open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਪੇਗਾਸੱਸ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼

**ਪੇਗਾਸੱਸ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼** ਟਰਕੀ ਦੀ ਇੱਕ ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਵਾਲੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਪੇਂਡਿਕ ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੁੱਰਕਾਯ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਠਿਕਾਣੇ ਕਈ ਟਰਕਿਸ਼ ਏਅਰਪੋਰਟਾਂ ਤੇ ਹਨ I

## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਵਿਮਾਨ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1 ਦਸੰਬਰ 1989 ਨੂੰ ਨੇਟ ਅਤੇ ਸਿਲਕਰ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵਪਾਰਕ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਏਅਰ ਲਿੰਗਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਗਾਸੱਸ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚਾਰਟਡ ਵਿਮਾਨ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਕਰਾਰ ਤੋਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦੋ ਬੋਇੰਗ 737-400ਐਸ ਵਿਮਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਸੇਵਾਵਾਂ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1990 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ I ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਪੇਗਾਸੱਸ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਘੋੜਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪੋਸਾਇਡਣ ਦੁਆਰਾ ਜਨਮਿਆ ਗਿਆ ਸੀ (and foaled by the Gorgon Medusa) I ਪਰ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਰਾਕ ਨੇ ਕੁਵੈਤ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਤ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਨੇ ਟਰਕਿਸ਼ ਪਰਯਟਨ ਤੇ ਡੁੰਘਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ I ਸਾਲ 1992 ਤੱਕ, ਪਰਯਟਕ ਦੁਬਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਮੁੜਨ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਪੇਗਾਸੱਸ ਨੂੰ ਤੀਸਰੇ 737-400 ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ I ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਤਹਿਤ ਦੋ ਹੋਰ ਏਅਰਬੱਸ ਏ320ਐਸ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ I

ਦੋ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਲ 1990 ਵਿੱਚ ਇਰ ਲਿੰਗਸ ਅਤੇ ਨੇਟ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੇਅਰ ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਅਧਾਰਿਤ ਯਾਪੀ ਰੈਡਿਟਬੈਂਕ ਨੂੰ ਬੇਚ ਦਿੱਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪੇਗਾਸੱਸ ਇੱਕ ਸ਼ੁਧ ਟਰਕਿਸ਼ ਕੰਪਨੀ ਬਣ ਗਈ I 4 ਸਤੰਬਰ 1997 ਨੂੰ, ਪੇਗਾਸੱਸ ਨੇ ਬੋਇੰਗ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਨੂੰ ਇੱਕ 737-400 ਅਤੇ ਇੱਕ 737-800 ਲਈ ਆਡੱਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਅਗਲੀ ਪੀੜੀ ਦੇ ਬੋਇੰਗ 737 ਲਈ ਆਡੱਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਟਰਕਿਸ਼ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣ ਗਈ I ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ ਆਈਐਲਐਫ਼ਸੀ ਤੋਂ ਹੋਰ ਦੱਸ 737-800ਐਸ ਲੈਣ ਲਈ ਵੀ ਸਮਝੌਤੇ ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ I

## ਹਵਾਲੇ
ਆਰਚੀ ਗਰੀਨ

**ਆਰਚੀ ਗਰੀਨ** (29 ਜੂਨ,1917-22 ਮਾਰਚ,2009) ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਸ਼ਣ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਗੀਤਾਂ, ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ, ਰੀਤਾਂ, ਲੱਭਤਾਂ, ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਕਾਰਜ
29 ਜੂਨ, 1917 ਨੂੰ ਵਿਨੀਪੇਗ ਮੈਨੀਟੋਬਾ ਵਿੱਚ ਆਰਚੀ ਗਰੀਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ 1992 ਵਿੱਚ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 1939 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਰਕਲੇ ਤੋਂ ਬੈਚੇਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀੇ। `ਸਿਵੀਲੀਅਨ ਕਨਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਕੋਰਪਸ` ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਸੜਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਜਲ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਤਰਖਾਣਾਂ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ 67 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ।ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਤਾ ਚੇਰਨੀਗੈਵ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਯਹੂਦੀ ਪਰਵਾਸੀ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਰੂਸ ਦੇ ਜ਼ਾਰ ਦੇ ਖਲਾਫ਼ ਉੱਠੇ ਵਿਦਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾੲਆ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਪਾਸੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਗੀਤਾ। ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਿਆਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।

## ਅਕਾਦਮਿਕ ਜੀਵਨ
ਆਰਚੀ ਗਰੀਨ ਨੇ 1960 ਵਿੱਚ ਇਲੀਨੇਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਐਲ.ਐਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ। 1968 ਵਿੱਚ ਪੈਨਸਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ। ੳਸਦਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ "ਔਨਲੀ ਏ ਮਾਈਨਰੋ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਗੀਤ ਲੇਖਕ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨੇਤਾ ਜਿਸ ਗਾਰਲੈਂਡ ਦੀ ਭੈਣ "ਸਾਰਾ ਅੋਗਨ ਗੰਨਿਗ" ਦੁਆਰੇ ਗਾਏ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਐੱਲਪੀ ਗਰਲ ਆਫ਼ ਕੋਨਸਟੈਂਟ ਸੋਰੋਅ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ। 1960 ਵਿੱਚ ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ 1972 ਈ. ਤੱਕ ਰਿਹਾ। 1969 ਤੋਂ 1976 ਤੱਕ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਨ ਲੋਕਜੀਵਨ ਸੰਭਾਲ ਐਕਟ ਬਣਾਉ ਲਈ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਵਿਧਾਨਕ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। 1975 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਆਸਟਿਨ ਵਿਖੇ ਟੈਕਸਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਨਿਯਕਤੀ ਹੋਈ। ਉਸਨੂੰ 1977 ਵਿੱਚ ਲੁੲਸਵਿਲੇ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਬਿੰਘਮ ਹਿਊਮੈਨੀਟੀਜ਼ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਲੇਖ "ਜਨਰਲ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕਨ ਫੋਕਲੋਰ", ਲੇਬਰਾਜ਼ ਹੈਰੀਟੇਜ਼ੋ,`ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਕੁਆਰਟਰਲੀ` ਆਦਿ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਗ੍ਰਿਹਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਦੇ ਰਹੇ। ਜੂਨ 1988 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਸਟਿਨ ਵਿਖੇ ਟੈਕਸਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋੲਆ। ਆਰਚੀ ਗਰੀਨ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੱਖਣੀ ਲੋਕਜੀਵਨ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲਈ ਸ਼ਾਖਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।

ਅਧਿਆਪਨ ਤੋਂ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਆਰਚੀ ਗਰੀਨ ਨੇ "ਜਾਨ ਨਿਊ-ਹੋਮ" ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਲੋਕਜੀਵਨ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿਖੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਇਆ।
ਸਾਨਫਰਾਂਸਿਸੋੇ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿਖੇ 22 ਮਾਰਚ, 2009 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
#ਔਨਲੀ ਏ ਮਾਈਨਰ ਯ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਇਨ ਰਿਕਾਰਡਡ ਕੋਲ- ਮਾਈਨੰਗ ਸੌਂਗਸ
# ਵੋਬਲੀਜ਼, ਪਾਈਲ ਬੁੱਟਸ, ਐਂਡ ਅਦਰ ਹੀਰੋਜ਼
# ਸੌਂਗਸ ਅਬਾਊਟ ਵਰਕ
#ਕਾਫ਼`ਸ ਹੈੱਡ ਐਂਡ ਯੂਨੀਅਨ ਟੇਲ
#ਟਿਨ ਮੈੱਨ
#ਮਿੱਲ ਰਾਈਟਸ ਇਨ ਨੋਰਥਰਨ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, 1901-2002

## ਸਨਮਾਨ
*1995 ਵਿੱਚ ਜਨਤਰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਅਮਰੀਕਨ ਫੋਕਲੋਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵੱਲੋਂ "ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਏ. ਬੋਟਕਿਨ" ਇਨਾਮ 
*ਅਗਸਤ 2007 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦੁਆਰਾ "ਲਿਵਿਗ ਲੀਜੈਂਡ ਅਵਾਰਡ"

## ਹਵਾਲੇ
ਮੇਰਾ ਗੁਆਂਢੀ

"**ਮੇਰਾ ਗੁਆਂਢੀ**" ("**Der Nachbar**", ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ " ਗੁਆਂਢੀ") ਫ਼ਰੈਂਜ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 1917 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1931 ਵਿੱਚ ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ Max Brod ਅਤੇ ਹਾਂਸ - ਜੋਕਿਮ Schoeps ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  Willa ਅਤੇ Edwin Muir ਦਾ ਕੀਤਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਮਾਰਟਿਨ Secker ਦੁਆਰਾ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ 1933 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਹ,  *ਚੀਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਦੀਵਾਰ*  ,  *ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ*  (ਨਿਊਯਾਰਕ :  Schocken ਕਿਤਾਬਾਂ,  1946)  ਵਿੱਚ ਛੱਪੀ ਸੀ।

ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਚਰਿੱਤਰ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਵਪਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ,  ਲੇਕਿਨ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਗੁਆਂਢੀ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਹੈਰਸ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
ਕਥਾਵਾਚਕ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਗੁਆਂਢੀ ਹਰਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰਸ ਉਸ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਹਰਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰਸ ਸਿਰਫ ਉਸਦੇ ਵਾਂਗ ਹਿ "ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਉੱਭਰਦਾ ਆਦਮੀ" ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੱਕੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰਸ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਕਾਹਲੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ। ਕਥਾਵਾਚਕ ਡਰਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਡਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਬੂਤ ਦੇ, ਬੇਤੁਕੀ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ
ਪਿੰਡ ਉੱਭਾ ਦਾ ਮੇਲਾ

ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾ ਪਿੰਡ ਉੱਭਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਰਮ ਪੂਜਯ ਮਾਂ ਜਵਾਲਾ ਜੀ ਆਏ ਸੀ ਜੋ ਇਥੇ ਰਾਤ ਬਤੀਤ ਕਰਕੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਇਸਨਾਨ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਨੇਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾ ਵਰਦਾਨ ਉੱਭੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਿੰਡ ਉੱਭੇ ਵਿੱਚ ਅਗਰਵਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਖਦੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਸਿੰਨੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਸੁੱਚਾ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਦੇ ਕਰਮਾ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਸਦਕਾ ਉਹ ਜੋਤ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾ ਉੱਭੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਈ ਸੀ। ਪਰਮ ਪੂਜਯੇ ਮਾਤਾ ਬਿਮਲਾ ਦੇਵੀ ਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੋਹ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੁਦੀ ਸੱਤੇ ਸੰਨ 1949 ਨੂੰ ਮਾਂ ਪ੍ਰਸਿੰਨੀ ਦੇਵੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁਖੋ ਪਿਤਾ ਸੁੱਚਾ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਉੱਭਾ ਵਿਖੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੈ ਦੁਰਗਾ ਮਾਈਸਰ ਮੰਦਿਰ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਜਾਣ ਲਗ ਪਏ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਸਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਮਾਈਸਰ ਏਰੀਏ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਓਂ ਫੈਲਣ ਲਗਾ ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਅੱਤਰੀ ਜੀ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਪ੍ਰਕਾਸਮਾਨ ਹੋਣ ਲਗ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਰਜ ਜੋ ਸੈਕੜੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾ ਪਰਮ ਪੂਜਯੇ ਮਾਤਾ ਬਿਮਲਾ ਦੇਵੀ ਜੀ ਉੱਭੇ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਸੰਗਤਾਂ ਤੋ ਪੂਰਾ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਤਾ ਜੀ ਵਲੋ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਟਿੱਲੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਸੱਤ ਬੁੱਕ ਮਿੱਟੀ ਚੜਾਉਣ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਕਤੀ ਦੋਨੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਵਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿ ਹਰ ਕੀ ਪਉੜੀ ਗੰਗਾ ਜੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਹਾੜ੍ਹ ਸੁਦੀ ਦੀ ਸੱਤੇ ਨੂੰ ਸਲਾਨਾ ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਪੋਹ ਸੁਦੀ ਸੱਤੇ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪਵਿਤਰ ਨਵਰਾਤੇ ਨੂੰ ਛਿਮਾਹੀ ਮੇਲਾ ਬੜੀ ਹੀ ਸਰਧਾ ਅਤੇ ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ 24 ਘੰਟੇ ਅਤੁਟ ਲੰਗਰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਹਿਤ ਵਾਸਤੇ ਜੈ ਦੁਰਗਾ ਮਾਈਸਰ ਮੰਦਿਰ ਉੱਭਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸੁਦੀ ਸੱਤੇ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਹਰ ਚੌਦਸ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ ਹਵਨ ਜਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ
ਲੀਲ੍ਹ

**ਲੀਲ੍ਹ** (ਨੇੜੇ ਪੱਖੋਵਾਲ), ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਬਾ ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਲੀਲ੍ਹ ਜੀ 1917 ਦੇ ਵਿਚ ਵੀਹ ਸਾਲੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ  ਰਾਜਸੀ ਕੈਦੀ ਹੋਏ ਹਨ,ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਸਰਦਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਬੰਦ ਸਨ, ਬਾਬਾ ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਹੁਤ ਨਿੱਘੇ ਸੁਭਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੇਹਲ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।

### ਹਵਾਲੇ
https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%BE:%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A8%BE%E0%A8%B0_%E0%A8%AD%E0%A8%97%E0%A8%A4_%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98.pdf/169

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਦ ਵੀਕੇਂਡ

**ਅਬੇਲ ਮੈਕੋਨਨ ਟੈਸਫਾਏ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Abęl Makkonen Tesfaye; ਜਨਮ 16 ਫਰਵਰੀ 1990), ਜੋ ਪੇਸ਼ੇਵਰ **ਦ ਵੀਕੇਂਡ (The Weeknd)** ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਰੈਪਰ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅੱਠ ਬਿਲਬੋਰਡ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ, ਦੋ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ, ਨੌ ਜੂਨੋ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ 70 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡ ਵੇਚੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

2010 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਗੁਮਨਾਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਟਿਊਬ ਤੇ "ਦਿ ਵੀਕੈਂਡ" ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਕਈ ਗਾਣੇ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਿਕਸਟੈਪਸ *ਹਾਊਸ ਆਫ ਬੈਲੂਨਸ*, *ਟਿਊਜ਼ਡੇ* ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ *ਈਕੋਜ਼ ਆਫ ਸਾਇਲੈਂਸ* ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਮਿਕਸਟੈਪਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਕਲਨ ਐਲਬਮ *ਟ੍ਰਾਈਲੋਜੀ* (2012) ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਯੂਐਸ ਦੇ ਬਿਲਬੋਰਡ 200 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੀਤ (2015 ਵਿੱਚ ਬਿਊਟੀ ਬਿਹਾਂਇਡ ਦਿ ਮੈਡਨੇਸ, 2016 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਬੋਏ, ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਮਈ ਡੀਅਰ ਮੇਲੰਕਲੀ) ਨੰਬਰ 1 ਅਤੇ (2013 ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਲੈਂਡ) ਨੰਬਰ 2 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਬਿਲਬੋਰਡ ਹਾਟ 100 ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਦਸ ਐਂਟਰੀਆਂ ਏਰੀਆਨਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨਾਲ "ਲਵ ਮੀ ਹਾਰਡਰ"; ਕੇਂਡਰਿਕ ਲਾਮਾਰ ਨਾਲ "ਅਰਨਡ ਇੱਟ"; "ਆਈ ਫੀਲ ਇਟ ਕਮਿੰਗ"; "ਪ੍ਰੇ ਫੇਰ ਮੀ"; ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਦੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ "ਦਿ ਹਿਲਜ਼", "ਕਾਂਟ ਫੀਲ ਮਾਈ ਫੇਸ", ਅਤੇ "ਸਟਾਰਬੋਏ" ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। 2015 ਵਿਚ, ਉਹ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਬੱਲਬੋਰਡ ਹਾਟ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਗਾਣੇ ਚਾਰਟ ਉੱਤੇ "ਕਾਂਟ ਫੀਲ ਮਾਈ ਫੇਸ", "ਅਰਨਡ ਇਟ", ਅਤੇ "ਦਿ ਹਿਲਜ਼" ਦੇ ਨਾਲ ਚੋਟੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।

ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵਿਕਲਪਿਕ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਦਿ ਵੀਕੈਂਡ (ਅਬੇਲ ਮੈਕੋਨਨ ਟੈਸਫਾਏ) ਦਾ ਜਨਮ 16 ਫਰਵਰੀ, 1990 ਨੂੰ ਟੋਰਾਂਟੋ, ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਸਿਰੇ ਦੇ ਸਕਾਰਬਰੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੱਕੋਨੇਨ ਅਤੇ ਸਮਰਾ ਟੇਸਫਾਏ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ 1980 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਥੋਪੀਆਈ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990
ਇੱਕ ਹਾਸੋਹੀਣੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੁਪਨਾ

"**ਇੱਕ ਹਾਸੋਹੀਣੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੁਪਨਾ**" (, *Son smeshnovo cheloveka*) ਫਿਓਦਰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਦੀ 1877 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਬੱਬੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਸਫਰ ਤੇ ਤੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥੀ ਆਦਮੀ ਲਈ ਪਿਆਰ ਮੁੜ-ਪੈਦਾ ਹੋ  ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ *ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਡਾਇਰੀ* ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਆਈਸੋਨ ਪੂਛਲ ਤਾਰਾ

**ਆਈਸੋਨ ਪੂਛਲ ਤਾਰਾ** ਦੀ ਖੋਜ 21 ਸਤੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਦੋ ਰੂਸੀ ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੇਤਾਲੀ ਨੇਵਸਕੀ ਅਤੇ ਆਰਤਿਓਮ ਨੋਵਿਚੋਨਾਕ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਧੁੰਦਲੇ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਧੁੰਦਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਧੂਮਕੇਤੂ ਨੇ 10,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਹਾਈਪਰਬੋਲਈ ਆਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕੇਗਾ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁਲਾੜੀ ਇਕਾਈ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰੇਗਾ। 'ਆਈਸੋਨ' ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਲਗਭਗ 50 ਟਨ ਧੂੜ ਅਤੇ 60 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਬਰਫ ਝੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਛਲ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਦੀ ਉਪਸੌਰ ਮਿਤੀ 28 ਨਵੰਬਰ 2013 ਮਿਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਮਿਤੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 3 ਹਫਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨੰਗੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਉਪਸੌਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ 'ਆਈਸੋਨ' ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਤਹ ਤੋਂ 12 ਲੱਖ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁਕਾ ਸੀ।। ਆਈਸੋਨ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦੂਰੀ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਵਧਦੀ ਹੈ ਇਹ ਹੋਰ ਧੁੰਦਲਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੱਧਮ ਪੈ ਗਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੂਛਲ ਤਾਰਾ
ਦ ਕ੍ਰਾਈਟੀਰੀਅਨ ਕਲੈਕਸ਼ਨ

**ਦ ਕ੍ਰਾਈਟੀਰੀਅਨ ਕਲੈਕਸ਼ਨ** (ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਾਈਟੀਰੀਅਨ) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਲਾਸਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਫਿਲਮ ਲਾਇਸੰਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰਖਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* 
* 
* Criterion Titles Available on Netflix "Watch Instantly": from TheAuteurs
* Listen to Makers of Criterion DVDs at NPR
* DVD Audio commentary Research Paper  by Jon Waterman
* The Criterion Collection at the Internet Movie Database
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਲੇਖ
ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਰਚਨਾ

'**ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗੀਤਵਾਦੀ ਰਚਨਾ **'
ਪ੍ਗੀਤ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ 'ਲਿਰਿਕ'ਵੀਣਾਂ ਵਰਗੇ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਜ਼ਾ ਲਾਇਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈਂ।ਲਿਰਿਕ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ'ਲਾਇਰ'ਤੇ ਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਹੈਂ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਲਿਰਿਕ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿਚੋਂ ਸੰਗੀਤ ਘਟਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਕਾਵਿਕਤਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਗਈ।ਗੀਤ ਪ੍ਗੀਤ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਵਿਰਸਾ ਹੈ।ਬਹੁਤੀ ਵਾਰੀ ਗੀਤ ਨੂੰ ਪ੍ਗੀਤ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਂਚ ਹੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।ਪਰ ਹੁਣ ਗੀਤ ਤੇ ਪ੍ਗੀਤ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਤੇ ਕਾਵਿਕਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ।

**ਪ੍ਰਗਤੀ** - ਸ਼ਬਦ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ **ਪ੍ਰੋਗਰੇਸ( progress )** ਸ਼ਬਦ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰੋ+ਗਰੇਡੀਅਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।ਇਸ ਦਾ ਸਧਾਰਨ ਅਰਥ ਅਗੇ ਵਧਣਾ ਜਾਂ ਉਨਤੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।ਪ੍ਰਗਤੀ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੂਲ 'ਗਮ' ਧਾਤੂ ਹੈ।ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ ਅਗੇ ਵਧਣਾ,ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੋਣਾ,ਸਟੇਟਿਕ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਡਾਇਨਮਿਕ ਹੋਣਾ,ਹਰਕਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਆਦਿ ਹੈ।ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਗਤੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਵਿਸ੍ਰਤ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਚਾਰਧ੍ਰਾਈ ਪਰਤੌ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਮਾਜਵਾਦ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਚਲੇ ਪ੍ਰਗਤੀ ਸ਼ਬਦ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਦੇ ਹੋਏ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ\ਸਹਿਤਕਾਰ ਇਸ ਨੂ ਸ਼ਪਸ਼ਟ ਤੇ ਪ੍ਰਤਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨਾਲੋਂ ਵਿਛੁੰਨਦਿਆ ਇਸ ਦੇ ਵਿਲਖਣ ਤੇ ਵਖਰੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ
ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਆਰੰਭ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪ੍ਗੀਤ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੀਤ,ਨਜ਼ਮ,ਰੁਂਬਾਈ ਤੇ ਗਜ਼ਲ ਆਦਿ ਪ ੍ਗੀਤਕ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੁਗਾੜ ਦਿੱਤੀ।
ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਅਧਖੁੱਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਏ
ਮੇਰੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਅਧ ਮੀਟਿਆ ਨੂੰ,
ਛੋਹ ਗਿਆ ਨੀ,ਲੱਗ ਗਿਆ ਨੀ,
ਕੌਣ ਕੁਝ ਦਾ ਗਿਆ।
ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਗੀਤ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਮਤਕਾਰ ਰੁਬਾਈ ਵਿਂਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀਆ ਰੁਬਾਈਆਂ ਵਿਂਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੈ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੈਤਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰੋ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ
ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਗੀਤ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲੜੀ ਨੂੰ ਤੋਰਨ ਵਾਲਾ ਕਵੀ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਗੀਤ-ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈਂ।ਇਕ ਤਾਂ ਕਾਵਿ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਭਾਸ਼ਾ ਪੱਧਰ ਉਪਰ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਗੀਤ ਯਾਤਰਾ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਹੈਂ।
ਰੱਬ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬੁਝਾਰਤ 
ਰੱਬ ਇੱਕ ਗੋਰਖ ਧੰਦਾ।
ਖੋਲ੍ਹਣ ਲੱਗਿਆ ਪੇਚ ਇਸਦੇ,
ਕਾਫ਼ਰ ਹੋ ਜੇ ਬੰਦਾ।

## ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਗੀਤ-ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਉਸਦੇ ਪ੍ਗੀਤ ਕਾਵਿ ਦਾ ਆਰੰਭ ਬਿੰਦੂ ਪ੍ਗੀਤ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵਿਧੀਆਂ ਹੀ ਹਨ।ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦਾ ਪ੍ਗੀਤ ਪਿਆਰ-ਗੀਤ ਹੈ।ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦਾ ਆਰੰਭ ਬਿੰਦੂ ਸੂਫ਼ੀ ਤੇ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਹੈ।ਇਸ਼ਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਾਰੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਉਹਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਹੈ।
ਜਲਾਂ ਥਲਾਂ ਚੋ ਇੱਕ ਅਵਾਜ਼ ਹੋਕੇ,
ਕਈ ਸੱਸੀਆ ਸੋਹਣੀਆਂ ਬੋਲ ਪਈਆਂ।
ਇਕੋ ਵਾਜ਼ਿਦ ਮੇਰੀ ਨਹੀਉਂ ਵਾਜ ਇਕੋ, 
ਵਾਜ-ਵਾਜ ਚੋ ਹੋਣੀਆਂ ਬੋਲ ਪਈਆਂ।

## ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ
ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹੈ।ਇਸ ਪ੍ਗੀਤ ਕਵੀ ਦੀ ਪ੍ਗੀਤ ਸਿਰਜਣਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਉਸਨੇ ਪ੍ਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਤੋਰਿਆ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਤੋੜਿਆ ਵੀ ਹੈ।ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਰੋਲ ਕਾਵਿ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਪੱਧਰ ਪ੍ਗੀਤ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਿਧਾਂਤ ਜਾਂ ਆਦਰਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪਹਿਲੀ ਕਿਣ ਮਿਣ ਉਡ ਗਏ ਪੰਛੀ,
ਆਲਣਿਆ ਵੱਲ ਸਾਰੇ।
ਕਿਰਨ ਮਕਿਰਨੀ ਤੁਰ ਗਏ ਸਾਥੀ,
ਛੰਡ ਮੈਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵਿਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਹਰਦਿਆਲ ਬੈਂਸ

**ਹਰਦਿਆਲ ਬੈਂਸ** (15 ਅਗਸਤ 1939 - 24 ਅਗਸਤ 1997), ਇੱਕ ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਲੋਜੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ, ਜੋ ਕੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਬ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) (CPC (ML)) ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Communist Party of Canada (Marxist-Leninist) Website
* Article on Bains from the People's Voice, paper of the Communist Ghadar Party of India 
* Poem by George Elliot Clarke titled "Homage to Hardial Bains" in the *Oyster Boy Review* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਡਾਫਟ ਪੰਕ

**ਡਾਫਟ ਪੰਕ** (1993-2021) ਇੱਕ ਫ੍ਰਾੰਸੀਸੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜੋੜੀ ਹੈ  

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* Daft Punk on TopDeejays 
* 
* 
* Daft Punk  discography at MusicTea
* [//musicbrainz.org/artist/056e4f3e-d505-4dad-8ec1-d04f521cbb56 Daft Punk] discography at MusicBrainz
* 
* Random Access Memories Website 
* *Daft Punk* on Eurochannel
ਢੱਕੁੱਲੀ

**ਢੱਕੁੱਲੀ ਖੇਡ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਝੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਡ ਰੱਬ ਦੀ ਖੁੱਤੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖੁੱਤੀਆਂ ਪੁੱਟਣ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਵਰਗਾਕਾਰ ਡੱਬੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਾਈ ਲੱਕੜ ਦੇ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੀਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਖਿਡਾਰੀ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਖਾਨੇ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਚੀਟੇ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪਉਂਦਾ ਹੈ। ਚੀਟਾ ਚਾਹੇ ਖਾਨੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਜਾਂ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਛੁਹੇ, ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖਾਨੇ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸਫ਼ਲ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਝੂਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਖੇਡ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ
ਥਾਲ

**ਥਾਲ** ਖੇਡ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸਮਗਰੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਲੀਰਾਂ ਦੀ ਖਿੱਦੋ ਜਾਂ ਰਬੜ ਦੀ ਗੇਂਦ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅਤੇ ਵੱਧੋ-ਵੱਧ ਸੱਤ ਅੱਠ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਡ ਇਕੱਲੀ-ਇਕੱਲੀ ਕੁੜੀ ਵੀ ਖੇਡ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਟੀਮ ਬਣਾ ਕਿ ਵੀ ਖੇਡੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਡ ਗੀਤ ਆਧਰਿਤ ਖੇਡ ਹੈ। ਕੁੜੀਆਂ ਇੱਕ ਦਾਇਰੇ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਰੀ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਦਾਇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਟਕਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਪਕੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸਗੋਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਟਕਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੇਂਦ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਛੁੱਟ ਜਾਣ ਜਾਂ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵਾਰੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਾਰੀ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਆਉਟ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾ ਇੱਕ ਥਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਥਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਜਾਣ ਤੇ ਵਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਜੇਤੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਡ ਨਿਰੰਤਰ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਖੇਡਣ ਸਮੇਂ ਜੋ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:-

 ਛੀ ਛਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ, ਖਖੜੀਆਂ ਖਰਬੂਜੇ ਖਾਂ
 ਖਾਂਦੀ ਖਾਂਦੀ ਕਾਬਲ ਜਾਂ, ਕਾਬਲੋਂ ਆਂਦੀ ਗੋਰੀ ਗਾਂ,
 ਗੋਰੀ ਗਾਂ ਗੁਲਾਬੀ ਵੱਛਾ, ਮਾਰੇ ਸਿੰਗ ਤੁੜਾਵੇ ਰੱਸਾ, 
 ਮੁੰਡੇ ਖੇਡਣ ਗੁੱਲੀ ਡੰਡਾ, ਕੁੜੀਆਂ ਗੀਤ ਗਾਂਦੀਆਂ
 ਮਰਦ ਕਰਨ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ, ਰੰਨਾ ਘਰ ਵਸਾਂਦੀਆਂ, 
 ਆਲ ਮਾਲ ਹੋਇਆ ਥਾਲ, ਕੁੜੀਏ ਥਾਲ ਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ
ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅੰਸਾਰੀ

**ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅੰਸਾਰੀ** (; ਜਨਮ 23 ਫਰਵਰੀ, 1983) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਹੈ ਜੋ ਕੇ ਏਨ.ਬੀ.ਸੀ ਦੀ ਲੜੀ ਪਾਰਕਸ ਐਂਡ ਰੇਕ੍ਰੀਏਸ਼ਨ (2009-2015) ਵਿੱਚ ਟੌਮ ਹੇਵਰਫੋਰਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* *The Human Giant* 
* 
* https://twitter.com/azizansari

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੰਗਲਨਾਮਾ

***ਜੰਗਲਨਾਮਾ*** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਰਕੁਨ ਸਤਨਾਮ ਦੀ ਬਸਤਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ਼ ਕਰਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਪ-ਸਿਰਲੇਖ *"ਮਾਓਵਾਦੀ ਗੁਰੀਲਾ ਜ਼ੋਨ ਅੰਦਰ"*, ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਤਰਕਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਬਰਨਾਲਾ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੰਗਲਨਾਮਾ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੈਂਗੁਇਨ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਲੇਖਕ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਗੁਰੀਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੀ 'ਲਾਲ' ਕਬਾਇਲੀ ਪੱਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ 2 ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਪੰਜਾਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਸਤਨਾਮ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਫ਼ੋਕਸ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੀਲੇ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਬਸਤਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਸਤਿਆਂ ਸੰਗ ਕਬਾਇਲੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਰੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖੇ ਵਾਚੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। - 
#ਜੰਗਲ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫਰ 
#ਗੁਰੀਲਾ ਕੈਂਪ ਅੰਦਰ 
#ਜੰਗਲ ਉਦਾਸੀ 
#ਅਲਵਿਦਾਈ 
## ਵਿਧਾ
ਇਹ ਕੋਈ ਖੋਜ ਪੁਸਤਕ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਨਾਵਲ ਜਾਂ ਗਲਪ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਪਤ ਵਿਧਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੀ ਡਾਇਰੀ ਜਾਂ ਸਫਰਨਾਮਾ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੱਡਬੀਤੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਉਪਾਸ਼ਕ

**ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਉਪਾਸ਼ਕ** ਨੇ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਗਲਪ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਪਰ ਇਸਨੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮਨਮੋਹਨ ਨੇ ਵੀ ਉਪਾਸ਼ਕ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ "ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਬਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।" ਪਰ ਕਿਸੇ "ਨਵ-ਆਲੋਚਕ" ਨੇ ਬਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਭਾਂਤ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਲਿੱਖਿਆ।

## ਜੀਵਨ
ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਮਈ, 1919 ਨੂੰ ਲਾਂਬੜਾ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਾਛੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਨਪੁਰ ਤੇ ਫਿਰ ਬੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। 1968 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੜਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਟੱਕਰ ਕਾਰ ਨਾਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਨੱਸ ਫੱਟ ਗਈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ 1 ਨਵੰਬਰ, 1968 ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਕਾਰਜ
ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦੇ ਰਸਾਲੇ "ਜੀਵਨ" ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਗਰਾਨ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ "ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ" ਵਜੋਂ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1959 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ 1960 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਪਾਸ਼ਕ ਨੇ ਫਗਵਾੜਾ ਵਿੱਚ "ਜਗਮਗ ਰਸਾਲੇ" ਲਈ ਵੀ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਉਪਾਸ਼ਕਾ (1953)
*ਖੂਨੀ ਦੀਵਾਰ (1955)
*ਮਹੱਲ ਤੇ ਝੁੱਗੀਆਂ (1956)
*ਸੂਹਾ ਸਾਲੂ (ਮਿਤੀਹੀਨ)
*ਧਰਤੀ ਦੀ ਅੱਗ (1956)
*ਮਜੀਠੀ ਚੋਲਾ (1956)
*ਜਾਮ ਸੁਰਾਹੀਆਂ (1957)
*ਸਰਦਲ (1962)
*ਬਸੰਤ ਬਹਾਰ (1963)
*ਰਤਨਦੀਪ (ਮਿਤੀਹੀਨ)
*ਮਤਾਂ ਜਾਗਣ ਦਿਲ ਊਂਘਲਾਵਨ (1968)
*ਮਹਿਫ਼ਲ (ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ)

### ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ
*ਚੋਭਾਂ 1956

### ਨਾਵਲ
*ਮ੍ਰਿਗ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ (ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ)
*ਤੇਰੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਮੇਰੇ ਪੈਰ

### ਅਨੁਵਾਦ
*ਗੁਨਾਹ (ਦੱਤ ਭਾਰਤੀ)- ਮਿਤੀਹੀਨ
*ਬਰਾਂਚ ਲਾਈਨ (ਦੱਤ ਭਾਰਤੀ)- 1962
*ਚੋਟ (ਦੱਤ ਭਾਰਤੀ)- ਮਿਤੀਹੀਨ 
*ਸਾਂਵਲੀ ਰਾਤ (ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ)- ਮਿਤੀਹੀਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ ਮਲਿਕ

**ਕਹਿਕਸ਼ਾ ਮਲਿਕ** ਦਾ ਜਨਮ 8 ਜਨਵਰੀ,1934 ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਲਿਕ ਫੈਜ਼ ਆਲਮ ਦੇ ਘਰ ਫੈਜ਼ਾਬਾਦ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਕਿਤਾ ਅਧਿਆਪਨ ਚੁਣਿਆ। ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ ਮਲਿਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਇਸਦਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚਿੜੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ'(1981) ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਰਮਿਆਨੇ ਤਬਕੇ ਦੀ ਮਜ਼ਲੂਮ ਔਰਤ ਦੇ ਮਸਲਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਵੱਲ ਵੀ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
'ਚਿੱਕੜ ਰੰਗੀ ਮੂਰਤੀ '(1984) ਨਾਵਲ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਤਮ ਕਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਜ਼ੁਬੈਦਾ ਨਿਗਰ ਨੂੰ ਚਾਚੀ ਹਸ਼ਮਤ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚੋ ਲੈ ਆਈ ਤੇ ਧੀ ਵਾਂਗ ਉਸਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਜ਼ੁਬੈ ਦਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਕੱਚਾ ਚਿੱਠਾ ਫਰੋਲਿਆ ਹੈ।ਸ਼ਰਾਫਤ ਦਾ ਮਖੌਟਾ ਪਾ ਕੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਆਗੂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੁਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਨੰਗਿਆ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾ, ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਚਰਿੱਤਰ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਤੀ ਪੱਖੋਂ 'ਚਿੱਕੜ ਰੰਗੀ ਮੂਰਤੀ' ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਨਾਵਲ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
## ਰਚਨਾ ਵਿਧੀ
ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ ਮਲਿਕ ਪਾਸ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਸ਼ੈਲੀਕਾਰ ਗੁਣ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਲਿਖਣ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਤਨਜ਼ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੋਟ ਕਰਨ ਦਾ ਵੱਲ ਵੀ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ ਮਲਿਕ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੁਆਸਰੇ(ਸੱਭਿਆਚਾਰ) ਦੀ ਹੀ ਮੂੰਹ ਬੋਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਐਨ ਤਰਜਮਾਨੀ ਹੈ।
## ਵਿਲੱਖਣਤਾ
ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ ਮਲਿਕ ਨੇ ਨਾਂ ਤਾ ਮੁਸਤਨਸਰ ਹੁਸੈਨ ਤਾਰਡ ਵਾਂਗ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾ -ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਲਾਤਮਕਤਾ ਤੋਂ ਉਸਨੇ 'ਇਕ ਇੱਜੜ ਦੀ ਕਹਾਣੀ' ਲੇਖਕ ਅਹਿਸਨ ਬਟਾਲਵੀ ਵਾਂਗ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਰਤਕੇ ਕਥਾ ਦੇ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰਤਾ, ਅਕੇਵਾਂ ਤੇ ਉਦਰੇਵਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਕਥਾਨਕ ਉਸਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੜ ਤੇ ਨੀਰਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ਬਲਕਿ ਬੜੀ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਧਾਰਮਕ,ਰਾਜਸੀ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਅਡੰਬਰ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵਕਤ ਤੋਂ ਪਛੜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਲੇਰਾਨਾ ਕਦਮ ਹੈ।ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਮਾਜਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੁੱਚਜੀ ਤੋਰ ਤੇ ਫੋਕਸ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਹੈਰਾਨਕੁਨ ਅਤੇ ਤਬਾਹੀਜਨਕ ਪਹਿਲੂ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਲਈ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ ਮਲਿਕ ਵਧਾਈ ਦੀ ਪਾਤਰ ਹੈ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ :-
* ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ :- ਚਿੜੀਆ ਦੀ ਮੌਤ (1981)
*ਨਾਵਲ :- ਚਿੱਕੜ ਰੰਗੀ ਮੂਰਤੀ
ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ:-
*ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ :- ਝੀਲ ਔਰ ਝਰਨੇ
*ਨਾਵਲ :- ਤਿਤਲੀਓ ਕਾ ਦੇਸ਼

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਗੁੱਡੀ ਫੂਕਣਾ

**ਗੁੱਡੀ ਫੂਕਣ ਦੀ ਰਸਮ** ਹਾੜ ਅਤੇ ਸਾਉਣ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਨਾ ਪਵੇ ਤੇ ਫਸਲਾਂ ਤੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਮਰ ਰਹੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਗੁੱਡੀ ਫੂਕਣ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਨੂੰ "ਗੁੱਡਾ ਸਾੜਨਾ" ਜਾਂ "ਗੁੱਡਾ ਫੂਕਣਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੇਖਣਗੇ ਕਿ ਔੜ ਕਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਣੀਆਂ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਤਰਸ ਖਾ ਕੇ ਮੀਂਹ ਵਹਾਉਣਗੇ।

## ਰਸਮ
ਗੁੱਡੀ ਫੂਕਣਾ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਰਸਮ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂਂ ਆਪਣੇ ਵਿਹੜੇ ਜਾਂ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁੜ, ਆਟਾ, ਤੇਲ ਤੇ ਚੌਲ ਆਦਿ ਪਦਾਰਥ ਇੱਕਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਪਦਾਰਥ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆ ਰੋਟੀਆਂ ਜਾ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚੇ ਇੱਕ ਸਾਂਂਝੇ ਜਿਹੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਦੋ ਕੁ ਫੁੱਟ ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੁੱਡੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸੀੜ੍ਹੀ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਗੁੱਡੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸੀੜ੍ਹੀ ਉੱਪਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਰ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡੇ ਲਗ ਕੇ ਉਹ ਸੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੱਲਰਾਂ ਵਿੱੱਚ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿੱਛੇ ਕੁੜੀਆਂਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਸਾਧਾਰਣ ਬੰਦੇ ਦੀ ਮੋਤ ਤੇ ਵੈਣ, ਕੀਰਨੇ ਤੇ ਦੁਹੱਥੜ ਪੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂਂ ਹੀ ਗੁੱਡੀ ਦੇ ਮਗਰ ਵੈਣ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ:

ਗੁੱਡੀ ਮਰਗੀ ਅੱਜ ਕੁੜੇ।
ਸਿਰਹਾਣੇ ਧਰਗੀ ਛੱਜ ਕੁੜੇ।
ਗੋਡੀ ਮਰਗੀ ਜਾਣ ਕੇ।
ਹਰਾ ਦੁਪੱਟਾ ਤਾਣ ਕੇ।
ਜੇ ਗੁੱਡੀਏ ਤੂੰ ਮਰਨਾ ਸੀ।
ਆਟਾ ਛਾਣ ਕੇ ਕਿਉਂ ਧਰਨਾ ਸੀ।
ਹਾਏ ਹਾਏ ਨੀ ਮੇਰੀਏ ਬਾਗਾਂ ਦੀਏ ਕੋਇਲੇ 
ਨੀ ਤੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਉਮਰ ਨਾ ਪਾਈ ਨੀ।
ਨੀ ਕਿੱਥੇ ਉੱਡ ਗਈ ਮਾਰ ਉਡਾਰੀ ਨੀ।
ਮੇਰੇ ਬਾਗਾਂ ਦੀਏ ਕੋਇਲੇ
ਅੱਡੀਆਂ ਗੋਡੇ ਘਮਾਮਾਂਂਗੇ।
ਮੀਂਹ ਪਏ ਤੋਂ ਜਾਵਾਂਗੇ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕੁੜੀਆਂ ਗੁੱਡੀ ਫੂਕਣ ਦੀ ਰੀਤ ਅਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦਾ ਸਾਂਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ "ਢੋਡਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਸਾਧਾਰਣ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਰਸਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਜੋਂ ਘੜੀ ਭੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂਂ ਹੀ ਗੁੱਡੀ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕੁੱਜਾ ਭੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਡੱਕੇ ਵੀ ਤੋੜੇ ਜਾਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਸ ਗੁੱਡੀ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੁੜੀਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਦੁਹੱਥੜ ਪਿਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਮਿੱਠੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਤੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਦਲਾਅ
ਪਰੰਤੂ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਸਮ ਬਹੁਤ ਘਟ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂਂ ਲਗਭਗ ਇਹ ਰਸਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱੱਚ ਵੀ ਲੋਕ ਕਦੀ-ਕਦਾਈਂਂ ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਯੁੱਗ ਅਨੁਸਾਰ ਮੀਂਹ ਪੈਣਾ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸੀਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਮੀਂਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਣਾ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਸੋ ਇਹ ਰਸਮ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਰੁੱਤ ਹੱਸੇ ਰੁੱਤ ਰੋਵੇ

**ਰੁੱਤ ਹੱਸੇ ਰੁੱਤ ਰੋਵੇ**, ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸਰਿੰਦਰ ਅਤੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜੋ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁੱਕਸਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮ. ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ|ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵੱਲੋਂ ਮਿਤੀ 1 ਮਈ 2016 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ, ਸੈਕਟਰ 35 ਬੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਗੋਸ਼ਟੀ ਕਰਵਾਈ ਗਈ |  
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸਰਿੰਦਰ ਅਤੈ ਸਿੰਘ

**ਸਰਿੰਦਰ ਅਤੈ ਸਿੰਘ**, ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ |ਉਸਦੀ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਰੁੱਤ ਹੱਸੇ ਰੁੱਤ ਰੋਵੇ ਉੱਤੇ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਮਾਸਿਕ ਇੱਕਤਰਤਾ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਗੋਸ਼ਟੀ 1 ਮਈ 2016 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ, ਸੈਕਟਰ 35 ਬੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਡਾ ਜਸਪਾਲ ਕੌਰ ਕਾਂਗ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਹੋਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ।
## ਪੁਸਤਕਾਂ 
#ਗਲੀਆਂ ਬਾਬਲ ਵਾਲੀਆਂ 
#ਏਥੇ ਉਥੇ 
#ਲਫਜਾਂ ਦਾ ਵਣਜ
#ਰੁੱਤ ਹੱਸੇ ਰੁੱਤ ਰੋਏ 
## ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ 

1. ਕਣਕ ਕੁੜੀ

....
....
ਸਿੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਣਕ ਆ ਗਈ
ਭਰ ਜੋਬਨ ਮੁਟਿਆਰ 
ਚਿੜੀ,ਜਨੌਰ,ਸ਼ਾਹ ਤੇ ਨੇਰ੍ਹੀ 
ਸਭ ਲੁੱਟਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ 

2. ਅਣਲਿਖਿਆ ਖ਼ਤ 

ਇੱਕ ਖ਼ਤ ਵਰਕੇ ਤੇ ਲਿਖਿਆ 
ਲਿਖ ਡਾਕ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ 
ਇੱਕ ਖ਼ਤ ਬਿਨ ਹਰਫੋਂ ਲਿਖਿਆ 
ਲਿਖ ਕਾਲਜੇ ਲਾਇਆ 
..............
...........

....
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ

**ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ** ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਅਕਤ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਜਾਂ ਉੱਥੇ ਰਸਣ-ਵੱਸਣ ਉਪਰੰਤ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਪਰਵਾਸੀ ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਮੋਹ, ਮੋਹ ਪਿੱਛੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਉਦਰੇਵੇਂ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਵਾਸੀ ਨਾਵਲ 'ਤੇ 1990-95 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
## ਜਾਣ ਪਛਾਣ
ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ, ਪਰਵਾਸੀ, ਪਰਵਾਸੀ ਪੁੰਜੀ ਅਤੇ ਪੁੰਜੀਪਾਤੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਤੇ ਉਦਾਸੀਕਰਨ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਸਮੂਚੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਸਹਿਤ ਤੇ ਸਮਾਜ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਕਲਾ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਤਿੱਖਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।

## ਪਹਿਲਾ ਪਰਵਾਸੀ ਨਾਵਲ
ਪਹਿਲਾ ਪਰਵਾਸੀ ਨਾਵਲ ਸੰਨ 1953 ਵਿੱਚ ਸਃ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ 'ਲਹਿਰ ਵਧਦੀ ਗਈ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਇੰਙ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਨੇ 50ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ 6 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਨਾਵਲ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ। 
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਪੂਰਨ ਸਰੋਕਾਰ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਰੋਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇੇ ਪਰਤਾਂ ਤੇ ਪੜ੍ਹਤਾਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਦਾਇਤਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ, ਬਿਗਾਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਨ ਮਾਰ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਉਲਟ ਜਿਊਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ, ਬਿਗਾਨੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੇ ਅਣਇੱਛਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
## ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਦਰ ਸਾਹਿਤ
ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਦਰ ਸਾਹਿਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਤਰਾਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਅਮਰੀਕਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਕਨੇਡਾ, ਤੋਂ ਛਪਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮਹਾਨ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਨੇ ਦਿ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ

'**ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਹਿਤ**' ਵੀ **ਪੰਜਾਬ ਵੰਡ** ਨਾਲ਼ ਹੀ ਰਚਿਆ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। 1947 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ,
## ਸੱਜਰੇ ਫੁੱਲ-ਅਨੀਸ ਨਾਗੀ
ਇਹ 1959 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਬਾਰੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੋਰ 'ਤੇ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਕਲਾ ਦਾ ਚਰਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਮਹਿਕਦੇ ਫੂਲ-ਫ਼ਕੀਰ ਚੰਦ ਮੁਹੰਮਦ
ਫ਼ਕੀਰ ਮਹੁੰਮਦ ਫ਼ਕੀਰ ਦੁਆਰਾ 1959 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਭਾਵ ਬਾਘਿਓਂ ਪਾਰ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੱਠ ਸਇਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਹਬਾਜ ਮਲਿਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਨ੍ਹਾ ਕਲਾਸਿਕੀ ਸ਼ਇਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਰੂਹ ਤੀਕਰ ਅਪੱੜਨ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 
 ਮਹੁੰਮਦ ਸਰਵਰ ਇੱਹ ਪੁਸਤਕ ਸੰਖੇਪ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਆਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਰਦੁ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ-ੳ-ਤਾਰੀਖ-ਸ੍ਰੀ ਮਤੀ ਸ਼ਸੀਮ ਚੋਧਰੀ
1962 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦਾ ਤਜ਼ਕਰਾ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਸਾਰ ਮਾਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸੱਠ ਚੋਣਵੇਂ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਤਕ ਮਹਿਦੂਦ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਤਰੁੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਹਰਾਇਆ ਹੈ। 

## ਮੂੰਹ ਆਈ ਗੱਲ
ਸ਼ਾਹਬਾਜ ਮਲਿਕ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਿਛਲੇ 800 ਸਾਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦਾ ਜ਼ਾਇਜ਼ਾ ਲੈਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਾਹਬਾਜ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੀ ਦੌਰ ਵੰਡ ਮੌਲਿਕ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਗੱਲੋ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਕਾਲ ਨੂੰ ਕਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਮੁਗ਼ਲ ਦੌਰ ਹੀ ਗਿਣਦਾ ਹੈ।

## ਨਿਤਾਰੇ
ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਮਲਿਕ ਦੁਆਰਾ 1979 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਬਕਾਇਦਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ, ਮਲਿਕ ਦੇ ਤਨਕੀਦੀ ਤੇ ਤਹਿਕੀਕੀ ਮਜ਼ਨੂਮਾਂ ਮਜਸੂਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੀ '**ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਰਵਾਇਤੀ**' ਮਜ਼ਮੂਨ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਕਾਲਵੰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪਰਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ

ਪਰਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਹੁਣ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਲਤਾ ਉਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਅਤੇ ਹੇਰਵੇ ਨੂੰ ਪਿਛਾਂਹ ਛੰਡ ਆਈ। ਹੁਣ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਨਵੇਂ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ। “ਮੈਂ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ‘ਪਰਵਾਸੀ’ ਜਾਂ ਅਜਿਹਾ ਰਲਦਾ ਮਿਲਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ।”

## ਪਰਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ
# 1. ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ 
# 2. ਜਗਜੀਤ ਬਰਾੜ 
# 3. ਗੁਰੂਮੇਲ ਸਿੱਧੂ 
# 4. ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ 
# 5. ਨਵਤੇਜ਼ ਭਾਰਤੀ 
# 6. ਗੁਰਚਰਨ ਰਾਮਪੁਰੀ 
# 7. ਅਜਾਇਬ ਕਮਲ 
# 8. ਅਜੀਤ ਰਾਹੀਂ 
# 9. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਤੇ 
# 10. ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਆਦਿ।

ਕੁਝ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਮਜ਼ਬੂਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਪਰਵਾਸ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਾਇਰ ਹਨ।

### ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੰਬੋਜ
ਇਹ ਉਹ ਸ਼ਾਇਰ ਹਨ ਜੋ ਪਰਵਾਸ ਨੂੰ ਚਿੰਤਨੀ ਪੱਧਰ ਉਤੇ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੰਬੋਜ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਦੇਖੋ:
"ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੰਮ ਤਾਂ ਹਨ

ਪਰ ਜਿੰਦਗੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ

ਅਸੀ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ 

ਪਿਠਾਂ ਤੇ ਲਦ ਲਿਆ ਹੈ ਸਦਰੈੱਸ ਬਣਾ ਕੇ।"

### ਇਕਬਾਲ ਖਾਨ
ਇਹ ਸ਼ਾਇਰ ਕਿਸੇ ਵਕਤ ਏਧਰ ਸਰਗਰਮ ਨਕਸਲੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਨਾਗ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ`, ਹੈ।ਉਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਪਰਤਾਂਗਾ:
"ਸੰਸਾਰ ਤਾਂ ਘੋਗੇ ਵਾਂਗੋ ਸਿਮਟ ਗਿਆ ਹੈ

ਧਰਤੀ ਦਾ ਗੋਲਾ ਤਾਂ ਬਸ ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ 

ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵੀ ਗੁੰਝਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"

### ਅਜੀਤ ਰਾਹੀਂ
ਇਕਬਾਲ ਖਾਨ ਦੇ ਉਲਟ ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਜਾ ਵਸੇ ਅਜੀਤ ਰਾਹੀਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ “ਮੈਂ ਪਰਤ ਆਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਵਿਰਲਾਪ ਤੇ ਸੰਤਾਪ ਦੀ ਕਾਵਿ ਹੈ। “ਗੁਰਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੁਣ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਉਹ ਕਾਵਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਸਮੁੱਚੀ ਹਯਾਤੀ 'ਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਵਾਂਗ ਹੈ।ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਬੈਗਾਨਗੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਨਹੀ, ਸਗੋਂ ਮਾਨਵੀ ਸਾਹਸ ਲਈ ਚੁਣੋਤੀ ਹੈ।” ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਪਰਦੇਸੀ ਬੇਗਾਨਗੀ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੈ।
"ਜੇ ਤੁਸੀ ਇਸ ਦੇਸ ਵਿੱਚ

ਨਵੇਂ ਆਏ ਹੋਂ ਜੀ ਆਇਆ

ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਪਨਾ ਜਰੂਰ ਆਵੇਗਾ

ਪਿੱਛੇ ਰਹੇ ਪਿੰਡ ਦਾ,"

### ਵਰਿੰਦਰ ਪਰਹਾਰ
2002 ਵਿੱਚ ਸਾਊਥੈਂਪਟਨ ਰਹਿੰਦੇ ਵਰਿੰਦਰ ਪਰਹਾਰ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕੁਦਰ ਆਇਆ। ਪਹਿਲੇ ਵਰਕੇ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ:
ਇਸ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ, ਮੈਂਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਆਖਣ ਲਈ, ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਭੁੱਲੀ ਹੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਫੇਰ ਤੋ ਸਿੱਖ ਵੀ ਪਈ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਹੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਕੁਝ ਚਿਰ ਲਈ ਭੁਲਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ।

ਪਰਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਚਿੰਤਨੀ, ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚੋਂ ‘ਸੁਖਵਿੰਦਰ’ ਅਤੇ ‘ਸੁਖਪਾਲ’ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਣ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਫਿਨਾਮਿਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਾਂ ਧਰਤੀਏ ਨੀ ਤੇਰੀ ਗੋਦ ਨੂੰ

**ਮਾਂ ਧਰਤੀਏ ਤੇਰੀ ਗੋਦ ਨੂੰ** ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਚਰਚਿਤ ਕਵਿਤਾ ਹੈ |

ਮਾਂ ਧਰਤੀਏ ਤੇਰੀ ਗੋਦ ਨੂੰ

ਮਾਂ ਧਰਤੀਏ ਤੇਰੀ ਗੋਦ ਨੂੰ, ਚੰਨ ਹੋਰ ਬਥੇਰੇ,
 ਤੂੰ ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ!
 ਹਾਏ ! ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ ! 
ਮਾਂ ਧਰਤੀਏ ਤੇਰੀ ਗੋਦ ਨੂੰ,
 ਓ ਮਾਂ ਧਰਤੀਏ ਤੇਰੀ ਗੋਦ ਨੂੰ, ਚੰਨ ਹੋਰ ਬਥੇਰੇ,
 ਤੂੰ ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ!
 ਹਾਏ !ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ!

ਜਿੱਥੇ ਤੰਗ ਨਾ ਸਮਝਣ ਤੰਗੀਆਂ ਨੂੰ,
 ਹਾਏ! ਜਿੱਥੇ ਮਿਲਣ ਅੰਗੂਠੇ ਸੰਘੀਆਂ ਨੂੰ, 
ਹੋ ਓ ਓ ਜਿੱਥੇ ਤੰਗ ਨਾ ਸਮਝਣ ਤੰਗੀਆਂ ਨੂੰ,
ਹਾਏ! ਜਿੱਥੇ ਮਿਲਣ ਅੰਗੂਠੇ ਸੰਘੀਆਂ ਨੂੰ,
ਹੋ ਓ ਓ ਜਿੱਥੇ ਵਾਲ ਤਰਸਦੇ ਕੰਘੀਆਂ ਨੂੰ, ਵਾਲ ਤਰਸਦੇ ਕੰਘੀਆਂ ਨੂੰ,
ਨੱਕ ਵਗਦੇ, ਅੱਖਾਂ ਸੁੰਨੀਆਂ, ਤੇ ਦੰਦ ਤਰੇੜੇ, 
ਤੂੰ ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ! 
ਹਾਏ! ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ!

ਜਿੱਥੇ ਬੰਦਾ ਜੰਮਦਾ ਸੀਰ੍ਹੀ ਹੈ, 
ਹਾਏ! ਡੱਕਿਆਂ ਦੀ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਹੈ, 
ਹੋ ਓ ਓ ਜਿੱਥੇ ਬੰਦਾ ਜੰਮਦਾ ਸੀਰ੍ਹੀ ਹੈ, 
ਹਾਏ! ਡੱਕਿਆਂ ਦੀ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਹੈ, 
ਜਿੱਥੇ ਕਰਜ਼ੇ ਹੇਠ ਪੰਜ਼ੀਰੀ ਹੈ, ਕਰਜ਼ੇ ਹੇਠ ਪੰਜ਼ੀਰੀ ਹੈ, 
ਬਾਪੂ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਦਾ ਸੂਦ ਨੇ ਪੁੱਤ ਜੰਮਦੇ ਘੇਰੇ, 
ਤੂੰ ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ! ਹਾਏ!
ਤੂੰ ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ!
ਤੂੰ ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ!

ਜਿੱਥੇ ਹਾਰ ਮੰਨ ਲਈ ਚਾਵਾਂ ਨੇ, 
ਜਿੱਥੇ ਕੂੰਜ ਘੇਰ ਲਈ ਕਾਵਾਂ ਨੇ,
ਹਾਏ! ਜਿੱਥੇ ਹਾਰ ਮੰਨ ਲਈ ਚਾਵਾਂ ਨੇ,
ਜਿੱਥੇ ਕੂੰਜ ਘੇਰ ਲਈ ਕਾਵਾਂ ਨੇ, ਹਾਏ! 
ਜਿੱਥੇ ਅਣਵਿਆਈਆਂ ਹੀ ਮਾਵਾਂ ਨੇ, 
ਅਣਵਿਆਈਆਂ ਹੀ ਮਾਵਾਂ ਨੇ,
ਜਿੱਥੇ ਧੀਆਂ ਹੌਕੇ ਲੈਂਦੀਆਂ ਅਸਮਾਨ ਜਡੇਰੇ,
ਤੂੰ ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ!
ਹਾਏ! ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ!
ਹਾਏ! ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ!
 
ਜਿੱਥੇ ਰੋਟੀ ਵਿੱਚ ਮਨ ਘੁੱਟਿਆ ਹੈ, 
ਜਿੱਥੇ ਨ੍ਹੇਰਾ ਦੱਬ ਕੇ ਜੁੱਟਿਆ ਹੈ, 
ਜਿੱਥੇ ਗ਼ੈਰਤ ਦਾ ਤਗ ਟੁੱਟਿਆ ਹੈ, 
ਜਿੱਥੇ ਵੋਟਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਟਟਵੈਰ ਸਹੇੜੇ 
ਤੂੰ ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ!
 ਹਾਏ! ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ! 
ਹਾਏ! ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ!
ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਮਚਾਂਦਾ ਹੈਂ, 
ਪਰ ਆਪਾ ਹੀ ਰੁਸ਼ਨਾਂਦਾ ਹੈਂ,
ਕਿਉਂ ਕੰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਮਾਂਦਾ ਹੈਂ 
ਇਹ ਸਦਾ ਸਦਾ ਨਾ ਰਹਿਣਗੇ ਮੰਦਹਾਲ ਮਰੇੜੇ
ਤੂੰ ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ! 
ਹਾਏ! ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ!
ਹਾਏ! ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ!
ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਬੜੇ ਮਜ਼ਬੂਰ ਜਿਹੇ, 
ਹਾਏ! ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਿਹੇ, 
ਹੋ ਓ ਓ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਬੜੇ ਮਜ਼ਬੂਰ ਜਿਹੇ,
ਹਾਏ! ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਿਹੇ, 
ਤੇ ਭੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਿਹੇ,
ਭੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਿਹੇ, 
ਜਿੱਥੇ ਮਰ ਕੇ ਚੰਮ ਲਿਜਾਂਵਦੇ, ਹਨ ਪੂਜਕ ਤੇਰੇ! 
ਤੂੰ ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ!
ਹਾਏ! ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ!
ਮਾਂ ਧਰਤੀਏੇ ਤੇਰੀ ਗੋਦ ਨੂੰ, ਮਾਂ ਧਰਤੀਏੇ ਤੇਰੀ ਗੋਦ ਨੂੰ, 
ਮਾਂ ਧਰਤੀਏ ਤੇਰੀ ਗੋਦ ਨੂੰ, ਚੰਨ ਹੋਰ ਬਥੇਰੇ, 
ਤੂੰ ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ! ਹਾਏ! 
ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ!
ਹਾਏ! ਮੱਘਦਾ ਰਹੀਂ ਵੇ ਸੂਰਜਾ, ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ....

 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਨੋਰਗੇ

**ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਨੋਰਗੇ** ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ ਪਰਬਤਰੋਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਐਡਮੰਡ ਹਿਲਰੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਫੀ ਵਿਵਾਦ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਜੀਵਨੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ੇਰਪਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੇਨਗਬੋਚੇ, ਖ਼ੁਮਬੂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੀ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਤਿਬਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀ ਚੂ ਕਾਮਾਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਖਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰਪਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨੇਪਾਲ ਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ
ਵਿਸ਼ਵ ਦਮਾ ਦਿਵਸ

**ਵਿਸ਼ਵ ਦਮਾ ਦਿਵਸ**, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਦਮੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਦਿਹਾੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮੰਨਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰਗਰਮੀ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦਮੇ ਦੇ ਸਾਰਿਆਂ ਮਰੀਜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਮੇ ਤੇ ਕ਼ਾਬੂ ਰਖਣ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਥੀਮ
ਸਾਲ 2016 ਦਾ ਥੀਮ ਹੈ, “ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇਂ ਦਮੇ ਨੂੰ ਕ਼ਾਬੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ”। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ
ਸ਼ਿਮਲਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ

**ਸ਼ਿਮਲਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ**, ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ "ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਾਟਰ ਕੈਚਮੈਂਟ ਵਾਇਲਡਲਾਈਫ ਸੈਨਕਚੁਰੀ", ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
## ਤਸਵੀਰਾਂ

File:Inner view of Shimla Water Catchment Wildlife Sanctuary, Himachal Pardes, India.JPG|ਰੱਖ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼
File:Side view of Shimla Water Catchment Wildlife Sanctuary, Himachal Pardes, India.JPG|ਰੱਖ ਦਾ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]]

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ
ਮਾਹੂਆਣਾ ਬੋਦਲਾ

**ਮਾਹੂਆਣਾ ਬੋਦਲਾ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 90 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।  ਮੁਕਤਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਤੋ ਦੂਰੀ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
**ਮਾਹੂਆਣਾ ਬੋਦਲਾ** ਪਿੰਡ ਜੋ ਕਿ 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਮਹੁੰ ਬੋਦਲਾ ਨਾਮ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੋਂ ਇਸ  ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਪਿਆ। ਮਹੁੰ ਬੋਦਲਾਂ ਹੋਰੀ ਦੋ ਭਰਾ ਸਨ ਜਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੁੰ ਬੋਦਲਾਂ ਕੋਲ 4000 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਸੀ ਜਿਸ ਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਪਿੰਡ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 1947 ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਇਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆ ਕੇ ਵੱਸਣ ਲਗ ਪਏ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹੀਬੋ

**ਹੀਬੋ** ਲਹਿੰਦੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਜੋ ਉਥੋਂ ਦੇ ਜੱਟ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਆਮ ਨੱਚਦੇ ਹਨ। ਨਚਾਰ ਗੋਲ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵਲ ਸਿੱਧੀਆਂ ਫੈਲਾ ਕੇ ਨੱਚਦੇ ਅਤੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਵਾਂ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਹੋ ਕੇ ਕਦੇ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਤੇ ਕਦੇ ਝੂਲੇ ਵਾਂਗ ਝਲਕੀਆਂ ਅਨੋਖਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲਚਕਾਰੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਚ ਝੁੰਮਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਝੁੰਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਹਵਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵਲ ਨਹੀਂ ਫੈਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਰਤਾ ਹੇਠਾ ਰੱਖ ਕੇ ਤਾੜੀ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੀਬੋ ਨਾਂ ਆਖਣਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਸਤੂ ਬਣਿਆ ਹੈ
ਜਿਵੇਂ-ਉਠ ਨਾ ਸਕੇ ਤੇ ਹੀਬੋ ਪਿਆ ਨੱਚੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ
ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਭਾਈਆ

**ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਭਾਈਆ** (1892–1966) ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਹਾਸ-ਰਸ ਕਵੀ ਸੀ।  

ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁੱਜਰਖਾਨ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਐਫ.ਏ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਰਚਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਸੀ। ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਹਰਫ਼ੀਆ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਆਂ। ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੁਣਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸੀ। 1930 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਹਾਸਰਸ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਅਤੇ ਭਾਈਆ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਵਿ-ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਅਖੀਰ ਉਸਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ। 

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ 
* ਧਰਮੀ ਭਾਈਆ (1944)
* ਅੜੁੱਤੋ ਅੜੁੱਤੀ ਭਾਈਆ
* ਰੰਗੀਲਾ ਭਾਈਆ (1951)
* ਨਵਾਂ ਭਾਈਆ
* ਨਿਰਾਲਾ ਭਾਈਆ (1955)
* ਭਾਈਆ ਤਿਲਕ ਗਿਆ(1958)
* ਗੁਰਮੁਖ ਭਾਈਆ (1962)
* ਭਾਈਆ ਵੈਦ ਰੋਗੀਆ ਦਾ (1962)
* ਮਸਤਾਨਾ ਭਾਈਆ (1963)
* ਪਰੇਮੀ ਭਾਈਆ, ਹਸਮੁਖ ਭਾਈਆ (1964)
ਇਲਾਵਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਭਾਈਆਂ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਕਈਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਿਨਾਂ ਹੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਜੂਦ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿਅੰਗ ਨਸ਼ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਰਦਾ ਉਤਾਰਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਕੇਵਲ ਹਾਸ ਰਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗਂ ਡੂੰਘਾ ਵਿਅੰਗ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 
## ਦਿਹਾਂਤ
ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ 15 ਜਨਵਰੀ 1966 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।

## ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ

ਕਿਸੇ ਪਾਈ ਸਾੜ੍ਹੀ ਤਾਂ ਮਜ੍ਹਬ ਨੂੰ ਖਤਰਾ।
ਕਿਸੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਦਾਹੜ੍ਹੀ, ਤਾਂ ਮਜ੍ਹਬ ਨੂੰ ਖਤਰਾ।
ਕਿਸੇ ਇੱਟ ਉਖਾੜੀ ਤਾਂ ਮਜ੍ਹਬ ਨੂੰ ਖਤਰਾ 
ਕਿਤੇ ਵੱਜੀ ਤਾੜੀ ਤਾਂ ਮਜ੍ਹਬ ਨੂੰ ਖਤਰਾ।
ਇਹ ਮਜਹਬ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਈ ਮੋਮਬਤੀ।
ਪਿਘਲ ਗਈ ਫੋਰਨ ਲੱਗੀ ਧੁੱਪ ਤੱਤੀ।
ਟੁੱਟੇ ਮਨ ਬਲੌਰੀ, ਨਾ ਮਜ੍ਹਬ ਨੂੰ ਖਤਰਾ।
ਕਰੇ ਰੋਜ ਚੋਰੀ ਨਾ ਮਜ੍ਹਬ ਨੂੰ ਖਤਰਾ।
ਕਰੇ ਸੀਨਾ ਜੋਰੀ, ਨਾ ਮਜ੍ਹਬ ਨੂੰ ਖਤਰਾ।
ਜੇ ਜੰਵੁ ਦੇ ਧਾਗੇ ਚ ਵਲ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਾਂ ਮਜ੍ਹਬ ਦੇ ਸੀਨੇ ਤੇ ਸੱਲ ਪੈ ਗਿਆ ਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਆਈਰੇਨਾ ਸੈਂਡਲਰ

**ਆਈਰੇਨਾ ਸੈਂਡਲਰ (****)** (15 ਫ਼ਰਵਰੀ 1910– 12 ਮਈ 2008), ਇੱਕ ਪੌਲਿਸ਼ ਨਰਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ ਜੋ ਦੂਜੇ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਵਾਰਸਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਜਿਸਨੂੰ ਜ਼ੇਗੋਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਦੀ ਮੁਖੀ ਸੀ |
ਸੈਂਡਲਰ ਨੇ 2500 ਉਹਨਾਂ ਯਹੂਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰਸਾ ਘੈਟੋ, ਭਾਵ ਕੈਂਪ, ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ ਸੀ | ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਅਸਲ (ਯਹੂਦੀ ) ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਝੂਠੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਆਧਾਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘੈਟੋ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੀਤੇ ਹੋਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੰਜ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਰਬਨਾਸ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ |ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦੋ ਦਰਜਨ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ | ਸੈਂਡਲਰ ਇਸ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਸੀ |

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1910
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੱਲ

**ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੱਲ** ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੱਲ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1922 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਇਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰ. ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਹੋਇਆ।

## ਸਿੱਖਿਆ
ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਐਫ. ਏ. ਬੰਬਈ ਦੇ ਲੈਨਟਨ ਕਾਮਰਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ. ਕਾਮ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਕਾਰਜ
ਆਪ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਦਾ ਵਾਈ ਐਮ ਐਸ ਏ ਗਿਆਨੀ ਕਾਲਜ ਖੋਲਿਆ ਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। 1942 ਵਿੱਚ 'ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ' ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ।ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਲੰਧਰ ਆ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀਆਂ। 'ਸੁਰਜੀਤ'ਤੇ 'ਦਲੇਰ ਖਾਲਸਾ' ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰ ਕੱਢੇ ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਆਪ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ। 
### ਨਾਟਕ
*ਚਾਚੇ ਦੀ ਸਹੁੰ
*ਗਲਤੀ
## ਇਕਾਂਗੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਸਾਜਨ ਟੁਰ ਗਏ
* ਸਹਿਕਦੀ ਲੋਅ
ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਫੜਕਦਾ ਪੰਛੀ 
### ਆਲੋਚਨਾ
*ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ
*ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ 
### ਸੰਪਾਦਿਤ
*ਪੰਜਾਬੀ ਪਿੰਗਲ
*ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਨਗਮੇ
*ਟਾਈਪ ਰਾਈਟਿੰਗ ਇੰਸਟਰਕਟਰ
*ਅਜੀਤ ਗਿਆਨੀ ਗਾਈਡ 
*ਪੂਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ
*ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ
### ਖੋਜ ਪੁਸਤਕ 
ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਦਰਪਣ ਅਤੇ ਖਾਰੇ ਵਾਲੀ ਬੀੜ
## ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਇਕ ਸੀ ਰਾਜਾ ਇਕ ਸੀ ਰਾਣੀ
## ਵਿਆਕਰਣ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਣ
## ਰੁਬਾਈਆਂ
ਚਾਰ ਕਦਮ
## ਖੰਡਕਾਵਿ-ਖਿਆਲਾਤ
ਦਰਵੇਸ਼ ਭਾਈ ਬੰਨੋ
## ਹੋਰ
ਵਲੀਏ ਪੰਜਾਬ-ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
## ਸਟੀਕ
ਪੰਜ ਬਾਣੀ
ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ
ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਗੁਜਰੀ ਦੀ ਵਾਰ 

## ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ
ਆਪ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕੀ. ਰਾਜਾਨਾਰਾਇਣਨ

**ਕੀ. ਰਾਜਾਨਾਰਾਇਣਨ** (ਤਮਿਲ: கி. ராஜநாராயணன்) ਜਾਂ **ਕੀ. ਰਾ.** ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਰਾਜਾਨਾਰਾਇਣਨ ਜਨਮ 1922 ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਲਪੱਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਦਾਈਚੇਵਲ ਚਥੀਰਾਪੱਟੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ "ਰਯੰਗਲਾ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਜਾ ਨਾਰਾਇਣ ਪੇਰੂਮਲ ਰਾਮਾਨੂਜਮ ਨਾਇਕਰ" ਹੈ। ਇਸਨੇ ਸੱਤਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸਨੂੰ 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੋਂਡੀਚਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਰਵੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 1947–51 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਾ ਪਿਆ।

## ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ
ਕੀ. ਰਾ. ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ "ਮਾਇਆਮਾਨ" (ਜਾਦੂਈ ਹਿਰਨ) 1958 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਈਆਂ। ਇਸਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਕਸਰ "ਕਾਰੀਸਾਲ ਕਾਦੂ" (ਕੋਵਿਲਪੱਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾ ਇਲਾਕਾ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ "ਗੋਪਾਲ ਗਰਾਮਮ" (ਗੋਪਾਲ ਪਿੰਡ) ਅਤੇ "ਗੋਪਾਲਪੁਰਾਥੂ ਮਕਾਲ" (ਗੋਪਾਲਪੁਰਮ ਦੇ ਲੋਕ) ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਲਈ ਇਸਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇੱਕ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸਨੇ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। 2007 ਵਿੱਚ ਥੰਜਾਵੁਰ ਦੇ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਊਸ "ਅਨਾਮ" ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ 944 ਪੇਜ ਲੰਮੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। 2009 ਤੱਕ ਇਸਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 30 ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। 2009 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ *Where Are You Going, You Monkeys? – Folktales from Tamil Nadu* (ਬਾਂਦਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਚੱਲੇ ਹੋ? - ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੀਆਂ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ) ਨਾਂ ਹੇਠ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਜਿਸਮਾਨੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਨਿਰਛਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਦੀ ਬੋਲ ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ(ਇਹ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ)।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਝਟਕਾ

**ਝਟਕਾ** (*jhàṭkā* ) ਇੱਕ ਉਸ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਮਾਸ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਤਲਵਾਰ ਜਾਂ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਝਟਕੇ (ਇੱਕ ਵਾਰ) ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਰਸਮੀ ਕਤਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਲਾਲ ਤਰੀਕੇ (ਜ਼ਬੀਹਾ) ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਰ ਤਰੀਕੇ (ਸ਼ੇਚੀਤਾ) ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
## ਹਵਾਲੇ
ਖੋਥੜਾ

ਖੋਥਰਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਫਗਵਾੜਾ ਨਾਲ ਲਗਦਾ ਹੈ।

## ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ
## ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਕੜੇ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਥਾਵਾਂ
### ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ
### ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਥਾਵਾਂ
### ਸਹਿਕਾਰੀ ਥਾਵਾਂ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
## ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰੋਹ
## ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਮੁੱਖ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ
## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ
## ਪਹੁੰਚ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਜੀ.ਬੀ. ਸਿੰਘ

**ਜੀ.ਬੀ.ਸਿੰਘ** (18 ਫਰਵਰੀ 1877- 30 ਜਨਵਰੀ 1950) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕਕਾਰ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਜੀ.ਬੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਫਰਵਰੀ 1877 ਨੂੰ ਗਜਿਆਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜ਼ਰਾਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਡਾ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਕੋਲ ਇੰਗਲੈਡ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ 30 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਆਪ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਸਿੱਖਿਆ
ਬੀ.ਏ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋ ਆਪ ਨੇ ਟਾਮਸਨ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਰੁੜਕੀ ਤੋਂ ਕੋਰਸ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਹਿਕਮਾ ਤਾਰ ਵਿੱਚ ਇੰਜਨੀਅਰ ਲੱਗ ਗਏ। 1932 ਈ. ਵਿੱਚ ਆਪ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਕੇ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋ ਹੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਕਾਫੀ ਲੇਖ ਲਿਖੇ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
* ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਮ(1913)
* ਗੁਰਮੁਖੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪੁਰ ਵਿਚਾਰ (1914)
* ਯੋਗ ਤੇ ਯੋਗੀ(1915)
* ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੀੜਾ ( 1945) 
* ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਜਨਮ ਤੇ ਵਿਕਾਸ(1949) ਹਨ।
* ਭਗਤ ਨਾਮ ਦੇਵ ਜੀਵਨੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ
## ਕਾਰਜ
ਆਪ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੀਹਾ ਉੱਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਤੋਂ ਦੋ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ। ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪ ਦਾ ਸਥਾਨ ਉਚੇਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1877
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1950
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ

**ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ** ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਵੀ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਇਹ ਕਵੀ ਸਿਰਫ਼ 29 ਸਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ ਜੀਅ ਸਕਿਆ। ਇੱਕ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਸ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੋ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 1977 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਗੌਲ਼ਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਕਰਿੰਦਾ ਵੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲ ਗੁਪਤਵਾਸ ਵੀ ਰਿਹਾ। 
## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਲੱਪ ਚਿਣਗਾਂ ਦੀ* (1973)
**ਜੰਗ ਅਜੇ ਮੁੱਕੀ ਨਹੀਂ*

## ਵਿਸ਼ਾ
‘ਲੱਪ ਚਿਣਗਾਂ ਦੀ’ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਿੰਨੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਮਾਜ ਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੰਭ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਖੀਏ ਉਧੇੜਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੜੀ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਪੱਖੀ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਕੌਮ ਦਾ ਬੁਰਜੂਆ ਸੰਕਲਪ, ਤਿਰੰਗੇ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਤੇ ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਾਉਣਾ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਪੱਖ ਉਸ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਦੂਸਰੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਜੰਗ ਅਜੇ ਮੁੱਕੀ ਨਹੀਂ’ ਇੱਕ ਕਥਾ ਕਾਵਿ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਨਾਇਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੋ ਰਹੇ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਧੱਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਜਮਾਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਝੱਕਰੀਆਂ ਦਾ ਵਰਤ

**ਝੱਕਰੀਆਂ** ਦਾ ਵਰਤ ਕਰੂਆ ਚੌਥ ਤੋ਼ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਮਗਰੋਂ ਹਨੇਰੇ ਪੱਖ ਦੀ ਸੱਤੇ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਅੱਸੂ-ਕੱਤਕ ਭਾਵ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਜਾ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਟਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸਲਾਮਤੀ ਤੇ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ, ਸੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਜੋ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਝੱਕਰੀਆਂ ਦਾ ਵਰਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੇ ਵਰਤ ਨਾਲੋਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਅਸ਼ਟਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਸੁਹਾਗਣ ਵੀ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਵਿਧਵਾ ਮਾਂ ਵੀ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਝੱਕਰੀ ਇਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਝੱਕਰੇ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹੀਆਂ ਝੱਕਰੀਆਂ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੰਨੇ ਕਿਸੇ ਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੱਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੱਠੀਆਂ, ਕਚੌਰੀਆਂ, ਗੁਲਗੁਲੇ, ਸ਼ਕਰਪਾਰਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਮਾਂਵਾਂ ਨ੍ਹਾ ਧੋ ਕੇ, ਸੋਹਣੇ ਸੂਟ ਪਾ ਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਮੂੰਹ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਮਿੱਠੀ ਰੋਟੀ, ਚੂਰੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਬਣਾਈ ਮਿੱਠੀ ਵਸਤ ਖਾ ਕੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੇਰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ। 

ਜਿਸ ਮਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਝੱਕਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਝੱਕਰੀ ਵਿਚ ਪਾਏ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਕੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਸ ਨੂੰ ਸੂਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਝੱਕਰੀਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਕੁਝ ਖਾਲੀ ਝੱਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਚ ਗੁੜ/ਸ਼ੱਕਰ ਤੇ ਚੌਲ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਚੰਦ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੰਦ, ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਝੱਕਰੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾਏ ਪਾਣੀ ਤੇ ਪਾਏ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਅਰਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਗਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਮਿੱਠੀ ਚੀਜ਼ ਖਾ ਕੇ ਮਾਂ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਪੁਰਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਹੀ ਵਰਤ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਕੱਲੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਵਰਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀਆਂ। ਪਰ ਲੋਕ ਹੁਣ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਝੱਕਰੀਆਂ ਦੇ ਵਰਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਮਾਵਾਂ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਧੀ 
ਇਸ ਦਿਨ ਮਾਂ ਸਵੇਰੇ ਨਹਾ ਕੇ, ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰਾ ਜਾਂ ਨਵਾਂ ਸੂਟ ਪਾ ਕੇ, ਸਰਘੀ ਖਾ ਕੇ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਪੁੱਤਰ ਹੰਦੇ ਹਨ। ਉਨੀਆਂ ਹੀ ਝੱਕਰੀਆ ਭਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਝੱਕਰੀ ਭਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਝੱਕਰੀ ਭਰਨ ਲਈ ਮੱਠੀਆਂ ਸ਼ੱਕਰਪਾਰੇ ਜਾ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਰੀ ਹੋਈ ਝੱਕਰੀ ਉੱਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਫਲ ਕੇਲੇ, ਸੇਬ ਵਗੈਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਘਰ ਬਣਾਈਆਂ ਪੂੜੀਆਂ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਪੀਰ ਬੰਨਾ ਬਨੋਈ ਦਾ ਮੇਲਾ

**ਪੀਰ ਬੰਨਾ ਬਨੋਈ ਦਾ ਮੇਲਾ** ਸ਼ਹਿਰ ਸੁਨਾਮ ਵਿੱਚ ਚੇਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਥੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ, ਮੁਲਤਾਨ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਲਾਹੋਰ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਆਓਂਦੇ ਸਨ। ਮੇਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਵਾਲ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੀਰ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਇੱਕ ਮੋਰੀ ਹੈ, ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ ਦੇ ਰੋਗੀ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਮਾਰਦੇ-ਮਾਰਦੇ ਇਸ ਮੋਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ,ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਛਡ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ 'ਡੋਲੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਪੀਰ ਬੰਨਾ ਬਨੋਈ ਦਾ ਨਾਂ ਮਹਮੂਦ ਜਾਂ ਖੁਆਜਾ ਮਹਮੂਦ ਸੀ। ਰਾਜਪੂਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਰਾਜਪੂਤ ਕਿਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਿਲੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਏ। ਸੁਨਾਮ ਕਿਲੇ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਿਲੇਦਾਰ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਦੀ ਜਾਂ ਬਾਹਰਲੇ ਨਗਰ ਦੀ ਨਵਵਿਆਹੁਤਾ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿਨ ਰਾਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਖਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪੀਰ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੁਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਤ ਸੁਨਾਮ ਠਹਿਰੇ। ਏਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪੀਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਪੀਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਿਲੇਦਾਰ ਨਾਲ ਗਲ ਕੀਤੀ ਪਰ ਓਹ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਤਾਂ ਪੀਰ ਬੰਨਾ ਬਨੋਈ ਤੇ ਕਿਲੇਦਾਰ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਹੋ ਗਈ। ਕਿਲੇਦਾਰ ਤਾਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪੀਰ ਦਾ ਸੀਸ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਕਟਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਧੜ ਲੜਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾ ਡਿੱਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ
ਕਾਂਗੜੇ ਦੀ ਕਲਾ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਸੀਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਕਲਾ ਕੇਵਲ ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੀ ਕਢਾਈ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਦਕਾ ਕਢਾਈ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਕਲਾਕਾਰੀ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ `ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਕਾਂਗੜੇ ਦਾ ਰੁਮਾਲ
ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਾਂਗੜਾ ਘਰਾਣਾ ਕਢਾਈ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਢਾਈ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗੜੇ ਦਾ ਰੁਮਾਲ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਾਂਗੜੇ ਦੇ ਰੁਮਾਲ ਦਾ ਰੰਗ ਚਿੱਟਾ ਜਾਂ ਮਲਾਈ ਰੰਗ ਹੰੁਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਰੰਗ ਅਕਸਰ ਭੜਕੀਲੇ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਢਾਈ ਲਈ ਕੱਪੜਾ ਰੇਸ਼ਮ ਜਾਂ ਟਸਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੇਸ਼ਮੀ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਰੁਮਾਲ ਉੱਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਚਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿੱਤਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਢਾਈ ਦੀ ਕਲਾ ਖ਼ੁਦ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲ ਉਠਦੀ ਹੈ। ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਕਲਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਇਸ ਅਜੀਬ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਇਹ ਉਚ-ਦਰਜੇ ਦੀ ਕਲਾ ਕਿਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਉਚਤਮ ਸਿਖਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਉਸਤਾਦ ਮੁਹਮੰਦ ਰਮਜ਼ਾਨ ਹਮਦਮ

**ਉਸਤਾਦ ਮੁਹਮੰਦ ਰਮਜ਼ਾਨ ਹਮਦਮ** (1877-)ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਹਮੰਦ ਰਮਜ਼ਾਨ ਸੀ। "ਹਮਦਮ" ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਤੱਖਲਸ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ।ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਨੋਕਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਰਾਮਾ ਕੰਪਨੀ ਵੀ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਿਆਨੀ ਕਾਲਜ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਜਜਬਾ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੀ,ਇਹਨਾ ਨੇ ਕਈ ਰੇਲਵੇ ਹੜਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵੀ ਜਾਣਾ ਪਿਆ,ਉਹ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ।ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੂਬੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾ ਦੀ ਰੋਣਕ ਸਨ,ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਰੂਜ਼ ਦੀਆਂ ਬਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਬਹਿਰਾਂ ਘੜਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਸਨ।ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਫੀਰੋਜ਼ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ,ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ,ਬਲੱਗਣ,ਜਸਵੰਤ ਰਾਏ,ਉਸਤਾਦ ਚਿਰਾਗਦੀਨ ਦਾਮਨ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਵੀ ਸਨ।ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਪਖੋਂ ਹੀ ਮਹਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਕਲਾਤਮਕ ਪਖੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਹਾਸਿਲ ਹੈ।ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸੁਚਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ

ਲੈ ਗਏ ਦੀਨ ਈਮਾਨ ਗਿਆਨ ਸਾਡਾ,
ਲੈ ਗਏ ਰਾਜ ਸਾਡਾ ਪਾਈ ਪਾਈ ਲੈ ਗਏ।
ਅੰਨ ਧਨ ਲੈ ਦੁਧ ਦਹੀਂ ਲੈ ਗਏ,
ਦੁਸ਼ਮਨ ਹੂੰਝ ਕੇ ਸਾਰੀ ਖੁਦਾਈ ਲੈ ਗਏ।
ਕਣਕ ਚੋਲ ਕਪਾਹ ਨਾ ਘਾਹ ਛਡੀਆ,
ਖੱਲਾਂ ਤੀਕ ਵੀ ਲਾਹ ਕੇ ਕਸਾਈ ਲੈ ਗਏ।
ਦੇਸੀ ਕਫ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਨਸੀਬ ਹਮਦਮ,
ਕੰਬਲ ਸੁੱਟ ਗਏ,ਲੇਫ਼ ਤਲਾਈ ਲੈ ਗਏ।

## ਪੁਸਤਕਾਂ
*ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਖਾਣ
*ਲਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ