ਕਿਰਵਾਨੀ ਰਾਗ

**ਕਿਰਵਾਨੀ** (ਉਚਾਰਨ ਕੀਰਵਾਨੀ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 21ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 21ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਕਿਰਾਨਵਲੀ ਹੈ।

ਇਹ ਰਾਗ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਬਰਾਬਰ ਹਾਰਮੋਨਿਕ ਮਾਈਨਰ ਸਕੇਲ ਹੈ  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਰਾਗ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨਾਲ ਕਿ*ਰਵਾਨੀ* ਸਕੇਲ

ਇਹ ਚੌਥੇ *ਚੱਕਰ ਵੇਦ* ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਵੇਦ-ਗੋ* ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਸਾ ਰੀ ਗੀ ਮਾ ਪਾ ਧਾ ਨੁ ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):*ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈਃ*

* ਆਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ2 ਗ2 ਮ1 ਪ ਧ1 ਨੀ3 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ1 ਪ ਮ1 ਗ2 ਰੇ2 ਸ [b] 

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਹਨ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭ, ਸਾਧਾਰਨ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਾ, ਪੰਚਮਾ, ਸ਼ੁੱਧਾ ਧੈਵਤ, ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ  ਸੱਤ ਦੇ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿੰਹੇਂਦਰਮਾਧਿਆਮਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ* ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 57ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
*ਕਿਰਵਾਨੀ* ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। *ਕਲਿਆਣ ਵਸੰਤਮ* ਕਿ*ਰਵਾਨੀ* ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਨਯ ਹੈ। *ਕੀਰਵਾਨੀ* ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਕੌਸ, ਸਾਮਪ੍ਰਿਆ ਅਤੇ *ਵਸੰਤਮਨੋਹਰੀ* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਕਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿ*ਰਵਾਨੀ* ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ.

* ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਥਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪੰਕਾ ਭੂਤਾ ਕਿਰਾਨਾਵਲਮ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) 
* *ਕਾਲੀਗਯੁੰਤੇ*-ਤਿਆਗਰਾਜ (ਤੇਲਗੂ) 
* *ਅੰਬਾਵਨੀ ਨੰਨੂ* ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ (ਤੇਲਗੂ) 
* *ਬਾਲਾਸਰਸਾ ਮੁਰਲੀ*-ਊਤੁਕਾਡੂ ਵੈਂਕਟ ਕਵੀ (ਤਾਮਿਲ) 
* ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਰਾਮ ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ *ਭਵਏ ਸਾਰਾਸਨਭਮ* (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) 
* ਪਟਨਾਮ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਵਰਾਮੁਲੋਸਾਗੀ* (ਤੇਲਗੂ) 
* ਦੇਵੀ ਨੀ ਥੁਨਾਈ-ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ (ਤਾਮਿਲ) 
* ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ (ਤੇਲਗੂ) ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੁਨਿਆਮੂ ਗਡਾ ਈਸ਼ਾ
* *ਸਰਵਪਰਧਵ* ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾਰੂ (ਕੰਨਡ਼) 
* ਨਿਜਾਮੁਗਾ ਆਰ ਆਮ ਨੀ ਪਦਮੁਲਾ ਨਿਤਿਆ ਨੰਮੀਨਾ ਨੌ ਬਰੂ ਓਵੂਮੂ ਪੁਚੀ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਯੰਗਰ (ਤੇਲਗੂ) 
* ਵਰਾਮੁਲੋਸਾਗੀ ਬ੍ਰੂਕੂਟਾ ਨੀ ਕਰੂਡਾ ਜਗਦਧਾਰਾ ਪਾਟਨਾਮ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਅਈਅਰ (ਤੇਲਗੂ) 
* ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਾਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਇਨਾਮਮ ਸੰਦੇਹਾ ਪਦਾਲਾਮੋ (ਤਾਮਿਲ) 
* *ਵਿਨੈਗਾਨੇ ਵਿਨੈਥੀਰਪਾਵਨੇ*-ਉਲੁੰਧੂਰਪੇੱਟਈ ਸ਼ਨਮੁਗਮ (ਤਮਿਲ) 
* ਜੀ. ਐਨ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ (ਤੇਲਗੂ) ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਨਾਮਮੀਤੀ ਨਿਰਰਾਜ ਅਕਸੀ
* *ਕਰੁਣਾਕਰਣੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ੰਕਰਨੇ*-ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ (ਤਾਮਿਲ) 
* ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ ਦੁਆਰਾ *ਮਹਾਦੇਸ਼ਵਰ ਅਸ਼ਟਾਦਸ਼ਨਮਾ* (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) 
* ਸ਼੍ਰੀ ਦਕਸ਼ਿਨਾਮੂਰਥੀਮ ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ
* ਥੁਲਸੀਵਨਮ ਦੁਆਰਾ *ਭਵਏ ਸਦਰਮ*ਥੁਲਾਸੀਵਨਮ
* ਵਾਨਾਨਾਈ ਮਥੀ ਸੂਡੀਆ ਅੱਪਰ (ਤਾਮਿਲ) 
* ਉੱਨਈ ਨਾਮਬਿਨਨ ਆਇਆ ਮਥੁਥਾਨਡਾਵਰ ਦੁਆਰਾ

## ਤਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤ 
### ਜਨਯ ਰਾਗਮਃ ਰਿਸ਼ੀਪਰੀਆ 
## ਤਮਿਲ ਗੈਰ-ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਿਰਵਾਨੀ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ 3 ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਮ, ਅਰਥਾਤ *ਹੇਮਾਵਤੀ*, *ਵਕੁਲਭਰਣਮ* ਅਤੇ ਕੋਸਲਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਕਿਰਵਾਨੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ

## ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 
ਕਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਰਾਗ ਕਿਰ*ਵਾਨੀ* ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਕੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ.

* ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ *ਪੰਚਾ ਭੂਤਾ ਕਿਰਾਨਾਵਲਿਮ* (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) 
* *ਤਿਆਗਰਾਜ* *(ਤੇਲਗੂ) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਕਾਲੀਗਯੁੰਤੇ*- 
*  *(ਤੇਲਗੂ)ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਅੰਬਾਵਨੀ ਨੰਨੂ* 
* ਊਤੁਕਾਡੂ ਵੈਂਕਟ ਕਵੀ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ *ਬਾਲਾਸਰਸਾ ਮੁਰਲੀ* 
* ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਰਾਮ ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ *ਭਵਏ ਸਾਰਾਸਨਭਮ* (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) 
* ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ (ਤਮਿਲ) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੇਵੀ ਨੀ ਥੁਨਾਈ 
* ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ (ਤੇਲਗੂ) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਇੱਕ ਪੁਨਿਆਮੂ ਗਡਾ ਈਸ਼ਾ
* ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾਰੂ (ਕੰਨਡ਼) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ *ਸਰਵਪਰਧਵ*
* ਪੁਚੀ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਯੰਗਰ (ਤੇਲਗੂ) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਨਿਜਾਮੁਗਾ ਆਰ ਆਮ ਨੀ ਪਦਮੁਲਾ ਨਿਤਿਆ ਨੰਮੀਨਾ ਨੌ ਬਰੂ ਓਵੂਮੂ 
* ਪਾਟਨਾਮ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਅਈਅਰ (ਤੇਲਗੂ) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਵਰਾਮੁਲੋਸਾਗੀ ਬ੍ਰੂਕੂਟਾ ਨੀ ਕਰੂਡਾ ਜਗਦਧਾਰਾ 
* ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਾਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਇਨਾਮਮ ਸੰਦੇਹਾ ਪਦਾਲਾਮੋ (ਤਾਮਿਲ) 
* *ਉਲੁੰਧੂਰਪੇੱਟਈ ਸ਼ਨਮੁਗਮ* (ਤਮਿਲ) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ *ਵਿਨੈਗਾਨੇ ਵਿਨੈਥੀਰਪਾਵਨੇ* 
* ਜੀ. ਐਨ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ (ਤੇਲਗੂ) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਨਿਰਨਾਮਮੀਤੀ ਨਿਰਰਾਜ ਅਕਸੀ
* ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ (ਤਾਮਿਲ) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ *ਕਰੁਣਾਕਰਣੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ੰਕਰਨੇ*
* *ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ* ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ *ਮਹਾਦੇਸ਼ਵਰ ਅਸ਼ਟਾਦਸ਼ਨਮਾ* (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) 
* ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ *ਸ਼੍ਰੀ ਦੱਖਣਮੂਰਤਿਮ* 
* ਭਾਵਏ ਸਦਾਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਥੁਲਸੀਵਨਮ (ਆਰ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਨਾਇਰ) (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) 
* ਅੱਪਰ (ਤਾਮਿਲ) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਵਾਨਾਨਾਈ ਮਥੀ ਸੂਡੀਆ
* ਮੁਥੂ ਥਾਂਡਾਵਰ (ਤਾਮਿਲ) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ *ਉੱਨਈ ਨਾਮਬਿਨਨ ਆਇਆ*