open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ

**ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ** (19 ਅਗਸਤ 1932 – 8 ਅਕਤੂਬਰ 2009) ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ, ਕਵੀ, ਪੇਂਟਰ, ਸੰਪਾਦਕ, ਫਿਲਮ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ।
## ਜੀਵਨ
ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਅਗਸਤ 1932 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਭਗਵਾਨ ਕੌਰ, ਪਿਤਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ, ਨਾਨਕਾ ਪਿੰਡ ਅਕਾਲਗੜ੍ਹ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ, (ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ 15 ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜਾਰੇ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਹਸਨਪੁਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆ ਗੁਆ। 8 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਫਿਲਮਾਂ 
* **ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਜਿੰਦੜੀ**, 
* **ਦਾਜ**,
* **ਸੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰ** 
* **ਸਾਡਾ ਪਿੰਡ** 
* ਉਜਾੜ ਦਾ ਸਫ਼ਰ 

## ਗੀਤਕਾਰੀ 
ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ "ਸਾਧੂ ਹੁੰਦੇ ਰੱਬ ਵਰਗੇ ਘੁੰਡ ਕੱਢ ਕੇ ਖੈਰ ਨਾ ਪਾਈਂ' ਸਾਦੀ ਬਖਸ਼ੀ ਨਾਮੀ ਗਾਇਕ ਨੇ ਗਾਇਆ। ਇਸ ਗੀਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ। ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ ਤੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦਾ ਗਾਇਆ " ਲੱਕ ਹਿੱਲੇ ਮਜਾਜਣ ਜਾਂਦੀ ਦਾ" ਉਸ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ।  

* ਤੇਰੀਆਂ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਨੇ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ,

## ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਔਸੀਆਂ* (1959)
**ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼* (1962)
**ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਗੀਤ* (1966)
**ਜੋਬਨ ਨਵਾਂ ਨਕੋਰ* (1967)
**ਰੂਪ ਤੇਰਾ ਰੱਬ ਵਰਗਾ* (1968)
**ਮੇਰੇ ਜਿਹੀ ਕੋਈ ਜੱਟੀ ਵੀ ਨਾ* (1968)
**ਗੀਤ, ਮੇਰੇ ਮੀਤ* (1983)
**ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਉਹ ਦਿਨ ਓ ਅਸਲਮ !* (1986)
**ਰੰਗ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਰੋਸ਼ਨੀ* (1998) 
**ਕਿਰਤੀ ਕਿਰਤ ਕਰੇਂਦਿਆਂ* 
**ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਉਹ ਦਿਨ ਓ ਅਸਲਮ* (ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ)
**ਮੋਤੀ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ*
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009
ਭੌਂ-ਗੁਲਾਮੀ

ਗਿਦਰਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਕਮਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹੀ ਹੈ। ਜਾਗੀਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਕੋਲ ਅਦਾਲਤੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਹਿਤ ਭੌਂ-ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕੇਸ ਵੀ ਸੁਣਦਾ ਸੀ। ਭੌਂ-ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਪੀਡੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਕਿਰਤ-ਸਮੇਂ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਅਦਾਇਗੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜਗੀਰੂ-ਮਾਲਕ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੂੰ ਤੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਅਦਾਇਗੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ

**ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ** ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 2004 ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਗਠਜੋੜ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ **ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ**। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ, ਏਆਈਏਡੀਐਮਕੇ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਦਲ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ, ਝਾੜਖੰਡ ਮੁਕਤੀ ਮੋਰਚਾ, ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਮਤੀ, ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ, ਡੀਐਮਕੇ ਆਦਿ ਦਾ ਗਠਜੋੜ ਹੈ।

**United Progressive Alliance** (**UPA**) is a coalition of predominantly centre-left political parties in India formed after the 2004 general election. The largest member party of the UPA is the INC, whose President Sonia Gandhi is chairperson of the UPA. It formed a government with support from some other left-aligned parties in 2004, after no single party could get the majority on its own.

## ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ 
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
ਰਾਜ ਸਭਾ

ਲੋਕ ਸਭਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ
ਚੰਡੋਲ

, ਭਾਵ ਲੰਡਨ ਦੀ ਅੱਖ, 1999 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚੰਡੋਲ ਸੀ।]]

**ਚੰਡੋਲ** ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਇਮਾਰਤੀ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਧੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਚੱਕੇ ਦੀ ਰਿਮ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਝੂਟੇ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੇ ਅੰਗ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰ-ਕਾਰ, ਕੈਬਿਨ, ਕੈਪਸੂਲ ਜਾਂ ਗੰਡੋਲੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਚੱਕਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਦੀ ਖਿੱਚ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਧੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੋਲ
ਇਮਾਰਤ

, ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਵੀਲ ਹੋਟਲ]]

**ਇਮਾਰਤ** ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਛੱਤ ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੇ। ਇਹ ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਕਾਰਾਂ, ਖ਼ਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ 
### ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੀ ਇਮਾਰਤਾਂ 
ਵਾਤਾਵਰਨ ਪੱਖੀ ਇਮਾਰਤ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਸ ਇਮਾਰਤ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣਾਵਟ, ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਉੱਤੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਗੁਣ ਹੋਣ ਤਾਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪੱਖੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਗੁਣ ਊਰਜਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਯੋਗ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਜਿਵੇਂ ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਆਦਿ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਫੋਕਟ ਪਦਾਰਥ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਫੋਕਟ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ’ਤੇ ਨਾਂਹ ਪੱਖੀ ਅਸਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ
ਲੰਡਨ ਆਈ

'
*ਲੰਡਨ ਆਈ*' ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਥੇਮਜ਼ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤੱਟ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਵੱਡਾ ਚੰਡੋਲ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਡੋਲ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਲੰਡਨ ਦੀ ਅੱਖ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੋਂ ਸਾਰਾ ਲੰਡਨ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੋਲ
ਜੱਪਾਈ

*ਹੈਕਾਈ* ਵਿਚੋਂ ਜਨਮਿਆ ਜਾਪਾਨੀ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਟਕਸਾਲੀ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ** (ਤਿੱਬਤੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ: བོད་སྐད་, ü kä), ਤਿੱਬਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੀ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੱਬਤੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਹਾਸਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਟਕਸਾਲੀ ਤਿੱਬਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
*ਤਿੱਬਤੀ ਲਿਪੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿੱਬਤੀ-ਬਰਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਲੋਪੋਕੇ

**ਲੋਪੋਕੇ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਸਥਿਤੀ 31°8'0 ਉੱਤਰ 72°50'0 ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉਚਾਈ 166 ਮੀਟਰ (547&nbsp;ਫੁੱਟ) ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੇਕਲ ਉਤਸਾਹੀ

**ਬੇਕਲ ਉਤਸਾਹੀ** (ਅਸਲ ਨਾਮ: ਲੋਦੀ ਮੋਹੰਮਦ ਸ਼ਫ਼ੀ ਖਾਨ, ਜਨਮ 1924) ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾ ਸਿਤਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਬੇਕਲ ਉਤਸਾਹੀ ਜਵਾਹਿਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਰਖਿਆ ਸੀ। 
ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਗਜਲਾਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਅਵਧੀ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਅਜੀਮ ਸ਼ਾਇਰ ਜਿਗਰ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦੀ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਰਿਹਾ ਬੇਕਲ ਕਰੀਬ 20 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖਾਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਬੇਕਲ ਉਤਸਾਹੀ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਗੋਂਡਾ ਜਨਪਦ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਤਰੌਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਰਮਵਾਪੁਰ ਪਿੰਡ 1924 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਗਿੱਲ

**ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਗਿੱਲ** ਇੰਗਲੈਂਡ ਵੱਸਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ, 1937 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬੋਪਾਰਾਏ ਕਲਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਜਾਇਬ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਗਿੱਲ ਪਿਛਲੇ ਵੀਹ ਸਾਲ ਤੋਂ ਜਰਮਨ ਤੇ ਆਸਟਰੀਅਨ ਬਾਰਡਰ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਇੰਟਰਪਰੇਟਰ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 
**ਗਊ ਹਤਿਆ * 
**ਰੂਹ ਦਾ ਸਰਾਪ* 
**ਭੈਅ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ*
**ਬਦਰੰਗ*
**ਖਰਾ ਖੋਟ*
**ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਭਾਰ*,
**ਮਰਦਾਵੀਂ ਔਰਤ*
**ਖੂਹ ਦੀ ਮਿੱਟੀ* 
**ਰੰਗ ਦਾ ਪੱਤਾ * 
### ਨਾਵਲ
**ਮੋਹਜਾਲ*
**ਲਾਵਾਰਸ*
**ਨਮੋਸ਼ੀ* 
### ਵਾਰਤਿਕ
**ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ*
**ਘਾਟ-ਘਾਟ ਦਾ ਪਾਣੀ* (ਯਾਤਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ)
**ਕਰਮ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ* (ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
### ਕਵਿਤਾ
**ਅਲਖ* 
**ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵ‌ਿ ਸੰਵੇਦਨਾ*
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਜ਼ੇਹਰਾ ਨਿਗਾਹ

**﻿ਜ਼ੇਹਰਾ ਨਿਗਾਹ** () ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਰੀ ਅਤੇ ਸਕਰੀਨ-ਲੇਖਕ ਹੈ। 
ਉਸਨੇ 1950ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਚ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਜ਼ੇਹਰਾ ਨਿਗਾਹ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਮਈ 1935 ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਡੈਕਨ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਸੀ। ਜ਼ਹਰਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਸੂਰਈਆ ਬਾਜੀਆ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ, ਅਨਵਰ ਮਕਸੂਦ, ਇੱਕ ਪਰਭਾਵੀ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਪੀਕਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਭਰਾ, ਅਹਿਮਦ ਮਕਸੂਦ ਸਿੰਧ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਸੀ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰਖਣ ਵਾਲੇ ਮਾਜਿਦ ਅਲੀ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਕੰਮ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵਜੋਂ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ ਹਨ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਜ਼ਹਿਰਾ ਨਿਗਾਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰਤ ਕਵੀ ਹੈ।"

## ਰਚਨਾਵਾਂ
* *ਸ਼ਾਮ ਕਾ ਪਹਿਲਾ ਤਾਰਾ
* *ਵਾਰਕ*
* *ਫ਼ਿਰਾਕ''

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਅਨਵਰ ਮਕਸੂਦ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲੀਆ

**ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ** (13 ਸਤੰਬਰ 1903 - 14 ਅਪਰੈਲ 1994)
 ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੋਢੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੇਲੀਆਂਵਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰਾਤ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) 13 ਸਤੰਬਰ 1903 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਨਾਨਕ ਚੰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਭਾਈਆਂ ਵਾਲੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਗੁਲਾਬ ਪਰ*
**ਤਿੰਨ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸੇਅ*
**ਤਿੰਨ ਭਾਲੂ*
**ਸੋਨ ਚਿੜੀ*
**ਰਾਣੀ ਬੈਂਗਣਵਤੀ*
**ਕਰਾਮਾਤੀ ਲੋਟਾ*
**ਸੁਨਹਿਰੀ ਕੁੱਕੜ*
**ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ*
**ਬਾਘੜ ਬਿੱਲਾ*
**ਤਿੰਨ ਨਿੱਕੇ ਜਾਸੂਸ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ*
**ਚਲਾਕ ਲੂੰਬੜੀ*
**ਆਗਿਆਕਾਰ ਬਕਰੋਟਾ*
**ਰਾਣੋ ਦਾ ਸਾਈਕਲ* 
**ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ* (ਤਿੰਨ ਭਾਗ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1903
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1994
ਮੰਝਧਾਰ

**ਮੰਝਧਾਰ** ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਇੱਕ ਮਿਆਨ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ

**ਇਕ ਮਿਆਨ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ** ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ 1960 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਉੱਤੇ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1961 ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਲੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਰਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 1914-1915 ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬੀਰੀ ਨੂੰ ਨਾਮਕ ਦੋ ਭੈਣ ਭਰਾ ਦਰਸਾਏ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕ, ਬਾਬਾ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਓਹਨਾ ਦਿਨਾ ਵਿੱਚ ਓਹ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਰਚੇ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਮਨਾਂ ਉੱਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁਖ ਪਾਤਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਹੈ। ਬੀਰੀ ਸਰਾਭੇ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਕਾਰਨ ਉਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਗੱਲ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਤੋ ਬਹੁਤ ਨਫਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋ ਉਸਨੂ ਉਸਦੀ ਔਲਾਦ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਹ ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ ਤਾ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾੜੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਓਹਨਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਝਗੜੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ,ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬੀਰੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਵੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਅੰਤ ਸਰਾਭੇ ਦੀ ਮੌਤ, ਅਸਫਲ ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਬੀਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਬਦਲੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ  ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਰਜਨੀ (ਨਾਵਲ)

**ਰਜਨੀ** ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।

"ਰਜਨੀ" ਨਾਵਲ ਬੰਕਿਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਏਸ ਦਾ ਨਾਮ "ਰਾਗਨੀ" ਸੀ ਪਰ ਅਗਲੇ ਵਿੱਚ ਏਸ ਦਾ ਨਾਮ "ਰਜਨੀ" ਰਖ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਰਜਨੀ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਮਤਲਬ ਰਾਤ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਅੰਨ੍ਹੀ ਹੈ। ਅੰਨ੍ਹੇ ਮਨੁਖ ਦੀ ਉਪਮਾ ਰਾਤ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਜੀਵਨ ਰਾਤ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕਈ ਅਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਕਿ "ਰਜਨੀ" ਬੰਕਿਮ ਬਾਬੂ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਨਾਵਲ ਨਹੀ, ਇਹ "ਲਾਰਡ ਲਿਟਨ" ਦੇ ਨਾਵਲ "the last days of pompei" ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਦੋਹਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਕਰੈਕਟਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਵਲੋ ਏਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਪਾਪ ਦੀ ਖੱਟੀ

**ਪਾਪ ਦੀ ਖੱਟੀ** ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਨਾਇਕ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਥੀਮ ਹੈ ਇਨਸਾਨ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਤੋਂ ਉਹ ਉੱਕਾ ਬੇਖ਼ਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੀਦਾਰ ਦੇ ਘਰ ਨੌਂਕਰ ਹੈ ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੀਦਾਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਮੀਦਾਰ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਸ਼ਾਕ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕਰੇਗਾ।=ਅਖੀਰ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਉਹ ਸ਼ਰਤ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਮਨ ਦਾ ਚੈਨ ਉਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਸ਼ਿਵਲ ਲਾਈਨਜ਼ (ਨਾਵਲ)

**ਸਿਵਲ ਲਾਈਨਜ਼** ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਤਿੱਬਤੀ ਲਿਪੀ

right|thumb|300px|ਤਿੱਬਤੀ ਬੁਧ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਤਰ: **ਓਮ ਮਣੀਪਦਮੇ ਹੁੰ**
**ਤਿੱਬਤੀ ਲਿਪੀ** ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਲੱਦਾਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬਾਲਟੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵਰਨਾਂਤਰ
### ਸਵਰ ਅੱਖਰ
ਤਿੱਬਤੀ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਅੱਖਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ:

### ਵਿਅੰਜਨ 
ਵਿਅੰਜਨ ਤੇ ਉੰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ:

### ਤਿੱਬਤੀ ਅੰਕ 
## ਤਿੱਬਤੀ ਦਾ ਯੂਨੀਕੋਡ 
ਤਿੱਬਤੀ ਦਾ ਯੂਨੀਕੋਡ U+0F00 ਤੋਂ U+0FFF ਤੱਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿੱਬਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿੱਬਤੀ-ਬਰਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿੱਬਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀਆਂ
ਲਿਊਸ ਐਚ ਮਾਰਗਨ

**ਲਿਊਸ ਐਚ ਮਾਰਗਨ** (21 ਨਵੰਬਰ 1818 – 17 ਦਸੰਬਰ 1881) ਇੱਕ ਮੋਢੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ।

### ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ 
1881 ਵਿੱਚ, ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਮਾਰਗਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਯੂਰਪੀ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਮਾਰਗਨ ਦਾ ਮਰਨਉੱਪਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਫਰੈਡਰਿਕ ਐਂਗਲਜ਼ ਨੇ ਵੀ ਮਾਰਗਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਪੜ੍ਹੀ। ਮਾਰਕਸ ਮਾਰਗਨ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਮੁਕੰਮਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਪਰ ਐਂਗਲਜ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਮੋਰਗਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ ਦੀ ਲਿਖੀ ਅਤੇ 1884 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਤਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਕਿਤਾਬ *ਟੱਬਰ, ਨਿਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਉਤਪਤੀ* ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ
ਪਿੰਜਰ

, ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਹਿੱਤ ਰੱਖਿਆ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਘੋੜੇ ਦਾ ਪਿੰਜਰ]]
**ਪਿੰਜਰ** ਜਾਂ **ਕਰੰਗ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:**skeleton** (ਯੂਨਾਨੀ σκελετός, *ਸਕੈਲਟੋਸ* "ਸੁੱਕਾ ਸਰੀਰ", "ਮੰਮੀ" ਤੋਂ) ਸਰੀਰ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਤੂ ਅੰਗ ਵਿਗਿਆਨ
ਨਿਰਮਲ ਜਸਵਾਲ

**ਨਿਰਮਲ ਜਸਵਾਲ** ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਜੇਹੀ ਕੁੜੀ* (2004)
**ਡੀਨਾ ਤੇ ਸਿਲਕੀ* (2011) 
**ਅੰਗਾਰ*

### ਹੋਰ
**ਨਜ਼ਾਕਤਾਂ* (ਵਾਰਤਕ)
**ਸਮੁੰਦਰ ਨੀਲੀ ਆਂਖੋਂ ਕਾ* (ਹਿੰਦੀ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼ਾਰਜਾ (ਗੁੰਝਲ-ਖੋਲ੍ਹ)

# ਸ਼ਾਰਜਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਇਮਾਰਾਤ ਦੀ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ
# ਸ਼ਾਰਜਾ, ਸ਼ਾਰਜਾ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
# ਸ਼ਾਰਜਾ ਦਾ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਾਮ "ਅ-ਸ਼ਾਰਕਾ" ਹੈ। 
# ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਇਮਾਰਾਤ ਦਾ ਇਤਹਾਸਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ

**ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ** (15 ਨਵੰਬਰ 1943 - 16 ਨਵੰਬਰ 2020) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਸੀ।
**ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਵੀਰ ਨਾਇਕ*
**ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ*
**ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ*
**ਗੁਰਬਾਣੀ* 
**ਜੋਤ ਅਤੇ ਜੁਗਤ*
**ਗਿਆਨ ਸਰੋਵਰ*
**ਕੰਪਿਊਟਰ*
**ਕਹਾਣੀ ਐਟਮ ਬੰਬ ਦੀ* 
**ਜਹਾਜ਼ ਰਾਕਟ ਅਤੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ*
**ਤਾਰਿਆ ਵੇ ਤੇਰੀ ਲੋਅ*
**ਧਰਤ ਅੰਬਰ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ*
**ਬਿੱਗ ਬੈਂਗ ਤੋਂ ਬਿੱਗ ਕਰੰਚ (੨੦੧੨)*
**ਹਿਗਸ ਬੋਸਨ ਉਰਫ ਗਾਡ ਪਾਰਟੀਕਲ (੨੦੧੩)*

## ਸਨਮਾਨ
* ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ)

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਹਿੱਗਸ ਬੋਸਾਨ ਬਾਰੇ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਯੂ ਟਿਊਬ ਤੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਅਜਮਾਨ (ਸ਼ਹਿਰ)

**ਅਜਮਾਨ** () ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਇਮਰਾਤ ਦੀ ਅਜਮਾਨ ਇਮਰਾਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜੋ ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾੜੀ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕਾਲ ਚੱਕਰ

**ਕਾਲ ਚੱਕਰ** ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ

**ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ** ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਹੁਨਰ ਸਿੱਖਣਾ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ 'ਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੁਨਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
## ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (ਆਈ. ਟੀ. ਆਈ.) ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਟਰੇਡ ਵਿੱਚ ਹੁਨਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 52 ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਅਤੇ 52 ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਿਰੋਲ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਸਾਲ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਕੋਰਸ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਕੋਰਸ
ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੋਰਸ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੁਨਰ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵੈਲਡਰ, ਕਾਰਪੇਂਟਰ, ਡੀਜ਼ਲ ਮਕੈਨਿਕ, ਟਰੈਕਟਰ ਮਕੈਨਿਕ, ਮੋਟਰ ਮਕੈਨਿਕ, ਫਿਟਰ, ਮਸ਼ੀਨਿਸਟ, ਟਰਨਰ, ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟ ਮਕੈਨਿਕ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਮਕੈਨਿਕ, ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ, ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ, ਮੈਡੀਕਲ ਇਲੈਕਟੌ੍ਰਨਿਕ, ਰੈਫਰੀਜਰੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਏਅਰ-ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸ਼ਨ, ਵਾਇਰਮੈਨ, ਪੇਂਟਰ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਪਰੇਟਰ ਐਂਡ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਅਸਿਸਟੈਂਟ, ਪੰਪ ਅਪਰੇਟਰ-ਕਮ-ਮਕੈਨਿਕ, ਡਰਾਫਟਸਮੈਨ ਸਿਵਲ, ਡਰਾਫਟਸਮੈਨ ਮਕੈਨੀਕਲ, ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਸਿਲਾਈ, ਕਢਾਈ ਅਤੇ ਨੀਡਲ, ਡਰੈੱਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਆਦਿ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ
ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)

thumb|ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ 2024 ਵਿੱਚ।
**ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ** (ਜਨਮ 1 ਅਪਰੈਲ 1945) ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦਾ ਉਘਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ, ਗੋਜ਼ਰੀ, ਪਹਾੜੀ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵੀ ਗਿਆਤਾ ਹਨ। ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ 'ਸੂਲਾਂ ਦਾ ਸਾਲਣ' ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ 2021 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ਼ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  

## ਜੀਵਨੀ
ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ 02 ਅਪਰੈਲ 1945 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਊਧਮਪੁਰ (ਜੰਮੂ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1947 ਦੇ ਫ਼ਸਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨੌਂ ਜੀਅ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਭੂਆ, ਇੱਕ ਭਰਾ ਤੇ ਭੈਣ ਨਾਲ, ਸੱਤ ਸਾਲ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟੇ ਅਤੇ ਆਖਰ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
### ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਠੰਡੀ ਕਾਂਗੜੀ ਦਾ ਧੂੰਆਂ*
**ਇਸ਼ਤਿਹਾਰੋਂ ਵਾਲੀ ਹਵੇਲੀ*
**ਸਤੀਸਰ ਕਾ ਸੂਰਜ*

### ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*'ਉੱਤੇ ਜਿਹਲਮ ਵਗਦਾ ਰਿਹਾ*
**ਗੋਰੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਸੌਦਾਗਰ*
**ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਦੁੱਖ*
**ਬਲਦੀ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਸੇਕ*
**ਸੂਲਾਂ ਦਾ ਸਾਲਣ*
**ਇਸ਼ਕ ਮਲੰਗੀ*

### ਹੋਰ
**ਸਾਹਿਤ ਸੰਵਾਦ* 
**ਮੇਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਅੱਖਰ* (ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਲੇਖ)
**ਗੁਆਚੀ ਝਾਂਜਰ ਦੀ ਚੀਖ* (ਨਾਵਲਿਟ)
**ਨੂਰੀ ਰਿਸ਼ਮਾ* (ਜੀਵਨੀ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ)
**ਮਾਟੀ ਕੁਦਮ ਕਰੇਂਦੀ ਯਾਰ'' (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ)
### ਵੇੱਬਸਾਈਟ 
khalidhussain 
### ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ ਲਿੰਕ 
https://www.facebook.com/khalid.hussain.71619

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਬੀ.ਟੀ. ਕਪਾਹ

**ਬੀ.ਟੀ. ਕਪਾਹ** *(ਅੰਗਰੇਗ਼ੀ ਨਾਮ: Bacillus thuringiensis Cotton; Bt Cotton)* ਆਧੁਨਿਕ ਜੈਵਿਕ-ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਨਰਮੇ ਦੇ ਪੌਦੇ ‘ਚ ਨਵੇਂ ਜੀਨਜ਼ ਦਾ ਸੰਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੌਦੇ ਦੇ ਅਨੁਵੰਸ਼ਕ ਗੁਣ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਮੇ ਦਾ ਬੀ.ਟੀ. ਪੌਦਾ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕੀਟ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਹਿਣ ਸ਼ਕਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀ.ਟੀ. ਤਕਨੀਕ ਵਿਕਸਤ ਪੌਦੇ ਕੀਟਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਮੰਸੈਨਟੋ ਕੰਪਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਬੀ.ਟੀ. ਕਪਾਹ ਜਾਂ ਬੀ.ਟੀ. ਨਰਮਾ ਇੱਕ ਜੈਨੇਟਿਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਸੋਧਿਆ ਜੀਵਾਣੂ (ਜੀ.ਐੱਮ.ਓ) ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕਪਾਹ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਬੋੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁੰਡੀ ਲਈ ਇੱਕ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੀ.ਟੀ. ਕਾਟਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਰਸ ਚੂਸਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ *(ਇੰਗ: Sucking Pests)* ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੌਦੇ ਦੀਆਂ ਬੱਗਾਂ, ਸਟੰਕ ਬੱਗਾਂ ਅਤੇ ਐਫੀਡਜ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੇਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਹ ਰੋਕਥਾਮ ਵਿੱਚ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਬੀ.ਟੀ. ਕਾਟਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1993 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਟਰਾਇਲਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1995 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1997 ਵਿੱਚ ਬੀ ਟੀ ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

2002 ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੈਂਟੋ ਅਤੇ ਮਹਿਯੋ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਨੇ ਬੀ.ਟੀ. ਕਾਟਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ 10.6 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਜੀ. ਐਮ. ਕਪਾਹ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫਸਲ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ। ਯੂਐਸ ਜੀ.ਐੱਮ. ਕਪਾਹ ਦੀ ਫਸਲ 4.0 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੀਨ 3.9 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 2.6 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। 2014 ਤੱਕ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਕਪਾਹ ਦੇ 96% ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ 95% ਕਪਾਹ ਜੀ ਐਮ (ਬੀ. ਟੀ. ਕਾਟਨ) ਸੀ। ਭਾਰਤ 2014 ਤਕ ਕਪਾਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਅਤੇ ਜੀ ਐੱਮ ਕਪਾਹ ਦਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ
ਅਵਤਾਰ ਜੰਡਿਆਲਵੀ

**ਅਵਤਾਰ ਜੰਡਿਆਲਵੀ** (ਜਨਮ 1937 - 20 ਅਪਰੈਲ 2012) ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ ਹੁਣ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ।

## ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਕੱਪਰ ਛੱਲਾਂ*
**ਮੇਰੇ ਪਰਤ ਆਉਣ ਤਕ*
**ਅਸੀਂ ਕਾਲੇ ਲੋਕ ਸਦੀਂਦੇ*
## ਹੋਰ
**ਲੰਡਨ ਦੀਆਂ ਰੰਗ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ* (ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012
ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ

**ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ** (1935 -), ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।

ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਅਤੇ ਰੀਐਲਟੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੰਕਲਪ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ (ਪੰਜਾਬੀ) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਦੇਰ ਦੇ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਆਇਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੈਕਸਟ ਬੁੱਕ ਬੋਰਡ, ਅਤੇ ਸਕੱਤਰ, ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਸ਼ਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉਪ ਕੁਲਪਤੀ ਰਿਹਾ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
*Marxism and Contemporary Reality
* Punjabi Literature in Perspective.
*Tradition and Experiment in Modern Punjabi Poetry
*Trends in Modern Literature
*The Sovereignity of Sikh Doctrine. 
*Sikhism and the 21st Century (1997)
### ਪੰਜਾਬੀ
* ਅਨੁਭਵ-ਤੇ-ਆਲੋਚਨਾ (1961)
*ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
*ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
*ਸਿਖ ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
**ਕਾਇਆ ਕਪੜੁ ਟੁਕ ਟੁਕ ਹੋਸੀ*
### ਸੰਪਾਦਿਤ
*ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ 		
*ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਸੁਰਾਂ 		
*ਨਵੇਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਿਛੋਕੜ 	 		
*ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਕਾਵਿ
*ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਕਵਿਤਾਏਂ (ਹਿੰਦੀ)
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਡੋਪਿੰਗ (ਖੇਡਾਂ)

**ਡੋਪਿੰਗ** ਖੇਡਣ ਸਮੇਂ ਜਾ ਪਹਿਲਾ ਪਾਬੰਦੀਸੁਦਾ ਨਸ਼ੇ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਜੋ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾ ਦੇਵੇ। ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੇ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰ ਕੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਬਿੱਲ, ਡੋਪਿੰਗ ਦੀ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬੀਮਾਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕੇਗਾ। ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ, ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ, ਕੋਚਾਂ, ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਡ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇਰੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਡੋਪਿੰਗ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ-ਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਡੋਪਿੰਗ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ-ਪਰਖ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਤੇ ਸਹੂਲਤ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਤੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਪੱਖ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸੰਨ 2008 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡੋਪਿੰਗ ਟੈਸਟਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕੋਈ ਆਜ਼ਾਦ ਏਜੰਸੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਕੁਰੀਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜੇਤੂਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਹਵਾਲਾ ਲੋਂੜੀਦਾ
## ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2008 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਡਾ (W141) ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 2010 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੈਂਪਲ ਇੱਥੇ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
## ਭਾਰਤ 'ਚ ਡੋਪਿੰਗ
2002 ਤੇ 2006 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟ ਲਿਫ਼ਟਰ ਡੋਪਿੰਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਜਗ ਬਾਣੀ

**ਜਗ ਬਾਣੀ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਛਪਣ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਇਹ 1978 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਅਖਬਾਰ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਇਬੋਲਾ ਵਾਇਰਸ

**ਇਬੋਲਾ ਵਾਇਰਸ** ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ੂਨ ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ 90% ਰੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ 31 ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ 1 ਅਗਸਤ 2014 ਨੂੰ ਇਸ ਰੋਗ ਨਾਲ 61 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।
ਇਹ ਰੋਗ ਰੋਗੀ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਮਲ ਮਾਦੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਰੋਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਬਚਣ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1976 ਵਿੱਚ ਇਬੋਲਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਇਬੋਲਾ ਵਾਇਰਸ ਪੈ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਇਰਸ
ਪੋਂਜ਼ੀ ਸਕੀਮ

**ਪੋਂਜ਼ੀ ਸਕੀਮ** ਮਾਲੀ ਫ਼ਰਾਡ ਦਾ ਇੱਕ ਢਕਵੰਜ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਏ ਬਗੈਰ ਹੀ ਹੋਰਨਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਪੈਸਿਆਂ ਨਾਲ ਲੁਭਾਊ ਦਰਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਸਹਿਤ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਰੰਭਿਕ ਅਦਾਇਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲਾਲਚੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਧੜਾ-ਧੜ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਸਕੀਮ ਦਾ ਨਾਮ ਚਾਰਲਸ ਪੋਂਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਕੀਮ ਵਰਤ ਕੇ 1920 ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਠੱਗੀ ਮਾਰੀ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ, ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਅਜਿਹੀ ਸਕੀਮ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਾਂ ਫਰਮਾਂ ਕੁੱਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਲੈ ਕੇ ਰਫੂਚੱਕਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੋਟਾ ਰਿਟਰਨ ਮਿਲਣ ਦੀ ਆਸ ਲਗਾਏ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੱਥ ਮਲਦੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਊਬੁੰਟੂ (ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ)

ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਵਰਤੀ ਗਈ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਤੋਂ "ਊਬੁੰਟੂ" ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪੁੱਛੀ ਗਈ ਸੀ।]]

**ਊਬੁੰਟੂ** (; ) ਇੱਕ ਙੁਨੀ ਬਾਂਤੂ ਇਸਤਲਾਹ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੋਟਾ-ਮੋਟਾ ਅਰਥ ਬਣਦਾ ਹੈ "ਮਨੁੱਖੀ ਰਹਿਮਦਿਲੀ"। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਬਦੀ ਮਤਲਬ "ਮਨੁੱਖ-ਪਣ" ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤਰਜਮਾ "ਦੂਜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮਨੁੱਖਤਾ" ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਭਾਵ "ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਸਾਂਝ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਜੋੜ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ" ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਾਸਫੀ
ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨਪੀਠ

**ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨਪੀਠ** ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਸਾਹੂ ਜੈਨ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਹੂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਜੈਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਮਾ ਜੈਨ ਨੇ 18 ਫਰਵਰੀ 1944 ਨੂੰ ਇਹਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਪਾਲੀ ਅਤੇ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਖੋਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਧਰਮ, ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ, ਤਰਕ, ਨੈਤਕਤਾ, ਵਿਆਕਰਣ, ਜੋਤਸ਼, ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਖੇਤਰ ਹੇਠ ਲਿਆਉਣਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ
ਆਤਮਾ

ਦੀ ਤਸਵੀਰ; ਸੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਲਿਜਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਆਤਮਾ]]
 (ਮੌਤ ਦਾ ਦੈਂਤ) ਅਤੇ ਮਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ। 4ਥੀ ਸਦੀ ਈ.ਪੂ.]]

**ਆਤਮਾ**, ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ, ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਜਾਂ ਜਿੰਦਾ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੀ ਨਿਰਾਕਾਰ ਅਤੇ, ਕਈ ਧਾਰਨਾਵਾਂ 'ਚ, ਅਮਰ ਤੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਬਰਾਹਮੀ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾਵਾਂ—ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅਮਰ ਆਤਮਾਵਾਂ—ਸਿਰਫ਼ ਇਨਸਾਨਾਂ ਕੋਲ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੋਮਾਸ ਆਕੀਨਾਸ ਨੇ ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ "ਆਤਮਾ" ਦਾ ਮਾਲਕ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਪਰ ਅਮਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਮੰਨੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਧਰਮ (ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਜੈਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ) ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜੀਵੀ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਜੀਵਾਤਮਵਾਦ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਭਾਵ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਹਾਸ
ਰੂਹ

, *ਬਰਤਾਲਡਾ, ਰੂਹਾਂ ਦੀ ਸਤਾਈ*, ਲ.1830]]

***ਰੂਹ*** ਦੇ ਕਈ ਮਤਲਬ ਅਤੇ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਲਟ ਇੱਕ ਨਿਰਾਕਾਰ ਭਾਵ ਅਸਰੀਰਕ ਪਦਾਰਥ। ਅਧਿਆਤਮਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹਦਾ ਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸੋਝੀ ਜਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਨਸਾਨ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਰੂਹ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਤੰਤਰ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਰੂਹ" ਤੋਂ ਭਾਵ ਇੱਕ "ਭੂਤ" ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਮੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਰੂਹ ਦਾ ਜ਼ਹੂਰ/ਪ੍ਰਕਾਸ਼।

ਇਹ ਇਸਤਲਾਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿਰਾਕਾਰ ਜਾਂ ਅਸਰੀਰੀ ਸ਼ੈਅ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੈਂਤ ਜਾਂ ਦੇਵਤੇ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਸੋਚ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇਗਾ; ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਇਸਨੂੰ ਚਮਤਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਸੰਸਾਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਜਾਂ ਘੱਟ ਗੁਪਤ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਟਾਈਪੋਲੋਜੀ 
ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਦੂਤ ਅਤੇ ਭੂਤ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਭੂਤ ਅਤੇ ਆਤਮਾਵਾਂ ਮੈਟਾਸਾਈਕੋਲੋਜੀ ਨਾਲ, ਪਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗਨੋਮ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨਾਲ, ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੇ ਪੰਥ ਨਾਲ, ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ, ਜਾਦੂ, ਨੇਕਰੋਮੈਨਸੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਕਸਰ ਝਿਜਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੱਧਯੁਗੀ ਲਿਖਤਾਂ ਗ੍ਰਹਿ ਆਤਮਾਵਾਂ (ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ), ਦੂਤ ਆਤਮਾਵਾਂ (ਦੂਤ, ਮਹਾਂ ਦੂਤ, ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦੂਤ, ਆਦਿ), ਕੁਦਰਤ ਆਤਮਾਵਾਂ (ਅੰਡਾਈਨ, ਸਿਲਫ, ਆਦਿ), ਸਥਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਲਾਲਾਂਡੇ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ: "ਰੱਬ, ਦੂਤ, ਭੂਤ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ਰੀਕ ਆਤਮਾਵਾਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹਨ"।

ਕੁਝ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, "ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ" ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਤਮਾਵਾਂ ਚਾਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ: ਧਰਤੀ ਲਈ ਗਨੋਮ, ਪਾਣੀ ਲਈ ਅਨਡਾਈਨ, ਹਵਾ ਲਈ ਸਿਲਫ, ਅੱਗ ਲਈ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ)।

## ਵਿਆਖਿਆ 
ਔਗਸਟੇ ਕੌਮਟੇ ਦਾ ਸਾਕਾਰਾਤਮਕਤਾ, ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦੇ ਯੁੱਗ ਜਾਂ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪੜਾਅ ਦੇ, ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ, ਬਹੁਦੇਵਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ "ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਹੱਸਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਲਪਨਿਕ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਦਿੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਸਰਗਰਮ ਦਖਲ ਹੁਣ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਬਾਹਰੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਾ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਪ੍ਰਾਣ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ

**ਪ੍ਰਾਣ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ** (15 ਅਗਸਤ, 1938 - 6 ਅਗਸਤ, 2014), ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਮਿਕ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1960 ਵਿੱਚ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਚਾਚਾ ਚੌਧਰੀ (1971) ਅਤੇ ਸਾਬੂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ *ਲੋਟਪੋਟ* ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਪ੍ਰਾਣ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1938 ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ 1960 ਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਅਖਬਾਰ *ਮਿਲਾਪ* ਲਈ ਕਾਰਟੂਨ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2001 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਵੱਲੋਂ ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ 1995 ਵਿੱਚ ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ ਰਿਕਾਰਡਸ ਚ ਵੀ ਆਇਆ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ
ਦੇਵਤਾ

:*ਇਹ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚਲੇ ਆਮ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਬਤ ਲੇਖ ਹੈ; ਇੱਕ ਅਨੋਖੇ ਕਰਤਾਰ ਲਈ ਰੱਬ ਵੇਖੋ।*
, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੂਨਾਨੀ ਦੇਵਤਾ]]

ਧਾਰਮਿਕ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ **ਦੇਵਤਾ** ਇੱਕ ਪਰਲੋਕੀ ਜਾਂ ਪਰਾਸਰੀਰਕ ਸ਼ੈਅ ਜਾਂ ਹਸਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੀਹਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਇਲਾਹੀ, ਰੱਬੀ ਜਾਂ ਪਾਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਬ-ਉੱਚ ਦੇਵਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਧਰਮ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਦਰਜਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਵਤੇ
ਆਧੁਨਿਕ ਪਤੀ

***ਆਧੁਨਿਕ ਪਤੀ*** (ਮੂਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: The Modern Husband) ਹੈਨਰੀ ਫੀਲਡਿੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰਾਇਲ ਥੀਏਟਰ, ਡਿਊਰੀ ਲੇਨ ਵਿਖੇ 14 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ 1732 ਨੂੰ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਟਕ ਦਾ ਪਲਾਟ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਪੈਸੇ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਪੈਸੇ ਦੀ ਤੋਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਦਚਲਣੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਪਿਛੋਕੜ
*ਆਧੁਨਿਕ ਪਤੀ* ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 14 ਫਰਵਰੀ 1732 ਨੂੰ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ। ਫੀਲਡਿੰਗ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਤੰਬਰ 1730 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਲਈ ਲੇਡੀ ਮੈਰੀ ਮੋਂਟਾਗੂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਨਾਟਕ 13 ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰੋਵੋਕਡ ਪਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਾਰਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਡਰੂਰੀ ਲੇਨ' ਤੇ ਚਲਦੇ ਰਹੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਦੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਇਸਨੇ ਪੈਸਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ 2 ਮਾਰਚ 1732 ਨੂੰ ਫਾਇਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਨਾਟਕ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਟਕ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਲਦੀ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਟਕ ਦੇ ਪਲਾਟ ਨੇ ਨਵੇਂ ਅਭਿਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਾਗ ਖੇਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੀਤਾ।

## ਕਾਸਟ 
ਅਸਲ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: 
* ਮਿਸਟਰ ਮਾਡਰਨ
* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮਾਡਰਨ
* ਲਾਰਡ ਰਿਚਲੀ
* ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਬੇਲਾਮੰਤ
* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬੇਲਾਮੰਤ
* ਕਪਤਾਨ ਬੇਲਲਾਮੈਂਟ - ਥੀਓਫਿਲਸ ਕਿਬਰ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡਿਆ ਬੇਲਮੈਨਟਸ ਦਾ * ਪੁੱਤਰ
* ਐਮਿਲਿਆ ਬੇਲਾਮੈਂਟ - ਬੇਲਮਾਨਟਸ ਦੀ ਧੀ
* ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਗਾਇਵਿਤ - ਲਾਰਡ ਰਿਚਲੀ ਦਾ ਭਤੀਜਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਟਕ
ਨੌਟਿੰਘਮਸ਼ਾਇਰ

**ਨੌਟਿੰਘਮਸ਼ਰ** (ਉੱਚਾਰਨ  or /ˈnɒtɪŋəmˌʃɪə/; ਸੰਖੇਪ **ਨੌਟਸ**) ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਾਊਥ ਯੌਰਕਸ਼ਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਊਂਟੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਕਾਊਂਟੀਆਂ
ਬੀਰੋ ਮਾਜਰੀ

**ਬੀਰੋ ਮਾਜਰੀ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੇੜਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਮੇਲੀਆ (ਨਾਵਲ)

***ਅਮੇਲੀਆ***, ਹੈਨਰੀ ਫੀਲਡਿੰਗ ਦਾ ਲਿਖਿਆ, ਦਸੰਬਰ 1751 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਫੀਲਡਿੰਗ ਦਾ ਚੌਥਾ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਨਾਵਲ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀਆਂ 5000 ਕਾਪੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਅਜੇ ਜਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਅਮੇਲੀਆ ਅਤੇ ਕੈਪਟਨ ਵਿਲੀਅਮ ਬੂਥ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨੇਕ ਇਸ਼ਾਰੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਬੁਧੀ ਦੇ ਥੀਮ ਤੇ ਇਕਾਗਰ ਹੈ।

## ਪਿਛੋਕੜ
ਫੀਲਡਿੰਗ ਨੇ 1749 ਦੀ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ *ਅਮੇਲੀਆ* ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲਈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ, ਅਮੇਲੀਆ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸ਼ਾਇਦ ਫੀਲਡਿੰਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ, ਸ਼ਾਰਲਟ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਨਵੰਬਰ 1744 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀਰੋ, ਕੈਪਟਨ ਬੂਥ, ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਖੁਦ ਫੀਲਡਿੰਗ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਐਂਡਰਿਊ ਮਿੱਲਰ ਨੇ * ਜਨਰਲ ਵਿਗਿਆਪਨ * ਵਿੱਚ 2 ਦਸੰਬਰ 1751 ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਕਵਿੰਦਰ ਚਾਂਦ

**ਕਵਿੰਦਰ ਚਾਂਦ** (ਜਨਮ 20 ਦਸੰਬਰ 1959) ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਚੰਗੀ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ: ‘‘ਉਸ ਕੋਲ ਗ਼ਜ਼ਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵੀ ਜੋ ਮਾਨਵ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਾਂਝ ਤੇ ਟੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਣ ਦੇ ਕਾਬਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।’’

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਅਸ਼ਰਫੀਆਂ*
**ਬੰਸਰੀ ਕਿਧਰ ਗਈ*
## ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ

 **ਗ਼ਜ਼ਲ** 
ਸੁਪਨੇ ʼਚੋਂ ਇੱਕ ਚਿਹਰਾ ਆਪਾਂ ਚੁਰਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਅਪਣਾ ਗਰੀਬ ਖ਼ਾਨਾ ਕਿੰਨਾ ਸਜਾ ਲਿਆ ਹੈ।

ਮੈਂ ਦੂਰ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਾਂ ਪਰ ਛੂਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ,
ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ ਹੁਣ ਏਨਾ ਘਟਾ ਲਿਆ ਹੈ।

ਵਿਹੜੇ ʼਚ ਚੰਨ ਤਾਰੇ, ਸੂਰਜ, ਆਕਾਸ਼ ਸਿਰਜੇ,
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗਰਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ।

ਇੱਕ ਮੌਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਮੁਰਦਾ,
ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਭੇਦ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ।

ਪੱਥਰ ʼਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵਿਲਕਣ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਜਾਣੋ,
ਜਿਉਂਦੇ ਤਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਮੁਰਦਾ ਸਜਾ ਲਿਆ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*[https://www.youtube.com/watch?v=Vp5iIXzafwI ]
*https://www.youtube.com/watch?v=KlHK20CoD34
*https://www.youtube.com/watch?v=LJY_w2jCcHI

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਮਿਡ-ਡੇਅ-ਮੀਲ ਸਕੀਮ

**ਮਿਡ-ਡੇਅ-ਮੀਲ ਸਕੀਮ** ਰਾਹੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਅਪਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੀਮ ਸਰਬ ਸਿੱਖਿਆ ਅਭਿਆਨ ਰਾਹੀ ਭਾਰਤ ਦੇ 1,265,000 ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ 120,000,000 ਬੱਚਿਆ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ 24 ਅਨੁਸ਼ੇਦ ਦੇ ਪੈਰਾ 2c ਜੋ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਿਡ ਡੇ ਮੀਲ ਸਕੀਮ 2004 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮਿਡ-ਡੇਅ-ਮੀਲ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 19 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 13723 ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ 66,56 ਅਪਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਿਡ-ਡੇਅ-ਮੀਲ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਰਕਮ ਦਿਤੀਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ, ਰਾਸ਼ਨ ਦੀ ਖਰੀਦ, ਰਾਸ਼ਨ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਅਤੇ ਬਣਵਾਈ ਦਾ ਮਾਣ ਭੱਤਾ ’ਤੇ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਰਤਨ ਵੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਹਨ।
## ਖਰਚਾ (ਪੰਜਾਬ)
*ਸਾਲ 2007-08 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਖਾਣਾ ਦੇਣ ਦੀ ਮਿਡ-ਡੇਅ-ਮੀਲ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ 51.64 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ। 
*ਸਾਲ 2008-09 ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 89.20 ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 23.86 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ। 
*ਸਾਲ 2011-12 ਦੌਰਾਨ 162.68 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਾਲ 2011-12 ਦੌਰਾਨ ਮਿਡ-ਡੇਅ-ਮੀਲ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 175.62 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਮੁਹੱਈਆ ਕੀਤੇ ਸਨ ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ 50.82 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੀਮਾਂ
ਖੇੜਾ

**ਖੇੜਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੇੜਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲਾਲ-ਬਾਲ-ਪਾਲ

ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਵਚਨ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ]]
**ਲਾਲ-ਬਾਲ-ਪਾਲ**, ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਗਰਮ ਦਲੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਆਗੂਆਂ - ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ, ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਬਿਪਿਨ ਚੰਦਰ ਪਾਲ ਦੀ ਤ੍ਰੈਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਦਾ ਨਾਮ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਮੇਲ

**ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਮੇਲ** ਵਿੱਚ ਸੋਢੀ ਪਿਰਥੀ ਚੰਦ, ਸੋਢੀ ਮਨੋਹਰ ਦਾਸ ਮਿਹਰਵਾਨ, ਸੋਢੀ ਹਰਿ ਜੀ, ਕੇਸ਼ੋ ਦਾਸ, ਕੁਸ਼ਲ ਦਾਸ, ਭਾਈ ਦਰਬਾਰੀ, ਦੀਵਾਨੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਦਾਸ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਸਾਹਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕਰਕੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਣਕ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਕਸੌਟੀ ‘ਤੇ ਖਰੀ ਉਤਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਪਰੰਪਰਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ ਗਈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ‘ਕੱਚੀ ਬਾਣੀ’ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਕੌਮੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ

**ਕੌਮੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ** (ਭਾਰਤ) ਦੀ 23 ਅਕਤੂਬਰ, 1993 ਨੂੰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਐਕਟ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗਰਦਾਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪੰਜ ਕੌਮਾਂ ਸਨ- **ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ, ਈਸਾਈ, ਬੋਧੀ, ** ਅਤੇ **ਪਾਰਸੀ**। ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਇਹ ਕੰਮ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਲਈ ਸਕੀਮਾਂ ਉਲੀਕੇ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਰੇ ਪੜਚੋਲ ਕਰੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ **ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ** ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ, ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਚੇਅਰਮੈਨਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। 2001 ਦੀ ਜਨਗਨਣਾ ਅਨਸਾਰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਕੌਮਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 18.42 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ। 27 ਜਨਵਰੀ, 2014 ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਸੰਵਿਧਾਨ 1992 ਦੀ ਧਾਰਾ 2 ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ (ੲ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ **ਜੈਨ** ਨੂੰ ਵੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਮਿਲ ਕੀਤਾ।
1993 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗਜ਼ਟ ਨੋਟੀਫੀਕੇਸ਼ਨ 23.10.93 ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਗਜ਼ਟ ਨੋਟੀਫੀਕੇਸ਼ਨ ਮੁਤਾਬਕ 5 ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਜਾਂ ਮੁਸਲਮ, ਸਿੱਖ, ਪਾਰਸੀ, ਈਸਾਈ ਤੇ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਸਮਾਜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਈਨੋਰਟੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਦ ਵਿੱਚ 2014 ਵਿੱਚ ਗਜ਼ਟ ਨੋਟੀਫੀਕੇਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਜੈਨੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਈਨੋਰਟੀ ਸਮਾਜ ਐਲਾਨੀਆ ਗਿਆ।ਐਕਟ ਮੁਤਾਬਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਖੀਆ ਚੇਅਰ ਪਰਸਨ, ਇੱਕ ਉਪ ਮੁਖੀਆ ਤੇ ਪੰਜ ਸਮਾਜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ 5 ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਵਿਧਾਨ ਹੈ।
ਇਸ ਵੇਲੇ ਸ੍ਰੀ ਨਸੀਮ ਅਹਿਮਦ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਖੀਆ ਹਨ ਤੇ ਉਪ ਮੁਖੀਆ ਦਾ ਪਦ ਖਾਲ਼ੀ ਹੈ।ਇਸਵੇਲੇ 4 ਮੈਂਬਰ ਫ਼ਰੀਦਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਖਾਨ, ਸ੍ਰੀ ਦਾਦੀ ਈ ਮਿਸਤਰੀ, ਕੁਮਾਰੀ ਮਾਬੈਲ ਰਿਬੈਲੋ ਤੇ ਕੈਪਟਨ ਪਰਵੀਰ ਦਾਵਰ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਦ ਖਾਲ਼ੀ ਹੈ।
## ਮਾਈਨੋਰਟੀ ਅਧਿਕਾਰ
**ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ** ਭਾਵੇਂ ਮਾਈਨੋਰਟੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਰੀਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਪਰ ਇਸ ਅੰਦਰ ਮਾਈਨੋਰਟੀ ਸਮਾਜਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ:
### ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਭਾਗ 3 ਅਧੀਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਈਨੋਰਟੀ ਅਧਿਕਾਰ
ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਭਾਗ 3 ਅਧੀਨ, ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮੀਆ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ।ਇਹ ਹਨ
#ਜਨ ਸਮੂਹ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਗ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ 'ਵੱਖਰੀ ਬੋਲੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਜਾਂ ਲਿਪੀ ' ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ। ਆਰਟੀਕਲ 29(1)
#ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਭਾਸ਼ਾ, ਜਾਤੀ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਫ਼ਿਰਕੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਦਾਰਾ ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲ਼ਿਆ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨਾਹੀ। ਆਰਟੀਕਲ 29(2)
#ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਮਾਈਨੋਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੁਤਾਬਕ ਆਪਣੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ। ਆਰਟੀਕਲ 30(1)
#ਮਾਈਨੋਰਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਤਜ਼ਾਮੀਆ ਵੱਲ਼ੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਿਤਕਰਾ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੀ ਬੰਦਸ਼।ਆਰਟੀਕਲ 30(2) ਨੂੰ "ਕਿਰਪਾਨ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਤੇ ਲਿਆਣ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ"। ਆਰਟੀਕਲ 25 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 1 ਨੰਬਰ ਤੇ ਅਧਿਸੂਚਨਾ

=== ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਭਾਗ 17 ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ,ਅਧੀਨ

## ਪ੍ਰਾਂਤ ਕਮਿਸ਼ਨ
ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਬਾਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੇਵਲ **ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਬਿਹਾਰ, ਦਿੱਲੀ, ਝਾਰਖੰਡ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਹਰਿਆਣਾ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼** ਅਤੇ **ਪੰਜਾਬ** ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ
ਦੇਵ ਅਨੰਦ

**ਦੇਵ ਅਨੰਦ** ਉਰਫ਼ **ਧਰਮਦੇਵ ਪਿਸ਼ੋਰੀਮਲ ਆਨੰਦ** (26 ਸਤੰਬਰ 1923 - 3 ਦਸੰਬਰ 2011) ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਐਕਟਰ ਸਨ।
## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ 
[thumb|ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।]]
ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਯਾਨੀ ਧਰਮਦੇਵ ਪਿਸ਼ੋਰੀਮਲ ਆਨੰਦ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਸਤੰਬਰ 1923 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਨਾਰੋਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸ਼ਕਰਗਡ਼੍ਹ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਿਸ਼ੋਰੀ ਲਾਲ ਆਨੰਦ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਕੀਲ ਸਨ। ਪਿਸ਼ੋਰੀ ਲਾਲ ਆਨੰਦ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਅਤੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਸੰਗਠਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਸਨ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਭਗਵਦ-ਗੀਤਾ, ਇਬਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਬਾਈਬਲ, ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਇੰਦਰਾਵਤੀ ਸੀ।

ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਪਿਸ਼ੋਰੀ ਲਾਲ ਆਨੰਦ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਦੇਵ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ੀਲ ਕਾਂਤਾ ਕਪੂਰ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ੇਖਰ ਕਪੂਰ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਨ ਆਨੰਦ (ਵਕੀਲ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਜੈ ਆਨੰਦ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ।

ਆਨੰਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੱਕ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਸਕੂਲ, ਡਲਹੌਜ਼ੀ (ਉਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ) ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ । ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬੀ. ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਆਨੰਦ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ, ਉਸਨੇ 1949 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਵਕੇਤਨ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011
ਨਿਖਿਲ ਚੰਦਵਾਨੀ

**ਨਿਖਿਲ ਚੰਦਵਾਨੀ** (ਜਨਮ 22 ਸਤੰਬਰ 1993) ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ-ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ **ਅਮਰੀਕੀ ਲਿਟਰੇਰੀ ਫੋਰਮ ਸੋਸਾਇਟੀ** ਦਾ **ਕਾਂਸਪਿਰੇਸੀ ਨਾਵਲ ਆਫ ਦ ਈਅਰ** ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਚੰਦਵਾਨੀ ਨੂੰ ਇਹ ਇਨਾਮ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ *ਕੋਡਿਡ ਕਾਂਸਪੀਰੇਸੀ* ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ-ਫ਼ਿਲਮ *ਐਸਕੇਪ ਫਰਾਮ ਕੀਨਿਆ* ਲਈ ਮਿਲਿਆ। ਮਹਿਜ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਹੈ। 
## ਜੀਵਨ
ਨਿਖਿਲ ਚੰਦਵਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਸਤੰਬਰ 1993 ਨੂੰ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਵੱਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਧਿਆਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਿਆ ਜਦੋਂ 2011 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ *ਆਈ ਰੋਟ ਯੋਰ ਨੇਮ ਇਨ ਦ ਸਕਾਈ* ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੇ ਵੀ ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਰਾਇਟਰਸ ਫੋਰਮ ਦਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਮੈਨਹੈਟਨ

**ਮੈਨਹੈਟਨ** ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਹਡਸਨ ਨਦੀ ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ ਉੱਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮੈਨਹੈਟਨ ਟਾਪੂ ਤੇ ਸਥਿਤ, ਇਸ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਰਾਜ ਦੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਕਾਊਂਟੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮੂਲ ਕਾਊਂਟੀ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਨਹੈਟਨ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਕਈ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਮੀਪਵਰਤੀ ਟਾਪੂ: ਰੂਜਵੇਲਟ ਟਾਪੂ, ਰੰਡਾਲਸ ਟਾਪੂ, ਵਾਰਡਸ ਟਾਪੂ, ਗਵਰਨਰਸ ਟਾਪੂ, ਲਿਬਰਟੀ ਟਾਪੂ, ਏਲਿਸ ਟਾਪੂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਯੂ ਥਾਂਟ ਟਾਪੂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਰਬਲ ਹਿੱਲ ਨਾਮਕ ਬਰੋਂਕਸ ਦੇ ਕੋਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਭਾਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਮੂਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਮੈਨਹੈਟਨ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਨੋਕ ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਲ 1898 ਵਿੱਚ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪੰਜਾਂ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਗਰ ਹੈ।
ਮੈਨਹੈਟਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਣਿਜਿਕ, ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਭਵਨ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਥਿੱਤ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਅਰ ਮੈਨਹੈਟਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਜ਼ ਅਤੇ ਨੈਸਡੈਕ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਜ਼ ਦਾ ਵੀ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। 2012 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ,ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਦੀ ਮੈਨਹਾਟਨ ਦੀ ਲਾਗਤ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੀ। ਇਹ ਨਗਰ ਆਮਦਨ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਲਈ ਵੀ ਬਦਨਾਮ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ
ਬੁਟਾਹਰੀ

**ਬੁਟਾਹਰੀ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਡੇਹਲੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਗੈਲਰੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਵੱਦੀ ਕਲਾਂ

**ਸਵੱਦੀ ਕਲਾਂ** ਜਾਂ **ਸਵੱਦੀ ਖਾਸ,** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। **ਕਲਾਨ** ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵੱਡਾ। ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਵੱਦੀ ਕਲਾਂ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਗਰਾਉਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2011ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੁੱਲ 954 ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ 4,804 ਵਸਨੀਕ ਸਨ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਐਕਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਵੱਦੀ ਕਲਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਰਪੰਚ (ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਖੀ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦਾ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੱਦੀ ਕਲਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 4,804 ਸੀ।  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 2,586 ਪੁਰਸ਼ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ 2,218 ਔਰਤਾਂ  ਹਨ। 0-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 475 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 9.89% ਬਣਦੀ ਹੈ। ਔਸਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 858 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 895 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਲਈ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 703 ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਔਸਤ 846 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਵੱਦੀ ਕਲਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਵੱਧ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 75.84% ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 83.21% ਸੀ। ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ 87.69% ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ 78.09% ਹੈ।

## ਆਵਾਜਾਈ 
ਸਵੱਦੀ ਚੌਂਕੀਮਾਨ - ਭੂੰਦੜੀ ਲਿੰਕ ਸੜਕ 'ਤੇ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ ਅਤੇ ਜਗਰਾਉਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਬੱਸ ਸੰਪਰਕ ਹੈ। ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਜਗਰਾਉਂ ਹਨ। ਚੌਂਕੀਮਾਨ ਕੋਲ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ, ਤਲਵੰਡੀ ਖੁਰਦ, ਮਾਜਰੀ, ਗੁੜ੍ਹੇ, ਭਰੋਵਾਲ ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰਕ ਹਨ।

## ਬਾਜ਼ਾਰ 
ਸਵੱਦੀ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦੁਕਾਨਾਂ ਹਨ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਮੁੱਖ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ:

# ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ
# ਅਕਾਲ ਅਕੈਡਮੀ

## ਖੇਡਾਂ 
ਇਹ ਆਪਣੇ ਕਬੱਡੀ ਕੱਪ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਹਰਕਤ-ਉਲ-ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ

**ਹਰਕਤ-ਉਲ-ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ-ਉਲ-ਇਸਲਾਮੀ** () (ਐਚਯੂਐਮ) ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਜਹਾਦ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਤਨਜ਼ੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੂਲ ਦਾ ਇਸਲਾਮੀ ਗਰੁੱਪ ਸੀ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਤਨਜ਼ੀਮ ਬਾਦ ਨੂੰ ਹਰਕਤ-ਉਲ-ਅੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਟ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਭਾਰਤੀ ਕੌਂਸਲ ਐਕਟ 1909

**ਇੰਡੀਅਨ ਕੋਂਸਿਲਸ ਐਕਟ 1909** ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਐਕਟ ਸੀ। ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਮਾਰਲੇ-ਮਿੰਟੋ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਵਾਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਨਿਰਮਾਣ
ਰਮਾ ਰਤਨ

ਡਾ. **ਰਮਾ ਰਤਨ** ਬਾਲ ਕਾਫ਼ਲੇ ਅਤੇ ਬਾਲ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। ਡਾ. ਰਮਾ ਰਤਨ ਨੇ ਕਮਲਜੀਤ ਨੀਲੋਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਬਾਲ ਕਾਫਲਿਆਂ’ ਦੀ ਪਿਰਤ ਪਾਈ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਜਾਰੀ ਨਾ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕੀ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
* *ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ* (2008) 
**ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਦਾ ਗੀਤ* (2004) 
**ਸਾਰੰਗ ਲੋਕ*
**ਸਾਨੂੰ ਲਭ ਵੀ ਲਓ*
**ਨੀਨੀਆਂ ਰਸ ਭਿੰਨੀਆਂ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਲੁਡਮਿਲਾ ਜ਼ਾਈਕੀਨਾ

**ਲੁਡਮਿਲਾ ਗਿਓਰਗੀਏਵਨਾ ਜ਼ਾਈਕੀਨਾ** () (10 ਜੂਨ 1929 – 1 ਜੁਲਾਈ 2009) ਰੂਸ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ।
 
ਲੁਡਮਿਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਜੂਨ 1929 ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਉਪਨਾਮ *ਉੱਚਾ* ਲਈ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਸ਼ਬਦ ("зычный") ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1960 ਵਿੱਚ ਗੁਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਏਕਾਤਰੀਨਾ ਫ਼ਰਤਸੇਵਾ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਗੰਢ ਲਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਲਿਓਨਿਦ ਬ੍ਰੇਜ਼ਨੇਵ ਦੀ ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਨਾਮਵਰ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਕਿਮ ਇਲ ਸੁੰਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਪਸੰਦੀਦਾ ਗਾਇਕਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਦੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਛੇ ਵਾਰ ਪੀਓਂਗਗੁਆਂਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋਂਗ ਇਲ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੀਮਾਰੀ ਠੀਕ ਹੋ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਪੀਓਂਗਗੁਆਂਗ ਆਉਣ ਦਾ ਜ਼ਾਈਕੀਨਾ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।ਓਲਗਾ ਵੋਰੋਨੇਤਸ ਨੂੰ ਜ਼ਾਈਕੀਨਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਕੀਬ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਖਮੇਰ ਰੂਜ

, ਖਮੇਰ ਰੂਜ ਦਾ ਆਗੂ ਅਤੇ ਲੋਕਰਾਜੀ ਕੰਪੂਚੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨਮ ਮੰਤਰੀ, 1978 ਵਿੱਚ]]

**ਖਮੇਰ ਰੂਜ** (; ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਮਤਲਬ "ਲਾਲ ਖਮੇਰ", ;  *ਖਮੇਰ ਕਰਾਹਮ*) ਕੰਬੋਡੀਆ ਵਿਚਲੀ ਕੰਪੂਚੀਆਈ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਾਂ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਪੀਪਲਜ਼ ਆਰਮੀ ਦੀ ਸ਼ਾਖ਼ ਵਜੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਇਸਨੇ 1975 ਤੋਂ 1979 ਤੱਕ ਪੋਲ ਪੋਤ, ਨੁਓਨ ਚੀਆ, ਈਅੰਗ ਸਰੀ, ਸੋਨ ਸੇਨ ਅਤੇ ਖਿਊ ਸੰਫਾਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਕੰਬੋਡੀਆ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼

**ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼**, ਜਾਂ **ਘੱਟ-ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼**, ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੀਹਦਾ ਬਾਕੀ ਮੁਲਕਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦਾ ਮਿਆਰ,ਸਨਅਤੀ ਅਧਾਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕ (ਐੱਚ.ਡੀ.ਆਈ.) ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਹੜਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਵਿਕਸਿਤ ਜਾਂ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੱਸਣ ਵਾਸਤੇ ਕੋਈ ਵਿਆਪਕ ਸਰਬ-ਸੰਮਤੀ ਵਾਲ਼ਾ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਬਹੁਤਾ ਕਰ ਕੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਪਜ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕ ਭੂਗੋਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਭੂਗੋਲ
ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼

**ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼**, **ਸਨਅਤੀ ਦੇਸ਼** ਜਾਂ "**ਵਧੇਰੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼**" ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੀਹਦੀ ਬਾਕੀ ਘੱਟ ਸਨਅਤੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਰਥਚਾਰਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਮਾਪਣ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਮਾਪਾਂ 'ਚ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਪਜ (ਜੀਡੀਪੀ), ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਮਦਨ, ਸਨਅਤੀਕਰਨ ਦਾ ਪੱਧਰ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਰਹਿਣੀ ਦਾ ਮਿਆਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕ ਭੂਗੋਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਭੂਗੋਲ
ਕੁੱਲ ਕੌਮੀ ਪੈਦਾਵਾਰ

**ਕੁੱਲ ਕੌਮੀ ਪੈਦਾਵਾਰ** (**ਜੀ.ਐੱਨ.ਪੀ.**) ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ 'ਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਮਲਕੀਅਤ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਮਾਲ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਬਜ਼ਾਰੀ ਮੁੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਪੈਦਾਵਾਰ (ਜੀਡੀਪੀ) ਤੋਂ ਅੱਡ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੱਥੇ ਜੀਡੀਪੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੇ ਭੂਗੋਲਕ ਟਿਕਾਣੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਜੀਐੱਨਪੀ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕ ਸੂਚਕ
ਛੋਟੀ ਮਾਤਾ

**ਛੋਟੀ ਮਾਤਾ** ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਛੂਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੈਰੀਸਲਾ-ਜ਼ਾਸਟਰ ਦੇ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਇਰਲ ਰੋਗ
ਆਸਾ ਬੁੱਟਰ

**ਆਸਾ ਬੁੱਟਰ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੇਰਾਲਡ

***ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੇਰਾਲਡ*** ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 9 ਸਤੰਬਰ 1938 ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਪੰਡਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਹੀ ਸਨ। 2008 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਝੀਲ

**ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਝੀਲ** ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ 'ਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਝੀਲਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ 'ਚੋਂ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਉੱਤੇ ਹੈ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਲਫ਼ਜ਼ ਓਜੀਬਵੇ ਬੋਲੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ *ਮਿਸ਼ੀਗਾਮੀ* ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੀਹਦਾ ਮਤਲਬ "ਮਹਾਨ ਪਾਣੀ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ
ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ

**ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ** ਜਾਂ **ਵੱਡੀਆਂ ਝੀਲਾਂ** (ਕਈ ਵਾਰ, **ਲੌਰੈਂਸ਼ੀ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ**) ਜਾਂ **ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ** ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ-ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਸ 'ਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤਾਜ਼ਾ-ਪਾਣੀ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਸੇਂਟ ਲਾਰੰਸ ਪਣਜੋੜ ਰਾਹੀਂ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਪੀਰੀਅਰ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ, ਹਿਊਰਾਨ, ਈਰੀ ਅਤੇ ਓਂਟਾਰੀਓ ਝੀਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਤਾਜ਼ਾ-ਪਾਣੀ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਢਾਣੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁੱਲ ਸਤਹੀ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦਾ 24% ਪਾਣੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ
ਈਰੀ ਝੀਲ

**ਈਰੀ ਝੀਲ** (; ) ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ 'ਚੋਂ ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ
ਦੀਏਗੋ ਐਲ ਸੀਗਾਲਾ

**ਦੀਏਗੋ ਰਾਮੋਨ ਜੀਮੀਨੇਜ਼ ਸਾਲਾਜ਼ਾਰ**(ਜਨਮ 27 ਦਸੰਬਰ 1968) **ਐਲ ਸੀਗਾਲਾ**(ਨੌਰਵੇ ਲੌਬਸਟਰ ਦਾ ਸਪੇਨੀ ਨਾਂ) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਇੱਕ ਸਪੇਨੀ-ਦੋਮੀਨਿਕੀ ਰੋਮਾਨੀ ਫਲੇਮੈਂਕੋ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਂ ਇਸਨੂੰ ਕਾਮੇਰੂਨ ਦੇ ਲਾ ਇਸਲਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਨਾਂ ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗਿਟਾਰ-ਵਾਦਕਾਂ, ਲੋਸ ਲੋਸਾਦਾ, ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਪਤਲਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪ੍ਰੋ. ਰੌਣਕੀ ਰਾਮ

**ਪ੍ਰੋ. ਰੌਣਕੀ ਰਾਮ** ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪੁਲੀਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿਭਾਗ ਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਚ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਡੀਨ, ਆਰਟਸ ਫੈਕਲਟੀ, ਸੈਨੇਟ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਨ।
## ਕਿਤਾਬਾਂ
**Globalization and the Politics of Identity in India*, Delhi: Pearson Longman, 2008, (eds.) Bhupinder Brar, Ashutosh Kumar, Ronki Ram.
**ਦਲਿਤ ਚੇਤਨਾ: ਸਰੋਤ ਤੇ ਸਰੂਪ* (2010)
**ਦਲਿਤ ਪਛਾਣ, ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਪੈਰਿਸ ਕਲੱਬ

**ਪੈਰਿਸ ਕਲੱਬ** () ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ ਚੋਂ 21 ਕੁ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗੈਰਰਸਮੀ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਗਠਨ
ਲੰਡਨ ਕਲੱਬ

**ਲੰਡਨ ਕਲੱਬ** ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲੈਣਦਾਰਾਂ ਦਾ ਪੈਰਿਸ ਕਲੱਬ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਗੈਰਰਸਮੀ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲੈਣਦਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਗੈਰਰਸਮੀ ਗਰੁੱਪ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੰਡਨ ਕਲੱਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਜ਼ਾਇਰੇ ਦੀਆਂ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ 1976 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।

ਲੰਡਨ ਕਲੱਬ ਅਜਿਹਾ ਸੰਗਠਨ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਬੈੰਕਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀਆਂ ਦਾ ਮੁੜ-ਨਿਰਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਗਠਨ
ਰੰਧਾਵਾ

**ਰੰਧਾਵਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੇੜਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

ਰੰਧਾਵਾ ਕਬੀਲਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਹੀ ਰੁਤਬੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਬਲਕਿ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਰੰਧਾਵਾ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਝਲਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਾਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਹੋਰ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ।

ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਰੰਧਾਵਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ (ਰਾਣ) 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਫਾਅਤ ਹੁਸੈਨ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ।
## ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ
ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ (ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਪੰਜਾਬ/ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ)

*ਚੌਧਰੀ ਕਾਸ਼ਿਫ ਰੰਧਾਵਾ (ਫੈਸਲਾਬਾਦ/ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ)
*ਅਫਜ਼ਲ ਅਹਿਸਨ ਰੰਧਾਵਾ (ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ)
*ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ।
*ਅਫਜ਼ਲ ਅਹਿਸਨ ਰੰਧਾਵਾ (ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ)
*ਅਦਨਾਨ ਰੰਧਾਵਾ (ਪੱਤਰਕਾਰ)
*ਇਫਤਿਖਾਰ ਅਕਬਰ ਰੰਧਾਵਾ (ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ)
*ਲਾਲਾ ਮੁਹੰਮਦ ਤਾਹਿਰ ਰੰਧਾਵਾ (ਰਾਜਨੇਤਾ)
*ਬਸ਼ਾਰਤ ਰੰਧਾਵਾ (ਲੇਹ/ਮੈਂਬਰ ਪੰਜਾਬ ਅਸੈਂਬਲੀ ਪੀ.ਟੀ.ਆਈ.)
*ਚੌਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਸੀਮ ਰੰਧਾਵਾ (ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ/ਰਾਜਸੀ ਹਸਤੀ)
*ਅਰਫਾ ਕਰੀਮ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕੁੜੀ।
*ਕਲਰਾਜ ਰੰਧਾਵਾ, ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ
## ਇਤਿਹਾਸ
ਰੰਧਾਵਾ ਕਬੀਲਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਸਲਾਮ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਝ ਨਾਸਤਿਕ ਵੀ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਰੰਧਾਵਾ ਨਾਮ "ਰਣ" ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੈ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੋਧੇ ਰੰਧਾਵਾ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
*ਸਿੰਧੂ

*ਸਿੱਧੂ
*ਖੋਖਰ
*ਰਾਂਝਾ
*ਸੋਹੀ
*ਫੁੱਲ
*ਧੋਥੜ
*ਔਲਖ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਿਸ ਲਵਲੀ

***ਮਿਸ ਲਵਲੀ*** ਆਸ਼ਿਮ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ 2012 ਦੀ ਬਾਲੀਵੁਡ ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਵਡਾਲਾ

**ਵਡਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੂਰਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨੱਕਾਲ

**ਨੱਕਾਲ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ **ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਭੰਡ**ਅਤੇ ਹਾਲੀਆ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸ਼ੇਖ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਉਹ ਵੱਡੇ ਭੰਡ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸਬ-ਗਰੁੱਪ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ