ਹਾਇਬਰਿਡ ਸ਼ਾਸਨ

**ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਸ਼ਾਸਨ ਜਾਂ ਦੋਗਲਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ( Hybrid regime)** ਇਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਕਿਸਮ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਾਸਨ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅਧੂਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਉਦਾਹਰਨ ਜਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ ਹਨ । ਉਥੇ ਸ਼ਾਸਨ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਹਨ।  ਪਰ 21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਓਪਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਗੈਰ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।  ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅੰਤ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀਮਿਤ ਚੋਣਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਭਾਵੇਂ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਹੈ ਪਰ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ ਅੱਧੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 

## ਚਿੰਨ੍ਹ 
ਗਿਲਮਰੋ ਓ ਡੌਨੇਲ, ਫਿਲਿਪ ਸੀ। ਸਮਿਟਰ, ਲੈਰੀ ਡਾਇਮੰਡ ਅਤੇ ਥੌਮਸ ਕੈਦਰਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: 

# ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ (ਚੋਣਾਂ, ਬਹੁ-ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਰੋਧ)।
# ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦੀ ਘੱਟ ਡਿਗਰੀ (ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਿਆਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਾ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ, ਜਾਂ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿਚ ਹੋਣ)।
# ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ।
# ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਘੋਸ਼ਣਾਤਮਕ ਸੁਭਾਅ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇ)।
# ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਨੀਵਾਂ ਪੱਧਰ।

ਕੁਝ ਦੇਸ਼ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਸ਼ਾਸਨ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਮਿਸਰ, ਹੰਗਰੀ,  ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਮੈਕਸੀਕੋ, ਮੋਂਟੇਨੇਗਰੋ, ਨਾਈਜੀਰੀਆ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਰੂਸ, ਸਰਬੀਆ, ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ, ਟੁਨੀਸ਼ੀਆ, ਤੁਰਕੀ, ਵੈਨਜ਼ੂਏਲਾ ਅਤੇ ਯੂਗਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ । 

## ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ 
ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।  ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਤੱਤ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। 

ਚੋਣਵਾਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਕਲੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਜਮਹੂਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਕਾਰਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹਨ।  ਚੋਣਵਾਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀਵਾਦ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਚੋਣਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਘਪਲਾ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੈਰ-ਵਿਕਲਪਿਕ ਚੋਣਾਂ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਮੰਨਣ ਲਈ ਉਚਿਤ ਸ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

### ਸੰਕੀਰਨ ਲੋਕਤੰਤਰ 
ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਮੱਤ ਅਧਿਕਾਰ, ਅਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਚੋਣਾਂ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਾਕਮ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਧਿਰਾਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਮੀਡੀਆ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜਾਂ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।  ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੱਤ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਨਾਕਸ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਬਣਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸਮੱਸਿਆ ਸੰਕੀਰਨ ਲੋਕਤੰਤਰ ਹੈ ।

## ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ 
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਸਾਬਕਾ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਦਾਲਤ-ਏ-ਉਸਮਾ ਦੇ ਜੱਜ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਕੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਅਦਲੀਆ ਨਿਜ਼ਾਮ ਨਾਲ ਹਮ-ਸਫ਼ਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਨਿਜ਼ਾਮ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ। ਨਾ ਇਹ ਲੋਕਤੰਤਰ ਹੈ, ਨਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ। ਨੇਤਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਭੀੜ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਵੋਟਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ’ਚ ਵੱਖਰੀ ਇੱਕ ਥਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਇਹ ਨਵੀਂ ਇਬਾਰਤ ਹੈ।

## ਖੋਜ ਇਤਿਹਾਸ 
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ( ਕੋਲਿਅਰ 1979 ) ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ( ਜ਼ੋਲਬਰਗ, 1966 ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ , ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ( ਅਲਮੰਡ ਐਂਡ ਕੋਲੈਮਨ, 1960 ) ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਾਸਨਾਂ ( ਸੈਮੂਅਲ ਫਾਈਨਰ 1970) ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਗੈਰ-ਜਮਹੂਰੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ( ਲਿੰਜ਼, 2000, ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1975 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਲਮਟਰ, 1981 )। ਹੰਟਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਮੂਰ ( ਹੰਟਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਮੂਰ, 1970 ) ਇਕ-ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ। 

"ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਸ਼ਾਸਨ" ( ਡਾਇਮੰਡ 2002 ), "ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ" ( ਲੇਵੀਟਸਕੀ ਅਤੇ ਵੇਅ 2002  ) ਅਤੇ "ਚੁਣਾਵੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀਵਾਦ" ( ਸ਼ਡਿ ,ਲਰ, 2006 ) ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਧਿਕਾਰੀ ਚੋਣ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ( ਲਸਟ-ਓਕਰ ਅਤੇ ਜਮਾਲ, 2002 ), ਚੋਣ ਜਿੱਤਣ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਰਥਿਕਤਾ ( ਐਲ. ਬਲੇਡੇਜ਼ 2006, ਮੈਗਲੋਨੀ 2006  ) ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ  ਕਰਨ ਲਈ ਚੋਣ ਲਾਮਬੰਦੀ ( ਲੇਹੌਕਕ 2003, ਸ਼ਡਿ 2002 ਲਰ 2002 ) ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ । 

## ਸਬੰਧਤ ਸਾਹਿਤ 
* Andreas Schedler - “The Politics of Uncertainty” (Oxford UP, 2013);
* [Guy Hermet, Richard Rose, and Alain Rouquie (eds.). 1978. Elections without Choice. New York: Wiley.](http://14.139.60.114:8080/jspui/bitstream/123456789/16722/1/039_Elections%20Without%20Choice%20(314-322).pdf)
* Beatriz Magaloni. 2010. "The Game of Electoral Fraud and the Ousting of Authoritarian Rule." American Journal of Political Science, 54 (3): 751-65।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ