open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਹੰਸਾਨਾਦਮ ਰਗਮ

ਹੰਸਾਨਾਦਮ (ਉਚਾਰਨ ਹਮਸਾਨਦਮ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ (ਔਡਵ ਰਾਗਮ) ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "5" ਦਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਉਤਪੰਨ ਪੈਮਾਨੇ (ਜਨਯ ਰਾਗਮ) ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਸੁਰ (ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਸ) 60 ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਮ ਨੀਤੀਮਤੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ *ਹਮਸਾਨਦਮ* ਸਕੇਲ
ਹੰਸਾਨਾਦਮ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਮਰੂਪ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਗੰਧਾਰਮ* ਅਤੇ *ਧੈਵਤਮ* ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਡਵ ਰਾਗਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੋਵਾਂ ਸਕੇਲਾਂ ਵਿੱਚ 5 ਨੋਟ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ *ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ*  ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋਃ

* ਆਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ2 ਮ2 ਪ ਨੀ3 ਸੰ [a] 
* ਆਵਰੋਹਣ :ਸੰ ਨੀ3 ਪ ਮ2 ਰੇ2 ਸ [b]  

ਇਹ ਸਕੇਲ *ਸ਼ਡਜਮ, ਚਤੁਰੂਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਪੰਚਮ* ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ*  ਸੁਰਾਂਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹੋਰ ਢਾਂਚੇ 
ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੀਃ 

* ਚਡ਼੍ਹਦਾ ਸਕੇਲਃ  ਸ ਰੇ2 ਮ2 ਪ ਧ3 ਨੀ3 ਸੰ [c]  
* ਉਤਰਦਾ ਸਕੇਲਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ3 ਨੀ3 ਪ ਮ2 ਰੇ2 ਸ [d]  

ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚ, ਵਰਤਮਾਨ ਵਰਤੋਂ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ 6 ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਡਵ ਸਕੇਲ) ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕਰਾ ਪ੍ਰਯੋਗ (ਜ਼ਿਗ-ਜ਼ੈਗ ਉਤਰਨ ਵਾਲਾ ਸਕੇਲ) ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਤਰੂਤੀ ਧੈਵਤਮ ਨੂੰ ਸਕੇਲ ਵਿੱਚ ਜੋਡ਼ਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

### *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* 
ਹੰਸਾਨਾਦਮ ਦੇ ਨੋਟ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੋ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਰਾਗ, *ਗੰਭੀਰਾਨਾਟਾ* ਅਤੇ ਭੂਪਾਲਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਾਦਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ''ਗੰਭੀਰਾਨਤਾ 'ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਵੇਖੋ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਹੰਸਾਨਾਦਮ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨਃ

* ਕਲਿਆਣ ਰਾਮ ਊਤੁਕਾਡੂ ਸ੍ਰੀ ਵੇੰਕਟਾਕਵੀ ਦੁਆਰਾਊਤੁੱਕਾਡੂ ਸ੍ਰੀ ਵੇੰਕਟਾਕਾਵੀ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਬੰਤੂਰੀਥੀ ਕੋਲੂਵੂ*
* ਨਿਏ ਪਰਮੁਕਮ-ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ
* ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ *ਕ੍ਰਿਪਨਿਧੇ''
* ਸ਼੍ਰੀ ਐੱਮ. ਐੱਮ ਦੰਡਪਾਨੀ ਦੇਸੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦ ਵੇੰਡੂਮ
* ਜੀ ਐਨ ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਦੁਆਰਾ 'ਭਰਮਾ ਈ ਬਲੂਨੀ'
* ਤੰਜਾਵੁਰ ਸੰਕਰਾ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਏਜ਼ਿਲੁਦਈ ਹਮਸਾਨਾਧਮ

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
## ਤਮਿਲ ਲਡ਼ੀਵਾਰ ਸਿਰਲੇਖ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤੇਲਗੂ 
## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ
ਭੂਪਾਲਮ ਰਾਗ

*ਭੂਪਾਲਮ* (ਉਚਾਰਨ ਭੂਪਲਮ) ਕਰਨਾਟਕਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ (ਔਡਵ ਰਾਗਮ) ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ ਹੈ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੇਲ) ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ (ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਸ) ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ। ਇਸ ਨੂੰ **ਭੂਪਾਲਮ** ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਦਾ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਮਿਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਨੂੰ ਪੁਰਨਿਰਮਈ ਪੰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਥੀਵਰਮ ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਸੈੱਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਲੋਕ, ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ, ਕਥਕਲੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਪ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਭੂਪਾਲ ਤੋਡੀ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਦੇ ਨਾਲ ਭੂਪਾਲਮ ਸਕੇਲ
ਭੂਪਾਲਮ ਇੱਕ ਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਮੱਧਮਮ* ਜਾਂ *ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਮਿਤੀ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ (ਔਡਵ-ਔਡਵ ਰਾਗਮ) ਹੈ-ਔਡਵ ਭਾਵ '5' ਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ (ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ) ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ

* ਆਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ1 ਗ2 ਪ ਧ1 ਸੰ [a]  
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਧ1 ਪ ਗ2 ਰੇ1 ਸ [b] 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਸ਼ਡਜਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ, ਪੰਚਮ ਅਤੇ *ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ* ਹਨ, ਜੋ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਭੂਪਾਲਮ ਨੂੰ *ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ*, 45ਵੇਂ ਮੇ*ਮੇਲਾਕਾਰਟਾ* ਰਾਗ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ 5 ਹੋਰ ਮੇਲਕਰਤਾ ਰਗਾਂ ਤੋਂ *ਮੱਧਮਮ* ਅਤੇ *ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਭੂਪਾਲਮ ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਭੂਪਾਲਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਹਨ।

* *ਸਾਧੂ ਵਿਭਾਤਮ* (*ਵਰਨਮ* ਅਤੇ ਹੋਰ *ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ*, *ਨਿਜਦਾਸਨਮ ਪ੍ਰਤੀ* ਅਤੇ ਸਮਾਜੇਂਦਰ ਜੋ ਸਵਾਤੀ ਤਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
* *ਅੰਨਾਈ ਜਾਨਕੀ*-ਅਰੁਣਾਚਲ ਕਵੀ
* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾਚਲੇਸ਼ਵਰਮ
* ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ *ਭੂਪਲਮ ਥਿਲਾਨਾ*
* ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਭਾਰਤੀ ਦੁਆਰਾ 'ਮੰਨਮ ਇਮੈਆ ਮਲਾਈ' (ਭਾਰਤੀਅਰ) ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਭਾਰਤੀ (ਭਾਰਤੀਅਰ)

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* 
*ਭੂਪਾਲਮ ਦੇ ਸੁਰ*  ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੋ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਰਾਗਮ, ਗੰਭੀਰਨਾਤ ਅਤੇ *ਹਮਸਾਨਦਮ* ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਾਦਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਅਸੀਂ *ਸ਼ਾਦਜਮ* ਨੂੰ *ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ* ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਕੇ *ਹਮਸਾਨਦਮ* ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ''ਗੰਭੀਰਾਨਤਾ 'ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਵੇਖੋ।

### ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 
* ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ ਰਾਗ ਭੂਪਾਲਮ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ *ਗੰਧਾਰਮ* ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਹ *ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ* ਦੀ ਬਜਾਏ ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ1 ਗ3 ਪ ਧ1 ਸੰ- ਸੰ ਧ1 ਪ ਗ3 ਰੇ1 ਸ ਹੈ। 
* *ਭੌਲੀ* ਰਾਗ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀ ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਧੂ *ਨਿਸ਼ਾਦਮ'' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ1 ਗ3 ਪ ਧ1 ਸੰ - ਸੰ  ਨੀ3 ਧ1 ਪ ਗ3 ਰੇ1 ਸ ਹੈ। 
* ਕਰਨਾਟਕੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਵੇਰੀ ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਭੂਪਲਮ ਦੇ ਸਾਧਨਾ ਗੰਧਾਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ ਧ1 ਸੰ - ਸੰ  ਧ1 ਪ ਮ1 ਰੇ1 ਸ ਹੈ। 

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
 ```````

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ
ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ ਰਾਗਮ

**ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ** (ਉਚਾਰਨ ਸ਼ੁਭਪੱਤੁਵਰਾਲੀ, ਭਾਵ ਸ਼ੁਭ ਚੰਨ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 45ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਪੰਤੁਵਰਾਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੋੜੀ (ਥੱਟ) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਧੁਨ ਉਦਾਸ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਦਾਸ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਦੇ ਨਾਲ *ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ* ਸਕੇਲ
ਇਹ 8ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਵਾਸੂ* ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਵਾਸੂ-ਗੋ* ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ  ਸਾ ਰਾ ਗੀ ਮੀ ਪਾ ਧਾ ਨੁ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਆਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ1 ਗ2 ਮ2 ਪ ਧ1 ਨੀ3 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ1 ਪ ਮ2 ਗ2 ਰੇ1 ਸ [b] 

ਇਹ ਸਕੇਲ *ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਾਰਨ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ* ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਨੋਟ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧੇਨੁਕਾ ਦੇ *ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 9ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
*ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ* ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੇਲ) ਇਸ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਏ ਹਨ। *ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ* ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਆਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ *ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ* ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਏਨਾਲੂ ਉਰਾਕੇ
* ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਿਆਨਾਰਾਇਣਮ ਅਤੇ *ਪਾਸੁਪਥੀਸ਼ਵਰਮ*-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
* ਕਲਿਆਣੀ ਵਰਦਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਹਿਮਾਮ ਪੇਓਰਾਸੀ ਵਰਨਮ
* ਜੀ. ਐਨ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ *ਨੀ ਸਮਾਨਾਮੇਵਰੁ*
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਕਰੁਣਾਨੂ ਨਾਨੂ ਕਾਪਾਦੂਮੁ
* *ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਰਮਨਾ ਨਾਰਾਇਣ* ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਜੂ
* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਵੇਲਨੇ ਵੇਰੇ ਗਤੀ
* ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਵਾਸੂਦੇਵਚਾਰੀਆਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ 'ਪਰੀਪਹੀਮਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦਸਾਰਥੇ'ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਚਾਰੀਆਰ

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਮਲਿਆਲਮ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ ਦੇ ਸੁਰ  ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ, *ਚਲਾਨਾਟਾ* *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਾਦਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਚਲਾਨਾਟਾ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

## ਨੋਟਸ 
## ਸੰਰਚਣਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਣ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਦੇ ਨਾਲ *ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ* ਸਕੇਲ
ਇਹ 8ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਵਾਸੂ* ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ *ਵਾਸੂ-ਗੋ* ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਸਾ ਰਾ ਗੀ ਮੀ ਪਾ ਧਾ ਨੁ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ(ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਆਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ1 ਗ2 ਮ2 ਪ ਧ1 ਨੀ3 ਸੰ [ਏ] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ1 ਪ ਮ2 ਗ2 ਰੇ1 ਸ [ਬੀ] 

ਇਹ ਸਕੇਲ *ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ, *ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ*, ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ* ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਨੋਟ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਧੇਨੁਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 9ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ
ਭੱਟੀਪ੍ਰੋਲੂ ਲਿਪੀ

thumb|283x283px| ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਿਕ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭੱਟੀਪ੍ਰੋਲੂ।
thumb|200x200px| ਭੱਟੀਪ੍ਰੋਲੂ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ
**ਭੱਟੀਪ੍ਰੋਲੂ ਲਿਪੀ** ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਪੀ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗੁੰਟੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਭੱਟੀਪ੍ਰੋਲੂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਜਾਊ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਡੈਲਟਾ ਅਤੇ ਮੁਹਾਨੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਨਦੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਹਨ।   ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮੀ ਲਿਖਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਬੂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।  

ਭੱਟੀਪ੍ਰੋਲੂ ਅਸ਼ੋਕਨ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਤੋਂ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਅੱਖਰ *gh, j, m, l, s* "ਅਧਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ" ਹਨ : *m* ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਲਟਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ *gh* ਸਾਮੀ *ਹੇਥ* ਦੀ ਬਜਾਏ *g* ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਵਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਵਿਅੰਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਿਖਿਆ ਵਿਅੰਜਨ ਇਕੱਲੇ ਵਿਅੰਜਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭੱਟੀਪ੍ਰੋਲੂ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। 

## ਖੋਜ 
ਬੋਸਵੇਲ ਸਰ ਵਾਲਟਰ ਇਲੀਅਟ, ਰਾਬਰਟ ਸੇਵੇਲ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਰੀਆ ਬੁਹਲਰ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 1870 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖੁਦਾਈ ਅਤੇ ਆਰ. ਸੁਬਰਾਹਮਣੀਅਮ ਦੁਆਰਾ 1969 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਬੋਧੀ ਸਟੂਪਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ (1700 ਵਰਗ ਗਜ਼ ਦਾ ਖੇਤਰ, 148 ਫੁੱਟ ਦੇ ਡਰੱਮ ਵਿਆਸ, ਡੋਮੇਮ 132 ਫੁੱਟ ਦਾ ਵਿਆਸ, 40 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਏ 8 ਫੁੱਟ ਦਾ ਪਰਿਕਰਮਾ ਮਾਰਗ)। 45 x 30 x 8 ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ cm ਮਾਪ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਰੀਆ ਨੇ 1892 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਤਾਬੂਤ ਬੁੱਧ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਪੱਥਰ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।  

ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜ ਸਟੂਪਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੁੰਜ ਤੋਂ ਬੁੱਧ ਦੇ *ਸਰਿਰਾ-ਧਾਤੂ* ਦੀ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਰੀਲੀਕ ਕਾਸਕੇਟ ਹੈ। ਮਹਾਚੈਤਿਆ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਥੰਮ ਵਾਲੇ ਹਾਲ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਕਈ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਖੰਡਰ ਸਟੂਪਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ, ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦਾ ਭੰਡਾਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਹੋਰ ਸਨ। ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਾਬੂਤ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸੋਨਾ। ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਮਣਕਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਕਾਸਕੇਟ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। 

## ਸਕ੍ਰਿਪਟ 
ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਬੁੱਧ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਕਲਸ਼ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਮੌਰੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਤੀਸਰੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਭੱਟੀਪ੍ਰੋਲੂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ। ਭੱਟੀਪ੍ਰੋਲੂ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ 23 ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਗ' ਅਤੇ 'ਸਾ' ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੌਰੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ।

ਇੱਥੇ ਕੁੱਲ ਨੌ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹਨ। ਸਾਰੇ 2ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਜਾਂ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨ (ਦਸਵਾਂ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਮਿਆਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹੈ) ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਭੱਟੀਪ੍ਰੋਲੂ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਤਾਮਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਪਰ ਪੈਲੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।  ਰਿਚਰਡ ਸਲੋਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭੱਟੀਪ੍ਰੋਲੂ ਲਿਪੀ ਦੀ ਖੋਜ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਭੱਟੀਪ੍ਰੋਲੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਦੋਵੇਂ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਂਝੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।  ਭੱਟੀਪ੍ਰੋਲੂ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਰੋਸੇਟਾ ਪੱਥਰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਤਾਮਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮੀ
* ਕਦੰਬ ਲਿਪੀ
* ਗੁਪਤਾ ਸਕ੍ਰਿਪਟ
* ਤੇਲਗੂ-ਕੰਨੜ ਲਿਪੀ
* ਕਲਿੰਗ ਲਿਪੀ
* ਗੋਯਕਾਨਦੀ

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਲਿਪੀਆਂ
ਹੇਮਾਵਤੀ (ਰਾਗ)

**ਹੇਮਾਵਤੀ** (ਉਚਾਰਨ ਹੇਮਾਵਤੀ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 58ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ* (ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿਮਹਾਰਾਵਮ ਜਾਂ ਦੇਸੀ ਸਿਮਹਾਰਾਵਾਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਦਾਸਵਰਮ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਲਿੱਤਾ ਗਿਆ ਰਾਗ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਨਾਲ *ਹੇਮਾਵਤੀ* ਸਕੇਲ
**ਹੇਮਾਵਤੀ** 10ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਦੀਸੀ* ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ 'ਦੇਸੀ-ਭੂ' ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰੀ ਗੀ ਮੀ ਪਾ ਧੀ ਨੀ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣ: ਸ  ਰੇ2 ਗ2 ਮ2 ਪ ਧ2 ਨੀ2 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਮ2 ਗ2 ਰੇ2 ਸ [b] 

ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ(ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ  ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖਾਰਹਰਪ੍ਰਿਆ ਦੇ *ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 22ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
*ਹੇਮਾਵਤੀ* ਦੇ ਕੁੱਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਇਸ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਏ ਹਨ। *ਹੇਮਾਵਤੀ* ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਸਾਰੇ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਆਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ *ਹੇਮਾਵਤੀ* ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

* ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਂਥੀਮਾਥਿਮ, ਹਰੀਯੂਵਥੀਮ ਹਾਇਮਾਵਥੀਮ ਅਤੇ ਮਧੁਰੰਬਿਕਾਯਮ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
* ਇੱਕ ਤਲਾਨੇਨੂਰਾ ਇਨਾ ਐੱਸ. ਰਾਮਨਾਥਨ ਦੁਆਰਾਐਸ. ਰਾਮਨਾਥਨ
* ਏਨਾਈ ਕਾਥਾਰੂਲਵਥੂ, ਪਰਿੱਪਲਨਾਈ-ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ
* *ਮੰਤਰੀਨੀ ਮਥੰਗਾ*-ਹਰੀਕੇਸਨਾਲੂਰ ਮੁਥਈਆ ਭਾਗਵਥਰ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਨੀਸਰਿਸਾਤੀ*
* ਨੀ ਪਦ ਸਰਸ ਰਥੁਲਕੂ-ਨੱਲੰਚਕਰਵਰਥੁਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮਾਚਾਰੀਲੂ

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤੇਲਗੂ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹੇਮਾਵਤੀ ਦੇ ਨੋਟਸ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ 3 ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਮ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ, *ਕੀਰਵਾਨੀ*, *ਵਕੁਲਭਰਣਮ* ਅਤੇ ਕੋਸਲਮ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਾਦਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਕੀਰਵਾਨੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਹੇਮਾਵਤੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਡੋਰੀਅਨ ਪੈਮਾਨੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਹੇਮਾਵਤੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਕੁਝ ਆਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

* ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਂਥੀਮਾਥਿਮ, ਹਰੀਯੂਵਥੀਮ ਹਾਇਮਾਵਥੀਮ ਅਤੇ ਮਧੁਰੰਬਿਕਾਯਮ- ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ 
* ਇਕਾ ਤਲਾਨੇਨੂਰਾ ਇਨਾ-ਐਸ. ਰਾਮਨਾਥਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਐ ਰਚਨਾ 
* ਏਨਾਈ ਕਾਥਾਰੂਲਵਥੂ, ਪਰਿੱਪਲਨਾਈ-ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ
* *ਮੰਤਰੀਨੀ ਮਥੰਗਾ*-ਹਰੀਕੇਸਨਾਲੂਰ ਮੁਥਈਆ ਭਾਗਵਥਰ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਨੀਸਰਿਸਾਤੀ*
* ਨੀ ਪਦ ਸਰਸ ਰਥੁਲਕੂ-ਨੱਲੰਚਕਰਵਰਥੁਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮਾਚਾਰੀਲੂ
ਕਾਂਤਾ ਨਲਾਵਡੇ

ਕਾਂਤਾ ਨਲਵਾਡੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸੂਬਾ ਇਕਾਈ ਦੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਜ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜੈਸਿੰਧਰਾਓ ਨਲਾਵਡ਼ੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜਨ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਵਰਕਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੱਤਰ ਬਣੀ। ਉਹ ਸਤਾਰਾ ਦੇ ਅਰਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਕਦੰਬਾ ਲਿਪੀ

**ਕਦੰਬਾ ਲਿਪੀ** ਪਹਿਲੀ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ।  ਇਹ ਲਿਪੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਨੜ ਲਿਖਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਕਦੰਬਾ ਲਿਪੀ ਨੂੰ *ਪੂਰਵ-ਪੁਰਾਣੀ-ਕੰਨੜ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।*

ਕਦੰਬਾ ਲਿਪੀ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਇਹ ਹੋਰ ਬ੍ਰਹਮੀ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਕੰਨੜ-ਤੇਲਗੂ ਵਰਣਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।  

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਕਦੰਬਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਹਮੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਦੰਬਾ ਕੰਨੜ ਲਿਪੀ ਬਣ ਗਈ। ਅੱਖਰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਦੇ ਸਨ।325 ਤੋਂ 1000 ਈ. ਦੌਰਾਨ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਗੰਗਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਕੰਨੜ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 6ਵੀਂ ਤੋਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ 500-1000  ਤੱਕ ਬਦਾਮੀ ਦੇ ਚਾਲੂਕਿਆ ਅਤੇ ਰਾਸਟਰਕੂਟਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਤੇਲਗੂ-ਕੰਨੜ ਵਰਣਮਾਲਾ ਸਥਿਰ ਹੋਈ।

## ਕਦੰਬਾ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 
thumb| 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਚਾਲੂਕਿਆ ਦੀ ਕੰਨੜ-ਤੇਲਗੂ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ।
[thumb| ਏਡੱਕਲ (ਉੱਤਰੀ ਕੇਰਲਾ) ਤੋਂ ਕਦੰਬ ਸ਼ਾਸਕ [Vishnuvarman|ਵਿਸ਼ਨੂੰਵਰਮਨ (ਸੀ. 5ਵੀਂ-6ਵੀਂ ਸਦੀ) ਦਾ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ।]]

* 20 ਫੁੱਟ ਲੰਬੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਥੰਮ ਉੱਤੇ ਗੁਡਨਾਪੁਰ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਜੋ ਕਿ ਕਦੰਬ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ 
* ਕਦੰਬਾ (ਪੂਰਵ-ਚਾਲੁਕਿਆ) ਲਿਪੀ, ਕਦੰਬ-ਪੱਲਵ ਲਿਪੀ, ਕੰਨੜ-ਤੇਲੁਗੂ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਚੇਨਈ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ 
* ਹਲਮੀਦੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ
* ਤਾਲਾਗੁੰਡਾ ਥੰਮ੍ਹ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਫਿਲੀਪੀਨ ਲਿਪੀਆਂ
* ਕਲਿੰਗਾ ਲਿਪੀ
* ਕੰਨੜ ਲਿਪੀ
* ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ-ਕੰਨੜ
* ਤੇਲਗੂ ਲਿਪੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਕੰਨੜ ਲਿਪੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ
* ||ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ - ਵਿਕਾਸ
* ਚਾਲੂਕਿਆ ਕੰਨੜ ਲਿਪੀ 690 ਈ.
* ਚਾਲੂਕਿਆ ਕੰਨੜ ਲਿਪੀ 578 ਈ.
* ਵੇਂਗੀ ਕੰਨੜ ਲਿਪੀ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈ
* ਪਯੂ ਲਿਪੀ ਪੱਲਵ ਇੱਕ ਪਯੂ ਸਮਾਨ ਲਿਪੀ
* ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲਿਪੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਂਰੇਖਾ - ਕਦੰਬਾ ਲਿਪੀਆਂ
* ਸਿੰਧੂ ਲਿਖਤ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਹੈ: ਇੱਕ ਅੰਸ਼ਕ-ਸਿਲੇਬਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ
* ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀਆਂ - ਬ੍ਰਹਮੀ ਤੋਂ ਦੇਵਨਾਗਰੀ
* ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ
* ਬ੍ਰਹਮੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਦੂਜਾ ਕਾਲਮ ਕਦੰਬ ਲਿਪੀ ਹੈ।
* ਬਨਵਾਸੀ ਦੇ ਕਦੰਬਸ ਦੇ ਸਿੱਕੇ
* ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਅਤੇ ਕਦੰਬ-ਪੱਲਵ ਲਿਪੀ (ਸਲੰਕਾਯਨ ਲਿਪੀ) ਦੀ ਤੁਲਨਾ
* ਤੇਲਗੂ ਅੱਖਰ ਗ੍ਰਾਫ਼ ਦਾ ਵਿਕਾਸ
* ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜਾਂ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਲਿਪੀਆਂ
ਖੇਮਾ ਲਿਪੀ

**ਖੇਮਾ ਲਿਪੀ** ਜਿਸ ਨੂੰ **ਗੁਰੂੰਗ ਖੇਮਾ**, **ਖੇਮਾ ਫਰੀ**, **ਖੇਮਾ ਲਿਪੀ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਪੀ ਗੁਰੂੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਭਾਸ਼ਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਖੇਮਾ ਨੂੰ ਗੁਰੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 
thumb| ਖੇਮਾ ਲਿਪੀ ਪੂਰਾ ਚਾਰਟ

## ਵਰਤੋਂ 
ਰੂਪਨਦੇਹੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੇਵਦਾਹਾ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਅਕੈਡਮੀ, ਖੇਮਾ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।  ਸਿੱਕਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਖੇਮਾ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

## ਯੂਨੀਕੋਡ 
ਖੇਮਾ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਵਰਜਨ 16.0 ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਯੂਨੀਕੋਡ ਸਟੈਂਡਰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਖੇਮਾ ਲਈ ਯੂਨੀਕੋਡ ਬਲਾਕ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੰਗ ਖੇਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: U+16100–U+1613F ਹੈ:

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਗੁਰੂੰਗ ਭਾਸ਼ਾ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀਆਂ
ਮਿਥੂਬੇਨ ਪੇਟਿਟ

thumb|6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1930 ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਦਾਂਡੀ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਮਣੀਲਾਲ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠੂਬੇਨ ਪੇਟਿਟ ਹਨ।
[thumb|ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਮਿੱਥੂਬੇਨ ਪੇਟਿਟ ਅਤੇ [ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ 1930]]
ਮਿੱਥੂਬੇਨ ਹੋਰਮਸਜੀ ਪੇਟਿਟ (11 ਅਪ੍ਰੈਲ 1892-16 ਜੁਲਾਈ 1973) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਦਾਂਡੀ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਮਹਿਲਾ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਕਾਰਕੁਨ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟ੍ਰੀ ਸਭਾ ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਸੰਨ 1961 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਬਣੀ।

## ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕਡ਼ 
11 ਅਪ੍ਰੈਲ 1892 ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਾਰਸੀ ਜ਼ੋਰਾਸਟਰੀਅਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਿੱਥੂਬੇਨ ਪੇਟਿਟ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸਰ ਦਿਨਸ਼ਾ ਮਾਨੇਕਜੀ ਪੇਟਿਟ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬੈਰੋਨੇਟ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਮਿੱਥੂਬੇਨ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਬੋਮਨਜੀ ਦਿਨਸ਼ਾ ਪੇਟਿਟ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਬੋਮਨਜੀ ਪੇਟਿਟ ਅਤੇ ਰਤਨਬਾਈ ਪੇਟਿਟ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਸੀ।

ਮਿੱਥੂਬੇਨ ਪੇਟਿਟ ਨੇ ਕੋਲਬਾ ਦੇ ਕਾਨਵੈਂਟ ਆਫ਼ ਜੀਸਸ ਐਂਡ ਮੈਰੀ ਵਿਖੇ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਪੇਟਿਟ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਰਗਰਮੀ ਜਾਂ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾਃ "ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਨਾਲ ਬੈਠਣਾ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਹੈ।

## ਮੌਤ 
16 ਜੁਲਾਈ 1973 ਨੂੰ ਸੂਰਤ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਮਾਨਤਾ 
ਪੇਟਿਟ ਨੂੰ 1961 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮ ਲਈ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਕਸ੍ਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾਸ਼ਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1973
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1892
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ
ਕੋਕਿਲਾਪ੍ਰਿਆ ਰਾਗਮ

**ਕੋਕਿਲਾਪ੍ਰਿਆ** (ਜੋ ਕੋਇਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72 ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 11ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ 11ਵੇਂ ਰਾਗ ਨੂੰ ਕੋਕਿਲਾਰਵਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਦੇ ਨਾਲ *ਕੋਕਿਲਾਪ੍ਰਿਆ* ਸਕੇਲ
ਇਹ ਦੂਜੇ *ਚੱਕਰ ਨੇਤਰ* ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਨੇਤਰ-ਮਾ* ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰਾ ਗੀ ਮਾ ਪਾ ਧਾ ਨਾ* ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ I (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਆਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ1 ਗ2 ਮ1 ਪ ਧ2 ਨੀ3 ਸੰ [a]
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ2 ਪ  ਮ1 ਗ2 ਰੇ1 ਸ [b] 

(ਇਹ ਪੈਮਾਨਾ *ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ, ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ *ਸੁਵਰਨੰਗੀ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ* ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 47ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ।

## ਅਸਮਪੂਰਨਾ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ 
ਕੋਕਿਲਾਰਵਮ ਵੈਂਕਟਮਾਖਿਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ ਮੂਲ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 11ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ। ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਨੋਟ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਕੇਲ ਵਕਰਾ (ਸਕੇਲ ਦੀਆਂ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ ਜ਼ਿਗ-ਜ਼ੈਗ) ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ *ਸ਼ਾਡਵ-ਸੰਪੂਰਨਾ* ਰਾਗ ਹੈ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ 6 ਨੋਟ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰੇ 7 ਸੁਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਮ1 ਪ ਮ1 ਪ ਧ2 ਨੀ3 ਸੰ [c]
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ2 ਧ2 ਪ ਮ1 ਗ2 ਰੇ1 ਸ [d] 

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
*ਕੋਕਿਲਾਪ੍ਰਿਆ* ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ  ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਆਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ *ਕੋਕਿਲਾਪ੍ਰਿਆ* ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਦਸਾਰਥੇ ਦਯਾਸਾਰਧੇ
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ *ਵਡਮੇਲਾ ਰਾਧਾ ਮਨੋਹਰਾ*
* ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੁਦੇਵਾਚਰ ਦੁਆਰਾ 'ਨੀਚੇ ਅਭਿਮਨਮੁ'ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਚਾਰ
* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਕੋਕਿਲਾਰਵਮ ਵਿੱਚ ਕੋਡਨਦਾਰ ਅਮਮ ਅਨੀਸ਼ਮ
* ਐੱਸ ਰਾਮਨਾਥਨ ਦੁਆਰਾ ਪੁਰਸ਼ ਨਿਨ

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੋਕਿਲਾਪ੍ਰਿਆ ਦੇ ਨੋਟਸ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਭਪ੍ਰਿਆ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ''ਕੋਕਿਲਾਪ੍ਰਿਆ 'ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਵੇਖੋ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ

## ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰਾਗ  
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੋਕਿਲਾਪ੍ਰਿਆ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਭਪ੍ਰਿਆ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਸੁਰ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ *ਕੋਕਿਲਾਪ੍ਰਿਆ 'ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ'' ਵੇਖੋ।
ਕੇਦਾਰਮ ਰਾਗਮ

**ਕੇਦਾਰਮ** (ਉਚਾਰਨ ਕੀਦਾਰਾਮ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਉਤਪੰਨ ਪੈਮਾਨੇ (ਜਨਨਿਆ ਰਾਗਮ) ਹੈ ਜੋ *ਸ਼ੰਕਰਾਭਰਣਮ*, 29ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
*ਕੇਦਾਰਮ* ਇੱਕ ਅਸਮਮਿਤ ਪੈਮਾਨੇ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਧੈਵਤਮ* ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕਰਾ ਔਡਵ-ਸ਼ਾਡਵ ਰਾਗਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਗੀਕਰਣ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਧਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ 5 ਨੋਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਗ-ਜ਼ੈਗ ਨੋਟ ਹਨ ਅਤੇ 6 ਨੋਟ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੰਚ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ *ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ*  ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋਃ

* ਅਰੋਹਣ- ਸ ਮ1 ਗ3 ਮ1 ਪ ਨੀ3 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣ -ਸੰ ਨੀ3 ਮ1 ਗ 3 ਰੇ2 ਸ [b]  

ਇਹ ਸਕੇਲ *ਸ਼ਾਦਜਮ, ਚਤੁਰੂਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ, ਪੰਚਮ* ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਕਾਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ *ਕੇਦਾਰਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਾਮ ਨੀਪਾਈ
* ਸੰਤ ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਮਰਾਸ ਵਦਾਨ ਰਾਮ*
* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ *ਆਨੰਦ ਨਟਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ*
* *ਭਜਨ ਸਿਯੇਵੇ ਊ ਮਾਨਸ* ਆਨਯਾ (ਭਰਾ) ਦੁਆਰਾ
* ਭਦਰਚਲ ਰਾਮਦਾਸੁ ਦੁਆਰਾ *ਭਜਾਰੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਮ*
* *ਦੁਰਲੱਭ ਰਾਮਨੂਲਮਟਾ* ਸ੍ਰੀ ਭਗਤ ਗਿਆਨਾਨੰਦ ਤੀਰਥ (ਸ਼੍ਰੀ ਓਗਿਰਾਲਾ ਵੀਰਾ ਰਾਘਵ ਸਰਮਾ) 
* ਹਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਐਨੂ ਮਾਨਵ, ਸਿਮਹਾਰੂਪਾਨਦਾ ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ 
  

**ਕੇਦਾਰਮ** (ਉਚਾਰਨ ਕੀਦਾਰਾਮ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਉਤਪੰਨ ਪੈਮਾਨੇ (ਜਨਨਿਆ ਰਾਗਮ) ਹੈ ਜੋ *ਸ਼ੰਕਰਾਭਰਣਮ*, 29ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
*ਕੇਦਾਰਮ* ਇੱਕ ਅਸਮਮਿਤ ਪੈਮਾਨੇ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਧੈਵਤਮ* ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕਰਾ ਔਡਵ-ਸ਼ਾਡਵ ਰਾਗਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਗੀਕਰਣ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਧਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ 5 ਨੋਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਗ-ਜ਼ੈਗ ਨੋਟ ਹਨ ਅਤੇ 6 ਨੋਟ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੰਚ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ *ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ*  ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋਃ

* ਅਰੋਹਣ- ਸ ਮ1 ਗ3 ਮ1 ਪ ਨੀ3 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣ -ਸੰ ਨੀ3 ਮ1 ਗ 3 ਰੇ2 ਸ [b]  

ਇਹ ਸਕੇਲ *ਸ਼ਾਦਜਮ, ਚਤੁਰੂਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ, ਪੰਚਮ* ਅਤੇ *ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਕਾਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ *ਕੇਦਾਰਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਾਮ ਨੀਪਾਈ
* ਸੰਤ ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਮਰਾਸ ਵਦਾਨ ਰਾਮ*
* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ *ਆਨੰਦ ਨਟਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ*
* *ਭਜਨ ਸਿਯੇਵੇ ਊ ਮਾਨਸ* ਆਨਯਾ (ਭਰਾ) ਦੁਆਰਾ
* ਭਦਰਚਲ ਰਾਮਦਾਸੁ ਦੁਆਰਾ *ਭਜਾਰੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਮ*
* *ਦੁਰਲੱਭ ਰਾਮਨੂਲਮਟਾ* ਸ੍ਰੀ ਭਗਤ ਗਿਆਨਾਨੰਦ ਤੀਰਥ (ਸ਼੍ਰੀ ਓਗਿਰਾਲਾ ਵੀਰਾ ਰਾਘਵ ਸਰਮਾ) 
* ਹਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਐਨੂ ਮਾਨਵ, ਸਿਮਹਾਰੂਪਾਨਦਾ ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
## ਨੋਟਸ 
## ਨੋਟਸ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ
ਵਿਦਿਆਵਤੀ ਵਿਦਿਆਸ਼ੰਕਰ

ਵਿਦਿਆਵਤੀ ਵਿਦਿਆਸ਼ੰਕਰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1957 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਵਿਭਾਜਿਤ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਛਿੰਦਵਾਡ਼ਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ
ਮਿਲਿੰਦ ਕੁਮਾਰ

**ਮਿਲਿੰਦ ਕੁਮਾਰ** ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਮਿਲਿੰਦ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। 

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਮਿਲਿੰਦ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਫਰਵਰੀ 1991 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਮਨ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਨਿਗਮ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 

## ਘਰੇਲੂ ਕਰੀਅਰ 
ਮਿਲਿੰਦ ਨੂੰ ਆਈਪੀਐਲ ਸੀਜ਼ਨ 7 ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੇਵਿਲਜ਼ ਨੇ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ IPL12 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੌਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਬੇਸ ਪ੍ਰਾਈਸ 20 ਲੱਖ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।

2018-19 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲਿੰਦ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸਿੱਕਮ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਉਹ 2018-19 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ 1331 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕੋਰਰ ਸੀ।  ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ 2019 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਲਈ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੌਰ ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।  

ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿੰਦ ਨੂੰ 2019-20 ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਇੰਡੀਆ ਗ੍ਰੀਨ ਟੀਮ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।   ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 2019-20 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਕਮ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।  ਉਸਨੂੰ 2020 ਆਈਪੀਐਲ ਨਿਲਾਮੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੌਰ ਨੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 

ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਡਰਾਫਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਾਈਨਰ ਲੀਗ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਜੂਨ 2023 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿੰਦ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮੇਜਰ ਲੀਗ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਟੈਕਸਾਸ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਰਾਊਂਡ 4 ਵਿੱਚ ਡਰਾਫਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ 
ਮਾਰਚ 2024 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿੰਦ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਰੁੱਧ ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (T20I) ਲੜੀ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਉਸਨੇ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੀ-20I ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਨਸੀਮ-ਉਲ-ਗ਼ਨੀ

**ਨਸੀਮ-ਉਲ-ਗ਼ਨੀ**  ਸਾਬਕਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ। ਨਸੀਮ ਨੇ 1958 ਅਤੇ 1973 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 29 ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ। ਆਪਣੇ ਡੈਬਿਊ ਦੇ ਸਮੇਂ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਸੀਮ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਟੈਸਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। 

ਨਸੀਮ 1962 ਵਿੱਚ ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ 101 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਈਟਵਾਚਮੈਨ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸੈਂਕੜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਸੈਂਕੜਾ ਵੀ ਸੀ। 

ਇੱਕ ਹੌਲੀ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਨਸੀਮ-ਉਲ-ਗ਼ਨੀ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। 1958 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ 116 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ 5 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਉਮਰ 16 ਸਾਲ 303 ਦਿਨ ਸੀ 

ਨਸੀਮ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1969 ਤੋਂ 1978 ਤੱਕ ਸਟੈਫੋਰਡਸ਼ਾਇਰ ਲਈ ਮਾਈਨਰ ਕਾਉਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡੀ।

## ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 
ਨਸੀਮ ਨੇ ਦੋ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਅਤੇ 9 ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੋਣਕਾਰ ਅਤੇ ਆਈਸੀਸੀ ਮੈਚ ਰੈਫਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941
ਸਹਿਜ ਗਰੋਵਰ

**ਸਹਿਜ ਗਰੋਵਰ**  ਦਿੱਲੀ (ਭਾਰਤ) ਦਾ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਸਹਿਜ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ (GM) ਦਾ FIDE ਖਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ 

ਸਹਿਜ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-10 ਵਿਸ਼ਵ ਯੁਵਾ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ।  2011 ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਨੀਅਰ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਇਆ।

2018 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ।  ਉਸਨੇ 2017 ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਓਪਨ ਜਿੱਤਿਆ।  

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995
ਪੁਨੀਤ ਬਿਸ਼ਟ

**ਪੁਨੀਤ ਬਿਸ਼ਟ**  ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਪੁਨੀਤ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮੇਘਾਲਿਆ ਲਈ ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਿਆ ਸੀ।  ਉਹ 2012 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੇਵਿਲਜ਼ ਆਈਪੀਐਲ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸੀ 

ਪੁਨੀਤ 2018-19 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਮੇਘਾਲਿਆ ਲਈ ਅੱਠ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 502 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ।  ਦਸੰਬਰ 2018-19 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਿੱਕਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੇਘਾਲਿਆ ਲਈ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਤੀਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਿਕਟ ਕੀਪਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਸਕੋਰ ਹੈ।  ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮੇਘਾਲਿਆ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਅੱਠ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 892 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। 

ਪੁਨੀਤ ਬਿਸ਼ਟ ਨੇ 2 ਅਗਸਤ 2023 ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਇੱਕ ਯੋਗ ਲੈਵਲ II ਕੋਚ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਤੀਹਰੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986
ਨਾਗਾਨੰਦਿਨੀ ਰਾਗਮ

**ਨਾਗਾਨੰਦਿਨੀ** (ਉਚਾਰਨ ਨਾਗਾ + ਨੰਦਿਨੀ-ਧੀ (ਨਾਗਾ/ਪਹਾੜ ਦੀ ਨੰਦਿਨੀ ਭਾਵ ਪਾਰਵਤੀ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਸਕੇਲ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ) ਇੱਕ ਰਾਗਮ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 30ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ **ਨਾਗਭਰਣਮ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ *ਨਾਗਾਨੰਦਿਨੀ* ਸਕੇਲ
ਇਹ 5ਵੇਂ ਚੱ*ਚੱਕਰ ਬਾਨਾ* ਵਿੱਚ 6ਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਬਾਨਾ-ਸ਼ਾ* ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰੀ ਗੁ ਮਾ ਪਾ ਧੁ ਨੂੰ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣ: ਸ ਰੇ2 ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ3 ਨੀ3 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ3 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ2 ਸ [b] 

ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਚੱਤੁਸ੍ਰੁਥੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ, ਸ਼ਤਸ੍ਰੁਥੀ ਧੈਵਤਮ, ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨੋਟਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ  ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਆਰੋਹ ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ 66ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ *ਚਿੱਤਰਮਬਾਡ਼ੀ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ* ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
*ਨਾਗਾਨੰਦਿਨੀ* ਦੇ ਕੁੱਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। *ਨਾਗਾਨੰਦਿਨੀ* ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਰਾਗਾਂ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਨਾਗਾਨੰਦਿਨੀ* ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਹ ਹਨਃ

* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ *ਨਾਗਭਰਣਮ*
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸੱਤਲੇਨੀ ਦੀਨਾਮੂ
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦਕਸ਼ਾਯਨੀ ਰਕਸ਼ਮਮ

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਨਾਗਾਨੰਦਿਨੀ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ 2 ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ, ਭਾਵਪ੍ਰਿਆ ਅਤੇ *ਵਾਗਧੀਸ਼ਵਰੀ* ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਨਾਗਾਨੰਦਿਨੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦ ਵੇਖੋ।

## ਨੋਟਸ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਮੇਲਾ ਨਾਗਾਨੰਦਿਨੀ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ

## ਹਵਾਲੇ 
 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ

## Compositions 
*ਨਾਗਾਨੰਦਿਨੀ* ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨਃ

* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਬੰਦਿਸ਼ -*ਨਾਗਭਰਣਮ*
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਬੰਦਿਸ਼ -ਸੱਤਲੇਨੀ ਦੀਨਾਮੂ
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਬੰਦਿਸ਼ -ਦਕਸ਼ਾਯਨੀ ਰਕਸ਼ਮਮ
ਰਜਤ ਬਰਮੇਚਾ

**ਰਜਤ ਬਰਮੇਚਾ** ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਰਜਤ ਬਰਮੇਚਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ *ਉਡਾਨ* ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ  ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਬਚਪਨ 
ਰਜਤ ਬਰਮੇਚਾ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਲਾਡਨੁਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਬਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਬ੍ਰਿਜ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨਰਿੰਦਰ ਬਰਮੇਚਾ,  ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਹਨ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਰਜਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।

ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਰਿਤੂ ਬਰਮੇਚਾ ਵੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਰਾ ਵਿੱਕੀ ਬਰਮੇਚਾ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਬਾਂਬੇ ਵੈਲਵੇਟ ਵਿੱਚ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। 

## ਕਰੀਅਰ 
18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਜਤ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਪਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਨੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਰਜਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫਰੂਟੀ, ਸੋਨਾਟਾ ਅਤੇ ਮੈਕਸ ਨਿਊਯਾਰਕ ਲਾਈਫ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਲਈ ਕਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ। 

21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਜਤ ਨੇ ਫਿਲਮ *ਉਡਾਨ* ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਕਿਰਦਾਰ 17 ਸਾਲਾ ਰੋਹਨ (ਬਾਰਮੇਚਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ) ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਦੇਖਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਹ ਅਣਜਾਣ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਅਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰ - ਮੇਲ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਫਿਰ ਉਸਨੇ *ਸ਼ੈਤਾਨ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।

ਜਦੋਂ ਵੈੱਬ-ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਰਜਤ ਬਰਮੇਚਾ ਇੱਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਚਿਹਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2016 ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਲਾ ਪਾਲਕਰ ਨਾਲ ਵੈੱਬ-ਸੀਰੀਜ਼ *ਗਰਲ ਇਨ ਦ ਸਿਟੀ* ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਸੀ 

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* IMDb ' ਤੇ ਰਜਤ ਬਰਮੇਚਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਿਧਾਰਥ ਭਾਰਦਵਾਜ

**ਸਿਧਾਰਥ ਭਾਰਦਵਾਜ** ਮਾਡਲ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ ' ਤੇ ਇੱਕ ਡੇਟਿੰਗ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ, ਐਮਟੀਵੀ ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 2 ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਭਾਰਦਵਾਜ  ਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ 5,00,000 ਰੁਪਏ ਜਿੱਤੇਸਨ। 

## ਕਰੀਅਰ 
ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2009 ਵਿੱਚ *ਐਮਟੀਵੀ ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 2* ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।  2011 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ *ਬਿੱਗ ਬੌਸ* ਦੇ *ਪੰਜਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ* ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵਾਈਲਡ ਕਾਰਡ ਐਂਟਰੈਂਟ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।     ਸਿਧਾਰਥ ਅੰਤ ਤੱਕ ਬਚਿਆ ਰਿਹਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜਨਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਰਨਰ ਅੱਪ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ।  

## ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
## ਫਿਲਮਾਂ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਵੋਡਾਫੋਨ ਐਮਟੀਵੀ ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 2
* ਐਮਟੀਵੀ ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 5 
* Vodafone MTV Splitsvilla 2: ਹੌਟ ਸਾਕਸ਼ੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਾਲਪੇਪਰ
* ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਹਾਂ: ਸਿਧਾਰਥ ਭਾਰਦਵਾਜ - ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੁਦੀਪ ਸਾਹਿਰ

**ਸੁਦੀਪ ਸਾਹਿਰ** ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਸੁਦੀਪ ਕੁਨਾਲ ਗੰਜਾਵਾਲਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ 'ਚੰਨਾ ਵੇ'  ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇਗਾਮਾ ਐਚਐਮਵੀ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ *ਓਧਨੀ* ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ *ਵੋ ਅਪਨਾ ਸਾ* ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਿਆ ਜਿੰਦਲ,  *ਪਰਮਾਵਤਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ*,  ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ *ਤੇਰਾ ਯਾਰ ਹੂੰ ਮੈਂ* ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਬਾਂਸਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸਾਹਿਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲੇਖਕ ਅਨੰਤਿਕਾ ਸਾਹਿਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ  ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। 

## ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫਿਲਮ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੁਰੂ ਚਿੱਬਰ

**ਪੁਰੂ ਛਿੱਬਰ** ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਪੁਰੂ ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਨਾਟਕ ਖੋਟੇ ਸਿੱਕੀ ਵਿੱਚ ਹਮੀਰ ਰਿਜ਼ਵੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਿੱਚ ਸਚਿਨ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬੈਂਡ ਬਾਜਾ ਬਾਰਾਤ ਅਤੇ ਭੂਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।

*ਪੁਰੂ ਬੇਨਤੇਹਾ* ਵਿੱਚ ਰੌਕੀ ਸਿੰਘ, *ਦੋ ਦਿਲ ਬੰਧੇ ਏਕ ਡੋਰੀ ਸੇ* ਵਿੱਚ ਕਰਨ, ਅਤੇ *ਨਾਮਕਰਨ* ਵਿੱਚ ਕੇਤਨ ਮਹਿਤਾ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਛਿੱਬਰ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਅਗਸਤ 1990 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਿਭਾ ਛਿੱਬਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਵਿਭਾ ਛਿੱਬਰ ਸੀਰੀਅਲ "ਬਿਦਾਈ" ਅਤੇ "ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕੌਸ਼ਿਕ ਕੀ ਪੰਜ ਬਹੁਈਂ" ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਪੁਰੁੂ ਛਿੱਬਰ ਨੇ ਖੋਟੇ ਸਿੱਕੇ ਵਿੱਚ ਹਮੀਰ ਰਿਜ਼ਵੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਜੂਏਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਅਮੀਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿੱਦੀ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਤੂ ਹੋ ਕੇ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ।

ਪੁਰੂ ਛਿੱਬਰ  2010 ਦੀ ਫਿਲਮ "ਬੈਂਡ ਬਾਜਾ ਬਾਰਾਤ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬਿੱਟੂ ( ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ) ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ "ਚੂ ਲੇਂਗੇ ਆਕਾਸ਼" ਅਤੇ "ਦਿ ਵਾਰੀਅਰ" ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ' ਤੇ ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਿੱਚ ਸਚਿਨ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੋਅ ਬੇਨਤੇਹਾ ਵਿੱਚ ਰੌਕੀ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਦਿਲ ਬੰਧੇ ਏਕ ਡੋਰੀ ਸੇ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਨਾਮਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੇਤਨ ਮਹਿਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਓਟੀਟੀ  ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਵ ਜੇ ਐਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਐਸਪੀ ਅਭੈ ਆਨੰਦ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
#### ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ 
### ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
* 2001 : *ਚੂ ਲੇਂਗੇ ਆਕਾਸ਼*
* 2001 : *ਦ ਵਾਰੀਅਰ*
* 2010 : *ਬੈਂਡ ਬਾਜਾ ਬਾਰਾਤ* ਬਿੱਟੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਵਜੋਂ
* 2015 : *ਮੀਨੂੰ ਏਕ ਲਾਡਕੀ ਚਾਹੀਏ*
* 2016 : *ਇੱਕ ਸਕੈਂਡਲ*
* 2017 : *ਭੂਮੀ*

### ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ 
* 2021 : ਲਵ ਜੇ ਐਕਸ਼ਨ ਐਸਪੀ ਅਭੈ ਆਨੰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੁਮਿਤ ਸਚਦੇਵ

**ਸੁਮੀਤ ਸਚਦੇਵ** ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਹੈ। *ਸੁਮੀਤ ਜੋ ਕਿ ਯੇ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤੇਂ* ਵਿੱਚ *ਕਿਉੰਕੀ ਸਾਸ ਭੀ ਕਭੀ ਬਹੂ ਥੀ* ਵਿੱਚ ਗੌਤਮ 'ਗੋਮਜ਼ੀ' ਵਿਰਾਨੀ ਅਤੇ ਅਭਿਮਨਿਊ 'ਮਨੀ' ਰਾਘਵ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸੁਮਿਤ ਸਚਦੇਵ ਨੇ 9 ਦਸੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੀਡੀਆ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਗੁਜਰਾਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਵਿਆਹ ਗੁਜਰਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 

## ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
### ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬ੍ਰਿਜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਾਂਦੀਵਾਲਾ

**ਬ੍ਰਿਜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਾਂਦੀਵਾਲਾ** ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ।ਬ੍ਰਿਜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ,  ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1963 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਬ੍ਰਿਜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜਨਮ 1900 ਵਿੱਚ ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਚਾਂਦੀਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਾਨਕੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸੰਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਚਾਂਦੀਵਾਲਾ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਦੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਹੋਈ। 

## ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ 
ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੇ ਚਾਂਦੀਵਾਲਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਪੈਰੋਕਾਰ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਚਾਂਦੀਵਾਲਾ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਸਪਾਰਟਨ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਖਾਦੀ ਪਹਿਨਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾ. ਐਮ.ਏ. ਅੰਸਾਰੀ ਤੋਂ *ਗਵਾਲਿਨ* (ਦੁੱਧ ਦਾਸੀ) ਉਪਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। 

1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਚਾਂਦੀਵਾਲਾ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੱਥਰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਪਾਲਣਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦਿੱਲੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਠਾਏ। 

## ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ 
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਂਦੀਵਾਲਾ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸੇਵਕ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਸਮਿਤੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। 1952 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬਨਾਰਸੀਦਾਸ ਚਾਂਦੀਵਾਲਾ ਸੇਵਾ ਸਮਾਰਕ ਟਰੱਸਟ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਮੁਖੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਦਾਸ ਸੀ। ਇਹ ਟਰੱਸਟ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਨਕੀ ਦੇਵੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।    ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਚਾਂਦੀਵਾਲਾ ਨੂੰ 1963 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
ਚਾਂਦੀਵਾਲਾ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਖੰਡਾਂ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ *ਬਾਪੂ ਕੇ ਚਰਨੋਂ ਮੇਂ* ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ *ਐਟ ਦ ਫੁੱਟ ਆਫ਼ ਬਾਪੂ* ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।   ਚਾਂਦੀਵਾਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾ *ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਕੀ ਦਿੱਲੀ ਡਾਇਰੀ* ਹੈ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ
ਵਰੁਣ ਸੂਦ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990
ਪੂਰਨਚੰਦਰਿਕਾ ਰਾਗਮ

**ਪੂਰਨਚੰਦਰਿਕਾ** ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੰਕਰਾਭਰਣਮ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ, ਜੋ 72 ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 29ਵਾਂ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
ਇਸ ਦੀ *ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ* ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ 

ਅਰੋਹਣ : ਸ ਰੇ2 ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ2 ਪ ਸੰ [a]

ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਪ ਮ1 ਰੇ2 ਗ3 ਮ1 ਰੇ2 ਸ [b] 

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
* ਪੰਚਨਦੀਸ਼ਾ ਪਹਿਲਮ ਅਤੇ ਨੇ ਜੇਸਿਨਾ-ਪਟਨਾਮ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਅਈਅਰ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਤੇਲਿਸੀ ਰਾਮ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲੁਕਾਵੇਮੀ ਨਾ
* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ *ਸ਼ੰਕੂ ਚੱਕਰ*
* ਜੀ. ਐਨ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਦੁਆਰਾ *ਵਰਦਾਨੀਪੁਨਾ*
* ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
* ਸ਼੍ਰੀ ਰੰਗਨਾਥਮ ਉਪਸਮਹੇ-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
* ਪਲਾਇਆ ਮੈਮ ਦੇਵ ਸਵਾਤੀ ਤਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ

## ਨੋਟਸ 
## ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 
* ਪੰਚਨਦੀਸ਼ਾ ਪਹਿਲਮ ਅਤੇ ਨੇ ਜੇਸਿਨਾ-ਪਟਨਾਮ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ 
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ  ਤੇਲਿਸੀ ਰਾਮ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਪਾਲੁਕਾਵੇਮੀ ਨਾ
* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ *ਸ਼ੰਕੂ ਚੱਕਰ*
* ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ 
* ਸ਼੍ਰੀ ਰੰਗਨਾਥਮ ਉਪਸਮਹੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਜਾਂ ਅੰਬੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਮੁਥੁਸਵੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਚੇਲੇ ਦੁਆਰਾ (ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ) 
* ਜੀ. ਐਨ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਦੁਆਰਾ *ਵਰਦਾਨੀਪੁਨਾ*
* ਪਲਾਯਮਮ ਦੇਵ (ਸਵਾਤੀ ਤਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਪਦਵਰਨਮ) 
## ਹਵਾਲੇ 
 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ
ਆਰੀਮਾਨ

**ਆਰੀਮੈਨ ਰਾਮਸੇ **ਜਿਸਨੂੰ  ਆਰੀਮੈਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 

ਗੇਮ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਮਸੇ ਨੇ ਫੈਮਿਲੀ: ਟਾਈਜ਼ ਆਫ਼ ਬਲੱਡ (2006) ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਬੈਸਟ ਮੇਲ ਡੈਬਿਊ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਤਿਲਕ ਰਾਜ

**ਤਿਲਕ ਰਾਜ** ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ। ਤਿਲਕ ਬੜੌਦਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਖੇਡਿਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਸੀ। ਤਿਕਲ 1985 ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਓਵਰ ਵਿੱਚ ਛੇ ਛੱਕਿਆਂ ਦਾ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜਾ ਮੌਕਾ ਸੀ।    

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਨੀ ਰਾਗਮ

ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਣੀ (ਉਚਾਰਨ **ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਨੀ**) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 70ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਨਾਸਾਮਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ *ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਨੀ* ਸਕੇਲ
*ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਨੀ* 12ਵੇਂ ਚੱਕਰ ਆਦਿੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਆਦਿੱਤਿਆ-ਭੂ* ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰੂ ਗੁ ਮੀ ਪਾ ਧੀ ਨੀ* ਹੈ। ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਣੀ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ3 ਗ3 ਮ2 ਪ ਧ2 ਨੀ2 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਮ2 ਗ3 ਰੇ3 ਸ [b] 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ *ਸ਼ਤਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ, ਕੈਸੀਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ।

*ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਨੀ* ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ ਵਾਗਾਧੀਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 34ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਣੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਇਸ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਰਾਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੇਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਣੀ ਰਾਗਮ ਲਈ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨਃ

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਮਾਰਵੈਰੀ ਰਮਾਨੀ*
* ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਥੰਡਰੁਲ ਆਇਆ*ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ
* *ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਸਰਸਵਤੀ*-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
* ਵਿਜੇ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਆਦਿਗਲਿਗੇ ਵੰਡਿਪੇਵਿਜੈ ਦਾਸਾ
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ *ਅੰਬਿਕਾਮ ਉਪਾਸ਼ੇਮ*

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਣੀ ਦੇ ਨੋਟ ਜਦੋਂ *ਧੈਵਤਮ* (ਧ2) ਤੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਛੋਟਾ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਸਦਵੀਦਮਾਰਗਿਨੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਾਦਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ।

ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਣੀ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੈਮਾਨੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਸੰਰਚਣਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਣ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ *ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਨੀ* ਸਕੇਲ
*ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਨੀ* 12ਵੇਂ ਚੱਕਰ ਆਦਿੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ *ਆਦਿੱਤਿਆ-ਭੂ* ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰੂ ਗੁ ਮੀ ਪਾ ਧੀ ਨੀ* ਹੈ। ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਣੀ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ) ਦੀ  ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ

* ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ3 ਗ3 ਮ2 ਪ ਧ2 ਨੀ2 ਸੰ[ਏ] 
* ਅਵਰੋਹਣਃਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਮ2 ਗ3 ਰੇ3 ਸ[ਬੀ] 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਸ਼ਤਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ, ਕੈਸੀਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ।

*ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਨੀ* ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ (ਭਾਵ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਨੋਟ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ ਵਾਗਾਧੀਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 34ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ
ਅਨੁਜ ਸਕਸੈਨਾ

**ਡਾ. ਅਨੁਜ ਸਕਸੈਨਾ** ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।  

ਸਕਸੈਨਾ ਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ਕਾਮੇਡੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ *"ਦੇਖ ਭਾਈ ਦੇਖ"* ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ *ਕੁਸੁਮ* ਵਿੱਚ ਅਭੈ ਕਪੂਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਅਤੇ *ਕਸ਼ਿਤਿਜ* *ਕਰਮ* ਅਤੇ *ਆਸਮਾਨ ਸੇ ਆਗੇ* ਸਮੇਤ ਸੋਲਾਂ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ 2010 ਵਿੱਚ *ਚੇਜ਼* ਵਿੱਚ ਸੀ। 2005 ਵਿੱਚ ਅਨੁਜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਮੈਵਰਿਕ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। 

ਉਸਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਮਿਤ ਢਾਡਿਆਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 2005 ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। 

ਅਨੁਜ ਸਕਸੈਨਾ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ ਐਲਡਰ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲਜ਼ ਦੇ ਸੀਓਓ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਚੈੱਕ ਬਾਊਂਸ ਅਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।  ਐਲਡਰ ਫਾਰਮਾ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੇ ਇੱਕ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਬੀ.ਕੇ. ਬਾਂਸਲ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ  ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।  ਸਕਸੈਨਾ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਸੀਬੀਆਈ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ  ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਜ਼ਮਾਨਤੀ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ 

## ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
## ਨਿਰਮਾਤਾ 
### ਫਿਲਮਾਂ 
## ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਚੜ੍ਹਦੀਕਲਾ ਟਾਈਮ ਟੀ.ਵੀ.

**ਚੜਦੀਕਲਾ ਟਾਈਮ ਟੀਵੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ ਜੋ ਖ਼ਬਰਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਚੜਦੀਕਲਾ ਮੀਡੀਆ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
----

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਚੜਦੀਕਲਾ ਟਾਈਮ ਟੀਵੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਰਦਾਰ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਰਦੀ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਹਨ। ਇਹ ਚੈਨਲ ਖ਼ਬਰਾਂ, ਆਤਮਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਨਿਸਪੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।
----

## ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ 
ਚੜਦੀਕਲਾ ਟਾਈਮ ਟੀਵੀ ਖ਼ਬਰਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਚਰਚਾ, ਟਾਕ ਸ਼ੋ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਝੁਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੈਨਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਾਸਤ ਉੱਤੇ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

### ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ: 
* ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਿਊਜ਼ ਬੁਲੇਟਿਨ – ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖ਼ਬਰਾਂ
* ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ – ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾਵਾਂ
* ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰ – ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਦੀਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ
* ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ – ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼

ਇਹ ਚੈਨਲ ਮੁੱਖ DTH (ਡਾਇਰੈਕਟ-ਟੂ-ਹੋਮ) ਸਰਵਿਸਜ਼, ਕੇਬਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
----

## ਚੜਦੀਕਲਾ ਮੀਡੀਆ ਗਰੁੱਪ 
ਚੜਦੀਕਲਾ ਮੀਡੀਆ ਗਰੁੱਪ ਸਿਰਫ਼ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਡਿਜਿਟਲ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ।

### ਚੜਦੀਕਲਾ ਅਖ਼ਬਾਰ 
ਚੜਦੀਕਲਾ ਮੀਡੀਆ ਗਰੁੱਪ "ਚੜਦੀਕਲਾ" ਨਾਮਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਖ਼ਬਰਾਂ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ, ਖੇਡ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

### ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਡਿਜਿਟਲ ਮੀਡੀਆ 
ਇਹ ਗਰੁੱਪ ਰੇਡੀਓ ਬ੍ਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। 
----

## ਸੰਸਥਾਪਕ – ਸਰਦਾਰ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਰਦੀ 
ਸਰਦਾਰ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਰਦੀ ਚੜਦੀਕਲਾ ਮੀਡੀਆ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹਨ।
----

## ਉਪਲੱਬਧਤਾ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ 
ਚੜਦੀਕਲਾ ਟਾਈਮ ਟੀਵੀ ਭਾਰਤ, ਕੈਨੇਡਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ (USA), ਯੂ.ਕੇ. ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ DTH, ਕੇਬਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਸਰਵਿਸਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।

### ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ: 
ਚੜਦੀਕਲਾ ਮੀਡੀਆ ਨੈੱਟਵਰਕ
----

## ਸਬਸਿਡਰੀ – CK Media Networks 
CK Media Networks ਚੜਦੀਕਲਾ ਟਾਈਮ ਟੀਵੀ ਦੀ ਉੱਤਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਸਬ-ਚੈਨਲ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।

ਇਹ ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ:

* ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ (ਸਰੀ, ਕੈਨੇਡਾ) ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ (ਸੈਨ ਹੋਜ਼ੇ) ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ
* ਯੂਬਾ ਸਿਟੀ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿੱਖ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ, ਅਤੇ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸਾਖੀ ਸਮਾਗਮ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸਿੱਖ ਇਵੈਂਟ
* "ਖ਼ਬਰ ਤੇ ਨਜ਼ਰ", "ਡਰਾਈਵ ਟਾਈਮ" ਅਤੇ "ਦੇਸ ਪਰਦੇਸ਼" ਵਰਗੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅ ਸ਼ੋਅ
* ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਾਮਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਟਾਕ-ਸ਼ੋਅ

### ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਲਿੰਕ: 
* YouTube: CK Media Networks
* TikTok: CK Media Networks
* Facebook: Chardikla Time TV Official
* Live Streaming: Sling TV

----

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
ਇਸ ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ।
----

## ਦੇਖੋ 
* ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ
* ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ

----

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੇ ਸਫ਼ੇ