open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਉਪਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ

**ਡਾ. ਉਪਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ** ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। 

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਬੀਬੀ ਤੇਜ ਕੌਰ ਹੈ।  ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਐਮ.ਏ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। 

## ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੈਰੀਅਰ 
ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ।  ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਜਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ *ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਕਾਸ* ਅਤੇ *ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ* ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸਦੀ ਦੂਸਰੀ ਕਿਤਾਬ ਗ਼ੈਰ-ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਕਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਹੈ।  ਉਸਨੂੰ ਮੂਲ ਖੋਜ ਪੱਤਰ *ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ* ਲਈ ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਉਹ 1997 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਿਖਲਾਈ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ, ਹਾਊਸਿੰਗ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ 2002 ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ 2007 ਵਿਚ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ, ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਸਨ। ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਵਿੱਚ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਮੇਟੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਬਲਿਕ ਲੇਖਾ ਕਮੇਟੀ, ਅਨੁਮਾਨ ਕਮੇਟੀ, ਪਬਲਿਕ ਅੰਡਰਟੇਕਿੰਗਜ਼ ਕਮੇਟੀ, ਹਾਊਸ ਕਮੇਟੀ, ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ।  2012 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਉਹ 72 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2019
ਅਨਸੂਇਆ

***ਅਨਸੂਇਆ*** (IAST: Anusūyā, अनसूया "ਦਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ"), ਨੂੰ **ਅਨੂਸੁਇਆ** ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਤਰੀ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਚਿਤਰਕੁਟ ਦੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਨੇਕ ਸੀ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚਮਤਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।

ਉਹ ਦਾਤਾਰਿਆ, ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵਾ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ-ਅਵਤਾਰ, ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੀ, ਗੁੱਸੇਖੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਚੰਦਰਾਤਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਚੰਦਰ ਡੇਵ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਕਰਦਾਮਾ are ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇਵਾਹੁਤੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਕਪਿਲ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ 
*ਅਨਸੂਇਆ* ਦੇ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਨ ਅਤੇ ਸੂਇਆ। ਅਨ ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਗੇਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਇਆ ਦਾ ਮਤਲਬ ਈਰਖਾ ਹੈ। ਅਨੁਸੁਇਆ ਦਾ ਅਰਥ ਦਵੈਤ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ 
ਅਨਸੁਇਆ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। 1957 ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਸਤੀ ਅਨਾਸੁਇਆ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਗਈ। 1957 ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਕਾਦਾਰੁ ਨਾਗਾਭੂਸ਼ਨਮ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਜਲੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਗੁਮਾਦੀ ਵੇਂਕਤੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ ਨੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 1971 ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਏ. ਸੁੱਬਾ ਰਾਓ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।

## ਸੂਚਨਾ 
 The word pativrata used in the above composition should be replaced by the word pativratya because pativrata means a chaste woman who is devoted to her husband and the word pativratya means chastity.Thus the sentence should actually read 'They requested their husbands ... breaking her *pativratya*'.

## ਹਵਾਲੇ 

* *A Dictionary of Hindu Mythology & Religion* by John Dowson

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਛਾਇਆ

*ਛਾਇਆ** ਜਾਂ **ਛਾਯਾ*' (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: छाया, translit.  *Chāyā*,  &#x27;ਪਰਛਾਵਾਂ') ਹਿੰਦੂ ਮੂਰਤ ਜਾਂ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਸੂਰਿਆ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰਨਿਆ (ਸੰਗਿਆ) ਦੀ ਸ਼ੈਡੋ-ਚਿੱਤਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਿਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਛਾਇਆ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਜਨਾ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਛਾਇਆ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਨੀ, ਡਰ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਤਾਪਤੀ ਨਦੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਦੇਵੀ ਤਾਪਤੀ; ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਵਣੀ ਮਨੂ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਸੂਰਬੀਰ 
*ਰਿਗਵੇਦ* ਵਿੱਚ (c. 1200-1000 BCE) ਜੋ ਕਿ ਛਾਇਆ-ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 

Category:Articles containing Sanskrit-language text
Category:Instances of Lang-sa using second unnamed parameter
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ

***ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ*** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਜੋ 2018 ਵਿੱਚ ਆਏ ਗੀਤ ਡਾਇਮੰਡ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ 'ਤੇ
ਕੋਟ ਗੰਗੂਰਾਏ

**ਕੋਟ ਗੰਗੂ ਰਾਏ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 24 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਕੋਟ ਗੰਗੂ ਰਾਏ ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੋਡ 141113 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕ ਘਰ ਕਟਾਣੀ ਕਲਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਕਟਾਨੀ ਕਲਾਂ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਬੋਹਾਪੁਰ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਲੱਲ ਕਲਾਂ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਨੀਲੋਂ ਖੁਰਦ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਹਨ। ਕੋਟ ਗੰਗੂ ਰਾਏਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਤਹਿਸੀਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੋਰਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ, ਲੁਧਿਆਣਾ -2 ਤਹਿਸੀਲ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਖੰਨਾ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ। ਕੋਟ ਗੰਗੂ ਰਾਏ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਖੰਨਾ ਅਤੇ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ  ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਆਹ

**ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਆਹ** ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿਚ, ਕਿਸੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿੱਥੇ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਹ ਕਰਦੇ ਹਨ[ . ਪ੍ਰੇਮ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈI ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦਾ ਇਕੋ ਇੱਕ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੀ

## ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਨਗ ਉਸ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜੋੜੇ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲਿਆ ਦੀ ਮਰਜੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਆਹ ਨਸਲੀ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧਤਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ 1970 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ।

ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਆਹ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਆਹ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਮਝੋਤਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੋ ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਹੈ।

## ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਆਹ ਦੇ ਨਿਯਮ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਆਹ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਜ਼ਤ, ਅਣਖ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਕਈ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਸਲਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਕੁ ਮਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਕਰ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ 868 ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।

## ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਵਰਜਿਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਜੋੜੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਵੱਈ ਸਖਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।. ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਣਖ, ਇੱਜਤ ਕਾਰਨ ਹੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਇਸਲਾਮੀ ਹਿੱਸਾ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਲੱਭਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਦਾਨੂ (ਅਸੁਰ)

**ਦਾਨੂ**, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਆਦਿ ਦੇਵੀ, ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਦਾਨੂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਮੂਲ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਇਦ ਦੇਵਤਾ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵ੍ਰਿਤਰਾ, ਇੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਭਿਆਨਕ ਸੱਪ, ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ।

## ਨਾਂ 
"ਬਾਰਸ਼" ਜਾਂ "ਤਰਲ" ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦਾਨੂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅਵੇਸਟਨ ਦਾਨੂ, "ਨਦੀ" ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਡਾਨ (ਦਰਿਆ), ਦਨੂਬ ਦਰਿਆ, ਦਨੇਈਪਰ, ਦਨੀਏਸਟਰ ਵਰਗੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਾਨੂ ਨਦੀ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ। "ਤਰਲ" ਸ਼ਬਦ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਿਰਪੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਨਾਨਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਦੇਵੀ ਦਾਨੂ, ਇੱਕ ਬਾਲੀਨਿਸ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ
* ਤਿਆਮਤ

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਗਧਾ

thumb|**ਗਧਾ**
**ਗਧਾ** ਜਾਂ **ਖੋਤਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Donkey ਜਾਂ Ass) ਇੱਕ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਜੰਗਲੀ ਗਧੇ, ਇਕੁਸ ਅਫਰੀਕਨਸ (*Equus africanus*) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀ, **ਇਕੁਸ ਅਫਰੀਕਨਸ ਐਸੀਨਸ**, ਜਾਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ, **ਇਕੁਸ ਐਸੀਨਸ** ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਲਗਭਗ 5000–7000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 40 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਧੇ ਹਨ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਘੱਟ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਜਾਂ ਪੈਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਧੇ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗਧੇ ਜਾਂ ਗਧੇ ਪ੍ਰਜਨਨ, ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਨਰ ਗਧਾ ਨੂੰ ਜੈਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਜੈਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਖੱਚਰਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਦਾ ਘੋੜਿਆਂ (ਘੋੜੀਆਂ) ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਰ ਘੋੜੇ (ਸਟਾਲੀਅਨ) ਅਤੇ ਜੈਨੀ ਦਾ ਘੱਟ ਆਮ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਇੱਕ ਹਿੰਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਵਰਤੋਂ 

ਤਸਵੀਰ:Skegness4web.jpg|alt=Classic British seaside donkeys in Skegness| ਸਕੈਗਨੇਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਿਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਗਧੇ
ਤਸਵੀਰ:104_Donkeys_in_Tayrona_Park_Colombia.JPG|alt=Pack donkeys in Tayrona National Natural Park in northern Colombia| ਉੱਤਰੀ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਟਾਇਰੋਨਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਨੈਚੁਰਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਗਧਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਕ ਕਰਕੇ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹੋਏ 
ਤਸਵੀਰ:Esel_auf_Ydra.jpg|alt=Donkeys for transport on the island of Hydra| ਹਾਈਡਰਾ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਗਧੇ
ਤਸਵੀਰ:Uyghur_man_on_his_donkey_cart._Kashgar.jpg|alt=Uyghur man on his donkey cart. Kashgar| ਉਇਗਰ ਆਦਮੀ ਆਪਣੀ ਗਧੀ ਗੱਡੀ 'ਤੇ। ਕਸ਼ਗਰ
ਤਸਵੀਰ:Donkey_Equus_asinus_Tanzania_1114_cropped_Nevit.jpg|alt=A donkey in Tanzania.| ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਧਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੇਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Webarchive template wayback links
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ
ਦੇਵਸੇਨਾ

**ਦੇਵਸੇਨਾ** () ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਕਾਰਤਿਕਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮੁਰੂਗਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ-ਭਾਰਤੀ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਦੇਵਯਾਨੀ**, **ਦੇਇਵਾਨੀ** ਜਾਂ **ਦੇਇਯਾਨੀ** ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਸੇਨਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਤਿਕਿਆ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਬਣਿਆ। ਦੇਵੇਸੇਨਾ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਰਤਿਕਿਆ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਵਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦੇਵਸੇਨਾ ਸੁਤੰਤਰ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਮਾਣਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਰਤਿਕਿਆ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਤਿਰੁੱਪਰਨਕੁਨਰਮ ਮੁਰੂਗਨ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੀ ਸਾਇਟ ਹੈ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ 
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇਵੀ *ਦੇਵਸੇਨਾ* ਦਾ ਮਤਲਬ "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ" ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਵਸੇਨਾਪਤੀ ("ਦੇਵਸੇਨਾ ਦਾ ਮਾਲਕ") ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੇਵਸੇਨਾਪਤੀ ਇੱਕ ਪੁਨ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਕਮਾਂਡਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਉਸ ਨੂੰ *ਦੇਇਵਾਨੀ* ਜਾਂ *ਦੇਇਵਯਾਨੀ* (ਤਾਮਿਲ, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ "ਸਵਰਗੀ ਹਾਥੀ") ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਥੀ ਐਰਵਤਾ ਨੇ ਉਭਾਰਿਆ ਸੀ।
thumb|ਇੰਦਰ (ਵਿਚਕਾਰ) ਦੇਵਸੇਨਾ (ਖੱਬੇ) ਨਾਲ ਕਾਰਤਿਕਿਆ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਂਦਿਆਂ

## ਦੰਤਕਥਾ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟ ਹਵਾਲੇ
ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਤਿਕਿਆ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਅਣਵਿਆਹੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰਫ ਦੇਵਸੇਨਾ ਨੂੰ ਕਾਰਤਿਕਿਆ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਦੇਵਤਯ, ਦੇਵਯਾਨੈ (ਦੇਵਸੇਨਾ) ਅਤੇ ਵਾਲੀ ਹਨ। ਦੇਵਸੇਨ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਾਚੀ ਜਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੰਦਰਾ ਦੀ ਗੋਦ ਲਈ ਧੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਆਈਕਨੋਗ੍ਰਾਫੀ
ਦੇਵਾਨਾਈ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨਾਮ ਦੇ ਇਕ ਚਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ। ਉਹ ਛੇ-ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ-ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕਾਰਤਿਕਿਆ ਦੀ ਖੱਬੀ ਪੱਟ 'ਤੇ ਬੈਠਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇਕ ਬਾਂਹ ਉਸਦੀ ਕਮਰ ਨੂੰ ਫੜਦੀ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਤਸਵੀਰਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਤਿਰੂਪਰੰਕਨਰਮ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣ-ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਮੁਰੂਗਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੈਲੀ ਦੇਵਸੇਨਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਦੱਖਣੀ-ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਮੁਰੂਗਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜੇ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੇਵਸੇਨਾ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਰੰਗਤ ਪੀਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਤਾਜ, ਝੁਮਕੇ, ਹਾਰ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਪਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਬਾਂਹ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਲਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਪੂਜਾ, ਭਗਤੀ
ਮਦੁਰਾਈ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਿਰੂਪਰੰਕੁਨਰਮ ਵਿਚ ਤਿਰੂਪਾਰਕਨਰਮ ਮੁਰੂਗਨ ਮੰਦਰ ਮੁਰਗਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵਯਾਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸਾਥੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਸੂਚਨਾ 

## ਹਵਾਲੇ 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਦੇਵਕੀ

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, **ਦੇਵਕੀ** (देवकी) ਉਗਰਾਸੇਨਾ ਦੀ ਧੀ, ਕਮਸਾ ਦੀ ਭੈਣ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ।

## ਵਿਆਹ 
ਉਸ ਦੇ ਸਵਯੰਬਰ ਦੌਰਾਨ, ਸਿਨੀ ਅਤੇ ਸੋਮਦੱਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਦੋਵਾਂ ਧੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਝਗੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੋਈ। ਸਿਨੀ ਨੇ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਵਾਸੁਦੇਵ ਲਈ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਕੀ ਦੀ ਭੈਣ ਵੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਮਸਾ ਨੇ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਥੁਰਾ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।

## ਮੌਤ 
ਯਾਦੂ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਾਸੂਦੇਵ ਦੇ ਗੁਜਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਕੀ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀਆਂ ਦੂਸਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਰੋਹਿਨੀ, ਭਦਰ ਅਤੇ ਮਦੀਰਾ ਸਮੇਤ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

## ਦੇਵਕੀ ਮੰਦਰ 
ਗੋਆ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੰਸਥਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਭਾਰਤ 'ਚ ਇਕੋ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ

ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ 14 ਜੂਨ 2013 ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਕਲਿਆਣ ਵਿਭਾਗ (ਕੇਰਲ ਦੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਫਰੰਟ (ਯੂਡੀਐਫ)) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਸਰਕੂਲਰ ਵਿਆਹ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਆਹ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਉਮਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਮਹਿਲਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਾਲ ਵਿਆਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਇੱਕ ਸੋਧ ਦੇ ਬਾਅਦ, 28 ਜੂਨ 2013 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰਫ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਰਜਿਸਟਰਡ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਨੌਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਉਮਰ-ਪ੍ਰਤੀਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ (ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ) ਹੈ।
## ਪਿਛੋਕੜ
ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਅਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਆਈਯੂਐਮਐਲ) ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਐਕਟ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੁਸਲਿਮ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੰਟੈਗਰੇਟਿਡ ਚਾਈਲਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਕੀਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ 2012 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਮਲਪੁਰਾੱਮ ਵਿੱਚ 13 ਤੋਂ 18 ਸਾਲ ਦੀ 3,400 ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਹੋਏ, 2,800 ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ। 2008 ਵਿਚ, ਬਾਲ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ 4,955 ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 4,249 ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁਸਲਿਮ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਰਕੂਲਰ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ।
## ਉਦਾਹਰਨਾਂ
ਇੱਕ 28 ਸਾਲਾ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (ਯੂਏਈ) ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ, ਜਸਮ ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਅਬਦੁੱਲਹੱਡ, ਨੇ 13 ਜੂਨ 2013 ਨੂੰ ਮਾਲਪੁਰਾੱਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਇੱਕ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਹਫਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ. ਇੱਕ ਤੀਹਰੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਲ ਵਿਆਹਾਂ 'ਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੇਰਲਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੰਨੂਰ ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰੁਕਵਾ ਦਿੱਤਾ।

## ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ
ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਉਮਰ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਕਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਮੀਰਾ ਸ਼ੰਕਰ

**ਮੀਰਾ ਸ਼ੰਕਰ** (9 ਅਕਤੂਬਰ 1950) 26 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2009 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਦੂਤ ਰਹੇ। ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਜਦੂਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਿਜਯ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇਹਰੂ ਪੰਡਿਤ ਪਹਿਲੀ ਸੀ। 1 ਅਗਸਤ, 2011 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਿਰੁਪਮਾ ਰਾਓ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।

1973 ਬੈਚ ਦੇ ਇੱਕ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ 1991 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੌਨਨ ਸੇਨ ਦੀ ਰਾਜਦੂਤ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਮੀਰਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਨੈਨੀਤਾਲ ਦੇ ਸੇਂਟ ਮਰੀਜ਼ ਕਾਨਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1973 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।

ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ 1985 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1991 ਤੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ 1991 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਵਣਜ ਤੇ ਉਦਯੋਗ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਤਰੀ ਸਹਿਯੋਗ (ਸਾਰਕ) ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ।

2009 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ,ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਰਲਿਨ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਸ਼ੰਕਰ,ਗ. ਸ਼ੰਕਰ ਵਾਜਪੇਈ ਦੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਦੂਤ ਸਨ। 2003 ਵਿੱਚ,ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਡੀਸ਼ਨਲ ਸਕੱਤਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ,ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲੀ।

## ਹੋਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 
ਸ਼ੰਕਰ, ਡਿਊਸ਼ ਬੈਂਕ ਦੇ ਅਲਫ੍ਰੈਡ ਹਰਿਹੀਉਸਨ ਗੈਸਲਸਚੈਫਟ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਜ਼ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗਠਨ ਆਈ.ਟੀ.ਸੀ. ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਵਿਆਹ 1973 ਬੈਚ ਦੇ ਆਈਏਐਸ ਅਫਸਰ ਅਜੈ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਪ੍ਰਿਆ ਹੈ।

## ਵਿਵਾਦ 
ਸ਼ੰਕਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਬਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਜਦੋਂ ਦਸੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਜੈਕਸਨ-ਈਵਰ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਪੇਟ-ਡਾਊਨ ਚੈੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ' ਤੇ ਫਲਾਈ ਜਾਂ ਕੁਇਜ਼ਿੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ 
* ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
* ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਤਾਵਾਸ 
* ਹਰਸ਼ ਵਰਧਨ ਸ਼ਿੰਗਲਾ 
* ਨਵਤੇਜ ਸਰਨਾ

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਦਿਤੀ

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, **ਦਿਤੀ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: दिति) ਇੱਕ ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਰੁਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਰੁਤਸ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਦੈਤਯਾਸ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਸੀ ਜੋ ਕਸ਼ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਇੰਦਰ (ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ) ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਾਲਾ ਜਾਦੂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਗਰਭਵਤੀ ਰੱਖਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਗਰਜ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਲਈ ਇੱਕ ਤੂਫਾਨ ਮਾਰਟਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਭੈਣ ਵੀ ਹੈ। ਦਿਤੀ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਹੈ — ਦਕਸ਼, ਦਾਦੇ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਰਸਮੀ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਪਾਂਚਾਂਜਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਸੱਠ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਕਸ਼ਪ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੀ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਜੈਯਾ ਅਤੇ ਵਿਜਯਾ ਦੇ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਸਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਹਿਰਨਾਕਸ਼ਪ ਸਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਵਰਾਹਾ ਅਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹਿਰਨਾਕਸ਼ਿਪੂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪੁਰਸ਼-ਸ਼ੇਰ, ਨਰਸਿਮਹਾ ਅਵਤਾਰ, ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਂ ਹੋਲੀਕਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੀ ਗਈ। ਦਿਤੀ ਆਮ ਤੌਰ ' ਤੇ ਕਸ਼ਪ ਅਤੇ ਅਦਿੱਤੀ ਲਈ ਮਤਲਬੀ ਅਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਸੀ। ਉਹ ਅਦਿੱਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ (ਅਦਿੱਤੀ ਦੇ ਬੱਚੇ) ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਦਿਤੀ ਦੀ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਉਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* *Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions* () by David Kinsley

## ਹਵਾਲੇ 

## ਬੁੱਕ/ਲੇਖ ਹਵਾਲੇ 
* *Dictionary of Hindu Lore and Legend* ( ) by Anna Dhallapiccola
* TTD Publications.Go to this link to buy 'A Synopsis of Srimad Bhagavatam' for further details.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਸ਼ਾਨੋ ਦੇਵੀ

ਸ਼ਾਨੋ ਦੇਵੀ** (ਜਨਮ 1 ਜੂਨ, 1 9 01) ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਤੋਂ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਦੇਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬੁਲਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ 6 ਦਸੰਬਰ, 1966 ਤੋਂ 17 ਮਾਰਚ, 1967 ਤੱਕ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਬੁਲਾਰੀ (Speaker) ਸੀ, ਅਤੇ 19 ਮਾਰਚ, 1962 ਤੋਂ 31 ਅਕਤੂਬਰ, 1966 ਤਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਸੀ। **

## ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ 
ਦੇਵੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੱਛਮੀ ਹਲਕੇ (1951 ਤੋਂ 1957) ਅਤੇ ਜਗਧ੍ਰੀ ਹਲਕੇ (1962 ਤੋਂ 1966) ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। 1940 ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਅਣਵੰਡੇ ਭਾਰਤ) ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮੁਲਤਾਨ ਨੇ ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ 6000 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। 1946 ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੇ ਵਿਰੋਧੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ 19000 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਉਸੇ ਸੀਟ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। 1951 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਲਗਪਗ 8000 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਬੀ.ਜੇ.ਐਸ. ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੰਦ ਵਿਰੁੱਧ ਜਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 1962 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਐਸ ਦੇ ਇੰਦਰ ਸੈਨ ਨੂੰ  5000 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ  ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਣਵੰਡੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਲਾਲ ਸੈੱਤ ਰਾਮ ਖੰਨਾ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰ ਸਨ। ਦੇਵੀ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮਹਾਂ ਵਿਦਿਆਲਾ , ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜ਼ਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਚੁਣੀ ਗਈ। 6 ਦਸੰਬਰ, 1966 ਨੂੰ ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1901
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀਆਂ
ਮਾਹਲਾ ਖੁਰਦ

**ਮਾਹਲਾ ਖੁਰਦ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੋਗੇ ਤੋ ਕਰੀਬ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮਾਹਲਾ ਖੁਰਦ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 3 ਗੁਰੁਦਵਾਰੇ ਹਨ।

=ਜਨਸੰਖਿਆ==

2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁਲ ਆਬਾਦੀ 2284 ਹੈ ਅਤੇ 445 ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਇਸਤਰੀ ਅਬਾਦੀ 45.2% ਹੈ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 57.0% ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 23.6% ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 0-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 241 ਹੈ ਜੋ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 11% ਹੈ। 0 ਤੋਂ 6 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 134 ਨਰ ਬੱਚੇ ਅਤੇ 107 ਮਹਿਲਾ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 2011 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਲਾ ਖੁਰਦ ਦੇ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 799 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਾਹਲਾ ਖੁਰਦ ਪਿੰਡ ਦਾ ਔਸਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ (826) ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (ਐਸ.ਸੀ.) 31.4% ਬਣਦੀ ਹੈ।
## ਸਿੱਖਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾ
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਸ ਤੋ  ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵੀ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਦੇਵੀ

ਪਾਰਵਤੀ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਵਰਗੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪੂਜਨੀਕ ਹਨ।

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਾਦਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਹਿੰਦੂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ 
ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਦੇਵ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ 2 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਯੁਗ ਦੇ ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵ ਪੁਲਿੰਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਾਰੀ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਮੋਨੀਅਰ-ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ "ਸਵਰਗੀ, ਬ੍ਰਹਮ, ਉੱਤਮਤਾ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਵਸਤਾਂ, ਬੁਲੰਦ, ਚਮਕ" ਹੈ।  ਵਿਉਂਤਪੱਖੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦੇਵੀ ਸ਼ਬਦ ਲਾਤੀਨੀ ਡੇਆ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਥਿਆ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਮਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਿ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪਹਿਲੂ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵੀ ਮਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਪਹਿਲੂ ਹਨ।

### ਰਾਧਾ 
ਰਾਧਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ (ਰੋਸ਼ਨੀ)। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਹਮਰੁਤਬਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੈਵਰਤ ਪੁਰਾਣ ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਦੀ ਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

### ਮਹਾਦੇਵੀ
ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਮਹਾਤਮਾਯ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਦੇਵੀ (ਦੇਵੀ) ਜਾਂ ਮਹਾਦੇਵੀ (ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ) ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਵੀਨਤਾ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਦੇਵਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੂਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ' ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਅਧੀਨ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਿੰਦੂ ਪੰਥਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਦੇਵਤਾ (ਪੁਰਸ਼) ਦੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਸਰਵਉੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਦੇਵੀ, ਮਾਂ ਦੇਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅੰਤਮ ਦੇਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਦੇਵੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਦੇਵੀ ਦਾ ਸਾਥੀ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।

### ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਕਾਲੀ
ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਮੱਧਯੁਗ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਈ, ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ ਪਾਰਬਤੀ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਵਤਾਰ ਨੂੰ ਦੁਰਗਾ ਜਾਂ ਕਾਲੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੁਰਗਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਵੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਮੱਧਯੁਗ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਰਗੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਸੰਕਟ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵੀ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰੀ, ਜਦੋਂ ਬੁਰਾਈ ਅਸੁਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਸਨ। ਨਰ ਦੇਵਤੇ ਬੁਰਾਈ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਯੋਧਾ ਦੇਵੀ, ਪਾਰਵਤੀ, ਉਹ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਜਿੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਦੇਵ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ)
* ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ
* ਸ਼ਕਤੀ ਪੀਠਾਸ
* ਸੌਂਦਰੀਆ ਲਾਹਾਰੀ

## ਹਵਾਲੇ 

### ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* Wangu, Madhu Bazaz (2003). *Images of Indian Goddesses: Myths, Meanings, and Models*. Abhinav Publications, New Delhi, India. .
* Hawley & Wulff (1996), Devi: Goddesses of India , University of California Press, 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Devi: The Great Goddess, An Exhibit  Smithsonian
* Devi: Manifestations and Aspects , The Arthur M. Sackler Gallery and Freer Gallery of Art
* Shrimad Devi Bhagavatam Translation by Swami Vijñanananda
* Devi, a Proto-Indo-European Goddess 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਧੂਮਾਵਤੀ

**ਧੂਮਾਵਤੀ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: धूमावती, Dhūmāvatī, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ "ਧੁਆਂ") ਮਹਾਵਿਦਿਆਸ, ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਦੇਵੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ, ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਧੂਮਾਵਤੀ ਦੇਵੀ, ਹਿੰਦੂ ਬ੍ਰਹਮ ਮਾਤਾ, ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ, ਬਦਸੂਰਤ ਵਿਧਵਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਅਕਸਰ ਘੋੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਇੱਕ ਰੱਥ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਕਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ।

## ਆਰੰਭ 
left|thumb|ਧੁਮਾਵਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਚਿੱਤਰ
ਧੂਮਾਵਤੀ ਦੀ ਮਹਾਵਿਦਿਆ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਂਦ ਹੈ। ਮਹਾਵਿਦਿਆਸ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਗਰੀਬੀ, ਮਾਯੂਸੀ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਡੇਨਯੂਲੂ ਧੂਮਾਵਤੀ ਨੂੰ ਨਿਰ੍ਰਤੀ, ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਬਿਪਤਾ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਅਤੇ ਅਲਕਸ਼ਮੀ, ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਬਿਪਤਾ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨਿਰੀਤੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਿਨਸਲੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੇਵੀ, ਜਏਸਥਾ, ਨੂੰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਮਹਾਵਿਦਿਆ
* ਸੰਤਾ ਮੁਏਰਤੇ

## ਨੋਟਸ 

## ਹਵਾਲੇ 
* 
* 
* 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Dhumavati Sadhana

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਰੂਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਐਕਟ 1955

ਹਿੰਦੂ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ, 1955 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹਿੰਦੂ ਕੋਡ ਬਿੱਲਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਕੰਮ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ: ਹਿੰਦੂ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਐਕਟ (1956), ਹਿੰਦੂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਗਾਰਡੀਅਨਸ਼ਿਪ ਐਕਟ (1956)), ਹਿੰਦੂ ਗੋਦਲੇਪਨ ਅਤੇ ਮੇਨਟੇਨੈਂਸ ਐਕਟ (1956).
## ਉਦੇਸ਼
ਇਸ ਕਨੂੰਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਸੋਧਣਾ ਅਤੇ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਸਸਤ੍ਰਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸੰਸ਼ੋਧਣ ਅਤੇ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਨੇ ਅਲਹਿਦਗੀ ਅਤੇ ਤਲਾਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਲਿਆਇਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਰਮ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਵਲ ਕੋਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਆਈਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
## ਅਨੁਕੂਲਤਾ
ਹਿੰਦੂ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ, 1955 ਦੀ ਧਾਰਾ 2 ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ:

ਇਹ ਐਕਟ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ -
ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਜਾਂ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਰਾਹਾਵੀਵੀ, ਇੱਕ ਲਿੰਗਵਤ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮੋ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਆਰਿਆ ਸਮਾਜ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ;ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਬੋਧੀ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਜੈਨ ਜਾਂ ਸਿੱਖ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਈਸਾਈ, ਪਾਰਸੀ ਜਾਂ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਇਹ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹਿੰਦੂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਸਟਮ ਜਾਂ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਐਕਟ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ।
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਭਾਵ ਬਿੰਦੂ, ਜੈਨ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਈਸਾਈ, ਪਾਰਸੀ ਜਾਂ ਯਹੂਦੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਇਹ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਸਟਮ ਜਾਂ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਹਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਅਜਿਹੀ ਹਿੰਦੂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਹਿੰਦੂ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ -1955 ਦੀ ਧਾਰਾ 8 ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕੋ ਹੀ ਕੰਮਕਾਜੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਜਿਸਟਰਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਇਕ ਆਰਿਆ ਸਮਾਜ ਵਿਆਹ ਜਾਂ ਵਿਵਸਥਿਤ ਵਿਆਹ)। ਸਾਰੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਅਰਜ਼ੀ ਦੀ ਮਿਤੀ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹ ਉਸੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਦਿਨ ਰਜਿਸਟਰਡ ਦੁਆਰਾ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਸਰਪ੍ਰਸਤ
ਹਿੰਦੂ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 6 ਵਿਆਹ ਲਈ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਲਾੜੀ ਲਈ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ: ਪਿਤਾ; ਮਾਂ; ਨਾਨਾ ਦੇ ਦਾਦਾ; ਦਾਨੀ ਦਾਦੀ; ਪੂਰੇ ਭਰਾ ਦੁਆਰਾ ਭਰਾ; ਅੱਧੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਰਾ; ਆਦਿ. ਚਾਈਲਡ ਮੈਰਿਜ ਕੰਟ੍ਰੈਂਟਮੈਂਟ ਸੋਧ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1978 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਲਈ ਗਾਰਡੀਅਨਸ਼ਿਪ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਇਹ ਇੱਕ ਸੋਧ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵਿਆਹ ਲਈ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
## ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 8 ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਨਿਯਮ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਿਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵੇਰਵੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਜਿਸਟਰੀ ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਮੈਰਿਜ ਰਜਿਸਟਰ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵਾਜਬ ਸਮੇਂ ਤੇ ਮੁਆਇਨਾ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਬਿਆਨਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਹਾਰੀਤੀ

. Daigo-ji, Kyoto, Japan.]]

**ਹਾਰੀਤੀ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ), ਜਿਸ ਨੂੰ **ਕਿਸ਼ੀਮੋਜਿਨ** (鬼子母 神) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਬੌਧ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਤ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਭੂਤ ਦੋਵੇਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਆਸਾਨ ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਬੇਈਮਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

ਕਈ ਮਿੱਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਸ ਰਾਕਸਸੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿਸ਼ੀਮੋਜਿਨ ਦੀ ਧੀਆਂ ਸਨ।

ਜਾਪਾਨੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿਚ, ਕਿਸ਼ਿਮੋਜਿਨ ਰੂਪ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਰਖਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਇਕ ਔਰਤ ਭੂਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਰਤਮਾਨ ਜਪਾਨੀ ਬੋਧੀ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਹਨ।

## ਆਈਕਨੋਗ੍ਰਾਫੀ
ਹਾਰੀਤੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਯੂਨਾਨੀ ਦੇਵੀ ਟਾਇਚੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗ੍ਰੀਕੋ-ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਫੈਲ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ, ਟਾਇਚੀ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਕੌਰਨੋਕੋਪੀਆ (ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਗ), ਇਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਗੱਬਰਨਕੂਲਮ (ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਰੁੜ), ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਚੱਕਰ ਸੀ; ਉਹ ਚੱਕਰ ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਹਾਰੀਤੀ ਕਮਲ ਸੂਤਰ ਦੇ 26ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਇਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਚੀਰਨ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ। 
ਜਾਪਾਨੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ, ਕਿਸ਼ਿਮੋਜਿਨ ਕੰਨਨ ਦਾ ਇਕ ਪਹਿਲੂ ਹੈ, ਰਹਿਮ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਅਤੇ ਉਹ "ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਦੀ ਬਰੰਜ" ਦੇ ਉਪਕਰਣ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।

## ਬਿਰਤਾਂਤ
ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਰੀਤੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜਗੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰਕਾਸੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਵੀ ਉਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਲਈ ਉਸਨੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 

ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੀੜਤ ਬੱਚਿਆਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ, ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ (ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ) ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਾਵਲ ਦੇ ਕਟੋਰੇ ਹੇਠਾਂ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤਾ. ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਏ ਬੇਟੇ ਦੀ ਸਖਤ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਾਰੀਤੀ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਮਦਦ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਬੁੱਧ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੁੱਖ ਝੱਲ ਰਹੀਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਬੱਚਾ ਖਾ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਹੁਣ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਅਨਾਰ ਖਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰਤੀ ਬੱਚੇ ਜਣੇਪੇ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣ ਗਈ। ਬਦਲੇ ਵਿਚ, ਬੁੱਧ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਧੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਕਾਲੇ ਜਾਦੂ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੀਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ
* Langenberg, Amy Paris (2013). Pregnant Words: South Asian Buddhist Tales of Fertility and Child protection, History of Religions 52 (4), 340-369 
* Lesbre, E. (2000). La conversion de Hārītī au Buddha: origine du thème iconographique et interprétations picturales chinoises, Arts asiatiques 55 (1), 98-119

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
*
ਮਾਲਬਰ ਵਿਆਹ ਐਕਟ 1896

1896 ਵਿਚ, ਮਦਰਾਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1891 ਦੇ ਮਲਾਬਾਰ ਮੈਰਿਜ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਮਲਾਬਾਰ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਲਾਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮਰੂਮਕਾਕਟਯਾਮ (ਮੈਤਰੀਜ) ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਂਭਧਮ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਸੀ: ਚਾਹੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ।

ਸਰ ਸੀ ਸ਼ੰਕਰਨ ਨਾਇਰ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਪੈਨਕਾਰਰ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਐਕਟ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 20 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਛੇ ਅਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਨਾਇਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।
## ਸਾਂਭਾਮਾਮ ਅਤੇ ਮੁਰੂਕਕਾਟਯਮ
ਸੰਬਹਮਥ ਨਾਅਰ ਜਾਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਸੀ। ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਫੁਲਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਨਾਇਰ ਦੀ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਭਨਾਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।" ਥਾਮਸ ਨੌਸਿਤਰ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀ -ਊਵੁੱਟਰਲ ਥਲੈਕਿਟੂ ਕਲਿਆਣਮ ਰੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਜੀਅਮ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, "ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਕੀ 'ਵਿਆਹ' ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।" ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਹਿਭਾਗੀ ਦੋਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸਹਿਭਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਸਾਂਭੰਡਮ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਿਆ. ਸਿਵਲ ਕੋਰਟ ਨੇ ਅਖਤਿਆਰੀ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਭੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਜ਼ਮੀਨੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਾਂਬੁਦ੍ਰਿਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਨਬੋਦ੍ਰਿਰੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਰਜਾ ਵਾਲੇ ਨਾਅਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।

ਮਰੂਮਕਾਟਯਮ ਵੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੌਹ ਦਾ ਸਰੋਕਾਰ ਸੀ।
## ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ
1870 ਅਤੇ 1880 ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰੂਮਕਕਾਟਯਾਮ ਨਾਲ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਲਮਨਾਲਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਿਲੀਅਮ ਲੋਗਨ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਇਆ। 1890 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਾਮਲਾ ਆਇਆ ਤਾਂ ਨਾਇਰ ਨੇ ਬਿੱਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਮਦਰਾਸ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ 1891 ਵਿੱਚ ਮਲਾਬਾਰ ਮੈਰਿਜ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਮੈਟਰੀਲੀਨੀਅਲ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਵਿਆਹ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਪਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਕੌਮਰੀ

**ਕੌਮਰੀ** ਨੂੰ **ਕੁਮਾਰੀ** ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, **ਕਾਰਤਿਕੇਯਾਨੀ** ਨੂੰ ਕਾਰਤਿਕਯਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਮਾਰੀ ਮੋਰ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਜਾਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਬਾਹਵਾਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਲਾ, ਕਹਾੜੀ, ਕਿਰਪਾਨ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਧਨੁਖ, ਤੀਰ, ਤਲਵਾਰ, ਢਾਲ, ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਸਸ਼ਤਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਜਗਦੰਬਾ ਦੇ ਰੂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਮਾਤ੍ਰਿਕਸ
* ਕੁਮਾਰੀ (ਦੇਵੀ)
* ਦੇਵੀ ਕਨਿਆ ਕੁਮਾਰੀ 
* ਕੁੰਵਰੀ

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਡਾਊਨ ਸਿੰਡਰੋਮ

**ਡਾਊਨ ਸਿੰਡਰੋਮ** (ਡੀ.ਐਸ. ਜਾਂ ਡੀ. ਐਨ.ਐਸ.), ਨੂੰ ਟ੍ਰਾਈਸੋਮੀ 21 ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਜੈਨੇਟਿਕ ਡਿਸਰਡਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ 21 ਦੀ ਤੀਜੀ ਕਾਪੀ ਜਾਂ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਦੇਰੀ, ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਦਰਮਿਆਨੀ ਬੌਧਿਕ ਅਸਮਰਥਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਡਾਊਨ ਸਿੰਡਰੋਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਗ ਦੀ ਔਸਤ ਆਈਕਯੂ 50 ਹੈ, 8- ਜਾਂ 9-ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਡਾਊਨ ਸਿੰਡਰੋਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਸਬੰਧੀ ਅਸਧਾਰਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਡਾਕਟਰ ਜਾਨ ਲੈਂਗਨ ਡਾਊਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1866 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੰਡਰੋਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਕੁਝ ਪਹਿਲੂ 1838 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀਨ-ਏਟਿਨੀ ਡੋਮੀਨੀਕ ਐਸਕੁਆਰੋਲ ਅਤੇ 1844 ਵਿੱਚ ਐਡੋਵਾਡ ਸੇਗੁਇਨ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਨ। 1959 ਵਿਚ, ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ 21 ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਕਾਪੀ ਡਾਊਨ ਸਿੰਡਰੋਮ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਕਾਰਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਲਗ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 8- ਜਾਂ 9-ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੀਲ ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਤਰਨਾਕ ਦਿਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ, ਮਿਰਗੀ, ਲੀਇਕਮੀਆ, ਥਾਈਰੋਇਡ ਰੋਗ, ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਤਿਸਤਾ ਦਾਸ

**ਤਿਸਤਾ ਦਾਸ** () ਜਾਂ **ਤੀਸਤਾ** ਦਾਸ (ਜਨਮ 9 ਮਈ 1978) ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਤਿਸਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸੁਸ਼ਾਂਤੋ ਦਾਸ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਦੇ ਵਿਗਾੜ (ਜੀ.ਆਈ.ਡੀ.) ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੇ ਡਾ. ਸ਼ੀਲਾ ਰੋਹਤਗੀ, ਜੋ ਕਿ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨ ਅਤੇ ਐਸ.ਆਰ.ਐਸ. ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੈਕਸ ਰੀਸਿਸਟਮੈਂਟ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿਸਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਟ੍ਰਾਂਸਸੈਕਸੁਅਲ ਮੁੱਦਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਸੈਕਸੁਅਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਕਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਤਿਸਤਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਸੈਕਸੁਅਲ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਪਛਾਣ ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਆਈਕਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲੇ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬੇਥੂਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਤਿਸਤਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸ਼ਨਲੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਅਧਾਰਿਤ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰੂਪਰੇਖਾ ਚੌਧਰੀ ਲਈ ਖੋਜ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ ਤਹਿਤ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸ-ਸੈਕਸਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਅਧਾਰਿਤ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ
* ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ – *ਆਈ ਕੁਡ ਨੋਟ ਬੀ ਯੂਅਰ ਸਨ, ਮੋਮ, (2002)
* ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ- *ਏਬੋਂਗ ਫੇਰਾ*, (2004)
* ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ – *ਨਾਰੀ*, (2004)
* ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ- *ਦ ਥਰਡ ਜੇਂਡਰ?*, (2006)
* ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ *ਬਿਓਂਡ ਰੇਫ਼ਲੇਕਸ਼ਨ*, (2009)
* ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ *ਰੂਪਾਂਤਰ*, (2012)
* ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ - *ਮਾਂ ਆਈ ਅਗਜੀਸਟ ਬਿਓਂਡ ਐਕਸ ਐਂਡ ਵਾਈ* (2013)
* ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ- *ਅਰੇਕਤੀ ਜੀਬੋਨਰ ਗੋਲਪੋ/ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਅਨਦਰ ਲਾਇਫ਼* (2013)
* ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ- *ਅਚੇਨਾ ਬੋਧੂਟੋ*, (2014) 
* ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ- *ਪੁਨਰਬਸਨ'', (2014)

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਹਿੰਦੂ
ਨਕਸ਼ਤਰਾ ਬਗਵੇ

**ਨਕਸ਼ਤਰਾ ਭਗਵੇ** (ਜਨਮ 11 ਦਸੰਬਰ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਨਕਸ਼ਤਰਾ ਜੀ.ਐਸ.ਕਾਲਜ, ਬਿਰਲਾ ਕਾਲਜ, ਐਨ.ਜੀ.ਅਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਕਾਲਜ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਜੂਏਟ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਈ.ਐਮ.ਡੀ.ਆਈ. ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੇਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਘੱਟ ਬਜਟ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਨਕਸ਼ਤਰਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ 'ਹਰਟਜ਼' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲੋਗਿੰਗ ਆਉਟ, ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਲਵ, ਕਰਟਨਜ਼, ਪੀ.ਆਰ (ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼), ਅਤੇ ਵੇਨ ਦ ਸਰਕਸ ਕੇਮ ਟੂ ਟਾਊਨ ਭਾਰਤ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਹਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਪਰਾਈਡ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਨਕਸ਼ਤਰਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਪਰੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
[thumb|ਪਹਿਲੀ ਤਸਵੀਰ ਨਕਸ਼ਤਰਾ ਭਗਵੇ ਦੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸਵਾਤੀ ਭਗਵੇ ਨਾਲ [ਪੂਨਾ ਵਿੱਚ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਪਰਾਈਡ 2015 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਤਸਵੀਰ ਨਕਸ਼ਤਰਾ ਭਗਵੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ]]
ਨਕਸ਼ਤਰਾ ਕੋਂਕਣ ਤੱਟੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਸੂਰ, ਮਾਲਵਣ ਉਸਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਲਿੰਗੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਕਸ਼ਤਰਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸਵਾਤੀ ਭਗਵੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਮਾਰਚਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਪਟ-ਕਥਾ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ

**ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ**

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਅ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ
ਪ੍ਰੇਮ ਲਤਾ ਸ਼ਰਮਾ

**ਪ੍ਰੇਮ ਲਤਾ ਸ਼ਰਮਾ** (10 ਮਈ 1927 - 1998) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਸਵਰ/ਗਵਣਤ ਵਿਦਵਾਨ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸਨ। ਇੱਕ ਗਵਣਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੰਡਿਤ ਓਮਕਾਰਨਾਥ ਠਾਕੁਰ ਕੋਲੋ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 1966 'ਚ, ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਵਾਦਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਮੁਹਾਰਤ ਸਦਕਾ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਨਾਮ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਨਕੋਦਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੀ ਜਮਪਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋ. ਪੀ.ਐਲ.ਵਾਡੀਆ, ਪੰਡਿਤ ਓਮਕਾਰਨਾਥ ਠਾਕੁਰ, ਪੰਡਿਤ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਐਮ. ਐਮ. ਪੰਡਿਤ ਗੋਪੀਨਾਥ ਕਵੀਰਾਜ, ਪ੍ਰੋ. ਵੀ.ਐਸ. ਅਗਰਵਾਲ, ਪੰਡਿਤ ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ, ਪੰਡਿਤ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤਾ ਜਿਜਨਾਸੁੂ, ਪੰਡਿਤ ਟੀ.ਵੀ. ਰਾਮਚੰਦਰਾ ਦੀਕਸ਼ਤਰ ਆਧਿਆਪਕ/ਗੁਰੂ ਸਨ। ਉਹ ਵਿਧਾਈ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਮਾਲਿਕ ਸੀ ਜੋ ਅੱਠ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਦਿਆਲਯਾ (ਖੈਰਾਗੜ੍ਹ) ਦੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵੀ ਬਣੀ। ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਲਤਾ ਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਵਧੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਹਸਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਭਰੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਸਦਕਾ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਈ। ਪ੍ਰੇਮ ਲਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਪਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਹਸਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਭਰੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਸਦਕਾ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਈ।

ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਦਾ ਅਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਪ੍ਰਤੀ ਰੁਚੀ ਏਨੀ ਪ੍ਰਬਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਦਵਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਉਚ ਪਾਏ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿਹਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮੀਰ ਕੀਤਾ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ 
ਪ੍ਰੇਮ ਲਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਸਦਕਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਹੈ:

* *ਕ੍ਰਿਟਿਕ ਐਡੀਸ਼ਨ ਆਫ ਰਸਵਿਲਾਸਾ*
* *ਸੰਗੀਤਾ ਰਾਜਾ ਆਫ ਕੁੰਭਕਰਨਾ*
* *ਬ੍ਰਿਹਾਦੇਸ਼ੀ ਆਫ ਮਤੰਗਨਾ*
* *ਚਿਤ੍ਰਾਕਾਵਿਆਕੁਟੂਕਮ*
* *ਸਹਸਰਸਾ*
* *ਏਕਲਿੰਗਾਮਹਾਤਮਾ*
* *ਭਹਕਤੀਰਸਅੰਮ੍ਰਿਤਾਸਿੰਧੂ*

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* http://journals.cambridge.org/production/action/cjoGetFulltext?fulltextid=3963852
* Legendary savant in music

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਕਦਰੂ

ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਆਦਿ ਪਰਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਦਰੂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਪ ਨੇ ਕਦਰੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਧੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਕਸ਼ਪ ਮਾਰਿਚੀ, ਜੋ ਮਾਨਸਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਹਾਨੀ ਪੁੱਤਰ, ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਕਦਰੂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।

## ਲੋਕ-ਕਥਾ 
[thumb|A relief of a nāga or serpent deity in Gudilova, [ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|Andhra Pradesh, India]]
ਕਦਰੂ ਵਿਨਾਤਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਕਸ਼ਪ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। 
[thumb|A 1944 photograph by Cecil Beaton of Hindus bathing in the Ganga or [ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|Ganges at Kalighat, Kolkata, India, to purify themselves before visiting the nearby Temple of Kali]]

## ਹਵਾਲੇ 

## ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ 
* 
* 
*
ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਲਾਂਡਰਾਂ

**ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਲਾਂਡਰਾਂ** (ਜਨਮ 29 ਸਤੰਬਰ 1971) ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੁਹਾਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। 18 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਹਾਊਸ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸਕੀਮ, ਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਦਫਤਰ ਸਕੱਤਰ (ਮਹਿਲਾ ਵਿੰਗ) ਪੰਚਾਇਤ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਕਤੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2008 ਤੋਂ 2013 ਤਕ ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਦੇ ਖਰੜ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਲਾਂਡਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਂਡਰਾਂ ਵਿੱਚ 29 ਸਤੰਬਰ 1971 ਨੂੰ ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਲਾਭ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਾਂਡਰਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੂਏਟ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ - ਸੈਕਟਰ 11, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਜੀ.ਸੀ.ਜੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਉਹ 1996 ਤੋਂ ਮੁਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
1998 ਵਿੱਚ 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਲਾਂਡਰਾਂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸਰਪੰਚ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਸਰਪੰਚ ਸੀ। 2008 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਦੇ ਖਰੜ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਪ-ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਚੁਣਨ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੀ। 2011 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਮੋਹਾਲੀ ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। 18 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ 3182 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਉਸਨੇ 29 ਸਤੰਬਰ 2012 ਤੋਂ 3 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਤਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਯੋਵਾ-ਪਾਕ ਹਾਰਨੋਨੀ ਵਿਖੇ ਜੰਗੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971
ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾਂਤਾ ਚਾਵਲਾ

**ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾਂਤਾ ਚਾਵਲਾ** ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਪਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਾਲਜ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ  ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿਚ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਪਦ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੁੰ 2007 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਸੀਟ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣੀ। 

ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾਂਤਾ ਚਾਵਲਾ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਚਾਵਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ 66 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾਂਤਾ ਚਾਵਲਾ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਰਜਾਂ ਸਦਕਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾਂਤਾ ਚਾਵਲਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜਸੀ, ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਸੋਚ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਭਲਾਈ ਦੇ ਕਈ ਅਹਿਮ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ। ਆਧੁਨਿਕ ਸੋਚ ਨਾਲ ਪਰਨਾਈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾਂਤਾ ਚਾਵਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬਣਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 

ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਹਲਕੇ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਜ ਸਵਾਰੇ। ਉਹ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਪਦ ‘ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਕਈ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਮੈਂਬਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾਂਤਾ ਚਾਵਲਾ ਨੇ ਕੇ.ਪੀ.ਐਸ. ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੀਰੋ ਆਖਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ। ਸਿਆਸੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾਂਤਾ ਚਾਵਲਾ ਦੀਆਂ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੁਝ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਪਰ ਉਹ ਇਕ ਨਿਧੜਕ ਲੀਡਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਨਵੀ ਹਿਤਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਾਸ਼ਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਅਹਿਮ ਉਪਰਾਲੇ ਕੀਤੇ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਬੀ.ਜੇ.ਪੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
ਵੋਲਟ ਯੂਰੋਪਾ

**ਵੋਲਟ ਯੂਰੋਪਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Volt Europa) ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਹੈ ਜੋ ਮਈ 2019 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਯੂਰਪੀਨ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਪੈਨ-ਯੂਰਪੀਨ ਢਾਂਚੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਇਹ 2017 ਵਿੱਚ ਐਂਡਰਿਆ ਵੈਨਜ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਕੋਲਮਬੇ ਕਾਹਨ-ਸੈਲਵਾਡੋਰ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਡੈਮਿਅਨ ਬੋਸੇਲਗੇਜ਼ਰ ਸੰਗਠਨ ਪਾਲਿਸੀ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ, ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਆਰਥਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਘਰਸ਼, ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਲੇਬਰ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਪੈਨ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਪਹੁੰਚ" ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ.

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਵੋਲਟ ਯੂਰੋਪਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 29 ਮਾਰਚ 2017 ਨੂੰ ਐਂਡਰਿਆ ਵੈਨਜ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਕੋਲਮਬੇ ਕਹੀਨ-ਸੈਲਵਾਡੋਰ ਅਤੇ ਡੈਮਿਅਨ ਬੇਸੇਲੇਗਰ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ. ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰੇਕਸਿਟ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ. ਮਾਰਚ 2018 ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਹੈਮਬਰਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਕੌਮੀ ਸਹਾਇਕ ਧਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਇਟਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਮਿਡੈਨੀਅਨ ਐਂਡਰੀਆ ਵੇਨਜ਼ੋਨ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਦੇਸ਼ ਹੈ. ਵੋਲਟ ਹੁਣ ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਕੌਮੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮ ਹੈ.

ਵੋਲਟ ਯੂਰੋਪਾ ਨੂੰ ਵੋਲਟ ਯੂਰੋਪਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਲਕਜ਼ਮਬਰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਵੋਕਸ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਸੀ. ਅੱਜ, ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ CA ਹੈ. 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 15,000 ਮੈਂਬਰ

## ਸਿਆਸੀ ਏਜੰਡਾ 
ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਵੋਲਟ ਯੂਰੋਪਾ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ, ਹਰੇ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ (ਯੂਰਪੀਅਨ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਨਾਲ), ਇੱਕ ਹੋਰ ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਯੂਰਪੀਅਨ ਟੈਕਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ-ਨਿੱਜੀ ਭਾਈਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ; ਇਹ ਕਲਿਆਣ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ. ਸਮਾਜਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਵੋਲਟ ਲਿੰਗ ਵਿਰੋਧੀ, ਵਿਰੋਧੀ ਨਸਲਵਾਦ ਅਤੇ LGBT + ਮਿਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਸੰਸਥਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਇੱਕ ਯੂਰਪੀ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਯੂਰੋਬੌਂਡ. ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ. ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਸਦ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ਪੂਰਨ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਯੂਰਪੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਦੇ ਹਨ.

## ਸਰੋਤ
ਅਰੁੰਧਤੀ ਘੋਸ

**ਅਰੁੰਧਤੀ ਘੋਸ਼** (25 ਨਵੰਬਰ 1939 - 25 ਜੁਲਾਈ 2016) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਦੂਤ ਸੀ। ਉਹ ਜਿਨੀਵਾ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸੀ ਅਤੇ 1996 ਵਿੱਚ ਜਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਸਬੰਧੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਨਿਊਕਲੀਅਰ-ਟੈਸਟ-ਬਾਨ ਸੰਧੀ (ਸੀਟੀਬੀਟੀ) ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਮੁਖੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੋਰੀਆ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਗਣਰਾਜ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਦੂਤ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਘੋਸ਼ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਅਤੇ ਜੌਹਨ ਕਾਨਨਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ। ਉਸਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਲੇਡੀ ਬਰੇਬੋਰਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1963 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ-ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

ਘੋਸ਼ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਗਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਆਈ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਜੱਜ ਰੂਮਾ ਪਾਲ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਭਾਸਕਰ ਘੋਸ਼ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਾਗਰਿਕਾ ਘੋਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਘੋਸ਼, ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰ, ਜੋ ਉਲਫਾ 1997 ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੀ ਆਂਟੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਘੋਸ਼ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੀਆ, ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਮਿਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1971 ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਸੰਪਰਕ ਸਨ।

1996 ਵਿਚ, ਘੋਸ਼ ਨੂੰ ਜਿਨੀਵਾ ਵਿੱਚ ਸੀਟੀਬੀਟੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪਰਮਾਣੂ ਤਕਨੀਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਸੰਧੀ (ਐਨ.ਪੀ.ਟੀ.) ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਣਪਛਾਤਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਨੀਤੀਗਤ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਸਮੱਰਥਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੀਟੀਬੀਟੀ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਦਬਾਅ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਉਹ ਨਵੰਬਰ 1997 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਈ।   
&#x5B; '''' &#x5D;

## ਪੋਸਟ-ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ 
ਉਹ 2016 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਗਤਿਵਿਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਉਹ 1998 ਤੋਂ 2004 ਤਕ ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਯੂ.ਪੀ.ਐਸ.ਸੀ.) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ 1998 ਤੋਂ 2001 ਤਕ ਨਿਰਮਾਤਮੰਦ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ। ਉਹ 2004 ਤੋਂ 2005 ਤਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। 2004 ਤੋਂ 2007 ਤਕ ਉਹ ਡਿਫੈਂਸ ਸਟਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ 2007 ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਆਪਣ ਤੇ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਆਨਰਜ਼ 
* 27 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ ਆਫ਼ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਵਾਰ ਸਨਮਾਨ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939