open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਆਈ.ਐਸ.ਓ 4217

**ਆਈ ਐਸ ਓ 4217** ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕਿੱਤਾ ਇੱਕ ਮਿਆਰ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਦਰਾ ਪਦਨਾਮ, ਦੇਸ਼ ਕੋਡ (ਅਖੱਰਾਂ ਚ ਅਤੇ ਸੰਖਿਅਕ), ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਰਣੀਆ ਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ:
* ਸਾਰਣੀ A.1 – ਵਰਤਮਾਨ ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ ਕੋਡ ਸੂਚੀ
* ਸਾਰਣੀ A.2 – ਵਰਤਮਾਨ ਪੂੰਜੀ ਕੋਡ
* ਸਾਰਣੀ A.3 – ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਣਾਂਕ ਲਈ ਕੋਡ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕੋਡ 
ਇਹ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਅਧਕਾਰਿਤ ਆਈ ਐਸ ਓ 4217 ਮੁਦਰਾ ਕੋਡ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੜੀਆਂ 
* The official list of ISO 4217 alphabetic and numeric codes
*ISO 4217 Maintenance Agency
*An older list of ISO 4217 alphabetic codes that contains some history of ISO 4217 (PDF file)
*Another list of numeric and alphabetic ISO 4217 currency codes
*A C++ library for handling ISO currencies
*Position of the ISO code or euro sign in amounts
*Typing a Euro symbol on a non-European keyboard. Several methods are shown for the Euro and other special characters.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਕ
ਹਰਡ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਮੈਕਡਾਨਲਡ ਟਾਪੂ

**ਹਰਡ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਮੈਕਡਾਨਲਡ ਟਾਪੂ** ਅਸੱਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਧੀਨ ਅੰਟਾਰਟਿਕ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਬੰਜਰ ਅਤੇ ਜਵਾਲਾਮੁੱਖੀ ਹਨ।
ਹੰਸ

ਹੰਸ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਚਿੱਤਰ ਤੇ ਰੁਮਾਂਸਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ | ਇਸੇ ਲਈ ਹੰਸ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ | 
## ਬਣਤਰ
ਬੋਗ ਹੰਸ ਦਾ ਰੰਗ ਹਲਕੀ ਗੁਲਾਬੀ ਭਾਅ ਮਾਰਦਾ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਪਾਲਤੂ ਬੱਤਖ ਜਿੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ| ਇਸ ਦੀ ਧੌਣ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਲਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਡੇਢ ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਹ ਬੱਤਖ ਵਾਂਗ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤੈਰ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਹੰਸ ਦਾ ਆਪਣੀ ਮਾਦਾ ਨਾਲ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਹੀ ਗੱਭਰੂ ਅਤੇ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਕਹਿ ਕੇ ਸਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਪੰਛੀ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੋਲੇ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| 
## ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਂਨ
ਹੰਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਨਸਲ ਬੋਗ ਹੰਸ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਾਸਾ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੰਭਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਈ ਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਹੰਸ ਖਮੋਸ਼ੀ ਪਸੰਦ ਪੰਛੀ ਹੈ | ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬੋਲਦਾ ਹੈ| 
## ਖੁਰਾਕ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਲਾਰਵੇ, ਕਿਰਮ, ਪੇਪੜੀ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਜੀਵ, ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਦਲਦਲੀ ਗਾਰਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| 
## ਮਿਥਿਹਾਸਕ
ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਵਾਹਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ | ਅਧਿਆਤਮਕ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵਾਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | 
## ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਕਥਾ
ਹੰਸਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਥਾ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ ਕਿ ਹੰਸ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ ਜਿਥੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੈ, ਮਾਨ ਸਰੋਵਰ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਚੁਗਦੇ ਹਨ ਪਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ|
## ਕਿਸਮਾਂ
*ਕਾਲਾ ਹੰਸ
*ਕਾਲੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਹੰਸ
*ਵੂਲਰ ਹੰਸ
*ਟਰੁੰਪੇਟਰ ਹੰਸ
*ਟੁੰਡਰਾ ਹੰਸ
*ਬੇਵਿਕ ਹੰਸ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ
ਤੂਤ

***ਤੂਤ***, ਮੋਰਾਸੇਈ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਫੁੱਲਦਾਰ ਦਰੱਖ਼ਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਮੋਰੁਸ ਨਿਗਰਾ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਤਝੜੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ 10&ndash;16 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਕੁਰਦ, ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਆਮ ਨਾਮ ਤੂਤ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਰੁੱਖ ਹੈ ਪਰ ਅਨੇਕ ਤਪਤਖੰਡੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਜਾਮਨੀ, ਚਿੱਟਾ ਗੁਲਾਬੀ ਫਲ ਲਗਦਾ ਹੈ।ਜੋ ਕਿ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਮਿਠਾ ਹੰਦਾ ਹੈ। ਤੂਤ ਦੀਆਂ ਛਟੀਆਂ ਜਾਂ ਡੰਡੀਆਂ ਟੋਕਰੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਂਉਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਤਰਾਂ ਘਰੇਲੂ ਦਸਤਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।
## ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ
;ਪਿੱਪਲ ਗਾਵੇ ਬੋਹੜ ਗਾਵੇ, ਗਾਵੇ ਹਰਿਓਲਾ ਤੂਤ 
;ਖੜ ਕੇ ਸੁਣ ਰਾਹੀਆ ਤੇਰੀ ਰੂਹ ਹੋ ਜੂਗੀ ਸੂਤ।  

## ਗੈਲਰੀ

File:Mulberryflowerbud3000px.JPG|Clusters (inflorescences) of unopened female flower buds.
File:Morus nigra male flowers.jpg|*Morus nigra* male flowers.

File:Unripe white mulberry.jpg|Unripe white mulberries

File:Black Mulberry Female Flowers.jpg|Female flower clusters.
File:2014-10-30 10 05 50 Mulberry autumn foliage along Dunmore Avenue in Ewing, New Jersey.JPG|Autumn foliage

## ਹਵਾਲੇ
14 (UTC)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ

thumb|ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ 2024 ਵਿੱਚ।
**ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ** ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1952 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਗੋਇਲ ਓਹਨਾ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਹੈ। ਓਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹਨ। ਨਾਵਲ *"ਸੁਧਾਰ ਘਰ*" ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1952 ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਮ ਮੁਲਾਜਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬਰਨਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਭੋਤਨਾ (ਉਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ (ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍, ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ) ਧਾਰਕ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸਦੀਆਂ ਪੀੜਤਾਂ ਪੱਖ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਦੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਅੱਠ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਧਾਰਣ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਵਿੱਦਿਆ 
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਟਵਾਰੀ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਉਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ। 1952 ਵਿਚ ਉਹ ਬਰਨਾਲੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਭੋਤਨਾ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ ਭੋਤਨੇ ਤੋਂ ਕਾਲੇ-ਕੇ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਥੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਠ-ਨੌਂ ਸਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। 1962 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਬਰਨਾਲੇ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਨੀਵੇਂ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ‘ਧਾਨਕਿਆਂ’ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਘਰ ਖਰੀਦ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਲੜਕਪਨ ਕੁੱਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਧਾਨਕਿਆਂ ਤੇ ਸਾਂਸੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡਦਿਆਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁੱਖ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੀਤਿਆ। ਉਥੇ ਹੀ 1968 ਵਿੱਚ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਬੀ.ਏ. ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਰਿਹਾ। (ਆਨਰਜ਼. ਗਣਿਤ ਵਿਚ) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਸਾਲ 1976 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਸੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਨਾਵਲ
**ਅੱਗ ਦੇ ਬੀਜ* (1971)
**ਕਾਫਲਾ* (1986)
**ਤਫਤੀਸ਼* (1990),
**ਕਟਿਹਰਾ* (1993)
**ਕੌਰਵ ਸਭਾ* (2003)
**ਸੁਧਾਰ ਘਰ* (2006)
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਪੁਨਰਵਾਸ* (1987)
**ਲਾਮ* (1988)
**ਠੋਸ ਸਬੂਤ* (1992),

## ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 
ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵਿਉਂਤਵਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਬਣਾ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ.ਉਸ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਚਨਾ ਜਿਹੜੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦਾ ਕਰਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਹੋ ਕਲਾ ਕਿਰਤ ਹੈ।
## ਸਨਮਾਨ
ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ ਸੁਧਾਰ ਘਰ ਲਈ 2008 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* www.mittersainmeet.in
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲੇ ਦੇ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸੇਂਟ ਪੀਏਰ ਅਤੇ ਮੀਕਲੋਂ

**ਸੇਂਟ ਪੀਏਰ ਅਤੇ ਮੀਕਲੋਂ** (, ) ਇੱਕ ਖੁਦ-ਮੁਖਤਿਆਰ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। overseas collectivity ਇਹ ਉਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ
* Thomas, Martin. "Deferring to Vichy in the Western Hemisphere: The St. Pierre and Miquelon Affair of 1941," *International History Review* (1997) 19#4 pp 809–835.

## ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੜੀਆਂ
*
* Local autonomous government of Saint-Pierre-et-Miquelon
* Government of Saint-Pierre-et-Miquelon  
* Tourism and Travel in Saint-Pierre and Miquelon 
* Comité Régional du Tourisme (local government initiative) 
* History of Saint-Pierre and Miquelon 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਸੰਗਤਾਰ

**ਸੰਗਤਾਰ ਹੀਰ ** (ਜਨਮ 9 ਅਕਤੂਬਰ 1973) ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ **ਸੰਗਤਾਰ**,  ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਮਲ ਹੀਰ, ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ ਅਤੇ ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ ਵਰਗੇ ਗਾਇਕਾਂ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਕਮਲ ਹੀਰ ਦੋਨੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪੌਪ/ਫੋਕ ਗਾਇਕ ਹਨ।

## ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਢਾਈਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ* (2011)

### ਐਲਬਮਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ 
## ਲਿਖੇ ਗੀਤ 
* "ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੀ"
* "ਲੈ ਗਈ ਕਾਲਜਾ"
* "ਅਖੀਆਂ ਦੇ ਵਣਜ"
* "ਲਾਰੇ ਲਾ ਕੇ"
* "ਦੋ ਜੁਗਤਾਂ"
* "ਰੰਗ ਨਾ ਵਟਾ ਲਈ"
* "ਠੁਮਕੇ ਤੇ ਠੁਮਕਾ"
* "ਇੰਡੀਆ ਸਲਾਮਾ ਕਰਦਾ"
* "ਹਾਥ ਹਾਥ ਮੇਂ"
* "ਲੱਕ ਪਤਲਾ ਜਿਹਾ"
* "ਗਾਉਨੇ ਦਾ ਘਰ ਦੂਰ"
* "ਦੁਨੀਆ ਖੜੀ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖੇ"
* "ਮਰ ਗਏ ਮਜਾਜਣੇ"
* "ਵਸਦੇ ਰਹੋ ਪਰਦੇਸੀਓ"
* "ਸਾਰੇ ਹੀ ਟਰੱਕਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ"
* "ਮੁੱਲ ਮੋੜਤਾ"
* "ਨਸ਼ੇੜੀ ਦਿਲ"
* "ਢੋਲ ਵਜਦਾ ਰਿਹਾ"
* "ਦਿਲ ਤੇ ਨਾ ਲਾਈਂ"
* "ਧੀਆਂ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਪਾਣੀ"
* "ਲੋਡ ਚੱਕਨਾ"

## ਲਿਖਤ ਨਮੂਨਾ
1. ਜਿਹਨੇ ਖੇਡ ਕੇ ਗਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਨਾ
ਜਿਹਦੇ ਤਨ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾ ਕਦੇ ਲੱਗੀ
ਹੱਥ ਫੜੀ ਨਾ ਕਦੇ ਗੁਲੇਲ ਹੋਵੇ
ਰੇੜ੍ਹੀ ਹੋਵੇ ਨਾ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣੀ ਗੱਡੀ
ਰਗੜੀ ਅੰਬ ਦੀ ਕਦੇ ਨਾ ਗੁਠੀ ਹੋਵੇ
ਨੜਾ ਚੀਰ ਨਾ ਬੀਨ ਬਣਾ ਛੱਡੀ
ਮੁੰਜ ਬਗੜ ਸਰੁਹਾੜ ਕੀ ਖੜ ਕਾਹੀ
ਤੂੜੀ ਤੂੜ ਕੇ ਵੇਖੀ ਨਾ ਹੋਏ ਲੱਦੀ

ਠੋਹਲੇ ਅਤੇ ਭੜੋਲੇ ਨੇ ਕੀ ਹੁੰਦੇ
ਚਾਟੀ ਚੱਪਣੀ ਗਾਗਰ ਤੇ ਘੜਾ ਕੀ ਏ
ਭਾਬੀ ਸੱਸ ਤੇ ਨਣਦ ਦੀ ਕੀ ਟੱਕਰ
ਅਜੇ ਕੌਣ ਕੁਆਰਾ ਤੇ ਛੜਾ ਕੀ ਏ
ਸੱਥ ਕੀ ਤੇ ਕੀ ਪੰਚਾਇਤ ਹੁੰਦੀ
ਬੁੱਢਾ ਪਿੱਪਲ਼ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਥੜ੍ਹਾ ਕੀ ਏ
ਏਕੜ ਖੇਤ ਘੁਮਾ ਤੇ ਕੀ ਪੈਲ਼ੀ
ਮਰਲਾ ਕਰਮ ਕਨਾਲ਼ ‘ਚੋਂ ਬੜਾ ਕੀ ਏ

ਅਰਲ਼ੀ ਹਲ਼ਸ ਪੰਜਾਲ਼ੀ ਤੇ ਜੁੰਗਲ਼ੇ ਨੂੰ
ਭੁੱਲ਼ੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਲੋਕ ਬੇਲੋੜ ਕਹਿ ਕੇ
ਦੇਸੀ ਆਖਦੇ ਨੇ ਅਸਲੀ ਚੀਜ਼ ਤਾਂਈਂ
ਬਦਲੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਵਕਤ ਦਾ ਮੋੜ ਕਹਿ ਕੇ
ਉਂਞ ਠੀਕ ਵੀ ਏ ਵਕਤ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਤੁਰਨਾ
ਪਰ ਭੁੱਲ ਨਾ ਜਾਇਓ ਜ਼ੁਬਾਨ ਆਪਣੀ
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਾਰੇਗੀ ਸ਼ਰਮ ਜਦ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ
ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਸਫੈਦੇ ਨੂੰ ਬੋਹੜ ਕਹਿਕੇ
...

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਾਇਕ
ਝੱਜਲ

**ਝੱਜਲ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਤੱਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2001 ਵਿੱਚ ਝੱਜਲ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2931 ਸੀ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 8.38 ਕਿ. ਮੀ. ਵਰਗ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੁਧਾਰ ਘਰ (ਨਾਵਲ)

**ਸੁਧਾਰ ਘਰ** ਮਿਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ ਦਾ 2006 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ
ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਚਰਸ

**ਚਰਸ** ਇੱਕ ਨਸ਼ੀਲੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਭੰਗ ਜਾਂ ਸੁੱਖੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਜਾਂ ਰਸ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਸ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਜਾ
ਫਿਸਤੁਲਾ

**ਫਿਸਤੁਲਾ** ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਕੁਦਰਤੀ ਰਸਤਾ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਬਣਿਆ ਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਇਹ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਰਥਚਾਰਾ

**ਆਰਥਿਕਤਾ** ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਢਾਂਚਾ ਕਿਸੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਘਟਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੀਮਿਤ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਵਿਤਰਣ ਜਾਂ ਵਪਾਰ, ਅਤੇ ਖਪਤ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਰਥਿਕ ਘਟਕ ਵਿਅਕਤੀ, ਕਾਰੋਬਾਰ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਦੋ ਪੱਖ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕੀਮਤ, ਜੋ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ 
* Friedman, Milton, *Capitalism and Freedom*, 1962.
* Galbraith, John Kenneth, *The Affluent Society*, 1958.
* Keynes, John Maynard, *The General Theory of Employment*, Interest and Money, 1936.
* Smith, Adam, *An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations*, 1776.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ

**ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ** ਉਪ ਕੌਮੀ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਖੇਤਰ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਇਲਾਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਮੁਖਤਿਆਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਦੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਹੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤ
ਖਸਰਾ

**ਖਸਰਾ** ਬੱਚਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ। ਖਸਰਾ ਇੱਕ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਲਾਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰੀ ਸਰਦੀ ਦੇ ਆਖੀਰ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਾਇਰਸ ਲੱਗੀ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਖੰਘਦਾ ਜਾਂ ਨਿੱਛ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਤੁਪਕਿਆਂ ਵਿਚਲਾ ਵਾਇਰਸ ਹਵਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਰਾਹੀਂ ਫ਼ੈਲ ਕੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਤਹ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੁਪਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹ ਦੁਆਰਾ ਅੰਦਰ ਲੈਂਦਿਆਂ, ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੋਹਂਦਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ, ਮੂੰਹ, ਅੱਖਾਂ, ਜਾਂ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੋਂਹਣ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਲਛਣ
*ਬੁਖ਼ਾਰ
*ਬੰਦ ਨੱਕ
*ਖੰਘ
*ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ, 2013

ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 4 ਦਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ 8 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 31 ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤ
ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਗਿੱਲ

**ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਗਿੱਲ** (20 ਮਈ 1921 - 15 ਨਵੰਬਰ 1997) ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਉੱਘੀ ਡਾਕਟਰ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ ਮਨਪਸੰਦ ਵਿਸ਼ੇ ਸਨ।

## ਜੀਵਨ
ਜਸਵੰਤ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਮਈ 1921 ਨੂੰ ਕੋਇਟਾ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ) ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਡਾਕਟਰੀ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਅਪਣਾਇਆ। ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਰੁਚੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 1969 ਵਿਚ ਪੁਸਤਕ ‘ਬਹੂ ਬੇਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ’ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੇ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। 

ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਉੱਘੇ ਯੋਗਦਾਨ ਸਦਕਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਨੇ 1988 ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
*ਅਰੋਗਤਾ ਮਾਰਗ
*ਗਿਆਨ ਕਣੀ
*ਲਿੰਗ ਵਿਗਿਆਨ
*ਨਰੋਈ ਸਿਹਤ 
*ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 
*ਤਨ ਮਨ ਦੀ ਲੋਆ 
*ਆਪਣੇ ਬਾਲ ਨੂੰ ਸਮਝੋ 
*ਸਿਹਤ ਝਰੋਖੇ 'ਚੋਂ
*ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਸਿਹਤ 
*ਨਾਰੀ ਅਰੋਗਤਾ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਅੱਕਿਨੇਨੀ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ

**ਅੱਕਿਨੇਨੀ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ** (20 ਸਤੰਬਰ 1924 – 22 ਜਨਵਰੀ 2014) ਖਾਸਕਰ ਤੇਲਗੂ ਸਿਨਮੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿਧ ਫ਼ਿਲਮ ਐਕਟਰ, ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਸੀ। ਉਹ ਥੀਏਟਰ ਰਾਹੀਂ ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੰਚ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਖਾਸਕਰ ਜਨਾਨਾ ਪਾਤਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਾਰਤ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨਾ ਵਰਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਆਪਣੇ 75 ਸਾਲ ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਰਾਵ ਨੇ 240 ਤੇਲੁਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਰਾਓ ਨੂੰ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੂਜੇ ਸਰਬਉਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਲੁਗੂ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਸਟੂਡੀਓ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਰਾਓ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਤੇਲੁਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਐਕਟਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014
ਹਰੀਵੰਸ਼ ਰਾਏ ਬੱਚਨ

**ਹਰੀਵੰਸ਼ ਰਾਏ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ** ਉਰਫ਼ **ਬੱਚਨ** (ਹਿੰਦੀ: हरिवंश राय बच्चन) (27 ਨਵੰਬਰ 1907 – 18 ਜਨਵਰੀ 2003) ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇੱਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਹ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭਕ ਦੌਰ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਛਾਇਆਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਸ਼ਰੀਵਾਸਤਵ ਕਾਇਸਥ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹ ਜਿਲੇ ਦੇ ਬਾਬੂਪੱਟੀ (ਰਾਣੀਗੰਜ) ਵਿਖੇ ਜਨਮੇ, ਬੱਚਨ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾ ਮਧੂਸ਼ਾਲਾ (मधुशाला) ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਐਕਟਰ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਬੱਚਨ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਨਵੰਬਰ 1907 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ ਰੋਡ, ਬਾਬੂਪੱਤੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਆਗਰਾ ਅਤੇ ਅਵਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਵਧੀ ਹਿੰਦੂ ਕਾਇਸਥ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਉਪਜਾਤੀ ਦਾ ਪਾਂਡੇ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦੀ ਬਜਾਏ "ਬੱਚਨ" (ਮਤਲਬ ਬੱਚਾ) ਦਾ ਕਲਮ ਨਾਮ ਵਰਤਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1941 ਤੋਂ 1957 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲ ਸੇਂਟ ਕੈਥਰੀਨ ਕਾਲਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂ.ਬੀ.ਯੇਟਸ ਉੱਤੇ ਪੀਐਚਡੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਬਿਤਾਏ।

### ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 
#*ਤੇਰਾ ਹਾਰ* (1929
#*ਮਧੂਸ਼ਾਲਾ* (1935),
#*ਮਧੂਬਾਲਾ* (1936),
#*ਮਧੂਕਲਸ਼* (1937), 
#*ਨਿਸ਼ਾ ਨਿਮੰਤ੍ਰ*ਣ (1938),
#*ਏਕਾਂਤ ਸੰਗੀਤ* (1939),
#*ਆਕੁਲ ਅੰਤਰ* (1943),
#*ਸਤਰੰਗਿਨੀ* (1945),
#*ਹਲਾਹਲ* (1946),
#*ਬੰਗਾਲ ਕਾ ਕਾਵ੍ਯ* (1946),
#*ਖਾਦੀ ਕੇ ਫੂਲ* (1948),
#*ਸੂਤ ਕੀ ਮਾਲਾ* (1948),
#*ਮਿਲਨ ਯਾਮਿਨੀ* (1950),
#*ਪ੍ਰਣਯ ਪਤ੍ਰਿਕਾ* (1955),
#*ਧਾਰ ਕੇ ਇਧਰ ਉਧਰ* (1957),
#*ਆਰਤੀ ਔਰ ਅੰਗਾਰੇ* (1958),
#*ਬੁੱਧ ਔਰ ਨਾਚਘਰ* (1958),
#*ਤ੍ਰਿਭੰਗਿਮਾ* (1961),
#*ਚਾਰ ਖੇਮੇ ਚੌਂਸਠ ਖੂੰਟੇ* (1962),
#*ਦੋ ਚੱਟਾਨੇਂ* (1965),
#*ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਬੀਤੇ* (1967), 
#*ਕਟਤੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾਓਂ ਕੀ ਆਵਾਜ਼* (1968), 
#*ਉਭਰਤੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨੋਂ ਕੇ ਰੂਪ* (1969),
#*ਜਾਲ ਸਮੇਟਾ* (1973)

### ਆਤਮਕਥਾ 
#*ਕ੍ਯਾ ਭੂਲੂੰ ਕ੍ਯਾ ਯਾਦ ਕਰੂੰ* (1969),
#*ਨੀੜ ਕਾ ਨਿਰਮਾਣ ਫਿਰ* (1970),
#*ਬਸੇਰੇ ਸੇ ਦੂਰ* (1977),
#*ਬੱਚਨ ਰਚਨਾਵਲੀ ਕੇ ਨੌ ਖੰਡ* (1983),
#*ਦਸ਼ਦਵਾਰ ਸੇ ਸੋਪਾਨ ਤਕ* (1985)

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
* मधुशाला का मूल पाठ  (ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਤੇ)
* हरिवंश राय बच्चन  (ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਤੇ)
* हरिवंशराय बच्चन हरिवंशराय बच्चन के बारे में 
* ਹਰੀਵੰਸ਼ ਰਾਏ ਬੱਚਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਵਿਤਾ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ 
* ਹਰੀਵੰਸ਼ ਰਾਏ ਬੱਚਨ (ਹਿੰਦੀਕੁੰਜ ਵਿੱਚ)
* दशद्वार से सोपान तक (ਬੱਚਨ ਜੀ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ; ਗੂਗਲ ਕਿਤਾਬ)
* ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਗੌਰਵ:ਹਰਿਵੰਸ਼ ਬੱਚਨ, ਹਿੰਦੀ ਭਵਨ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਤੇ 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੱਚਨ ਪਰਿਵਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003
ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਮਾਈ

**ਮੁਖ਼ਤਾਰਾਂ ਬੀਬੀ** (, ਜ. 1972, ਹੁਣ '*ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਮਾਈ*,

ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਛੇ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸਬੂਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਮੁਲਜ਼ਿਮਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਬਰਕ਼ਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਚੇਤੇ ਰਹੇ ਕਿ ਰਿਹਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਜਣੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜਾ ਕੱਟ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇਜਹਾਰ ਕੀਤਾ। 
ਮੁਖ਼ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਜਨਾਹ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਵਾਕੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਮੁਜਰਿਮਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿਲਵਾਉਣ ਲਈ ਮੁਖ਼ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਜਗੰਨਾਥ ਆਜ਼ਾਦ

**ਜਗੰਨਾਥ ਆਜ਼ਾਦ** (, , ; 5 ਦਸੰਬਰ 1918 – 24 ਜੁਲਾਈ 2004) ਉਘਾ ਉਰਦੂ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਵਿੱਦ੍ਵਾਨ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 70 ਤੋਂ ਵਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਮੁਹੰਮਦ ਇਕ਼ਬਾਲ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਅਤੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਉਹ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਪ੍ਰਮੰਨੀ ਅਥਾਰਟੀ ਸੀ। ਅੱਲਾਮਾ ਇਕ਼ਬਾਲ ਬਾਰੇ (ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ) ਆਜ਼ਾਦ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਟੀਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ (1981-85) ਲਈ ਇਕ਼ਬਾਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਟ੍ਰਸਟ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ।
## ਜੀਵਨੀ
ਜਗੰਨਾਥ ਆਜ਼ਾਦ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਦਸੰਬਰ 1918 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਾ ਖੇਲ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਰੰਭਿਕ ਵਿੱਦਿਆ ਮੀਆਂਵਾਲੀ (1933) ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਐਫ਼.ਏ. ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (1934) ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਲਹੌਰ (1944) ਤੋਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਤਿਲੋਕ ਚੰਦ ਮਹਿਰੂਮ ਕੋਲ਼ੋਂ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ਼ ਪਿਆਰ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਿਆ – ਉਹ ਆਪ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੁਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨਾਲ਼ ਤੁਆਰਫ਼ ਕਰਾਇਆ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਾਇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਆਜ਼ਾਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਹਫ਼ੀਜ਼ ਜਲੰਧਰੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ ਮੁਲਾਕ਼ਾਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ *ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਹਮਾਰਾ* ਦੀ ਕਾਪੀ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ।

## ਕਰੀਅਰ
### ਬਤੌਰ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਅਜ਼ਾਦ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ਼ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਦੋਂ, ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ *ਗੋਰਡੋਨੀਅਨ* - ਕਾਲਜ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਸਮੀ ਪੋਸਟਿੰਗ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਉਰਦੂ ਮਾਸਿਕ *ਅਦਬੀ ਦੁਨੀਆ* ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਆ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ ਉਰਦੂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004
ਤਿਲੋਕ ਚੰਦ ਮਹਿਰੂਮ

**ਤਿਲੋਕ ਚੰਦ ਮਹਿਰੂਮ** (1887-1966) (), (Hindi: तिलोक चंद महरूम) ਉਘੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ।
## ਜੀਵਨ
ਮਹਿਰੂਮ 1 ਜੁਲਾਈ 1887 ਨੂੰ ਮੂਸਾ ਨੂਰ ਜ਼ਮਨ ਸ਼ਾਹ (ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ, [ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]) ਨਾਮ ਦੇ ਪਿੰਡ' ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੋਈ 20-25 ਘਰ ਸਨ, ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਖਤਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਤਬਾਹ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸਾਖੇਲ ਚਲੇ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਮਨੋਰੰਜਨ

right|thumb|ਤਰੰਗ,  ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਕਸਮ
right|thumb|ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ
**ਮਨੋਰੰਜਨ** ਫੁਰਸਤ ਦਾ ਕੰਮ  ਹੈ, ਮਨੋਰੰਜਨ,ਫੁਰਸਤ ਅਖਤਿਆਰੀ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ  ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਹੈ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਅਕਸਰ   ਅਨੰਦ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ"ਮਜ਼ੇਦਾਰ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵਿਅੰਵ ਵਿਗਿਆਨ 
*ਮਨੋਰੰਜਨ*  ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ˈਤਾਜ਼ਗੀ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆˈ ਅਤੇ ਇਹ ਲਾਤੀਨੀ  ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ (*ਮੁੜ*: "ਫਿਰ", ਬਣਾਓ: "ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲਿਆਉਣ, ਭੋਗਣੀ")

##  ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ 
ਇਨਸਾਨ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ  ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਕੰਮ, ਨੀਂਦ, ਸਮਾਜਿਕ ਫਰਜ਼, ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਤੇ ਖਰਚਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਸਮਾਂ  ਵਿੱਚ ਫਿਜ਼ੀਓਲੋਜੀ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਰਾਮ ਵਾਧਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ  ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਘਟਦੇ ਘੰਟੇ  ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਬਚਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਧਿਆ, ਕਈ ਬਹਿਸਦੇ ਹਨ ਕਿਆਧੁਨਿਕ ਲੋਕ ਉਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਦਬਾਅ  ਵੱਧ ਹੈ,  ਕਿਉਂਕੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਚਨਬੱਧ ਹਨ। ਹੋਰ ਤੱਥ ਜੋ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਨ ਅਮੀਰਤਾ, ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਭੇਂਟ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕਕਰਨ ਹਨ।, ਜਦਕਿ ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ,  ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਿਰਫ"ਖਾਲੀ ਸਮਾਂ" ਹੈ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਲਈ ਨਾਂ ਖਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ,  ਕਿ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਇੱਕ ਫੋਰਸ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ  ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹੈ,ਅਤੇ' ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਗੌਰ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖੁੰਝ ਰਹੇ ਹਨ, ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ, ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਭਿਅਤਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਵਧਾਈ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੰਮ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਇਨਾਮ, ਅਤੇ "ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੁਥਾਜ" ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਖੇਡ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਕੰਮ 
ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਡ ਦੇ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖੇਡ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਾਲਗ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਖੇਡਣ ਜਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਾਧੂ ਊਰਜਾ ਦੇ ਆਊਟਲੈਟ ਹਨ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਭੇਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮਜਬੂਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਹੈ, ਮਨੋਰੰਜਨ "ਬੈਟਰੀ ਰੀਚਾਰਜ" ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕੇ। ਕੰਮ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਗਠਿਤ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਵੀ ਅਨੰਦਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਕੰਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਲਟ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਲਈ, ਇੱਕ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣਾ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਗਣਿਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਰੰਜਨ
ਏ ਅਬਦੁੱਲਾ

**ਡਾ. ਏ ਅਬਦੁੱਲਾ ** ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਅਲੂਮਨੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਸਟੀਆਂ ਦੇ ਬੋਰਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਸਮਾਜਕ ਘੁਲਾਟੀਏ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਟੇਟਸ ਦੇ ਵਾਸਿੰਗਟਨ ਡੀ ਸੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਖ਼ੁਆਜਾ ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਆਤਿਸ਼

**﻿ਖ਼ੁਆਜਾ ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਆਤਿਸ਼** ਖ਼ੁਆਜਾ ਅਲੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਬੇਟੇ ਸਨ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਵਤਨ ਬਗ਼ਦਾਦ ਸੀ ਜੋ ਰੋਜੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨਾਬਾਦ ਚਲੇ ਆਏ। ਨਵਾਬ ਸ਼ੁਜਾ-ਉਲ-ਦੋਲਾ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਆਜਾ ਅਲੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਹਿਜਰਤ ਕਰ ਕੇ ਫ਼ੈਜ਼ਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਰਹਾਇਸ਼ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਆਤਿਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਥੇ ਹੀ 1778 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਾਪ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਆਤਿਸ਼ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਅਤੇ ਤਰਬੀਅਤ ਬਾਕਾਇਦਾ ਤੌਰ ਪਰ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀ। ਆਤਿਸ਼ ਨੇ ਫ਼ੈਜ਼ਾਬਾਦ ਦੇ ਨਵਾਬ ਮੁਹੰਮਦ ਤੱਕੀ ਖ਼ਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਲਖਨਊ ਚਲੇ ਆਏ। ਨਵਾਬ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਆਤਿਸ਼ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਤਾੱਸਿਰ ਹੋਏ। 
## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਕੁੱਲੀਆਤ-ਏ-ਖ਼ੁਆਜਾ ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਆਤਿਸ਼* http://www.iqbalcyberlibrary.net/Urdu-Books/969-416-228-020/ 
## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
* Khwaja Haidar Ali Atish at Kavita Kosh  (Hindi font)
* Khwaja Haidar Ali Atish Poetry 
* Read Khwaja Haidar Ali Atish at Jakhira.com in Hindi font 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1764
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1846
ਇਰਫ਼ਾਨ ਆਬਿਦੀ

**ਅੱਲਾਮਾ ਸਈਅਦ ਇਰਫ਼ਾਨ ਹੈਦਰ ਆਬਿਦੀ** ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸ਼ੀਆ ਫਿਰਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾ, ਜਨਤਕ ਸਪੀਕਰ ਅਤੇ ​​ਕਵੀ ਸੀ, (ਮਹੱਲਾ ਲੁਕਮਾਨ, ਖੈਰਪੁਰ, ਸਿੰਧ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਚ 1950 ਦਾ ਜਨਮ - ਸਿੰਧ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ 1997 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਉਹ ਕਈ ਸਾਲ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੇ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਸਪੀਕਰ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਇਰਫ਼ਾਨ ਹੈਦਰ ਆਬਿਦੀ ਦਾ ਜਨਮ 1950 ਵਿੱਚ ਮਹਾਲਾ ਲੁਕਮਾਨ, ਖੈਰਪੁਰ, ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 
ਉਹ ਸਈਅਦ ਅਮੀਰ ਅੱਬਾਸ ਅਬੀਦੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਰਹਬਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਨਾਜ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਖੈਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੌਲਾਨਾ ਸਈਦ ਕਾਇਸਰ ਅੱਬਾਸ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਤੇ ਉਨਤ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਖ਼ਾਤੀਬ-ਏ-ਸ਼ਾਮ-ਏ-ਗ਼ਰੀਬਾਂ* (ਬਹਿਸਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
**ਸ਼ਰੀਅਤ ਅਤੇ ਸ਼ੀਅਤ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਜ਼ਾਹਿਦ ਅਬਰੋਲ

**ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਅਬਰੋਲ**, (ਜਨਮ 20 ਦਸੰਬਰ 1950) ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਜ਼ਾਹਿਦ ਅਬਰੋਲ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ-ਕਵੀ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।
## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਜ਼ਾਹਿਦ ਅਬਰੋਲ ਦਾ ਜਨਮ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਰਾਜ ਅਬਰੋਲ ਅਤੇ ਬਿਮਲਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਚੰਬਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 20 ਦਸੰਬਰ 1950 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਤੋਂ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਐਮਐਸਸੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਾਲਜ ਛੱਡਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ 15 ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਏ। 
## ਲਿਖਤਾਂ
***ਅੰਧਾ ਖੁਦਾ** (1978)
***ਏਕ ਸਫ-ਹਾ ਪੁਰਨਾਮ** (1986)
***ਫ਼ਰੀਦਨਾਮਾ** (ISBN 978-81-202-0587-1)
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਉਪੇਂਦਰਨਾਥ ਅਸ਼ਕ

**ਉਪੇਂਦਰਨਾਥ ਅਸ਼ਕ** (ਹਿੰਦੀ: उपेन्द्रनाथ अश्क), (14 ਦਸੰਬਰ 1910 – 19 ਜਨਵਰੀ 1996)
ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਨ।
## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਅਸ਼ਕ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਗਰ ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤੁਕਬੰਦੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਲ ਕੀਤੀ। 
ਅਸ਼ਕ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੋਏ। 1932 ਵਿੱਚ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1933 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ *ਔਰਤ ਦੀ ਫਿਤਰਤ* ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਨੇ ਲਿਖੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਪ੍ਰਭਾਤ ਪ੍ਰਦੀਪ 1938 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਬੰਬਈ ਪਰਵਾਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਪਟਕਥਾਵਾਂ, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਪਰ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਵਾਲੀ ਜਿੰਦਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ ਨਹੀਂ ਆਈ। 19 ਜਨਵਰੀ 1996 ਨੂੰ ਅਸ਼ਕ ਜੀ ਸੁਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1972 ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਉਪੇਂਦਰਨਾਥ ਅਸ਼ਕ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਹਿਚਾਣ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਹੀ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ, ਡਰਾਮਾ, ਯਾਦ, ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ, ਆਲੋਚਨਾ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੂਬ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹਰ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਤੇ ਉਲੇਖਨੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਹਿੰਦੀ-ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਤੋਂ ਮਗਰਲੇ ਕਥਾ-ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਨਾਲ ਉਹ ਬੱਝਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਜੋ ਰੂਪ ਅਸ਼ਕ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਨੁਭਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਵਚਿੱਤਰ ਵਰਣਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਕ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਇਹੀ ਸੁਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਲਪੀ ਦੀ ਬਰੀਕ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤਰਾਸ਼ਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਇੱਕ - ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਇਕਾਂਗੀ 
**ਜੈ ਪਰਾਜਯ* 
**ਸਵਰਗ ਦੀ ਝਲਕ*
**ਛਠਾ ਬੇਟਾ*
**ਪੈਂਤਰੇ*
**ਕੈਦ ਔਰ ਓਡਾਨ*
* *ਭੰਵਰ*
**ਅੰਜੋ ਦੀਦੀ* 
**ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਰਾਸਤੇ* 
**ਲੋਟਾ ਹੂਆ ਦਿਨ*
* *ਬੜੇ ਖਿਲਾੜੀ*
* *ਸਾਤ ਪੁਲ*
### ਇਕਾਂਗੀ 
**ਚਰਵਾਹੇ*
**ਦੇਵਤਾਓ ਕੀ ਛਾਇਆ ਮੇਂ*
**ਪਰਦਾ ਉਠਾਓ ਪਰਦਾ ਗਿਰਾਓ*
**ਅੰਧੀ ਗਲੀ*,
**ਸਾਹਬ ਕੋ ਜ਼ੁਕਾਮ ਹੈ*
* *ਪੱਕਾ ਗਾਨਾ*
* *ਸੂਖੀ ਡਾਲੀ* 
**ਨਏ ਰੰਗ ਏਕਾਂਕੀ*
**ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾ ਸਵਾਗਤ*
**ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਏਕਾਂਕੀ*,
**ਤੁਫ਼ਾਨ ਸੇ ਪਹਿਲੇ*,
* *ਅੰਧੀ ਗਲੀ*
* *ਮੁਖੜਾ ਬਦਲ ਗਿਆ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਆਬਿਦ ਅਲੀ ਆਬਿਦ

ਸੱਯਦ **ਆਬਿਦ ਅਲੀ ਆਬਿਦ** ਉਰਦੂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਉਹ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾਕਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਨ।

ਆਬਿਦ ਅਲੀ ਆਬਿਦ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਸਤੰਬਰ 1906 ਨੂੰ ਡੇਰਾ ਇਸਮਾਈਲ ਖ਼ਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੰਤਕਾਲ 20 ਜਨਵਰੀ 1971 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
## ਲਿਖਤਾਂ
* ਮੁਦੀਰ ਸਹੀਫ਼ਾ ਲਾਹੌਰ
* ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਕੀ ਕਹਾਣੀ। ਵਿਲ ਡੂਰੰਟ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਉਰਦੂ ਤਰਜਮਾ
* ਮੈਂ ਕਭੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨਾ ਕਹਿਤਾ। ਸ਼ਾਇਰੀ। ਸੰਗ-ਏ-ਮੀਲ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼
* ਅਸੂਲ-ਏ-ਅੰਤਿਕਾ ਦ ਅਦਬੀਆਤ। ਉਰਦੂ ਤਨਕੀਦ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਰੀਂ ਕਿਤਾਬ ਜੋ ਐਮ ਏ ਦੇ ਨਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
* ਅਲਬਦੀਅ ਮਹਸਨਾਤ। ਸ਼ਾਇਰੀ ਕਾ ਅੰਤਿਕਾ ਦੀ ਜ਼ਾਇਜ਼ਾ। ਪਬਲਿਸ਼ਰ ਮਜਲਿਸ-ਏ-ਤਰਕਯ-ਏ-ਅਦਬ
* ਅਲਬਿਆਨ। ਸ਼ਾਇ ਕਰਦਾ ਮਜਲਿਸ-ਏ-ਤਰਕਯ-ਏ-ਅਦਬ
* ਅਸਲੂਬ। ਸ਼ਾਇ ਕਰਦਾ ਮਜਲਿਸ-ਏ-ਤਰਕਯ-ਏ-ਅਦਬ
* ਸ਼ਾਰ-ਏ- ਇਕਬਾਲ। ਸੰਗ-ਏ- ਮੇਲ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼
* ਨਜ਼ਰੀਆ ਸਿਆਸਯ-ਏ-ਸ਼ੀਆ। ਫ਼ਾਰਸੀ
* ਤਿਲਿਸਮਾਤ। ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ। ਹਾਸ਼ਮੀ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ
* ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ।ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ। ਸੰਗ-ਏ- ਮੀਲ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਫ਼ਨਾ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਫ਼ਨਾ*** (ਹਿੰਦੀ: फ़ना, ਉਰਦੂ: فناء, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: *Destroyed in Love*) 2006 ਵਿੱਚ ਕੁਨਾਲ ਕੋਹਲੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮਸ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਮਾਨਤ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ।

## ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ 
* ਆਮਿਰ ਖਾਨ
* ਕਾਜੋਲ
* ਤਬੂ
* ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਬਾਂਸ

**ਬਾਂਸ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:bamboo - ਬੈਂਬੂ  (ਬੈਂਬੂਸੇਈ) ਬੰਸ ਵਿੱਚੋਂ ਘਾਹ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਫੁੱਲਦਾਰ ਸਦਾਬਹਾਰ ਪੌਦਾ ਹੈ।
ਬਾਂਸ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਲੱਕੜੀ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਰਹਿਜੋਮ-ਨਿਰਭਰ ਸਿਸਟਮ ਹੈ। ਇੱਕ ਭੋਜਨ ਸਰੋਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਬਿਲਡਿੰਗ ਸਾਮੱਗਰੀ ਲਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਪਰਭਾਵੀ ਕੱਚੇ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ,ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਹਾਈ-ਕੁਆਲਟੀ ਬੈੰਬੂ ਸਟੀਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਗੁਣ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਮਾਰਤ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਸਾਜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਵਰਗੀਕਰਣ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬਾਂਸਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਣ ਡਾ. ਬਰੈਂਡਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਕੰਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ:

**(ਕ)** ਕੁੱਝ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀਗਤ ਪ੍ਰਕੰਦ (rhizome) ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਮੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਸਮੂਹਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਪਰੋਕਤ ਪ੍ਰਕੰਦਵਾਲੇ ਬਾਂਸ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:

:1. ਬੈਂਬਿਊਸਾ ਅਰੰਡਿਨੇਸੀ (Bambusa arundinacea) - ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵੇਦੁਰ ਬਾਂਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਧ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਕੰਡੇਦਾਰ ਬਾਂਸ ਹੈ। 30 ਤੋਂ 50 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ 30 ਵਲੋਂ 100 ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੋਧੀ ਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਔਸ਼ਧਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਚਰਚਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

:2. ਬੈਂਬਿਊਸਾ ਸਪਾਇਨੋਸਾ - ਬੰਗਾਲ, ਅਸਮ ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਦਾ ਕੰਡੇਦਾਰ ਬਾਂਸ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਖੇਤੀ ਉੱਤਰੀ - ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਬਾਂਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

:3. ਬੈਂਬਿਊਸਾ ਟੂੱਲਾ - ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਬਾਂਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਪੇਕਾ ਬਾਂਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

:4. ਬੈਂਬਿਊਸਾ ਵਲਗੈਰਿਸ (Bambusa vulgaris) - ਪੀਲੀ ਅਤੇ ਹਰੀ ਧਾਰੀਵਾਲਾ ਬਾਂਸ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

:5. ਡੇਂਡਰੋਕੈਲੈਮਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਖ਼ਾਨਦਾਨ, ਜੋ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

**(ਖ)** ਕੁੱਝ ਬਾਂਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕੰਦ ਭੂਮੀ ਦੇ ਨੀਚ ਹੀ ਫੈਲਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਪਤਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਕੰਦਵਾਲੇ ਬਾਂਸ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:

:(1) ਬੈਂਬਿਊਸਾ ਨੂਟੈਂਸ (Babusa nutans) - ਇਹ ਬਾਂਸ 5,000 ਤੋਂ 7,000 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਨੇਪਾਲ, ਸਿੱਕਿਮ, ਅਸਮ ਅਤੇ ਭੁਟਾਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

:(2) ਮੈਲੋਕੇਨਾ (Melocanna) - ਇਹ ਬਾਂਸ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲਅਤੇ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘਾਹ

## __LEAD_SECTION__ 
**ਬਾਂਸ** ਜਿਆ **ਵਾਂਸ** ਬੜੇ-ਸਾਰੇ ਫੁੱਲ ਵਾਲੇ ਬੂਟੇ ਹਨ , ਜਿਹੜੇ ਜ਼ਿਆਦੇ-ਜ਼ਿਆਦੇ ਸਦਾਬਹਾਰ ਸਦੀਵੀ । ਇਹ  ਘਾਹ ਦੀ ਇੱਕ  ਛੋਟੀ-ਪਰਿਵਾਰ ,  ਬੰਬੂਸੋਇਡਐਇ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਗੜੀ ਬਾਂਸ ਘਾਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਦੈਂਦ੍ਰੋਕੈਲਾਮਸੑ ਸਿਨਿਕਸੑ  ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ (ਕੁਲਮਜ਼) ੪੬ ਮੀਟਰ (੧੫੧ ਫ਼ੁੱਟ ) ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ  , ‘ਤੇ ੩੬ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (੧੪ ਇੰਚ) ਚੌੜੇ ਨੇ । ੪੫੦ ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮੑ (ਹਯਾਰ ਪੌਂਡ) ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਏ  ਭਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਹੋਸਕਦੀ .
ਅਦਾ ਜਾਫ਼ਰੀ

**﻿ਅਦਾ ਜਾਫ਼ਰੀ** (ਉਰਦੂ ادؔا جعفری: Adā Jaʿfrī), ਤਮਗਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼) (ਜਨਮ 22 ਅਗਸਤ 1924 - 12 ਮਾਰਚ 2015) ਬਿਦਾਓਂ, ਯੂਪੀ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ "ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਔਰਤ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਇਨਾਮ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਮੌਲਵੀ ਬਦਰੁਲ ਹਸਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਅਦਾ ਬਦਾਯੂਨੀ ਦੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਹੇਠ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਸਮਾਜਿਕ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਿਤਾਇਆ।

## ਰਚਨਾ
ਜੋ ਚਰਾਗ਼ ਸਾਰੇ ਬੁਝਾ ਚੁਕੇ, 
ਉਨ੍ਹੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਹਾਂ ਰਹਾ ?
ਯੇ ਸਕੂੰ ਕਾ ਦੌਰੇ-ਸ਼ਦੀਦ ਹੈ,
 ਕੋਈ ਬੇਕਰਾਰ ਕਹਾਂ ਰਹਾ ?

ਜੋ ਦੁਆ ਕੋ ਹਾਥ ਉਠਾਏ ਭੀ,
ਤੋ ਮੁਰਾਦ ਯਾਦ ਨਾ ਆ ਸਕੀ 
ਕਿਸੀ ਕਾਰਵਾਂ ਕਾ ਜੋ ਜ਼ਿਕਰ ਥਾ,
 ਵੋ  ਪਸੇ-ਗ਼ੁਬਾਰ  ਕਹਾਂ  ਰਹਾ ?

ਯੇ ਤਲੂਅ-ਏ-ਰੋਜ਼-ਏ-ਮਲਾਲ ਹੈ,
 ਸੋ ਗਿਲਾ ਭੀ ਕਿਸ ਸੇ ਕਰੇਂਗੇ ਹਮ 
ਕੋਈ ਦਿਲਰੁਬਾ, ਕੋਈ ਦਿਲ ਸ਼ਿਕਨ,
 ਕੋਈ ਦਿਲ  ਫ਼ਗਾਰ  ਕਹਾਂ  ਰਹਾ ? 

ਕੋਈ ਬਾਤ ਖ਼ਾਬੋ-ਖ਼ਯਾਲ ਕੀ,
 ਜੋ ਕਰੋ ਤੋ ਵਕਤ ਕਟੇਗਾ ਅਬ
ਹਮੇ  ਮੌਸਮੋਂ  ਕੇ  ਮਿਜ਼ਾਜ  ਪਰ,
 ਕੋਈ  ਐਤਬਾਰ  ਕਹਾਂ  ਰਹਾ ?

ਹਮੇ  ਕੂ-ਬ-ਕੂ  ਜੋ  ਲੀਏ  ਫਿਰੀ, 
ਕਿਸੀ ਨਕਸ਼ੇ-ਪਾ ਕੀ ਤਲਾਸ਼ ਥੀ 
ਕੋਈ ਆਫ਼ਤਾਬ ਥਾ ਜ਼ੌ-ਫ਼ਗਨ,
 ਸਰੇ-ਰਾਹਗੁਜ਼ਾਰ ਕਹਾਂ ਰਹਾ ?  

ਮਗਰ ਏਕ ਧੁਨ ਤੋ ਲਗੀ ਰਹੀ,
 ਨ ਯੇ ਦਿਲ ਦੁਖਾ, ਨ ਗਿਲਾ ਹੂਆ 
ਕਿ ਨਿਗਾ ਕੋ ਰੰਗੇ-ਬਹਾਰ ਪਰ,
 ਕੋਈ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਹਾਂ ਰਹਾ ?

ਸਰੇ-ਦਸ਼ਤ ਹੀ ਰਹਾ ਤਸ਼ਨਾ-ਲਬ,
 ਜਿਸੇ  ਜ਼ਿੰਦਗੀ  ਕੀ  ਤਲਾਸ਼  ਥੀ 
ਜਿਸੇ  ਜ਼ਿੰਦਗੀ  ਕੀ  ਤਲਾਸ਼  ਥੀ, 
ਲਬੇ-ਜੂ-ਏ-ਬਾਰ    ਕਹਾਂ   ਰਹਾ ?ਜਸਪਾਲ ਘਈ ਅਨੁਵਾਦਕ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸਿੰਘਾਂਵਾਲਾ

**ਸਿੰਘਾਂਵਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੋਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 6 ਕਿਮੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ. ਇਹਦੀ ਵਸੋਂ 15,000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 25 ਸਾਲ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ 10 ਸਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 2003 ਤੋਂ ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੁੱਟਰ ਕਲਾਂ (ਮੋਗਾ)

**Buttar Kalan** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੋਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੋਗਾ ਜਿਲੇ ਦਾ ਮੋਗਾ-ਬਰਨਾਲਾ ਹਾਈਵੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚੁਲਾਈ

***ਚੁਲਾਈ*** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Amaranth) ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਗਪਗ 60 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਸਿਆਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਪਰਪਲ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਾਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।
## ਦਵਾਈ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
* ਚੁਲਾਈ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਲਿਊਕੋਰੀਆ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ।
* ਇਹ ਖੂਨ ਦੇ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 
* ਇਹ ਸ਼ੀਤ ਗੁਣ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਯੁਰਵੈਿਦਕ ਦਵਾਈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ
ਉੱਜਲ ਦੁਸਾਂਝ

**ਉੱਜਲ ਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੁਸਾਂਝ** (; ਜਨਮ 9 ਸਤੰਬਰ 1947) ਕਨੇਡੀਅਨ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਲਿਬਰਲ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਐਮ. ਪੀ. (2004 ਤੋਂ 2011), ਅਤੇ ਬੀ. ਸੀ। ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ (2000 ਤੋਂ 2001) ਅਤੇ 2004 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਲੋਕ
ਲਿਆਕ਼ਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ

**ਨਵਾਬਜ਼ਾਦਾ ਲਿਆਕਤ ਅਲੀ ਖਾਨ** (Næʍābzādāh Liāqat Alī Khān ), Urdu: لیاقت علی خان‎; 1 ਅਕਤੂਬਰ 1895 – 16 ਅਕਤੂਬਰ 1951), ਆਧੁਨਿਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ *ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ* ਅਤੇ *ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ* ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੀ ਪਹਿਲੇ *ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ* ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1895
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1951
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ
ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਜਥੇਦਾਰ

**ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ** (18 ਜਨਵਰੀ, 1892-6 ਅਗਸਤ, 1976) ਦਾ ਜਨਮ ਸ: ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਗੰਗੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਘਣੀਏ ਕੇ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। 15 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਰਮਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਬਰਮੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਰਮਾ ਦੀ ਮਿਲਟਰੀ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। 1921 ਈ: ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹਵਾਲਦਾਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 
## ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ
ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖੂਨੀ ਸਾਕੇ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਧੁਰ ਹਿਰਦੇ ਤੱਕ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਜਥੇਦਾਰ ਭਾਈ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੌਜੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ। 1921 ਈ: ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਕੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਲਈ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਕਾਂਗ ਕਾਰਨ ਫੌਜੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਤਿਆਗ-ਪੱਤਰ ਦੇ ਕੇ ਸੈਂਟਰਲ ਮਾਝਾ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜੁਟ ਗਏ। 10 ਫਰਵਰੀ, 1924 ਨੂੰ ਜਥੇਦਾਰ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਅਰਸੇ ਪਿੱਛੋਂ 7 ਮਈ 1924 ਨੂੰ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਡੇਢ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
## ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਖੋਜੀ ਵਿਦਵਾਨ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਖੋਜੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲਾਹੌਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ: ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਥੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। 1955 ਈ: ਤੋਂ 1962 ਤੱਕ ਆਪ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਰਹੇ। ਆਪ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜਥੇਦਾਰੀ ਤੋਂ ਤਿਆਗ-ਪੱਤਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਧੜੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੇਵਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਧੜੇ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 1962 ਈ: ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣ ਲਿਆ। ਜਥੇਦਾਰ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ। ਆਖਰ 6 ਅਗਸਤ, 1976 ਈ: ਨੂੰ ਪੰਜ-ਭੂਤਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ
ਅਕਬਰਨਾਮਾ

presenting *Akbarnama* to Akbar, Mughal miniature]]

'''''' (, Urdu: اکبر ناما), ਤੀਜੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜਕਾਲ (1556–1605) ਦਾ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਫ਼ਾਰਸੀ-ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਵਜੀਰ, ਅਕਬਰ ਦੇ ਨਵਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਅਕਬਰ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਇਤਹਾਸ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ

ਦੇ ਖਰੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ]]
ਸ਼ੇਖ **ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ ਇਬਨ ਮੁਬਾਰਕ** () (ਜ. 14 ਜਨਵਰੀ 1551 &ndash; ਮ. 12 ਅਗਸਤ 1602) ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਫ਼ਾਰਸੀ-ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਵਜੀਰ *ਅਕਬਰਨਾਮਾ*, ਤਿੰਨ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਇਤਹਾਸ-ਲੇਖਕ, (ਤੀਜੀ ਜਿਲਦ ਦਾ ਨਾਂ *ਆਈਨ-ਏ-ਅਕਬਰੀ* ਹੈ)
ਅਤੇ ਬਾਈਬਲ ਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਨੁਵਾਦਕ, ਉਹ ਅਕਬਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਦੇ ਨਵਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 
## ਜੀਵਨੀ
ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ੇਖ ਮੁਬਾਰਕ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅੱਲਾਮਾ ਫ਼ੈਜ਼ੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 1572 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਫ਼ੈਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ 1600 ਵਿੱਚ ਮਨਸਬ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰੀ ਤੇ ਫ਼ਾਇਜ਼ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਸਲੀਮ (ਜਹਾਂਗੀਰ) ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਖੁਸਰੋ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਤੇ ਰਾਜਾ ਨਰ ਸਿੰਘ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੱਕਨ ਲੁੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਕ਼ਤ ਦਾ ਅੱਲਾਮਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਆਜ਼ਾਦ ਖਿਆਲ ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਲੇਖਕ
ਜਨ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੇੱਸ

**ਜਨ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੇੱਸ**, ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੇੱਸ ਦੀ ਸਸਤੀ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏ.ਸੀ. ਵਾਲੇ ਡੱਬੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਏ.ਸੀ. ਵਾਲੇ ਡੱਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਨ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਥੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਤੋ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਹਿਲਜ ਕੁਈਨ ਐਕਸਪ੍ਰੇੱਸ ਇਕੱਲੀ ਜਨ ਸਤਾਬਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੀਟਰ ਗੇਜ ਤੇ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਜੇਹੜੀ ਕਿ ਲ੍ਮ੍ਡਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋ ਲੋਅਰ ਹਾਫ੍ਲੋੰਗ ਤਕ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤਕ ਦਾ ਸਫਰ ਤੇਹ ਕਰਦੀ ਹੈ.ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਜਨ ਸਤਾਬਦੀ ਗੱਡੀਆਂ ਬ੍ਰੋਡ ਗੇਜ ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਾਂ
ਬਾਬਰਨਾਮਾ

ਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ]]

**ਬਾਬਰਨਾਮਾ** (ਚਗਤਾਈ/; ਸ਼ਬਦੀ ਮਤਲਬ: *"ਬਾਬਰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ"* ਜਾਂ *"ਬਾਬਰ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ"*; ਜਾਂ *ਤੁਜਕ-ਏ-ਬਾਬਰੀ*) ਤੈਮੂਰ ਦੇ ਪੜਪੋਤਰੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮਰਾਟ ਬਾਬਰ (1483–1530) ਦੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਭੂਮੀ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ, ਕੁਦਰਤੀ ਮਾਹੌਲ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ-ਇਮਾਰਤਾਂ, ਫਲਾਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਬਿਓਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਟੀਫਨ ਫ੍ਰੈਡਰਿਕ ਡੇਲ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਬਰ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਆਪਣੀ ਵਾਕ ਬਣਤਰ, ਸ਼ਬਦ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਫ਼ਾਰਸੀਨੁਮਾ ਹੈ,। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਛੰਦ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਫਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਚਗਤਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਲੁਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਆਧੁਨਿਕ ਉਜਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਉਸੇ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਉਜਬੇਕ ਲੋਕ ਬਾਬਰਨਾਮਾ ਪੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਚਗਤਾਈ ਅਤੇ ਉਜਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਹਿ. 998 (1589-90) ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਵਜੀਰ, ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹਰੜ

***ਹਰੜ (ਟਰਮੀਨੇਲੀਆ ਚੇਬਿਉਲਾ)*** (ਯੈਲੋ ਮਿਰੋਬਾਲਾਨ ਜਾਂ ਚੇਬਿਉਲਿਕ ਮਿਰੋਬਾਲਾਨ; ਤਾਮਿਲ:* ਕਾਦੁਕਾਈ*; ਅਸਾਮੀ:* ਸਿਲਿਖਾ*; ਉਰਦੂ: ; ਚੀਨੀ:   *ਹੇ ਜ਼ੀ*; ਗੁਜਰਾਤੀ: ਹਿਮੇਜ਼; ਤੇਲਗੂ: ਕਾਰਾਕਾਇਆ; ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: harītakī, हरीतकी; ਬੰਗਲਾ: হরিতকী / হর্তুকি (harītakī) ; ਤਿੱਬਤੀ: A-ru-RA) *ਟਰਮੀਨੇਲੀਆ* ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣਪੱਛਮੀ ਚੀਨ (ਜੂਨਾਨ), ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਤੱਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
## ਗੈਲਰੀ 

File:Harra (Terminalia chebula) trunk at 23 Mile, Duars, WB W IMG 59023.jpg|Trunk of *T. chebula*
File:Harra (Terminalia chebula) hanging fruit at 23 Mile, Duars, WB W IMG 5902.jpg|Fruit of *T. chebula*
File:Harra (Terminalia chebula) fallen fruit at 23 Mile, Duars, WB W IMG 5900.jpg|A fallen fruit 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਰਾਸਤੀ ਰੁੱਖ
ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ਼

**ਪਰਵੇਜ ਮੁਸ਼ੱਰਫ਼** (ਉਰਦੂ: پرويز مشرف; ਜਨਮ ਅਗਸਤ 11, 1943) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਆਰਮੀ-ਚੀਫ਼ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 1999 ਵਿੱਚ ਨਵਾਜ ਸ਼ਰੀਫ ਦੀ ਲੋਕਤਾਂਤਰਿਕ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟ ਕਰਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸਾਂਭੀ, ਅਤੇ 20 ਜੂਨ 2001 ਤੋਂ 18 ਅਗਸਤ 2008 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਹੇ। 5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 ਨੂੰ ਦੁਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੇਮਸ ਹੇਨੀ

**ਸੇਮਸ ਜਸਟਿਨ ਹੇਨੀ** (ਜਨਮ: 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 – 30 ਅਗਸਤ 2013) ਇੱਕ ਆਇਰਿਸ਼ ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1995 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 1966 ਵਿੱਚ ਆਏ ਪਹਿਲੇ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ *ਡੈੱਥ ਆਫ਼ ਏ ਨੇਚੁਰਲਿਸਟ* ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਚਾਣ ਦਵਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 30 ਅਗਸਤ 2013 ਨੂੰ 74 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਇਰਿਸ਼ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਵਿੱਦਿਆਧਰ ਸੂਰਜਪ੍ਰਸਾਦ ਨੈਪਾਲ

ਸਰ **ਵਿੱਦਿਆਧਰ ਸੂਰਜਪ੍ਰਸਾਦ ਨੈਪਾਲ** (, ; 17 ਅਗਸਤ ਸਨ 1932 - 11 ਅਗਸਤ ਸਨ 2018) ਨਵੇਂ ਯੁਗ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਵਿੱਦਿਆਧਰ ਸੂਰਜਪ੍ਰਸਾਦ ਨੈਪਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1932 ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਤੋਬਾਗ਼ੋ ਦੇ ਚਗਵਾਨਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੂੰ ਨੂਤਨ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਛੰਦ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ਼ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋਨ ਲਿਲਵੇਲੀਨ ਰੀਜ ਪੁਰਸਕਾਰ (1958), ਦ ਸੋਮਰਸੇਟ ਮੋਗਮ ਅਵਾਰਡ (1980), ਦ ਹੋਵਥੋਰਡਨ ਪੁਰਸਕਾਰ (1964, ਦ ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਸਮਿਥ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ (1968), ਦ ਬੁਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ (1971) ਅਤੇ ਦ ਡੇਵਿਡ ਕੋਹੇਨ ਪੁਰਸਕਾਰ (1993) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਭਰ ਕੰਮ ਦੇ ਲਈ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਵਿੱਦਿਆਧਰ ਸੂਰਜਪ੍ਰਸਾਦ ਨੈਪਾਲ ਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

2008 ਵਿੱਚ *ਟਾਈਮਜ਼* ਨੇ ਵਿੱਦਿਆਧਰ ਸੂਰਜਪ੍ਰਸਾਦ ਨੈਪਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ 50 ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵਾਂ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਧੂਰੀ

**ਧੂਰੀ** ਸੰਗਰੂਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ

**ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ** (; , ; 21 ਜੂਨ 1953 – 27 ਦਸੰਬਰ 2007) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀਵੇਤਾ ਸੀ ਜੋ ਦੋ ਵਾਰ (1988–90  ਅਤੇ 1993–96) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਹੀ, ਉਹ ਜੁਲਫਿਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਦੀ ਜੇਠੀ ਧੀ ਸੀ।
## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਬੇਨਜੀਰ ਭੁੱਟੋ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਮੀਰ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ 21 ਜੂਨ 1953 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਪਿੰਟੋ ਹਸਪਤਾਲ 'ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।  ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਭੂਤਪੂਰਵ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਜੁਲਫਿਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ, ਜੋ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਨ ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਨੁਸਰਤ ਭੁੱਟੋ, ਜੋ ਮੂਲ ਤੋਂ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਕੁਰਦ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੀ, ਦੀ ਜੇਠੀ ਔਲਾਦ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਬਾਬਾ ਸਰ ਸ਼ਾਹ ਨਵਾਜ ਭੁੱਟੋ ਅਣਵੰਡੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਸਥਿਤ ਲਰਕਾਨਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਭੁੱਟੋ ਕਲਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ। 18 ਦਸੰਬਰ 1987 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਸਿਫ ਅਲੀ ਜਰਦਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ।  ਆਸਿਫ ਅਲੀ ਜਰਦਾਰੀ ਸਿੰਧ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਵਾਬ, ਸ਼ਾਹ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਬੇਟੇ ਅਤੇ ਸਫਲ ਵਪਾਰੀ ਸੀ।  ਬੇਨਜੀਰ ਭੁੱਟੋ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਬਿਲਾਵਲ ਅਤੇ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਬਖਤਾਵਰ ਅਤੇ ਆਸਿਫਾ।

## ਹੱਤਿਆ-27 ਦਸੰਬਰ 2007
27 ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਉਸ ਨੇ ਅਫਗਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਾਮਿਦ ਕਰਜਈ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਲਿਆਕਤ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਰੈਲੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦ ਉਹ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਉੱਪਰ ਗੋਲੀਆ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ,ਅਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਜੀਰ ਸਮੇਤ 22 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਮਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ  ਗੜੀ ਖੁਦਾ ਬਖਸ਼ ਵਿਖੇ ਭੁੱਟੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953
ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ

300px|thumb|ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਪੀਟਰ ਗਿਰਜਾ
**ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ** ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਸਾਈਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਚਰਚ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਕਰੀਬ 120 ਕਰੋੜ ਜਣ(ਮੈਂਬਰ) ਹਨ। ਇਸਨੂੰ **ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ** ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨੇਤਾ ਪੋਪ ਹਨ ਜੋ ਧਰਮਾਧਿਅਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੁਦਾਇ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਯਿਸੂ ਮਸੀਹ ਦੇ ਸਮਾਚਾਰ ਫੈਲਾਉਣ, ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਦਿਆਲਤਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅੱਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਾਈ ਧਰਮ
ਰਜਨੀਸ਼ ਬਹਾਦੁਰ

thumb|ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਮੰਜਾਲ ਕਲਾਂ ਵਿਖੇ 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਰਜਨੀਸ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ
**ਰਜਨੀਸ਼ ਬਹਾਦੁਰ** (6 ਸਤੰਬਰ 1957 - 15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022) ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ।

## ਜੀਵਨ ਸੰਬੰਧੀ
ਰਜਨੀਸ਼ ਬਹਾਦੁਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਜ਼ਾਲ ਵਿੱਚ 6 ਸਤੰਬਰ 1957 ਨੂੰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਗਿਆਰਵੀਂ ਐੱਸ.ਡੀ. ਸਕੂਲ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ। ਪੋਸਟ-ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਥੋਂ ਐਮ ਏ ਪੰਜਾਬੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਰਨਲਿਜਮ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜੰਮੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਸਮੇਂ ਉਹ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਨ ਏ ਆਈ ਐਸ ਐਫ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਆਗੂ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕਾਲਜਾਂ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਭਾਗ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ।

1999 ਵਿਚ  ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਡਾ. ਸਵਰਨ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਰਜਨੀਸ਼ ਬਹਾਦੁਰ ਨੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਕੱਢਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ *ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ* ਅਖ਼ਬਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਲੋਕ-ਰਾਏ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ, ਵਧੀਆ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਚੁਣ ਕੇ ਬੀਬੀ ਸਵਰਨ ਕੌਰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਚੋਣ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਰ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਬੇਹਤਹੀਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗਿਆਰਾਂ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ।

‘ਪ੍ਰਵਚਨ’ ਰਾਹੀਂ ਕਹਾਣੀ ਗੋਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਿਛਲੇ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਰੂਹੇ-ਰਵਾਂ ਸੀ। 
 
## ਪੁਸਤਕਾਂ
### ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* *ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ*
* *ਚੀਕ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ* 
* *ਹਜ਼ਾਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਾਪ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ*
* *ਚੂੜੇ ਵਾਲੀ ਬਾਂਹ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ*

## ਆਲੋਚਨਾ
**ਗਲਪ ਅਧਿਅਨ*
**ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦੇ ਨਾਟਕ: ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਅਧਾਰ*
**ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਾਠਗਤ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ*
**ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ: ਕਥਾ ਪ੍ਰਵਚਨ*
**ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ: ਆਧਾਰ ਤੇ ਉਸਾਰ*
**ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ: ਵਿਰਾਸਤ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ*

### ਹੋਰ
**ਪਰਬਤਾਂ ਸੰਗ ਸੰਵਾਦ* (ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957
ਇਵੈਂਟ ਹੌਰਿਜ਼ਨ

ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਆਮ ਸਾਪੇਖਤਾ ਸਿੱਧਾਂਤ ਵਿੱਚ, **ਘਟਨਾ ਖਤਿਜ** ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸੀਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਪਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠੇ ਕਿਸੇ ਦਰਸ਼ਕ ਜਾਂ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਗਿਆਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਦੇ ਇਸ ਖਤਿਜ ਦੇ ਪਾਰ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਉਸ ਸੀਮਾ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੋਂ ਵਾਪਸੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਇਸ ਦੇ ਪਾਰ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼, ਚਾਹੇ ਚੀਜ਼ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਇੱਥੋਂ ਬਹਾਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮਿਸਾਲ ਕਾਲ਼ਾ ਛੇਕ (ਬਲੈਕ ਹੋਲ) ਹੈ। ਕਾਲੇ ਛੇਕਾਂ ਦੇ ਘਟਨਾ ਖਤਿਜਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਘਟਨਾ ਖਤਿਜ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ - ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਾਲਾ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ। ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲੇ ਛੇਕ ਕਾਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ - ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਕੋਈ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੀ।

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਚੀਜ ਕਾਲੇ ਛੇਕ ਦੇ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਉਸ ਦੀ ਤਰਫ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਘਟਨਾ ਖਤਿਜ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਉਵੇਂ-ਉਵੇਂ ਗੁਰੁਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਕਹਿਰ ਨਾਲ ਸਾਪੇਖਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਖਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਦੂਰੋਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕਾਲੇ ਛੇਕ ਦੇ ਤਰਫ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਛਵੀ ਵਿੱਚ ਲਾਲਿਮਾ ਵੱਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਕ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਪਾਂਦੇ ਕਿ ਚੀਜ਼ ਘਟਨਾ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਹੀ ਕਰ ਜਾਵੇ। ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ - ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਛੇਕ ਦੀ ਤਰਫ ਡਿੱਗ ਕੇ ਘਟਨਾ ਖਤਿਜ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਪੇਖਤਾ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ 
**The Universe in a Nutshell* by Stephen Hawking
*
*Abhay Ashtekar and Badri Krishnan, “Isolated and Dynamical Horizons and Their Applications”, Living Rev. Relativity, 7, (2004), 10; Online Article, cited Feb.2009.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਤਰਸੇਮ ਬਾਹੀਆ

**ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤਰਸੇਮ ਬਾਹੀਆ** (1 ਜੁਲਾਈ 1944 - 31 ਮਾਰਚ 2021) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਚਿੰਤਕ, ਲੇਖਕ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਪਧਰ ਤੇ ਆਗੂ ਰਹੇ।

## ਜੀਵਨ
ਤਰਸੇਮ ਬਾਹੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜੁਲਾਈ 1944 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਹੰਸ ਰਾਜ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।

## ਪੁਸਤਕਾਂ
* *ਸੀਨੇ ਖਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਧੀ: ਯਾਦਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ* 

### ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ
ਬਾਹੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭਾਈ ਰੂਪਾ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ) ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲਗਪਗ 28 ਸਾਲ ਏ.ਐਸ. ਕਾਲਜ ਖੰਨਾ ਵਿਖੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ 1997 ਤੋਂ 2004 ਤਕ ਇਸੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਹੇ। 
ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਉਹ ਲਿੰਕਨ ਕਾਲਜ ਆਫ ਲਾਅ ਅਤੇ ਲਿੰਕਨ ਕਾਲਜ ਆਫ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ, ਸਰਹਿੰਦ (ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ 2006 ਤੋਂ 2008 ਤਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*/ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤਰਸੇਮ ਬਾਹੀਆ।। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਜੋਕਾ ਸੰਕਟ।।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021
ਪਹੁ ਫੁਟਾਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਨਾਵਲ)

**ਪਹੁ ਫੁਟਾਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ** ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਦੇ ਹਾਲਾਤ, ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ, ਦੀਨਾ ਤੇ ਜਗਨਾ ਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ ਜੋ ਪੜਦੇ-ਪੜਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੀਤਲ ਸਾਠੇ

**ਸ਼ੀਤਲ ਸਾਠੇ** (ਮਰਾਠੀ:शीतल साठे) ਪੂਨਾ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ) ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੋਕ ਗਾਇਕ, ਕਵੀ, ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਹ ਕਬੀਰ ਕਲਾ ਮੰਚ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਗਾਇਕ ਦੇ ਇੱਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅੱਧ 2000ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਕਸਲੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫੰਡ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ 15 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 2011 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀਤਲ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਮਾਲੀ ਨੂੰ ਭਗੌੜਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਲੇਖਕ)

**ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 4 ਫਰਵਰੀ, 1982) ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ *i too had a love story*, *can love happen twice* ਤੇ *like it happened yesterday* ਲਿਖੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਨਿਕਿਤਾ ਸਿੰਘ

**ਨਿਕਿਤਾ ਸਿੰਘ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਅੱਠ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਕਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪਟਨਾ,ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਇੰਦੌਰ ਗਈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਉਹ ਫਾਰਮੇਸੀ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਾਰਮੇਸੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਪੈੰਨਗੁਇਨ ਬੁਕਸ ਇੰਡੀਆ ਨਾਲ ਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗ੍ਰੇਪਵਾਈਨ ਪਬਲੀਸ਼ਰਸ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਵੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣ ਗਈ ਅੱਠ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਿਕਿਤਾ ਨੇ ਨਿਕਿਤਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਕਿਤਾ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਲਾਇਵ ਇੰਡੀਆ ਯੰਗ ਅਚੀਵਰਸ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਨਿਕਿਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਤੀਤ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਇੰਦੌਰ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਗਈ। ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਰਾਂਚੀ ਦੇ ਬਰਿੱਜਫੋਰਡ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2012 ਵਿਚ ਇੰਦੌਰ ਵਿਚ ਐਕਰੋਪੋਲਿਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਫਾਰਮਾਸਿਟੀਕਲ(ਔਸ਼ਧੀ ਨਿਰਮਾਣ ਸੰਬੰਧੀ) ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ ਵਿਚ ਫਾਰਮੇਸੀ ਵਿਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤ ਲਈ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਪੈਨਗੁਇਨ ਬੁਕਸ ਇੰਡੀਆ ਨਾਲ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਪੀਵਾਈਨ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਲਵ @ ਫੇਸਬੁੱਕ ਲਿਖੀ ਜਦੋਂ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਾਰਮੇਸੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
 ਲਵ @ ਫੇਸਬੁੱਕ ਇਕ ਉਨੀਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੜਕੀ ਬਾਰੇ ਇਕ ਜਵਾਨ ਬਾਲਗ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜੋ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਦੋਸਤੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਵੀ.ਜੇ (VJ) ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਿਧਾਰਥ ਓਬਰਾਏ ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਲੜੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੁਸਤਕ, ਦਿ ਬੈਕਬੈਂਚਰਸ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ, “ਦਿ ਬੈਕਬੈਂਚਰਸ” ਲੜੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਮਿਸਡ ਕਾਲ. ਕਿਤਾਬ ਜੂਨ 2012 ਵਿਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਫਪੋਸਟ ਨੇ 2017 ਵਿਚ ਲੇਖਕ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਵਿਚ ਨਿਕਿਤਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ "ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੋਮਾਂਸ ਲੇਖਕ" ਕਿਹਾ।
ਨਾਵਲ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲਵ @ ਫੇਸਬੁੱਕ ਨਾਲੋਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2012 ਵਿਚ, "ਜੇ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ... ਇਹ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ", ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇਕ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਬਲਾਸਟ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 7 ਸਤੰਬਰ, 2011 ਨੂੰ ਵਾਪਰੀ ਸੀ। ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਉਥੇ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਧੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਡਾਇਰੀ 'ਤੇ ਠੋਕਰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਿਕਿਤਾ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ "ਦਿਆਲਤਾ ਦੇ 25 ਸਟਰੋਕ" ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ।

ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ TEDx ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਗ੍ਰੇਪਵਾਈਨ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਬੈਸਟ ਸੇਲਰ, ਲਾਈਕ ਏ ਲਵ ਗੀਤ, ਮਾਰਚ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਵਰੀ ਟਾਈਮ ਇਟ ਰੇਨਜ਼, ਜੋ ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ, ਲੈਟਰਸ ਟੂ ਮਾਈ ਐਕਸ, ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਚੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਨਾਵਲ, ਦ ਰੀਜ਼ਨ ਇਜ਼ ਯੂ, ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਤਰਨ ਤਾਰਨ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 22 ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਵਿਲੀਅਮ ਹੈਨਰੀ ਸੇਵਰਡ

**ਵਿਲੀਅਮ ਹੈਨਰੀ ਸੇਵਰਡ** (ਮਈ 16, 1801 – ਅਕਤੂਬਰ 10, 1872) ਨਿਊਯਾਰਕ (ਅਮਰੀਕਾ) ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦਾ 12ਵਾਂ ਰਾਜਪਾਲ ਸੀ। ਉਹ ਅਬਰਾਹਿਮ ਲਿੰਕਨ ਅਤੇ ਅਨਡਰਯੂ ਜੋਨਸਨ ਅਧੀਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਕਤਰੇਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਜੋਨਸਨ ਦੇ ਸੱਕਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 1867 ਵਿੱਚ ਅਲਾਸਕਾ ਰੂਸ ਤੋਂ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਵਿਓਂਤ ਬਣਾਈ। ਇਸਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ *ਸੇਵਰਡ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ* (Seward's Folly) ਕਿਹਾ ਸੀ।