open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਮੋਹੀ

**ਮੋਹੀ** ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਯੋਧਾਂ ਤੋ ਤਕਰੀਬਨ 9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 
## ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬਧਿਤ ਹੈ।‌ ਜੋਧਾਂ ਤੋਂ ਹੇਰਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰੁਕੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਂਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਹੋਈ (ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ) ਮੁੰਦਰੀ ਤੰਗ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਮਿਸਤਰੀ(ਰਾਮਗੜੀਆ ਸਿੰਘ)ਭਾਈ ਜਵਾਲਾ ਜੀ ਕੋਲੋ ਉਤਰਵਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਅੱਜ ਕਲ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਛੱਲਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਮੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਗੁਰੂਘਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸੰਨ 1936 ਈ। ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰੂਸਰ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਹ ਗੁਰੂਘਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਰਾਂ ਪਿੰਡ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਣਤਰ
ਹਾਲੇ ਵੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਿਲਕੁਲ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਾ ਪਿੰਡ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਦਿਨ ਦਿਨ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਕਰਨ ਹੁਣ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਧ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਯੋਧਾਂ ਨੋਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਮੁੱਲਾਪੁਰ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਸੱਤ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।
## ਸਿੱਖਿਆ ਢਾਂਚਾ
ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਲਈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪ੍ਰਇਮਰੀ, ਇਕ ਮਿਡਲ ਅਤੇ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਉਚ ਸਿਖਿਆ ਲਈ ਸੁਧਾਰ ਗੂਰੁ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹਲਵਾਰਾ

**ਹਲਵਾਰਾ** ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਐਤੀਆਣਾ

**ਐਤੀਆਣਾ** ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 33 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 126 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਐਤੀਆਣਾ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 141107 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਹਲਵਾਰਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹਲਵਾਰਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਵੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਏਥੋਂ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਐਤੀਆਣਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੱਖੋਵਾਲ ਤਹਿਸੀਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਾਏਕੋਟ ਤਹਿਸੀਲ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਗਰਾਉਂ ਤਹਿਸੀਲ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਿੱਧਵਾਂ ਬੇਟ ਤਹਿਸੀਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
#ਹੇਰਾਂ
#ਬੜੈਚ
#ਹਲਵਾਰਾ
#ਤੁਗਲ
## ਨੇੜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
#ਰਾਏਕੋਟ (15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਜਗਰਾਉਂ (19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਅਹਿਮਦਗੜ੍ਹ (27 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਲੁਧਿਆਣਾ (33 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਐਤੀਆਣਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।
 
## ਹਵਾਲੇ
#https://villageinfo.in/punjab/ludhiana/raikot/aitiana.html
#https://ludhiana.nic.in/
#https://www.facebook.com/PindAitiana/videos/%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BE%E0%A8%88%E0%A8%86%E0%A8%82/479524437321733/
#https://www.facebook.com/PindAitiana/videos/%E0%A8%90%E0%A8%A4%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%A3%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B8%E0%A8%BC%E0%A8%B9%E0%A9%80%E0%A8%A6%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0-%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%B8%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%AE/514984106135058/?locale=pt_BR

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਟੂਸਾ

**ਟੂਸਾ** ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜੂਹ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਰਾਏਕੋਟ ਵਾਇਆ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਮਾਰਗ ਉੱਪਰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ 25 ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਵਿੱਥ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 5 ਕੁ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਹੈ।
## ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਉੱਘੀਆਂ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲਵਾਨ ਅਜੈਬ ਸਿੰਘ ਨੇ 1934 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਗੇਮਜ਼ ’ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ 1960 ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕਸ ਦੌਰਾਨ ਕੀਨੀਆ ਦੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਹਾਕੀ ਖੇਡੇ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਕੀਨੀਆ ਵੱਲੋਂ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪੁੱਜਣ ਉਪਰੰਤ ਉਥੋਂ ਦੀ ਪੁਲੀਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਸਾਹਿਤਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਉਸ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿੱਸਾ ਹੈ। ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਪੰਛੀ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸਿਰਕੱਢ ਕਵੀ ਹੋਇਆ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਇਤਾਲਵੀ ਬੋਲੀ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ

**ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ** (Italiano ਜਾਂ lingua italiana) ਇਟਲੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਰੁਮਾਂਸ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਲਾਤੀਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲਿਪੀ ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ ਦੇ ਦੋ ਕੈਂਟਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਕੋਰਸਿਕਾ (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ), ਤਰਿਏਸਤੇ (ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ) ਦੇ ਕੁੱਝ ਭਾਗ ਅਤੇ ਸਾਨਮਾਰੀਨੋ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਰਜਾਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਤਾਲਵੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਲਟਾ, ਮੋਨਾਕੋ, ਕਰੋਏਸ਼ੀਆ, ਸਲੋਵੇਨੀਆ, ਫ਼ਰਾਂਸ, ਲਿਬੀਆ, ਇਰੀਟਰੀਆ, ਅਤੇ ਸੋਮਾਲੀਆ ਵਿੱਚ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਇਤਾਲਵੀ ਬੋਲੀ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਲਾਤਿਨੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਰੂਪ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 21 ਮੁੱਖ ਅੱਖਰ ਹੁੰਦੇ ਹੈ: ਪੰਜ ਸਵਰ ਅੱਖਰ(A, E, I, O U), 16 ਵਿਅੰਜਨ ਤੇ ਪੰਜ ਉਧਾਰੀ ਅੱਖਰ(J, K, W, X ਤੇ Y)ਜੋ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੈ।

## ਇਤਾਲਵੀ ਵਰਨਮਾਲਾ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਵਰਨਮਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਬੋਲੀ ਅੱਖਰ-ਜੋੜ
ਹੇਰਾਂ, ਲੁਧਿਆਣਾ

**ਹੇਰਾਂ** ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਏਕੋਟ ਤੋਂ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਪਗ 2800 ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ‘ਹੇਅਰ’ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੁਆਢ 'ਚ ਰਾਜੋਆਣਾ ਖੁਰਦ, ਤਲਵੰਡੀ ਰਾਏ, ਛੱਜਾਵਾਲ, ਸੁਜਾਨਪੁਰ, ਵੜੈਚ, ਐਤੀਆਣਾ, ਚਚਰਾਹੀ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਪਗ 2800 ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹਿੱਸਾ, ਮੋਰੀ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਨਾਹਰ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
## ਸਹੂਲਤਾਂ
ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ, ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਸਕੂਲ, ਮਹੰਤ ਕਿਰਪਾਲ ਦਾਸ ਦੀ ਸਮਾਧ, ਅਰਾਮ ਬਾਗ, ਹਸਪਤਾਲ, ਪਸ਼ੂ ਹਸਪਤਾਲ, ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ ਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, ਬੈਂਕ ਸ਼ਾਖਾ, ਡਾਕਖਾਨੇ, ਪਾਰਕ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਘੰਟਾਘਰ ਆਦਿ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਹੈ।
## ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ
ਇਹ ਪਿੰਡ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਇੱਕ ਮੰਦਰ, ਬਾਬਾ ਸ਼ਹੀਦ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੇਟ ਬੋਸਵਰਥ

**ਕੈਥਰੀਨ ਐਨ "ਕੇਟ" ਬੋਸਵਰਥ** (ਜਨਮ 2 ਜਨਵਰੀ 1983) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਜੇਵਰ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ, ਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਹ ਬਲੂ ਕ੍ਰਸ਼ (2002), ਬਿਉੰਡ ਦ ਸੀ (2004), ਸੁਪਰਮੈਨ ਰਿਟਰਨਸ (2006), ਅਤੇ ਸਟਿੱਲ ਐਲਿਸ (2014) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਬੋਸਵਰਥ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਜਨਵਰੀ 1983 ਵਿੱਚ ਲੋਸ ਏਂਜਲਸ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਪੈਟ੍ਰਿਸ਼ੀਆ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈਰਲਡ ਬੋਸਵਰਥ ਹੈ। 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਕੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਿਹਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਣਾ ਪਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਮਹਿਬੂਬ ਉਲ ਹੱਕ

**ਮਹਿਬੂਬ ਉਲ ਹੱਕ** ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ 13ਵੇਂ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ (10 ਅਪਰੈਲ 1985 ਤੋਂ 28 ਜਨਵਰੀ 1988 ਤੱਕ) ਰਹੇ। ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਣੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਸਦਕਾ ਹੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਨੀਤੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਹੇ।
ਉਹਨਾ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਅਮ੍ਰਿਤਿਆ ਸੇਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਮਨੁਖੀ ਵਿਕਾਸ ਰਿਪੋਰਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਖ ਵਖ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਮਨੁਖੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਿਆਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਹਰ ਸਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲਗੀ ਅਤੇ ਵਖ ਵਖ ਦੇਸਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* UNDP Human Development Reports website
* Mahbub-ul-Haq page on United Nations in Pakistan site  – Contains a tribute, his speeches and the Human Development Review Journal
* The Mahbub-ul-Haq Development Center

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁਖੀ ਵਿਕਾਸ ਰਿਪੋਰਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕ ਅੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਜ਼ੁਬੇਦਾ

***ਜ਼ੁਬੇਦਾ*** (, ) ਇੱਕ 2001 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਲੇਖਕ ਖ਼ਾਲਿਦ ਮੋਹਮੱਦ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਵਿੱਚ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਕਪੂਰ, ਰੇਖਾ, ਮਨੋਜ ਵਾਜਪਾਈ, ਅਮਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ, ਫ਼ਰੀਦਾ ਜਲਾਲ, ਲਿਲੇਟ ਦੂਬੇ, ਸ਼ਕਤੀ ਕਪੂਰ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ।

ਇਹ ਫਿਲਮ ਮੰਮੋ, ਸਰਦਾਰੀ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਜ਼ੁਬੇਦਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਤਿਕੜੀ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਜ਼ੁਬੇਦਾ ਬੇਗਮ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਆਹ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਹਨਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਲੇਖਕ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਮੁੰਡਾ ਹੈ।

ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਬੇਹਤਰੀਨ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਬੇਹਤਰੀਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।

## ਕਾਸਟ
* ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਕਪੂਰ … ਜ਼ੁਬੇਦਾ
* ਰੇਖਾ … ਮਹਾਰਾਨੀ ਮੰਦਿਰਾ ਦੇਵੀ
* ਮਨੋਜ ਵਾਜਪਾਈ … ਮਹਾਰਾਜਾ ਵਿਜੇੰਦਰ ਸਿੰਘ
* ਰਾਹੁਲ ਸਿੰਘ … ਰਾਜਾ ਦਿਗਵਿਜੇ "ਉਦੇ" ਸਿੰਘ 
* ਰਜਿਤ ਕਪੂਰ … ਰਿਆਜ਼ ਮਸੂਦ
* ਸੁਰੇਖਾ ਸੀਕਰੀ … ਫੈਆਜ਼ੀ
* ਅਮਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ … ਸੁਲੇਮਾਨ ਸੇਠ
* ਫ਼ਰੀਦਾ ਜਲਾਲ … ਮੰਮੋ
* ਸ਼ਕਤੀ ਕਪੂਰ … ਡਾਂਸ ਮਾਸਟਰ ਹੀਰਾਲਾਲ
* ਲਿਲੇਟ ਦੂਬੇ … ਰੋਜ਼ ਡੇਵਨਪੋਰਟ
* ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮਿਸ਼੍ਰਾ … ਸਰਦਾਰੀ ਬੇਗਮ
* ਏਸ ਏਮ ਜ਼ਹੀਰ … ਸਾਜਿਦ ਮਸੂਦ
* ਹਰੀਸ਼ ਪਟੇਲ … ਨੰਦਲਾਲ ਸੇਠ
* ਵਿਨੋਦ ਸ਼ੇਰਾਵਤ ... ਮੇਹਬੂਬ ਆਲਮ

## ਹਵਾਲੇ
ਘਰਾਨਾ

**ਘਰਾਣਾ** ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੀ ਉਹ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਦੋ ਜਾਂ ਅਨੇਕ ਉਪਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਘਰਾਣਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਖਾਸ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀਗਤ ਬਦਲਾਵ ਆਏ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ "ਗੁਰੂ-ਚੇਲਾ ਪਰੰਪਰਾ" ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਆਪਣੇ ਹਾਵ ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਦੀ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਘਰਾਣਾ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪਰਤੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਦਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪਾਰੰਪਰਕ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਅਭਾਵ ਦੇ ਕਾਰਣ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੇਲਿਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

## ਸ਼ਬਦ ਉਤਪਤੀ
ਘਰਾਣਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਭਾਵ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਦਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਬਦ "ਘਰ" ਤੋਂ ਹੋਈ।

## ਕੰਠ ਸੰਗੀਤ ਘਰਾਣੇ
ਕੰਠ ਸੰਗੀਤ ਜਾਂ ਗਾਉਣ ਦੇ ਘਰਾਣੇ।

### ਖਿਆਲ ਘਰਾਣੇ
*ਗੁਆਲੀਅਰ ਘਰਾਣਾ
*ਆਗਰਾ ਘਰਾਣਾ
*ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣਾ
*ਭਿੰਡੀ ਬਜ਼ਾਰ ਘਰਾਣਾ
*ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਣਾ
*ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ
*ਰਾਮਪੁਰ-ਸਹਸੁਆਨ ਘਰਾਣਾ
*ਇੰਦੌਰ ਘਰਾਣਾ
*ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਣਾ
*ਮੇਵਾਤੀ ਘਰਾਣਾ
*ਕੱਵਲ ਬੱਛੇ ਘਰਾਣਾ
*ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਸੀਆ ਘਰਾਣਾ

### ਧਰੁਪਦ ਘਰਾਣੇ
*ਡਾਗਰਵਾਣੀ ਘਰਾਣਾ
*ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਘਰਾਣਾ
*ਦਰਭੰਗਾ ਮਲਿੱਕ ਘਰਾਣਾ
*ਬੇਤੀਆ ਘਰਾਣਾ

### ਠੁਮਰੀ ਘਰਾਣੇ
*ਬਨਾਰਸ ਠੁਮਰੀ ਘਰਾਣਾ
*ਪਟਿਆਲਾ ਠੁਮਰੀ ਘਰਾਣਾ

## ਵਾਦ੍ਯ ਸੰਗੀਤ ਘਰਾਣੇ
ਵਾਦ੍ਯ ਸੰਗੀਤ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਸਾਜ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਘਰਾਣੇ।

### ਤਬਲਾ ਘਰਾਣੇ
*ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਣਾ
*ਅਜ੍ਰਾਰਾ ਘਰਾਣਾ
*ਲਖਨਊ ਘਰਾਣਾ
*ਬਨਾਰਸ ਠੁਮਰੀ ਘਰਾਣਾ
*ਪੰਜਾਬ ਘਰਾਣਾ
*ਫ਼ਰੂਖ਼ਾਬਾਦ ਘਰਾਣਾ

### ਸੁਸ਼ਿਰ ਅਤੇ ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ ਘਰਾਣੇ
ਸੁਸ਼ਿਰ (ਫੂਕ ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਾਜ਼) ਅਤੇ ਤੰਤੀ (ਤਾਰ ਵਾਲੇ) ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਘਰਾਣੇ।

*ਇਮਦਾਦਖਾਨੀ (ਇਟਾਵਾ ਜਾ ਇਮਦਾਦ) ਘਰਾਣਾ (ਸਿਤਾਰ ਵਾ ਸੁਰਬਹਾਰ)
*ਮੈਹਰ ਘਰਾਣਾ
*ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਘਰਾਣਾ
*ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸੂਫ਼ੀਆਨਾ ਘਰਾਣਾ (ਸੰਤੂਰ)

#### ਸਿਤਾਰ ਘਰਾਣੇ
*ਇਮਦਾਦਖਾਨੀ ਘਰਾਣਾ
*ਸੇਨੀਆ ਘਰਾਣਾ
*ਇੰਦੌਰ ਘਰਾਣਾ
*ਮੈਹਰ ਘਰਾਣਾ
*ਜੈਪੁਰ ਘਰਾਣਾ
*ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਘਰਾਣਾ

## ਨਾਚ ਘਰਾਣੇ
ਕੱਥਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਰਿਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਰਾਣੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਘੱਟ ਮਸ਼ਹੂਰ (ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦਾ) ਘਰਾਣਾ ਵੀ ਹੈ।
 
*ਜੈਪੁਰ ਘਰਾਣਾ - ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਕੱਛਵਾਹਾ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
*ਲਖਨਊ ਘਰਾਣਾ - ਅਵਧ ਦੇ ਨਵਾਬਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਿਵੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
*ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣਾ - ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
*ਰਾਏਗੜ੍ਹ ਘਰਾਣਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਘਰਾਣੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਾਜ਼
ਹੁਸਨ ਲਾਲ ਭਗਤ ਰਾਮ

**ਹੁਸਨ ਲਾਲ ਭਗਤ ਰਾਮ** ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੋੜੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1944 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਹੁਸਨ ਲਾਲ (1920-1968) ਅਤੇ ਭਗਤ ਰਾਮ (1916–1973) ਭਰਾ 1940ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1950ਵਿਆਂ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੋੜੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਨੌਸ਼ਾਦ ਸਾਹਿਬ, ਅਨਿਲ ਬਿਨਵਾਸ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਚੰਦਰ ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ੰਕਰ ਜੈ ਕਿਸ਼ਨ, ਖ਼ਯਾਮ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ.

## ਲੋਕਪ੍ਰਿਯੇ ਗੀਤ 
ਹੁਸਨਲਾਲ ਭਗਤਰਾਮ ਦੇ ਕੁਝ ਸਰਬੋਤਮ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ  ਹੈ।

* *ਚਲੇ ਜਾਨਾ ਨਹੀ* (ਬੜੀ *ਬੇਹਨ*) 
* *ਚੁਪ ਚੁਪ ਖੜੇ ਹੋ* (ਬਾਰੀ*ਬਾਰੀ ਬੇਹਨ*) 
* *ਵੋ ਮੇਰੀ ਤਰਫ ਯੂੰ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ*-ਕਾਫਿਲਾ
* ਲਹਰੋਂ ਸੇ ਪੂਛ ਲੋ-ਕਾਫਿਲਾ
* *ਤੇਰੇ ਨੈਨੋਂ ਨੇ ਚੋਰੀ ਕੀਆ* (*ਪਿਆਰ ਕੀ ਜੀਤ*) 
* *ਕਿਆ ਯਹੀ ਤੇਰਾ ਪਿਆਰ ਥਾ* (ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ) 
* *ਹਾਥ ਸੀਨੇ ਪੇ ਜੋ ਰੱਖ ਦੋ ਤੋ ਕਰਾਰ ਆ ਜਾਏ*' (ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ) 
* ਓ ਪਰਦੇਸੀ ਮੁਸਾਫਿਰ, ਕਿਸੇ ਕਰਤਾ ਹੈ ਇਸ਼ਾਰੇ (ਬਾਲਮ) -ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਸੁਰਈਆ ਦਾ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਯੁਗਲ ਗੀਤ 
* *ਹਮ ਦੁਨੀਆ ਕੋ ਦਿਲ ਕੇ ਜ਼ਖਮ*  (ਆਧੀ ਰਾਤ) 
* *ਓ ਮਾਹੀ ਓ ਦੁਪੱਟਾ ਮੇਰਾ ਦੇ ਦੇ*  (*ਮੀਨਾ ਬਾਜ਼ਾਰ*) 
* *ਅਪਨਾ ਬਨਾ ਕੇ ਛੋੜ ਨਹੀਂ ਜਾਨਾ* (*ਮੀਨਾ ਬਾਜ਼ਾਰ*) 
* ਹੇ *ਸਨਮ*, ਮੈਂ ਤੁਝੇ ਪੁਕਾਰੂੰ ਸਨਮ ਸਨਮ (ਸਨਮ) 
* *ਸ਼ਾਮ ਏ ਬਹਾਰ ਆਈ*-ਸ਼ਮਾ ਪਰਵਾਨਾ
* *ਅਭੀ ਤੋ ਮੈਂ ਜਵਾਨ ਹੂਂ* (*ਅਫ਼ਸਾਨਾ*-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਇਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰੇਡੀਓ ਸੀਲੋਨ ਉੱਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਇਸੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਗੀਤ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਐਡਵਰਡ ਲਿਅਰ

**ਐਡਵਰਡ ਲਿਅਰ** (12 ਮਈ 1812-29 ਜਨਵਰੀ, 1888) ਦਾ ਜਨਮ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ| ਐਡਵਰਡ ਲਿਅਰ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ| ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਿਤਾਬ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਨਾਨਸੈਂਸ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਖਕ
ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ (ਕੀਨਿਆ ਦਾ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ)

**ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ** (27 ਦਸੰਬਰ 1913 18 ਮਈ 1973) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਗੂ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦਾਂ ਰੱਖਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਡਾ. ਆਤਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਕੇ ‘ਮੁੰਗੂ ਕਾਮਰੇਡ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। 
## ਜੀਵਨੀ
ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਦਸੰਬਰ 1913 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਘਰਜਖ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਸੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 
ਉਹ1927 ਵਿੱਚ 13 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕੀਨੀਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਉਸ ਮੁਲਕ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕੀਨੀਆ ਦੀ ਫਰੰਗੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕਿਆ।

ਉਸ ਨੇ 1930 ਵਿੱਚ ਨੈਰੋਬੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਡਨ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬੜਾ ਲਾਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਬਰਤਾਨੀਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਸੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਕਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਤੇ ਲਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਜਰਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਮੰਨਿਆ।

1935 ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਲੇਬਰ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੋਨੀ ਰਾਜ਼ਦਾਨ

**ਸੋਨੀ ਰਾਜ਼ਦਾਨ** ਬਿ੍ਰਟਿਸ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ‘ਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੋਨੀ ਰਾਜ਼ਦਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਮਿੰਘਮ, ਯੂ.ਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਨਾਂ ‘ਸੋਨੀ ਰਾਜ਼ਦਾਨ ਭੱਟ’ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ ਆਲੀਆ ਭੱਟ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀਨ ਭੱਟ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਰਜ਼ਦਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਅਕਤੂਬਰ, 1956 ਨੂੰ  ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਬਰਮਿੰਘਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਔਰਤ ਗਰਟਰੂਡ ਹੋਲਜ਼ਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ ਨਰਿੰਦਰ ਨਾਥ ਰਜ਼ਦਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਆਲੀਆ ਭੱਟ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਰਜ਼ਦਾਨ ਨੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜੋਨ ਫਾਓਲਰ ਦੀ ‘ਦਿ ਕੁਲੈਕਟਰ’ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਸਟੇਜ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਸੱਤਿਆਦੇਵ ਦੂਬੇ ਦੇ ਜੀਨ ਪਾਲ ਸਾਰਤਰ ਦੇ ਨੋ ਐਗਜਿਟ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਣ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਜ਼ੇਫਿਰੇਲੀ ਨੇ ਦੇਖੀਆਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਨੀਰੀਜ, ਨਜ਼ਾਰੇਤ ਦੇ ਯਿਸੂ ਵਿੱਚ ਮਰਿਅਮ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਭੂਮਿਕਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਓਲੀਵੀਆ ਹਸੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਰਜ਼ਦਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦੁਖੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।

ਉਹ ਹਿੱਟ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਟੀਵੀ ਦੀ ਲੜੀ ਬਨਿਆਦ ਵਿੱਚ ਸੁਲੋਚਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀ.ਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ‘ਸਾਹਿਲ’, ‘ਗਾਥਾ’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਬਣੀ ਰਹੀ ਹੈ। 2002 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਉੱਤੇ ‘ਔਰ ਫਿਰ ਏਕ ਦਿਨ’ ਨਾਲ ਨਿਰਸ਼ੇਨ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਈ।

ਉਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਜ਼ਦਾਨ ਨੇ ‘ਲਵ ਅਫੇਅਰ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ 2016 ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਘਨਾ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੀ ‘ਰਾਜ਼ੀ’ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਬੇਟੀ ਆਲੀਆ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਲੀਆ ਨਾਲ ਇਕੋ ਪਰਦੇ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਲੀਆ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਸੋਨੀ ਨੇ ‘ਯੂਅਰਸ ਟਰੂਲੀ’ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਕੱਲੀ ਨੇ ਦਰਮਿਆਨੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਮਿੱਠੀ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਰਜ਼ਦਾਨ ਨੇ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।

ਉਹ ਸ਼ਾਹੀਨ ਭੱਟ (ਜਨਮ 28 ਨਵੰਬਰ 1988) ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਆਲੀਆ ਭੱਟ (ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ 1993) ਦੀ ਮਾਂ, ਪੂਜਾ ਭੱਟ ਅਤੇ ਰਾਹੁਲ ਭੱਟ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਅਤੇ ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ ਦੀ ਮਾਸੀ/ਚਾਚੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੱਟ ਪਰਿਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਾਨੀਆ ਸਈਦ

**ਸਾਨੀਆ ਸਈਦ** ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੰਗਮੰਚ, ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ 'ਦਸਤਕ' ਰੰਗਮੰਚ ਨਾਂ ਦੇ ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਰੁਪ ਨੂੰ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਗਰੁਪ 1988 ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਸਦਕਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। 1992 ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਇਹ ਗਰੁੱਪ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਂ *ਕਥਾ* ਰਖਿਆ।

ਉਹ ਨੈੱਟਵਰਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ, ਕਰਾਚੀ ਕੇਂਦਰ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਘੋਸ਼ਣਾਕਰਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਹਿਰਾ ਕਾਜ਼ਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹਸੀਨਾ ਮੋਇਨ ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ ਆਹਤ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1991 ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜ਼ਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਨਵਰ ਮਕਸੂਦ ਦੀ ਸਿਤਾਰਾ ਔਰ ਮੇਹਰੁਨਿਸਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੀਆ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਟਾਰਡਮ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਸਾਨੀਆ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਉਸ ਨੇ 1991 ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪੀਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ 'ਕਿਤਨੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਬਾਕੀ ਹੈ' ਦੇ ਕਈ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ੁਹਾਬ ਖਾਨ, ਸ਼ਮੂਨ ਅੱਬਾਸੀ, ਇਸਮਤ ਜ਼ੈਦੀ, ਸੋਨੀਆ ਹੁਸੈਨ, ਬਦਰ ਖਲੀਲ, ਖਾਲਿਦ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਸਨਾ ਅਸਕਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸਾਨੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਅਗਸਤ 1972 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਨਸੂਰ ਸਈਦ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਲ ਸਾਗਨ ਦੇ ਕੌਸਮੌਸ, ਜੈਕਬ ਬਰੋਨੋਵਸਕੀ ਦੀ ਅਸੇਂਟ ਆਫ਼ ਮੈਨ ਅਤੇ ਬਰਟੋਲਟ ਬ੍ਰੇਖਟ ਦੀ ਗੈਲੀਲੀਓ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਅਪਵਾਦ ਅਤੇ ਨਿਯਮ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਨਹੀਂ, ਸ਼ੈਜ਼ਵਾਨ ਦਾ ਚੰਗਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਟਾਕਯਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜੋਨ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

ਸਾਨੀਆ ਦੀ ਮਾਂ, ਆਬਿਦਾ ਸਈਦ ਇੱਕ ਮੌਂਟੇਸੋਰੀਅਨ ਹੈ ਅਤੇ 1983 ਵਿੱਚ ਸੀਡਲਿੰਗ ਮੌਂਟੇਸਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।

ਸਾਨੀਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸੇਂਟ ਜੋਸੇਫ ਕਾਨਵੈਂਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਕਰਾਚੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀਈਸੀਐਚਐਸ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰਜ਼ ਤੋਂ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਟੀਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ਾਹਿਦ ਸ਼ਫਾਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ ਹਮ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ 'ਤੌ ਦਿਲ ਕਾ ਕਿਆ ਹੂਆ' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਸਾਲ 1982 ਵਿੱਚ, ਸਾਨੀਆ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਨਸੂਰ ਸਈਦ ਨੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦਸਤਕ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

### ਦਸਤਕ ਅਨੁਭਵ 
ਦਸਤਕ 1988 ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੌਰਾਨ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਇਹ ਵਲੰਟੀਅਰ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਵਰਕਰਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ, ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸੀ। ਸਾਨੀਆ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉਰਦੂ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਕਿਰਦਾਰਾਂ, ਭੀੜ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

### ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ
### ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਨਾਟਕ
### ਥਿਏਟਰ ਅਤੇ ਮਂਚੀ ਨਾਟਕ
## ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* 
* 
* Sania Saeed  on forumpakistan.com
* Sania Saeed on urduwire.com

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਰਾਬ ਸਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਮਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ, ਮਨੀਪੁਰ, ਮਿਜ਼ੋਰਮ, ਕੇਰਲਾ, ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸੰਘੀ ਖੇਤਰ ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜੁਰਮ ਹੈ।

## ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਮਰ
*ਇਹ ਸੂਚੀ ਹਾਲੇ ਅਧੂਰੀ ਹੈ।*

## ਹਵਾਲੇ
ਐਡਮ ਸਮਿਥ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ

**ਐਡਮ ਸਮਿਥ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ** ਆਧੁਨਿਕ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਬਾਨੀ, ਐਡਮ ਸਮਿਥ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਇੱਕ ਲਿਬਰਟੇਰੀਅਨ ਖੋਜ-ਵਿਚਾਰ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਮੰਡੀ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ, ਖਾਸਕਰ ਜਨਤਕ ਪਸੰਦ ਥਿਊਰੀ, ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਰੈਡੀਕਲ ਨੀਤੀ ਆਪਸ਼ਨ ਸਿਰਜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੋਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜੌਨ ਅੱਪਡਾਇਕ

**ਜੌਨ ਅੱਪਡਾਇਕ ** (18 ਮਾਰਚ 1932 – 27 ਜਨਵਰੀ 2009) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵੀ, ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ, ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ ਸੀ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਗਲਪ ਲਈ ਪੁਲਿਟਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਲੇਖਕਾਂ (ਦੂਜੇ ਦੋ ਬੂਥ ਟਾਰਕਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਫਾਕਨਰ ਸਨ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਪਡਾਈਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਵੀਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਵਲ, ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਅਮਰੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 1954 ਤੋਂ * ਦ ਨਿਊਯਾਰਕਰ * ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ। ਉਸਨੇ *ਦਿ ਨਿਊਯਾਰਕ ਰਿਵਿਊ ਆਫ਼ ਬੁੱਕਜ਼* ਲਈ ਵੀ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ। ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ “ਖਰਗੋਸ਼” ਲੜੀ (ਨਾਵਲ * ਰੈਬਿਟ ਐਟ ਰੈਸਟ* (ਖਰਗੋਸ਼, ਦੌੜਦਾ ਹੈ) ;*ਰੈਬਿਟ ਰੀਡਕਸ*;*ਰੈਬਿਟ ਇਜ਼ ਰਿਚ (ਖਰਗੋਸ਼ ਅਮੀਰ ਹੈ)*; ' *ਰੈਬਿਟ ਐਟ ਰੈਸਟ (ਖਰਗੋਸ਼, ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ)*; ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਨਾਵਲ *ਰੈਬਿਟ ਰੀਮੈਂਬਰਡ* (ਖਰਗੋਸ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ), ਜੋ ਕਿ ਮੱਧ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈਰੀ "ਰੈਬਿਟ" ਐਂਗਸਟ੍ਰੋਮ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ, ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ * ਰੈਬਿਟ ਇਜ਼ ਰਿਚ * (1982) ਅਤੇ * ਰੈਬਿਟ ਐਟ ਰੈਸਟ * (1990) ਨੂੰ ਪੁਲਿਟਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ।

ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ "ਅਮਰੀਕਨ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਮੱਧ ਵਰਗ" ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਅਪਡਾਇਕ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀਪੂਰਣ ਸ਼ਿਲਪਗਿਰੀ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਵਾਰਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਉਹ ਔਸਤਨ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਅਪਡਾਇਕ ਦਾ ਗਲਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ "ਅਕਸਰ ਨਿੱਜੀ ਕਲੇਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੰਕਟ ਦਰਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ"।

ਉਸ ਦੀ ਗਲਪ ਔਸਤ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ, ਜਨੂੰਨ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ, ਇਸਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੇ ਜ਼ੋਰ, ਅਤੇ ਲਿੰਗਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਰੁਚੀ ਪੱਖੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਪਡਾਇਕ ਦੀ ਅਤਿ ਵਿਲੱਖਣ ਵਾਰਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ, ਅਸਾਧਾਰਣ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਭੇਤਭਰੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਅੰਗ-ਭਰਪੂਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੇਖਕ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਪੁਜਦੀ ਹੈ ਜੋ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਤਾਕ ਰਹਿ ਕੇ ਭੌਤਿਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਸਾਧਾਰਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ "ਦੁਨਿਆਵੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ" ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਵਾਲਵੇਟੀਥੁਰਾਈ

**ਵਾਲਵੇਟੀਥੁਰਾਈ** (ਤਮਿਲ: வல்வெட்டித்துறை Valveṭṭittuṟai; ਸਿੰਹਾਲਾ: වල්වෙට්ටිතුරෙයි) ਜਾਫਨਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਫਨਾ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਉਂਸਿਲ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 18,000 ਹੈ। ਵਾਲਵੇਟੀਥੁਰਾਈ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜਹਾਜਰਾਨੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਪਾਰ ਕਾਰਣ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਾਲਵੇਟੀਥੁਰਾਈ ਨੂੰ ਵੇਲੂਪਿਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ, ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਟਾਈਗਰਜ਼ ਆਫ਼ ਤਾਮਿਲ ਈਲਮ ਦਾ ਲੀਡਰ, ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਅਖਾੜਾ, ਭੋਗਪੁਰ

**ਅਖਾੜਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਭੋਗਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਲਿਆਲਮ ਲਿਪੀ

**ਮਲਿਆਲਮ ਲਿਪੀ (മലയാളം ലിപി)** ਬ੍ਰਹਮੀ ਲਿਪੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪਨਿਆ, ਰਵੁਲਾ, ਕੋਂਕਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਲਿਆਲਮ (മലയാളം, ਮਲਿਆਲਮ) ਜਾਂ ਕੇਰਲੀ (കൈരളി, ਕੈਰਲੀ) ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਸੂਬੇ, ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਕੰਨਿਆਂਕੁਮਾਰੀ, ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਦੱਖਣ ਕੰਨੜ ਜਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਪਾਂਡੇਚੇਰੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਮਲਿਆਲਮ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ 578 ਅੱਖਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀਆਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਮਲਿਆਲਮ ਲਿਪੀ ਅਬੁਗੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਕੁਝ ਭਾਗ ਵਰਨਮਾਲਾ ਸੰਬੰਧੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਭਾਗ ਉੱਚਾਰਖੰਡ ਸੰਬੰਧੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਮਲਿਆਲਮ ਅੱਖਰ ਵਿੱਚ 16 ਸਵਰ ਅੱਖਰ, 36 ਵਿਅੰਜਨ ਅੱਖਰ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਮਿਲਕੇ 576 ਉੱਚਾਰਖੰਡੀ ਅੱਖਰ ਬਨਾੳੁਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੋ ਅੱਖਰ ਅਨੁਸਵਰ ਤੇ ਵਿਸਰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਸਵਰ ਅੱਖਰ 
## ਵਿਅੰਜਨ 

## ਚਿੰਨ੍ਹ 
## ਮਲਿਆਲਮ ਅੰਕ 

## ਯੂਨੀਕੋਡ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਲਿਪੀ
ਦ ਹਰਮੀਟੇਜ

ਦ **ਸਟੇਟ ਹਰਮੀਟੇਜ** (, *Gosudarstvenny Ermitazh*) ਇੱਕ ਅਜਾਇਬਘਰ ਹੈ ਜੋ ਰੂਸ ਦੇ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨਿਆ ਦੇ ਸਬ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਜਾਇਬਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੈਥੇਰੀਨ ਮਹਾਨ ਨੇ 1764 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1852 ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ।
ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਨਾਤਿਕ

**ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਨਾਤਿਕ** (ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1976) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਅਤੇ ਕਥਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਗੁੱਸਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਗੁੱਸਾ ਨਾਹਰੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
 
## ਜੀਵਨੀ
ਨਾਤਿਕ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕੋਲ ਓਕਾੜਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1976 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਉਸਾਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਬੇਯਕੀਨੀ ਬਸਤੀਓਂ ਮੇਂ* 
**ਯਾਕੂਤ ਕੇ ਵਰਕ*
### ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਕਾਇਮ ਦੀਨ*
**ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਕਾ ਟਾਂਗਾ* 
### ਹੋਰ
*ਨੌਲੱਖੀ ਕੋਠੀ* (ਨਾਵਲ)

## ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ
### ਲੋਹਾਰ ਜਾਨਤਾ ਨਹੀਂ

ਹਮਾਰੇ ਗਾਂਵ ਲੁਹਾਰ ਅਬ ਦਰਾਂਤੀਆਂ ਬਨਾ ਕੇ ਬੇਚਤਾ ਨਹੀਂ
ਤੋ ਜਾਨਤਾ ਹੈ ਫਸਲ ਕਾਟਨੇ ਕਾ ਵਕਤ ਕਟ ਗਯਾ ਸਰੋਂ ਕਾ ਕਾਟਨੇ ਕੇ ਸ਼ਕਲ ਮੇਂ
ਸ਼ਰਲ ਮੇਂ ਵੋ ਜਾਨਤਾ ਹੈ ਬਾਂਝ ਹੋ ਗਈ ਜਮੀਨ ਜਬ ਸੇ ਲੇ ਗਏ ਨਕਾਬ ਪੋਸ਼ ਗਾਂਵ ਕੇ ਮਵੇਸ਼ੀਓਂ ਕੋ ਸ਼ਹਰ ਮੇਂ
ਜੋ ਬਰਮਾਲਾ ਸਦਾਏਂ ਕੇ ਖੁਸ਼ਕ ਖੂਨ ਬੇਚਤੇ ਹੈ ਬੇ-ਯਕੀਨ ਬਸਤੀਓਂ ਕੇ ਦਰਮਿਆਂ
ਉਦਾਸ ਦਿਲ ਖਮੋਸ਼ ਔਰ ਬੇ-ਜਬਾਂ ਕਬਾੜ ਕੇ ਹਿਸਾਰ ਮੇਂ ਸਿਯਾਹ ਕੋਇਲੋਂ ਸੇ ਗੁਫ਼ਤਗੂ
ਤਮਾਮ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰਤਾ ਹੈ ਸੋਚਤਾ ਹੈ ਕੋਈ ਬਾਤ ਰੂਹ ਕੇ ਸਰਾਬ ਮੇਂ
ਕੁਰੇਦਤਾ ਹੈ ਖ਼ਾਕ ਔਰ ਢੂੰਢਤਾ ਹੈ ਚੁਪ ਕੀ ਵਾਦਿਯੋਂ ਸੇ ਸੁਰਖ਼ ਆਗ ਪਰ ਵੋ ਜ਼ਰਬ
ਜਿਸ ਕੇ ਸ਼ੋਰ ਸੇ ਲੁਹਾਰ ਕੀ ਸਮਾਅਤੇਂ ਕ਼ਰੀਬ ਥੀਂ
ਬਜਾਏ ਆਗ ਕੀ ਲਪਕ ਕੇ ਸਰਦ ਰਾਖ ਉੜ ਰਹੀ ਹੈ ਧੂੰਕਨੀ ਕੇ ਮੁੰਹ ਸੇ
ਰਾਖ ਜਿਸ ਕੋ ਫਾਂਕਤੀ ਹੈ ਝੋਂਪੜੀ ਕੀ ਖ਼ਸਤਗੀ
ਸਿਯਾਹ-ਛਤ ਕੇ ਨਾ-ਤਵਾਂ ਸੁਤੂਨ ਅਪਨੇ ਆਂਕੜੋਂ ਸਮੇਤ ਪੀਟਤੇ ਹੈ ੰਸਰ
ਹਰਾਰਤੋਂ ਕੀ ਭੀਕ ਮਾਂਗਤੇ ਹੈਂ ਝੋਂਪੜੀ ਕੇ ਬਾਮ ਓ ਦਰ
ਜੋ ਭੱਠੀਓਂ ਕੀ ਆਗ ਕੇ ਹਰੀਸ ਥੇ
ਧੁਏਂ ਕੇ ਦਾਇਰੋਂ ਸੇ ਖੇਂਚਤੇ ਥੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮਗਰ ਅਜੀਬ ਬਾਤ ਹੈ ਹਮਾਰੇ ਗਾਂਵ ਕਾ ਲੁਹਾਰ ਜਾਨਤਾ ਨਹੀਂ
ਵੋ ਜਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਬੜ ਗਈ ਹੈਂ ਸਖ਼ਤ ਔਰ ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਖ਼ੰਜ਼ਰੋਂ ਕੀ ਕ਼ੀਮਤੇਂ
ਸੋ ਜਲਦ ਭੱਠੀਓਂ ਕਾ ਪੇਟ ਭਰ ਦੇ ਸੁਰਖ਼ ਆਗ ਸੇ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਨਸੀਰ ਤੁਰਾਬੀ

**ਨਸੀਰ ਤੁਰਾਬੀ** (ਜਨਮ: 15 ਜੂਨ 1945) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗਜ਼ਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।

## ਗਜ਼ਲਾਂ
ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਗਜ਼ਲ *ਵੋਹ ਹਮਸਫ਼ਰ ਥਾ* ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਰਾਮੇ ਹਮਸਫ਼ਰ ਦਾ ਥੀਮ ਗੀਤ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਥੀਮ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਸੀ, ਸੋ ਮੁੱਖ ਗੀਤ ਲਈ ਇਸ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਗਜ਼ਲ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਸ ਗਜ਼ਲ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ, ਤੁਰਾਬੀ ਸਾਹਬ ਨੇ ਢਾਕਾ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਣ ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ| ਇਸ ਤਰਾਂ, ਇਹ ਗਜ਼ਲ ਸਚਮੁਚ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

(1)
ਤਰਕ਼-ਏ-ਤਾਲੁਕ਼ਾਤ ਪੇ
ਰੋਇਆ ਨਾ ਤੂ, ਨਾ ਮੈਂ

ਲੇਕਿਨ ਯੇਹ ਕਿਆ ਕੇ ਚੈਨ ਸੇ
ਸੋਇਆ ਨਾ ਤੂ, ਨਾ ਮੈਂ

ਵੋਹ ਹਮਸਫਰ ਥਾ ਮਗਰ ਉਸਸੇ ਹਮਨਵਾਈ ਨਾ ਥੀ|
ਕਿ ਧੂਪ ਛਾਓੰ ਕਾ ਆਲਮ ਰਹਾ, ਜੁਦਾਈ ਨਾ ਥੀ|
ਵੋਹ ਹਮਸਫਰ ਥਾ....

ਅਦਾਵਤੇਂ ਥੀਂ ਤਘਾਫੁਲ ਥਾ ਰੰਜਿਸ਼ੇਂ ਥੀ ਮਗਰ
ਬਿਛੜਨੇ ਵਾਲੇ ਮੇਂ ਸਭ ਕੁਛ ਥਾ, ਬੇਵਫਾਈ ਨਾ ਥੀ|
ਵੋਹ ਹਮਸਫਰ ਥਾ ਮਗਰ ਉਸਸੇ ਹਮਨਵਾਈ ਨਾ ਥੀ|
ਕਿ ਧੂਪ ਛਾਓੰ ਕਾ ਆਲਮ ਰਹਾ, ਜੁਦਾਈ ਨਾ ਥੀ|
ਵੋਹ ਹਮਸਫਰ ਥਾ....

ਕਾਜਲ ਡਾਲੂੰ, ਕੁਰਕੁਰਾ ਸੁਰਮਾ, ਸਹਾ ਨਾ ਜਾਏ|
ਜਿਨ ਨੈਨ ਮੇਂ ਪੀ ਬਸੇ, ਦੂਜਾ ਕੌਨ ਸਮਾਏ|
ਬਿਛੜਤੇ ਵਕ਼ਤ ਉਨ ਆਖੋਂ ਮੇਂ ਥੀ, ਹਮਾਰੀ ਗਜ਼ਲ
ਗ਼ਜ਼ਲ ਭੀ ਵੋਹ, ਜੋ ਕਭੀ ਕਿਸੀ ਕੋ ਸੁਨਾਈ ਨਾ ਥੀ|
ਵੋਹ ਹਮਸਫਰ ਥਾ ਮਗਰ ਉਸਸੇ ਹਮਨਵਾਈ ਨਾ ਥੀ
ਕਿ ਧੂਪ ਛਾਓੰ ਕਾ ਆਲਮ ਰਹਾ, ਜੁਦਾਈ ਨਾ ਥੀ
ਵੋਹ ਹਮਸਫਰ ਥਾ....

(2)

ਜਬ ਤਕ ਬਿਕੇ ਨਾ ਥੇ, ਕੋਈ ਪੂਛਤਾ ਨਾ ਥਾ 
ਤੁਨੇ ਮੁਝੇ ਖਰੀਦ ਕਰ ਅਨਮੋਲ ਕਰ ਦੀਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਜ਼ਲਗੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945
ਹਜ਼ੂਰੀ ਬਾਗ਼

**ਹਜ਼ੂਰੀ ਬਾਗ਼** ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਗ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਬਾਗ਼ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਫਕੀਰ ਅਜੀਜ਼ੁਦੀਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਇਸਨੂੰ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਮਾਂਦਾਰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੁਝਾਅ 'ਤੇ ਇਹ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮਾਰਕਾਂ ਤੋਂ ਭੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਕੰਮ ਖਲੀਫ਼ਾ ਨੂਰੂੁਦੀਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉੱਕਰੀ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਥੰਮਿਆਂ ਨੇ ਬਾਰਾਦਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਾਕਾਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ, ਜਿੱਥੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਵਾਲੀ ਛੱਤ ਹੈ। ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਬਾਰਦਾਰੀ ਦੋਵੇਂ, ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 45 ਫੁੱਟ, ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਲੀ ਵਾਲਾ ਚੌਰਸ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਸਮੈਂਟ ਪੰਦਰਾਂ ਕਦਮ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਘੱਲੂਘਾਰਿਆਂ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 19 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਢਹਿ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੀ।

ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਦੁਪਹਿਰ, ਲੋਕ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਅਤੇ ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੁਣਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਮੁਹੱਮਦ ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬਾਗ ਕੋਲ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ

Image:The Hazuri Bagh Pavilion(1870).jpg|Hazuri bagh pavilion in 1870, with Lahore Fort in background

Image:Hazuri_Bagh.JPG|South section, with Roshnai Gate in background

Image:Hazuri Bagh bardari.jpg|Hazuri Bagh Baradari

Image:Bara Dari East & North facing sides of The 12 door building July 1 2005.jpg|Baradari with Badshahi Mosque in background

Image:Hazuri Bagh Baradari with Lahore Fort.jpg|Hazuri Bagh Baradari with Lahore Fort in the background, 2005.

## ਹਵਾਲੇ
## External links 
* Lahore Photos and History 
* A photo of Hazuri Bagh
* An older photo of Hazuri Bagh 
*The Herbert Offen Research Collection of the Phillips Library at the Peabody Essex Museum
ਨਾਦਾਰ

**ਨਾਦਾਰ ** **ਗਾਸਪਾਰ-ਫੇਲੀ ਤੂਰਨਾਸ਼ੋਂ** (6&nbsp;ਅਪਰੈਲ 1820 &ndash; 23&nbsp;ਮਾਰਚ 1910), ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਕਾਰ, ਕੈਰੀਕੇਚਰ ਅਤੇ ਗੁਬਾਰਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਇਸ ਦੀਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ
ਨਾਦਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਅਪਰੈਲ 1820 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ (ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਉਨ)। 1848 ਵਿੱਚ ਇਹ *ਲ ਛਾਰੀਵਾਰੀ* ਲਈ ਕੈਰੀਕੇਚਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ। 1849 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ *ਰੇਵੂ ਕੋਮੀਕ* ਅਤੇ *ਪਤੀ ਯੂਰਨਾਲ ਪੂਰ ਰੀਰ*। ਇਸਨੇ 1853 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਅਤੇ 1855 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਫੋਟੋਗਰਾਫ਼ ਸਟੂਡੀਓ ਖੋਲਿਆ। 1858 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣਿਆ ਜਿਸਨੇ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਹੋਣ।

ਇਹ ਨਕਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣਿਆ।

1910 ਵਿੱਚ 89 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਪੈਰ ਲਾਛੈਸ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਗੈਲਰੀ

Image:Charles Baudelaire.jpg|ਛਾਰਲ ਬੌਦੇਲੈਰ
Image:Hector Berlioz (1857).gif|ਏਕਤੋਰ ਬੇਲੀਓਜ਼
Image:Nadar 1.jpg|ਸੇਰਾ ਬਰਨਹਾਰ
Image:Georges Boulanger Nadar.jpg|ਜੌਰਜ ਬੂਲੌਂਜੇਰ
Image:Dessin de Nadar 1850.jpg|ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਦਾ ਕੈਰੀਕੇਚਰ, 1850
Image:Georges Clemenceau Nadar.jpg|ਜੋਰਜ ਕਲੇਮੇਨਸੋ
Image:Camille Corot-Nadar corrected.jpg|ਕਾਮੀਲ ਕੋਰੋ
Image:Gustave Courbet.jpg|ਗੁਸਤਾਵ ਕੂਰਬੇ
Image:Charles francois daubigny.jpg|ਛਾਰਲ-ਫ਼ਰਾਂਸੂਆ ਦੌਬੀਨੀ
Image:Félix Nadar 1820-1910 portraits Eugène Delacroix.jpg|ਯੂਜੈਨ ਦੇਲਾਕਰੂਆ
Image:Jules Favre 1865 Nadar.jpg|ਯੂਲ ਫ਼ਾਵਰ in 1865
Image:N_Gabrielli_par_Nadar.jpg|ਨਿਕੋਲੋ ਗਾਬਰੀਏਲੀ
Image:Léon Gambetta 1870 Nadar.jpg|ਲਿਓਨ ਗਾਮਬੇਤਾ - 1870
Image:Paul Gustave Dore by Felix Nadar 1855-1859.jpg|ਗੁਸਤਾਵ ਦੋਰੇ (1859)
Image:Alexandre Dumas Nadar.jpg|ਅਲੇਸਾਂਦਰ ਦੂਮਾ
Image:Ilja Iljitsch Metschnikow Nadar.jpg|ਇਲਿਆ ਮੇਛਨੀਕੋਵ
Image:Jean-FrancoisMillet(Nadar).jpg|ਯਾਂ-ਫ਼ਰਾਂਸੂਆ ਮੀਲੇ
Image:Kropotkin Nadar.jpg|ਪੀਟਰ ਕਰੋਪੋਟਕਿਨ
Image:Franz Liszt by Nadar, March 1886.png|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਲਿਸਟ
Image:Félix Nadar 1820-1910 portraits Gérard de Nerval.jpg|ਜੇਰਾਰ ਦ ਨੇਰਵਾਲ
Image:Nasir ad-Din Nadar.jpg|ਨਸੀਰ ਅਲ-ਦੀਨ ਸ਼ਾਹ ਕਜਾਰ, ਪਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ 1848-1896
Image:Henri Rochefort Nadar.jpg|ਔਨਰੀ ਰੋਛਫ਼ੋਰ
Image:George Sand by Nadar, 1864.jpg|ਜੌਰਜ ਸੈਂਡ (1864)
Image:Ernest Henry Shackleton Nadar.jpg|ਅਰਨੈਸਤ ਸ਼ੈਕਲਟਨ
Image:Adolphe Thiers Nadar.jpg|ਆਦੋਲਫ਼ ਥੀਏਰ
Image:Galliffet, Gaston de.jpg|ਮਾਰਕੀ ਦ ਗਾਲੀਫੇ
Image:Théophil Gautier 1856 Nadar.jpg|ਥਿਓਫੀਲ ਗੌਤੀਏ
Image:LeBris1868.jpg|ਯਾਂ-ਮਾਰੀ ਲ ਬਰੀਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉੜਨ ਤਸ਼ਤਰੀ II
Image:Nadar.jpg|ਸਵੈ-ਤਸਵੀਰ
Image:JapaneseMissionAndNadarSon.JPG|ਨਾਦਾਰ ਦਾ ਮੁੰਡਾ, ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਜਪਾਨੀ ਅੰਬੈਸੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ (1863)
Image:Nadar05.jpg|ਚਿੱਤਰਕਾਰਛਾਰਲ ਕਰੋਦਲ 

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਨਾਦਾਰ ਇਨਾਮ, ਨਾਦਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਇਨਾਮ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 1867 ਆਂਦਰੇ ਗਿੱਲ ਦੁਆਰਾ ਨਾਦਾਰ ਦਾ ਕੈਰੀਕੇਚਰ
* ਨਾਦਾਰ ਬਾਰੇ ਲੇਖ  - ਬਰੂਸ ਸਟਰਲਿੰਗ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ)
* ਨਾਦਾਰ ਬਾਰੇ ਲੇਖ – ਰੌਜਰ ਸਿਕਾਲਾ
* ਨਾਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1820
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1910
ਲਿਲੇਟ ਦੂਬੇ

**ਲਿਲੇਟ ਦੂਬੇ** (, ; ਜਨਮ 7 ਸਤੰਬਰ 1953) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਥਿਏਟਰ ਟੀਵੀ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਨਿਜ਼ੀ ਜੀਵਨ 
ਦੂਬੇ ਦਾ ਜਨਮ ਪੂਨੇ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਧੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੋਵਿੰਦ ਕਿਸਵਾਨੀ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਲੀਲਾ ਡਾਕਟਰ ਸੀ।  
ਲਿਲੇਟ ਦਾ ਵਿਆਹ 12 ਸਤੰਬਰ 1978 ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਦੂਬੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਲਿਲੇਟ ਤੇ ਰਵੀ ਦੀਆਂ 2 ਬੇਟੀਆਂ ਨੇ, ਨੇਹਾ ਦੂਬੇ ਤੇ ਇਰਾ ਦੂਬੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਰੋਲ ਕੀਤੇ ਹਨ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਦੂਬੇ ਨੇ ਕਾਫੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਂਵੇ ਕੀ ਮੀਰਾ ਨਾਇਰ ਦੀ ਮੌਨਸੂਨ ਵੇਡਿੰਗ, ਕਲ ਹੋ ਨਾ ਹੋ ਅਤੇ ਹਾਊਸਫੁਲ। ਲਿਲੇਟ ਦੂਬੇ ਐਕਟਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਥਿਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਜਨਤਾ ਪਰਿਵਾਰ

**ਜਨਤਾ ਪਰਵਾਰ** ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ 'ਜਨਤਾ ਦਲ' ਵਿੱਚੋਂ ਉਭਰੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।
ਇਹ ਦਲ ਹਨ: ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ (ਸਪਾ), ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ (ਰਾਜਦ), ਜਨਤਾ ਦਲ ਯੂਨਾਇਟੇਡ (ਜਦਯੂ), ਜਨਤਾ ਦਲ ਸੈਕੂਲਰ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕਦਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਘੱਟ ਚਰਚਿਤ ਦਲ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ).

ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਾਰ ਰਾਜਾਂ ਬਿਹਾਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਾਕਤ ਹਨ। .
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤ
ਬਾਹਰਮੁਖਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਮੁਖਤਾ

**ਬਾਹਰਮੁਖਤਾ-ਅੰਤਰਮੁਖਤਾ** ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਸਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਕਾਰਲ ਜੁੰਗ ਦੀ ਦੇਣ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਉਵੇਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਅੱਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
ਰੋਸਾ ਮਾਰੀਆ ਮਾਤਿਓ

**ਰੋਜ਼ਾ ਮਾਰੀਆ ਮਾਤੇਓ** (ਜਨਵਰੀ 6 ਜਨਵਰੀ 1942) ਇੱਕ ਸਪੇਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।
## ਜੀਵਨੀ 
ਵਲੇਨੇਸੀਆ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

1963 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਪੇਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਇਕਬਾਲ ਅਹਿਮਦ

**ਇਕਬਾਲ ਅਹਿਮਦ**(1933/34 - 11 ਮਈ 1999) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਤੇ ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ-ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। 
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਇਕਬਾਲ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ ਇਰਕੀ ਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਜੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹੀ ਸਨ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਝਗੜੇ ਕਰ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ,ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਅਹਿਮਦ ਨੇ 1951 ਵਿੱਚ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫੋਰਸੇਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ। ਫੌਜ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਸੇਵਾ ਕਰਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਔਕਸੀਡੈਂਟਲ ਕਾਲਜ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ 1957 ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। 1958 ਤੋਂ 1960 ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਟੱਡੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੀਐੱਚਡੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।

1963 ਨੂੰ 1960 ਤੱਕ ਅਹਿਮਦ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਕੇ ਅਲਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਫ਼ਾਨਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਨੂਹ

**ਨੂਹ** (), ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਅੱਲ੍ਹਾ (ਅਰਬੀ: [[ਅੱਲ੍ਹਾ|]] '''') ਦਾ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ 900 ਸਾਲ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਬੁਲਾਇਆ ਮਗਰ ਉਸ ਦੀ ਕੌਮ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਵੀ ਸਾਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਹੈਂ ਅਗਰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰਸੂਲ ਭੇਜਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦਾ ਔਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 80 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਦੀਨ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਨਸ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)

**ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਨਸ** (4 ਮਈ 1884 - 13 ਮਈ 1952) ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ) ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਮਹੂਰੀ ਚੋਣ ਦੌਰਾਨ, 1937 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
## ਜੀਵਨ ਬਿਓਰਾ
ਯੂਨਸ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਮਈ 1884 ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪਟਨੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪਨਹਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੌਲਵੀ ਅਲੀ ਹਸਨ ਮੁਖਤਾਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਕੀਲ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਲੰਦਨ ਵਲੋਂ ਵਕਾਲਤ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ।

ਯੂਨਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਾਂਗਰਸ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਸਹਿਯੋਗ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ।.

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ 1937 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਸਮੇਂ ਮੌਲਾਨਾ ਸੱਜਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇੰਡੀਪੇਂਡੇਂਟ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਕਿਸਾਨ ਮਜਦੂਰ ਪ੍ਰਜਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੋਹੰਮਦ ਯੂਨਸ ਨੇ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

1952 ਵਿੱਚ 13 ਮਈ ਨੂੰ ਮੋਹੰਮਦ ਯੂਨੁ ਦਾ ਇੰਤਕਾਲ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਮੰਡਲ ਕਮਿਸ਼ਨ

**ਮੰਡਲ ਕਮਿਸ਼ਨ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1979ਈ. ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬਣਾਇਆ ਗਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਕੰਮ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪੱਛੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਨਾ ਸੀ।." ਬਿੰਦੇਸ਼ਵਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਮੰਡਲ ਇਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਸਨ। ਇਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕੋਟੇ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪੱਛੜੇਪਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਗਿਆਰਾਂ ਸੂਚਕ ਵਰਤੇ।

## ਹਵਾਲੇ
* Ramaiah, A (6 June 1992). "Identifying Other Backward Classes" (http://www.epw.in/system/files/pdf/1992_27/23/Identifying_Other_Backward_Classes.pdf) pp.&nbsp;1203–1207. Economic and Political Weekly. URL accessed on 05 Dec 2013.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ
ਨੂਹ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ

**ਨੂਹ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ** (Noah's Ark) (ਇਬਰਾਨੀ:תיבת נח ; ਬਾਇਬਲ ਇਬਰਾਨੀ: Tevat Noah) ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਬ ਜੋ ਇੱਕ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਰਤ ਨੂਹ ਅਲੀਆ ਅੱਸਲਾਮ ਦੀ ਕੌਮ ਪਰ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਰਤ ਨੂੰਹ ਅਲੀਆ ਅੱਸਲਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਬਣਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਅਤੇ ਚੁਣਵੇਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੂਫ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਨਿਰੰਤਰ ਪਾਣੀ ਉਗਲਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਆਸਮਾਨ ਨਿਰੰਤਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਬਰਸਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਤੂਫ਼ਾਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਰਾਕ ਦੇ ਇਲਾਕੇ (ਮੈਸੋਪੋਟੇਮੀਆ) ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਤੂਰਾਤ, ਅੰਜੀਲ ਅਤੇ ਕੁਰਆਨ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਰੇਲੈਂਡ ਬਨਾਮ ਫਲੈਚਰ

**ਰੇਲੈਂਡ ਬਨਾਮ ਫਲੈਚਰ** [1868] ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲੋਰਡਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਫੈਸਲਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟੋਰਟ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਰੇਲੈਂਡ ਨੇ ਇੱਕ ਤਲਾਬ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੰਟਰੈਕਟਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੈਕਟ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਉਸਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੋਲ ਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਕੰਟਰੈਕਟਰ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਮਲਬੇ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਕੋਲੇ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਫਟਾ ਮਿਲੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਅੱਗੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵੱਜੋਂ 11 ਦਸੰਬਰ 1860 ਨੂੰ, ਰੇਲੈਂਡ ਦੇ ਤਲਾਬ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭਰਨ ਤੇ ਇਹ ਫੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੇ ਗਵਾਂਢੀ ਫਲੈਚਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਖਾਣ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਲੈਚਰ ਨੂੰ 937 ਡਾਲਰ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ

telephone, c.1940s]]
ਟੈਲੀਫੋਨ,ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜੰਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਜੰਤਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਬੈਠੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਟੈਲੀਫੋਨ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਧਨ ਹੈ।ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਸਿਕੰਦਰ ਗ੍ਰਾਹਮ ਬੈੱਲ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਦੇ ਜੰਤਰ
ਹਤਿਆਰੇ (ਹੈਮਿੰਗਵੇ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

**ਹਤਿਆਰੇ** (The Killers) ਅਰਨਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਕਰਿਬਨਰ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ 1927 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਹੈਮਿੰਗਵੇ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਰਕਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ 200 ਡਾਲਰ ਮਿਲੇ ਸੀ।
## ਸਾਰ
ਕਹਾਣੀ ਮਨਾਹੀ ਦੇ ਦਿਨੀਂ, 1920ਵਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਮਿੱਟ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਜਣੇ, ਮੈਕਸ ਅਤੇ ਅਲ, ਇੱਕ ਲੰਚਰੂਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੌਰਜ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੇਨੂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਆਰਡਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਪਲੱਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੂਰ ਅਤੇ ਅੰਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮ ਚਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੈਮਿੰਗਵੇ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼ੀਲਡ

**ਸ਼ੀਲਡ** () ਮਾਰਵਲ ਕਾਮਿਕਸ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚਲੀ ਇੱਕ ਜਾਸੂਸ, ਕਨੂੰਨ-ਤਾਮੀਲ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਸਟੈਨ ਲੀ ਅਤੇ ਜੈਕ ਕਰਬੀ ਦੀ *ਸਟ੍ਰੇਂਜ ਟੇਲਸ* #135 (ਅਗਸਤ 1965) ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਇਹ ਏਜੰਸੀ ਅਕਸਰ ਸੁਪਰਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਨਿਬੜਦੀ ਹੈ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ **ਸੁਪਰੀਮ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰਜ਼, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸਪੀਅਨਾਜ, ਲਾਅ-ਇਨਫ਼ੋਰਸਮੰਟ ਡਿਵਿਜਨ** (Supreme Headquarters, International Espionage, Law-Enforcement Division) ਹੈ ਜੋ ਕਿ 1991 ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ **ਸਟਰੈਟਿਜਿਕ ਹਜ਼ਾਰਡ ਇੰਟਰਵੈਨਸ਼ਨ ਐਸਪੀਅਨਾਜ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ** (Strategic Hazard Intervention Espionage Logistics Directorate) ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਾਰਵਲ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਵੱਖ-ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਐਨੀਮੇਟਿਡ ਅਤੇ ਲਾਈਵ-ਐਕਸ਼ਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ **ਸਟਰੇਟਿਜਿਕ ਹੋਮਲੈਂਡ ਇੰਟਰਵੈਨਸ਼ਨ, ਇਨਫ਼ੋਰਸਮੰਟ ਐਂਡ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਡਿਵਿਜ਼ਨ** (Strategic Homeland Intervention, Enforcement and Logistics Division) ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਲਪੀ ਏਜੰਸੀਆਂ
ਸਿੰਹਾਲਾ ਲੋਕ

**ਸਿੰਹਾਲੀ ਲੋਕ** ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੀ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 75% ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੰਹਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ,ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ, ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਰਮ ਥੇਰਵਾਦ ਬੁੱਧ ਹੈ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਇਸਾਈ ਵੀ ਹਨ। ਸਿੰਹਾਲੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਮੱਧ, ਮੱਧ ਦੱਖਣ, ਮੱਧ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਵਾਮਸਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੰਹਾਲੀ ਲੋਕ ਜਲਾਵਤਨੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਿਜੈ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਕੀ 543 ਈਪੂ. ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਆਇਆ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਜੈਨੇਟਿਕ ਪੜਤਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੰਹਾਲੀ ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਮੀਨਾ ਪੀਰਜ਼ਾਦਾ

**ਸਮੀਨਾ ਪੀਰਜ਼ਾਦਾ** ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਸਮੀਨਾ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਂ *ਸਮੀਨਾ ਭੱਟ* ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਰਾਚੀ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਲੀਮ ਉਸਨੇ ਉਥੋਂ ਹੀ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਉਸਮਾਨ ਪੀਰਜ਼ਾਦਾ ਨਾਲ ਨਿਕਾਹ ਪਿਛੋਂ ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਸਮੀਨਾ ਪੀਰਜ਼ਾਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਕਰੀਅਰ
ਸਮੀਨਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ 1982 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਦੀਕੀਆਂ, ਮੁਖੜਾ, ਬਾਜ਼ਾਰ-ਏ-ਹੁਸਨ, ਸ਼ਾਦੀ ਮੇਰੇ ਸ਼ੌਹਰ ਕੀ ਅਤੇ ਬੁਲੰਦੀ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਾਤ ਜ਼ੱਰਾ-ਏ-ਬੇਨਿਸ਼ਾਨ, ਰਿਹਾਈ, ਦੁੱਰ-ਏ-ਸ਼ਾਹਵਰ ਅਤੇ ਦਾਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

### ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ
ਸਮੀਨਾ ਪੀਰਜ਼ਾਦਾ ਨੇ *ਇੰਤਹਾ* ਉਸਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ *ਲਾਈਫਟਾਇਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਸਨਮਾਨ* ਨਾਲ ਵੀ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955
ਨਗਾਰਾ

***ਨਗਾਰਾ ***ਜਾਂ*** ਨਗਾੜਾ*** ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਡਰਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਭਾਗ ਗੋਲਾਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਇਹ ਜੌੜੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਦੁੰਦੁਭਿ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੇਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਸਾਜ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਗਾਂ ਯੁਧਾਂ ਸਮੇਂ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਪਿਆ ਨਗਾਰਾ]] 
, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਪਿਆ ਨਗਾਰਾ]]

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਜ਼
ਹਰੀਮ ਫ਼ਾਰੂਕ਼

**ਹਰੀਮ ਫ਼ਾਰੂਕ਼** (; ਜਨਮ 26 ਮਈ 1992) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ ਅਬਦੁੱਲਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਥਿਏਟਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ ਉੱਪਰ ਸਿਆਹ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਹਰੀਮ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਉਦੋਂ ਹੀ ਬਣੀ ਜਦ ਉਹ ਅਹਿਸਨ ਖਾਨ ਨਾਲ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਨੇ ਖੁਦ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹਰੀਮ ਨੂੰ ਵੀ ਮਕਬੂਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਹਰੀਮ ਫਾਰੂਕ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਮਈ, 1989 ਨੂੰ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਡਾਕਟਰ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜਨ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਮਾਂ ਚਮੜੀ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਮਾਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਰਾਚੀ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੇ ਕਾਇਦਾ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਗਾਇਕ ਅਬਦੁੱਲਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ (ਗਾਇਕ) ਇਸ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਹਰੀਮ ਫਾਰੂਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਵਨੇ 14 ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਫਾਤਿਮਾ ਜਿਨਾਹ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਂਗਨ ਤਰੇਹਾ ਵਿੱਚ ਕਿਰਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਇਸ ਨੇ 2013 ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਵਾਲੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਆਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਹਰੀਮ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਹਮ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਅਹਿਸਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਯੁਮਨਾ ਜ਼ੈਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਸਮ ਰਾਹੀਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਟਕ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਨੇ ਸ਼ੋਬਿਜ਼ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਰਾਮੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁਰਸਰੀ ਬੀਵੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹਮਦਮ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਦਯਾਰ-ਏ-ਦਿਲ 2015 ਵਿੱਚ। ਫਾਰੂਕ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਨਾਟਕ ਸਨਮ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਲ ਇਸ ਨੇ ਦੋਬਾਰਾ ਫਿਰ ਸੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਇਹ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਜਾਨਾਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਰਚੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਡੋਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਅਦਾਕਾਰ ਅਲੀ ਰਹਿਮਾਨ ਖਾਨ, ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਉਸਮਾਨ ਮੁਖਤਾਰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫ਼ਿਲਮਾਂ
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ
## ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ 
ਹਮ ਅਵਾਰਡ 2017

ਹਮ ਈਦ ਸ਼ੋਅ 2017 (2 ਐਪੀਸੋਡ)

3 ਪੀ.ਐਸ.ਐਲ ਓਪਨਿੰਗ ਸ਼ੇਅਰਮਨੀ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਡਾਡਾ

, *Fountain,* 1917. Photograph by Alfred Stieglitz]]
'', the alter ego of famed Dadaist Marcel Duchamp.]]
**ਡਾਡਾ** ਜਾਂ **ਡਾਡਾਵਾਦ** ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅੰਦੋਲਨ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲ਼ੇ ਵਿਸ਼ਵਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜਿਊਰਿਖ, ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1916 ਤੋਂ 1922 ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਡਾਡਾ ਦੀ ਸਿਖਰ ਇੱਕ ਸਾਲ 1915 ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ - ਕਵਿਤਾ, ਕਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਕਲਾ ਸਿੱਧਾਂਤ - ਰੰਗ ਮੰਚ ਅਤੇ ਗਰਾਫਿਕ ਡਿਜਾਇਨ ਨੂੰ ਸਮਿੱਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਕਲਾ-ਵਿਰੋਧੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਕਲਾ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਆਧੁਨਿਕ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਉਪਹਾਸ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀ ਅਰਥਹੀਣਤਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਡਾਡਾ ਅੰਦੋਲਨ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਵੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ
ਮੀਰਾ ਚੋਪੜਾ

**ਮੀਰਾ ਚੋਪੜਾ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਨੀਲਾ** ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਮੀਰਾ ਨੇ ਤਾਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਜੀਵਨ
ਮੀਰਾ ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਜੁਲਾਈ 1984 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਮੀਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਗਿਣਵ ਵੈਲੀ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੀਰਾ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਿਊਯਾਰਕ,ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ,ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ, ਪ੍ਰੀਨਿਤੀ ਚੋਪੜਾ ਅਤੇ ਮਨਾਰਾ ਦੀ ਕਜ਼ਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਮਨਜੀਤ ਔਲਖ

thumb|ਮਨਜੀਤ ਔਲਖ
thumb|ਮਨਜੀਤ ਔਲਖ
thumb|ਮਨਜੀਤ ਔਲਖ
**ਮਨਜੀਤ ਔਲਖ** ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ  ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਦੇ ਹਰ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨਜੀਤ ਔਲਖ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਠੋਸ ਹੈ 

## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ 
ਮਨਜੀਤ ਔਲਖ ਨੇ 27 ਫਰਵਰੀ 1941 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਚੋਟੀਆਂ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹਰਨਾਮ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਬੀ ਏ, ਬੀ ਐਡ ਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਐੱਮ ਏ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬਲਾਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫੇਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵੀ 1991 ਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। 1967 ਵਿਚ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰੋ: ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। 

## ਰੰਗਮੰਚ 
ਮਨਜੀਤ ਔਲਖ ਦਾ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਸਫਰ 1978 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ  ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਨੇ ਲੋਕ ਕਲਾ ਮੰਚ, ਮਾਨਸਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ-ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ-ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਟੇਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ -ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਨਾਟਕ ਖੇਡੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨੇ ਧੀਆਂ ਦੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਵਾਈ।।
### ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ 
*ਬੇਗਾਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ(ਗੁਰਨਮੋ ਤੇ ਬਿਸ਼ਨੋ ਬੁੜ੍ਹੀ)
*ਜਦੋਂ ਬੋਹਲ ਰੋਂਦੇ ਨੇ(ਨਸੀਬ ਕੌਰ )
*ਝਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ (ਬਲਬੀਰੋ)
*ਅਨ੍ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ  (ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਜੁਰਗ ਔਰਤ )
*ਭੱਜੀਆਂ ਬਾਹਾਂ(ਕੁੱਸ਼ਲਿਆ)
*ਆਪਣਾ -ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ  (ਪੰਜਾਬੋ ਮਾਂ )
*ਇਕ ਸੀ ਦਰਿਆ  (ਜਿੰਦ ਕੌਰ )
*ਮਿੱਟੀ ਕੀਹਦੀ ਮਾਂ  (ਨੌਕਰਾਣੀ )
## ਹਵਾਲੇ
'''

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੇਨੇਲੋਪੀ ਦੈਲਤਾ

**ਪੇਨੇਲੋਪੀ ਦੈਲਤਾ** (; ਅਲੇਕਸਾਂਦਰੀਆ, 1874 – ਏਥੰਜ਼, 2 ਮਈ 1941) ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਲਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਯੂਨਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ
ਜਿਸ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨ ਫੌਜਾਂ ਏਥੰਜ਼ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਤਾਂ ਇਸਨੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਦੈਲਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅਲੇਕਸਾਂਦਰੀਆ, ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਵਰਜੀਨੀਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀ ਏਮਨੂਏਲ ਬੇਨਾਕਿਸ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਸੀ।

## ਸਾਹਿਤਿਕ ਜੀਵਨ
1906 ਵਿੱਚ ਦੈਲਤਾ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਫ਼ਰੈਂਕਫਰਟ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ 1909 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ *ਗੀਆ ਤੀਨ ਪਾਤਰੀਦਾ* (ਵਤਨ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਬਿਜ਼ਾਨਤਿਨ ਸਲਤਨਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਿਜ਼ਾਨਤਿਨ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਗੁਸਤਾਵ ਸਕਲੰਬਰਗਰ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ *ਤੋਨ ਕਾਇਰੋ ਤੂ ਵੂਲਗਾਰੋਕਤੋਨੂ* (*ਬਲਗੇਰਿਆਈ ਕਾਤਲ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ*) ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।

ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਹਿਦਾਇਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ ਤੰਗ ਨਾ ਕਰਨ। ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਦੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
* ਵਤਨ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ (ਨਾਵਲ) (1909)
* ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਦਿਲ (ਕਹਾਣੀ) (1909)
* ਗੁਮਨਾਮ ਕਥਾ (1910)
* ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) (1921)
* ਤਰੇਲਾਨਤੋਨਿਸ (ਨਾਵਲ) (1932)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ 1

'**ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਉਕਤਿ ਬਿਲਾਸ**' ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਮੋਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੋਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਬਦ "ਦੇਹੁ ਸਿਵਾ ਬਰ ਮੋਹਿ ਇਹੈ" ਇਸੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਹਿਸਾ ਹੈ।

ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਪਾਤਰ ਮਾਰਕੰਡੇਏ ਪੁਰਾਣ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਮਾਰਕੰਡੇਏ ਪੂਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ।
## ਸਮੱਗਰੀ
ਉਕਤਿ ਬਿਲਾਸ ਅੱਠ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ ਭਰਪੂਰ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਬਾਣੀ *ੴ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹਿ* ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਠਵੇ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਨਾਲਃ ''ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ੍ਰ ਮਾਰਕੰਡੇ ਪੁਰਾਨੇ ਸ੍ਰੀ ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਉਕਤਿ ਬਿਲਾਸ ਦੇਵ ਸੁਰੇਸ ਸਹਿਤ ਜੈਕਾਰ ਸ਼ਬਦ ਕਰਾ ਅਸਟਮੋ ਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਲੇਖਕ ਨੇ ਚੰਡੀ ਦੇ ਗੁਣ ਇਉਂ ਵਰਣਨ ਕਿਤੇ ਹਨ:

### ਚੰਡੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਪਹਿਲੀ ਬਾਰ੍ਹਾ ਬਚਨ ਚੰਡੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀ ਦੇ ਕਰਤਬ ਉਜਾਗਰ ਕਿਤੇ ਹਨ।

ਵਿਓਤਪੱਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਡੀ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ "ਹਿੰਸਕ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ੀਲਾ". ਗੁਰਮਤਿ ਵਿੱਚ, ਚੰਡੀ ਵਿਵੇਕ ਬੁਧੀ ਕਹਿੰਦੇ ਅਰਥਾਤ ਅਨੁਭਵੀ ਅਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਮਨ ਜੋ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਮਤ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਸਾਕਤ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ, ਚਡੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਮਨੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਹਾਕਾਲੀ, ਮਹਾ ਲਛਮੀ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ
ਬੈਰੀ ਪੈਪਰ

**ਬੈਰੀ ਰੌਬਰਟ ਪੈਪਰ** (ਜਨਮ 4 ਅਪਰੈਲ 1970) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ *ਬੈਟਲਫ਼ੀਲ ਅਰਥ* ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਜੌਨੀ ਗੁੱਡਬੌਇ ਟਾਇਲਰ, *ਫ਼ਲੈਗ ਆਫ਼ ਆਵਰ ਫ਼ਾਦਰਸ* ਵਿੱਚ ਸਾਰਜੰਟ ਮਾਈਕਲ ਸਟ੍ਰੈਂਕ, Dean Stanton in *ਦ ਗ੍ਰੀਨ ਮਾਈਲ* ਵਿੱਚ ਡੀਨ ਸਟੈਨਟਨ, *ਸੇਵਿੰਗ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਰਾਇਨ* ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਡੇਨੀਅਲ ਜੈਕਸਨ, *61** ਵਿੱਚ ਰੌਜਰ ਮੈਰਿਸ, ਅਤੇ *ਟ੍ਰੂ ਗ੍ਰਿਟ* ਵਿੱਚ "ਲਕੀ" ਨੈਡ ਪੈਪਰ ਕਰ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਕਰੀਨ ਐਕਟਰਸ ਗਿਲਡ ਇਨਾਮਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਇਨਾਮ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ *ਦ ਕੈਨੇਡੀਜ਼* ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਰੌਬਰਟ ਐੱਫ਼. ਕੈਨੇਡੀ ਲਈ ਇਸਨੇ ਐਮੀ ਇਨਾਮ ਦਾ ਨਿੱਕੀਲੜੀ ਜਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਲਾਜਵਾਬ ਆਗੂ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਪੈਪਰ ਦਾ ਜਨਮ ਕੈਂਪਬੈੱਲ ਰਿਵਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰ ਲੰਬਰਜੈਕ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੰਜ ਜਣਿਆਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਬਗੈਰ ਇੱਕ 50-ਫੁਟੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਘਰ ਬਣਾਏ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿਚੀਂ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਕੋਰਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ