ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਜੋਸ਼ੀ

**ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਜੋਸ਼ੀ** (ਜਨਮ 5 ਜਨਵਰੀ 1934) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ 1991 ਤੋਂ 1993 ਤੱਕ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (ਆਰਐਸਐਸ) ਦੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਨੋਹਰ ਜੋਸ਼ੀ ਕਾਨਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਹ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਜੋਸ਼ੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਜੋਸ਼ੀ ਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ, ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਜਨਵਰੀ 1934 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੁਮਾਉਂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਲਮੋੜਾ ਤੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਨਮੋਹਨ ਜੋਸ਼ੀ ਸੀ। 1966 ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਤਰਲਾ ਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਮ ਭਾਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੇਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜੀਵਨ ਭਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਭਾਵਨਾਪੂਰਨ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਜੋੜਾ ਦੋ ਧੀਆਂ ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਮਵਦਾ ਦੇ ਮਾਪੇ ਹਨ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਚਾਂਦਪੁਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਿਜਨੌਰ ਅਤੇ ਅਲਮੋੜਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰਠ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੇ ਸਰਸੰਘਚਾਲਕ ਬਣੇ।

ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਥੀਸਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ 
ਜੋਸ਼ੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ 1953-54 ਵਿੱਚ ਗਊ ਰੱਖਿਆ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 1955 ਵਿੱਚ ਯੂਪੀ ਦੇ ਕੁੰਭ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ ਮਾਲੀਆ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਮੇਂ (1975-1977) ਦੌਰਾਨ ਜੋਸ਼ੀ 26 ਜੂਨ 1975 ਤੋਂ 1977 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਉਹ ਅਲਮੋੜਾ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ) ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਗੈਰ-ਕਾਂਗਰਸੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ ਤਾਂ ਜੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਸੰਸਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ 1980 ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਜਾਂ ਭਾਜਪਾ ਬਣਾਈ। ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਬਣੇ। ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਹਾਰ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ ਤਾਂ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

ਦਸੰਬਰ 1991 ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਕ *ਯਾਤਰਾ*,   ਕੱਢੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦੇਣਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖਵਾਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ 11 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ 14 ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। 26 ਜਨਵਰੀ 1992 ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਰੈਲੀ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਅਸਫਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਸੀ।

ਜੋਸ਼ੀ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਜੋਤੀਬਾ ਫੂਲੇ ਅਤੇ ਦੀਨਦਿਆਲ ਉਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਈ 2004 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋਸ਼ੀ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੋਂ 15ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1996 ਵਿੱਚ 13 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਜੋਸ਼ੀ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਤਿਆਰੀ ਬੋਰਡ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ "ਪ੍ਰਾਊਡ ਪਾਸਟ ਐਲੂਮਨੀ" ਵਜੋਂ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਐਲੂਮਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਲਈ ਉਹ ਸੀਟ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ 2.23 ਲੱਖ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਇਸ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਵਿਚਾਰ... ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਬਲੌਗ (ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਅੱਪਡੇਟ 1 ਅਕਤੂਬਰ 2009)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2009–2014
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ