open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਨੀਲੋਖੇੜੀ

**ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰੈਸ, ਨੀਲੋਖੇੜੀ** ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਕਰਨਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੀਲੋਖੇੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਏਜੰਸੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1948 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਵਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਨੀਲੋਖੇੜੀ ਵਿਖੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕਾਲੋਨੀ ਵਿੱਚ 1948 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਕਈ ਉੱਦਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 1951 ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 1954 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲਰ (ਭਾਰਤ), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

1972 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਦਾ ਗੁਪਤ ਵਿੰਗ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫਤਰਾਂ ਲਈ ਗੁਪਤ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਨੌਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।

1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ, ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲੈਟਰਪ੍ਰੈਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਨੇ ਪੜਾਅਵਾਰ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ; ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ 1995 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1996/97 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।

## ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜ 
ਪ੍ਰੈਸ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਆਫ਼ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 294 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੋ ਡਿਪਟੀ ਮੈਨੇਜਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੈਨੇਜਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਜ਼ਟ, ਐਗਜ਼ਿਮ ਨੀਤੀ, ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਦਾ ਕੰਮ, ਰੇਲਵੇ ਬਜਟ, ਹਰੇਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ, ਏ.ਆਈ.ਆਰ., ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ. ਬੁਲੇਟਿਨ, G.I.F.S. ਦੇ ਫਾਰਮ, ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ, ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ, ITBP, CRPF, ਫੌਜ, ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗਾਂ, ਮੈਨੂਅਲ, ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ, ਪੱਤਰ-ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਬੈਲਟ ਪੇਪਰ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੀਲੋਖੇੜੀ
ਤਾਜੇਵਾਲਾ ਬਰਾਜ

**ਤਾਜੇਵਾਲਾ ਬੈਰਾਜ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਇੱਕ ਹੁਣ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਬੈਰਾਜ ਹੈ। 1873 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਨਹਿਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਯਮੁਨਾ ਨਹਿਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯਮੁਨਾ ਨਹਿਰ,  ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਮਿਉਂਸਪਲ ਜਲ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕੀਤਾ।

1999 ਵਿੱਚ, ਹਥਨੀਕੁੰਡ ਬੈਰਾਜ ਪੁਰਾਣੇ ਤਾਜੇਵਾਲਾ ਬੈਰਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੀਆਂਂ ਝੀਲਾਂ
ਨੀਲੋਖੇੜੀ

**ਨੀਲੋਖੇੜੀ** ਕਰਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ 13 ਵਾਰਡ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 1 'ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 143 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* Department of Technical Education, Haryana

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੀਲੋਖੇੜੀ
ਮਛੀਯਾਲ ਝੀਲ

**ਮਛੀਯਾਲ ਝੀਲ** ਇੱਕ ਘੱਟ ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਝੀਲ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਛਿੰਦਰ ਨਾਥ ਜਾਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਮਤਸਯ ਅਵਤਾਰ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਮਛਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ ਸੀ। ਯੋਗੀ ਮਛਿੰਦਰ ਨਾਥ ਨੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸ਼ਬਰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਸਿਖਾਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਨਾਥ *ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ* ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਝੀਲ ਜੋਗਿੰਦਰ ਨਗਰ ਤੋਂ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜੋਗਿੰਦਰ ਨਗਰ-ਸਰਕਾਘਾਟ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭਾਰੂ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹਸੀਰ ਫਾਰਮ ਹੈ। 

## ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ 
ਮਛੀਯਾਲ ਸਥਾਨਕ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਮਛਿੰਦਰ ਨਾਥ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਗੋਲਡਨ ਮਹਸੀਰ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਨਾਸਿਕ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮਹਸੀਰ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਲਗਭਗ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਲਈ ਜਾਂ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣਾ ਅਜੇ ਵੀ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਖਾਸ ਦਿਨਾਂ 'ਤੇ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਇਸ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
2000 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਰੰਨਾ ਖੱਡ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ ਗਏ ਕੁਝ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਾਰਨ, ਝੀਲ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਮੱਛੀਆਂ ਮਰ ਗਈਆਂ। ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਦੈਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਦਫਨਾਇਆ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਘਟਨਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਮਹੀਨੇ ਵੈਸਾਖ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਮੇਲਾ ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮੇਲਾ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀ ਜਾਂ ਕੁਸਤੀ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਿਮ ਦਿਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਿਖਾਉਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਮਾਛੀਆਲ ਝੀਲ 
* himachaltourism.gov.in

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਡਲ ਝੀਲ (ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)

**ਡਲ ਝੀਲ** ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਤੋਤਾ ਰਾਣੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਮੱਧ-ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਝੀਲ (ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 1,775 ਮੀਟਰ) ਹੈ।

*ਡਲ* ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਪੱਛਮੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 'ਝੀਲ' ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਦੇਵਦਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਛੋਟਾ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ (ਅਸਥਾਨ) ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਬਾਲਨ ਧਾਰ 'ਤੇ ਰਿੱਕਰਮਾਰ ਦੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਗਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 'ਭਗਵਾਨ ਡ੍ਰਾਈਵੇਸ਼ਵਰ' ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ "ਭਾਗਸੁਨਾਗ ਝੀਲ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਟਿਕਾਣਾ 
* ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਦੂਰੀ: 11&nbsp;km 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਲੜਾਈ, 1758

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ
* ਡਲ ਝੀਲ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਜੋਧਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ।

2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਜੈਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (33 ਵਿੱਚੋਂ) ਹੈ।

ਜੋਧਪੁਰ ਮਾਰਵਾੜ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮੰਡੋਰ, ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਿਆਂ (6ਵੀਂ-13ਵੀਂ ਸਦੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਓਸੀਅਨ ਹੈ। ਜੋਧਪੁਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਓ ਜੋਧਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਰਾਠੌਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
* Jodhpur district Official website
* Jodhpur district
* Jodhpur Map

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
* Official Website of Jodhpur District

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਅਮੀਨਾ ਨਾਜ਼ਲੀ

**ਅਮੀਨਾ ਬੇਗਮ** (1914 – 2 ਫਰਵਰੀ 1996; ), ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ **ਅਮੀਨਾ ਨਾਜ਼ਲੀ** ਨਾਲ਼ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ, ਸੰਪਾਦਕ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਲਾਮਾ ਰਸ਼ੀਦ ਉਲ ਖ਼ੈਰੀ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ, ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹਾਜ਼ੀਕੁਲ ਖ਼ੈਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। 

## ਜੀਵਨੀ 
ਅਮੀਨਾ ਨਾਜ਼ਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 1914 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।   ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਦੀਬ-ਏ-ਫ਼ਾਜ਼ਿਲ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।   1929 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਰਸ਼ੀਦ ਉਲ ਖ਼ੈਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜ਼ੀਕ-ਉਲ-ਖ਼ੈਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।  

ਨਾਜ਼ਲੀ ਨੇ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਲਪ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।    ਉਹ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।   ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਤ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਜਾੜੇ ਦੇ ਸਦਮੇ ਨੂੰ ਬਿਆਂ ਕਰਦੀ  ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੰਢਾਏ ਸੱਚ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ,  ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ।  ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁੱਕਬੁੱਕ *ਇਸਮਤੀ ਦਸਤਾਰਖ਼ਵਾਂ* ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਵਧ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  

ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1979 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ *ਇਸਮਤ* ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਅਧੀਨ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ।    ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ  ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।  1977 ਤੋਂ 1982 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਮਾਸਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ *ਜੌਹਰ-ਏ-ਨਿਸਵਾਨ ਦਾ* ਸੰਪਾਦਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। 

ਨਾਜ਼ਲੀ ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।  ਉਹ ਆਖਰਕਾਰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।  ਉੱਥੇ ਹੀ 1996 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।  ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੇ ਬੇਟੇ ਹਾਜ਼ੀਕੁਲ ਖੈਰੀ ਨੇ *ਅਮੀਨਾ ਨਜ਼ਲੀ ਕੇ ਮੁੰਤਖਿਬ ਅਫਸਾਨੇ ਔਰ ਡਰਾਮੇ* ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1996
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914
ਜੈਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਜੈਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ (640 ਵਿੱਚੋਂ)।

## ਹਵਾਲੇ
https://jaipur.rajasthan.gov.in/content/raj/jaipur/en/about-jaipur/blocks-tehsils-panchayats.html#

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Jaipur District

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਜੋਧਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਜੋਧਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 25 ਲੋਕ ਸਭਾ (ਸੰਸਦੀ) ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
* ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ

thumb|ਫੈਡਰਲ ਰਜਿਸਟਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਤਕ ਨੋਟਿਸ ਲਈ ਹੈ।
thumb|404x404px|ਗ੍ਰੀਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਨਾ (09/2008)
ਇੱਕ **ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ** (ਇੱਕ **ਅਧਿਕਾਰਤ ਗਜ਼ਟ**, **ਅਧਿਕਾਰਤ ਜਰਨਲ**, **ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਖਬਾਰ**, **ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਾਨੀਟਰ** ਜਾਂ **ਅਧਿਕਾਰਤ ਬੁਲੇਟਿਨ** ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਜਨਤਕ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੋਟਿਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਨੂੰਨ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰ ਨੋਟਿਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਭਾਵੇਂ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਨੋਟਿਸ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਜ਼ਟ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਿੰਟ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਨਿੱਜੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
ਕੁਝ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੋਟਿਸਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੇ ਅਖਬਾਰ ਜਨਤਕ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਕੋਲ ਰਜਿਸਟਰ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਅਖਬਾਰ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੋਟਿਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨੋਨੀਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਅਖਬਾਰਾਂ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ
ਦਰਬਾਰ ਬਾਬਾ ਨੌ ਲਖ ਹਜ਼ਾਰੀ

**ਦਰਬਾਰ ਬਾਬਾ ਨੌ ਲੱਖ ਹਜ਼ਾਰੀ** ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੂਫੀ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। 

ਇਹ ਅਸਥਾਨ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਬੂ ਅਲਖੈਰ ਸਈਅਦ ਮੁਰਾਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਬੁਖਾਰੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਨੌ ਲੱਖਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਹਕੋਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। "*ਨੌ ਲੱਖ* "  ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਕੰਸ਼ ਹੈ। ਨੌਲੱਖਾ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 9 ਲੱਖ ਵਾਰ ਕੁਰਾਨ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ।

ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ ਜਿਥੇ ਹਰ ਸਾਲ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਨੌ  ਲੱਖ ਹਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਉਰਸ (ਬਰਸੀ) ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਫ਼ਜ਼ਲ ਅਲੀ ਕੁਰੈਸ਼ੀ

**ਹਜ਼ਰਤ ਮੌਲਾਨਾ ਪੀਰ ਫ਼ਜ਼ਲ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਕੁਰੈਸ਼ੀ** () ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸ਼ੇਖ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਰਾਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰ 1270 ਏ.ਐਚ. (1853 ਜਾਂ 1854) ਵਿੱਚ ਦਾਊਦ ਖੇਲ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਮਜ਼ਾਨ 1354 ਹਿਜਰੀ  (28 ਨਵੰਬਰ 1935) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ 84 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿਸਕੀਨਪੁਰ ਸ਼ਰੀਫ਼, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਤਰੀਕਤ 
ਉਹ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸੂਫੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਸ਼ੇਖ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਬਯਾਹ ਲਈ ਖਵਾਜਾ ਮੁਹੰਮਦ ਉਸਮਾਨ ਦਾਮਾਨੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੈਰੋਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸੱਯਦ ਲਾਲ ਸ਼ਾਹ ਹਮਦਾਨੀ ਨਾਲ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਜੋ ਕਿ ਖਵਾਜਾ ਉਸਮਾਨ ਦਾ ਖਲੀਫਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੇਖ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਖ਼ਵਾਜਾ ਉਸਮਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਖਵਾਜਾ ਸਿਰਾਜੁਦੀਨ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਨਾਲ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਇਜਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਖਿਲਾਫਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਤਬਲੀਗ (ਪ੍ਰਚਾਰ) 
ਉਸਨੇ 1892 ਹਿਜਰੀ ਵਿੱਚ ਫਕੀਰਪੁਰ ਸ਼ਰੀਫ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕੇਂਦਰ (ਦਰਗਾਹ/ਖਾਨਕਾਹ) ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਜ਼ੱਫਰਗੜ੍ਹ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਕੀਰਪੁਰ ਦੇ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਔਖੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉਸੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਿਸਕੀਨਪੁਰ ਸ਼ਰੀਫ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।

ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨੇ ਦਿਨ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਵਿਚ ਬਿਤਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬਿਤਾਏ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ (ਅੱਜ ਵਾਲ਼ੇ) ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਹਨਫ਼ੀ ਮੱਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲਾਂ ਅਰਥਾਤ ਦੇਵਬੰਦੀ ਬਰੇਲਵੀ ਤੋਂ ਪਾਸੇ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਮੱਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ। 

## ਦੇਵਬੰਦੀ ਸਕੂਲ 
alt=Mazar at Rahmatpur.|thumb| ਮਿਸਕੀਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਪੀਰ ਫ਼ਜ਼ਲ ਅਲੀ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੀ ਦਰਗਾਹ
ਸ਼ੇਖ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਹਨਫ਼ੀ ਮੱਤ ਦੀ ਦੇਵਬੰਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਵਿਰੋਧੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੁਯਾਈ ਇਸ ਸਕੂਲ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੇਖ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੇਖ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਦੇਵਬੰਦੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਤਰੀਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਵਬੰਦ ਇਸਲਾਮੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮਤਭੇਦ ਪੀਰ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਪੋਤੇ ਦੇਵਬੰਦੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਖ਼ੁਦ ਸ਼ੇਖ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਬੰਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ
ਦੇਹਨਾਸਰ ਝੀਲ

**ਦੇਹਨਾਸਰ ਝੀਲ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚੀ-ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੇ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਕੁੱਲੂ, ਕਾਂਗੜਾ ਅਤੇ ਮੰਡੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਕ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਭਾਦਰਪਦ ਜਾਂ ਭਾਦੋ ਦੀ 20 ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਗਸਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਫ਼ਤੇ ਜਾਂ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ। ਤੰਬਾਕੂ, ਚਮੜਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਗੰਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਥੇ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਦੇਹਨਾਸਰ ਝੀਲ  'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਮੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੋਟਾ ਬੰਗਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਡੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਅਸਲ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੁਗਵਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਇਹ ਝੀਲ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਚੱਟਾਨ ਦੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪਿਘਲੀ ਹੋਈ ਬਰਫ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਪਰਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜੰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਚੀ ਉਚਾਈ ਕਾਰਨ ਬਰਫੀਲੇ ਤੂਫਾਨ ਅਤੇ ਗੜੇਮਾਰੀ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ।

ਆਪਣਾ ਟ੍ਰੈਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰ ਬਿਆਸ ਨਦੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਸਰਵਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਕੱਦੋਂ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਆਰਾਮ ਘਰ ਅਤੇ ਸਵਰ ਪਿੰਡ ਵੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਊਹਲ ਨਦੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਲੂੰਬਾਦੁਗ ਨਦੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਰੇਵਾਲਸਰ ਝੀਲ

thumb|300x300px| ਸਵੇਰ ਦੀ ਧੁੰਦ, ਰੇਵਾਲਸਰ ਝੀਲ
**ਰੇਵਾਲਸਰ ਝੀਲ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਤਸੋ ਪੇਮਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਹੈ।ਰੇਵਾਲਸਰ ਝੀਲ ਹਿੰਦੂਆਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਬੋਧੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ,   ਅਤੇ ਤਿੱਬਤੀ ਬੋਧੀਆਂ ਲਈ ਪਦਮਸੰਭਵ ਅਤੇ ਮੰਦਾਰਵਾ ਦੇ ਵਜ੍ਰਯਾਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਝੀਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਹੈ।

ਰੀਵਾਲਸਰ ਝੀਲ 'ਤੇ ਪਦਮਸੰਭਵ ਦਾ ਇੱਕ ਕੋਲੋਸਸ, ਮੰਡਾਰਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੰਦਰ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਬੋਧੀ ਮੱਠ ਹਨ। ਰੇਵਾਕਸਰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਲੋਮਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ, **ਕੁੰਤ ਭਯੋਗ** ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ  ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰੇਵਾਲਸਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ।  ਇਹ ਮੋਮ ਦੇ ਬਲਦੇ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ' ਪਾਂਡਵਾਂ ' ਦੇ ਭੱਜਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ - ਮਹਾਂਭਾਰਤ *ਮਹਾਂਕਾਵਿ* ਦਾ ਇੱਕ ਕਿੱਸਾ।
[thumb|250x250px| ਰੇਵਾਲਸਰ ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ [ਮੰਦਾਰਵਾ ਤੱਕ ਦਾ ਅਸਥਾਨ।]]
ਸਥਾਨਕ ਰੇਲਵਾਸਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਮੰਦਾਰਵਾ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਦਮਸੰਭਵ ਅਤੇ ਮੰਦਾਰਵਾ ਨੇਪਾਲ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੋਂ ਪਦਮਸੰਭਵ ਨੇ ਤਿੱਬਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਤਿੱਬਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਰਿੰਪੋਚੇ, ("ਕੀਮਤੀ ਮਾਸਟਰ") ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਪਦਮਸੰਭਵ ਨੇ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਵਜਰਾਯਾਨ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ। ਰੇਵਾਲਸਰ ਝੀਲ 'ਤੇ ਤੈਰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਨੇ ਦੇ ਟਾਪੂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਦਮਸੰਭਵ ਦੀ ਆਤਮਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਲੋਮਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਅਤੇ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ (22 ਦਸੰਬਰ 1666 - 7 ਅਕਤੂਬਰ 1708), ਨੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ।

## ਮੰਡੀ (ਜ਼ਹੋਰ) ਦੀ ਪਦਮਸੰਭਵ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮੰਦਾਰਵਾ ਦੀ ਕਥਾ 
ਮੰਦਾਰਵ ਅਤੇ ਪਦਮਸੰਭਵ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਥਾਨਕ ਰਾਜੇ ਵਿਹਾਰਧਾਰਾ, ਸ਼ਾਹੀ ਖੂਨ ਦੀ ਰੇਖਾ ਦੇ ਗੰਦਗੀ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਮੰਦਾਰਵ ਦੇ ਧਰਮ-ਤਿਆਗ ਵਜੋਂ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਮੰਦਾਰਵ ਅਤੇ ਪਦਮਸੰਭਵ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਲਾਉਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਥਾਂ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਹਾਰਧਾਰਾ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਚਿਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਰੇਵਾਲਸਰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਖਿੜਦਾ ਕਮਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਿਰਲੇਪ ਮੰਦਾਰਵ ਅਤੇ ਪਦਮਸੰਭਵ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਗੁਪਤ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਜਰਾਵਰਹੀ ਅਤੇ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਦਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਹਾਰਧਾਰਾ ਸੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅਣਰੱਖਿਅਤ ਅਸੀਸਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਦੰਤਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਨ ਗੁਰੂ ਪਦਮਸੰਭਵ (ਗੁਰੂ ਰਿੰਪੋਚੇ) ਨੇ ਰੀਵਾਲਸਰ ਤੋਂ ਤਿੱਬਤ ਲਈ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਰੇਵਾਲਸਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਤੈਰਦੇ ਕਾਨੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਵਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪਦਮਾਸਂਭਵ ਦਾ ਕੋਲੋਸਸ 
thumb|250x250px| ਰੇਵਾਲਸਰ ਝੀਲ (ਤਸੋ ਪੇਮਾ) ਦੇ ਉੱਪਰ ਪਦਮਸੰਭਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰੇਵਾਲਸਰ, ਭਾਰਤ, ਝੀਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ

## ਫੁਟਨੋਟ 
## ਹਵਾਲੇ 
* ਐਮਰਸਨ (1920)। *ਮੰਡੀ ਰਾਜ ਦਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ 1920* ਰੀਪ੍ਰਿੰਟ: 1996. ਇੰਡਸ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਊਸ, ਦਿੱਲੀISBN&nbsp;81-7387-054-3 .
* ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ - 5 ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ
* ਸਿੰਘ, ਸਰੀਨਾ (2009)। *ਭਾਰਤ (ਲੋਨਲੀ ਪਲੈਨੇਟ ਕੰਟਰੀ ਗਾਈਡ)* (ਪੇਪਰਬੈਕ)। 13ਵਾਂ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਐਡੀਸ਼ਨ।ISBN&nbsp;978-1-74179-151-8 .

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ 
* himachaltourism.nic.in 
* ਰੇਵਾਲਸਰ ਝੀਲ 
* ਰੇਵਾਲਸਰ ਝੀਲ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
* ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ - 5 ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਧਨਕਰ ਝੀਲ

**ਧਨਕਰ ਝੀਲ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਸਪਿਤੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਹੈ।  ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ, ਇਹ ਲਾਹੌਲ-ਸਪੀਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਧਨਕਰ ਮੱਠ ਦੇ ਉੱਪਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੱਠ ਤੋਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੈਕ ਕਰਕੇ ਇਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।   ਇਹ ਝੀਲ 'ਤੇ ਕਾਫੀ ਲੋਕ ਸਾਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਠੰਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਇਹ ਝੀਲ ਜੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸੂਰਜ ਤਾਲ

**ਸੂਰਜ ਤਾਲ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਤਸੋ ਕਾਮਤਸੀ** ਜਾਂ **ਸੂਰਿਆ ਤਾਲ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ  ਲੰਬੀ ਝੀਲ ਜੋ  ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹੇਠਾਂ ਹੈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪਿਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਬਾਰਾ-ਲਾਚਾ-ਲਾ ਪਾਸ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ 21ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਝੀਲ ਹੈ।   ਸੂਰਜ ਤਾਲ ਝੀਲ ਭਾਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹੇਠਾਂ ਹੈ ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਟਾਂਡੀ ਵਿਖੇ ਚੰਦਰ ਨਦੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਚਨਾਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਜੰਮੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਅਤੇ ਵਗਦੀ ਹੈ।

ਸੂਰਜ ਤਾਲ  ਹੈ ਕੇਲੋਂਗ ਤੋਂ, ਲਾਹੌਲ ਸਪਿਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ। ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ NH 21 ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਲੇਹ-ਮਨਾਲੀ ਹਾਈਵੇਅ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੜਕ ਸੂਰਜ ਤਾਲ ਨੂੰ ਛੱਡਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ  ਹੈ ਬਾਰਾ-ਲਾਚਾ-ਲਾ ਪਾਸ ਦਾ ਛੋਟਾ।  ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪਾਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   

## ਭੌਤਿਕ ਵਰਣਨ 
thumb|250x250px| ਬਾਰਾ-ਲਾਚਾ ਲਾ ਵੱਲ ਸੂਰਜ ਤਾਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
thumb|250x250px| ਭਾਗਾ ਘਾਟੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸੂਰਜ ਤਾਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼

## ਟੂਰਿਜ਼ਮ 
left|thumb|250x250px| ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਲਾਹੌਲ ਸਪਿਤੀ ਘਾਟੀ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਸੜਕੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਅਤੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ। ਮਨਾਲੀ ਤੋਂ ਲੇਹ ਤੱਕ ਦਾ NH 21 ਰਸਤਾ ਸੂਰਜ ਤਾਲ ਝੀਲ ਅਤੇ ਬਾਰਾ-ਲਾਚਾ-ਲਾ ਪਾਸ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਟੂਰ ਆਮ ਹਨ। ਇੱਕ ਟ੍ਰੈਕ ਰੂਟ ਜ਼ਿੰਗਜ਼ਿੰਗਬਾਰ &#x2013; ਸੂਰਜ ਤਾਲ &#x2013; ਬਾਰਾ-ਲਚਾ-ਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ  ਲਈ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਫਿਰ  ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਪੁਲ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਤਾਲ ਤੱਕ ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੀ ਪੈਦਲ ਪਗਡੰਡੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸੂਰਜ ਤਾਲ ਝੀਲ 
* ਟ੍ਰੈਕ ਅਰਥ 'ਤੇ ਸੂਰਿਆ ਤਾਲ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ
* ਸੜਕ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ 
* ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪਿਤੀ - ਬਾਰਾ-ਲਾਚਾ-ਲਾ ਪਾਸ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਅਸਦ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ

**ਅਸਦ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ** (ਜਨਮ 26 ਸਤੰਬਰ 1932) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਉਰਦੂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪੀਟੀਵੀ ਲਈ ਗੀਤ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਫੀਚਰ ਲਿਖੇ। ਉਸਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਤਮਗ਼ਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਸਤੰਬਰ 1932 ਨੂੰ ਭੋਪਾਲ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1950 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ। ਉਸਨੇ 1949 ਵਿੱਚ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਿੰਧ ਮੁਸਲਿਮ ਸਰਕਾਰੀ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਾਮਰਸ ਕਾਲਜ, ਕਰਾਚੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।

## ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ 
ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨੌ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਕੁਝ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ " *ਖਿੜਕੀ ਭਰ ਅਸਮਾਨ* " 1982 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ "ਦਾ ਹਾਰਵੈਸਟ ਆਫ਼ ਐਂਗਰ ਐਂਡ ਅਦਰ ਸਟੋਰੀਜ਼", ਉਸ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ 2002 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਗਲਪ  ਰਚਨਾ, *ਬਸੌਦਏ ਕੀ ਮਰੀਅਮ*, ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਲਿਖੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

ਉਸਨੇ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪੀਟੀਵੀ ਲਈ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ, " *ਜ਼ਮੀਨ ਕੀ  ਗੋਦ ਰੰਗ ਸੇ ਉਮੰਗ ਸੇ ਭਾਰੀ ਰਹੇ* ", " *ਅਨੋਖਾ ਲਾਡਲਾ ਖੇਲਨ ਕੋ ਮਾਂਗੇ ਚਾਂਦ* ", " *ਤੁਮ ਗਾਇਆ ਨੈਣਾਂ ਲਾਗੇ* " ਅਤੇ ਹੋਰ।   

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932
ਮੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ

**ਮੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ** (میر محمد علی) ਜਿਸਨੂੰ **ਅਲੀ ਮੀਰ** (علی میر) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੀਓ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ *ਖ਼ਬਰਨਾਕ* ਅਤੇ *ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਕ੍ਰਿਕੇਟ* ( ਪੀਐਸਐਲ ਸਪੈਸ਼ਲ ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਇਆ  ਹੈ।    ਉਹ 2005 ਵਿੱਚ ਆਜ ਟੀਵੀ ਦੇ 4 ਮੈਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਇਆ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
2018 ਵਿੱਚ, ਮੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ 12 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 50 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਜੀਓ ਟੀਵੀ ਦੇ *ਖਬਰਨਾਕ* ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ ਨੇ ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ, ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ, ਆਸਿਫ ਅਲੀ ਜ਼ਰਦਾਰੀ, ਰਹਿਮਾਨ ਮਲਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ। ਇਸ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ ਨੇ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਕਮਾਇਆ ਹੈ। ਮੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਾਈਲਾਈਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
* 2015 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡ   

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਾਸਰਸ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਉਰਦੂ ਗਲਪ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

**ਉਰਦੂ ਗਲਪ** ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਅਤੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਰਚਨਾ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## ਗਲਪ ਲੇਖਕ 
* ਅਬਦੁਲ ਹਮੀਦ
* ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਨਾਤਿਕ
* ਅਸ਼ਫਾਕ ਅਹਿਮਦ
* ਬਾਨੋ ਕੁਦਸੀਆ
* ਅਲਤਾਫ ਫਾਤਿਮਾ
* ਇਬਨ-ਏ-ਸਫੀ
* ਖਾਨ ਸ਼ੀਨ ਕੁੰਵਰ
* ਮਜ਼ਹਰ ਕਲੀਮ
* ਮਿਰਜ਼ਾ ਹਾਦੀ ਰੁਸਵਾ
* ਨਸੀਮ ਹਿਜਾਜ਼ੀ
* ਕੁਦਰਤ ਉੱਲਾ ਸ਼ਹਾਬ
* ਰਸ਼ੀਦ ਅਮਜਦ
* ਰਹਿਮਾਨ ਅੱਬਾਸ
* ਰਿਜ਼ਵਾਨਾ ਸਈਦ ਅਲੀ
*ਸ਼ੌਕਤ ਥਾਨਵੀ
* ਸਈਅਦ ਕਾਸਿਮ ਮਹਿਮੂਦ
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਮਹਾਕਾਲੀ ਝੀਲ

**ਮਹਾਕਾਲੀ ਝੀਲ** ਇੱਕ ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੰਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਨੋ ਅਤੇ ਗੁਡਿਆਲ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਲਗਭਗ  ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ 6 ਮਹੀਨੇ ਜੰਮੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 

ਝੀਲ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਮਹਾਕਾਲੀ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੜ੍ਹਾਸਰੂ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇਵੀ ਕਾਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੰਦਰ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਗਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ

**ਗਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ** (ਜਨਮ 3 ਅਕਤੂਬਰ 1967) ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਲ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜੋਧਪੁਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜੈਸਲਮੇਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ, ਜਨ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੇਖਾਵਤ ਨੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜੈ ਨਰਾਇਣ ਵਿਆਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜੋਧਪੁਰ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਰਿਜ਼ਵਾਨਾ ਸਈਦ ਅਲੀ

**ਰਿਜ਼ਵਾਨਾ ਸਈਦ ਅਲੀ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਉਸਦਾ ਲੰਬਾ ਕੈਰੀਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। 

## ਗਲਪ 
**2011** *ਖਵਾਬਗਜ਼ੀਦਾ* (ਨਾਵਲ) **2007** ਪੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਨੋਹਾ (ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 

**2003** ਨੋਕ-ਏ-ਕਲਮ ਪੇ ਖ਼ਾਰ (ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

**1995** ਸਹਿ-ਰੰਗਾ ਨਿਜ਼ਾਮ-ਏ-ਤਾਲੀਮ (ਖੋਜ)

## ਅਖ਼ਬਾਰ ਕੈਰੀਅਰ 
ਸਥਾਈ ਕਾਲਮ ਸਿਰਲੇਖ: *ਨੋਕ-ਏ-ਕਲਮ ਪੇ ਖ਼ਾਰ*

## ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ 
* *ਬਚਪਨ ਝਰੋਖੇ ਸੇ*
* *ਅਬਦੁਲ ਕਾ ਖ਼ਵਾਬ*
* *ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ*
* *ਅਬ ਜੰਗ ਨਾ ਹੋ*
* *ਰੇਸ਼ਮ* 
* *ਇਕ ਥਾ ਜੰਗਲ (3 ਭਾਗ)*
* *ਘੂਮੇਂ ਨਗਰ ਨਗਰ* 
* *ਅਨੋਖਾ ਸਫ਼ਰ*

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ
ਲਾਮਾ ਡਲ

**ਲਾਮਾ ਡਲ**  ਜਾਂ ਲਾਮ ਡਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੰਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿਉਰਾ ਧਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ  ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਚੰਬਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ  45 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ  

ਲਾਮਾ ਦਲ ਝੀਲ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਜੁਲਾਈ/ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਕਰੇਰੀ ਝੀਲ ਸਿਰਫ਼  (ਹਵਾਈ ਦੂਰੀ) ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ੩ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ । ਇਹ ਝੀਲ ਘੇਰਾ (ਸੜਕ ਪਹੁੰਚਯੋਗ) - ਕਰੇਰੀ - ਕਰੇਰੀ ਝੀਲ ਅਤੇ ਮਕਲੋੜਗੰਜ  (ਸੜਕ ਪਹੁੰਚਯੋਗ) - ਟਰੂਡ - ਬੱਗਾ ਟ੍ਰੇਲ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਇੱਕ ਮੱਧਮ/ਅਗਵਾਈ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼ੌਕਤ ਥਾਨਵੀ

**ਸ਼ੌਕਤ ਥਾਨਵੀ** (2 ਫਰਵਰੀ 1904 &#x2013; 4 ਮਈ 1963) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਹਾਸਰਸੀ ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।  

## ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਥਨਵੀ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਸੱਠ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਈਆਂ।  

ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

* *ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ* 
* *ਸੌਦੇਸ਼ੀ ਰੇਲ*   

## ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
* ਥਾਨਵੀ ਨੂੰ 23 ਮਾਰਚ 1963 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੋਂ ਤਮਗ਼ਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।  

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਾਸਰਸ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1963
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1904
ਚੰਦਰ ਨੌਨ ਜਾਂ ਚੰਦਰ ਨਾਹਨ ਝੀਲ

**ਚੰਦਰ ਨਾਹਨ** ਇੱਕ ਉੱਚਾਈ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਮਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰੋਹੜੂ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ  ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ। ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਅਤੇ ਢਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਬਰ ਨਦੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਝੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟ ਹੀ ਲੋਕ ਇਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ
* http://shimla.hptours.org/lakes/chandranahan-or-chander-naun-lake

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਕਾਸਿਮ ਮਹਿਮੂਦ

**ਸਈਅਦ ਕਾਸਿਮ ਮਹਿਮੂਦ** (ਉਰਦੂ:  17 ਨਵੰਬਰ 1928 – 31 ਮਾਰਚ 2010) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਦਾਨਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਸੰਪਾਦਕ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਲੇਖਕ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਭ੍ਰਿਗੁ ਝੀਲ

**ਭ੍ਰਿਗੂ ਝੀਲ** ਜਾਂ **ਬ੍ਰਿਘੂ ਝੀਲ** ਲਗਭਗ 4,300 ਮੀਟਰ (14,100 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਰੋਹਤਾਂਗ ਦੱਰੇ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (3.7 ਮੀਲ) ਹੈ। ਮਨਾਲੀ ਕਸਬੇ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਮੰਦਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਤੋਂ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਕਰਕੇ  ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਬਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਸਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦੰਤਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਇਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਾਰਨ ਝੀਲ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮਦੀ। ਇਹ ਝੀਲ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਿਘੂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟ੍ਰੈਕ ਰੂਟਾਂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਦਸ਼ੈਰ ਝੀਲ

**ਦਸ਼ਹਿਰ ਝੀਲ** ਰੋਹਤਾਂਗ ਪਾਸ ਦੇ ਨੇੜੇ  ਹੈ ਜੋ ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਲ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ  ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਰਕੁੰਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਹ ਝੀਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਅਲੀ ਮੋਇਨ

**ਅਲੀ ਮੋਈਨ** (ਜਨਮ 20 ਨਵੰਬਰ 1968) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਅਲੀ ਮੋਇਨ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਨਵੰਬਰ 1968 ਨੂੰ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

2 ਦਸੰਬਰ 2008 ਨੂੰ, ਅਲੀ ਮੋਈਨ ਨੂੰ ਹਮ ਟੀਵੀ ਦੇ ਐਚਯੂਐਮ (HUM) ਟੈਲੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 2008 ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਫਿਲਮ *ਏਕ ਆਧ ਹਫਤਾ* ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਡਰਾਮਾ ਲੇਖਕ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## "ਯੇ ਹਮ ਨਹੀਂ" (ਉਰਦੂ ﻳﻪ ﮨﻢ ﻧﹷﮭﹻﮟ,) - "ਇਹ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ!" 
ਅਲੀ ਮੋਈਨ ਨੇ "ਯੇ ਹਮ ਨਹੀਂ" ਦੇ ਬੋਲ ਲਿਖੇ,  ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਗੀਤ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਭੀਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ

**ਭੀਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 200 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।  

ਇਹ ਰਾਜਸਮੰਦ ਜ਼ਿਲ੍ ਵਿੱਚ  ਹੈ।

## ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਰਾਜਸਮੰਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਭਗਤ ਕੀ ਕੋਠੀ

**ਭਗਤ ਕੀ ਕੋਠੀ** ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਭਗਤ ਕੀ ਕੋਠੀ ਥਾਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਜ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਲਹਿਰੀਆ ਸਵੀਟ ਹੋਮ ਲਈ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਭਗਤ ਕੀ ਕੋਠੀ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਡੀਜ਼ਲ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਸ਼ੈੱਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ BGKT ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ
ਭਰਤਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ

[right|thumb|400x400px| [ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ।]]
**ਭਰਤਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਕਾਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ: ਭਰਤਪੁਰ, ਧੌਲਪੁਰ, ਕਰੌਲੀ, ਸਵਾਈ ਮਾਧੋਪੁਰ ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਰਤਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ
ਹਮਜ਼ਾ ਸ਼ਿਨਵਾਰੀ

**ਅਮੀਰ ਹਮਜ਼ਾ ਖਾਨ ਸ਼ਿਨਵਾਰੀ** (ਪਸ਼ਤੋ, اميرحمزه خان), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਹਮਜ਼ਾ ਬਾਬਾ** (ਪਸ਼ਤੋ, حمزه بابا) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਸ਼ਤੋ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕ ਪਸ਼ਤੋ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪੁਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਸ਼ਤੋ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ *ਖ਼ੈਬਰ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਥੌਟ* ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਨਜ਼ੀਰ ਸ਼ਿਨਵਾਰੀ, ਖਾਤਿਰ ਅਫਰੀਦੀ, ਖੈਬਰ ਅਫਰੀਦੀ ਵਰਗੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸਨ। 

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਸ਼ਿਨਵਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਮੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਖੈਬਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੰਡੀ ਕੋਤਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

1915 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਰਦੂ ਵਰਣਮਾਲਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਕਲਾਤਮਕ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਸ਼ਿਨਵਾਰੀ ਜਦੋਂ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਪੈਸੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਘੱਟ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ।

## ਪ੍ਰਭਾਵ 
ਉਹ ਨਸਲੀ ਪਸ਼ਤੂਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਨਵਾਰੀ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਯੋਜਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ, ਇਸਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਾਢਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੋ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੂੰ ਪਸ਼ਤੋ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਹਮਜ਼ਾ ਲੰਡੀ ਕੋਤਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਮੁਹੱਲਾ ਸਖੀ ਸ਼ਾਹ ਮਰਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 1994 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਖੈਬਰ ਏਜੰਸੀ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।

ਉਹ ਮਰਦਾਨ, ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ੈਬਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਕੇਂਦਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ

**ਸੈਂਟਰਲ ਅਕੈਡਮੀ**  ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ, ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਮਰਹੂਮ  ਸ਼੍ਰੀ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀ ਨਰਾਇਣ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ।

ਕੇਂਦਰੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਖਾ, (ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਂ ਸ਼ਾਖਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜੈਪੁਰ ਵਿਖੇ 1973 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਟੀ.ਐਨ. ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਡਾ: ਸਰਵਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਕਥਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਕੰਮ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਯੋਗ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਚੰਬਲ ਗਾਰਡਨ

thumb| ਚੰਬਲ ਗਾਰਡਨ

**ਚੰਬਲ ਗਾਰਡਨ** ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਟਾ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਚੰਬਲ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ (ਕੋਟਾ ਕਦੇ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ)।

ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਬਾਗ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਘੜਿਆਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇੱਕ ਤਾਲਾਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਗਰ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਮੱਛੀ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਦੇਖਣਾ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਾਲਾਬ ਨੂੰ ਸਸਪੈਂਸ਼ਨ ਬ੍ਰਿਜ  ਜਾਂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
thumb| ਚੰਬਲ ਗਾਰਡਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਘੜਿਆਲ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਚੰਬਲ ਗਾਰਡਨ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
ਮੋਹਨ ਸਪਰਾ

**ਮੋਹਨ ਸਪਰਾ** (ਜਨਮ 2 ਨਵੰਬਰ 1942) ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਹੈ। 
 
ਮੋਹਨ ਸਪਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਨਵੰਬਰ 1942 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ, "ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ" ਦਾ 
ਅਨੁਵਾਦ ਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਰਾਕੇਸ਼ ਆਨੰਦ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਸਪਰਾ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਲੰਮੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਇਹ ਹਨ: "ਦੂਜਾ ਆਦਮੀ", "ਵਕਤ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼", "ਆਦਮੀ ਜਿਉਂਦਾ ਏ", "ਸੰਵਾਦ ਗਾਥਾ" ਅਤੇ "ਅੰਤ ਤੱਕ ਸੰਵਾਦ" ਹਨ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਕੀੜੇ* (1969) 
**ਆਦਮੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ*(1988) 
**ਬਰਗਦ ਕੋ ਕਟਤੇ ਹੁਏ ਦੇਖਨਾ* (1997) 
**ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਠੋਂ ਪਰ ਉਕਰੇ ਸ਼ਬਦ* (2009)
**ਵਕਤ ਕੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼* (ਲੰਬੀ ਕਵਿਤਾ, 1975)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਪੰਡੋਹ ਡੈਮ

**ਪੰਡੋਹ ਡੈਮ,** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਬਿਆਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਡੈਮ 1977 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੈ। ਰਨ-ਆਫ-ਦ-ਰਿਵਰ ਪਾਵਰ ਸਕੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਇਹ ਬਿਆਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ  ਰਾਹੀਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੋੜਦਾ ਹੈ। ਸੁਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਚੈਨਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ। ਦੋਵੇਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹੋਏ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ **ਦੇਹਰ ਪਾਵਰ ਹਾਊਸ** ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਆਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਡਾਇਵਰਸ਼ਨ ਨੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਡੀ ਤੱਕ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਰਸਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਦਾ ਬੈੱਡ ਲਗਭਗ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਜਾੜ ਦਿੱਖ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।  

## ਪੰਡੋਹ ਝੀਲ 
thumb| ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ-ਮਨਾਲੀ NH-21 ਤੋਂ ਪੰਡੋਹ ਝੀਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਪੰਡੋਹ ਝੀਲ ਪੰਡੋਹ ਡੈਮ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ । ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ 'ਤੇ ਮੰਡੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਨੂੰ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ।

## ਈਕੋਲੋਜੀ 
ਪੰਡੋਹ ਡੈਮ ਬਿਆਸ ਦਾ 256 ਕਿਊਮਿਕ (9000 ਕਿਊਸਿਕ) ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਵੱਲ ਮੋੜਦਾ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪੌਂਗ ਡੈਮ -  ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਡਾਊਨਸਟ੍ਰੀਮ, ਬਿਆਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ
* ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ - ਦੇਹਰ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਡਾਊਨਸਟ੍ਰੀਮ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਹਾਂਸ ਹਾਰਟੰਗ

**ਹਾਂਸ ਹਾਰਟੁੰਗ** (21 ਸਤੰਬਰ 1904 – 7 ਦਸੰਬਰ 1989) ਇੱਕ ਜਰਮਨ-ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੰਕੇਤਕ ਅਮੂਰਤ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਲੀਜੀਅਨ ਡੀ'ਆਨਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦਾ ਵਿਜੇਤਾ ਵੀ ਸਨ।

## ਜੀਵਨ 
ਹਾਰਟੁੰਗ ਦਾ ਜਨਮ ਲੀਪਜ਼ੀਗ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਤਮਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੇਮਬ੍ਰਾਂਡਟ, ਜਰਮਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੋਵਿਸ ਕੋਰਿੰਥ, ਅਤੇ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ਼ਨਿਸਟ ਓਸਕਰ ਕੋਕੋਸ਼ਕਾ ਅਤੇ ਐਮਿਲ ਨੋਲਡੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਰਜਿਤ ਕੀਤੀ। 1924 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲੀਪਜ਼ਿਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।  ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡਰੇਸਡਨ ਦੀ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮਾਸਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜੋ ਉਸਨੇ 1926 ਵਿੱਚ ਡ੍ਰੇਜ਼ਡਨ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਨਸਟੌਸਟੇਲੁੰਗ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਆਂ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਖੁਲਾਸਾ ਸਨ,  1928 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਿਊਨਿਖ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮੈਕਸ ਡੋਰਨਰ ਨਾਲ਼ ਪੇਂਟਿੰਗ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। 1929 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਲਾਕਾਰ ਅੰਨਾ-ਈਵਾ ਬਰਗਮੈਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ  ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਸਬੇ ਲੇਉਕੇਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ , ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਬੇਲੇਰਿਕ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੇਨੋਰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1931 ਵਿੱਚ ਡ੍ਰੇਜ਼ਡਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾਈ।
left|thumb| ਹਾਂਸ ਹਾਰਟੰਗ, 1955. ਪਾਓਲੋ ਮੋਂਟੀ ਦੁਆਰਾ ਫੋਟੋ, 1955 (ਫੋਂਡੋ ਪਾਓਲੋ ਮੋਂਟੀ, ਬੀਈਆਈਸੀ )

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1989
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1904
ਅਜੇ ਸ਼ਰਮਾ

**ਅਜੇ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ** (  ) (ਜਨਮ 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 1964) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਬਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।

ਸ਼ਰਮਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਲਈ 67.46 ਦੀ ਉੱਚ ਔਸਤ ਨਾਲ 10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ, ਪਹਿਲੀ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਔਸਤ ਨਾਲ਼ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮੈਚ ਫਿਕਸਿੰਗ ਲਈ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats
ਅੰਚਾਰ ਝੀਲ

**ਅੰਚਾਰ ਝੀਲ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੌਰਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਗੰਦਰਬਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇਹ ਝੀਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਲ ਝੀਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਚੈਨਲ "ਅਮਿਰ ਖਾਨ ਨਾਲੇ" ਰਾਹੀਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਗਿਲਸਰ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹੈ। ਹੜ੍ਹ ਆਉਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਡਲ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਇੱਥੇ ਵਹਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਦੀ ਥਾਂ  ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਡੱਲ ਝੀਲ ਤੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹਾਊਸਬੋਟਾਂ 'ਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਅਤੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਉਸਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਹੈ।  1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਡੱਲ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮੀਰਪਲਾਨ ਹਾਈਵੇਅ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਾਲਾ ਮਾਰ ਨੂੰ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਨਵੀਂ ਸੜਕ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਛੇ-ਫੁੱਟ ਪਾਈਪਾਂ ਵਿਛਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਦਾਲ ਨੂੰ ਅੰਚਰ ਝੀਲ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਸੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਾਈਪਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਕੂੜੇ ਅਤੇ ਮਲਬੇ ਦੇ ਕਾਰਨ. 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅੰਚਰ ਝੀਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਬੁਰਜ ਅਰਾਈਆਂ

**ਬੁਰਜ ਅਰਾਈਆਂ** ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਟਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸਰਪੰਚ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਬਟਾਲਾ ਤੋਂ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੋਂ 42 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਬੁਰਜ ਅਰਾਈਆਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 143505 ਹੈ।

## ਬੁਰਜ ਅਰਾਈਆਂ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ 
ਸੈਦਪੁਰ

ਕੋਟ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ

ਚੋਰਾਂਵਾਲੀ

ਕਰਵਾਲੀਆਂ

ਹਰੂਵਾਲ

ਦਾਬਨਵਾਲਾ

ਕਸਤੀਵਾਲ

ਗੁੱਜਰਪੁਰਾ

ਕੁਲਾਰ

ਡਲਟ

ਦੋਬੁਰਜੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਛਬੜਾ

**ਛਬੜਾ** ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਹੈ। ਛਬੜਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ  ਛੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਛਬੜਾ  ਗੁਣਕਾਂ `ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ 321 ਮੀਟਰ (1053 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਛਬੜਾ ਬ੍ਰੌਡ ਗੇਜ ਲਾਈਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜੈਪੁਰ, ਕੋਟਾ, ਇੰਦੌਰ, ਜਬਲਪੁਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
ਛਬੜਾ (ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)

ਛਬੜਾ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਰਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਾਮਰੁਨਾਗ ਝੀਲ

**ਕਾਮਰੁਨਾਗ ਝੀਲ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ  'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਬਲਹ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਅਤੇ ਧੌਲਾਧਰ ਲੜੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਝੀਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਰੋਹੰਡਾ ਤੋਂ ਕਮਰੁਨਾਗ ਤੱਕ ਇੱਕ ਪੈਦਲ ਰਸਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3-4 ਘੰਟੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਗਭਗ  ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉੱਚੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਹੈ । 

ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬੋਰਡ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਝੀਲ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁੱਖ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। 

## ਲੋਕਧਾਰਾ 
ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ *ਦੇਵ ਕਮਰੁਨਾਗ* ਹਰ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ, ਸਿੱਕਿਆਂ ਜਾਂ ਕਾਗਜ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਮਰੁਨਾਗ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ *ਦੇਵ ਕਮਰੁਨਾਗ* ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੱਥਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਤੋਂ ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਨਾਮ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਜੂਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ *ਦੇਵ ਕਮਰੁਨਾਗ ਦੇ* ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ *ਦੇਵ ਕਮਰੁਨਾਗ ਦੇ* ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਮਰੁਨਾਗ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਜਾਂ ਅਰਬਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕਿ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਝੀਲ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੰਤਕਥਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਝੀਲ ਦੀ ਰਾਖੀ ਇਸ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾੜੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵੀ ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਝੀਲ ਨੂੰ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਝੀਲ ਦੇ ਤਲ 'ਤੇ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਲੋਕ ਝੀਲ 'ਤੇ ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਸਿੱਕੇ ਅਤੇ ਕਰੰਸੀ ਨੋਟ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। 

ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਨਾਂ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਾਰਨ ਪਿਆ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਟੋਟਕਚ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰਬਾਰਿਕਾ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਲੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਪੱਖ ਲਈ ਲੜਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜੋ ਜੰਗ ਹਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਰਬਰਿਕਾ ਕੋਲ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕੌਰਵ ਪੱਖ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਹਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨੇੜਲੇ ਪੀਪਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਤੇ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਬਾਰਬਾਰਿਕਾ ਨੇ ਤੀਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਤੀਰ ਕੱਢਿਆ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤੇ 'ਤੇ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਲੁਕੋ ਲਿਆ। ਤੀਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲੇ ਆਖਰੀ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਤੀਰ ਨੇ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ: ਉਸਨੇ ਬਾਰਬਾਰਿਕਾ ਤੋਂ ਭੀਖ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜੋ ਵੀ ਮੰਗਿਆ ਉਹ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਰਬਾਰਿਕਾ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਮੰਗਿਆ। ਬਾਰਬਾਰਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਕ ਬੇਨਤੀ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇਖਣ ਦੇਣ ਲਈ ਸੀ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇਖਣ ਦਿੱਤਾ। ਲੜਾਈ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਖਾਟੂ ਸ਼੍ਯਾਮ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਮਰੂ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਲੋਹਾਵਤ

**ਲੋਹਾਵਤ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ   ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ 2008 ਵਿੱਚ ਲੋਹਾਵਤ (ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਸੀਟ ਬਣ ਗਈ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲੋਰਟਾ

**ਲੋਰਟਾ** , ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ  ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਬਾਲੇਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਲੋਰਟਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਹਨ।

## ਨੇੜਲੇ ਸਥਾਨ 
ਨਥਰਾਉ, ਦੇਵਾਤੂ, ਦੇਚੂ, ਥੜ੍ਹੀਆ, ਗਿਲਕੋਰ ਆਦਿ ਲੋਰਟਾ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਮਰਪੁਰਾ

**ਅਮਰਪੁਰਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਜਗੜ੍ਹ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਟਿਕਾਣਾ 
ਇਹ 24 ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ&nbsp;ਰਾਜਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ 24 km ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਰਤਨਪੁਰਾ, ਭੂਵਾਰੀ, ਚਿਮਨਪੁਰਾ, ਮੁੰਡੀਬਾੜੀ, ਬਾਸ ਰਾਡਸਾਨਾ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ ।

## ਆਬਾਦੀ 
2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,  ਇੱਥੇ 1335 ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 682 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 653 ਔਰਤਾਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅੰਡਜ

thumb| ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ  (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ) ਅੰਡੇ
**ਅੰਡਜ (ਓਵੀਪੇਰਸ) ਜਾਨਵਰ** ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ  ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਭਰੂਣ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੱਛੀਆਂ, ਜਲਥਲੀਆਂ, ਬਹੁਤੇ ਸੱਪਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਟੀਰੋਸੌਰਸ, ਡਾਇਨੋਸੌਰਾਂ ( ਪੰਛੀਆਂ ਸਮੇਤ), ਅਤੇ ਮੋਨੋਟ੍ਰੀਮਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਧੀ ਹੈ।

ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੀੜੇ (ਇੱਕ *ਕੂਲੇਕਸ ਪਾਈਪੀਅਨਜ਼*, ਜਾਂ ਆਮ ਘਰੇਲੂ ਮੱਛਰ), ਘੋਗਿਆਂ  ਅਤੇ  ਮੱਕੜੀਆਂ (ਅਰਚਨੀਡਸ) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ  ਵੀ ਓਵੀਪੇਰਸ ਵਜੋਂ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ।
ਜੈਤਸਰ

**ਜੈਤਸਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ  ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਜੈਤਸਰ ਸੈਂਟਰਲ ਸਟੇਟ ਫਾਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1964 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਰਮ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ CSF, ਜੈਤਸਰ ਦੇ 400 ਹੈਕਟੇਅਰ 'ਤੇ 200 ਮੈਗਾਵਾਟ ਦੇ ਸੋਲਰ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜੈਤਸਰ ਪੰਚਾਇਤ ਨੂੰ 1Gb-A ਪਿੰਡ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਜਨਗਣਨਾ 2011 ਵਿੱਚ 7297 ਸੀ। ਜੈਤਸਰ ਇੱਕ ਮਨੋਨੀਤ ਉਪ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ।

## ਸਭਿਆਚਾਰ 
ਜੈਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਸਥਾਨਕ ਵਪਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਸਾਨ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੂਲ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਅਰੋਰਾ, ਰਵਾਇਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤ 1950 ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ *ਪੁੰਛੀ* ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗਡਾਸੁਰੂ ਝੀਲ

**ਗੜ੍ਹਾਸਰੂ ਝੀਲ** ਜਾਂ **ਗਦਾਸਰੂ ਮਹਾਦੇਵ ਝੀਲ** (ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੰਡਾਸਰੂ ਜਾਂ ਗਦਾਸਰੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਉੱਚਾਈ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੰਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚੁਰਾਹ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਦੇਵੀਕੋਠੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਗਭਗ  ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ  ਹੈ।  ਪਹਾੜ ਗਦਾਸਰੂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਝੀਲ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਘੇਰਾ ਲਗਭਗ 1 ਹੈ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਹੈ। 

ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਨੇੜੇ ਦੀ ਮਹਾਕਾਲੀ ਝੀਲ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਮਹਾਕਾਲੀ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਹਰਚਰਨ ਚਾਵਲਾ

**ਹਰਚਰਨ ਦਾਸ ਚਾਵਲਾ** ( , 4 ਨਵੰਬਰ 1926 – 5 ਨਵੰਬਰ  2001) ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਸੀ।

ਚਾਵਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਨਵੰਬਰ 1926 ਨੂੰ ਮੀਆਂਵਾਲੀ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1947 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਵਜੋਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ *ਦਰਿੰਦੇ* ਲਈ ਪਿਛੋਕੜ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥੀਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਪੂਰੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡ ਗਈ।

1956 ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1971 ਵਿੱਚ ਚਾਵਲਾ ਫਰੈਂਕਫਰਟ, ਜਰਮਨੀ, ਫਿਰ 1974 ਵਿੱਚ ਓਸਲੋ, ਨਾਰਵੇ ਚਲਾ ਗਿਆ  ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵਸਣ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਪਹਿਲੂ ਜੁੜਿਆ, ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਾਰਨ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦੀ ਹਾਨੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ।

ਓਸਲੋ ਵਿੱਚ, ਚਾਵਲਾ ਨੇ ਨਾਰਵੇਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਰਵੇਈ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਨਾਰਵੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਚਾਵਲਾ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਉਸਨੇ ਨਟ ਹੈਮਸਨ ਦੇ ਨਾਵਲ "ਵਿਕਟੋਰੀਆ" ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਇੰਡੀਅਨ ਫ਼ੋਰਟੈਲਰ ਦਾ ਨਾਰਵੇਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
* ਦਰਿੰਦੇ, 1968 (ਉਰਦੂ)
* ਅਕਸ ਆਈਨੇ ਕੇ, 1974 (ਉਰਦੂ, ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)
* ਦ ਬ੍ਰੋਕਨ ਹੋਰੀਜ਼ਨ, 1974 (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)
* ਰੇਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਔਰ ਝੱਗ, 1980 (ਉਰਦੂ, ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)
* ਚਿਰਾਗ਼ ਕੇ ਜ਼ਖਮ, 1980 (ਉਰਦੂ)
* ਅਖਰੀ ਕਦਮ ਸੇ ਪਹਿਲੇ, 1983 (ਹਿੰਦੀ, ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)
* ਆਤੇ ਜਾਤੇ ਮੌਸਮਾਂ ਕਾ ਸੱਚ ਅਫ਼ਸਾਨੇ, 1984 (ਉਰਦੂ)
* ਪਾਣੀ ਦੀ ਔਰਤ, 1985 (ਪੰਜਾਬੀ)
* ਨਾਰਵੇ ਕੇ ਬਹਿਤਰੀਨ ਅਫਸਾਨੇ, 1989 (ਉਰਦੂ, ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਅਨੁਵਾਦ)
* ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ, 1990 (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)
* ਦਿਲ, ਦਿਮਾਗ਼ ਔਰ ਦੁਨੀਆ, 1992 (ਉਰਦੂ, ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)
* ਇੰਡੀਆ ਫੋਰਟੇਲਰ, 1992 (ਨਾਰਵੇਜਿਅਨ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ)
* ਸੱਚ ਜੈਸੇ ਸਪਨੇ, 1992 (ਉਰਦੂ, ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)
* ਤੁਮਕੋ ਦੇਖਿਆ, 1992 (ਉਰਦੂ, ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)
* ਭਟਕੇ ਹੂਏ ਲੋਗ, 1993 (ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ)
* ਧੂਪ ਏਕ ਚਾਦਰ, 1993 (ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਨਾਵਲ)
* ਦਰਿਆ ਔਰ ਕਿਨਾਰੇ, 1995 (ਉਰਦੂ, ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)
* ਢਾਈ ਅਖਰ, 1996 (ਉਰਦੂ)
* ਗਰੇਬਾਂ ਝੂਟ ਬੋਲਤਾ ਹੈ: ਅਫਸਾਨੇ ਔਰ ਅਫਸਾਨਚੇ, 1996 (ਉਰਦੂ)
* ਵਿਕਟੋਰੀਆ, 1996 (ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ, ਅਨੁਵਾਦਿਤ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਚਾਵਲਾ ਨਾਲ)
* ਐਲਬਮ ਯਾਦਾਂ ਕੀ, 2001 (ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ)
* ਯਾਦੇਂ, 2001 (ਹਿੰਦੀ)
* ਭਟਕੇ ਹੂਏ ਲੋਗ, 1984, 2003 (ਹਿੰਦੀ)
* ਫ਼ਨ ਔਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, 2003 (ਉਰਦੂ)
* ਅਡਰਿਫਟ, 2003 (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ)

## ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਇਨਾਮ 
* ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਐਵਾਰਡ
* ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉਰਦੂ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ - 1976, 1981, 1991
* ਜ਼ਲਾਟੇਨ ਕਲਾਸ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਮੁਕਾਬਲਾ
* ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੀਰ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ - 1981

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਪ੍ਰਤੀਪ ਚੌਧਰੀ

**ਪ੍ਰਤੀਪ ਚੌਧਰੀ** (ਜਨਮ 1953), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ - ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ 1974 ਬੈਚ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਪ੍ਰਤੀਪ ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ।  ਉਸਨੇ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਨੂੰ ਓ.ਪੀ. ਭੱਟ ਤੋਂ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ SBI ਦੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (DMD) ਸਨ।

ਉਹ 1974 ਵਿੱਚ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਬੇਸ਼ਨਰੀ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* SBI chairman Pratip Chaudhuri loves to be the people's person
* Pratip Chaudhuri on The Wall Street Journal
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਇਹ **ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ** ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਹਨ।

## 19ਵੀਂ ਸਦੀ 
## 20ਵੀਂ ਸਦੀ 
* ਸ਼ੌਕਤ ਥਾਨਵੀ 1904
* ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮੁਫਤੀ 1905
* ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ 1914
* ਨਸੀਮ ਹਿਜਾਜ਼ੀ 1914
* ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਦੀਬ 1914
* ਖਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ 1914
* ਨਸੀਮ ਹਿਜਾਜ਼ੀ 1914
* ਇਸਮਤ ਚੁਗਤਾਈ 1915
* ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ 1915
* ਅਹਿਮਦ ਨਦੀਮ ਕਾਸਮੀ 1916
* ਜਗਨ ਨਾਥ ਆਜ਼ਾਦ 1918
* ਰਜ਼ੀਆ ਬੱਟ 1924
* ਸ਼ੌਕਤ ਸਿੱਦੀਕੀ 1923
* ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੁਸੈਨ 1923
* ਅਸ਼ਫਾਕ ਅਹਿਮਦ 1925
* ਹਰਚਰਨ ਚਾਵਲਾ
* ਇਬਨ-ਏ-ਇੰਸ਼ਾ 1927
* ਕੁਰਰਤੁਲੈਨ ਹੈਦਰ 1927
* ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ ਰਿਆਜ਼ੂਦੀਨ 1928
* ਇਬਨ-ਏ-ਸਫੀ 1928
* ਬਾਨੋ ਕੁਦਸੀਆ 1928
* ਸ਼ਬਨਮ ਰੋਮਾਨੀ 1928
* ਅਲਤਾਫ ਫਾਤਿਮਾ 1929
* ਫਾਤਿਮਾ ਸੁਰੱਈਆ ਬਾਜੀਆ 1930
* ਓਬੈਦੁੱਲਾ ਬੇਗ 1936
* ਮੁਹੰਮਦ ਮਨਸ਼ਾ ਯਾਦ 1937
* ਮੁਸਤਨਸਰ ਹੁਸੈਨ ਤਰਾਰ 1939
* ਅਨੀਸ ਨਾਗੀ 1939
* ਮਜ਼ਹਰ ਉਲ ਇਸਲਾਮ 1949
* ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਥਰ ਬੇਗ 1950
* ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ ਗਿਲਾਨੀ 1960
* ਪਰਵੇਜ਼ ਬਿਲਗਰਾਮੀ 1962
* ਮੁਹੰਮਦ ਅਸੀਮ ਬੱਟ 1966
* ਅਜ਼ਹਰ ਆਬਿਦੀ 1968
* ਰਹਿਮਾਨ ਅੱਬਾਸ 1972
* ਅਖਤਰ ਰਜ਼ਾ ਸਲੇਮੀ 1974
* ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਨਾਟਿਕ 1974
* ਇਦਰੀਸ ਆਜ਼ਾਦ 1969
* ਫਰਹਤ ਇਸ਼ਤਿਆਕ 1980
* ਸਰਵਤ ਨਜ਼ੀਰ

## 21ਵੀਂ ਸਦੀ 
* ਰਹਿਮਾਨ ਅੱਬਾਸ
* ਜੋਗਿੰਦਰ ਪਾਲ
* ਨੰਦ ਕਿਸ਼ੋਰ ਵਿਕਰਮ 
* ਹਾਸ਼ਿਮ ਨਦੀਮ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ (ਦਾਨਸ਼ਵਰ)

**ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ** (1915-2008) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦਾਨਸ਼ਵਰ, ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਭਰਪੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਮਿਲਿਆ। 

## ਜੀਵਨੀ 
[right|thumb|240x240px| [ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਿੱਥੇ ਡਾ: ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ]]

## ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
ਅਹਿਮਦ ਨੂੰ 1987 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ 

ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ:

* ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਵਾਰਡ - ਗ਼ਾਲਿਬ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - 1976  
* ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ - ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ - 1977  
* ਖੁਸਰੋ ਅਵਾਰਡ - ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਅਮਰੀਕਾ (AKSA) - 1987  
* *ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਸਨਾਸ਼* - ਇਰਾਨੀ ਕਲਚਰਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ - 1988  
* *ਜੈਜ਼ਾਹ ਅਫਸ਼ਰ* - ਈਰਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ - 1989  
* ਡੀਲਿਟ (ਆਨੋਰਿਸ ਕਾਸਾ) - ਤਹਿਰਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਈਰਾਨ - 1990  

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰੇਹਾਨਾ ਖਾਤੂਨ
* ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ
* ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915
ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ, ਸੀਕਰ

**ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ  ਦੇ ਸੀਕਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧੋਪੁਰ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 15,414 ਹੈ: ਜਿਸ  ਵਿੱਚ  8,082 ਮਰਦ ਅਤੇ 7,332 ਔਰਤਾਂ ਹਨ । 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੀਕਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ