ਭਦੌੜ

**ਭਦੌੜ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਭਦੌੜ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫੂਲਕਾ ਸਿਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਬਰਨਾਲਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਭਦੌੜ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਅਲਕੜਾ, ਖੜਕ ਸਿੰਘਵਾਲਾ, ਤਲਵੰਡੀ, ਜੰਗੀਆਣਾ, ਮਾਝੂਕੇ, ਦੀਪਗੜ੍ਹ, ਨੈਣੇਵਾਲਾ, ਸੰਧੂ ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਛੰਨਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਦੌੜ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ।

ਭਦੌੜ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਬਲਕਿ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਰਨਾਲਾ ਵਿੱਚ ਭਦੌੜ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਇਹ ਹਨ।
left|thumb|ਭਦੌੜ ਮੁਖੀਆਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ਵਾਦੀ ਰੁੱਖ
ਭਦੌੜ 1857 ਤੱਕ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਿਆਸਤ ਸੀ, ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਹੱਕ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।, 

ਭਦੌੜ ਫੁਲਕੀਆਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਾਂਝੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਫੂਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਭਦੌੜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿੱਧੂ ਜਾਟ ਹੈ। ਚੌਧਰੀ ਫੂਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮੁਸਲਿਮ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਿਰਾਜ, ਫੂਲ ਅਤੇ ਢਿਪਲੀ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਵਸੇ ਸਨ। ਚੌਧਰੀ ਫੂਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੁੱਨਾ ਸਿੰਘ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਛੋਟੇ (ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹਾਰਾਜਾ) ਲਈ ਭਦੌੜ ਦਾ ਘਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਦੌੜ ਵਿਖੇ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 17 ਸਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣੇ ਅਤੇ ਭਦੌੜ ਰਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੁੱਨਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਅਜੇ ਵੀ ਭਦੌੜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
thumb|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਨਕਸ਼ੇ ਤੋਂ ਭਦੌੜ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਲਗਭਗ 1829-1835।
ਭਦੌੜ ਇਕਲੌਤਾ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਅੱਠ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਨ। ਭਦੌੜ ਫੁਲਕੀਆਂ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ 84 ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਦੌੜ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਦੌੜ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭਦੌੜੀਆ ਅਤੇ ਭਦੌੜੀਆ ਸਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਦੌੜੀਆ ਸ਼ਾਸਕ ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਿਚਰਡ ਕਾਰਨੈਕ ਟੈਂਪਲ ਦੀ *"ਦ ਲੈਜੇਂਡਸ ਆਫ਼ ਦ ਪੰਜਾਬ"* ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਭਦੌੜ ਕਿਲ੍ਹਾ 
ਭਦੌੜ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਭਦੌੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 1693 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਫੂਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ   ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੂਲਕਾ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਮਲਕੀਅਤ, ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਭਦੌਰੀ *ਇੱਟਾਂ* (ਛੋਟੀਆਂ ਇੱਟਾਂ) ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਕਮਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 6 ਫੁੱਟ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਡਾ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ:

* ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਸੀ, ਜੋ ਫਿਰ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਰਨੈਲ ਬਣ ਗਿਆ।
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿਸ-ਸਤਲੁਜ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਸ਼ਨ ਮੀਟਿੰਗਾਂ।
* ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਭਦੌੜ ਦੇ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚਕਾਰ ਚਰਚਾ, ਕੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
* 1857 ਦੀ ਬਗਾਵਤ।
* ਜਦੋਂ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੇ ਪਟਿਆਲੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ। ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਭਦੌੜੀਆ ਮਰਾਠਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।
* ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਫਗਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 66 ਪਿੰਡ ਭਦੌੜ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਏ ਸਨ।
* ਬਰਨਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ।
* ਭਦੌੜ ਦੀ ਬੀਬੀ ਅਤਰ ਕੌਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।
* 1947 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰਜੰਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਥੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
ਭਦੌੜ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 16,818 ਸੀ। ਪੁਰਸ਼ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 53% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 47% ਹਨ। ਭਦੌੜ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 50% ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 57% ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 43% ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਆਬਾਦੀ ਦਾ 13% 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਹਨ। 

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਦੌੜ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਭਦੌੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ 
* ਅਲਕਾਰਾ
* ਖੜਕ ਸਿੰਘਵਾਲਾ (ਬਿਹਲੀ)
* ਤਲਵੰਡੀ
* ਜੰਗੀਆਣਾ
* ਛੰਨਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ
* ਨੈਣੇਵਾਲਾ
* ਸੰਧੂ ਕਲਾਂ
* ਰਾਮਗੜ੍ਹ
* ਮੱਝੂਕੇ
* ਦੀਪਗੜ੍ਹ
* ਸੈਹਣਾ
* ਵਧਾਤਾ
* ਸਲਾਬਤਪੁਰਾ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਫੁਲਕੀਆਂ ਸਰਦਾਰ
* ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ
* ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ
* ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤ
* ਫਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ
* ਮਲੌਦ
* ਕੈਥਲ
* ਸਿਸ-ਸਤਲੁਜ ਰਾਜ

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ