open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਕੀਵੀ (ਪੰਛੀ)

**ਕੀਵੀ** ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪੰਛੀ ਹਨ ਜੋ ਉੱਡਣ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਜੋ ***ਐਪਟੈਰਿਕਸ*** ਜਿਨਸ ਅਤੇ **ਐਪਟੈਰੀਗੀਡੀ** ਪਰਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਘਰੇਲੂ ਕੁੱਕੜ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਇਹ ਪੰਛੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿੱਕੇ ਜਿਊਂਦੇ ਰੇਟਾਈਟ (ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਤਰਮੁਰਗ, ਈਮੂ, ਰੀਆ ਅਤੇ ਕੈਸੋਵਰੀ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ) ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਪ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਂਡਾ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪੰਛੀ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਪਟੈਰਿਕਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਕੀਵੀ

**ਕੀਵੀ** ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:

* ਕੀਵੀ, ਇੱਕ ਉਡਾਰੀ-ਵਿਹੂਣਾ ਪੰਛੀ
* ਕੀਵੀ ਫਲ, ਇੱਕ ਫਲ
ਰਾਬਰਟ ਹੰਟਰ (ਪੱਤਰਕਾਰ)

*ਰਾਬਰਟ (ਬੋਬ) ਲੋਮ ਹੰਟਰ* (13 ਅਕਤੂਬਰ 1941 - 2 ਮਈ 2005) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਵਾਤਾਵਰਣਪ੍ਰੇਮੀ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਡੋਰਥੀ ਅਤੇ ਇਰਵਿੰਗ ਸਟੋ, ਮੈਰੀ ਅਤੇ ਜਿਮ ਬੋਹਲੇਨ, ਅਤੇ ਬੇਨ ਅਤੇ ਡੋਰਥੀ ਮੈਟਕਾਫ਼ ਨਾਲ 1969 ਵਿੱਚ *ਲਹਿਰ ਨਾ ਬਣਾਉ ਕਮੇਟੀ* ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ 1971 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੀਨਪੀਸ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਹੰਟਰ, ਗ੍ਰੀਨਪੀਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਲੰਬਾ-ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਵ੍ਹੇਲਰਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਤੇ-ਸਮੁੰਦਰੀ ਵ੍ਹੇਲਿੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਵਪਾਰਕ ਵ੍ਹੇਲਿੰਗ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2005
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਕੀਵੀ (ਫਲ)

**ਕੀਵੀ** ਜਾਂ **ਚੀਨੀ ਗੂਜ਼ਬੇਰ** *ਐਕਟੀਨਿਡੀਆ* ਜਿਨਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਵਾਲ਼ੀ ਵੇਲ ਦਾ ਖਾਣਯੋਗ ਬੇਰਨੁਮਾ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਛਿੱਲੜ ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ, ਧੁੰਦਲਾ ਅਤੇ ਹਰਾ-ਭੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲਾ ਗੁੱਦਾ ਚਲਕੀਲੇ ਹਰੇ ਜਾਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ, ਕਾਲ਼ੇ, ਖਾਣਯੋਗ ਬੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਫਲ ਦਾ ਗੁੱਦਾ ਕੂਲ਼ਾ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਪਰ ਨਵੇਕਲੇ ਸੁਆਦ ਵਾਲ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇਹਦੀ ਇਟਲੀ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਚਿਲੀ, ਗ੍ਰੀਸ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਰਗੇ ਕਈ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਵਣਜੀ ਫ਼ਸਲ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
*Kiwifruit at the Center for New Crops & Plant Products at Purdue University
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੇਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੇਲਾਂ
ਵੇਲ

]]

**ਵੇਲ** ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹੇ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਦੀ ਵਧਦੇ ਸਮੇਂ ਲਮਕਣ ਜਾਂ ਝੂਲਣ ਦੀ ਆਦਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਹਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਅੱਗੋ-ਅੱਗੇ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਜਾਣ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁੱਢੀ ਵੇਲ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੂਟੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੇਲਾਂ
ਤੰਦੂਆ

**ਤੰਦੂਆ** ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਾਗੇਨੁਮਾ ਡੰਡਲ, ਪੱਤਾ ਜਾਂ ਪੰਖੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵੇਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ, ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਪਰਜੀਵੀ ਬੂਟਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਪੇਟਾ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਮੀਨਾ ਜਾਂ ਪੱਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਇਹ ਫ਼ੋਟੋਸਿੰਥਸਿਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
*ExcitingNature.com  - ਤੰਦੂਏ ਉੱਤੇ ਛੋਹ ਦਾ ਅਸਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦਾ ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ
ਹਾਸ਼ਿਮਪੁਰਾ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ

**ਹਾਸ਼ਮਪੁਰਾ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ** 22 ਮਈ 1987 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਮੇਰਠ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਜਦ 19 ਪੀਏਸੀ (ਪ੍ਰਵਿੰਸੀਅਲ ਆਰਮਡ ਕਾਂਸਟੇਬੁਲਰੀ) ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮੇਰਠ ਦੇ ਹਾਸ਼ਮਪੁਰਾ ਮੁਹੱਲੇ ਤੋਂ 42 ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਗਾਜ਼ਿਆਬਾਦ ਕੋਲ ਨਹਿਰਾਂ ਕਿਨਾਰੇ ਖੜਾ ਕਰਕੇ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭੁੱੰਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸਾਂ ਨੂੰ ਵਗਦੀ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮੁਰਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਫਲੋਟ ਕਰਦੇ ਮਿਲੇ ਸੀ। ਮਈ 2000 ਨੂੰ 19 ਵਿੱਚੋਂ 16 ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਤਮਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 3 ਹੋਰ ਮਰ ਗਏ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਨ। ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮਾਨਤ ਤੇ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਨ 2002 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕੇਸ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਤੀਸ ਹਜ਼ਾਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਸੈਸ਼ਨ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਪੜਤਾਲ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਸਾਲਾਨਾ ਗੁਪਤ ਰਿਪੋਰਟ (ਏਸੀਆਰ) ਵਿੱਚ ਘਟਨਾ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਕੰਦ ਵਿੱਚ ਬਚ ਗਏ ਪੰਜ ਲੋਕ 2007 ਵਿੱਚ ਇਸਤਗਾਸਾ ਕੇਸ ਲਈ ਗਵਾਹ ਬਣ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਜੀਬ-ਉਰ-ਰਹਿਮਾਨ, ਮੁਹੰਮਦ ਉਸਮਾਨ, ਜ਼ੁਲਫੀਕਾਰ ਨਾਸਿਰ, ਅਤੇ ਨਈਮ ਆਰਿਫ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਪਲਾਟੂਨ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ 19 ਪੀਏਸੀ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ 22 ਮਈ 1987 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੇਰਠ ਦੇ ਹਾਸ਼ਿਮਪੁਰਾ ਮੁਹੱਲੇ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਕਢ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਬੁਢੇ ਤੇ ਬੱਚੇ ਵੱਖ ਕਰ ਲਏ ਅਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 40-45 ਜਣੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਿਹਾੜੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਜੁਲਾਹੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਟਰੱਕ ਵਿੱਚ ਚਾੜ੍ਹ ਲਏ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ, ਮੁਰਾਦ ਨਗਰ, ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅੱਪਰ ਗੰਗਾ ਨਹਿਰ ਲੈ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੀਏਸੀ ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੰਘਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਪੀਏਸੀ ਜਵਾਨ ਕੰਮ ਤਮਾਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭੱਜ ਨਿੱਕਲੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਚਾਰ ਮਰੇ ਹੋਣ ਬਹਾਨਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਤੈਰ ਕੇ ਜਿੰਦਾ ਬਚ ਗਏ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਮੁਰਾਦ ਨਗਰ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿਖੇ ਪਹਿਲੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟ (ਐਫਆਈਆਰ) ਦਾਇਰ ਕਰਵਾਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ
ਪੱਤਾ

ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪੱਤੇ]]

**ਪੱਤਾ** ਕਿਸੇ ਨਾੜੀਦਾਰ ਬੂਟੇ ਦਾ ਉਹ ਅੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਡੰਡਲ ਦੇ ਲਾਂਭ ਦਾ ਮੁੱਖ ਜੋੜ ਹੋਵੇ। ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਡੰਡਲ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਰੂੰਬਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਫ਼ੋਟੋਸਿੰਥਸਿਸ ਦੇ ਅਮਲ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦਾ ਅਮਲ ਪੱਤੇ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਰਾਕ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਜ਼ਖ਼ੀਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
﻿ਪੱਤੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਨਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਛ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ ਉਸ ਪੌਦੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਪੌਦੇ ਬਣਦੇ ਹਨ- ਮਿਸਾਲ ਲਈ ਪੱਥਰ ਚੱਟ।
## ਜੀਵਨ 'ਚ ਪੱਤੇ
*ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਤਝੜ ਦੇ ਮੌਸਮ ’ਚ ਜਦੋਂ ਦਰੱਖਤ ਪੱਤਹੀਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੱਤੇ ਧਰਤੀ ਚ ਖਾਦ ਬਣਕੇ ਜਾਨ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
*ਜਦੋਂ ਕਾਗਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਿਆ, ਸਭ ਦੇ ਨਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ’ਤੇ ਹੀ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਲੱਖਾਂ ਪੋਥੀਆਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਹੀ ਸਾਂਭੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। 
*ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਨੰਗ ਪੱਤਿਆਂ ਨੇ ਹੀ ਢਕਿਆ ਸੀ। 
*ਭਵਖੰਡਣ ਦੀ ਆਰਤੀ ਪੱਤਿਆਂ ਬਿਨਾਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। 
*ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ’ਚ ਰਿਸ਼ੀ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਗਰਭਵਤੀ ਨੂੰਹਾਂ-ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਘਰੀਂ ਨੇਕ-ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ’ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ-ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਖਦੀਆਂ ਸਨ। 
*ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਮੌਕੇ ਸਜਾਵਟ ਅੰਬ-ਜਾਮਣ, ਗੂਲਰ, ਬੇਰੀ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
*ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਤੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ’ਚ ਸ਼ਿਵ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਬਿਲਪੱਤਰ ਵਰਤਦੀਆਂ ਹਨ।
*ਘਰਾਂ ਦੇ ਬੂਹਿਆਂ ਤੇ ਅੰਬ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਗੁੰਦ ਕੇ ਚੁਗਾਠਾਂ ’ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। 
*ਧਰਮ ਅਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ’ਚ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵੀ ਪੱਤਲਾਂ ਜਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਡੂਨਿਆਂ ’ਚ ਹੀ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* 
* *Vascular Plant Systematics* Section B. General Characters and Character States: ਟਿਕਾਣਾ ਅਤੇ ਤਰਤੀਬ
* Science aid: Leaf  Leaf structure and transpiration resource for teens.
* Cleared Leaves DB  An open database for cleared leaves with full annotation.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਤੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੋਟੋਸਿੰਥਸਿਸ
ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ

**ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ** (14 ਦਸੰਬਰ 1946 – 23 ਜੂਨ 1980) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਗਾਂਧੀ-ਨਹਿਰੂ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੇਨਕਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਰੁਣ ਗਾਂਧੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1980
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ
ਗ੍ਰਾਸਹੌਪਰ ਕਲੱਬ ਜ਼ਿਊਰਿਖ

**ਗ੍ਰਸਹੋਪਰ ਕਲੱਬ ਜ਼ਿਊਰਿਖ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਵਿਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਸ਼ਹਿਰ, ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਸਵਿਸ ਸੁਪਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਗ੍ਰਸਹੋਪਰ ਕਲੱਬ ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
*ਗ੍ਰਸਹੋਪਰ ਕਲੱਬ ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਮੰਚ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਬੇਨੀਤੋ ਖ਼ੁਆਰਿਸ

**ਬੇਨੀਤੋ ਪਾਬਲੋ ਖ਼ੁਆਰਿਸ ਗਾਰਸੀਆ** ( ਬੈੱਨੀਤੋ ਪਾਬਲੋ ਖ਼ੁਆਰਿਸ ਗਾਰਸੀਆ), (21 ਮਾਰਚ 1806 – 18 ਜੁਲਾਈ 1872) ਇੱਕ ਮੈਕਸੀਕਨ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜੋ 5 ਵਾਰ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਿਹਾ। ਇਸਨੇ ਮੁਲਕ ਉੱਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਦੂਜੀ ਮੈਕਸੀਕਨ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਣਰਾਜ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਬੇਨੀਤੋ ਖ਼ੁਆਰਿਸ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਮਾਰਚ 1806 ਨੂੰ ਵਾਹਾਕਾ ਦੇ ਸਾਨ ਪਾਬਲੋ ਗੂਏਲਾਤਾਓ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬਰੀਗੀਦਾ ਗਾਰਸੀਆ ਅਤੇ ਮਾਰਸੇਲੀਨੋ ਖ਼ੁਆਰਿਸ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ 3 ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਕਲ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਇਹ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਜੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਾਹਾਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਾਪੋਤੇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਆਉਂਦੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* Mexico's Lincoln: The Ecstasy and Agony of Benito Juarez 
* Historical Text Archive: Juarez, Benito, on La Reforma
* Encyclopaedia Britannica – Biography of Benito Juárez
* Timeline 
* Juárez Photos – Planeta.com 
* Benito Juárez at Find-A-Grave

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸਨੂਕਰ

**ਸਨੂਕਰ** ਇੱਕ ਕਿਊ (ਸੋਟੀ ਨਾਲ਼ ਗੇਂਦਾਂ ਉੱਤੇ ਸੱਟ ਮਾਰਨ ਵਾਲ਼ੀ) ਖੇਡ ਹੈ ਜੋ ਹਰੇ ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਬੂਰ ਨਾਲ਼ ਢਕੇ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹਦੇ ਹਰੇਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਲੰਮੀਆਂ ਬਾਹੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਝ਼ੋਲ਼ੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਜ਼ ਦਾ ਨਾਪ 11&nbsp;ਫੁੱਟ 8&nbsp;ਇੰਚ × 5&nbsp;ਫੁੱਟ 10&nbsp;ਇੱੰਚ (3569&nbsp;ਮਿਮੀ x 1778&nbsp;ਮਿਮੀ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 12 × 6&nbsp;ਫੁੱਟ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* ਸੰਸਾਰ ਸਨੂਕਰ ਸਭਾ
* ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਿਲੀਅਡ ਅਤੇ ਸਨੂਕਰ ਸੰਘ
* ਯੂਰਪੀ ਬਿਲੀਅਡ ਅਤੇ ਸਨੂਕਰ ਸਭਾ
* Scottish Snooker NGB for Snooker & Billiards in Scotland 
* ਲਾਸੇ - Spanish Amateur League of Snooker 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਨੂਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ

**ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ** ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦਾ ਤਰਲ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਆਹਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਧ ਜੀਵਾਣੂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਲਈ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮਾਤਰਾ ਇਸ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਧ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦਹੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੁੱਧ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਬੱਚਾ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਵਜਾਤ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲਗਪਗ ਤਿੰਨ ਗਿਲਾਸ ਭਾਵ 600 ਕੁ ਮਿਲੀਲਿਟਰ ਦੁੱਧ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
## ਲਾਭ
ਮਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਉਤਰਨ ਵਾਲਾ ਦੁੱਧ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਭਰਪੂਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਪਿਲਾਉ। ਇਹ ਦੁੱਧ ਕੈਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ, ਡੀ, ਈ ਅਤੇ ਕੇ ਦੀ ਚੋਖੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਈਏ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਦੁੱਧ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉੱਪਰਲਾ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦਮਾ, ਅਲਰਜੀ, ਦਸਤ ਅਤੇ ਨਮੂਨੀਆ ਆਦਿ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਲਾਉਣ ਨਾਲ ਮਾਂਵਾਂ ਦਾ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਅੰਡੇਦਾਨੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੋਕਰੀ ਪੇਸ਼ਾਂ ਮਾਂਵਾਂ ਆਪਣਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢ ਕੇ ਰੱਖ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗੈਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਿਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਦਾ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁੱਧ 8 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ
ਘੁੰਡ

**ਘੁੰਡ** ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਗਹਿਣਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗ-ਸ਼ਰਮ ਤੇ ਝਿਜਕ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
*ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਨੈਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ 
ਹੀਰ ਕੇ-ਹੀਰ ਕੇ-ਹੀਰ ਕੇ ਨੀਂ
ਅੱਖਾਂ ਜਾਂ ਲੜੀਆਂ ਘੁੰਡ ਚੀਰ ਕੇ ਨੀਂ
*ਕੋਈ ਵੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸੁਘੜ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ‘ਚ ਬੈਠ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਬਾਰੇ ਟਿੱਚਰਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇੰਜ ਆਖਦੀਆਂ ਸਨ:
ਨੀਂ ਸਹੁਰੀਂ ਜਾ ਕੇ ਦੋ-ਦੋ ਪਿੱਟਣੇ,
ਘੁੰਡ ਕੱਢਣਾ, ਮੜ੍ਹਕ ਨਾਲ ਤੁਰਨਾ।
*ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੱਭਰੂ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਨਵੇਲੀ ਦੁਲਹਨ ਨੂੰ ਸਹੁਰੇ ਪਿੰਡੋਂ ਕੱਚੇ ਪਹੇ ‘ਤੇ ਤੋਰ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਕੁਝ ਇਉਂ ਕਹਿੰਦਾ:
ਘੁੰਡ ਕੱਢ ਲੈ ਪਤਲੀਏ ਨਾਰੇ,
ਨੀਂ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਆ ਗਿਆ।
*ਸ਼ੌਕੀਨਣ ਮੁਟਿਆਰ ਘੁੰਡ ਕੱਢ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੌਕੀਨੀ ਦਾ ਵਿਖਾਵਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਰ੍ਹੀਂ ਬਰਸੀ ਖੱਟਣ ਗਿਆ ਸੀ,
ਖੱਟ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਪਤਾਸਾ।
ਨੀਂ ਸਹੁਰੇ ਕੋਲੋਂ ਘੁੰਡ ਕੱਢਦੀ,
ਨੰਗਾ ਰੱਖਦੀ ਕਲਿੱਪ ਵਾਲਾ ਪਾਸਾ।
*ਨਵੀਂ ਵਹੁਟੀ ਘੁੰਡ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਇਉਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ:
ਕੋਰੇ-ਕੋਰੇ ਕੂੰਡੇ ਵਿੱਚ ਮਿਰਚਾਂ ਮੈਂ ਰਗੜਾਂ,
ਜੇਠ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਨੀਂ ਆਂ,
ਘੁੰਡ ਕੱਢਣੇ ਦੀ ਅਲਖ ਮਿਟਾ ਦਿੰਨੀ ਆਂ।
*ਅੱਲ੍ਹੜ ਮੁਟਿਆਰ ਘੁੰਡ ‘ਚ ਛੁਪੇ ਆਪਣੇ ਨੈਣਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ:
ਘੁੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੁਕਦੇ ਸੱਜਣਾ ਨੈਣ ਕੁਆਰੇ
ਰਾਤੀਂ ਅੰਬਰਾਂ ‘ਚ ਜਿਵੇਂ ਟਹਿਕਦੇ ਤਾਰੇ।
*ਗੱਭਰੂ ਕਿਸੇ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਹੁਸਨ ਤੇ ਜੋਬਨ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਘੁੰਡ ਕੱਢ ਲੈ ਪੱਤਣ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹੀਏ
ਨੀਂ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਜੂ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਦਰੀਏਵਾਲ

**ਦਰੀਏਵਾਲ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰ 500 ਏਕੜ ਹੈ। 2011 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ 82.50 % ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਬਲਾਕ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਦੇਬੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ

**ਦੇਬੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ** (, *ਦੇਬੇਂਦਰਨਾਥ ਠਾਕੁਰ*) (15 ਮਈ 1817 – 19 ਜਨਵਰੀ 1905) ਹਿੰਦੂ ਦਾਰਸ਼ਨਕ, ਬ੍ਰਹਮੋਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਧਰਮਸੁਧਾਰਕ ਸੀ। ਉਹ 1848 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
## ਜੀਵਨ ਬਿਓਰਾ
ਦੇਵੇਂਦਰਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1818 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਤੀਜਾ ਦੌਰ

**ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ** ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਆਰੰਭ 1965 ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ,ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ,ਹਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਉੱਘੇ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਬਰਤੋਲਤ ਬਰੈਖ਼ਤ ਦਾ ਐਪਿਕ ਥੀਏਟਰ,ਐਨਤੈਲਿਕ ਆਰਤੋ ਦਾ ਹੰਗਾਮੀ ਥੀਏਟਰ,ਸੈਮੂਅਲ ਬੈਕਟ ਦਾ ਐਬਸਰਡ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1965 ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਤੀਜਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

ਤੀਜੇ ਦੋਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਟਕਕਾਰ;

## ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ
ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਨੇ *ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਦੂਰ*,*ਜਿਊਦੀ ਲਾਸ਼*,*ਅਤੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ*,*ਮਾਨਸ ਕੀ ਏਕੇ ਜਾਤ*,*ਵਿਸਮਾਦ ਨਾਟ* ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। *ਗਲਤ ਕੀਮਤਾਂ*,*ਦੋ ਜੋਤਾਂ ਦੋ ਮੂਰਤਾਂ*,*ਪੰਜਾਬ*,*ਕਵੀ ਤੇ ਕਵਿਤਾ*,*ਝੁੰਗਲ ਮਾਟਾ* ਅਤੇ *ਕੱਚ ਦੇ ਗਜਰੇ* ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਕਾਂਗੀਆਂ ਹਨ।

ਸਟਰਿੰਡਬਰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਵੀਆਂ ਨਾਟ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਸਟਰਿੰਡਬਰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਹੀ ਉਸ ਨੇ *ਬੁਝਾਰਤ* ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ। ਘੁਮੰਣ ਦੇ ਨਾਟਕ ਤੇ ਇਕਾਂਗੀ ਵਿਭਿੰਨ ਸਟੇਜਾਂ ਉੱਤੇ ਖੇਡੇ ਗਏ। ਸਟੇਜ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਨਾਟਕਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਡਾ: ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ
ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ ਨੇ 16 ਵੱਡੇ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਪੰਜ ਇਕਾਂਗੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਚੇ। ਸੇਠੀ ਦੇ ਕੁਝ ਨਾਟਕ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ;*ਪਰਦੇ*,*ਕਾਦਰਯਾਰ*,*ਭਰਿਆ-ਭਰਿਆ,ਸੱਖਣਾ-ਸੱਖਣਾ*,*ਕਿੰਗ ਮਿਰਜ਼ਾ ਤੇ ਸਪੇਰਾ*,*ਮਰਦ-ਮਰਦ ਨਹੀਂ ਤੀਵੀਂ-ਤੀਵੀਂ ਨਹੀਂ*,*ਨੰਗੀ ਸੜਕ*,*ਰਾਤ ਦਾ ਉਹਲਾ*,*ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਥੀਏਟਰ*,*ਪੈਬਲ ਬੀਚ ਤੇ ਲੋਂਗ ਗੁਆਚਾ*,*ਚੱਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਮੇਰੇ ਇਕਾਂਗੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ*,*ਸ਼ਾਮਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ* ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜਸੂਜਾ
ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜਸੂਜਾ ਨੇ ਨਾਟਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨਾਂ ਕਮਾਇਆ। ਉਸਨੇ *ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੋਧਣ ਧਰਤ ਲੁਕਾਈ*,*ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਰਵੇਸ਼*,*ਜਿਸ ਡਿਠੈ ਸਭਿ ਦੁਖਿ ਜਾਇ*,*ਪਾਰਸ ਦੀ ਛੂਹ*,*ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ*, ‘ਸੁਖਮਨੀ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ’,*ਮਕੜੀ ਦਾ ਜਾਲ*,*ਰਚਨਾ ਰਾਮ ਬਣਾਈ*,*ਅੰਧਕਾਰ*,*ਜੰਗਲ* ਤੇ *ਗੁਰੂ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ਼* ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਨਾਟਕ ਰਚੇ।

## ਹਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ
ਹਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਟਕ *ਜਿਗਰਾ*,*ਫੁੱਲ ਕੁਮਲਾ ਗਿਆ*,*ਅਪਰਾਧੀ*,*ਉਦਾਸ ਲੋਕ*,*ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਰਕ*,*ਨਿਜ਼ਾਮ ਸੱਕਾ*,*ਇਕਾਈ ਦਹਾਂਈ ਸੈਂਕੜਾ* ਤੇ *ਹੀਰ ਰਾਝਾਂ* ਹਨ।

## ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ
ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਨੇ ਨਾਟ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ,ਜਿਵੇਂ;*ਬਗਾਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ*,*ਤੂੜੀ ਵਾਲਾ ਕੋਠਾ*,*ਬਹਿਕਦਾ ਰੋਹ*,*ਇਕ ਰਮਾਇਣ ਹੋਰ*,*ਸੁੱਕੀ ਕੁੱਖ*,*ਇਸ਼ਕ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਡੀਂ ਰਚਿਆਂ*,ਸੱਤ ਬਗਾਨੇ,*ਕਹਿਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ*।

## ਆਤਮਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਆਤਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਪ੍ਰ੍ਸਿੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ,ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਆਤਮਜੀਤ ਨੇ ਨਾਟਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਵੀਹ ਦੇ ਕਰੀਬ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਨਾਟਕ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ;*ਪੱਲੂ ਦੀ ਉਡੀਕ*,*ਸਾਡੇ ਤਿੰਨ ਲੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਮੇਜ਼*,*ਚਾਬੀਆਂ*,*ਮੁਰਗੀਖਾਨਾ*,*ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਰੱਖੀਏ ਨਾਂ*, *ਪੂਰਨ*,*ਹਵਾ ਮਹਿਲ*,*ਚਿੜੀਆਂ*,*ਨਾਟਕ ਨਾਟਕ ਨਾਟਕ* ਤੇ *ਫਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਗਿਆ ਰੁੱਖ*।

## ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ
ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ *ਧਮਕ ਨਗਾਰੇ ਦੀ*,*ਸੀਸ ਤਲੀ ਤੇ*,*ਟੋਇਆ*,*ਰਾਜ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦਾ*,*ਕਰਫਿਊ*,*ਪੰਘੂੜਾ*,*ਇਕ ਕੁਰਸੀ ਇੱਕ ਮੋਰਚਾ* ਵਰਗੇ ਨਾਟਕ ਰਚੇ।

## ਚਰਨਦਾਸ ਸਿੱਧੂ
ਚਰਨਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦੋਰ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ,ਜਿਵੇਂ ਕਿ; *ਕੱਲ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵੇਗਾ*,*ਪੰਜ ਖੂਹ ਵਾਲੇ*,*ਬਾਤ ਫਤੂ ਝੀਰ ਦੀ*,*ਮਸਤ ਮੋਘੇਵਾਲੀਆਂ* ਅਤੇ *ਭਾਈਆ ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ* ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ
ਲਹਿਰੀਆ ਲਕੀਰ

**ਲਹਿਰੀਆ ਲਕੀਰ** ਜਾਂ **ਲਹਿਰੀਆ ਡੈਸ਼** (ਸਪੇਨੀ:tilde ਟਿਲਡ ਜਾਂ ਟਿਲਡੀ; **˜** ਜਾਂ **~**) ਇੱਕ ਲਿਪਾਂਕ ਜਿਹਦੀ ਕਈ ਤਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਵਰਤੋਂ "ਲਗਭਗ"/"ਤਕਰੀਬਨ" ਜਾਂ "ਬਰਾਬਰਤਾ" ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* .
* .

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸਰਾਮ ਚਿੰਨ
ਵਿਸਰਾਮ

**ਵਿਸਰਾਮ** ਜਾਂ **ਵਿਸ਼ਰਾਮ** ਜਾਂ **ਵਿਰਾਮ** "ਹੱਥ-ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੀ ਵਿੱਥ, ਰਵਾਇਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਛਪਾਈ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਜੁਗਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: "ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਖਾਲ਼ੀ ਕਰਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨਿੱਕੇ-ਮੋਟੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ, ਕਿਰਿਆ ਜਾਂ ਪ੍ਰਨਾਲੀ; ਅਜਿਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਵਾਕਾਂ, ਦਫ਼ਿਆਂ (ਉੱਪ-ਵਾਕਾਂ) ਵਗੈਰਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣਾ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸਰਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛਪਾਈ
ਛੱਜ

‘‘ਛੱਜ ਦੀ ਵੀ ਕਦੇ ਸਰਦਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ’’
                    ਸੁਖਵੀਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗ
    ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੂਬਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੰਦਾਂ, ਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਅਤੇ ਸਾਂਭਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਛੱਜ ਵੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਖੇਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਛੱਜ ਕਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਕਲਾਤਮਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਤਾਰ ਨਾਲ ਪਰੋ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਨਿਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੌਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿਲਕਣਾ ਤਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨਾਲ ਅਨਾਜ ਜਾਂ ਫੂਸ ਚਿਪਕਦਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਮਾਰ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਝਾੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਛੱਜ ਬੋਹਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਣਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਪੱਕ ਜਾਣ ਤੇ ਵੱਢਣ ਤੋ ਬਾਅਦ ਬਲਦਾਂ ਨਾਲ ਗਾਹਿਆ (ਦਰੜਿਆ) ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਫਿਰ ਅਨਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਫੂਸ ਆਦਿ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਜ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਹਵਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਅਨੁਸਾਰ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਫੂਸ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡ ਕੇ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗੁਰੂਤਾ ਅਤੇ ਵਜਨ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਛੱਜ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦਾ ਜਾਂਦਾ। ਅਨਾਜ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਛੱਜ ਨਾਲ ਛੰਡ ਕੇ ਭਾਵ ਉਛਾਲ ਕੇ ਸਾਫ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਛੱਜ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗੁਰੂਤਾ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਨਾਜ ਦੀ ਸਫਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਅਨਾਜ ਛੱਜ ਕੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਘਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਛੱਜ ਬਰਕਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਛੱਜ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਵਰਤੋ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਸੁੱਟਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਬਲਕਿ ਛੱਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਛੱਜ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਬਲਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਨਾਜ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਦਰ ਤੇ ਕੋਈ ਮੰਗਣ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਛੱਜ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਅਨਾਜ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਖੇਤੀ ਸੰਦਾਂ ਦੇ ਮਸ਼ੀਨੀ ਕਰਨ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਛੱਜ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦੀ ਗਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਆਦਾ ਖਰਚਾ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹੀ ਨੂੰਹ ਧੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਛੱਜ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਪਾ ਕੇ ਵਿਆਹ ਕੇ ਲਿਆਂਦੀ ਸੀ ਜਾਂ ਤੋਰੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਛੱਜ ਸਿਰਫ ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਦੀ ਰਸਮ ਵਜੋਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਜਾਗੋ ਵੇਲੇ ਤੋੜਨ ਸਮੇਂ ਹੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਛੱਜ ਬਰਕਤ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਅਤੇ ਸੰਧਾਰਾ ਔਰਤ ਦੀ ਪੇਕਿਆਂ ਵੱਲ ਛੱਡੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਹੱਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਘਰ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੇ ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਸਮਾਨ ਛੱਜ ਭਰਕੇ ਭਾਵ ਖੁੱਲੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਸਮਾਨ ਦੇ ਬਦਲੇ  ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਛੱਜ ਵਾਪਸ ਨਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਨੱਚ ਗਾ ਕੇ ਤੋੜਨ ਦੀ ਰਸਮ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਦੌਰਾਨ ਬੋਲੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:
  
  ‘‘ਤੋੜ ਦਿਓ ਨੀ ਇਸ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਛੱਜ ਨੂੰ’’

ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਵਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛੱਜ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਝੂਠੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਟੋਕਣ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘‘ਛੱਜ ਤਾਂ ਬੋਲੇ ਛਾਨਣੀ ਕੀ ਬੋਲੇ’’ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਉਛਾਲਣ ਤੇ ‘‘ਛੱਜ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਛੱਟਣਾ’’ਕਹਾਵਤ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਛੱਜ ਅੱਜ ਖਲਵਾੜਿਆਂ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਪਰ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਫੀ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਕਤ, ਭਾਗ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੱਜੋਂ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਜ ਦਾ ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਕਾਇਮ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਰਹੇਗਾ।

ਸੁਖਵੀਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗ , ਪਿੰਡ ਤੇ ਡਾਕ: ਕੋਟਲਾ ਸਮਸ਼ਪੁਰ, ਤਹਿ: ਸਮਰਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਮੋਬਾ: 85678-72291

**ਛੱਜ** ਕਾਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤੀਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਨੂੰ ਚਮੜੇ ਨਾਲ ਗੰਢ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਛੱਜ ਨੂੰ ਦਾਣੇ ਛੰਡ ਕੇ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਣਿਆਂ ਦੀ ਕਢਾਈ ਵਿੱਚ ਛੱਜ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥਾਂ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਛੱਜ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਜ ਘਾੜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ
ਜੱਬੋਵਾਲ

**ਜੱਬੋਵਾਲ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਛੱਜ ਘਾੜੇ

**ਛੱਜ ਘਾੜੇ**ਛੱਜ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਸਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਲੋਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਛੱਜ ਬਣਾ ਕੇ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਤ
ਦਰਬਾਰ

ਦਰਬਾਰ]]

**ਦਰਬਾਰ** ( ਤੋਂ - *darbār*) ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਸਭਾ ਜਾਂ ਕਚਹਿਰੀ ਯਾਨੀ ਉਹ ਸਭਾ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿਥੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਰਾਜਭਾਗ ਸੰਬੰਧੀ ਮਸਲਿਆਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦਾਤਾ ਦਰਬਾਰ

**ਦਾਤਾ ਦਰਬਾਰ** (ਜਾਂ **ਦਰਬਾਰ**), ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਰਬਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਯਦ ਅਲੀ ਬਿਨ ਉਸਮਾਨ ਅਲਜਲਾਬੀ ਅਲਹਜਵੇਰੀ ਅਲਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਸਯਦ ਅਲੀ ਹਜਵੇਰੀ ਉਲ-ਮਾਅਰੂਫ਼ ਦਾਤਾਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਾ ਮਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਗਿਆਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਫਕੀਰ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਚਾਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਮੀਆ ਹਜਵੇਰੀ ਜੋ ਇੱਕ ਮਸਜਦ ਅਤੇ ਮਦਰੱਸਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿੱਚ ਨਮਾਜ਼ੀ ਇਸ ਮਸਜਦ ਵਿੱਚ ਬਾਕਾਇਦਾ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ (ਅਲਹਰਮਨ ਅਲਸ਼ਰੀਫੈਨ ਦੇ ਬਾਅਦ) ਮਸਜਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਾਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਾਦਾਦ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅਬੁਲ ਹਸਨ ਅਲੀ ਇਬਨ ਅਲ-ਜਲਾਬੀ ਅਲ-ਹਜਵੇਰੀ ਅਲ-ਗਜ਼ਨੀ (ابوالحسن علی بن عثمان الجلابی الھجویری الغزنوی) ਜਾਂ ਅਬੁਲ ਹਸਨ ਅਲੀ ਹਜਵੇਰੀ, ਨੂੰ "ਦਾਤਾ ਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼" ਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੂਫ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਕਿਰਦਾਰ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਦੌਰ 990 ਈਸਵੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗਜ਼ਨੀ (ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਰੁਹਾਨੀ ਗਿਆਨ ਜੁਨੈਦ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਬੂ-ਅਲ-ਫ਼ਜ਼ਲ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਉਲ ਹਸਨ ਖ਼ਤਲੀ ਕੋਲੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ 1039 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਪੁੱਜੇ। ਕਸ਼ਫ਼ ਅਲ ਮਹਜੂਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਿਖਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 40 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸੀਰੀਆ, ਇਰਾਕ, ਫਾਰਸ, ਕੋਹਿਸਤਾਨ, ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ, ਤਾਬਾਰਿਸਤਾਨ, ਕਰਮਨ, ਗ੍ਰੇਟਰ ਖ਼ੁਰਾਸਾਨ, ਟ੍ਰਾਂਸੋਖੀਆਨਾ, ਬਗਦਾਦ ਜਿਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਬਿਲਾਲ (ਦਮਿਸ਼ਕ, ਸੀਰੀਆ) ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਬੂ ਸਈਦ ਅਬੁਲ ਖਯਰ (ਮਿਹਨੇ ਪਿੰਡ, ਗ੍ਰੇਟਰ ਖ਼ੁਰਾਸਾਨ) ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਨ 1077 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ (ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋਈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਮਸਜਿਦ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਜਵੇਰੀ ਨੇ 11 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਕਬਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 13 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤਕ, ਇਹ ਮਨੌਤ ਕਿ ਮਹਾਨ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਫ਼ਨ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੁਜਵੇਰੀ ਦੇ ਦਫਨ ਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਕੰਪਲੈਕਸ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਜਵੇਰੀ ਦੀ ਮਸਜਿਦ ਵੀ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। saint, Ali Hujwiri.|left]]
ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਇਸਦੇ ਨਿਗਰਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ *1960 ਦੇ ਔਕੁਫ ਆਰਡੀਨੈਂਸ* ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹੇਠ ਆਇਆ ਸੀ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਣ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਗਿਆ। ਐਨਜੀਓਆਂ ਦੇ ਦਫਤਰ, ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, * ਮਦਰੱਸਾ *, ਥਾਣਾ, ਕਾਰ ਪਾਰਕ, ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰ ਸਾਰੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਮੁਫਤ ਰਸੋਈ (ਲੰਗਰ) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਸਥਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਸਾਈਟ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਨਵੀਆਂ ਮਾਰਕੀਟਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ
ਸਤਾਦ ਡ ਸੁਇੱਸ

**ਸਤਾਦ ਡ ਸੁਇੱਸ**, ਬਰਨ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਬੀ. ਐਸ. ਸੀ. ਯੰਗ ਬੁਆਏਜ਼

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
*ਸਤਾਦ ਡੀ ਸੁਇੱਜ਼ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 
*ਬੀ. ਐਸ. ਸੀ. ਯੰਗ ਬੁਆਏਜ਼ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਔਂਤੁਆਨ ਲੈਵੁਆਜ਼ੀਏ

**ਔਂਤੁਆਨ-ਲੋਰੌਂ ਦ ਲੈਵੁਆਜ਼ੀਏ** (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਮਗਰੋਂ **ਔਂਤੁਆਨ ਲੈਵੁਆਜ਼ੀਏ** ਵੀ; 26 ਅਗਸਤ 17438 ਮਈ 1794; ) ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਦਰਬਾਰੀ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ ਜਿਸਦਾ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਉੱਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਛਾਪ ਛੱਡੀ। ਲੋਕ-ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਹਨੂੰ "ਅਜੋਕੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪਿਤਾ" ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
*Panopticon Lavoisier a virtual museum of Antoine Lavoisier
*Antoine Lavoisier Chemical Achievers profile
*Antoine Laurent Lavoisier 
*Bibliography at Panopticon Lavoisier

### ਕੰਮ-ਕਾਜ
* Location of Lavoisier's laboratory in Paris
* Radio 4 program on the discovery of oxygen by the BBC
* Who was the first to classify materials as "compounds"?  – Fred Senese
* Cornell University's Lavoisier collection

### ਲਿਖਤਾਂ
* 
* 
*Les Œuvres de Lavoisier (The Complete Works of Lavoisier) edited by Pietro Corsi (Oxford University) and Patrice Bret (CNRS) 
*Oeuvres de Lavoisier (Works of Lavoisier) at Gallica BnF in six volumes. 
* WorldCat author page

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸਕਾਟਿਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ

**ਸਕਾਟਿਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ** (**SNP**) (, ) ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲਿਸਟ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੌਰ

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ 1900 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1947 ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ 1900 ਵਿੱਚ ਕੈਲੰਡਰੀ ਸਾਲ ਪਲਟਣ ਨਾਲ ਸਦੀ ਪਲਟਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਦੀ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1849 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸਿੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਸਭਿਅਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਾਪਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆ ਸਗੋਂ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦਲਣ ਲੱਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਹਿਤਿਕ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਵਿਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।

ਮੱਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਢੇਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਮੱਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਇਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੇਕਾਬੂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੁਨਾਹਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਬਿੰਦੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦੋਸ਼ੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ ਦੀਆ ਕੁਲ ਸਰੀਰਕ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਗਲਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਦਮਿਤ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖੁੱਲੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਮੱਧ-ਸ਼ੇ੍ਰਣੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋ ਜਨਮਿਆ।

ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਨੇ ਇਸ ਦੌਰ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

· ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਿਕ ਕਵਿਤਾ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿੱਸਾਕਾਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਚਿੱਠੇ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

· ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

· ਸਮਕਾਲੀ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।

· ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।

ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਕਵੀ:

ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (1905-1974) ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਵਿ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੇ ਗੌਰਵ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਭਾਵ ਛਾਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬਿੰਬਾ ਭਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਆਰੰਭ ‘ਕਵੀ ਦਰਬਾਰੀ’ ਰਚਨਾ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਅਧਵਾਟੇ’ ‘ਕੁਸੰਭੜਾ` ‘ਸਾਵੇ-ਪੱਤਰ` ਆਦਿ ਹਨ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ (1919-2005) ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਰ ਸਿੰਘ ਹਿਤਕਾਰੀ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਲਗਾਤਾਰ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਚੇ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀ ਭਾਵ ਪੂਰੀ ਤੀਬਰਤਾ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨਾਲ ਉਘੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਚੇਤੰਨ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਖਰੀਆਂ-ਖਰੀਆ ਸੁਣਾਉੁਂਦੀ ਹੈ।ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਲਹਿਰਾਂ, ਜਿਉਂਦਾ ਜੀਵਨ, ਤਰੇਲ ਧੋਤੇ ਫੁੱਲ, ਓ ਗੀਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਬਦੱਲਾ ਦੇ ਪੱਲੇ ਵਿੱਚ, ਸੰਝ ਦੀ ਲਾਲੀ ਆਦਿ ਹਨ।

ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ (1897-1944): ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਭਾਵੇਂ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਜ਼ਜ਼ਬਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ‘ਪਟੇ ਵਾਲਾ ਕੁੱਤਾ` ਅਤੇ ‘ਬਾਂਦਰ ਦਾ ਕਲੰਦਰ` ਪ੍ਰੀਤੀਨਿਧ ਮਿਸਾਲ ਕਹੀਆ ਜਾਂ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਖੰਡਾਂ ਉੱਪਰ ਵਿਅੰਗ ਚੋਟ ਬਹੁਤ ਤੀਰਬ ਸੀ। ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਦੀ ਪਹਿਲ ਪੁਸਤਕ ‘ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ’ ‘ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਛਪੀ’। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੰਤਿਮ ਲਹਿਰਾਂ, ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ, ਮੇਰੇ ਗੀਤ, ਸਹਿਜ ਸੰਚਾਰ ਮਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਬੇਰ, ਮਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਛਪੀਆਂ।
## ਹਵਾਲੇ
1. ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੇ ਹਾਸਿਲ, ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
ਪੱਪੂ ਯਾਦਵ

**ਰਾਜੇਸ਼ ਰੰਜਨ ** (24 December 1967), ਉਰਫ਼ **ਪੱਪੂ ਯਾਦਵ ** (ਆਮ ਅੱਲ "ਨੇਤਾਜੀ"), ਆਰ.ਜੇ.ਡੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1991, 1996, 1999, ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ / ਐਸ.ਪੀ. / ਲੋਜਪਾ / ਰਾਜਦ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ ਪੱਪੂ ਯਾਦਵ ਸਭ ਤੋਂ 'ਵਧੀਆ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੰਸਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ।

ਫਰਵਰੀ 2008 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) (ਸੀਪੀਆਈ-ਐਮ) ਵਿਧਾਇਕ ਅਜੀਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। 2009 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੇ ਚੋਣ ਲੜਨ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਇੰਕਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸੀ 2014 ਦੀ ਆਮ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਪੱਪੂ ਯਾਦਵ ਨੇ ਸ਼ਰਦ ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। 
 ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਣਜੀਤ ਰੰਜਨ, ਸੁਪੌਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨੇਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ

**ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ** ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 5 - 7 - 1997 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਲ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਹੈ। ਯੁਵਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ ਇਸ ਦਲ ਦਾ ਯੁਵਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦਾ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਬਣਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼ਰਦ ਯਾਦਵ ਵਲੋਂ ਫਾਰਮ ਸਹਿਯੋਗ ਫੰਡ ਸੰਬੰਧੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ($ 250 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹੇਠ ਜਨਤਾ ਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬੇਦਖ਼ਲ ਕਰਨਾ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ
ਫਟਕੜੀ

**ਫਟਕੜੀ** ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਰਸਾਇਣਕ ਯੋਗ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਯੋਗਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁੱਟ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਯੋਗ ਪਾਣੀਦਾਰ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਐਲਮੀਨੀਅਮ ਸਲਫ਼ੇਟ (ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਫਟਕੜੀ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੀਹਦਾ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ KAl()2·12 ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਬੇਰੰਗਾ, ਰਵੇਦਾਰ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਹੋਰ ਮੋਕਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਟਕੜੀਆਂ ਦੂਹਰੇ ਸਲਫ਼ੇਟ ਵਾਲ਼ੇ ਲੂਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਆਮ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ  ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ A ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਜਾਂ ਅਮੋਨੀਅਮ ਵਰਗਾ ਇੱਕ-ਯੋਜਕੀ ਧਨਾਇਨ ਹੈ ਅਤੇ M ਐਲਮੀਨੀਅਮ ਜਾਂ ਕਰੋਮੀਅਮ ਵਰਗਾ ਤ੍ਰੈ-ਯੋਜਕੀ ਧਾਤ ਆਇਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤ੍ਰੈ-ਯੋਜਕੀ ਆਇਨ ਐਲਮੀਨੀਅਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫਟਕੜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਯੋਜਕੀ ਆਇਨ ਮਗਰੋਂ ਨਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਲਫ਼ੇਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੂਣ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈਆਂ
ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ

**ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ** (;ਸੈਂਤਰੋ ਇਸਤੋਰੀਕੋ ਦੇ ਲਾ ਸੀਊਦਾਦ ਦੇ ਮੈਖ਼ੀਕੋ) ਸੋਕਾਲੋ ਚੌਂਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਆਲਾਮੇਦਾ ਸੈਂਟਰਲ ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਕਾਲੋ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਚੌਂਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,00,000 ਲੋਕ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 9 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 668 ਬਲਾਕ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ 9,000 ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 1,550 ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਸਬੰਧ 1325 ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਜ਼ਤੇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਨੋਸ਼ਤੀਤਲਾਨ ਨਾਲ ਹੈ। ਪੂਰਬ-ਹਿਸਪਾਨੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਮ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ(ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ-ਪੱਛਮ-ਦੱਖਣ) ਦੇ ਸਮਾਨੰਤਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ , ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ, *ਵੀਵੇ ਐਲ ਸੈਂਤਰੋ*
* ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ
ਕਿਸ਼ਨਪੁਰ (ਬਲਾਚੌਰ)

**ਕਿਸ਼ਨਪੁਰ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਨਾ-ਪਲਰਨ ਸਮਝੌਤਾ

**ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨਾ-ਪਲਰਨ ਉੱਤੇ ਸਮਝੌਤੇ**, ਆਮ ਤੌਰੇ ਉੱਤੇ **ਨਾ-ਪਲਰਨ ਸਮਝੌਤਾ** ਜਾਂ **ਐੱਨ ਪੀ ਟੀ** (), ਇੱਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੁਲ੍ਹਾਨਾਮਾ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਮਕਸਦ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਪਸਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ, ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਦੀ ਅਮਨ-ਪਸੰਦ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਪਰਮਾਣੂ ਗ਼ੈਰ-ਹਥਿਆਰਬੰਦੀ ਅਤੇ ਆਮ ਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਗ਼ੈਰ-ਹਥਿਆਰਬੰਦੀ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* Nuclear Non-Proliferation Treaty (PDF) – IAEA 
* UN Office of Disarmament Affairs NPT section
* Procedural history, related documents and photos on the *Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons (NPT)* in the Historic Archives of the United Nations Audiovisual Library of International Law
* Abolition 2000 Europe 
* People vs. The Bomb: Showdown at the UN (Video)
* NuclearFiles.org  Summary and text from the nuclear NPT
* Membership/Signatories

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾ-ਪਲਰਨ ਸਮਝੌਤੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਮਾਣੂ ਪਲਰਨ
ਸੀਮਾ ਮਲਹੋਤਰਾ

**ਸੀਮਾ ਮਲਹੋਤਰਾ** (ਜਨਮ 7 ਅਗਸਤ 1972)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼ਾਰਲ ਡ ਗੋਲ

**ਸ਼ਾਰਲ ਔਂਦਰੇ ਜੋਸੈੱਫ਼ ਮਾਰੀ ਡ ਗੋਲ** (; (; 22 ਨਵੰਬਰ 1890 – 9 ਨਵੰਬਰ 1970) ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਜਨਰਲ, ਟਾਕਰਾਕਾਰ, ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਨੀਤੀਵਾਨ ਸੀ। ਇਹ ਅਜ਼ਾਦ ਫ਼ਰਾਂਸ (1940-44) ਦਾ ਆਗੂ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ (1944-46) ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਸੀ। 1958 ਵਿੱਚ ਇਹਨੇ ਪੰਜਵਾਂ ਗਣਰਾਜ ਥਾਪਿਆ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਤੱਕ ਇਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ 18ਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਿਹਾ। ਠੰਢੀ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਉੱਘੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਦੀ ਯਾਦ ਦੀ ਛਾਪ ਅਜੇ ਵੀ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਿਆਸਤ 'ਤੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* ਸ਼ਾਰਲ ਡ ਗੋਲ ਸੰਸਥਾ
* ਖ਼ਬਰਾਂ, ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕਥਨ 
* 
* Speeches (in original French) collected by the Charles de Gaulle foundation 
* Biographical elements from the Charles de Gaulle foundation 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੀਲ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਜਨਰਲ
ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰਨ

**ਡੇਵਿਡ ਵਿਲੀਅਮ ਡੌਨਲਡ ਕੈਮਰਨ** (; 9 ਅਕਤੂਬਰ 1966 ਦਾ ਜਨਮ) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ 2010 ਤੋਂ ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ 2001 ਤੋਂ ਵਿਟਨੀ ਹਲਕੇ ਦਾ ਐੱਮ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ 2005 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਯੂਕੇ ਦੀ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਗੂ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ
;ਪੂਰੀ ਜੀਵਨੀ
* 

;ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰਨ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;ਲਿਖਤਾਂ (ਵੱਲੋਂ ਅਤੇ ਬਾਬਤ)
* 
* David Cameron's columns (2001–2004) as Conservative Party diarist at *ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ*
;ਸਿਆਸੀ ਸਫ਼ਰ
* 
;ਵੀਡੀਓ
* 
* 
;ਖ਼ਬਰਾਂ 'ਚ
* David Cameron collected news and commentary at *The Telegraph*
* Brian Wheeler, The David Cameron story, *BBC News*, 6 December 2005

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
* David Cameron MP  *ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ*
* ਨੰਬਰ ਟੈੱਨ ਦਫ਼ਤਰੀ ਨੰਬਰ ਟੈੱਨ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰਨ  ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਬੰਗਾ, ਭਾਰਤ

**ਬੰਗਾ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਹੈ। ਬੰਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨ (ਤਹਿਸੀਲ) ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਬੰਗਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 344A (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 18) ਦੇ ਫਗਵਾੜਾ-ਰੂਪਨਗਰ ਸੈਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 23,000 ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਲਾਸ 2 ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਬਕਾ ਪਿੰਡ ਜੀਂਦੋਵਾਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Weather For Banga, India

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਤਾਹਿਰ

ਤਾਹਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਕਵੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੂੰ ਘੋੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਚ ਲਿਖਿਆ। ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੂੰ ਘੋੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਜਸ਼ਨ ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਉਸਾਰਨਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ

**ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ** (ਜਨਮ 30 ਅਗਸਤ 1944) ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਲਪਕਾਰ ਹਨ। ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਆਪ ਦੱਸਦਾ ਹੈ:“ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਤਕੜੀ ਤੇ ਕਾਲਜੀਵੀ ਕਹਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਚੰਗੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਧਾਰਨ ਜਿਹੀਆ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।"

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲਟਕਦਾ ਆਦਮੀ*
**ਕੁਕਨੁਸ* 
**ਮੇਰੀ ਕਥਾ ਯਾਤਰਾ*
**ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤਣ ਦਾ ਸਮਾਂ*

### ਨਾਵਲ
**ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ*
**ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼*
**ਬੱਤਖ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਜਿਹੇ ਸਫੈਦ ਦਿਨ* 
**ਅਲਵਿਦਾ ਅਮੀਰਪੁਰ*
**ਪ੍ਰੀਤੋ* (ਨਾਵਲਿਟ)

## ਹੋਰ
**ਬੂੰਦ ਬੂੰਦ ਡੁਲ੍ਹਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ*(ਜੀਵਨੀ)
**ਕਲਮ ਦੇ ਨਕਸ਼*(ਆਲੋਚਨਾ)

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Interview with Sharomni Sahitkar Pargat singh Sidhu

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਤਮਾਸ਼ਾ (ਰੰਗਮੰਚ)

**ਤਮਾਸ਼ਾ** () ਮਰਾਠੀ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਗਾਇਨ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਰਾਜ ਅੰਦਰ ਸਥਾਨਕ ਜਾਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਾਵਣੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਤਮਾਸ਼ਾ-ਥੀਮ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਦਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਉੱਤਰੀ ਪੇਸ਼ਵਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਫੈੱਡ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਰਘੁਵੀਰ ਖੇਡਕਰ, ਮੰਗਲਾ ਬੰਸੋਡੇ, ਕਾਲੂ ਬਾਲੂ, ਦੱਤਾ ਮਹਾਦਿਕ, ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਧਵਲਪੁਰੀਕਰ ਦੇ ਸੈੱਟ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਤਮਾਸ਼ਾ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਟੈਂਟ/ਕਨਾਟਾਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਟਿਕਟਾਂ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਮਾਸ਼ਾ ਖੇਤਰ ਲਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾ ਰੂਪ, ਡੈਮੋਕਰੇਟਰੀ ਬਸ਼ੀਰ ਮੋਮਿਨ (ਕਾਵਥੇਕਰ) ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਗਨਾਤਯਾਂ, ਲਾਵਣੀਆਂ, ਲੋਕ ਗੀਤ, ਸਾਵਲ-ਜਵਾਬ, ਗਣ-ਗਵਲਾਨ ਅਤੇ ਫਾਰਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਮਾਸ਼ਾ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ। ਮੋਮਿਨ ਕਾਵਥੇਕਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਅੱਜ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਮਾਸ਼ਾ ਮੰਡਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ।

## ਇਨਾਮ
ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2006 ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਸੱਤ ਰੋਜ਼ਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਮਹੋਤਸਵ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। "ਵਿਥਾਬਾਈ ਨਾਰਾਇਣਗਾਂਵਕਰ ਜੀਵਨ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ" ਤਮਾਸ਼ਾ ਮਹੋਤਸਵ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਰੂਪ 5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ, ਸਨਮਾਨ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਸਨਮਾਨ ਪੱਤਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ
ਪਰੀਆਂ (ਨਾਟਕ)

**ਪਰੀਆਂ** ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜਸੂਜਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਹੈ ਜੋ ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ,ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪੰਜ ਅੰਕੀ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਫੈਂਟਸੀ ਦੀ ਜੁਗਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ "ਪਰੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ" ਵਿੱਚ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਰੂਪ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਨਾਟਕ ਯਥਾਰਥ ਅਤੇ ਐਬਸਰਡ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਅੰਤਲੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਾ ਆਧਾਰ ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤਕ ਸੁਨੇਹੇ ਸੰਚਾਰ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੋਣਾ ਜਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਸੰਪੂਰਣ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਕਿ ਜਸੂਜਾ ਜੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤਕ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਪੱਖੋਂ ਨਿਪੁੰਨ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਉਹ ਦੂਜੇ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਚ ਕਰਮੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਵੀ ਹਨ।"

## ਪਾਤਰ
*ਰਮੇਸ਼
*ਮਿਸਿਜ਼ ਮਹਿਤਾ
*ਲਲਿਤ ਸੇਠ
*ਮਨੀਸ਼ਾ
*ਜਗਦੀਸ਼
*ਵਰਸ਼ਾ
*ਰਾਜੀ - ਸਬਜ਼ ਪਰੀ
*ਮੋਹਣੀ - ਲਾਲ ਪਰੀ
*ਸਰੋਜ
*ਡਾਕਟਰ ਡੈਸ਼
* ਸਰੋਜ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ
*ਸਰੋਜ ਦੀ ਸੱਸ ਤੇ ਸਹੁਰਾ
*ਉਪਾਸਨਾ - ਨੀਲਮ ਪਰੀ
* ਬਲਵੰਤ
*ਨਾਟਕਕਾਰ
*ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਕ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਰਦ ਤੀਵੀਆਂ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ
ਉੱਤਰ-ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ

ਨੋਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਉਤਰ ਅਧ ਤੋਂ ਪਿਛੋ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਦੋਰ ਬੜੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। 1992 ਤੋਂ 1996 ਦੋਰਾਨ ਚਾਰ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮੋਲਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਨ ਲਗੇ.ਪ੍ਰਸਿਧ ਵਿਦਵਾਨ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ," ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਰਖਦੀਆਂ ਹਨ,ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਅਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਧੁਨੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ,ਜੋ ਲੁਪਤ/ਅਦਿਖ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸੀਮਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਪਿਛੇ ਸੁਚੇਤ ਯਤਨ ਹੈ।ਕਥਾ ਅੰਸ਼ ਮੁਦਾ ਨਹੀਂ,ਸਗੋ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਜੁਗਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਕਰ ਘਟਨਾ /ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਚੇਤ ਤਕ ਪੁਜਦੇ ਹਨ। ਅਚੇਤ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜਾਂ ਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁਹਾਚਾਨ ਲਈ ਭਾਸ਼ਕ ਸ਼ੇਲੀ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਜਹਿਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਰਵਾਇਤੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੌਥੀ ਪੀੜੀਦੇ ਸਹੀ ਨੁਮਾਇਦੇ ਬਣਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨਾ ਪ੍ਰੇਰਕਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਉੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਤਹਿਸ ਨਹਿਸ ਹੋਣਾ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸੰਚਾਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਤਿੱਖੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਨਾ ਆਦਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਰਤਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਚੌਥੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਾਪਦੰਡ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦਾ ਚੌਥੀ ਪੀੜੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉਹ ਰਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਵਸਤੂ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਤਖਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤੀਜੇ ਪੜਾ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਵੇਕਲੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ ਹੈ।
 
## ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ
## ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਭੁਲਰ
***ਨਵੀਂ ਰੁੱਤ ਦੇ ਜੁਗਨੂੰ (1992)**

## ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ
## ਅਜਮੇਰ ਸਿਧੂ
***ਨਰਕ ਕੁੰਡਾ (1997)**

## ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਾਂਸ
***ਪਾਵੇ ਨਾਲ ਬਨਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਲ (2005)**
***ਛਿੱਟ ਕੁ ਕਹਾਣੀ**
***ਨੰਗੇਜ਼**
***ਫੌਜੀ**

## ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
***ਖੂਹ ਖਾਤੇ**
***ਘਰ ਦਾ ਜੀਅ**
## ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ
***ਸਿਖਰ ਦੁਪਿਹਰਾ(2003)**
## ਬਲਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ
***ਯੁੱਧ ਖੇਤਰ**
## ਸੁਖਜੀਤ
***ਅੰਤਰਾ(1997)**
***ਮੈਂ ਰੇਪ ਨੂੰ ਇੰਜਿਆਇਓ ਕਰਦੀ ਹਾਂ** 
## ਬਲਦੇਵ ਧਾਲੀਵਾਲ
***ਓਪਰੀ ਹਵਾ**
***ਕਾਰਗਿਲ**
## ਦਵਿੰਦਰ ਮੰਡ
***ਕਣੀਆਂ(1990)**
***ਚਾਨਣ ਦੀ ਲੀਕ**
## ਬਲਵੀਰ ਪਰਵਾਨਾ
***ਧੂਆਂ(2004)**
***ਗਾਥਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੀ**

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੇ ਵਿਤੋਰੀਆ

**ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੇ ਵਿਤੋਰੀਆ** (ਜਾਂ ਵਿਕਟੋਰੀਆ) ਸਪੇਨੀ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਦਾ ਇੱਕ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਕਾਨੂੰਨਦਾਰ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸਲਾਮਾਂਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਸਰੋਤ
* Johannes Thumfart: *Die Begründung der globalpolitischen Philosophie. Zu Francisco de Vitorias "relectio de indis recenter inventis" von 1539.* Berlin 2009. (256 pp.)
PFC CSKA ਮਾਸਕੋ

**ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ CSKA ਮਾਸਕੋ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Central Sports Club of the Army; ਫੌਜ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਸਕੋ ਸ਼ਹਿਰ, ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਲੱਬ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ 30,000-ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ VEB ਅਰੇਨਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਮੈਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਦੇ ਅਤੇ ਧਾਰੀਦਾਰ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

2005 ਵਿੱਚ ਲਿਸਬਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਸੀਪੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ, ਸੀਐਸਕੇਏ ਮਾਸਕੋ ਰੂਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਲੱਬ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੱਪ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਯੂਈਐਫਏ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ।

ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ CSKA ਸੋਵੀਅਤ ਫੌਜ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਟੀਮ ਸੀ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਭੰਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਨਿੱਜੀ ਮਲਕੀਅਤ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੇਅਰ (24,94%) ਬਲੂਕੈਸਲ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ਿਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਕਿ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਕਲੱਬ ਦਾ 100% ਮਾਲਕੀ ਵਾਲਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। 13 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ, ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਵਿਕਾਸ ਨਿਗਮ VEB.RF ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਲੱਬ ਦੇ 75% ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਣਗੇ ਜੋ VEB ਅਰੇਨਾ ਵਿੱਤ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮਾਂਦਰੂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਰੂਸੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਰੋਮਨ ਅਬਰਾਮੋਵਿਚ ਦੀ ਸਿਬਨੇਫਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ 2004 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਕਲੱਬ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਪਾਂਸਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਪੀ.ਐੱਫ਼.ਸੀ. ਸੀ.ਏਸ.ਕੇ.ਏ. ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਲੁਜਨਿਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ

**ਲੁਜਨਿਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ**, ਮਾਸਕੋ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 84,745 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* ਲੁਜਨਿਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਮਰਾਸੀ

**ਮਿਰਾਸੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Mirasi;** ਉਰਦੂ: میراثی; ਹਿੰਦੀ: میراسی, ਰੋਮਨਾਈਜ਼ਡ: Mīrāsī; ਪੰਜਾਬੀ: مراثی (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ), مراسی ) ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ  ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤਕ ਹਨ। "ਮਿਰਾਸੀ" ਸ਼ਬਦ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ (ميراث) ਮੀਰਾਸ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਿਰਾਸਤ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਰਾਸਤ। ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਮਰਾਸੀ ** ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਜਾਤ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਹ ਪਖਵਾਜੀ, ਕਲਵਰਤ ਅਤੇ ਕੱਵਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਿਰਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮੂਲ 
### ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 
ਕੁਝ ਮਿਰਾਸਿਆਂ ਨੂੰ *ਪੱਖਵਾਜ਼ (ਇੱਕ ਟਿੰਬਰੇਲ ਜੋ ਉਹ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ)* ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੱਖਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮਿਰਾਸੀ ਚਰਨਾਂਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਰਨਾਂਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬਧਿਤ ਸਨ।

### ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 
thumb|ਕੁਝ ਮਿਊਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨਜ਼'ਨਾਲ ਇਕ ਨਰਤਕੀ, ਲਾਹੌਰ, ca.1890s
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਿਰਾਸੀ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਵੰਸ਼ਵਾਦੀ ਬੋਰਡਾਂ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੂਫੀ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਲੋਕ, ਕਵਾਲੀ, ਗੁਰਬਾਨੀ, ਮੇਲਿਆਂ' ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭੈਰਵੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ*, ਸੰਗੀਤਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਰਾਗਾਦਰੀ (ਰਾਗਡ਼ੀ) ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਰਾਸੀ ਦੁਆਰਾ ਉਭਾਰਿਆ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਸ ਦੀ ਸਹੀ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਮਿਰਾਸੀ ਕਲਾਕਾਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ "ਮਿਰਾਸਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੀਆਂ ਬੀਬੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਿਰਾਸੀ ਔਰਤਾਂ ਸਨ, ਜੋ "ਅਸਪਸ਼ਟ" ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਮਿਰਾਸੀ ਨੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਢੰਗਾਂ ਅਤੇ ਮੀਟਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮੀਂਡ, ਗਮਕ ਅਤੇ ਤੇਜ਼-ਤਰਾਰ ਖੱਟਕੇ"। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮੀਟਰਾਂ ਅਤੇ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ "ਮਾਛੀ ਮਾਰ ਕਤਾਨ" ('ਪੰਛੀ ਮੱਛੀਆਂ ਉੱਤੇ ਝਪਕੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ') ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
thumb|ਸ਼ਰਾਫ, ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਰਡ ਜਾਂ ਮਿਰਾਸੀ, 1903

#### ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਪ-ਸਮੂਹ 
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਰ ਮਿਰਾਸੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਇਸ ਲਈ ਮਿਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਮੀਰ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਪ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ, ਢਾਡੀ ਸਿੱਖ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ਵਾਦੀ ਕਿੱਤਾ ਸਿੱਖ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਗਾਉਣਾ ਸੀ।

#### ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ 
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਮਿਰਾਸੀ ਹੁਣ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਆਸ਼ੂਰਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੋਹਾਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਮਰਸਾਇਆ) ਅਤੇ ਉਹ ਚੰਗੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਾਇਕ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਿਰਾਸੀ ਹੁਣ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਵੇਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ 'ਮਿਰਾਸੀ' ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਖਾਨ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ
ਆਇਨੰਤ

**ਆਇਨੰਤ** ਜਾਂ **ਤੋਰੰਤ** ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਵਾਪਰਣ ਵਾਲ਼ਾ ਇੱਕ ਅਕਾਸ਼ੀ ਵਾਕਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਅਕਾਸ਼ੀ ਗੋਲ਼ਾਕਾਰ ਉਤਲੀ ਅਕਾਸ਼ੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਲੇ ਜਾਂ ਹੇਠਲੇ ਟਿਕਾਣੇ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਇਨੰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮਰਾਤਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਨੰਤਾਂ ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਸਿਆਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਮੇਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* Equinoxes and Solstices Calculator (1600 to 2400)
* 
*
ਗਰਮੀ (ਰੁੱਤ)

'ਚ ਹੁਨਾਲ਼ੇ ਵੇਲੇ ਦੇ ਖੇਤ]]

**ਗਰਮੀ ਦੀ ਰੁੱਤ** ਜਾਂ **ਹੁਨਾਲ਼ਾ** ਸੰਜਮੀ ਰੁੱਤਾਂ 'ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤੱਤੀ ਰੁੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬਸੰਤ ਅਤੇ ਪੱਤਝੜ ਦੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਆਇਨੰਤ ਵੇਲੇ ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਆਇਨੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਨਾਲ਼ੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਦੀ ਮਿਤੀ ਪੌਣ-ਪਾਣੀ, ਰਵਾਇਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉੱਤਰੀ ਅਰਧਗੋਲ਼ੇ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੱਖਣੀ ਅਰਧਗੋਲ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਿਆਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਰਮੀ
ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

thumb
thumb|ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ
**ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ** ਇੱਕ ਨਾਟਕਕਾਰ ਤੇ ਰੰਗਕਰਮੀ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਨਾਟਕ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਯੁਵਕ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾਟਕ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਾਲਜ  ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਹ ਥੀਏਟਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਅਜਮੇਰ ਔਲ਼ਖ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ  ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਟ-ਗਰੁੱਪ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ, ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੁਣ ਤਕ 147 ਨਾਟਕ ਖੇਡੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ ਹਨ।

## ਲਿਖੇ ਨਾਟਕ
**ਅੰਧੇ ਹੈਂ ਹਮ* 
**ਸੁਆਲ ਦਰ ਸੁਆਲ*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੰਗਕਰਮੀ
ਰੁੱਤ

**ਰੁੱਤ** ਸਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ, ਆਬੋਹਵਾ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਸਾਫ਼ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲ਼ੇ ਚੱਕਰ ਕੱਟਣਾ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਕੱਟਣ ਦੇ ਇਸ ਰਾਹ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧੁਰੇ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਝੁਕੇ ਹੋਣਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
*ਰੁੱਤਾਂ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ? (ਬੈਡ ਐਸਟਰੌਨੋਮਰ ਵੱਲੋਂ)
*ਦੱਖਣੀ ਅੱਧਗੋਲ਼ੇ ਦੀ ਜੰਤਰੀ
*Solstice does not signal season's start  (from The Straight Dope)
*ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ article on h2g2.
*Indigenous seasons (Australian Bureau of Meteorology)
*Satellite photo demonstrating seasons changes in 2004 on NASA website 
*ਵੀਡੀਓ - ਰੁੱਤ-ਬਦਲੀ ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਣਪਾਣੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੁੱਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ
ਮਹੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਮਹਿਤਾ

**ਮਹੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਮਹਿਤਾ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਕ ਹਿੱਤ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਗੋਲਡਮਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਇਨਾਮ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੂੰ 1997 ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਰਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ
ਮੋਹਨ ਮਾਜਰਾ (ਬਲਾਚੌਰ)

**ਮੋਹਨ ਮਾਜਰਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਬਲਾਚੌਰ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਕਲਾਰ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਨਿੱਘੀ ਪਿੰਡ ਪੈਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ ਕਾਠਗੜ ੳੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੈ।  

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਡੈਨਮੋ ਮਾਸਕੋ

**ਐੱਫ਼. ਸੀ। ਡੈਨਮੋ ਮਾਸਕੋ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰੂਸੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਰੂਸ ਦੇ ਮਾਸਕੋ ਸ਼ਹਿਰ, ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਐੱਫ਼. ਸੀ। ਡੈਨਮੋ ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕ

**ਰੋਹਿੰਗਿਆ ** ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਅਰਾਕਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਚਿਟਾਗਾਂਗ ਇਲਾਕੇ  ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਅਰਾਕਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਤੇ ਬਰਮੀਜ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਹੌਲ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕਾਂ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਹੋ ਗਏ। ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਕੁਝ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  ਇਹ ਲੋਕ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ੨੦੧੬-੧੭ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 8 ਲੱਖ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਆਏ ਹਨ, ਪਰ ਬਰਮਾ ਦੇ ਬੁੱਧ ਲੋਕ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਗਰਿਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਾਨਵੀ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹਨ। ਯੁਨਾਈਟੇਡ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਪੀੜਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੰਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਪਾਪਾਟੋਏਟੋਏ

**ਪਾਪਾਟੋਏਟੋਏ** ਉੱਤਰੀ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਦੇ ਆਕਲੈਂਡ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਤਿਉਤੀਵਾਕਾਨ

**ਤਿਉਤੀਵਾਕਾਨ** (ਸਪੇਨੀ: Teotihuacán, ਇੱਕ ਪੂਰਵ-ਕਲੰਬਿਆਈ ਮੇਸੋਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜੋ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਅੱਜ ਦੀ ਤਰੀਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਖੰਡਰ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 48 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰਵ-ਕਲੰਬਿਆਈ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਪਿਰਾਮਿਡਜ਼ ਕਰ ਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ 100 ਈ.ਪੂ. ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤਾਂ 250 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਬਣਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। 500 ਈਸਵੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਇਸ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਦੇ ਸਮੇਂ 1,25,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਪੂਰਵ-ਕਲੰਬਿਆਈ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 6ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ।

ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਥਾਨ ਹੁਣ ਸਾਨ ਖ਼ੁਆਨ ਤਿਉਤੀਵਾਕਾਨ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਖੇਤਰ 83 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 1987 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਥਾਨ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ

Image:Teonate.JPG|ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਿਰਾਮਿਡ ਦਾ ਮੂਹਰਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
Image:Piramide del Sol 072006.JPG|ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਿਰਾਮਿਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼
Image:Teotihuacan.jpg|ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਿਰਾਮਿਡ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼
Image:Teotihuacan_mask_Louvre_MH_78-1-187.jpg|ਮਾਰਬਲ ਮਖੌਟਾ, 3ਜੀ - 7ਵੀਂ ਸਦੀ
Image:Teotimask2.jpg|ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਖੌਟਾ, 3ਜੀ - 6ਵੀਂ ਸਦੀ
File:Teotihuacán - Palacio de Atetelco Wandmalerei 3.jpg|ਆਤੇਤੇਲਕੋ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ (* c.* 450-650).

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* ਤਿਉਤੀਵਾਕਾਨ ਖੋਜ ਗਾਈਡ , ਟੈਂਪਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸਮੱਗਰੀ
* ਤਿਉਤੀਵਾਕਾਨ  ਤਿਉਤੀਵਾਕਾਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ
* ਤਿਉਤੀਵਾਕਾਨ ਬਾਰੇ ਲੇਖ  ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼
* ਤਿਉਤੀਵਾਕਾਨ ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ, - ਜੇਮਜ਼ ਕਿਊ ਜੈਕਬਜ਼
* ਚੰਨ ਦੇ ਪਿਰਾਮਿਡ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਿਰਾਮਿਡ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਰਾਹ ਦਾ 360° ਪੈਨੋਰਮਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿਉਤੀਵਾਕਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ
ਲੂ

towards and through the Indo-Gangetic Plain of India and Pakistan]]
ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਅਤਿ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਹਵਾ ਨੂੰ **ਲੂ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਮਈ ਅਤੇ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਲੂ ਚੱਲਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਾਪਮਾਨ 45° ਤੋਂ 50° ਸੈਂਟੀਗਰੇਡ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੂ ਲੱਗਣਾ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦਾ ਰੋਗ ਹੈ। ਲੂ ਲੱਗਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਖੂਨ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਾਪਣ ਪਤਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਨਾੜੀ ਦੀ ਗਤੀ ਵਧਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਖੂਨ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਤੇਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਹ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅਚਵੀ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਬੁਖਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਲਨ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਬਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਓੜਕ ਰੋਗੀ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੀਨ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਐਕਟ

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੀਨ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਐਕਟ, 2010** ਭਾਰਤੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਖਾਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਕਿ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਨਿਪਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਐਕਟ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 21 ਅਧੀਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ