ਸਾਈਬਰਵਾਰਫੇਅਰ

**ਸਾਈਬਰਵਾਰਫੇਅਰ** ਇਕ ਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸਲ ਯੁੱਧ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।   ਸਾਈਬਰਵਾਰਫੇਅਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਮਾਹਰਾਂ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਬਹਿਸ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।  ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਵੀ ਹੈ 'ਸਾਈਬਰਵਾਰਫੇਅਰ' ਸ਼ਬਦ ਹੀ  ਗ਼ਲਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਤਕ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਪਮਾਣਜਨਕ ਸਾਈਬਰ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ 'ਯੁੱਧ' ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਕ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 'ਸਾਈਬਰਵਾਰਫੇਅਰ' ਸਾਈਬਰ ਹਮਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਲੇਬਲ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।  

ਚਾਹੇ "ਸਾਈਬਰਵਾਰਫੇਅਰ" ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ , ਰੂਸ, ਭਾਰਤ , ਪਾਕਿਸਤਾਨ,  ਚੀਨ, ਇਸਰਾਏਲ, ਇਰਾਨ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ    ਵਿਚ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਸਾਈਬਰ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਸਾਈਬਰ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ, ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਸਾਈਬਰ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਬਚੀ ਹੈ।   

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ 
ਇਕ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸੀਬਰਵਾਰਫੇਅਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਪੂਰਨ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ।  ਚਾਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਜਿਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਯੋਜਿਤ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ,   ਹੋਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਰਾਜ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਂਤਕਵਾਦੀ ਸਮੂਹ, ਕੰਪਨੀਆਂ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸਮੂਹ, ਹੈਕਟੀਵਿਸਟ (ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਧਾਰਤ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਏਜੰਡੇ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ) ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਪਰਾਧੀ ਸੰਗਠਨ ਕੰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ।   

ਮਾਹਰਾਂ ਦਵਾਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ : 'ਸਾਈਬਰਵਾਰਫੇਅਰ' ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਂਝਾ ਜਾਂ ਫੇਰ ਔਨਲਾਈਨ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।  

### ਸਾਈਬਰਵਰਫੇਅਰ ਬਨਾਮ ਸਾਈਬਰ ਵਾਰ 
ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।  

## ਧਮਕੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ 
## ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ 
ਸਾਈਬਰਵਾਰਫੇਅਰ ਕਿਸੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਸਾਈਬਰ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ. ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਾਈਬਰ ਦੁਆਰਾ ਹਵਾਈ ਬਚਾਅ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ।   ਯੂਜੀਨ ਕਾਸਪਰਸਕੀ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਸਪਰਸਕੀ ਲੈਬ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਸਾਈਬਰ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਲੇਮ ਅਤੇ ਨੈਟਟ੍ਰੈਵਲਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲੱਭੇ ਗਏ ਜੈਵਿਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ।  

### ਜਾਸੂਸੀ 
ਰਵਾਇਤੀ ਜਾਸੂਸੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਾਈਬਰ ਜਾਸੂਸੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗਹਿਰਾ ਤਨਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ  ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਹਮਲੇ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

### ਸਬੋਟੇਜ 
### ਪ੍ਰਚਾਰ 
ਸਾਈਬਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰੇ।   ਇਹ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਦਾ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ, ਜਾਅਲੀ ਖ਼ਬਰ ਵਾਲੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਡਿਜੀਟਲ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਸਾਲ 2018 ਵਿਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਮੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਟਾਫ ਦੇ ਚੀਫ, ਸਰ ਨਿਕੋਲਸ ਕਾਰਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਰੂਸ ਵਰਗੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਮਲਾ ਸਿਸਟਮ ਯੁੱਧ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਨਿਆਂ-ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ ਸਾਡੀ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਅਧਾਰਤ ਹੈ "। 

### ਆਰਥਿਕ ਵਿਘਨ 
2017 ਵਿੱਚ, ਵਾਨਾਕਰਾਈ  ਅਤੇ ਪੇਟੀਆ (ਨੋਟਪੇਟੀਆ) ਵੈਸਾਈਬਰ ਹਮਲੇ, ਰਿਸਮਵੇਅਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯੂਕੇ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਲਥ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵਿਘਨ ਪਿਆ।    ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਅਪਰਾਧ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

## ਪ੍ਰੇਰਣਾ 
### ਮਿਲਟਰੀ 
ਯੂ.ਐਸ ਵਿੱਚ, ਯੂਐਸਸੀਵਾਇਰਕਾਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਖੀ, ਜਨਰਲ ਕੀਥ ਬੀ ਐਲਗਜ਼ੈਡਰ, ਨੇ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਆਰਮਡ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈਟਵਰਕ ਯੁੱਧ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ "ਕਾਰਜ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਸਾਡੀ ਤਕਨੀਕੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਈਬਰ ਕਮਾਂਡ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੀਨਤਮ ਗਲੋਬਲ ਲੜਾਕੂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਾਈਬਰਸਪੇਸ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਸਪੇਸ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। " ਇਹ ਸਾਈਬਰ ਅਟੈਕ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ ਰਕਸ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।   

### ਸਿਵਲ 
ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਤੋੜ-ਫੋੜ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਟੀਚਿਆਂ ਵਿਚ ਵੈਬ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਇੰਟਰਨੈਟ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਡਾਟਾ ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮ ਅਤੇ ਨੈਟਵਰਕ ਉਪਕਰਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ: ਵੈਬ ਸਰਵਰ, ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ, ਕਲਾਇੰਟ ਸਰਵਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਸੰਚਾਰ ਲਿੰਕ, ਨੈਟਵਰਕ ਉਪਕਰਣ, ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੈਸਕਟਾਪ ਅਤੇ ਲੈਪਟਾਪ। ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕਲ ਗਰਿੱਡ, ਵਿੱਤੀ ਨੈਟਵਰਕ ਅਤੇ ਦੂਰ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੰਪਿਯੂਟਰਆਈਜ਼ੇਨ ਅਤੇ ਆਟੋਮੈਟਿਕਸਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੁਝਾਨ ਕਾਰਨ।  
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਈਬਰ ਜ਼ੁਰਮ