open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਭਦੌੜ

ਸਰ **ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਭਦੌੜ** (1833-1896) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ।

ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਫੂਲਕੇ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਗਿਆ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਮਹਮਹੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਤਾਕ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸ਼ਮਸ ਉਲ-ਉਲੇਮਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1858 ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਅਤੇ ਭਦੌੜ ਵਿਖੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਹੱਥ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸੀ।ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਵੀ ਕੀਤਾ।

1864 ਈ. ਵਿੱਚ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਜੋ 1840 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅੰਗੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲ਼ੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਨਸਬਦਾਰ ਵੱਜੋਂ ਭਦੌੜ ਦੇ ਜਗੀਰਦਾਰ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਵੱਜੌਂ ਕੁਰਸੀ ਹਾਸਲ ਸੀ।

1880ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ।ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਲਹੌਰ ਉਸ ਨੇ 16 ਫ਼ਰਵਰੀ 1887 ਨੂੰ ਲਾਰਡ ਅਟੀਚਸਨ ਗਵਰਨਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਨਵੰਬਰ 1888 ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੇ ਵਿਦਾਇਗੀ ਐਡਰੈਸ ਵੇਲੇ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਲਹੌਰ ਵੱਲੌਂ ਸਿਖਾਂ ਦਾ ਕਾਲਜ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਗਈ।1892 ਤੋਂ ਕਾਇਮ ਹੋਈ , ਉਹ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਗਵਰਨਿੰਗ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ।

ਉਸ ਨੇ ‘ਤਵਾਰੀਖ਼ ਸਿਧੂ ਬਰਾੜ’ ਇੱਕ ਖੋਜ ਭਰੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ।ਜਨਵਰੀ 1876 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਆਪ ਕੀਤਾ ਅਨੁਵਾਦ “ਦ ਟਰੈਵਲਜ਼ ਆਫ਼ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ” ਇੰਡੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਓਪੀਨੀਅਨ ਪ੍ਰੈਸ ਬਾਈ ਰੁਕੁਨਉਦਦੀਨ ਲਹੌਰ ਨੇ ਛਾਪਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਓਸਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

(大阪大学, *Ōsaka daigaku*), ਜ Handai (阪大, *Handai*),  ਓਸਾਕਾ, ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਓਸਾਕਾ ਪ੍ਰੀਫੈੱਕਚਰਲ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਜੋਂ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਛੇਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਦੀਆਂ ਕੌਮੀ ਸੱਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਫਿਜਿਕਸ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਹਿਦੇਕੀ ਯੁਕਾਵਾ ਵਰਗੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਓਸਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

ਇਹ QS ਵਿਸ਼ਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਅਨੁਸਾਰ 2019 ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਤੀਸਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਾਲੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਨ (67 ਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ) ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕਾਇਤੋਕੂੁਡੋ (懐 徳 堂), 1724 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸਥਾਨਕ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਈਡੋ-ਕਾਲਜ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੇਕੀਜੁਕੂ (適 塾), 1838 ਵਿੱਚ ਓਗਾਤਾ ਕੋਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਸੈਮੁਰਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਕਾਇਤੋਕੁਡੋ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੜੀ ਹੋਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਡਾਕਟਰੀ ਸਮੇਤ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਜੁਕੀਉੁ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਓਸਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਮੁਢ 1869 ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਓਸਾਕਾ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰਲ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਓਸਾਕਾ ਦੇ ਡਾਊਨਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਓਸਾਕਾ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰਲ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਰਡੀਨੈਂਸ (1918 ਵਿੱਚ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਨੰਬਰ 388) ਦੁਆਰਾ 1919 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। 1931 ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਲਜ ਓਸਾਕਾ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (大阪 帝國 大学) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਾਲਜ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਓਸਾਕਾ ਇਮਪੀਰੀਅਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਛੇਵੀਂ ਸ਼ਾਹੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਓਸਾਕਾ ਟੈਕਨੀਕਲ ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਸਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਓਸਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

1949 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਨਾਨੀਵਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਓਸਾਕਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮਿਲਾਨ ਨਾਲ, ਓਸਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੰਜ ਫੈਕਲਟੀਆਂ: ਸਾਇੰਸ, ਮੈਡੀਸਨ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਲੈਟਰਸ, ਅਤੇ ਲਾਅ ਨਾਲ ਉੱਤਰ-ਯੁੱਧ ਜੁੱਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫੈਕਲਟੀਆਂ, ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ

ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦੋ ਪੜਾਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ)। ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੋਂ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੱਧਰ ਲਈ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦਾ ਹੈ:

* ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਡਿਗਰੀ (ਦਾਰਜਾਈ ਮੁਟਾਖਸਿਸ)-ਪੰਜ ਸਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਡਿਗਰੀ ਬੈਚਲਰ (ਚਾਰ ਸਾਲ) ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ (ਇਕ ਸਾਲ) ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
* ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ, ਮੈਡੀਕਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ (ਜੋ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ) ਬੈਚੁਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ (ਦਰਜਾਏ ਬਕਲਵਰ);
* ਬੈਚਲਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ (ਦਾਰਜਾਈ ਮੈਜਿਸਟਰ)

 ਤਾਜਿਕ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਪਰ 2003 ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਦੂਸਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਨਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਤਾਜਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ 
ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤਾਜਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਕੂਲ (ਡਬਿਸਟਨੀ ਅਤੇ ਡਾਇਬਾਈਰਿਸਟਨੀ) ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਆਰੀਆ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰਾਸਟਰੀਅਨ ਧਰਮ ਦਾ ਤਾਜਿਕ ਵਿੱਦਿਅਕ ਦਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੇ, ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਏਕਤਾ, ਅਧਿਆਪਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਲੇਖਕ ਜ਼ੀਰੋਨਫੋਨ (445-355 ਜੀ.ਜੀ. ਬੀ.ਸੀ.ਈ.) ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ "ਸਾਈਰੋਪੈਡੀਆ" ("ਸਾਇਰਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ") ਵਿੱਚ "ਫ਼ਾਰਸੀ" ਵਿੱਚ ਈਰਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

## ਅਵਲੋਕਨ 
ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 98% ਹੈ ਪਰ 1991 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮਾੜੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਹੁਨਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸਭ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ।

2005 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ' ਤੇ US$80 ਮਿਲੀਅਨ ਖਰਚ ਕੀਤਾ  ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਜਟ ਦਾ 15.9% ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਥੇ ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਉਜ਼ਬੇਕ ਸਕੂਲ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। 2003 ਵਿੱਚ ਜਦ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ ਰਾਹੀਂ ਮੁਫ਼ਤ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਚੁਣੌਤੀਆਂ, ਮੁੱਦੇ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ 
ਤਾਜੀਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਢਾਂਚਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ  ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ
ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ

**ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ** (ਹੋਰ ਨਾਂ **ਘਰੇਲੂ ਬਦਸਲੂਕੀ** ਜਾਂ **ਪਰਿਵਾਰ ਹਿੰਸਾ**) ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬਦਸਲੂਕੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਵਿਆਹ ਹੈ।ਇਸ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਸਹਿਭਾਗੀ ਹਿੰਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਸਾਥੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਤੀ / ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਸਾਥੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗੰਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵਚਨਬੱਧ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਵਿਪਰੀਤ ਜਾਂ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਸਾਬਕਾ ਜੀਵਨਸਾਥੀ ਜਾਂ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ, ਮਾਪਿਆਂ ਜਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਿਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹਿੰਸਾ
ਜੈਂਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਾਤਕਾਰ

**ਜੈਂਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਾਤਕਾਰ** ਸੈਕਸ ਜਾਂ ਜੈਂਡਰ ਦੁਆਰਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਹੈ ਜੋ ਬਲਾਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਦੋਨਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦਾਹੈ। ਇਸ ਸਕੋਪ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਹਮਲੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੋਜ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਲਾਤਕਾਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਐਫ.ਬੀ.ਆਈ. ਦੁਆਰਾ 2012 ਵਿੱਚ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਰਫ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੂੰ ਅਥਾਰਿਟੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅੰਕੜੇ ਕੰਪਾਇਲ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।ਦੋਸ਼-ਮੁਕਤ ਰੇਟ ਕਸੂਰਵਾਰ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਮਰਦ-ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ-ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਬਲਾਤਕਾਰ ਬਹੁਤ ਆਮ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਪੀੜਤ ਸਹਿਮਤੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਾਲ ਲਿੰਗੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਜਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਜੈਂਡਰ ਭੇਦ 
2001 ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਥ ਰਿਸਕ ਬਿਹੇਵੀਅਰ ਸਰਵੇ ਵਿਚ, ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ 10.2% ਅਤੇ ਲੜਕਿਆਂ ਦੀ 5.1% ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ "ਜਦੋਂ [ਉਹ] ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਉਦੋਂ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।" 2010 ਵਿੱਚ ਵਿਪਰੀਤ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਜਿਨਸੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, 45% ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਹੋਣ ਦੀ, 30% ਨੇ ਪੁਰਸ਼ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 20% ਨੇ ਆਪਸੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ। 2011 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਜੋ ਕਿ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸ ਆਫ ਸਪੇਨ ਵੱਲੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ 32 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਖੇ 13,877 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 2.4% ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 1.8% ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਬਲਾਤਕਾਰ 
ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਆਫਿਸ ਤੋਂ 2000 ਦੇ ਇੱਕ ਆਰੰਭਿਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ, ਲਗਭਗ 20 ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਔਰਤ (5%) ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਉਸ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ  ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

2011 ਵਿੱਚ, ਯੂ ਐਸ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਡਿਜ਼ੀਜ਼ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਐਂਡ ਪ੍ਰੀਵੈਂਸ਼ਨ (ਸੀਡੀਸੀ) ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ "ਲਗਭਗ 20% ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ" ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਜਾਂ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪੀੜਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲਾਤਕਾਰ ਹੋਏ ਸਨ।

ਸੀ.ਡੀ.ਸੀ. ਦੁਆਰਾ 2013 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ 28% ਪੀੜਤ ਵਿਪਰੀਤ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ 48% ਪੂਰੀ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 11 ਅਤੇ 17 ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।

## ਸੂਚਨਾ 
## ਹਵਾਲੇ
ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪਹਿਲ

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪਹੁੰਚ 
### ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ 
ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ, ਥੈਰੇਪੀ, ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਜਿਨਸੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਜਾਤਮਕ ਕਾਰਕ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਰਿਕਵਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਸੰਭਾਵੀ-ਵਿਵਹਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਘਟਨਾ ਵਾਪਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਈ ਵਾਰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਵੀ ਰਿਕਵਰੀ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੂਰੀ ਰਿਕਵਰੀ ਲਈ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਹੋਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਔਸਤਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਰਥਨ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਦੁਆਰਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਸੰਕਟ ਕੇਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਪਹੁੰਚ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਲ ਹੈ ਟੈਲੀਫੋਨ ਹੈਲਪਲਾਈਨਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ, ਆਦਰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੁਫ਼ਤ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਲਈ, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੋਪ ਵੂਮੈਨ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਹੈਲਪਲਾਈਨ, ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ 150,000 ਕਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

### ਬਾਲ ਵਿਆਹ 
ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਧਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬਦਲਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਆਹਾਂ 'ਤੇ ਗ਼ੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੁੱਟਣਾ, ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇੰਨੀ ਅਨਿਯਮਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। 

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* Anti-rape movement
* Domestic violence
* Ni Putes Ni Soumises (*Neither Whores Nor Submissives*)
* Outline of domestic violence
* Rape crisis center
* Sexual Abuse Prevention Network
* Sexual assault
* Women Power Line 1090
* Erin Merryn
* Child Sexual Abuse

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* NSOPW. "United States Department of Justice National Sex Offender Public Website." Facts and Statistics. U.S. Department of Justice, 2017. Web. 09 Apr. 2017. .
* “Violence Prevention.” Centers for Disease Control and Prevention. Centers for Disease Control and Prevention, 7 June 2016. Web. 05 Apr. 2017. .

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* (U.S.) National Institute of Justice Rape Awareness Education and Prevention Efforts
* (U.S. State of Arizona's) Sexual Violence Prevention and Education Program 
* (Swiss) Sexual Violence Prevention and Education English site

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿੰਗਕ ਅਪਰਾਧ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹਿੰਸਾ
ਖੁਲ੍ਹੇ ਲੇਖ

**ਖੁਲ੍ਹੇ ਲੇਖ** ਪੁਸਤਕ ਪੂਰਣ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1935 ਵਿੱਚ ਮੈਸਰਜ਼ ਅਤਰ ਚੰਦ ਕਪੂਰ ਐਂਡ ਸੰਜ਼, ਲਾਹੋਰ ਵੱਲੋਂ ਛਾਪੀ ਗਈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਨੇ 14 ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ।

## ਲੇਖ 
# ਪਿਆਰ 
# ਕਵਿਤਾ 
# ਕਵੀ ਦਾ ਦਿਲ 
# ਮਜ੍ਹਬ 
# ਆਰਟ
# ਵਤਨ ਦਾ ਪਿਆਰ 
# ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਨਾਇਕਾ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਥਾ 
# ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ 
# ਕਿਰਤ 
# ਮਿਤ੍ਰਤਾ 
# ਘਲੋਈ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ (ਕਸ਼ਮੀਰ) ਦੀ ਯਾਤਰਾ (ਲੇਖਕ ਬੀਬੀ ਦਯਾ ਕੌਰ)
# ਕੀਰਤ 'ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣਾ
# ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਪਰ ਕਟਾਖਯ 
# ਵੋਟ ਤੇ ਪਾਲਿਟਿਕਸ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ

ਤੁਰਕਮੇਨੀਸਤਾਨ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮਿਆਦ 5 ਸਾਲ ਹੈ। 
2007 ਵਿਚ, 1 ਮਿਲੀਅਨ ਬੱਚੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 100,000 ਗਰੇਡ 1 ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।  ਸਾਲ 2010-2011 ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 931 272 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 373160 ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 558112 ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 1730 ਸਕੂਲ - ਦਿਹਾਤ ਵਿੱਚ 1232 ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 498 (ਸਟੇਟ ਕਮੇਟੀ ਫਾਰ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ) ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 69437 ਅਧਿਆਪਕ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਰ੍ਹੇ 2013-14 ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Course centers

1996 ਵਿਚ, ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ।

ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਕੰਪਿਊਟਰ, ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਵਣਜ ਦੇ ਕੋਰਸ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ 
ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 23 ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 18 ਸਿਵਲ ਹਨ ਅਤੇ 5 ਫੌਜੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਨ ਹਨ।

ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਨੂੰ ਉੱਚ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੈਟਮੀਗੂਲੀ, ਸਟੇਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਵਰਲਡ ਲੈਂਗੂਏਜਿਜ਼ ਨੂੰ ਡੌਵੇਲਟਮੇਮਮਤ ਅਜ਼ੈਡੀ, ਐਸ.ਏ. ਨੀਰੀਆਜ਼ੋ, ਸਟੇਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕੀ ਐਂਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੈ। ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਟੈਕਨੌਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਮੈਰੀ ਸਿਟੀ), ਸਟੇਟ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਈਤਨਗਰ ਸਈਅਦ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ 4 ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਨ ਹਨ: ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਇਲ ਐਂਡ ਗੈਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਆਫ ਫੌਰਨ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਮਿਨਿਸਟ੍ਰੀ ਆਫ ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਹਿਊਮੈਨੇਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਤੁਰਮੇਨ-ਤੁਰਕਿਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ।

ਫੌਜ ਅਧਾਰਿਤ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ: ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਨ (ਉਰਫ ਪੁਲਿਸ ਅਕਾਦਮੀ), ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਨ, ਸਟੇਟ ਬਾਰਡਰ ਸਕਿਊਰਟੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਮੁੱਖ ਹਨ।

## ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੁਏਟ ਸਿੱਖਿਆ 
ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 2007 ਵਿੱਚ ਤੁਰਕਮੇਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ 2013 ਵਿੱਚ,55 ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਦੋ ਹੋਰ ਬਜਟ ਸਥਾਨ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣਗੇ, 42 ਕਲੀਨਿਕਲ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ, ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ 241 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਡਾਕਟਰੇਟ ਡਿਗਰੀ ਲਈ 9 ਸੀਟਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ
ਵਿਮੈਨਸ ਪੀਸ ਸੁਸਾਇਟੀ

**ਵਿਮੈਨਸ ਪੀਸ ਸੁਸਾਇਟੀ** ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 12 ਸਤੰਬਰ 1919 ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਫੈਨੀ ਗੈਰੀਸਨ ਵਿਲਾਰਡ, ਐਲਿਨੋਰ ਬਰਾਂਡਸ, ਕੈਥਰੀਨ ਡੀਵਰੇਓਕਸ ਬਲੇਕ ਅਤੇ ਕੈਰੋਲੀਨ ਲੇਕਸੋਵ ਬਲੇਕੌਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਮੈਨਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲੀਗ ਫਾਰ ਪੀਸ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਸਮੁੱਚੇ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਘਾਟ" ਮਿਲੀ।

## ਮੈਂਬਰ 
* ਜੈਸੀ ਬੈੱਲੀ ਹਾਰਡੀ ਸਟੱਬ ਮੈਕਾਏ ਮਿਲਵੌਕੀ ਬ੍ਰਾਂਚ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ ਉਸ ਨੇ 1921 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ।
* ਫੈਨੀ ਗੈਰੀਸਨ ਵਿਲਰਡ (1844-1928) ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਦਾ ਮਬਰ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੀ ਅਤੇ ਰੰਗਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਜਾਇਤੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿਲਿਅਮ ਲਾਯੈਡ ਗੈਰੀਸਨ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਪਬਲੀਸ਼ਰ ਸੀ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹੈਨਰੀ ਵਿਲਾਰਡ ਨੇ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ, ਓਸਵਾਲਡ ਵਿੱਲਾਰਡ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਸਨ।

## References 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੰਸਥਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018
ਵਰਕਿੰਗ ਵੂਮੈਨ ਯੂਨਾਈਟਡ

ਵਰਕਿੰਗ ਵੂਮੈਨ ਯੂਨਾਈਟਿਡ (ਵਰਕਿੰਗ ਵੂਮੈਨ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿਚਲੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜੋ 1975 ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਯੌਨ ਉਤਪੀੜਨ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ.

ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ "ਜਿਨਸੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ, ਜਿਨਸੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ "ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਜਿਨਸੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਾਓ" ਸੀ, ਪਰ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਕਰਮਿਤਾ ਵੁਡ 
ਗਰੁਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਮਾਤਾ ਵੁੱਡ ਦੇ ਕੇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਜਿਨਸੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

1975 ਵਿੱਚ, ਕਾਰਰਮੌੌਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ, ਬੌਇਸ ਮੈਕਡਨੀਏਲ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਦਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਲਾਭ ਲਈ ਵੁੱਡ ਨੇ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ। ਕਾਰਨੇਲ ਨੇ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵੁੱਡ ਨੇ "ਨਿੱਜੀ ਕਾਰਨਾਂ" ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।ਵਰਕਿੰਗ ਵੂਮਨ ਯੁਨੀਡ ਘਟਨਾ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਵੁੱਡ ਦੇ ਅਗਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇ। ਕਾਰਨੇਲ ਦੇ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਲਿਨ ਫਾਰਮਲੀ, ਵਰਕਿੰਗ ਵੂਮੈਨ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਨੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਣਵਾਈ ਵਿੱਚ "ਜਿਨਸੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਸੁਣਵਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਏ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ "ਲਿੰਗਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ" ਕੌਮੀ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ

## References 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੰਸਥਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018
ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ 25 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਐਲੀਮਿਨਸ਼ਨ ਆਫ ਵਾਇਲੈਂਸ ਅਗੇਂਸਟ ਵੁਮੈਨ (ਮਤਾ 54/134) ਲਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਬਲਾਤਕਾਰ, ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਦਿਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 2014 ਦੇ ਲਈ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੈਕਟਰੀ-ਜਨਰਲ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਯੂਨਾਇਟੇ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਥੀਮ, ਓਰੇਂਜ ਯੂਅਰ ਨੇਬਰਹੁੱਡ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਤਾਰੀਕ 1960 ਦੀ ਦੋਮੀਨੀਕਾਨਾ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਤਿੰਨ ਮੀਰਾਬਾਲ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਤਾਰੀਖ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਦੋਮੀਨੀਕਾਨਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਰਾਫੇਲ ਟ੍ਰੁਜੀਲੋ (1930-1961) ਦੁਆਰਾ ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1981 ਵਿੱਚ, ਲੈਟਿਨ ਅਮਰੀਕਨ ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਐਕੁਏਂਟਸ ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨੇ 25 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ; 17 ਦਸੰਬਰ, 1999 ਨੂੰ, ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਲੋਂ ਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

## ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਮਾਨਤਾ 
### ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ 
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ
### ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ 
ਮਾਰਚ 2013 ਵਿੱਚ "ਸੰਵਾਦ" ਮੀਡੀਆ ਆਉਟਲੇਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਾਲ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਸੰਬੰਧ 'ਚ ਇੱਕ ਲੇਖ "ਐਂਡਿੰਗ ਵਾਇਲੰਸ ਅਗੈਂਸਟ ਵੁਮੈਨ ਇਜ਼ ਗੁੱਡ ਫ਼ਾਰ ਐਵਰੀਵਨ" ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਆਮ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਿੰਸਾ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਗੰਭੀਰ ਹੈ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਨੇ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ 23% ਤੋਂ 28% ਲਿੰਗਕ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰੇਗਾ।" ਅੰਕੜੇ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਸਨ, 2005 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ (ਮੁੜ ਜਾਰੀ) ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਹੱਕਦਾਰ "ਨਿੱਜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਰਵੇਖਣ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ" ਹੈ।
## ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਵਸ 
ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਵੀ ਹਰ ਸਾਲ 10 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਵਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ "ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ 16 ਦਿਨ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* Declaration on the Elimination of Violence Against Women
* EGM: prevention of violence against women and girls
* National Day of Remembrance and Action on Violence Against Women on December 6 in Canada.
* Stop Violence Against Women, a campaign of Amnesty International
* White Ribbon Campaign

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* International Day for the Elimination of Violence against Women-Article 
* International Day for the Elimination of Violence against Women: In Focus
* 16 Days of activism, UN Women 2014
* UN publications relating to violence against women, at the UN's Dag Hammarskjöld Library
* International Day for the Elimination of Violence against Women
* BBC News - UN unveils Network of Men to fight abuse of women
* UNESCO - International Day for the Elimination of Violence Against Women
* December 17 - The International Day to End Violence against Sex Workers 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਿਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹਿੰਸਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018
ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ

**ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ** ਸੱਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 15 ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਦੋ ਸਾਲ ਲਈ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਵਿਵਸਾਇਕ / ਤਕਨੀਕੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਿਰਗਜ਼ਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਐੱਮ ਈ ਐੱਸ) ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਨਾਲ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਘਟੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਘੱਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ।

2008 ਵਿੱਚ, ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਦਾ 3.7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 2001 ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਮਰ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ 89 ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। 2004 ਵਿੱਚ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 98.7 ਫੀਸਦੀ ਸੀ।..

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ 
### ਪ੍ਰੀ-ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ 
thumb|ਬਿਸ਼ਕੇਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ
ਪ੍ਰੀ-ਸਕੂਲ 3 ਤੋਂ 6/7 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸੀਮਿਤ ਹੈ।ਸਾਲ 2005 ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦਾ 10 ਫ਼ੀਸਦ ਸੀ।

ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 6 ਜਾਂ 7 ਸਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 2007 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਰਦੀਆਂ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਦੇ ਬਾਰੇ 2007 ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਯੂਨੀਫਾਰਮ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਅਧਿਆਪਨ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਹੈ। ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਟਨ ਦਾ ਪਿਸਾ 2006 ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ, ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲਾ ਰੈਂਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।

### ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁੱਢਲੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਚਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਚਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਆਮ ਜਾਂ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚਕਾਰ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 

ਵਿਆਪਕ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਦੋ ਸਾਲ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ("ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ") ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਇਸ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

### ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ 
thumb|ਓਸ਼ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਅਕਾਦਮੀਆਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਥੇ 54 ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ: 21 ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਈ 33 ਜਨਤਕ। ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਭਰਤੀ ਦਰ 2011/2012 ਵਿੱਚ 12.5% ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* List of universities in Kyrgyzstan

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ
ਕਾਵਿਆਲੰਕਾਰ (ਭਾਮਹ)

## ਭਾਮਹ ਬਾਰੇ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਭਾਮਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਿਵਾਸੀ ਰਕ੍ਰਿਲ ਗੋਮਿਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ 700 ਈ: ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਤ ‘ਕਾਵਿ-ਆਲੰਕਾਰ' ਇੱਕ ਅਨਮੋਲ ਕਿਰਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਾਮਹ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ। ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਆਚਾਰੀਆ ਉਦ੍ਰਭਟ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਤੇ ਭਾਮਹ -ਵਿਵਰਣ ਨਾਮ ਦੀ ਟੀਕਾ ਲਿਖੀ ਹੈ।

## ਭਾਮਹ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ‘ਕਾਵਿਆਲੰਕਾਰ' ਗ੍ਰੰਥ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਭਾਮਹ ਦੀ ਉੱਘੀ ਕਿਰਤ ਕਾਵਿਆਲੰਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਰਿੱਛੇਦ ਹਨ ਕਾਵਿ- ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਗ੍ੰਥਾ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋ ਪੁਰਾਣੀ ਕਿਰਤ ਭਾਮਹ ਦੀ ਹੀ ਹੈ। ਕਾਵਿ-ਆਲੰਕਾਰ ਪਹਿਲਾ ਨਿਰੋਲ ਆਲੰਕਾਰ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ (ਸ਼ਲੋਕਾਂ) ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਕਰਤਾ ਨੇ ਸੱਠਾ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੋ ਸੱਠਾ ਵਿੱਚ ਆਲੰਕਾਰਾ ਦਾ,ਪੰਜਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ, ਸਤਰਾ ਵਿੱਚ ਨਿਆਇ ਦਾ ਅਤੇ ਸੱਠਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਆਲੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ 38 ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ‘‘शब्दाथौ सहितौ काव्यमू’’ ਭਾਮਹ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਮਹ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਚਨਾ “ਕਾਵਿ-ਆਲੰਕਾਰ” ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਹਿੰਦੀ ਟਿਕਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਪਰਿੱਛੇਦ ਹਨ। ਭਾਮਹ ਨੇ ਪੰਜਵੇਂ ਪਰਿੱਛੇਦ 'ਚ ਨਿਆਇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਵਿਵੇਚਨ ਚਾਰ ਸੌ ਦੇ ਲਗਭਗ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ (ਸ਼ਲੋਕਾਂ) ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਕਾਵਿ ਆਲੰਕਾਰ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਛੇ ਪਰਿੱਛੇਦ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਪਰਿੱਛੇਦ-1 : ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਵਿਸਰੀਰ ਨਿਰਣਯ ਹੈ। ਕਾਵਿਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ, ਕਾਵਿਸਾਧਨ, ਕਾਵਿ ਦੇ ਉਦੇਸ਼, ਕਾਵਿਲਕਸ਼ਣ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਸੱਠ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਪਰਿੱਛੇਦ-2,3 : ਦਾ ਨਾਮ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤੀ-ਨਿਰਣਯ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਪਰਿੱਛੇਦਾਂ ਚ' ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਚਾਲੀ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਲਕਸ਼ਣ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣ ਇੱਕ ਸੌ ਸੱਠ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ 'ਚ; ਇਸ ਪਕਰਣ 'ਚ ਕੁੱਝ ਗ੍ਰੰਥਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਧ੍ਰਿਤ ਹਨ ਪਰ ਗ੍ਰੰਥ ਅਗਿਆਤ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ।

ਪਰਿੱਛੇਦ-4: ਦਾ ਨਾਮ ਦੋਸ਼-ਨਿਰਣਯ ਹੈ। ਗਿਆਰਾਂ ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ 'ਚ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ।

ਪਰਿੱਛੇਦ-5 : ਦਾ ਨਾਮ ਨਿਆਇ-ਨਿਰਣਯ ਹੈ-ਨਿਆਇ। ਵਿਰੋਧੀ ਗਿਆਰਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਨਿਆਇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਮਾਣ ਆਦਿ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਸੱਤਰ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ 'ਚ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ।

ਪਰਿੱਛੇਦ-6: ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਬਦਸ਼ੁੱਧੀ-ਨਿਰਣਯ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਆਕਰਣਗਤ ਸ਼ੁੱਧਤਾ 'ਤੇ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਆਕਰਣਕ ਪਾਣਿਨਿ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਸੱਠ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।

ਕਾਵਿ ਅਲੰਕਾਰ 'ਚ ਪੂਰਵਵਰਤੀ ਅਨੇਕ ਆਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਨਿਰਭਇਆ ਵਾਹਿਨੀ

**ਨਿਰਭਇਆ ਵਾਹਿਨੀ** ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਵੈਸੇਵੀ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਮੰਗ ਦੇ ਚਾਰ-ਪਿੰਨ ਚਾਰਟਰ ਦੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

## ਰਚਨਾ 
ਨਿਰਭਾਇਆ ਵਾਹਿਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਹਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੱਕ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

## ਚਾਰ-ਪਾਇੰਟ ਚਾਰਟਰ ਆਫ਼ ਡਿਮਾਂਡ 
1.ਸ਼ਰਾਬ ਵਪਾਰ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕਰੋ

2.ਵਿਦਿਅਕ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ

3.ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ

4.ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਫਾਸਟ ਟਰੈਕ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿੰਗ

## References 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੰਸਥਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018
ਅਮਰੀ, ਸਿੰਧ

ਅਮਾਰੀ 3600 ਬੀ.ਸੀ. ਤੋਂ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ. ਇਹ ਢੇਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ-ਦਾਦੂ ਰੋਡ ਤੇ ਮੋਹੂੰਜੋਦਰੋਰੋ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ. ਪੇਂਡੂ ਲੋਕ ਮੋਹਨ ਜੋਦਾਰੋ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ.
## ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਇਸ ਸਾਈਟ ਵਿਚ ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਢਾਂਚੇ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕਦੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸੀ. ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਈਟ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ.
### ਪ੍ਰੀ-ਹਦਪਨ ਸਟੇਜ
ਕੀਰਿਹਰ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਲਹਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਇਹ ਲੋਅਰ ਸਿੰਧ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਸੀ. ਅਮਾਰੀ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹੈ,ਜਿੱਥੇ 6000 ਬੀ.ਸੀ. ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 4000 ਬੀ.ਸੀ. ਤੱਕ ਪਹਿਲੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਤੇ 8 ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਟਿੱਬੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਆਪਕ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ. ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜਾਅ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜੋ 3600 ਤੋਂ 3300 ਬੀ.ਸੀ. ਤੱਕ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰੀ-ਹਦੱਪਨ ਪੜਾਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ. ਖੇਰਿ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਹਿਮਾਨ ਅਮੀਰੀ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਲੱਭੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮੱਟਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮੇਰੀ ਵੇਅਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਸੋਹਰ ਡੂੰਬ (ਨਾਲ) ਅਮਰੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਇਕ ਸਬੰਧਤ ਥਾਂ ਹੈ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ 'ਅਮਰੀ-ਟੈਪ ਵੇਅਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਹੋਰ ਪ੍ਰੀ-ਹੜੱਪਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਇਸ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਕੋਈ ਲੇਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ.

### ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਦਮ
ਮਿਆਦ II (ਈ. 2750-2450 ਬੀ.ਸੀ.) ਵਿੱਚ, ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਗੇ.

ਮਿਆਦ III (ca. 2450-19 00 ਬੀ.ਸੀ.) ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ. [1]

ਮਿਆਦ 4 (ਸੀਏ 1900-1300 ਬੀ.ਸੀ.) ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬੋਸਿੰਗ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਤੱਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹਨ. ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਸ਼ਾਂਗਸ਼ੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਤੱਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਮਿਆਦ V ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਤਾਰੀਖ ਹੈ. ਇਸ ਸਾਈਟ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਿੰਧ ਸਿੰਧਿਕਤਾ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਸੀ. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਅਮੇਰੀ ਤੌਰ' ਤੇ ਅਮਾਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੁਆਰਾ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਦੋ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਹਿ-ਮੌਜੂਦ ਸਨ.
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਬਚਨ ਬੇਦਿਲ

**ਬਚਨ ਬੇਦਿਲ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਡਰੁੱਖਾਂ (ਸੰਗਰੂਰ) ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ, *ਸੰਦਲੀ ਪੈੜਾਂ* ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। *ਪਿੰਡ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦਾ* ਉਸਦੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।

ਬਚਨ ਬੇਦਿਲ ਪਿੰਡ ਬਡਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕੌਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਬਡਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬੇਦਿਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ‘ਮੇਰੀ ਰੰਗਲੀ ਚਰਖੀ’ ਰਿਕਾਰਡ ਮਰਹੂਮ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਚਰਚਾ ‘ਝੰਡੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ

ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਰਚਨਾ-ਕਾਲ ਪੱਖੋਂ ਵੀ, ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚਲੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਵਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਚਾਰੀਆ ਭਰਤਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ' ਵਿੱਚ, ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਕੀਤੀ। ਪਿੱਛੋਂ ਧਨੰਜਯ, ਅਭਿਨਵ ਗੁਪਤ, ਰੁਦ੍ਰਟ, ਮੰਮਟ, ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਅਤੇ ਜਗਨਨਾਥ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ।

ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਵਾਦ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਇਸਦਾ ਮੋਢੀ ਸੀ। ਰਸ ਬਾਰੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ - ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਇੱਕ ਅਦੁੱਤੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਮੰਮਟ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ 'ਰਤੀ' (ਪ੍ਰੇਮ) ਆਦਿ ਭਾਵਾਂ ਜਿਹੜੇ ਕਾਰਣ, ਕਾਰਯ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰੀ (ਭਾਵ) ਹਨ। ਇਹਨਾਂ (ਭਾਵਾਂ) ਦੀ ਜਦੋਂ ਕਾਵਿ ਜਾਂ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਭਾਵ, ਅਨੁਭਾਵ, ਵਿਆਭਿਚਾਰੀ (ਸੰਚਾਰਿ) ਭਾਵ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਹੀ 'ਰਸ' ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਰਸ ਸੂਤ੍ਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ ਜਾਂ ਰਸ ਸੂਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਬਾਰੇ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੇ ਭਲੀਭਾਂਤ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਦੇ ਮਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਢੁਕਵੀਂ ਵਿਆਖਿਆ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਰਸ ਸੂਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਵਿਭਾਵ, ਅਨੁਭਵ ਸਹਿਕਾਰੀ ਭਾਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੇ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਿਭਾਵ, ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਰਾਹੀ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਨੂੰ ਰਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਉਪਰੋਕਤ ਪੰਕਤੀਆਂ ਰਾਹੀ ਇਸ ਸ਼ੰਕਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਂਦੇ ਹੋਏ ਹਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰਸ ਦਾ ਹੀ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੇ ਵਿਆਘਰ ਭਿਆਨਕ ਰਸ ਦਾ ਵਿਭਾਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾ ਉਹ ਵੀਰ ਰਸ ਦਾ ਵੀ ਵਿਭਾਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਗੱਲ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਦੋਂ ਜੇ 'ਵਿਭਾਵ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ' ਆਦਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਸ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਵਿਅਭੀਚਾਰ ਦੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਕੋਈ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਨਿਯਮ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰਸ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦਾ ਕੁੱਝ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਸ ਜਿਉਂ ਹੀ ਫੁੱਟ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾ ਹਿਲੋਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਜਿਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਚੁਤਰਫਿਓ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਗੱਲਵਕੜੀ ਵਿੱਚ ਕਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੰਕਲਪ -ਵਿਕਲਪ, ਤਰਕ -ਵਿਤਰਕ, ਹਿਰਖ-ਦਵੈਤ, ਗੁੱਸੇ - ਗਿਲੇ, ਲਾਂਭੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਰਸ ਨਿਸ਼ਪਤੀ ਬਾਰੇ ਚਾਰ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਤ ਹੀ ਪਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਪੰਡਿਤ ਜਗਨਨਾਥ ਨੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਮਤ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਭੱਟਨਾਇਕ ਦੇ सत्त्वोद्रेक ਦੇ ਕਾਰਨ    प्रकाशानन्दसंकित् ਤੇ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਦੇ वासनारूप ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਰਸ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਮੰਮਟ ਨੇ 8 ਰਸ ਮੰਨੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਝਗੜਾ ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਕੁਚੱਜੀ ਨਾਰ ਦਾ

"ਝਗੜਾ ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਕੁਚੱਜੀ ਨਾਰ" ਦਾ ਪੁਸਤਕ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਭਾਈ ਬੁਧ ਸਿੰਘ ਮੈਨੇਜਰ ਦੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਮਤ ਪ੍ਰੇਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲੋਂ ਮਈ 1910 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਗਿਆ। 
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਏਅਰ ਹਥਿਆਰ ਕੰਪਲੈਕਸ

**ਏਅਰ ਹਥਿਆਰ ਕੰਪਲੈਕਸ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Air Weapons Complex) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਹੈ। ਏਅਰ ਹਥਿਆਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਵੈਪਿਨ ਕੰਪਲੈਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਹਥਿਆਰ ਸਿਸਟਮ ਲਈ ਹੈ ਹਥਿਆਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੇ ਇੱਕ ਕਦਰ ਹੈ। ਏਅਰ ਹਾਇਪਾਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਮਿਲਟਰੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 1992 ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਹਥਿਆਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਏ.ਡਬਲਿਯੂ.ਸੀ। ਹੁਣ ਐਨ.ਈ.ਈ.ਓ.ਸੀ.ਐਮ. ਨਾਸਕੋਮ ਤੋਂ ਭਾਵ - ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਮਿਸ਼ਨ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਵਲੀਅਨ-ਕੰਟਰੋਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਬਚਤ, ਏਅਰੋਸਪੇਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਤਰਲ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ, . 2007 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਿਡਲ ਈਸਟ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 40 ਲੱਖ $ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਬਾਰੇ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਸੀ
ਏਅਰ ਹਥੌਨਪ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੇ 1998 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਯੂਐਂਟਯੂ ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ. ਯੂਐਇਏ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਧਾਰਤ ਟਰੈਕਿੰਗ ਲਈ ਸਕਾਈ ਟ੍ਰੈਕਰ ਅਤੇ ਸਕਾਈ ਨੈਵੀਗੇਟਰ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਸੂਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ. ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਡਾਟਾ-ਲਿੰਕ 17 ਰਾਹੀਂ ਯੂ ਏ.ਵੀ. ਦੇ ਜੀਪੀਐਸ ਪੋਜੀਸ਼ਨ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂ ਏ.ਏ.ਵੀ. ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ 2 ਡੀ ਪਲਾਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਡਾਟਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਤੀ, ਉਚਾਈ, ਹੈਡਿੰਗ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਲਾਟ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਵੀ ਘੇਰਿਆ. ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਾਇਲਟ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਮੀਨ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਾਂਡ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਯੂਏ.ਵੀ. ਉਡਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ

## ਉਤਪਾਦ 
ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਅਜਿਹੇ ਤੇ ਉਤਰਿਆ ਸਿਸਟਮ, ਹਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹਥਿਆਰ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹਨ।
### ਏਅਰਬੋਨਰ ਸਿਸਟਮ 
* ਏਅਰਬੋਨਰ ਵੀਡੀਓ ਟੇਪ ਰਿਕਾਰਡਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ: ਐੱਡੀਆਟਰ) ਸਿਸਟਮ
* ਏਂਜੋਰਨ ਡਿਜੀਟਲ ਡੇਟਾ ਰਿਕਾਰਡਰ ਸਿਸਟਮ
* ਇਨਫਰਾ-ਲਾਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਕ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: ਆਈਆਰਐਸਟੀ) ਸਿਸਟਮ
* ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ
* ਯੰਤਰਿਕ ਜ਼ੀਰੋ ਅਤੇ ਆਈਓਫੌਗ-ਅਧਾਰਿਤ ਜੰਮਣਾ
* ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: ਆਈਐਨਐਸ)
* ਕਾਊਂਟਰ-ਉਪਾਅ ਡਿਲੀਵਰੀ ਸਿਸਟਮ
* ਐਮਕੇ 80 ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਲੇਜ਼ਰ ਗਾਈਡੈਂਸ ਸਿਸਟਮ (ਯੂ ਐਸ ਤੋਂ ਲਸੰਸ-ਡਿਜ਼ਾਈਨਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ)

### ਏਅਰ ਲਾਂਚ ਹਥਿਆਰ 
* ਸਟੱਡੀ ਬੌਬ (6 ਕਿਲੋ, 11 ਕਿਲੋ)
* 250 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਘੇ ਹੋਏ ਬੰਬ
* 250 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਮਿ.ਕੋ. 82 ਆਮ ਉਦੇਸ਼ ਬੰਬ
* 500 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ M.K. 83 ਬੰਬ
* 1000 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਐਮ.ਕੇ. 84 ਬੰਮ
* ਐਮਕੇ 80 ਸੀਰੀਜ਼ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਬੌਬ (ਘੱਟ ਡ੍ਰੈਗ ਜਾਂ ਉੱਚ ਡ੍ਰੈਗ ਗਤੀ-ਰੋਧਕ ਉਪਕਰਣ)
* ਰੇਡ ਅਲਕੈਮ
* ਰੈੱਡ-ਦੂਅ

### ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ 
* ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਆਟੋਮੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ (ਸੀ 4ਈ ਸਿਸਟਮ) - 2005 ਤਕ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਏ.ਡਬਲਿਯੂ. ਏਅਰ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਹਥਿਆਰ ਲਈ
* ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਫਿਊਜ਼ (ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਨੇੜਤਾ ਫਿਊਜ਼)
* ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਸਿਸਟਮ
* ਵੌਇਸ / ਫੈਕਸ / ਡਾਟਾ ਏਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ

### ਹੋਰ 
ਮਲਟੀ-ਘੱਟ ਨੁਮਾਇਸ਼ੀ ਨੈੱਟ ਕਰਨ ਲਈ, - ਰਾਤ-ਦੀਦਾਰ (ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦ ਸਾਮਾਨ ਦੇ 'ਤੇ), ਸੂਚਕ ਦੇ ਨਾਲ ਬੁਨਿਆਦੀ-ਲਾਲ, ਰਾਡਾਰ ਅਤੇ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਲਹਿਰ ਖੋਜ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਔਸਤ ਰਾਡਾਰ ਕਰਾਸ-ਭਾਗ (RCS) 86% ਹੈ ਅਤੇ ਔਸਤ ਪਛਾਣ ਸੀਮਾ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੰਪਨੀਆਂ
ਦੇਉਕੀ

**ਦੇਉਕੀ** ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਦੂਰ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੀਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ਗਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕੁੜੀਆਂ ਦੇਉਕੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਪਿੱਛੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਉਮੀਦ ਲੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੱਬ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਅਮੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਅਹੁਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧਿਆਨ ਦਾ ਬਲੀਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇਟੀਆਂ ਲਈ ਪਤੀ ਲੱਭਣ ਦੇ ਬੋਝ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਾ ਤਾਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜੋੜੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਦੇਉਕੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਧੂ ਸੰਪਰਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਨਾ-ਲਾਇਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਦੇਉਕੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਨਿਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਦਿਉਕੀ ਨਾਲ ਕਾਮ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਦਸਤਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਉਕੀਆਂ ਉੱਤਰਜੀਵੀ ਕਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਤਰਜੀਵੀ ਕਾਮ, ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਦਾ ਮੂਲ ਵਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਆਸਰਾ ਵਰਗੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜੇਕਰ ਨੇਪਾਲੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਵਾਲਾ ਪਿਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੇਉਕੀ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੀ ਵੀ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣ 'ਤੇ, ਕਈ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇਉਕੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਹਾਲਾਂਕਿ 2006 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਿਧਾਨਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਨੇ ਦੇਉਕੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਲੈਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੇ ਉਹ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਤਾ ਨੇਪਾਲੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਟਰੀਲੀਨੀਅਲ ਪੂਰਵਜ  ਬੇਪਛਾਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਰਵਾਇਤੀ, ਦੇਉਕੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ–ਜਦਕਿ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ "ਸ਼ੁੱਧ" ਸਨ– ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਗੁਲਾਮ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਨ੍ਰਿਤਕੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਦਰ ਲਈ ਕਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਤੱਕ ਉਹ ਜਵਾਨੀ 'ਚ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਜਿਨਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

## ਅੱਜ ਦੀ ਦੇਉਕੀ 
ਨੇਪਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਉਕੀ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੁੜੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਦੇਉਕੀਆਂ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। 1990 ਦੇ ਨੇਪਾਲ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਉਕੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ, 1992 ਤੋਂ 2010 ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੇਉਕੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਅਸਲ ਗਿਣਤੀ ਲੜਾਈ ਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਹੀ ਅੰਕੜੇ ਉਪਲੱਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਅੰਦਾਜ਼ਾ 2,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ 30,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਬਾਲ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ
* ਦੇਵਦਾਸੀ
* ਨਗਰਵਧੂ
* ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ
* ਰਸਮੀ ਗ਼ੁਲਾਮ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* United Nations COMMITTEE ON ELIMINATION OF RACIAL DISCRIMINATION CONCLUDES CONSIDERATION OF REPORT OF NEPAL

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੁਲਾਮੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਬਰਨ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018
ਜਿਗਰ ਦਾ ਕੈਂਸਰ

**ਜਿਗਰ ਦਾ ਕੈਂਸਰ** ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਹੈਪੇਟਿਕ ਕੈਂਸਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਹੈਪੇਟਿਕ ਕੈਂਸਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਕੈਂਸਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕਾਲਜਾ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹਡ਼ਾ ਕੈਂਸਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰਕ ਅੰਗ ਤੋਂ ਜਿਗਰ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਉਸਨੂੰ ਲਿਵਰ ਮੈਟਾਸਟੇਸਿਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਆਮ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਧਾ ਜਿਗਰ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਿਗਰ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਹੋਣ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਰਿਬ ਕੇਜ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦਰਦ ਦਾ ਹੋਣਾ, ਅਬਡੋਮਨ ਵਿੱਚ ਸਵੈਲਿੰਗ ਦਾ ਹੋਣਾ, ਚਮਡ਼ੀ ਦਾ ਪੀਲਾ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਣਾ।

ਜਿਗਰ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਹੈਪੇਟਾਇਟਸ ਬੀ, ਸੀ ਅਤੇ ਅਲਕੋਹਲ (ਸ਼ਰਾਬ) ਕਰਕੇ ਕਿਰ੍ਹੋਸਿਸ ਦਾ ਹੋਣਾ। ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਅਫਲੈਟੋਜ਼ਿਨ, ਬਿਨਾਂ-ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਗਰ ਦਾ ਮੋਟਾ ਹੋਣਾ। ਜੋ ਆਮ ਕਿਸਮਾਂ ਹਰ ਉਹ ਹਨ: ਹੈਪਾਟੋਸੈਲੂਲਰ ਕਾਰਕੀਨੋਮਾ (ਐੱਚਸੀਸੀ), ਜੋ ਕਿ 80% ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲੈਂਗੀਓਕਾਰਕੀਨੋਮਾ।

## ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨ 
ਗਲੋਬਲ ਤੌਰ 'ਤੇ, 2010 ਤੱਕ, ਜਿਗਰ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 1990 ਵਿੱਚ 460,000 ਮੌਤਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 754,000 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਫੇਫੜੇ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਦੇ 7% ਰੋਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ 5ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਕੈਂਸਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 340,000 ਹੈਪਾਟਾਇਟਿਸ ਬੀ ਦੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਨ, 196,000 ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਸੀ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਨ ਅਤੇ 150,000 ਅਲਕੋਹਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਨ। ਐੱਚ.ਸੀ.ਸੀ., ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਰੂਪ, ਖਟਕਣ ਵਾਲੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵੰਡ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
### ਭਾਰਤ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਹੈਪੇਟੋਸੈਲੂਲਰ ਕਾਰਸਿਨੋਮਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 4.1 ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ 1.2 ਪ੍ਰਤੀ 100,000। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ 40 ਤੋਂ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
### ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ
ਜਿਗਰ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕੈਂਸਰ ਹੈ (2011 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 4,300 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਜਿਗਰ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਸੀ), ਅਤੇ ਇਹ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦਾ 12ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ (2012 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 4,500 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ)।
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Liver Cancer  at Johns Hopkins University
* Liver cancer at Mayo Clinic
* Liver cancer information from Cancer Research UK

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਗਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਬੈਂਨਾਪੋਲ

**ਬੇਨਾਪੋਲ** ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਯਸ਼ੋਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਸ਼ਰਸ਼ਾ ਉਪਾਜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਹੈ. ਭਾਰਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਸਲੀਬ ਕਸਟਮ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (1971 ਤੱਕ 1947 ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਰੋਤ), ਲੋਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤ / ਜ਼ਮੀਨ ਪੋਰਟ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਸਟਮ ਦੁਆਰਾ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ. ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟੁੱਟਣ ਸਤੰਬਰ L965 ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ (ਇਸ ਵਾਰ, ਆਧੁਨਿਕ-ਦਿਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ) ਰੇਲਵੇ ਲਿੰਕ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. 1990 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਪਾਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਨੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ. ਅਪ੍ਰੈਲ 1971 ਵਿਚ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਟ, ਯਾਸੌਰ, ਖੁਲਨਾ, ਬਾਰੀਸਾਲ, ਫਰੀਦਪੁਰ ਅਤੇ ਪਾਟਖਲੀ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. ਮਈ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ. ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨੋਪਾਲ ਸੈਕਟਰ 8 ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ. ਬੈਂਨਾਪੋਲ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਪੋਰਟ ਹੈ
## ਕਸਟਮ
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼-ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ, ਬੇਂਗਲੋਸ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੈੱਕਪੋਸਟ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਭੂਮੀ ਪੋਰਟ ਅਥਾਰਟੀ (ਬੀ.ਐਲ.ਪੀ.ਏ.) ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਂਪਾਲ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਪਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਣਨੀਤਕ ਨੁਕਤਾ ਹੈ. ਲੈਂਡ ਪੋਰਟ ਅਥਾਰਿਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕੁੱਲ ਆਯਾਤ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 90 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬੇਂਪੋਲ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ. ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਂਨਾਪੋਲ ਜ਼ਮੀਨ ਪੋਰਟ ਇੱਕ ਜ਼ਮੀਨ ਕਸਟਮ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਵਾਲੀਅਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਵਧ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਸਟਮਜ਼ ਡਿਵੀਜ਼ਨ (1984) ਅਤੇ ਕਸਟਮ ਹਾਊਸ (1997) ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ. 2009 ਵਿੱਚ, ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਅਬੁਲ ਮਾਲ ਅਬਦੁਲ ਮੁਹਿਤ ਨੇ ਬੇਨਪੋਲ ਕਸਟਮਜ਼ ਅਤੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਜਾਂਚ ਪੋਸਟ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ. 2009 ਤਕ, 9 ਅਫਸਰ ਅਤੇ 134 ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਮੇਤ 143 ਕਰਮਚਾਰੀ BayPole ਜ਼ਮੀਨ ਪੋਰਟ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 1996-97 ਵਿੱਚ ਬੇਨਾਪੋਲ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੋਂ ਮਾਲੀਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ 5 ਬਿਲੀਅਨ ਰੁਪਿਆ ਸੀ, ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ 8.50 ਬਿਲੀਅਨ ਰੁਪਿਆ ਹੈ ਬੇਨੇਪੋਲ ਲੈਂਡ ਪੋਰਟ ਭਾਰਤੀ ਬਰਾਮਦਕਾਰਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਸਤੇ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣ ਫੀਸਾਂ ਲਈ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ. ਭਾਰਤੀ ਮਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੋਰਟ ਤੇ ਡਿਊਟੀ ਰਿਟੇਜ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਚਲੇ ਬੇਨੇਪੋਲ-ਪੈਟ੍ਰੋਪੋਲ ਬਾਰਡਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੇਟ੍ਰੋਪੋਲ-ਬੇੰਨਪੋਲ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਸਿਰਫ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚਲੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ.
## ਹਵਾਲੇ
ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ

**ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ** (ਜਨਮ 22 ਜੂਨ 1988) ਜ਼ਿਲਾ ਬਰਨਾਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਧੌਲਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਲੇਖਕ ਹੈ।

ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਜਨਮ ਧੌਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ 22 ਜੂਨ 1988 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸ. ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੇ ਪੁਰਖੇ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਇੱਧਰ ਆ ਵਸੇ ਸਨ।ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਜਵਾ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਪਿੰਡ ਭੁਰਥਲਾ ਮੰਡੇਰ (ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ)ਆ ਕੇ ਵਸੇ।ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹਿਰ ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਖੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਾਜਵਾ ਦੇ ਦਾਦਾ ਦੀ ਦੂਰ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਔਲਾਦ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਿੰਡ ਧੌਲਾ ਵਿਖੇ ਆ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ।ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਆਂਢ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਜੀ ਦਾ ਸੀ।10ਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਬਾਰਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਪੱਖੋ ਕਲਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸਕੈਂਡਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਬੀਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਕਾਲ ਡਿਗਰੀ ਕਾਲਜ ਮਸਤੂਆਣਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਮਏ (ਪੰਜਾਬੀ) ਅਤੇ ਐਮਏ (ਇਤਿਹਾਸ) ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀਐਚਡੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸ਼ੌਕ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫੀ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਤੱਕ 12 ਦੇ ਕਰੀਬ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤਾ ਲਈ ਬਣੇ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਗਰੁੱਪ’ ਦੇ ਪਾਸਾਰ ਵਿਚ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਰੋਲ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਧੌਲਾ ਦਾ ਸਾਲ 2019 ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।ਸਾਹਿਤਕ ਦੀ ਚੇਟਕ ਬਾਜਵਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਜੀ ਨੇ ਲਾਈ।

## ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ
ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2006 ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਡਿਗਰੀ ਕਾਲਜ ਮਸਤੂਆਣਾ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖ ਕੇ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਲੇਖਕ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਲੇਖ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ, ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਵਿਚ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲਾ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਬਦਲੇ ਇੰਡੀਅਨ ਪੈਸ਼ਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

### ਰਚਨਾਵਾਂ
* *ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ* (ਨਾਵਲ)
* *ਪਿੱਪਲ ਪੱਤੀਆਂ* (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
*ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ  
* *ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ* (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਭਾਸ਼ਾ `ਚ  ਨਾਵਲ)
*ਸਾਹੇ ਚਿੱਠੀ (ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ) 
* ਟੀਸੀ ਦਾ ਬੇਰ (ਸੰਪਾਦਿਤ)
* ਬਘੇਲੋ ਸਾਧਣੀ (ਸੰਪਾਦਿਤ)
* ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਿਆ ਇੰਗਲੈਂਡ (ਸ਼ਫਰਨਾਮਾ)  

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਬਾਰੂਨ ਨਦੀ

**ਬਾਰੂਨ ਨਦੀ** ਅਰੁਣ ਨਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰੁਨ ਨਦੀ ਨੇਪਾਲ, ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਕੋਸੀ ਨਦੀ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਕਾੰਕੀ ਨਦੀ ਉਬਰਾਜ ਨਦੀ, ਦੁੱਧ ਕੋਸ਼ੀ, ਐਮਾ, ਹਾਂਗਜ਼ੀ, ਇੰਦਰਾਵਟੀ ਨਦੀ ਬਾਗਮਤੀ ਦਰਿਆ, ਕੇਟਰਪਿਲਰ ਨਦੀ, ਲਖਾਂਦੀ ਨਦੀ ਬਿਸਨੁੰਟੀ ਨਦੀ, ਗੰਦੀ ਨਦੀ (ਨਾਰਾਇਨੀ) (ਕਾਲੀ ਗੰਡਕੀ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਪੂਰਬੀ ਰਾਪਟੀ ਦਰਿਆ, ਤਿਸੀਲੀ ਦਰਿਆ, ਸੇਤੀ ਗੰਦੀਕੀ ਨਦੀ ਮਾਰਿਸ਼ੰਗੀ, ਬੁੱਢਾ ਗੰਡੀਕੀ ਦਰਿਆ |
## ਕੋਸੀ ਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
ਕੋਸੀ ਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸਤਾਤਾ ਕੋਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੱਤ ਦਰਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕੋ ਨਦੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਪੂਰਬ-ਮੱਧ ਨੇਪਾਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਦਰਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੋਸੀ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ - ਕੋਸੀ ਨਦੀ, ਕੋਸੀ ਵੋਟਿੰਗ, ਦੁੱਧ ਕੋਸੀ, ਅਰੁਣ ਨਦੀ, ਬਾਰੂਨ ਨਦੀ ਪਹਾੜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਨਦੀ ਚੁਟੂਰਾ ਖੱਡ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ |

## ਕੋਰਸ
ਬਾਰੂਨ ਨਦੀ ਬਾਰੂਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਠ ਵਿੱਚ ਮਕਾਲੂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਤੱਕ ਸ਼ੁਰੂ. ਆਓ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੀਏ ਕਿ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਨਦੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਦੇ ਵਰੁਣ ਨਦੀ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਵਰੁਨ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਚੂਵਾ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਜੈਨਸ਼ਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਨਿੰਬੂ ਦੇ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ |
## ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ
ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਵਰੁਣ ਕੋਠੀ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਤੇ ਵਾਦੀ ਹੈ। ਬਰਡ ਵਾਚਰ ਨਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਪੰਛੀ ਹਨ। ਜੋ ਕਿ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ 'ਤੇ ਪੰਛੀ ਦੇ ਲਈ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਵੱਡੇ ਵਾਦੀ ਜਿੱਥੇ ਲੋਪੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ | ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ (ਅਧਾਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਵੱਡੇ ਬਾਰੂਨ ਵਾਦੀ ਲੋਂਗਮਲੇ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਪੀੜੀ ਦੇ 'ਤੇ ਚਾਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਚਾਹ ਮਾਣ ਮੂਲ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ
ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ

ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ 'ਮਹਿਮਭੱਟ' ਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧੁਨੀ-ਸਿਧਾਤਂ ਦਾ ਮਾਰਮਿਕ ਖੰਡਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰੀਆ ਦੇ ਰੂਪ 'ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ 'ਵਿਅਕਤੀਵਿਵੇਕ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਕੇ ਭੇਦ -ਉਪਭੇਦ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਉਸਦਾ 'ਅਨੁਮਾਨ' 'ਚ ਅੰਤਰਭਾਵ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ-: 
ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਗਿਆਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਇੱਧਰ- ਉੱਧਰ ਬਿਖਰੀ ਹੋਈ ਸਮੱਗਰੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਨੂੰ'ਰਾਜਾਨਕ ' ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਕਸ਼ਮੀਰੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ 'ਸ੍ਰੀਧੈਰਯ' ਤੇ ਗੁਰੂ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਕਵੀ ' ਸ਼ਿਆਮਲ' ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਕ੍ਸ਼ੇਮੇਂਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ' ਸੁਵ੍ਰਿੱਤਤਿਲਕ' ਅਤੇ ' ਔਚਿਤਯਵਿਚਾਰਚਰਚਾ' ਵਿੱਚ 'ਸ਼ਿਆਮਲ 'ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਧ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

‌ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ

। ਪਰ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਦਾ ਸਮਾਂ 1020 - 1050 ਈ: ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਦਾ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਹਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਰੁੱਯਕ ਅਤੇ ਮੰਮਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਕੁੰਤਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ:- 
ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਨੇ 'ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਵੇਕ' ਨਾਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ - ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਕਾਰਨ 'ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਵੇਕ ' ਹੀ ਹੈ।

ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਵੇਕ ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ- ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਸੋਝੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਗਿਆਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਧੁਨੀ ਵਿਰੋਧੀ ਚਿੰਤਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਧੁਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ' ਅਨੁਮਾਨਵਾਦ' ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਅਨੁਸਾਰ ਧੁਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਹੀ ਹੈ।

ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਨੇ ਧ੍ਵਨੀ-ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਰਸ ਅਤੇ ਔਚਿਤਯ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ - ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਔਚਿਤਯ੍ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਰਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਅਨੌਚਿਤਯ੍ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਅਨੌਚਿਤਯ੍ ਦੇ ਵੀ ਅੱਗੋਂ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ - : ਅਰਥ ਅਨੌਚਿਤਯ੍ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਅਨੌਚਿਤਯ੍। ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ 'ਚ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ

ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਮੰਤਵ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ," ਮੈਂ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਭਾਵ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂਂ।

ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਉਕਤ ਗ੍ਰੰਥ 'ਚ ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਅੰਕੜੇ ਤੋਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ 'ਤੱਤਵੋਕਤੀਕੋਸ਼' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਚਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਰਚਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਿਮਰਸ਼ -: 
ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਵੇਕ ' ਤੇ ਇੱਕ ਅਧੂਰਾ ਟੀਕਾ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਿਮਰਸ਼ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਮਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਉਸਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਭਾਵ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।  ਦੂਜੇ ਵਿਮਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਨੁਚਿਤਤਾ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦੋਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤਰੰਗ ਤੇ ਬਹਿਰੰਗ ਦੋ ਭੇਦ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਤੀਜੇ ਵਿਮਰਸ਼ ਵਿੱਚ 'ਧ੍ਵਨਨਿਆਲੋਕ ' ਦੇ 40 ਉਦਾਹਰਣਾ ਦਾ ਅਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੰਤਰਭਾਵ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਵਿਸ਼ੈ ਵਿਅੰਗਾਰਥ ਅਤੇ ਭੇਦ - ਪ੍ਰਭੇਦਸਹਿਤ ਧੁਨੀ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਰਥਾਨੁਮਾਨ ਵਿੱਚ  ਸਮਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ 'ਅਭਿਧਾ' ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧੁਨੀਵਾਦੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਯਮਾਨ - ਅਰਥ (ਵਿਅੰਗਾਰਥ) ਅਨੁਮੇਯ ਹੈ।

ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮਭੱਟ ਨੂੰ ਚਾਹੇ ਸੰਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ - ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰੌੜ ਰਚਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪਦ 'ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਾੜ੍ਹ ਅਧਿਐਨ, ਨਿਆਇਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਨ, ਮੌਲਿਕ ਉਦਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਆਲੋਚਨਾ - ਸ਼ਕਤੀ, ਵਿਚਾਰ - ਸ਼ਕਤੀ, ਤਰਕ - ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਵਿਦਵੱਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।