open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਸੁਸ਼ਮਿਤਾ ਬੈਨਰਜੀ

**ਸੁਸ਼ਮਿਤਾ ਬੈਨਰਜੀ**, **ਸਈਦਾ ਕਮਲਾ** ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਸੀ। (ਮੌਤ 4/5 ਸਤੰਬਰ 2013) ਉਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਕਰਮੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਕਬਜ਼ੇ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ *ਕਾਬੁਲੀਵਾਲਾਰ ਬੰਗਾਲੀ ਬਊ* ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ("A Kabuliwala's Bengali Wife", 1997)। 49 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 4 (ਦੇਰ ਰਾਤ) ਜਾਂ 5 (ਸਵੇਰੇ ਸੁਵਖਤੇ) ਸਤੰਬਰ 2013 ਨੂੰ, ਪਕਤਿਕਾ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਉਹਦੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਫਗਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਈਦ ਕਮਲਾ ਪਕਤਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਵਰਕਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਫਿਲਮ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਉਸ ਦੇ 1995 ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲਣ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੱਥੋ-ਹੱਥ ਵਿਕੀ ਸੀ ਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ 'ਅਸਕੇਪ ਫਰਾਮ ਤਾਲਿਬਾਨ' ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸੰਗ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸੀ। ਸੁਸ਼ਮਿਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਬਾਰੇ ਆਊਟਲੁੱਕ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1989 ਵਿੱਚ ਖਾਨ ਨਾਲ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਗਈ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ
ਤੱਤ-ਮੀਮਾਂਸਾ

**ਤੱਤ-ਮੀਮਾਂਸਾ** (metaphysics), ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਜੂਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਦ ਦੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਹਨ: ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਦਿਆ (Cosmology) ਅਤੇ ਆਂਟੋਲਾਜੀ (ontology)।

ਤੱਤ-ਮੀਮਾਂਸਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇਹ ਹਨ:-

* ਗਿਆਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਜਾਣਨਯੋਗਤਾ ਦਾ ਵੀ ਵਜੂਦ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ?
* ਅੰਤਮ ਸੱਤਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕੀ ਹੈ? ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ?

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਡੇਲੀਆ

**ਡੇਲੀਆ** ਜਾਂ **ਡਹੇਲੀਆ** ਵੱਡੇ ਅਕਾਰ ਦਾ ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ 50,000 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਊਸ਼ਣ ਕਟੀਬੰਧੀ ਸ਼ੀਤਊਸ਼ਣ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਹੇਲਿਆ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਵਰਖਾ ਵਾਲੀ ਠੰਡੀ ਜਲਵਾਯੂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਗਰਮ ਜਲਵਾਯੂ ਇਸ ਦੀ ਸਫਲ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਰਦੀ ਅਤੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਵਲੋਂ ਫਸਲ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਧੁੱਪ ਵਾਲੀ ਭੂਮੀ ਉੱਤਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਫੁੱਲ ਵੱਡੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਲ
ਖਰਖਰੀ

**ਖਰਖਰੀ (ਕਰੂਪ)** ਜਾਂ **ਲੇਰਿੰਗੋਟ੍ਰੇਕਿਓਬ੍ਰੌਨਕਾਇਟਿਸ (laryngotracheobronchitis**) ਇੱਕ ਸਾਹ ਸਬੰਧੀ ਲਾਗ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹ ਨਲੀ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਲਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਾਗ ਦੇ ਨਾਲ ਗਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੋਜ਼ਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੋਜ਼ਸ਼ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਖਰਖਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ:- "ਖੰਘੂਰਨਾ" ਖੰਘ, ਘਰਘਰ (ਉੱਚੀ ਘਰਘਰਾਹਟ, ਅਤੇ ਘੱਗਾਪਣ। ਖਰਖਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਲਕੇ, ਦਰਮਿਆਨੇ, ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਦਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਲਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਟੀਰੋਇਡ ਦੀ ਇਕੱਲੀ ਖੁਰਾਕ ਲਾਗ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਏਪੀਨੇਫ੍ਰੀਨ (epinephrine) ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਖਰਖਰੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗਲ ਦੇ ਕਾਂ ਦੀ ਸੋਜ਼ (epiglottitis) ਜਾਂ ਕੋਈ ਸਾਹ ਨਲੀ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਪਦਾਰਥ) ਡਾਕਟਰੀ ਅਧਾਰਾਂ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੇਰੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਐਕਸ-ਰੇਅ, ਅਤੇ ਕਲਚਰ—ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖਰਖਰੀ ਇੱਕ ਆਮ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ 6 ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 5–6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 15% ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਖਰਖਰੀ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਲੱਛਣ
ਖਰਖਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ "ਖੰਘੂਰਨਾ" ਖੰਘ, ਘਰਘਰ (ਘਰਘਰਾਹਟ), ਘੱਗਾਪਣ, ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਬਦਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। "ਖੰਘੂਰਨਾ" ਖਾਂਸੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੀਲ ਮੱਛੀ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਰ ਟਪਕਣੀ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜ ਕਾਰਕਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਹੋਸ਼ ਦਾ ਪੱਧਰ, ਨੀਲਾਪਣ, ਘਰਘਰ, ਹਵਾ ਦਾ ਦਾਖਲਾ, ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦਾ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਣਾ।

### ਸਟੇਰਾਇਡ
ਕੋਰਟੀਕੋਸਟੇਰੋਇਡ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੇਕਸਾਮੇਥਾਸੋਨ (dexamethasone) ਅਤੇ ਬੁਡੇਸੋਨਾਈਡ (budesonide), ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖਰਖਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਛੇ ਘੰਟਿਆ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

### ਏਪੀਨੇਫ੍ਰੀਨ
ਦਰਮਿਆਨੀ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਖਰਖਰੀ ਵਿੱਚ ਨੇਬੁਲਾਈਜ਼ਡ ਏਪੀਨੇਫ੍ਰੀਨ (epinephrine)(ਸਾਹ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਲਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਘੋਲ ਜੋ ਸਾਹ ਨਾਲੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ) ਤੋਂ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਏਪੀਨੇਫ੍ਰੀਨ ਨਾਲ ਖਰਖਰੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ 10–30 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਾਇਦੇ ਸਿਰਫ 2 ਘੰਟਿਆਂ ਤਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਖੰਘ ਦੀ ਦਵਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇਡੈਕਸਟ੍ਰੋਮੇਥੋਰਫਨ (dextromethorphan) ਅਤੇ/ਜਾਂ ਗੂਆਫੇਨੇਸਿਨ (guiafenesin) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਖਰਖਰੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵਾਇਰਲ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦ ਤਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ।

## ਵਿਆਪਕਤਾ
ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੇ 5–6 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਲਗਭਗ 15% ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖਰਖਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਡਿਪਥੇਰੀਆ ਵਾਲੀ ਖਰਖਰੀ ਦੀ ਹੋਮਰਦੇ ਪੁਰਾਤਣ ਗ੍ਰੀਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। 1826 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰੀਟੋਨੇਉ ਨੇ ਡਿਪਥੀਰੀਆ ਕਰਕੇ ਵਾਇਰਸ ਵਾਲੀ ਖਰਖਰੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ। ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਲੋਗ ਵਾਇਰਸ ਵਾਲੀ ਖਰਖਰੀ ਨੂੰ "ਅਸ਼ੁੱਧ-ਖਰਖਰੀ," ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ "ਖਰਖਰੀ" ਨੂੰ ਡਿਪਥੀਰੀਆ ਦੇ ਬੈਲਟੀਰੀਆ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਟੀਕਾਕਰਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਡਿਪਥੀਰੀਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖਰਖਰੀ ਲਗਭਗ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਤੁਮਾਰੀ ਹੈ (ਨਾਵਲ)

***ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਤੁਮਾਰੀ ਹੈ*** ਸ਼ਾਹ ਚਮਨ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਮੀਰੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਜਟਿਲ ਤੋਂ ਜਟਿਲ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਸਾਦਾ ਵਾਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲਭ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।

ਇਸ ਨਾਵਲ ਬਾਰੇ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਇਸ ਦੇ ‘ਮੁਖ ਬੰਦ’ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:
"ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਰਸਾਨੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਪ੍ਰਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੀ ਟੋਟਲ ਰੀਜੈਕਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਮਾਰਗ, ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੀ ਜਾਚੇ ਕੇਵਲ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਅਜੋਕੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਵੀ ਦਵੰਦ ਹੈ। ਗੰਭੀਰ ਪਾਠਕ ਹੀ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾ ਕੇ ਬੜੀ ਸੂਝ ਬੂਝ ਨਾਲ ਸਿਰੇ ਚੜਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਵਧਾਈ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ

[thumbnail|[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਗਣੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਵਿਸਰਜਨ]]
**ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ** ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ  ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਕਥਾ 
ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਰੁਦਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਚਰੁਰਥ [ਚੌਥਾ] (ਕੁਮਾਰ) ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਰਣਨ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਪਾਰਬਤੀ ਨੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਆਪਣੀ ਮੈਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਵਾਰਪਾਲਬਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਿਵਜੀ ਨੇ ਜਦ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਣਾ ਚਾਹਿਆ ਤਦ ਬਾਲਕ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ ਨੇ ਬਾਲਕ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ ਪਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਅੰਤਤੋਗਤਵਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਗੁੱਸਾਵਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਉਸ ਬਾਲਕ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਭਗਵਤੀ ਸ਼ਿਵਾ ਨਾਰਾਜ ਹੋ ਕੇ ਉਠੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਰਲੋ ਕਰਨ ਦੀ ਠਾਨ ਲਈ। ਭੈਭੀਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵਰਸ਼ਿਨਾਰਦ ਦੀ ਸਲਾਹ ’ਤੇ ਜਗਦੰਬਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਮਿਲੇ ਜੀਵ (ਹਾਥੀ) ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਲੈ ਆਏ। ਮ੍ਰਤਿਉਂਜੈ ਰੁਦਰ ਨੇ ਗਜ ਦੇ ਉਸ ਮੱਥਾ ਨੂੰ ਬਾਲਕ ਦੇ ਧੜ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਤਾ ਪਾਰਬਤੀ ਨੇ ਹਰਸ਼ਾਤੀਰੇਕ ਨਾਲ ਉਸ ਗਜਮੁਖਬਾਲਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦਾ ਤੋਂ ਲਗਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਗੂ ਹੋਣ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਮਿਹਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਸਰਵਾਧਿਅਕਸ਼ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਕੇ ਅਗਰਪੂਜ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ- ਗਿਰਿਜਾਨੰਦਨ! ਵਿਘਨ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਸਰਵੋਪਰਿ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਸੱਬਦਾ ਪੂਜਿਅ ਬਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੁਲ ਗਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਗਣੇਸ਼ਵਰ! ਤੂੰ ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬਦੀ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮੇ ਦੇ ਉੱਨਤ ਹੋਣ ’ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰੀਖ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਬਦੀ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰੋਦਏ ਵੇਲੇ ਗਣੇਸ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਅ‌ਰਘਿਅਦੇਕਰ ਬਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਠਾਨ ਖਿਲਾਏ। ਤਦੋਪਰਾਂਤ ਆਪ ਵੀ ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਵਰ੍ਹ-ਪਰਿਆੰਤ-ਸ੍ਰੀ-ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਜਰੂਰ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ
ਦਸਤਕ

***ਦਸਤਕ*** 1970 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਕਲਾਸਿਕ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ 'ਨਕਲ-ਏ- ਮਕਾਨੀ' ਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਪਟਕਥਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।
ਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਰਿਹਾਨਾ ਸੁਲਤਾਨ ਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਅਦਾਕਾਰੀ, ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਲਈ (ਉਸਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿਤਿਆ) ਅਤੇ ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਲਈ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਰਿਕੇਸ਼ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਇਸ ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵ੍ਹਾਈਟ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1958 ਵਿੱਚ *ਮਧੂਮਤੀ* ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 

## ਪਲਾਟ
ਇੱਕ ਨਿਮਨ ਮਧਵਰਗੀ ਨਵਵਿਵਾਹਿਤ ਜੋੜੇ, ਹਾਮਿਦ (ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ) ਅਤੇ ਸਲਮਾ (ਰੇਹਾਨ ਸੁਲਤਾਨ) ਨੂੰ ਪਾਨ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਾਲਾ ਅਖਤਰ ਮਰਾਤੀਵਾਲਾ (ਅਨਵਰ ਹੁਸੈਨ) ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਕੇ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਕਾਨ ਕਿਰਾਏ ਉੱਤੇ ਦਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਦਨਾਮ ਗਾਇਕ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ (ਸ਼ਕੀਲਾ ਬਾਨੋ ਭੋਪਾਲੀ) ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਹੋਰਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਅਕਸਰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਡਿਸਟਰਬ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਮਿਦ ਇੱਕ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਈਮਾਨਦਾਰ ਕਲਰਕ ਹੈ। ਹੋਰ ਘਰ ਲਈ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਿਲਡਰਾਂ ਦੀ ਲਾਬੀ, ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਨਾਪਾਕ ਗੱਠਜੋੜ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਦਸਤਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣ ਦੀਆਂ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ। 

## ਸੰਗੀਤ 
ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ *ਨੇ ਢੋਲਕੀ  ਦੀਆਂ* ਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਰਾਗ-ਅਧਾਰਤ ਧੁਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਰਚਿਆ ਹੈ । *ਦਸਤਕ* ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਇਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਦੁਆਰਾ ਰਾਗ-ਅਧਾਰਤ ਧੁਨਾਂ ਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਧੁਨਾਂ  ਰਚੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕਾ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਗਵਾਉਣ  ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਇਹਨਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

### ਗੀਤ 
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤਕਾਰ ਮਜਰੁਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਦੇ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਇਕ ਸਲਮਾ ਦੀ ਦਰਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ-ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਬਿਆਨ ਹੋਵੇਃ "ਹਮ ਹੈਂ ਮਤਾ -ਏ - ਕੂਚਾ-ਓ  ਬਾਜ਼ਾਰ ਕੀ ਤਰਹ, ਉੱਠਤੀ ਹੈ ਹਰ ਨਿਗਾਹ ਖਰੀਦਾਰ ਕੀ ਤਰਹ" ਜਾਂ "ਮਾਈ ਰੀ ਮੈਂ  ਕਾ ਸੇ ਕਹੂਂ ਪੀਰ ਅਪਨੇ ਜੀਆ ਕੀ"... 

### ਗੀਤ. 
* ਬੈਯਾਂ ਨਾ ਧਰੋ-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ-ਰਾਗ ਚਾਰੁਕੇਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ 
* ਹਮ ਹੈਂ ਮਤਾ -ਏ - ਕੂਚਾ-ਓ  ਬਾਜ਼ਾਰ ਕੀ ਤਰਹ-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ-ਰਾਗ ਭੈਰਵੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ) ਭੈਰਵੀ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ)
* ਮਾਈ ਰੀ ਮੈਂ  ਕਾ ਸੇ ਕਹੂਂ ਪੀਰ ਅਪਨੇ ਜੀਆ ਕੀ-ਲਤਾਮੰਗੇਸ਼ਕਰ/ਮਦਨ ਮੋਹਨ -ਰਾਗ ਪੁਰੀਆ ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ

### ਗੀਤ 
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤਕਾਰ ਮਜਰੁਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਦੇ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਇਕ ਸਲਮਾ ਦੀ ਦਰਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ-ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਬਿਆਨ ਹੋਵੇਃ "ਹਮ ਹੈਂ ਮਤਾ -ਏ - ਕੂਚਾ-ਓ  ਬਾਜ਼ਾਰ ਕੀ ਤਰਹ, ਉੱਠਤੀ ਹੈ ਹਰ ਨਿਗਾਹ ਖਰੀਦਾਰ ਕੀ ਤਰਹ" ਜਾਂ "ਮਾਈ ਰੀ ਮੈਂ  ਕਾ ਸੇ ਕਹੂਂ ਪੀਰ ਅਪਨੇ ਜੀਆ ਕੀ"... 

### ਗੀਤ. 
* ਬੈਯਾਂ ਨਾ ਧਰੋ-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ-ਰਾਗ ਚਾਰੁਕੇਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ 
* ਹਮ ਹੈਂ ਮਤਾ -ਏ - ਕੂਚਾ-ਓ  ਬਾਜ਼ਾਰ ਕੀ ਤਰਹ-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ-ਰਾਗ ਭੈਰਵੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ) ਭੈਰਵੀ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ)
* ਮਾਈ ਰੀ ਮੈਂ  ਕਾ ਸੇ ਕਹੂਂ ਪੀਰ ਅਪਨੇ ਜੀਆ ਕੀ-ਲਤਾਮੰਗੇਸ਼ਕਰ/ਮਦਨ ਮੋਹਨ -ਰਾਗ ਪੁਰੀਆ ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ
* ਤੁਮਸੇ ਕਹੁੰ ਏਕ ਬਾਤ-ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਬਲਦੀ ਅੱਖ

**ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਬਲਦੀ ਅੱਖ** ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
## ਪਾਤਰ
* ਦਿਆਲਾ (ਵੱਡਾ ਭਰਾ)
*ਮੈਂਗਲ ਸਿੰਘ (ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਭਰਾ)
* ਪਾਲਾ (ਛੋਟਾ ਭਰਾ)
*ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ (ਬਾਪ)
*ਕਿਸ਼ਨੋ (ਮਾਂ)
*ਗੁਰਨਾਮੋ (ਦਿਆਲੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ)
*ਮਹਿੰਦਰੋ (ਪਾਲੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ) 
*ਪੈਂਚ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ 
*ਸੋਹਣਾ ਅਮਲੀ 
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਵਾਂਗ ਬਲਦੀ ਅੱਖ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਚੱਕਰਵਾਤ (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

**ਚੱਕਰਵਾਤ** ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਮੇਜਰ ਮਾਂਗਟ ਦੀ ਪਰਵਾਸੀ ਬਜੁਰਗਾਂ ਦੇ ਇਕਲਾਪੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
27 ਫ਼ਰਵਰੀ

**27 ਫ਼ਰਵਰੀ** ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਲ ਦਾ 58ਵਾਂ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 307 (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 308) ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
## ਵਾਕਿਆ 
* 1670 &ndash;ਆਸਟਰੀਆ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਲਕ ਵਿਚੋਂ ਕਢਿਆ।
* 1716 &ndash;ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਾਏ ਗਏ।
* 1803 &ndash;ਬੰਬਈ ਦੇ ਮਾਲਾਬਾਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ, 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਰ ਸੜ ਗਏ। ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਝੁਲਸ ਕੇ ਮਰ ਗਏ।
* 1854 &ndash; ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਝਾਂਸੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ।
* 1900 &ndash; ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ 'ਚ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ।
* 1922 &ndash;ਅਮਰੀਕਨ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ ਦੇਣ ਦੀ ਸੋਧ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ।
* 1933 &ndash;ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਰਮਨ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਮੜ੍ਹ ਦਿਤਾ।
* 1945 &ndash; ਲੇਬਨਾਨ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
* 1956 &ndash; ਮਿਸਰ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
* 1956 &ndash;ਐਲਵਿਸ ਪਾਰਸਲੀ (ਕਿੰਗ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ 'ਹਾਰਟਬਰੇਕ ਹੋਟਲ' ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।
* 1965 &ndash;ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਭੂਮੀਗਤ ਪਰਮਾਣੂੰ ਪਰਖ ਕੀਤਾ।
* 1975 &ndash;ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 37ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ।
* 2002 &ndash;ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਗੋਧਰਾ ਕਾਂਡ ਵਾਪਰਿਆਂ।
* 2002 &ndash;ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ।

## ਜਨਮ 
* 1414 &ndash;ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬਨਾਰਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
## ਮੌਤ
* 1926 &ndash; ਛੇ ਬੱਬਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿਤੀ ਗਈ।
* 1931 &ndash;ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਇਲਾਹਾਬਾਦ 'ਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੁਲਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ 'ਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਖੁਦ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਵਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
26 ਫ਼ਰਵਰੀ

**26 ਫ਼ਰਵਰੀ** ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਲ ਦਾ 57ਵਾਂ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 308 (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 309) ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।

## ਵਾਕਿਆ 
* 320 &ndash;ਈ. ਪੂ. ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੋਰੀਆ ਹਿਲੇ ਪਾਟਲੀਪੁਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣੇ।
* 1616 &ndash; ਰੋਮਨ ਚਰਚ ਨੇ ਗੈਲੀਲਿਓ ਗੈਲੀਲੀ ਤੇ '''ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਦੱਸਣ ਜਾਂ ਸਮਝਾਓਣ 'ਤੇ ਪਬੰਦੀ ਲਗਾਈ।
* 1797 &ndash;ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਇੱਕ ਪੌਂਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨੋਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।
* 1815 &ndash; ਐਲਬਾ ਤੋਂ ਨਪੋਲੀਅਨ ਬਚ ਨਿਕਲਿਆ।
* 1923 &ndash;ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀ ਜਥੇਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਗਿ੍ਫ਼ਤਾਰ।
* 1930 &ndash;ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੈਨਹਟਨ 'ਚ ਪਹਿਲਾ ਰੇਡ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨ ਆਵਾਜਾਈ ਸਿਗਨਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* 1952 &ndash;ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਿੰਸਟਨ ਚਰਚਿਲ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ ਪਰਮਾਣੂੰ ਬੰਬ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
* 1962 &ndash;ਅਮਰੀਕਨ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਾਲਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਵਖਰੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕੀਤੀ।
* 1966 &ndash;ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਸੈਨਾਨੀ ਵਿਨਾਇਕ ਦਮੋਦਰ ਸਾਵਰਕਰ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1976 &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਨੇਵਾਦਾ 'ਚ ਪਰਮਾਣੂ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ।
* 1972 &ndash;ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੀ ਵੀ ਗਿਰੀ ਨੇ ਵਰਧਾ ਨੇੜੇ ਅਰਵੀ 'ਚ ਵਿਕਰਮ ਅਰਥ ਸੈਟੇਲਾਈਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।
* 1975 &ndash; ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਤੰਗ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਸ਼ੰਕਰ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ 'ਚ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।
* 1983 &ndash;ਮਾਈਕਲ ਜੈਕਸਨ ਦੀ 'ਥਰਿੱਲਰ' ਨੇ ਸੇਲ ਦੇ ਰੀਕਾਰਡ ਤੋੜੇ।
* 2001 &ndash;ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਬਾਮੀਯਾਨ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਦੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਬੁੱਤ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿਤੇ।

## ਛੁੱਟੀਆਂ 
## ਜਨਮ 
* 1802 &ndash; ਫ਼੍ਰਾਂਸ ਦਾ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ ਵਿਕਤੋਰ ਊਗੋ ਦੀ ਜਨਮ (ਮੌਤ 1885)
## ਮੌਤ
* 1887 &ndash; ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਾਕਟਰ ਆਨੰਦੀ ਗੋਪਾਲ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ ਮੌਤ। (ਜਨਮ 1865)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਵਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਹਾਰ ਸਿੰਗਾਰ

**ਹਾਰ ਸਿੰਗਾਰ**  ਇੱਕ ਫੁੱਲਦਾਰ ਦਰਖ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਸਿੰਗਾਰ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਪਾਰਿਜਾਤ, ਬੰਗਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਉਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਰਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਸਫ਼ੈਦ ਫੁੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਨਾਰੰਗੀ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬਨਸਪਤੀਕ ਨਾ ਨਿਕਟੇਂਥਿਸ ਆਰਬੋਰਟਰਿਸਟਿਸ ਹੈ। ਹਾਰ ਸਿੰਗਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਫੁੱਲ, ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਛਿੱਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਔਸ਼ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਰਾਜ ਪੁਸ਼ਪ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਹਵਾ ਦਾ ਝੰਵਿਆ ਇੱਕ ਰੁੱਖ

***ਹਵਾ ਦਾ ਝੰਵਿਆ ਇੱਕ ਰੁੱਖ*** *(A Wind-Beaten Tree)* ਵਿੰਸੇਂਟ ਵਾਨ ਗਾਗ ਦਾ 1883 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ ਤੇਲ-ਚਿੱਤਰ ਹੈ।
ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਲਿਫਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਪੇੜ-ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਜੋ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਵਿੱਚੀਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਉਸ (ਕਲਾਕਾਰ) ਦਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਗੜਬੜ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆ ਰਹੇ ਅੰਤ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਲਾ-ਦੁਆਲਾ, ਜੋ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸੁੱਕੇ ਘਾਹ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੇ ਚਿੱਤਰ
ਕਣਕ ਦਾ ਖੇਤ

**ਕਣਕ ਦਾ ਖੇਤ** ਵਿਨਸੈਂਟ ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੀ ਤੇਲ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਸਨੇ ਅਸਿਲਮ ਦੇ ਟਾਪ ਫਲੋਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਬੈੱਡਰੂਮ ਦੀ ਖਿੜਕੀ:

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿੰਸੈਂਟ ਵੈਨ ਗੋ
ਮੇਰੀ ਵੁਲਸਟਨਕਰਾਫ਼ਟ

**ਮੇਰੀ ਵੁਲਸਟੋਨਕਰਾਫਟ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Mary Wollstonecraft, 27 ਅਪਰੈਲ 1759, ਲੰਡਨ - 10 ਸਤੰਬਰ 1797) — ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸੰਖੇਪ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਨਾਵਲ, ਲੇਖ, ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਵਾਰਤਾ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਇੱਕ ਚਾਲਚਲਣ ਕਿਤਾਬ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ।
## ਜੀਵਨੀ 
### ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਵੁਲਸਟੋਨਕਰਾਫਟ ਦਾ ਜਨਮ ਸਪੀਤਲਫ਼ੀਲਡਜ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ 27 'ਅਪਰੈਲ 1759 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਐਡਵਰਡ ਜੌਨ ਵੁਲਸਟੋਨਕਰਾਫਟ ਅਤੇ ਅਲੀਜਾਬਥ ਡਿਕਸ਼ਨ ਦੇ ਸੱਤ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਆਗੂ
ਵਿਜੈਦਾਨ ਦੇਥਾ

**ਵਿਜੈਦਾਨ ਦੇਥਾ** (1 ਸਤੰਬਰ 1926-10 ਨਵੰਬਰ 2013) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ **ਬਿੱਜੀ** ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪਦਮਸ਼ਰੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਚੁੜਾਮਣੀ ਇਨਾਮ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸਿਮਰਤੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਕੇ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਦੀ ਹੀ ਮਹਤਵ ਅਕਾਂਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਕਰਿਸਟੀ ਮੇਰਿਲ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਯਿੱਦੀਸ ਦੇ ਇਸਾਕ ਬਾਸ਼ੇਵਿਸ ਸਿੰਗਰ, ਇਤਾਲਵੀ ਦੇ ਇਤਾਲੋ ਕਾਲਵਿਨੋ ਅਤੇ ਗਿਕੂਉ ਦੇ ਨਗੂਗੀ ਜਾਂ-ਥਯੋਂਗੋ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 800 ਛੋਟੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਹਿਤ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਆਮ ਜੀਵਨ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। 
## ਫਿਲਮਕਾਰੀ ਵਿੱਚ
ਵਿਜੈਦਾਨ ਦੇਥਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਡਰਾਮੇ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਦੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਦਾ ਡਰਾਮਾ ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾ ਦੀ ਪਰਿਣੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੁਵਿਧਾ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਬਣੀ ਮਨੀ ਕੌਲ ਦੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਅਮੋਲ ਪਾਲੇਕਰ ਦੀ ਪਹੇਲੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਵਿਜੈਦਾਨ ਦੇਥਾ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ।
## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਵਿਜੈਦਾਨ ਦੇਥਾ ਚਾਰਣ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਬਲਦਾਨ ਦੇਥਾ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਜੁਗਤੀਦਾਨ ਦੇਥਾ ਵੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਦੇਥਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖੋ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
## ਜੀਵਨੀ 
ਦੇਥਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ , "ਮੇਰੀ ਧਰਤੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਮੈਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਹੈ।" ਦੇਥਾ, ਸ਼ਾਹ ਗੋਵਰਧਨ ਲਾਲ ਕਾਬਰਾ ਤੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ "ਅੱਜ ਤੱਕ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ", ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਟੌਮਸ ਟ੍ਰਾਂਸਟਰੋਮਰ ਨੂੰ ਗਿਆ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਹਿੰਦੀ
ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬਿੱਜੀ ਨੇ ਕਦੇ ਹੋਰ ਕਿਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਧਿਕਤਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਤਰ ਕੈਲਾਸ਼ ਕਬੀਰ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।

**ਉਸ਼ਾ*, 1946, ਕਵਿਤਾਵਾਂ
**ਬਾਪੁ ਕੇ ਤੀਨ ਹਤਿਆਰੇ*, 1948, ਆਲੋਚਨਾ
**ਜਵਾਲਾ ਸਾਪਤਾਹਿਕ ਮੇਂ ਸਤਮਭ*, 1949–1952
**ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਔਰ ਸਮਾਜ*, 196੦, ਨਿਬੰਧ
**ਅਨੋਖਾ ਪੇੜ*, ਸਚਿਤਰ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਹਾਣੀਆਂ, 1968
**ਫੂਲਵਾਰੀ*, ਕੈਲਾਸ਼ ਕਬੀਰ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ, 1992
**ਚੌਧਰਾਯਨ ਕੀ ਚਤੁਰਾਈ*, ਲਘੁ ਕਥਾਏਂ, 1996
**ਅਨ੍ਤਰਾਲ*, 1997, ਲਘੁ ਕਥਾਏਂ
**ਸਪਨ ਪ੍ਰਿਯਾ*, 1997, ਲਘੁ ਕਥਾਏਂ
**ਮੇਰੋ ਦਰਦ ਨਾ ਜਾਣੇ ਕੋਈ*, 1997, ਨਿਬੰਧ
**ਅਤਿਰਿਕਤਾ*, 1997, ਆਲੋਚਨਾ
**ਮਹਾਮਿਲਨ*, ਨਾਵਲ, 1998
**ਪ੍ਰਿਯਾ ਮ੍ਰਣਾਲ*, ਲਘੁ ਕਥਾਏਂ, 1998

### ਰਾਜਸਥਾਨੀ
**ਬਾਤਾਂ ਰੀ ਫੁਲਵਾਰੀ*, ਭਾਗ 1-14, 196੦-1975, ਲੋਕ ਲੋਰੀਆਂ
**ਪ੍ਰੇਰਣਾ* ਕੋਮਲ ਕੋਠਾਰੀ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਹ-ਸੰਪਾਦਿਤ, 1953
* ਸੋਰਠਾ, 1956–1958
*ਪਰਮਪਰਾ*, ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚੀਜਾਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਹਨ - ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ, ਗੋਰਾ ਹਾਤਜਾ, ਜੇਥਵਾ ਰਾ **ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ ਗੀਤ*, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ, ਛੇ ਭਾਗ, 1958
**ਟਿਡੋ ਰਾਵ*, ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਮ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਾਇਕ ਪੁਸਤਕ, 1965
**ਉਲਝਨ*,1984, ਨਾਵਲ
**ਅਲੇਖੁਨ ਹਿਟਲਰ*, 1984, ਲਘੁ ਕਥਾਏਂ
**ਰੂੰਖ*, 1987
**ਕਬੂ ਰਾਨੀ*, 1989, ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਹਾਣੀਆਂ

ਦੇਥਾ ਨੂੰ ਨਿਮਨਲਿਖਿਤ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-
* ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲਈ*ਗਣੇਸ਼ੀ ਲਾਲ ਵਿਆਸ* ਦਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।
* ਰਾਜਸਥਾਨੀ-ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਵਤ ਕੋਸ਼।

## ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
* ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲਈ 1974 ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ
*ਪਦਮਸ਼ਰੀ2007
*ਰਾਵ ਸਿੰਘ ਇਨਾਮ 2011, ਮੇਹਰਾਨਗੜ ਮਿਊਜੀਅਮ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ
*ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਤਨ ਇਨਾਮ 2012

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਯੋਗਿੰਦਰ ਯਾਦਵ

**ਯੋਗੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ** (ਜਨਮ 9 ਮਈ 1963) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਰਾਜ ਸਿਧਾਂਤ, ਚੋਣ ਅਧਿਅਨ, ਸਰਵੇ ਖੋਜ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਸਿਧਾਂਤ, ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਵਾਦ ਹੈ। ਯੋਗੇਂਦਰ ਯਾਦਵ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਅਨ ਕੇਂਦਰ (ਸੀ ਐੱਸ ਡੀ ਐੱਸ), ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ 2004 ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਹੈ।  ਡਾ. ਯੋਗੇਂਦਰ ਯਾਦਵ ਯੂਜੀਸੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਹੈਟ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ

***ਹੈਟ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ*** (*La femme au chapeau*) ਹੈਨਰੀ ਮਾਤੀਸ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਤੇਲ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਤੀਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਐਮਿਲੀ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ।ਇਹ 1905 ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ "Fauves" ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ André Derain, ਮਾਰਿਸ ਡੇ ਵਲਾਮਿੰਕ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੀ ਪਤਝੜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੈਲੂਨ d'Automne ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੈਨਰੀ ਮਾਤੀਸ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ
ਸਮਲਿੰਗਕਤਾ

**ਸਮਲਿੰਗਕਤਾ** ਦਾ ਅਰਥ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸਮਾਨ ਲਿੰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਯੌਨ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸਪੂਰਵਕ ਰੂਪ ’ਚ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰਸ਼  ਜੋ ਹੋਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ **ਪੁਰਸ਼ ਸਮਲਿੰਗੀ** ਜਾਂ **ਗੇਅ**, ਅਤੇ ਜੋ ਮਹਿਲਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ **ਮਹਿਲਾ ਸਮਲਿੰਗੀ** ਜਾਂ **ਲੈਸਬੀਅਨ** ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਮਾਨ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਖਿੱਚ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ।      

ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਲਿੰਗੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਮਲਿੰਗਕ, ਉਭਇਲੈਂਗਿਕ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਪਰੀਵਰਤਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ **ਐਲਜੀਬੀਟੀ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: LGBT) ਭਾਈਚਾਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਫੀਸਦੀ ਲੋਕ ਸਮਲਿੰਗੀ ਹਨ। ਸਮਲਿੰਗਕਤਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।
thumb|center|upright=2|**ਸਮਲਿੰਗੀ ਕਾਨੂੰਨੀ**

**ਸਮਲੈਂਗਿਕਤਾ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ**

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਲਿੰਗੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ
ਉੜਾਊ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ

**ਉੜਾਊ ਪੁੱਤਰ**, *ਦੋ ਪੁੱਤਰ*, *ਖੋਇਆ ਪੁੱਤਰ* ਅਤੇ *ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਪਿਤਾ* ਯਸੂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 
ਲੂਕਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਛੋਟੇ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਗਣ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀ।ਫਿਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਮੇਟ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੂਰ ਦੇਸ਼ ਰਹਿਣ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅਯਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੰਗਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਾਢਾ ਕਾਲ਼ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਛਤਾਉਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਦੇਖ ਪਿਤਾ ਨੇ ਭੱਜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲ਼ੇ ਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ-ਮੱਥਾ ਚੁੰਮਿਆ। ਇੱਕ ਪਲ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਵੱਛਾ ਵੱਢਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਨਾਬਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਉਸ ਦਾ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਮੋੜਿਆ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਇੱਕ ਮੇਮਣਾ ਤਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾ ਲੈਂਦਾ। ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸੇਦਾ ਹੀ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮਰਿਆ ਭਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਖੋ ਗਿਆ ਹੁਣ ਲੱਭ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਸੂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਈਬਲ
ਉੜਾਊ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ (ਰੈਮਬਰਾਂ)

, *The Return of the Prodigal Son*, c. 1661–1669. 262cm × 205cm. Hermitage Museum, Saint Petersburg]]
__NOTOC__
***ਉੜਾਊ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ*** ਰੈਮਬਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤੇਲ ਚਿੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਡਚ ਉਸਤਾਦ ਦੀਆਂ ਆਖਰੀ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ 1669 ਵਿੱਚ ਉਹਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯਸੂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ *ਉੜਾਊ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ* ਦੇ ਉਸ ਪਲ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਾਪ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਧਾਹ ਕੇ ਬੁੱਕਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਾ ਇਤਹਾਸਕਾਰ ਕੈਂਥ ਕਲਾਰਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਜਿਸ ਬਾਰੇ "ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਦ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਚਿੱਤਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਚਿੱਤਰੀ ਗਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਤਸਵੀਰ ਕਹਿਣ ਲਈ ਖਿਮਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੈਮਬਰਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ
ਸੋਨੇ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਵਾਲਾ ਬੁੱਢਾ

***ਸੋਨੇ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਵਾਲਾ ਬੁੱਢਾ*** ਰੈਮਬਰਾਂ ਦਾ 1631 ਦੇ ਲਾਗੇ ਚਾਗੇ ਚਿੱਤਰਿਆ ਇੱਕ ਪੋਰਟਰੇਟ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਕਲਾ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੜੀਆਂ
*http://www.artic.edu/aic/collections/exhibitions/Renaissance/Man 
*http://www.artic.edu/aic/collections/artwork/95998

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੈਮਬਰਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ
ਹਿਤੋਪਦੇਸ਼

ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਹਿਤੋਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੈਨੁਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੇ ਕੁਝ ਪੰਨੇ]]
***ਹਿਤੋਪਦੇਸ਼ *** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ:हितोपदेश) 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਜਨੌਰ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ *ਪੰਚਤੰਤਰ* ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਕਥਾਸ਼ਿਲਪ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਹਰੇਕ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਨੀਤੀ ਬਿਆਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਯੂਥ (ਕਹਾਣੀ)

**"ਯੂਥ"** ਜੋਜ਼ਫ ਕੋਨਰਾਡ ਦੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀਪਰਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। 1898 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ''ਬਲੈਕਵੁਡ'ਜ ਮੈਗਜ਼ੀਨ* ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ, ਅਤੇ *ਯੂਥ, ਏ ਨਾਰੇਟਿਵ, ਐਂਡ ਟੂ ਅਦਰ ਸਟੋਰੀਜ* ਦੇ 1902 ਵਾਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ *ਹਰਟ ਆਫ਼ ਡਾਰਕਨੈਸ* ਅਤੇ *ਦ ਐਂਡ ਆਫ਼ ਦ ਟੈਥਰ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਰਿਚਰਡ ਡੋਕਿਨਜ਼

**ਰਿਚਰਡ ਡੋਕਿੰਸ** (ਜਨਮ: 26 ਮਾਰਚ 1941) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ 1995 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਨਿਊ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਲੱਗਿਆ ਰਿਹਾ। ਡੋਕਿੰਸ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ "ਦ ਸੈਲਫਿਸ਼ ਜੀਨ", "ਦ ਐਕਸਟੈਂਡਡ ਫੀਨੌਟਾਈਪ" ਅਤੇ "ਦ ਗਾਡ ਡਿਲਿਊਜਨ" ਸਦਕਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਰਿਚਰਡ ਡੋਕਿੰਸ ਇੱਕ ਨਾਸਤਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਮੁਖਾਲਫਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

1976 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਕਿਤਾਬ **ਦ ਸੈਲਫਿਸ਼ ਜੀਨ** (ਸਵਾਰਥੀ ਜੀਨ) ਦੇ ਜਰੀਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਨ-ਕੇਂਦਰਤ ਕ੍ਰਮ-ਵਿਕਾਸ ਮਤ ਅਤੇ ਮੀਮ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਜੀਨ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਜਰੀਆ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਇਸ ਲਈ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਨ ਜਿੰਦਾ ਰੱਖ ਸਕੇ।
1982, ਉਸਨੇ ਧਰਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੀਨ ਦੇ ਫੀਨੋਟਾਈਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਦੂਰ ਮਾਹੌਲ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ *ਦ ਐਕਸਟੈਂਡਡ ਫੀਨੋਟਾਈਪ* ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

2006 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ *ਦ ਗਾਡ ਡਿਲਿਊਜਨ* (ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ) ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੈਵੀ ਸੰਸਾਰ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਬੇਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਇੱਕ ਭਰਮ ਮਾਤਰ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2010 ਤੱਕ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀਆਂ 2,000,000 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਤੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ 31 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ

**ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ** (Declaration of Independence) ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ 13 ਉੱਤਰੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਨੇ 4 ਜੁਲਾਈ, 1776 ਨੂੰ ਆਪ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਆਜਾਦ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ 4 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਯੂ ਐੱਸ ਏ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਨਾਸਤਿਕਤਾ

**ਨਾਸਤਿਕਤਾ** ਜਾਂ **ਅਨੀਸ਼ਵਰਵਾਦ** ਵਿੱਚਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲ਼ੀ ਹੈ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਕਿਸੀ ਉੱਪਰੀ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਸਤੀ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ। ਸਿਧੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਕੋਈ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਆਸਤਿਕਤਾ ਨਾਲ ਉਲਟ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨਾਸਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਪੁਰਾਤਨ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਕਿਉਂਕਿ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਯੁੱਗ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਨਾਸਤਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਨੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 2003 ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 500 ਮਿਲੀਅਨ ਨਾਸਤਿਕ ਹਨ।[1][ਅਪਡੇਟ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ]

ਨਾਸਤਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਲਈ ਦਲੀਲਾਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹੁੰਚਾਂ ਤੱਕ ਹਨ। ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰਕ ਵਿੱਚ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ, [2][3] ਬੁਰਾਈ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਅਸੰਗਤ ਖੁਲਾਸੇ ਤੋਂ ਦਲੀਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਦਲੀਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਅਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਲੋਕ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਆਸਤਿਕਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੰਜੀਦਾ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; [5] ਇਸਲਈ, ਉਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਬੂਤ ਦਾ ਬੋਝ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਸਤਿਕ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਸਤਿਕ 'ਤੇ ਹੈ। ਈਸ਼ਵਰਵਾਦ ਲਈ ਇੱਕ ਤਰਕ।[6]

ਨਾਸਤਿਕ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:

# ਪਹਿਲੀ ਕੈਟੇਗਰੀ ਦੇ ਨਾਸਤਿਕ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਗਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਅਜਿਹੇ ਨਾਸਤਿਕ ਨਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕਲਚਰ ਦੇ ਖ਼ੁਦਾ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੂਸਰੇ ਕਲਚਰਾਂ ਦੇ। 
# ਦੂਸਰੀ ਕੈਟੇਗਰੀ ਦੇ ਨਾਸਤਿਕ ਆਪਣੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸਭ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਹਿੰਦੂ ਜੋ ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਗੈਰਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਅੱਲਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਹੀ ਨਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਸਿੱਖ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਗਿਰਜੇ ਜਾਂ ਮੰਦਿਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਕੈਟੇਗਰੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 
## ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ
## ਭਾਰਤੀ ਨਾਸਤਿਕ ਦਰਸ਼ਨ 
## ਪੱਛਮੀ ਨਾਸਤਿਕ ਦਰਸ਼ਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ

**ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ** ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਰਬਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਰਕਸ਼ਾਤਲ ਝੀਲ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ - ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ, ਸਿੰਧੂ, ਸਤਲੁਜ਼ ਇਤਆਦਿ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪਵਿਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਬਤੀ ਲੜੀਆਂ
ਨੌਦੁਰਗਾ

ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ ਦੇ ਧਿਆਨੀ ਦੀ ਅਰਧੰਗਣੀ ਮਾਂ ਸਤੀ ਪਾਰਬਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ੈਲਪੁੱਤਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿਣੀ, ਚੰਦਰਘੰਟਾ, ਕੂਸ਼ਮਾਂਡਾ, ਕੰਦਮਾਤਾ, ਕਾਤਿਆਇਨੀ, ਕਾਲ ਰਾਤਰੀ, ਮਹਾਗੌਰੀ, ਸਿੱਧੀਦਾਤਰੀ ਆਦਿ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਮਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਨਾਮ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਦੁਰਗਾ, ਜਗਦੰਬਾ, ਅੰਬੇ, ਸ਼ੇਰਾਂਵਾਲੀ ਆਦਿ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਰਤੀਕਈ। ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੈ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨੌਂ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ।

## ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ ਮਾਂ ਪਾਰਬਤੀ ਨੌਦੁਰਗਾ 
ਮਾਰਕੰਡਈ ਪੁਰਾਨ ਆਨੁਸਾਰ ਦੁਰਗਾ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਰਕਸ਼ ਦੀ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਨਾਮ "ਸਤੀ" ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਯੱਗ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਰਪਣ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਸੱਦਾ ਭੇਜਿਆ, ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ।

ਸਤੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਯੱਗ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਟੱਬਰ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਆਗ੍ਰਹਿ ਕਰਦੇ ਦੇਖ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਦੀ ਅਨੁਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਸਤੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਤੀਰਸਕਾਰ ਦਾ ਭਾਵ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਵਚਨ ਕਹੇ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਸਤੀ ਦਾ ਮਨ ਪਛਤਾਵਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸੰਤਪਤ ਹੋ ਉੱਠਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਸਹਿ ਸਕੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸਤੀ ਨੇ ਨੌਦੁਰਗਾ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਜਨਮ ਲਿਆ।

## ਨੌਂ ਰੂਪ 
### ਸ਼ੈਲਪੁੱਤਰੀ 
ਸ਼ੈਲ ਪੁੱਤਰੀ ਦਾ ਅਰਥ ਪਰਬਤ ਰਾਜ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਪੁਤਰੀ। ਇਹ ਮਾਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਅਵਤਾਰ ਸੀ ਜੋ ਸਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

### ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿਣੀ 
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿਣੀ ਅਰਥਾਤ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਪਸ਼ਚਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਾਇਆ ਸੀ।

### ਚੰਦਰਘੰਟਾ 
ਚੰਦਰ ਘੰਟਾ ਅਰਥਾਤ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਮਸਤਕ ’ਤੇ ਚੰਦਰ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦਾ ਤਿਲਕ ਹੈ।

### ਕੂਸ਼ਮਾਂਡਾ 
ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਦਰ ਤੋਂ ਅੰਡ ਤੱਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਸਮੇਟੇ ਹੋਏ, ਇਸਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੂਸ਼‍ਮਾਂਡਾ ਆਖਦੀ ਹੈ।

### ਸਕੰਦਮਾਤਾ 
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਾਰਤੀਕਈ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਕਦ ਵੀ ਹੈ ਇਸਲਈ ਉਹ ਸੰਕਦ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ।

### ਕਾਤਿਆਇਨੀ 
ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਕਾਤਯਾਯਨ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਪੁਤਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਸੀ, ਇਸਲਈ ਉਹ ਕਾਤਿਆਇਨੀ ਆਖਦੀ ਹੈ।

### ਕਾਲਰਾਤਰੀ 
ਮਾਂ ਪਾਰਬਤੀ ਕਾਲ ਅਰਥਾਤ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਇਸਲਈ ਉਹ ਕਾਲ ਰਾਤਰੀ ਆਖਦੀ ਹੈ।

### ਮਹਾਗੌਰੀ 
ਮਾਤਾ ਦਾ ਰੰਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੌਰ ਅਰਥਾਤ ਗੌਰਾ ਹੈ ਇਸਲਈ ਉਹ ਮਹਾਗੌਰੀ ਆਖਦੀ ਹੈ।

### ਸਿੱਧੀਦਾਤਰੀ 
ਜੋ ਭਗਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀਦਾਤਰੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਟਿੱਪਣੀਆਂ 
## ਸੰਦਰਭ 
**Dictionary of Hindu Lore and Legend* (ISBN 0-500-51088-1) by Anna Dhallapiccola

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੌਦੁਰਗਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਸ਼ੈਲਪੁੱਤਰੀ

ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨੌਂ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੁਰਗਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ **ਸ਼ੈਲਪੁੱਤਰੀ** ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਨੌਦੁਰਗਾ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਰਗਾ ਹੈ। ਪਰਬਤ ਰਾਜ ਹਿਲਾਲਿਆ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਜ੍ਹਾ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੈਲਪੁੱਤਰੀ ਪਿਆ। ਨਰਾਤੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਨ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ 'ਮੂਲਾਧਾਰ' ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ੋਭਾ 
ਵਰਿਸ਼ਭ-ਸਥਿਤਾ ਇਸ ਮਾਤਾਜੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲਪੁਸ਼ਪ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਤਦ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤੀ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਕਥਾ 
ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਯੱਗ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਰਪਣ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਲੇਕਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨਹੀਂ। ਸਤੀ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਉਠੀ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਰਪਣ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਜਾਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਸਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬਲ ਆਗ੍ਰਹਿ ਦੇਖ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੂੰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। ਸਤੀ ਜਦੋਂ ਘਰ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਮਾਂ ਨੇ ਹੀ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ।
ਭੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਉਪਹਾਸ ਦੇ ਭਾਵ ਸਨ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਤੀਰਸਕਾਰ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਤੀ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਅੱਪੜਿਆ।

ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਇਹ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਸਹਿ ਸਕੀ ਅਤੇ ਯੋਗਾਗਨੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਲਾ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਦਾਰੁਣ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਯੱਗ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।

## ਉਪਸੰਹਾਰ 
ਸ਼ੈਲਪੁਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਪਿਛਲਾ ਜਨਮ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਹੀ ਅਰੱਧਾਂਗਿਨੀ ਬਣੀ। ਨੌਦੁਰਗਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੈਲਪੁਤਰੀ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਨੰਤ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੌਦੁਰਗਾ
ਹਾਜੀ ਮੁਰਾਦ

***ਹਾਜੀ ਮੁਰਾਤ*** (ਜਾਂ ***ਹਾਜੀ ਮੁਰਾਦ***, ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਜੇ ਰੂਸੀ ਉਚਾਰਨ ਦੇ ਜਿਆਦਾ ਨੇੜੇ ਹਨ  [*Khadzhi-Murat*])ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦਾ 1896 ਤੋਂ 1904 ਤੱਕ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ 1912 (ਪਰ ਪੂਰਾ 1917) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਛੋਟਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੀ ਆਖਰੀ ਲਿਖਤ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਤੌਰਾ

**ਤੌਰਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Torah;** , "ਸਿੱਖਿਆ") ﻿ਉਹ ਆਸਮਾਨੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਹਜ਼ਰਤ ਮੂਸਾ ਔਲੀਆ ਇਸਲਾਮ ਪਰ ਨਾਜ਼ਲ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਬਾਈਬਲ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਅਹਿਦਨਾਮੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪੰਜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਤੌਰੈਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦਰਜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
*ਪੈਦਾਇਸ਼ (Genesis)
*ਖ਼ਰੋਜ (Exodus)
*ਅਹਬਾਰ (Leviticus)
*ਗਿਣਤੀ (Numbers)
*ਅਸਤਸਨਾ (Deuteronomy)
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਰਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵੀ ਤੌਰਾ ਦੇ ਅਰਥ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਪੈਦਾਇਸ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤਨਖ (ਯਹੂਦੀ ਬਾਈਬਲ) ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਲਈ ਵੀ ਇਹਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਭਾਵ ਕੁੱਲ ਯਹੂਦੀ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ

**ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ** (ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ.) (ਉਚਾਰਨ: , ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ: *ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਗਠਨ* ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ, ਅਰਧਸੈਨਿਕ, ਸੱਜ-ਪਿਛਾਖੜੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਵੈੜ ਹਿੰਦੂਤਵ ਵਿੱਚ ਨਿਹਤ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਨਾਲੋਂ ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ. ਵਜੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਡਾ. ਕੇਸ਼ਵ ਹੇਡਗੇਵਾਰ ਨੇ 1925 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਹਿੰਦੂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰਕੂ ਲੀਹਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸਨੇ ਮੁਸਲਿਮ-ਵਿਰੋਧੀ ਏਜੰਡਾ ਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗ ਲਿਆ ਹੈ।  ਸੰਘੀਆਂ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਬਣੇ ਸੱਜੇਪੱਖੀ ਨਸਲੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲਈ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਬੇਰੋਕ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਅਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੋਟਰਾਂ ਦੇ ਅਕੇਵੇਂ ਨੇ ਸੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵਿਚ ਕੂਟਨੀਤਕ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਹੈ. ਆਰਐੱਸਐੱਸ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਪਰਤੇ; ਪਿਛਲੇ 1000 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਬਸਤਾਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਜੋ ਕੁੱਝ ਹੋਇਆ-ਬੀਤਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕਿਤੇ ਨਾਂ-ਥੇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦਾ ਵੀ ਜੋ ਸਿੱਟਾ ਨਿੱਕਲਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਰੀਤਾਂ, ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਰੂਪ ਅੰਦਰ ਢਾਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਉਲਟੇ ਦਾਅ ਸੋਚਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਆਤੰਕਵਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1925
ਸ਼ਮੀਮ ਦੇਵ ਆਜਾਦ

**ਸ਼ਮੀਮ ਦੇਵ ਆਜਾਦ** ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਆਜਾਦ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ-ਮੰਤਰੀ, ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।

ਉਸ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਆਵਾਜ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਦਾ ਕਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਚਾਵਲਾ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।  ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2010 ਦੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਵੀ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਸ਼ਮੀਮਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੇਵ ਦੇ ਸੱਤ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਆਜ਼ਾਦ ਨਾਲ 1980 ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*ਸ਼ਮੀਮ ਆਜਾਦ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬਚਪਨ (ਨਾਵਲ)

***ਬਚਪਨ*** (, *ਦੇਤਸਤਵੋ*) ਲਿਓ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜੋ ਲ. ਨ. ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਸੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ *ਸਮਕਾਲੀ* ਦੇ 1852 ਵਾਲੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ।

ਇਹ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ *ਲੜਕਪਣ* ਅਤੇ *ਜੁਆਨੀ* ਇਸ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਲਿਖੇ ਗਏ। ਤਾਲਸਤਾਏ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਈ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਤੁਰੰਤ ਸਫਲਤਾ ਨਸੀਬ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ ਸਮੇਤ ਹੋਰਨਾਂ ਵੱਡੇ ਰੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੀ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਉਭਰਦੇ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਫਲਿਪਕਾਰਟ

**ਫਲਿਪਕਾਰਟ**(ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Flipkart) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਬੰਗਲੋਰ, ਕਰਨਾਟਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਸਚਿਨ ਬਾਂਸਲ ਤੇ ਬਿਨੀ ਬਾਂਸਲ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਫਲਿਪਕਾਰਟ ਤੇ ਸਿਰਫ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਉਪਲੱਬਧ ਸੀ ਮਗਰ ਹੁਣ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸਮਾਨ, ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਖਰੇ ਸਮਾਨ ਵੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ।ਫਲਿਪਕਾਰਟ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਡਿਜੀਫਲਿਪ ਹੈ। ਸਚਿਨ ਬਾਂਸਲ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਆਨਲਾਈਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸਾਮਾਨ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲਜ਼, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ, ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਾਮਾਨ, ਮੇਕਅੱਪ ਦਾ ਸਾਮਾਨ, ਕੱਪੜੇ, ਜੁੱਤੀਆਂ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਡੇਢ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਤਪਾਦ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2900 ਕਰੋੜ ਦੇ ਟਰਨਓਵਰ ਨਾਲ ਅੱਜ ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਾਰਤੀ ਆਨਲਾਈਨ ਸੇਲ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਬੰਗਲੌਰ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 33,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਐਸਲ ਇੰਡੀਆ, ਟਾਈਗਰ ਗਲੋਬਲ, ਨੈਸਪਰਜ਼ ਗਰੁੱਪ, ਇਕੋਨੈਕ ਕੈਪੀਟਲ ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਫਾਈਨੈਂਸ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਡਾਲਰ ਫਾਈਨੈਂਸ ਲਿਆ ਹੈ। ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ ਨੇ 2008-2009 ਵਿੱਚ 4 ਕਰੋੜ, 2009-10 ਵਿੱਚ 20 ਕਰੋੜ ਅਤੇ 2010-11 ਵਿੱਚ 75 ਕਰੋੜ ਆਈਟਮਾਂ ਵੇਚੀਆਂ ਹਨ। ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ ਅੱਜ ਹਰ ਸਕਿੰਟ 10 ਉਤਪਾਦ ਵੇਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਗ੍ਰਹਿਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਆਨਲਾਈਨ ਕੰਪਨੀ ਵੀ.ਰੀਡ, 2011 ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਕੰਪਨੀ ਮਾਈਮ-360, ਡਿਜੀਟਲ ਫ਼ਿਲਮੀ ਨਿਊਜ਼ ਕੰਪਨੀ ਚਕਪਕ ਡਾਟ ਕਾਮ, 2012 ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਈ ਕੰਪਨੀ ਲੈਟਸ ਬਾਇ ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਆਨਲਾਈਨ ਕੱਪੜੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਮਿਅੰਤਰਾ ਡਾਟ ਕਾਮ ਖ਼ਰੀਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ
ਸੋਨੀ ਸੋਰੀ

**ਸੋਨੀ ਸੋਰੀ** (ਜਨਮ ਤਕਰੀਬਨ 1975) ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦਾਂਤੇਵਾੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਮੇਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਕੂਲ ਟੀਚਰ ਜਿਸ ਤੇ ਨਕਸਲੀ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਦਾ ਇਲਜਾਮ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਪੁਲਸ ਦੇ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਪੁਲਸ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੇ ਇਲਜਾਮ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਐੱਸਰ ਗਰੁੱਪ ਤੋਂ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੂੰ ਜਬਰੀ ਫੰਡ ਵਸੂਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਪੁਲਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੈਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ, ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਉਸਦੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਚ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਅਤੇ ਕੰਕਰ ਘੁਸੇੜੇ ਗਏ। ਅਪਰੈਲ 2013 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
## ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸੋਨੀ ਸੋਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਡਾ ਰਾਮ, ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਦੇ ਆਗੂ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਲਈ ਬੜੇ ਬੇਦਮਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਰਹੇ, ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਚਾਇਤ (ਗਰਾਮ ਸਭਾ) ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਅੰਕਲ ਵੀ ਕਾਂਗਰਸ ਆਗੂ ਸਨ, ਜੋ ਵਿਧਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸੋਰੀ, ਬਸਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਜਗਦਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੰਟ ਹੈ। ਉਸ  ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 80,000 ਰੁਪਿਆ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੋਰੀ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਸੀ ਅਤੇ 2012 ਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਸੋਨੀ ਸੋਰੀ ਇੱਕ ਨਰਸਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗੀ ਸੀ, ਪਰ ਜਲੇਬੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਡਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਅਨਿਲ ਫੁਤਾਨੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਜੋੜਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਸਮੇਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਕਲਾ ਕੀ ਹੈ?

**"ਕਲਾ ਕੀ ਹੈ?"** ( [*ਚਟੋ ਤਾਕੋਏ ਇਸਕੁਸਤਵੋ?*]; 1897) ਲਿਓ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਚੰਗਿਆਈ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਲਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸੰਬੰਧੀ ਅਨੇਕ ਸੁਹਜ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ 1897 ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਸਰ ਦੀਆਂ ਦਿੱਕਤਾਂ ਕਾਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੋਂ ਛਪ ਗਈ ਸੀ।

ਤਾਲਸਤਾਏ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਤੇ ਖਰਚ ਆਏ ਸਮੇਂ, ਮਿਹਨਤ, ਜਨਤਕ ਫੰਡਾਂ, ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਆਮ ਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਚਿਆਈਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, "ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਹਿਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਕਲਾ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਚੰਗੀ, ਲਾਭਦਾਇਕ ਕਲਾ, ਉਹ ਕਲਾ ਜਿਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੇ ਬਲੀਦਾਨ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਅਕੀਦਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਓ ਤਾਲਸਤਾਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਹਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਲੀਓਪੋਲਡ ਸੈਨਘੋਰ

**ਲੀਓਪੋਲਡ ਸੈਨਘੋਰ** (9 ਅਕਤੂਬਰ 1906 – 20 ਦਸੰਬਰ 2001) ਇੱਕ ਸੈਨੇਗਾਲੀ ਕਵੀ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਸੈਨੇਗਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਇਹ 20 ਸਾਲਾਂ ਇਸ ਪਦ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾ।
ਫਾਈਨਲ ਸਲਿਊਸ਼ਨ (2003 ਫ਼ਿਲਮ)

ਦ ***ਫਾਈਨਲ ਸਲਿਊਸ਼ਨ*** 2003 ਦੀ 2002 ਗੁਜਰਾਤ ਹਿੰਸਾ ਬਾਰੇ ਬਣੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਹਨ। ਇਹ ਹਿੰਸਾ 27 ਫਰਵਰੀ 2002 ਦੇ ਗੋਦਰਾ ਹਾਦਸੇ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ 58 ਹਿੰਦੂ ਰੇਲ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦਾ ਜਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਓਰਹਾਨ ਪਾਮੁਕ

**ਓਰਹਾਨ ਪਾਮੋਕ** (ਜਨਮ 7 ਜੂਨ 1952) ਇੱਕ ਤੁਰਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। 
ਉਹ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਤੁਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਮੁਤਨਾਜ਼ਾ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਪਾਮੋਕ ਦੇ ਇਨਾਮ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਇਸਲਾਮੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਈਰਾਨ ਵਲੋਂ ਸਲਮਾਨ ਰਸ਼ਦੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਫ਼ਤਵੇ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਓਰਹਾਨ ਪਾਮੋਕ 1952 ਵਿੱਚ ਇਸਤੰਬੋਲ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਸੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪਲੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਜਿਸ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕਸ਼ੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ "ਸਿਆਹ ਕਿਤਾਬ" ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬਾਈ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਬ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਬਣਨ ਦਾ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਨ ਰਾਬਰਟ ਕਾਲਜ ਇਸਤੰਬੋਲ ਤੋਂ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਲੇਕਿਨ ਆਖ਼ਰੀ ਮਰਹਲਾ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਲੈਣ ਲੱਗੇ। 
ਲੇਕਿਨ ਤੁਰਕ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਤੇ ਕੁਰਦਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਪਾਲਿਸੀ ਬਾਰੇ ਓਰਹਾਨ ਪਾਮੋਕ ਦੇ ਮੋਨੋਗਰਾਫ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੌਮ ਪਰਸਤਾਂ ਅਤੇ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ ਤੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਲੇਖਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਗਟਾਓ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਦਰਪੇਸ਼ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਤੇ ਡੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 
ਪਾਮੋਕ ਦੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਬੀਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਪਰ ਉਸ ਵਕਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੈਲੀ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖ਼ਸੂਸੀ ਸਜ਼ਾ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹਰ ਉਸ ਤੁਰਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤੁਰਕ ਕੌਮ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ। ਇਸੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਗਰ ਤੌਹੀਨ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਮੁਲਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤੱਕ ਵਸੀਹ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਇਜ਼ਾਫ਼ਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਕੁਰਦਾਂ ਅਤੇ ਆਰਮੀਨੀਆਈਆਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਛ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰਕ ਕੌਮ ਪਰਸਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਦੀਦ ਮੁਖ਼ਾਲਿਫ਼ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਤੱਕ ਮਿਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਛੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 2005 ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ: ”ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਕੁਰਦ ਅਤੇ ਦਸ ਲਾਖ ਆਰਮੀਨੀਆਈ ਬਾਸ਼ਿੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹਲਾਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਸਿਵਾਏ ਮੇਰੇ"। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਰਮੀਨੀਆਈਆਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ 1915 ਤੋਂ 1917 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਲਤਨਤੇ ਉਸਮਾਨੀਆ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਰਕ ਆਰਮੀਨੀਆਈਆਂ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਤਾਦਾਦ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਉਸਮਾਨੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਆਰਮੀਨੀਆਈਆਂ ਦੀ ਨਸਲਘਾਤ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਤਸਲੀਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। 
ਆਮ ਤੁਰਕ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਲਈ ਪਾਮੋਕ 1995 ਵਿੱਚ 'ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ' ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੰਤਹਾਈ ਮਕਬੂਲ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਸ ਨਾਵਲ ਨੇ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ਤਰੀਨ ਵਿੱਕਰੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਾਵਲ 85000 ਦੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿੱਚ ਵਿਕਿਆ ਸੀ। 
ਐਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੁਰਕ ਮਦਾਹਾਂ ਨੂੰ ਇਤਰਾਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਤਾਰੀਖ਼ੀ ਖਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਨੂਦੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਨਜ਼ਰ ਰਖਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਮੁਤਾਸਿਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਉਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਨਸਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਜਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। 
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਵਲ *ਸਫੈਦ ਕਿਲਾ* “ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿਖਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅਸਲ ਰਾਵੀ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀਨਸ ਤੋਂ ਨੇਪਲਜ਼ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਮਾਨ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਮ ਸ਼ਕਲ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਮੀਰ ਖ਼ੋਜਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਫਲਾਈਟ 182

thumb|250px
**ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਫਲਾਈਟ 182** ਮੋਂਟ੍ਰੀਅਲ-ਲੰਡਨ-ਦਿੱਲੀ-ਮੁੰਬਈ ਮਾਰਗ ਵਿਚਲਾ ਪਰਿਚਾਲਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਉੱਡਾਨ ਸੀ। 23 ਜੂਨ, 1985 ਨੂੰ ਮਾਰਗ ਦੇ ਉੱਤੇ ਪਰਿਚਾਲਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ, ਬੋਇੰਗ 747-237B (c/n 21473/330, reg VT-EFO) ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਮਰਾਟ ਕਨਿਸ਼ਕ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਇਰਿਸ਼ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਸਮੇਂ,  ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ, ਬੰਬ ਨਾਲ ਉੱਡਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਦੁਰਘਟਨਾਗਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। 329 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਿਰਤੂ ਹੋਈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ 280 ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ 22 ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਆਧੁਨਿਕ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਾਮੂਹਕ ਹੱਤਿਆ ਸੀ। ਵਿਸਫੋਟ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਦਾ ਗਿਰਨਾ, ਸਬੰਧਤ ਨਾਰਿਟਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੀ ਬੰਬਾਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘਟਿਤ ਹੋਇਆ।

ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਅਭਯੋਜਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 20 ਸਾਲ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਇਹ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਲਗਭਗ CAD $13 ਕੜੋਰ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਪਰੀਖਣ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। 2003 ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ-ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਅਪਰਾਦ ਮੰਜੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੰਬ ਵਿਸਫੋਟ ਵਿੱਚ ਲਿਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਭੂਤਪੂਰਵ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਜਾਨ ਮੈਜਰ ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ 17 ਜੂਨ 2010 ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ, ਰਾਈਲ ਕੈਨੇਡਾEਏਅਨ ਮਾਊਂਟਿੰਡ ਪੁਲਿਸ, ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੈਕਿਊਰਿਟੀ ਇੰਟਲਿਜਿੰਸ ਸਰਵਿਸ ਦੁਆਰਾ "ਗਲਤੀਆਂ ਦੀ ਕਰਮਿਕ ਲੜੀ" ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘਟਨਾਵਾਂ
ਗਿਆਸੁੱਦੀਨ ਗਾਜੀ

**ਗਿਆਸੁੱਦੀਨ ਗਾਜੀ** ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਾਸਪਦ ਪਾਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਸੁੰਨੀ ਮੱਤ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦੁਰਸ਼ਾਹ ਜਫਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਤਵਾਲ ਸੀ। ਸਲਤਨਤ ਮੁਗਲੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਤਵਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਓਹਦਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਫਰਾਮ ਭਾਰਤ ਟੂ ਇੰਡੀਆ (ਭਾਗ-੨) ਐੱਮ ਕੇ ਅਗਰਵਾਲ
* ਨਹਿਰੂ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ 
* ਨਹਿਰੂ ਪਰਿਵਾਰ - ਨਹਿਰੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ

thumb
**ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Air India; ਹਿੰਦੀ: एअर इंडिया) ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਵਜ-ਵਾਹਕ ਵਿਮਾਨ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦੋ ਵਿਮਾਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ (ਦੂਜੀ ਹੈ ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰਲਾਈਂਸ)।

ਏਅਰ ਇੰਡਿਆ ਦਾ ਕਾਰਿਆਵਾਹਕ ਕੇਂਦਰ ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਮਾਨਖੇਤਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਉਡਾਣਾਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 39 ਮੰਜਲ ਥਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 12 ਮੰਜਲ ਥਾਵਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ

**ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ ਸਮੇਂ: ਨੱਥੂ ਰਾਮ) (16 ਫ਼ਰਵਰੀ 1892 - 29 ਅਕਤੂਬਰ 1977) ਉੱਘਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਆਕਰਨਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਹੀਰਾਨੰਦ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਫੱਤੇਵਾਲ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਭਾਈ ਹੀਰਾ ਚੰਦ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਨਿਹਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ 16 ਫਰਵਰੀ 1892 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।
ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਸੇ ਕਸਬਾ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਉਹ ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਤੋਂ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਸਰੂਰ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ  ਨੌਵੀਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪੜ੍ਹਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਪਰ ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕਿਆ। 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਡਾਕਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ। ਪਰ ਜਲਦ ਹੀ ਦੁਬਾਰਾ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ 1913 ਵਿਚ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਐਫ. ਏ. ਅਤੇ 1915 ਵਿਚ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਬੀ. ਏ. ਕੀਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1917 ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾਨਕ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ 1921 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ। ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੇ 1922 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। 1923 ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। 1927 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1936 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ, ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ, ਵੀਰਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਸਾਥੀ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। 1952 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਇਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। 1962 ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਗਰਾਉਂ ਨੇੜੇ ਸਿੱਧਵਾਂ ਬੇਟ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਟਿਆਲਾ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਾਂ ਲਗਾਈਆਂ। 1971 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਅਧਿਆਪਨ
ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ (1917) ਲੱਗ ਗਏ। ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੀਤ ਸਕੱਤਰ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 1929 ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੀ.ਲਿਟ. ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜੁਟਾ ਲਈਆਂ। ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੋਢੀ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਟੀਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸਨ। 13 ਅਕਤੂਬਰ, 1923 ਦੇ ਦਿਨ, ਆਪ ਨੂੰ, ਬਾਕੀ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗਿ੍ਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ, ਜਨਵਰੀ, 1926 ਵਿਚ ਰਿਹਾਅ ਹੋਏ।  ਆਪ ਨੇ, 30 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਟੀਕਾ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਤੇ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਗੁਰਬਾਣੀ, ਟੀਕਾਕਾਰੀ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਰਹੇ ਹਨ। 

## ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ 
ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਅਕਸਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਰਕਿੰਸਨ'ਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ ਅਤੇ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1977 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਰਪਣ* ( ਦਸ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ)

**ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਨ*

**ਧਾਰਮਿਕ ਲੇਖ*

**ਕੁਝ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਲੇਖ*

**ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼*

**ਪੰਜਾਬੀ ਸੁਹਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼*
* *ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ*
**ਮੇਰੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ* (ਸਵੈਜੀਵਨੀ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ
ਬੁੱਧੀ

**ਬੁੱਧੀ** ਜਾਂ ਹੋਸ਼ (intelligence) ਮਨ (mind) ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਜਾਂ ਸਿਫ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬੰਦਾ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਜਾਂ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਮਝਣ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮਰਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਤਕ, ਯੋਜਨਾ, ਦਿੱਬਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਅਮੂਰਤੀਕਰਨ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ