlin—Official presidential site
* Chief of State and Cabinet Members 
* Central Bank of Russia
* Federal Migration Service  
* Russian Federal Customs Service 
* Energy Statistics for Russia  from the Energy Information Administration
* Russian News Agency Ria Novosti 
* ITAR-TASS News Agency
* Interfax.com —News agency based in Moscow
* Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People 
* RussGUS —Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions)
* Russia Beyond the Headlines International news project about Russia.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਆਫ਼ਰੋਦਿਤੀ

**ਆਫ਼ਰੋਦਿਤੀ** (ਯੂਨਾਨੀ: Ἀφροδίτη) ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੀ ਯੂਨਾਨੀ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਰੋਮਨ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀਨਸ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਅਪੋਲੋ

thumb
**ਅਪੋਲੋ** ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। ਰੋਮਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵੱਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਪਾਰਾ

**ਪਾਰਾ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Mercury) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 80 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ **Hg** ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 200.59(2) g·mol−1 ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ATSDR — ToxFAQs: Mercury 
* Centers for Disease Control and Prevention - Mercury Topic
* EPA fish consumption guidelines
* Global Mercury Assessment report 2002  by the UNEP.
* Global Mercury Project 
* Hg 80 Mercury
* Japanese Sushi Lovers Shrug at Mercury
* Material Safety Data Sheet — Mercury
* Mercury Contamination in fish and Source Control, Oceana
* Mercury (UK PID) . National Poisons Information Service: Medical Toxicology Unit (London Centre) - Kolev, S.T. Bates, N.
* Natural Resources Defense Council (NRDC): Mercury Contamination in Fish guide  — NRDC
* NLM Hazardous Substances Databank — Mercury
* University of Calgary: How Mercury Causes Brain Neuron Degeneration 
* WebElements.com — Mercury
* Chemistry in its element podcast (MP3) from the Royal Society of Chemistry's Chemistry World: Mercury

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਆਰਟੇਮਿਸ

**ਆਰਟੇਮਿਸ** ਜਾਂ **ਆਰਤੇਮਸ** (; ) ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਰੋਮਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭੀ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਡਿਆਨਾ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਦੇਵਮਾਲਾ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਰਤੇਮਸ, ਅਕਸਰ ਜ਼ੀਅਸ ਤੇ ਲੇਟੋ ਦੀ ਧੀ ਤੇ ਅਪਾਲੋ ਦੀ ਜੁੜਵਾਂ ਭੈਣ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਜੰਗਲ਼ੀ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੈਦਾਇਸ਼, ਕੰਵਾਰਪਨ, ਜ਼ਰਖ਼ੇਜ਼ੀ, ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਸੀ ਤੇ ਅਕਸਰ ਤੀਰ ਕਮਾਨ ਚੁੱਕੀ ਇਕ ਸ਼ਿਕਾਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ  ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਡੀਓਨਾਇਸਸ

**ਡੀਓਨਾਇਸਸ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Dionysus, ਯੂਨਾਨੀ: *ਦਿਉਨੂਸੋਸ*) ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਰਾਬ ਅਤੇ ਮਸਤੀ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਰੋਮਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭੀ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਥਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਈਰੋਸ

thumb|**ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਨਾ ਦਾ ਦੇਵਤਾ: ਈਰੋਸ**
**ਈਰੋਸ** (/ˈɪərɒs/, ਯੂ ਐੱਸ: /ˈɛrɒs/; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ: Ἔρως, "ਕਾਮਨਾ") ਗ੍ਰੀਕ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਨਾ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਰੋਮਨ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਤੁਲ ਪਿਆਰ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਕਿਊਪਡ (ਕਾਮਨਾ) ਹੈ।
ਕਈ ਦੰਦ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ **ਈਰੋਸ** ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਹੋਰਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਐਫ਼ਰੋਦੀਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਆਰੇਸ

**ਆਰੇਸ** ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਓਲੰਪਿਅਨਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਜ਼ਿਊਸ ਤੇ ਹੇਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਲੜਾਈ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਦਾ ਚਿਨ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੜਾਈ ਦਾ ਹਿੰਸਕ ਅਤੇ ਨਾ ਰੁਕਣ ਵਾਲਾ ਪੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਹੇਫ਼ੇਸਟਸ

**ਹੇਫ਼ੇਸਟਸ** ਲੁਹਾਰਾਂ, ਕਾਰੀਗਰਾਂ, ਸ਼ਿਲਪਕਾਰਾਂ, ਮੂਰਤੀਕਾਰਾਂ, ਧਾਤਾਂ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀਆਂ ਦਾ ਯੂਨਾਨੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਰੋਮਨ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਰੂਪ ਵੁਲਕਨ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹੇਫ਼ੇਸਟਸ ਜ਼ਿਊਸ ਅਤੇ ਹੇਅਰਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਹਨ, ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਈਰਾ

**ਈਰਾ** (, , ਗ੍ਰੀਕ , *Hērā*, 
ਇੱਕ ਗ੍ਰੀਕ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ। ਰੋਮਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭੀ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਹਰਮੀ

**ਹਰਮੀਜ਼ ** (; )
ਇੱਕ ਗ੍ਰੀਕ ਮਿਥਹਾਸਿਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਰੋਮਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭੀ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਥਹਾਸਿਕ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਡੈਵਿਡ ਲੈਕ

**ਡੈਵਿਡ ਲੈਕ** ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਸੋਧਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਸਵਿਫ਼ਟ ਉੱਪਰ ਸੋਧ ਕਾਰਜ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਦੇਗ ਤੇਗ਼ ਫ਼ਤਿਹ

**ਦੇਗ ਤੇਗ਼ ਫ਼ਤਿਹ** ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ "ਕੌਮੀ ਤਰਾਨੇ" ਦੇ ਬੋਲ ਹਨ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਤਰਾਨੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ 1765 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਬੋਲ ਆਪਣੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖਵਾਏ। ਇਸਨੂੰ ਲਿਖਵਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਵੀ ਵਰਤਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਵੀ "ਕੌਮੀ ਤਰਾਨਾ" ਸੀ।

## ਗੋਬਿੰਦਸ਼ਾਹੀ ਛਾਪ
ਹਕੂਮਤ: ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ
ਮੋਹਰ: ਗੋਬਿੰਦਸ਼ਾਹੀ ਸਿੱਕਾ

ਹਕੂਮਤ: ਸਰਕਾਰ-ਏ-ਖਾਲਸਾ
ਮੋਹਰ: ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਸਿੱਕਾ

**ਸਾਮ੍ਹਣੇ: ਫ਼ਾਰਸੀ**
:دیگ تیغ فتح نصرتِ بیدرنگ یافت از نانک گرو گوبند سنگھ
:*ਦੇਗ ਤੇਗ਼ ਫ਼ਤਹਿ ਨੁਸਰਤ ਬੇਦਰੰਗ ਯਾਫ਼ਤ ਅਜ਼ ਨਾਨਕ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ*

:*ਤਰਜਮਾ*
:ਲੰਗਰ, ਸ਼ਸਤਰ, ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਬੇਰੋਕ ਜਿੱਤ ਨਾਨਕ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਿਹਰ ਸਦਕਾ

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* http://www.singhsabha.com/sikh_national_anthem.htm 
* http://www.apnaorg.com/articles/subhash-1/ 
* http://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਸਿੱਖ%20ਸਿੱਕੇ
* https://www.britishmuseum.org/pdf/Sikh%20coins%20book_03082015.pdf

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ
ਯੂ ਡੋਂਟ ਹੈਵ ਟੂ ਡਾਈ

**ਯੂ ਡੋਂਟ ਹੈਵ ਟੂ ਡਾਈ** ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹੌਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਟਰੀਟੀਕਮ ਪੋਲੋਨੀਕਮ

***ਟਰੀਟੀਕਮ ਪੋਲੋਨੀਕਮ (Triticum polonicum)***, ਇਸ ਨੂੰ **ਪੌਲਿਸ਼ ਕਣਕ** (polish wheat) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਟੇਟਰਾਪਲੋਇਡ (tetraploid) ਜਾਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ 14 ਕਰੋਮੋਜੋਮ (chromosomes) ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੇਡੀਟਰੈਨਿਅਨ ਖੇਤਰ, ਇਥੀਓਪੀਆ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਬਾਰ ਕਾਰਲ ਲੀਨਾਏਅਸ ਨੇ 1762 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।

## ਨੋਟ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ

**ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮਿਆਰ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਹਰਿਆਲੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਰਾਚੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 1958 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਿੰਡੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਹਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਪੋਠੋਹਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵਾਕਿਅ ਹੈ। ਘਕੜਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਕਿਅ ਹੈ।

## ਬੋਲੀ 
ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੇ 70% ਤੋਂ ਵਧ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ। ਉਰਦੂ ਪਸ਼ਤੋ ਸਿੰਧੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹਨ।

## ਪਾਰਕ 
ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਪਾਰਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਸ਼ਕਰਪੜੀਆਂ,ਦਾਮਨ ਕੋਹ, ਫ਼ਾਤਮਾ ਜਿਨਾਹ ਪਾਰਕ, ਜਾਣੇ ਪਛਾਣੇ ਪਾਰਕ ਹਨ।

## ਮੂਰਤ ਨਗਰੀ 
 
File:Islamabad-Arrival-40105.JPG 
Image:Logo of lok virsa heritage museum in Islamabad.JPG 
Image:Fatima Jinnah Park.JPG 
Image:National Art Gallery, Islamabad, Pakistan.jpg 
Image:Rawat Fort.JPG 
File:Metal-art.JPG 
File:Map of Islamabad.JPG 

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ 
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਇਸਲਾਮ ਆਬਾਦ 
* ਲੋਕ ਵਿਰਸਾ ਇਸਲਾਮ ਆਬਾਦ 
* ਇਸਲਾਮ ਆਬਾਦ ਦੇ ਪੰਛੀ 
* ਇਸਲਾਮ ਆਬਾਦ ਦੇ ਰੱਖ 
## ਬਾਰਲੇ ਜੋੜ 
* ਹੋਟਲ 
* ਸਰਕਾਰੀ ਵੈੱਬ  
* ਮਸ਼ਹੂਰੀਆਂ  
* ਸੀ ਡੀ ਏ  
* ਇਸਲਾਮ ਆਬਾਦ 
* ਹਾਵਜ਼ਨਗ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ  
* ਸਪੇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ  
* ਉਰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ

**ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ** ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸਾਹਿਬ "ਪਟਨਾ ਸ਼ਹਿਰ" (Patna City) ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ (22 ਦਸੰਬਰ 1666) ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵੱਜੋਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ(1780-1839) ਨੇ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਈ। ਏਥੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਕੰਗਣ ਘਾਟ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਤੱਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੀ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਲਗਭਗ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਵਿੱਥ ਤੇ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਬਾਲ ਲੀਲਾ ਮੈਣੀ ਸੰਗਤ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਬਾਬਾ ਭੂਰੀ ਵਾਲੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ l ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ 3 ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਕਿ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ l ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਦੂਜਾ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਹਾਁਡੀ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸੁਨਾਰ ਟੋਲੀ 500 ਮੀਟਰ ਦੀ ਵਿੱਥ ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ l

## ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ 
right|thumb|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸਰਵਰਕ

"ਜਿਵੇਂ ਚਾਰਲਜ਼ ਵਿਲਕਿਨਜ਼ ਨੇ ਬਿਆਨਿਆ" ਲਿਖਾਰੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ 
ਚਾਰਲਜ਼ ਵਿਲਕਿਨਜ਼ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਧ-ਕਰਤਾ ਸੀ। ਆਪਜੀ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਵਿਆਕਰਨ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ **ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ** ਭੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1 ਮਾਰਚ 1781 ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ:
"ਮੇਰੇ ਕਲਕੱਤਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਸੱਜਣ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 'ਸਿੱਖ' ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਰਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਜੋ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।"
ਉਹ ਬਨਾਰਸ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਪਟਨਾ ਰੁਕੇ। ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਰਨਣ ਇਉਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ:

"ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਵਿਦਿਆਲਾ ਲੱਭਿਆ ਜੋ ਕਿ ਮਾਲ ਘਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਓਢੀ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹਰ ਫ਼ਿਰਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੁਲ੍ਹਾ ਹੈ ਪਰ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜੁਤੀਆਂ ਉਤਾਰਨੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਐਸਾ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ। ਸੰਗਤ ਦੀ ਤਾਦਾਦ ਇਤਨੀ ਸੀ ਕਿ ਪੂਰਾ ਹਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ।"
 
### ਸੰਗਤ 
thumb|200px|left|ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ,ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬਸੰਗਤ ਹਾਲ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਗਲੀਚੇ ਉੱਪਰ ਬੈਠੀ ਸੀ ਤਾਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੱਕ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤਬਲਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਛੈਣੇ ਲਈ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਸੰਗਤ ਭੀ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਕੀਰਤਨ ਇੱਕ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਮੈਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮੂਂ`ਹ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖੇ ਜਿਹੇ ਉਸ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਪਰ ਸਨ। ਕੀ ਰਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਗਤ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੌਜੁਆਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਭੀ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ 'ਵਾਹਿਗੁਰੂ' ਉੱਚਾਰਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।
 
### ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸਾਦਿ 
ਦੋ ਆਦਮੀ ਇੱਕ ਲੋਹੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕੜਾਹੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਟੂਲ ਉੱਪਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਨੂੰ ਪੱਤਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਪਲੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਪਾ ਕੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਵਰਤਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਫ਼ਿਰ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾਸੇ ਭੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ 
* Official Website for:- Takht Sri Patna Sahib Jee 
* Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, Amritsar:- Takht Sri Patna Sahib 
* Sri Dasam Granth 
* Sikhs celebrate 3-day Prakash Utsav in Patna 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਤਖ਼ਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਡੇਮੀਟਰ

**ਡੇਮੀਟਰ** ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। ਇਹ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਮਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵੱਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਜਨ ਗਣ ਮਨ

"''''*" () ਭਾਰਤ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਗਾਣ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 11 ਦਸੰਬਰ 1911 ਨੂੰ ਬਹੁਮੰਤਵੀ ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੁਆਰਾ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ *ਭਰੋਤੋ ਭਾਗੋ ਬਿਧਾਤਾ* ਵਜੋਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। *ਭਾਰਤੋ ਭਾਗਿਓ ਬਿਧਾਤਾ'' ਗੀਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਨੂੰ 24 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਦੀ ਰਸਮੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 52 ਸਕਿੰਟ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਲਾਈਨਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕੀਤਾ ਸੰਸਕਰਣ (ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 20 ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ) ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਸਟੇਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 27 ਦਸੰਬਰ 1911 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਕਲਕੱਤਾ (ਹੁਣ ਕੋਲਕਾਤਾ) ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤ
ਪਹਾੜਾ

**ਪਹਾੜਾ** ਇੱਕ ਗਣਿਤ ਸੂਚੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਣਾ
ਟੌਮ ਜੋਨਜ਼

**ਟੌਮ ਜੋਨਜ਼** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:The History of Tom Jones, a Foundling ਦ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਟੌਮ ਜੋਨਜ਼, ਅ ਫਾਊਂਡਲਿੰਗ) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈਨਰੀ ਫ਼ੀਲਡਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਹਾਸ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 346,747 ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ 18 ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਖੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਅਜੁੜਵਾਂ ਅਧਿਆਏ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਅਕਸਰ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੰਬੰਧਿਤ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਜਾਰਜ ਲਿਟਲਟਨ (Lyttleton) ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ 28 ਫਰਵਰੀ, 1749 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਕਹਾਉਂਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ।

ਨਾਵਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਸੈਮੁਅਲ ਟੇਲਰ ਕਾਲਰਿਜ ਇਸਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਕਥਾਨਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

## ਪਾਤਰ
*ਟੌਮ ਜੋਨਜ਼ (ਨਾਜਾਇਜ਼ ਔਲਾਦ; ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਆਇਰ ਅਲਵਰਦੀ ਦਾ ਭਾਣਜਾ ਹੈ)
*ਸਕੂਆਇਰ ਅਲਵਰਦੀ (ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੌਮਰਸੈਟ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪਿਟਿਏ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਟੌਮ ਜੋਨਜ਼ ਦਾ ਮਾਮਾ ਹੈ)
*ਮਿਸਿਜ਼ ਬ੍ਰਿਗੇਟ ਅਲਵਰਦੀ -ਬਲਿਫ਼ਿਲ (ਸਕੂਆਇਰ ਅਲਵਰਦੀ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਟੌਮ ਜੋਨਜ਼ ਦੀ ਅਸਲੀ ਮਾਂ)
*ਬੈਂਜਮਿਨ ਪੈਟਰਿਜ (ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਟੌਮ ਜੋਨਜ਼ ਦਾ ਬਾਪ ਹੈ)
*ਕਪਤਾਨ ਜੌਨ ਬਲਿਫ਼ਿਲ (ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਕਪਤਾਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਗੇਟ ਅਲਵਰਦੀ ਦਾ ਪਤੀ)
*ਮਾਸਟਰ ਬਲਿਫ਼ਿਲ (ਕਪਤਾਨ ਬਲਿਫ਼ਿਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਗੇਟ ਅਲਵਰਦੀ ਦਾ ਮੁੰਡਾ, ਇੱਕ ਪਾਖੰਡੀ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਟੌਮ ਜੋਨਜ਼ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ)
*ਮਿਸਿਜ਼ ਜੈਨੀ ਜੋਨਜ਼ -ਵਾਟਰਜ਼ (ਪੈਟਰਿਜ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਨੌਕਰਾਣੀ, ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬ੍ਰਿਗੇਟ ਅਲਵਰਦੀ ਆਪਣੇ ਉੱਤੋਂ ਸ਼ੱਕ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੀ ਹੈ।
*ਸੋਫੀਆ ਵੈਸਟਰਨ (ਨੈਤਿਕਤਾ, ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤ, ਟੌਮ ਜੋਨਜ਼ ਦਾ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ)

## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
**The History of Tom Jones, a Foundling* at Internet Archive and Google Books (scanned books original editions color illustrated)
**The History of Tom Jones, a Foundling* from Project Gutenberg (plain text and HTML)
**The History of Tom Jones, a Foundling* from LibriVox (audiobooks)
*Tom Jones Map 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਹਿੰਦ-ਚੀਨੀ ਟਾਈਗਰ

thumb|left|ਹਿੰਦ-ਚੀਨੀ ਟਾਈਗਰ
**ਹਿੰਦ-ਚੀਨੀ ਟਾਈਗਰ** (*Panthera tigris corbetti*), ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਰਬੇਟਜ਼ ਟਾਈਗਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੰਬੋਡੀਆ, ਚੀਨ, ਲਾਓਸ, ਬਰਮਾ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਅਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਟਾਇਗਰ ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਨਰ ਦਾ ਭਾਰ ੧੫੦ ਤੋਂ ੧੯੦ ਕਿਲੋਗਰਾਮ, ਅਤੇ ਨਾਰ ਦਾ ਭਾਰ ੧੧੦ ਤੋਂ ੧੪੦ ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦਾ ਤਰ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਬਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦ-ਚੀਨੀ ਟਾਈਗਰਾਂ ਦੀ ਜਨ-ਸੰਖਿਆ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ੧੨੦੦ ਤੋਂ ੧੮੦੦ ਤੱਕ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਸੇਂਕੜੇ ਹੀ ਜੰਗਲੀ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਘਟਣ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਘਟਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਭਵਿਖ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਬਾਹਾਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Description from Fort Worth Zoo
* IndoChinese Tiger Description from Save The Tiger Fund 
* Information on Tigers in the Greater Mekong region

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਾਈਗਰ
ਸਾਈਬੇਰੀਆਈ ਸ਼ੇਰ

**ਸਾਈਬੇਰੀਆਈ ਸ਼ੇਰ** (*Panthera tigris altaica*: ਇਸ ਨੂੰ *ਅਮੁਰ*, *ਮੇਨਚੂਰੀਅਨ*, *ਆਲਟੈਕ*, *ਕੋਰੀਅਨ*, ਜਾਂ *ਉੱਤਰੀ ਚੀਨੀ* ਸ਼ੇਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਅਮੁਰ ਅਤੇ ਉਸਾਉਰੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਪਰਾਈਮੋਰਸਕੀ ਕਰਾਏ ਅਤੇ ਖਾਬਰੋਵਸਕ ਕਰਾਏ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਘਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਰ ਸਾਈਬੇਰੀਆਈ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 190-230 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰ ਤਕਰੀਬਨ 227 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖੱਲ ਮੋਟੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਧਾਰੀਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰਾ ਸਾਈਬੇਰੀਆਈ ਸ਼ੇਰ 284 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਸੀ। ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸਾਈਬੇਰੀਆਈ ਸ਼ੇਰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਲੈਪਰਡ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜੰਗਲੀ ਜਨ-ਸੰਖਿਆ 450-500 ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਨ 2009 ਦੇ ਵਿੱਚ ਜੀਨੀ ਘੋਖ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੈਸਪੀਅਨ ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਸਾਈਬੇਰੀਆਈ ਸ਼ੇਰ ਇੱਕੋ ਹੀ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਸਪੀਅਨ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
thumb|left|ਸਾਈਬੇਰੀਆਈ ਸ਼ੇਰ
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* 21st Century Tiger  - Fundraising for wild tiger conservation, 21stcenturytiger.org
* Amur Leopard and Tiger Alliance (ALTA) - Conservation of Amur tigers and leopards in the wild, amur-leopard.org 
* Amur (Siberian) tiger at World Wide Fund for Nature, panda.org
* Siberian Tiger Profile at animals.nationalgeographic.com
* Wildlife Conservation Society's Siberian Tiger Project , wcs.org
* Amur.org.uk , Preserving leopards and tigers in the wild
* Captive Amur Tiger images at Highland Wildlife Park, Scotland, flickr.com
* USDA Information Resources on Tigers, *Panthera tigris* , nal.usda.gov
* Animal.discovery.com

ਸਾਇਬੇਰੀਆਈ ਟਾਈਗਰ
ਪਿਸ਼ੌਰ

**ਪੇਸ਼ਾਵਰ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੋਨਖ਼ਵਾ ਦੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ 'ਪਰਸ਼ਪਰ' ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਗਨਦਹਾਰਾ ਰਹਿਤਲ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕਨਿਸ਼ਕ ਨੇ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ।

## ਮੂਰਤ ਨਗਰੀ 
 
File:Peshawar.jpg 
File:Peshawar Museum-2.JPG 
File:Sunehri maseet da booa.JPG 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ
ਸਿੰਧ

**ਸਿੰਧ** (ਜਾਂ **ਸਿੰਦ**) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚਾਰ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਹੈ। ਵੱਖਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਤੇ ਰਹਿਤਲਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਥੇ ਵਸਦੇ ਨੇ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਇਥੇ ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਏ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਇਥੇ ਲੋਕ ਆ ਕੇ ਵਸ ਰਏ ਨੇ। ਸਿੰਧ ਦੇ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਉਤਲੇ ਪਾਸੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਉੱਤਰ 'ਚ ਪੰਜਾਬ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਚ ਅਰਬੀ ਸਾਗਰ ਹੈ।

## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

File:Rily the traditional art in villages of Sindh by women.jpg|ਰਿਲੀ ਸਿੰਧ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾ
File:Sindh culture.jpg|ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸੂਬੇ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਲੋਕ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ।
File:Sindhi Ajrak.jpg|ਸਿੰਧੀ ਅਜਰਾਕ
File:Sindhi Cultural Dances In Pakistan.png|ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉਡੀਕੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਇਕ ਇਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਨਾਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿੰਧੀ ਸਟਾਇਲ ਘਰ
File:Sindhi Jewellary.jpg|ਸਿੰਧੀ ਗਹਿਣੇ
File:Sindhi Mirrior.jpg|ਸਿੰਧੀ ਸ਼ੀਸ਼ਾ
File:Sindhi Ralli.png|ਸਿੰਧੀ ਰਿਲੀ
File:Sindhi Topi.jpg|ਸਿੰਧੀ ਟੋਪੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਸ਼ਿਮਲਾ

**ਸ਼ਿਮਲਾ** ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਘਾ ਸੈਲਾਨੀ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਸਿਮਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਸਾਮਲਾ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਮਲਾ 1830 ਤੱਕ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹੁਕਮਰਾਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਿਹੇ ਠੰਢੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੜਕਵੀਂ ਗਰਮੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ 1864 ਤੋਂ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵੀ ਸ਼ਿਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸ਼ਿਮਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਰਿਹਾ।

## ਸ਼ਿਮਲਾ ਸਮਝੌਤੇ
1971 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ ਸਮਝੌਤਾ, ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ 95,000 ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮੁਲਕਾਂ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਮਸਲਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਦਖਲ, ਵਿਚੋਲਪੁਣੇ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਅਮਨਪੂਰਵਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਵੀ ਸ਼ਿਮਲੇ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਸ਼ਿਮਲਾ ਸਮਝੌਤੇ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਮਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ
ਇੱਥੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮਨਾਲੀ, ਸ਼ਿਮਲਾ, ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਡਲਹੌਜ਼ੀ, ਪਾਲਮਪੁਰ, ਕਾਂਗੜਾ ਤੇ ਲੇਹ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੋਟਲ ਹਨ।
ਸਾਮਾਨ ਟਿਕਾ ਕੇ ਚਾਹ ਪੀਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਰੇ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ’ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰੀ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਲੰਬੇ ਤੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਦਿਓਦਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਏਦਾਂ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਅਨੰਤ ਕਾਲ ਤੋਂ ਏਥੇ ਖਲੋਤੇ ਹੋਣ ਤੇ ਅਨੰਤ ਕਾਲ ਤੱਕ ਏਦਾਂ ਹੀ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣਗੇ ਅਡੋਲ, ਅਝੁੱਕ ਤੇ ਮਾਣਮੱਤੇ।
## ਮਾਲ ਰੋਡ
ਮਾਲ ਰੋਡ ’ਤੇ ਮਿਉਂਸੀਪਲ ਕਮੇਟੀ, ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਬੀ.ਐੱਸ.ਐੱਨ.ਐੱਲ. ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ, ਡੀਫੈਂਸ ਕਲੱਬ, ਸੜਕ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਤੇ ਚੀਫ਼ ਐਡਵਾਇਜ਼ਰ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ। ਮਿਉਂਸੀਪਲ ਕਮੇਟੀ, ਮੇਅਰ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਤੇ ਡੀਫੈਂਸ ਕਲੱਬ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਸਕੈਂਡਲ ਪੁਆਇੰਟ
ਜਿਹੜੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਮਾਲ ਰੋਡ ਅਤੇ ਰਿੱਜ ਰੋਡ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸਕੈਂਡਲ ਪੁਆਇੰਟ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਸਕੈਂਡਲ ਪੁਆਇੰਟ ’ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬੁੱਤ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਿੱਜ ’ਤੇ ਹੀ ਸ਼ਿਮਲਾ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਬੁੱਤ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ

thumb
**ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੂਬਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੋਕ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ। ਇਸ ਦੀ ਲੋਕ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ 44% ਰਕਬੇ ਉੱਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਸਿੰਧ, ਉਤਲੇ ਪਾਸੇ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਲਹਿੰਦੇ ਪਾਸੇ ਈਰਾਨ, ਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਪਾਸੇ ਅਰਬੀ ਸਾਗਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬਲੋਚੀ, ਪਸ਼ਤੋ, ਪੰਜਾਬੀ, ਸਿੰਧੀ, ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 1947 'ਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਬਦਿਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਦਿਨ** ਸੂਬਾ ਸਿੰਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਏਲੀ ਡੂਕੌਮੁਨ

ਨੋਬੇਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਚਾਰਲਸ ਐਲਬਰਟ ਗੋਬਾਟ

thumb|right|ਚਾਰਲਸ ਐਲਬਰਟ ਗੋਬਾਟ
**ਚਾਰਲਸ ਐਲਬਰਟ ਗੋਬਾਟ**ਨੋਬੇਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹਨ।
ਜੀਨ ਹੈਨਰੀ ਡੁਨਾਂਟ

**ਜੀਨ ਹੈਨਰੀ ਡੁਨਾਂਟ**, (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Jean Henry Dunant) ਇੱਕ ਸੋਇਸ ਬਿਪਾਰੀ ਤੇ ਸਮਾਜੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਲੜਾਈਆਂ ਚ ਬਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਦਾ ਵੋਹ ਰਤਾ ਕਰਾਸ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 1901 ਚ ਓਨੂੰ ਅਮਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਪਾਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਰੈਡ ਕਰਾਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਬਾਨੀ 
ਰੈਡ ਕਰਾਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਬਾਨੀ ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਬੱਝਿਆ। ਇਸ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਹਾਲਾਤ ਨਾਲ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕੀਤੀ ਪਰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹਰ ਪਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਿਹਾ। ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਮਈ ਸੰਨ 1828 ਨੂੰ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜੇਨੇਵਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਜੀਨ ਜੈਕ ਡਿਊਨਾ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ੲੈਨ ਐਨਟੋਇਨੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲਫਰੀਨੋ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਫੱਟੜ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਇਸ ਕੋਮਲ ਚਿੱਤ ਇਨਸਾਨ ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। 24 ਜੂਨ, 1859 ਨੂੰ ਇਟਲੀ ਦੇ ਉਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਸਾਲਫਰੀਨੋ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦੀ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਗਈ। ਦਇਆਵਾਨ ਇਨਸਾਨ ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਮਨੋਰਥ ਲਈ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਾਲਫਰੀਨੋ ਪੁੱਜਾ ਸੀ, ਨੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੱਕੇ। ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਦਨਾਕ ਨਜ਼ਾਰਾ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੱਟੜ ਸੈਨਿਕ ਤੜਪ ਰਹੇ ਸਨ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗ ਗਏ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲੱਥਪੱਥ ਮੈਦਾਨ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। 40000 ਸੈਨਿਕ ਯੁੱਧ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੋਏ ਜਾਂ ਅਧਮੋਏ ਪਏ ਸਨ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਕ-ਇਕ ਬੂੰਦ ਲਈ ਜ਼ਖਮੀਂ ਸੈਨਿਕ ਕਰਾਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਮਲ੍ਹਮ ਪੱਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੁੱਟ ਪਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਸਵੈ-ਸੇਵਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। 
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਰੈਡ ਕਰਾਸ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1828
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1910
ਐਂਡ ਗੇਟ

**ਐਂਡ ਗੇਟ** (AND gate) ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਜਿਕ ਗੇਟ ਹੈ - ਇਹ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦਿਤੇ ਟਰੂਥ ਟੇਬਲ ਦੇ ਤਰਾਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਉੱਚਾ ਉਪਜ (HIGH output) (1) ਸਿਰਫ ਉਦੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਐਂਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੋਨੋਂ ਨਿਵੇਸ਼ (inputs) ਉੱਚੇ (1) ਹੋਣ। ਜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਧੀਮਾ (LOW ਜਾਂ 0) ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਉਪਜ ਵੀ ਧੀਮਾ ਹੋਏਗਾ। ਹੋਰ ਮਤਲਬ 'ਚ ਐਂਡ ਗੇਟ ਦੋਨਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟ ਵਾਲੇ ਦਾ ਉਪਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਚਿੰਨ੍ਹ 
ਐਂਡ ਗੇਟ ਦੇ ਲਈ ਤਿੰਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ: ਟੇਕਸਨ (Texan (ANSI ਜਾਂ 'military')), ਆਈ ਈ ਸੀ (IEC - ਜਿਸਨੂੰ 'ਯੂਰੋਪੀਅਨ' ਜਾਂ 'ਰੇਕਟੇੰਗੂਲਰ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਡੀ ਆਈ ਐਨ (ਜੋ ਹੁਣ ਵਰਤੋਂ 'ਚ ਨਹੀਂ ਹੈ)। ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਵੇਖੋ ਲਾਜਿਕ ਗੇਟ ਚਿੰਨ੍ਹ।

*A* ਅਤੇ *B* ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ (input) ਅਤੇ *C* ਨਾਂ ਦੇ ਉਪਜ (output) ਵਾਲਾ ਐਂਡ ਗੇਟ ਗਹਾਂ ਲਿਖੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਫਾਰਮੂਲਾ (logical expression) ਬਣਾਦਾ ਹੈ: C = A \cdot B.

## ਤਾਮੀਲ 
ਐਂਡ ਗੇਟ ਦੀ ਬਣਾਵਟ NMOS (ਫੋਟੋ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ) ਜਾਂ PMOS MOSFETs ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ 'ਚ **a** ਅਤੇ **b** ਨਿਵੇਸ਼ (inputs) ਦੇ ਦੁਆਰਾ **F** ਦਾ ਉਪਜ (output) ਐਂਡ ਫਾਰਮੂਲੇ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

### ਵਿਕਲਪ 
ਜੇ ਕੋਈ ਐਂਡ ਗੇਟ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਨੈਂਡ (NAND) ਜਾਂ ਨੌਰ (NOR) ਗੇਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਗੇਟ" (universal gate) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਮਤਲਬ ਇਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਗੇਟ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਐਂਡ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਗੇਟ (XOR Gate) ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ 
* OR gate
* NOT gate
* AND gate
* NOR gate
* XOR gate
* Boolean algebra (logic)
* Logic gates

## ਨੋਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਜਿਕ ਗੇਟ
ਵਿਲੀਅਮ ਰਾਂਡਾਲ ਕ੍ਰੇਮਰ

**ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਰਾਂਡਾਲ ਕ੍ਰੇਮਰ** (18 ਮਾਰਚ 1828 &ndash; 22 ਜੁਲਾਈ 1908) ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ "ਰਾਂਡਾਲ" ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ,ਸੀ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲਿਬਰਲ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ, ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਬਿਟਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਲਸੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ 1903 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਅਮਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਫ਼੍ਰੈਡ੍ਰਿਕ ਪਾਸੀ

ਫਰੈਡਰਿਕ ਪਾਸੇ (1822 -1912), ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ। ਉਇਸਨੇ ਪਹਿਲਾ ਨੋਬਲ ਅਮਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।
ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਵਿਸ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰ ਹੈਨਰੀ ਡੁਨਾਂਟ (1828-1910) ਦੇ ਨਾਲ 1901 ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੌਲ ਡ ਕੋਂਸਤੌਂ

**ਪੌਲ ਦ ਕੋਂਸਤੌਂ** (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ:Paul-Henri-Benjamin Balluet d'Estournelles, Baron de Constant de Rebecque; ਪੌਲ-ਔਂਰੀ-ਬੈਂਜਾਮਾਂ ਬਾਲੂਏ ਦੈਸਤੂਰਨੈੱਲ, ਬਾਰੌਂ ਦ ਕੋਂਸਤੌਂ ਦ ਰੇਬੈੱਕ) (22 ਨਵੰਬਰ 1852 – 15 ਮਈ 1924) ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਨੀਤੀਵਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ 1909 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਜੀਵਨੀ
ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਲੁਆਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਲਾ ਫਲੈਸ਼ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਲੀਸੇ ਲੂਈ ਲ ਗਰੌਂ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ 1876 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੀਤੀਵਾਨ ਬਣ ਗਿਆ।

ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੋਂਟੇਨੇਗਰੋ, ਔਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ, ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼, ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਟੂਨੀਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ}
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਮਨ ਬਿਊਰੋ

**ਨੋਬੇਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ** ਜੇਤੂ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ
ਅਰਨੈਸਟੋ ਟੇਓਡੋਰੋ ਮੋਨੇਟਾ

thumb|right|**ਅਰਨੈਸਟੋ ਟੇਓਡੋਰੋ ਮੋਨੇਟਾ****ਅਰਨੈਸਟੋ ਟੇਓਡੋਰੋ ਮੋਨੇਟਾ** (ਸਤੰਬਰ 20, 1833 ਮਿਲਨ, ਲੋਮਬਾਰਦੀ ਵਿੱਚ – ਫਰਵਰੀ 10, 1918) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨੋਬਲ ਅਮਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਓਹ ਨੋਬੇਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਲੂਈ ਰੇਨੌ

thumb|ਲੂਈ ਰੇਨੌ
**ਲੂਈ ਰੇਨੌ** (ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ: Louis Renault, 21 ਮਈ 1843 – 8 ਫਰਵਰੀ1918) ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਥਿਓਡੋਰ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ

**ਥਿਓਡੋਰ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ, ਜੂਨੀਅਰ** (27 ਅਕਤੂਬਰ 1858 – 6 ਜਨਵਰੀ 1919)। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ **ਟੇਡੀ** ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅੱਖਰਾਂ **ਟੀਆਰ** ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਰਾਜਨੇਤਾ, ਸਿਪਾਹੀ, ਸੰਭਾਲਵਾਦੀ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦੀ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨੇ 1901 ਤੋਂ 1909 ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 26ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 1901 ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਿਲੀਅਮ ਮੈਕਕਿਨਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 25ਵੇਂ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 1899 ਤੋਂ 1900 ਤੱਕ ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦਾ 33ਵੇਂ ਰਾਜਪਾਲ ਰਹੇ। ਮੈਕਕਿਨਲੇ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ , ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਉਭਰੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਨੀਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣੇ।   ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਅਬਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ 32ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਡੇਲਾਨੋ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਵਾਂਗ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋ ਮਹਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨੋਟ
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀੰ ਲਿੰਕ 
* Almanac of Theodore Roosevelt 
* Theodore Roosevelt: A Resource Guide&nbsp;– Library of Congress
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1858
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1919
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥਿਓਡੋਰ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ
ਹੈਨਰੀ ਲਾ ਫ਼ੌਂਟੇਨ

thumb|right|ਹੈਨਰੀ ਲਾ ਫ਼ੌਂਟੇਨ
ਨੋਬੇਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ।
ਵੁੱਡਰੋਅ ਵਿਲਸਨ

**ਵੁੱਡਰੋਅ ਵਿਲਸਨ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Woodrow Wilson; 28 ਦਸੰਬਰ 1856 - 3 ਫਰਵਰੀ 1924) 1913 ਤੋਂ 1921 ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 28ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ। ਵਿਲਸਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ 1902 ਤੋਂ 1910 ਤੱਕ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ 1911 ਤੋਂ 1913 ਤੱਕ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਰਹੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1856
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1924
ਤੋਤਾ

**ਤੋਤਾ** ਜਾਂ ਸ਼ੁਕ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ ਸਿਟਾਕਿਊਲਾ ਕੇਮਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੋਤਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਦੰਦੀ ਵੱਡਦਾ ਹੈ |  ੲਿਸਦੀ ਚੁੰਝ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | 
## ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ
ਤੋਤਾ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਿਟੈਸੀ (Psittaci) ਗਣ ਦੇ ਸਿਟੈਸਿਡੀ (Psittacidae) ਕੁਲ ਦਾ ਪੰਛੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਪੰਛੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਨਕਲ ਬਖੂਬੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਲੀਬੀਜ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਸਾਲੋਮਨ ਟਾਪੂ ਤੱਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ 86 ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 372 ਜਾਤੀਆਂ (ਜਾਂ ਕਿਸਮਾਂ) ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ **ਪਸਿਟਾਸੀਫੋਰਮਸ** (Psittaciformes) ਦਾ ਗਣ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਜਿਆਦਾ ਤਰ ਗਰਮ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਗਣ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤਿੰਨ ਕੁਲਾਂ (family) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਪਸੀਟਾਸੀਡਾਏ (Psittacidae) ('ਅਸਲ' ਤੋਤੇ), ਕਾਕਾਟੁਇਡਾਏ (Cacatuidae ਜਾਂ ਕੋਕਾਟੂ - cockatoos) ਅਤੇ ਸਟਰਿੰਗੋਪਿਡਾਏ (Strigopidae - ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਦੇ ਤੋਤੇ)। ਤੋਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਿਸਮਾਂ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤੋਤੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਰ ਮਾਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਉੜਾਨ ਨੀਵੀਂ ਅਤੇ ਲਹਿਰੀਆ, ਲੇਕਿਨ ਤੇਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਫਲ ਅਤੇ ਤਰਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪੰਜਿਆਂ ਤੋਂ ਫੜਕੇ ਖਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਅਨੋਖੀ ਗੱਲ ਹੈ।ਜਾਨਵਰਸਾਈਟ

## ਬੋਲੀ
ਤੋਤੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਕੜਕਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਸਿਖਾਏ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਹੂਬਹੂ ਨਕਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਸਲੇਟੀ ਤੋਤਾ (Psittorcu erithacus) ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

## ਹਰਾ ਤੋਤਾ
ਹਰਾ ਤੋਤਾ (Ring Necked Parakett), ਜੋ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗੈਂਬੀਆ ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ (mouth of Gambia) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਲਾਲਸਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਭਾਰਤ, ਬਰਮਾ ਅਤੇ ਟੇਨਾਸਰਿਮ (Tenasserim) ਤੱਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ 10 - 12 ਇੰਚ ਲੰਮਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਗਲੇ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਕੰਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਪ੍ਸ਼ੂ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਇਹ ਸ਼ੌਕ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

File:Parrot, Village Saketrri, Haryana, India.JPG| ਜਵਾਰ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਤੇ ਤੋਤਾ, ਪਿੰਡ ਸਕੇਤੜੀ, ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ
File:Parrot, Village Saketdi, Haryana,India.jpg| ਤੋਤਾ, ਪਿੰਡ ਸਕੇਤੜੀ, ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਰਲੇ ਲਿੰਕ 
* World Parrot Trust&nbsp;— Saving Parrots Worldwide
* Parrots, Macaws and Allies 
* Master Kicau  all about of the Bird singing Collection.
* https://en.wikipedia.org/wiki/Parrot_Bird_Sanctuary_Chandigarh

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੋਤੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਕਾਕਾਪੋ

**ਕਾਕਾਪੋ** (ਮਾਓਰੀ: ***kākāpō***, ਮਤਲਬ *ਰਾਤ ਵਾਲਾ ਤੋਤਾ*; ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਾਂ: *Strigops habroptila*), ਇਸ ਨੂੰ **ਉੱਲੂ ਤੋਤਾ** (owl parrot) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਾਂ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣ ਵਾਲਾ ਤੋਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਟਰਿੰਗੋਪਿਡਾਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਤੋਤੇ

**ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਤੋਤੇ** (New Zealand parrot) ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ **ਸਟਰਿੰਗੋਪਿਡਾਏ** (Strigopidae) ਹੈ। ਇਹ ਤੋਤਿਆਂ ਦੇ ਗਣ (order) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕੁਲ (family) ਹੈ। ਇਸ ਕੁਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤੋਤਿਆਂ ਦੇ ਦੋ ਵੰਸ਼ (genera) ਆਉੰਦੇ ਹਨ: *ਨੇਸਟਰ* (*Nestor*) ਅਤੇ *ਸਟਰਿਗੋਪਜ਼* (*Strigops*).

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਟਰਿੰਗੋਪਿਡਾਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਕੁਲ
ਮੁਲਤਾਨ

**ਮੁਲਤਾਨ**  () (), ਪੰਜਾਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 2015 ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ 3,117,000 ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਵੀ ਹੈ। ਮੁਲਤਾਨ ਚਨਾਬ ਦੇ ਕੰਢੇ ਥਲਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਮੁਲਤਾਨ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਮੁਲਤਾਨ ਸ਼ਬਦ 'ਮਲਾਸਤਹਾਨ' ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੰਦਰ ਸੀ। ਯੂਨਾਨੀ ਸਿਕੰਦਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। 664 ਵਿੱਚ ਅਮਵੀ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਅਮੀਰ ਮਾਆਵਆ ਦਾ ਜਰਨੈਲ ਮਹਲਬ ਬਣ ਅਬੀ ਸਫ਼ਰਾਹ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਇਸਲਾਮੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਗੂੜਾ ਜੋੜ ਅਮਵੀ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਵਲੀਦ ਬਣ ਅਬਦਾਲਮਲਕ ਦੇ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਬਿਨੁ ਅਮੀਆ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਉਦੇ ਜਰਨੈਲ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ ਨਾਲ ਮੁਲਤਾਨ ਆਈ ਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਪੱਕਾ ਇਸਲਾਮੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਗਿਆ।

ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਲਤਾਨ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ (ਜੋ ਇਸਮਾਈਲੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂਰ ਉ ਦੀਨ ਦੁਆਰਾ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ) ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਮੂਲਸਥਾਨ ਸੀ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਬਾਰੇ ਯੂਨਾਨੀ ਜਨਰਲ ਸਾਈਲੇਕਸ ਨੇ 515 ਬੀ.ਸੀ. ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈਰੋਡੌਟਸ ਨੇ 400 ਬੀਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਸੋਨਾ ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੁਸਲਿਮ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਅਮਦਨ ਦਾ 30% ਇਸੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਥਾਹ ਆਮਦਨ ਕਾਰਨ ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ (ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਫਾਰਾਜ਼ ਬਾਯਤ ਅਲ ਦਾਹਾਬ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੂਲਸਥਾਨ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਵਿਗੜ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੂਲ ਨਾਮਕ ਕਬੀਲਾ ਵਸਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਰਿਸ਼ੀ ਕਸ਼ਿਅਪ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ ਮੁਲਤਾਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹੋਈ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਨੇਕਾਂ ਸਥਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ।

## ਭੂਗੋਲ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ

**ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ** (ਸ਼ਾਹਮੁੱਖੀ: راولپنڈی) ਪੰਜਾਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਪਿੰਡੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੋਠੋਹਾਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ | ਕਰਾਚੀ, ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ |ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈਡਕਵਾਟਰ, ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜੀ ਛਾਉਣੀ, ਪੋਠੋਹਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।ਇਹ 1959 ਤੋਂ 1969 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਜਗੜ੍ਹ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਲਹੌਰ਌ ਤੋਂ ਏ 171 ਮੀਲ ਦੇ ਪੈਂਡੇ ਤੇ ਵਸਦਾ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਕ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹੈਡਕਵਾਟਰ ਵੀ ਹੈ।
ਤਰੀਖ਼

ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੰਧਾਰਾ ਰਹਿਤਲ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਟੈਕਸਲਾ ਇਹਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡੀ ਦੀ ਨਗਰੀ ਉੱਤਰ ਵਲੋਂ ਧਾੜਵੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਜੜੀ। 1493 ਚ ਗੱਖੜ ਸਰਦਾਰ ਚੰਡੇ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਏਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਰਾਵਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਵਸਾਇਆ। 1765 ਚ ਮਲਿਕਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੱਖੜ ਸਰਦਾਰ ਮਫ਼ਰਬ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਉਥੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨਗਰ ਬਣਾਇਆ। 1818 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗਿਆ।

1849 ਚ ਏ ਸ਼ਹਿਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। 1851 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਛਾਉਣੀ ਪਾਈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਰੂਸ ਮਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੀ ਛਾਉਣੀ ਏਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਕਈ ਸੀ। 1857 ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਪਿੰਡੀ ਤੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਈ। 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਵਿਛਾਈ ਗਈ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਜਨਵਰੀ 1886 ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਰੇਲ ਚਲੀ। ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਫ਼ਿਰ ਅੱਗੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੱਕ ਗਈ। 1867 ਚ ਪਿੰਡੀ ਨੂੰ ਮਿਊਂਸਪੈਲਟੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 1901 ਚ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਛਾਉਣੀ ਦੀ ਅਬਾਦੀ40,611 ਸੀ। 1883 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਅਸਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਟੋਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 1852 ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਕਰਾਈਸਟ ਚਰਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਮਗਰੋਂ ਉਥੇ ਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਜ਼ੀਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਲਿਆਕਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵਜ਼ੀਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਜ਼ੁਲਫ਼ਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਨੂੰ ਉਥੇ ਈ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ ਜਿਹੜੀ ਵਜ਼ੀਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਵੀ ਰਹੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
*ਸਰਕਾਰੀ ਵੈਬ ਸਾਈਟ  

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕਰਾਚੀ

ਕਰਾਚੀ (ਉਰਦੂ; ਸਿੰਧੀ: ڪراچي) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਬ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਏ। ਏ ਸੂਬਾ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਕਿਅ ਏ। 
ਕਰਾਚੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਨਅਤੀ, ਤਜਾਰਤੀ, ਮਵਾਸਲਾਤੀ, ਤਾਲੀਮੀ ਤੇ ਇਕਤਸਾਦੀ ਮਰਕਜ਼ ਏ। ਕਰਾਚੀ ਦਾ ਸ਼ੁਮਾਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੰਦ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਚ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਕਰਾਚੀ ਸੂਬਾ ਸਿੰਧ ਦਾ ਰਾਜਘਰ ਏ ਤੇ ਦਰੀਆਏ ਸਿੰਧ ਦੇ ਮਗ਼ਰਿਬ ਚ ਬਹਿਰਾ ਅਰਬ ਦੇ ਸਾਹਿਲ ਤੇ ਆਬਾਦ ਏ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਬ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬਿੰਦਰ ਗਾਹ ਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਵੀ ਕਰਾਚੀ ਚ ਕਾਇਜ਼ ਏ। ਕਰਾਚੀ 1947 ਤੋਂ 1960 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦਾਰੁਲ ਹਕੂਮਤ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਮੌਜੂਦਾ ਕਰਾਚੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕਦੀਮ ਮਾਹੀ ਗੈਰਾਂ ਦੀ "ਕੋਲਾਚੀ ਜੋ ਗੁੱਠ" ਨਾਂ ਦੀ ਬਸਤੀ ਕਾਇਮ ਸੀ।, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਾਮੀਰ ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ। 1947 ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਕਰਾਚੀ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦਾਰੁਲ ਹਕੂਮਤ ਬਣਾਇਆ ਗਇਆ।

## ਇਤਹਾਸ 
﻿ਕਰਾਚੀ ਨੂੰ ਸੁਣਦੀ ਤੇ ਬਲੋਚੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਕਲਾਚੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਵਸਾਇਆ ਤੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਮਛੇਰੇ ਵਸਨੀਕ ਹੱਲੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਸਦੇ ਨੇਂ ਮਾਈ ਕਲਾਚੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਹੱਲੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਬਸਤੀ ਹੈਗੀ ਏ। ਇਹਦੀ ਨਿਊ ਤੇ ਕਲਹੋੜਾ ਟੱਬਰ ਵੇਲੇ ਰੱਖੀ ਗਈ। 1720 ਵਿੱਚ ਤਾਲਪੁਰ ਟੱਬਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਂਦਾ ਸੀ।
 
ਫ਼ਰਵਰੀ 1839 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਉਥੇ ਮੱਲ ਮਾਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਸੰਦ ਨਾਲ਼ ਬੰਬਈ ਪਰੀਜ਼ੀਡਨਸੀ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਏਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕੀਤਾ। 1857 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਹੋਈ ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1864 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਦਾ ਲੰਦਨ ਨਾਲ਼ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਜੁੜਿਆ। 1878 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨਾਲ਼ ਰੇਲ ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫ਼ਰੀਰ ਹਾਲ (1865) ਤੇ ਐਂਪਰੇਸ ਮਾਰਕੀਟ (1890) ਬਨਿਏ-ਏ-ਗੇਅ। ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਇੱਥੇ 1876 ਨੂੰ ਜੰਮਿਆ। 1899 ਤੱਕ ਕਰਾਚੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੱਲ ਕਣਕ ਬਾਹਰ ਪਿਜਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਥਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਦੀਆਂ ਨੇਂ ਹਿੰਦੂ ਪਾਰਸੀ ਯਹੂਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਰਾਠੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਬਰਾਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲੈ ਆਂਦਾ।

## ਕੰਮ ਕਾਜ 
ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਏ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਗ ਮੁੜੇ ਮਿਹਨਤੀ ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਕਤਸਾਦੀ ਹੁੱਬ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਮੁਲਕ ਭਰ ਤੋਂ ਲੋਕ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਾਜ ਲਈ ਆਂਦੇ ਨੀਏ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਕਰਾਚੀ ਦੀ ਤਰੀਖ਼  
* ਕਰਾਚੀ ਜ਼ਿਲਾਈ ਸਰਕਾਰ  
* ਕਰਾਚੀ ਬਿਜ਼ਨਸ 
* ਕਰਾਚੀ ਚਾਂ ਪਛਾਣ 
* ਕਰਾਚੀ ਚਾਂ ਪਛਾਣ 
* ਕਰਾਚੀ  
* ਡਾਕ ਕੋਡ  
* ਕਰਾਚੀ ਵਾਲੇ 

## ਮੂਰਤ ਨਗਰੀ 
 
 
Karachi beach, 2007.jpg|ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਡੇ ਤੇ 
PK Chaukhandi Necropolis near Karachi asv2020-02 img09.jpg|ਚੋਕਨਡੀ 
PK Karachi asv2020-02 img22 Chundrigar Road.jpg|ਚਨਦਰੀਗਰ ਸੜਕ 
PK Karachi asv2020-02 img17 Mohatta Palace.jpg|ਮੋਹਟਾ ਪੈਲਿਸ 
PK Karachi asv2020-02 img41 StPatrick Cathedral.jpg|ਸੇਂਟ ਪੈਟਰਿਕ ਕੀਥਡਰਲ 
PK Karachi asv2020-02 img62 Frere Hall.jpg|ਫ਼ਰੀਰ ਹਾਲ 
PK Karachi asv2020-02 img58 Cantonment station area.jpg
 
 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ
ਓਕਲੈਂਡ ਰੈਡਰਜ਼

**ਓਕਲੈਂਡ ਰੈਡਰਜ਼** (Oakland Raiders) ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਫੁਟਬਾਲ (ਜੋ ਰਗਬੀ ਦੇ ਤਰਾਂ ਖੇਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ ਅਤੇ ਏਨ ਏਫ ਏਲ (NFL) ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਟੀਮ ਓਕਲੈਂਡ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ 1960 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1982 ਨੂੰ ਇਹ ਟੀਮ ਲੋਸ ਏੰਜਲਿਸ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਰ 1995 ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਓਕਲੈਂਡ ਆ ਗਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦਿਆਂ ਟੀਮਾਂ
ਸੇਨ ਡਿਆਗੋ ਚਾਰਜਰਜ਼

**ਸੇਨ ਡਿਆਗੋ ਚਾਰਜਰਜ਼** (San Diego Chargers) ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਫੁਟਬਾਲ ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ ਅਤੇ ਏਨ ਏਫ ਏਲ (NFL) ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਟੀਮ ਸੇਨ ਡਿਆਗੋ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਟੀਮ ਨੂੰ 1960 ਵਿੱਚ ਲੋਸ ਏੰਜਲਿਸ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਿਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਖੇਡ ਕੇ 1961 ਨੂੰ ਸੇਨ ਡਿਆਗੋ ਆ ਗਈ।

## ਬਾਰਲੇ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦਿਆਂ ਟੀਮਾਂ
ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ

**ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ** (ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬੀ: شَيخُوپُور) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ 5 ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਤੇ 107 ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਜਿਲੇ
ਗੁਜਰਾਤ

**ਗੁਜਰਾਤ**( ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ: ગુજરાત) ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਗਾਂਧੀਨਗਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਹੈ। ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਇੱਕਲਾ ਮਹਾਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਮਈ 1, 1960 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

### ਨਦੀਆਂ 
ਨਰਮਦਾ ਦਰਿਆ, ਤਾਪਤੀ ਦੁਆਬਾ ਦਰਿਆ, ਸਾਬਰਮਤੀ ਦਰਿਆ

### ਉਦਯੋਗ 
ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗ ਕੱਪਡ਼ਾ ਉਦਯੋਗ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਪਾਹ, ਤੰਬਾਕੂ, ਦਵਾਈਆਂ, ਰਸਾਇਣਿਕ, ਕਾਗਜ਼, ਸੀਮੈਂਟ ਅਤੇ ਖੰਡ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗ ਹਨ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੋਡਾ ਐਸ਼, ਕਾਸਟਿਕ ਸੋਡਾ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਿਕ ਖਾਦ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਲੂਣ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਰਾਜ ਹੈ।

### ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 
ਗੁਜਰਾਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਗੁਜਰਾਤ ਆਯੂਰਵੇਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਦਿਆਪੀਠ, ਮਹਾਰਾਜ ਸਾਇਜੀ ਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦੱਖਣੀ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਹਨ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ 
* ਰਾਸ਼ਟਰਪਿਤਾ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
* ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨਾਇਕ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਿਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾਹ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ
* ગુજરાત સરકારનુ Official portal 
* ગુજરાતનો ઇતિહાસ
* ગુજરાતના ઇતિહાસ વિશે વધુ માહિતી 

## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ

File:Sun temple gujarat.jpg|ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ(ਗੁਜਰਾਤ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ
ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਬਰਾਉਨਜ਼

**ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਬਰਾਉਨਜ਼** (Cleveland Browns) ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਫੁਟਬਾਲ ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ ਅਤੇ ਏਨ ਏਫ ਏਲ (NFL) ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਟੀਮ ਕਲੀਵਲੈਂਡ, ਓਹਾਇਓ ਵਿੱਚ 1946 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਓਲ-ਅਮੇਰੀਕਾ ਫੁਟਬਾਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਸੀ। 1950 ਨੂੰ ਓਲ-ਅਮੇਰੀਕਾ ਫੁਟਬਾਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਟੀਮ ਏਨ ਏਫ ਏਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ।

## ਬਾਰਲੇ ਲਿੰਕ
*Cleveland Browns official web site
*Sports E-Cyclopedia.com 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦਿਆਂ ਟੀਮਾਂ
ਸੀਨਸਿਨਾਤੀ ਬੇਨਗਲਜ਼

**ਸੀਨਸਿਨਾਤੀ ਬੇਨਗਲਜ਼** (Cincinnati Bengals) ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਫੁਟਬਾਲ ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ ਅਤੇ ਐਨ ਐਫ ਐਲ (NFL) ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਟੀਮ ਸੀਨਸਿਨਾਤੀ, ਓਹਾਇਓ ਵਿੱਚ 1968 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਟੀਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸਾਲ ਐਨ ਐਫ ਐਲ (AFL) ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਏ ਐਫ ਐਲ ਅਤੇ ਐਨ ਐਫ ਐਲ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਬਾਅਦ ਐਨ ਐਫ ਐਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦਿਆਂ ਟੀਮਾਂ
ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਗੀਕਰਨ

thumb|150px| ਇਸ ’ਚ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਠ ਮੁੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ:

* ਜਗਤ (Kingdom), 
* ਸੰਘ (Phylum), 
* ਉਪਸੰਘ (Subphylum), 
* ਸੁਪਰ-ਵਰਗ (Superclass), 
* ਵਰਗ (Class) 
* ਉਪਵਰਗ (Subclass), 
* ਟੋਲੀ (Cohort), 
* ਸੁਪਰ-ਤਬਕਾ (Superorder), 
* ਤਬਕਾ (order), 
* ਉੱਪ-ਤਬਕਾ (Suborder), 
* ਸੁਪਰ-ਪਰਿਵਾਰ (Superfamily), 
* ਪਰਿਵਾਰ (Family), 
* ਉੱਪ-ਪਰਿਵਾਰ (Subfamily), 
* ਕਬੀਲਾ (Tribe), 
* ਜਿਨਸ (Genus), 
* ਉੱਪ-ਜਿਨਸ (Subgenus), 
* ਜਾਤੀ (Species) 
* ਉੱਪਜਾਤੀ (Subspecies)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਪਿਟਜ਼ਬਰਗ ਸਟੀਲਰਜ਼

**ਪਿਟਜ਼ਬਰਗ ਸਟੀਲਰਜ਼** (Pittsburgh Steelers) ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਫੁਟਬਾਲ ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ ਅਤੇ ਏਨ ਏਫ ਏਲ (NFL) ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਟੀਮ ਪਿਟਜ਼ਬਰਗ, ਪੇਨਸਿਲਵੇਨੀਆਂ ਵਿੱਚ 1933 ਨੂੰ *ਪਿਟਜ਼ਬਰਗ ਪਾਇਰੈਟਜ਼* ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 1940 ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ *ਪਿਟਜ਼ਬਰਗ ਸਟੀਲਰਜ਼* ਰੱਖ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।

## ਬਾਰਲੇ ਲਿੰਕ 
* Pittsburgh Steelers official website
* Pittsburgh Tribune-Review Steelers page 
* Pittsburgh Post-Gazette Steelers page
* Sports E-Cyclopedia.com 
* Pittsburgh Steelers - Pittsburgh Sports Live 
* Steel City Mafia 
* Steelers Fever

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦਿਆਂ ਟੀਮਾਂ
ਓਰਨੀਥਿਸਕੀਆ

**ਓਰਨੀਥਿਸਕੀਆ** (Ornithischia) ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਡਾਈਨੋਸੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਗਣ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਰਨੀਥਿਸਕੀਆ
ਭਿਵਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਭਿਵਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਭਿਵਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 5,140 ਕਿਲੋਮੀਟਰ2 ਵੱਡਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ ਕੋਲਟਜ਼

**ਇਨਡੀਆਨਾਏਪਲਿਸ ਕੋਲਟਜ਼** (Indianapolis Colts) ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਫੁਟਬਾਲ ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਇਨਡੀਆਨਾਏਪਲਿਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਏਨ ਏਫ ਏਲ (NFL) ਲੀਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ
ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲਾ 2151 ਕਿਲੋਮੀਟਰ2 ਵੱਡਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਕੈਥਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਕੈਥਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 2317 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 946,131 (2001 ਸੇਂਸਸ ਮੁਤਾਬਕ) ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 1 ਨਵੰਬਰ 1989 ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਰਲੇ ਲਿੰਕ 
* ਕੈਥਲ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਵੈੱਬ-ਸਾਇਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਮੇਵਾਤ ਜ਼ਿਲਾ

**ਮੇਵਾਤ ਜ਼ਿਲਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲਾ 1859.61 ਕਿਲੋਮੀਟਰ2 ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 993,617 (2001 ਸੇਂਸਸ ਮੁਤਾਬਕ) ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲਾ 4 ਅਪਰੈਲ 2005 ਨੂੰ ਗੁੜਗਾਂਵ ਅਤੇ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਝੱਜਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਝਜਰ ਜ਼ਿਲਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲਾ 1,890 ਕਿਲੋਮੀਟਰ2 ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋ 29 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ ਜ਼ਿਲਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲਾ 1682.53 ਕਿਲੋਮੀਟਰ2 ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 825,454 (2001 ਜਨਗਨਣਾ ਮੁਤਾਬਕ) ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲਾ 1 ਨਵੰਬਰ 1973 ਨੂੰ ਕਰਨਾਲ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਕੈਥਲ ਅਤੇ ਯਮਨਾ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲੇ ਬਣਾਉਣ ਬਾਅਦ ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿਸੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਵੈੱਬ-ਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਪਲਵਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਪਲਵਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 1,359 ਕਿਲੋਮੀਟਰ2 ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 829,121 (2001 ਜਨਗਣਨਾ ਮੁਤਾਬਕ) ਹੈ। ਪਲਵਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 15 ਅਗਸਤ 2008 ਨੂੰ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਹਸੀਲਾਂ ਹਨ: ਪਲਵਲ, ਹੋਡਲ ਅਤੇ ਹੇਥਿਨ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ 
* ਪੰਚਕੂਲਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਵੈੱਬ-ਸਾਇਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਜੀਂਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਜੀਂਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 2,702 ਕਿਲੋਮੀਟਰ2 ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਂਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲਾ 816 ਕਿਲੋਮੀਟਰ2 ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 319398 (2001 ਸੇਂਸਸ ਮੁਤਾਬਕ) ਹੈ। ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲਾ 15 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਦਿਆਂ ਤਹਸੀਲਾ ਹਨ: ਪੰਚਕੁਲਾ ਅਤੇ ਕਾਲਕਾ। ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ 264 ਪਿੰਡ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 12 ਨਿਰਜਨ ਹਨ ਅਤੇ 10 ਪਿੰਡ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਆ ਗਏ।

## ਬਾਰਲੇ ਲਿੰਕ 
* ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਵੈੱਬ-ਸਾਇਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਫਤਿਹਾਬਾਦ**   **ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ 22 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।  15 ਨੂੰ ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ&nbsp;ਜੁਲਾਈ 1997.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਰੇਵਾੜੀ ਜ਼ਿਲਾ

**ਰੇਵਾੜੀ ਜ਼ਿਲਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਹੇਡਕੁਆਟਰ ਰੇਵਾੜੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 7,65,351 (2001 ਸੇਂਸਸ ਮੁਤਾਬਕ) ਹੈ।

## ਬਾਰਲੇ ਲਿੰਕ 
* ਰੇਵਾੜੀ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਵੈੱਬ-ਸਾਇਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ