open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਲਾਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ

**ਲਾਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਪੱਟੀ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਧਾਇਕ ਹਨ। ਉਹ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। 21 March 2026 ਨੂੰ **ਲਾਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ** ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ controversy ਕਰਕੇ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ (resign ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ)।

## ਕਿੱਤਾ 
ਲਾਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਵਲੰਟੀਅਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2022 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਾਰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਿਧਾਇਕ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ।  ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 117 ਵਿੱਚੋਂ 92 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ 79% ਬਹੁਮਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।  ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ 16 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। 

## ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ 
ਲਾਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪੱਟੀ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਥਿਤ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਵਨ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਵਿਖੇ ਨੌਂ ਹੋਰ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ।   ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਭੁੱਲਰ ਸਮੇਤ ਅੱਠ ਮੰਤਰੀ ਹਰਿਆਵਲ (ਪਹਿਲੀ ਮਿਆਦ) ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਸਨ। 

ਮਾਨ ਵਜ਼ਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਭੁੱਲਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦੋ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦਾ ਚਾਰਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

# ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਵਿਭਾਗ
# ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਵਿਭਾਗ
# ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ

## ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮੰਤਰੀ 
ਜੂਨ 2022 ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ IGI ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਜਾਬ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੋਲਵੋ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਏਅਰਪੋਰਟ ਲਈ ਪੀ.ਆਰ.ਟੀ.ਸੀ. ਅਤੇ ਪੈਪਸੂ ਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸੂਲੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰੇਟ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬੱਸ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸੂਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਅੱਧੇ ਰੇਟਾਂ 'ਤੇ ਐਲਾਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸੇਵਾ ਸਿਆਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਬੱਸਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਅਜਾਰੇਦਾਰੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦੇਵੇਗੀ।  

## ਚੋਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2022 ਤੋਂ 2027 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2022-2027
ਕੌਰ (ਉਪਨਾਮ)

**ਕੌਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਰਨੇਮ ਹੈ।
## ਉਪਨਾਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕ 
* ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ
* ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ
* ਪਾਲ ਕੌਰ
* ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ
* ਅਜੀਤ ਕੌਰ
* ਤਰਸਪਾਲ ਕੌਰ
* ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ
* ਚੰਦ ਕੌਰ
* ਧਨਵੰਤ ਕੌਰ
* ਜਗਮੋਹਣ ਕੌਰ
* ਡਾ. ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ
* ਗੁਰਮਿਹਰ ਕੌਰ
* ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ
* ਪਰਨੀਤ ਕੌਰ
* ਜਿੰਦ ਕੌਰ
* ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ
* ਰਾਣੀ ਸਦਾ ਕੌਰ
* ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ
* ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ
* ਹਰਸ਼ਦੀਪ ਕੌਰ
* ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ
* ਹਾਰਡ ਕੌਰ
* ਅਰਪਨਾ ਕੌਰ
* ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ
* ਰੂਪੀ ਕੌਰ
* ਸਨਾਤਮ ਕੌਰ
* ਸਤਿਕਾਰ ਕੌਰ
* ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
* ਨਿਮਰਤ ਕੌਰ
* ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ
* ਨਵਰੂਪ ਕੌਰ
* ਉਪਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ
* ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਪਨਾਮ
ਰਾਣਾ ਇੰਦਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ

**ਰਾਣਾ ਇੰਦਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ** ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਇੱਕ  ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ। ਉਹ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 16ਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਏ ਸਨ। 

## ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ 
ਉਹ 2022 ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 117 ਵਿੱਚੋਂ 92 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ 79% ਬਹੁਮਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਾਂਸਦ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ 16 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਰਾਣਾ ਇੰਦਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੇ  ਪਿਤਾ ਰਾਣਾ ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2022 ਤੋਂ 2027 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2022-2027
ਬਸਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਬਸਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਸਤੀ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਬੀਸਲਦੇਵ ਰਾਸੋ

**ਬੀਸਲਦੇਵ ਰਾਸੋ** ਪੁਰਾਣੀ ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨਰਪਤਿ ਨਾਲਹ ਹੈ । ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ "ਨਰਪਤਿ" ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ "ਨਾਲਹ" ਕਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਨਰਪਤਿ ਉਸਦੀ ਉਪਾਧੀ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ "ਨਾਲਹ" ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਹੋਵੇ। "ਬੀਸਲਦੇਵ ਰਾਸੋ" ਦੀ ਰਚਨਾ ਚੌਦਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਕਰਮੀ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੀਸਲਦੇਵ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਟਕ 'ਹਰਕੇਲੀਵਿਜੇ' ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਲਵਟਾਂ 'ਤੇ ਖੁਦਵਾਇਆ ਅਤੇ ਰਾਜਕਵੀ ਸੋਮਦੇਵ ਨੇ ਲਲਿਤ ਵਿਗ੍ਰਹਿ ਨਾਮਕ ਨਾਟਕ ਵੀ ਲਿਖਿਆ।

ਬੀਸਲਦੇਵ ਰਾਸੋ ਦੇ ਚਾਰ ਭਾਗ ਹਨ-

* (1) **ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ** - ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਪਰਮਾਰ ਭੋਜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਰਾਜਮਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ-ਰਾਜੇ ਬੀਸਲਦੇਵ (ਵਿਗ੍ਰਹਿਰਾਜ) ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਵਰਣਨ,

* (2) **ਦੂਸਰਾ ਭਾਗ** - ਰਾਜਮਤੀ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਬੀਸਲਦੇਵ ਦਾ ਉੜੀਸਾ ਜਾਣਾ।

* (3) **ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਭਾਗ** - ਰਾਜਮਤੀ ਦਾ ਵਿਰਹੋ ਵਰਣਨ

* (4) **ਚੌਥਾ** - ਭੋਜਰਾਜ ਦਾ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਉਣਾ; ਬੀਸਲਦੇਵ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਚਿਤੌੜ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ।

ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸੰਗਤਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭੋਜ ਅਤੇ ਬੀਸਲਦੇਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 100 ਸਾਲ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਬੀਸਲਦੇਵ ਤੋਂ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਧਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਬੀਸਲਦੇਵ ਕੋਲ ਪਰਮਾਰ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਪਰਮਪਰਾ ਤੋਂ ਆਈ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਰਾਸੋ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਾਰ ਦੇ ਪਰਮਾਰਸ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਹੀ ਭੋਜ ਹੋਵੇ। ਆਬੂ ਦੇ ਪਰਮਾਰ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਮਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਧੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਿੱਤੇ ਸੰਮਤ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦਿਆਂ ਕਵੀ ਬੀਸਲਦੇਵ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਵੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਮੁੱਖ ਰਸ ਹੈ, ਵੀਰ ਰਸ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨਮਾਨੀ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਇਤਫਾਕਿਕ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਵਰਣਨਾਤਮਕ ਕਵਿਤਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇਖ ਕੇ ਇਹ ਸਾਹਿਤਕ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਪਿੰਗਲ" ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗੀਤਕਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਵੀਸਲਦੇਵ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਵੀਸਲਦੇਵ ਰਾਸੋ (ਭਾਰਤੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ)
* ਕਵਿਤਾ ਨਿਕੁੰਜ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਦਲਪਤਰਾਮ

**ਦਲਪਤਰਾਮ ਦਹਿਆਭਾਈ ਤਰਾਵਦੀ** (21 ਜਨਵਰੀ 1820 – 25 ਮਾਰਚ 1898) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਾਨਾਲਾਲ ਦਲਪਤਰਾਮ ਕਵੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ,ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ ਕਵੀ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਜਾਤੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੇਖ ਲਿਖੇ। ਉਸਨੇ ਵਿਧਵਾ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ *ਵੇਂਚਰਿਤਰ* ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਨਜਿੱਠਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1898
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1820
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ
ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ

**ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ** ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ 1993 ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

**ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੈਪੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਧਾਇਕ ਹਨ। ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।   ਉਹ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। 

## ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ 
ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ ਵਜੋਂ ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 117 ਵਿੱਚੋਂ 92 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ 79% ਬਹੁਮਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।  ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ 16 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। 

; ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ

* ਮੈਂਬਰ (2022-23) ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ, ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪੱਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ 
* ਮੈਂਬਰ (2022-23) ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ 

## ਚੋਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 
ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ, 2022 :

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2022 ਤੋਂ 2027 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2022-2027
ਮਾਧੋਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ

**ਮਾਧੋਪੁਰ** ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ। ਇਹ  ਭੋਗਪੁਰ ਜੋ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਹੈ,  3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ  ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਬਾਰੇ 
ਮਾਧੋਪੁਰ ਜਲੰਧਰ - ਪਠਾਨਕੋਟ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।  ਮਾਧੋਪੁਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਭੋਗਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੋਂ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੁੱਗੋਵਾਲ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਾਬਾ ਸੰਗਤੀਆ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਧੋ ਦੀ ਪੁਰੀ ਕਿਹਾ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਦੋ ਹਲਟਾ ਖੂਹ ਲਵਾਇਆ। ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਪੱਥਰ ’ਤੇ ਲਿਖੀ ਇਬਾਰਤ ਹੈ: ‘‘ਖੂਹ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਸੰਗਤੀਆ ਨੇ ਸੰਨ 1800 ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ 4 ਲੱਖ 19 ਹਜ਼ਾਰ 811 ਇੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ।’’ ਸੰਘਾ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਬਾ ਸੰਗਤੀਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਰਾਦਰੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਆਣ ਵੱਸੇ। 

ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ, ਆਂਗਣਵਾੜੀ, 24 ਘੰਟੇ ਪਾਣੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਟੈਂਕੀ, ਜਿੰਮ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਪਾਰਕ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
# ਬਲਬੀਰ ਮਾਧੋਪੁਰੀ (ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:All articles with unsourced statements
ਖੁਮਾਨ ਰਾਸੋ

**ਖੁਮਾਨ ਰਾਸੋ** ਨੂੰ ਨੌਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੌਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਚਿਤੌੜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਖੁਮਾਨ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਰਣਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੰਦੀ ਰੂਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੇ ਨੌਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਲੇਖਕ ਦਲਪਤ ਵਿਜੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਕਾਪੀਆਂ ਪੂਨਾ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਾਵਿ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਯੁੱਧਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨ ਵਰਣਨ ਨੇ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵੀਰ ਰਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਦੋਹਾ, ਸਵੱਈਆ, ਕਬਿੱਤ ਆਦਿ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਉਦਾਹਰਨ 
ਚਿਤੌੜ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿਤੌੜ ਦੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਪਿਉ ਚਿਤੌੜ ਨਾ ਆਵਿਊ, ਸਾਵਨ ਪਹਿਲੀ,
ਜੋਵੈ ਬਾਟ ਬਿਹਰਿਨੀ ਖਿਣ-ਖਿਣ ਅਣਵੈ ਖੀਜ।।
ਸੰਦੇਸੋ ਪਿਣ ਸਾਹਿਬਾ, ਪਾਛੋ ਫਿਰਿਹ ਨ ਦੇਹ।
ਪੰਛੀ ਘਾਲਯਾ ਪਿੰਜਰੇ, ਛੂਟਣ ਰੋ ਸੰਦੇਹ।।

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ 
ਰਾਸ

ਰਾਸੋ ਕਾਵਿ

ਬੀਸਲਦੇਵ ਰਾਸੋ

ਪਰਮਾਲ ਰਾਸੋ

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਰੂਪ
ਮਾਈ ਕਾਮਰੇਡ (ਮੈਗਜ਼ੀਨ)

***ਮਾਈ ਕਾਮਰੇਡ*** ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਡਰੈਗ ਕਵੀਨ ਲਿੰਡਾ/ਲੇਸ ਸਿੰਪਸਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਕੁਈਰ ਭੂਮੀਗਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਡਰੈਗ ਸੀਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 1987 ਅਤੇ 1994 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 2004 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
### 1987-94 
1987 ਵਿੱਚ, ਲੇਸ ਸਿੰਪਸਨ ( *ਟਾਈਮ ਆਉਟ* ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ) ਨੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਮਲਿੰਗੀ ਨਾਈਟ ਲਾਈਫ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਇੱਕ ਡਰੈਗ ਕਵੀਨ ਲਿੰਡਾ ਸਿੰਪਸਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ *ਮਾਈ ਕਾਮਰੇਡ* ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅਸਲ ਫਾਰਮੈਟ ਜ਼ਾਈਨ ਦਾ ਸੀ: ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਫੋਟੋਕਾਪੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਇਕੱਠੇ ਸਟੈਪਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, 10 ਅੰਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਫਾਰਮੈਟ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ।

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਕੁਈਰ ਪ੍ਰੈਸ ਦਾ ਕੋਰਟ ਜੈਸਟਰ" ਕਿਹਾ; ਇਸਨੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਇੱਕ ਕੈਂਪ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੈਰੋਡੀ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰਾਂ, ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਈਰ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭੂਮੀਗਤ ਕੁਈਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਮੈਨਹਟਨ ਲੋਅਰ ਈਸਟ ਸਾਈਡਜ਼ ਅਤੇ ਈਸਟ ਵਿਲੇਜ ਦੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### 2004 ਤੋਂ 
10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਿੰਡਾ/ਲੇਸ ਸਿੰਪਸਨ ਨੇ 2004 ਦੇ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਗੇਅ ਪ੍ਰੈਸ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਅੰਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅੰਕ, ਬਸੰਤ 2006 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਮਾਈ ਕਾਮਰੇਡ* ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਕਲਰ ਕਵਰ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦਾ ਫਾਰਮੈਟ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਅੰਕਾਂ ਦੇ "ਜ਼ਾਈਨ" ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਛਲੀ ਲੜੀ ਦੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਮਜ਼ਾਕੀਆ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਗੋ-ਗੋ ਡਾਂਸਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਔਸਟਿਨ ਸਕਾਰਲੇਟ ਵਰਗੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਤੱਕ, ਡਰੈਗ ਕਵੀਨਜ਼, ਬੁਰਲੇਸਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

2022 ਵਿੱਚ, ਮਾਈ ਕਾਮਰੇਡ ਹਾਵਲ! ਹੈਪਨਿੰਗ ਗੈਲਰੀ, ਲੋਅਰ ਈਸਟ ਸਾਈਡ, ਐਨ.ਵਾਈ. ਵਿੱਚ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ
ਕੰਧਾਂ ਬੋਲ ਪਈਆਂ

ਕੰਧਾਂ ਬੋਲ ਪਈਆਂ, ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਰੁਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਨੇ ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਲ 1960 ਈ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 17 ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਕਹਾਣੀਆਂ 
* ਕੰਧਾਂ ਬੋਲ ਪਈਆਂ 
* ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੈਸਾ 
* ਕੁਦ 
* ਬਾਬੂ ਲੋਗੋ ਕੇ ਲੀਏ 
* ਕੜਾਹੀ 
* ਬਲ੍ਹੜਵਾਲ 
* ਪਾਲਿਸ਼ਵਾਲਾ 
* ਸ਼ਿਕਾਰੇ ਵਾਲੀ 
* ਅਜਾਇਬ 
* ਤਿੰਨ ਜਣੇ 
* ਚੌਧਰਿਆਣੀ 
* ਕੁੱਤੇ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ 
* ਦੁਚਿੱਤਾ ਨੰਦ 
* ਪੰਜਪੁਲਾ 
* ਜੀਵਾ ਸਿੰਘ 
* ਲਾਜ ਦੀ ਜੰਝ 
* ਸ਼ੱਕ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਉਰਵਾਰ ਪਾਰ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਉਰਵਾਰ ਪਾਰ" ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਲ 1975 ਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 20 ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 1978 ਈ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਚਨਾ ਲਈ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।  

## ਕਹਾਣੀਆਂ 
* ਚੁੰਮੀ ਦੇ ਚੋਰ 
* ਜਨਣੀ 
* ਨੂਰੀ ਦਾ ਤੌਖਲਾ 
* ਕਲੱਬ ਦਾ ਕਾਰਡ ਰੂਮ 
* ਜਨਣੀ ਦਾ ਦਿਲ 
* ਆਗੇ ਕਾ ਕੁਛ ਤੁਲਹਾ ਬਾਂਧੋ 
* ਉਰਵਾਰ ਪਾਰ 
* ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ 
* ਸਮਾਜਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 
* 26 ਨੰਬਰ 
* ਨਬੀ ਬਖਸ਼ 
* ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਫੁੱਲ 
* ਅਖਤਰਾਂ 
* ਵਿਸ਼ਾਖੀ 1919 ਦੀ ਭਲਕ 
* ਰਾਣਾ ਸੂਰਜਾ ਮੱਲ 
* ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਖੁਸ਼ਹਾਲ 
* ਬੰਦੇ ਦਿਆ ਪੁੱਤਰਾ 
* ਪੱਕੀ ਨੌਕਰੀ 
* ਭੈੜਿਆ ਵੇਖ ਤਾਂ ਸਹੀ 
* ਪਿਉ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਯੂਸਰਾ ਅਮਜਦ

**ਯੂਸਰਾ ਅਮਜਦ** ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਹੈ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਅਮਜਦ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਫੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ 
ਯੂਸਰਾ ਅਮਜਦ ਦਾ ਜਨਮ 1992 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਮਜਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ *ਦਿ ਮਿਸਿੰਗ ਸਲੇਟ, ਕਰਾਸਡ ਜੇਨਰਸ, ਸਿਟੀਜ਼+, ਦਿ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਫੀਨਿਕਸ ਰਿਵਿਊ,* ਅਤੇ *ਵੇਅਰ ਆਰ ਯੂ ਪ੍ਰੈਸ* ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸੀ ਔਰਤ ਲਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਅਮਜਦ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਰੀਵਾਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਦ ਔਰਤਨਾਕ ਟਰੂਪ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕਾਮੇਡੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ 
ਅਮਜਦ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ "ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨ, ਅਣਵਿਆਹੇ ਅਤੇ ਔਰਤ ਹੋਣ ਬਾਰੇ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ TEDx ਟਾਕ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਅਣਵਿਆਹੀ ਮੁਟਿਆਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਵਿਆਹੁਤਾ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਫਸੋਸ ਨਾਲ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਮਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਬਾਲਗ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ। ਉਹ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ, ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਡਾਨ 'ਤੇ ਲੇਖ
* ਗੁੰਮ ਸਲੇਟ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਭੁੱਖੀਆਂ ਰੂਹਾਂ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

**ਭੁੱਖੀਆਂ ਰੂਹਾਂ** ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੌਰੰਗ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਲ 1941 ਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 12 ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਕਹਾਣੀਆਂ 
* ਪਰਲਾ ਪਾਸਾ 
* ਤਾਰੋ 
* ਸੱਧਰਾਂ ਦੇ ਬੇਰ 
* ਵਤਨੋਂ ਦੂਰ 
* ਜੱਗੇ ਦਾ ਖੂਹ 
* ਆਜੜੀ 
* ਔਖਾ ਪੰਧ 
* ਦਿਲ ਦੀ ਕੌਮ ਕੋਈ ਨਹੀਂ 
* ਵੈਰ ਵਿਨਾਸ਼ 
* ਜੀਵਨ ਬਾਜ਼ੀ 
* ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ 
* ਆਸ ਦਾ ਤਾਰਾ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼ਿਹਾਬੁਦੀਨ ਓਮਾਰ ਖ਼ਿਲਜੀ

**ਸ਼ਿਹਾਬੁਦੀਨ ਓਮਾਰ ਖ਼ਿਲਜੀ**  ਖ਼ਿਲਜੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਚੌਦਵਾਂ ਸੁਲਤਾਨ ਸੀ। 1316 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਦੇ ਗੁਲਾਮ-ਜਨਰਲ ਮਲਿਕ ਕਾਫੂਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ। ਕਾਫੂਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਕੁਤੁਬ ਉੱਦ-ਦੀਨ ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਖ਼ਿਲਜੀ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਬਣਨ ਲਈ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾ ਦਿੱਤਾ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਫਰਿਸ਼ਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਿਹਾਬੁਦੀਨ ਓਮਾਰ ਖ਼ਿਲਜੀ ਦੇਵਗਿਰੀ ਦੇ ਰਾਮਚੰਦਰ ਦੀ ਧੀ, ਝਾਟਿਆਪਾਲੀ ਤੋਂ ਅਲਾਉਦੀਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। 

## ਸਿੰਘਾਸਣ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣਾ 
3-4 ਜਨਵਰੀ 1316 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਕਾਫੂਰ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ( *ਮਲਿਕਾਂ*  ਅਤੇ *ਅਮੀਰਾਂ* ) ਦੀ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਬੁਲਾਈ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਹਾਬੁਦੀਨ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਸੁਲਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਲਾਉਦੀਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਹਾਬੂਦੀਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਲਾਉਦੀਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰਾਂ - ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ, ਸ਼ਾਦੀ ਖਾਨ, ਫਰੀਦ ਖਾਨ, ਉਸਮਾਨ ਖਾਨ, ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਅਤੇ ਅਬੂ ਬਕਰ ਖਾਨ - ਨੂੰ ਸ਼ਿਹਾਬੁਦੀਨ ਦੇ ਪੈਰ ਚੁੰਮਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਾਲ 
ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਕਾਫੂਰ ਨੇ ਅਲਾਉਦੀਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਦੀ ਖਾਨ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।  ਉਸਨੇ ਅਲਾਊਦੀਨ ਦੀ ਰਾਣੀ *ਮਲਿਕਾ-ਏ ਜਹਾਂ*  ਅਤੇ ਅਲਾਊਦੀਨ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਾਲਗ ਪੁੱਤਰ ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਵੀ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ। 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਫਰਿਸ਼ਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਾਫੂਰ ਨੇ ਅਲਾਉਦੀਨ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਝਟਿਆਪੱਲੀ, ਸ਼ਿਹਾਬੁਦੀਨ ਦੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਨਵੇਂ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਮਤਰੇਏ ਪਿਤਾ ਬਣਨਾ ਸ਼ਾਇਦ ਕਾਫੂਰ ਦਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸੀ। 

ਅਲਾਉਦੀਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ( *ਪੈਕਾਂ* ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਮਾਲਕ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਫੂਰ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਾਫੂਰ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।  ਕਾਫੂਰ ਦੇ ਕਾਤਲਾਂ ਨੇ ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੀਜੈਂਟ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਅਪ੍ਰੈਲ 1316 ਵਿੱਚ, ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸ਼ਿਹਾਬੁਦੀਨ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਹਾਬੁਦੀਨ ਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਕੁਤੁਬ ਉੱਦ-ਦੀਨ ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਖ਼ਿਲਜੀ

**ਕੁਤੁਬ ਉੱਦ-ਦੀਨ ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਖ਼ਿਲਜੀ** ਅਜੋਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਖ਼ਿਲਜੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ, ਉਹ ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

ਅਲਾਉਦੀਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਮਲਿਕ ਕਾਫੂਰ ਨੇ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸ਼ਿਹਾਬੁਦੀਨ ਓਮਾਰ ਖ਼ਿਲਜੀ ਨੂੰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਮਲਿਕ ਕਾਫੂਰ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਰੀਜੈਂਟ ਬਣਿਆ। ਜਲਦੀ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਹਥਿਆ ਲਈ। ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅ ਉਪਾਵਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਗਏ ਭਾਰੀ ਟੈਕਸਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ੁਰਮਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨਾ।

ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਦੇਵਗਿਰੀ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਕੱਢਣ ਲਈ ਵਾਰੰਗਲ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਘੇਰ ਲਿਆ । ਉਸ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜਰਨੈਲ ਖੁਸਰੋ ਖ਼ਾਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ ਖਾਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਅਤੇ ਦੇਵਗਿਰੀ ਦੇ ਰਾਮਚੰਦਰ ਦੀ ਧੀ ਝਟਿਆਪਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।  4 ਜਨਵਰੀ 1316 ਨੂੰ ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮ-ਜਨਰਲ ਮਲਿਕ ਕਾਫ਼ੂਰ ਨੇ ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਦੇ 6 ਸਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਹਾਬੁਦੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੀਜੈਂਟ ਵਜੋਂ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਸ਼ਿਹਾਬੁਦੀਨ ਦੇ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿਚ, ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਅਲਾਉਦੀਨ ਦੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਹਾਬੁਦੀਨ ਦੇ ਪੈਰ ਚੁੰਮਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਮੌਤ 
ਉਸਨੂੰ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜਰਨੈਲ ਖੁਸਰੋ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ਿਲਜੀ ਵੰਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ
ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪਸ਼ੂ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

**ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪਸ਼ੂ** ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਲ 1952 ਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 11 ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ  ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇਵੀ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  

## ਕਹਾਣੀਆਂ 
* ਲਾਲ ਮੁਨੀ ਦਾ ਫੇਰਾ 
* ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪਸ਼ੂ 
* ਹੱਲ 
* ਇੱਕੋ ਰਸਤਾ 
* ਹਮਦਰਦ 
* ਕੁੱਤਾ 
* ਰਿਸ਼ਤਾ 
* ਬਹਾਦਰ 
* ਕਿਸ ਦਾ ਕਸੂਰ 
* ਮਜਬੂਰੀ 
* ਕਪੂਰ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਹਸਨ ਆਬਿਦੀ

**ਹਸਨ ਆਬਿਦੀ** ( ਉਰਦੂ : **حسن عابدی** ) (7 ਜੁਲਾਈ 1929 &#x2013; 6 ਸਤੰਬਰ 2005) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 7 ਜੁਲਾਈ 1929 ਨੂੰ ਜ਼ਫਰਾਬਾਦ, ਜੌਨਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ( ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ) ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ 1948 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਉਹ ਕਰਾਚੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਲੱਬ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਸਟ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫੈਡਰਲ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਸਟ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਹਸਨ ਆਬਿਦੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ *ਇਰਤਿਕਾ ਫੋਰਮ* ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਆਬਿਦੀ ਅਖਬਾਰ-ਏ-ਖਵਾਤੀਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਾਚੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡਾਨ ਅਖਬਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ 
ਹਸਨ ਆਬਿਦੀ ਦੀ 6 ਸਤੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ 76 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਪਿਛਲੀ ਸ਼ਾਮ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਤਾਜ਼ਾ ਕਾਲਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਿਲ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ &#x2013; ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ।

18 ਸਤੰਬਰ 2005 ਨੂੰ, ਹਸਨ ਆਬਿਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ, ਕਰਾਚੀ ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਹਸਨ ਆਬਿਦੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫੈਡਰਲ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਸਟ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਡਾਨ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵਨੀ ਸਕੈਚ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2005
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929
ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

**ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ** ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਲ 1946 ਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁੱਲ 8 ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉੱਪਰ ਹੁੰਦੇ ਜੁਲਮਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਕਹਾਣੀਆਂ 
# ਨਰਸ 
# ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ 
# ਪਛਾਣ 
# ਰੱਬ ਦੀ ਮੌਤ 
# ਬੰਦ ਖਲਾਸ 
# ਐਕਸੀਡੈਂਟ 
# ਅਪੀਲ 
# ਭੁੱਖ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਮਨਹਰ ਮੋਦੀ

**ਮਨਹਰ ਮੋਦੀ** (15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1937 – 23 ਫਰਵਰੀ 2003) ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੇ, ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ 
ਭਾਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਕਈ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਸੀ।
## ਜੀਵਨ
ਮੋਦੀ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1937 ਨੂੰ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ'ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਅੰਕਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 1964 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬਲੂ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਮੈਗਜ਼ੀਨ)

***ਬਲੂ+*** ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦੋ-ਮਾਸਿਕ ਗੇਅ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਨਗਨ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਨਗਨ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਸੰਗੀਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦਾ ਫਾਰਮੈਟ ਵੱਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰੀ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਬਲੂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ "ਕੌਫੀ ਟੇਬਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ" ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਫਰਵਰੀ 1995 ਵਿੱਚ "(ਨਾ ਸਿਰਫ਼) ਬਲੂ" ਨਾਮ ਹੇਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ "ਬਲੂ" ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ 2007 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਬਲੂ+" ਵਜੋਂ ਸਟਾਈਲ ਕੀਤਾ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
ਬਲੂ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ, ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਸਟੂਡੀਓ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਟੂਡੀਓ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਨੇ *ਬਲੈਕ+ਵਾਈਟ*, *ਬੀ+ਡਬਲਯੂ ਮੋਡ*, *ਮਾਸਟਰਜ਼ ਵੈਡਿੰਗਜ਼*, *ਬ੍ਰਾਈਡਜ਼*, *ਬਲੂ ਮੋਡ*  ਅਤੇ ਬੈਂਬੀਨੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।''''

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਇਹ **ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ** ।

 
* ਅਦਿਤੀ ਸ਼ਰਮਾ
* ਅਮਰ ਨੂਰੀ
* ਆਸ਼ਾ ਸੈਣੀ
* ਅਵੰਤਿਕਾ ਹੁੰਦਲ
*ਭਾਨੁ ਸ੍ਰੀ ਮਹਿਰਾ
* ਭਾਰਤੀ ਸਿੰਘ
* ਭਾਵਨਾ ਭੱਟ
* ਭੂਮਿਕਾ ਚਾਵਲਾ
* ਧ੍ਰਿਤੀ ਸਹਾਰਨ
* ਦਿਲਜੋਤ
* ਦਿਵਿਆ ਦੱਤਾ
* ਡੌਲੀ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ
* ਡੌਲੀ ਮਿਨਹਾਸ
* ਫਰਾਹ
* ਗ੍ਰੇਸੀ ਸਿੰਘ
* ਗੁਲ ਪਨਾਗ
* ਗੁਰਲੀਨ ਚੋਪੜਾ
* ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਖੁਰਾਣਾ
* ਇੰਦਰਾ
**ਇਹਾਨਾ ਢਿੱਲੋਂ
* ਜਪਜੀ ਖਹਿਰਾ
* ਜਸਪਿੰਦਰ ਚੀਮਾ
* ਜੂਹੀ ਚਾਵਲਾ
* ਕਾਇਨਤ ਅਰੋੜਾ
* ਖੁਸ਼ਬੂ ਗਰੇਵਾਲ
* ਕਿਰਨਦੀਪ ਵਰਮਾ
* ਕ੍ਰਿਤੀ ਸੈਨਨ
* ਕੁਲ ਸਿੱਧੂ
* ਕੁਲਰਾਜ ਰੰਧਾਵਾ
* ਲੌਰੇਨ ਗੋਟਲੀਬ
* ਮਦਾਲਸਾ ਸ਼ਰਮਾ
* ਮਾਧੁਰੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ
* ਮਾਹੀ ਗਿੱਲ
* ਮੈਂਡੀ ਤੱਖਰ
* ਮਨਜੀਤ ਕੁਲਾਰ
* ਮੇਹਰ ਵਿਜ
* ਮੋਨਿਕਾ ਗਿੱਲ
* ਨੀਲਮ ਸਿਵੀਆ
* ਨਵਨੀਤ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ
* ਨੀਨਾ ਚੀਮਾ
* ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ
* ਨੀਤੂ ਸਿੰਘ
*ਨੇਹਾ ਸ਼ਰਮਾ
* ਨਿਹਾਰਿਕਾ ਕਰੀਰ
* ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ
* ਨਿਸ਼ੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)
* ਨੂਰ ਜਹਾਂ
* ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ
* ਪਦਮਾ ਖੰਨਾ
* ਪਾਰੁਲ ਗੁਲਾਟੀ
* ਪੂਜਾ ਵਰਮਾ
* ਪ੍ਰਭਜੀਤ ਕੌਰ
*ਪ੍ਰਭਲੀਨ ਸੰਧੂ
*ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ
* ਪ੍ਰਿਆ ਗਿੱਲ
* ਰਾਧਾ ਸਲੂਜਾ
*ਰਾਜ ਸ਼ੋਕਰ
* ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਸਚਦੇਵ
* ਰਾਮ ਵਿਜ
* ਰੂਪੀ ਗਿੱਲ
* ਰਿਤੂ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ
* ਸਾਕਸ਼ੀ ਗੁਲਾਟੀ
* ਸਮੇਕਸ਼ਾ
*ਸਪਨਾ ਪੱਬੀ
* ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ
* ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਸੈਣੀ
* ਸ਼ਰੂਤੀ ਸੋਢੀ
* ਸਿਮੀ ਚਾਹਲ
* ਸਿਮਰਨ ਕੌਰ ਮੁੰਡੀ
* ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ
* ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼ ਗਿੱਲ
* ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ
* ਸੁਰਭੀ ਜੋਤੀ
* ਸੁਰੀਲੀ ਗੌਤਮ
* ਸੁਰਵੀਨ ਚਾਵਲਾ
* ਸਵਾਤੀ ਕਪੂਰ
* ਤਾਨੀਆ
*ਤੇਜੇ ਸਿੱਧੂ
* ਟਿਊਲਿਪ ਜੋਸ਼ੀ
* ਉਪਾਸਨਾ ਸਿੰਘ
* ਵਿਮੀ
* ਵਾਮੀਕਾ ਗੱਬੀ
* ਜ਼ਰੀਨ ਖਾਨ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ
ਜਾਵੇਦ ਬੂਟਾ

*ਜਾਵੇਦ ਬੂਟਾ* (1946 - 4 ਮਈ 2023) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਗਲਪ ਲੇਖਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਯੁਸ਼ਪਾਲ ਦੇ ਦੋ ਜਿਲਦੀ ਨਾਵਲ *ਝੂਠਾ ਸੱਚ* ਦਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ ਦੇ ਨਾਵਲ *ਮਿੱਤਰੋ ਮਰ ਜਾਨੀ* ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ 20 ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। *ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਬੁਰਕੀ* (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ), ਜਾਵੇਦ ਬੂਟਾ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਸੁਲੇਖ ਚਿੱਤਰ ਇਨਾਮ ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ।

ਜਾਵੇਦ ਬੂਟਾ ਦਾ ਜਨਮ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  4 ਮਈ 2023 ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਮਗਰੋ ਸ਼ੈਂਟਿਲੀ, ਵਰਜੀਨੀਆ ਵਿਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਉਸਨੇ ਚੈਖ਼ਵ ਦੇ ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਲਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆਸੰਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਲੇਬਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਵੀਨਾ ਵਰਮਾ ਦੀਆਂ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਮੁੱਲ ਦੀ ਤੀਵੀਂ, ਰਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਸ਼ਿਕਰਾ ਅਤੇ ਰਵਿੰਦਰ ਸਾਹਰਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕਹੋ ਦਾ ਲਿੱਪੀਅੰਤਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

ਬੂਟਾ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਇਨ ਨਾਰਥ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਤਿਮਾਹੀ ਸਾਂਝ ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲਾ ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।  ਉਹ ਕਿਹਾ  ਕਰਦਾ ਸੀ, “ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖਾਧਾ, ਪੀਤਾ, ਸੁੰਘਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ।”

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਬੁਰਕੀ* (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
**ਝੂਠਾ ਸੱਚ* (ਅਨੁਵਾਦ)
**ਮਿੱਤਰੋ ਮਰ ਜਾਣੀ* (ਅਨੁਵਾਦ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਇਹ **ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ** ।

 

* ਆਰੀਆ ਬੱਬਰ
*ਅਮਨ ਧਾਲੀਵਾਲ
*ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ
* ਐਮੀ ਵਿਰਕ
* ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ
* ਅਮਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ
* ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ
* ਅਰਜਨ ਬਾਜਵਾ
* ਅਰੁਣ ਬਖਸ਼ੀ
* ਬਲਦੇਵ ਖੋਸਾ
* ਬੀ.ਐਨ. ਸ਼ਰਮਾ
* ਬੀਰਬਲ ਅਦਾਕਾਰ
* ਬੱਬਲ ਰਾਏ
* ਬੱਬੂ ਮਾਨ
* ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ
* ਚਮਨ ਪੁਰੀ
* ਡੇਵਿਡ ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਚੇਉਲਕਰ
* ਡੀ. ਕੇ ਸਪਰੂ
* ਬਿੰਨੂ ਢਿੱਲੋਂ
*ਦਕਸ਼ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ
* ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ
* ਦੀਪ ਢਿੱਲੋਂ
* ਦੀਪ ਸਿੱਧੂ
* ਦੇਵ ਖਰੌੜ
* ਧੀਰਜ ਕੁਮਾਰ
* ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ
* ਗੈਰੀ ਸੰਧੂ
* ਗੈਵੀ ਚਹਿਲ
* ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ
* ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ
* ਮਾਹੀ ਗਿੱਲ
*ਗੁਰਚਰਨ ਪੋਹਲੀ
* ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਇੰਦਰ ਚਾਹਲ
* ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ
* ਗੁਰਕੀਰਤਨ ਚੌਹਾਨ
*ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ
* ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ
*ਗੁਰਸ਼ਬਦ
* ਆਈ. ਐਸ. ਜੌਹਰ
* ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ
*ਹਾਰਡੀ ਸੰਧੂ
* ਹਰੀਸ਼ ਵਰਮਾ
* ਹਾਰਪ ਫਾਰਮਰ
* ਜੈਕੀ ਸ਼ਰਾਫ
* ਜੌਨੀ ਵਾਕਰ
* ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਜ
* ਜੱਗੀ ਸਿੰਘ
* ਜਸਪਾਲ ਭੱਟੀ
* ਜੱਸ ਬਾਜਵਾ
* ਜੱਸੀ ਗਿੱਲ
* ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ
* ਜੈਜ਼ੀ ਬੀ
* ਜੀਵਨ
* ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ
* ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ
* ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ
* ਕਰਨ ਕੁੰਦਰਾ
* ਕਵਿਤਾ ਕੌਸ਼ਿਕ
* ਕੁਲਭੂਸ਼ਣ ਖਰਬੰਦਾ
*ਲੱਖਾ ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
* ਮਦਨ ਪੁਰੀ
* ਮਨਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ
* ਮਜਨੂੰ
*ਮਹਿੰਦਰ ਸੰਧੂ
* ਮੰਗਲ ਢਿੱਲੋਂ
* ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ
* ਮੂਲਚੰਦ
* ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ
* ਮੁਕੇਸ਼ ਰਿਸ਼ੀ
* ਮੁਕੇਸ਼ ਤਿਵਾਰੀ
* ਮੁਰਾਦ
* ਨਵ ਬਾਜਵਾ
* ਨਵਰਾਜ ਹੰਸ
* ਨਿੰਜਾ (ਗਾਇਕ)
* ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ
* ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼
* ਓਮ ਪੁਰੀ
* ਪਰਮੀਸ਼ ਵਰਮਾ
* ਪ੍ਰਾਣ
* ਪ੍ਰੇਮ ਚੋਪੜਾ
* ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ
* ਰਵਿੰਦਰ ਕਪੂਰ
* ਰਜ਼ਾ ਮੁਰਾਦ
* ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ
* ਰਾਜ ਬੱਬਰ
* ਰਾਜ ਬਰਾੜ
* ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ
* ਰਣਧੀਰ
* ਰਣਜੀਤ
* ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ
* ਰਾਮ ਮੋਹਨ
* ਰਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ
* ਰੋਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸ
* ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਸਿਨਹਾ
* ਸਮੂਏਲ ਜੌਨ
* ਸਰਬਜੀਤ ਚੀਮਾ
* ਸਰਦਾਰ ਸੋਹੀ
* ਸਰਦੂਲ ਸਿਕੰਦਰ
* ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ
* ਸ਼ਰਤ ਸਕਸੈਨਾ
* ਸ਼ੈਰੀ ਮਾਨ
* ਸ਼ਸ਼ੀ ਪੁਰੀ
*ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਮਾਹਲ
* ਸਿਮੀ ਚਾਹਲ
* ਸੋਹੇਲ ਅਹਿਮਦ
* ਸੁਰੇਸ਼
* ਸੁਦੇਸ਼ ਲਹਿਰੀ
* ਸੁੰਦਰ
* ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ
* ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ
* ਤਾਨੀਆ
* ਤਰਸੇਮ ਜੱਸੜ
*ਟਾਈਗਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
* ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਕਪੂਰ
* ਵੀਰੇਂਦਰ
* ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰਵਲ
* ਵਿਵਾਨ ਅਰੋੜਾ
* ਵਿਵੇਕ ਸ਼ੌਕ
* ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ
* ਯੁਵਰਾਜ ਹੰਸ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ
ਰਾਸੋ ਕਾਵਿ

**ਰਾਸੋ ਕਾਵਿ** ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਰਾਸੋ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਿੰਦੀ ਰਾਸੋ ਕਾਵਿ ਹੈ। ਰਾਸ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਬੰਧ ਚਾਰਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਸੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੀਰ ਕਾਵਿ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਜੋ ਡਿੰਗਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਰਾਸੋ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਰਾਸੋ ਕਾਵਿ ਦੇ ਅਧੀਨ ਦੋਹੇ ਤੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ:

: *ਰਸੁ ਅਸੰਭੁ ਨਵਰਸ ਸਰਸ ਛੰਦੁ ਚੰਦੁ ਕਿਆ ਅਮਿਆ ਸਮ ॥*
: *ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵੀਰ ਕਰੁਣਾ ਬਿਭਛ ਭਇਆ ਅਦਭੂਤ ਸੰਤ ਸਮ।*

ਰਾਸ ਅਤੇ ਰਾਸੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਮਤਭੇਦ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ-

* 1. ਰਾਸ - ਨੰਦਦੁਲਾਰੇ ਵਾਜਪਾਈ

* 2. ਰਾਸਕ - ਚੰਦਰਬਲੀ ਪਾਂਡੇ, ਡਾ. ਦਸ਼ਰਥ ਸ਼ਰਮਾ, ਪੰਡਿਤ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਡਾ. ਮਾਤਾਪ੍ਰਸਾਦ ਗੁਪਤਾ, ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ ।

* 3. ਰਸਿਕ - ਨਰੋਤਮ ਸਵਾਮੀ

* 4. ਰਾਜਸੂਯ - ਗਰਸਾ ਦ ਤਸੀ

* 5. ਰਾਜਯਸ਼ - ਡਾ: ਹਰਪ੍ਰਸਾਦ ਸ਼ਾਸਤਰੀ

* 6. ਰਸਾਇਣ - ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦਰ ਸ਼ੁਕਲਾ

* 7. ਰਹਸਯ - ਕਵੀਰਾਜ ਸ਼ਿਆਮਲਦਾਸ, ਡਾ. ਕਾਸ਼ੀਪ੍ਰਸਾਦ ਜੈਸਵਾਲ

## ਰਾਸੋ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 
* ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਅਮੀਰੀ ਨੂੰ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

* ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਰਡ ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

* ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।

* ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

* ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਰਸ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿੰਗਾਰ ਰਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।

* ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਡਿੰਗਲ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

* ਇਸ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਮੁੱਖ ਰਾਸੋ ਪਾਠ 
* ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਰਾਸੋ - ਚੰਦਬਰਦਾਈ 
* ਬਿਸਾਲਦੇਵ ਰਾਸੋ – ਨਰਪਤਿ ਨਾਲਾ
* ਪਰਮਲ ਰਸੋ – ਜਗਨਿਕ
* ਹਮੀਰ ਰਸੋ – ਸ਼ਰੰਧਰ
* ਖੁਮਾਣ ਰਾਸੋ – ਦਲਪਤਿ ਵਿਜੇ
* ਵਿਜੇਪਾਲ ਰਾਸੋ - ਨਲਸਿੰਘ ਭੱਟ
* ਬੁਧਿਰਾਸੋ - ਜਲਹਣ
* ਮੁੰਜ ਰਾਸੋ – ਅਣਜਾਣ

* ਕਲਿਯੁਗ ਰਾਸੋ – ਰਸਿਕ ਗੋਵਿੰਦ
* ਕਯਾਮ ਖਾਨ ਰਾਸੋ - ਨਿਆਮਤ ਖਾਨ ਜਾਨ ਕਵੀ
* ਰਾਮ ਰਸੋ – ਸਮਾਂ ਸੁੰਦਰ ਹੈ
* ਰਾਣਾ ਰਾਸੋ - ਦਯਾਰਾਮ (ਦਿਆਲ ਕਵੀ)
* ਰਤਨਰਾਸੋ – ਕੁੰਭਕਰਨ
* ਕੁਮਾਰਪਾਲ ਰਾਸੋ – ਦੇਵਪ੍ਰਭ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਯੁੱਗ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸੋ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ
* ਰਾਸੋ ਕਵਿਤਾ ਪਰੰਪਰਾ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ    ਵਿਖੇ
*    ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਮੁਕਤਕਾ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਰਾਸੋ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ
* ਰਾਸੋ ਕਵਿਤਾ : ਬਹਾਦਰੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਰਣਬੀਰ ਭੁੱਲਰ

**ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ** ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਧਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।   ਉਹ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। 

## ਐੱਮ ਐੱਲ ਏ 
ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ 117 ਵਿੱਚੋਂ 92 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿਚ ਮਜ਼ਬੂਤ 79% ਬਹੁਮਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਤੀਜੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣ ਕਾ ਉੱਭਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਰਗਰਮ  ਮੈਂਬਰ  ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ 16 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।  

; ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ

* ਮੈਂਬਰ (2022-23) ਅਧੀਨ ਕਾਨੂੰਨ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ 
* ਮੈਂਬਰ (2022-23) ਟੇਬਲ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ/ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ 

## ਚੋਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 
ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ, 2022 : ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2022-2027
ਬਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੋਇਲ

**ਬਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੋਇਲ ਵਕੀਲ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਧਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ 1992 ਵਿਚ ਚੋਣ ਲੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਪਰ ਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ। ਪਰ 2022 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬੀਬੀ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਨੂੰ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇ ਸੀ। ਬਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੋਇਲ ਨੇ ਸ: ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ, ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸ. ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ, ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬੀਬੀ ਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ. ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਅਧੀਨ ਕਾਨੂੰਨ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੋਇਲ ਲਹਿਰਾ ਵਿਕਾਸ ਮੰਚ (LVM) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਮੰਚ ਬਣਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਐਲਵੀਐਮ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਲਹਿਰਾ ਹੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਧਿਰ ਬਹੁਮਤ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ।   ਉਹ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। 

## ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ 
ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 117 ਵਿੱਚੋਂ 92 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ 79% ਬਹੁਮਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ 16 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। 

; ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ

* ਚੇਅਰਮੈਨ (2022-23) ਅਧੀਨ ਕਾਨੂੰਨ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ 

## ਚੋਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 
ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ, 2022 : ਲਹਿਰਾ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2022 ਤੋਂ 2027 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2022-2027
ਕੰਜ਼ਾ ਜਾਵੇਦ

**ਕੰਜ਼ਾ ਜਾਵੇਦ** ( ਉਰਦੂ : کنزا جاوید) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ, *ਐਸ਼ੇਜ਼, ਵਾਈਨ ਐਂਡ ਡਸਟ* ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਕਾਂਜ਼ਾ ਜਾਵੇਦ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਜਾਵੇਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ *ਐਸ਼ੇਜ਼, ਵਾਈਨ ਐਂਡ ਡਸਟ* 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਟਿਬੋਰ ਜੋਨਸ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਾਵੇਦ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੀ ਅਤੇ, 2020 ਤੱਕ, ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਲੇਖਕ ਸੀ।  ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕੁਮਾਉਂ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀਜ਼ਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਕਾਈਪ ਰਾਹੀਂ ਇਸਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਾਵੇਦ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੈਪੁਰ ਲਿਟਰੇਰੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ।

ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ, *ਇਟ ਵਿਲ ਫਾਲੋ ਯੂ ਹੋਮ*, ਅਮਰੀਕਨ ਲਿਟਰੇਰੀ ਰਿਵਿਊ (2020) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ, *ਕੈਰੀ ਇਟ ਆਲ* ਦ ਪੰਚ ਮੈਗਜ਼ੀਨ (2020) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ, *ਰਾਣੀ*, ਨੇ 2020 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ ( ਲਘੂ ਗਲਪ ਲਈ ਦ ਰੇਨੋਲਡਸ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ) ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 2020 ਦੇ ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ ਫਿਕਸ਼ਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਸੀ।

ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਫਿਕਸ਼ਨ (2021 ) ਲਈ 51ਵੇਂ ਨਿਊ ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਦ ਰੌਬਰਟ ਵਾਟਸਨ ਲਿਟਰੇਰੀ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ 2021 (ਗ੍ਰੀਨਸਬੋਰੋ ਰਿਵਿਊ ਲਿਟਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡਜ਼) ਲਈ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬੋਝਲ ਪੰਡ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

ਬੋਝਲ ਪੰਡ, ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੌਰੰਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਲ 1942 ਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 14 ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਕਹਾਣੀਆਂ 
* ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ 
* ਮਿਹਰਦੀਨ-ਪਾਣੀ 
* ਫੋੜਾ 
* ਗੰਗੀ 
* ਬੋਝਲ ਪੰਡ 
* ਆਥਣ 
* ਪਰੀਓ ਪਰੀਓ ਮੇਰਾ ਨੂਰ ਮੋੜ ਦਿਓ 
* ਗੱਡੀ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ 
* ਢਲਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ 
* ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ 
* ਦੂਂਹ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 
* ਜਾਂਦੇ ਜਾਂਦੇ 
* ਦੂਜਾ ਪਾਸਾ 
* ਇੱਕ ਦਿਨ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਗੋਗੀ

**ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਬੱਸੀ ਗੋਗੀ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ** ਗੋਗੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਧਾਇਕ ਹਨ।   ਉਹ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।  ਉਹ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। 

## ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ 
ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ ਵਜੋਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 117 ਵਿੱਚੋਂ 92 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ 79% ਬਹੁਮਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।  ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ 16 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। 

; ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ

* ਮੈਂਬਰ (2022-23) ਅਨੁਮਾਨ ਕਮੇਟੀ 
* ਮੈਂਬਰ (2022-23) ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ 

## ਚੋਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2022-2027
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮੁਡੋਕੋ ਡਾਕੋ

ਇੱਕ ***ਮੁਡੋਕੋ ਡਾਕੋ*** ( ***ਮੁਡੋਕੋ*** ਡਾਕਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਔਰਤ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਲਾਂਗੀ ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਲਿੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਗਾਂਡਾ ਦੇ ਲਾਂਗੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।  *ਮੁਡੋਕੋ ਡਾਕੋ* ਟੇਸੋ ਅਤੇ ਕਰਮੋਜਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। *ਮੁਡੋਕੋ ਡਾਕੋ* ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਭੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

*ਮੁਡੋਕੋ ਡਾਕੋ* ਨੂੰ "ਵਿਕਲਪਕ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤੀ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ, *ਦ ਲੈਂਗੋ: ਏ ਨਿਲੋਟਿਕ ਟ੍ਰਾਈਬ ਆਫ਼ ਯੂਗਾਂਡਾ* (1923), ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੈਕ ਹਰਬਰਟ ਡ੍ਰਾਈਬਰਗ ਨੇ *ਲਾਂਗੀ* ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁਡੋਕੋ ਡਾਕੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡ੍ਰਾਈਬਰਗ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਰਦ, *ਜੋ ਐਪੇਲੇ* ਜਾਂ *ਜੋ ਅਬੋਇਚ* ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, *ਮੁਡੋਕੋ ਡਾਕੋ* ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਡ੍ਰਾਈਬਰਗ ਨੇ *ਮੁਡੋਕੋ ਡਾਕੋ ਦੀ* ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਮਾਹਵਾਰੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਪਛਾਣ
ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

**ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ** ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਲ 1941 ਈ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੱਲ 11 ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

## ਕਹਾਣੀਆਂ 
* ਘੜੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ 
* ਲੁਕਣ ਮੀਚੀ 
* ਭੁਲੇਖਾ 
* ਅਨਜੋੜ 
* ਪਠਾਨ ਦੀ ਧੀ 
* ਰਾਸ-ਲੀਲ੍ਹਾ 
* ਭਰਜਾਈ 
* ਦੋ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ 
* ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ 
* ਪੁਨਰ ਜਨਮ 
* ਚਿੱਠੀ ਦੀ ਉਡੀਕ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ ਜੌੜਾਮਾਜਰਾ

**ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ ਜੌੜਾਮਾਜਰਾ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ । ਉਹ ਸਮਾਣਾ ਤੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਿਹਾਤੀ ਇਕਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।  2019 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਮਾਣਾ ਵਿੱਚ 39,713 ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 

## ਆਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1967 ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। 

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਿਹਾਤੀ ਇਕਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਾਰਚ 2019 ਵਿੱਚ, ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਣਪਛਾਤੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਰਨਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੋਲੀ ਲੱਗੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।  15 ਮਾਰਚ 2019 ਨੂੰ, 'ਆਪ' ਦਾ ਵਫ਼ਦ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੀਈਓ, ਕਰੁਣਾ ਰਾਜੂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।   ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਘਟਨਾ ਦੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 

10 ਦਸੰਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਉਸਨੂੰ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਉਸਨੇ 28 ਜਨਵਰੀ 2022  ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 117 ਵਿੱਚੋਂ 92 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ 79% ਬਹੁਮਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।  ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ 16 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। 

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 04 ਜੁਲਾਈ, 2022 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ 
; ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ

* ਮੈਂਬਰ (2022-23) ਹਾਊਸ ਕਮੇਟੀ 
* ਮੈਂਬਰ (2022-23) ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ 

## ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਸ 
ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ ਜੌੜਾਮਾਜਰਾ ਸਮੇਤ 5 ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਸਮਾਗਮ 4 ਜੁਲਾਈ 2022 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।  5 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ, ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਨਵੇਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ ਜੌੜਾਮਾਜਰਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠਲੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦਾ ਚਾਰਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

: 

## ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ 
5 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਜੌੜਾਮਾਜਰਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਅਗਸਤ 2022 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟਖੋਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। 

## ਚੋਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2022 ਤੋਂ 2027 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2022-2027
ਰਾਏ-ਰਾਏ

**ਰਾਏ-ਰਾਏ** ਤਾਹੀਤੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਇਹ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਭੇਦ ਜੋ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਾਹੂ (ਮਤਲਬ "ਮੱਧ ਵਿੱਚ") ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲਿੰਗ ਸੀਮਾਂਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ। *ਪੈਟੀਆ* ਫ੍ਰੈਂਚ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸਿਸ-ਮੇਲ ਸਮਲਿੰਗਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ (ਮਤਲਬ "ਪੁਰਸ਼ ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਜਿਨਸੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ"), ਜੋ ਹਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਆਈਕੇਨ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਹੂ ਨੂੰ ਮਾਓਰੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਏ-ਰਾਏ ਨੂੰ ਤਾਹਿਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਡਰੈਗ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਆਧੁਨਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਸੈਕਸ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਰਾਏ-ਰਾਏ ਦੀ ਮਰਦ-ਤੋਂ-ਔਰਤ ਲਿੰਗ ਪੁਨਰ-ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਸਰਜਰੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਸਰਜਰੀਆਂ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਮਾਹੂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਏ-ਰਾਏ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਸਮਲਿੰਗਤਾ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਮਾਹੂ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸਤਰੀਤਾ ਅਤੇ "ਮਿਠਾਸ" ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਾਏ-ਰਾਏ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੱਛਮੀ (ਭਾਵ ਫ੍ਰੈਂਚ) ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਹੂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਅਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਛੂਤ ਹੈ। ਤਾਹੀਤੀ ਵਿੱਚ ਰਾਏ-ਰਾਏ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸੰਗਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਏ-ਰਾਏ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਈਸਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਨਿਮਰਤਾ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਤੀਸਰੇ ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਤੀਜੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ। ਤਾਹੀਤੀ ਵਿੱਚ ਰਾਏ-ਰਾਏ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕੈਥੋਏ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਅਤੇ ਹਿਜਰਾ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਫੈਮੀਨੀਲੋ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਮੁਕਸੇ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈਵੇਸਟੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਤਾਹੀਤੀ ਦੀਆਂ ਬੀਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮਾਹੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ। ਰਾਏ-ਰਾਏ ਨਾਲੋਂ ਮਾਹੂ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹਨ। ਰਾਏ-ਰਾਏ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਅਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।

## ਹਵਾਈਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਏ-ਰਾਏ 
ਮਾਹੂ ਅਤੇ ਰਾਏ-ਰਾਏ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜਿਨਸੀ ਦਮਨਕਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤਾਹੀਤੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਵਾਈ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਅਨੁਕੂਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਜਿਨਸੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਦੋਵੇਂ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਪਛਾਣ
ਮਾਗਧੀ

**ਮਾਗਧੀ** ਉਸ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਗਧ (ਦੱਖਣੀ ਬਿਹਾਰ) ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਹਾਵੀਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੈਨ ਅਗੰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੀਰਥੰਕਰ ਮਹਾਵੀਰ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਇਸੇ ਦੇ ਰੁਪਾਂਤਰ ਅਰਧਮਾਗਧੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਾਲੀ ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਾਗਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 
ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਵਿਆਕਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਗਧੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸਨ-

* (1) **ਰ** ਦੀ ਥਾਂ **ਲ** ਦਾ ਉਚਾਰਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ > ਲਾਜਾ ਵਿੱਚ,
* (2) **ਸ**, **ਸ਼**, **ਛ** ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ **ਸ਼** ਦਾ ਉਚਾਰਣ, ਜਿਵੇਂ **ਪਰੁਸ਼** > ਪੁਲਿਸ਼, ਦਾਸੀ > ਦਾਸ਼ੀ, ਯਾਸੀ > ਯਾਸ਼ੀ।
* (3) ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾਕਾਰਕ 'ਏ' ਦੇ ਨਾਮੀ ਇਕਵਚਨ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਰ > ਨਲੇ।

ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਕਾਲਸੀ ਅਤੇ ਜੌਗੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਪਰੋਕਤ ਤਿੰਨ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਜੀ ਨਹੀਂ। ਤੀਸਰੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਜੈਨਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ; ਦੂਜਾ ਰੁਝਾਨ ਇੱਥੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਵਿਦਵਾਨ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀਆਂ ਪੂਰਵ ਖੇਤਰੀ ਲਿਪੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜੈਨ ਅਗਮਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਰਧਮਾਗਧੀ ਮੰਨਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਗੜ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਜੋਗੀਮਾਰਾ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਮਾਗਧੀ ਦੀਆਂ ਉਪਰੋਕਤ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਕਾਫ਼ੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਪਾਲੀ ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਾਗਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ, ਕੁਝ ਅਪਵਾਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਾਗਧੀ ਦੀਆਂ ਉਪਰੋਕਤ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਪਾਲੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸ਼ੌਰਸੇਨੀ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਗਧੀ ਮੰਨਣ ਵੱਲ ਹੈ।

ਮਾਗਧੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਤੰਤਰ ਸਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਵਿਆਕਰਣਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕੁਤਲਾ, ਮੁਦਰਾਰਕਸ਼ਾ, ਮਿਰਛਕਟਿਕਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਖੰਡਿਤ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਰਤ ਨਾਟਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੰਗਾਸਾਗਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਅਰਥਾਤ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ:ਪੁਰ ਨਿਵਾਸੀ ਮਾਗਧੀ ਬੋਲਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਸੇਠ ਚੇਟ ਅਰਧਮਾਗਧੀ। ਮ੍ਰਿਛਕਟਿਕ, ਸ਼ਕਰ, ਵਸੰਤਸੇਨ ਅਤੇ ਚਾਰੁਦੱਤ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੇਟਕ ਅਤੇ ਛੇ ਅੱਖਰ ਮਾਗਧੀ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਕ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਅਤੇ ਚਾਰੂਦੱਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਸਰੋਤ 
* ਪਿਸ਼ਾਲ ਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ - ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ;
* ਦਿਨੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਸਰਕਾਰ : ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ;
* ਵੂਲਵਰ : ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮਾਗਹੀ
* ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ
* ਅਰਧਮਾਗਧੀ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*   ਕੀਤੇ ਰੋਜ਼ੇਟਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿਖੇ ਮਾਗਧੀ
* ਜੈਨ ਅਗਮਸ   
* ਇੱਕ ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ ਅਰਧ-ਮਾਗਧੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ
* ਬੋਧੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਧਰਮ
* ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮਹਾਵੀਰ ਸਰਨ ਜੈਨ ਦੁਆਰਾ ਲੇਖ - ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਾਂ (ਸ਼ੌਰਸੇਨੀ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਮਾਗਧੀ, ਅਰਧ-ਮਾਗਧੀ, ਪਾਸ਼ਾਚੀ) ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ: ਪੁਨਰ ਵਿਚਾਰ
ਰਹਿਮਤ ਸ਼ਾਹ ਸੇਲ

**ਰਹਿਮਤ ਸ਼ਾਹ ਸਾਇਲ** ( Pashto  - ਜਨਮ 1950, ਲੇਖਕ) ਪਸ਼ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ ਹੈ, ਉਤਮਖੇਲ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਰਹਿਮਤ ਸ਼ਾਹ ਸੈਲ ਅਮੀਨ ਗੁਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਤਮਖੇਲ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਸੇਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮਲਕੰਦ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਵਾਰਟੀਅਰ ਦੇ ਦਰਗਈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਸੈਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੂੰ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਤੀਜੀ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦਿਨ ਭਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਅਕਾਦਮਿਕ ਜੀਵਨ 
ਸੇਲ ਪਸ਼ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ:

**ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ:**

* Da Weer Pa Chum Ka War Da Naghmu (د وير په چم کې وار د نغمو دی)
* Da Lumbu pa Soori (د لمبو په سيوري)
* Da Khaistoonu Da Sparly Badoona (د ښايستونو د سپرلي بادونه)
* Dard Che De Sareeko Sangay Wosparalay (درد چې د څړيکو څانګې وسپړلې)
* De weeno Rang Pa Lambo Sanga Khkarey (د وينو رنګ په لمبو څنګه ښکاري؟)
* Ta La Tasweer Pa Gulaab Joor Kram Ka Na (تاله تصوير په ګلاب جوړ کړم که نه)
* Halaat Che Aor Awrawey (حالات چې اور اوروي)
* De Chinaroono Na Lambay Wowatay (د چينارونو نه لمبې ووتې)
* Ta Ba Pa Khpal Tasweer Kay Sook Zayaway (ته به په خپل تصوير کې څوک ځايوي)
* Za De Khazaan De Panay Panay Sara Worzhabdam (زه د خزان د پاڼې پاڼې سره ورژېدم)
* Akhrey Sandara (آخري سندره)

## ਕੰਮ 
ਸੇਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਦਰਗਾਰੀ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਚਾ ਖਾਨ ਸੈਂਟਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ *ਪਸ਼ਤੂਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ* ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ
ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਰਾਜ ਸਭਾ

**ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ** (ਸੰਖੇਪ: MP) ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਸਦਨ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਕਾਲਜ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਪਾਤਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੱਕਲੇ ਤਬਾਦਲੇਯੋਗ ਵੋਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੋ ਸਦਨਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਰਾਜ ਸਭਾ (ਉਪਰੀ ਸਦਨ) ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ (ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ)। ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ  ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀਮਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਉਲਟ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਸਥਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਰ ਦੂਜੇ ਸਾਲ, ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਮੈਂਬਰ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤੀਜੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਦੁਆਰਾ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਭਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ 
ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਆਪਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਹਨ:

* ਵਿਧਾਨਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ: ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਨਾ।

* ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ: ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਕਾਰਜਕਾਰੀ (ਅਰਥਾਤ ਸਰਕਾਰ) ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀਬਖ਼ਸ਼ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।

* ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ: ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ (ਰਾਜ ਸਭਾ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਲਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨਾ।

* ਪਰਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ: ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਮਾਲੀਏ ਅਤੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ।

### ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ 
ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ:

* ਰਾਜ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣਾ।

* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣਾ।

## ਕਾਰਜਕਾਲ 
ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਉਲਟ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਸਥਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਮੈਂਬਰ ਹਰ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਰੇਕ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਛੇ ਸਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਯੋਗਤਾ ਮਾਪਦੰਡ 
ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ:

* ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

* 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ।
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕੇ ਲਈ ਵੋਟਰ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

## ਅਯੋਗਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 
ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਵਿਅਕਤੀ;

* ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਭ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅਹੁਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ (ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ)।
* ਅਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਦਾ ਹੈ।
* ਇੱਕ ਦੀਵਾਲੀਆ ਹੈ.
* ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
* ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹੈ।
* ਦਲ- ਬਦਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਯੋਗ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
* ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
* ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਦੇ ਜੁਰਮ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
* ਛੂਤ- ਛਾਤ, ਦਾਜ, ਜਾਂ ਸਤੀ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
* ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।
* ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਜਾਂ ਰਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਵਫ਼ਾਈ (ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ) ਲਈ ਬਰਖਾਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਮੈਂਬਰਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 
ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ 250 ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ 238 ਤੱਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ (ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ) ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ 12 ਤੱਕ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ 245 ਮੈਂਬਰ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜ ਸਭਾ
ਅਰਧਮਾਗਧੀ

**ਅਰਧਮਾਗਧੀ**, ਕੇਂਦਰੀ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਗਧ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ। ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ 24ਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਮਹਾਵੀਰ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਵੀਰ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਮਹਾਵੀਰ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅਰਧਮਾਗਧੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਆਗਮ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈਆਂ।

## ਅਰਥ 
ਹੇਮਚੰਦਰ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਅਰਧਮਾਗਧੀ ਨੂੰ ‘ਅਰਸ਼ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ’ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਅਰਧਮਾਗਧੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

* (ਕ) ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਜੋ ਅੱਧੇ ਮਗਧ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
* (ਖ) ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਾਗਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੁਲਿੰਗ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਇਕਵਚਨ ਰੂਪ ਦਾ ਇਕਹਿਰਾ ਰੂਪ ਹੋਣਾ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧੰਮੇ)।

## ਸਾਹਿਤ 
ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਜੈਨ ਅਤੇ ਲੌਕਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ 24ਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਮਹਾਵੀਰ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਵੀਰ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੇ ਮਹਾਵੀਰ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅਰਧਮਾਗਧੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਆਗਮ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਜੈਨ ਆਗਮਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਾਠ ਹੋਏ। ਆਖਰੀ ਪਾਠ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵਲਭੀ (ਵਲਾ, ਕਾਠੀਆਵਾੜ ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਹਾਂਵੀਰ ਨਿਰਵਾਣ ਤੋਂ 1,000 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਰਧਿਗਨੀ ਕਸ਼ਕਸ਼ਮਾਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਧੀਨ, ਜਦੋਂ ਜੈਨ ਆਗਮਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪੱਖੋਂ ਜੈਨ ਆਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੈਨ ਆਗਮ ਜਿਵੇਂ ਆਚਰੰਗਾ, ਸੂਤਰਕ੍ਰਿਤੰਗ, ਉੱਤਰਾਧਿਆਣ, ਦਸ਼ਿਵਕਾਲਿਕ ਆਦਿ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਇਹ ਆਗਮ ਕੇਵਲ ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ ਜੈਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦਿਗੰਬਰ ਜੈਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

ਆਗਮਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੈਨ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਰਧਮਾਗਧੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੈਨ ਧਰਮ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਗਧ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਫੈਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

## ਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬਾਂ 
* ਏ.ਐੱਮ ਘਾਟਗੇ : ਅਰਧਮਾਗਧੀ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ (1941);
* ਬੀਚਾਰਦਾਸ ਜੀਵਰਾਜ ਦੋਸ਼ੀ : ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਵਿਆਕਰਣ (1925)

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮਾਗਧੀ
* ਮਾਗਹੀ
* ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਜੈਨ ਅਗਮਸ   
* ਇੱਕ ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ ਅਰਧ-ਮਾਗਧੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ
* ਸ਼ੌਰਸੇਨੀ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਮਾਗਧੀ, ਅਰਧ-ਮਾਗਧੀ, ਪੈਸ਼ਾਚੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੁਨਰ ਵਿਚਾਰ (ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮਹਾਵੀਰ ਸਰਨ ਜੈਨ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ