ਰਾਜਕਵੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ

**ਰਾਜਕਵੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Rajkavi Inderjeet Singh Tulsi;**  2 ਅਪ੍ਰੈਲ 1926 – 11 ਮਈ 1984), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਕਵੀ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗੀਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਰੋਮਾਂਸ, ਕਿਰਤੀ ਜੀਵਨ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਦਗੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1962 ਵਿੱਚ ਰਾਜਕਵੀ ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 1926 ਨੂੰ ਸਰਦਾਰਨੀ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਮੂਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਕਨਕਚਾ, ਲਾਹੌਰ, ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ 2 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ।

ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਛੱਡੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਮਰਦ ਵਾਰਸਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ (ਸਿੱਖ ਬਾਣੀ) ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਚਿੱਟੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੋ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਡਰ ਕਾਰਨ ਕਿ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਖੋਹ ਲੈਣਗੇ।

9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 6 ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਸੁਣਾਇਆ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਨਾਬਾਲਗ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਦਿਨ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

1947 ਵਿਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਜੋੜਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਤੇਲ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਪੋਤੀ ਸੀ, ਸਿਮਰਨ ਜੱਜ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ-ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਈ ਟੀਵੀ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਲਈ ਰਨਵੇਅ 'ਤੇ ਚੱਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਗੋਵਾਰੀਕਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਐਵਰੈਸਟ. ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਨਟੈਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਗਿਆਨੀ (ਸਿੱਖ ਭਜਨ ਗਾਇਨ) ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ 
ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋੜਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਇਕ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਰੇਲ ਮੰਤਰੀ ਜੀਵਨ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਕੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ ਕਵੀ ਸਮੇਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

1955 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜ ਕਵੀ (ਕਵੀ ਲਾਰੌਟ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਤੁਲਸੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਸਨ। ਇਹ ਨਹਿਰੂ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਲਸੀ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਹੋਵੇਗੀ।

1966 ਵਿੱਚ, ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹਸਤੀ ਬਣ ਗਈ।

ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਮਨੋਬਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ. ਤੁਲਸੀ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 1000 ਤੱਕ ਚਲੀ ਗਈ&nbsp;ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਉਸ ਸਿਪਾਹੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨੋਬਲ ਵਧਾ ਸਕੇ।

ਲੱਦਾਖ ਤੋਂ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ: "ਬਰਫ ਬਣੇ ਅੰਗਾਰੇ" (ਬਰਫ਼ ਅੱਗ ਦੇ ਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ), ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਲੱਦਾਕ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ, "ਸੁਰ ਸਿੰਘਰ" (ਮੇਲੋਡੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ)।

ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ "ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਆਖਰੀ ਗੁਰੂ, "ਦਰਵੇਸ਼ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ" 'ਤੇ ਸੀ। ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵੀ ਸੀ।

## ਮੌਤ 
1984 ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤਾ।

## ਅਵਾਰਡ 
* 1962 ਵਿੱਚ, ਰਾਜਕਵੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਨਰਹਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗਾਡਗਿਲ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਕਵੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
* 1966 ਵਿੱਚ, ਰਾਜਕਵੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਵਾਰਡ (ਭਾਰਤ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ 
* ਸ਼ੋਰ 1972
* ਬੌਬੀ
* ਚੋਰ ਮਚਾਏ ਸ਼ੋਰ 1974
* ਸੌਦਾ 1974
* ਜਾਸੂਸ ਕਰੋ 1975
* ਜ਼ਮੀਰ 1975
* ਫਕੀਰਾ 1976
* ਕਾਲੀਚਰਨ 1976
* ਸੰਤੋ ਬੰਤੋ 1976 ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ
* ਕਰਮ 1977
* ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਔਰ ਪਾਇਲ 1977
* ਜ਼ਮਾਨਤ
* ਭਗਤੀ ਮੇਂ ਸ਼ਕਤੀ 1978
* *ਲਾਡਲੀ* 1978-ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ
* ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ (ਫ਼ਿਲਮ) 1978
* ਅਹਿੰਸਾ 1979
* ਜੰਡੇਰ 1979
* ਰਾਜ ਮਹਿਲ 1982
* ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ 1984 ਦੇ ਬੋਲ ਵੀ ਸਿੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਕਵੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ
* *ਯਾਰ ਗਰੀਬਾ ਦਾ -1986 ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ*

### ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 
* ਬਰਫ ਬਨੀ ਅੰਗਾਰੇ
* ਦਰਵੇਸ਼ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਸੁਰ ਗਾਇਕ - ਕਵਿਤਾ
* ਪਰਮ ਪੁਰਖ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ) - ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1984
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ