open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਪੀਟਰ ਜੇ. ਰੈਟਕਲਿੱਫ

**ਸਰ ਪੀਟਰ ਜੌਹਨ ਰੈਟਕਲਿੱਫ,** ਐਫ.ਆਰ.ਐਸ., ਐਫ.ਮੇਡਸਕੀ (ਜਨਮ 14 ਮਈ 1954) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੈਦ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ ਜੋ ਨੈਫਰੋਲੋਜਿਸਟ ਵਜੋਂ ਸਿਖਿਅਤ ਹੈ। ਉਹ ਜੌਨ ਰੈਡਕਲਿਫ ਹਸਪਤਾਲ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਅਤੇ ਨੂਫੀਏਲਡ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਫ਼ ਕਲੀਨੀਕਲ ਮੈਡੀਸਨ 'ਦਾ ਇੱਕ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਡਾਕਟਰ ਸੀ, ਅਤੇ 2016 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਕਲੀਨੀਕਲ ਮੈਡੀਸਨ ਓਫ ਨੁਫੀਏਲਡ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਕ੍ਰਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਖੇ ਕਲੀਨੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਲਡਵਿਗ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਕੈਂਸਰ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਟਾਰਗੇਟ ਡਿਸਕਵਰੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿਖੇ ਅਹੁਦਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।

ਰੈਟਕਲਿਫ ਹਾਈਪੌਕਸੀਆ ਪ੍ਰਤੀ ਸੈਲੂਲਰ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸਨੇ ਵਿਲੀਅਮ ਕੈਲਿਨ ਜੂਨੀਅਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਗ ਐਲ ਸੇਮੇਂਜ਼ਾ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਦਾ 2019 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।

## ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ 
ਰੈਟਕਲਿਫ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਮਈ 1954 ਨੂੰ ਲੈਨਕੇਸ਼ਾਇਰ ਵਿਲੀਅਮ ਰੈਟਕਲਿਫ ਅਤੇ ਐਲੀਸ ਮਾਰਗਰੇਟ ਰੈਟਕਲਿਫ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1965 ਤੋਂ 1972 ਤੱਕ ਲੈਂਕੈਸਟਰ ਰਾਇਲ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ।

ਉਸਨੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਸਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ 1972 ਵਿੱਚ ਗੌਨਵਿਲੇ ਅਤੇ ਕੈਯਸ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁੱਲੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 1978 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਬਾਰਥੋਲੋਮਿਊਜ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਬੀ. ਬੀ.ਚਿਰ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

ਰੈਟਕਲਿਫ ਨੇ ਫਿਰ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਆਕਸੀਜਨਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ। ਉਸਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮਡੀ ਦੀ ਉੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
1990 ਵਿਚ, ਰੈਟਕਲਿਫ ਨੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਹਾਈਪੌਕਸਿਆ ਪ੍ਰਤੀ ਸੈਲੂਲਰ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੈਲਕਮ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1992 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਉਹ ਜੀਕਸ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਰਹੇ। 2002 ਵਿਚ, ਰੈਟਕਲਿਫ ਨੂੰ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਨਫਿਲਡ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿਖੇ ਕਲੀਨੀਕਲ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਨਫੀਲਡ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਰੈਟਕਲਿਫ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਫਿਓਨਾ ਮੈਰੀ ਮੈਕਡੌਗਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਕਨੈਡਾ ਗੇਅਰਡਨਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ (2010) ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਬੁਚਾਨਨ ਮੈਡਲ (2017)

ਮਾਸਰੀ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ (2018) ਵਿਲੀਅਮ ਕੈਲਿਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਗ ਸੇਮੇਂਜ਼ਾ (2019) ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਜ਼ੀਓਲੌਜੀ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜਾਂ ਲਈ ਕਿ ਸੈੱਲ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ।"

ਉਸ ਨੇ ਸੀ, ਨਾਈਟ ਕਲੀਨਿਕਲ ਦਵਾਈ ਸੇਵਾ ਲਈ 2014 ਨਿਊ ਸਾਲ ਆਨਰਜ਼ ਵਿੱਚ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਪਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ

**ਪਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ** (ਜਨਮ 11 ਨਵੰਬਰ 1982; ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਸ਼ੁਕੀਨ ਭਾਰਤੀ ਫ੍ਰੀ ਸਟਾਈਲ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੁਪਰ ਹੈਵੀਵੇਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੀਮਾ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਵਿੱਚ 2002 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ (2002 ਅਤੇ 2006) ਵਿੱਚ 120 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਂਸੀ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ 2004 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭਾਰਤ ਕੌਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਖੇਡ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਚੀਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਚ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਸੁਖਚੈਨ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਐਨ.ਆਈ.ਐਸ. ਪਟਿਆਲਾ ਰੈਸਲਿੰਗ ਕਲੱਬ ਲਈ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ।

ਚੀਮਾ 2002 ਦੇ ਮੈਨਚੈਸਟਰ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਤਕਨੀਕੀ ਉੱਤਮਤਾ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ 120 ਕਿਲੋ ਦੀ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਐਰਿਕ ਕਿਰਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਤੁਰੰਤ ਖੇਡ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੀਮਾ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਤਕ ਆਪਣੀ ਜੱਦੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਬੁਸਾਨ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਗ਼ਮਾ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤਣ ਗਿਆ।

ਏਥਨਜ਼ ਵਿੱਚ 2004 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ, ਚੀਮਾ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ 120 ਕਿੱਲੋ ਵਰਗ ਵਿੱਚ, 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਸੋਫੀਆ, ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਯੋਗਤਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਚਾਂਦੀ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਤਕਨੀਕੀ ਉੱਤਮਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ ਆਰਟਰ ਤੈਮਾਜੋਵ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਾਰ ਦੇ ਓਲੰਪੀਅਨ ਮਾਰੇਕ ਗਰਮੂਲੇਵਿਕਜ਼ (4-6) ਤੋਂ ਦੋ ਸਿੱਧੇ ਮੈਚ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰੀਲੀਮ ਪੂਲ ਦੇ ਤਲ 'ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ ਅੰਤਮ ਸਥਾਨ' ਤੇ ਪੰਦਰਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ।

ਦੋਹਾ, ਕਤਰ ਵਿੱਚ 2006 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਚੀਮਾ ਨੇ 120 ਕਿੱਲੋ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਜ਼ਾਖ ਪਹਿਲਵਾਨ ਮੈਰੀਦ ਮੁਤਾਲੀਮੋਵ ਦੇ ਕੱਟੜ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। 2007 ਵਿੱਚ, ਚੀਮਾ ਨੇ 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਨਿਆਸ ਲਈ ਬੋਲੀ, ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਸੱਤ ਮੈਡਲ (ਇੱਕ ਸੋਨਾ, ਚਾਰ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਦੋ ਕਾਂਸੀ) ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੂਚੀ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕੀਤਾ। ਚੀਮਾ ਆਪਣੇ ਵੇਲੇ ਦਾ ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਹਿੰਦ ਖ਼ਿਤਾਬ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਚੀਨੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ

**ਚੀਨੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ,** ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਸੀ ਜੋ ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ (1912-1949) ਦੀ ਕੌਮਿਨਟਾਂਗ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਚੀਨ ਅਤੇਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 1927 ਅਤੇ 1949 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰੁਕ ਰੁਕ ਕੇ ਚੱਲੀ ਸੀ। ਇਹ ਯੁੱਧ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਅਗਸਤ 1927 ਤੋਂ 1937 ਤੱਕ, ਕੇਐਮਟੀ-ਸੀਪੀਸੀ ਗੱਠਜੋੜ ਉੱਤਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਨ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰ ਲਿਆ। 1937 ਤੋਂ 1945 ਤੱਕ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫਰੰਟ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਿਆ। ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਹਾਰ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੀ ਪੀ ਸੀ ਦਾ 1945–1949 ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉੱਪਰ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਚੀਨ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ 1949 ਵਿੱਚ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਿਲਕ ਆਫ਼ ਚਾਈਨਾ (ਪੀ.ਆਰ.ਸੀ.) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਣਤੰਤਰ ਚੀਨ ਨੂੰ ਤਾਈਵਾਨ ਦੇ ਟਾਪੂ ਤੇ ਸਿਮਟਣਾ ਪਿਆ। ਤਾਇਵਾਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਟਰੇਟ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਪਾਸੀਂ ਦੋਨੋਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਸਥਾਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਰੇੜਕਾ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਾਈਵਾਨ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਚੀਨ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਦੋਵੇਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਚੀਨ ਦੀ ਜਾਇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਧੀ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਜਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ' ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤਾਇਵਾਨ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਟਰੇਟ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਪਾਸੀਂ ਦੋਨੋਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਸਥਾਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਰੇੜਕਾ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਾਈਵਾਨ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਚੀਨ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਦੋਵੇਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਚੀਨ ਦੀ ਜਾਇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਸਿਨਹਾਈ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਪਤਨ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੁਆਨ ਸ਼ਿਕਾਈ ਵਲੋਂ ਚੀਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਨ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਬੇਇੰਗ ਸਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੇਕਿੰਗ ਸੀ। ਯੁਆਨ ਸ਼ਿਕਾਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਾਂਗਕਸ਼ੀਅਨ ਸਮਰਾਟ ਵਜੋਂ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 1916 ਵਿੱਚ ਯੁਆਨ ਸ਼ਿਕਾਈ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਸਾਬਕਾ ਬੇਯਾਂਗ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸਾਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਕੌਮਿਨਟਾਂਗ ਨੇ ਸੁਨ ਯਾਤ ਸਨ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਗੁਆਂਗਜ਼ੂਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਬੇਇੰਗ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਅੰਦੋਲਨ ਕੀਤੇ।
## ਹਵਾਲੇ
ਆਰਥਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

**ਆਰਥਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ** ਦਾ **ਇਤਿਹਾਸ** ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਚਿੰਤਕਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ 21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਕੂਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਦੌਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਿੱਜੀ ਜਾਂ ਜਨਤਕ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਥੌਮਸ ਏਕਿਨਸ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਹੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਚਣ। 

ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਫ਼ਰਕ ਜਿਸ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ, ਤੱਕ ਫਲਸਫੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਰਥਿਕ ਵਿਚਾਰ (500 ਈ. ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ) 
### ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ 
**ਹੇਸੀਓਡ** (750 ਤੋਂ 650 ਈਪੂ ਦੌਰਾਨ ਸਰਗਰਮ, ਇੱਕ ਬਿਓਤੀਅਨ ਹੋਮਰ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਰਚਨਾ ਲਿਖੀ ਸੀ।

### ਚੀਨ 
**ਫੈਨ ਲੀ** (ਤਾਓ ਜ਼ੂ ਗੋਂਗ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) (ਜਨਮ 517 ਈਪੂ), ਜੋ ਰਾਜਾ ਗੌਜੀਅਨ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ, ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ "ਸੁਨਹਿਰੀ" ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।

### ਭਾਰਤ 
ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ **ਚਾਣਕਿਆ** (ਜਨਮ 350 ਈਪੂ) ਨੇ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ *ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ (ਪੁਸਤਕ)*, ਲਿਖੀ ਜੋ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਉਮਦਾ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।

ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਪਣਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਦੇ ਚਾਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਵੇਦ, ਅੰਵਿਕੇਸ਼ਕੀ  (ਸਾਂਖ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਲੋਕਾਯਤਾ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ, ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ (ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਵਰਤਾ)। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ, ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

### ਗ੍ਰੀਕੋ-ਰੋਮਨ ਸੰਸਾਰ 
[right|thumb|131x131px| [ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ|ਪਲਾਟੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ]]
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਐਥਨਜ਼, ਇੱਕ ਉੱਨਤ ਸ਼ਹਿਰ-ਰਾਜ ਸਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸਮਾਜ, ਨੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਭਰੂਣ ਮਾਡਲ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਅੱਜ, **ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ** ਨੂੰ "ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ" ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦਿਲਚਸਪੀ ਮਿਸਰ, ਫਾਰਸ, ਗ੍ਰੀਸ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਈ ਗਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਸਰੀਰ-ਕਿਰਿਆ ਵਿਗਿਆਨ, ਨੀਰੋਸਾਇੰਸ, ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ/ਮਾਨਵਿਕੀ ਦੇ ਹੋਰ ਭਾਗਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਬਾਰਡਰ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਣ ਅਧਿਐਨ ਵਜੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ) ਦੇ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਤ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੋਂ ਮਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਕਾਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਯੋਗਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਿਧਾਂਤ ਵਰਤੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ 1870 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤਕ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਹ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਵੈ-ਚੇਤੰਨ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1879 ਵਿੱਚ, ਲੀਪਜ਼ੀਗ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਵਿਲਹੈਲਮ ਵੁੰਦ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਵੁੰਦ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ *ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ* ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ (ਵੁੰਦ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪੂਰਵਜ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਉਬੇਰਵਾਸਰ (1752-1812) ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 1783 ਵਿੱਚ ਐਂਪੀਰੀਕਲ *ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਰਕ* ਦਾ *ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ* ਕਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਿੰਸਟਰ, ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰਮਨ ਐਬਿੰਗਹੌਸ (ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਮੋਢੀ), ਵਿਲੀਅਮ ਜੇਮਜ਼ (ਪ੍ਰੈਗਮੈਟਿਜ਼ਮ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਪਿਤਾ), ਅਤੇ ਇਵਾਨ ਪਾਵਲੋਵ (ਜਿਸ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਜੀ ਸਟੇਨਲੇ ਹਾਲ ਨੇ 1880 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੈਡਾਗਜੀ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ। 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜੌਨ ਡੇਵੀ ਦਾ ਵਿਦਿਅਕ ਸਿਧਾਂਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਣ ਸੀ। 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹਿਊਗੋ ਮਿੰਸਟਰਬਰਗ ਨੇ ਉਦਯੋਗ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਲਾਈਟਨਰ ਵਿਟਮਰ ਨੇ 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲੀਨਿਕ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜੇਮਜ਼ ਮੈਕਕੀਨ ਕੈਟੇਲ ਨੇ 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੀਖਿਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਗੈਲਟਨ ਦੇ ਮਾਨਵ-ਮਾਪਕ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲਿਆ। ਵੀਏਨਾ ਵਿੱਚ, ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਿਗਮੰਡ ਫ੍ਰਾਇਡ ਨੇ ਮਨ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਪਹੁੰਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
1989 ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ

**1989 ਦੇ** ਇਨਕਲਾਬ 1980 ਵਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿੱਚ 1990 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਮਿ ਊਨਿਸਟ ਰਾਜ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਅਵਧੀ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ **ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦੀ ਖਿਜਾਂ** ਜਾਂ **ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ** ਦੀ **ਪਤਝੜ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ **ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ** ਦੀ ਬਹਾਰ ਪਦ ਜੋ ਬਹੁਤ ਵਾਰ 1848 ਦੇ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੰਪੂਰਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 1989 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ  ਅਤੇ ਇਹ ਹੰਗਰੀ, ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨੀ, ਬੁਲਗਾਰੀਆ, ਚੈਕੋਸਲੋਵਾਕੀਆ ਅਤੇ ਰੋਮਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ ਸਿਵਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ, ਜੋ ਇਕ-ਪਾਰਟੀ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਨਤਕ ਵਿਰੋਧ ਪਰਗਟਾ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰੋਮਾਨੀਆ ਇਕੋ ਇੱਕ ਪੂਰਬੀ ਬਲਾਕ ਦੇਸ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਹਿੰਸਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਤਿਆਨਮਿਨ ਚੌਕ (ਅਪ੍ਰੈਲ – ਜੂਨ 1989) ਵਿਚ ਹੋਏ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ, ਪਰ ਉਸ ਵਿਰੋਧ ਦੌਰਾਨ ਹਿੰਮਤ ਭੜਕਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। 4 ਜੂਨ 1989 ਨੂੰ, ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਏਕਤਾ ਨੇ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ 1989 ਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਟ ਹਕੂਮਤ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਢਹਿਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਜੂਨ 1989 ਵਿਚ, ਹੰਗਰੀ ਨੇ ਭੌਤਿਕ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਰਦੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨ ਨਿਕਲ ਗਏ, ਜਿਸਨੇ ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਲਾਈਪਸਿਸ਼ ਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੰਬਰ 1989 ਵਿੱਚ ਬਰਲਿਨ ਦੀਵਾਰ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਪੁਨਰਏਕੀਕਰਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਦਸੰਬਰ 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਨਵੇਂ ਦੇਸ਼ ( ਅਰਮੀਨੀਆ, ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ, ਬੇਲਾਰੂਸ, ਜਾਰਜੀਆ, ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ, ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ, ਮਾਲਡੋਵਾ, ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ, ਤੁਰਕਮੇਨਸਤਾਨ, ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਅਤੇ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ) ਬਣੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਲਟਿਕ ਰਾਜਾਂ ( ਐਸਟੋਨੀਆ, ਲਾਤਵੀਆ ਅਤੇ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ) ਨੇ ਸਤੰਬਰ 1991 ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ, ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਦਸੰਬਰ 1991 ਵਿੱਚ ਰਸ਼ੀਅਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਲਬਾਨੀਆ ਅਤੇ ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ ਨੇ 1990 ਅਤੇ 1992 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। 1992 ਤਕ, ਯੁਗੋਸਲਾਵੀਆ ਪੰਜ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰਾਜਾਂ, ਭਾਵ ਬੋਸਨੀਆ ਅਤੇ ਹਰਜ਼ੇਗੋਵਿਨਾ, ਕਰੋਸ਼ੀਆ, ਮੈਸੇਡੋਨੀਆ, ਸਲੋਵੇਨੀਆ ਅਤੇ ਸੰਘੀ ਰਿਪਬਲਿਕ ਆਫ ਯੁਗੋਸਲਾਵੀਆ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਸਰਬੀਆ ਅਤੇ ਮੋਂਟੇਨੇਗਰੋ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਖੀਰ 2006 ਵਿੱਚ ਦੋ ਰਾਜਾਂ, ਸਰਬੀਆ ਅਤੇ ਮੋਂਟੇਨੇਗਰੋ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਬੀਆ 2008 ਵਿੱਚ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਾਜ ਕੋਸੋਵੋ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਫੇਰ ਦੁਫਾੜ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਚੈਕੋਸਲੋਵਾਕੀਆ ਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੈਕ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਸਲੋਵਾਕੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੰਬੋਡੀਆ (1991), ਈਥੋਪੀਆ (1990), ਮੰਗੋਲੀਆ (ਜਿਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਰਕਾਰ ਚੁਣ ਲਈ ਸੀ ਸੰਨ 1996 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਚਲਾਇਆ ਸੀ) ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਯਮਨ (1990) ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਨਾਲੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਲਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੂੰਜੀਵਾਦ
ਮਿਸ਼ੇਲ ਮੇਅਰ

**ਮਿਸ਼ੇਲ ਗੁਸਤਾਵੇ ਇਡੋਯਾਰਡ ਮੇਅਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Michel Gustave Édouard Mayor**; ਜਨਮ 12 ਜਨਵਰੀ 1942) ਇੱਕ ਸਵਿੱਸ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਨੇਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ 2007 ਵਿਚ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਜੇਨੇਵਾ ਦੇ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਵਿਚ ਇਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਦੇ ਤੌਰ' ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਜਿਮ ਪੀਬਲਜ਼ ਅਤੇ ਡਿਡੀਅਰ ਕੋਇਲੋਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ 2019 ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਸਹਿ-ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹਨ, 2010 ਵਿਕਟਰ ਅੰਬਰਟਸੁਮੀਅਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਤੇ 2015 ਦੇ ਕਿਯੋ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਜੇਤੂ ਹਨ। 

1995 ਵਿਚ ਡਿਡੀਅਰ ਕੋਇਲੋਜ਼ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸਨੇ 51 ਪੇਗਾਸੀ ਬੀ (ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਤਾਰਾ), 51 ਪੇਗਾਸੀ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਅਸਾਧਾਰਣ ਗ੍ਰਹਿ ਲੱਭਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ 2019 ਦਾ "ਇੱਕ ਸੂਰਜੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਤਾਰੇ ਦੀ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਐਕਸੋ ਪਲੇਨਟ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ" ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਖੋਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ, ਮੇਅਰ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਕਦੀ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਐਕਸਪੋਲੇਨੈਟਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ “ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ… ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਐਕਸੋਪਲੇਨੇਟਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਚਾਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲੋਂ ਹੁਣ ਵਧੇਰੇ ਵਿਹਾਰਕ ਵਿਚਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। 

ਮੇਅਰ ਨੇ ਲੌਸਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (1966) ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਐਮਐਸ ਅਤੇ ਜਨੇਵਾ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ (1971) ਤੋਂ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਥੀਸਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਲੇਖ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ "ਸੌਰ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਣਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ: ਗੈਲੇਕਟਿਕ ਸਰਪਲ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਵਤ ਸੰਬੰਧ" ਹੈ। ਉਹ 1971 ਵਿੱਚ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਐਸਟ੍ਰੋਨਮੀ ਵਿੱਚ ਖੋਜਕਰਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਉੱਤਰੀ ਚਿਲੀ ਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੱਖਣੀ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ (ਈ.ਐਸ.ਓ.) ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਖੇ ਸੈਬਾਟਿਕਲ ਸਮੈਸਟਰ ਬਿਤਾਏ। 

## ਕਰੀਅਰ 
1971–84 ਤੋਂ ਮੇਅਰ ਨੇ ਜਿਨੀਵਾ ਦੇ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਵਿਖੇ ਰਿਸਰਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਜੀਨੇਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਘਰ ਹੈ. ਉਹ 1984 ਵਿਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣੇ। 1988 ਵਿਚ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, 2007 ਵਿਚ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਤਕ ਉਹ ਇਕ ਅਹੁਦਾ ਰਿਹਾ. ਮੇਅਰ 1998 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਅਬਸਰਵੇਟਰੀ ਆਫ ਜਿਨੇਵਾ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਜੇਨੀਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। 

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
1998 ਵਿੱਚ, ਮੇਅਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਸਵਿਸ ਮਾਰਸੈਲ ਬੇਨੋਇਸਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2003 ਤੱਕ, ਉਹ ਟਰੱਸਟੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਸੋਸਾਇਟੀ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਡੀ ਫਰਾਂਸ (ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਸਟ੍ਰੋਨੋਮਿਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸ ਜੂਲੇਸ ਜਾਨਸਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 

2000 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬਾਲਜ਼ਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਐਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਮੈਡਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 2005 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜਿਓਫਰੀ ਮਾਰਸੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਮੇਅਰ ਨੂੰ 2004 ਵਿਚ ਫਰੈਂਚ ਫੌਜ ਦੀ ਇਕ ਲੜਾਈ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਐਮ. ਸਟੈਨਲੇ ਵਿਟਿੰਗਹਮ

**ਮਾਈਕਲ ਸਟੈਨਲੇ ਵਿਟਿੰਗਹਮ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Michael Stanley Whittingham;** 22 ਦਸੰਬਰ 1941) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ - ਅਮਰੀਕੀ ਕੈਮਿਸਟ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿੰਗਹੈਮਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਟੇਟ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ ਮਟੀਰੀਅਲ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਵ੍ਹਾਈਟਿੰਗਮ ਲਿਥੀਅਮ ਬੈਟਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਕਲੇਸ਼ਨ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਜ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੀਚਾਰਜ ਹੋਣ ਯੋਗ ਬੈਟਰੀਆਂ ਲਈ ਅੰਤਰ-ਕਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਚ ਪਾਵਰ ਘਣਤਾ, ਅਤਿ ਉਲਟ ਲੀਥੀਅਮ ਬੈਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸੰਕਲਪ 'ਤੇ ਅਸਲ ਪੇਟੈਂਟਸ ਰੱਖੇ ਹਨ. ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਰੀਚਾਰਜਬਲ ਲਿਥੀਅਮ ਆਇਨ ਬੈਟਰੀ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ, 1977 ਵਿੱਚ ਪੇਟੈਂਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਐਕਸਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਲਿਥੀਅਮ ਬੈਟਰੀ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਦੂਜੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਰੀਚਾਰਜ ਹੋਣ ਯੋਗ ਲਿਥੀਅਮ ਬੈਟਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪਿਤਾ ਹੈ।

## ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਵ੍ਹਾਈਟਿੰਗਮ ਦਾ ਜਨਮ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਨਾਟਿੰਘਮ ਵਿੱਚ 22 ਦਸੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਆਕਸਫੋਰਡ ਦੇ ਨਿਊ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ 1951-1960 ਤੱਕ ਲਿੰਕਨਸ਼ਾਟ ਦੇ ਸਟੈਮਫੋਰਡ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀਏ(1964), ਐਮ.ਏ.(1967), ਅਤੇ ਡੀ.ਫਿਲ.(1968) ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵ੍ਹਾਈਟਿੰਗਮ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਐਕਸਨ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ 16 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬਿੰਗਹੈਮਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਲੰਬਬਰਗਰ ਲਈ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ।

1994 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਖੋਜ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸਟੈਨਲੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਓਸਵੇਗੋ ਦੀ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿਖੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਜਾਰਜੀਨਾ ਵਿਟਿੰਗਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਜੇਮਜ਼ ਪੀ. ਐਲੀਸਨ

**ਜੇਮਜ਼ ਪੈਟਰਿਕ ਐਲੀਸਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **James Patrick Allison**; 7 ਅਗਸਤ, 1948 ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਇਮਯੂਨੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹੈ, ਜੋ ਟੈਕਸਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਐਮਡੀ ਐਂਡਰਸਨ ਕੈਂਸਰ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਇਮਿਊਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਕੁਰਸੀ ਅਤੇ ਇਮਿਊਨੋਥੈਰੇਪੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। 

ਉਸਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਕੈਂਸਰਾਂ ਲਈ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਇਲਾਜ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਕੈਂਸਰ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਸੀ.ਆਰ.ਆਈ.) ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਟੀ-ਸੈੱਲ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ, ਟਿਊਮਰ ਇਮਿਊਨੋਥੈਰੇਪੀ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੁਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਟੀ-ਸੈੱਲ ਐਂਟੀਜੇਨ ਰੀਸੈਪਟਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਲਾਈਫ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਰੇਕਥ੍ਰੂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਤਸੁਕੂ ਹੋਨਜੋ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। 

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਐਲੀਸਨ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਅਗਸਤ 1948 ਨੂੰ ਐਲੀਸ, ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਾਂਸਟੇਂਸ ਕਾਲੂਲਾ (ਲਿਨ) ਅਤੇ ਐਲਬਰਟ ਮਰਫੀ ਐਲੀਸਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ 8 ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਗਣਿਤ ਅਧਿਆਪਕ ਦੁਆਰਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ, ਟੈਕਸਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਔਸਟਿਨ ਵਿਖੇ ਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਐਨ.ਐਸ.ਐਫ. ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ-ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਬਿਤਾਉਣਾ ਅਤੇ ਐਲੀਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਕੋਰਸ ਦੁਆਰਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਐਲੀਸਨ ਨੇ ਬੀ.ਐੱਸ. 1969 ਵਿਚ ਟੈਕਸਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਔਸਟਿਨ ਤੋਂ ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਡੈਲਟਾ ਕੱਪਾ ਐਪਸਿਲਨ ਫ੍ਰੈਟੀਰਿਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਜੀ. ਬੈਰੀ ਕਿੱਟੋ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ, ਯੂਟੀ ਆਸਟਿਨ ਤੋਂ, 1973 ਵਿਚ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਐਲੀਸਨ ਨੇ 1969 ਵਿਚ ਮਲਿੰਡਾ ਬੇਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਬੇਟਾ, ਰਾਬਰਟ ਐਲੀਸਨ, 1990 ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ, 2018 ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿਚ ਇਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਹੈ। ਐਲੀਸਨ ਅਤੇ ਮਲਿੰਡਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ 2012 ਵਿਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਐਲੀਸਨ ਨੇ 2004 ਵਿਚ ਡਾ. ਲੋਇਡ ਓਲਡ ਰਾਹੀਂ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਦੇ ਐਮ.ਡੀ. ਪਦਮਨੀ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਐਲੀਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਬਣੇ ਅਤੇ 10 ਸਾਲ ਬਾਅਦ 2014 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਐਲੀਸਨ ਥਾਲੀਆ ਸ਼ਰਮਾ ਪਰਸੌਦ, ਅਵਨੀ ਸ਼ਰਮਾ ਪਰਸੌਦ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣੀ ਸ਼ਰਮਾ ਪਰਸੌਦ ਦੇ ਮਤਰੇਏ ਪਿਤਾ ਹਨ।

ਐਲੀਸਨ ਦੀ ਮਾਂ ਲਿੰਫੋਮਾ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ 11 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸਟੇਟ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ 2005 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 

ਉਹ ਇਮਿਊਨੋਲੋਜਿਸਟਸ ਅਤੇ ਓਨਕੋਲੋਜਿਸਟਸ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੈਕ ਪੁਆਇੰਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੇ ਬਲੂਜ਼ ਬੈਂਡ ਲਈ ਹਾਰਮੋਨਿਕਾ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਸਥਾਨਕ ਬੈਂਡ ਨਾਲ ਵੀ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੈਕਮੇਟਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਜੀਮ ਚੀਨੀ ਕਾਲ਼

**ਅਜੀਮ ਚੀਨੀ ਕਾਲ਼** (, "ਕਾਲ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ") ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਆਫ ਚਾਈਨਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1959 ਅਤੇ 1961 ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਇੱਕ ਦੌਰ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਕਾਲ਼ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸੀ। ਚੇਅਰਮੈਨ ਮਾਓ ਤਸੇ-ਤੁੰਗ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੇ ਕਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।ਭੁੱਖਮਰੀ ਕਾਰਨ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਕਰੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 
ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕਾਲ਼ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕਈ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚੀਨ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ "ਅਜ਼ੀਮ ਕਾਲ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ () ਚੀਨ ਦੀ ਲੋਕ ਗਣਤੰਤਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ "ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ" ਕਿਹਾ (), ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ "ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ" () ਕਿਹਾ।   .  

## ਮੁੱਢ 
ਵੱਡਾ ਕਾਲ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ, ਆਰਥਿਕ ਕੁਸ਼ਾਸਨ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਮਾਓ ਤਸੇ-ਤੁੰਗ ਨੇ ਖੇਤੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀਅਤ ਤੋਂ ਵਰਜਦੀਆਂ ਸਨ। ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ 'ਤੇ ਥੋਪਿਆ ਗਿਆ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਰਾਜ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਕਾਲਖੰਡ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਾਸ ਹੋਏ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ 1958–1962 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅੱਗੇ ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਯਾਂਗ ਜਿਸ਼ੈਂਗ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 3 ਕਰੋੜ 60 ਲੱਖ ਲੋਕ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜ਼ਿਨ ਮੈਂਗ ਨੈਨਸੀ ਕਿਯਨ ਅਤੇ ਪਿਅਰੇ ਯਾਰੇਦ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਅਮਰਤਿਆ ਸੇਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਲ਼ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕੁਲ ਉਤਪਾਦਨ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਕਾਲ਼ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਵਸੂਲੀ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਵੰਡ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਕਾਲ਼ ਪੈਣ ਦੇ ਉਲਟ, ਅਜਿਹੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਧੇਰੇ ਭੋਜਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਖੁਰਾਕ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਚਕ ਦੀ ਅਨਹੋਂਦ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਕਾਲ਼ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈਆਂ ਅੱਧੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜੇਮਜ਼ ਕੁੰਗ ਅਤੇ ਸ਼ੂਓ ਚੇਨ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਵਸੂਲੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ
ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ ਦਹੀਆ

**ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ ਦਹੀਆ** (ਜਨਮ 15 ਦਸੰਬਰ 1993) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੰਡਨ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ 2012 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ 2012 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਓਲੰਪਿਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਥਲੀਟ ਵੀ ਸੀ।

ਪ੍ਰੋ ਰੈਸਲਿੰਗ ਲੀਗ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਈ, ਉਸਨੂੰ ਓਲਿਵ ਗਲੋਬਲ, ਇੱਕ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਫਰਮ ਨੇ ਖਰੀਦਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹੈਮਰਜ਼ ਕੁਸ਼ਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਵੇਗਾ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ 
ਦਹੀਆ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸੋਨੀਪਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਹਰੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਰੇਂਦਰ ਦਹੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਿਸਾਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਸੰਜੂ ਦਹੀਆ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਦਹੀਆ ਹਨ।

ਅਮਿਤ ਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਧਾਰਨ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ ਸੱਤਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਬੇਅੰਤ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਸਹੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਭੇਜਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੰਸਰਾਜਜੀ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਕੋਚ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਸਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਉਸਨੂੰ ਛਤਰਸਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ।

### 2013 ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਸ 
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਅਮਿਤ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਫ੍ਰੀ ਸਟਾਈਲ 55 ਕਿੱਲੋ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਯਾਂਗ ਕਿਓਂਗ-ਆਈਲ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਵਿੱਚ 1-0, 5-2 ਨਾਲ ਮਾਤ ਦਿੱਤੀ। ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਦੀ ਅਲਵਿਦਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਸੂਲ ਕਾਲੀਯੇਵ ਅਤੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਝਾਂਸੀਦਾਰ ਫੁਮਿਤਾਕਾ ਮੋਰੀਸ਼ਿਤਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।

### 2014 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 
ਅਮਿਤ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਫ੍ਰੀ ਸਟਾਈਲ 57 ਕਿੱਲੋ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ ਈਬਿਕਵੇਮੀਨੋ ਵੇਲਸਨ ਨੂੰ 6-2 ਨਾਲ ਮਾਤ ਦਿੱਤੀ।

### 2014 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ 
ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਦੁਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਫੁਮਿਤਾਕਾ ਮੋਰੀਸ਼ਿਤਾ ਤੋਂ 1: 3 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ।

## ਅਵਾਰਡ 
* ਡੇਵ ਸਕਲਟਜ ਯਾਦਗਾਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ - ਸਿਲਵਰ, 2014

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993
ਜੌਰਜ ਸਮਿੱਥ (ਕੈਮਿਸਟ)

**ਜਾਰਜ ਪੀਅਰਸਨ ਸਮਿੱਥ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **George Pearson Smith**; ਜਨਮ 10 ਮਾਰਚ, 1941) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮਿਸੂਰੀ ਦੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਮਿਸੂਰੀ ਵਿਖੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕਿਊਰੇਟਰਜ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। 

## ਕਰੀਅਰ 
ਕਨੈਟੀਕਟ ਦੇ ਨੌਰਵਾਲਕ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਉਸਨੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੈਵਰਫੋਰਡ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਏਬੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਲੈਬ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਅਤੇ ਇਮਿਊਨੋਲੋਜੀ ਵਿਚ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ (ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਓਲੀਵਰ ਸਮਿੱਥੀਆਂ ਨਾਲ) ਕੋਲੰਬੀਆ, ਮਿਸੂਰੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ 1975 ਵਿਚ ਮਿਸੂਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਡਾਕਘਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1983–1984 ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਲ ਨੂੰ ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਾਬਰਟ ਵੈਬਸਟਰ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 

ਉਹ ਫੇਜ਼ ਡਿਸਪਲੇਅ, ਇੱਕ ਤਕਨੀਕ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਸੀਨ, ਜੋਬੈਕਟੀਰਿਓਫੇਜ ਦੇ ਕੋਟ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਜੀਨ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲਈ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦੇ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਿਥ ਪਹਿਲੀ 1985 ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਪੈੱਪਟਾਇਡ ਤੇ ਫਿਲਾਮੈਂਟਸ ਫੇਜ ਦੇ ਜੀਨ III ਉੱਤੇ ਵਿਆਜ ਦੀ ਪਿਪਟਾਇਡ ਰਲਾ ਕੇ ਦਿਖਾਏ। ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ, ਸਮਿਥ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਮੈਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਯਹੂਦੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਯਹੂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਲੜਕੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਮਿਸਟਵਹਿਡ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਯਹੂਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।" 

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
2000 ਮਿਸੀਰੀ ਕਿਊਰੇਟਰਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ 2001 ਇਲੈਕਟਿਡ ਫੈਲੋ - ਅਮੇਰਿਕਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ (ਏ.ਏ.ਏ.ਐਸ.) 

2007 ਅਮੈਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਪ੍ਰੋਮੇਗਾ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਰਿਸਰਚ ਐਵਾਰਡ ਗ੍ਰੇਗ ਵਿੰਟਰ ਅਤੇ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਅਰਨੋਲਡ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿਚ 2018 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਅਕਾਰੀਸਾਈਡ

**ਐਕਰੀਸਾਈਡਸ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Acaricides**) ਉਹ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਰਚਨੀਡ ਦੇ ਸਬਕਲਾਸ ਅਕਾਰੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟਿੱਕ ਅਤੇ ਮਾਈਟਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਕਰੀਸਾਈਡਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੋੜੀਂਦੀ ਚੋਣਵੀਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 
ਕਈ ਵਾਰ ਖਾਸ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਮੂਹ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ:

* "**ਆਈਕਸੋਡਿਸਾਈਡਜ਼** (Ixodicides)" ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਹਨ ਜੋ ਟਿੱਕਸ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। 
* "**ਮਿਟੀਸਾਈਡਜ਼** (Miticides)" ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਾਇਟਸ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। 
* "**ਸਕਾਬੀਸਾਈਡਸ** (scabicide)" ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੰਗ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਕੋਪਟਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਏਜੰਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 
* ਸ਼ਬਦ "**ਅਰਕਨੀਸਾਈਡਸ** (arachnicide)" ਜਿਆਦਾ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ "ਅਰਾਕੀਨਿਡਸ" ਨੂੰ ਟੀਚਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਏਜੰਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਮਾਇਟ੍ਸ (ਦੇਕਣ) ਇੱਕ ਪੈਰਾਫਾਈਲੈਟਿਕ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਈਟ ਅਤੇ ਟਿੱਕ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਵਿੰਟਰ

**ਸਰ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਪੌਲ ਵਿੰਟਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Sir Gregory Paul Winter**; ਜਨਮ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1951) ਇੱਕ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ-ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਨੋਕਲੌਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਦੇ ਉਪਚਾਰਕ ਉਪਯੋਗਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਖੋਜ ਕਰੀਅਰ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿਖੇ ਐਮਆਰਸੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਆਫ਼ ਅਣੂ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਅਤੇ ਐਮਆਰਸੀ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਖੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। 

ਉਸਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਮਨੁੱਖੀਕਰਨ ਦੀ ਕਾਢ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (1986) ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੇਜ਼ ਡਿਸਪਲੇਅ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖੀ ਉਪਚਾਰ ਲਈ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਚੂਹੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਉਪਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਊਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦਿੱਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਲਈ ਵਿੰਟਰ ਨੂੰ ਜਾਰਜ ਸਮਿਥ ਅਤੇ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਅਰਨੋਲਡ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿਚ 2018 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਉਹ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਦਾ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 2 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਦਾ ਮਾਸਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2006 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2011 ਤੱਕ, ਉਹ ਅਣੂ ਬਾਇਓਲਾਜੀ, ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, 2007 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ 1994 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਨਿਊਕਲੀਕ ਐਸਿਡਜ਼ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ। ਉਹ 1990 ਤੋਂ ਐਮ.ਆਰ.ਸੀ. ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ। 

## ਪੜ੍ਹਾਈ 
ਵਿੰਟਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਇਲ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ, ਨਿਊਕੈਸਲ ਓਲ ਟਾਇਨ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ 1973 ਵਿਚ ਕੈਂਬਰਿਜ ਦੇ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਬ੍ਰਾਇਨ ਐਸ ਹਾਰਟਲੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਧੀਨ 1977 ਵਿੱਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ *ਬੈਸੀਲਸ ਸਟਾਰੋਥਰਮੋਫਿਲਸ* ਤੋਂ *ਟਰਾਈਪਟੋਫੈਨੀਲ* ਟੀਆਰਐਨਏ *ਸਿੰਥੇਟੈੱਸ* ਦੇ ਐਮਿਨੋ ਐਸਿਡ ਸੀਨ ਉੱਤੇ ਖੋਜ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਐਮ ਐਲ ਸੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਆਫ਼ ਅਣੂ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਤੋਂ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਵਿੰਟਰ ਨੇ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਚ ਕੀਤੀ। 

### ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
ਵਿੰਟਰ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ (FRS) ਦਾ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ "ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਉਪਚਾਰੀ ਮੋਨੋਕਲੌਨਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮਾਂ, ਅਤੇ ਖੋਜਕਾਰ ਅਤੇ ਉੱਦਮੀ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਬਦਲੇ" ਰਾਇਲ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1994 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੀਲੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਵਿੰਟਰ ਨੂੰ ਜੌਰਜ ਸਮਿੱਥ ਅਤੇ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਅਰਨੋਲਡ ਦੇ ਨਾਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਲਈ ਫੇਜ਼ ਡਿਸਪਲੇਅ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ 3 ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਨੂੰ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਵਿਲੀਅਮ ਨੌਰਡਹੌਸ

thumb|ਵਿਲੀਅਮ ਨੌਰਡਹੌਸ  (2018)
**ਵਿਲੀਅਮ ਡਾਵਬਨੀ ਨੌਰਡਹੌਸ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **William Dawbney Nordhaus**; ਜਨਮ 31 ਮਈ, 1941) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਸਟਰਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਰਥਿਕ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ 2018 ਦੇ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਨੌਰਦੌਸ ਨੂੰ "ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੈਕਰੋ - ਆਰਥਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ" ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 

## ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਨੌਰਦੌਸ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਵਰਬੂਨੀਆ (ਰਿਗਜ਼) ਅਤੇ ਰਾਬਰਟ ਜੇ. ਨੋਰਦੌਸ, ਦੇ ਸੈਂਡਿਆ ਪੀਕ ਟ੍ਰਾਮਵੇ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਐਲਬੂਕਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰੌਬਰਟ ਜੇ. ਨੌਰਦੌਸ ਜਰਮਨ ਦੇ ਇਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਸੀ - ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੈਕਸ ਮੋਰਡ ਨੌਰਦੌਸ (1865–1936) 1883 ਵਿਚ ਪੈਡਰਬਰਨ ਤੋਂ ਆਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਲਬੂਕਰੱਕ ਵਿਚ ਚਾਰਲਸ ਐਲਫਲਡ ਕੰਪਨੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਮੈਨੇਜਰ ਸੀ। 

ਨੋਰਡਹੌਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਫਿਲਿਪਸ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਯੇਲ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1963 ਅਤੇ 1973 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਏ. ਅਤੇ ਐਮ.ਏ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਕੱਲ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਇੰਸਟੀਟੱਟ ਡੀ ਇਟੂਡਜ਼ ਪੋਲੀਟੀਨੇਜ (1962) ਤੋਂ ਇਕ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਅਤੇ ਐਮ.ਆਈ.ਟੀ. (1967) ਤੋਂ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਵੀ ਹੈ। ਉਹ 1970-1971 ਵਿਚ ਕਲੇਰ ਹਾਲ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਦਾ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਲੋ ਸੀ. ਉਹ 1967 ਤੋਂ ਯੇਲ ਵਿਖੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਆਫ ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਧਿਐਨ, ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ 1986–1988 ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਵੋਸਟ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 1992–1993 ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। । ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਉਹ 1972 ਤੋਂ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਉੱਤੇ ਬਰੂਕਿੰਗਜ਼ ਪੈਨਲ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਾਰਟਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, 1977–1979 ਤੱਕ, ਨੌਰਦੌਸ ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਨੌਰਦੌਸ ਨੇ ਬੋਸਟਨ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ 2014 ਅਤੇ 2015 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 

ਨੌਰਦੌਸ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਾਰਬਰਾ ਨਾਲ ਯੇਲ ਚਾਈਲਡ ਸਟੱਡੀ ਸੈਂਟਰ ਵਿਚ ਇਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ, ਕਨੈਟੀਕਟ ਦੇ ਨਿਊ ਹੈਵਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਔਢਾਂ

**ਔਢਾਂ** ਪਿੰਡ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ I ਔਢਾਂ, ਸਿਰਸਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮੰਡੀ ਡੱਬਵਾਲੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ ਨੰਬਰ 9 ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਤਹਿਸੀਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਅਧੀਨ ਹੈ I ਔਢਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜਵਾਹਰ ਨਵੋਦਿਆ ਵਿਦਿਆਲਯ ਵੀ ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ I 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪਰਮੈਥਰਿਨ

**ਪਰਮੇਥਰੀਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Permethrin**), ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ **ਨਿਕਸ** ਬ੍ਰਾਂਡ ਨਾਮ ਹੇਠ ਵਿਕਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਦਵਾਈ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਾਰਸ਼ ਅਤੇ ਜੂਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਕਰੀਮ ਜਾਂ ਲੋਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ' ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਜਾਂ ਮੱਛਰ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਤੇ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। 

ਇਸਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਧੱਫੜ ਅਤੇ ਜਲਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਹੈ, ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜਰੂਰੀ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋਕ ਦੀ ਕੀਮਤ US $0.02 ਪ੍ਰਤੀ ਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ US $0.06 ਪ੍ਰਤੀ ਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਇਲਾਜ ਕੋਰਸ ਲਈ 25 ਡਾਲਰ ਤੋਂ 50 ਡਾਲਰ ਦਾ ਖਰਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

## ਵਰਤੋਂ 
### ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਵਜੋਂ: 
1. ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ, ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ (ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਮਧੂ ਮੱਖੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮਾਰੂ ਹੈ)। 2. ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਪਰਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

3, ਉਦਯੋਗਿਕ/ਘਰੇਲੂ ਕੀਟ ਕੰਟਰੋਲ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। 4. ਉੱਨ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

5. ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਵਿਚ, ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ., ਆਈ.ਐਚ.ਆਰ. ਅਤੇ ਆਈ.ਸੀ.ਏ.ਓ. ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ, ਕਿ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਵਾਨਗੀ, ਉਤਰਨ ਜਾਂ ਉਤਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਡਿਸਇੰਸੈਕਟਡ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

### ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ 
1. ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ (ਕਪੜੇ ਗੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੱਛਰ ਦੇ ਜਾਲ ਅਤੇ ਖੇਤ ਪਹਿਨਣ ਵਿੱਚ): ਪਰਮੀਥਰੀਨ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਰਮੇਥਰੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੀਟ-ਭੰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਨੂੰ ਲੈਂਡਿੰਗ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਹ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਜਾਂ ਮਾਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2. ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੱਖੜ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਲਰ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਵਿਚ (ਕੁੱਤਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਰ ਬਿੱਲੀਆਂ ਨਹੀਂ)। 

3. ਲੱਕੜ (ਟਿੰਬਰ) ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ

### ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕ ਥਾਮ 
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ, ਪਰਮੈਥਰੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕਪਾਹ, ਕਣਕ, ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਚਿਕਨਾਈ ਫਸਲਾਂ ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਕੈਮੀਕਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਕੀੜੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ; ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਇਹ ਲਾਭਕਾਰੀ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ, ਅਤੇ ਜਲ-ਜੀਵਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

## ਬੁਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ 
ਪਰਮੇਥਰਿਨ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚਮੜੀ ਦੀ ਹਲਕੀ ਖਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਜਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘਰੇਲੂ ਰਸਾਇਣ
ਅਲੌਕਿਕ

[thumb|''ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ [ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ'' (1766), ਫ੍ਰਾਂਸੋਆਇਸ ਬਾਊਚਰ ਦੀ ਬਣਾਈ ਪੇਂਟਿੰਗ]]
**ਅਲੌਕਿਕ** ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਝ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਦਾ ਵਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਤ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰੂਹਾਂ ਵਰਗੇ ਅਭੌਤਿਕ ਜੀਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਾਦੂ, ਟੈਲੀਕੇਨੇਸਿਸ, ਪੂਰਵਬੋਧ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਵਰਗੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ, ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਰਗੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤਵਾਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਲੌਕਿਕ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਦੀ ਘਾਟ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਲੌਕਿਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਦੇਹਵਾਦੀ ਰਵੱਈਏ ਤੇ ਡਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਲੌਕਿਕਤਾ ਰਹੱਸਮਈ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਹੋਰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਜਾਂ ਅਲੋਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ।

ਪਦ ਦਾ ਅਰਥ ਇਸ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਪਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਈਸਾਈ ਸਮਝ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਸ ਪਦ ਦਾ ਅਰਥ "ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ, ਜਾਦੂਈ, ਜਾਂ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤੀ ਪ੍ਰਾਣੀ; ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਝ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਚਮਤਕਾਰ, ਅਲੌਕਿਕ "ਜਾਂ" ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕੁਝ; ਗੈਰ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਅਸਾਧਾਰਣ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹਾਨ; ਅਬਨਾਰਮਲ, ਅਸਧਾਰਨ "। ਅਪ੍ਰਚਚਿਤ ਉਪਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ "ਪਰਾਭੌਤਿਕਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਂ ਅਧਿਆਤਮ ਦੇ ਮਸਲੇ ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲਾ" ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਇਕ ਨਾਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ "ਅਲੌਕਿਕ ਜੀਵ" ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਤਿਹਾਸ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats
ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਫੋਸ

**ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਫੋਸ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Triazofos)** ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਆਕਾਰੀਸਾਈਡ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਨੇਮੈਟੀਸਾਈਡ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਫੋਸ 1975 ਤੋਂ ਫੈਡਰਲ ਆਫਿਸ ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਐਂਡ ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਵਿਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੈ ਅਤੇ 31 ਦਸੰਬਰ 2004 ਤੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ (ਕਮਿਸ਼ਨ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ ਨੰ. 2076/2002)। 25 ਜੁਲਾਈ 2003 ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ ਨੰ. 1336/2003 ਅਧੀਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਟ੍ਰੀਆਜ਼ੋਫੋਜ਼ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਬੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਹੋਚਸਟ ਪੇਟੈਂਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਬਾਯਰ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਰੂਪ 
### ਨਿਰਮਾਣ 
**ਟ੍ਰੀਆਜ਼ੋਫੋਸ** ਨੂੰ ਕਈ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 

ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਫੋਸ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਤਰੀਕਾ ਡਾਈਥੋਕਸਾਈਥੀਓਫੋਸਫੋਰੀਅਲ ਕਲੋਰਾਈਡ ਦੇ ਨਾਲ ਐਸੀਟੋਨ ਵਿਚ ਮੁਅੱਤਲ 1-ਫੀਨਾਈਲ -3-ਹਾਈਡ੍ਰੋਸੀ -1 ਐਚ-1,2,4-ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ ਟ੍ਰਾਈਥਾਈਲੈਮਾਈਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ ਪਦਾਰਥ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਇਕ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੋਡੀਅਮ ਸਾਈਨੇਟ, ਫੋਰਮਾਈਡ ਅਤੇ ਓ, ਓ-ਡਾਈਥਾਈਲ ਫਾਸਫੋਰੋਕਲੋਰੀਓਆਇਟ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ, ਸਾਈਨੇਟ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ, ਸੰਘਣੇਪਣ ਅਤੇ ਡੀਹਾਈਡਰੋਕਲੋਰੀਨੇਸ਼ਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਟ੍ਰਾਈਜੋਫੋਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ, ਇੱਕ ਸੁਧਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਧੇਰੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੜਾਅ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਦੇ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਐਸਿਡ ਸਕੈਵੇਂਜਰਜ਼ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ 0, -ਡਾਈਥਲਿਥੀਓਫੋਸਫੋਰੀਅਲ ਕਲੋਰੀਾਈਡ ਅਤੇ ਇਕ ਢੁਕਵੇਂ ਵਿਚ 20-45 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿਚ 0.2% ਤੋਂ 2.0% ਪੜਾਅ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕੈਟਲਿਸਟ ਦੇ ਨਾਲ 1-ਫੀਨਾਈਲ 3-ਹਾਈਡਰੋਕਸ -1, 2, 4-ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਲ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਘੋਲਨ ਵਾਲਾ ਘੋਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ। ਜੈਵਿਕ ਪਰਤ ਤੋਂ ਜੈਵਿਕ ਪਰਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੈਲੀਨ, ਟੋਲਿਊਨ ਮੈਥਲੀਨ ਡਾਈਕਲੋਰਾਇਡ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 92% ਟ੍ਰਾਈਜੋਫੋਸ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰਿਕਵਰੀ ਲਈ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੱਖ ਕਰਨ / ਜੈਵਿਕ ਪਰਤ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੇ ਬਾਅਦ। 

### ਉਪਲਬਧ ਰੂਪ 
ਟ੍ਰੀਆਜ਼ੋਫੋਸ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ; ਇੱਕ ਇਮਲੀਸਿਫਿਏਬਲ ਕਨਸੈਂਟੈਂਟ (40%), ਵੇਟਏਬਲ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ, ਵੈੱਟੇਬਲ ਪਾਊਡਰ (30%), ਅਲਟ੍ਰਾ-ਵੌਲਯੂਮ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ (25%, 40%) ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਨਿਊਲ (5%) ਵੱਖ ਵੱਖ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ 'ਤੇ। 

### ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ 
ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਚੂਹਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸੰਕੇਤ ਝਟਕੇ, ਪੇਟ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਸਕੁਐਟਿੰਗ, ਝਟਕੇਦਾਰ ਸਾਹ, ਲੇਚਰੀਮੇਸ਼ਨ, ਲਾਰ, ਨਮਕੀਨ ਕੜਵੱਲ, ਟੌਨਿਕ ਕੜਵੱਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

1. ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾਪਣ: ਚੂਹਿਆਂ ਅਤੇ ਗਿੰਨੀ-ਸੂਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਫੋਜ਼ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਅਸਰ ਐਲ ਡੀ 50 ਦਾ 26–82 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ/ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਲ 500 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ/ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ ਤੱਕ ਉੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੌਖਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿੰਟਾਂ ਤੋਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖਤਰਨਾਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਫੋਸ ਬਾਰੇ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜਾ।

2. ਜੀਨੋ ਟੋਕਸੀਸਿਟੀ: ਚੂਹੇ ਅਤੇ ਚੂਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇਪਣ ਅਤੇਕਾਰਸਿਨੋਜੀਕਟੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ, ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਫੋਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਸੌਲੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਜਾਂ ਇਕਸਾਰ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

3. ਜਣਨ ਵਸ਼ੈਲਾਪਣ: ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਸ਼ੈਲਾਪਣ ਅਜਿਹੇ ਹਮਲਾਵਰ ਰਵੱਈਆ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖਪਤ ਸਿਰਫ F1 ਮਾਤਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਜਣਨ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇਪਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਜ਼ਹਿਰੀਲਾਪਨ 
ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੇ ਟ੍ਰਾਈਜ਼ੋਫੋਸ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੱਧਰ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੱਧਰ ਦਾ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਮੰਨਣਯੋਗ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਾਖਲਾ 0-0.001 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ / ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰ ਦਾ ਭਾਰ ਹੈ। (ਟੇਬਲ 1 ਦੇਖੋ) 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ
ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ

thumb|ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ
**ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਿਐਨ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ **ਹੈ**, ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਵਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮ ਦੀ ਚਰਚਾ, ਤੁਲਨਾ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਣਾਲੀਬੱਧ, ਇਤਿਹਾਸ-ਅਧਾਰਤ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਪੇਖਾਂ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਕਿ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪਾਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਜਾਂ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ) ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਕਈ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜ - ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਵਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੁਢਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀਡਰਿਕ ਮੈਕਸ ਮੁਲਰ ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਨਲੀਅਸ ਪੀ ਟਿਏਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਅੱਜ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ " ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਧਰਮ " ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੇ **ਵਿਗਿਆਨ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ (ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੱਭੀਆਂ ਗਈਆਂ ਵਿਧੀਗਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਆਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ 1950 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ 1980 ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਮਿਰਸੀਆ ਏਲੀਅਡ) ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਦਵਾਨ ਵਾਲਟਰ ਕੈਪਸ ਨੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ "... ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਵਿੱਚ ...ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ" ਦੱਸਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਕੈਪਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸਦਾ ਦੂਸਰਾ ਉਦੇਸ਼ "ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ" ਨਿਰਧਾਰਤ andੰਗਾਂ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਸੀ। "  ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਦਵਾਨ ਰਾਬਰਟ ਏ ਸੇਗਲ ਨੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ "ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜੋ "ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ", ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਰੁਤਬੇ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਨ ਲਈ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਢੰਗ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਆਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।" 

ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੁਚੀਆਂ ਅਤੇ ਇਰਾਦੇ ਹਨ; ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਧਰਮ ਦੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੂਸਰੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।
 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ
ਸ਼ੈਤਾਨ (ਆਮ)

thumb|ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਕੌਨਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਮੂਜ਼ੀਨਾਵੀਅਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਜਾਂ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦਾ ਬੁੱਤ।
thumb|ਸ਼ਤਾਨ (ਅਜਗਰ; ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ), ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ (ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ) ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਡੰਡਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1377 ਅਤੇ 1382 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੱਧਕਾਲੀ ਫਰੈਂਚ ਐਪੀਕੋਲਿਪਸ ਟੈਪੇਸਟਰੀ ਦਾ ਪੈਨਲ III.40।
thumb|ਰੀਲਾ ਮੱਠ ਤੋਂ ਇੱਕ ਫਰੈਸਕੋ ਵੇਰਵਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੈਂਤਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਦੀ ਦੇ ਮਾਨਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ **ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ** ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਬਾਹਰੀਕਰਨ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਟਿੱਲਤਾ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸੁਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਲੈਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰੇ, ਬੱਸ ਏਨੀ ਗੱਲ ਹੀ ਸਾਂਝੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦੇ ਹਰੇਕ ਕਲਚਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਥਾਣੀ ਇਸ  ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨਾ ਸਾਰਥਕ ਹੈ।

ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮਿਥਿਹਾਸਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਅਲਚਿਆ ਪਲਚਿਆ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂਵ ਇਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਤਾਨ, ਲੂਸੀਫਰ, ਬੀਲਜ਼ਬਬ, ਮੇਫਿਸਤੋਫਲੀਸ - ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਿਫਤਾਂ ਵੀ: ਇਹ, ਨੀਲਾ ਕਾਲਾ, ਜਾਂ ਲਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਿੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਗੈਰਾ ਬਗੈਰਾ। ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਜਦੋਂ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿਗਿਆਪਨ ਅਤੇ ਕੈਂਡੀ ਰੈਪਰਾਂ ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮੁਢ 
ਆਧੁਨਿਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਡੈਵਿਲ ਦੀ ਵਿਓਤਪਤੀ ਮਿਡਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ *devel*, ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ *dēofol*, ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਲਾਤੀਨੀ *diabolus* ਤੋਂ ਜਰਮਨੀ ਰਾਹੀਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯੂਨਾਨੀ *diábolos*, "ਨਿੰਦਕ", ਤੋਂ διαβάλλειν *diabállein,* "ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਨਾ" ਤੋਂ, διά ਡਾਇਆ ", ਪਾਰ, ਵਿੱਚੀਂ" ਤੋਂ ਅਤੇ βάλλειν *bállein,* "ਸੁੱਟਣਾ, ਵਗਾਹ ਮਾਰਨਾ ਤੋਂ" ਹੈ, ਸੰਭਵ ਹੈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ *गुराते,* "ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ" ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 
ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ *ਦ ਡੈਵਿਲ: ਪਰਸੈਪਸ਼ਨਸ ਆਫ ਈਵਿਲ ਫ੍ਰੌਮ ਐਂਟੀਕੁਇਟੀ ਟੂ ਪ੍ਰਾਇਮਿਵ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਐਨਿਟੀ* ਵਿੱਚ ਜੈਫਰੀ ਬਰਟਨ ਰਸਲ ਨੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਅਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ *ਸ਼ੈਤਾਨ* ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਸੀਮਤ - ਜਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ - ਵਰਤੋਂ "ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਟਾਉਣ ਲਈ" ਅਤੇ "ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਲਈ" ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਰਸਲ "ਸ਼ਬਦ *ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੂੰ* ਅਨੇਕ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਬਦੀ ਦੇ ਮਾਨਵੀਕਰਨ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। *ਸ਼ੈਤਾਨ*, ਸ਼ਬਦ ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਅਬਰਾਹਾਮਿਕ ਧਰਮਾਂ ਮੂਰਤੀ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਕਲਪ
ਰੂਹਾਨੀਅਤ

**ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ** ਜਾਂ **ਰੂਹਾਨੀਅਤ** (**spirituality**) ਦਾ ਅਰਥ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੁਤਵਾਜੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਵ-ਰੰਗ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।   [ਨੋਟ 1] 

ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਪੁਨਰ-ਗਠਨ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੂਲ ਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ",  ਜੋ " ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਉੱਤੇ" ਅਧਾਰਿਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਤਵਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।   ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮੁਢਲੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਅੰਦਰ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ  ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਾਲਾਂ  ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਚੌੜੇਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।   

ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੂਜੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਅਨੁਭਵ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਮੋਕਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਧੁਨਿਕ ਵਰਤੋਂ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਯਾਮ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਨੁਭਵ ਦੀ  ਅਤੇ "ਡੂੰਘੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ,   ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਗਠਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,  ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਲੌਕਿਕ (ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਤੋਂ ਪਰੇ) ਦਾ ਖੇਤਰ,  ਨਿਜੀ ਵਿਕਾਸ, ਅੰਤਮ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਰਥ ਦੀ ਭਾਲ    ਧਾਰਮਿਕ ਅਨੁਭਵ,  ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਹਿਲੂ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ। 
[thumb| [ਥੌਮਸ ਐਕੂਆਈਨਸ|ਥੌਮਸ ਏਕਿਨਸ ਨੇ ਚਿੰਤਨ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ]]
[right|thumb| ਚਾਨਣ ਘੇਰੇ ਸਹਿਤ ਖੜ੍ਹਾ ਬੁੱਧ , 1-2 ਸਦੀ ਈਸਵੀ (ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਹਿਲਾਂ), [ਗੰਧਾਰ ਦੀ ਯੂਨਾਨੀ-ਬੋਧੀ ਕਲਾ।  ]]

## ਸ਼ਬਦ-ਨਿਰੁਕਤੀ  
ਆਤਮਾ  ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਵਿਚ ਜੀਵਨਦਾਤਾ ਜਾਂ ਜਾਨ ਦਾ ਅਸੂਲ"। ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਫ੍ਰੈਂਚ ਦੇ ਸ਼ਬਦ *espirit,* ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ *spiritus* (ਆਤਮਾ, ਹਿੰਮਤ, ਜੋਸ਼, ਸਾਹ) ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸੰਬੰਧ *spirare* (ਸਾਹ ਲੈਣ) ਨਾਲ ਹੈ। ਵਲਗੇਟ ਵਿਚ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ *spiritus* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਯੂਨਾਨੀ *pneuma* ਅਤੇ ਇਬਰਾਨੀ *ruach* ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

#### ਸਿੱਖ ਧਰਮ 
[thumb| 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ [ਸਿੱਖ ਰਾਜਾ ]]
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਦਾ ਹੈ:  "ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ... ਦੁਨਿਆਵੀ ਸੰਸਾਰ ਅਨੰਤ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝੀਦਾਰ ਹੈ।"  ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ "ਸਚਿਆਈ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲਤਾ" ਭਰਪੂਰ  "ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਜੀਵਨ" ਨੂੰ ਨਿਰੇ ਅੰਤਰਧਿਆਨ ਜੀਵਨ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਹਾਨੀਅਤ
ਮਾਈਕਲ ਵਾਰਨ ਯੰਗ

**ਮਾਈਕਲ ਵਾਰਨ ਯੰਗ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Michael Warren Young**; ਜਨਮ 28 ਮਾਰਚ 1949) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਸਿਸਟ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ *ਡ੍ਰੋਸੋਫਿਲਾ ਮੇਲਾਨੋਗਾਸਟਰ* ਦੇ ਅੰਦਰ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

ਰੌਕਫੈਲਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੀ ਲੈਬ ਨੇ ਸਰਕਾਡੀਅਨ ਤਾਲਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਘੜੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਖ ਜੀਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰੋਨੋਬਾਇਓਲਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ *ਪੀਰੀਅਡ* ਜੀਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਡਣ ਲਈ ਆਮ ਨੀਂਦ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਯੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵੀ *ਨਿਰੰਤਰ* ਅਤੇ *ਡਬਲਟਾਈਮ* ਜੀਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਲ *ਜੁੜੀ* ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਰਕਾਡੀਅਨ ਤਾਲ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਜੈਫੇਰੀ ਸੀ ਹਾਲ ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਰੋਸਬੈਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ "ਸਰਕਾਡੀਅਨ ਤਾਲ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਣੂ ਵਿਧੀ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਖੋਜਾਂ ਲਈ" ਫਿਜ਼ੀਓਲੋਜੀ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ  ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2017 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਵਿੱਦਿਅਕ ਕੈਰੀਅਰ 
ਯੰਗ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਆੱਸਟਿਨ ਵਿਖੇ ਟੈਕਸਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। *ਡ੍ਰੋਸਫਿਲਾ*  'ਤੇ ਬੁਰਕੇ ਜਡ ਨਾਲ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਯੰਗ 1975 ਵਿਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਟੀ ਵਿਖੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਯੰਗ *ਡ੍ਰੋਸੋਫਿਲਾ* ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਖੋਜ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਗਰੈਜੂਏਟ ਦਾ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਰੋਨ ਕੌਨੋਪਕਾ ਅਤੇ ਸੀਮੌਰ ਬੈਨਜ਼ਰ ਦੀ ਡ੍ਰੋਸੋਫਿਲਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਸਿਰਕੈਡੀਅਨ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਕੰਮ, ਪੀਰੀਅਡ ਜੀਨ ਨੂੰ ਕਲੋਨ ਕਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋਈ। 

ਮਾਈਕਲ ਯੰਗ ਨੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਚ ਅਣੂ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਸੇਬਲ ਤੱਤ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਉਸਨੇ ਡੇਵ ਹੌਗਨੇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁੜ ਡੀਐਨਏ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੌਕੀਫੈਲਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। 1978 ਤੋਂ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਿਹਾ, 1984 ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1988 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਇਆ। 2004 ਵਿੱਚ, ਯੰਗ ਨੂੰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰਿਚਰਡ ਅਤੇ ਜੀਨ ਫਿਸ਼ਰ ਚੇਅਰ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 

## ਅਹੁਦੇ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
* 1978: ਆਂਡਰੇ ਅਤੇ ਬੇਲਾ ਮੇਅਰ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ 
* 2006: ਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲ ਰਿਦਮਜ਼ ਵਿਖੇ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪਿਟੈਂਡਰਿਜ/ਐਸ਼ਚੌਫ ਅਵਾਰਡ 
* 2007: ਅਮੈਰੀਕਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਮਾਈਕ੍ਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਦੇ ਫੈਲੋ  
* 2007: ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ 
* 2009: ਨਿਊਰੋਸਾਈੰਸ ਵਿਚ ਗ੍ਰੂਬਰ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ (ਮਾਈਕਲ ਰੋਸਬੈਸ਼ ਅਤੇ ਜੈਫਰੀ ਸੀ. ਹਾਲ ਨਾਲ) 
* 2011: ਲੂਈਸਾ ਗੌਰਸ ਹੌਰਵਿਟਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ (ਮਾਈਕਲ ਰੋਸਬਾਸ਼ ਅਤੇ ਜੈਫਰੀ ਸੀ. ਹਾਲ ਨਾਲ) 
* 2012: ਮਾਸਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਮਾਈਕਲ ਰੋਸਬਾਸ਼ ਅਤੇ ਜੈਫਰੀ ਸੀ ਹਾਲ ਨਾਲ) 
* 2012: ਕਨੈਡਾ ਗੇਅਰਡਨਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਵਾਰਡ (ਮਾਈਕਲ ਰੋਸਬਾਸ਼ ਅਤੇ ਜੈਫਰੀ ਸੀ ਹਾਲ ਨਾਲ) 
* 2013: ਲਾਈਫ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ (ਮਾਈਕਲ ਰੋਸਬਾਸ਼ ਅਤੇ ਜੈਫਰੀ ਸੀ. ਹਾਲ ਨਾਲ) 
* 2013: ਬਾਇਓਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਵਿਚ ਵਿਲੇ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ (ਮਾਈਕਲ ਰੋਸਬੈਸ਼ ਅਤੇ ਜੈਫਰੀ ਸੀ. ਹਾਲ ਨਾਲ) 
* 2017: ਫਿਜ਼ੀਓਲੋਜੀ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਮਾਈਕਲ ਰੋਸਬਾਸ਼ ਅਤੇ ਜੈਫਰੀ ਸੀ ਹਾਲ ਨਾਲ) 
* 2018: ਅਮੈਰੀਕਨ ਫਿਲਾਸਫੀਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ