open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰੂਪਤਾ

**ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ** ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਤੇ ਕਣਾਂ ਦੀਆਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਟੈਂਡਰਡ ਮਾਡਲ ਦੀ ਗਣਿਤਿਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਅਤੇ ਕੰਡੈੱਨਸਡ ਮੈਟਰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗਾਂ ਨਾਲ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ, ਸਾਪੇਖਿਕ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ, ਅਤੇ ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਅਧੀਨ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਮਿੱਟਰੀ, ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ, ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ ਭੌਤਿਕੀ ਥਿਊਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਫਾਰਮੂਲਾਬੱਧ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹਨ। ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ; ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਜਦੋਂਕਿ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਇੱਕਲੇ ਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਲ ਕਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਇਸਲਈ ਇਹ ਸਹੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤਿ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਆਰਟੀਕਲ ਨਿਰੰਤਰ ਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੁਆਂਟਮ ਓਪਰੇਟਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਬੰਧ ਦੀਆਂ ਰੂਪਰੇਖਾਵਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਈ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨਾਲ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸਾਪੇਖਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਧਾਰਨਾ
## ਗੈਰ-ਸਾਪੇਖਿਕ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵੇਵ ਫੰਕਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਸਮਰੂਪਤਾ ਪਰਿਵਰਤਨ
### ਨਿਰੰਤਰ ਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ
### ਲਾਈ ਗਰੁੱਪ ਥਿਊਰੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
### ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਵਕਤ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਪੈਦਾਵਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਅਤੇ ਊਰਜਾ, ਅਤੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨ
### ਰੋਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਜਨਰੇਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਂਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ
#### ਔਰਬਿਟਲ ਐਂਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ
#### ਸਪਿੱਨ ਐਂਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ
#### ਕੁੱਲ ਐਂਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ
## ਸਾਪੇਖਿਕ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ
### ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਸ਼ੁੱਧ ਰੋਟੇਸ਼ਨਾਂ
### ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਸ਼ੁੱਧ ਬੂਸਟ
### ਬੂਸਟਾਂ ਅਤੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਲਣਾ
### ਸਾਪੇਖਿਕ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਸਪਿੱਨੌਰ ਵੇਵ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ
### ਵਾਸਤਵਿਕ ਅਟੁੱਟ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਪਿੱਨ
### ਸਾਪੇਖਿਕ ਵੇਵ ਸਮੀਰਕਨਾਂ
## ਸਾਪੇਖਿਕ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ
## ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
### ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਇਟਰੀ ਗਰੁੱਪ
#### U(1) ਅਤੇ SU(1)
#### U(2) ਅਤੇ SU(2)
#### U(3) ਅਤੇ SU(3)
### ਮੈਟਰ ਅਤੇ ਐਂਟੀਮੈਟਰ
### ਅਨਿਰੰਤਰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ
### C, P, T ਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ
### ਗੇਜ ਥਿਊਰੀ
### ਤਾਕਤਵਰ (ਕਲਰ) ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ
#### ਕਲਰ ਚਾਰਜ
#### ਆਈਸੋਸਪਿੱਨ
### ਕਮਜੋਰ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ 
#### ਦੋਹਰਾਪਣ ਪਰਿਵਰਤਨ
#### ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਵੀਕ ਸਮਰੂਪਤਾ
### ਸੁਪਰਸਮਿੱਟਰੀ
==ਵਟਾਂਦਰਾ ਸਮਰੂਪਤਾ===
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
*
*
*
*
*
*
*

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*(2010) *Irreducible Tensor Operators and the Wigner-Eckart Theorem* 
*R.D. Reece (2006) *A Derivation of the Quantum Mechanical Momentum Operator in the Position Representation*
*D. E. Soper (2011) *Position and momentum in quantum mechanics* 
**Lie groups* 
*F. Porter (2009) *Lie Groups and Lie Algebras* 
**Continuous Groups, Lie Groups, and Lie Algebras* 
*P.J. Mulders (2011) *Quantum field theory*
*arXiv:math-ph/0005032v1 B.C. Hall (2000) *An Elementary Introduction to Groups and Representations*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਲੀ ਐਕਸਕਲੂਜ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਰੁੱਪ ਥਿਊਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਵਰਦੂਨ ਦੀ ਲੜਾਈ

**ਵਰਦੂਨ ਦੀ ਲੜਾਈ** ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਬਾਹੀ ਵਾਲੀ ਲੜਾਈ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੜਾਈ 21 ਫਰਵਰੀ – 18 ਦਸੰਬਰ 1916 ਸਮੇਂ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਫ਼੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਫਰੰਟ ਤੇ ਲੜੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੱਖ 3 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ
ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਕਲੱਬ

**ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਕਲੱਬ** (ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ: Esperanto-klubo, Eperantista klubo) ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਇਹ ਕਲੱਬ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 1887 ਵਿੱਚ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਲੱਬ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਕਲੱਬ 18 ਫ਼ਰਵਰੀ 1885 ਨੂੰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ
ਸਪਿੱਨ ਗਰੁੱਪ

ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ, **ਸਪਿੱਨ ਗਰੁੱਪ** **ਸਪਿੱਨ(n)**, ਸਪੈਸ਼ਲ ਔਰਥੋਗਨਲ ਗਰੁੱਪ **SO(n) = SO(n, R)** ਦਾ ਕੁੱਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਹਰਾ ਕਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਈ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਇੰਨਬਿੰਨ ਲੜੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,

:1 \to \mathrm{Z}_2 \to \operatorname{Spin}(n) \to \operatorname{SO}(n) \to 1.

ਇੱਕ ਲਾਈ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਪਿੱਨ(n), ਸਪੈਸ਼ਲ ਔਰਥੋਗਨਲ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਯਾਮ **n (n − 1)/2**, ਅਤੇ ਅਪਣਾ ਲਾਈ ਅਲਜਬਰਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

n > 2 ਵਾਸਤੇ, ਸਪਿੱਨ(n) ਸਰਲਤਾ ਨਾਲ SO(n) ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕਵਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਰਨਲ ਦੇ ਗੈਰ-ਸੂਖਮ ਤੱਤ** -1 **ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਪ੍ਰਤਿ ਆਮਤੌਰ ਤੇ **–l** ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਰਿਜਨ ਰਾਹੀਂ ਰਿਫਲੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਔਰਥੋਗਨਲ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਨਹੀਂ ਪਾਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

**ਸਪਿੱਨ(n)** ਨੂੰ ਕਲਿੱਫੋਰਡ ਅਲਜਬਰਾ **Cℓ(n)** ਵਿੱਚ ਪਲਟਣਯੋਗ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਬ-ਗਰੁੱਪ ਵਜੋਂ ਰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਇੱਤਫਾਕਨ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮਾਂ
## ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਿਗਨੇਚਰ
## ਟੌਪੌਲੌਜੀਕਲ ਵਿਚਾਰਾਂ
## ਕੇਂਦਰ
## ਕੋਸੰਟ ਗਰੁੱਪ
## ਅਨਿਰੰਤਰ ਸਬ-ਗਰੁੱਪ
## ਕੰਪਲੈਕਸ ਮਾਮਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਕਬੀਰ ਚੌਧਰੀ

**ਕਬੀਰ ਚੌਧਰੀ** (ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ: কবীর চৌধুরী; 9 ਫਰਵਰੀ 1923 – 13 ਦਸੰਬਰ 2011) ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਕਰ, ਸਿਵਲ ਸਮਾਜ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੱਟੜਵਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਮੋਢੀ ਸੀ।

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਕਬੀਰ ਚੌਧਰੀ ਸੰਯੁਕਤ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਉਦੋਂ ਤਿੱਪਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਬਾਰੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਸੋਚ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੋਆਖਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚਤਖਿਲ ਤੋਂ ਸੀ[4]। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਧਰਮੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੈਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੇੜਲੇ ਦੋਸਤ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ 1940ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਸੀ,  ਉਹ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ H.G. Wells, George Bernard Shaw ਅਤੇ  Bertrand Russell ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ। ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ  ਨਾਜ਼ੀ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਤੋਂ, ਨਸਲੀ ਸਫਾਈ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਜੋਂ ਯਹੂਦੀਆਂ  ਦੇ ਭਾਰੀ ਕਤਲਾਮ ਤੋਂ  ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਮਹੂਰੀ ਕਾਇਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਲੋਕਤੰਤਰ, ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਅਤੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਦੀ ਨਿਹਚਾ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਪਾਇਆ।

ਢਾਕਾ, ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹੇ, ਕਬੀਰ ਚੌਧਰੀ ਐਫ਼ਰੋ-ਏਸ਼ੀਅਨ ਲੇਖਕ ਸੰਘ, ਐਫ਼ਰੋ-ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਸੋਲੀਡੈਰਿਟੀ ਵਰਗੇ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਮਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਝ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਵੱਧ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੰਗਠਨ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਥੀਏਟਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅਮਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਧਿਆਇ.

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
### ਬੰਗਾਲੀ ਅਨੁਵਾਦ 
* চেখভের গল্প (ਚੈਖਵ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, 1969)
* সমুদ্রের স্বাদ (১৯৭০)
* গ্রেট গ্যাটসবি (The Great Gatsby, 1971),
* দি গ্রেপস অব র‌্যথ (The Grapes of Wrath,1989)
* রূপান্তর (The Metamorphosis,1990)
* বেউলফ (১৯৮৫)
* অল দি কিংস মেন (১৯৯২)
* দি গার্ল উইথ এ পার্ল ইয়ার রিং (২০০৭)
* গল্প উপন্যাসে প্রতিকৃতি চিত্র (২০০৭)

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
ਸਿੱਖਿਆ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਕਬੀਰ ਚੌਧਰੀ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ  ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਹਨ:
* ਸਵਾਧੀਨਤਾ ਦਿਵਸ ਪਦਕ (1997)
* ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ (1998) 
* ਏਕੂਸ਼ੇ ਪਦਕ (1991)
* ਬੰਗਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ (1973)
* ਮੁਹੰਮਦ ਨਸੀਰਉਦੀਨ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ (1986) 
* ਵਿਲੀਅਮ ਕੈਰੀ ਅਵਾਰਡ (ਭਾਰਤ, 1994) 
* ਟੈਗੋਰ ਅਮਨ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਭਾਰਤ)

## ਹਵਾਲੇ
ਬਾਜੀਰਾਓ I

**ਬਾਜੀਰਾਓ ਬਲਾਲ ਭੱਟ**, ਜਿਹੜਾ ਕੀ **ਬਾਜੀਰਾਓ I** ਵੱਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1720 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਮਰਾਠਾ ਰਾਜ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਛੱਤਰਪਤੀ ਛੱਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ ਰਾਜੇ ਭੋਂਸਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੇਸ਼ਵਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਰਾਓ ਤਖ਼ਲਸ ਨਾਲ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਬਾਜੀਰਾਓ ਲਗਭਗ 41 ਲੜਾਈਆਂ ਲੜਿਆ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਵੀ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ। ਬਾਜੀਰਾਓ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Shaniwar Wada - the Peshwa palace at Pune 
* pratapi bajirao-must read book 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
2015 ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ

**ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ** ਨੇ 2015 ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਇਨਾਮ 24 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੌਕੇ ਉੱਪਰ 23 ਇਨਾਮਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਦਕਿ ਬੰਗਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ ਮਾਤ ਲੋਕ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਾਰ ਦੇ ਇਨਾਮਾਂ ਦੇ ਐਲਾਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਚਰਚਿਤ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਕਰਕੇ 39 ਜੇਤੂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਇਨਾਮ ਮੋੜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

## ਇਨਾਮਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ
ਮੋਨੋਕਾਟ​

**ਮੋਨੋਕਾਟ**​(ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Monocot) ਜਾਂ ਏਕਬੀਜਪਤਰੀ ਸਪੁਸ਼ਪਕ ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਬੀਜਪਤਰ (ਕਾਟਿਲਿਡਨ​) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਯੁਡਿਕਾਟ​ (Eudicot) ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬੀਜਪਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੂਲਧਾਰੀ(ਸਪੁਸ਼ਪਕ) ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਇਹੀ ਦੋ ਮੁੱਖ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬੰਗੀ ਕਲਾਂ

**ਬੰਗੀ ਕਲਾਂ**, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਇਥੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹਲਦੀਘਾਟੀ

**ਹਲਦੀਘਾਟੀ** ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਅਰਾਵਲੀ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਰਬਤੀ ਦਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰਾਜਸਮੰਦ ਅਤੇ ਪਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਦੈਪੁਰ ਤੋਂ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੀ ਹਲਦੀਘਾਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਲਈ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੰਗ ਹਲਦੀ ਵਾਂਗ ਪੀਲਾ ਹੈ।

ਹਲਦੀਘਾਟੀ ਦਾ ਇਹ ਸਥਾਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਵਿਚਕਾਰ ਹਲਦੀਘਾਟੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Excerpts from the great poem “Haldighati”, along with historical notes 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਾਵਲੀ ਪਰਬਤ ਲੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੇਵਾੜ
ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼

ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਏਅਰਲਾਈਨ ਇੰਨ.(ਹੁੰਗਲ:아시아나 항공; ਆਰਆਰ: ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਹੈਂਗਗੌਂਗ; ਕੇਆਰਕੇ: 020560; ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਉਲ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼) ਕੋਰਿਅਨ ਏਅਰ ਦੇ ਨਾਲ,ਦੱਖਣ ਕੋਰਿਆ ਦੀ ਦੋ ਪ੍ਮੁੱਖ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਹੈ I ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਸਿਉਲ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਟਾਉਨ ਬਿਲਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ I ਏਅਰਲਾਈਨ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਹੱਬ ਜ਼ਿਮਪੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੱਬ ਇੰਨਚਿਅਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਹੈ (70 ਕਿਮੀ (43ਮੀਆਈ) ਸੈਂਟਰਲ ਸਿਉਲ ਤੋਂ) I ਸਟਾਰ ਏਲਾਏਂਸ ਦਾ ਸਦੱਦ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਇਹ 14 ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ 90 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰੀ ਉਡਾਣਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ I ਇਹ ਪੂਰੇ ਏਸ਼ੀਆ, ਯੂਰਪ, ਨੋਰਥ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਓਸ਼ੀਆਨਾ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੀ 27 ਕਾਰਗੋ ਰੂਟਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ I ਦਸੰਬਰ 2014 ਤੱਕ, ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 10,183 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਿੱਤਾ I ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਾਇਲਟ, ਗਰਾਊਂਡ ਸਟਾਫ਼, ਅਤੇ ਫ਼ਲਾਇਟ ਅਟੈਂਡੈਂਟ ਸਿਉਲ ਦੇ ਹੀ ਹਨ I ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਏਅਰਲਾਈਨ ਕੋਲ ਏਅਰ ਬੁਸਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੇਅਰ ਹਨ I ਏਅਰ ਬੁਸਨ, ਬੁਸਨ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਸਾਂਝੀ ਉਦੱਮ ਹੈ I ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ ਫੁਟਬਾਲ ਟੀਮ ਅਤੇ ਪੈ੍ਸੀਡੈਂਟ ਕੱਪ 2015 ਦਾ ਅਧੀਕਾਰਕਾਰਕ ਸਪਾਂਸਰ ਹੈ I

## ਇਤਿਹਾਸ
### ਸਥਾਪਨਾ
ਕੋਰੀਅਨ ਏਅਰ (ਹਾਂਣਜਿੰਨ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ), ਜਿਸਦਾ 1969 ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਦੇ 1988 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆਈ ਏਅਰਲਾਈਨ ਉਦਯੋਗ ਤੇ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਸੀ I ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਦਾਰ ਬਜ਼ਾਰ ਦੇ ਹਲਾਤਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਸਗੋਂ ਹੋਰਨਾਂ ਚਏਬੋਲਸ ਅਤੇ ਜੋ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ I ਇਹ ਕੁਮਹੋ ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਗਰੁੱਪ (ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਮਹੋ ਗਰੁੱਪ ਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਉਲ ਏਅਰ ਇੰਟਰਨੇਸ਼ਨਲ ਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ I ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ 17 ਫ਼ਰਵਰੀ 1988 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਚਾਲਨ ਦਸੰਬਰ 1988 ਵਿੱਚ ਬੁਸਾਨ ਲਈ ਉਡਾਣਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ I ਸਾਲ 2007 ਤੱਕ, ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੀ 30.53% ਮਲਕੀਅਤ ਨੀਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਕੋਲ, 29.51% ਕੁਮਹੋ ਉਦਯੋਗ ਕੋਲ, 15.05% ਕੁਮਹੋ ਪੈਟਰੋਕੈਮੀਕਲ ਕੋਲ, 11.09% ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਕੋਲ, 7.18% ਕੋਰੀਆ ਡਵੈਲਪਮੈਂਟ ਬੈਂਕ ਕੋਲ, ਅਤੇ 5.83% ਹੋਰਨਾਂ ਕੋਲ ਸੀ I

### ਰੈਗੂਲਰ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਨੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦਸੰਬਰ 1988 ਵਿੱਚ ਬੋਇੰਗ 737 ਕਲਾਸਿਕ ਜ਼ਹਾਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਬੁਸਾਨ ਅਤੇ ਗਵਾਨਗਜੂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਵਾਈ ਉਡਾਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ I ਸਾਲ 1989 ਵਿੱਚ, ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਨੇ ਜੇਜੂ ਸ਼ਹਿਰ, ਗਵਾਨਗਜੂ ਅਤੇ ਦੇਈਗੂ ਲਈ ਰੈਗੂਲਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਹੀ ਸਾਲ, ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਨੇ ਜਪਾਨ ਸਥਿਤ ਸੈਂਦੇਈ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਾਟਰਡ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ I ਸਾਲ 1990 ਵਿੱਚ, ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਨੇ ਟੋਕ੍ਯੋ, ਨਾਗੋਯਾ, ਸੈਂਦੇਈ ਅਤੇ ਫੁਕੂਓਕਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਤਹਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ I ਉਸੀ ਸਾਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਕੋਲ 9 ਬੋਇੰਗ 747-400s, 10 ਬੋਇੰਗ 767-300s ਅਤੇ 8 ਬੋਇੰਗ 737-400s ਸੀ I ਸਾਲ 1991 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਨੇ ਬੈਂਕੌਕ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਅਤੇ ਟਾਇਪੇਈ ਲਈ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ I ਲਾਂਸ ਐਂਨਜਲਿਸ ਲਈ ਟਰਾਂਸਪੈਸਫਿਕ ਉਡਾਣਾਂ ਦਸੰਬਰ 1991 ਵਿੱਚ ਬੋਇੰਗ 737-400 ਕੌਮਬੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ I ਵਾਇਨਾ, ਬਰੁਸੇਲਸ ਅਤੇ ਹੌਨੋਲੁਲੂ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1990 ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੋਈ I ਸਾਲ 1993 ਵਿੱਚ, ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਨੇ ਵੇਤਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋ ਚੀਂ ਮੀਂਨਹ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ I

## ਗਲੋਬਲ ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਐਲਾਇੰਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਸਰਨਾ
ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਸਾਲ 1988 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲੀ ਹੈ I

## ਹਵਾਲੇ
ਲਾਲ ਚਬੂਤਰਾ

**ਲਾਲ ਚਬੂਤਰਾ** ਜਾਂ ਰੈੱਡ ਟਾਵਰ ਸੰਨ 1863 ਵਿੱਚ ਗਿਰਜਾ-ਘਰ ਦੀ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ ਇਕ ਚਬੂਤਰੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਸੰਨ 1874 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਗੋਥਿਕ ਕਲਾ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਵਾਲਾ ਇਹ ਚਬੂਤਰਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਬੇਰੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਉਚੇ ਥੜ੍ਹੇ ’ਤੇ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ 145 ਫੁੱਟ ਉੱਚੇ ਟਾਵਰ ’ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਲਾਲ ਚਬੂਤਰਾ’ ਜਾਂ ‘ਰੈੱਡ ਟਾਵਰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਘੰਟਾ-ਘਰ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਾਲ ਕਮਰੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ-ਚੌੜਾਈ 20 ਗੁਣਾਂ 20 ਫੁੱਟ ਸੀ। ਰੈੱਡ ਟਾਵਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਜਮੀਨ ਤੋਂ ਕੋਈ 10 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲ ਟਾਵਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਵਧਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਇਸ ਟਾਵਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਟਾਈਮ ਦਾ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਖੜਕਣ ਵਾਲੇ ਟਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਈ ਮੀਲ ਤੱਕ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਸੰਨ 1923-24 ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ ਅਤੇ ਟਾਂਗਾ ਸਟੈਂਡ ਦਾ ਫ਼ਰਸ਼ ਪੱਕਾ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਘੰਟਾ ਘਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ’ਤੇ ਘੜੀ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘੰਟਾ-ਘਰ ਅਤੇ ਚਬੂਤਰਾ ਘੰਟਾ-ਘਰ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਚਬੂਤਰੇ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਮਿਊਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਡੀ.ਪੀ.ਡਬਲਯੂ. ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਜਾਨ ਗਾਰਡਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਘੜਾਈ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਰਾਜ ਮਿਸਤਰੀ ਸ਼ਰਫ਼ਦੀਨ ਪਾਸੋਂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿਚ ਰੈੱਡ ਟਾਵਰ ਸਹਿਤ ਬਾਕੀ ਬੁੰਗਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਸਤਾ ਕਾਫੀ ਤੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦਿਆਂ ਪਰਿਕਰਮਾ ਚੌੜੀ ਕਰਨ ਹਿਤ 82 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤਕ ਕਾਇਮ ਰਹੇ ਉਪਰੋਕਤ ਰੈੱਡ ਟਾਵਰ ਬਨਾਮ ਲਾਲ ਚਬੂਤਰਾ ਬਨਾਮ ਘੰਟਾ-ਘਰ ਨੂੰ ਸੰਨ 1945 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ
ਡਾਈਕੋਟ

**ਡਾਈਕੋਟ** ਜਾ ਫਿਰ **ਦਵਿਬੀਜਪਤਰੀ** ਉਹ ਸਪੁਸ਼ਪਕ ਬੂਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬੀਜਪਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਛੋਲੇ, ਮਟਰ, ਸੇਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਵਿਬੀਜਪਤਰੀ ਬੂਟੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਾਰਾ ਅਹਿਮਦ

**ਮਾਰਾ ਅਹਿਮਦ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: ਮਾਰਾ ਅਹਿਮਦ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਨੀਲਮ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ (Neelum Films) ਇਸਦੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਮਾਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਬੈਲਜੀਅਮ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਅਤੇ ਪੜੀ ਹੈ। **ਇਕ ਮਹੀਨ ਦੀਵਾਰ** (ਇਕ ਥਿਨ ਵਾਲ) ਇਸਦੀ ਤੀਸਰੀ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ 1947 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਹੈ।
## ਲੇਖ
*ਮਾਰਾ ਅਹਿਮਦ: The Paris attacks: should France rain flowers? , City Newspaper, December 1, 2015]
*ਮਾਰਾ ਅਹਿਮਦ: An essay by artist ਮਾਰਾ ਅਹਿਮਦ, Post Rochester , July/August 2015]
*ਮਾਰਾ ਅਹਿਮਦ: Love In The Time Of Cholera And Hélène Cixous, Countercurrents, June 17, 2014]
*ਮਾਰਾ ਅਹਿਮਦ: Still in Attica after 40 years, Socialist Worker, April 3, 2014]
*ਮਾਰਾ ਅਹਿਮਦ: Islamophobia - The New Racism, Rochester Indymedia, January 30, 2014]
*ਮਾਰਾ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਜੂਡਿਥ ਬੇੱਲੋ: Pakistan and the Global War on Terror – An Interview with Tariq Ali, Counterpunch, November 30, 2009]

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ
ਛੋਲੇ

**ਛੋਲੇ** ਅਤੇ **ਛੌਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ** ਨਾ ਹੀ ਕੇਵਲ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੌਂਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬੋਹਾਇਡਰੇਟ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਨਮੀ, ਚਿਕਨਾਈ, ਰੇਸ਼ੇ, ਕੇਲਸ਼ਿਅਮ, ਆਇਰਨ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਕਤਾਲਪਤਾ, ਕਬਜ, ਡਾਇਬਿਟਿਜ ਅਤੇ ਪੀਲਿਆ ਵਰਗੇ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਛੌਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤਵਚਾ ਦੀ ਸੌਂਦਰਿਆ ਵਾਧੇ ਲਈ ਛੌਲਿਆਂ ਦੇ ਆਟੇ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਛੋਲੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਸਲ ਹੈ।

ਇਕ ਅਨਾਜ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਬੂਟਾ ਝਾੜੀਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਦਾਣੇਦਾਰ ਫਲੀ/ਟਾਂਟਾਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਛੋਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਛੋਲੇ ਹਾੜੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਫ਼ਸਲ ਸੀ। ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਦੋਂ ਕੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੱਚੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਟਾਂਟਾਂ/ਡੱਡਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਸਬਜ਼ੀ ਆਮ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੱਚੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਲੂਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਣੀ ਸਬਜ਼ੀ ਨੂੰ ਛੋਲੂਏ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਟ ਕੇ ਕੱਖਾਂ, ਛਿਟੀਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਉਪਰ ਭੁੰਨ ਕੇ ਹੋਲਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਖਾਧੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਫ਼ਸਲ ਪੱਕ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਖਲ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਫ਼ਸਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਟਿਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ/ਸੀ। ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾ ਕੇ ਚੱਬੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਛੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਰੋਹ ਤੇ ਟਾਂਗਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕੇ ਚਾਰੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਲ ਕੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਾਲ ਬਣਾ ਕੇ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਬਤ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ ਦਾ ਵੇਸਣ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਸਣ ਵਿਚ ਕਣਕ ਦਾ ਆਟਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਹੱਥ ਵਾਲੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਰੋਟੀ ਵਜੋਂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੋਈ 60 ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਵੇਸਣੀ ਰੋਟੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੱਖਣ ਨਾਲ, ਦਹੀਂ ਨਾਲ, ਲੱਸੀ ਨਾਲ, ਆਚਾਰ ਨਾਲ, ਪਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੇਸਣ ਦੇ ਲੱਡੂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਕੌੜੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਕਈ ਮਠਿਆਈਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵੇਸਣ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਛੋਲੇ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਅਨਾਜ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਕੰਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਖੇਤੀ ਵਪਾਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੁਣ ਕੋਈ-ਕੋਈ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਹੀ ਬੀਜਦਾ ਹੈ।

File:Cicer arietinum 003.JPG|
File:Chickpea pods.jpg
File:Cicer arietinum20100417 08.jpg

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਨਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸੂਰਮੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ

***ਸੂਰਮੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ*** (, ''Kak zakalyalas' stal**) ਨਿਕੋਲਾਈ ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ (1904–1936) ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ ਪਵੇਲ ਕੋਰਚਾਗਿਨ ਹੈ।

## ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ 
ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਲਪੀ ਆਤਮਕਥਾ ਹੈ। ਅਸਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਆਸਤਰੋਵਸਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਕੁੱਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਲਾਲ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੇ ਗੋਲੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੱਜੇ ਅੱਖ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ।

## ਪਾਤਰ 
* **ਪਵੇਲ ਕੋਰਚਾਗਿਨ ''' –  ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ। ਉਹ ਰੂਸੀ ਸਿਵਲ ਜੰਗ (1918-1921) ਵਿੱਚ ਬਾਲਸ਼ੇਵਿਕ 'ਪਾਸੇ' ਤੋਂ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੀਰੋ ਹੈ।
* **ਤੋਨੀਆ ਤੌਮਾਨੋਵਾ** – ਪਵੇਲ ਦੀ ਅੱਲੜ ਉਮਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ। ਤੋਨੀਆ ਅਤੇ ਪਵੇਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।  ਭਾਵੇਂ ਤੋਨੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਹ  ਹਰੇਕ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਦੀ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਸਿਰਫ ਖਾਂਦੇ ਪੀਂਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ  ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ  ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਬਦਲ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਏਲਨਾਬਾਦ

**ਏਲਨਾਬਾਦ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 208 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਸਾਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡ ਕੁਆਰਟਰ ਸਿਰਸਾ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 43 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈੱਡ ਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਖਡਿਆਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 125102 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਏਲਨਾਬਾਦ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰਾਣੀਆ ਤਹਿਸੀਲ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਟਿੱਬੀ ਤਹਿਸੀਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨੋਹਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਿਰਸਾ ਤਹਿਸੀਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਇਸ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।

## ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਗਰ (5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਖਾਰੀ ਸੁਰੇਰਾਂ (6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਤਲਵਾੜਾ ਖੁਰਦ (7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕਲਾਂ (7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਮੌਜੂਖੇੜਾ (7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਇਸਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ।
## ਨੇੜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਏਲਨਾਬਾਦ ਦੇ ਰਾਣੀਆਂ, ਰਾਵਤਸਰ, ਨੋਹਰ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਖਡਿਆਲ ਦਾ ਨਾਂ ਏਲਨਾਬਾਦ ਰਾਣੀ ਏਲਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆ। ਰਾਣੀ ਏਲਨਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿਸਾਰ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਰਾਬਟ ਹੱਚ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਵਹਿ ਰਹੀ ਘੱਗਰ ਨਦੀ ਕਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋ ਕੇ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਸੀ। ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਗਰ ਨਦੀ ਖਡਿਆਲ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖਡਿਆਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮਾਲਕ ਧਾਨੂਕੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਗੋਲਛਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਘੱਗਰ ਨਦੀ ਅਕਸਰ ਖਡਿਆਲ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਸਾਲ 1962, 63 ਅਤੇ 88 ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੜ੍ਹ ਨਾਲ ਅੱਧਾ ਖਡਿਆਲ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਸੇਠ ਗੌਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਰੁਪਿਆ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਖਡਿਆਲ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾ ਕੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1978 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੀ ਘੱਗਰ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾ ਕੇ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ ਦਿੱਤਾ।

## ਸਹੂਲਤਾ
ਸੰਨ 1927 ਵਿੱਚ ਏਲਨਾਬਾਦ ਨੂੰ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। 1967 ਵਿੱਚ ਏਲਨਾਬਾਦ ਨੂੰ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ। ਏਲਨਾਬਾਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। 17 ਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੰਨ 1940 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, 1947 ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਏਲਨਾਬਾਦ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 100 ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹਨ। ਏਲਨਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਉਪ-ਤਹਿਸੀਲ,1982 ਵਿੱਚ ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ ਉਪ ਮੰਡਲ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
1518

**1518** 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1510 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
*20 ਦਸੰਬਰ&ndash; ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮੱਕਾ ਗਏ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1820

**1820** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1820 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
*20 ਦਸੰਬਰ&ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਮਿਸਉਰੀ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਛੜਿਆਂ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਲਾ ਦਿਤਾ। 21 ਸਾਲ ਤੋਂ 50 ਸਾਲ ਤਕ ਦੇ ਛੜਿਆਂ ਨੇ 1 ਡਾਲਰ ਸਾਲ ਦਾ ਟੈਕਸ ਦੇਣਾ ਸੀ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1803

**1803** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1800 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 27 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash;ਬੰਬਈ ਦੇ ਮਾਲਾਬਾਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ, 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਰ ਸੜ ਗਏ। ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਝੁਲਸ ਕੇ ਮਰ ਗਏ।
* 20 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਡੇਢ ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਦੇ ਕੇ ਲੂਈਜ਼ੀਆਨਾ ਸਟੇਟ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਫ਼ਰਾਂਸ ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦ ਲਿਆ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਕੇਦਾਰ ਨਾਥ ਮੰਦਰ

**ਕੇਦਰ ਨਾਥ ਮੰਦਰ** ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੀ ਅਰਾਮਗਾਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਹਿਮਾਲਾ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਗਮ ਆਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਹਿਤ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਹਿਮਵਤ ਕੇਦਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੰਗਮਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਤਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕੇਦਾਰ ਪੀਠ ਜਗਦ ਗੁਰੂ ਤ੍ਰਯਸ਼ਕ ਸ਼ਿਵਾਚਾਰੀਯ ਜੰਗਮ ਤੋਂ ਸੂਰਯਵੰਸ਼ੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਮਾਂਧਾਤਾ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਤੱਤ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਇਸ ਪੀਠ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਇਆ। ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਵਰੂਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਮੂਰਤੀ ਅੱਜ ਵੀ ਕੇਦਾਰ ਪੀਠ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੰਦਰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਗੜਵਾਲ ਰੇਂਜ 'ਚ ਕੇਦਰ ਨਾਥ 'ਚ ਮੰਦਾਕਣੀ ਦਰਿਆ ਤੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੰਦਰ ਸਿਰਫ ਅਪਰੈਲ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਿ ਨਵੰਬਰ ਮਤਲਵ ਕਾਰਤਿਕ ਪੁਰਨਮਾ ਤੱਕ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨਾ ਲਈ ਖੁਲਦਾ ਹੈ। ਠੰਦ ਦੇ ਮੌਸ਼ਮ 'ਵ ਪੁਜਾਰੀ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਪਵਿਤਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਖੀਮੰਠ 'ਚ ਲਿਆ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਵਰਤਮਾਨ 326ਵੇਂ ਰਾਵਲ ਸ੍ਰੀ ਭੀਮਾਸੁੰਦਰਲਿੰਗ ਜੰਗਮ ਨੇ 16 ਤੇ 17 ਜੂਨ ਨੂੰ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਛੇੜ-ਛਾੜ ਦਾ ਪਰਿਣਾਮ ਕਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤਕ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਗਦ ਗੁਰੂ ਰਾਵਲ ਦੇ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਨਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਣਾ ਹੀ ਇਸ ਕਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੋਵੇਗੀ।

ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਂਪੰਥ ਨਾਮੀ ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਮ ਹੇਠਾਂ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 3,582 ਮੀ. ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਰੀ ਨਾਥ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੰਦ-ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿਥੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ (ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ) ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਪਾਂਡਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਭਾਗ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਚਟਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਪਰ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਭੈਰਵ ਝੰਪ ਨਾਮੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿਥੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਲਪੇਸ਼ਵਰ, ਭਾਂਦਰਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤੁੰਗਨਾਥ ਅਤੇ ਰੁਦਰਨਾਥ ਇਥੋਂ ਦੇ ਹੋਰ ਮੰਦਰ ਹਨ। ਸੰਮਿਲਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਪੰਚਕੇਦਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨਿਊਜ਼ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)

**ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨਿਊਜ਼** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਖਬਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਚੈਨਲ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 1 ਜਨਵਰੀ 2008 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਡੇਲੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ (ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ) ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Official website
ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ

**ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ** ਜਾਂ ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਪਰਾਧਿਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਜੰਸੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ 1963 ਵਿੱਚ ਸਾਥਾਪਤ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ
ਈਡੋ

**ਈਡੋ ** ਇੱਕ ਬਣਾਉਟੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਰਣਕ, ਲਿਖਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਬਦਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੌਖੀ ਸਿੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਾਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਐੱਸਪੈਰਾਂਤੋ ਦਾ ਸੁਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਐੱਸਪੈਰਾਂਤੋ ਨਾਲੋਂ ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਾਇਕ ਭਾਸ਼ਾ
ਰਾਣੀ ਕੋਕਲਾਂ

**ਰਾਣੀ ਕੋਕਲਾਂ** ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਖਿੱਤੇ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਚਰਚਿਤ ਪਾਤਰ ਕੋਕਲਾਂ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਟਕ 1981 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਛਪਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸਦਾ ਚਲੰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕਸ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਲੋਂ 2012 ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਦੇ ਨਾਟਕ
ਰਣਧੀਰਗੜ੍ਹ

**ਰਣਧੀਰਗੜ੍ਹ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਨੀਮਾਜਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ

**ਮਨੀ ਮਾਜਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ** ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਇਸ ਕਿਲੇ ਉੱਪਰ ਇਥੋਂ ਦੇ ਗਰੀਬ ਦਾਸ ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ ਨੇ ਇਸ ਕਿਲੇ ਸਮੇਤ ਪਿੰਜੋਰ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਉਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਮਨੀ ਮਾਜਰਾ ਅਜੋਕੇ ਭਾਰਤੀ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਇਥੋਂ ਦੇ ਗਰੀਬ ਦਾਸ ਨਾਮਕ ਸ਼ਖਸ ਨੇ ਮਨੀ ਮਾਜਰਾ ਕਿਲੇ ਅਤੇ ਪਿੰਜੋਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਉਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਰਚਿਤ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨੀ ਮਾਜਰਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਗਰੀਬਦਾਸ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਗੰਗਾਰਾਮ ਨੇ ਸੰਮਤ 1821 ਵਿੱਚ 49 ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਫਤਹਿ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਥਾਪਿਆ ਸੀ। ਗਰੀਬਦਾਸ ਦੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਰਈਸ, ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਦਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ,ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੋਵਰਧਨ ਸਿੰਘ, ਉਸਦਾ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਇਥੋਂ ਦੇ ਸ਼ਸ਼ਕ ਬਣੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਖਰੀ ਰਾਜਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਔਲਾਦ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਿਆਸਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈ।

## ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਮਨੀ ਮਾਜਰਾ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ
ਮਨੀ ਮਾਜਰਾ ਉੱਤੇ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਨੇ 1768 ਵਿੱਚ ਹਿੰਡੂਰ, ਕਹਿਲੂਰ ਨਾਹਨ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਥੋਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਗਰੀਬ ਦਾਸ ਵਿਰੁੱਧ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਪਿੰਜੋਰ ਅਤੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਗਰੀਬ ਦਾਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਅਧੀਨਗੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ। 1778 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਫਿਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਗਰੀਬ ਦਾਸ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਜਿਆਦਾ ਧਨ ਦੌਲਤ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਬਜ਼ਾ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਾਰਵਾ ਲਿਆ। ਮਨੀ ਮਾਜਰਾ ਦੇ ਸ਼ਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਫਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਯੁਵਰਾਜ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਕਾਚਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
http://www.beta.ajitjalandhar.com/news/20130818/1/256475.cms#256475
## ਤਸਵੀਰਾਂ

Mani Majra Fort,east side view Chandigarh, India 02.JPG|ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ 
Mani Majra Fort, west side view Chandigarh, India 04.JPG|ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ 
Mani Majra Fort, North side view Chandigarh, India 03.JPG|ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ 
Mani Majra Fort, Chandigarh, India 01.JPG|ਖਸਤਾ ਹਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ 
Mani Majra Fort, ruined courtyard view, Chandigarh, India 05.JPG|ਖੰਡਰ ਬਣ ਰਹੀ ਚਾਰ ਦੀਵਾਰੀ 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਝਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ

**ਝਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ** ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਟਕ 1997 ਵਿੱਚ ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੇ ਛਾਪਿਆ ਸੀ। ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਰਸਾਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਦੇ ਨਾਟਕ
ਗੁਲਾਬੀ ਪਰੀ ਆਰਮਾਦਿੱਲੋ

**ਗੁਲਾਬੀ ਪਰੀ ਆਰਮਾਦਿੱਲੋ** ਆਰਮਾਦਿੱਲੋ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਛਾਣ 1825 ਵਿੱਚ ਆਰ. ਹਰਲਨ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਥੂਲੀ ਇਲਾਕੇ, ਖਰਾਬ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਇਸਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਅਤੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਇਲਾਕੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ (ਡਾ.)

**ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ** ਨੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਹਰ ਹਨ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1935 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿਰਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਧਾਰੀਵਾਲ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ ਇੰਜੀਨੀ ਅਰਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਆਫ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਫਾਰ ਆਪਟੀਮਸ ਯੂਟੀਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਟੀਗਰੇਟਿਡ ਸਰਵਿਸ ਡਿਜੀਟਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਐਂਡ ਲੋਕਲ ਏਰੀਆ ਨੈੱਟਵਰਕਸ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
## ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਖੋਜ ਲੇਖ
ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਨ 1955 ਤੋਂ 1970 ਤਕ ਭਾਰਤੀ ਵਾਯੂ ਸੈਨਾ 1970 ਤੋਂ 1993 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਖੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1998 ਤੋਂ 2011 ਤਕ ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ 1987 ਵਿੱਚ ਸਿਓਲ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਆਈ.ਈ.ਈ.ਈ. ਰੀਜਨ 10 ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ 22 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 275 ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ’ਚੋਂ ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਖੋਜ ਪੇਪਰ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਟੈਲੀਫੋਨ ਆਵੇਗਾ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਆਵਾਜ਼, ਡਾਟਾ ਤੇ ਫੋਟੋਆਂ ਆ ਜਾ ਸਕਣਗੀਆਂ। ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਅਤੇ ਸੇਫੀ ਵੱਲੋਂ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੰਪੋਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ‘Innovative Methods on Technology Education at institute and international level’ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਨੇ ਲਗਪਗ 25 ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਡਮੁੱਲੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁੱਢਲੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਉਸਾਰੂ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ।
## ਸਨਮਾਨ
ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਦਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 1998 ਵਿੱਚ ‘ਗਲੋਰੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ’ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਵਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਇਲਆਸ ਇਜ਼ੋਲੀ

**ਇਲਆਸ ਇਜ਼ੋਲੀ** ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ :Elias Izoli ਅਸਾਧਾਰਣ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਇੱਕ ਸਵੈ- ਸਿਖਿਅਤ ਨੌਜਵਾਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। 1976 ਦਮਿਸ਼ਕ, ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ, ਹੋਇਆ। ਇਸਦੇ ਚਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਆਈ ਜੰਗ ਦਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਖਾਸ ਤੋਰ ਤੇ ਬਚਿਆਂ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਉਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਮਿਸ਼ਕ, ਵਿਖੇ ਰੂਸੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਸੋਲੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਆਯਾਮ ਗੇਲਰੀ ਬੇਰੂਤ ਅਤੇ ਦੁਬਈ ਵਿਖੇ 2010, 2012, ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਚਿਤਰਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਗ ਚੁਕੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ

**ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ**   ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਰਣਜੀਤ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਮਾਰਚ 1989 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਡਾਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। "ਜੱਟ ਦੀ ਅਕਲ" ਗੀਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਐਲਬਮ, "ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਾਵਾ" ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਬਾਵਾ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ "ਤੂਫਾਨ ਸਿੰਘ" ਨਾਲ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਤੂਫਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਗਾਣੇ ਗਾਉਂਦੇ ਸੀ। ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਇਕ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਮੰਗਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਬਾਵੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ, ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ, ਬਟਾਲਾ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ ਨੇ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ. ਇਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਇਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗੀਤ ਗਾਇਆ, "ਬੋਲ ਮਿੱਟੀ ਦਿਆ ਬਾਵਿਆ", ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ 'ਬਾਵਾ' ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬਾਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.

## ਸੰਗੀਤ
### ਐਲਬਮ
***ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਾਵਾ** ਟਰੈਕ ਸੂਚੀ:
#ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਾਵਾ
#ਬੋਟੀ ਬੋਟੀ
#ਡਾਲਰ ਬਨਾਮ ਰੋਟੀ
#ਬੰਦੂਕ
#ਸਰਦਾਰ
#ਜੱਟ ਦਾ ਡਰ
#ਯਾਰੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਾਲੀਏ

### ਸਿੰਗਲ
* ਜੱਟ ਦੀ ਅਕਲ
* ਜੀਨ
* ਤਨਖਾਹ
* ਸਾਡੀ ਵਾਰੀ ਆਉਣ ਦੇ                                   
* ਕੁੜੀ ਤੂੰ ਪਟਾਕਾ
* ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਾਲੀ
* ਨਾਲ ਨਾਲ
* ਮੁੰਡਾ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ
* ਆਜ਼ਾਦੀ
* ਜਿੰਦੇ ਮੇਰੀਏ
* ਲਾਹੌਰ
* ਯਾਰੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਾਲੀਏ
* ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਾਵਾ 
* ਬੋਟੀ ਬੋਟੀ
* ਸਰਦਾਰ
* ਡਾਲਰ ਬਨਾਮ ਰੋਟੀ
* ਬੰਦੂਕ 
* ਜੱਟ ਦਾ ਡਰ
* ਸਵੈਗ ਜੱਟ ਦਾ 
* ਪੰਜਾਬੀਓ ਜਾਗਦੇ ਕਿ ਸੁੱਤੇ
* ਜਿੰਦਾ ਸੁੱਖਾ
* ਗਰਲਸ ਹੋਸਟਲ 
* ਨੈਰੋ ਸਲਵਾਰ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ
*TNN (25 September 2014). "Ranjit Bawa - Jind Meriye". *Times of India*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ

**ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ** (ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ: Fundamento de Esperanto) ਲੁਦਵੀਕ ਜ਼ਾਮੇਨਹੋਫ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ 1905 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। 9 ਅਗਸਤ 1905 ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਖੇ ਬੋਲੋਨ ਐਲਾਨ ਦੌਰਾਨ ਇਸਨੂੰ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਲਈ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ
ਦ ਇਮਪੀਰਿਅਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ

**ਦ ਇਮਪੀਰਿਅਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ**, 1931 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਗਜ਼ਰੀ ਹੋਟਲ ਹੈ, ਜੋਕਿ ਜਨਪਤ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ I ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੂਈਨਸਵੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ I ਇਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਨਾਟ ਪਲੇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ I ਇਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲਗਜ਼ਰੀ ਗਰੈਂਡ ਹੋਟਲ ਸੀ I

ਇਸ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਜੋੜ ਸਵਤੰਤਰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ I

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਹੋਟਲ 1936 ਵਿੱਚ ਖੁਲਿਆ ਸੀ I ਇਸ ਹੋਟਲ ਦਾ ਵਾਸਤੂ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਅਤੇ ਓਪਨਿਵੇਸ਼ਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਲਾਓ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ, ਜਿਹਨੂੰ ਕਿ ਆਰਟ ਡੇਕੋ ਸਟਾਇਲ ਦੀ ਝਲੱਕ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ I ਇਸਦੇ ਕਾਰੀਗਰ ਡੀ ਜੇ ਬਲ਼ੂਮਫ਼ੀਲਡ ਸੀ, ਜੋਕਿ ਐਡਵਿਨ ਲ਼ਯੂਤਿਨਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਬਿ੍ਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੀ ਸਾਲ ਉਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ I

ਇਮਪੀਰਿਅਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਨ ਐਸ.ਬੀ.ਐਸ ਰੰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋਕੋ ਬਿ੍ਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਰ.ਬੀ.ਐਸ. ਨਰੇਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁਤੱਰ ਸੀ I ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ 1911 ਦੇ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦਕਿ ਦਿੱਲੀ ਨੂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ Iਹੋਟਲ ਨੂੰ ਸਾਲ 1996 ਅਤੇ 2001 ਵਿਚਕਾਰ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਅਤੇ ਵਾਇਸ ਪ੍ਰੈਸੀਡੈਂਟ, ਹਰਵਿੰਦਰ ਸੈਖੋਂ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ I ਇਸ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਇਮਪੀਰਿਅਲ ਨੇ ਨੀਦਰਲੈੰਡ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਹਾਲੀਵੁਡ ਅਭਿਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਾਹਸੀ ਅਤੇ ਦਿਗਜਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ. I ਉਸ ਨੇ ਛੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਬਾਰ ਵੀ ਖੋਲੇ ਜਿਹੜੇ - “ਸਪਾਇਸ ਰੂਟ”, “ਪਟਿਆਲਾ ਪੈਗ਼ ਬਾਰ”, “1911 ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਬਾਰ”, ਡੇਨਿਯਲ ਤਾਵੇਰਨ ਅਰੇ ਸੇਨ ਗਿਮੀਗਨਾਨੋ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹਨ।ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ “ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹੋਟਲ ਨੇ ਕਲਾ ਵਾਸਤੇ ਦਰਵਾਜੇ ਖੋਲ ਦਿਤੇ ਹਨ, ਲੋਸ ਏਨਜਲਸ ਟਾਇਮਜ, ਦਸ੍ਬਰ 7, 1997, ਏਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੇਸ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ-ਫਿਸ਼ਲੋਕ ਇਮ੍ਪੀਰ ਮਿਸਟਰ ਤ੍ਰੇਵੋਰ ਫਿਸ਼੍ਲੋਕ, ਰੋਜਾਨਾ ਟੇਲੀਗ੍ਰਾਫ, ਲੰਦਨ, 27 ਨਵਬਰ 2000.

## ਵਿਰਾਸਤ
ਹੋਟਲ ਇਮਪੀਰਿਅਲ, ਨਵੀਂ ਦਿਲੀ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਲੇਗੇਸੀ ਵਾਸਤੇ ਜਾਣੇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਣੇਆ ਪਛਾਣੇਆ ਬਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਪੇਗ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਓਹੀ ਹੋਟਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨੇਹਰੁ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਮੁਹਮਦ ਅਲੀ ਜਿਹਨਾਂ ਅਤੇ ਲੋਰਡ ਮੋਉੰਟਬੇਟਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਅਲੀਗਢ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਜ਼ੋਨ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ

**ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਜ਼ੋਨ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ** ਡੀਮਾਪੁਰ, ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਸੱਤ ਖੇਤਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ 
* ਪੂਰਬੀ ਜ਼ੋਨ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ
* ਉੱਤਰੀ ਜ਼ੋਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ, Dimapur, ਨਾਗਾਲੈਂਡ\ 
* ਪੱਛਮੀ ਜ਼ੋਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਉਦੈਪੁਰ
* ਦੱਖਣੀ ਜ਼ੋਨ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ, Tanjavur

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Official website 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨ
ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ

**ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ **ਮੁਲਤਾਨ ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿੱਖ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ। ਦੀਵਾਨ ਸਾਵਣ ਮੱਲ ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ. ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਝੰਗ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਲਾਹੌਰ ਪੈਲੇਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਨੇ ਦੋ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਸਿੱਖ ਜੰਗਾਂ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜੀਆਂ। ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਖਿਲਾਫ ਆਖਰੀ ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸੰਤ ਭਾਈ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਮੁਲਤਾਨ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
### ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਜਿੱਤ 
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਹਾਕਮ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਹਾਕਮ, ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਖ਼ਾਨ ਸੱਦੋਜ਼ਈ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਦੀਵਾਨ ਸਾਵਣ ਮੱਲ ਚੋਪੜਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਖੱਤਰੀ, ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ  ਅਤੇ  ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਸਾਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸਾਵਣ ਮੱਲ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦਾ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੂਲਰਾਜ,  ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ।

### ਸਿੱਖ ਵਿਦਰੋਹ 
18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1848 ਨੂੰ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਬੰਬਈ ਫੌਜ ਤੋਂ ਵੈਨਸ ਐਗਨੀਊ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰੀ,ਐਂਡਰਸਨ, ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਲੈਣ ਲਈ ਗੋਰਖਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਅਸਕਾਰਟ ਨੂੰ ਨਾਲ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਮੂਲ ਰਾਜ ਨੇ ਦੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀਆਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਲੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ, ਮੂਲ ਰਾਜ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਵੈਨਸ ਐਗਨੀਊ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ, ਇੱਕ ਮਿਲਵੇਂ ਹਮਲੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਜੋ ਭੀੜ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੂਲ ਰਾਜ ਦੀ ਫੌਜ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੀ ਜਾਂ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਦੋਨੋਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ  ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲੈ ਲਈ ਜਿਥੋਂ ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ ਮਦਦ ਲਈ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਲਿਖੀ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਮੂਲਰਾਜ ਆਪਣੀ ਹੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਿਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਲੋਂ ਬਗਾਵਤ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਚਨਬੱਧ ਸਮਝਿਆ। 
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* First Anglo-Sikh War
* Second Anglo-Sikh War
* Siege of Multan

## ਹਵਾਲੇ 
* Allen, Charles (2000). *Soldier Sahibs*. Abacus. ISBN 0-349-11456-0. 
* Farwell, Byron (1973). ''Queen Victoria's Little Wars*. Wordsworth Military Library. ISBN 1-84022-216-6. 
* Hernon, Ian (2002). *Britain's Forgotten Wars''. Sutton Publishing. ISBN 0-7509-3162-0.
ਸ਼ਾਰਦਾ ਲਿਪੀ

**ਸ਼ਾਰਦਾ** () ਇੱਕ ਆਬੂਗੀਦਾ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਇਸ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਖੇਤਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਦੀ ਤਰੀਕ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇਸ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਂ ਸ਼ਾਰਦਾ ਹੈ।

## ਅੱਖਰ 
### ਸਵਰ ਧੁਨੀਆਂ 
500x500px|Sharada script - independent vowel signs.

### ਮਾਤਰਾਵਾਂ 
### ਵਿਅੰਜਨ 
Sharada script - consonant signs.

## ਅੰਕ 
Sharada script - numerals.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀਆਂ
ਬੋਲੋਨ ਐਲਾਨ

**ਬੋਲੋਨ ਐਲਾਨ** (ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ: *Bulonja Deklaracio*) ਲੁਦਵਿਕ ਜ਼ਾਮੇਨਹੋਫ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਫ੍ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ 1905 ਵਿੱਚ ਹੋਈ  ਵਿਸ਼ਵ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੱਜਣਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਹੀਬੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ "ਐੱਸਪੇਰਾਂਤਵਾਦ" ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬਦਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਨਸਲੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕੀ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਲਹਿਰ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ  ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਬੋਲਣ ਲਈ ਸਿਰਫ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਥਾਰਟੀ Fundamento de Esperanto (ਮੁਢਲੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਕੋਸ਼ ਅਤੇ ਨਮੂਨਾ ਪਾਠ \ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।,ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ "Esperantist" ਨੂੰ ਉਸ ਜਣੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਕਸਦ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਨੂੰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। 
File:1905-uk-eliro-el-la-kongresejo.jpg|End of the first world congress of Esperanto in Boulogne-sur-Mer.
File:1905-uk-z-m.jpg|The Zamenhof and Michaux families at the first Esperanto Congress, Boulogne 1905.

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* The Declaration of Boulogne in English translation

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ
ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਕਾਸ

**ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਕਾਸ** ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ 1905 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਭਗ ਸਥਿਰ ਹੈ। ਇਹ 1905 ਦੇ ਬੋਲੋਨ ਐਲਾਨ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗੌਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ
ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ

**ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ** ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਵਾਸਤੇ 1749 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਸੱਤ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1781 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਗੱਦੀ ਉਤੇ ਬੈਠਿਆ। ਸੰਨ 1794 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠੇ ਹਾਰ ਕੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਪ੍ਰੰਤੂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਣੀ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲ 'ਚ ਕਾਮਜ਼ਾਬ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਪਿੰਡ ਉਭਾਵਾਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ 1799 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਲਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖੰਡਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਮੋਂਤੇਵੀਦਿਓ ਮਤਾ

**ਮੋਂਤੇਵੀਦਿਓ ਮਤਾ** 10 ਦਸੰਬਰ 1954 ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਮੋਂਤੇਵੀਦਿਓ, ਉਰੂਗੁਏ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਮਤਾ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਹ ਮਤਾ ਈਵੋ ਲਾਪੇਨਾ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਸੀ। 1985 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਮੁਲਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ
ਕਾਲਾ ਬੁੱਜ

ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ]]

** ਕਾਲਾ ਬੁੱਜ (en:red-naped ibis** (*Pseudibis papillosa*): ਕਾਲ਼ਾ ਬੁੱਜ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੁੱਜ ਦੂਸਰੀ ਰਕਮ ਦੇ ਬੁੱਜਾਂ ਵਾਂਙੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਟੋਲਦਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹਟਵਾਂ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਂ ਲੈਂਦਾ ਏ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਓਥੇ ਇਸਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ। 

## ਜਾਣ ਪਛਾਣ 
ਕਾਲ਼ੇ ਬੁੱਜ ਦੀ ਲੰਮਾਈ 48-66 ਸੈਮੀ, ਵਜ਼ਨ 485-580 ਗ੍ਰਾਮ ਤੇ ਪਰਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ 80-95 ਸੈਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਂਞ ਤਾਂ ਨਰ ਤੇ ਮਾਦਾ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਇੱਕੋ-ਜਿੱਕੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਾਦਾ ਨਰ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜੀ ਨਿੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਲੰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਚੁੰਝ ਲੰਮੀ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜੀ ਮੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 3-3.3 ਇੰਚ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਏ। ਇਸਦੇ ਖੰਭ ਤੇ ਪੂੰਝਾ ਕਾਲ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ 'ਤੇ ਨੀਲੀ-ਹਰੀ ਲਿਸ਼ਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਧੌਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਰੀਰ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲਿਸ਼ਕੋਂ ਬਗੈਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

## ਖ਼ੁਰਾਕ 
ਕਾਲ਼ਾ ਬੁੱਜ ਇੱਕ ਸਰਬਖੋਰ (ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ-ਮਾਸਾਹਾਰੀ) ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕੀਟ-ਪਤੰਗੇ, ਡੱਡੂ ਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਕੇ ਰੀੜ੍ਹਧਾਰੀ ਜਨੌਰ ਆ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵੀ ਚੁਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਕਰਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆਂ ਖੁਸ਼ਕ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ੁਰਾਕ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵੇਰਾਂ ਇਹ ਕੂੜੇ ਢੇਰਾਂ 'ਚੋਂ ਤੇ ਸੋਕੇ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਲੋਥਾਂ ਤੇ ਕੀਟਾਂ ਦੇ ਲਾਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਪਰਸੂਤ 
ਕਾਲ਼ਾ ਬੁੱਜ ਹੋਰਾਂ ਪੰਖੇਰੂਆਂ ਤੋਂ ਅੱਡਰੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਬੜੇ ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਰੁੱਖ 'ਤੇ 3-5 ਆਲ੍ਹਣੇ। ਇਸਦਾ ਪਰਸੂਤ ਦਾ ਕੋਈ ਬੱਝਵਾਂ ਵੇਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰਸੂਤ ਚੇਤ ਤੋਂ ਅੱਸੂ (ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ) ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਏ, ਜਾਣੀਕੇ ਮਾਨਸੂਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ। ਮਿਲਾਪ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਮਾਦਾ ਨਰ ਤੋਂ ਖਾਣ ਨੂੰ ਮੰਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਾਲ਼ੀ ਥਾਂ ਬਹਿ ਕੇ ਕੂਕਦਾ ਏ। ਇਹ ਆਵਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬੋਹੜਾਂ ਤੇ ਪਿੱਪਲਾਂ ਉੱਤੇ 6 ਗਜ਼ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 'ਤੇ ਪਾਉਂਦਾ ਏ। ਆਲ੍ਹਣੇ ਦਾ ਵਿਆਸ 35-60 ਸੈਮੀ ਤੇ ਡੂੰਘਾਈ 10-15 ਸੈਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਇੱਲਾਂ ਤੇ ਗਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਇੱਕ ਵੇਰਾਂ 3-4 ਆਂਡੇ ਦੇਂਦੀ ਹੈ | ੲਿਸ ਦੇ ਅਾਂਡਿਅਾਂ  ਦਾ ਰੰਗ ਨੀਲਾ ਹੁੁੰਦਾ ਹੈ ,ਜੋ ਕਿ ਵੇਖਣ ਚ ਬਿਲਕੁੁੁਲ ਲਾਲੀ (ਗਟਾਰ )  ਵਰਗੇੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਮਾਦਾ ਤੇ ਨਰ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਬਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਂਡਿਆਂ 'ਤੇ 33 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਚਿਰ ਤੱਕ ਬਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਬੋਟ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਬੋਟਾਂ ਨੂੰ ਨਰ ਤੇ ਮਾਦਾ ਦੋਵੇਂ ਰਲ਼ਕੇ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਬੋਟ 1 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਏੜ-ਗੇੜ ਉੱਡਣ ਗੋਚਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 6-7 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇR
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਕੋਪਨਹਾਗਨ ਵਿਆਖਿਆ

ਕੌਪਨਹੀਗਨ ਵਿਆਖਿਆ ਨੀਲ ਬੋਹਰ ਅਤੇ ਵਰਨਰ ਹੇਜ਼ਨਬਰਗ ਦੁਆਰਾ ਫਾਰਮੂਲਾਬੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਕੌਪਨਹੀਗਨ ਨੇ 1927 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ।ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੜਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਿਆਦਾ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਬੋਹਰ ਅਤੇ ਹੇਜ਼ਨਬਰਗ ਨੇ ਮੈਕਸ ਬੌਰਨ ਦੁਆਰਾ ਮੌਲਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਵੇਵ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੀ ਖੋਜਾਤਮਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਕੌਪਨਹੀਗਨ ਵਿਆਖਿਆ “ਆਪਣੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਨਾਪੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਣ ਕਿੱਥੇ ਸੀ?” ਵਰਗੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬੇਅਰਥੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਪ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ, ਹਰੇਕ ਸੰਭਵ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਟੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਅੰਦਾਜ ਵਿੱਚ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਵੇਵ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਕਈ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੰਨਬਿੰਨ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਖਿਆ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਕੁਆਂਟਮ ਸਿਸਟਮ ਪ੍ਰਤਿ ਬਾਹਰੀ, ਕਿਸੇ ਨਿਰੀਖਕ ਜਾਂ ਯੰਤਰ ਦੀ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਵੇਵ ਫੰਕਸ਼ਨ ਟੁੱਟਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੌਲ ਡੇਵਿਸ ਅਨੁਸਾਰ, “ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਨਿਰੀਖਣ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਵਿੱਚ।”

ਕੌਪਨਹੀਗਨ ਵਿਆਖਿਆ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਸਟਮ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਨਾਪੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਹੁੰਦੇ, ਅਤੇ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਸਿਰਫ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਨਾਪਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀਆਂ ਹੀ ਅਨੁਮਨਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਪ ਦਾ ਕਾਰਜ, ਨਾਪ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਦ ਸੰਭਵ ਮੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮੁੱਲ ਤੱਕ ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਦੇ ਸੈੱਟ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਵੇਵ ਫੰਕਸ਼ਨ ਕੋਲੈਪਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੌਪਨਹੀਗਨ ਵਿਆਖਿਆ ਪ੍ਰਤਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਅਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਅਨਿਰੰਤਰ ਜੰਪਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਉਂਗਲ ਉਠਾਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਿਰੀਖਣ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਖੋਜਾਤਮਿਕ ਤੱਤ, ਕਿਸੇ ਨਿਰੀਖਕ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਕਿਸੇ ਨਾਪ ਯੰਤਰ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਠਿਨਾਈ ਜਾਂ ਓਸ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਜਰੂਰਤ ਦੀ ਕਠਿਨਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜੇ ਨਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਤਿ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਇਆ ਹੈ।

ਕੌਪਨਹੀਗਨ ਵਿਆਖਿਆ ਪ੍ਰਤਿ ਬਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੀ-ਵਰਲਡ ਇੰਟ੍ਰਪ੍ਰੈਟੇਸ਼ਨ, ਡੀ-ਬ੍ਰੋਗਲਿ-ਬੋਹਮ (ਪਾਇਲਟ-ਵੇਵ) ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਕੁਆਂਟਮ ਡੀਕੋਹਰੰਸ ਥਿਊਰੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
*ਬੋਹਰ-ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਮੁਕਾਬਲੇ
*ਪੰਜਵੀਂ ਸੋਲਵੇਅ ਕਾਨਫੰਰਸ
*ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ
*ਕਲਾਸੀਕਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫੀਕਲ ਵਿਆਖਿਆ
*ਭੌਤਿਕੀ ਔਂਟੌਲੌਜੀ
*ਪੌੱਪਰ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ
*ਡੀ-ਬ੍ਰੋਗਲਿ-ਬੋਹਮ ਥਿਊਰੀ

## ਨੋਟਸ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ 
* G. Weihs et al., Phys. Rev. Lett. 81 (1998) 5039
* M. Rowe et al., Nature 409 (2001) 791.
* J.A. Wheeler & W.H. Zurek (eds), Quantum Theory and Measurement, Princeton University Press 1983
* A. Petersen, Quantum Physics and the Philosophical Tradition, MIT Press 1968
* H. Margeneau, The Nature of Physical Reality, McGraw-Hill 1950
* M. Chown, Forever Quantum, New Scientist No. 2595 (2007) 37.
* T. Schürmann, A Single Particle Uncertainty Relation, Acta Physica Polonica B39 (2008) 587. http://th-www.if.uj.edu.pl/acta/vol39/pdf/v39p0587.pdf

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Copenhagen Interpretation (*Stanford Encyclopedia of Philosophy*)
* Physics FAQ section about Bell's inequality
* The Copenhagen Interpretation of Quantum Mechanics
* Preprint of Afshar Experiment 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਆਂਟਮ ਨਾਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਪਨਹੀਗਨ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ
ਨੀਲ ਹਰੀ ਕਾਈ

**ਨੀਲ ਹਰੀ ਕਾਈ** ਜੋ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਾਈ ਹੈ, ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਵਧੀਆ ਖਾਦ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਈਨੋਫੀਟਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀ ਉਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਇਹ ਕਾਈ ਉਸ ਥਾਂ ’ਤੇ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਨਮੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਪਾਣੀ ਰੁਕਿਆ ਹੋਵੇ ਜਿਵੇਂ ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤ। 
ਇਹ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਨਾਈਟਰੇਟ ਬਣਾ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਅਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਫ਼ਾਸਫ਼ੋਰਸ ਨੂੰ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਬਣਾ ਕੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੀਲ ਹਰਿਤ ਕਾਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨੀਲੀ ਹਰੀ ਕਾਈ ਦੀ ਖਾਦ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਰਸਾਇਣ ਵੀ ਛੱਡਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ-12 ਅਤੇ ਆਸਕੋਰਬਿਕ ਐਸਿਡ (ਵਿਟਾਮਿਨ-ਸੀ) ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਨਮੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਆਪ ਹੀ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲ ਪੱਕਣ ਤਕ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਦ ਮਿਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ਸਲ ਪੱਕਣ ਤਕ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 
ਇਹ ਕਾਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਉਪਰੀ ਸਤ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉਡਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
## ਢੰਗ
ਫਸਲ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 750 ਗ੍ਰਾਮ ਨੀਲੀ ਹਰੀ ਕਾਈ ਖਾਦ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਛਿੱਟਾ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪਾਉ। ਫਲਦਾਰ ਫਸਲ 'ਚ 15 ਤੋਂ 20 ਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ 25 ਤੋਂ 30 ਗ੍ਰਾਮ ਨੀਲੀ ਹਰੀ ਕਾਈ ਖਾਦ ਪਾਉ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਸਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਰੁੜਕੇਲਾ

**ਰੁੜਕੇਲਾ** ਉਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ 340 ਕਿਲੋਮਿਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਟੀਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ

**ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਹੈ। ਇਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਮੋਢੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ **ਢੋਡੇ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਲਗਪਗ 75 ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕਸਬਾ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਅੰਦਰ ਸੁਨਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੁਨਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਇੱਕ ਤਹਿਸੀਲ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਅੰਦਰ ਚਾਰ ਥਾਣੇ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ, ਦਿੜ੍ਹਬਾ, ਸਮਾਣਾ ਤੇ ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ 36 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ-ਬਠਿੰਡਾ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸੰਨ 2001 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 17,780 ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ 'ਚ ਮਰਦ 53% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 47% ਸਨ। ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ 62% ਸੀ।Gracious Education Hub ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਮੀ ਟਿਊਸ਼ਨ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਝੀ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਦੇਖਣਯੋਗ ਥਾਵਾਂ
ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਮ ਭਵਾਨੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਪਧਾਰੇ ਸਨ। ਇਸ ਨਗਰ ਵਿੱਖੇ ਸਵਾਮੀ ਆਤਮਾ ਨੰਦ ਜੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਿਸ ਨੂਂ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਦਿਲਵਾਲੇ

**ਦਿਲਵਾਲੇ** 2015 ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ, ਕਾਜਲ, ਕ੍ਰਿਤੀ ਸੇਨੇਨ ਅਤੇ ਵਰੂਣ ਧਵਨ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2015 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸਬਾਲਟਰਨ (ਉੱਤਰਬਸਤੀਵਾਦ)

ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਬਸਤੀਵਾਦ ਵਿੱਚ **ਸਬਾਲਟਰਨ** ਜਾਂ ਹਾਸ਼ੀਆਗਤ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਛੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਸਬਾਲਟਰਨ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ
ਸਬਾਲਟਰਨ ਸ਼ਬਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। 1770 ਈ. ਤੱਕ ਸਬਾਲਟਰਨ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਿਲਟਰੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਰੈਕਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹਾਸ਼ੀਆਗਤ ਸਬਾਲਟਰਨ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਹੈ। The Oxford English Dictionary, Vol-X ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ Subaltern ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ –Sub+altern ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉੱਤਪਤੀ Subalternus ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਟਲੀ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਅਨਤੋਨੀਓ ਗ੍ਰਾਮਸੀ ਸੀ। ਗ੍ਰਾਮਸੀ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਲਿਕ ਸਾਮਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਕ ਸੀ। ਗ੍ਰਾਮਸੀ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸਾਮਵਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਏਕਤਾ ਹੈ। ਸਬਾਲਟਰਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਸਾਰੇ ਹਾਸ਼ੀਆਗਤ ਸਮੂਹ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤ-ਜਮਾਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਬੀਲੇ, ਔਰਤਾਂ, ਨਿਮਨ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਲੋਕ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੁੱਢਲੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹਨ। ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਭਾਗੇਦਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਅਧੀਨਗੀ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਬਾਲਟਰਨ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਰਣਜੀਤ ਗੁਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵੱਲੋਂ ਸਬਾਲਟਰਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਭਾਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਬਸਤੀਵਾਦ
ਫੇਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜੰਗ

**ਫੇਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜੰਗ** ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ 21 ਦਸੰਬਰ, 1845 ਦੇ ਦਿਨ ਫੇਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 694 ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਾਰੇ ਤੇ 1721 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਸਨਮੇਜਰ ਬਰੌਡਫ਼ੁਟ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ 103 ਅਫ਼ਸਰ ਵੀ ਸਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੇਜਰ ਬਰੌਡਫ਼ੁਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਜੰਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਢਾਈ-ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿੱਖ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਦੇ ਵਾਵਜੂਦ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਤਲੁਜ ਪਾਰਲੀਆਂ ਸਿੱਖ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ। ਇੰਜ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਸਾਰੇ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਹੇਠ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹੀ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਬਜ਼ਾ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੇ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ