ਪੱਟਚਿਤ੍ਰ

**ਪਟਚਿਤਰ** ਜਾਂ **ਪੱਟਾਚਿਤਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Patachitra**) ਇੱਕ ਆਮ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ, ਕੱਪੜੇ-ਅਧਾਰਤ ਸਕ੍ਰੌਲ ਪੇਂਟਿੰਗ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਓਡੀਸ਼ਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਟਚਿਤ੍ਰ ਕਲਾ ਆਪਣੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੱਟਾਚਿੱਤਰ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਅਤੇ ਪੁਰੀ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਹੋਰ ਮੰਦਰਾਂ ਲਈ ਯਾਦਗਾਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਪਟਾਚਿੱਤਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੰਗਾਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਯੰਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ, *ਪੱਟ* ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਕੱਪੜਾ" ਅਤੇ *ਚਿੱਤਰ* ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਤਸਵੀਰ"। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਤਿਹਾਸ 
*ਚਰਨਚਿਤ੍ਰ*, *ਮੰਖਾ*, *ਯਮਪਾਤ,* ਟੈਕਸਟਾਈਲ-ਸਕਰੋਲਾਂ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਸਨ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕ-ਸਿਧਾਂਤਕ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੇ ਸਨ ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹਿੰਦੂ, ਜੈਨ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਐਨ.ਆਰ. ਰੇਅ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਟੈਕਸਟਾਈਲ-ਸਕਰੋਲ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਪੱਟਾਚਿਤ੍ਰ ਕਲਾ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਸਨ।

## ਓਡੀਸ਼ਾ ਪੱਟਾਚਿੱਤਰ 
ਪੱਟਾਚਿੱਤਰ ਓਡੀਸ਼ਾ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ।  ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਗਨਨਾਥ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸੰਪਰਦਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਨ। ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਰੰਗ ਕੁਦਰਤੀ ਹਨ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਯਾਨੀ ਉੜੀਆ ਪੇਂਟਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪੱਟਾਚਿੱਤਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪੱਟਾਚਿੱਤਰ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ *ਪੱਟਾ* ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕੈਨਵਸ, ਅਤੇ *ਚਿੱਤਰ*, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਸਵੀਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਟਾਚਿੱਤਰ ਕੈਨਵਸ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਮੀਰ ਰੰਗੀਨ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਰਚਨਾਤਮਕ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ, ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਥੀਮਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚਿੱਤਰਣ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਹਨ। *ਪੱਤਚਿਤ੍ਰ* ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ।

center|thumb|382x382px| ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਪੱਟਾਚਿੱਤਰ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਅਧਿਐਨ, ਲਗਭਗ 1550। ਓਡੀਸ਼ਾ।
thumb| ਵੱਡਾ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘੜਾ ਜਿਸਦੀ ਬਾਹਰੀ ਸਤ੍ਹਾ ਅਤੇ ਢੱਕਣ ਪੱਤਾਚਿੱਤਰ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਭਾਰਤ।
thumb| ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਖਜੂਰ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਪੱਤਾਚਿੱਤਰ।

### ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Papier-mâché_mask_at_Odisha_Crafts_Museum,_Bhubaneswar,_Odisha,_India_01.jpg|alt=Papier-mâché mask of Goddess Kali painted in the Pattachitra idiom, Kala Bhoomi Odisha Crafts Museum, Bhubaneswar.| ਕਾਲ ਭੂਮੀ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਪਟਾਚਿੱਤਰ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਦੇਵੀ ਕਾਲੀ ਦਾ ਮਾਸਕ ਮਾਸਕ।
ਤਸਵੀਰ:Exhibits_at_the_Odisha_Crafts_Museum_17.jpg|alt=Wooden Ramalila masks painted in the Pattachitra style, Kala Bhoomi Odisha Crafts Museum, Bhubaneswar.| ਪਟਾਚਿਤਰਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਰਾਮਲੀਲਾ ਮਾਸਕ, ਕਲਾ ਭੂਮੀ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ।
ਤਸਵੀਰ:Konark_palm_leaf_manuscript.jpg|alt=Tala Pattachitra, palm leaf painting showing the architectural plan of the Sun Temple of Konark, Odisha.| ਤਾਲਾ ਪੱਤਾਚਿੱਤਰ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਕੋਨਾਰਕ ਦੇ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਤਾੜ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ।
ਤਸਵੀਰ:Wooden_toys_of_women_at_Odisha_Crafts_Museum,_Bhubaneswar,_Odisha,_India.jpg|alt=Wooden statuettes painted in the Pattachitra style, Kala Bhoomi Odisha Crafts Museum, Bhubaneswar.| ਪੱਟਾਚਿੱਤਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬੁੱਤ, ਕਲਾ ਭੂਮੀ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ।
ਤਸਵੀਰ:Wooden_torana_at_Odisha_Crafts_Museum,_Bhubaneswar,_Odisha,_India_04.jpg|alt=Prabha of Devi Subhadra's Ratha, Puri, Odisha.| ਦੇਵੀ ਸੁਭਦਰਾ ਦੇ ਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ, ਪੁਰੀ, ਉੜੀਸਾ।
ਤਸਵੀਰ:Narasimha_Mural_Puri.jpg|alt=Modern wall mural of Narasimha in a street of Puri, Odisha.| ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਨਰਸਿਮ੍ਹਾ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰ।

## ਬੰਗਾਲ ਪਟਚਿਤ੍ਰ 

ਤਸਵੀਰ:Extrait_de_Chandi_Mangal_de_Meena_Chitrakar_(Naya_Bengale)_(1439706046).jpg|alt=Patachitra of Naya village| ਨਯਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਤਚਿਤਰ
ਤਸਵੀਰ:Extrait_de_Ramayana_de_Hazra_Chitrakar_(Naya_Bengale)_(1438842569).jpg|alt=Patachitra of Naya village| ਨਯਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਤਚਿਤਰ
ਤਸਵੀਰ:Medinipur_Patachitra_-_durga.jpg|alt=Goddess Durga and her family in Medinipur Patachitra| ਮੇਦਿਨੀਪੁਰ ਪਟਚਿਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ

[left|thumb|278x278px| [ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਪਟੁਆ ਦੁਆਰਾ ਪਟੁਆ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]]
[thumb| [ਦੁਰਗਾ ਸਾਰਾ, ਬੰਗਾਲ ਪਟਚਿਤ੍ਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਹਿਲੂ]]

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Webarchive template wayback links