open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਨੇਤਰਾ

ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ ਹੱਥੀਂ ਰਿੜਕਣ ਵਾਲੀ ਮਧਾਣੀ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਣ ਵਾਲੀ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਨੇਤਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਨੇਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨੇਤਰੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਛੇ ਕੁ ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੇਤਰਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣ ਦੀ 22/23 ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀ ਰੱਸੀ ਵੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਉਸ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿਉਂ ਕੇ ਥਾਪੀ ਨਾਲ ਕੁੱਟਕੇ ਮੈਲ ਕੱਢ ਕੇ ਵੱਟ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਧੁੱਪੇ ਸੁੱਕਣਾ वे ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ । ਜਦ ਰੱਸੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੜਾ ਮੇਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੀ ਹੋਈ ਰੱਸੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰਿਆਂ ਵਿਚ ਦੋ ਗੁੱਲੀਆਂ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁੱਲੀਆਂ ਨੂੰ ਢੀਂਡੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁੱਲੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਟੁੱਕੜੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰੇ ਗੋਲ ਜਿਹੇ ਘੜੇ/ਖਰਾਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਚਾਲੇ ਵਾਢਾ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ ਨੇਤਰੇ ਦੀ ਬਣਤਰ।

ਜਿਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ ਹੱਥੀਂ ਨੇਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਮਧਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਰਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਹੁਣ ਬਹੁਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਧਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ ਰਿੜਕਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਨੇਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਮਧਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਰਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਭਾਰਤ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਇੱਕ ਵਨ ਡੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ (ਓਡੀਆਈ) ਦੋ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਟੀਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੌਂਸਲ (ICC) ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ODI ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਤੀ ਟੀਮ ਓਵਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਨਡੇ 1974 ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਕੁੱਲ 250 ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 1974 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨੇ 1,029 ਵਨਡੇ ਖੇਡੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 539 ਜਿੱਤ, 438 ਹਾਰ, 9 ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ 43 ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਭਾਰਤ ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ 3 ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ 2-1 ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ 1983 ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਸੀ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫੀ ਜਿੱਤੀ। ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2002 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਰਿਸ਼ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਫਾਈਨਲ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਧੋ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ 2000 ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ 1984, 1988, 1990, 1995, 2010 ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਛੇ ਵਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ (ਓਡੀਆਈ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ) ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।

ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ 16 ਸਾਲ ਅਤੇ 238 ਦਿਨ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਾਰੂਖ ਇੰਜੀਨੀਅਰ 36 ਸਾਲ ਅਤੇ 138 ਦਿਨ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅਨਿਲ ਕੁੰਬਲੇ 337 ਵਿਕਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ 452 ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 44.83 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 18,426 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਨਡੇ ਮੈਚ (463) ਖੇਡਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਦੇ ਨਾਂ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦ ਮੈਚ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਹੈ। ਰੋਹਿਤ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 264 ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਸਕੋਰ ਇੱਕ ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੌਰਵ ਗਾਂਗੁਲੀ ਦੀਆਂ 183 ਦੌੜਾਂ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਭਾਰਤ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
*ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

## ਨੋਟ
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Howstat
*Cricinfo 
*International Cricket Council
ਨੇਗਿਨ ਖਪਲਵਾਕ

thumb| ਨੇਗਿਨ ਖਪਲਵਾਕ (2016)
**ਨੇਗਿਨ ਖਪਲਵਾਕ** (ਜਨਮ 1997 ਵਿੱਚ ਕੁਨਾਰ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ) ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਸੰਚਾਲਕ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ੋਹਰਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ - ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਤੋਂ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਆਲ-ਫੀਮੇਲ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ, 2017 ਨੂੰ, ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦਾਵੋਸ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਫੋਰਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ।

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਕੁਨਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਨੇਗਿਨ ਖਪਲਵਾਕ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਖ਼ਾਸਾ ਜਨੂੰਨ ਦਿਖਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ, ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਸਨ ਢਹਿ ਗਿਆ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਸੰਗੀਤ ਵਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪਸ਼ਤੂਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜਨੂੰਨ ਸਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਇਸ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਨੇਗਿਨ ਨੂੰ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨ ਚਾਈਲਡ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਕੇਅਰ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (AFCECO) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ - ਅਹਿਮਦ ਨਸੇਰ ਸਰਮਸਤ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ 2010 ਤੋਂ 41 ਲੜਕੀਆਂ ਸਮੇਤ 141 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗਲੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਅਨਾਥ ਹਨ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਹੁਣ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ, ਨੇਗਿਨ ਜ਼ੋਹਰਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨ ਮਹਿਲਾ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਮਿਊਜ਼ਿਕ (ANIM) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਫਰਵਰੀ, 2017 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਵੋਸ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਫੋਰਮ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

ਸੰਗੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ, ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਧਮਕਾਉਣ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੇ ਹੋਏ, ਨੇਗਿਨ ਨੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕੰਡਕਟਰ ਬਣ ਗਈ। ਵੂਮੈਨ ਐਂਡ ਗਰਲਜ਼ ਆਫ਼ ਨਿਊਜ਼ ਡੀਪਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਚਾਹੇਗੀ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

**ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ**, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ **ਬਾਬਾ ਜੀ** ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਬਿਆਸ (RSSB) ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ ਹਨ। ਆਪ 10 ਜੂਨ 1990 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਮਹਾਰਾਜ ਸਾਵਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੋਤੇ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ), ਜੋ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਸਨ, ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੇਰਾ ਬਿਆਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ ਬਣੇ। ਇਸ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ, ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਿਆਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ 1891 ਤੋਂ ਸਤਿਸੰਗ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਬਿਆਸ ਦੇ ਸਤਿਸੰਗ ਘਰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਬਾਬਾ ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਗਸਤ 1954 ਨੂੰ ਢਿੱਲੋਂ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਬਿਆਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ। ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਹੈ।    

ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿੱਚ ਦੀ ਲਾਰੈਂਸ ਸਕੂਲ, ਸਨਾਵਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਬਿਆਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ 1990 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਹਨ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸ਼ਬਨਮ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਤੇ ਗੁਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ। ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਰੇਲੀਗੇਰ ਹੈਲਥ ਟਰੱਸਟ (ਆਰ.ਐਚ.ਟੀ.) ਦੇ  ਸੀ.ਈ.ਓ. ਹਨ।

## ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਭਾਸ਼ਣ (ਸਤਿਸੰਗ) 
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਿਨਾਂ ਤੇ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ-ਐਤਵਾਰ) ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਸਤਿਸੰਗ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਓਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਬਿਆਸ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ  ਸਤਿਸੰਗ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਤਿਸੰਗ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਓਹ ਅਪ੍ਰੈਲ-ਅਗਸਤ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਬਿਆਸ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਉੱਤਰਧਿਕਾਰੀ 
ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ 2 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਜਸਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਥਾਪਿਆ। ਜੋ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਬਿਆਸ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਮੁਖੀ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਸੰਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਾਮਦਾਨ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਬਿਆਸ
*ਸਾਇੰਸ ਆਫ਼ ਦ ਸੋਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ
## ਹਵਾਲੇ
ਮੁੰਡੀ ਛੁਰੀਮਾਰਾਂ

**ਮੁੰਡੀ ਛੂਰੀਮਾਰਾਂ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ   ਜ਼ੀਰਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁੰਡੀ ਛੁਰੀਮਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 419 ਪਰਿਵਾਰ ਹਨ। ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ (ਭਾਵ 6 ਸਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ) 63.78% ਹੈ। 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਵੰਡ 1947/ਬਸ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਨੰਬਰਦਾਰ/ਮੁੰਡੀ ਚੂੜੀ ਮਾਰਨ/ਜ਼ੀਰਾ/ਫ਼ਰੋਜ਼ਪੁਰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ 21ਏਬੀ ਰੀਫ਼ਵਾਲਾ/ਏਪੀ 17
*ਵੰਡ ਵੇਲ਼ੇ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 
*ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੁੰਡੀਆਂ ਛੁਰੀਮਾਰਾਂ ਜਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ, ਮੁਸਲਿਮ ਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਤੇ ਸਭ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਸਜਾਵਲ ਖਾਨ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲਹਿੰਦੇ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਖਤਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਜਵੰਦਾ ਖਤੱਰੀ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੱਡੂ ਵੰਡੇ ਸਨ। ਇਸ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਸਜਾਵਲ ਖਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਆਪ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ੀਰਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਖਦੀਜਾ ਅਹਰਾਰੀ

**ਖਾਦੀਜਾ ਅਹਰਾਰੀ** ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
1964 ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਤੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਹਰਾਰੀ 1965 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਲਈ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਚਾਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ ਹੇਰਾਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। 

ਉਹ 1965 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਸਦ ਜਾਂ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਛੇ ਔਰਤਾਂ: ਕਾਬੁਲ ਦੀ ਅਨਾਹਿਤਾ ਰਤੀਬਜ਼ਾਦ, ਕਾਬੁਲ ਦੀ ਖਦੀਜਾ ਅਹਰਾਰੀ, ਕੰਧਾਰ ਦੀ ਰੁਕੀਆ ਅਬੂਬਕਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਹੇਰਾਤ ਦੀ ਮਾਸੂਮਾ ਇਸਮਤੀ, ਅਤੇ ਹੋਮਾਇਰਾ ਸਲਜੂਕੀ ਅਤੇ ਸੈਨੇਟ ਲਈ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾ ਗਾਰਦੀਜ਼ੀ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੇ 1969 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਨਹੀਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼ਿਵ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ

**ਸ਼ਿਵ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 25 ਅਗਸਤ 1818 - 15 ਜੂਨ 1878 ਤੱਕ), ਜੋ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੁਆਰਾ "ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਪੂਰਨ ਧਨੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਪਰਦਾ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ।

ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਜਨਮਾਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਆਗਰਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 25 ਅਗਸਤ 1818 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੇਠ ਦਿਲਵਾਲੀ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਤਾ ਮਹਾਂ ਮਾਇਆ ਸੀ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਿੱਖੀ। ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਗਿਆਨ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਹਾਥਰਸ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਤ ਤੁਲਸੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ। ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਸਨ, ਸੇਠ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੇਠ ਰਾਏ ਬਿੰਦਰਾਬਨ, ਜੋ ਓਹਨਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਨ।

ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਦੇ ਲਾਲਾ ਇੱਜ਼ਤ ਰਾਏ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਮਾਤਾ ਨਰਾਇਣੀ ਦੇਵੀ (ਮਾਤਾ ਰਾਧਾ ਜੀ) ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੇਠ ਸ਼ਿਵ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੰਦਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫਤਰ ਲਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਮਾਹਰ ਵਜੋਂ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਵੱਲਭਗੜ੍ਹ ਅਸਟੇਟ ਦੇ ਤਾਲੁਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਘਰ ਪਰਤਿਆ।

ਓਹਨਾਂ ਨੇ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਅਖੌਤੀ ਸੂਰਤ ਸ਼ਬਦ ਯੋਗਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ। 1861 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ (ਬਸੰਤ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ) ਦੇ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਤਿਸੰਗ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ।

ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਲਸਫੇ ਦਾ ਨਾਮ "ਸਤਨਾਮ ਅਨਾਮੀ" ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। "ਰਾਧਾ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸੂਰਤ" ਅਤੇ ਸੁਆਮੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਮਾਸਟਰ", ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸੁਰਤ ਦਾ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਮਾਸਟਰ ਵਿੱਚ ਅਭੇਦ ਹੋਣਾ।" ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਾਈ ਯੋਗ ਵਿਧੀ ਨੂੰ "ਸੂਰਤ ਸ਼ਬਦ ਯੋਗ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਨੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ‘ਨਾਮ’ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਸਾਰ-ਵਚਨ’ ਪੁਸਤਕ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ:
* 'ਸਾਰ ਬਚਨ ਵਾਰਤਿਕ' (ਸਾਰ ਬਚਨ ਵਾਰਤਕ)
* 'ਸਾਰ ਬਚਨ ਛੰਦ ਬੰਧ' (ਸਾਰ ਬਚਨ ਛੰਦ)
'ਸਾਰ ਬਚਨ ਵਾਰਤਿਕ' ਵਿੱਚ ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਸਤਿਸੰਗ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1878 ਤੱਕ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੱਤ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।

‘ਸਾਰ ਬਚਨ ਛੰਦ ਬੰਧ’ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭਾਵਾਤਮਕ ਪਹੁੰਚ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਖੜੀ ਬੋਲੀ, ਅਵਧੀ, ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ, ਵਰਗੀਆਂ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਸਫਲ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਰੂਪ ਹੈ।

ਓਹ 15 ਜੂਨ 1878 ਨੂੰ ਆਗਰਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਏ। ਓਹਨਾ ਦੀ ਸਮਾਧ ਦਿਆਲ ਬਾਗ਼, ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।

ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਲਈ, ਹਜ਼ੂਰ ਰਾਏ ਸਾਲਿਗਰਾਮ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਧਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਗਰਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਗ਼ਰੀਬ ਦਾਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1818
ਦੀਵਟ

ਦੀਵਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਬਣੇ ਦੀਵਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅੱਡੇ ਨੂੰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਦੀਵਟ ਨੂੰ ਦਵਾਖੜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੀਵਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਅੱਡਾ ਜੋ ਕੰਧ ਵਿਚ ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲਗੀਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਚਾਨਣ ਲਈ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵੇ ਹੀ ਇਕੋ ਇਕ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਦੀਵੇ ਜਾਂ ਆਲਿਆ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਾਂ ਦੀਵਟ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਾਂ ਦੀਵਾਲਗੀਰ ਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਦੀਵਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 3 ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀ, ਚਾਰ ਕੁ ਇੰਚ ਚੰਡੀ ਤੇ ਦੋ ਕੁ ਇੰਚ ਮੁਟਾਈ ਵਾਲੀ ਫੱਟੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਫੱਟੀ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਡੇਢ ਕੁ ਫੁੱਟ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਚਾਰ ਚਾਰ ਕੁ ਇੰਚ ਦੀ ਵਿਥ 'ਤੇ ਗਲੀਆਂ ਕੱਢੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਫੱਟੀ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਿਰੇ ਉਪਰ ਦੀਵਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਖੇਡ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਫੱਟੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਇਕ ਮੋਟੀ ਲੱਕੜ ਜਿਸ ਦੀ 8/ 9 ਕੁ ਇੰਚ ਲੰਬਾਈ, 8/9 ਕੁ ਇੰਚ ਚੌੜਾਈ ਤੇ 8/9 ਕੁ ਇੰਚ ਉਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਫਿੱਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੀਵਟ ਦਾ ਸਟੈਂਡ ਬਣਦੀ ਸੀ। ਫੱਟੀ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਗਲੀਆਂ ਕੱਢੇ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਇਕ 12/13 ਕੁ ਇੰਚ ਦੀ ਲੰਮੀ ਫੱਟੀ ਦਾ ਸਿਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਹੇਠਾਂ ਉਪਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਫੱਟੀ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਦੀਵਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਖੇਡ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਸੀ ਦੀਵਟ ਦੀ ਬਣਤਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਵਟ ਉੱਪਰ ਦੀਵਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਦੋ ਥਾਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਦਾ ਦੀਵਾ ਨਹੀਂ ਬਾਲਦਾ, ਸਿਵਾਏ ਤਿੱਥ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਦੀਵਟ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਭਾਲਿਆ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ ? ਹੁਣ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ। ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਬਲਣ ਵਾਲੇ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਲਾਟੂ ਅਤੇ ਟਿਊਬਾਂ ਆਮ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਤੇਜੀ ਨਿਜਾਮਪੁਰ

**ਤੇਜੀ ਨਿਜਾਮਪੁਰ** (Teji Nizampur) ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਬੱਡੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਤੇਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਪਾਇਲ ਅਤੇ ਬਲਾਕ ਦੋਰਾਹਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਿਜ਼ਾਮਪੁਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
#https://www.youtube.com/watch?v=ifU_vEfw81E
#https://www.youtube.com/watch?v=-UW00AF2obs
#https://www.youtube.com/playlist?list=PLkOHtqGOc2mDYsoscklJZgESS7femiZZ3
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਬੱਡੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਬੱਡੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ

**ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ** 

(ਜਨਮ 4 ਜਨਵਰੀ 1893- ਸ਼ਹੀਦੀ 10 ਅਗਸਤ 1938)

### ਜੀਵਨ
ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1893 ਈ: ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਮਹਾਂ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਮਾਂਗੇਵਾਲ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।
ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਮ ਸਰਦਾਰ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿਚ 1914 ਤੋਂ 1919 ਤੱਕ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਜੰਗ ਲੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਈ ਕਿ ਰਿਆਸਤੀ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਆਮ ਪ੍ਰਜਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ ਅੰਗਰੇਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ।
ਇਹ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਧੱਕੇਸਾਹੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨਾ ਹੀ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਸਮਝਿਆ ਪਟਿਆਲਾ ਫੌਜ ਨੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਗੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1931 ਈ: ਨੂੰ ਧੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਰਿਆਸਤੀ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਸ: ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਹੋਈ। ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ ਬਦ-ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਥਾਣੇਦਾਰ ਲਿਆਕਤ ਅਲੀ ਇਕ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪੰਜ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਹੋਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ
ਵੀ ਸਾਮਿਲ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀ ਜੇਹਲ ਨਾਰਨੋਲ (ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ) ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਓਥੇ ਆਪਜੀ ਨੇ ਜੇਹਲ ਵਿਚ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ 13 ਮਹੀਨੇ 13 ਦਿਨ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਪਿੰਜਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਡਰ ਚੁੱਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਕੇ ਧੂਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਭੂਤਕ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਠੀਕਰਾ ਜਾਲਮ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਭੰਨ ਕੇ 10 ਅਗਸਤ 1938 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਹਰੇਕ ਸਾਲ 8 ਤੋਂ 10 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਪਿੰਡ ਢਢੋਗਲ ਨੇੜੇ ਅਮਰਗੜ੍ਹ,ਧੂਰੀ
ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿਖੇ ਸਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
https://www.punjabijagran.com/punjab/barnala-finance-minister-cheema-came-to-pay-homage-to-shaheed-bhagat-singh-dhogal-of-parja-mandal-9117930.html
ਦਰੀਆਂ ਬੁਣਨ ਵਾਲਾ ਅੱਡਾ

ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਕੜ ਦੇ ਆਰਜ਼ੀ ਬਣਾਏ ਜਿਸ ਫਰੇਮ 'ਤੇ ਦਰੀ ਬੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ (ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ) ਉਸ ਨੂੰ ਦਰੀਆਂ ਬੁਣਨ ਵਾਲਾ ਅੱਡਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਡਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਲਾਨ, ਵਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਦਰੀਆਂ ਬੁਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਲੱਗਦੀ ਰਹੇ ਕਿਉ ਜੋ ਦਰੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਵਾ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਪੱਖਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਅੱਡਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਦੋ ਲੱਕੜ ਦੇ ਕੀਲੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਛੇ ਕੁ ਫੁੱਟ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਗੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਦੋ ਕੀਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੀਲਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨੌ ਕੁ ਫੁੱਟ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਗੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਛੇ ਫੁੱਟ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਗੱਡੇ ਕੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਦੋ ਲੱਕੜਾਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਕੜਾਂ ਉਪਰ ਪੁਰਾਣਾ ਕੱਪੜਾ ਵਲ੍ਹੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੱਪੜਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵਲ੍ਹੇਟਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਤਾਣੇ ਦੇ ਧਾਗੇ ਘਸ ਘਸ ਕੇ ਨਾ ਟੁੱਟਣ। ਬਸ, ਇਹ ਹੀ ਦਰੀਆਂ ਬੁਣਨ ਦਾ ਅੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਉਪਰ ਹੀ ਦਰੀ ਦਾ ਤਾਣਾ ਤਣ ਕੇ ਦਰੀ ਬੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 

ਫੇਰ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਕੀਲੇ ਗੱਡ ਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਅੱਡੇ ਦੀ ਥਾਂ ਲੱਕੜ ਦੇ ਚੱਕਮੇ ਅੱਡੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਚੱਕਮੇ ਅੱਡੇ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੰਜੇ ਦੇ ਬੜੇ ਫਰੇਮ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਚੌੜਾਈ ਮੰਜੇ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਚਕਮੇ ਅੱਡੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੇ ਬਣਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਦਰੀਆਂ ਬੁਣਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਦੋਹਣਾ

ਦੁੱਧ ਚੋਣ ਨੂੰ ਦੋਹਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਦੋਹਣੇ ਬਰਤਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗਿਆ ਹਾਂ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੱਝ, ਗਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਚੱਦਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਆਕਾਰ ਇਸ ਦਾ ਗੋਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੂੰਹ ਚੌੜਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕੰਢੇ ਮੁੜਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਇਸ ਦੀ ਗੁਲਾਈ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਇਸ ਦੀ ਗੁਲਾਈ ਫੇਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਗੁਲਾਈ ਮੂੰਹ ਦੀ ਗੁਲਾਈ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਈ ਸਾਈਜ਼ ਵਿਚ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਆਮ ਸਾਈਜ਼ ਵਿਚ ਸੱਤ ਅੱਠ ਕਿਲੋ ਦੁੱਧ ਚੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦੋਹਣੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਖੇਤ ਲੱਸੀ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਵੀ ਦੋਹਣੇ ਨੂੰ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਟੀਲ ਦੀਆਂ ਬਾਲਟੀਆਂ ਵਿਚ ਚੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਦੋਹਣੇ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ। ਦੋਹਣਾ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿਚ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਵਪਾਰੀ

ਇੱਕ **ਵਪਾਰੀ** ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਪਾਰੀ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਦਯੋਗ, ਵਣਜ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਪਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਮਨੁੱਖੀ, ਵਿੱਤੀ, ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਮੁਨਾਫਾ, ਨਕਦ ਪ੍ਰਵਾਹ, ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਮਾਲੀਆ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵਪਾਰਕ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ (ਵਪਾਰਕ ਜਾਂ ਉਦਯੋਗਿਕ) ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਾਲ ਪੂੰਜੀ।

ਵਪਾਰੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੇਬੀਲੋਨੀਆ ਅਤੇ ਅੱਸ਼ੂਰ, ਚੀਨ, ਮਿਸਰ, ਗ੍ਰੀਸ, ਭਾਰਤ, ਪਰਸ਼ੀਆ, ਫੀਨੀਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਲਿਤ ਸਨ। ਯੂਰਪੀ ਮੱਧਯੁਗੀ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਪਾਰੀ ਵਰਗ ਦਾ ਉਭਾਰ ਹੋਇਆ। ਖੋਜ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਯੁੱਗ ਨੇ ਨਵੇਂ ਵਪਾਰਕ ਰੂਟ ਖੋਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦਿੱਤੀ। 1600 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਮਾਲਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭ ਲਿਆ। ਯੂਰਪੀ ਵਪਾਰ ਲਈ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਖੁੱਲਣ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤੀ: ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕੈਲੀਕੋ ਕੱਪੜਾ, ਪੋਰਸਿਲੇਨ, ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਚੀਨ ਤੋਂ ਚਾਹ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਮਸਾਲੇ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ, ਚੀਨੀ, ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਰਮ ਅਤੇ ਕੌਫੀ। ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ-ਵਪਾਰੀ ਉਭਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਪਾਰਕ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਪਾਰੀ
ਨਾਹੀਦ ਫ਼ਰੀਦ

**ਨਾਹੀਦ ਫਰੀਦ** ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸੰਸਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਅਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ 'ਤੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਡਰੋਂ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਈ।    

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤਾਂ
ਅਧਿਕਾਰ (1954 ਫ਼ਿਲਮ)

**ਅਧਿਕਾਰ** ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਊਸ਼ਾ ਕਿਰਨ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਲ 1954 ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਊਸ਼ਾ ਕਿਰਨ ਦੀ ਵਧੀਆ ਕਿਰਦਾਰ ਕਰਕੇ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ
ਹਲੀਮਾ ਰਫ਼ਤ

**ਹਲੀਮਾ ਰਫ਼ਤ** ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨ ਨਰਸ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਨਰਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। 

ਆਇਸ਼ਾ ਮਕਸੂਦੀ ਅਤੇ ਹਲੀਮਾ ਰਫ਼ਤ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਨਰਸਾਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ 1932 ਵਿੱਚ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਰਸਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਦਾ ਵਿੱਚ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਮਾਨਉੱਲ੍ਹਾ ਖਾਨ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਸੋਰਾਇਆ ਤਰਜ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ 1929 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1930 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਦੀ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।

1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਬਦਲਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 1946 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੂਮੈਨ ਵੈਲਫੇਅਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਉਹ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਕਸਤ ਨਵੀਂ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸਮਰਥਕ ਸੀ। ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਜਨਰਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ਤੋਨਿਸਤਾਨ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਪਸ਼ਤੋ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਉਹ 1977 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਐਮ. ਸਈਦ: *ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ*
* ਰਹੀਮੀ ਫਾਹੀਮਾ। (1977, ਨੈਨਸੀ ਹੈਚ ਡੁਪਰੀ ਦੁਆਰਾ 1985 ਦੇ 1 ~ ਅੱਪਡੇਟ ਦੇ ਨਾਲ), ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ / ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫਰਾਉਨ, ਕਾਬੁਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤਾਂ
ਅਰਵਲ

thumb| ਸੋਨ ਨਦੀ ਅਰਵਲ ਬਿਹਾਰ
**ਅਰਵਲ** ਕਸਬਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਰਵਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਜਹਾਨਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਕਸਲਵਾਦ ਨੂੰ  ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੋ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਭਾਵ ਜਹਾਨਾਬਾਦ ਅਤੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ । ਅਰਵਲ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 588,000 ਹੈ। ਅਰਵਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਪਟਨਾ ਤੋਂ  ਲਗਭਗ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ  ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਰਵਲ ਸ਼ਹਿਰ ਸੋਨ ਨਦੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵਸਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਹੈ।

## ਭਾਸ਼ਾ 
ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਹਨ।  ਇੱਥੇ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮਾਘੀ ਹੈ। 

ਅਰਵਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਝੋਨਾ, ਕਣਕ ਅਤੇ ਮੱਕੀ  ਏਥੋਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹਨ। ਮਾਰਚ 2008 ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੋਨ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਇੱਕ ਪੁਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ 9,742 ਲੱਖ  ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਅਰਵਲ ਤੋਂ ਭੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਹਿਰ ਤੱਕ  ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਹੈ। ਕੁੜਤਾ, ਵੰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਰਪੀ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਰਨ ਸਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੰਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਆਬਾਦੀ 
ਅਰਵਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 

## ਆਵਾਜਾਈ 
NH 33 ਅਰਵਲ ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਸ਼ਰੀਫ ਅਤੇ ਫਰੱਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। NH 139 ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਨੂੰ ਪਟਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਅਰਵਲ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜਹਾਨਾਬਾਦ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ 
* ਤਾਰਿਕ ਅਨਵਰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਵਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸਿਲਾਪਾਥਰ

**ਸਿਲਾਪਾਥਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਸਾਮ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧੇਮਾਜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਹਾਟੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 470 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (290 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਿਕਾਬਾਲੀ  ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (3.7 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਰੇਲ ਅਤੇ ਸੜਕ ਪੁਲ (ਬੋਗੀਬੀਲ ਪੁਲ) ਸਿਲਾਪਥਰ ਨੂੰ ਡਿਬਰੂਗੜ੍ਹ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਲਿਨੀਥਨ ਮੰਦਰ ਸਿਲਾਪਾਥਰ ਤੋਂ  ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਇਹ ਧੇਮਾਜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਰੋਜਾਨਾਂ ਜਰੂਰਤ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਏਥੋਂ ਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਭਾਸ਼ਾ 
ਬੰਗਾਲੀ ਬੋਲੀ 10,917  ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ  ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 5,105 'ਤੇ ਅਸਾਮੀ, ਹਿੰਦੀ 4,001, ਮਿਸ਼ਿੰਗ 3,281 ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ 1,521 ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

## ਆਵਾਜਾਈ 
ਸਿਲਪਾਥਰ ਤੋਂ ਡਿਬਰੂਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।  ਅਤੇ ਧੇਮਾਜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤੋਂ 28  ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ, ਸਿਲਾਪਾਥਰ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਡਿਬਰੂਗੜ੍ਹ ਹੈ।  NH-52 ਹੁਣ NH-15 ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਏਥੋਂ  ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਨ, ਐਮ,ਈ,ਐੱਸ, ਫੁਲਵਾੜੀ, ਗੋਗਰਾ,ਲਿਕਾਬਾਲੀ,ਹਨ ਬੋਗੀਬੀਲ ਪੁਲ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ NH-37 ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ASTC ਨੇੜਲੇ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਬੱਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸ਼ੇਅਰ ਟੈਕਸੀ ਵੀ ਵੱਡੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਨਾਗਾਲੈਂਡ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਹਾਟੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੰਗੀਆ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਲਾਪਥਾਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 2010 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ , ਪਹਿਲਾਂ ਇਥੇ ਛੋਟੀ ਲਾਈਨ ਮੀਟਰ ਗੇਜ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜੁਨੇਈ ਹੈ। ਹਿਰ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਗੁਹਾਟੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਊ ਸਿਸੀਬੋਰਗਾਓਂ ਅਤੇ ਸਿਲਾਪਾਥਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਿੱਧੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ ਡਿਬਰੂਗੜ੍ਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਡਿਬਰੂਗੜ੍ਹ ਰਾਜਧਾਨੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਤੱਕ ਆਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ
ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਵਾਂ ਜੋ 2016 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ।

### ਸਕੂਲ 
* ਸਿਲਾਪਾਥਰ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ
* ਸਿਲਾਪਾਥਰ ਟਾਊਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ
* ਸਿਲਾਪਾਥਰ ਟਾਊਨ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ
* ਡੌਨ ਬੋਸਕੋ ਹਾਈ ਸਕੂਲ
* ਲਾਰਡ ਮੈਕਾਲੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ
* ਸਿਲਪਥਰ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ
* SFS ਸਕੂਲ
* ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਅਕੈਡਮੀ
* ਲਾਰਡ ਮੈਕਾਲੇ ਸਕੂਲ
* ਯੂਟੋਪੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ
* ਸਨ ਵੈਲੀ ਅਕੈਡਮੀ

### ਕਾਲਜ 
* ਸਿਲਾਪਾਥਰ ਕਾਲਜ
* ਸਿਲਾਪਾਥਰ ਟਾਊਨ ਕਾਲਜ
* ਸਿਲਾਪਾਥਰ ਸਾਇੰਸ ਕਾਲਜ
* ਸਿਲਪਥਰ ਜੂਨੀਅਰ ਸਾਇੰਸ ਕਾਲਜ
* ਪੂਰਬਾਂਚਲ ਕਾਲਜ
* ਅਬੂਟਾਨੀ ਕਾਲਜ
*

## ਰਾਜਨੀਤੀ 
ਸਿਲਾਪਾਥਰ ਉੱਤਰੀ ਲਖੀਮਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 

ਬੀ ਜੇ ਪੀ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਬਰੂਆ ਇਸ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧੇਮਾਜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧੇਮਾਜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

thumb| ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
right|thumb| 2017 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼
[thumb| 2002 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਆਬਾਦੀ ਦਾ [कार्टोग्राम|ਕਾਰਟੋਗ੍ਰਾਮ]]
ਇਹ ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਵਸੋਂ ਵਾਲੇ ਅਧੀਨ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਚੀ ਆਈਐਸਓ ਸਟੈਂਡਰਡ ਆਈਐਸਓ 3166-1 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਆਬਾਦੀ 7.84 ਅਰਬ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਚੀਆਂ
ਬਾਲੀਨਾ, ਕਾਉਂਟੀ ਟਿਪਰਰੀ

**ਬਾਲੀਨਾ** (ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ *ਬੇਲਾਨਾਹਾ* )  ਇੱਕ  ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕਾਉਂਟੀ ਟਿੱਪਰਰੀ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਨਨ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਕਿਲਾਲੋ ਦੇ ਇਸ ਦੇ 'ਟਵਿਨ-ਟਾਊਨ' ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲੌਗ ਡੇਰਗ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਸਬੇ ਕਿਲਾਲੋ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸਾਲਾਨਾ ਬ੍ਰਾਇਨ ਬੋਰੂ ਤਿਓਹਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਉੱਚ ਰਾਜੇ, ਬ੍ਰਾਇਨ ਬੋਰੂ ਦੇ ਦੋ ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਬੀਲਿਆਂ-ਆਧਾਰਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਕਸਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਹਰਲਿੰਗ ਮੈਚ ਵੀ  ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਬਾਲੀਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੇਂਟ ਐਨੀਜ਼ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਕਿਲਾਲੋ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਬਾਲੀਨਾ, ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਕਿਲਾਲੋ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ੈਨਨ ਨਦੀ ' ਤੇ ਘੁਮੰਣ ਵਾਲੇ ਬਾਰਗੇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੁਕਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ।  19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਡਬਲਿਨ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਬਾਰਜਮੈਨ ਬਾਲੀਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਉਦੋਂ ਘਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲਾਈਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਰੇਲ ਲਾਈਨਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਸਸਤਾ ਹੋ ਗਈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਐਮਰਜੈਂਸੀ (1939-1945) ਦੌਰਾਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰਗੇਸ, 1920 ਅਤੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਨਵੀਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਲਿਮੇਰਿਕ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਡਬਲਿਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ, 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਟਰੈਕ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।  

## ਆਵਾਜਾਈ 
ਬਾਲੀਨਾ ਅਤੇ ਕਿਲਾਲੋ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁੱਖ ਕਰਾਸਿੰਗ ਪੁਆਇੰਟ ਕਿਲਾਲੋ ਬ੍ਰਿਜ ਹੈ, ਜੋ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਿੰਗਲ-ਲੇਨ ਪੁਲ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਪੁਲ 'ਤੇ ਕੋਈ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਕੰਟਰੋਲ ਸਿਸਟਮ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਲੰਘਣਾ ਸੰਭਵ ਸੀ, HGVs ਅਤੇ ਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੋ HGVs ਲਈ, ਲੰਘਣਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਲਾਈਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੀਕ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਲੇਟ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੁਲ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ

ਦਸੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰੀ ਟਿਪਰਰੀ ਕਾਉਂਟੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਸ਼ੈਨਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਰਾਸਿੰਗ ਲਈ 'ਰੂਪਰੇਖਾ ਅਤੇ ਬਿਲਡ' ਕੰਟਰੈਕਟ ਲਈ ਟੈਂਡਰ ਮੰਗੇ।  ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਤੱਕ, ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ "ਬਸੰਤ 2022" "ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ" ਸੀ।  ਇੱਕ " ਸੋਡ ਟਰਨਿੰਗ " ਸਮਾਰੋਹ 2022 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,  ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਮਿਤੀ ਨੂੰ 2024 ਤੱਕ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ 

## ਆਬਾਦੀ 
ਉੱਤਰੀ ਟਿਪਰਰੀ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ 2010-2016 ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਸੇਵਾ ਸ਼ਹਿਰ" ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ,  1991 ਅਤੇ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 20 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਲੀਨਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 477 ਤੋਂ 2,442 ਵਸਨੀਕ, 500% ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਧ ਗਈ।  ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ 2016 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,632 ਸੀ। 

## ਖੇਡ 
ਬਾਲੀਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਗੈਲਿਕ ਗੇਮਜ਼ ਕਲੱਬ ਹੈ ਜੋ ਬਾਲੀਨਾ ਅਤੇ ਬੋਹਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 1885 ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਨਾ ਜੀਏਏ ਕਲੱਬ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਤਵਾਰ 20 ਨਵੰਬਰ 1887 ਨੂੰ ਨੇਨਾਘ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, 35 ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਲੱਬਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 35 ਦੀ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਲੀਨਾ ਅਤੇ ਬੋਹਰ। 1902 ਵਿੱਚ ਬੋਹੇਰ ਦੇ ਮਾਈਕਲ ਮਿਨੀਹਾਨ ਉੱਤਰੀ ਟਿੱਪਰਰੀ ਦੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਣੇ। 1883 ਵਿੱਚ ਕਿਨਕੋਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਇੱਕ ਬਾਲੀਨਾ/ਬੋਹੇਰ ਸੁਮੇਲ ਨੇ ਕਿਲਾਲੋ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਜੋ ਕਿ ਰਿਕਾਰਡ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਕਾਉਂਟੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਨਕੋਰਾ ਨੇ 2-1 ਤੋਂ 0-1 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। 

ਮਾਰਕ ਵੈਨ ਡਰੰਪਟ, ਜਿਸਨੇ 2018 ਅਤੇ 2020 ਆਲ-ਆਇਰਲੈਂਡ ਸੀਨੀਅਰ ਹਰਲਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜੇਤੂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਲੀਮੇਰਿਕ ਕਾਉਂਟੀ ਹਰਲਿੰਗ ਟੀਮ ਲਈ ਲੀਡ ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪਿਸਟ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿਤੀਆਂ,ਓਹ ਬਾਲੀਨਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਦੌਰੀ

ਦੌਰੀ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਕੂੰਡੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੂਣ, ਮਿਰਚ, ਮਸਾਲਾ ਆਦਿ ਰਗੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਦੌਰੀ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗਿਆ ਹਾਂ, ਇਹ ਵੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਉਹ ਭਾਂਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਛੇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਿਹੜੀ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਕਾੜ੍ਹਨੀ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਛੇਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਦੁੱਧ ਦੀ ਭਾਫ ਨਿਕਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਦੁੱਧ ਉਬਾਲਾ ਖਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ। ਕਾੜ੍ਹਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਕੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੌਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਚਿਉਂਕਣੀ ਕਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਘੁਮਿਆਰ ਦੌਰੀ ਨੂੰ ਚੱਕ ਉਪਰ ਵਿਉਂਤਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਕੀ ਦੌਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਵੀ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾੜ੍ਹਨੀ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਦੌਰੀ ਦੀ ਹੁਣ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੌਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਚੱਪਣ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੱਪਣ ਨੂੰ ਕਾੜਨੀ ਉਪਰ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵਿਰਲ ਰੱਖ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਭਾਫ ਨਿਕਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਧ ਉਬਾਲਾ ਖਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਉੱਤਰੀ ਲਖੀਮਪੁਰ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਸਾਮ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗੁਹਾਟੀ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲਖੀਮਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਿਉਂਸਪਲ ਬੋਰਡ ਹੈ। ਇਹ ਲਖੀਮਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਇਹ 27° 13' 60 N ਅਤੇ 94° 7' 0 E 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ  ਲਖੀਮਪੁਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਫੁਲਬਾੜੀ, ਲਾਲੁਕ, ਹਰਮੋਟੀ, ਬੋਂਗਲਮੋਰਾ, ਬਿਹਪੁਰੀਆ, ਬੋਗੀਨੋਦੀ, ਡੋਲੋਹਟ, ਢਾਕੂਖਾਨਾ, ਨਰਾਇਣਪੁਰ,  ਖੇਲਮਤੀ, ਐਨਟੀ ਰੋਡ, ਡੀਕੇ ਰੋਡ, ਕੇਬੀ ਰੋਡ,, ਅੰਗਰਖੁਵਾ, ਢਾਕੂਵਾਖਾਨੀਆ ਗੋਆਨ, ਹੰਸੂਵਾ ਤਿਨਿਆਲੀ ਆਦਿ। .

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
2001 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,  ਉੱਤਰੀ ਲਖੀਮਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 54,262 ਸੀ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ-2 ਸ਼ਹਿਰ (50,000 ਅਤੇ 99,999 ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ) ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 105,376ਹੈ।

ਮਰਦ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 53% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 47% ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਲਖੀਮਪੁਰ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 89% ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 65% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ: ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ 90% ਹੈ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ 87% ਹੈ। 

### ਭਾਸ਼ਾ 
ਅਸਾਮੀ 40,972 ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਗਾਲੀ 9,942, ਮਿਸ਼ਿੰਗ 1,195 ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ 6,383 ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 
ਲਖੀਮਪੁਰ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ 2021 ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਨਬ ਡੇਕਾ ਹਨ  

## ਆਵਾਜਾਈ 
ਉੱਤਰੀ ਲਖੀਮਪੁਰ ਨੂੰ 'ਅਰੁਣਾਚਲ ਦਾ ਗੇਟਵੇ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਵਾਈ, ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

### ਸੜਕ 
ਉੱਤਰੀ ਲਖੀਮਪੁਰ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। NH-15 ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਅਸਾਮ ਸਟੇਟ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਤੋਂ ਗੁਹਾਟੀ  ਤੇਜਪੁਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਵਾਲੇ ਰੂਟਾਂ ਲਈ ਏਸੀ ਅਤੇ ਨਾਨ-ਏਸੀ ਦੋਵੇਂ ਬੱਸਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

### ਰੇਲ 
ਉੱਤਰੀ ਲਖੀਮਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਕਾਰੀ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਰੰਗੀਆ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਰੰਗੀਆ-ਮੁਰਕੋਂਗਸੇਲੇਕ ਸੈਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੰਟਰਸਿਟੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ (ਮੁਰਕੋਂਗਸੇਲੇਕ-ਕਾਮੱਖਿਆ) ਗੁਹਾਟੀ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਲਖੀਮਪੁਰ ਅਤੇ ਗੁਹਾਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੰਗੀਆ, ਰੰਗਪਾੜਾ, ਬਿਸ਼ਵਨਾਥ ਚਰਿਆਲੀ, ਆਦਿ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਇੰਟਰਸਿਟੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ( ਨਹਰਲਾਗੁਨ -ਗੁਹਾਟੀ) ਵੀ ਇਸੇ ਰੂਟ ਰਾਹੀਂ ਹਾਰਮੋਤੀ ਅਤੇ ਗੁਹਾਟੀ ਵਿਚਕਾਰ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਹਰਮੁਤੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਾਰਮੋਤੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਏਥੋਂ ਅਗਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ  ਹੈ।

### ਹਵਾਈ ਮਾਰਗ 
ਲੀਲਾਬਾੜੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਅਲਾਇੰਸ ਏਅਰ ਦੁਆਰਾ ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਗੁਹਾਟੀ ਲਈ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦਿਨ ਉਡਾਣਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

### ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਸਤੇ 
ਉੱਤਰੀ ਲਖੀਮਪੁਰ ਤੋਂ ਫੈਰੀ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਡਿਬਰੂਗੜ੍ਹ, ਸਿਵਸਾਗਰ ਅਤੇ ਜੋਰਹਾਟ ( ਮਾਜੁਲੀ ਰਾਹੀਂ) ਦੀ  ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੋਗੀਬੀਲ ਰੇਲ ਅਤੇ ਸੜਕ ਪੁਲ ਰਾਹੀਂ ਡਿਬਰੂਗੜ੍ਹ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਸੜਕ ਹੈ।

## ਜਲਵਾਯੂ 
## ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ 
### ਕਾਲਜ 
* ਲਖੀਮਪੁਰ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ
* ਉੱਤਰੀ ਲਖੀਮਪੁਰ ਕਾਮਰਸ ਕਾਲਜ
* ਲਖੀਮਪੁਰ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲਜ
* ਲਖੀਮਪੁਰ ਤੇਲਾਹੀ ਕਮਲਾਬਰੀਆ ਕਾਲਜ
* ਉੱਤਰੀ ਲਖੀਮਪੁਰ ਕਾਲਜ
* ਬਿਹਪੁਰੀਆ ਕਾਲਜ
* ਲਾਲੁਕ ਕਾਲਜ
* ਨੌਬੋਇਚਾ ਕਾਲਜ
* ਸਂਕਾਰਦੇਵ ਮਹਾਬਿਦੈਲਾਯ

* ਘਿਲਮਾਰਾ ਟਾਊਨ ਐਚ.ਐਸ.ਸਕੂਲ
* ਲਖੀਮਪੁਰ ਕੇਂਦਰੀ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ
* ਸੇਂਟ ਮੈਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ
* ਲਾਲੁਕ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ
* ਬੋਂਗਲਮੋਰਾ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ
* ਲੋਹਿਤ ਡਿਕਰੌਂਗ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ
* ਹਰਮੋਟੀ ਹਾਇਰ ਸਕੈਂਡਰੀ ਸਕੂਲ
* ਨੌਬੋਇਚਾ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ
* ਨਰਾਇਣਪੁਰ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ

ਲਖੀਮਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਰਿਲੇਅ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਲਖੀਮਪੁਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ FM ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ 
* ਪਦਮਨਾਥ ਗੋਹੈਣ ਬਰੂਹਾ
* ਈਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰਿਕਾ
* ਊਧਬ ਭਰਲੀ, ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ
* ਲਬਣਿਆ ਦੱਤਾ ਗੋਸਵਾਮੀ, (1952-2009)
* ਰਾਜ ਜੇ ਕੋਂਵਰ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗਾਇਕ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਖੀਮਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਲਖੀਮਪੁਰ
ਟੂਟਿੰਗ

**ਟੂਟਿੰਗ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਸਰਕਲ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਆਂਗ ਨਦੀ (ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ) ਦੇ ਕੰਢੇ  ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ  ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ।    ਟੂਟਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਪਿੰਡ ਕੱਪੂ, ਬੋਨਾ,ਗੇਲਿੰਗ,ਪਲਸੀ,ਪੁਰੰਗ,ਹਨ।

## ਟਿਕਾਣਾ 
ਇਹ  ਮੈਕਮੋਹਨ ਲਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਜੇਨਗਰ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਫਰੰਟੀਅਰ ਹਾਈਵੇਅ ਤੋਂ ਮਾਗੋ- ਥਿੰਗਬੂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕੀਤਾ,     ਅਲਾਈਨਮੈਂਟ ਮੈਪ ਜਿਸਦਾ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।  ਲਗਭਗ  ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਗੇਲਿੰਗ, ਭਾਰਤ-ਤਿੱਬਤ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪਿੰਡ ਹੈ।  ਸਾਂਗਪੋ ਨਦੀ (ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ) ਤਿੱਬਤ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਸਿਆਂਗ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਆਂਗ ਨਦੀ ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 
ਟੂਟਿੰਗ-ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਟੂਟਿੰਗ ਕਸਬਾ (ADC) ਵਧੀਕ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਹੈ।   ਟੂਟਿੰਗ ਕਸਬਾ ਏਡੀਸੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ। 

ਟੂਟਿੰਗ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਗੇਲਿੰਗ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ, ਮੇਮਬਾ ਲੋਕ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਕਬੀਲੇ ਹਨ ਜੋ ਨਿੰਗਮਾ ਮਹਾਯਾਨ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਸਾਰ, ਤੋਰਗਿਆ, ਧਰੁਬਾ ਅਤੇ ਸੋਬੂਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਗੋਨਪਾਸ ਵਿੱਚ ਬਾਰਡੋ ਛਮ ਪਸ਼ੂ-ਮਾਸਕ ਲੋਕ ਨਾਚ ਕਰਕੇ  ਮੁਮਪਾ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 

## ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ 
ਗੇਲਿੰਗ, ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਦੇ ਪੈਦਲ ਮਾਰਗ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੈਂਪੋ ਤਸੋ ਝੀਲ,  ਹੈ। ਬਿਸ਼ਿੰਗ ਵਿਖੇ ਉੱਚਾ ਸਿਬੇ-ਰੀ ਝਰਨਾ, ਤਿੱਬਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਕਾਪਾਂਗਲਾ ਦੱਰੇ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼, ਅਤੇ ਠਹਿਰਨ ਲਈ ਗੇਲਿੰਗ ਵਿਖੇ ਨਿਰੀਖਣ ਬੰਗਲਾ। ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼। 

## ਆਵਾਜਾਈ 
### ਸੜਕ ਮਾਰਗ 
ਟੂਟਿੰਗ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ ਅਤੇ ਪਾਸੀਘਾਟ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪਾਸੀਘਾਟ-ਆਲੋ-ਟੂਟਿੰਗ-ਗੇਲਿੰਗ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ LAC ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਗੇਲਿੰਗ ਵਿਖੇ  ਇੰਡੋ ਤਿਬਤੀਅਨ ਬਾਰਡਰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਤੱਕ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

### ਟੂਟਿੰਗ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ 
ਟੂਟਿੰਗ ਏ ਐਲ ਜੀ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਐਡਵਾਂਸਡ ਲੈਂਡਿੰਗ ਗਰਾਊਂਡ ਏਅਰਸਟ੍ਰਿਪ ਹੈ।

## ਨਕਸ਼ਾ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਪ੍ਰਫੁੱਲ ਕਰ

**ਪ੍ਰਫੁੱਲ ਕਰ** (16 ਫਰਵਰੀ 1939 – 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022)  ਇੱਕ ਉੜੀਆ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗਾਇਕ,  ਗੀਤਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
* Biography 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰੀ ਦੇ ਲੋਕ
ਪੰਜਾ

ਦਰੀ ਦੀ ਬੁਣਤੀ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਪੇਟੇ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਤਾਣੇ ਨਾਲ ਸੈੱਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੱਕੜ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਣੇ ਸੰਦ ਨੂੰ ਪੰਜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜੇ ਨੂੰ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਹੱਥਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੇਟਾ ਦਰੀ ਦਾ ਉਹ ਧਾਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤਾਣੇ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਚੌੜਾਈ ਰੁਖ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੱਕੜ ਦਾ ਇਕ ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮਾ ਡੰਡਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਖਰਾਦ ਤੇ ਗੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਚਾਰ ਕੁ ਇੰਚ ਲੰਮੇ, ਚਾਰ ਕੁ ਇੰਚ ਚੌੜੇ ਤੇ ਇਕ ਕੁ ਇੰਚ ਮੁਟਾਈ ਵਾਲੇ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਫਿੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਟੁਕੜੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਪੱਤੀ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਪੰਜ ਚਾਰ ਕੁ ਇੰਚ ਲੰਮੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਅੱਧੀ ਕੁ ਇੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਲੱਗਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ

ਹੁਣ ਲੋਕ ਦਰੀਆਂ ਹੀ ਘੱਟ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪੰਜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ** ( ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ ) ਇੰਗਕਿਓਂਗ ਭਾਰਤ  ਦੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ( 640 ਵਿੱਚੋਂ)। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇੱਥੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਆਦਿ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਮੈਂਪਾ, ਖੰਬਾ ਕਬੀਲਾ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਤਿੱਬਤੀ ਰਾਜ ਪੋਵੋ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਿੱਬਤੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ 'ਲੁਕੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ' ਜਾਂ ਬੇਯੂਲ ( Standard Tibetan   ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ) ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਪੂਰਬੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਿੰਪੋਚੇ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਦਮਾ ਬਕੋਡ (ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪੇਮਾ ਕੋਦ, ਪੇਮਾਕੋ ਅਤੇ ਪੇਮਾਕੋ) ਨਾਮਕ ਇਹਨਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਫਿਰਦੌਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋਸ਼ੌਂਗ ਲਾ ਪਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਆਇਆ ਸੀ। ), ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 'ਲੋਟਸ ਐਰੇ'। 1914 ਦੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਸਮਝੌਤੇ ਅਤੇ ਮੈਕਮੋਹਨ ਲਾਈਨ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਖੇਤਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੀਨ ਇਸਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਤਿੱਬਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 1999 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

## ਭੂਗੋਲ 
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ ਇੰਗਕਿਓਂਗ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ  ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।, 

## ਆਵਾਜਾਈ 
ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ ਇੰਗਕਿਓਂਗ ਆਲੋ ਆਲੌਂਗ ਤੋਂ 119 ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਏਥੋਂ ਪਿੰਡ ਗੇਕੂ 28 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਸਿਆਂਗ ਨਦੀ ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ ਤੋਂ ਸਿਆਂਗ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਵਲ੍ਹ ਜਾਣ ਲਈ ਦੋ ਪੁਲ ਹਨ, (ਗਾਂਧੀ ਬ੍ਰਿਜ਼) (ਨੋਬੋ ਬ੍ਰਿਜ਼)  ਮੈਕਮੋਹਨ ਲਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਜੇਨਗਰ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਫਰੰਟੀਅਰ ਹਾਈਵੇਅ ਤੋਂ ਮਾਗੋ-  ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਵੰਡ 
ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਹਨ: ਟੂਟਿੰਗ-ਇੰਗਕਿਓਂਗ ਇੰਗਕਿਓਂਗ ਅਤੇ ਮਾਰਿਯਾਂਗ-ਗੇਕੂ। ਦੋਵੇਂ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪੂਰਬੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। 
thumb|360x360px| ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸਰਕਲਾਂ ਵਾਲਾ ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਗਕਿਓਂਗ, ਜੇਂਗਿੰਗ, ਮਾਰਿਯਾਂਗ, ਗੇਕੂ, ਕਾਟਨ, ਮੋਪੋਮ, ਟੂਟਿੰਗ, ਗੇਲਿੰਗ, ਸਿੰਗਾ, ਪੈਲਿੰਗ, ਮਿਗਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

## ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 
ਇਥੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਆਦੀ, ਇੱਕ ਚੀਨ-ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 140,000 ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਸ਼ਾਂਗਲਾ ਅਤੇ ਖੰਪਾ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੋਵੇਂ ਬੋਡਿਸ਼ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਇਹ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤਿੱਬਤੀ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਦੋਵਾਂ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 
2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ 72.01% ਆਦਿ, 6.54% ਭੋਟੀਆ, 4.44% ਨੇਪਾਲੀ, 3.93% ਹਿੰਦੀ, 1.91% ਉੜੀਆ, 1.78% ਅਸਾਮੀ, 1.42% ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ 1.25% ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭੋਜਪੁਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। 

## ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ 
#ਪੁਗਿੰਗ
#ਮੋਇੰਗ
#ਮੋਸਿੰਗ 
#ਰਾਮ ਸਿੰਗ
#ਕੋਮਕਾਰ
#ਜਾਨਬੋ
#ਬੋਮਡੋ

## ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ 
# ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਟਿਊਟਿੰਗ 
#ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਪਲੰਘ

ਪਲੰਘ ਨੂੰ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਮੰਜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਪਲੰਘ ਉਸ ਵੱਡੇ ਮੰਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਸਰਾਣੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਪੈਂਦ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਢੋ ਲਾਉਣ ਲਈ ਲੱਕੜਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਨਵਾਰੀ ਪਲੰਘ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੂਤ ਦੀ ਨਵਾਰ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਜਾ ਚਾਰ ਪਾਵਿਆਂ ਵਾਲਾ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਉਹ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਣ, ਸੂਤ ਜਾਂ ਨਵਾਰ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬੈਠਣ ਤੇ ਸੌਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪਲੰਘ ਉਹ ਵੱਡਾ ਮੰਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਆਮ ਮੰਜੇ ਨਾਲੋਂ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਲੰਘ ਉਪਰ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਅਕਤੀ ਸੌਂ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਲੰਘ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕ ਥਾਂ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਆਮ ਪਲੰਘ ਦੇ ਪਾਵੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਢਾਈ ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਖਰਾਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਰੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਬਾਹੀਆਂ ਸੱਤ ਕੁ ਫੁੱਟ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਸੇਰਵੇ ਚਾਰ ਕੁ ਫੁੱਟ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਪਲੰਘ ਵਾਣ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਰੰਗਬਰੰਗੇ ਸੂਤ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੁਣਤੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਪਲੰਘ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਉਸਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਸੂਤੀ ਨਵਾਰ ਨਾਲ ਪਲੰਘ ਬੁਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਸੂਤੀ ਨਵਾਰ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਪਲੰਘ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਜ ਵਿਚ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਦਾਜ ਵਿਚ ਬੈੱਡ ਜਾਂ ਬੌਕਸ ਬੈੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਵਾਣ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਪਲੰਘ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਹਾਂ, ਸੂਤ ਜਾਂ ਸੂਤੀ ਨਵਾਰ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਲੰਘ ਜ਼ਰੂਰ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਕੋਲ ਹਨ। ਹੁਣ ਸੂਤੀ ਨਵਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਨਾਈਲਨ ਦੀ ਨਵਾਰ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਪਲੰਘਾਂ ਦਾ ਯੁੱਗ ਬੀਤ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਬੈੱਡਾਂ ਅਤੇ ਬਕਸ ਬੈੱਡਾਂ ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਲਾਚੇਰ ਝੀਲ

**ਲਾਚੇਰ ਝੀਲ** (), **ਲਾਚ ਝੀਲ** ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰਾਈਨਲੈਂਡ-ਪੈਲਾਟੀਨੇਟ ਵਿੱਚ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1.2 ਮੀਲ) ਦੇ ਵਿਆਸ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਕੈਲਡੇਰਾ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਕੋਬਲੇਨਜ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 24 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (15 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ 37 ਕਿਮੀ (23 ਮੀਲ) ਹੈ। ਬੌਨ, ਅਤੇ ਐਂਡਰਨਾਚ ਤੋਂ 8 ਕਿਮੀ (5.0 ਮੀਲ) ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਆਈਫ਼ਲ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਆਈਫ਼ਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰਬੀ ਆਈਫ਼ਲ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 1991 ਦੇ ਪਿਨਾਟੂਬੋ ਫਟਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ, 6 ਦੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਵਿਸਫੋਟਕ ਸੂਚਕਾਂਕ (VEI) ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 13,000 ਸਾਲ ਬੀਪੀ ਦੇ ਪਲੀਨੀਅਨ ਫਟਣ ਨਾਲ ਝੀਲ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਝੀਲ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਮੋਫੇਟਾਸ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਸੁਸਤ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ
*
*
*
*
*

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Continuous event display of the 10 most recent registered seismic activities measured from the Laacher See
*
*Apokalypse im Rheintal (Cornelia Park und Hans-Ulrich Schmincke)
*Martin Hensch, etal.: Deep low-frequency earthquakes reveal ongoing magmatic recharge beneath Laacher See Volcano (Eifel, Germany). Geophys. J. Int. (2019) 216, 2025–2036 doi:10.1093/gji/ggy532
*Michael W. Förster, Frank Sirocko: Volcanic activity in the Eifel during the last 500,000 years: The ELSA-Tephra-Stack .Global and Planetary Change (2016) (PDF)
ਨਮਾਰ

ਸੂਤ ਦੀ ਬੁਣੀ ਚੌੜੀ ਪੱਟੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਲੰਘ ਆਦਿ ਬੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੁਮਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਨਮਾਰੀ ਪਲੰਘ ਦਾਜ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਘਰ ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣਿਆਂ ਲਈ ਨੁਮਾਰੀ ਪਲੰਘ ਹੀ ਡਾਹੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਨੁਮਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਤੇ ਸੂਤ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਦੋ ਲੜਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਦੋ-ਦੋ ਲੜੇ ਕੀਤੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਕ ਚਾਰ ਲੜਾ ਧਾਗਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਚਾਰ ਲੜੇ ਧਾਗੇ ਦੀ ਫੇਰ ਅੱਟੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅੱਟੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਭਿਉਂ ਕੇ ਚਰਖੇ ਉਪਰ ਕੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਕੁੱਤੇ ਗਿੱਲੇ ਗਲੋਟੇ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਪਿੰਨਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਨੁਮਾਰ ਦਾ ਤਾਣਾ ਤਣਨ ਲਈ ਧਰਤੀ ਵਿਚ 6/7 ਕੁ ਫੁੱਟ ਦੀ ਦੂਰੀ ਰੱਖ ਕੇ ਤਿੰਨ ਕੀਲੇ ਗੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਕੀਲਿਆਂ ਦੇ ਉਪਰ ਦੀ ਨੁਮਾਰ ਦਾ ਤਾਣਾ ਤਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਦੋ ਕੀਲੇ 10/12 ਫੁੱਟ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਗੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਤਾਣੇ ਦੇ ਇਕ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਇਕ ਕੀਲੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਤਾਣੇ ਵਿਚੋਂ 10/12 ਕੁ ਫੁੱਟ ਤਾਣਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੂਜੇ ਕੀਲੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਕੀਲੇ ਤੋਂ ਫੇਰ ਨਮਾਰ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।ਤਾਣੇ ਵਿਚ ਇਕ ਇਕ ਪੇਟਾ ਪਾ ਕੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਇਕ ਪਤਲੀ ਫੱਟੀ ਨਾਲ ਪੇਟੇ ਨੂੰ ਤਾਣੇ ਨਾਲ ਠੋਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਏਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਨੁਮਾਰ ਬੁਣ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਘਰ ਨੁਮਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਹੁਣ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਬੁਣੀ ਬੁਣਾਈ ਨਮਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਸੂਤ ਦੀ ਬੁਣੀ ਨੁਮਾਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਮੰਜਾ ਬੁਣਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਨਾਈਲਾਨ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੁਮਾਰਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੰਜੇ ਬੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਾਜ ਵਿਚ ਨੁਮਾਰੀ ਪਲੰਘ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਬੈਂਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਪੰਗਿਨ

**ਪੰਗਿਨ** ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ,  ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪੂਰਬੀ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ  ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 

ਇਹ ਲਗਭਗ  ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਪਾਸੀਘਾਟ ਤੋਂ, ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ। ਬੰਦੋਬਸਤ ਜੰਕਸ਼ਨ ਪੁਆਇੰਟ 'ਤੇ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਿਓਮ ਨਦੀ ਸਿਆਂਗ ਨਦੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਦਿ ਵਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।  ਇਥੋ ,ਅਤੇ ਅਲੌਗ, ਲੀਕਾਬਾਲੀ ਨੂੰ ਸਟੇਟ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ  ਅਤੇ ਸੂਮੋ ਸਰਵਿਸ ਰੋਜਾਨਾ ਹੈ। 

ਪੰਗਿਨ ਹਲਕੇ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਧਾਇਕ ਦਾ ਨਾਮ ਤਪੰਗ ਤਲੋਹ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਦਿਰਾਂਗ

**ਦਿਰਾਂਗ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮ ਕਮੇਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।  ਇਹਪਿੰਡ ਬੋਮਡੀਲਾ ਤਵਾਂਗ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਤੇ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਪਿੰਡ ਹਨ, ਸਾਂਗੇ,ਸੈਪਰ,ਵਿਸਾਖੀ ਹਨ। ਇਥੇ ਸੇਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਬੋਮਡੀਲਾ ਤੋਂ 42 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ  ਤਵਾਂਗ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਇਥੇ ਬੁਧ ਧਰਮ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਏਥੋਂ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਦਿਰਾਂਗ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ 60 ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਧਾਇਕ (ਅਗਸਤ-2019) ਦਾ ਨਾਮ ਫੁਰਪਾ ਸੇਰਿੰਗ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮ ਕਮੇਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚੰਦ੍ਰਯਾਨ-3

**ਚੰਦ੍ਰਯਾਨ-3** (, , , ) ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ (ਇਸਰੋ) ਦੇ ਚੰਦ੍ਰਯਾਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਇਹ ਤੀਜਾ ਭਾਰਤੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਖੋਜ ਮਿਸ਼ਨ ਹੈ।

ਚੰਦ੍ਰਯਾਨ-3 ਨੂੰ 14 ਜੁਲਾਈ 2023 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੈਂਡਰ ਅਤੇ ਰੋਵਰ 23 ਅਗਸਤ 2023 ਨੂੰ 18:02 ਭਾਰਤੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਚੰਦਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਖੇੱਤਰ 'ਤੇ ਉਤਰੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਭਾਰਤ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੁਲਾੜ ਯਾਨ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਉਤਾਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ 'ਤੇ ਨਰਮ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨ
ਪਲਾ

ਲੰਮੀ ਡੰਡੀ ਵਾਲੇ ਇਕ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਕਿਸੇ ਬਰਤਨ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾੜ੍ਹਣੀ ਵਿਚ ਕੜ੍ਹਦੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਪਤੀਲੇ ਵਿਚੋਂ ਗਰਮ ਦੁੱਧ/ਚਾਹ ਕੱਢਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਪਲਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਹੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ/ਹੈ। ਪਿੱਤਲ ਦਾ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ/ਹੈ ਪਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ। ਲੋਹੇ ਵਾਲੀ ਕੌਲੀ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਗੋਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ/ਹੈ। ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਪਲੇ ਵਾਲੀ ਕੌਲੀ, ਕੌਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੇਠੋਂ ਪੱਧਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਕੌਲੀ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਕੰਢੇ ਨਾਲ ਸਵਾ ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀ ਤੇ ਅੱਧੀ ਕੁ ਇੰਚ ਚੌੜੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਪਤਰੀ ਲਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਪੱਤਰੀ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਘੁੰਡੀ ਬਣਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ/ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪਲਾ ਹੱਥੋਂ ਵਿਚੋਂ ਨਾ ਨਿਕਲ ਸਕੇ। ਇਹ ਪੱਤਰੀ ਹੀ ਪਲੇ ਦਾ ਹੈਂਡਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਹੁਣ ਕਾੜ੍ਹਨੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਤਾਂ ਕੋਈ ਪੀਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਚਾਹ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਚਾਹ ਨੂੰ ਹੁਣ ਪਤੀਲੇ ਵਿਚੋਂ ਪਲੇ ਨਾਲ ਕੱਢ ਕੇ ਘੱਟ ਹੀ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਟੀਲ ਦੇ ਕੱਪ ਨਾਲ ਕੱਢ ਕੇ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਚਾਹ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜੱਗ ਵਿਚ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਜੱਗ ਵਿਚੋਂ ਗਲਾਸ, ਕੱਪਾਂ ਵਿਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਪਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੋਈ-ਕੋਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸੇਪਾ

**ਸੇਪਾ** (ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ **ਸੇਪਲਾ**) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬ ਕਮੇਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ *ਸੇਪਲਾ ਦਾ* ਅਰਥ ਹੈ 'ਦਲਦਲੀ' ਜ਼ਮੀਨ। ਇਹ ਕਸਬੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਹੈਲੀਪੈਡ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਮੇਂਗ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।  ਇਹ  ਈਟਾਨਗਰ ਤੋਂ ਅਤੇ  ਤੇਜਪੁਰ (ਅਸਾਮ) ਤੋਂ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਲੁੰਕਪੌਂਗ  ਤੋਂ  ਟੈਂਗਾ ਵੈਲੀ ਰੋਡ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਸੇਪਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੱਠ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਹਲਕੇ ਸੇਪਾ ਈਸਟ ਅਤੇ ਸੇਪਾ ਵੈਸਟ ਹਨ। 

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
2001 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,  ਸੇਪਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 14,965 ਸੀ; ਮਰਦ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 53% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 47% ਹਨ; ਆਬਾਦੀ ਦਾ 21% 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਸੀ; ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 53% ਸੀ - 59.5% ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਤੋਂ ਘੱਟ, 64% ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ 41% ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ।

ਸੇਪਾ ਦਾ ਇੱਕ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਸੇਪਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ  ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ FM ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਆਵਾਜਾਈ
ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਮਾਰਗ ਨਾਹਰਲਾਗੁਨ ਹੈਲੀਪੈਡ (ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ) ਅਤੇ ਹੋਲਾਂਗੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ (ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼) ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਹਰਲਾਗੁਨ ਅਤੇ ਈਟਾਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਗੁਹਾਟੀ ਦੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਾ ਗੋਪੀਨਾਥ ਬੋਰਦੋਲੋਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਲਈ ਉਡਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਲਗ ਅਲਗ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਕਨੈਕਟਿੰਗ ਉਡਾਣਾਂ ਹਨ। APST (ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ) ਬੱਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਗੁਹਾਟੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ਪੁਰ, ਈਟਾਨਗਰ ਤੋਂ ਨਾਹਰਲਾਗੁਨ ਰਾਹੀਂ  ਅਲਗ ਅਲਗ  ਦਿਨਾਂ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀ ਵਿੰਗਰਜ਼ ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਸੂਮੋ ਟੈਕਸੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸੇਪਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਇਹ NH13 'ਤੇ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵੱਡੇ ਟ੍ਰਾਂਸ-ਅਰੁਣਾਚਲ ਹਾਈਵੇਅ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਨਿਰਮਾਣ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਹੈਲੀ-ਏਅਰਲਿਫਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੂਰੀ (ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੋਲੋਰਿਆਂਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ) ਅਤੇ ਸਰਲੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਰੁੰਗ ਕੁਮੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਬੀਆਰਓ ਦੁਆਰਾ 2017 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਸੜਕ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕੋਲੋਰਿਆਂਗ-ਹੁਰੀ-ਸਰਲੀ-ਤਲੀਹਾ-ਦਾਪੋਰੀਜੋ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਕਰੇਗੀ। ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਸਰਲੀ-ਤਲੀਹਾ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ।   ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਾਲਿਹਾ- ਦਾਪੋਰੀਜੋ, ਤਲੀਹਾ - ਨਾਚੋ, ਤਾਲਿਹਾ-ਤਾਟੋ ( ਸ਼ੀ ਯੋਮੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫਰਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਸਨ, ਇਹ ਸੇਪਾ-ਤਮਸਾਂਗ ਯਾਂਗਫੋ-ਸਰਲੀ ਤੋਂ ਰਣਨੀਤਕ ਸਰਹੱਦੀ ਸੰਪਰਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ। -ਕੋਲੋਰਿਯਾਂਗ-ਸਰਲੀ-ਨਾਚੋ (ਅਤੇ ਦਾਪੋਰੀਜੋ- ਟੈਕਸਿੰਗ ਤੋਂ ਪਰੇ)-ਤਾਟੋ (ਅਤੇ ਮੇਚੁਕਾ -ਗੇਲਿੰਗ ਅਤੇ ਆਲੋ ਤੋਂ ਪਰੇ) 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੂਰਬ ਕਮੇਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੂਰਬ ਕਮੇਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਪਲੀ

ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਇਕ ਮਾਪ ਨੂੰ ਪਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਮਾਪ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਪਲੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤੋਲਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਪਲੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਤੇਲ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਪਲੀ ਸਬੰਧੀ ਅਖਾਣ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ “ਬੰਦਾ ਜੋੜੇ ਪਲੀ ਪਲੀ, ਰਾਮ ਰੁੜ੍ਹਾਵੇ ਕੁੱਪਾ।” ਪਹਿਲਾਂ ਜਦ ਬਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਖੰਡ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਖਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖੰਡ (ਬੂਰਾ ਖੰਡ) ਵਿਚ ਘਿਉ ਪਲੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੱਡੂ ਜਲੇਬੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਹੀ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਕੰਮ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦੀਵਿਆਂ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੇ ਸਰੀਰ ਉਪਰ ਤੇਲ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਖਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਪਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪੁਲੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਛੋਟੀ ਕਟੋਰੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕਟੋਰੀ ਵਿਚ ਇਕ 6/7 ਕੁ ਇੰਚ ਦੀ ਡੰਡੀ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮੁੜਵੀਂ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਬੱਸ, ਇਹ ਹੀ ਪਲੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਹੁਣ ਪਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਮਾਤਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਪਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼