open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਹੁਮਾ ਸਫ਼ਦਰ

**

**ਹੁਮਾ ਸਫ਼ਦਰ''' ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ, ਕਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਕਲਪਿਕ ਰੰਗਮੰਚ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੀਟ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਦਰਜਨਾਂ ਸਕੂਲ ਨਾਟਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਹੁਮਾ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਆਰਟ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਥੀਏਟਰ 
ਸਫਦਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਸਫਦਰ ਮਦੀਹਾ ਗੌਹਰ ਦੇ ਅਜੋਕਾ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ, ਲੋਕ ਰਹਿਤ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੋਜਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੁਆਰਾ ਜਮਾਤ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਬਾਰੇ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਡੇਢ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਥੀਏਟਰ ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਰਾਹਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ 
ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸਫ਼ਦਰ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਾਰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਉਸ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।ਆਪਣੇ ਥੀਏਟਰ “ਸੰਗਤ” ਰਾਹੀਂ ਸਫ਼ਦਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਾਰਜ ਵਜੋਂ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਲਾਸਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੀਰ ਦਾਮੋਦਰ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਬਾਨ, ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ, 'ਅਲਫੋ ਪੀਰਨੀ ਦੀ ਵਾਰ' (ਛੇ ਘੰਟੇ ਦਾ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕ) ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਸਿਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਾਂ ਦਾ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਸਬਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੱਕ, ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਦਰਗਾਹਾਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਭਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਸਫਦਰ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਆਇਆ।

## ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਨਾਟਕ
**ਸੰਮੀ ਦੀ ਵਾਰ* (ਨਜਮ ਹੁਸੈਨ ਸੱਯਦ)
**ਚੋਗ ਕਸੁੰਭੇ ਦੀ* (ਨਜਮ ਹੁਸੈਨ ਸੱਯਦ)
**ਇੱਕ ਰਾਤ ਰਾਵੀ ਦੀ* (ਨਜਮ ਹੁਸੈਨ ਸੱਯਦ)
**ਹੀਰ*
**ਰਜਨੀ* (ਨਜਮ ਹੁਸੈਨ ਸੱਯਦ)

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Cultural Talks - EP 2 - Huma Safdar
*Philosophy of Heer Waris Shah by Huma Safdar! A Punjabi theater
*Heer and Chog Kusambey Di Feminist Theatre for Social Change
*ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
*ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ ਭਾਗ ਦੂਜਾ
*ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ ਪੂਰਾ
*ਰਜਨੀ
*ਹੁਮਾ ਸਫਦਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਲਚਰ (IAC), ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਥੀਏਟਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕੈਲੀ ਲੈਬ੍ਰੋਕ

**ਕੈਲੀ ਲੈਬ੍ਰੌਕ** (ਜਨਮ 24 ਮਾਰਚ, 1960) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ-ਜੰਮੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ *ਦਿ ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਰੈਡ* (1984) ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਜੀਨ ਵਾਈਲਡਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਟੀਵਨ ਸੀਗਲ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋਹਨ ਹਿਜਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫਿਲਮ ' ''ਵੇਅਰਡ ਸਾਇੰਸ'* (1985) ਅਤੇ *ਹਾਰਡ ਟੂ ਕਿਲ* (1990) ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਕੈਲੀ ਲੈਬ੍ਰੋਕ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਮਾਰਚ, 1960 ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਲੰਡਨ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਕੇਨਸਿੰਗਟਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਫ੍ਰੈਂਚ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਮਾਰੀਆ ਆਇਰਿਸ਼ ਹੈ। ਲੈੈਬ੍ਰੋੋਕ ਦੇ ਭਰਾ ਹੈਰਲਡ ਦੀ 2008 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਲੈੈਬ੍ਰੋਕ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਮੈਰੀ ਹੈਲਨ ਕੈਲੀ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਕਾਡੀ, ਅਰਮਾਘ, ਕਾਉਂਟੀ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਜੌਹਨ ਟ੍ਰੇਨੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
### ਮਾਡਲਿੰਗ 
ਲੈਬ੍ਰੋਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਸਫਲਤਾ 19 ਤੇ ਆਈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ *ਵੋਗ* ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ 24 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਡਾਇਅਰ ਨਾਲ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 30 ਦਿਨ ਇਸ ਫੈਸ਼ਨ ਲੇਬਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਈ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਵਰਾਂ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਫੈਲਾਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਆਈਲੀਨ ਫੋਰਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਗੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੈਨਟੇਨ ਸ਼ੈਂਪੂ ਵਪਾਰਕ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਜਿਸਦੀ ਪੰਗਤੀ, "ਮੈਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੁੰਦਰ ਹਾਂ" ਇੱਕ ਪੌਪ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਬਣ ਗਿਆ।

### ਫਿਲਮ 
ਲੈਬ੍ਰੋਕ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ *ਦਿ ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਰੈਡ* (1984) ਅਤੇ *ਵੇਅਰਡ ਸਾਇੰਸ* (1985) ਵਿੱਚ “ਸੰਪੂਰਣ” ਜਾਂ “ਕਲਪਨਾ” ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਹਾਲੀਵੁਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਕਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੈਬ੍ਰੋਕ ਬੈਟਰਿਅਲ *ਆਫ ਦਿ ਡਵ* (1993), *ਟ੍ਰੈਕਸ ਆਫ ਏ ਕਿਲਰ* (1995), ਅਤੇ *ਹਾਰਡ ਬਾਉਂਟੀ* (1995) ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।

ਉਸ ਨੇ *ਰੋੋਂਗਫੂੂਲੀ ਅਕਾਉਸਡ* (1998), *ਦਿ ਜਾਦੂਗਰ ਅਪ੍ਰੈਂਟਿਸ* (2002), *ਜ਼ੇਰੋਫਿਲਿਆ* (2005) ਅਤੇ *ਗੇਮਰਜ਼: ਦਿ ਮੂਵੀ* (2006) ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। ਲੈਬ੍ਰੋਕ2013 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਛੁਪਾਓ *ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ* ਇੱਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਣੀ ਅਰਿਯਾਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ *ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
 ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰਟਰ ਵਿਕਟਰ ਦਰੀ ਨਾਲ 1984 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 1986 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਿਸਟ ਸਟੀਵਨ ਸੀਗਲ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਅੰਨਾਲੀਜ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬਸੰਤ 1987 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਲ ਸਤੰਬਰ 1987 ਵਿੱਚ ਇਸ ਜੋੜੇ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇਟਾ ਡੋਮੀਨੀਕ ਦਾ ਜਨਮ ਜੂਨ 1990 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਐਰੀਸਾ 1993 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਲੈਬ੍ਰੋਕ ਨੇ "ਅਣਉਚਿਤ ਮਤਭੇਦ" ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਾਕ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ।

ਜੁਲਾਈ 2007 ਵਿਚ, ਲੈਬ੍ਰੋਕ ਨੇ ਰਿਟਾਇਰਡ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਬੈਂਕਰ ਫਰੈਡ ਸਟੈਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨਾਲ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।

2011 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੈਬ੍ਰੋਕ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੀ ਸਾਂਤਾ ਯੇਨੇਜ਼ ਵੈਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਪੋਰਟਲ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ

**ਗੂਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪੋਰਟਲ**
alt=|thumb|Mool Mantar

## ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
* ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ
* ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ
* ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ
* ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ
* ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ
* ੴ
* ਨਾਨਕਪੰਥੀ

### ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
* ਪੱਟੀ
* ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ
* ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ
* ਰਾਗ ਤੁਖਾਰੀ
* ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ ਤੁਖਾਰੀ
* ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ
* ਥਿਤੀ
* ਗਗਨ ਮੈ ਥਾਲੁ
* ਕੁਚਜੀ
* ਸੁਚਜੀ

### ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
* ਕਰਤਾਰਪੁਰ
* ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ
* ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ
* ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ

### ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
* ਗੂਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ
* ਗੂਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਦੂਜੀ ਉਦਾਸੀ
* ਗੂਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਤੀਜੀ ਉਦਾਸੀ
* ਗੂਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਚੌਥੀ ਉਦਾਸੀ

### ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਹਿਤ/ਆਲੋਚਨਾ/ਖੋਜ
* ਬੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ (ਨਾਵਲ)
* ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੋਜ ਕਾਰਜ
* ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ

## ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ
* ਸ਼ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀhttps://pa.wikisource.org/wiki/ਸ਼ਲੋਕ_ਗੁਰੂ_ਨਾਨਕ_ਦੇਵ_ਜੀ
*ਬਾਰਹ ਮਾਹਾhttps://pa.wikisource.org/wiki/ਬਾਰਹ_ਮਾਹਾ
*ਪਉੜੀਆਂhttps://pa.wikisource.org/wiki/ਪਉੜੀਆਂ
*ਛੰਤhttps://pa.wikisource.org/wiki/ਛੰਤ
*ਕਾਫ਼ੀਆਂhttps://pa.wikisource.org/wiki/ਕਾਫ਼ੀਆਂ
*ਸ਼ਬਦhttps://pa.wikisource.org/wiki/ਸ਼ਬਦ
*ਜਪੁhttps://pa.wikisource.org/wiki/ਜਪੁ
*ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ_ਨਾਨਕ_ਦੇਵ_ਜੀhttps://pa.wikisource.org/wiki/ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ_ਨਾਨਕ_ਦੇਵ_ਜੀ

## ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਕਾਮਨਜ਼ ਉਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੀਡੀਆ
*ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਸਵੀਰਾਂhttps://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Guru_Nanak_Dev
*ਆਲੋਚਨਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅੰਕhttps://commons.wikimedia.org/wiki/File:Guru_Nanak_Dev_Ank_Alochana.pdf
*ਪੋਥੀ ਜਨਮ ਸਾਖੀ[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:ਪੋਥੀ_ਜਨਮ_ਸਾਖੀ.pdf ]

## ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਸੋਰਸ ਉਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ
*Slokshttps://en.wikisource.org/wiki/The_Sikh_Religion/Volume_1/Additional_Sloks
*Sohilahttps://en.wikisource.org/wiki/The_Sikh_Religion/Volume_1/The_Sohila
*Rahirashttps://en.wikisource.org/wiki/The_Sikh_Religion/Volume_1/The_Rahiras
*Life_of_Guru_Nanakhttps://en.wikisource.org/wiki/The_Sikh_Religion/Volume_1/Life_of_Guru_Nanak 
*The_Sikh_Religionhttps://en.wikisource.org/wiki/The_Sikh_Religion

## ਵਿਕੀ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਉਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਲਿੰਕ
* ਪੰਜਾਬੀਪੀਡੀਆ ਉਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਲੇਖhttp://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਗੁਰੂ+ਨਾਨਕ+ਦੇਵ&k=4
* ਸਿੱਖ ਨੈੱਟ ਵੈਬਸਾਇਟ ਉਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਲੇਖ[https://sikhnetpunjab.weebly.com/2616263726082624-2583262526082626-2600262226002581-259826312613-25882624.html ]
* ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵੈਬਸਾਇਟ ਉਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਲੇਖ [https://www.punjabi-kavita.com/Guru-Nanak-Dev-Ji.php ]
* ਪੱਟੀ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਦਾ ਲੇਖ [https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਪੱਟੀ ]

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ
ਖਿਆਤੀ

**ਖਿਆਤੀ**, ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਦਕਸ਼ (ਧਾਰਾ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।

*ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ* ਅਨੁਸਾਰ, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਤੋਂ 24 ਧੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਪੰਚਜਾਨੀ (ਵੀਰਿਨੀ) ਤੋਂ 62 ਧੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਖਿਆਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਮਸ਼ਹੂਰ" ਹੈ। ਪਰ ਮੁੱਖ ਅਰਥ "ਬ੍ਰਹਮ ਚਾਨਣ ਚੇਤਨਾ', ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, *ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ* ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੀ ਅਸੂਲ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਖਿਆਤੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਨਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਦਾ ਨਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ (ਨਾਰਾਇਣ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।

ਉਹ ਸਤੀ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ

**ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ** (-ਮੌਤ 1940) ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਗਿਆਨੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਟੀਕਾਕਾਰ ਸੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
*ਪੋਥੀ ਪੰਜ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਟੀਕ
**ਕਬਿੱਤ ਸਵੱਯੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਸਟੀਕ*
**ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ (ਸਟੀਕ)*
**ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ. ਸਾਹਿਬ-ਸਟੀਕ*
**ਦੀਵਾਨ ਗੋਯਾ (ਜ਼ਿੰਦਗੀਨਾਮਾ)* (ਟੀਕਾ)
**...ਸਿੱਧ ਗੋਸ਼ਟ ਸਟੀਕ*
**ਕਬਿਤ ਸਵਯੇ ਸਟੀਕ ਬਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ*	
**ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਦੂਜਾ ਸਟੀਕ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ ਸਟੀਕ*
**ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ ਸਟੀਕ*	
**ਜਾਪੁ ਤੇ ਸਵੱਯੇ ਪਾ 10 ਸਟੀਕ	*
**ਦਸ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਟੀਕ*	
**ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ- ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ* ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਸਟੀਕ	
**ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ-ਜ਼ਫਰਨਾਮਾ ਪਾ 10 ਸਟੀਕ*	
**ਪੋਥੀ ਸੁਖਮਨੀ ਸਟੀਕ*
**ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਸਟੀਕ*	
**ਭੱਟਾ ਦੇ ਸਵੱਯੇ ਸਟੀਕ*
**ਸ੍ਰੀ ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ ਸਟੀਕ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਉਸਤਤ ਸਟੀਕ*	
**ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਟੀਕ ਵਿਚੋਂ ਦਸ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਟੀਕ *
**ਸਲੋਕ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਸਟੀਕ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨੀ ਸੰਪਰਦਾਇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1940
ਪੰਚਜਨੀ

thumb|226x226px| ਪੰਚਜਨੀ ਦਾ ਪਤੀ - ਦਕਸ਼

ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, **ਪੰਚਜਨੀ** (Pāncajanī) ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਕਸ਼ (दक्ष) ਦੀ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 
ਪੰਚਜਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ "ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ" ਹੈ। 

## ਮਿਥਿਹਾਸਕ 
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬੇਟੇ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੰਚਜਨੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਟਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। 

ਦਕਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਜੀਵਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। 

ਪੰਚਜਨੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਧੀਆਂ ਅਦਿਤੀ *(ਦੇਵਾਂ* ਦੀ ਮਾਤਾ), ਦਿਤੀ *(ਅਸੁਰਾਂ* 

ਦੀ ਮਾਤਾ), ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਅਤੇ ਰੋਹਿਨੀ (ਚੰਦਰ ਦੀ ਸਭ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ) ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਨੈਣ ਸੁੱਖ

**ਨੈਣ ਸੁੱਖ** (ਅਸਲ ਨਾਂ ਖ਼ਾਲਿਦ ਪਰਵੇਜ਼) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਵਕੀਲ ਹੈ। ਨੈਨ ਸੁੱਖ ਨੂੰ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਡਾਲਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ 'ਮਾਧੋ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ - ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਵੇਲ' ਲਈ 2015 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਕਿੱਕਰ ਤੇ ਅੰਗੂਰ* (ਕਵਿਤਾ)
**ਠੀਕਰੀਆਂ*
**ਉੱਥਲ ਪੁੱਥਲ*
**ਸ਼ਹੀਦ* (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
**ਆਈ ਪੁਰੇ ਦੀ ਵਾਅ*
**ਮਾਧੋ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ - ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਵੇਲ* (ਨਾਵਲ)

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਉਥਲ ਪੁਥਲ - ਕਹਾਣੀ ਕਾਰ: ਨੈਣ ਸੁਖ
*ਨੈਣ ਸੁਖ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ
*"Nang Rang" Punjabi Short Story- Nain Sukh

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੇਖਕ
ਸਾਬਰ ਅਲੀ ਸਾਬਰ

**ਸਾਬਰ ਅਲੀ ਸਾਬਰ** (ਜਨਮ 13 ਜਨਵਰੀ 1978) ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹੈ। 

## ਕਿਤਾਬਾਂ
### ਕਵਿਤਾ
**ਇਕੋ ਸਾਹੇ* (2012)
**ਅਲਫ਼ ਦਾ ਪਾਂਧੀ* (2014)
**ਪਰਛਾਵੇਂ* (2016)
### ਕਹਾਣੀਆਂ
**ਹਮਜ਼ਾਦ*
**ਭੁੱਖ* (2021)

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਸਾਬਰ ਅਲੀ ਸਾਬਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978
ਡਾ. ਨਵਦੀਪ ਸਿੰਘ

**ਡਾ.ਨਵਦੀਪ ਸਿੰਘ** ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਬਤੌਰ ਸੀਨੀਅਰ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ (ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਮੈਡੀਸਨ) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ *ਮੋਟਾਪੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ* ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸਵਾਮੀ ਚਿਨਮਯਾਨੰਦ

**ਚਿਨਮਯਾਨੰਦ** (ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਨਾਮ: ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਾਲ ਸਿੰਘ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਤੀਜੇ ਵਾਜਪਾਈ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ 13 ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਜੌਨਪੁਰ (ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ 1999 ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1991 ਵਿੱਚ ਬਦਾਯੂੰ ਤੋਂ ਅਤੇ 1998 ਵਿੱਚ ਮਛਲੀਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

## ਵਿਵਾਦ 
ਅਗਸਤ 2019 ਵਿਚ, ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਨੇ ਸਵਾਮੀ ਚਿੰਨਯਾਨੰਦ ਦੁਆਰਾ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦਿਆਂ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲੜਕੀ ਦੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੇ ਧਾਰਾ 164 ਤਹਿਤ ਬਿਆਨ ਦਰਜ ਕਰਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 15 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947
ਸਵਾਹਾ

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਇਕਾਈ ਵਿੱਚ ***ਸਵਾਹਾ*** (; ਰੋਮਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਤਿਲਿਪੀ ਦੇਵਨਾਗਰੀ: स्वाहा; ਚੀਨੀ:薩婆訶, ਜਪਾਨੀ: *sowaka;* ਤਿੱਬਤੀ: སྭཱ ཧཱ་ *ਸੋਹਾ;* ਕੋਰੀਆਈ: 사바하, *sabaha)* ਫਲ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮੰਤਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਰੂਪ ਤੋਂ, ਇਸਦਾ ਅਰਥ "ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਕਿਹਾ" ਹੈ। ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ, "ਸਵਾਹਾ" ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੋਵੇ" ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਤੌਰ ‘ਤੇ "ਸੋਹਾ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬਲੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ *ਸਵਾਹਾ* ਦਾ *ਜਾਪ ਕੀਤਾ* ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, *ਰਿਗਵੇਦ* ਵੀ ਸਵਾਹਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ‘ਭੇਂਟ’ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਹਾ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੂਲ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਚੜ ਸੀ, ਪਰ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਗਈ। ਕੁਝ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਾਰਤਿਕਿਆ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਗਨਿਆ (ਅਗਨੀਆ) ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਹੈ - ਅਗਨੀ ਦੀ ਵੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਕਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਦੀ ਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਕਥਾ
ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਣ ਪਰਵ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਕੰਡੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਵਾਹਾ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਬਹੁਤਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਬਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। ਦੇਵਤਾ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ।

ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਅਗਨੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਵਾਹਾ ਨੇ ਉਸਦਾ ਪਿਛਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਵਸ਼ੀਸ਼ਠ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਰੁਣਧਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਸੀ) ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਸਵਾਹਾ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਪਲ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਪਾਤਰ
2019–20 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ ਗਰੁੱਪ ਏ

**2019-20 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ** ਭਾਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੀ ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ ਦਾ 18ਵਾਂ ਸੀਜ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 38 ਟੀਮਾਂ ਭਾਗ ਲੈਣਗੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 4 ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, and ਗਰੁੱਪ ਏ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 9 ਟੀਮਾਂ ਹਨ। ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 24 ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ। ਗਰੁੱਪ ਏ and ਗਰੁੱਪ ਬੀ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਟੀਮਾਂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ-ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣਗੀਆਂ।

## ਅੰਕ ਸੂਚੀ
## ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ
### ਰਾਊਂਡ 1
----

----

### ਰਾਊਂਡ 2
----

----

### ਰਾਊਂਡ 3
----

----

### ਰਾਊਂਡ 4
----

----

### ਰਾਊਂਡ 5
----

----

### ਰਾਊਂਡ 6
----

----

### ਰਾਊਂਡ 7
----

----

### ਰਾਊਂਡ 8
----

----

### ਰਾਊਂਡ 9
----

----

### ਰਾਊਂਡ 10
----

----

### ਰਾਊਂਡ 11
----

----

### ਰਾਊਂਡ 12
----

----

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2020 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲੇ
ਲੇਲਾ ਮਜਨੂੰ (ਓਪੇਰਾ)

**ਲੇਲਾ ਅਤੇ  ਮਜਨੂੰ** () ਚਾਰ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜ਼ਾਨੀ ਓਪੇਰਾ ਹੈ। ਇਹ 1907 ਵਿੱਚ  ਉਜ਼ੀਰ ਹਾਜੀਬੀਏਵ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 6 ਜਨਵਰੀ 1908 ਨੂੰ ਬਾਕੂ ਦੇ ਤਕੀਏਫ਼ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਓਪੇਰੇ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਓਪੇਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
  
ਉਜ਼ੀਰ ਹਾਜੀਬੀਏਵ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਜੇਹੂਨ ਹਾਜੀਬੀਏਵ ਨੇ ਲੇਲਾ ਅਤੇ ਮਜਨੂੰ ਦੀ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ ਕਵੀ ਮੁਹੰਮਦ ਫਜ਼ੂਲੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਓਪੇਰਾ ਦੇ ਬੋਲ ਲਿਖੇ। ਓਪੇਰਾ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।    

## ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ  
ਇਸ ਓਪੇਰਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨਗ਼ੁਲੂ ਸਾਰਾਬਸਕੀ ਨੇ ਮਜਨੂੰ ਦੀ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਅਗ਼ਦਾਮਸਕੀ ਨੇ ਲੈਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਓਪੇਰਾ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੁਸੈਨ ਅਰਬਲਿੰਸਕੀ ਅਤੇ ਓਪੇਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਬਦੁੱਲ ਆਹੋਰਦੀਏਵ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਹਾਜੀਬੀਏਵ ਨੂੰ ਖੁਦ ਵਾਇਲਨਿਸਟ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। 
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:First "Majnun" of "Leyli and Majnun" opera - G.Sarabsky, Baku. 1908.jpg|ਪਾਗਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਹੁਸੈਨਗ਼ੁਲੂ ਸਾਰਾਬਸਕੀ
File:Ahmed Agdamski in Rustam and Zohrab opera (Azerbaijan State Theater Museum).jpg|ਲੈਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਅਹਿਮਦ ਅਗ਼ਦਾਮਸਕੀ 
File:Leyli and Majnun opera 1908.jpg| ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ (ਓਪੇਰਾ) 1908 ਵਿੱਚ 

ਓਪੇਰਾ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਬੈਲੇ ਸਟੇਟ ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ, ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਰੂਸ, ਯੂਕ੍ਰੇਨ, ਈਰਾਨ, ਤੁਰਕੀ, ਜਾਰਜੀਆ, ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਵੀ 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।  

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* سویل هاجیوا در یوتیوب
* اشعار اپرا 
## ਹਵਾਲੇ
ਪਾਰਨਸ਼ਬਰੀ

**ਪਾਰਨਸ਼ਬਰੀ** (ਹਿੰਦੀ: **पार्णशबरी)** ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਰਨਸ਼ਬਰੀ ਦੇ ਬੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਾ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ 'ਚ ਕੀਤੀ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਲਭਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕੁਰਕੀਹਰ ਹੋਰਡ ਵਿੱਚ 10ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਾਰਨਸ਼ਬਰੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਕਾਂਸੀ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਰਨਸ਼ਬਰੀ ਸ਼ਬਦ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵਿੰਧਿਆ ਖਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਬਰਸ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਲੈਂਦੇ ਸੀ।

ਪਾਰਨਸ਼ਬਰੀ ਨੂੰ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੁਝ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ/ਦੇਵੀ ਜੋਵਾਰਸੁਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ੀਤਲਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵ/ਦੇਵੀ ਹਨ। ਕੁਝ ਬਿੰਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਧੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਜਰਾਯੋਗੀਨੀ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਭਜਦੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਰੂਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਅਲੋਪ ਹੋਇਆ ਬੌਬੀ ਡਨਬਰ

thumb|300x300px| ਕਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਬੌਬੀ ਡਨਬਰ।
**ਬੌਬੀ ਡੱਨਬਰ** ਅਮਰੀਕੀ ਲੜਕਾ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਵਾਪਸੀ 1912 ਅਤੇ 1913 ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਛਪੀ ਸੀ। ਅੱਠ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਂਚਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲੱਭ ਲਿਆ ਸੀ। ਪਰਸੀ ਅਤੇ ਲੇਸੀ ਡਨਬਰ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬੌਬੀ ਡੱਨਬਰ ਵਜੋਂ ਗੁਜਾਰੀ।

2004 ਵਿੱਚ, ਡੀਐਨਏ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲੀ ਬੌਬੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਅਲੋਪ ਹੋਣਾ 
 ਬੌਬੀ ਡਨਬਰ, ਲੂਸੀਆਨਾ ਦੇ ਲੈਸੀ ਅਤੇ ਪਰਸੀ ਡਨਬਰ ਦਾ ਜੰਮਿਆ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਅਪ੍ਰੈਲ 1908 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਗਸਤ 1912 ਵਿਚ, ਡਨਬਾਰਜ਼ ਸੇਂਟ ਲੈਂਡਰੀ ਪੈਰਿਸ਼, ਲੂਸੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਸਵੈਜ ਝੀਲ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਲਈ ਗਿਆ ਅਤੇ 23 ਅਗਸਤ ਨੂੰ, ਉਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ।

ਅੱਠ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵਿਲੀਅਮ ਕੈਂਟਵੈਲ ਵਾਲਟਰਜ਼ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ। ਵਾਲਟਰਸ ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਨਾਲ ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਬੌਬੀ ਡਨਬਰ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਲਟਰਜ਼ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੜਕਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਬਰੂਸ ਐਂਡਰਸਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰੂਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੜਕੇ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਜੂਲੀਆ ਐਂਡਰਸਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਾਲਟਰਜ਼ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਡਨਬਾਰ ਨੂੰ ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਲੜਕੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

## 2008 ਰੇਡੀਓ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ 
ਮਾਰਚ 2008 ਵਿੱਚ, ਪਬਲਿਕ ਰੇਡੀਓ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ *ਅਮੈਰੀਕਨ ਲਾਈਫ* ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਰੇਟ ਡਨਬਰ ਕੇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ, *ਦਿ ਗੋਸਟ ਆਫ ਬੌਬੀ* ਡਨਬਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅਸਲ ਬੌਬੀ ਡੱਨਬਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵੇਲੇ ਸਵਯੇਜ਼ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਗਰਮੱਛ ਦੁਆਰਾ ਖਾਧਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪੜਤਾਲ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ ਜੂਲੀਆ ਐਂਡਰਸਨ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਿਲੀਅਮ ਵਾਲਟਰਜ਼ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਜਾ ਵਜੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ

*ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ* ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਰਸਨ*
**ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ*
**ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ*	
**ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਾਰ*
**ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ-ਕਾਵਿ ਕਲਾ*
**ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ-ਕਾਵਿ ਚਿਤਰਣ ਅਰਥਾਤ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ-ਕਾਵਿ ਬਿੰਬ)*	
**ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ*
**ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ* 
**ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ*
**ਲਿਪੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ*
**ਵਾਰਕਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ	*
**ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਰਚਨਾਵਲੀ* 
**ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਬਰਖੁਰਦਾਰ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਤਾਰਾ (ਦੇਵੀ)

ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ **ਤਾਰਾ** (Sanskrit तारा, tārā), ਦਸ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆ ਜਾਂ "ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ " ਵਿਚੋਂ ਦੂਜੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। 'ਤਾਰਾ' ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਮੂਲ 'ਤ੍ਰ' ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਪਾਰ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਈ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਸ਼ਬਦ 'ਤਾਰਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਵੀ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਤਾਰਾ ਹੈ। 
thumb
thumb|ਮਾਂ ਤਾਰਾ ਮੰਦਰ
thumb|ਦੇਵੀ ਤਾਰਾ, ਬਿਹਾਰ ਸੀ. 9 ਵੀਂ ਸਦੀ।

## ਮੂਲ
ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਤਾਰਾ ਦੇ ਭੂਤ-ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ: ਹਯਾਗ੍ਰੀਵ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਕ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ, ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਮਰਾਵਤੀ (ਸਵਰਗ) ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱ. ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲ ਖੋਹ ਲਿਆ। ਦੇਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਵੱਲ ਲੈ ਗਏ। ਕਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਤੋਂ ਇਕ ਹੋਰ ਦੇਵੀ, ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਯਾਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਅਗਲੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਤਾਰਾ ਨੇ ਹਯਾਗ੍ਰਿਵ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਕਾਲਿਕਾ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਇਕ ਸੰਸਕਰਣ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਮਤੰਗੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੂਤ ਸੁੰਭ ਅਤੇ ਨਿਸੁੰਭ ਨੇ ਹਰਾਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਤਨੀ (ਆਪਣੇ ਹਨੇਰੇ-ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਤੰਗੀ) ਨੇ ਦੇਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੇਵਾਸਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਨਿਰਪੱਖ ਰੰਗ-ਰਹਿਤ ਮਹਾਸਰਸਵਤੀ ਮਤੰਗੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਉਭਰੀ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦੇਵ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮਹਾਸਾਰਸਵਤੀ ਮਤੰਗੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਨਿਰਪੱਖ, ਅੱਠ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਦੇਵੀ ਕੌਸ਼ਿਕੀ (ਅਰਥਾਤ "ਮਿਆਨ") ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਦਲੇ ਵਿਚ, ਮਤੰਗੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਰੰਗ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਉਗਰਾਤਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।

## ਆਈਕਨੋਗ੍ਰਾਫੀ
ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਦਿੱਖ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਨੋ ਇੱਕ ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਲਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਸ਼ਿਵ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋਣ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਾਲੀ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਨੀਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਤਾਰਾਪੀਠ ਮੰਦਰ
ਤਾਰਾਪੀਠ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਤਾਰਾ ਮਾਂ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਮੂਰਤੀ, ਬੰਗਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਤਾਂਤਰਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ (ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੀਠਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ; ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਣ ਸਬੂਤ ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ), ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਤੀ ਦੀ ਅੱਖ ਦੀ ਨੋਕ ਇੱਥੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੈ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਪਿਤ ਨੂੰ ਤਾਰਾ ਪਿਠ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਗੇੜ ਨੂੰ ਚੋਖਰ ਮੋਨੀ ਅਤੇ ਮੋਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਚੋਖਰ ਤਾਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਵਿਚ ਦੋ ਤਾਰਾ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ।

## ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾ 
ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿਚ **ਤਾਰਾ** (Sanskrit:तारा), ਮਹਾਯਾਨ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਬੋਧੀਸਤਵ ਹੈ ਜੋ ਵਜ੍ਰਯਾਨ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਬੁੱਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ "ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮਾਂ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਨਾਸ਼ਬਰੀ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਤਾਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 
** ਤਾਰਾ (ਬੁੱਧ ਧਰਮ) 
** ਤਾਲਾ (ਦੇਵੀ), ਫਿਲਪੀਨੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ
* ਸੰਬੰਧਿਤ 
** ਬਾਮਖੇਪਾ 
** ਫਿਲਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡਨ ਤਾਰਾ, ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਲੱਭੀ 
** ਮਾਂ ਤਾਰਾਤਰਿਨੀ ਮੰਦਰ 
** ਮਾਂ ਤਾਰਿਣੀ 
** ਮਾਂ ਉਗਰਾ ਤਾਰਾ 
** ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ 
** ਤਾਰਾਪੀਠ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ 
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Official Tarapith Website
* A Short Biography of Vamaksepa

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਰੂਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਸੀਤਾਤਾਪਤਰਾ

**ਸੀਤਾਤਾਪਤਰਾ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ:"ਚਿੱਟਾ ਛਾਤਾ") ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਲੌਕਿਕ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਯਾਨਾ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰਯਾਨਾ ਦੋਵਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਨੀਯ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਨੀਸਾ ਸੀਤਾਤਾਪਤਰਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੀਤਾਤਾਪਤਰਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੁਤੰਤਰ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੇਗਾ ਸੁਖਵਤੀ ਦੇ ਅਮਿਤਾਭ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਖਤਰੇ ਅਤੇ ਜਾਦੂ ਖਿਲਾਫ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

## ਨਾਂ 
ਉਸਦਾ ਨਾਮ *ਸੀਤਾ* ("ਚਿੱਟਾ") ਅਤੇ *ਅਤਪਤਰਾ* (ਛੱਤਰੀ) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।

## ਰੂਪ 
ਸੀਤਾਤਾਪਤਰਾ ਦੇ ਕਈ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੂੰਹ ਤੇ ਦੋ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ; ਤਿੰਨ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਛੇ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ; ਤਿੰਨ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਅੱਠ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ; ਤਿੰਨ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਦਸ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ; ਪੰਜ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਦਸ ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ 1000 ਚਿਹਰੇ, 1000 ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ 1000 ਲੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

## ਮੰਤਰ 
ਸੁਰਨਗਮਾ ਸੂਤਰ ਦਾ ਸੀਤਾਤਾਪਤਰਾ ਮੰਤਰ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਅਭਿਆਸ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਹੈ। ਥੁਬਟੇਨ ਦੇ ਜ਼ੋਪਾ ਰਿਨਪੋਚੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਮਹਾਨ ਚਿੱਟੀ ਛਤਰੀ" ਬੀਮਾਰੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ, ਆਤਮਾ 'ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਪਾਉਣ, ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ . ਪੂਰਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਧਨਾ ਹੈ। sita

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਵੀ ਦੇਵਤੇ
ਮੰਦਾਰਵਾ

**ਮੰਦਾਰਵਾ** (Skt., *Mandāravā)* ( Tib., མནྡཱ་ ར་ བཱ་; ਵਾਇਲੀ, *ਐਮ ਦਾ ਰਾ ਬਾ ਮੀ ਤੋਗ)*  (ਇਸ ਨੂੰ **ਲੰਬੀ ਉਮਰ** ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਦਕਿਨੀ ਮੰਦਾਰਵਾ,** **ਮਚਿਕ ਦਰੁਬਪਾਈ ਗਯਾਲਮੋ,** ਜਾਂ **ਪੰਡਰਵਾਸਿਨੀ** ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ**)** 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਤਾਂਤਰਿਕ ਅਧਿਆਪਕ ਪਦਮਸਮਭਵ (ਗੁਰੂ ਰਿਨਪੋਛੇ),  ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਕਈ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ 'ਦੂਜਾ ਬੁੱਧ' ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੀ ਦੋ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਮੰਦਰਵਾ ਨੂੰ ਤਾਂਤਰਿਕ ਬੁੱਧ ਜਾਂ ਵਜਰਾਯਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਗੁਰੂ-ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
* Kunsang, Erik Pema (Trans.) (1994). ''Advice from the Lotus-Born: A Collection of Padmasambhava's Advice to the Dakini Yeshe Tsogyal and Other Close Disciples.'' Rangjung Yeshe Publications, Boudhanath, Arhus & Hong Kong.  ISBN&nbsp;962-7341-20-7.

## ਫੁਟਨੋਟਸ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* http://www.yoniversum.nl/dakini/mandarava.html (February 2, 2007)
* https://web.archive.org/web/20061231233503/http://www.thangka.ru/history/he_padmadsat_5.html (February 2, 2007)
* https://archive.today/20130104133100/http://www.rangjung.com/authors/Mandarava.htm (February 2, 2007)
* https://web.archive.org/web/20070103013814/http://thangka.ru/gallery/ge_mand.html (February 2, 2007)
* http://www.yoniversum.nl/bliss/mandarava.html (February 2, 2007)
* http://www.dharmafellowship.org/library/essays/women-buddhas.htm  (February 2, 2007)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਵੀ
ਡਾਕਿਨੀ

right|thumb| ਡਾਕਿਨੀ ਵਜ੍ਰਯੋਗਿਨੀ ਦੀ ਤਿੱਬਤੀ ਬੋਰਡ ਨਕਾਸ਼ੀ
**ਡਾਕਿਨੀ** (Sanskrit: डाकिनी; ਤਿੱਬਤੀ:  ; Chinese: 空行母) ਵਜ੍ਰਯਾਨਾ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਰੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮਨੁੱਖੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕੁਝ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਰਮਿੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤਿੱਬਤੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ "ਸਕਾਈਗੋਅਰ" ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ *ਖੇਕਰ* ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਰੂਪ ਕੈਕਰਸਵਰਾ ਤੰਤਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਡਾਕਿਨੀਆਂ ਅਕਸਰ ਯੈਬ-ਯਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਮਸਫ਼ਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 
thumb|ਨੱਚਦੀ ਡਾਕਿਨੀ, ਤਿੱਬਤ, ਸੀ. 19ਵੀਂ ਸਦੀ

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਦੂਤ 
* ਅਪਸਰਾ 
* ਦਯਾਨ 
* ਹੌਰੀ 
* ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
* ਪੈਰੀ 
* ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਬੁੱਧ 
* ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* 
* 
* 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਡਕੀਨੀ ਪਾਵਰ: ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਅਸਾਧਾਰਣ ਰਤਾਂ 
* ਡਕਿਨੀ ਅਤੇ Femaleਰਤ ਆਤਮਾ  
* Khandro.net ਤੇ *Dakini* 
* ਕਾਲੀ ਦਾਕੀਨੀ &nbsp; - ਰੋਗ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਚਿਹਰਾ 
* 75. ਸੇਂਜ ਡੋਂਗਮਾ, ਸ਼ੇਰ-ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਡਕੀਨੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤਾਂਤਰਿਕ ਦੇਵੀਆਂ
ਅਸੀਗੜ ਕਿਲ੍ਹਾ

**ਅਸੀਗੜ ਕਿਲ੍ਹਾ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਹਾਂਸੀ ਕਿਲ੍ਹਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਹਾਂਸੀ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਅਮਤੀ ਝੀਲ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਏਐਸਆਈ ਦੁਆਰਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮਾਰਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

30 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਇਸਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 80 ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 
ਕਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਾਮ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਦੁਰਗਾ, ਅਸੀਗੜ, ਅਸੀਕਾ, ਏ-ਸਿੱਕਾ, ਅੰਸੀ, ਹਾਂਸੀ, ਆਦਿ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਹਾਂਸੀ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਾਂ ਅਸੀਗੜ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਪਿਛਲੀ ਮਿਆਦ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਥੋੜੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਬੀਸੀਈ ਪੀਰੀਅਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਇਸ ਟਿੱਲੇ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਬਸਤੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਫਰਵਰੀ 1982 ਵਿੱਚ, ਗੁਪਤਾ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜੈਨਾ ਦੇ ਕਾਂਸੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਭੰਡਾਰੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ 
ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ  ਉਚੀਆਂ ਅਤੇ  ਮੋਟੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੱਖਣ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਜਾਰਜ ਥਾਮਸ ਦੁਆਰਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੇਟ ਹੈ। ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਤਸਵੀਰ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਮੂਲ ਦਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

### ਮੁੱਖ ਗੇਟ 
ਮੁੱਖ ਗੇਟ ਉੱਤੇ ਪੰਛੀਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਚਿੱਤਰਾਂ ਉਕਰੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਨੇ 1304 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।

### ਬਰਾਦਰੀ 
ਇਕ ਸਮਤਲ ਛੱਤ ਵਾਲਾ ਲੰਮਾ ਥੰਮ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਟਿੱਲੇ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬਰਾਦਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

### ਚਾਰ ਕੁਤੁਬ ਦਰਗਾਹ 
ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋੜੀ ਗਈ ਸੀ।
ਤਸਵੀਰ:Wall for water in fort.jpg|ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲਈ ਖੂਹ
ਤਸਵੀਰ:Road in fort for waking.jpg|ਤੁਰਨ ਲਈ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੜਕ
ਤਸਵੀਰ:Dust bin for Fort.jpg|ਕ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕੂੜੇਦਾਨ
ਤਸਵੀਰ:Main Gate front look.jpg|ਮੁੱਖ ਰਸਤੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਤਸਵੀਰ:Cell for crimnal.jpg|ਕੈਦੀਆਂ ਲਈ ਕ਼ਿਲੇ ਦੀ ਜੇਲ

## ਸੰਭਾਲ 
ਇਸ ਕ਼ਿਲੇ ਨੂੰ 1937 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ “ਘੋੜਾ ਘਰ” ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਗੇਟ ਸਮੇਤ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਬਚਾਅ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
### ਹਵਾਲੇ 
* 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀ ਆਕਰਸ਼ਣ
ਤ੍ਰਿਜਟਾ

**ਤ੍ਰਿਜਟਾ** (Sanskrit: त्रिजटा, ਆਈਏਐਸਟੀ: Trijaṭā) ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, (ਅਯੁੱਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇਵ ਦਾ ਅਵਤਾਰ) ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਵਣ, ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ ਰਾਜਾ ਜਿਸ ਦੀ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦੁਆਰਾ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਇੱਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬੁੱਢੀ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦਰਮਿਆਨ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ 'ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਣ, ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਰਾਵਣ ਦੇ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਨ ਦੀ ਧੀ ਬਣ ਗਈ।

## ਨਾਂ 
ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਮਾਇਣ ਦੇ ਭਾਰਤੀ, ਜਾਵਨੀਜ਼ ਅਤੇ ਬਾਲਿਨੀ ਸੰਸਕਰਣ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਾਓਟੀਅਨ *ਫਰਾ ਲੱਕ ਫਰਾ ਲਾਮ*, ਬੇਨਕਾਇ (เบ เบญกาย), ਥਾਈ ਰਮਕੀਏਨ ਵਿੱਚ ਪਨੂੰਕਾਯ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਸੇਰੀ ਜਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮਲਾਏ *ਹਿਕਾਯਤ ਸੇਰੀ ਰਾਮ* ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਰਮਾਇਣ 
thumb|450x450px| *ਰਾਮਾਇਣ* ਦੇ *ਯੁੱਧ ਕਾਂਡਾ* ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿਥੇ ਤ੍ਰਿਜਤਾ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ. ਉਪਰਲੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਤ੍ਰਿਜਾਤਾ (ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਸਾੜੀ ਵਿਚ) ਦੋ ਵਾਰ ਪੁਸ਼ਪਕਾ ਵਿਮਾਨ ਵਿਚ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ. ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ (ਹੇਠਲਾ ਪੈਨਲ) ਵਿਚ, ਉਹ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ.
ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੁਆਰਾ ਅਸਲ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਰਾਖਸਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਘਟਨਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਸੁੰਦਰ ਕੰਡਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਅਗਵਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀਤਾ ਲੰਕਾ ਦੀ ਅਸ਼ੋਕਾ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਸੀ। ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਖਸ਼-ਪਾਤਸ਼ਾਹ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੇਗੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰੇਗੀ ਪਰ ਸੀਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਬਦਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੁੱਢੀ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਰਾਹੀਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਵਣ ਦੀ ਹਾਰ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। 
thumb|ਹਨੁਮਾਨ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਵਰਗੀਆਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਸਰੋਤ 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਤਾਰਾ (ਬੁੱਧ ਧਰਮ)

[alt=Currently in shrine of Nyanang Phelgyeling Monastery located in Swoyambhu..Nepal|thumb| [ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਨਯਾਨਾਂਗ ਪੇਲਗੀਲਿੰਗ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਤਾਰਾ। ]]

right|thumb| ਇੱਕ ਕਰਮਾ ਕਾਗਿਊ ਧਰਮ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾ ਦਾ ਬੁੱਤ।

[right|thumb| ਤਾਰਾ ਪ੍ਰਜਾਪਰਮਿਤਾ ਵਜੋਂ, 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ [ਜਾਵਾ ਟਾਪੂ|ਜਾਵਾ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ vikhe ]]

**ਤਾਰਾ** (Sanskrit: तारा, tārā ; Tib. སྒྲོལ་ མ, Dölma), **ਆਰੀਆ ਤਾਰਾ,** ਜਾਂ **ਸਫੇਦ ਤਾਰਾ,** ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ **Jetsun Dölma** (ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ: *rje btsun sgrol ਐਮ.ਏ.)* ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦਾ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਯਾਨ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਬੋਧੀਸਤਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਜਰਾਇਨਾ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁੱਧ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਹ "ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮਾਂ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ *ਤਾਰਾ ਬੋਸਾਤਸੂ* (多 羅 菩薩) ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਚੀਨੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ *ਦੁਲੁਲਾ ਪੂਸਾ* (多 羅 菩薩) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਾਰਾ ਇੱਕ ਧਿਆਨ ਦੇਵੀ ਜੋ ਵਜਰਾਇਨਾ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਤਿੱਬਤੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਅਭਿਆਸਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੁਝ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਕਰੁਣਾ (ਦਇਆ), ਮੈਟਾ (ਪਿਆਰ-ਦਿਆਲਤਾ) ਅਤੇ ਸ਼ੂਨਯਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਇਕੋ ਗੁਣ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੋਧਸਤਵ ਅਕਸਰ ਬੁੱਧ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਅਲੰਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਕੁਝ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਵੇਂ ਤਾਰੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇੱਕੀ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਅਭਿਆਸ ਪਾਠ ਵਜੋਂ, ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪਾਠ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਠ ਉਹ ਤੰਤਰ ਹੈ ਜੋ ਤਾਰਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਤਥਾਗਤ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਤਾਰਾ ਮੰਤਰ 'ਓਮ ਤਾਰੇ ਤੂਤਾਰੇ ਤੁਰੇ ਸਵਾਹਾ' ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੱਬਤੀ ਅਤੇ ਬੋਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ 'ਓਮ ਤਾਰੇ ਤੂ ਤਾਰੇ ਤੁਰੇ ਸੋਹਾ' ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਨੁਵਾਦ "ਓਮ ਓ ਤਾਰਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਾਥਨਾ ਕਰਦਾ/ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਓ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲੀ!” 

ਤਸਵੀਰ:The Buddhist Goddess Shyama Tara (Green Tara) Attended by Sita Tara (White Tara) and Bhrikuti LACMA M.84.32.1a-d.jpg|ਸੀ.ਏ. 8 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮਾ ਤਾਰਾ (ਹਰਾ ਤਾਰਾ) ਸੀਤਾ ਤਾਰਾ (ਚਿੱਟਾ ਤਾਰਾ) ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਕੂਟੀ (ਪੀਲਾ ਤਾਰਾ) ਨਾਲ

ਤਸਵੀਰ:Javanese - The Buddhist Goddess Tara - Walters 572282.jpg| ਸੀ.ਏ. 9 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ *ਬੋਧੀ ਦੇਵੀ ਤਾਰਾ*ਦੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ

ਤਸਵੀਰ:Green Tara. Sumtsek hall at Alci monastery, Ladakh, ca. 11th century.jpg| ਹਰਾ ਤਾਰਾ, ਜੋਤਸ਼ੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੇ ਬੁੱਧ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੀ.ਏ. 11 ਵੀਂ ਸਦੀ।

ਤਸਵੀਰ:White Tara.jpg|ਸੀ.ਏ. 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗੀਰ ਗੀਗੀਨ ਜ਼ਾਨਾਬਾਜ਼ਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਸੀਤਾ (ਚਿੱਟਾ) ਤਾਰਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ

ਤਸਵੀਰ:Tara statue near Kulu.jpg|ਕੁੱਲੂ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਾਰਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ। 
ਤਸਵੀਰ:Tara, Gyantse Kumbum.JPG|ਗਿਆਂਤਸੇ ਕੁਮਬੂਮ, 1993 ਵਿੱਚ ਤਾਰਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ 

## ਤਾਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਟਰਮ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ 
ਟਰਮ ਸਿੱਖਿਆ "ਗੁਪਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ'" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਦਮਾਸਮਭਵ (8ਵੀਂ ਸਦੀ) ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਵਿੱਖੀ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਾਮਯਾਂਗ ਖਯੇਨਤਸ ਵਾਂਗਪੋ ਨੇ ਫਾਗਮੇ ਨਯਿੰਗਠਿਗ ਦੀ ਭਾਲ ਕੀਤੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਨੈਰਤਮਿਆ 
* ਤਾਰਾ (ਦੇਵੀ)

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁੱਧ
ਬਾਣਾਈ (ਦੇਵੀ)

[thumb| ਖੰਡੋਬਾ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ: [ਮਹਾਲਸਾ ਅਤੇ ਬਾਣਾਈ ]]

**ਬਾਣਾਈ**, ਜਿਸਨੂੰ **ਬਾਨੂ** (Bāṇu, बानू) ਅਤੇ **ਬਾਨੋ- ਬਾਈ** (बानू-बाई) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਖੰਡੋਬਾ, ਜੋ ਕਿ ਦੱਕਨ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਸੀ, ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਖੰਡੋਬਾ ਨੂੰ ਜੇਜੂਰੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੰਡੋਬਾ ਦੀ ਇੱਕ ਰਖੇਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਖੰਡੋਬਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਣਾਈ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਬਾਣਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਨਗਰ, ਭੇਡਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਜਾਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਨੂੰ ਸਵਰਗੀ ਮੂਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੰਡੋਬਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਮਹਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਣਾਈ, ਮਹਾਲਸਾ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ। 
[thumb| ਖੰਡੋਬਾ ਦੇ ਨਾਲ [ਮਹਾਲਸਾ ਅਤੇ ਬਾਣਾਈ, ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਬਿਦਰ ਨੇੜੇ ਮਲੇਰ ਮੱਲਣਾ ਮੰਦਰ, ਖਾਨਾਪੁਰ ਵਿਖੇ ]]

## ਹਵਾਲੇ 
## ਨੋਟਸ 
* 
* 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਜੰਬਾਵਤੀ

**ਜਾਂਬਵਤੀ**(IAST jāmbavatī) ਇੱਕ *ਅਸ਼ਟਭਰੀਆ* ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨੌਵੀਂ ਸੀ - ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਵਿਆਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਾਂਬਵਤੀ ਰੁਕਮਿਨੀ ਅਤੇ ਸੱਤਿਆਭਾਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨਤਾ ਦੇ ਪਾਸਿਓਂ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ, ਉਹ ਰਿੱਛ-ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜਾਂਵਬੰਧ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਚੋਰੀ ਕੀਤੇ ਸਯਮਾਨਟਕਾ ਗਹਿਣੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਜਾਂਵਬੰਧ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।

## ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ 
ਜਾਂਬਵਤੀ, ਇੱਕ ਪਿੱਤਰ ਨਾਂ ਹੈ, ਦਾ ਮਤਲਬ ਜਾਂਵਬੰਧ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। *ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ*ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ, ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੋਹਿਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਰਤਨਗਰਭਾ ਇਸ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। *ਹਰਿਵਮਸਾ* ਇਹ ਵੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੋਹਿਨੀ ਜਾਂਬਵਤੀ ਦਾ ਬਦਲਵਾਂ ਨਾਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਂਵਵਤੀ ਨੂੰ ਨਰੇਂਦਰਪੁਤਰੀ ਅਤੇ ਕਪਿੰਦਰਾਪੁਤਰੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਜਾਂਵਬੰਧ ਜਾਂ ਜਾਂਬਵਤ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ *ਰਮਾਇਣ* ਵਿੱਚ ਵਨਾਰਾ-ਰਾਜਾ ਸੁਗਰੀਵ,ਜਿਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੂਪ, ਰਾਮ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਦੇ ਭਾਲੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। *ਮਹਾਂਭਾਰਤ* ਵਿੱਚ ਜਾਂਬਵਤ ਨੂੰ ਜਾਂਬਵਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਮੌਤ 
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਂਬਵਤੀ ਨੇ ਰੁਕਮਿਨੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਚੀਤਾ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਤਨੀਆਂ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੋਜ ਕਾਰਜ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਪੱਧਰ ਦੇ ਖੋਜ-ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ**

**ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਐਮ.ਫਿਲ ਪੱਧਰ ਦੇ ਖੋਜ-ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ'''

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ
ਕਿਰਤ ਕਰੋ

**ਕਿਰਤ ਕਰੋ** ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਦੂਸਰੇ ਦੋ ਨਾਮ ਜਪੋ ਅਤੇ ਵੰਡ ਛਕੋ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ, ਯੋਗਤਾ, ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਾਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇਮਾਨਦਾਰ, ਉੱਚਾ ਸੁੱਚਾ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਜੀਵਨ ਜੀਵਣਾ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਤੇ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਗਾੜ੍ਹੇ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਟੇਕ ਬਣਾਉਣਾ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਲੇਖੇ ਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਆਲਸੀ ਨਾ ਹੋਣਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਲਾਭ ਜਾਂ ਸਵਾਰਥ ਨਹੀਂ, *ਸਿਮਰਨ* ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:

“ਜਿਨੀ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ ਗਏ ਮਸਕਤਿ ਘਾਲਿ॥ 
ਨਾਨਕ ਤੇ ਮੁਖ ਉਜਲੇ ਕੇਤੀ ਛੁਟੀ ਨਾਲਿ ॥੧॥"

ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ: 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦਾ

**ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦਾ** ਅਸ਼ਟਭਰੀਆ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਨੌ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

## ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਨਾਮ 
*ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ* ਵਿਚ, ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦਾ ਨੂੰ ਅਵੰਤੀ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੈਸੇਨਾ ਦੀ ਧੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦਾ ਨੂੰ "ਧਰਮੀ" ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ *ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ* ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੈਬੀਆ ਜਾਂ ਸ਼ੈਵਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰਿਵਮਸਾ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੂਦੱਤਾ, ਸ਼ਿਬੀ ਦੀ ਧੀ, ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਰਮੀ, ਨੇਕ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲੜਕੀ ਸੀ। *ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ* ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਵਿੰਦਾ (ਵਿੰਦਿਆ) ਅਤੇ ਅਨੁਵਿੰਦਾ (ਅਨੁਵਿੰਧਿਆ) ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਵੰਤੀ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਸਹਿ-ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵਜੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੁਰਯੋਧਨ, ਕੌਰਵਾਂ ਦਾ ਆਗੂ, ਦੇ ਕਾਮਰੇਡ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦਾ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ, ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੁੰਤੀ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪਤਨੀ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਹਸਿਤਨਾਪੁਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਕੁੰਤੀ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੇ ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦਾ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।

*ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ* ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦਾ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ: ਵਰਿਕਾ, ਹਰਸ਼ਾ, ਅਨੀਲਾ, ਗਰਿਧਰਾ, ਵਰਧਨਾ, ਉਨਨਾਡਾ, ਮਹਾਮਸਾ, ਪਵਨ, ਵਾਹਨੀ ਅਤੇ ਕਸ਼ੁਧੀ ਸਨ। *ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ* ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਾਮਜੀਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ
ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ

**ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ** (ਜਨਮ 1903, ਮੌਤ ਮਿਤੀ ਅਗਿਆਤ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ।

## ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ, ਇੱਕ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਰਾਮਦਾਸੀਆ ਸਿੱਖ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ 1903 ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਵਾਂ ਬੇਟ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖ਼ਾਲਸਾ 1923 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸਟਾਕਟਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ।

## ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ 
### ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਪਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ 1931 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ ਅਤੇ ਡਾ.ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਦੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।

ਉਹ ਐਸ.ਸੀ.ਐਫ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ 1937 ਤੋਂ 1946 ਤੱਕ ਡਾ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਸਾਥੀ ਸੀ। 1937 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਸਰ ਸਿਕੰਦਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਸੰਸਦੀ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1937 ਤੋਂ 1946 ਤੱਕ ਉਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਬੋਰਡ ਦਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਿਹਾ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1946 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਿਰਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

### ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 
1952 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ, 1952 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਟਿਕਟ ਤੇ ਚੋਣ ਲੜਿਆ, ਕਾਂਗਰਸ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀਆਂ 15,067 ਅਤੇ ਐਸਸੀਐਫ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀਆਂ 8,993 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 28,179 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਬਣਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪੇਪਰਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1952 ਤੋਂ 1954 ਤੱਕ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਉਰਦੂ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ। 1956 ਵਿਚ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ 1957 ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਟਿਕਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ1959 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਲਵਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ - ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਾਲਵਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1903
ਸਰਮਾ (ਰਮਾਇਣ)

ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ, **ਸਰਮਾ** (Sanskrit: सरमा, Saramā) ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ ਰਾਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਖਸੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾ (ਸਵਰਗੀ ਨ੍ਰਿਤਕੀਆਂ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਮਾ ਦਾ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਨਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਵਣ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦਾ ਪੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਰਮਾ ਦਾ ਵਰਤਾਅ ਸੀਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਆਲੂ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਰਮਾ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਜਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ 
ਉਹ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ *ਮਾਇਆ-ਸਿਰਸਾ* ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੀਤਾ ਹਰ ਵਾਰ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਂਦਰਾਂ (ਵਾਨਰ) ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਕੂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਾਦੂਗਰ ਵਿਦੂਜਿਹਵਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਰਾਮ ਦਾ ਸਿਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਮਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਜਾਦੂਗਰ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਅਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੈਦ ਸੀ। ਸੀਤਾ ਰਾਵਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ “ਮਰੇ” ਪਤੀ ਦਾ ਸਿਰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਰਾਵਣ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਰ ਅਤੇ ਕਮਾਨ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਰਮਾ ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਚਾਲ ਬਾਰੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸਿਰ ਜਾਦੂ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਜ ਸੀ। ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਵਿਐਲਐਲ ਕੁਛ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਸੀਤਾ ਵਲੋਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਰਮਾ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਰਮਾ ਨੂੰ "ਪਿਆਰਾ ਸਾਥੀ" ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦਾ ਦੋਸਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਨੋਟਸ 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਰੋਹਿਨੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਤਨੀ)

thumb| ਰੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਜੂਨੀਅਰ ਪਤਨੀਆਂ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਿਤ) ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.
**ਰੋਹਿਨੀ** ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਦਵਾਰਕਾ ਦਾ ਰਾਜੇ, ਦੀ ਰਾਣੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਮਹਾਂਭਾਰਤ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ, ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਹਰਿਵਮਸਾ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਤਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਾਰਾਣੀਆਂ, ਅਸ਼ਟਭਰੀਆ ਅਤੇ 16,000 ਜਾਂ 16,100 ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਰੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਅਸ਼ਟਭਰੀਆ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਝ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਰਾਣੀ ਜੰਬਾਵਤੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਜੰਬਾਵਤੀ ਨਾਲ ਮੇਲ 
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਰੋਹਿਨੀ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਤਨਾਗ੍ਰਭਾ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ਟਭਰੀਆ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਸ ਨੇ ਜੰਬਾਵਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।  ਉਹ ਰੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਦਾ ਜਨਮ ਨਾਮ ਅਤੇ ਜੰਬਾਵਤੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ " ਜਾਂਵਬੰਧ ਦੀ ਧੀ" ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਕ ਹੋਰ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਉਸ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜੰਬਾਵਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦੀਪਤੀਮਨ, ਤਮਪ੍ਰਕਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਹਰਿਵਮਸਾ ਇਹ ਵੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੋਹਿਨੀ ਜੰਬਾਵਤੀ ਦਾ ਬਦਲਵਾਂ ਨਾਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।  

## ਮੌਤ 
ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀ ਮੌਸਲਾ ਪਰਵ, ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਹਿਨੀ ਸਮੇਤ ਬਾਕੀ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਚੀਤਾ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।  *ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ* ਦੇ *ਅਨੁਸਾਰ*, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਸਤੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ
ਜੇ-ਪੌਪ

**ਜੇ-ਪੌਪ** (ਜਪਾਨੀ, *ਜੀਪੋਪਪੂ* ; ਅਕਸਰ **ਜੇ-ਪੀਓਪੀ ਦੇ** ਤੌਰ ਤੇ ਸਟਾਈਲਾਈਜ਼; **ਜਪਾਨੀ ਪੌਪ** ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ), ਮੂਲ ਨੂੰ ਵੀ  ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਜੋ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਜੇ-ਪੌਪ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਜਪਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਤੌਰ 'ਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਪੌਪ ਅਤੇ ਰਾਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀਟਲਜ਼ ਅਤੇ ਦਿ ਬੀਚ ਬੁਆਏਜ਼, ਜਿਸਨੇ ਜਾਪਾਨੀ ਰਾਕ ਬੈਂਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੈਪੀ ਐਂਡ ਫਿਉਜ਼ਿੰਗ ਰਾਕ ਵਰਗੇ ਜਪਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ 1970 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜੇ-ਪੌਪ ਨੂੰ ਅੱਗੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਵੇਵ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਿੰਥ-ਪੌਪ ਬੈਂਡ ਯੈਲੋ ਮੈਜਿਕ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਅਤੇ ਪੌਪ ਰਾਕ ਬੈਂਡ ਸਾਊਥਰਨ ਆਲ ਸਟਾਰਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਜੇ-ਪੌਪ ਨੇ ਜਪਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ *ਕਾਇਯਕਯੋਕੁ* ("ਲਾਇਰਿਕ ਗਾਇਨ ਸੰਗੀਤ", 1920 ਤੋਂ 1980 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਜਾਪਾਨੀ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ) ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਜਾਪਾਨੀ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਜਾਪਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਪਾਨੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਪਾਨੀ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ 1970 – 1980 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਟੈਕਨੋਪੌਪ, 1980 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਟੀ ਪੌਪ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਬੂਆ-ਕੇਈ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।.artis :

semua

## ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ 
ਆਧੁਨਿਕ ਜੇ-ਪੌਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਪਾਨੀ-ਬੋਲੀ ਦਾ ਰਾਕ ਸੰਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਬੀਟਲਜ਼ ਦੀਆਂ ਪਸੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਗਾਇਕ ਹੈ Keisuke Kuwata, ਜੋ ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ਬਦ *karada* ("ਸਰੀਰ") *kyerada* ਤੌਰ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਟਾਨ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਲਾ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ (*ਸੋਲ* ਅਤੇ *ਲਾ*) ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜਪਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਗਰੁੱਪ ਸਾਊਂਡਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਚੱਟਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ, ਜਪਾਨੀ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੂਜਾ ਅਪਣਾਇਆ, ਜੋ ਬੀਟਲਜ਼ ਦੇ ਗਾਣੇ " ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਫੜਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ " ਅਤੇ ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨਜ਼ ਦੇ ਗਾਣੇ ਦੀਆਂ ਅੰਤਮ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।" ਪਰ ਜਪਾਨੀ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਜਪਾਨੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੰਗੀਤ ਤਬਦੀਲ pentatonic ਸਕੇਲ ਅਤੇ distortional tetrachord ਵਾਰ ਵੱਧ ਹੋਰ Occidental ਸੰਗੀਤ, ਸੰਗੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਜਪਾਨੀ ਗਾਉਣ ਸ਼ੈਲੀ ਕੱਢੀ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੀ ਰਿਹਾ।

ਪਹਿਲਾਂ, *ਜੇ-ਪੌਪ* ਸ਼ਬਦ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀਜ਼ੀਕਾਤੋ ਪੰਜ ਅਤੇ ਫਲਿੱਪਰ ਦਾ ਗਿਟਾਰ, ਜਾਪਾਨੀ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜੇ-ਵੇਵ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਸ਼ਬਦ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਢੱਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਰਾਕ ਸੰਗੀਤ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1970ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1960ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text
ਹਯਵਦਨ (ਨਾਟਕ)

**ਹਯਵਦਨ** ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਹੈ ਜੋ 1972 ਵਿੱਚ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਜਰਮਨ ਲੇਖਕ ਥਾਮਸ ਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਨਾਵਲ ਟਰਾਂਸਪੋਜ਼ਡ ਹੈਡਜ਼ (Transposed Heads, original German title ***Die vertauschten Köpfe***) 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈI

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਟਕ
ਰੁਕਮਣੀ

**ਰੁਕਮਿਣੀ** (ਜਾਂ ***ਰੁਕਮਣੀ*** ) ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੁਆਰਕਾ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਅਣਚਾਹੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਸ਼ਿਸ਼ੂਪਲਾ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।  

## ਜਨਮ 
ਰਵਾਇਤੀ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਰੁਕਮਣੀ ਦਾ ਜਨਮ ਵੈਸਾਖਾ 11 (ਵੈਸ਼ਾਖ ਅਕਾਦਸ਼ੀ) ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਪਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

* 

## ਵਿਆਹ 
thumb|250x250px| ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਰੁਕਮਣੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਰੱਥ ਵਿਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
thumb|250x250px| ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰੁਕਮਿਨੀ ਦਾ ਵਿਆਹ
thumb|250x250px| ਰੁਕਮਣੀ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, 1775–1785 ਵੀ ਐਂਡ ਏ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਨੰ. IS.129–1951
ਰੁਕਮਣੀ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜੇ ਭਿਸ਼ਮਕਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਭੀਸਮਕਾ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਰਾਸੰਧਾ ਦਾ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਤਰਸਦੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਗੁਣ, ਚਰਿੱਤਰ, ਸੁਹਜ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਰੁਕਮਣੀ  ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਰੁਕਮੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਾ ਕਾਂਸਾ ਦਾ ਦੋਸਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। 

ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਮਾਪੇ ਰੁਕਮਣੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਰੁਕਮੀ, ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਇਸ ਦੇ ਸਖਤ ਖਿਲਾਫ ਸੀ। ਰੁਕਮੀ ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਰਾਸੰਧਾ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਮਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬੇਰਹਿਮ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਸ਼ਿਸ਼ੂਪਲਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸ਼ਿਸ਼ੂਪਲਾ, ਜੋ ਚੈਦੀ ਦਾ ਤਾਜ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਸ਼ਿਸ਼ੂਪਾਲਾ ਜਰਾਸੰਧਾ ਦਾ ਇਕ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਅਤੇ ਨੇੜਲਾ ਸਾਥੀ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਰੁਕਮੀ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੀ। 

## ਹੋਰ ਨਾਮ 
* *ਰੁਕੀਰਾਨਾਨਾ* -  ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ ਹੈ, ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। 

* *ਵੈਦਰਭੀ* - ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ 

## ਉਸਤਤੀ 
[thumb|333x333px| ਵਿਥੋਬਾ (ਖੱਬੇ) ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਖੁਮਾਈ ਨਾਲ ਸੀਯੋਨ ਵਿੱਠਲ ਮੰਦਰ [ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ, ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀਵਾਲੀ ਦੌਰਾਨ ਗਹਿਣੇ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ  ]]
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੰਧੇਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰੁਕਮਣੀ ਜਾਂ ਰਖੁਮਾਈ ਨੂੰ ਵਿਥੋਬਾ ( ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦਾ ਅਵਤਾਰ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

1480 ਵਿੱਚ, ਰੁਕਮਣੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨੌਕਰ ਦੂਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਦੀਰਜਾਤਿਰਥਾ (1480-1600) ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਧਵਾਚਾਰਿਆ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੰਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ 19 ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲੀਆਂ 1240 ਤੁਕਾਂ ਵਿਚ ਰੁਕਮਣੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਗੁਣਗਾਣ ਕਰਦਿਆਂ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾ ਰੁਕਮਣੀਸ਼ਾਵੀਜਾਇਆ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। 

## ਬੱਚੇ 
ਰਾਣੀ ਰੁਕਮਣੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰੂਦੇਸ਼ਨਾ, ਸੁਦੇਸਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਚਾਰੂਦੇਹਾ, ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੁਚਾਰੂ, ਚਾਰੂਗੁਪਤਾ, ਭਦਰਚਾਰੂ, ਚਾਰੂਚੰਦਰ, ਵਿਚਾਰੂ ਅਤੇ ਚਾਰੂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਦੁਆਰਕਾ ਦਾ ਤਾਜ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੀ। 

## ਮੌਤ 
ਯਦੂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਜੰਬਾਵਤੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਚੀਤਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਤੀ ਕਰ ਲਿਆ। 

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਨੀਲਾ ਦੇਵੀ (ਨਪਿੰਨਾਈ) 
* ਵੈਸ਼ਣਵ 
* *ਪੁਰਾਣ* 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Srimad-Bhagavatam: Krishna kidnaps Rukmini 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ
ਲਲਿਤਾ (ਗੋਪੀ)

**ਲਲਿਤਾ** ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ 'ਚ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਗੌੜੀਆ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ 9 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੋਪੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 

ਅੱਠ ਵਾਰਿਸਤਾ ਗੋਪੀਆਂ, ਅਤਾਸਾਖੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਲਲਿਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੋਹਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋੜੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਦੋਸਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ 14 ਸਾਲ, 8 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 27 ਦਿਨ ਹੈ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਗੋਪੀ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਲਲਿਤਾ ਯਾਵਤ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਹ ਖੰਡਿਤਾ ਭਵਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ-ਪ੍ਰੇਮ ਸਖੀਆਂ ਦੀ ਆਗੂ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕੁੰਜਾ, ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਰੰਗ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੌਸਮਾਂ ਕੁੰਜਾ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਨਿੱਜੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਸਖੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਦੀ ਮਾਹਿਰ ਹੈ। ਲਲਿਤਾਦੇਵੀ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਗਰਮ ਸੁਭਾਅ (ਵਾਮ-ਪ੍ਰਖਾਰਾ) ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਗੇਹੂੰਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੱਪੜੇ ਮੋਰ ਦੀ ਪੂਛ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ ਹਨ। 

## ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤਿਭਾ 
* ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਰਾਧਾਰਾਨੀ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਾਖੀਆਂ ਦੀ ਆਗੂ 
* ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਉਦਾਰ 
* ਬਹੁਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਵਾਲੀ 
* ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਸੀ। 
* ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅਕਸਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਬੋਲਦੀ ਸੀ। 
* ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਸਮਝਣਾ 
* ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਜਾਵਟ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਨਾਚ ਅਖਾੜੇ, ਛਤਰੀਆਂ, ਕੋਚਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੌਂਕ 
* ਜਾਦੂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਜੁਗਲਿੰਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ। 

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਮੀਰਾ - ਉਹ ਭਗਤ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਲਿਤਾ ਦੇ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ 
* ਭਕਤੀ 
* ਰਾਸ ਲੀਲਾ 
* ਵਰਿੰਦਾਵਨ 

## ਹਵਾਲੇ 
2. Rādhā-kṛṣṇa-gaṇoddeśa-dīpikā; Rūpa Gosvāmī.

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* *Dictionary of Hindu Lore and Legend* () by Anna Dhallapiccola

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* The Lalita-astakam of Rupa Goswami
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ