open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਰੇਡੀਓ ਛੱਲ

thumb|300px|Rough plot of Earth's atmospheric transmittance (or opacity) to various wavelengths of electromagnetic radiation, including radio waves.
**ਰੇਡੀਓ ਛੱਲਾਂ** ਜਾਂ **ਰੇਡੀਓ ਤਰੰਗਾਂ** ਉਹ ਬਿਜਲਈ ਚੁੰਬਕੀ ਤਰੰਗਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਬਿਜਲਈ ਚੁੰਬਕੀ ਰੰਗ-ਤਰਤੀਬ ਦੇ ਰੇਡੀਓ ਵਾਰਵਾਰਤਾ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਬੇਤਾਰ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਜਾਂ ਬਾਹਰੀ ਬੱਦਲ ਰਾਹੀਂ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਜਾਂ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਿਜਲਚੁੰਬਕੀ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੱਲ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਅੱਡਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਰੇਡੀਓ ਛੱਲਾਂ ਬਿਜਲਈ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਰੇਡੀਓ ਵਾਰਵਾਰਤਾ ਉੱਤੇ ਬਦਲਣ ਉੱਤੇ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਧਾਰਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਾਲਕ ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਂਟੀਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੋਂ ਲੰਘਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਕਿ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਹੋ ਪਾਏ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਬੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੇਤੁ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਬਾ ਐਂਟੀਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਵੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗਦੇ ਸਮੇਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੇਡੀਓ ਤਰੰਗਾਂ ਪੁਲਾੜੀ ਅਮਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਖੋਜੀ
*1887 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੇਨਰਿਚ ਹਰਟਜੇ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਬਨਾਉਟੀ ਰੇਡੀਓ ਕਿਰਨਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ
*1901 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਖੋਜੀ ਮਾਰਕੋਨੀ ਨੇ ਐਟਲਾਂਟਿਕਾ ਵੱਲ ਰੇਡੀਓ ਸਿਗਨਲ ਭੇਜੇ | 
*ਘੱਟ ਊਰਜਾ ਵਾਲੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯੰਤਰ 'ਔਸਕੀਲੇਟਰ' ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
*ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੀ. ਵੀ. ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਰਨਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਅਗਨੀਮਿਤਰ

**ਅਗਨੀਮਿਤਰ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: अग्निमित्र,149 - 141 ਈ ਪੂ), ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ੁੰਗਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੇ ਇਸਨ੍ਹੂੰ ਆਪਣੇ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦਾ ਕਾਲ ਇਸ ਦੇ ਹੀ ਕਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਵਸੁਮਿਤਰ

ਸ਼ੁੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜੇ
ਦੇਵਾਭੂਤੀ

**ਦੇਵਾਭੂਤੀ** ਸ਼ੁੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਖਰੀ ਰਾਜਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਭਗਭਦਰ

**ਭਗਭਦਰ** ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੁੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 110 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਉੱਤਰੀ, ਕੇਦਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਸ਼ੁੰਗਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਾਟਲੀਪੁਤਰ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਵਿਖੇ ਦਰਬਾਰ ਲਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੁੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਪਤੰਜਲੀ

**ਪਤੰਜਲੀ** ਯੋਗਸੂਤਰ ਦੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਹਨ ਜੋ ਹਿੰਦੁਆਂ ਦੇ ਛੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ (ਨਿਆਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕ, ਸਾਂਖ, ਯੋਗ, ਮੀਮਾਂਸਾ, ਵੇਦਾਂਤ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਤੰਜਲੀ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਗਰੰਥ ਮਿਲਦੇ ਹਨ: ਯੋਗਸੂਤਰ, ਅਸ਼ਟਧਿਆਯੀ ਉੱਤੇ ਭਾਸ਼ਯ, ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਉੱਤੇ ਗਰੰਥ। ਕੁੱਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਗਰੰਥ ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਲਿਖੇ ; ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ। ਪਤੰਜਲੀ ਨੇ ਪਾਣਿਨੀ ਦੇ ਅਸ਼ਟਧਿਆਯੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਟੀਕਾ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਂਭਾਸ਼ਾਯ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ (ਮਹਾਂ + ਭਾਸ਼ਯ (ਸਮੀਖਿਆ, ਟਿੱਪਣੀ, ਵਿਵੇਚਨਾ, ਆਲੋਚਨਾ))। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਲ ਕੋਈ 200 ਈ ਪੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਮਾਲਵਿਕਾਗਨਿਮਿਤਰਮ

**ਮਾਲਵਿਕਾਗਨਿਮਿਤਰਮ** (ਦੇਵਨਾਗਰੀ: मालविकाग्निमित्रम्, ਭਾਵ ਮਾਲਵਿਕਾ ਅਤੇ ਅਗਨੀਮਿਤਰ) ਕਾਲੀਦਾਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਡਰਾਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮਾਲਵਿਕਾ ਅਤੇ ਵਿਦੀਸ਼ਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਗਨੀਮਿਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੰਜ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਡਰਾਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਾਟ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਿਠਾਸ ਅਤੇ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਰਸ ਨਹੀਂ ਜੋ ਵਿਕਰਮੋਰਵਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਭਿਗਿਆਨਸ਼ਾਕੁੰਤਲਮ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਵਿਦੀਸ਼ਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਗਨੀਮਿਤਰ ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਨਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਭ੍ਰਰਾਜ ਦੀ ਸਕੀ ਭੈਣ ਮਾਲਵਿਕਾ ਇਸ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਥਾ ਹੈ।"

ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੂਤਰਧਾਰ ਤੋਂ ਕਹਾਇਆ ਹੈ -

ਪੁਰਾਣਮਿਤਿਏਵ ਨ ਸਾਧੁ ਸਰਵਂ ਨ ਚਾਪਿ ਕਾਵਿਅਂ ਨਵਮਿਤਿਅਵਦਿਅਮ।

ਸੰਤ: ਪਰੀਕਸ਼ਿਆਨਿਇਤਰਦਭਜੰਤੇ ਮੂਢ: ਪਰਪ੍ਰਤਿਅਇਨੇਇਬੁੱਧਿ: ॥

ਅਰਥਾਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੁਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਵੀਆਂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬੁਰੀਆਂ। ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਪਰੀਖਿਆ ਕਰ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਨਾਟ - ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਧਿਆਏ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਕਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ
ਪਰਾਬੈਂਗਣੀ ਕਿਰਨਾਂ

ਪਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ (ਪਰਾਬੈਂਗਨੀ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬਿਜਲਈ ਚੁੰਬਕੀ ਕਿਰਨਾਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਐਕਸ ਕਿਰਨ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਕਰਮ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਬਿਜਲਈ ਚੁੰਬਕਏ ਲਹਿਰ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵ੍ਰੱਤੀ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਲਾਇਕ ਬੈਂਗਨੀ ਵਰਣ ਨਾਲੋਂ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸੂਰਜ ਵਲੋਂ ਪਾਏ ਗਏ ਵਿਕਿਰਣ ਦਾ ਭਾਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਵਾਕਫ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸੂਰਜੀ ਜਲਨ ਜਾਂ sunburn ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਾਬੈਂਗਨੀ ਵਰਣਕਰਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ, ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਸੰਯੁਕਤ ਹਨ।

ਨਾਮ ਬੈਂਗਨੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਯਾਨੀ ਪਰਾਬੈਂਗਨੀ ਇਸ ਲਈ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਆਵ੍ਰੱਤੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ ਬੈਂਗਨੀ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਆਵ੍ਰੱਤੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਨਾਲ ਹੀ ; ਘੱਟ ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਅਲਟਰਾ ਵਾਇਲੈਟ ਰੇਅਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਖੋਜ
ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਇਸ ਪ੍ਰੇਕਸ਼ਣ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਜੁਙ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਕਿ ਰਜਤ ਨੀਰੇਏ ਲਵਣ (ਸਿਲਵਰ ਕਲੋਰਾਈਡ) ਧੁੱਪ ਪਙੇ ਉੱਤੇ ਕਾਲੇ ਪਙ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 1801 ਵਿੱਚ ਜੋਹੰਨ ਵਿਲਹੈਮ ਰਿਟਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਕਸ਼ਣ ਕੀਤਾ, ਕਿ ਬੈਂਗਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਪਰੇ (ਉੱਤੇ) ਅਪ੍ਰਤਿਅਕਸ਼ ਕਿਰਣਾਂ, ਰਜਤ ਨੀਰੇਏ ਦੇ ਲਵਣ ਵਿੱਚ ਭੀਗੇ ਕਾਗਜ ਨੂੰ ਕਾਲ਼ਾ ਕਰ ਦੇਤੀਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੀ - ਆਕਸਿਡਾਇਜਿੰਗ ਕਿਰਣਾਂ ਕਿਹਾ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਸਾਇਨੀਏਕਰਿਆਵਾਂਉੱਤੇ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਣਕਰਮ ਦੇ ਦੂੱਜੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਊਸ਼ਮ ਕਿਰਨਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸਿਆਣਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਹੋਰ ਵੇਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਲ ਸ਼ਬਦ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਕਿਰਣਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਕਿ ਉਂਨੀਸਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਜਾ ਕੇ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਹੀ ਨਾਮ ਬਦਲੇ ਅਤੇ ਪਰਾਬੈਂਗਨੀਏਵਂ ਅਧੋਰਕਤ ਕਹਲਾਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਾਬੈਂਗਣੀ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ
ਛੇ ਦਰਸ਼ਨ

ਭਾਰਤੀ ਮਨੀਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਉਪਜਾਊ ਮਸਤਸ਼ਕ ਵਲੋਂ ਜਿਸ ਕਰਮ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਕਤੀਮਏ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਰਵਾਹ ਉਦਭੂਤ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੇ ਦੂਰ - ਦੂਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਆਤਮਕ ਕਲਮਸ਼ ਨੂੰ ਧੋਕੇ ਉਂਹੇਂਨੇ ਪਵਿਤਰ, ਨਿੱਤ - ਸ਼ੁੱਧ - ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਵੱਛ ਬਣਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਤੀਤਪਾਵਨੀ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਲੋਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਵੇਸ਼ਕੋਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਮਤਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਪੀਲਾ (ਰੰਗ)

**ਪੀਲਾ** ਰੰਗ ਦਿਖਾਈ ਧੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹਰੇ ਅਤੇ ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੰਗ ਸੋਨੇ, ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਨਿੰਬੂਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ 570-590 nm ਹੈ। ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰੰਗ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ, ਚਮਕ, ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਯੈਲੋ (yellow) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੈਲੋ ਸ਼ਬਦ ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਜਿਓਲੂ (geolu) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰੋਟਿਕ-ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਯੈਲਵੇਜ (gelwez) ਦਾ ਬਿਗੜਿਆ ਰੂਪ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ, ਕਲਾ ਤੇ ਰਿਵਾਜ
### ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ
ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਫ਼ਾ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਲਾਸਕੌਕਸ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘੋੜੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਮਿਲੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 17,300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

### ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ
### 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ
### 20ਵੀਂ ਅਤੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ
## ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਕੁਦਰਤ 'ਚ
### ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਗਿਆਨ (ਆਪਟਿਕਸ) ਵਿੱਚ
ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ 570 ਤੋਂ 590 ਨੈਃ ਮੀਃ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ ਹਰੇ ਅਤੇ ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਉਦੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਟੀਨਾ ਦੇ ਕੋਣ ਸੈੱਲ 'ਤੇ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ ਬਰਾਬਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। 570-590 ਨੈਃ ਮੀਃ ਦੀ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲਾਲ ਅਤੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

#### ਰੰਗੀਨ ਛਾਪੇ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ
ਰੰਗੀਨ ਛਾਪੇ (ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ)) ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰੰਗ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜੈਂਟਾ, ਸੇਆਨ (cyan) ਸਮੇਤ ਤੀਜਾ ਰੰਗ ਪੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਰੰਗੀਨ ਛਾਪਾ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਰੰਗੀਨ ਤਸਵੀਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
#### ਲੇਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ
### ਐਸਟ੍ਰੋਨੌਮੀ
### ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
#### ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ
#### ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ
#### ਕੀੜਿਆਂ ਵਿੱਚ
#### ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ
#### ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ
#### ਹੋਰ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ
## ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ 'ਚ
## ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਤੇ ਬੋਲ-ਚਾਲ 'ਚ
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੰਗ
ਅਸ਼ਟਧਿਆਈ

ਤੋਂ ਪਾਣਿਨੀ ਦੇ ਵਿਆਕਰਣ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ 17ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੀ ਬਰਚ ਸੱਕ ਦੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ]]

**ਅਸ਼ਟਧਿਆਈ** () ਯਾਨੀ ਅੱਠ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਪਾਣਿਨੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਰੰਥ 500 ਈ॰ਪੂ॰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅਧਿਆਏ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਾਦ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਪਾਦ ਵਿੱਚ 38 ਤੋਂ 220 ਤੱਕ ਸੂਤਰ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਸ਼ਟਧਿਆਈ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅਧਿਆਏ, ਬੱਤੀ ਪਾਦ ਅਤੇ ਸਭ ਮਿਲਾਕੇ ਲਗਪਗ 3155 ਸੂਤਰ ਹਨ। ਅਸ਼ਟਧਿਆਯੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਕਾਤਯਾਯਨ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਾਰਤਕ ਗਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਿਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪਤੰਜਲੀ ਦਾ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਵਿਵਰਣਾਤਮਕ ਗਰੰਥ ਮਹਾਂਭਾਸ਼ਾਯ ਹੈ। ਸੰਖ਼ੇਪ ਵਿੱਚ ਸੂਤਰ, ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਸ਼ਾਯ ਤਿੰਨੋਂ ਮਿਲ ਪਾਣਿਨੀ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਤ੍ਰਕਾਰ ਪਾਣਿਨੀ, ਵਾਰਤਿਕਕਾਰ ਕਾਤਯਾਯਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਕਾਰ ਪਤੰਜਲੀ ਤਿੰਨੋਂ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਤ੍ਰੈਮੁਨੀ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਅਸ਼ਟਧਿਆਈ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਅਸ਼ਟਧਿਆਯੀ ਦੇ ਕਰਤਾ ਪਾਣਿਨੀ ਕਦੋਂ ਹੋਏ, ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕਈ ਮਤ ਹਨ। ਭੰਡਾਰਕਰ ਅਤੇ ਗੋਲਡਸਟਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ 7ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਪੂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਮੈਕਡਾਨੇਲ, ਕੀਥ ਆਦਿ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੌਥੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਪੂ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਅਨੁਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਣਿਨੀ ਨੰਦੋਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਾਂ 5ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈ॰ਪੂ॰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਣਿਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਮਾਨ, ਵਿੰਸ਼ਤੀਕ ਅਤੇ ਕਾਰਸ਼ਾਪਣ ਆਦਿ ਜਿਹਨਾਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠੇ ਚਰਚਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣਿਨੀ ਦਾ ਕਾਲ ਇਹੀ ਠੀਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ
ਆਸਨ

; ਅੱਧਾ ਮਤਸੇਂਦਰਾਸਨ; ਪਦਮਾਸਨ; ਨਵਾਸਨ; ਪਿੰਛ ਮਿਊਰਾਸ਼ਨ; ਧਨੁਰਾਸਨ; ਨਟਰਾਜਸਨ; ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਸਨ]]
**ਆਸਨ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: आसन) ਸੁਵਿਧਾਪੂਰਵਕ ਇੱਕ ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਹੋਕੇ ਬੈਠਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਸਨ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ - ਬੈਠਣਾ, ਬੈਠਣ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਬੈਠਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਆਦਿ।

ਪਾਂਤਜਲ ਯੋਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਿਵ੍ਰੱਤ ਅਸ਼ਟਾਂਗਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਦਾ ਸਥਾਨ ਤੀਸਰੀ ਅਤੇ ਗੋਰਕਸ਼ਨਾਥਾਦਿ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਡੰਗਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਹੈ। ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸੁਖ ਲਈ ਇਸ ਕਰਿਆ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਵੱਖਰਾ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ - ਉੱਚ ਸਿਹਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ, ਪ੍ਰਾਣਾਇਆਮਾਦਿ ਉੱਤਰਵਰਤੀ ਸਾਧਨਕਰਮੋਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ, ਸਥਿਰਤਾ, ਸੁਖ ਫਰਜ ਆਦਿ। ਪੰਤਜਲਿ ਨੇ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਇਤਨਸ਼ੈਥਿਲਿਅ ਅਤੇ ਈਸਵਰ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਗਾਉਣ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਸਿੱਧਿ ਬਤਲਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਦਵੰਦਵੋਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਪਰ ਪਤੰਜਲਿ ਨੇ ਆਸਨ ਦੇ ਭੇਤਾਂ ਦਾ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਆੱਖਾਤਾਵਾਂਨੇ ਅਨੇਕ ਭੇਤਾਂ ਦਾ ਚਰਚਾ (ਜਿਵੇਂ - ਪਦਮਾਸਨ, ਭਦਰਾਸਨ ਆਦਿ) ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਆਸਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਧਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ (ਅਹਿਰਬੁਧੰਨਿ, ਵਵੈਸ਼ਣਵ ਵਰਗੀਸੰਹਿਤਾਵਾਂਅਤੇ ਪਾਂਚਰਾਤਰ ਜਿਵੇਂ ਵਵੈਸ਼ਣਵ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹਠਯੋਗਪ੍ਰਦੀਪਿਕਾ, ਘੇਰੰਡਸੰਹਿਤਾ, ਆਦਿ) ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੋਗਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਨ
ਵਿਆਕਰਨ

ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਗ ਪ੍ਰਤਿਅੰਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਿਵੇਚਨ **ਵਿਆਕਰਨ** (ਗਰਾਮਰ) ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਕਰਨ ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਬੋਲਣਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਲਿਖਣਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲਿਖਣ, ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਿਯਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਵੀ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਕਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਗ ਪ੍ਰਤਿਅੰਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਿਵੇਚਨ ਵਿਆਕਰਨ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਪ੍ਰਤਿਅੰਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਿਵੇਚਨ ਸ਼ਰੀਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਣਨ ਭੂਗੋਲ। ਯਾਨੀ ਵਿਆਕਰਨ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਦੇਸ਼ ਵਲੋਂ ਨਹੀਂ ਚਲਾਂਦਾ ਘੁਮਾਉਂਦਾ, ਪ੍ਰਤਿਉਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਕਿਰਿਆਪਦ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਪੜ੍ਹੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਸਭ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਦਾ ਠੀਕ ਮਤਲਬ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਕਰਨ ਇਸ ਪਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰ ਕੇ ਦੱਸੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹਨ - ਚੱਲਦਾ ਅਤੇ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਇਸ ਦੋ ਅਵਿਕਾਰੀmiraculous  ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰ ਕੇ ਦੱਸੇਗਾ ਕਿ (ਚੱਲ ਅ ਤ ਅ ਆ ਉ) ਚੱਲਦਾ ਅਤੇ (ਹ ਅ ਇ ਉ) ਹੈ ਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਚੱਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਰਣ ਸਪਸ਼ਟ ਹਨ ; ਪਰ ਵਿਆਕਰਨ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰੇਗੀ ਕਿ ਚ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅੱਖਰ ਹਨ ਚ ਅਤੇ ਅ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲ ਅਤੇ ਅ। ਹੁਣ ਇਸ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ; ਅੱਖਰ ਹਨ ਇਹ। ਵਿਆਕਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਬਣਾਵੇਗਾ, ਵਿਅੰਜਨ ਅਤੇ ਸ੍ਵਰ। ਚ ਅਤੇ ਲ ਵਿਅੰਜਨ ਹਨ ਅਤੇ ਅ ਸ੍ਵਰ। ਚਿ, ਚੀ ਅਤੇ ਲਿ, ਲੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਰ ਹੈ ਇ ਅਤੇ ਈ, whateverਵਿਅੰਜਨ ਚ ਅਤੇ ਲ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਦੀ ਚੀਜ ਹੈ; ਵਿਅਰਥ ਦਾ ਗੋਰਖ ਧੰਧਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੀ ਵਿਆਕਰਨ ਹੈ।

ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਸ਼ਬਦਾਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਸੰਬੰਧੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਹੈ - ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਚਲਦੇ। ਪਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਕਰਨ ਸ਼ਬਦਪ੍ਰਯੋਗ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਸ਼ਿਖਿਆ ਦਾ ਜਰੀਆ ਹੈ।
ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਚਾਰ ਭੇਦ ਹਨ
1.ਅੱਖਰ ਬੋਧ
2.ਸ਼ਬਦ ਬੋਧ
3.ਵਾਕ ਬੋਧ
4.ਅਰਧ ਬੋਧ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਕਰਨ
ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ

**ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ** ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ – ਸੰਖਿਪਤ ਕਥਨ। ਅਸ਼ਟਧਿਆਯੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਏ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਦ ਦੇ 71ਵੇਂ ਨਿਯਮ ‘ਆਦਿਰੰਤਿਏਨ ਸਹੇਤਾ’ (1 - 1 - 71) ਨਿਯਮ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਢੰਗ ਦਾ ਪਾਣਿਨੀ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਆਦਿਰੰਤਿਏਨ ਸਹੇਤਾ (1 - 1 - 71): (ਆਦਿ:) ਆਦਿ ਵਰਣ (ਅੰਤਿਏਨ ਇਤਾ) ਅਖੀਰ ਇਤ ਵਰਣ (ਸਾਥੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਦਿ ਵਰਣ ਅਤੇ ਇਤਸਞਗਿਅਕ ਅਖੀਰ ਵਰਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਆਏ ਹੋਏ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (collectively) ਬੋਧ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ: ਅਚ = ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ ਨਿਯਮ ‘ਅਇਉਂਨ’ ਦੇ ਆਦਿ ਵਰਣ ‘ਅ’ ਨੂੰ ਚੌਥਾ ਨਿਯਮ ‘ਐਔਚ’ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਰਣ ‘ਚ’ ਵਲੋਂ ਯੋਗ ਕਰਾਉਣ ਉੱਤੇ ਅਚ ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਚ ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ ਆਪਣੇ ਆਦਿ ਅੱਖਰ ‘ਅ’ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਤਸੰਗਿਅਕ ਚ ਦੇ ਪੂਰਵ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਔ ਪਰਿਆੰਤ ਸਾਰੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤ:,

ਅਚ = ਅ ਇ ਉ ॠ ਲ੍ਰੀ ਏ ਐ ਓ ਔ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅੰਜਨ ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ ਦੀ ਸਿੱਧਿ 5ਵੇਂ ਨਿਯਮ ਹਇਵਰਟ ਦੇ ਆਦਿ ਅੱਖਰ ‘ਹ’ ਨੂੰ ਅਖੀਰ 14ਵੇਂ ਨਿਯਮ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅੱਖਰ ਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ (ਅਨੁਬੰਧ) ਵਲੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਲਤ:,

ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅੰਜਨ = ਹ ਯ ਅਤੇ ਰ, ਲ, ਞ ਮ ਙ ਣ ਨਹੀਂ, ਝ ਭ, ਘ ਢ ਧ, ਜ ਬ ਗ ਡ ਦ, ਖ ਫ ਛ ਠ ਥ ਚ ਟ ਤ, ਕ ਪ, ਸ਼ ਸ਼ ਸ, ਹ

ਉੱਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ 14 ਸੂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਖੀਰ ਵਰਣ ਦੀ ਇਤ ਸੰਗਿਆ ਪਾਣਿਨੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਤ - ਇੰਨ ਧਾਤੁ ਵਲੋਂ ਗਮਨਾਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਪੰਨ ਪਦ ਹੈ। ਇਤ ਸੰਗਿਅਕ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਅਨੁਬੰਧ ਬਣਾ ਕੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਅਤ:, ਇਤ ਸੰਗਿਆ ਹੋਣ ਵਲੋਂ ਇਸ ਅਖੀਰ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਵਰਤੋ ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੇਵਲ ਅਨੁਬੰਧ (Bonding) ਹੇਤੁ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਵਿਆਕਰਨੀਏ ਪਰਿਕ੍ਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਇਤ ਸੰਗਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਪਾਣਿਨੀ ਨੇ ਨਿੱਚੇ ਲਿਖੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ:

# ਉਪਦੇਸ਼ੇऽਜਨੁਨਾਸਿਕ ਇਤ: ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਨੁਨਾਸਿਕ ਅਚ (ਆਵਾਜ਼ ਵਰਣ) ਇਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। (ਉਪਦੇਸ਼ -) (ਅਨੁਨਾਸਿਕ – ਮੁਖਨਾਸਿਕਾਵਚਨੋऽਨੁਨਾਸਿਕ:। .ਅਰਥਾਤ ਜਿਹਨਾਂ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਉੱਚਾਰਣ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਨਾਸਿਕਾ ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਅਸ਼ਟਧਿਆਯੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣਿਨੀ ਨੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਅਨੁਨਾਸਿਕਤਾ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹੀ ਅਨੁਨਾਸਿਕ ਮੰਨੇ ਜਾਤਾਂ ਹੈ।) 
# ਹਲੰਤਿਅੰ: ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ (ਅੰਤਿਅੰ) ਅਖੀਰ (ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅੰਜਨ) ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅੰਜਨ = ਵਿਅਞਜਨ ਵਰਣ ਇਤ ਹੋਤੇਂ ਹਨ। 
# ਆਦਿਰਞਿਟੁਡਵ:। 
# ਸ਼: ਪ੍ਰਤਿਅਇਸਿਅ
# ਲਸ਼ਕਵਤੱਧਿਤੇ
# ਚੁਟੂ
ਕੰਨਿਆ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

ਕੰਨਿਆ ਜਾਂ ਵਰਗੋ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Virgo) ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਤੱਕੜੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ। .ਕੰਨਿਆ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਸਬਸੇ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰੇ, ਚਿਤਰਿਆ (ਸਪਾਇਕਾ) ਦੇ ਜਰਿਏ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਦਾ 15ਵਾ ਸਭ ਵਲੋਂ ਚਮਕੀਲਾ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਕੰਨਿਆ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ 15 ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਂਜ ਇਸ ਵਿੱਚ 96 ਗਿਆਤ ਤਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਨ 2010 ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 20 ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਈਦ - ਗਿਰਦ 26 ਗ੍ਰਹਿ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾ ਲਈ ਸਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ। ਸਪਾਇਕਾ ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਸਭ ਵਲੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਸ਼ੁੰਗ ਸਾਮਰਾਜ

**ਸ਼ੁੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼** ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕੀਏ ਵੰਸ਼ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹੇ ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ। ਇਸਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ੧੮੭ ਈ.ਪੂ. ਤੋਂ 75 ਈ.ਪੂ. ਤੱਕ ਯਾਨੀ 112 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੁਸ਼ਯਮਿਤ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕੀਤਾ।

## ਕੁਰਸੀਨਾਮਾ 
ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ- 
* ਪੁਸ਼ਯਮਿਤਰ ਸ਼ੁੰਗ (185 - 149 BCE) 
* ਅਗਨਿਮਿਤਰ (149 - 141 BCE) 
* ਵਸੁਜੇਸ਼ਠ (141 - 131 BCE) 
* ਵਸੁਮਿਤਰ (131 - 124 BCE) 
* ਅੰਧਰਕ (124 - 122 BCE) 
* ਪੁਲਿੰਦਕ (122 - 119 BCE) 
* ਘੋਸ਼ ਸ਼ੁੰਗ
* ਵਜਰਮਿਤਰ
* ਭਗਭਦਰ
* ਦੇਵਭੂਤੀ (83 - 73 BCE)

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਸ਼ਯਮਿਤ ਸ਼ੁੰਗ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਮੌਰੀਆ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਸੈਨਾ ਦਾ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਵਕਤ ਇੰਦਰ ਮੌਰੀਆ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਪੁਸ਼ਯਮਿਤ ਨੇ 36 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤ ਅਗਨਿਮਿਤਰ ਸੱਤਾਸੀਨ ਹੋਇਆ। ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਣ ਦੇ ਬਾਅਦ 140 ਈਸਾਪੂਰਵ ਦੇ ਕੋਲ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤ ਜੇਠਮਿਤਰ (ਜਿਏਸ਼ਠਮਿਤਰ) ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਾ।
ਪੁਸ਼ਯਮਿਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸਣਕਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਘਟਨਾ ਸੀ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਯਵਨਾਂ (ਯੂਨਾਨੀਆਂ) ਦਾ ਹਮਲਾ। ਵਿਆਕਰਨਕਾਰ ਪਤੰਜਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਪੁਸ਼ਯਮਿਤ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ ਨੇ ਇਸ ਹਮਲਾ ਦਾ ਚਰਚਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਾਲਿਦਾਸ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਡਰਾਮਾ ਮਾਲਵਿਕਾਗਨਿਮਿਤਰਮ ਵਿੱਚ ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਯਵਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ

ਦੇ ਬੇਤ ਐਲਫਾ ਕਸਬੇ ਵਲੋਂ ਮਿਲਿਆ ਇੱਕ ੬ਵੀ ਸਦੀ ਦੀ ਯੂਨਾਨੀ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸੜਕ ਦੀ ਇੱਕ ਟਾਇਲ ਜਿਸਪਰ ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ ਬਣਾ ਹੋਇਆ ਹੈ  -  ਹਰ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਨਾ  ਹੈ]]

**ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ** ਉਹ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ ਜੋ ਕਰਾਂਤੀਵ੍ਰੱਤ  ( ਏਕਲਿਪਟਿਕ )  ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹੈ ,  ਯਾਨੀ ਉਸ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਖਗੋਲੀ ਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ।  ਜੋਤੀਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਸਤਾ ਨੂੰ ਬਾਰਾਹ ਬਰਾਬਰ  ਦੇ ਹਿੱਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।  ਹਰ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਉਸ ਮਹੀਨਾ ਵਿੱਚ  ( ਰੋਜ ਦੁਪਹਿਰ  ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਵਜੇ )  ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।  ਹਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਇਸ ਬਾਰਾਹੋਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਬੈਬਿਲੋਨਿਆਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ ਨੂੰ ੧੬ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ।  ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਦੈਨਿਕ ਰਫ਼ਤਾਰ  ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੀਨੀਆਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ ਨੂੰ ੨੮ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਕਤ ਕੀਤਾ ।  ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਪਥ ੨੭ ਨਛੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਕਤ ਹੈ ।  ਇਹ ਜਾਨਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਪਰੋਕਤ ਸਭ ਵਿਭਾਜਨ ਚਾਂਦਰ ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ  ਦੇ ਹਨ ।

## ੧੨ ਰਾਸ਼ਿਆਂ
ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਬਾਰਾਹ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਹਨ ,  ਜੋ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਹਨ  - 
#	ਮੇਸ਼	(ਏਰੀਜ	Aries)  
#	ਵ੍ਰਸ਼	(ਟੌਰਸ	Taurus)    	
#	ਮਿਥੁਨ (ਜਮਿਨਾਇ	Gemini)    
#		ਕਰਕ	(ਕੈਂਸਰ	Cancer)    
#			ਸਿੰਘ	(ਲੀਓ	Leo)   
#		ਕੰਨਿਆ	(ਵਰਗਾਂ	Virgo)   
#		ਤੱਕੜੀ	(ਲਿਬਰਾ	Libra)  
#		ਵ੍ਰਸਚਿਕ	(ਸਕੋਰਪਯੋ	Scorpio)   
#			ਧਨੁ	(ਸੈਜੀਟੇਰਿਅਸ	Sagittarius)    
#			ਮਕਰ	(ਕੈਪ੍ਰਿਕਾਰਨ	Capricorn)    
#		ਕੁੰਭ	(ਅਕਵੇਰਿਅਸ	Aquarius)    
#			ਮੀਨ	(ਪਾਇਸੀਜ	Pisces)
ਭਦਾਵਰੀ ਜੋਤੀਸ਼

ਏਸ਼ਿਆ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਆਗਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਬਨੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ . ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਆਖਰੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਸੀ ਤਹਸੀਲ ਬਾਂਹ ਭਦਾਵਰ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ . ਇਸ ਤਹਸੀਲ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਇਟਾਵਾ, ਆਗਰਾ ਅਤੇ ਭਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਕੋਰਥ ਪਿੰਡ ਹੈ . ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਡਤ ਜਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਪਾਂਧਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜੋਤੀਸ਼ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਭਵਿੱਖ ਬਾਣੀ ਕਦੇ ਝੂਠੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਜਨਮ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਤ ਆਉਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੱਸਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਹੈ, ਮਗਰ ਉਹ ਜਦੋਂ ਮਰੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਕੇਸ਼ ਨੇ ਜੋ ਪ੍ਰਤਾਪਪੁਰਾ ਬਾਂਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ . ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਜੋਤੀਸ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਪੰਡਤ ਬਾਬੂਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਦੇ ਏਰਿਆ ਦੀ ਪਰੋਹਿਤਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਗਈ।
ਭਰਨੀ

ਇਹ ਇੱਕ ਨਛੱਤਰ ਹੈ। ਨਛੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕੜੀ ਵਿੱਚ **ਭਰਨੀ** ਨੂੰ ਦੂਸਰਾ ਨਛੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਛੱਤਰ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਸ਼ੁਕਰ ਗ੍ਰਹਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਭਰਨੀ ਨਛੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਸੁਖ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਐਸੋ ਆਰਾਮ ਲੋਚਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਭੋਗ ਵਿਲਾਸ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸਰਵੋਪਰਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਤਰੰਗਿਤ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਵਿਪਰੀਤ ਲਿੰਗ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਖਿੱਚ ਅਤੇ ਲਗਾਉ ਰੱਖਦੇ ਹੈ। 
ਭਰਨੀ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਜਾਤਕ ਉਰਜਾ ਵਲੋਂ ਪਰਿਪੂਰਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਕਰਸ਼ਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ, ਚਿਤਰਕਲਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦ੍ਰੜ ਨਿਸ਼ਚਈ ਅਤੇ ਸਾਹਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਜਾਤਕ ਜੋ ਵੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਠਾਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਦਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਵਲੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਫਿਰ ਜੇਕਰ ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬੰਨ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਲੋਂ ਸੁਲਝਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਵਿਰੋਧੀ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਗੱਲਾਂ ਵਲੋਂ ਨਹੀਂ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਤੁਰਾਈ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਲੋਂ ਹਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਭਰਨੀ ਨਛੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਵਿਲਾਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਵਿਲਾਸਿਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਣ ਲਈ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਯਾਸਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਨਵੀਂਵਸਤੁਵਾਂਖਰੀਦਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਫ਼ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਕਵੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਵਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਲੋਂ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਦਾ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝਕੇ ਰਹਿਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਆਜਾਦ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਾਤਮਕ ਦ੍ਰਸ਼ਟਿਕੋਣ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਦਿਖਾਵਾ ਅਤੇ ਪਖੰਡ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੋਸਤਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਫਾਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨੂੰ ਦਲੀਲ਼ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਤੌਲਤੇ ਹਨ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਸਮਾਲੋਚਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੁਣਵੰਤੀ ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਾਨ ਮਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਠਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

be-x-old:Бхарані (каляндар Бхарація)
ਮਿਥੁਨ

ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ ਦੀ ਇਹ ਤੀਜੀ ਰਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਜਵਾਨ ਦੰਪਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਦੋ - ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ ਰਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ ਦੇ 60 ਅੰਸ਼ ਵਲੋਂ 90 ਅੰਸ਼ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮਿਥੁਨ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬੁੱਧ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਰੇਸ਼ਕਾਣੋਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਬੁੱਧ-ਬੁੱਧ, ਬੁੱਧ-ਸ਼ੁਕਰ, ਅਤੇ ਬੁੱਧ-ਸ਼ਨੀ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਸਿਰਾ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਅੰਤਮ ਦੋ ਪੜਾਅ, ਆਦਰਾ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਚਾਰ ਪੜਾਅ, ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਸੁ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਅ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਦਿਆ
ਵ੍ਰਸ਼

ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ ਦੀ ਇਹ ਦੂਜੀ ਰਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਇਸ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ’ਬੈਲ’ ਹੈ, ਬੈਲ ਸੁਭਾਅ ਵਲੋਂ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਪਾਰਿਸ਼ਰਮੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਵੀਰਿਆਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਧਾਰਣਤ: ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕ੍ਰੋਧ ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਉਗਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ . ਇਹ ਸੁਭਾਅ ਵॄਸ਼ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਜਾਤਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵॄਸ਼ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ ਦੇ 30 ਅੰਸ਼ ਵਲੋਂ 60 ਅੰਸ਼ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਕਾ ਸਵਾਮੀ ਸ਼ੁਕਰ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ . ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਕਾਣੋਂ ਵਿੱਚ ਉਨਕੇ ਸਵਾਮੀ ’ਸ਼ੁਕਰ - ਸ਼ੁਕਰ”, ਸ਼ੁਕਰ - ਬੁੱਧ’, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰ - ਸ਼ਨੀ, ਹਨ . ਇਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਕॄੱਤੀਕਾ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਅ, ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਪੜਾਅ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਸਿਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਪੜਾਅ ਆਉਂਦੇ ਹਨ . ਇਸ ਚਰਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਕ੍ਰਿਤਿੱਕਾ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸੂਰਜ - ਸ਼ਨੀ, ਤॄਤੀਏ ਪੜਾਅ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਚੰਦਰਮਾ - ਸ਼ਨੀ, ਚੌਥਾ ਪੜਾਅ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸੂਰਜ - ਗੁਰੂ, ਹੈ . ਰੋਹਿਣੀ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਚੰਦਰਮਾ - ਮੰਗਲ, ਦੂੱਜੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਚੰਦਰਮਾ - ਸ਼ੁਕਰ, ਤੀਸਰੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਚੰਦਰਮਾ - ਬੁੱਧ, ਚੌਥੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਚੰਦਰਮਾ - ਚੰਦਰਮਾ, ਹੈ . ਮ੍ਰਿਗਸਿਰ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਮੰਗਲ - ਸੂਰਜ, ਅਤੇ ਦੂੱਜੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਮੰਗਲ - ਬੁੱਧ ਹੈ . ੱਚੰ,, ਚਹਗਫੰਮਕ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਦਿਆ
ਕਰਕ

ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ ਦੀ ਇਹ ਚੌਥੀ ਰਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਲ ਤ੍ਰਿਕੋਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕੇਕੜਾ ਹੈ, ਇਹ ਚਰ ਰਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਚੱਕਰ 90 ਤੋਂ 120 ਅੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਚੰਦਰਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਰੇਸ਼ਕਾਣਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਚੰਦਰਮਾ, ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਪੁਨਰਵਸੁ ਨਛੱਤਰ ਦਾ ਅਖੀਰ ਪੜਾਅ, ਪੁਸ਼ਯ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਸ਼ਲੇਸ਼ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪੜਾਅ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਦਿਆ
ਤੱਕੜੀ (ਰਾਸ਼ੀ)

ਇੱਕ ਰਾਸ਼ੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਦਿਆ
ਵ੍ਰਸਚਿਕ

**ਵ੍ਰਸਚਿਕ** ਇੱਕ ਰਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਸਮਾਂ 23 ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ 22 ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਦਿਆ
ਕੰਨਿਆ

ਇਹ ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਰਾਸ਼ੀ ਹੈ. ਇਸ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਬੱਲੀ ਲਈ ਖੜੀ ਕੰਨਿਆ ਹੈ. ਇਸ ਬੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਿੱਤਰਾ (Spica) ਨਛੱਤਰਦਾ ਤਾਰਾ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ ਦੇ 150 ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ 180 ਅੰਸ਼ ਤੱਕ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਉੱਤਰਾ ਫਾਲਗੁਨੀ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਦੂਜੇ, ਤੀਸਰੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਪੜਾਅ, ਹਸਤ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਚਾਰ ਪੜਾਅ  ਚਿੱਤਰਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਪੜਾਅ ਆਉਂਦੇ ਹਨ .

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਦਿਆ
ਯੋਗਸੂਤਰ

ਬੁੱਤ (ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ ਜਾਂ ਸ਼ੇਸ਼ ਦਾ ਅਵਤਾਰ)]]
**ਯੋਗਸੂਤਰ**, ਯੋਗ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਮੂਲ ਗਰੰਥ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਛੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਚਨਾ 400 ਈਸਵੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਲੇਖਕ ਪਤੰਜਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੋਗ ਸੂਤਰ ਪਤੰਜਲੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਤ ਸਨ ਅਤੇ ਪਤੰਜਲੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਯੋਗ ਸੂਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ। ਛਟ ਆਸਤਿਕ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਦੀ ਨਾਨਾ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਥਾਂ, ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। 

ਚਿੱਤਵ੍ਰੱਤੀ ਨਿਰੋਧ ਨੂੰ ਯੋਗ ਮੰਨ ਕੇ ਜਮਰਾਜ, ਨਿਯਮ, ਆਸਨ ਆਦਿ ਯੋਗ ਦਾ ਮੂਲ ਸਿੱਧਾਂਤ ਮੌਜੂਦ ਮਿਥੇ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਠਯੋਗ, ਰਾਜਯੋਗ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਯੋਗ - ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਮੌਲਕ ਇੱਥੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਭਾਸ਼ਯ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਆਸਨ, ਪ੍ਰਣਾਯਾਮ, ਸਮਾਧੀ ਆਦਿ ਵਿਵੇਚਨਾ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਜਾਦ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ
ਆਯੁਰਵੇਦ

**ਆਯੁਰਵੇਦ** ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਯੂਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਕੁਝ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਅਸਰਦਾਰ ਇਲਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂ ਵਾਲੇ ਤਰੀਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੀ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਸੂਡੋ-ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਯੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋਸਾਈਂਸ ਜਾਂ ਟ੍ਰਾਂਸ-ਸਾਇੰਸ ਸਿਸਟਮ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ 2008 ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ 21% ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੁਆਰਾ ਯੂਐਸ ਵਿੱਚ ਵੇਚੇ ਗਏ ਭਾਰਤੀ-ਨਿਰਮਿਤ ਪੇਟੈਂਟ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪੱਧਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲੀਡ, ਪਾਰਾ, ਅਤੇ ਆਰਸੈਨਿਕ ਸ਼ਾਮਲ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਧਾਤੂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਣਜਾਣ ਹਨ।
 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਯੁਰਵੇਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਲਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਵਾਈਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਆ ਵਿਗਿਆਨ
ਯੋਗ ਦਰਸ਼ਨ

**ਯੋਗਦਰਸ਼ਨ** ਛੇ ਆਸਤਕ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰ ਪਤੰਜਲੀ ਮੁਨੀ ਹੈ।

ਕੁਦਰਤ, ਪੁਰਖ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਬ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਤਮਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਿਵਹਾਰਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਰੂਪ ਯੋਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਪਤੰਜਲੀ ਮੁਨੀ ਦੇ ਯੋਗਸੂਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯੋਗਸੂਤਰਾਂਦੀ ਸਰਵੋੱਤਮ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਆਸ ਮੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਤੀ ਵਿਆਸਭਾਸ਼ਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ (ਚਿੱਤ) ਦੀਆਂ ਬਿਰਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਅੰਤਰਣ ਰੱਖਕੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਿਮ ਲਕਸ਼ ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ
ਮਕਰ

**ਮਕਰ** ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਾ, ਜੀ, ਜੂ, ਜੇ, ਜੋ, ਖਾ, ਗਾ, ਗੀ, ਅੱਖਰ ਆਉਂਦੇ ਹੈ | ਇਸ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲ ਉੱਚ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸ਼ਨੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਹੈ | ਕਾਲ ਪੁਰਖ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਰਾਸ਼ੀ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਜੰਘਾ ਨੂੰ ਸੂਚਤसौभाग्य ਕਰਦੀ ਹੈ | ਮਕਰ ਰਸ਼ਿ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨੀਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਉਹ ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਮਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ |
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਦਿਆ
ਸਿੰਘ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

**ਸਿੰਘ** ਜਾਂ **ਲਿਓ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Leo) ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਰਾਸ਼ੀਚਕਰ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਧੁੰਦਲਾ- ਜਿਹਾ ਕਰਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਕੰਨਿਆ ਤਾਰਾਮੰਡਲ।

ਸਿੰਘ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ 15 ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਂਜ ਇਸ ਵਿੱਚ 92 ਗਿਆਤ ਤਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਨ 2010 ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 11 ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਗ੍ਰਹਿ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾ ਲਏ ਸਨ। ਮਘ ਉਰਫ ਰਗਿਉਲਸ (α Leonis) ਅਤੇ ਉਤਰ ਫਾਲਗੁਨੀ ਉਰਫ ਦਨਅਬੋਲਾ (β Leonis) ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਵੱਡੇ ਤਾਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੱਸੀਏ ਵਸਤੂਆਂ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਕੁੰਭਾ

ਇੱਕ **ਕੁੰਭਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **kumbha;** ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: कुम्भ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਕੁੰਭੜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ *ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਿੰਦੂ, ਜੈਨ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਕੁੰਭ ਗਰਭ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੀਵਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਉਤਪਤੀ 
ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਹਿਲਾ ਕੁੰਭ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਹਿਲਾ *ਕੁੰਭ* "ਘੁਮਿਆਰ" ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਿੱਥ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਘੜਾ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਨ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕਈ ਹਵਾਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦੰਤਕਥਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕੁੰਭ ਜਾਂ ਕਲਸ਼ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਨਮੂਨੇ, ਕਈ ਵਾਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਮਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
 ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕੱਚਾ ਕੁੰਭ : ਮਈ 2010]]
ਹਿੰਦੂ ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕੁੰਭ ਦਾ ਅਰਥ ਕੁੰਭ ਰਾਸ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ 2 ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗ੍ਰਹਿ (ਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਰਾਹੂ) ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁੰਭ ਨੂੰ ਕੁੰਭ ਮੇਲੇ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਗ੍ਰਹਿ ਕੁੰਭ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਭਰਾ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕੁੰਭ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ੇ ਆਖਰੀ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਖਰੀ ਨਾਮ ਕੁੰਭਾ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਯੇਰੂਕਲਾ ਨਾਮਕ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਪਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕੁੰਭ ਰਾਸ਼ੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਕੁੰਭ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਮ
* ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ
* ਕਲਾਸ਼ਾ
* ਮਟਕੀ (ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘੜਾ)
* ਬੰਪਾ, ਇੱਕ ਤਿੱਬਤੀ ਬੋਧੀ ਘੜਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਕਰਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

**ਕਰਕ** ਜਾਂ **ਕੈਂਸਰ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Cancer) ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਰਾਸ਼ੀਚਕਰ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਕਾਫ਼ੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਤਾਰੇ ਧੁੰਧਲੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੀ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਕੇਂਕੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮਿਥੁਨ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਤਾਰਾਮੰਡਲ।

ਵ੍ਰਸ਼ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਂਜ ਇਸ ਵਿੱਚ 76 ਗਿਆਤ ਤਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਨ 2010 ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਘਰ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾ ਲਈ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ 55 ਕੈਂਕਰਾਈ ਨਾਮ ਦਾ ਤਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ 4 ਗੈਸ ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੂਮੀਏ ਘਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਭੂਮੀਏ ਘਰ ਦੀ 55 ਕੈਂਕਰਾਈ ਦੇ ਵਾਸਯੋਗਿਅ ਖੇਤਰ‎ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਤੱਕੜੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

ਤੱਕੜੀ ਜਾਂ ਲਿਬਰਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Libra) ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਰਾਸ਼ੀਚਕਰ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਤਰਾਜ਼ੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਕਾਫ਼ੀ ਧੁਂਧਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਤਾਰੇ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਰੋਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਗਲੀਜ 581 ਤਾਰੇ ਦਾ ਆਪਣਾ 6 ਗਰਹੋਂ ਵਾਲਾ ਗਰਹੀਏ ਮੰਡਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਉਸ ਤਾਰੇ ਦੇ ਵਾਸਯੋਗਿਅ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਚਿਤਰਾ

**ਚਿਤਰਾ** ਜਾਂ ਸਪਾਇਕਾ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਅਲਫਾ ਵਰਜਿਨਿਸ (α Virginis ਜਾਂ α Vir) ਹੈ, ਕੰਨਿਆ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਸਭ ਵਲੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਦ੍ਹਰਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 260 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ `ਤੇ ਹਨ। ਚਿਤਰਾ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਵਿਤਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਤਾਰੇ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਾਰਾ ਇੱਕ ਨੀਲਾ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਤਾਰਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰੇ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੀ ਚੇਤਰ ਮਹੀਨਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ

right|frameless|ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਿਬਨ ਬਾਰ**ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ** (ਉਰਦੂ: نشانِ پاکستان, ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ 'ਗ੍ਰੈਂਡ ਕਰਾਸ ਆਫ਼ ਦ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ') ਇਸਲਾਮੀ ਗਣਰਾਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ "ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ"। ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਹੈਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਫੌਜੀ ਬਹਾਦਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। 19 ਮਾਰਚ 1975 ਨੂੰ ਸਜਾਵਟ ਐਕਟ, 1975 ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਦਰਜੇ ਜਾਂ ਰੁਤਬੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ਕਤੀ (ਫ਼ਿਲਮ)

**ਸ਼ਕਤੀ** ੧੯੮੨ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ।
ਓਮ ਪੁਰੀ

**ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰੀ** (ਹਿੰਦੀ: ओम पुरी, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Om Puri) (ਜਨਮ: 18 ਅਕਤੂਬਰ 1950 - 6 ਜਨਵਰੀ 2017) ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸਨ। ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ, ਮਰਾਠੀ ਆਦਿ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 200 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ 
ਓਮ ਪੁਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਅਕਤੂਬਰ, 1950 ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪੁਰੀ ਨੇ ਪੂਨੇ ਦੇ *ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ*  ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ *ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਟਕ ਸਕੂਲ* ਨਾਲ ਵੀ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਏ ਸਨ।
## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਓਮ ਪੁਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੀਮਾ ਕਪੂਰ ਨਾਲ 1991 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਵੀ ਉਸੇ ਹੀ ਸਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੁਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ 1993 ਵਿੱਚ ਨੰਦਿਤਾ ਪੁਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਓਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ 'ਇਸ਼ਾਨ' ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫ਼ਰ 
1976 ਵਿੱਚ ਪੁਰੀ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ *ਘਾਸੀਰਾਮ ਕੋਤਵਾਲ* ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 200 ਦੇ ਕਰੀਬ ਫਿਲਮਾਂ, ਟੀ.ਵੀ ਲੜੀਵਾਰ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ *ਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਜੋਏ*, *ਦ ਪੇਰੋਲ ਆਫ਼ੀਸਰ*, *ਹੈਪੀ ਕਿਸ਼ਤੀ*, *ਦ ਜੌ ਕੀਪਰ*, *ਘੋਸਟ ਐਂਡ ਡਾਰਕਨਜ਼* ਅਤੇ *ਗਾਂਧੀ* ਵਗ਼ੈਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ *ਈਸਟ ਇਜ ਈਸਟ*, *ਵਾਈਟ ਟੀਥ*, ਅਤੇ *ਕਨੱਟਰ ਬਰੀ ਟੇਲ*, ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟੀ.ਵੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮਾਂ
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*
*Veteran actor Om Puri passes away, Bollywood mourns his demise – *The Times of India*, 6 January 2017.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
1965

**1965** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 7 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਬੰਬਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
* 27 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash;ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਭੂਮੀਗਤ ਪਰਮਾਣੂੰ ਪਰਖ ਕੀਤਾ।
* 4 ਮਾਰਚ &ndash; ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਡੇਵਿਡ ਐਟਨਬੌਰੋ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਦਾ ਕੰਟਰੋਲਰ ਬਣਿਆ।
* 27 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿਗਰਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੰਬਾਕੂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ‌**ਇਹ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ।** ਚਿਤਾਵਨੀ ਲਿਖੀ ਜਾਏ, ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* 3 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਚਰਚਾਂ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਾਸਲ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੀ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਬੰਬਾਰੀ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ।

## ਜਨਮ
* 5 ਮਾਰਚ &ndash; ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ।
* 2 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਸ਼ਾਹਰੁਖ਼ ਖ਼ਾਨ।

## ਮਰਨ 
* 24 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਿੰਸਟਨ ਚਰਚਿਲ ਦੀ ਮੌਤ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1958

**1958** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1950 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 16 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ੀਦੇਲ ਕਾਸਤਰੋ ਨੇ ਬਾਤਿਸਤਾ ਨੂੰ ਗੱਦੀਉਂ ਲਾਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰੀਮੀਅਰ ਐਲਾਨਿਆ।
* 22 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਤੈਰਾਕ ਜਾਨ ਕਾਰਨੇਡਸ ਨੇ 2 ਦਿਨਾਂ 'ਚ 6 ਵਿਸ਼ਵਕੀਰਤੀਮਾਨ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ।
* 22 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਸੀਰੀਆ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਰਿਪਲਬਿਕ ਬਣਾਇਆ।
* 28 ਫ਼ਰਵਰੀ&ndash; ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਆਊਟ ਹੋਣ 'ਤੇ 504 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਪਾਰੀ ਬੰਦ ਕੀਤੀ।
* 27 ਮਾਰਚ &ndash; ਨਿਕੀਤਾ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਸੋਵੀਅਤ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਮਨਿਸਟਰਜ਼ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਿਆ।
* 13 ਮਈ &ndash; ਵੈਨੇਜ਼ੁਐਲਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ ਦੀ ਲਿਮੋਜ਼ੀਨ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੱਥਰ ਮਾਰੇ।
* 16 ਜੂਨ &ndash; ਰੂਸ ਨੇ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇਮਰੇ ਨਾਗੀ ਨੂੰ ਗ਼ਦਾਰੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾ ਕੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿਤੀ। ਉਹ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1956 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸੀ ਤੇ 1958 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਚਲਾਈ ਸੀ।
* 16 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਲਾਲਪੁਰਾ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਚੋਣ 'ਚ ਹਰਾਇਆ।
* 21 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਚਾਰਲਸ-ਡੀ-ਗਾਲ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਿਆ।

## ਜਨਮ
* 22 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1956

**1956** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1950 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 21 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ।
* 16 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੇ ਸਜ਼ਾ-ਇ-ਮੌਤ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ।
* 27 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਮਿਸਰ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
* 27 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash;ਐਲਵਿਸ ਪਾਰਸਲੀ (ਕਿੰਗ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ 'ਹਾਰਟਬਰੇਕ ਹੋਟਲ' ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।
* 29 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਇਸਲਾਮਿਕ ਰੀਪਬਲਿਕ' ਬਣਿਆ।
* 4 ਮਈ &ndash; ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਟੋਕੀਓ'ਚ ਪਹਿਲੇ ਜੂਡੋ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਹੋਇਆ।
* 23 ਜੂਨ &ndash; ਜਮਾਲ ਅਬਦਲ ਨਾਸਿਰ ਮਿਸਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਿਆ।
* 30 ਜੁਲਾਈ &ndash;**ਅਸੀ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰਖਦੇ ਹਾਂ** ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕੌਮੀ ਮਾਟੋ (ਨਾਹਰੇ) ਵਜੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਅਤੇ ਨੋਟਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* 31 ਅਕਤੂਬਰ &ndash; ਰੀਅਰ ਐਡਮਿਰਲ ਜੀ.ਜੇ. ਡੁਫ਼ਕ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਉੱਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਉਤਾਰਨ ਤੇ ਉਥੇ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਆਦਮੀ ਬਣਿਆ|
* 1 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪੈਪਸੂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
* 4 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਰੂਸ ਨੇ ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਰੁਧ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਸਤੇ ਫ਼ੌਜ ਭੇਜ ਦਿਤੀ।
* 14 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਰੂਸ ਨੇ ਹੰਗਰੀ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬ ਫ਼ੌਜਾਂ ਭੇਜ ਕੇ ਦਬਾ ਦਿਤਾ।
* 24 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਹੋਇਆ।
* 6 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਡਾ. ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰਦੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋਈ
* 12 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ 50 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਦਾ ਦਾਨ ਦਿਤਾ।
* 12 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਨੇ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਹੰਗਰੀ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਮ ਕੱਢਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ।
* 18 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਜਾਪਾਨ ਨੂੰ ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।

## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਰਾਮ ਔਰ ਸ਼ਿਆਮ

ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ

**ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ** (11 ਦਸੰਬਰ 1922 - 7 ਜੁਲਾਈ 2021) ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਸੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਟਰੈਜਡੀ ਕਿੰਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸਰਬ-ਉੱਚ ਸਨਮਾਨ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਰਬ-ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸੁਫ ਖ਼ਾਨ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਵਰ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮੁੰਬਈ ਆ ਵਸੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕਰ ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਛਾਣ ਮਿਲੇ।

1933 ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸਾਇਰਾ ਬਾਨੋ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਉਮਰ 44 ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਰਾ ਬਾਨੋ ਦੀ 22ਸੀ। 19੮੦ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਲਈ ਆਸਮਾਂ ਨਾਲ਼ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 2000 ਤੋਂ ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

## ਸਨਮਾਨ
1980 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਸ਼ੇਰੀਫ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। 1994ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1998 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਰਵ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਜਵਾਰ ਜਵਾਰਭਾਟਾ ਸੀ, ਜੋ 1944 ਵਿੱਚ ਆਈ। 1949 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਫਿਲਮ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਵਾਈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਦਿਦਾਰ (1951) ਅਤੇ ਦੇਵਦਾਸ (1955) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਕਨੀਏ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਟਰੇਜੀਡੀ ਕਿੰਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (1960) ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿੱਟੀ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਰੰਗੀਨ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1961 ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ - ਜਮਨਾ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਸੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

1970, 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਘੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਿਲਮਾਂਸੀ: ਵਿਧਾਤਾ (1982), ਦੁਨੀਆ (1984), ਕਰਮਾ (1986), ਇੱਜਤਦਾਰ (1990) ਅਤੇ ਸੌਦਾਗਰ (1991)। 1998 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਫਿਲਮ ਕਿਲਾ ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਸੀ।

ਉਸ ਨੇ ਰਮੇਸ਼ ਸਿੱਪੀ ਦੀ ਫਿਲਮ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਇਨਾਮ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।

## ਇਨਾਮ
#### ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਇਨਾਮ
* 1983 - ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ - ਸ਼ਕਤੀ
* 1968 - ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ - ਰਾਮ ਔਰ ਸ਼ਿਆਮ
* 1965 - ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ - ਲੀਡਰ
* 1961 - ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ - ਕੋਹਿਨੂਰ 
* 1958 - ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ - ਨਯਾ ਦੌਰ
* 1957 - ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ - ਦੇਵਦਾਸ
* 1956 - ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ - ਆਜਾਦ
* 1954 - ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ - ਦਾਗ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ
ਕੋਹਿਨੂਰ (1960 ਫ਼ਿਲਮ)

ਕੋਹਿਨੂਰ 1960 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਲੀਡਰ (1964)

ਲੀਡਰ 1964 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਰਾਮ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸਸ਼ਧਰ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਕੀਤ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ । ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ, ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਅਤੇ ਜਯੰਤ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਨੌਸ਼ਾਦ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ,ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ, ਇਹ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਗੀਤ "ਅਪਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕੋ ਹਮ ਹਰਗਿਜ਼ ਮਿਟਾ ਸਕਤੇ ਨਹੀਂ" ਅਤੇ "ਮੁਝੇ ਦੁਨੀਆ ਵਾਲੋਂ ਸ਼ਰਾਬੀ ਨਾ ਸਮਝੋ" ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਕਿੱਸਾ 
ਵਿਜੇ ਖੰਨਾ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ-ਕਮ-ਟੈਬਲਾਇਡ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੁਨੀਤਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਜੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਜੋੜਾ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ-ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਗਠਜੋਡੜ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਅਦਾਕਾਰ 
* ਵਿਜੇ ਖੰਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ
* ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੁਨੀਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਖੰਨਾ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ੀਰ ਹੁਸੈਨ
* ਲੀਲਾ ਮਿਸ਼ਰਾ-ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਖੰਨਾ
* ਆਚਾਰੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀਲਾਲ
* ਹੀਰਾਲਾਲ ਕਰਗਾਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵੱਜੋਂ
* ਡੀ. ਕੇ. ਸਪਰੂ ਸ਼ਾਹਗਡੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ
* ਦੀਵਾਨ ਮਹੇਂਦਰਨਾਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਯੰਤ

## ਸੰਗੀਤ 
ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਨੌਸ਼ਾਦ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗੀਤ ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ 8 ਗਾਣੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ। ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਐਲਬਮ ਨੂੰ 2004 ਵਿੱਚ ਸਾਰੇਗਾਮਾ ਰਾਹੀਂ ਡਿਜੀਟਲ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਗਾਏ ਗਏ ਦੋ ਗੀਤਾਂ 'ਆਜ ਹੈ ਪਿਆਰ ਕਾ ਫੈਸਲ' ਅਤੇ 'ਦੈਯਾ ਰੇ ਦੈਆ' ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਵਾਰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਆਲਾਪ ਕੀਤੇ ਹਨ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ 
* ਬੈਸਟ ਐਕਟਰ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1960 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਆਜ਼ਾਦ (1955 ਫ਼ਿਲਮ)

ਆਜਾਦ 1955 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ।

## ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ 
ਸੰਗੀਤ ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗੀਤ ਰਾਜੇਂਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਲੇਖਕ, ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਰਾਜੇਸ਼ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨੌਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਜੂ ਭਾਰਤਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾਇਡੂ ਨੇ ਨੌਸ਼ਾਦ ਨੂੰ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 10 ਧੁਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦਾ "ਬਕਾਇਆ ਭੁਗਤਾਨ" ਮਿਲੇਗਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1955 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਦੇਵਦਾਸ (ਗੁੰਝਲ-ਖੋਲ੍ਹ)

**ਦੇਵਦਾਸ** ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ 1917 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣੀਆਂ।

**ਦੇਵਦਾਸ** ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:

* *ਦੇਵਦਾਸ* (ਨਾਵਲ)
* *ਦੇਵਦਾਸ* (1928 ਫ਼ਿਲਮ), ਦੇਵਦਾਸ ਉੱਤੇ ਬਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ
* *ਦੇਵਦਾਸ* (1935 ਫ਼ਿਲਮ), ਪੀ.ਸੀ. ਬਰੂਆ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲ਼ੀ
* *ਦੇਵਦਾਸ* (1936 ਫ਼ਿਲਮ), ਪੀ.ਸੀ. ਬਰੂਆ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕੇ.ਐੱਲ. ਸਹਿਗਲ ਅਤੇ ਜਮਨਾ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲ਼ੀ
* *ਦੇਵਦਾਸ* (1953 ਫ਼ਿਲਮ), ਵੇਦਾਂਤਮ ਰਾਘਵਈਆ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਰਾਵ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲ਼ੀ
* *ਦੇਵਦਾਸ* (1955 ਫ਼ਿਲਮ), ਵਿਮਲ ਰਾਏ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸੁਚਿਤਰਾ ਸੇਨ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲ਼ੀ
* *ਦੇਵਦਾਸ* (2002 ਫ਼ਿਲਮ), ਸੰਜੈ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖ਼ਾਨ, ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਅਤੇ ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲ਼ੀ
1

**1** (**ਇੱਕ**) ਇੱਕ ਸੰਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਜਾਂ ਇਕੋ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। 1 ਇੱਕ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਅੰਕ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਮਾਪ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਇਕਾਈ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਖੰਡ, 1 ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਖੰਡ ਹੈ। ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ੀਰੋ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨੈਗੇਟਿਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1 ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪੂਰਨ ਅੰਕ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਅਨੰਤ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ 2, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੋਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ 1 ਦੂਜੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਖਿਆ ਹੈ, 0 ਤੋਂ ਬਾਅਦ।

1 ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗਣਿਤਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇੱਕ ਗੁਣਾਤਮਕ ਪਛਾਣ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਕਿ 1 ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਖਿਆ ਇੱਕੋ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੇਕਰ 1 ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੱਢੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਨਤ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਗੁਣਾਤਮਕ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਅਕਸਰ 1 ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕੋਈ ਸੰਖਿਆ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। 1 ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ ਅਭਾਜ ਸੰਖਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 1 ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੰਭਵ ਅੰਤਰ ਹੈ।

ਸੰਖਿਆ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਗਣਿਤਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਖੇਡਾਂ ਤੱਕ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ, ਮੋਹਰੀ, ਜਾਂ ਚੋਟੀ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*−1
*+1 (ਗੁੰਝਲ-ਖੋਲ੍ਹ)
*ਇੱਕ (ਸ਼ਬਦ)

## ਹਵਾਲੇ
## ਸਰੋਤ
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*.
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਕ
ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ

ਵਿਜੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਦੋਹਰਾ ਤਾਰਾ

ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾ ਤਾਰਾ ਦੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਜੋੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰਬੀਨ ਦੇ ਜਰੀਏ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਦੋ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ - 
* ਇਹ ਦੋ ਤਾਰੇ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਵਿਤਾਰਾ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਨੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਗੁਰੁਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹਨ
* ਇਹ ਸਿਰਫ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੋਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ (ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਇੱਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ, ਦੋ ਪਹਾੜ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਮੀਲ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ)।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੋਹਰੇ ਤਾਰੇ
ਫੋਮਾਲਹਾਊਟ ਤਾਰਾ

ਦੇ ਧੂੜ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਫੋਮਾਲਹਾਊਟ ਬੀ ਗ੍ਰਹਿ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਾਇਆ ਗਿਆ (ਹਬਲ ਆਕਾਸ਼ ਦੂਰਬੀਨ ਦੁਆਰਾ ਲਈ ਗਈ ਤਸਵੀਰ)]]

**ਮੀਨਾਸੀ ਜਾਂ ਫੋਮਾਲਹਾਊਟ**, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਇਰ ਨਾਮਾਂਕਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ α ਪਾਇਸਿਸ ਆਸਟਰਾਇਨਾਏ (α PsA) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਮੀਨ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਰਧ ਗੋਲੇ (ਹੈਮੀਸਫੀਅਰ) ਵਿੱਚ ਪਤਝੜ ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵਕਤ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ 25 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇੰਫਰਾਰੈੱਡ ਪਰਕਾਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮਲਬੇ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਗ਼ੈਰ-ਸੂਰਜੀ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਫੋਮਾਲਹਾਊਟ ਦਾ ਖਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਡਲ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿ (ਫੋਮਾਲਹਾਊਟ ਬੀ) ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚੀ ਜਾ ਸਕੀ ਸੀ।

ਫੋਮਾਲਹਾਊਟ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸਿਤਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉਮਰ 10 - 30 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਅਨੁਮਾਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦਾ ਬਾਲਣ ਇਸਨੂੰ ਕੁਲ ਮਿਲਾਕੇ ਲੱਗਪਗ 100 ਕਰੋੜ (ਯਾਨੀ 1 ਅਰਬ) ਦਾ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 8,751 ਕੇਲਵਿਨ (8,478 ਡਿਗਰੀ ਸੇਂਟੀਗਰੇਡ) ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੈ। ਫੋਮਾਲਹਾਊਟ ਦਾ ਪੁੰਜ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ 2.1 ਗੁਣਾ, ਇਸ ਦਾ ਵਿਆਸ (ਡਾਇਆਮੀਟਰ) ਸੂਰਜ ਤੋਂ 1.8 ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਤੀਖਣਤਾ ਸੂਰਜ ਤੋਂ 18 ਗੁਣਾ ਜਿਆਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲਾੜੀ ਪਿੰਡ
ਆਦਿਗ੍ਰਹਿ ਚੱਕਰ

ਆਦਿਗ੍ਰਹਿ ਚੱਕਰ (ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਟੋਪਲੈਨਟੇਰੀ ਡਿਸਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਪਲਿਡ) ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਜੰਮੇ ਤਾਰੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਸੰਘਣੀ ਗੈਸ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਸ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਭੀੜ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਗ੍ਰਹਿ ਜਨਮ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਖਗੋਲੀ ਧੂਲ

ਖਗੋਲੀ ਧੂਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਕਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝਅਣੁਵਾਂਦੇ ਝੁੰਡ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ 0 . 1 ਮਾਇਕਰੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਧੂਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੈ। ਖਗੋਲੀ ਧੂਲ ਬ੍ਰਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਗ੍ਹਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ - 
* ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਇਰਦ - ਗਿਰਦ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਸੌਰ ਮੰਡਲ ਦੇ ਕਸ਼ੁਦਰਗਰਹ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ੁਦਰਗਰਹੋਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬਹੁਤ ਸੀ ਧੂਲ ਵੀ ਹੈ
* ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਈਦ - ਗਿਰਦ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਨੀ ਦੇ ਛੱਲੋਂ ਵਿੱਚ
* ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ, ਜਿਨੂੰ ਅੰਤਰਤਾਰਕੀਏ ਧੂਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ
* ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ (ਗੈਲਕਸੀਯੋਂ) ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ, ਜਿਨੂੰ ਅੰਤਰਗੈਲਕਸੀਏ ਧੂਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਫੁਮਲਹੌਤ ਬੀ

ਦੇ ਈਦ - ਗਿਰਦ ਦੇ ਆਦਿਗਰਹ ਚੱਕਰ ਦੇ ਧੂਲ ਦੇ ਬਾਦਲ ਵਿੱਚ **ਫੁਮਲਹੌਤ ਬੀ** ਗ੍ਰਹਿ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਾਇਆ ਗਿਆ (ਹਬਲ ਆਕਾਸ਼ ਦੂਰਬੀਨ ਦੁਆਰਾ ਲਈ ਗਈ ਤਸਵੀਰ)]]

ਫੁਮਲਹੌਤ ਬੀ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ 25 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਸਾਲ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ - ਸੌਰੀਏ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣ ਮੀਨ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਫੁਮਲਹੌਤ ਤਾਰੇ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਹਬਲ ਆਕਾਸ਼ ਦੂਰਬੀਨ ਦੁਆਰਾ ਲਈ ਗਈ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਜਰਿਏ ਢੂੰਢਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਤਾਰੇ ਦੀ 115 ਖਗੋਲੀ ਇਕਾਈ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਫੁਮਲਹੌਤ ਬੀ ਦਾ ਵਿਆਸ (ਡਾਇਆਮੀਟਰ) ਸਾਡੇ ਸੌਰ ਮੰਡਲ ਦੇ ਸਭ ਵਲੋਂ ਵੱਡੇ ਗ੍ਰਹਿ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਵਿਅਮਾਨ (ਮਹੀਨਾ) ਦਾ ਠੀਕ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੇਕਿਨ ਅਂਦਾਜਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੇ ਇਹ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਅੱਧੇ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੇ ਇਸ ਦੇ ਈਦ - ਗਿਰਦ ਇੱਕ ਮਲਬੇ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਵਿਆਸ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਵਲੋਂ 20 - 40 ਗੁਣਾ ਹੈ। ਤੁਲਣਾ ਲਈ ਸ਼ਨੀ ਦੇ ਛੱਲੋਂ ਦਾ ਏ ਛੱਲਿਆ ਸ਼ਨੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਲੋਂ ਕੇਵਲ 2 ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਵਿਆਸਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਸੋਚ ਹੈ ਦੇ ਇੰਨੀ ਜਿਆਦਾ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਮਲਬਾ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਪਗਰਹੀ ਛੱਲੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਪਗਰਹ ਬਣਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਦੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਉਪਗਰਹੋਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਵਾਲੇ ਉਪਗਰਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਲੋਂ ਲਗਭਗ ਇੰਨੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹਨ।
1968

**1968** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
*4 ਅਪਰੈਲ&ndash; ਨਾਸਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਪੋਲੋ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।
*15 ਜੁਲਾਈ&ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹਵਾਈ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਪਹਿਲਾ ਰੂਸੀ ਏਰੋਫ਼ਲੋਟ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਊਯਾਰਕ ਉਤਰਿਆ।
*12 ਨਵੰਬਰ&ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਆਰਕਾਂਸਾਜ਼ ਸਟੇਟ ਦਾ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਜਿਸ ਹੇਠ (ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ) ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਈ ਗਈ ਸੀ।
*14 ਨਵੰਬਰ&ndash; ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਕੋ-ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
*28 ਦਸੰਬਰ&ndash; ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਲੈਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਰੂਤ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਬੰਬਾਰੀ ਕਰ ਕੇ 13 ਜਹਾਜ਼ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿਤੇ।
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
*4 ਅਪਰੈਲ&ndash; ਇੱਕ ਨਸਲਵਾਦੀ ਗੌਰੇ ਨੇ ਕਾਲਿਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਕਿੰਗ, ਜੂਨੀਅਰ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਅਭਿਜੀਤ ਤਾਰਾ

**ਅਭਿਜੀਤ ਜਾਂ ਅਭਿਜਿਤ ਜਾਂ ਵੇਗਾ,** ਉੱਤਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਲਾਇਰਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਬੇਅਰ ਨਾਮ **α ਲਾਇਰਾ** ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ **ਅਲਫ਼ਾ ਲਾਇਰ** ਜਾਂ **α ਲਾਇਰ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਰਾ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 25 ਪ੍ਰਕਾਸ ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਵਾਤੀ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰੀ ਆਕਾਸ਼ੀ ਗੋਲਾਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਨਛੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 28ਵਾਂ ਨਛੱਤਰ ਵੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਅਭਿਜੀਤ ਦਾ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ "ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਗਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਾਰਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਵੇਗਾ 12000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਤਾਰਾ ਸੀ ਅਤੇ 13724 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਦੁਬਾਰਾ ਅਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਇਸਦਾ ਪਤਨ +84 ਦਰਜੇ 14 ਮਿੰਟ ਤੇ  ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਵ ਧਰੁਵ ਤੋਂ ਛੇ ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਘੱਟ।  ਵੇਗਾ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਹਿਲਾ ਤਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦੀ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ।  ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਦੂਰੀ ਪੈਰਾਲੈਕਸ ਮਾਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਵੇਗਾ ਨੇ ਫੋਟੋਮੈਟ੍ਰਿਕ ਚਮਕ ਪੈਮਾਨੇ ਨੂੰ ਕੈਲੀਬ੍ਰੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਸਲਾਈਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ UBV ਫੋਟੋਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸਿਸਟਮ ਲਈ ਜ਼ੀਰੋ ਪੁਆਇੰਟ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਵੇਗਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ 2.1 ਗੁਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਤਾਰੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਕ੍ਰਮ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੇ ਮੱਧ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ, ਵੇਗਾ ਵਿੱਚ ਹੀਲੀਅਮ ਨਾਲੋਂ ਭਾਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਭਰਪੂਰਤਾ ਹੈ।  ਵੇਗਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਤਾਰਾ ਵੀ ਹੈ - ਯਾਨੀ, ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਜਿਸਦੀ ਚਮਕ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ  ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ 'ਤੇ 236 ਕਿਲੋ ਮੀਟਰ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਇਸ ਕਾਰਨ ਸੈਂਟਰਿਫਿਊਗਲ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਉੱਭਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਤਾਰੇ ਦੇ ਫੋਟੋਸਫੀਅਰ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਿੰਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਧਰੁਵਾਂ 'ਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ, ਵੇਗਾ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਧਰੁਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਵੇਗਾ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਕਮਸਟੇਲਰ ਡਿਸਕ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧੂੜ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਲਬੇ ਵਾਲੀ ਡਿਸਕ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੂਰਜੀ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਕੁਇਪਰ ਬੈਲਟ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।  ਧੂੜ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਕਾਰਨ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਵੇਗਾ ਵਰਗੇ ਤਾਰੇ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।  ਜੇਮਜ਼ ਵੈਬ ਸਪੇਸ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰੀਖਣ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡਿਸਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਵਿਘਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ,  ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਤਾਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਨੈਪਚਿਊਨ-ਪੁੰਜ ਗ੍ਰਹਿ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

### ਨਾਮਕਰਨ 
*α Lyrae* ( ਲਾਤੀਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ *ਅਲਫ਼ਾ Lyrae* ) ਤਾਰੇ ਦਾ ਬੇਅਰ ਨਾਮ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨਾਮ *Vega* (ਪਹਿਲਾਂ *Wega*  ) ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ '** ( ਅਰਬੀ : واعق ) ਦੇ ਇੱਕ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਡਿੱਗਣਾ" ਜਾਂ "ਲੈਂਡਿੰਗ", ਵਾਕੰਸ਼ **' ( ਅਰਬੀ : النّسر الْواقع ), "ਡਿੱਗਦਾ ਈਗਲ" ਦੁਆਰਾ।  2016 ਵਿੱਚ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲ ਯੂਨੀਅਨ (IAU) ਨੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਹੀ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਾਨਕੀਕਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਰਾ ਨਾਮਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਰਕਿੰਗ ਗਰੁੱਪ (WGSN)  ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। WGSN ਦੇ ਜੁਲਾਈ 2016 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੁਲੇਟਿਨ  ਵਿੱਚ WGSN ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਰਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਾਰੇ ਲਈ *ਵੇਗਾ* ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਹੁਣ ਤਾਰਾ ਨਾਮਾਂ ਦੇ IAU ਕੈਟਾਲਾਗ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਭਾਰਤੀ ਖਗੋਲ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਭਿਜੀਤ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ