open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼

**ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼** (ਜਨਮ 8 ਮਈ 1909-ਦੇਹਾਂਤ 18 ਫਰਵਰੀ 1997) ਫਾਰੂਖਾਬਾਦ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਅਤੇ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਸਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ। 

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ 
ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦਵਾਰਕਾ ਨਾਥ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਪੋਤੇ ਸਨ , ਜਿਨਹਾਂ ਨੇ 1875 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ "ਦਵਾਰਕਿਨ" ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ "ਦਵਾਰਕਿਨ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ" ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਸੀ। **ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼** ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚਰਚ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਉਹ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਸੀ (ਉਹ ਫੁਟਬਾਲ, ਹਾਕੀ, ਪੋਲੋ ਅਤੇ ਬਿਲੀਅਰਡਜ਼ ਖੇਡਦੇ  ਸੀ। ਉਹਨਾਂ  ਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਵੀ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇੱਕ ਫੁਟਬਾਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਅੱਖ ਦੀ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।

ਫਿਰ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਮੁੜੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਰਿਜਾ ਸ਼ੰਕਰ, ਮੁਹੰਮਦ ਸਗੀਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਦਬੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਾਰੂਖਾਬਾਦ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਮਸੀਹ ਖਾਨ ਤੋਂ ਤਬਲੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸ਼ਗਿਰਦ ਬਣ ਗਏ। ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਹੁਣ ਤਬਲੇ ਦੀ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।ਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਰਲਾ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਉਹ ਸੌਰਵ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ ਅਤੇ 'ਸੰਗੀਤ ਰਿਸਰਚ ਅਕੈਡਮੀ' ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ  ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ *ਜਾਦੂਭੱਟ*, ਅੰਧਾਰੇ ਆਲੋ ਅਤੇ *ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਓ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ* (1958) ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਦ ਡਰੱਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪਰਕਸ਼ਨ 

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਐਨੀਮੇਟਡ ਸ਼ਾਰਟ ਬੀਡ ਗੇਮ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਈਸ਼ੂ ਪਟੇਲ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬੌਬਾਜ਼ਾਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ 25 ਡਿਕਸਨ ਲੇਨ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਉੱਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਕਸਰ ਆਉਣਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਗਾਇਕਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 1954 ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਾਗ ਛਯਾਨਟ।

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਕਨਾਈ ਦੱਤਾ, ਸ਼ਿਆਮਲ ਬੋਸ, ਸ਼ੰਕਰ ਘੋਸ਼, ਅਨਿੰਦੋ ਚੈਟਰਜੀ, ਅਤੇ ਨਿਖਿਲ ਘੋਸ਼, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਗਾਇਕ ਪ੍ਰਸੂਨ ਬੈਨਰਜੀ, ਅਜੋਏ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਸੁਮਨ ਘੋਸ਼ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਭਾਦੁਡ਼ੀ, ਅਤੇ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਲ ਗ੍ਰਾਂਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ 7 ਮਈ 2012 ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਦੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ 
* 1968-ਡਰੱਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਵਾਲੀਅਮ. 1-ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ
* 1979-ਡਰੱਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਵਾਲੀਅਮ. 2 ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ
* 1985-ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਹਾਰਮੋਨਿਯਮ ਅਤੇ ਵਾਇਲਨ-ਈ. ਐਮ. ਆਈ.
* 1993-ਕੀਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਰਾਗ-ਈ. ਐਮ. ਆਈ.
* 2004-ਧੁਨ-ਸਾਰੇਗਾਮਾ
* 2004-ਰਾਗ ਚਾਰੁਕੇਸ਼ੀ-ਸਾਰੇਗਾਮਾ
* 2004-ਰਾਗ ਹਰੀਪ੍ਰਿਆ-ਸਾਰੇਗਾਮਾ
* 2004-ਰਾਗ ਝਿੰਝੌਤੀ-ਸਾਰੇਗਾਮਾ
* 2004-ਰਾਗ ਮਿਸ਼ਰਾ ਕਾਲੇਂਗਰਾ-ਸਾਰੇਗਾਮਾ
* 2004-ਰਾਗ ਸ਼ਿਆਮ ਕਲਿਆਣ

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
ਸੰਨ 1974 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ  ਅਕਾਦਮੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਡਾਂਸ ਐਂਡ ਡਰਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1984 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Jnan Prakash Ghoshਤੇਆਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ
* last.fm 'ਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1997
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909
ਮੁੰਨਾ ਸ਼ੁਕਲਾ

**ਮੁੰਨਾ ਸ਼ੁਕਲਾ** (ਜਨਮ 7 ਦਸੰਬਰ 1943- ਦੇਹਾਂਤ 11 ਜਨਵਰੀ 2022) ਇੱਕ ਕਥਕ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਲਖਨਊ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ। ਕਈ ਪੀਡ਼੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਨਾਚ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਮੁੰਨਾ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਰੂਪ ਕਥਕ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਕ ਵਾਦਕ ਸਵਰਗੀ ਅੱਚਨ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਪੋਤਾ ਅਤੇ ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ।

ਸੰਨ 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸਿਖਲਾਈ 
ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਵਰਗੀ ਸੁੰਦਰ ਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲਾ ਤੋਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਕਥਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਏਕਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
1968 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਾ ਛਾਇਆ, ਪੁਣੇ ਵਿਖੇ ਉੱਨਤ ਕਥਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਾਲਮਾਲਾ, ਤਲਚੱਕਰ, ਹਿਮਰਾਜਾ, ਰਾਜਪੂਤ-ਰਮਾਨੀ, ਸ਼ਾਹੀ-ਮਹਫਿਲ, ਹਿੰਦੋਲਾ, ਕਥਕ ਕੀ ਕਹਾਣੀ, ਹੋਲੀ ਅਤੇ ਤਰਾਨਾ ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਲਿਯਾਦਮਨ, ਮਾਖਣਲੀਲਾ, ਬੰਸੀਲੀਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਬਾਂਸੂਰੀਆ ਵਰਗੇ ਪੂਰੇ ਨਾਚ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਕਲਾ ਦੀ ਪਾਰਖੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੁਆਰਾ ਬਾਖੂਬੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਮਰਾਠੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡਾਂਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ  ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੇਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਵਿਤਾ ਠਾਕੁਰ, ਸ਼ਰੂਤੀ ਸ਼ੁਕਲਾ ਅਤੇ ਰਾਖੀ ਦੂਬੇ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਕਲਾ 1976 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਕਥਕ ਕੇਂਦਰ (ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕਥਕ ਡਾਂਸ) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੜਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨ-ਏ-ਮੁਗਲ (ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਡਾਂਸ ਡਰਾਮਾ) ਤ੍ਰਾਟਕ, ਕਥਕ ਪ੍ਰਸੰਗ, ਅਨਵੇਸ਼ਾ, ਕ੍ਰੌਂਚ-ਬਧ, ਚਤੁਰੰਗ, ਅੰਗਾ-ਮੁਕਤਰੀ, ਰਾਗਨਵੀਤਾ, ਗੋਵਰਧਨ, ਬਹਾਰ ਅਤੇ ਕਥਕਾਇਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹੋਰ ਕੰਮ 
* ਅਜ਼ੀਜ਼ੁਨੀਸਾ-ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 1998 ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ 
* ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ-ਪੀ. ਕੇ. ਕੇਂਦਰ ਲਈ ਇੱਕ ਓਪੇਰਾ, 1997
* ਇੰਦਰ ਸਭਾ-ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 1996 ਲਈ ਇੱਕ ਓਪੇਰਾ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸਨਮਾਨ, 2003
* ਸੁਰ ਸਿੰਗਰ ਸੰਸਦ, ਬੰਬਈ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੰਗਦੇਵ ਅਵਾਰਡ, 1989
* U.P.S.N. ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ, 1988.
* ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ-2006 

## ਅਵਾਰਡ 
* ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸਨਮਾਨ, 2003
* ਸੁਰ ਸਿੰਗਾਰ ਸੰਸਦ, ਬੰਬਈ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੰਗਦੇਵ ਅਵਾਰਡ, 1989
* ਯੂ.ਪੀ.ਏਸ.ਏਨ. ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ, 1988.
* ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ-2006 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943
ਰਾਮ ਸਹਾਏ (ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ)

**ਰਾਮ ਸਹਾਏ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਉਹ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ ਅਤੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ  ਲਖਨਊ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਮੋਧੂ ਖਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਬਲਾ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਹੜਾ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਘਰਾਣੇ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਰਾਮ ਸਹਾਏ ਦਾ ਜਨਮ 1780 ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ (ਹੁਣ ਵਾਰਾਣਸੀ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਹਾਏ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਸੀਆ ਸਹਾਏ ਜੌਨਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਗੋਪਾਲਪੁਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਸਹਾਏ ਨੇ ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਸਹਾਏ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਜਾਨਕੀ, ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰੀ ਸਹਾਏ ਸਾਰੇ ਕਥਕ ਨ੍ਰਿਤਕ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤਬਲਾ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਖਨਊ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੋਧੂ ਖਾਨ ਦੇ ਸ਼ਗਿਰਦ ਬਣ ਗਏ। ਮੋਧੂ ਖਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਰਾਮ ਸਹਾਏ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਬਲਾ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ  ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਨਿਯੁਕਤ ਨਵਾਬ ਵਜ਼ੀਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੇ ਤਬਲਾ ਵਾਦਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਸਹਾਏ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਮੋਧੂ ਖਾਨ ਇਸ ਸੱਦੇ ਤੇ ਇਸ ਸ਼ਰਤ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਰਾਮ ਸਹਾਏ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਸਹਾਏ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਬਲਾ ਵਾਦਨ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।

ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਲਖਨਊ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਹਾਏ ਬਨਾਰਸ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਬਲਾ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸ਼ੈਲੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਤੀਬਰ ਅਭਿਆਸ ਨੇ ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣੇ (ਜਾਂ ਬਨਾਰਸ ਬਜਲਾ) ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ-ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਜੋ ਤਬਲਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। ਬਨਾਰਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਇੱਕ ਤਬਲਾ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸੰਗੀਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਿਆਲ (ਵੋਕਲ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ) ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਪਦ ਅਤੇ ਕਥਕ ਨਾਚ ਵਰਗੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਸਹਾਏ ਨੇ ਦਹੀਨਾ (ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਢੋਲ) ਉੱਤੇ ਨਾ ਸਟ੍ਰੋਕ ਲਈ ਇੱਕ ਕਰਵਡ ਰਿੰਗ ਫਿੰਗਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬਨਾਰਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਗੱਤਾਂ, ਟੁਕੜੇ ਅਤੇ ਪਰਾਨ ਵਰਗੇ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਥਾਨ, ਬਨਾਰਸ ਥੀਕਾ ਅਤੇ ਫਰਦ ਵਰਗੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ।

## ਵਿਰਾਸਤ 
ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨਃ ਇੱਕ ਸਹਾਏ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਬਨਾਰਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕਾਂਠੇ ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੱਥਕ ਨਾਚ ਵਿੱਚ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਕਾਲੀ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਕਿਸ਼ਨ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਦਾ ਸਹਾਏ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪਰੋਫਾਇਲਃ ਪੰਡਿਤ ਰਾਮ ਸਹਾਏ, ਬਨਾਰਸ ਤਬਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਝਰਨਾ
* ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਨਾ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1826
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1780
ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੀਡਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ

alt=बिज रोपन|right|250x250px| ਬੀਜ ਲਾਉਣਾ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੀਜ ਨਿਗਮ(ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੀਡਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ) ਖੇਤੀ ਕਿਸਾਨ ਕਲਿਆਨ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਅਨੁਸੂਚੀ 'ਬੀ' ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲੀ ਮਿੰਨੀਰਤਨ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1963 ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਭਵਨ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਆਪਣੇ ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 600 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਲਗਭਗ 12500 ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਕ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤੀ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਗਮ ਦਾ ਕੁਲ ਵਪਾਰ 600 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਾ ਹੈ। ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ 60 ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਬਾਜ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  2017-18 ਵਿੱਚ 841.55 ਕਰੋੜ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ 65 ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਤਿਲਾਂ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜੀਆਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਸਿੰਕਦਰਾਬਾਦ, ਭੋਪਾਲ, ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਪੂਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀਜ ਡੀਲਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ, ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ ਕਿੱਟਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਬੀਜ ਵਿਕਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ। ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 2800 ਬੀਜ ਡੀਲਰ ਹਨ ਜੋ ਕੁੱਲ ਵਿਕਰੀ ਟਰਨਓਵਰ ਦੇ 65% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ।
thumb| ਕਾਰੀਗਰ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* **ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੀਡਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ** ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
ਡੀਟਾ ਹੌਪਕਿੰਸ ਕਿੰਨੀ

**ਡੀਟਾ ਹੌਪਕਿੰਸ ਕਿੰਨੀ** (13 ਸਤੰਬਰ, 1855-16 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1921) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਆਰਮੀ ਨਰਸ ਕੋਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਸੀ, ਜੋ 1901 ਤੋਂ 1909 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਡੀਟਾ ਹੌਪਕਿੰਸ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ, [1] ਸੀ. ਟੀ. ਹੌਪਕਿੰਸ ਅਤੇ ਮਾਇਰਾ ਬਰਨੇਟ ਹੌਪਕਿੰਸ ਦੀ ਧੀ। ਉਸਨੇ ਮਿੱਲਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। [2]

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਕਿਨੀ ਨੇ 1898 ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਦੀ ਨਰਸ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ, ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸੀਡੀਓ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫੋਰਟ ਬੇਅਰਡ, ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਟੀ.ਬੀ. ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1901 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਆਰਮੀ ਨਰਸਿੰਗ ਕੋਰ ਦੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਬਣ ਗਈ।[1] ਉਸ ਸਾਲ, ਉਸਨੂੰ "ਸ਼ਾਇਦ ਅੱਜ ਨਰਸਿੰਗ ਪੇਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਪੱਸ਼ਟ ਔਰਤ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।[2] ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਦੌਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।[3] ਉਸਨੇ 1909 ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਡੈਂਟੈਂਸੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।[4]

ਕਿਨੀ ਨੇ 1914 ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸਰਗਰਮ ਨਰਸਿੰਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕੀ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਨਰਸਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।[1]

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਡੀਟਾ ਹੌਪਕਿੰਸ ਨੇ 1874 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕ ਕਿਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, [1] ਅਤੇ 1878 ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 1921 ਵਿੱਚ, 65 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਬੈਂਗੋਰ, ਮੇਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। [2]

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1921
ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਜਨ ਅਤੇ ਸਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ

**ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ ਅਤੇ ਸਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ** ਭਰਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਖਿਆਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਗਾਇਕ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ, ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1998 ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਗੰਧਰਵਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ 1994-1995 ਅਤੇ 14 ਦਸੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਤਾਨਸੇਨ ਸਨਮਾਨ [ID1] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਰਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੀ ਮੌਤ 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਕਾਰਨ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ।
thumb|ਪੰਡਿਤ ਰਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ (2020)
thumb|ਪੰਡਿਤ ਸਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ (2020)
[right|thumb|ਰਾਜਨ ਅਤੇ ਸਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ ਭਾਰਤ ਭਵਨ [ਭੋਪਾਲ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ (ਜੁਲਾਈ 2015) ]]

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਰਾਜਨ ਮਿਸ਼੍ਰਾ (1951-2021) ਅਤੇ ਸਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ (ਜਨਮ 1956) ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਦੇ ਭਰਾ, ਬੜੇ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਹਨੂੰਮਾਨ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ, ਸਾਰੰਗੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਗੋਪਾਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ 1977 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਮੇਸ਼ ਨਗਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਰਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ(1951-2021) ਅਤੇ ਸਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ (ਜਨਮ 1956) ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਦੇ ਭਰਾ, ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਹਨੂੰਮਾਨ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ, ਸਾਰੰਗੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਗੋਪਾਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ 1977 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਮੇਸ਼ ਨਗਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹੁਣ ਰਹਿੰਦੇ ਰਹੇ।
## ਕੈਰੀਅਰ 
ਰਾਜਨ ਅਤੇ ਸਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣੇ ਦੇ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਖਿਆਲ ਗਾਉਣ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਮਿਸ਼ਰਾ ਭਰਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਲੇਖਾਕਾਰ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ  ਸਤਗੁਰੂ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਸਤਗੁਰੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਦੁੱਗਣੀ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਰਿਆਜ਼ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1978 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਰਮਨੀ, ਫਰਾਂਸ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਆਸਟਰੀਆ, ਯੂਐਸਏ, ਯੂਕੇ, ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼, ਯੂਐਸਐਸਆਰ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਕਤਰ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ
ਅਰਚਨਾ ਭਾਰਗਵਾ

**ਅਰਚਨਾ ਭਾਰਗਵ** ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਅਰਚਨਾ ਭਾਰਗਵ 2011 ਵਿੱਚ ਕੇਨਰਾ ਬੈਂਕ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (UBI) ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨ-ਕਮ-ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ। ਉਹ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ ਹੈ।

ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਆਪਣੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਰੈਂਕ ਮਰਕੈਂਟਾਈਲ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ (ਆਰਐਮਪੀਐਲ) ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ
ਊਸ਼ਾ ਥੋਰਾਟ

**ਊਸ਼ਾ ਥੋਰਾਟ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Usha Thorat;** ਜਨਮ 20 ਫਰਵਰੀ 1950) ਨੇ 10 ਨਵੰਬਰ 2005 ਤੋਂ 8 ਨਵੰਬਰ 2010 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) (ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ) ਦੀ ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਥੋਰਾਟ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਊਸ਼ਾ ਥੋਰਾਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ, ਇੰਡੀਅਨ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀਜ਼ ਟਰੇਡਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਬੋਰਡਾਂ 'ਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਰਹੀ ਹੈ।

ਉਹ ਵਿੱਤੀ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Reserve Bank of India 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਪਰੂਰ ਸੁੰਦਰਮ ਅਈਅਰ

**ਪਰੂਰ ਸੁੰਦਰਮ ਅਈਅਰ** ਕੇਰਲ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਧਾਰਾਵਾਂ, ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ , ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਅਈਅਰ ਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਸੰਗੀਤਾ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

## ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ 
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਐਸੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰੂਰ ਬਾਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਪਰੂਰ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਕੇਰਲ ਦੇ ਪਰੂਰ ਨਾਮ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਸੰਨ 1909 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਡਿਤ ਵੀ. ਡੀ. ਪਲੁਸਕਰ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾ ਵਿਦਿਆਲਯ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1922 ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ  ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕੁਝ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ।

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰੀਕੇਸਨਾਲੂਰ ਮੁੱਤਿਆ ਭਗਵਦਰ ਅਤੇ ਚੈਂਬਾਈ ਵੈਦਿਆਨਾਤ ਭਗਵਦਰ ਵਰਗੇ ਸਾਥੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸੁੰਦਰਮ ਅਈਅਰ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖਾਨ ਸਾਬ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚੈਂਬਰ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।

## ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ 
ਉਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਭਾਗੀਰਥੀ ਅਮ੍ਮਲ ਦੇ ਅੱਠ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਐਸ ਸੀਤਲਕਸ਼ਮੀ (ਬੀ 1920) ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਇਆ। ਸੁੰਦਰਮ ਅਈਅਰ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਐਮ. ਐਸ. ਅਨੰਤਰਮਨ (ਆਈ. ਡੀ. 1), ਚੌਥਾ ਬੱਚਾ ਅਤੇ ਐਮ. ਐਸ ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਉਰਫ ਐਮ. ਐਸਜੀ, (ਆਈ. ਡਿ. 2), ਅੱਠਵਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪਰੂਰ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਇਲਿਨ ਗਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਅਨੰਤਰਮਣ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਐੱਮ. ਏ. ਸੁੰਦਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਐੱਮਏ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਐੱਸ. ਐੱਸ ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੋਟੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਜੀ. ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਾਨਿਧੀ ਅਤੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਪਰੂਰ ਸੁੰਦਰਮ ਅਈਅਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦਸੰਬਰ 1974 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਾਲਾ ਹੋਨਾਟੀ

**ਮਾਲਾ ਹੋਨਾਟੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Mala Honnatti**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਹਾੜੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ, ਟ੍ਰੈਕਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਬੈਂਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਉਸਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਾਲਜ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਤੋਂ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ 30 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹਸੀ ਖੇਡਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਤੀਬਰ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਜਨੂੰਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਉਸਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸਾਹਸ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਉਸਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵੱਲ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਰਾਥਨ ਦੌੜਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਸਿਖਲਾਈ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕਰਾਟੇ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 2024 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 26 ਪੂਰੀਆਂ ਮੈਰਾਥਨਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਅਲਟਰਾ-ਮੈਰਾਥਨਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਟਰੈਕ ਰਿਕਾਰਡ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਆਈਸ ਮੈਰਾਥਨ ਅਤੇ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਲਟਰਾ ਦੌੜ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਬਣ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 2011 ਦੇ ਐਵਰੈਸਟ ਬੇਸ ਕੈਂਪ ਮੈਰਾਥਨ ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੀ ਪੁਰਸ਼ ਜਾਂ ਔਰਤ ਭਾਰਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਖੁੰਝ ਗਈ ਸੀ। '''ਦ ਬੈਟਰ ਇੰਡੀਆ''' ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਡਾਇਨਿੰਗ ਟੈਂਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ ਆਇਆ ਸੀ। ਭੂਚਾਲ ਵਿੱਤ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਝਟਕਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਤਿਆਰੀ ਲਈ 23 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਨੂ ਆਯੰਗਰ

**ਅਨੂ ਆਇਯੰਗਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Anu Aiyengar**) ਮੈਨਹਟਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵਿੱਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ JPMorgan Chase &amp;amp; Co, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਸਹਿ-ਮੁਖੀ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਆਇਯੰਗਰ ਨੇ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਦੇ ਸਮਿਥ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਲਿਬਰਲ ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਿਥ ਦੇ ਵਪਾਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੇ ਸਹਿ-ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਆਇਯੰਗਰ ਨੇ ਵੈਂਡਰਬਿਲਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ ਰਾਹੀਂ ਆਰਾਮ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਆਇਯੰਗਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਮਰੀਕਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1999 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦਿੰਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਦੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੇ 'ਗਲਤ ਲਿੰਗ, ਗਲਤ ਰੰਗ ਅਤੇ ਗਲਤ ਦੇਸ਼' ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਜੇਪੀ ਮੋਰਗਨ ਚੇਜ਼ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* "ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ" - ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਪਹਿਰਾਵਾ

## ਭਾਸ਼ਣ 
* ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਦਾ "2019 ਸਾਲਾਨਾ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਤ ਡਿਨਰ ਵਿੱਚ" (ਮਾਰਚ 2019)।
* ਫੋਰਬਸ ਅੰਡਰ 30 (ਸਤੰਬਰ 2018)

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਮਰੀਕੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਹਿੰਦੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਉਮਾ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ

**ਉਮਾ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Uma Subramaniam**) ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਦਸੰਬਰ 2003 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਕਾਲਰ ਦੁਆਰਾ ਤਤਕਾਲੀ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਗਵਰਨਰ ਵਾਈ.ਵੀ. ਰੈੱਡੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਕੇ 20 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਘੁਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ ਸੀ।

## ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ 
ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਆਰਬੀਆਈ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਨਿਗਰਾਨੀ (ਡੀਬੀਐਸ) ਅਤੇ ਗੈਰ-ਬੈਂਕਿੰਗ ਨਿਗਰਾਨੀ (ਡੀਐਨਬੀਐਸ) ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੇ *ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਸਟਾਫ ਕਾਲਜ*, ਚੇਨਈ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਅਤੇ *ਬੈਂਕਰਜ਼ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ*, ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਵਾਈਸ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਵਿੱਤੀ ਨਿਯਮਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਲਈ ਉਸਦਾ ਵਿਆਪਕ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸਾਖ ਰਹੀ, ਜਿਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਘੁਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਬੇਈਮਾਨ ਸਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਸਨ।

## ਸਕੈਂਡਲ 
18 ਦਸੰਬਰ 2003 ਨੂੰ, ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਧੋਖਾਧੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਆਰਬੀਆਈ, ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਖੇਤਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਉਮਾ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਡਾ. ਵਾਈ.ਵੀ. ਰੈਡੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ "20 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਨਕਦ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ"। ਫੋਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਉਮਾ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਕਢਵਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿ ਕੇ ਪੈਸੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਖੁਦ ਇੱਕ ਆਟੋਰਿਕਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਕਦੀ ਅਣਜਾਣ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਚੁੱਪਚਾਪ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ "ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ" ਇੱਕ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਰਹੱਸ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਕਮ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਢੰਗ-ਤਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਨ।

## ਬਾਅਦ ਦਾ ਵਿਵਾਦ 
ਵਿਭਾਗੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਪੱਤਰ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਡਿਊਟੀ ਪ੍ਰਤੀ ਘੋਰ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਸੀਜੀਐਮ ਰੈਂਕ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ ਜੀਐਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਐਨਬੀਐਫਸੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਨ ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਆਰਬੀਆਈ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀ ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ ਸ਼ਿਆਮਲਾ ਗੋਪੀਨਾਥ ਨੇ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋਈ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਖੁਦ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਤੀ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ NBFCs ਵਿੱਚ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਚਾਰਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਖੇਤਰ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ 
* ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਸਟਾਫ਼ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ
* ਮੈਂਬਰ ਸਕੱਤਰ, ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਐਨਬੀਐਫਸੀ ਨਿਯਮ ਸਮੀਖਿਆ ਪੈਨਲ (ਮਾਰਚ 2011)
* ਵਾਈਸ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ, *ਬੈਂਕਰਜ਼ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ*, ਮੁੰਬਈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ
ਲਖਿਮੀ ਬਰੂਹਾ

[thumb| ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਸ਼੍ਰੀ [ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ, ਸਤ੍ਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2015 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਨਾਲ।jpg]]
**ਲਖਮੀ ਬਰੂਆਹ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Lakhimi Baruah**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹਿਲਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਸਹਿਕਾਰੀ ਬੈਂਕ *ਕੋਨੋਕਲਤਾ ਮਹਿਲਾ ਅਰਬਨ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਬੈਂਕ* ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। 2021 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਅਸਾਮ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਸ਼ਕਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਬਰੂਆ ਦਾ ਜਨਮ ਜੋਰਹਾਟ, ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਰੂਆ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵੀ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਪਾਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬਰੂਆਹ ਨੇ 1969 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 1973 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ 
ਬਰੂਆ ਨੂੰ ਅਸਾਮ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਸ਼ਕਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ:

* ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ - (2021)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਤਰਜਨੀ ਵਕੀਲ

**ਤਰਜਨੀ ਵਕੀਲ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Tarjani Vakil**) ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ ਹੈ, ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਐਗਜ਼ਿਮ ਬੈਂਕ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਣੀ ਤਾਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਬੈਂਕ ਦੀ ਮੁਖੀ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,

1997 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕੇਪੀਐਮਜੀ ਵਰਲਡਵਾਈਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ "ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ" ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 50 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ "ਏ ਮੋਜ਼ੇਕ ਆਫ਼ ਮੈਮੋਰੀਜ਼" ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਸਕੈੱਚ (ਸਿਰਫ਼ ਨਿੱਜੀ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਲਈ)।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼ਬਨਮ ਅਸਥਾਨਾ

**ਸ਼ਬਨਮ ਅਸਥਾਨਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Shabnam Asthana**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਮਾਹਿਰ, ਬੁਲਾਰਾ, ਅਤੇ ਉੱਦਮੀ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਜਨ ਸੰਪਰਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਐਚ ਕੇ ਦੁਆ ਤੋਂ ਪੀਆਰਸੀਆਈ ਦੁਆਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਅਸਥਾਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬੋਕਾਰੋ ਸਟੀਲ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਅਤੇ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੰਬਾਇਓਸਿਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸਿੰਬਾਇਓਸਿਸ, ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਅਸਥਾਨਾ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫੈਂਸ ਅਕੈਡਮੀ, ਖੜਕਵਾਸਲਾ ਵਿੱਚ 2 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਈ। ਐਨਡੀਏ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸਿੰਬਾਇਓਸਿਸ, ਇੰਦਰਾ, IIBM, ਸਿੰਹਾਗੜ, ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ, NIILM, DY ਪਾਟਿਲ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੈਨਲਿਸਟ ਅਤੇ ਗੈਸਟ ਫੈਕਲਟੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ 
ਉਸਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਜਨ ਸੰਪਰਕ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪੀਆਰਸੀਆਈ ਵੱਲੋਂ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਅਸਥਾਨਾ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ 2012 PRSSA 2012 ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਟਾਈਮਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਤੋਂ ਗਲੋਬਲ ਪੀਆਰ ਲਈ ਟਾਈਮਜ਼ ਪਾਵਰ ਵੂਮੈਨ 2017 ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਗਰੁੱਪ ਤੋਂ ਟਾਈਮਜ਼ ਪਾਵਰ ਵੂਮੈਨ 2018 ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਅਸਥਾਨਾ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿਖੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ 2018 ਪੁਣੇ ਬੈਸਟ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲੇ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਵਿੱਚ, ਅਸਥਾਨਾ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਮੈਰੀਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵਪਾਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰੀਟਾ ਤਿਵਾੜੀ

**ਰੀਤਾ ਤਿਵਾੜੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Rita Tewari**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰਜੀਵੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ ਜੋ ਮਲੇਰੀਆ ਦੇ ਸੈੱਲ ਅਤੇ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਨੌਟਿੰਘਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਤਿਵਾੜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ। ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਵਾਨ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸੱਤ ਵਾਰ ਮਲੇਰੀਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਕਸ-ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆਈ।

## ਕਰੀਅਰ 
1989 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖੋਜ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੀ ਲਾ ਰੀਚਰ ਐਗਰੋਨੋਮਿਕ, ਫਰਾਂਸ ਵਿਖੇ ਪੋਸਟਡੌਕ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ / ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਂਬਰਿਜ ਅਤੇ ਇਰਾਸਮਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੋਟਰਡਮ ਵਿਖੇ ਸੀਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਅਹੁਦੇ, ਅਤੇ ਸਾਰਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਮਰੀਨ ਮੋਲੀਕਿਊਲਰ ਬਾਇਓਲੋਜੀ, ਨਾਰਵੇ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 1999 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਮਲੇਰੀਆ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ ਮੱਛਰ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਪਰਜੀਵੀ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਖੂਨ ਦੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਨਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਰੀਲੀਜ਼ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ। ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 2012 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਲੇਰੀਅਲ ਫਾਸਫੋਟੇਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਪਰਜੀਵੀ ਨੂੰ ਓਕੀਨੇਟ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਬਣਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੱਛਰ ਰਾਹੀਂ ਪਰਜੀਵੀ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟਰ ਖੋਜਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜੋ ਪਰਜੀਵੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। 2014 ਵਿੱਚ ਤਿਵਾੜੀ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ *ਪੀ. ਬਰਘੀ* ਜੀਨੋਮ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣੇ ਗਏ ਫਾਸਫੇਟੇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਕ੍ਰੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਅੱਧੇ ਜੀਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਜੈਨੇਟਿਕ ਨਾਕ-ਆਊਟ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਪਰਜੀਵੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਾਰਜ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਛੇ ਹੋਰ ਜਿਨਸੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਆਰਥੋਲੋਗਸ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਲਈ ਜੀਨੋਮਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤਿਵਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2015 ਵਿੱਚ ਮਲੇਰੀਅਲ ਸਾਈਕਲਿਨ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਮੱਛਰ ਵਿੱਚ ਓਸਿਸਟ ਰੂਪ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੌਲੀ ਰਾਏ

**ਪੌਲੀ ਰਾਏ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Polly Roy**) ਓਬੀਈ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਹਾਈਜੀਨ ਐਂਡ ਟ੍ਰੋਪਿਕਲ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰੋਲੋਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਚੇਅਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ, ਰਟਗਰਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਲਾਬਾਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 2001 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਹਾਈਜੀਨ ਐਂਡ ਟ੍ਰੋਪਿਕਲ ਮੈਡੀਸਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ, ਵਾਇਰੋਲੋਜੀ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੈਡੀਕਲ ਮਾਈਕ੍ਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਕੋਰਸ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਯੋਜਕ ਵੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਬਲੂਟੰਗ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਿੰਪੋਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਜੋ ਇੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਘਾਤਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਿਹਾ ਸੀ।

**ਪੌਲੀ ਰਾਏ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Polly Roy**) ਓਬੀਈ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਹਾਈਜੀਨ ਐਂਡ ਟ੍ਰੋਪਿਕਲ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰੋਲੋਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਚੇਅਰ ਹੈ। ਕਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਲੇਖਕ/ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।

ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਅਣੂ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨੀਲੀ ਜੀਭ ਦੇ ਵਾਇਰਸ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸਮਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਬਲੂਟੰਗ ਵਾਇਰਸ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਘੋੜੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਵਾਇਰਸ ਲਈ ਟੀਕੇ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ, ਆਰਐਨਏ-ਆਰਐਨਏ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਪੈਕੇਜਿੰਗ, ਗੈਰ-ਲਿਫਾਫੇ ਵਾਲੇ ਡੀਐਸਆਰਐਨਏ ਵਾਇਰਸਾਂ ਦੀ ਸੈੱਲ ਐਂਟਰੀ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਐਕਟੀਵੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲੂਟੰਗ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ "ਸੀ.ਆਈ.ਐਸ." ਅਤੇ "ਟ੍ਰਾਂਸ" ਐਕਟਿੰਗ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ।

## ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਹਤ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਰਸਕਾਰ (2022) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ, ਜੀਨ ਕੋਹੇਨ ਲੈਕਚਰਾਰ (2022)
* ਵਾਇਰਸ ਖੋਜ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ 2014 ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਪਾਇਰ (OBE) ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ 
* ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਫੈਲੋ (2014)
* ਵੈਲਕਮ ਟਰੱਸਟ (2012) ਵੱਲੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਟਰ ਅਵਾਰਡ
* 'ਇਨੋਵੇਟਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ' ਫਾਈਨਲਿਸਟ, ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਬਾਇਓਲਾਜੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਰਿਸਰਚ ਕੌਂਸਲ (BBSRC) (2012)
* ਇੰਡੀਅਨ ਸਾਇੰਸ ਕਾਂਗਰਸ ਜਨਰਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟਸ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ (2012)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਾਧਿਕਾ ਅਗਰਵਾਲ

**ਰਾਧਿਕਾ ਘਈ ਅਗਰਵਾਲ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Radhika Ghai Aggarwal**) ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਉੱਦਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਨੀਕੋਰਨ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਹ 2011 ਵਿੱਚ ਸਿਲੀਕਾਨ ਵੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਔਨਲਾਈਨ ਮਾਰਕੀਟਪਲੇਸ ਸ਼ਾਪਕਲੂਜ਼ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਅਗਰਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਡਾਇਟੀਸ਼ੀਅਨ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਉੱਦਮੀ ਉੱਦਮ 1992 ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੈਲਥ ਕਲੱਬ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1997 ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਸੇਂਟ ਲੁਈਸ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਈ-ਕਾਮਰਸ, ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਰਗੇ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 14 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
* ਆਉਟਲੁੱਕ ਬਿਜ਼ਨਸ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿਖੇ ਆਉਟਲੁੱਕ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਵਰਥ – 2016
* ਉੱਦਮੀ ਇੰਡੀਆ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀ ਉੱਦਮੀ ਔਰਤ – 2016
* ਸੀ.ਐਮ.ਓ ਏਸ਼ੀਆ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਸਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀ – 2016
* ਸੀ.ਈ.ਓ ਇੰਡੀਆ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਸੀਈਓ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ – 2016
* ਐਸੋਚੈਮ ਦਾ ਸਾਲ ਦਾ ਉੱਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ - 2017

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵਪਾਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਐਵੇਲਿਨ ਮੈਰੀ

**ਐਵੇਲਿਨ ਮੈਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Avelin Mary**) ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਨਨ ਹੈ ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਸੇਵਕਾਂ ਮੈਰੀ ਦੀ ਕਲੀਸਿਯਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਹ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਮਰੀਨ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ (SHMRC), ਟੂਟੀਕੋਰਿਨ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਮੈਰੀ ਨੇ ਮਰਾਠਵਾੜਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਕੰਮ ਓਸਬੋਰਨ ਲੈਬਾਰਟਰੀਜ਼ (ਨਿਊਯਾਰਕ ਜ਼ੂਓਲੋਜੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ) ਅਤੇ ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮਰੀਨ ਲੈਬਾਰਟਰੀਜ਼ (ਬਿਊਫੋਰਟ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ) ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਤਾਈਵਾਨ ਵਿੱਚ ਟੂਲੇਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਡੇਲਾਵੇਅਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹਵਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਫੂ ਜੇਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਜੀਵਵਿਗਿਆਨੀ
ਪਰਵੀਨ ਫਰਜ਼ਾਨਾ ਅਬਸਾਰ

**ਪਰਪਰਵੀਨ ਫਰਜ਼ਾਨਾ ਅਬਸਾਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Parveen F. Absar**) ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ *ਟੇਰੇਟਾਮੋਨ* ਐਬਸਾਰਮ ਨਾਮਕ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇਕੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ *ਟੇਰੇਟਾਮੋਨ* ਜੀਨਸ ਅਤੇ ਸਪੀਲੀਅਮ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਪਰਵੀਨ ਫਰਜ਼ਾਨਾ ਅਬਸਾਰ ਦਾ ਜਨਮ 1988 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਰਜ਼ਾਨਾ ਅਬਸਾਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।

## ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਅਬਸਾਰ ਨੇ ਜੂਨ 2017 ਵਿੱਚ ਅਲੀਗੜ੍ਹ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਏਐਮਯੂ) ਤੋਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਏਐਮਯੂ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਓਰਸ ਇਲਿਆਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੀਤਾ।

## *ਟੈਰੇਟਾਮੋਨ ਐਬਸਾਰਮ* 
### ਖੋਜ 
ਅਬਸਰ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਮੇਘਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਖੋਜ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਬਸਾਰ 29 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ 11 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੇਘਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਟੇ ਚੂਨੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਨ ਰੂਪਾਂ, ਇਨਵਰਟੇਬ੍ਰੇਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਨਤ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਤੱਕ, ਲਈ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਾਇਓਸਪੇਲੀਓਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਅਮੀਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦੀ ਹੈ। ਮੇਘਾਲਿਆ ਵਿੱਚ 1,580 ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਦਸ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀਆਂ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੌਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਬਸਰ ਮੇਘਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖੋਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਫਾ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਦੇ ਅਣਪਛਾਤੇ ਦਾਇਰੇ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੇਘਾਲਿਆ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਾਰ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੁੱਲ 34 ਸਥਾਨ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਜੀਵਵਿਗਿਆਨੀ
ਊਸ਼ਾ ਸੁੰਦਰਮ

**ਊਸ਼ਾ ਸੁੰਦਰਮ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Usha Sundaram;** 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਾਇਲਟ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਸੁੰਦਰਮ ਦਾ ਜਨਮ  ਵਿੱਚ ਊਸ਼ਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ/ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਾਮਾਕਸ਼ੀ ਅਤੇ ਟੀਐਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਨੂੰ। ਉਸਨੇ ਜੁਲਾਈ 1941 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਵੀ. ਸੁੰਦਰਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਪਾਇਲਟ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਫਲਾਇੰਗ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਸੀ। ਇਹ ਜੋੜਾ 1946 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ (ਮੌਜੂਦਾ ਚੇਨਈ ) ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੇਂਟ ਮਾਰਕਸ ਰੋਡ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਬੰਗਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ - ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ।

## ਉਡਾਣ ਕੈਰੀਅਰ 
ਸੁੰਦਰਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਬੰਗਲੌਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਉਡਾਣ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਜੈਚਮਰਾਜੇਂਦਰ ਵਾਡੀਅਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੈਸੂਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੱਕੁਰ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਉਡਾਣ ਸਿਖਲਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਨ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਾਡੀਅਰ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸੁੰਦਰਮ 1949 ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸੀ। ਉਹ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ ਸੀ।

ਸੁੰਦਰਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਮੇਤ ਨਵੇਂ-ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਟਾਟਾ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਡਿਊਟੀਆਂ ਸੰਭਾਲੀਆਂ, ਸੁੰਦਰਮ ਨੇ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਉਡਾਏ ਗਏ ਕੁਝ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲੀਅਨ ਟਵਿਨ-ਇੰਜਣ ਡੀਸੀ-3 ਡਕੋਟਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਪਟੇਲ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਡਕੋਟਾ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਵੀ ਉਡਾਇਆ ਸੀ।

ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚਕਾਰ 27 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਸਟਨ-ਇੰਜਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਉਡਾਉਣ ਦਾ ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਡੀ ਹੈਵਿਲੈਂਡ ਡਵ ਉਡਾਉਣ ਲਈ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1951 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਜੋੜਾ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰਿਸ, ਬਗਦਾਦ, ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰੁਕਣ ਦੇ ਨਾਲ 27 ਘੰਟੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਿਸਟਨ-ਇੰਜਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਉਡਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ 2020 ਤੱਕ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਇਹ ਜੋੜਾ 1996 ਤੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਉਡਾਣ ਭਰਦਾ ਰਿਹਾ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸੁੰਦਰਮ ਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਸਥਿਤ ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਸੰਸਥਾ, ਬਲੂ ਕਰਾਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਜੋੜੇ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1964 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010
ਹੈਲਨ ਜੋਨਸ ਕਿਰਟਲੈਂਡ

**ਹੈਲਨ ਜੋਨਸ ਕਿਰਟਲੈਂਡ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀਃ Helen Johns Kirtland; ਸੰਨ 1890-3 ਅਕਤੂਬਰ 1979) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫੋਟੋ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਰਦ ਹਮਰੁਤਬਾ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਉਹ ਜੌਨਸ ਮੈਨਵਿਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਹੈਨਰੀ ਵਾਰਡ ਜੌਨਸ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਐਮਿਲੀ ਵਾਰਨਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। 1898 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਬ੍ਰੌਂਕਸਵਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲੋਨੀ, ਲਾਰੈਂਸ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। [1] ਕਿਰਟਲੈਂਡ ਯੋਂਕਰਸ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। 1904 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵੀ ਗਏ। 1917 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪੋਲੈਂਡ, ਓਹੀਓ ਦੀ ਲੂਸੀਅਨ ਸਵਿਫਟ ਕਿਰਟਲੈਂਡ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਖਬਾਰ ਰਿਪੋਰਟਰ ਸੀ। [2]

## ਕਰੀਅਰ 
ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਕਿਰਟਲੈਂਡ ਪਹਿਲਾਂ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, YMCA ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਲੈਸਲੀ ਦੇ ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ ਵੀਕਲੀ ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸ਼ ਹਮਰੁਤਬਾ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ, ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤਰੀ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈਵ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੜਾਈਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਟਾਲੀਅਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਏ ਗਏ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਖਾਈ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [1]

1919 ਵਿੱਚ, ਲੈਸਲੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਜੰਗ ਦੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਜੰਗੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪੰਨੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਿਤ ਲੇਖ, "ਏ ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਟੂ ਵੂਮੈਨ ਵਾਰ ਵਰਕਰਜ਼" ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈਨਰੀਏਟ ਪੋਇਨਕੇਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਚਿੱਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। [1]

1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਕਿਰਟਲੈਂਡ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। ਲੂਸੀਅਨ ਨੇ ਹਾਰਪਰਜ਼ ਮੰਥਲੀ, ਅਮੈਰੀਕਨ ਲੀਜਨ ਵੀਕਲੀ, ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਹੈਰਾਲਡ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਸਮੇਤ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਉਸਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੈਲਨ ਦੁਆਰਾ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਪਰ ਘੱਟ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। [1]

1965 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੈਲਨ ਕਿਰਟਲੈਂਡ ਦੀ ਮੌਤ 3 ਅਕਤੂਬਰ, 1979 ਨੂੰ ਬ੍ਰੋਂਕਸਵਿਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ।[1]

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Examples of Kirtland's photographs from The Library of Congress

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੋਟੋਜਰਨਲਿਜ਼ਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1979
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1890
ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਪਰਾਂਜਪੇ

**ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਪਰਾਂਜਪਏ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Shakuntala Paranjpye;** 17 ਜਨਵਰੀ 1906– 3 ਮਈ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਸੀ। ਉਹ 1958-64 ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਅਤੇ 1964-70 ਦੌਰਾਨ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 1991 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਵਜੋਂ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਪਰਾਂਜਪਾਈ ਸਰ ਆਰ ਪੀ ਪਰਾਂਜਪਏ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਰੈਂਗਲਰ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਅਤੇ 1944-1947 ਦੌਰਾਨ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸੀ।

ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਨਿਊਨਹੈਮ ਕਾਲਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਤੋਂ ਗਣਿਤ ਦੇ ਟ੍ਰਿਪੋਸ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1929 ਵਿੱਚ ਉੱਥੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਜਿਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਿਰਤ ਸੰਗਠਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1930 ਅਤੇ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ, ਸਕੈਚ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ। ਉਸਦਾ ਕੁਝ ਕੰਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਫਿਲਮ, *ਯੇ ਹੈ ਚੱਕਕੜ ਬੱਕੜ ਬੰਬੇ ਬੋ* , ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ, 2003 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਯੂਰਾ ਸਲੇਪਟਜ਼ੌਫ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀ ਧੀ, ਸਾਈ ਪਰਾਂਜਪੀ, ਦਾ ਜਨਮ 1938 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਈਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਯੋਰਾ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਈਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਪਾਲਿਆ।

ਸਾਈ ਪਰਾਂਜਪਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਮੇਡੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 1991 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਮੇਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
* *ਗੰਗਾ ਮਾਇਆ* (1955)
* *ਲੋਕਸ਼ਾਹਿਰ ਰਾਮ ਜੋਸ਼ੀ* (1947)
* *ਰਾਮਸ਼ਾਸਤਰੀ* (1944)
* *ਜਵਾਨੀ ਕਾ ਰੰਗ* (1941)
* *ਪੈਸਾ* (1941)
* *ਸਟਰੀ* (1938)
* *ਦੁਨੀਆ ਨਾ ਮਨੇ* (1937)
* *ਜੀਵਨ ਜੋਤੀ* (1937)
* *ਕੁੰਕੂ* (1937)
* *ਸੁਲਤਾਨਾ ਚੰਦ ਬੀਵੀ* (1937)
* *ਬਹਾਦਰ ਬੇਟੀ* (1935)
* *ਕਾਲੀ ਵਾਘਨ* (1935)
* *ਟਾਈਪਿਸਟ ਕੁੜੀ* (1935)
* *ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ* (1934)
* *ਭੇਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ* (1934)
* *ਪਾਰਥ ਕੁਮਾਰ* (1934)
* *ਸੈਰੰਧਰੀ* (1933)

## ਲੇਖਕਤਾ 
* *ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ*, (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ), ਪੂਨਾ, 1951
* *ਸੈਂਸ ਐਂਡ ਬਕਵਾਸ*, (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਓਰੀਐਂਟ ਲੌਂਗਮੈਨ, 1970।
* *ਕਹੀ ਅੰਬਤ, ਕਹੀ ਗੋਦ*, (ਮਰਾਠੀ), ਪੁਣੇ, ਸ਼੍ਰੀਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 1979।
* *ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ*, (ਮਰਾਠੀ)

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1906
ਮਿੰਟੀ ਅਗਰਵਾਲ

ਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ **ਮਿੰਟੀ ਅਗਰਵਾਲ** (**Minty Aggarwa**) YSM ਇੱਕ ਆਈ.ਏ.ਐਫ ਫਾਈਟਰ ਕੰਟਰੋਲਰ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਅਗਰਵਾਲ ਨੂੰ 18 ਜੂਨ 2011 ਨੂੰ IAF ਦੀ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਲਾਇੰਗ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ-ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 18 ਜੂਨ 2013 ਨੂੰ ਫਲਾਈਟ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਅਤੇ 18 ਜੂਨ 2017 ਨੂੰ ਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਉਹ ਉਸ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 2019 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦੀ ਝੜਪਾਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ PAF F-16 ਫਾਈਟਿੰਗ ਫਾਲਕਨ ਨੂੰ ਡੇਗਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਦੁਆਰਾ ਯੁੱਧ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ (YSM) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡਰ ਸ਼ਾਲੀਜ਼ਾ ਧਾਮੀ
* 2019 ਬਾਲਾਕੋਟ ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੰਧਿਆ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਵਿਸ਼ਵੇਸਵਰਿਆ

**ਸੰਧਿਆ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰੀਆ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Sandhya Srikant Visweswariah**) ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ, ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਕਾਸ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਬਾਇਓਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਹਿ-ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਬਰਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਵੀ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰੀ ਨਿਊਕਲੀਓਟਾਈਡਸ, ਫਾਸਫੋਡੀਸਟੇਰੇਸ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਾਈਕਲੇਸ ਦੁਆਰਾ ਸਿਗਨਲ ਟ੍ਰਾਂਸਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ "ETEC-ਮੇਡੀਏਟਿਡ ਡਾਇਰੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਾਨਵਰ ਮਾਡਲ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਲਈ ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਗ੍ਰੈਂਡ ਚੈਲੇਂਜ ਐਕਸਪਲੋਰੇਸ਼ਨ ਗ੍ਰਾਂਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰੀਆ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਉਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,  ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1987 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰੀਆ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ 1987-1988 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਐਸਟਰਾ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਐਸਟਰਾ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਉਸੇ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1993 ਤੱਕ ਰਹੀ। 1993 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਅਣੂ ਪ੍ਰਜਨਨ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਹੈ, 1995 ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਫਿਰ 2005 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਣੂ ਪ੍ਰਜਨਨ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿਭਾਗ,

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਾਂ 
* ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ, ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. 1978
* ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਮੈਡਲ, 1988।
* ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਟਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ1998 ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮਿਸੂਰੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰੇ ਲਈ।
* ਹਿਊਮਨ ਫਰੰਟੀਅਰ ਸਾਇੰਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (HFSP) ਸ਼ਾਰਟ ਟਰਮ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ (2002) ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਪ੍ਰੋ. ਜੌਨ ਕੁਰੀਅਨ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਗੇ।
* ਸੈਂਟਰਲ ਡਰੱਗ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਡਰੱਗ ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2005 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* ਵਾਈਟੀ ਥਥਾਚਾਰੀ ਅਵਾਰਡ 2009 ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ। 
* ਡਾ. ਰੋਜਰ ਬਕਸਟਨ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ, ਯੂਕੇ, ਲੰਡਨ, 2008-2011 ਨਾਲ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ।
* ਫੁਲਬ੍ਰਾਈਟ-ਨਹਿਰੂ ਸੀਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, 2011-2012, ਡਾ. ਸਬੀਨ ਏਹਰਟ, ਵੇਲ ਕਾਰਨੇਲ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।
* ਐਸਟਰਾਜ਼ੇਨੇਕਾ ਰਿਸਰਚ ਚੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ, ਅਗਸਤ 2012 - 2015।
* ਜੇ.ਸੀ. ਬੋਸ ਫੈਲੋ, 2013–ਵਰਤਮਾਨ।
* ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਗ੍ਰੈਂਡ ਚੈਲੇਂਜ ਐਕਸਪਲੋਰੇਸ਼ਨ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ,
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਚੇਅਰ, SERB 2023-ਮੌਜੂਦਾ
* ਪ੍ਰੋਵੋਸਟ ਦੇ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ (ਸਤੰਬਰ 2023-ਸਤੰਬਰ 2024)

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰੀਆ ਦੇ ਨਾਮ ਪੀਅਰ-ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ 5 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਹਵਾਲੇ 2000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰੀਆ ਲੈਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ PubMed ਅਤੇ ResearchGate 'ਤੇ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957
ਮਹਾਸਵੇਤਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ

**ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Mahasweta Chakraborty**) ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਨਿਊ ਟਾਊਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਪਾਇਲਟ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਵੰਦੇ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਚੀਨ ਅਤੇ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਤੋਂ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਕੰਸਨਟ੍ਰੇਟਰ ਪਹੁੰਚਾਏ। 2022 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਗੰਗਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 800 ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 1998 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਮਹਿਲਾ ਵਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਤਨੂਜਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਔਲਾਦ ਸੀ। ਉੱਤਰੀ 24 ਪਰਗਨਾ ਦੇ ਅਸ਼ੋਕਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿੱਥੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਹੈਂਗਰ ਹਨ, ਉਸਨੇ ਪਾਇਲਟ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ। ਉਸਨੇ ਆਕਸੀਲੀਅਮ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉੜਾਨ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਪਾਇਲਟ ਬਣ ਗਈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਉਡਾਣ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਭਰੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਵੰਦੇ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਅਤੇ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਕੰਸਨਟ੍ਰੇਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਡਾਕਟਰੀ ਉਪਕਰਣ ਪਹੁੰਚਾਏ ਗਏ।

2022 ਤੱਕ, ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਉਡਾਣ ਭਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ, ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਗੰਗਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 800 ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। 27 ਫਰਵਰੀ ਅਤੇ 7 ਮਾਰਚ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਛੇ ਉਡਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਸੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਤੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ ਏਅਰਬੱਸ ਏ320 ਉਡਾਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ *ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਨੂੰ* ਦੱਸਿਆ ਕਿ "ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਗੰਗਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋ ਜੋ ਭੋਜਨ, ਆਸਰਾ ਜਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੀਲ ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਮਾਮੂਲੀ ਹਨ।"

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998