open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਟਵਾਈਲਾਈਟ (ਫ਼ਿਲਮ)

**ਟਵਾਈਲਾਈਟ** 2008 ਵਿੱਚ ਆਈ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਸਟੇਫਨੀ ਮੇਅਰ ਦੇ ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਲੜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

## ਕਹਾਣੀ
ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲਾ **ਬੇਲਾ** ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਚਾਰਲੀ ਨਾਲ ਫੋਨਿਕਸ ਦੇ ਗਰਮ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਇੱਕ ਵੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਬੇਹਦ ਸ਼ਰਮੀਲੀ ਕੁੜੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਵੇਂ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿਚਣ ਲਈ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਪੁੱਠੀਆਂ-ਸਿਧੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ **ਐਡਵਰਡ** ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਉਸਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਪਰ ਬੇਲਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਡਵਰਡ ਦਿਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਹੈ ਤੇ ਬੇਲਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦ ਇੱਕ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਦੌਰਾਨ ਐਡਵਰਡ ਬੇਲਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹਥ ਨਾਲ ਕਰ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਐਡਵਰਡ ਤੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਈ ਸੁਆਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਐਡਵਰਡ ਉਸਨੂੰ ਨੂੰ ਉਸਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਿੱਤਰ **ਜੈਕੋਬ** ਤੋਂ ਉਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਐਡਵਰਡ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਉਹ ਮ੍ਰਿਤ-ਮਨੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜਿਓੰਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਪੀ ਕੀ ਜਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਲਾ ਐਡਵਰਡ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਂਗ ਪਿਸ਼ਾਚ ਬਣਾ ਦਵੇ ਪਰ ਐਡਵਰਡ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ
* ਟਵਾਈਲਾਈਟ (Twilight)
* ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਨਿਊ ਮੂਨ (New Moon)
* ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ (Eclipse)
* ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1 (Breaking Dawn 1)
* ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2 (Breaking Dawn 2)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2008 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ (ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ)
ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ (ਫ਼ਿਲਮ)

**ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ** 2010 ਵਿੱਚ ਆਈ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਸਟੇਫਨੀ ਮੇਅਰ ਦੇ ਇਕਲਿਪਸ ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਲੜੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

## ਕਹਾਣੀ
ਫਿਲਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਵਧ ਰਹੇ ਕੁਝ ਅਜੀਬ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ| ਇਹ ਹਮਲੇ ਨਾ ਤਾਂ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਰ-ਭੇੜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ| ਐਡਵਰਡ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਤੀਜੀ ਖਤਰਨਾਕ ਸ਼ੈਅ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਖੂਨ ਦੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆਸੀ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰੀ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਅਤੇ ਨਰ-ਭੇੜੀਏ ਮਿਲਕੇ ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਰਹੂਮ ਸਾਥੀ ਜੇਮਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ।ਐਡਵਰਡ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਜੈਕੋਬ ਬੇਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬੇਲਾ ਉਸਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੈਕੋਬ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਲਾ ਤੇ ਐਡਵਰਡ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਜਲਦ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੈਕੋਬ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਧਰੇ ਗੁੰਮਨਾਮ ਥਾਂ ਤੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਡਵਰਡ ਅਤੇ ਬੇਲਾ ਫੈਂਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਬੇਲਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਚਾਰਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਗਾਈ ਬਾਰੇ ਜਲਦ ਈ ਦੱਸ ਦੇਣਗੇ|

## ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਫਿਲਮ ਲੜੀ
* ਟਵਾਈਲਾਈਟ (Twilight)
* ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਨਿਊ ਮੂਨ (New Moon)
* ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ (Eclipse)
* ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1 (Breaking Dawn 1)
* ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2 (Breaking Dawn 2)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2010 ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਫਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ (ਫਿਲਮ ਲੜੀ)
ਗੁਲਾਬ ਜਾਮਨ

**ਗੁਲਾਬ ਜਾਮੁਨ** ਇੱਕ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮਿਠਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤ, ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ, ਨੇਪਾਲ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ, ਸੂਰੀਨਾਮ, ਜਮਾਇਕਾ, ਗੁਆਨਾ, ਅਤੇ ਮੌਰੀਸ਼ੀਅਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ *ਲਾਲ ਮੋਹਨ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਥੋੜੀ ਅੱਗ ਤੇ ਗਰਮ ਕਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਲੁਪਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖੋਯਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਲਾਬ ਜਾਮੁਨ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਗੁਲਾਬ ਜਾਮੁਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਏ ਗਏ ਪਕੌੜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਬਦ ਗੁਲਾਬ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ *ਗੁਲ* ਭਾਵ ਫੁੱਲ ਅਤੇ *ਅਬ* ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। 'ਜਾਮੁਨ' ਜਾਂ 'ਜਾਮਨ' ਇਸਨੂੰ ਹਿੰਦੀ-ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ।

## ਕਿਸਮਾਂ
ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗੁਲਾਬ ਜਾਮੁਨ ਦਾ ਰੰਗ ਭੂਰਾ ਲਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੂੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਗੁਲਾਬ ਜਾਮੁਨ ਨੂੰ "ਕਾਲਾ ਜਾਮੁਨ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਬਾਮੀਏ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਠਾਈਆਂ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਵਿਰਕ

**ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਵਿਰਕ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ *ਕੱਲੀ ਬਹਿ ਕੇ ਰੋ ਲੈਨੀ ਆਂ* ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ 
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਵਿਰਕ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਜੂਨ 1975 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 1997 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ। ਇਸ ਵੇਲ਼ੇ ਮਰਦ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ 1998 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਵਿਰਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ, *ਕੱਲੀ ਬਹਿ ਕੇ ਰੋ ਲੈਨੀ ਆਂ*, ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਰਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਪੈਰੀਂ ਹੋ ਗਈ। ਮਾਰਚ 2000 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਲਕੀਤ ਬੇਗੋਵਾਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਰਾਘਵ ਮਾਹੀ ਅਤੇ ਸਮਾਈਲ ਮਾਹੀ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਵਿਰਕ ਦਾ ਕਨੇਡਾ 'ਚ ਵੀ ਘਰ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਹੈ।

## ਐਲਬਮਾਂ 
ਇਹ ਹੁਣ ਤੱਕ 56 ਐਲਬਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹਨ:

*ਕੱਲੀ ਬਹਿ ਕੇ ਰੋ ਲੈਨੀ ਆਂ (ਜੁਲਾਈ 1998)
*ਸਾਡਾ ਪੈ ਗਿਆ ਵਿਛੋੜਾ (ਜਨਵਰੀ 1999)
*ਮਸਤੀ ਭਰਿਆ ਅਖਾੜਾ (ਮਾਰਚ 1999)
*ਯਾਰੀ ਟੁੱਟੀ ਤੋਂ (ਮਈ 1999)
*ਦਿਲ ਟੁੱਟਿਆ ਲਗਦਾ (ਮਈ 1999)
*ਮਸਤੀ ਭਰਿਆ ਦੂਜਾ ਅਖਾੜਾ (ਜੂਨ 1999)
*ਡੋਲੀ ਹੁਣੇ ਹੀ ਤੁਰੀ ਐ (ਅਗਸਤ 1999)
*ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨ੍ਹੀਂ ਕਰਦੀ ਮੈਂ (ਅਕਤੂਬਰ 1999)
*ਹਾਏ ਤੌਬਾ (ਫ਼ਰਵਰੀ 2000)
*ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ (ਅਪਰੈਲ 2000)
*ਟੁੱਟ ਕੇ ਸ਼ਰੀਕ ਬਣ ਗਿਆ (ਨਵੰਬਰ 2000)
*ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇਂਗਾ (ਫ਼ਰਵਰੀ 2001)
*ਸਟੇਜੀ ਧਮਾਕਾ (ਜੂਨ 2001)
*ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਸਤਾਉਂਦੀ ਐ (ਦਸੰਬਰ 2001)
*ਪੈ ਨਾ ਜਾਣ ਪੁਆੜੇ (ਨਵੰਬਰ 2002)
*ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ (ਫ਼ਰਵਰੀ 2004)
*ਟਿਮਟਿਮਾਉਂਦੇ ਤਾਰੇ (ਮਾਰਚ 2004)
*ਦਿਲ ਦੀ ਵਹੀ (ਦਸੰਬਰ 2004)
*ਟੌਹਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੀ (ਦਸੰਬਰ 2007)
*ਤੇਰੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ (ਫ਼ਰਵਰੀ 2009)
*ਮਾਈ ਹਾਰਟ (ਅਕਤੂਬਰ 2012)

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ 
* ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ
* ਹਰਦੇਵ ਮਾਹੀਨੰਗਲ
* ਧਰਮਪ੍ਰੀਤ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ (ਨਾਵਲ)

**ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ** ਸਟੇਫਨੀ ਮੇਅਰ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲ ਹੈ| ਇਹ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਲੜੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਅਤੇ ਆਖਿਰੀ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ| ਨਾਵਲ 2 ਅਗਸਤ 2008 ਨੂੰ 4,000 ਕਿਤਾਬ-ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ| ਛਪਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਇਸਦੀਆਂ 3.7 ਮਿਲੀਅਨ ਕਾਪੀਆਂ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਵਿਚ ਵਿਕ ਗਈਆਂ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਹੈ| ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਇਸ ਉੱਪਰ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਵੀ ਬਣੀਆਂ ਜੋ ਕਿ ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1 ਅਤੇ ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2 ਸਨ|

## ਕਹਾਣੀ
ਨਾਵਲ ਪਿਛਲੇ ਨਾਵਲ ਇਕਲਿਪਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਬੇਲਾ ਅਤੇ ਐਡਵਰਡ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਲਿਆ ਹੈ| ਬੇਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਸਕੇ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ| ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਹਨ| ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਬੇਲਾ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਜੈਕੋਬ ਦੇ ਨਜਰੀਏ ਤੋਂ| ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਬੇਲਾ ਅਤੇ ਐਡਵਰਡ ਦੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਉੱਪਰ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ| ਵਿਆਹ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਬੱਚਾ ਹੈ ਜੋ ਅਧਾ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਅਧਾ ਪਿਸ਼ਾਚ ਹੈ| ਜਦ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਐਡਵਰਡ ਅਤੇ ਬੇਲਾ ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ| ਨਾਵਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਹਾਰਿਆ ਜੈਕੋਬ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ| ਜਦ ਬੇਲਾ ਦੇ ਗਰਭ ਦੀ ਖਬਰ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਬੇਲਾ ਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਪਰ ਗਰਭ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਇੱਕ ਬੱਚੀ ਰੇਂਸਮੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਉਸਦਾ ਖੂਨ ਏਨਾ ਜਿਆਦਾ ਵਗ  ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਰਨ ਕੰਡੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਐਡਵਰਡ ਉਸਨੂੰ ਦਿਲ ਦੇ ਕੋਲ ਕੱਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੇ ਖੂਨ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਜੀਵਿਤ ਹੋ ਉੱਠਦੀ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਵੀ ਪਿਸ਼ਾਚ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਨਾਵਲ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਬੇਲਾ ਦੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਚ ਅਜੀਬ ਬਦਲਾਵ ਆਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ| ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਿਸ਼ਾਚ ਕਰਦੇ ਹਨ| ਅੰਤ ਵਿਚ ਉਹ ਐਡਵਰਡ  ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਦਿਮਾਗ ਪੜ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੂਰਨਤਾ ਢਲ ਜਾਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ|

## ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਲੜੀ
* ਟਵਾਈਲਾਈਟ (ਨਾਵਲ) (Twilight)
* ਨਿਊ ਮੂਨ (ਨਾਵਲ) (New Moon)
* ਇਕਲਿਪਸ (ਨਾਵਲ) (Eclipse)
* ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ (ਨਾਵਲ) (Breaking Dawn)

## ਹਵਾਲੇ
ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡੌਨ 2 (ਫ਼ਿਲਮ)

**ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2** 2012 ਵਿਚ ਆਈ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਸਟੇਫਨੀ ਮੇਅਰ ਦੇ ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ ਨਾਵਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ| ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਵੱਡ-ਅਕਾਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਪਰ 2011 ਵਿਚ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1 ਸੀ| ਇਹ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਲੜੀ ਦੀ ਚੌਥੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ|

## ਕਹਾਣੀ
ਬੇਲਾ ਦੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਚ ਉਹ ਅੰਸ਼ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ| ਉਸਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਚ ਅਜੀਬ ਬਦਲਾਵ ਆਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ| ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਿਸ਼ਾਚ ਕਰਦੇ ਹਨ| ਅੰਤ ਵਿਚ ਉਹ ਐਡਵਰਡ  ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਦਿਮਾਗ ਪੜ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੂਰਨਤਾ ਢਲ ਜਾਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ| ਰੇਂਸਮੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਬੜੇ ਅਜੀਬ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੂਹ ਦੇ ਬਾਕੀ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਲਈ ਸ਼ੱਕ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਇਸ ਮੌਕੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ ਵੁਲਤ੍ਰੀ ਕੋਲ ਇਸਦੀ ਸ਼ਿਕਾਯਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਡਵਰਡ ਅਤੇ ਬੇਲਾ ਦੀ ਬੱਚੀ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਕਾਤਲ ਹੈ| ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬੀਜ ਬੋ ਦਿੰਦੇ ਹਨ| ਵੁਲਤ੍ਰੀ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ| ਐਡਵਰਡ ਅਤੇ ਬੇਲਾ ਵੀ ਲੜਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਜੈਕੋਬ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦਾਅ ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ ਰੇਂਸਮੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਨਾਲ ਜੈਕੋਬ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵਾਪਿਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਲਾ, ਐਡਵਰਡ, ਰੇਂਸਮੀ ਅਤੇ ਜੈਕੋਬ ਬਚੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਬਿਤਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ|

## ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ
* ਟਵਾਈਲਾਈਟ (Twilight)
* ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਨਿਊ ਮੂਨ (New Moon)
* ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ (Eclipse)
* ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1 (Breaking Dawn 1)
* ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2 (Breaking Dawn 2)

## ਹਵਾਲੇ
ਲਾਲ ਸਿੰਘ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)

**ਲਾਲ ਸਿੰਘ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ।ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਉੱਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਤੇ ਸਨੋਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੈ।ਉਹ 1977 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹਲਕਾ ਡਕਾਲਾ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਜਿਹੜੀ ਸੀਟ ਪਛੜੀਆਂ ਜਾਤਾ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀ। ਲਾਲ ਸਿੰਘ 5 ਵਾਰ ਡਕਾਲਾ ਸੀਟ ਤੋ ਜੇਤੂ ਰਹੇ ਤੇ ਹੁਣ ਹਲਕਾ ਡਕਾਲਾ ਸਨੌਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2012-2017
ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡੌਨ 1 (ਫ਼ਿਲਮ)

**ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1** 2011 ਵਿਚ ਆਈ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਸਟੇਫਨੀ ਮੇਅਰ ਦੇ ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ| ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਵੱਡ-ਅਕਾਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਚੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ ਗਈ ਜੋ ਕਿ ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2 ਸੀ| ਇਹ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਲੜੀ ਦੀ ਚੌਥੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ|

## ਕਹਾਣੀ
ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਬੇਲਾ ਅਤੇ ਐਡਵਰਡ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਲਿਆ ਹੈ| ਬੇਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਸਕੇ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ| ਬੇਲਾ ਨੂੰ ਜੈਕੋਬ (ਉਸਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਮਿੱਤਰ) ਸਾਵਧਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅੱਗ ਵਿਚ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਵਰਗਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਬੇਲਾ ਐਡਵਰਡ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ| ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਵਿਚ ਬੇਲਾ ਅਤੇ ਐਡਵਰਡ ਦੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਉੱਪਰ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ| ਵਿਆਹ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਬੇਲਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਬੱਚਾ ਹੈ ਜੋ ਅਧਾ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਅਧਾ ਪਿਸ਼ਾਚ ਹੈ| ਜਦ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਐਡਵਰਡ ਅਤੇ ਬੇਲਾ ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ| ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਬੇਲਾ ਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਪਰ ਗਰਭ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਗਰਭ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬੇਲਾ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਪਿਆਸ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਖੂਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬੁਝਦੀ ਹੈ| ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਖੂਨ ਪੀਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ| ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਜਮੀਨ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਖੂਨ ਦੀ ਬੂੰਦ ਦੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ| ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪੀਣ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਝੁਕਦੀ ਈ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਗਰਭ ਡਿਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਬੱਚੀ ਰੇਂਸਮੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਲਗਭਗ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਉਸਦਾ ਖੂਨ ਏਨਾ ਜਿਆਦਾ ਵਗ  ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਰਨ ਕੰਡੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਐਡਵਰਡ ਉਸਨੂੰ ਦਿਲ ਦੇ ਕੋਲ ਕੱਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੇ ਖੂਨ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਜੀਵਿਤ ਹੋ ਉੱਠਦੀ ਹੈ|

## ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ
* ਟਵਾਈਲਾਈਟ (Twilight)
* ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਨਿਊ ਮੂਨ (New Moon)
* ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਇਕਲਿਪਸ (Eclipse)
* ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 1 (Breaking Dawn 1)
* ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡਾਅਨ 2 (Breaking Dawn 2)

## ਹਵਾਲੇ
ਹਰਦੇਵ ਮਾਹੀਨੰਗਲ

**ਹਰਦੇਵ ਮਾਹੀਨੰਗਲ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੈ। 1995 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। *ਮਾਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ, ਰਿਬਨ ਗਿਆ ਨਾ ਕੱਟਿਆ, ਵੱਡੀ ਭਾਬੀ ਮਾਂ ਵਰਗੀ, ਮਿਸ਼ਰੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿੱਠਿਆ ਸੱਜਣਾਂ* ਉਸਦੇ ਮਕਬੂਲ ਗੀਤ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਮਾਹੀਨੰਗਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਸ. ਗੁਰਬਖ਼ਸ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ, ਬਤੌਰ ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਮਾਹੀਨੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਅਤੇ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਾਲਜ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਿੱਤਿਆ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਹਾਲੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਗਾਇਕੀ 
ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਗੀ ਮਿਲਾਪ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ *ਝੂਠੀਏ ਜਹਾਨ ਦੀਏ* ਨਾਲ਼ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ *ਆਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਫ਼ਾਂਸੀ* ਐਲਬਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਗੀਤ "ਮੈਂ ਕੁੜੀ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀ, ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾ ਮੁੰਡਿਆ ਕਰ ਵੇ" ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ। *ਵੱਡੀ ਭਾਬੀ ਮਾਂ ਵਰਗੀ* ਅਤੇ *ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ* ਅਗਲੀਆ ਐਲਬਮਾਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ *ਰੀਬਨ ਗਿਆ ਨਾ ਕੱਟਿਆ* ਅਤੇ *ਮਾਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ* (1998) ਐਲਬਮਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਸ਼ੌਹਰਤ ਦਿੱਤੀ। ‘ਮਾਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ‘ਐਲਬਮ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸਟੀਮ ਕਾਰ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਮਿਲੀ। 1999 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਫੇਰੀ ਪਾਈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਧਾਰਮਿਕ ਐਲਬਮ ‘*ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਗੁਰਦਵਾਰੇ* ‘ਵੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈ।2005 ਵਿੱਚ ਸੁਦੇਸ਼ ਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਦੋਗਾਣਾ ਐਲਬਮ ਆਈ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਰਹੀ।ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਸੁਮਨ ਭੱਟੀ ਨਾਲ ਆਈ ਐਲਬਮ ਵੀ ਚਰਚਾ ‘ਚ ਰਹੀ।2008 ‘ਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਸੁਦੇਸ਼ ਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ *ਨਸੀਬੋ* ਐਲਬਮ ਕੀਤੀ।

## ਐਲਬਮਾਂ 
#ਝੂਠੀਏ ਜਹਾਨ ਦੀਏ
#ਆਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਫ਼ਾਂਸੀ
#ਵੱਡੀ ਭਾਬੀ ਮਾਂ ਵਰਗੀ
#ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ
#ਰੀਬਨ ਗਿਆ ਨਾ ਕੱਟਿਆ
#ਮਾਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ
#ਵਿੱਛੜੇ ਨਾ ਮਰ ਜਾਈਏ
#ਸੋਹਣੀਆਂ ਜੱਟੀਆਂ
#ਜੋਬਨ
#ਜਿੰਨੇ ਟੁੱਕੜੇ ਹੋਣੇ ਦਿਲ ਦੇ
#ਘੁੱਗੀਆਂ ਦਾ ਜੋੜਾ
#ਪਿਆਰ ਤੇਰਾ
#ਨਸੀਬੋ
#ਹੋਕਾ
#ਲਵ ਐਂਡ ਬ੍ਰੇਕਅੱਪ

### ਧਾਰਮਿਕ 
#ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਗੁਰਦਵਾਰੇਗੁਰਦਵਾਰੇ

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ 
* ਧਰਮਪ੍ਰੀਤ
* ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ
* ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਵਿਰਕ
* ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਵੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ

**ਰਵੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੀਵੀ ਐਂਕਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੇ ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੰਪਾਦਕ, ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲ ਦਾ ਨਿਊਜ਼ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਚੈਨਲ ਦੇ ਹਫ਼ਤਾਵਰ ਪ੍ਰਾਈਮ ਟਾਈਮ, ਹਮ ਲੋਗ ਅਤੇ ਰਵੀਸ਼ ਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਛੇਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ।

ਉਹ "*ਦ ਫ੍ਰੀ - ਵੋਆਇਸ- ਆਨ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਸੀ, ਕਲਚਰ ਅਤੇ ਦ ਨੇਸ਼ਨ*" ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।  

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਦੇ "ਪੂਰਬੀ ਚੰਪਾਰਨ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲੋਯੋਲਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਪਟਨਾ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਸੰਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
## ਪੁਰਸਕਾਰ
ਰਵੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲੋਂ 2010 ਲਈ ਗਣੇਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਦਿਅਰਥੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*
* ਰਵੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਫੇਸਬੁਕ 'ਤੇ
* Qasba, a blog by Ravish Kumar
* Interview on Newslaundry
*  (Ravish Kumar on Mulea Campaign)
* Ravish at Shabdankan
* Ravish Kumar's latest interview with Kunal Kamra

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਲਾਗਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਜਪਾਨੀ ਸਾਹਿਤ

**ਜਪਾਨੀ ਸਾਹਿਤ** ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਆਰੰਭਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਚੀਨ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਾਲ ਜਪਾਨ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਨੇ ਵੀ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਪਾਸਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਜਪਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਤਕੜੀ ਛਾਪ ਛੱਡੀ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਪਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅੱਡਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਚੀਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਐਡੋ ਕਾਲ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਦ ਤੋਂ ਜਪਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨਾਇਕਾਂ ਲਈ ਖੋਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ
ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ

**ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ ਕਸ਼ਿਅਪ** (ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਅਨੁਰਾਗ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ *ਪਾਂਚ* ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1993 ਮੁੰਬਈ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਬਾਰੇ *ਬਲੈਕ ਫ਼੍ਰਾਈਡੇ* (2004) ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ *ਨੋ ਸਮੋਕਿੰਗ* (2007), *ਦੇਵ ਡੀ* (2009), *ਗੁਲਾਲ* (2009), *ਦੈਟ ਗਰਲ ਇਨ ਯੈਲੋ ਬੂਟਸ* (2011) ਅਤੇ *ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ* (2012) ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੋਰਖਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਅਤੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਛਾਪ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ *ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ*, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਘਰ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਛੁੱਟ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ੌਕ ਦੋਬਾਰਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰਿਤ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਥਿਏਟਰ ਟੋਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਅੰਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਹੋਈ।

ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦੀ ਖਿੱਚ ਨਾਲ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ ਜੂਨ 1993 ਵਿੱਚ ਜੇਬ ਵਿੱਚ 5000-6000 ਰੁਪਏ ਪਾ ਕੇ ਮੁੰਬਈ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਪਹਿਲੇ 8-9 ਮਹੀਨੇ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਸ਼ਟਦਾਇਕ ਰਹੇ। ਇਸਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਸੁਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਦਰ ਦਰ ਭਟਕਣਾ ਪਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ
ਲੂਇਸ ਹੈਮਿਲਟਨ

**ਲੂਇਸ ਕਾਰਲ ਡੇਵਿਡਸਨ ਹੈਮਿਲਟਨ**, ਐੱਮ.ਬੀ.ਈ. (7 ਜਨਵਰੀ 1985 ਦਾ ਜਨਮ) ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਵਨ ਦੌੜ ਦਾ ਚਾਲਕ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਮਰਸੀਡੀਜ਼ ਏ.ਐੱਮ.ਜੀ. ਦੀ ਟੀਮ ਲਈ ਦੌੜਾਂ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 2008 ਅਤੇ 2014 ਦਾ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਵਨ ਵਰਲਡ ਜੇਤੂ ਹੈ।

## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ
### ਹੈਮਿਲਟਨ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ
*  (also in paperback )

### ਹੋਰਨਾਂ ਵੱਲੋਂ
*  (also in paperback )
*  (also in paperback )
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* 
* 
* Lewis Hamilton biography &nbsp;– McLaren.com
* 
*
ਬਹੁ-ਸੁਘੜਤਾ ਸਿਧਾਂਤ

**ਬਹੁ-ਸੁਘੜਤਾ ਸਿਧਾਂਤ** ਜਾਂ **ਬਹੁ-ਸੋਝੀ ਸਿਧਾਂਤ** (theory of multiple intelligences), ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸੂਝ-ਬੂਝਾਂ (ਤਰਕੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੰਬੰਧੀ, ਸੰਗੀਤ ਆਦਿ) ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਹਾਰਵਰਡ ਗਾਰਡਨਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸੰਨ 1983 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ *ਫ਼ਰੇਮਜ਼ ਆਫ਼ ਮਾਈਂਡ:ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਆਫ਼ ਮਲਟੀਪਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸਿਜ਼* (Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences) ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ (ਕਾਂਸੈਪਟ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਿਣਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹਨ।

## ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
ਗਾਰਡਨਰ ਦੇ ਬਹੁ-ਸੁਘੜਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੁੱਧੀ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਸੌਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਜੋ ਸੌਖ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਔਖਿਆਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਸੂਝਵਾਨ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚਾ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਮਲ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਵੱਖਰੇ ਢ਼ੰਗ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੋਵੇ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਹਿਸਾਬੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਗਾਰਡਨਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵਰਤਾਅ ਨੂੰ ਅਕਲ ਵਜੋਂ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸੱਤ ਮਾਪਦੰਡ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਯੌਂ ਪਿਆਜੇ

**ਯੌਂ ਪਿਆਜੇ** (, , (; 9 ਅਗਸਤ 1896 – 16 ਸਤੰਬਰ 1980) ਸਵਿੱਸ ਵਿਕਾਸ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸੀ। ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਬੋਧਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਜੇ ਦਾ ਬੋਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਐਪਿਸਟੋਮੌਲੋਜੀਕਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮਿਲ ਕੇ "ਜੈਨੇਟਿਕ ਐਪਿਸਟੋਮੌਲੋਜੀ" ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪਿਆਜੇ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ 1934 ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ “ਸਿਰਫ ਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਂ ਸਹਿਜੇ-ਸਹਿਜੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਬਰਬਾਦੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।" ਉਸ ਦੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਪੂਰਵ-ਸਰਵਿਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਅਕ ਰਚਨਾਵਾਦ-ਅਧਾਰਤ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪਿਆਜ਼ੇ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਐਪਿਸਟੀਮੋਲੋਜੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਸੰਭਵ ਹੋਈਆਂ ਭਿਆਲੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ "ਪਿਆਜ਼ੇ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਰਨਸਟ ਵਾਨ ਗਲੇਜ਼ਰਸਫ਼ੇਲਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੀਨ ਪਿਆਜ਼ੇ "ਬੋਧ ਦਾ ਰਚਨਾਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਮਹਾਨ ਮੋਢੀ ਸੀ।" ਐਪਰ, ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤਕ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਨੇ ਫਿਰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉੱਪ-ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਨ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ। 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਪਿਆਜ਼ੇ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਬੀ. ਐਫ. ਸਕਿਨਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਿੱਸ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ
ਮਾਂਗਨਸ ਕਾਸਨ

**ਸਵੈੱਨ ਮਾਂਗਨਸ ਅਨ ਕਾਸਨ** (, ; 30 ਨਵੰਬਰ 1990 ਦਾ ਜਨਮ) ਇੱਕ ਨਾਰਵੇਈ ਸ਼ਤਰੰਜ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ, ਵਿੱਸ਼੍ਵ ਦਾ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਤਰੰਜ ਵਿੱਚ ਵਿੱਸ਼੍ਵ ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਸਿਖਰੀ ਦਰਜੇਦਾਰੀ 2872 ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
*
*
*
*
*
*
*Edward Winter's "Books about Leading Modern Chessplayers" (Chess Notes Feature Article)
*Watch this: Bill Gates quickly falls to world's best chess player | ਦਾ ਵਰਜ—*ਦਾ ਵਰਜ* (24 ਜਨਵਰੀ 2014)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰਵੇਈ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ
ਅਰਪਨਾ ਕੌਰ

**ਅਰਪਨਾ ਕੌਰ** (ਜਨਮ 1954) ਨਾਮਵਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਅਰਪਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 1954 'ਚ ਦਿੱਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਅਰਪਨਾ ਦੀ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬੜਾ ਉਘੜਵਾਂ ਹੈ।

ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪੇ ਸਿੱਖੀ ਹੋਈ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਅਰਪਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਮੋਟਿਫ਼ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ, ਪਹਾੜੀ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ-ਕਲਾ ਤੋਂ ਆਏ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

1975 ਅਤੇ 1996 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਰਪਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ 18 ਸੋਲੋ ਸ਼ੋ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਨੌ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾ ਉਤਸਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954
ਚੌਰੰਗੀ ਨਾਥ

**ਚੌਰੰਗੀ ਨਾਥ** - ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਨ ਦੇ ਪੁਤਰ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦੇ ਗੁਰੂ ਭਾਈ ਅਤੇ ਮਛੰਦਰ ਨਾਥ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਸਿਧ ਹਿੰਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਪੰਡਿਤ ਆਯੋਦਿਯਾ ਸਿੰਘ ਉਪਾਦਿਆਯੀ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਚਾਰੰਗੀ ਨਾਥ ਬਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗਾਰੰਥ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਆਖ ਦੇ ਹਨ ਕੇ ਚੋਰੰਗੀ ਨਾਥ ਆਪਣੀ ਆਤਮ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਦਾ ਹੈ ਕੀ “ਮੈਂ ਸਲਵਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਨੇ ਅੰਨੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿਗਾ ਦਿਤਾ ਸੀ,ਜਿਥੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮਛੰਦਰ ਨਾਥ ਨੇ ਕਢਵਾਇਆ। ” ਇਸ ਕਥਨ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕਢਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੀ ਪੂਰਨ ਦਾ ਨਾਂ ਹ਼ੀ ਜੋਗ ਧਾਰਨ ਪਿਛੋ ਚੋਰੰਗੀ ਨਾਥ ਪੈ ਗਿਆ। ਪੂਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ,ਜਿਸ ਦਾ ਜਿਕਰ ਪੰਡਿਤ ਊਅਦਿਆਏ ਜੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਦੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਾਨ –ਸੰਗਲੀ ਦਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ‘ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗ ਪ੍ਰਤਖ ਹੈ। ਨਮੂਨਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ –

 
ਸਾਹਿਬਾਂ ਤੇ ਮਨ ਮੀਰ ਸਾਹਿਬਾ 
ਲੁਟਿਆ ਪਵਨ ਭੰਡਾਰ 
ਸਾਹਿਬਾ ਤੋ ਪੰਚ ਤਤਿ ਸਾਹਿਬਾ 
ਸੋਇਬਾ ਤੋ ਨਿਰੰਜਨ ਨਿਰਕਾਰ

ਆਪ ਦਾ ਸਮਾਂ 1000 ਤੋ 1200 ਇਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਮਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੋਗੀ
ਧਰਮਪ੍ਰੀਤ

**ਧਰਮਪ੍ਰੀਤ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਉਦਾਸ ਗੀਤਾਂ ਕਰ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ *ਭੁਪਿੰਦਰ ਧਰਮਾ* ਨਾਂ ਹੇਠ ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ *ਧਰਮਪ੍ਰੀਤ* ਰੱਖ ਲਿਆ। 8 ਜੂਨ 2015 ਨੂੰ 38 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਛਾਉਣੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਖੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ 
ਧਰਮਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੋਗੇ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕਸਬੇ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਨਾਲ਼ ਹੈ।

1993 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਬਤੌਰ, *ਭੁਪਿੰਦਰ ਧਰਮਾ*, ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ *ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ ਸੋਹਣਿਆਂ ਨੂੰ* ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ ਜੋ ਕਿ ਪਾਇਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1997 ਵਿੱਚ ਗੋਇਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਐਲਬਮ *ਦਿਲ ਨਾਲ਼ ਖੇਡਦੀ ਰਹੀ* ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਐਲਬਮ ਦੀਆਂ 23 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕੀਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ *ਅੱਜ ਸਾਡਾ ਦਿਲ ਤੋੜ ਤਾ*, *ਐਨਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨ੍ਹੀਂ ਰੋਇਆ* ਅਤੇ '*ਪੜ੍ਹ ਸਤਗੁਰ ਦੀ ਬਾਣੀ* (ਧਾਰਮਿਕ) ਨਾਲ਼ ਵੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚੋਖਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਇਆ।
ਆਪਣੇ ਦੋ ਦਹਾਕੇ-ਲੰਬੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਇਸਨੇ ਕਰੀਬ 15 ਐਲਬਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਖਾਸਕਰ ਪੇਂਡੂ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦਾ ਚਹੇਤਾ ਰਿਹਾ। 2010 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ *ਇਮੋਸ਼ਨਜ਼ ਆਫ਼ ਹਰਟ* ਗਾਇਕ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਐਲਬਮ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ੋਅ ਕਰਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।

## ਐਲਬਮਾਂ 
ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਸੋਲੋ ਐਲਬਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਦੇਸ਼ ਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮਿਸ ਪੂਜਾ ਨਾਲ਼ ਦੋਗਾਣਾ ਐਲਬਮਾਂ ਵੀ ਆਈਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਹਨ:

* ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ ਸੋਹਣਿਆਂ ਨੂੰ
* ਦਿਲ ਨਾਲ਼ ਖੇਡਦੀ ਰਹੀ
* ਅੱਜ ਸਾਡਾ ਦਿਲ ਤੋੜ ’ਤਾ
* ਟੁੱਟੇ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦੇ
* ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਵਿੱਛੜਨ ਤੋਂ
* ਐਨਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨ੍ਹੀਂ ਰੋਇਆ
* ਦਿਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ
* ਸਾਉਣ ਦੀਆਂ ਝੜੀਆਂ (ਦੋਗਾਣੇ)
* ਟੁੱਟੀਆਂ ਤੜੱਕ ਕਰਕੇ
* ਦੇਸੀ ਮਸਤੀ (ਦੋਗਾਣੇ)
* ਕਲਾਸਫ਼ੈਲੋ
* ਇਮੋਸ਼ਨਜ਼ ਆਫ਼ ਹਾਰਟ

;ਧਾਰਮਿਕ
* ਪੜ੍ਹ ਸਤਗੁਰ ਦੀ ਬਾਣੀ
* ਜੇ ਰੱਬ ਮਿਲ ਜਏ

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ 
* ਗੋਰਾ ਚੱਕ ਵਾਲ਼ਾ
* ਹਰਦੇਵ ਮਾਹੀਨੰਗਲ
* ਬਲਕਾਰ ਸਿੱਧੂ
* ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ
* ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਵਿਰਕ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2015
ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਰਾਓ

**ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਰਾਓ** (ਜਨਮ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ, ਐਨੀਮੇਟਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਮੇਕਰ ਹੈ। 

## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਨੇ ਸਰ ਜੇ ਜੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਅਪਲਾਈਡ ਆਰਟ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ 1994 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਨੀਮੇਟਡ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਐਨੀਮੇਟਡ ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, *ਔਰੇਂਜ* ਅਤੇ *ਪ੍ਰਿੰਟਡ ਰੇਨਬੋ* ਨੇ 28 ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ, *ਪ੍ਰਿੰਟਡ ਰੇਨਬੋ* (2006) ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਕੈਨਸ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਹਫਤਾ ਭਾਗ ਵਿਖੇ ਕੋਡਾਕ ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਐਵਾਰਡ, ਸਮਾਲ ਗੋਲਡਨ ਰੇਲ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਆਲੋਚਕ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। 2006 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਕੋਂਚ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।

ਉਸ ਨੇ 2011 ਦੇ ਕੈਨਸ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਵੀਕ ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਜਿਊਰੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਦੇ ਪੈਨਲ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਨੀਰਜ ਘਯਵਾਨ, ਵਾਸਨ ਬਾਲਾ, ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਸ਼ਲੋਕ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜ ਲਘੂਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸ਼ਾਰਟਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੰਡ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਪ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

2014 ਦੇ ਕਾਨਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਐਨੀਮੇਟਡ ਛੋਟੀ, ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਹਫਤੇ ਦੀਆਂ 10 ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲਘੁ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਵੀਨਤਮ ਐਨੀਮੇਟਡ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ 'ਬਾਂਬੇ ਰੋਜ਼' (2019) 'ਟੈਲਿਨ' ਵਿੱਚ ਪੋਫ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਨਿਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਹਫ਼ਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
**ਪ੍ਰਿੰਟਡ ਰੇਨਬੋਅ* (2006) - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਐਨੀਮੇਟਰ
* *ਸ਼ੋਰਟਸ* (2013)
**ਚਾਈ* (2013)
**ਟਰੂ ਲਵ ਸਟੋਰੀ* (2014)
**ਅਕਤੂਬਰ* (2018) - ਬਤੌਰ ਫ਼ਿਲਮ ਐਕਟਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
**ਬੰਬੇ ਰੋਜ਼* (2019)

## ਇਨਾਮ 
### ਕੇਨਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 
*ਕੋਡਕ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਇਨਾਮ
*ਸਮਾਲ ਗੋਲਡਨ ਰੇਲ
*ਯੰਗ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਅਵਾਰਡ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਫ਼ਾਓ. ਐੱਫ਼. ਬੇ. ਸ਼ਟੁੱਟਗਾਟ

**ਵੇਰੇਇਨ ਫੋਰ ਬੇਵੇਗੁਨਗਸਪੀਲ ਸ਼ਟੁੱਟਗਾਟ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਰਮਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਟੁੱਟਗਾਟ, ਜਰਮਨੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਐੱਮ.ਐੱਚ.ਪੀ-ਆਰੇਨਾ, ਸ਼ਟੁੱਟਗਾਟ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੰਡਸਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

thumbnail
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਵੀ. ਐੱਫ਼. ਬੀ. ਸ਼ਟੁੱਟਗਾਟ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਐੱਮ.ਐੱਚ.ਪੀ-ਆਰੇਨਾ

**ਐੱਮ.ਐੱਚ.ਪੀ-ਆਰੇਨਾ**, ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਟੁੱਟਗਾਟ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ. ਐੱਫ਼. ਬੀ. ਸ਼ਟੁੱਟਗਾਟ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 60,441 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਐੱਮ.ਐੱਚ.ਪੀ-ਆਰੇਨਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਸ਼ੀਲਾ ਧਰ

**ਸ਼ੀਲਾ ਧਰ** (1929 – 26 ਜੁਲਾਈ 2001) ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਸੀ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਲਾਂਬੋਰਗੀਨੀ

**ਆਊਟੋਮੌਬੀਲੀ ਲਾਂਬੋਰਗੀਨੀ ਐੱਸ ਪੇ ਆ** ( ) ਸੁਖਦਾਈ ਖੇਡ ਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲੋਂ ਐੱਸਯੂਵੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਬਰਾਂਡ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੈ ਜੀਹਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਔਡੀ ਨਾਮਕ ਸਹਾਇਕ ਬਰਾਂਡ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਫ਼ੋਕਸਵਾਗਨ ਗਰੁੱਪ ਕੋਲ਼ ਹੈ। ਲਾਂਬੋਰਗੀਨੀ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਇਟਲੀ ਦੇ ਸਾਂਤਾਗਾਤਾ ਬੋਲੋਨੀ ਵਿਖੇ ਹਨ। 2011 ਵਿੱਚ ਲਾਂਬੋਰਗੀਨੀ ਦੇ 831 ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੇ 1,711 ਗੱਡੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਲਾਂਬੋਰਗੀਨੀ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 
* Lamborghini Trattori  Lamborghini brand farm tractors manufactured by SAME Deutz-Fahr
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਂਬੋਰਗੀਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਡੀ
ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ

**ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾਇ** ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ (1494-1643) ਨੇ ਚਲਾਈ। ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਤੋਂ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਚੱਲੀ,ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਕਈ ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸਦਾਚਾਰਿਕਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਤਕਾਰੀ ਸਾਹਿਤਿਕ ਗੁਣ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਮੋਜੂਦ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ 'ਆਰਤਾ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਦਾ' ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ -

ਚਾਰ ਕੂਟ ਕੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ,
ਸੰਗਤ ਗਾਵੈ ਸ਼ਬਦ ਰਸਾਲਾ।
ਆਰਤਾ ਕੀਜੈ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਕਾ,
ਦੀਨ ਦੁਨੀ ਕੇ ਸ਼ਾਹ ਕਾ। 
 
ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਾਧੂ ਬਾਬਾ ਦਿਆਲ ਅਨੇਮੀ(ਗੱਦੀਕਾਰ), ਬਾਬਾ ਸੰਤ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਚਤੁਰਦਾਸ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਲਾਲ ਆਦਿ ਹੋਏ ਹਨ,ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ। ਉਦਾਸੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰਿਕ ਝੰਜਟਾਂ ਤੋਂ ਵਖ ਹੋਵੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹੇ। ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਜੋੜ ਸਕੇ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸੁਖਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਿਰਤੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤੀਆ ਹੋਣ। ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਮਾਇਆ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋਵੇ। ਉਦਾਸੀਨ ਸ਼ਬਦ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ -ਉਤੂ+ਅਧੀਨ ਭਾਵ ਜੋ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉਠ ਕੇ ਸੂਖਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਰਖਦਾ ਹੈ।

ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਛੇ ਅਰਥ ਹਨ- ਕਿਨਾਰੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ, ਪਾਸ ਦੀ ਗੁਜਰਨਾ, ਵਿਰਕਤ, ਉੱਪਰਾਮ,ਮੋਹ-ਰਹਿਤ, ਵੈਰਾਗਵਾਨ।

ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਦਾਸੀ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ-ਤਿਆਗ, ਵਿਰਕਤ (ਜੋ ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ), ਇੱਕ ਮਤ।
ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜੇਠੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1551 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪੰਡਿਤ ਪਰਸ਼ੋਤਮਦਾਸ ਕੋਲ ਕਸ਼ਮੀਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰਸ਼ੋਤਮਦਾਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਦੀ ਚੇਤੰਨ ਬੁਧੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਜੀ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮਹਾਰਾਜ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਆਦਿ ਉਦਾਸੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੋਂ ਗੁਰ ਮੰਤਰ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਮਤ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਦਾਸੀ ਮਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਿਤਾ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਿਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚਾਰ ਸੇਵਕ ਅਲਮਸਤ, ਬਾਲੂ ਹਸਨਾ, ਗੋਬਿੰਦ ਅਤੇ ਫੂਲਸ਼ਾਹ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਚਾਰ ਧੂਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਦਾਸੀਨ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਛੇ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਖ ਵਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।
## ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ
# ਸੁਥਰੇਸ਼ਾਹੀ- ਬਖਸ਼ਸ਼ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ 
# ਸੰਗਤ ਸਾਹਿਬੀਏ- ਬਖਸ਼ਸ਼ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ 
# ਜੀਤ ਮੱਲੀਏ - ਬਖਸ਼ਸ਼ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ 
# ਬਖਤ ਮੱਲੀਏ - ਬਖਸ਼ਸ਼ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ 
# ਭਗਤ ਭਗਵਾਨੀਏ - ਬਖਸ਼ਸ਼ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ 
# ਮੀਹਾਂ ਸ਼ਾਹੀਏ -ਬਖਸ਼ਸ਼ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਾਹਦੁਰ ਸਾਹਿਬ

ਚਾਰ ਧੂਣੇ ਅਤੇ ਛੇ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਸਨਾਮੀ ਉਦਾਸੀ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਉਦਾਸੀ ਮਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤ ਭੇਦ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮਤਾਂ ਵਾਂਗ ਉਦਾਸੀ ਮਤ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਨਾਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਮੀ ਗੰਗੇਸ਼੍ਰਾਨੰਦ,"ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ: ਸਨਕ, ਸਨੰਦਨ, ਸਨਾਤਨ ਅਤੇ ਸਨਤ ਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਨਤ ਕੁਮਾਰ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸੇ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀ ਮਤ ਦਾ ਆਦਿ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। "ਸ੍ਰ: ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਜੀ 'ਰੰਗੀਲਾ' ਅਤੇ ਨਿਰਬਾਨ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਸਿਆਨਕ ਅਨੁਸਾਰ " ਉਦਾਸੀਨ ਮਤ ਜਾਂ ਭੇਖ ਦਾ ਆਰੰਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸੰਤ ਸਨੰਦਨ ਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਤਪਸੀਵਰਾਂ, ਯੋਗੀ ਰਾਜਾਂ, ਮਹਾ-ਮੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਮੁਨੀ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਬਣੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ
ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ

**ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ** ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਰਾਗ ਹੇਠ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਚੱਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
ਭਗਤੀ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਨੰਦ ਨੇ ਲੋਕ-ਪ੍ਰੀਆ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਚੇਲਾ ਕਬੀਰ ਜੀ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਿੰਧ ਤੇ ਗੰਗਾਂ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਮਾਰਗ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਫੈਲਾਇਆ।

## ਜੀਵਨ
ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਗੌੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ 1366 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਕੁੱਝ ਲੇਖਕ ਕਾਂਸ਼ੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗਲਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਕਰਮਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ੁਸ਼ੀਲਾ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਂ ਰਾਮਾਦੱਤ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਘਵਾਨੰਦ ਦਾ ਚੇਲਾ ਬਣ ਕੇ ਰਾਮਾਨੰਦ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕੀਤਾ। ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਊਚ-ਨੀਚ ਤੇ ਸੜੇ ਖ਼ਿਆਲਾ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਉੱਠਣ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ 1467 ਵਿੱਚ ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋ ਗਏ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ:1195) ਬਸੰਤ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:

ਸਤਿਗੁਰ ਮੈਂ ਬਲਿਹਾਰੀ ਤੋਰ॥ ਜਿਨਿ ਸਕਲ ਬਿਕਲ ਭ੍ਰਮ ਕਾਟੈ ਮੋਰ॥ ਰਾਮਾਨੰਦ ਸੁਆਮੀ ਰਮਤ ਬ੍ਰਹਮ॥ ਗੁਰ ਕਾ ਸ਼ਬਦ ਕਾਟੈ ਕੋਟਿ ਕਰਮ॥

ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਥਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈਂ। ਉਹ ਸਰਬ ਵਿਆਪੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਮਨ ਵਿੱਚੋ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ:- ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਾਚਰਨ ਪੱਧਤੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਤਾਬੁਜ ਭਾਸਕਰ।

## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਿਸ਼
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ, ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ, ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ।

## ਹਵਾਲੇ
1. ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਰਸ਼ਨ,ਕਰਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ(ਸੰਤ) ਪੰਨਾ:191,192,198

2. ਚੰਦ ਜੈਨ, ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਅਧਿਐਨ,ਪੰਨਾ:43

3. ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਗਯਾਨੀ,ਗੁਰੂ ਭਗਤ ਮਾਲ ਸਟੀਕ,ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ:ਭਾਈ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੰਨਾ:372

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ
ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ

**ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ** (ਜਨਮ 4 ਨਵੰਬਰ 1958) ਉੱਘਾ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਤੇ ਜਨ-ਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਰਿਹਾ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਲੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ: ਏ ਸਿਟੀ ਵਿਦ ਗਲੋਰੀਅਸ ਲੀਗੇਸੀ* (Amritsar - A City With Glorious Legacy)
**ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ: ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ*
**ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਦਾ ਕਥਾ ਜਗਤ* / ਸੰਪਾਦਕ, ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ (ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕ)
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਖ਼ਬਰਨਾਮਾ* (1983)
* *ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ* (2007)
### ਨਾਵਲ
**ਤਨਖਾਹੀਏ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ

thumb|ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ
thumb|ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ
**ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ** (ਅਸਲ ਨਾਮ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ) ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਾਮਵਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਛਪਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ *ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ* ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ "ਰੰਗ ਮੰਚ ਦਾ ਭਾਜੀ" ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ *ਸੰਖ* ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ 'ਸਾਡਾ ਚੈਨਲ' ਦ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਜਕਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। 
## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਦੁਚਿੱਤੀ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ
ਲੱਡੂ

**ਲੱਡੂ** ਇੱਕ ਮਿਠਾਈ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਲੱਡੂ ਨੂੰ ਆਟੇ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਸਨ, ਮੋਤੀਚੂਰ, ਅਤੇ ਗੋਂਦ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੱਡੂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹੰਨ। ਲੱਡੂ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲੱਡੂ ਕਿਸੀ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਧਾਰਮਿਕ ਮੌਕਿਆਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਸਮੇਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬੇਸਨ ਦੇ ਲੱਡੂ 
ਬੇਸਨ ਦੇ ਲੱਡੂ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਸਨ ਨੂੰ ਗਰਮ ਘਿਓ 'ਚ ਤਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਸ ਵਿਚ ਖੰਡ ਅਤੇ ਇਲਾਇਚੀ ਪਾਊਡਰ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਠੰਡਾ ਅਤੇ ਸੈੱਟ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਮੋਤੀਚੁਰ ਦੇ ਲੱਡੂ 
ਮੋਤੀਚੂਰ (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ "ਕੁਚਲੇ ਮੋਤੀ") ਚੀਨੀ ਦੇ ਸ਼ਰਬਤ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੀਆਂ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੇਂਦਾਂ, ਬੂੰਦੀ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਠਗੁ ਦੇ ਲੱਡੂ 
ਠੱਗੂ ਕੇ ("ਚੀਟਸ") ਲੱਡੂ ਖੋਆ (ਕੰਡੈਂਸਡ ਮਿਲਕ), ਸੂਜੀ ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਚੀਨੀ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਾਨਪੁਰ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਮਥਾ ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਚਿੱਟੀ ਸ਼ੱਕਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ "ਚਿੱਟਾ ਜ਼ਹਿਰ" ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਲੱਡੂ ਚਿੱਟੀ ਸ਼ੱਕਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ।

## ਸ਼ਾਹੀ ਲੱਡੂ 
ਸ਼ਾਹੀ (ਸ਼ਾਹੀ) ਲੱਡੂ ਮਿੱਠੇ ਪੇਡਾ ਅਤੇ ਬਰਫੀ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੇਸਟ ਵਿੱਚ ਪੀਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਲਾਇਚੀ, ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ ਅਤੇ ਮੇਵੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਮ (ਖਾਣ ਯੋਗ ਫੁਆਇਲ) ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਸਮੱਗਰੀ
ਬੇਸਨ, ਸੂਜੀ ਅਤੇ ਖੋਪੇ ਦੇ ਆਟੇ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਘੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਕੇ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੱਡੂਆਂ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਚਿਕਿਤਸਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਂਵੇ ਕੀ ਮੇਥੀ ਲੱਡੂ, ਦਾਖਾਂ ਵਾਲੇ ਲੱਡੂ। ਲੱਡੂ ਵਿੱਚ ਬਦਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਿਰੀਆਂ ਵੀ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੁਰਾਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਠਾਈਆਂ
ਜਰਨੈਲ ਪੁਰੀ

**ਜਰਨੈਲ ਪੁਰੀ** ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿੰਡ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਸਬਾ ਰਾਏਕੋਟ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਧੂਰੀ ਰੋਡ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ਪੁਰਾ ਹੈ।
 
## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਕੱਤਣੀ* (1962)
**ਨੀਲ ਦੀ ਕੁੜੀ* (1965)
**ਦੋ ਕਬੂਤਰ* (1966)
**ਮੈਂ, ਰਾਤ ਤੇ ਰਾਣੋ* (1985)
**ਘੁੱਗੀਆਂ ਵਾਲੇ* (1981)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਗਰੇਟਰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਲੋਕ

language sign board at ਵੈਨਕੂਵਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]]
2014 ਵਿੱਚ '''ਗਰੇਟਰ ਵੈਨਕੂਵਰ 'ਚ ਕੁੱਲ ਢਾਈ ਲੱਖ ਇੰਡੋ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ'* ਸਨ। 1991 ਤੱਕ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਮਗਰੋਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਬਾਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਸਰ੍ਹੀ ਦੇ ਨਿਊਟਨ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ 2012 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਮਗਰੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਰਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਟਰੋ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਇੰਡੋ-ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* Times - *ਵੈਨਕੂਵਰ ਸਨ''
* ਇੰਡੀਅਨ ਸਮਰ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ
* ਸਰ੍ਹੀ ਡੈਲਟਾ ਇੰਡੋ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੀਨੀਅਰਜ਼ ਸੁਸਾਇਟੀ 
* Surrey-Delta।ndo Canadian Senior's Society 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੋ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਕਾਦਰੀ ਸਿਲਸਿਲਾ

**ਕਾਦਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਕਾਦਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਨੇ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਬਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਈ. ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣੀਆਂ ਆਰੰਭ ਹੋਈਆਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਦਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸੁੰਨੀ ਸੰਤ ਸ਼ੇਖ਼ ਮੁਹੀਉੱਦੀਨ ਅਬਦੁਲ ਕਾਦਿਰ ਗਿਲਾਨੀ (1077 - 1166 ਈ.) ਸਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਪੀਰ ਏ ਦਸਤਗੀਰ, ਗੌਸੁਉਲ ਅਜ਼ਮ, ਮੁਹੀਉੱਦੀਨ ਆਦਿ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ “ਕਾਦਰ” ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ ਪਰ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੂਲ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਦਵਾਨਾ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ “ਕਾਦਿਰ” ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕਾਦਿਰ ਗਿਲਾਨੀ ਸਧਾਰਨ ਵਿੱਚ 11ਵੀਂ. ਵਾਲੇ ਪੀਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।ਕੁਰਆਨ ਹਦੀਸ, ਫਿਕਹ ਸੰਬੰਧੀ ਗੰਭੀਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਜ਼ਰਤ ਗਿਲਾਨੀ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਤੇ ਵਕਤਾ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾ ਰਾਹੀਂ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਕ ਇਨਕਲਾਬ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

“ਫਤੂਹ ਉਲ ਗੈਬ” ਸ਼ੇਖ਼ ਗਿਲਾਨੀ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸਲਾਮੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ‘ਹਮਦ’ ਭਾਵ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਉਸਤਤ ਅਤੇ ‘ਨਾਅਤ’ ਅਰਥਾਤ ਹਜ਼ਰਤ ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸ਼ੇਖ਼ ਅਬਦੁਲ ਕਾਦਿਰ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਇਸ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਚਾਰ ਢੰਗ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਯੱਕ ਜ਼ਰਬੀ, ਦੋ ਜ਼ਰਬੀ, ਸੇ ਜ਼ਰਬੀ ਅਤੇ ਚਹਾਰ ਜ਼ਰਬੀ।ਇਨਾ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਉੱਚਾਰਨ ਢੰਗ ਦਰਸਾਏ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਰੀਰਕ,ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚਲਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਦਿਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਲਗਭਗ 300 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ ਹਨ। 
ਪ੍ਰੋ. ਗੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹਜ਼ਰਤ ਨਿਆਮਤ ਉਲਾੱਹ ਅਤੇ ਮਖ਼ਦੂਮ ਜੀਲਾਨੀ ਕਾਦਿਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸੰਚਾਲਕ ਸਨ।

ਡਾ. ਨਰੇਸ਼ ਨੇ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਬੰਦਗੀ ਗੌਂਸ ਤੇ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ਾਹ ਕੁਮੈਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਕਵੀ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਕਾਦਿਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਨਾਲ ਹੈ।ਕਾਦਿਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਰਤ ਅਬਦੁਰ ਰਜ਼ਾਕ, ਸ਼ੇਖ਼ ਹਮੀਦ, ਸ਼ੇਖ਼ ਦਾਊਦ, ਸ਼ੇਖ਼ ਇਸਹਾਕ ਕਾਦਿਰੀ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਸ਼ੇਖ਼ ਅਬਦੁਲ ਕੁਦੁੱਸ ਗੰਗੋਹੀ ਆਦਿ ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਧਕ ਹੋਏ ਜਿਨਾ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੀਆਂ ਉਪ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨਾ ਵਿਚੋਂ ਕਿਊਮੀਸ਼ੀਆਂ, ਬਹਿਲੋਲ ਸ਼ਾਹੀ, ਮੁਕੀਮ ਸ਼ਾਹੀ, ਨਵਾਬ ਸ਼ਾਹੀ,ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਹੀ, ਮੀਆਂ ਖੇਲ ਆਦਿ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਹਨ।ਕਾਦਿਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਆਪਣੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਵਾਂਗ ਗਾਉਂਦੇ ਤੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ।ਨੱਚਦੇ ਨੱਚਦੇ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਬੇਸੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਹਾਲ ਪੈਣਾ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੇ ਸਾਧਕ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਰੀਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਕਾਦਿਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਵਿੱਚ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਗੁਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
1. ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਸੂਫੀਵਾਦ - ਗੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ
2. ਸੂਫ਼ੀਅਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ - ਪ੍ਰੋਰ. ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ
3. ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸੰਚਾਰ - ਵਿਧਾਨ - ਡਾ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਰੂਬੀ
4. ਇਸਲਾਮੀ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵਿਤਾ - ਡਾ. ਅਨਵਰ ਚਿਰਾਗ
5. ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਵਚਨ - ਡਾ. ਭਲਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ
ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ

**ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ** ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦ ਭਾਰਤ-ਆਰੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਭਾਸ਼ਾ ਸਿੰਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ (ਉਰਦੂ-ਹਿੰਦੀ) ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

1947 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਦੌਰਾਨ ਸਿੰਧੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ ਸਨ। ਬਹੁਤੇ ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ 94 ਫੀਸਦੀ ਮੁਸਲਿਮ ਹਨ ਜਦਕਿ 6% ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ।

ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ 35 ਕਰੋੜ ਸਿੰਧੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਢੇ ਤੇਤੀ (33.5) ਲੱਖ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਡੇਢ-ਦੋ ਲੱਖ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ
ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ : ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਵਿਹਾਰ

***ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ: ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਵਿਹਾਰ*** ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਦੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਹੀ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਅਧਿਆਏ ਵੰਡ
### ਮੈਟਾ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ
ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਏ ਇਸ ਕਾਰਜ ਦੇ ਨਾਂ ਵਜੋਂ ਹੀ ਹੈ: ਮੈਟਾ ਆਲੋਚਨਾ। ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸੰਸਾਰ, ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਮੈਟਾ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੰਬਧੀ ਬੜੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅੰਤਰੰਗ ਅਤੇ ਬਹਿਰੰਗ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਨਿਖੇੜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਆਤਮਭਾਵੀ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤਤਾਂ ਉੱਪਰ ਉਸਰੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰੰਗ ਜਾਂ ਬਹਿਰੰਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਰਗ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿਧਾਂਤ, ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅੰਤਰ ਪ੍ਰਸਪਰ ਸੰਬਧ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ।

### ਪੂਰਵ-ਸੇਖੋਂ ਆਲੋਚਨਾ: ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਜੁਗਤਾਂ
ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਸੇਖੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਉਸਦੀਆਂ ਜੁਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੂਰਵ-ਸੇਖੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਮੂਲ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਵਾਚਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੈਟਾ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੇਠ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਿ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾ.ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਉੱਪਰ ਖਾਸੀ ਠਿਠ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਸਮੁਚੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਸੇਖੋਂ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਹੈ।

### ਪ੍ਰੋ. ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ: ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਜੁਗਤਾਂ
ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ, ਨਿਖੇਧੀ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਮੈਟਾ ਸਮੀਖਿਆ ਦਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਦੀ, ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਦੀ, ਆਰੋਪਣ-ਮੁੱਖ, ਉਦੇਸ਼ਮੂਲਕ, ਵਚਨਬੱਧ ਅਤੇ ਤੱਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਜਨਾ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### ਨਜਮ ਹੁਸੈਨ ਸੱਯਦ: ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਜੁਗਤਾਂ
ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਨਜਮ-ਸਮੀਖਿਆ ਨੂੰ ਰੂਪ-ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲੀ ਸਮੀਖਿਆ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਜੋ ਆਪਨੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਵਖਰੇਵੇਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣ ਲਈ ਤੁਲਨਾ-ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਸਮਰੂਪ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਸਤੂ ਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਦਵੈਤ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਜਮ ਦੀ ਪੁਸਤਕ *ਸਾਰਾਂ* ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਐਨ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੱਚੀ ਰਹਿਤਲ ਦੇ ਤਲੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾ ਨਾਲੋਂ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਵਧੇਰੇ ਨਜਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

### ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ: ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਜੁਗਤਾਂ
ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੈਟਾ ਆਲੋਚਨਾ ਸਮੇਂ ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦ, ਅਮਰੀਕੀ ਨਵਾਲੋਚਨਾ, ਪੈਰਿਸੀ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਵਾਕਫੀਅਤ ਦਰਸ਼ਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਕਿੰਤੂ-ਪ੍ਰੰਤੂ ਹਨ ਜੋ ਸਿਸਟਮੀ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਰਹਿਣ, ਅੰਤਰੰਗ ਸਮੀਖਿਆ ਲਈ ਬਹਿਰੰਗ ਸੋਮਿਆਂ ਤੋਂ ਮਦਦ ਨਾ ਲੈਣ, ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਸਚ ਮੰਨ ਲੈਣਾ, ਜੁਗਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸ਼ਬਦ-ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੀ ਥਾਵੇਂ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ-ਸੰਕੇਤ ਵਰਤਣ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸਿਲਸਿਲਾ

**ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸੰਪਰਦਾਇ** ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਪਰਦਾਇ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਨੇ ਚਿਸ਼ਤੀ ਤੇ ਸਹੁਰਦਾਵਰਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪੀਰੀਆਂ - ਮੁਰਦੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਨੂੰ “ਸਿਲਸਿਲਾ - ਏ - ਖਾਜਗਾਨ” ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟੁਰਕਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਿ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ ਅਬੂ ਯਕਿੂਬ - ਅਲ - ਹਮਦਾਨੀ (ਮੌਤ 1140 ਈ.) ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ੳੋਸਦਾ ਖਲੀਫ਼ਾ ਅਬਦੁਲ ਖਲੀਕ ਅਲ ਗੁਜਦਵਾਨੀ (ਮੌਤ 1220 ਈਂ) ਸੀ। ਖੁਆਜਾ ਬਹਾ - ਉਦ - ਦੀਨ ਨਕਸ਼ਬੰਦ (1318 - 1389 ਈ.) ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ।ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਕੀ ਬਿਲਾੱਹ (1564 - 1603 ਈ.) ਨੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁਰੀਦ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ਼ ਅਹਿਮਦ ਸਰਹਿੰਦੀ ਮੁਜੱਦਿਦ ਅਲਿਫਸਾਨੀ (1564 - 1624 ਈ.) ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਮੁਜੱਦੀ ਦੀਆਂ ਸਿਲਸਿਲਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਸ਼ਰੀਅਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਅਤਿ ਅਧਿਕ ਬਲ ਦੇਣਾ ਇਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲਿਫ਼ਸਾਨੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਅਸਾਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਿਜ਼ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਫ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਕਰਮ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਬਣਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ (ਸ.) ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਅਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਅਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਉਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰੀਅਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਮੀਂ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 11 ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ: 
#ਹੋਸ਼ - ਦਰ- ਦਮ (ਹਰ ਸਾਂਹ ਨਾਲ ਰੱਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ),
#ਨਜ਼ਰ- ਬਰ- ਕਦਮ (ਸਾਲਿਕ ਆਪਣੇ ਕਦਮਾਂ ਤੇ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਹਰ ਬੁਰਾਈ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰ ਬਚਾਵੇ)
#ਸਫ਼ਰ- ਦਰ- ਬਤਨ(ਮਾਨਵੀ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਲਿਕ ਦਿਲ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੇ)
#ਖ਼ਿਲਵਤ - ਦਰ - ਅੰਜੁਮਨ (ਹਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦਿਲੋਂ ਰੱਬ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹੇ)
#ਯਾਦ - ਕਰਦ (ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੇ ਜ਼ਿਕਰ ਦਾ ਹਰ ਦਮ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਰਹੇ)
#ਬਾਜ਼ਗਸ਼ਤ (ਜ਼ਿਕਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲਿਕ ਆਪਣੇ ਮੰਤਵ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਰੱਬ ਅੱਗੇ ਦੁਆਵਾਂ ਕਰੇ)
#ਨਿਗਾਹਦਾਸ਼ਤ (ਹਰ ਪਲ ਗੁਨਾਹਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਵਸਵਸਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੇ)
#ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ (ਹਰ ਸਮੇਂ ਰੱਬੀ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ)
#ਵੁਕੂਫ਼ - ਏ ਜ਼ਮਾਨੀ (ਨਿਰੰਤਰ ਆਤਮ - ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰੇ ਕਿ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਗਫ਼ਲਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਈ)
#ਵੁਕੂਫ਼ - ਏ - ਕਲਬੀ (ਦਿਲ ਦੀ ਭਟਕਣ ਦੀ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੋਕਥਾਮ ਕਰੇ)
#ਵੁਕੂਫ਼ - ਏ - ਅਦੀਦ (ਜ਼ਿਕਰ ਤਾਕ ਅਰਥਾਤ ਤਿੰਨ, ਪੰਜ, ਸੱਤ ਆਦਿ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ)
ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖਵਾਜਾ ਯਾਕੂਬ ਚਰਖੀ, ਖਵਾਜਾ ਨਸੀਰ - ਉਦ - ਦੀਨ ਅਹਿਰਾਰ, ਫੈਯਾਜ਼ੀ ਬਖ਼ਾਰੀ, ਖਵਾਜਾ ਹੁਸਾਮ - ਉਦ - ਦੀਨ, ਸ਼ੇਖ਼ ਬਦਰ - ਉਦ - ਦੀਨ, ਅਲਵੀ ਹੁਸੈਨੀ ਆਦਿ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਾਰਤ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ,ਤਾਸ਼ਕੰਦ, ਤੁਰਕੀ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ। ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਜੱਦਿਦ ਦਾ ਮਜ਼ਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
1.ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਸੂਫੀਵਾਦ - ਗੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ
2.ਸੂਫ਼ੀਅਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ - ਪ੍ਰੋਰ. ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ
3.ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸੰਚਾਰ - ਵਿਧਾਨ - ਡਾ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਰੂਬੀ
4.ਇਸਲਾਮੀ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵਿਤਾ - ਡਾ. ਅਨਵਰ ਚਿਰਾਗ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ
ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ

ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਬਰਾਜ਼ੀਲ ਦੀਆਂ ਇੰਡੀਜੀਨੀਸ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ]]
 ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼, 1938]]
 ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, 2009]]

**ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ** ਕਮਾਨ ਨਾਲ਼ ਤੀਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕਲਾ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ *archrey* ਲਾਤੀਨੀ ਦੇ *arcus* ਤੋਂ ਆਇਆ। ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਦਕਿ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ

**ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ** (, ''Bāŋlā u'ikipiḍiẏā'') ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਬੰਗਾਲੀ ਵਰਜਨ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਚਲਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਗਾਲੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਫਨੋਟਿਕ ਲਾਤੀਨੀ ਅੱਖਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬੰਗਾਲੀ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੀ ਵੀ ਹੋਰ ਸੋਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। 2014 ਦੀ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 32,259 ਟੱਪ ਚੁਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਿਕੋਣ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ)

**ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਿਕੋਣ** (, ; , ; ; ; ) ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਫੀਮ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਪਗ 367,000 ਵਰਗ ਮੀਲ (950,000 ਵਰਗ ਕਿਮੀ) ਇਲਾਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ - ਬਰਮਾ, ਲਾਓਸ ਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਪਰਬਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੰਦ-ਦਾਤਰੀ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਸਹਿਤ, ਇਹ 1950ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਫੀਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਖਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ 21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਅਫੀਮ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ “ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਿਕੋਣ” ਦੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਫੀਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਖਿੱਤਾ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਦੁਪਾਸੜਵਾਦ

**ਦੁਪਾਸੜਵਾਦ** ਦੋ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸਿਆਸੀ, ਅਰਥੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰੀ ਨਾਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕਪਾਸੜਵਾਦ ਅਤੇ ਬਹੁਪਾਸੜਵਾਦ ਤੋਂ ਉਲਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜਾਂ ਬਹੁਤੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨਾਲ਼ ਵਾਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਪਾਸੜ ਮੇਲ
ਇਕਪਾਸੜਵਾਦ

**ਇਕਪਾਸੜਵਾਦ** ਅਜਿਹਾ ਅਸੂਲ ਜਾਂ ਏਜੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ-ਪੱਖੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰੇ। ਅਜਿਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਕੀ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਬਾਕੀ ਧਿਰਾਂ ਅਸਹਿਮਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ
*Walter A. McDougall's *Promised Land, Crusader State* (1997)
*John Lewis Gaddis's *Surprise, Security, and the American Experience* (2004)
*Bradley F. Podliska's *Acting Alone* (2010)
ਬਹੁਪਾਸੜਵਾਦ

ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੇਲਾਂ ਵਿੱਚ **ਬਹੁਪਾਸੜਵਾਦ** ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਮੁੱਦੇ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਮਾਈਲਜ਼ ਕਾਲਾ ਮੁਤਾਬਕ "ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਬਹੁਪਾਸੜਵਾਦ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੂਲ ਉਹਨਾਂ ਦੁਪਾਸੜ ਵਿਕਤਰਾਪ੍ਰਸਤ ਬੰਦੋਬਸਤਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਉੱਤੇ ਤਾਕਤਵਰਾਂ ਦਾ ਰੋਹਬ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਤਕਰਾਰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਣ।” 1990 ਵਿੱਚ ਰਾਬਰਟ ਕੀਓਹਾਨੇ ਨੇ ਬਹੁਪਾਸੜਵਾਦ ਨੂੰ "ਕੌਮੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ" ਦੱਸਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਪਾਸੜ ਮੇਲ
ਲੈਲਤ-ਉਲ-ਕਦਰ

**ਲੈਲਤ-ਉਲ-ਕਦਰ** () ਜਾਂ ਸ਼ਬੇ ਕਦਰ, ਉਹ ਰਾਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਕੱਦਸ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਸਲਾਮੀ ਮਹੀਨੇ ਰਮਜਾਨ ਦੇ ਅੰਤਮ ਦਸ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਾਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਤ-ਅਲ-ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੂਰਤ ਵੀ ਨਾਜਿਲ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਬਾਦਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਤਾਕੀਦ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ 23ਵੀਂ, ਕੁਝ 25ਵੀਂ ਰਾਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 27ਵੀਂ ਰਾਤ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਮਜ਼ਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ