open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਘੋੜਾ

**ਘੋੜਾ** (*Equus ferus caballus*) 
ਇੱਕ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਘੋੜਾ ਈਕਿਊਡੀ (Equidae) ਕੁਟੁੰਬ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਕੁਟੁੰਬ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵਰਤਮਾਨ ਯੁੱਗ ਦਾ ਗਧਾ, ਜੈਬਰਾ, ਭੋਟ-ਖਰ, ਟੱਟੂ, ਘੋੜ-ਖਰ ਅਤੇ ਖੱਚਰ ਵੀ ਹਨ। ਆਦਿ ਨੂਤਨ ਯੁੱਗ (Eosin period) ਦੇ ਈਓਹਿੱਪਸ (Eohippus) ਨਾਮਕ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰਵਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੂਰਵਜ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰ ਇਸ ਕੁਟੁੰਬ ਵਿੱਚ ਸਮਿੱਲਤ ਹਨ।

ਲੱਗਪੱਗ 4000 ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਇੰਸਾਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। 3000 ਈਪੂ ਤੋਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਪਾਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਘੋੜੇ ਹੀ ਪਾਲਤੂ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਜੰਗਲੀ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਸਲ ਅਤੇ ਪਾਲਤੂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਨਸਲਾਂ ਪਾਲਤੂ ਨਹੀਂ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣਿਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ, ਕਾਠੀ, ਰੰਗਤ, ਨਸਲ, ਕੰਮ ਅਤੇ ਰਵਈਏ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਜਿਸਮਾਨੀ ਸਾਖ਼ਤ ਇਸਨੂੰ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਤੋਂ ਬੱਚ ਕੇ ਭੱਜਣ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਘੋੜੇ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਚੀਤੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।ਘੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਵਾਜ਼ੁਨ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਬਹੁਤ ਤਰੱਕੀ ਯਾਫਤਾ ਹੈ। ਘੋੜੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌਂ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਘੋੜੇ ਦੀ ਮਾਦਾ ਨੂੰ ਘੋੜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਹਮਲ ਦਾ ਸਮਾਂ 11 ਮਹੀਨੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘੋੜੇ ਦਾ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਖੜਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਭੱਜਣ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਾਲਤੂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ 2 ਤੋਂ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੀਨ ਅਤੇ ਲਗਾਮ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 5 ਸਾਲ ਦਾ ਘੋੜਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਔਸਤਨ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ 25 ਤੋਂ 30 ਸਾਲ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਆਮ ਰਵਈਏ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਉੱਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਨਸਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰਮ ਖ਼ੂਨ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਰਫਤਾਰ ਅਤੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਹਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਠੰਡੇ ਖ਼ੂਨ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਘੱਟ ਰਫਤਾਰ ਪਰ ਸਖ਼ਤ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੀਮ ਗਰਮ ਖ਼ੂਨ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਉਪਰ ਦੱਸੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਘੁੜਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖ਼ਾਸ ਮਕਸਦਾਂ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਸਲਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ 300 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੰਗਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ
ਆਲੋਚਤਨਾਤਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤ

**ਆਲੋਚਤਨਾਤਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: critical theory ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਥਿਓਰੀ) ਇੱਕ ਚਿੰਤਨ ਸੰਪਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚਲੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਕੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਜੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਵਜੋਂ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਥਿਓਰੀ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੁਢ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਦੋ ਅਰਥ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ। ਮਗਰਲੀ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਧਾਰਨਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਸਿਧਾਂਤ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਆਲੋਚਨਾ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਹਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਵਿਚਾਰਕ ਮੈਕਸ ਹੋਰਖੇਮਰ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਤੱਕ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਹੱਦ ਇਹ "ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।"

ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਬਦ **ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਥਿਊਰੀ** ਤੋਂ ਭਾਵ 1930 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਫਰੈਂਕਫਰਟ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨਵ-ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੰਤਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅੰਦੋਲਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ

**ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ** (8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1934 - 14 ਜਨਵਰੀ 2018) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੰਦੋੜ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹਰਕੇਸ਼ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਡੀ.ਬੀ. ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਮਲੌਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 1962 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1982 ਵਿੱਚ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਕੀਤੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਅਨੁਵਾਦ ਪੁਸਤਕਾਂ
* ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ
* ਉਥੈਲੋ
* ਅੰਨੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਦਾਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
* ਹੈਮਲਟ
* ਮੈਕਬਥ
* ਐਂਟਨੀ ਐਂਡ ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ
* ਕਿੰਗ ਲੀਅਰ
* ਓਥੈਲੋ
* ਇਲੀਆਡ
* ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)

### ਨਾਟਕ
*ਇੱਕ ਮਨਸੂਰ ਹੋਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਕਾਂਗੋ ਗਣਰਾਜ

**ਕਾਂਗੋ ਗਣਰਾਜ** (), ਜਿਸ ਨੂੰ **ਕਾਂਗੋ-ਬ੍ਰਾਜ਼ਾਵਿਲ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਗੈਬਾਨ, ਕੈਮਰੂਨ, ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ, ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਅੰਗੋਲਾ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਕਬਿੰਡਾ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਕਿਰੇਜੀ

**ਕਿਰੇਜੀ** ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਾਇਕੂ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਲਘੂ ਕਵਿਤਾ ਦੋ ਸੁਤੰਤਰ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਬਿੰਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਿੰਬ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਭਿਆਲੀ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਇਕੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਵਿਕ ਜੁਗਤ ਵਜੋਂ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪਧਰ ਤੇ ਪਛਾਣ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਜਾਪਾਨੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੰਨਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਹਾਇਕੂ ਅਤੇ ਹੋਕੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਕਾਵਿਕ ਲੋੜ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰੇਜੀ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਤੁੱਲ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਾਇਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਪਾਨੀ ਕਵਿਤਾ
ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਤੋਬਾਗੋ

**ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਤੋਬਾਗੋ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਤੋਬਾਗੋ ਦਾ ਗਣਰਾਜ**, ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੀਬਿਅਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਤਟ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਲੈੱਸਰ ਐਂਟੀਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਨਾਡਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬਾਰਬਾਡੋਸ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਗੁਇਆਨਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਪਲਾਊ

**ਪਲਾਊ** (ਜਾਂ **ਬਲਾਊ** ਜਾਂ **ਪਿਲਿਊ**), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਪਲਾਊ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (ਪਲਾਊਈ: Beluu ęr a Belau), ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ 21,000 ਦੇ ਲਗਭਗ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕੈਰੋਲੀਨ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 250 ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹੱਦਾਂ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਟਾਪੂ ਕੋਰੋਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਬਬੇਲਦਾਓਬ ਉੱਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅੰਗੇਰੁਲਮੂਦ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਲਾਈਬੇਰੀਆ

**ਲਾਈਬੇਰੀਆ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਲਾਈਬੇਰੀਆ ਦ ਗਣਰਾਜ**, ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਿਏਰਾ ਲਿਓਨ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਗਿਨੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੰਦ ਖੰਡ ਤਟ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਤਟਰੇਖਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੈਂਗਰੂਵੀ (ਊਸ਼ਣ-ਕਟਿਬੰਧੀ ਰੁੱਖ) ਜੰਗਲਾ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਦਕਿ ਅੰਦਰੂਨੀ ਘੱਟ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਉਹਨਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਸੁੱਕੇ ਘਾਹ-ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੇ ਪਠਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ ਬਾਕੀ ਦਾ 40% ਉੱਪਰੀ ਗਿਨੀਆਈ ਊਸ਼ਣ-ਕਟਿਬੰਧੀ ਜੰਗਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਗਰਮ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਰਖਾ ਮਈ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਿ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਲ ਰੁੱਖੀਆਂ ਹਰਮਾਤੀ ਹਵਾਵਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 111,369 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 37 ਲੱਖ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਮਾਲੀ

**ਮਾਲੀ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਮਾਲੀ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (, ਹੇਪੂਬਲੀਕ ਡੂ ਮਾਲੀ), ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਲਜੀਰੀਆ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਾਈਜਰ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੰਦ ਖੰਡ ਤਟ ਅਤੇ ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਗਿਨੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸੇਨੇਗਲ ਅਤੇ ਮਾਰੀਟੇਨੀਆ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 1,240,000 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 1.45 ਕਰੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਮਾਕੋ ਹੈ। ਮਾਲੀ ਦੇ ਅਠ ਖੇਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਗਭ ਤੱਕ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ,ਜਦਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ, ਜਿਥੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਨਾਈਜਰ ਅਤੇ ਸੇਨੇਗਾਲ ਦਰਿਆ ਵਗਦੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸੰਰਚਨਾ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਮਾਹੀਗਿਰੀ ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਮਾਲੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ, ਯੂਰੇਨੀਅਮ, ਅਤੇ ਲੂਣ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਲੱਗਪਗ ਅਧੀ ਆਬਾਦੀ 1.25 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨ ਵਾਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਲੀ
ਸੁੰਦਰਤਾ

thumb|250px|right|ਫੁੱਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਸੁਹੱਪਣ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ
**ਸੁੰਦਰਤਾ** () ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਾਨਵਰ, ਸਥਾਨ, ਬਨਸਪਤੀ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕੁਦਰਤੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਮਾਜਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਗ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਦਰਸ਼ ਸੁੰਦਰਤਾ ਇੱਕ ਐਸੀ ਵਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਸਦਕਾ ਸਲਾਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਫਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਅਕਸਰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖਿੱਚ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਨਰੋਏਪਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਪਰਕ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਕਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਔਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ, ਬੋਰਿਸ ਪਸਤਰਨਾਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਖਿੱਚ ਦੇ ਰਹੱਸ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਜੀਵਨ ਦੀ ਬੁਝਾਰਤ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਰਹੱਸ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰਹੱਸ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਹਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸਈਅਦ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ

**ਸਰ ਸਈਅਦ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ** (ਉਰਦੂ: سر سید احمد خان‎‎; 17 ਅਕਤੂਬਰ 1817 – 27 ਮਾਰਚ 1898), ਜਨਮ **ਸਈਅਦ ਅਹਿਮਦ ਤਕਵੀ** (Urdu: سید احمد تقوی‎), ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ।

## ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਸਰ ਸਈਅਦ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1817 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਕਿਸੇ ਵਕਤ ਅਰਬ ਤੋਂ ਇਰਾਨ ਆਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਥੋਂ ਅਕਬਰ ਦੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਤ ਆ ਵਸੇ। ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਤ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਆਏ ਸਨ। ਜਮਾਨੇ ਦੇ ਦਸਤੂਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਬੀ ਫਾਰਸੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ ਖਵਾਜਾ ਫਰੀਦ ਉੱਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿਸਾਬ, ਚਿਕਿਤਸਾ ਅਤੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਪਤ੍ਰਿਕਾ 'ਸਈਅਦ ਉਲ ਅਕਬਰ' ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਰ ਸਈਅਦ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੈਡੀਸਨ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਲੇਕਿਨ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ।

ਅਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਸੜ ਮੌਲਵੀ ਖਲੀਲ ਅੱਲ੍ਹਾ ਕੋਲੋਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਮ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ 1837 ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਨਾਇਬ ਮੁਨਸ਼ੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। 1841 ਅਤੇ 1842 ਵਿੱਚ ਮੈਨਪੁਰੀ ਅਤੇ 1842 ਅਤੇ 1846 ਤੱਕ ਫਤੇਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 1846 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਦਰ ਅਮੀਨ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬ "ਆਸਾਰ ਅਲਸਨਾਦੀਦ", 1847 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ। 1845 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਿਜਨੌਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਿਜਨੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਤੁਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬ "ਸਰਕਸ਼ੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਿਜਨੌਰ", ਲਿਖੀ। ਹਿੰਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੰਗ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਬਿਜਨੌਰ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇਸ ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੁਰਸ਼ਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਇਨਸਾਨੀ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨਾਲ ਵਫਾਦਾਰੀ ਨਾਤੇ ਕੀਤਾ। ਅਮਨ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੇਵਾ ਦੇ ਬਦਲੇ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਾਗੀਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਹੋਈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

1857 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦੇਕੇ ਸਦਰ ਅਲ ਸਦੋਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 1862 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਜੀਪੁਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1867 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਤੈਨਾਤ ਹੋਏ।

1877 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਪੀਰਿਅਲ ਕੌਂਸਲ ਮੈਬਰ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1888 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1889 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਐਡਨਬਰਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਲ ਐਲ ਡੀ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀ ਦਿੱਤੀ।

1862 ਵਿੱਚ ਗਾਜੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਾਇੰਟਫ਼ਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਅਲੀਗੜ ਗਏ ਤਾਂ ਅਲੀਗੜ ਸੰਸਥਾਨ ਗਜਟ ਕੱਢਿਆ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਪਰਤਣ ਉੱਤੇ 1870 ਵਿੱਚ ਰਿਸਾਲਾ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਅਲਾਖ਼ਲਾਕ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਸਰ ਸਇਯਦ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਦੇ ਵਿੱਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਇਨਕਲਾਬ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦਬ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਅਲੀਗੜ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਸਰ ਸਈਅਦ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨਾਮਾ ਅਲੀਗੜ ਕਾਲਜ ਸੀ। 1887 ਵਿੱਚ ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਨਸ਼ਨ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਲਈ ਸਮਰਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਪੰਜਾਬ ਫੇਰੀ 
ਸਰ ਸਯਦ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜ ਚੱਕਰ ਲਾਏ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਵੀ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਲੋਕ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਆਗੂ
ਲੇਡੀ ਗਾਗਾ

**ਸਟੇਫ਼ਨੀ ਜੋਐਨ ਏਂਜੇਲੀਨਾ ਜਰਮਨੋਟਾ** (Stefani Joanne Angelina Germanotta ਜਨਮ: ਮਾਰਚ 28, 1986) ਜਿਆਦਾਤਰ **ਲੇਡੀ ਗਾਗਾ** ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਗਾਗਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਕ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਕਾ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਸੰਨ 2003 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਗਾਗਾ ਸੰਗੀਤ ਜਗਤ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਗਾਗਾ ਗਰੈਮੀ ਇਨਾਮ ਲਈ 12 ਵਾਰ ਨਾਮੰਕਿਤ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੋਂ 5 ਵਾਰ ਇਨਾਮ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 2 ਗਿਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਹਨ।
2008 ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ "ਦ ਫ਼ੇਮ" ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਐਲਬਮ "ਬੌਰਨ ਦਿਸ ਵੇ" ਵੀ ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਈ। 11 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਐਲਬਮ "ਆਰਟਟੌਪ" ਜਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਲੇਡੀ ਗਾਗਾ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਮਾਰਚ 1986 ਨੂੰ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਸਿੰਥੀਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੋਜ਼ਫ਼ ਜਰਮਾਨੋਟਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕੌਨਵੈਂਟ ਆਫ਼ ਦ ਸੇਕਰਡ ਹਾਰਟ ਤੋਂ ਲਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਯਾਰਕ (ਰਾਜ) ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਇੱਸਾ

thumb|right|ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਇੱਸਾ

**ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਇੱਸਾ** (ਜਪਾਨੀ 小林一茶, 15 ਜੂਨ, 1763- 19 ਨਵੰਬਰ, 1827) ਜਪਾਨੀ ਹਾਇਕੂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਿਨਸ਼ੂ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦਾ ਬੋਧੀ ਪੁਜਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਇੱਸਾ (茶) ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ - ਇੱਕ ਕੱਪ ਚਾਹ। ਉਹ ਜਪਾਨ ਦੇ ਚਾਰ ਹਾਇਕੂ ਉਸਤਾਦਾਂ - ਬਾਸ਼ੋ, ਬੂਸੋਨ, ਈਸਾ ਅਤੇ ਸ਼ੀਕੀ - ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ
ਇੱਸਾ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੂਨ 1763 ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀਵਾਬਾਰਾ (ਜਾਪਾਨ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਯਾਤਰੋ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਨੋਬੂਯੂਕੀ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਪਾਲ਼ਿਆ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦਾਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਓਪਰਾ ਓਪਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਜੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਇਡੋ (ਹੁਣ ਟੋਕੀਓ) ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਅਗਲੀ ਦਸ ਕੁ ਸਾਲ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪੱਕਾ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। 1801 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਪਰਤਿਆ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚਾਰਾਜੋਈ ਰਾਹੀਂ ਓਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ 'ਚੋਂ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਲਿਆ। 49 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਉਸ ਨੇ ਕੀਕੂ ਨਾਂ ਦੀ ਔਰਤ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। 
ਚਾਰ ਦਿਨ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫੇਰ ਹਨੇਰਾ ਉਮੜ ਆਇਆ। ਪਹਿਲਾ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਢਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਪੀੜ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਸਾ ਨੇ ਹੇਠਲਾ ਹਾਇਕੂ ਲਿਖਿਆ:

 

 露の世は露の世ながらさりながら

 ਤਸੁਯੁ ਨੋ ਯੋ ਵਾ ਤਸੁਯੁ ਨੋ ਯੋ ਨਾਗਾਰਾ ਸਾਰੀ ਨਾਗਾਰਾ

 ਸ਼ਬਨਮ ਦਾ ਸੰਸਾਰ --
 ਸੱਚੀਂ ਸ਼ਬਨਮ ਦਾ ਸੰਸਾਰ,
 ਫਿਰ ਵੀ, ਫਿਰ ਵੀ . . .

ਤੀਸਰਾ ਬੱਚਾ 1820 ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੀਕੂ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 1823 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪ 61 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ. ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਹੇਠਲਾ ਹਾਇਕੂ ਲਿਖਿਆ:

 "ਇਕੀਨੋਕੋਰੀ ਇਕੀਨੋਕੋਰੀਤਾਰੂ ਸਾਮੁਸਾ ਕਾਨਾ 
 ਰਹਿ ਗਿਆ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ,
 ਰਹਿ ਗਿਆ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ,-
 ਆਹ, ਇਹ ਪਾਲਾ!" 
*********
, ਜਾਪਾਨ) ਦੇ ਇਸ ਗੁਦਾਮ ਵਿੱਚ ਗੁਜਾਰੇ।]]

* ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ (ਅਨੁ: ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ):

 ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਕਣ
 ਰੱਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ
 ਨਾ ਬਦਲਣ ਆਵਾਜ਼ 

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ
*ਮਾਸਾਓਕਾ ਸ਼ਿਕੀ
*ਯੋਸਾ ਬੂਸੋਨ
*ਹਾਇਕੂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵਿਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਕਵੀ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਾਇਕੂ

**ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਾਇਕੂ** ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਹਾਇਕੂ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਹੈ।

ਸਮਕਾਲੀ ਹਾਇਕੂ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ। 
ਕਿਸੇ ਵੀ ਇੱਕ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ੈਲੀ, ਸਰੂਪ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ:

* 17 ਹਿੱਜਿਆਂ (ਸਿਲੇਬਲਸ) ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ; 
* ਇੱਕ ਰੁੱਤ ਸੂਚਕ ਸ਼ਬਦ, ਕੀਗੋ (kigo) ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ; 
* ਦੋ ਬਿੰਬਾਂ ਦੀ ਅਪ੍ਰੋਖ ਤੁਲਨਾ ਲਈ ਕਟ ਜਾਂ ਕੀਰੇ (ਕਦੇ ਕਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸਰਾਮ ਚਿਹਨ) ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਾਇਕੂ ਜਾਪਾਨੀ ਹਾਇਕੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ 5, 7 ਅਤੇ 5 ਓਨ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਹਾਇਕੂਆਂ ਦੀ ਠੇਠ ਲੰਮਾਈ 10 - 14 ਹਿੱਜੇ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਹਾਇਕੂ ਕਵੀ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਾਇਕੂ ਇੱਕ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫੋਕਸ ਦੱਸਣ ਦੀ ਥਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ। ਹਾਇਕੂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਜਮੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਣ ਦੀ ਥਾਂ ਬਹੁਮੁਖੀ ਸ਼ਬਦ-ਚਿਤਰ ਰਚਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਨੇਕਤਾ ਸਮਾਈ ਹੋਵੇ। ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ, "ਉਹ ਹਾਇਕੂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਸੱਤਰ ਤੋਂ ਅੱਸੀ ਫ਼ੀਸਦੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰੇ ਅੱਛਾ ਹੈ। ਜੋ ਪੰਜਾਹ ਤੋਂ ਸੱਠ ਫ਼ੀਸਦੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖੁਮਾਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਉੱਤਰਦਾ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵਿਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਇਸਕਰਾ

**ਇਸਕਰਾ**(ਰੂਸੀ: Искра, ਉਚਾਰਨ: [ˈiskrə], ਚੰਗਿਆੜੀ)ਰੂਸੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੈਟਿਕ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਤਰਜਮਾਨ ਸਿਆਸੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ ਸਟੁਟਗਾਰਟ ਵਿੱਚ 1 ਦਸੰਬਰ 1900 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਹੋਰ ਸੰਸਕਰਣ ਮਿਊਨਿਖ, ਲੰਦਨ ਅਤੇ ਜਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਰਬੰਧਕ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ ਸੀ। 1903 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੈਟਿਕ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ - ਕਿ ਇਸਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਇੱਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਦੂਜਾ ਮਾਰਤੋਵ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਪਲੈਖਾਨੋਵ - ਦਾ ਭਾਰੀ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਖਬਾਰ ਤੇ ਮੇਨਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਲੈਖਾਨੋਵ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ 1905 ਤੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਸਕਰਾ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਕ ਸੀ:**искры Из пламя возгорится** ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਚਿੰਗਾਰੀ ਭੜਕ ਕੇ ਅੱਗ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਜ਼ਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਦਸੰਬਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਅਲੈਕਜੈਂਡਰ ਓਡਿਓਵਸਕੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਤਰ ਹੈ।

ਸਟਾਫ ਦੇ ਕੁੱਝ ਰੁਕਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ 1917 ਦੀ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਲਿਸੋਥੋ

**ਲਿਸੋਥੋ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਲਿਸੋਥੋ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ**, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 30,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ 2,067,000 ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮਸੇਰੂ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰ-ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। *ਲਿਸੋਥੋ* ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮੋਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ *ਉਹ ਧਰਤੀ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਸਿਸੋਥੋ ਬੋਲਦੇ ਹਨ* ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲਗਭਗ 40% ਅਬਾਦੀ ਅਮਰੀਕੀ $1.25 ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਰੀਬੀ-ਰੇਖਾ ਹੇਠ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਦੋ ਲੱਛੀਆਂ

**ਦੋ ਲੱਛੀਆਂ** 1960 ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਹਦਾਇਕਾਰ ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਇੰਦਰਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੁਮਾਰੀ, ਗੋਪਾਲ ਸਹਿਗਲ ਅਤੇ ਦਲਜੀਤ ਨੇ ਨਿਭਾਏ।

## ਸੰਗੀਤ 
ਇਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਹੰਸਰਾਜ ਬਹਿਲ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ "ਹਾਇ ਨੀ ਮੇਰਾ ਬਾਲਮ, ਹੈ ਬੜਾ ਜ਼ਾਲਮ" ਅਤੇ "ਤੇਰੀ ਕਣਕ ਦੀ ਰਾਖੀ" ਹਿੱਟ ਹੋਏ।

;ਗੀਤ
#ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੋ ਲੱਛੀਆਂ
#ਹਾਇ ਨੀ ਮੇਰਾ ਬਾਲਮ
#ਭਾਵੇਂ ਬੋਲ ’ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਬੋਲ
#ਮੱਝ ਗਾਂ ਵਾਲ਼ਿਆ
#ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਾਲ਼ਾ
#ਤੇਰੀ ਕਣਕ ਦੀ ਰਾਖੀ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਲੱਛੀ
*ਭੰਗੜਾ (ਫ਼ਿਲਮ)
*ਕੌਡੇ ਸ਼ਾਹ
*ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ
*ਕਣਕਾਂ ਦੇ ਓਹਲੇ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ
ਪੜਯਥਾਰਥਵਾਦ

, *ਦ ਐਲੀਫੈਂਟ ਸੈਲੀਬੇਸ* (1921), ਟੇਟ, ਲੰਦਨ]]
**ਪੜਯਥਾਰਥਵਾਦ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ; Surrealism, ਸਰਰੀਅਲਿਜ਼ਮ), ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਦੇ ਲਾਗੇਚਾਗੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ। ਚਿਤਰਣ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਲਾ ਵਿੱਚ ਤਾਂ (ਚਿੱਤਰਪਟ ਦੇ ਚਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ) ਇਹ ਆਧੁਨਿਕਤਮ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਰਿਕੋ, ਦਾਲਾਂ, ਮੋਰੋ, ਆਰਪ, ਬਰੇਤੋਂ, ਮਾਸ ਆਦਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰੂਪ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਨਿਰੂਪਣ 1924 ਵਿੱਚ ਆਂਦਰੇ ਬਰੇਤੋਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ-ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ (ਸਰਰੀਅਲਿਸਟ ਮੈਨਿਫੇਸਟੋ) ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਪੜ-ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਕਲਾ ਦੀ, ਸਮਾਜਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਨਵੀਨਤਮ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਏਧਰ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ
ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ

**ਅੱਲਾਹ ਰੱਖਾ ਰਹਿਮਾਨ** ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਜਨਵਰੀ 1967 ਨੂੰ ਚੇਨਈ, ਤਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ **ਏ॰ ਐੱਸ॰ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ** ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਉਹ **ਏ॰ ਆਰ॰ ਰਹਿਮਾਨ** ਬਣੇ। ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਈਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਟਾਈਮਸ ਪੱਤਰੀਕਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਜਾਰਟ ਆਫ ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ। ਰਹਿਮਾਨ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਹੈ। ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਸਲਮ ਡਾਗ ਮਿਲੇਮੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਤਿੰਨ ਆਸਕੇ ਨਾਮਾਂਕਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਜੈ ਹੋ..... ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਕੰਪਾਈਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆਰਕੇ ਸ਼ੇਖਰ ਮਲਇਆਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਅੱਗੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਸਟਰ ਧਨਰਾਜ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਸ਼ਿਵਮਨੀ ਨਾਲ ਰਹਿਮਾਨ ਬੈਂਡ ਰੁਟਸ ਲਈ ਕੀਬੋਰਡ (ਸਿੰਥੇਸਾਇਜਰ) ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਇਲਿਆਰਾਜਾ ਦੇ ਬੈਂਡ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁੰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਚੇਨਾਈ ਦੇ ਬੈਂਡ ਨੈੱਮਸਿਸ ਐਵੇਨਿਊ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਲਈ। ਉਹ ਕੀਬੋਰਡ, ਪਿਆਨੋ, ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਅਤੇ ਗਿਟਾਰ ਸਾਰੇ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਿੰਥੇਸਾਇਜਰ ਨੂੰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਅਨੌਖਾ ਸੰਗਮ ਮੰਣਦੇ ਹੈ। ਜਦ ਰਹਿਮਾਨ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸੀ ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਲਈ ਘਰਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵਾਜਾ ਯੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਚਣਾ ਪਿਆ। ਹਾਲਾਤ ਇਨ੍ਹੇ ਵਿਗੜ ਗਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਅਪਨਾਨਾ ਪਿਆ। ਬੈਂਡ ਗਰੂੱਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ ਆਫ ਮਿਊਜਿਕ ਤੋਂ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਵੀ ਮਿਲੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਡਿਗ੍ਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਏ ਆਰ ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਇਰਾ ਬਾਨੋ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ- ਖਦੀਜਾ, ਰਹੀਮ ਅਤੇ ਅਮਨ। ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਾਸ਼ਿਨ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਰਹਿਮਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੀ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਚਾਚਾ ਹੈ।

## ਸੰਦਰਭ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ
ਜਬ ਤਕ ਹੈ ਜਾਨ

**ਜਬ ਤਕ ਹੈ ਜਾਨ** 2012 ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਅਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਅਦਿੱਤਿਆ ਚੋਪੜਾ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਸ਼ਾਹਰੁਖ਼ ਖ਼ਾਨ, ਕੈਟਰੀਨਾ ਕੈਫ਼ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਨਿਭਾਏ ਹਨ। ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਕੈਫ਼ ਦੀ ਜੋੜੀ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ, ਰਬ ਨੇ ਬਨਾ ਦੀ ਜੋੜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2012 ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਜਾਂ-ਲਿਓਂ ਜੇਰੋਮ

**ਜਾਂ-ਲਿਓਂ ਜੇਰੋਮ** (ਫਰਾਂਸੀਸੀ: Jean-Léon Gérôme; 11 ਮਈ 1824 – 10 ਜਨਵਰੀ 1904) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਹੁਤ ਲੰਬੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਜ਼ਹਰਾਨ ਕਬੀਲਾ

**ਜ਼ਹਰਾਨ** (ਅਰਬੀ: زهران‎) ਇੱਕ ਬਦੂ ਅਰਬੀ ਕਬੀਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਰਬ ਕਬੀਲੋਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਗਾਮਿਦ​ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਵੀ ਸੰਬੰਧੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਿਤਰਪਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਹੋ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਮਾਤਭੂਮੀ ਅਰਬੀ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਦਾ ਦੱਖਣ ਜਾਂ ਦਕਸ਼ਿਣਪੂਰਵੀ ਭਾਗ, ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਯਮਨ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦਾ ਅਲ-ਬਾਹਾਹ ਖੇਤਰ, ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਵਰਤਮਾਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ (ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੱਕਾ ਅਤੇ ਜੇੱਦਾਹ ਖੇਤਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਬਸੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰਵ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਇਲਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰਿਕ ਨਾਮ ਜਹਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜ਼ਹਰਾਨ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਹੋਣ।
702

## ਜ਼ਹਰਾਨੀ ਅਰਬੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ 
ਜ਼ਹਰਾਨ ਅਤੇ ਬੇਲਾਦ ਗਾਮਿਦ​ ਕਬੀਲੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਬੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਜਿਨੂੰ ਜਹਰਾਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਜਮਾਣ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਰਬੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਤਾਕਤਮ ਜਿੰਦਾ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜਿੰਦਾ ਅਰਬੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਦਾ ਵਿਆਕਰਨ ਕੁਰਾਨ ਦੀ ਅਰਬੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜਦੀਕ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬ ਕਬੀਲੇ
ਜੋਜ਼ਫ ਬਨਾਸ਼

**ਜੋਜ਼ਫ ਬਨਾਸ਼** (ਸਲੋਵਾਕ: Jozef Banáš; ਜਨਮ 27 ਸਤੰਬਰ 1948) ਸਲੋਵਾਕੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਰਾਜਦੂਤ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
### ਜਨਮ
ਜੋਜ਼ਫ ਬਨਾਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਸਤੰਬਰ 1948 ਨੂੰ ਬਰਾਤੀਸਲਾਵਾ, ਸਲੋਵਾਕੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
* ਇਡੀਅਟਸ ਇਨ ਪਾਲਿਟਿਕਸ (2007)
* ਉਬਲਜ਼ੋਨ (2008)
* ਕੋਡ 9 (2010)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਬੁਝਾਰਤ

**ਬੁਝਾਰਤ** ਇੱਕ ਸਵਾਲੀਆ ਬਿਆਨ ਜਾਂ ਵਾਕੰਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਅਰਥ ਛੁਪੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੁੱਝਣ ਲਈ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਅੜਾਉਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ ਦੇ ਮੰਤਵ ਲਈ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਅੰਗ ਹੈ। ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰੇਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯਾਦ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਣ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬੌਧਿਕ ਮਸ਼ਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 
ਬੁਝਾਰਤ ਸ਼ਬਦ ‘ਬੁੱਝ’ ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਬੁਝਾਰਤ ਦੇ ਕੋਸ਼ਗਤ ਅਰਥ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇਸ਼ਾਰਾ। ਬੁਝਾਰਤ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ‘ਬੁੱਝਣਾ’ ਹੈ। ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਨਾਮ ਹਨ - ਅੜਾਉਣੀ, ਗੁੰਝਲ, ਬਾਤ, ਬਤੌਲੀ, ਮਸਲਾ, ਪਹੇਲੀ, ਰਹੱਸ, ਸਮੱਸਿਆ ਆਦਿ।
ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਬੁਝਾਰਤ ਬਣਾਉਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜੀ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਅਸਲੀ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਰ ਕੇ 'ਕਾਵਿਮਈ ਸ਼ੈਲੀ' ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਵੇ। ਇਹ ਰੀਤ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ 
**ਸ਼ੰਕਰ ਮਹਿਰਾ** ਨੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ, ਫਸਲਾਂ, ਬਨਸਪਤੀ, ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ, ਘਰੇਲੂ ਵਸਤਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੰਦਿਆਂ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬੜੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਭਰਪੂਰ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਵੇ:-

 ਅਸਮਾਨੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਬੱਕਰਾ,
 ਉਹ ਦੇ ਮੂੰਹ ’ਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਲਾਲ਼।
 ਢਿੱਡ ਪਾੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ,
 ਉਹਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਲ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਜਾਰਜ ਫ੍ਰਾਸਟ ਕੇਨੰਨ

thumb
**ਜਾਰਜ ਫ੍ਰਾਸਟ ਕੇਨੰਨ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: George Frost Kennan; 16 ਫਰਵਰੀ 1904 – 17 ਮਾਰਚ 2005) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਨੀਤੀਵਾਨ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੀ।
ਅਮਾਸਿਆ

**ਅਮਾਸਿਆ** ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਅਮਾਸਿਆ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 99,900 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ।
ਮਿਖਾਇਲ ਬਾਖ਼ਤਿਨ

**ਮਿਖਾਇਲ ਮਿਖਾਇਲੋਵਿੱਚ ਬਾਖ਼ਤਿਨ** (, ; 7 ਨਵੰਬਰ 1895 – 7 ਮਾਰਚ, 1975) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ,ਚਿਹਨ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਬਾਰੇ ਉਹਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ (ਮਾਰਕਸਵਾਦ, ਚਿਹਨ-ਵਿਗਿਆਨ, ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ, ਧਾਰਮਿਕ ਆਲੋਚਨਾ) ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ, ਇਤਹਾਸ, ਦਰਸ਼ਨ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਨਰਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਰਗੇ ਵਿਵਿਧ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਬਾਖ਼ਤਿਨ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 1920ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਪਰ ਉਹਦੀ ਅੱਡਰੀ ਪਛਾਣ 1960ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਖੋਜ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਬਣ ਸਕੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਬਾਖ਼ਤਿਨ ਰੂਸ ਦੇ ਓਰੀਓਲ ਦੇ ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਬਾਖ਼ਤਿਨ ਨੇ ਵਿਲਨੀਅਸ ਵਿੱਚ, ਓਰੀਓਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਸਾਲ ਬਤੀਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ​​1913 ਵਿੱਚ ਉਹ ਓਡੇਸਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਫਿਲੋਲੋਜੀਕਲ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਕਾਤੇਰੀਨਾ ਕਲਾਰਕ ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਹੋਲਕੁਇਸਟ ਲਿਖਦੇ ਹਨ: "ਓਡੇਸਾ ..., ਵਿਲਨੀਅਸ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ ਲਈ ਐਨ ਢੁਕਵੀਂ ਸੈਟਿੰਗ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਨੇਕਤਾ ਅਤੇ ਕਾਰਨੀਵਲ ਦਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਬਣਨਾ ਸੀ।......... " ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਪੀਟਰਜਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲੇ ਗਏ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਬਾਖ਼ਤਿਨ ਨੇ 1918 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਲਈ। ਬਾਖ਼ਤਿਨ ਫਿਰ, ਪੱਛਮੀ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇਵੇਲ (ਪਸਕੋਵ ਓਬਲਾਸਤ) ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਥੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲੇ "ਬਾਖ਼ਤਿਨ ਸਰਕਲ" ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੁਚੀਆਂ ਵਾਲੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਸਨ, ਪਰ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਉਥੈਲੋ

**ਉਥੈਲੋ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ**, ਵੈਨਿਸ ਦਾ ਮੂਰ, ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿਧ ਪੰਜੀ-ਅੰਕੀ ਦੁਖਾਂਤ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਪਗ 1603 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਥੀਉ (ਬੋਕਾਸੀਓ ਦਾ ਚੇਲਾ) ਦੀ 1565 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਕਹਾਣੀ 'ਉਨ ਕੈਪੀਤਾਨੋ ਮੋਰੋ (Un Capitano Moro -"ਮੂਰ ਦਾ ਕਪਤਾਨ") ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਚਾਰ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰਾਂ: ਵੀਨਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੂਰ ਜਰਨੈਲ, ਉਥੈਲੋ; ਉਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਨਵੇਲੀ ਪਤਨੀ, ਡੇਸਦੇਮੋਨਾ; ਉਸ ਦੇ ਲੈਫੀਟੀਨੈਟ, ਕੈਸੀਓ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮਤਾਹਿਤ ਅਫਸਰ, ਇਆਗੋ - ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।

## ਰਚਨਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਲਈ ਕਹਾਣੀਆਂ - ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ, ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਅਤੇ ਮਲਾਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਉਥੈਲੋ ਇੱਕ ਮੂਰ ਸੀ। ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚਲੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੂਰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ - ਅਰਬਾਂ ਨੇ ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਅਰਬੀ ਜਿੱਤਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਹਥਿਆ ਲਏ ਸਨ। ਉਹ ਚੰਗੇ ਮਲਾਹ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ ਮੌਰੀਜੀਓ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਸਾਹਿਤਕ ਤਰਾਸਦੀ ਸੀ। ਉਹ 1505 ਤੋਂ 1508 ਤੱਕ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਵਿੱਚ ਵੀਨਸ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੱਕੀ ਹਾਲਤਾਂ ਚ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਰਵ ਹੈ ਕਿ ਡੇਸਦੇਮੋਨਾ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਉਸ ਟਾਪੂ ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫੈਮਾਗੁਸਤਾ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਥੈਲੋ ਗੜ੍ਹੀ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਬੜੇ ਤਤਪਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 
thumb|right|1896 ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਐਕਟਰ ਅਤੇ ਰੰਗਕਰਮੀ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ ਉਥੈਲੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ
## ਪਾਤਰ
* ਉਥੈਲੋ, ਮੂਰ: ਵੀਨਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਰਨੈਲ, ਨਾਇਕ 
* ਡੇਸਦੇਮੋਨਾ, ਉਥੈਲੋ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਬਾਂਟੀਓ ਦੀ ਧੀ 
* ਇਆਗੋ, ਉਥੈਲੋ ਦੇ ਮਤਾਹਿਤ ਅਫਸਰ ਅਤੇ ਐਮਿਲੀਆ ਦਾ ਪਤੀ, ਖਲਨਾਇਕ
* ਮਾਈਕਲ ਕੈਸੀਓ, ਉਥੈਲੋ ਦਾ ਲੈਫੀਟੀਨੈਟ
* ਐਮੀਲੀਆ,ਇਆਗੋ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਡੇਸਦੇਮੋਨਾ ਦੀ ਸੇਵਿਕਾ
* ਬਿਨਾਕਾ, ਕੈਸੀਓ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ
* ਬ੍ਰਾਬਾਂਟੀਓ, ਇੱਕ ਸੈਨੇਟਰ, ਅਤੇ ਡੇਸਦੇਮੋਨਾ ਦਾ ਪਿਤਾ 
* ਰੋਡਰੀਗੋ, ਡੇਸਦੇਮੋਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਲਗਨ ਵਿੱਚ 

* ਵੀਨਸ ਦਾ ਡਿਊਕ 
* ਗ੍ਰਾਟੀਆਨੋ, ਬ੍ਰਾਬਾਂਟੀਓ ਦਾ ਭਰਾ
*ਲੋਡੋਵੀਕੋ, ਬ੍ਰਾਬਾਂਟੀਓ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਡੇਸਦੇਮੋਨਾ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਭਰਾ 
* ਮੋਨਟਾਨੋ, ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਥੈਲੋ ਦਾ ਵੀਨਸਵਾਸੀ ਪੂਰਵਜ 
* ਕਲਾਊਨ, ਇੱਕ ਨੌਕਰ
* ਅਫ਼ਸਰ, ਭੱਦਰਪੁਰਸ਼, ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ, ਹੈਰਲਡ, ਮਲਾਹ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਨੌਕਰ ਆਦਿ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਟਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਾਰ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਟਕ
ਕਿਰੀਬਾਸ

**ਕਿਰੀਬਾਸ** ਜਾਂ **ਕਿਰੀਬਾਤੀ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਕਿਰੀਬਾਸ ਦਾ ਗਣਰਾਜ**, ਮੱਧ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਈ ਅਬਾਦੀ 100,000 (2011) ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ 32 ਮੂੰਗ-ਚਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉੱਭਰੇ ਹੋਏ ਮੂੰਗੇਦਾਰ ਟਾਪੂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਕੋਲ 35 ਲੱਖ ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਉੱਤੇ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਤੀ ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਹੱਦਬੰਦੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਾਪੂ
ਇੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੁਜਰਾਲ

**ਇੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੁਜਰਾਲ** (**ਆਈ. ਕੇ. ਗੁਜਰਾਲ**; 4 ਦਸੰਬਰ 1919 – 30 ਨਵੰਬਰ 2012) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ 1997 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ 12ਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਜਨਮ ਤੇ ਬਚਪਨ
## ਵਿੱਦਿਆ
## ਕਿੱਤਾ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ
ਕੇਪ ਵਰਦੇ

**ਕੇਪ ਵਰਦੇ** (, ਕਾਬੋ ਵੇਰਦੇ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਕੇਪ ਵਰਦੇ ਦਾ ਗਣਰਾਜ**, ਇੱਕ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮੱਧ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 10 ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਤਟ ਤੋਂ 570 ਕਿ.ਮੀ. ਪਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ 4,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ ਹਨ, ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਸ੍ਰੋਤ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ, ਬੋਆ ਬੀਸਤਾ ਅਤੇ ਮਾਈਓ ਕਾਫ਼ੀ ਪੱਧਰੇ, ਰੇਤਲੇ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਹਨ ਪਰ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਥਰੀਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਨਸਪਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ

**ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ** (ਜਾਂ **ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ**; ਜਨਮ 9 ਜੁਲਾਈ 1962) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਉੱਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਸਾਬਕਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮਰਹੂਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਜੁਲਾਈ 1962 ਨੂੰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ *ਦ ਲਾਅਰੈਂਸ ਸਕੂਲ, ਸਨਾਵਰ* ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 1980 ਤੋਂ 1984 ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਐੱਮ.ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2017-2022
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2012-2017
ਕਾਕੂਵਾਲਾ

**ਕਾਕੂਵਾਲਾ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੁਨਾਮ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਗਰੂਰ-ਪਾਤੜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਰਗ-17 ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਕ ਸਥਿਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦਿੜ੍ਹਬਾ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਖੇਤਲਾ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਿੰਡ ਲਾਡਬੰਜਾਰਾ ਕਲਾਂ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪਾਤੜਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੁਗਾਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਕਾਕੂ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 1003 ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ 153 ਦੇ ਕਰੀਬ ਘਰ ਹਨ।

## ਸਹੂਲਤਾਂ
left|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਕਾਕੂਵਾਲਾ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਭਵਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ

**ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ  ਮਿਸਲ ** ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ.ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ ਇਸ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮੋਢੀ ਸੀ। ਇਸ ਮਿਸਲ ਵਿੱਚ 5000 ਘੋੜਸਵਾਰ ਸਨ। ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ ਦੀ ਮੌਤ 1759 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਖੱਤਰੀ ਸਿੱਖ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਡੱਲੇਵਾਲ ਸੀ ਜੋ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਰਿਆ ਰਾਵੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਸਲ ਨੇ ਮਾਝਾ (ਅੱਜ ਕੱਲ ਦੋਆਬਾ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਕੋਦਰ, ਰਾਹੋ, ਫਿਲੋਰ ਅਤੇ ਬਿਲਗਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ.ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਉਤਰਾਅਧੀਕਾਰੀ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਸ.ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ,ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਗਈ। ਫਿਰ ਸਰਦਾਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਘੇਬਾ (1717-1807) ਇਸ ਮਿਸਲ ਦਾ ਰਾਜ ਭਾਗ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਅੰਬਾਲਾ ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਲਾਂ
ਬਦਨਾਮ

**ਬਦਨਾਮ** ਸਾਅਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀ 'ਝੁਮਕੇ' ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਲੇਖਕ ਰਿਆਜ਼ ਸ਼ਾਹਦ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਇਕਬਾਲ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਸਨ। ਇਹ 2 ਸਤੰਬਰ 1966 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਖਲੇ

**ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਖਲੇ** (9 ਮਈ 1866 - 19 ਫਰਵਰੀ 1915) ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ, ਸਮਾਜਸੇਵੀ, ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਕ ਸਨ। ਮਹਾਦੇਵ ਗੋਵਿੰਦ ਰਾਨਾਡੇ ਦੇ ਚੇਲੇ ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਖਲੇ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰਪੂਰਵਕ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸਦਕਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਲੈਡਸਟੋਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਰਮਪੰਥੀ ਸਨ। ਚਰਿੱਤਰ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਬਾਰੇ ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1905 ਵਿੱਚ ਸਰਵੈਂਟਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਤਾਂਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਬਲਿਕ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਵਰਾਜ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਔਸਤ ਚਰਿਤਰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੰਤਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1866
ਐੱਮ ਐੱਨ ਰਾਏ

**ਐਮ ਐਨ ਰਾਏ** ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਨਵੇਂਦਰਨਾਥ ਰਾਏ (ਬੰਗਾਲੀ: মানবেন্দ্রনাথ রায়, 21 ਮਾਰਚ, 1887–26 ਜਨਵਰੀ, 1954)) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਆਗੂ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੈਡੀਕਲ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸਨ।
## ਜੀਵਨ
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਡਾ. ਭਾਸਕਰ ਭੋਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1893 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਡਾ. ਭਾਸਕਰ ਭੋਲੇ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਐਮ ਐਨ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਲ 1293 (ਯਾਨੀ 1886–87)ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਵੀ ਬੀ ਕਾਰਨਿਕ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ 21 ਮਾਰਚ 1887 ਦਿੱਤੀ ਹੈ। 
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈਣ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੈਟਰਿਕ ਪਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਨਰੇਂਦਰਨਾਥ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਨਵੇਂਦਰ ਰਾਏ ਰੱਖਿਆ।

ਪੁਲਿਸ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਹੀ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਜਾਵਾ ਸੁਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਬਣ ਗਏ। ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਕੇ ਤੀਜੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1921 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਸਕੋ ਵਿਖੇ ਪੂਰਬ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1922 ਤੋਂ1928 ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਨਗਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਸਜ ਮੁੱਖ ਸਨ। ਸੰਨ 1927 ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਜਾਦ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੱਤਭੇਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰੂਸੀ ਨੇਤਾ ਇਸ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਨਣਾ ਪਿਆ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਕੁਚੱਕਰ ਚੱਲਿਆ। ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਬੱਚ ਗਏ।

ਏਧਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕਾਨਪੁਰ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੜੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ 1930 ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਪਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਪਰਤਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਏ। ਮੁੰਬਈ ਆਕੇ ਉਹ ਡਾਕਟਰ ਮਹਿਮੂਦ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲੱਗੇ। 1931 ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ। ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜੇਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਉੱਤੇ 20 ਨਵੰਬਰ, 1936 ਨੂੰ ਉਹ ਰਿਹਾ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੱਤਭੇਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੈਡੀਕਲ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਲਗਭਗ 80 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜਨ, ਰੋਮਾਂਟਿਸਿਜਮ ਐਂਡ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨ, ਹਿਸਟਰੀ ਆਵ ਵੈਸਟਰਨ ਮੈਟੀਰੀਅਲਿਜਮ, ਰਸ਼ੀਅਨ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨ, ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨ ਐਂਡ ਕਾਊਂਟਰ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨ ਇਨ ਚਾਈਨਾ ਅਤੇ ਰੈਡੀਕਲ ਹਿਊਮੈਨਿਜਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।

ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ 25 ਜਨਵਰੀ 1954 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1887
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1954
ਬਾਡੀਗਾਰਡ (2011 ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ)

**ਬੌਡੀਗਾਰਡ** 2011 ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਸਿੱਦੀਕ ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਦੀਕ ਦੀ ਆਪਣੀ 2010 ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਤੀਜਾ ਰੀਮੇਕ ਹਨ ਜਦਕਿ ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਰੀਮੇਕ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਅਤੁੱਲ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ ਨੇ ਨਿਭਾਏ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 31 ਅਗਸਤ 2011 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ 70 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 2,250 ਪਰਦਿਆਂ ’ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2011 ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਜਾਰਜ ਐਲੀਅਟ

**ਮੈਰੀ ਐਨ** (ਮੈਰੀ ਐਨ ਇਵਾਨਜ ਜਾਂ ਮੈਰੀਅਨ ਇਵਾਨਜ, 22 ਨਵੰਬਰ 1819 – 22 ਦਸੰਬਰ 1880) ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਜਾਰਜ ਐਲੀਅਟ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਤੋਂ ਮਰਦ ਲੱਗਦੀ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਜਰਨਲਿਸਟ ਜਾਰਜ ਐਲੀਅਟ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਇਹ ਸੁਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣ। ਉਸ ਨੇ 'ਦ ਮਿਲ ਆਨ ਦ ਫਲਾਸ' ਅਤੇ 'ਮਿਡਲਮਾਰਚ' ਵਰਗੇ ਕਈ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਮਿਡਲਮਾਰਚ

**ਮਿਡਲਮਾਰਚ, ਪ੍ਰਾਂਤਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Middlemarch, A Study of Provincial Life) ਜਾਰਜ ਐਲੀਅਟ) ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਹ 1869 ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਜਾਰਜ ਹੇਨਰੀ ਲੇਵਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਦੀ ਅੰਤਮ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਤਰਫ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ। 1871–72 ਦੌਰਾਨ ਇਹ 8 ਲੜੀਆਂ(ਜਿਲਦਾਂ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।

ਮਿਡਲਮਾਰਚ ਮੂਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਨਾਵਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਤਿਹਾਇਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਨਾਵਲ ਕਿਹਾ ਪਰ ਅੱਜ ਦੀ ਤਰੀਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਾਰਜ ਐਲੀਅਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪਾਤਰ
***ਡੋਰੋਥੀਆ ਬਰੁਕ** - ਇੱਕ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਸਿਆਣੀ ਔਰਤ ਜਿਸਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸੁਪਨੇ ਹਨ।
***ਟਰਟੀਅਸ ਲਿਡਗੇਟ** - ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਡਾਕਟਰ ਜੋ ਚੰਗੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਗਰੀਬ ਹੈ।
***ਐਡਵਰਡ ਕੌਸੋਬੋਨ** - ਇੱਕ ਲਾਲਚੀ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪਾਦਰੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਖੋਜ ਦਾ ਜਨੂਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* *ਮਿਡਲਮਾਰਚ* ਦਾ ਹੱਥਲਿਖਤ ਖਰੜਾ  (ਬਰਤਾਨਵੀ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀ)
* *ਮਿਡਲਮਾਰਚ*  ਬਰਤਾਨਵੀ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ
* *ਮਿਡਲਮਾਰਚ* (ਗੁਡਰੀਡਜ਼)
* *Middlemarch* at LibriVox (audiobook)
* *ਮਿਡਲਮਾਰਚ* (ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟਨਬਰਗ)
* *ਮਿਡਲਮਾਰਚ* (ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਵੈੱਬ)
* *ਮਿਡਲਮਾਰਚ*  ਬਾਰੇ ਸਟਡੀ ਗਾਈਡ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ
ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ

**ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੌਤਿਕਵਾਦ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Historical materialism) ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧਵਿਕਾਸੀ ਭੌਤਿਕਵਾਦ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਤਹਾਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਵਿਵਰਣਾਤਮਕ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਜਿਆਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਬੇਤੁਕੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪੁੰਜ ਮਾਤਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੌਤਿਕਵਾਦ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਇਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਦਰਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਚੇਤਨ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਿੱਟਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਛਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਅੰਤਿਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

17 ਮਾਰਚ 1883 ਨੂੰ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਕੋਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਏਂਗਲਜ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਠੀਕ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਆਮ ਸੱਚ ਨੂੰ ਖੋਜ ਕੱਢਿਆ (ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੇ ਮਲਬੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦਬਿਆ ਸੀ) ਕਿ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਵਿਗਿਆਨ, ਕਲਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈ ਸਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਟੀ, ਕਪੜਾ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਧਾਰਨ ਲਈ ਆਸੰਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਭੌਤਿਕ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਯੁਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਆਰਥਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਉਸ ਆਧਾਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਰਾਜਕੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਵਿਧੀਮੂਲਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰ ਤੱਕ ਨਿਰਮਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ

**ਅਬਦੁਲ ਰਸ਼ੀਦ ਸਲੀਮ ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ** ( Hindi: [səlˈmɑːn xɑːn] ; 27 ਦਸੰਬਰ 1965) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। *ਫੋਰਬਸ* ਨੇ ਖਾਨ ਨੂੰ 2015 ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸਨ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ 
ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਸਲੀਮ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਚਾਰਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਲਮਾ ਨਾਮ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ। 27 ਦਸੰਬਰ 1965 ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੇ, ਖਾਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦੋਵਾਂ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1981 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸਲੀਮ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈਲਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਧ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸਲਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਰਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਸੋਹੇਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਂਦਰਾ, ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸੇਂਟ ਸਟੈਨਿਸਲਾਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਰਬਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਸਿੰਧੀਆ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਪਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।

ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਵਾਤ ਸਾਲ 1988 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਬੀਵੀ ਹੋ ਤੋਂ ਐਸੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੋਲ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸਰਸਵਤੀ

ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:
* ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ
* ਸਰਸਵਤੀ ਸਨਮਾਨ
* ਸਰਸਵਤੀ ( ਪਤ੍ਰਿਕਾ )
* ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ
* ਸਰਸਵਤੀ ਸਲੋਕ
ਸਲੋਵਾਕ ਭਾਸ਼ਾ

**ਸਲੋਵਾਕ** (slovenčina) ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਲੋਵਾਕੀਆ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਸਲੋਵਾਕੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 50 ਲੱਖ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ, ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ, ਸਰਬੀਆ, ਆਇਰਲੈਂਡ, ਰੋਮਾਨੀਆ, ਪੋਲੈਂਡ, ਕਨੇਡਾ, ਹੰਗਰੀ, ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਆਸਟਰੀਆ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਲੋਵਾਕ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ

**ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ** ਮੁੱਖਤ: ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਰਚਨਾ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ-ਪੱਧਰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਉੱਤਰਦਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਲੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਲਈ ਵੀ ਉੱਤਰਦਾਈ ਹੈ। ਮੰਤਰਾਲਾ ਨਿਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਗਿਲਬਰਟ ਲਿਕਾਡੀ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਪਦ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖਾਲੀ ਹੈ।

## ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ 
ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਾਲ ਨਰਸਰੀ ਜਾਂ ਪੂਰਵ ਸਕੂਲ (ਪ੍ਰੀ-ਸਕੂਲ) ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 3 ਤੋਂ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦਾਖਿਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲ ਨੂੰ ਰਿਸੇਪਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ 5 ਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪਰਵੇਸ਼ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ 8 ਸਾਲ (ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ) ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਮਿਡਲ ਸਿੱਖਿਆ 
12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਜਿਬਰਾਲਟੇਰਿਅਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਏਕਲ-ਲਿੰਗ ਮਿਡਲ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਲੈਂਦੇ ਹੈ (ਇਸ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਹਸ਼ਿਕਸ਼ਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ)। ਅੱਗੇ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਨਰਲ ਸਰਟਿਫਿਕੇਟ ਆਫ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਐਜੁਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਤਮ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕੁਲ 10 ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਾ (ਅੰਗਰੇਜੀ, ਹਿਸਾਬ, ਵਿਗਿਆਨ, ਧਾਰਮਿਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਸਪੇਨੀ) ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੋ ਜਨਰਲ ਸਰਟਿਫਿਕੇਟ ਆਫ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਏਜੁਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਦ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਸਿਕਸਥ ਫ਼ਾਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਹੇਠਲਾ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੀਏ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਘੱਟ ਵਲੋਂ ਘੱਟ ਚਾਰ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ ਸਾਧਾਰਣਤਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ) ਵਿੱਚ ਸੀ ਗਰੇਡ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਲ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਐ-ਲੇਵਲ ਕੋਰਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਐ-ਲੇਵਲ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਏਡਵਾਂਸਡ ਸਬਸਾਇਡਰੀ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਏਡਵਾਂਸਡ ਸਬਸਾਇਡਰੀ 1 ਅਤੇ ਏਡਵਾਂਸਡ ਸਬਸਾਇਡਰੀ 2)। ਜਿਬਰਾਲਟੇਰਿਅਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਕੱਠੇ ਚਾਰ ਵੱਖਰਾ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦਾ ਐ-ਲੇਵਲ ਵਿੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੈ।

## ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ 
ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਣਕਾਲਿਕ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪਰਿਣਾਮਸਵਰੂਪ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਡਿਗਰੀ ਪੱਧਰ ਜਾਂ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਗੈਰ-ਡਿਗਰੀ ਕੋਰਸ ਲਈ ਬਹਾਰ ਕਹੀ ਵੱਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਇੱਕ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ/ਅਨੁਦਾਨ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨੇ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਜਿਬਰਾਲਟੇਰਿਅਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਰਜਾ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕਰਜਾ ਲਈ ਆਵੇਦਨ ਕਰਦੇ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਪੂਰਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ 224 ਜਿਬਰਾਲਟੇਰਿਅਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਰੀਟੇਨ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ਵਿਦਿਆਲਯੋਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ ਸੀ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* http://www.internationaleducationmedia.com/gibraltar/schools.htm 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ
ਆਨ ਹੀਰੋਜ ਐਂਡ ਹੀਰੋ-ਵਰਸ਼ਿਪ, ਐਂਡ ਦ ਹੀਰੋਇਕ ਇਨ ਹਿਸਟਰੀ

**ਆਨ ਹੀਰੋਜ ਐਂਡ ਹੀਰੋ-ਵਰਸ਼ਿਪ, ਐਂਡ ਦ ਹੀਰੋਇਕ ਇਨ ਹਿਸਟਰੀ**, ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚਿੰਤਕ ਥਾਮਸ ਕਾਰਲਾਈਲ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 'ਕਲਾਧਾਰੀ ਤੇ ਕਲਾਧਾਰੀ ਪੂਜਾ’ ਨਾਂ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰ ਕੇ ਛਪਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਮਈ 1840 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਛੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰਭੈ ਬਹਾਦਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿੱਪ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਵਿੱਚ ਕਾਰਲਾਈਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

## ਪਿੱਠਭੂਮੀ
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਾਰਲਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਰਸ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। "ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ: ਇਤਿਹਾਸ" ਨਾਮ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਨਾਲ਼ ਕਾਰਲਾਈਲ ਨੂੰ  ਮਾਨਤਾ ਤਾਂ ਮਿਲ਼ੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਮਾਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਜਨਤਕ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਕੋਰਸ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ। ਜ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਰੋਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ  ਟਿਕਟਾਂ ਵੇਚੀਆਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਰਲਾਈਲ ਨੇ ਲੈਕਚਰ ਕਰਨਾ ਨਾਪਸੰਦ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਇਸਦੇ ਲਈ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਬਹੁਤ ਲੋੜੀਂਦੀ ਆਮਦਨ ਹੋਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੰਤਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਰੁਬਾਈ

ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਰੁਬਾਈ ਦਾ ਅਕਸ਼]]
**ਰੁਬਾਈ** (ਉਰਦੂ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ :رباعی) ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਹੈ। ਰੁਬਾਈ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਧਾਤੂ ਅਰਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ 'ਰੁੱਬਾ' ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਚਾਰ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਤੁਕਾਂ ਜਾਂ ਮਿਸਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੌਹਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀਆ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਹਿਲੀ, ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਤੁਕ ਦਾ ਤੁਕਾਂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੁਬਾਈ ਦੀ ਚੌਥੀ ਤੁਕ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਬੀਨਤਾ ਉੱਪਰ ਸਾਰੀ ਰੁਬਾਈ ਦਾ ਹੁਸਨ, ਅਸਰ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ। ਉਰਦੂ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮੋਇਆ ਹੈ। 
## ਨਮੂਨਾ
### ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਰੁਬਾਈ ਦਾ ਮੂਲ ਫ਼ਾਰਸੀ ਪਾਠ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜੁਮਾ
ਅਜ਼ ਰਾਹ ਚੁਨਾਰੌ ,ਕਿ ਸਲਾਮਤ ਨ  ਕੁਨੰਦ .
ਬਾ ਖਲਕ ਚੁਨਾ ਜ਼ੀ ਕਿ ਕਿਆਮਤ ਨ  ਕੁਨੰਦ.
ਦਰ ਮਸਜਿਦ ਗਰ ਰਵੀ ਚੁਨਾਂ ਰੌ ਕਿ ਤੁਰਾ.
ਦਰ ਪੇਸ਼ ਨ ਖਾਨੰਦ ਓ ਇਮਾਮਤ ਨ ਕੁਨੰਦ .
### ਉਪਰੋਕਤ ਰੁਬਾਈ ਦਾ ਸ਼ ਸ਼ ਜੋਗੀ ਦਾ ਕੀਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ
ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਏਦਾਂ ਤੁਰੀਂ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾ ਕਰੇ ਸਲਾਮ
ਵਿਚਰੀਂ ਖ਼ਲਕ ‘ਚ ਏਦਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾ ਮਿਲੇ ਇਨਾਮ
ਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਜਾਏਂ ਮਸੀਤੇ, ਏਦਾਂ ਅੰਦਰ ਵੜੀਂ ਕਿ ਤੇਰਾ
ਕਰਕੇ ਸੁਆਗਤ ਤੈਨੂੰ ਕਿਧਰੇ ਥਾਪ ਨਾ ਦੇਣ ਇਮਾਮ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਾਇਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਰਹੱਸਵਾਦ

, discovered in the sanctuary at Eleusis (mid-4th century BC)]]
**ਰਹੱਸਵਾਦ** (ਯੂਨਾਨੀ: μυστικός, ਮਿਸਟੀਕੋਸ) ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਆਮ ਇਨਸਾਨੀ ਬੌਧਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਸਰਬਉਚ ਹਸਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਇਸੇ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਯੂਨਾਨੀ, ਯਹੂਦੀ, ਇਸਾਈ, ਇਸਲਾਮੀ, ਸੂਫ਼ੀ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਹਰੇਕ ਧਰਮ ਧਾਰਾ ਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਦਾ ਰਹੱਸਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
 
## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਉਸ ਪ੍ਰਭਾਵਿਕ ਭਾਵ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਰਹੱਸਵਾਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਵੁਕ ਕਵੀ ਅਗਿਆਤ, ਅਗੋਚਰ ਅਤੇ ਅਗਿਆਤ ਸੱਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮ ਉਦਗਾਰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦਰ ਸ਼ੁਕਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ - ਜਿੱਥੇ ਕਵੀ ਉਸ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਗਿਆਤ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਲੰਬਨ ਬਣਾਕੇ ਅਤਿਅੰਤ ਚਿਤਰਾਮਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਅੰਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਰਹੱਸਵਾਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦਾਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ - ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਪਾਕੇ ਰਹੱਸਵਾਦ ਦਾ ਰੂਪ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਕਵੀ ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ - ਰਹੱਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰੋਖ ਅਨੁਭਵ, ਇੱਕਰੂਪਤਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਹੱਪਣ ਦੁਆਰਾ ਅਹਂ ਦਾ ਇਦਂ ਨਾਲ ਸੰਜੋਗ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਜਤਨ ਹੈ।  ਮਹਾਦੇਵੀ ਵਰਮਾ ਨੇ - ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਅਸੀਮ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਖੋਹ ਦੇਣ ਨੂੰ ਰਹੱਸਵਾਦ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਡਾ. ਰਾਮਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ - ਰਹੱਸਵਾਦ ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਸ ਅੰਤਰਨਹਿਤ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਨਿਰਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਨਿਰਛਲ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਵੀ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਹੱਸਵਾਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਕਵੀ ਉਸ ਅਗਿਆਤ ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਸੱਤਾ ਨਾਲ ਅਤਿਅੰਤ ਘਨਿਸ਼ਠ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰੇਮ ਉਦਗਾਰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਖ - ਦੁੱਖ, ਖੁਸ਼ੀ - ਦੁੱਖ, ਸੰਜੋਗ - ਜੁਦਾਈ, ਰੁਦਨ - ਹਸ ਆਦਿ ਘੁਲੇ ਮਿਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਖੀਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਹੱਸਵਾਦ
ਆਤੂ ਖੋਜੀ

**ਆਤੂ ਖੋਜੀ** ਪੰਜਾਹ ਮਿੰਟ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਰਾਜੀਵ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।
## ਪਲਾਟ
ਆਤੂ ਖੋਜੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਆਤੂ ਨਾਂ ਦਾ ਪੈੜ੍ਹਾਂ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਖੋਜੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਏਨਾ ਪ੍ਰਤਿਬਧ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਨੂੰ ਵੀ ਚੋਰੀ ਅਤੇ ਕਤਲ ਦੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਫੜਾਉਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋ ਗਈ ਲੜਕੀ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆ ਬੈਠਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਾਲੀਆ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਉੱਚ ਪੁਲਸ ਅਫਸਰ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਛੇੜਖਾਨੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੀੜਤ ਲੜਕੀ ਰਿਚਾ ਦਾ ਸਾਥ ਉਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਰੀਮਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ। ਰੀਮਾ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਰਿਚਾ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਘੂਰ ਕੇ ਨਾਨਕੇ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਬੇੜੀ ਰਾਹੀਂ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਆਤੂ ਖੋਜੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਤੂ ਰੀਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਨੂੰ ਫੜਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਮੁੱਕ ਜਾਣ ਤੇ ਆਤੂ ਰੀਮਾ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਨੂੰ ਫੜਾ ਕੇ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਰੀਮਾ ਆਤੂ ਖੋਜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਤੂ ਨੂੰ ਅਪਣੱਤ ਨਾਲ ਆਖਦੀ ਹੈ “ਨਾਨਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਬਿਲਕੁੱਲ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਉ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ ਕੁਝ ਠੀਕ ਕਰ ਸਕਾਂ।'
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਆਤੂ ਖੋਜੀ ਆਨ ਲਾਈਨ ਵੇਖੋ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਥੀਟਾ ਰੋਲ

**ਥੀਟਾ ਰੋਲ** ਜਾਂ θ ਰੋਲ, ਜਨਰੇਟਿਵ ਵਿਆਕਰਨ ਵਿੱਚ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਅਤੇ ਬਾਈਂਡਿੰਗ ਸਿੱਧਾਂਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨਕਾਰੀ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਸਟੈਂਡਰਡ ਸਿੱਧਾਂਤ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਵਾਕ ਰਚਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਵਜੋਂ ਵਾਕ-ਰਚਨਾਮੁਖੀ ਆਰਗੂਮੈਂਟ ਸੰਰਚਨਾ (ਨਾਂਵ ਵਾਕੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਕਿਸਮ) ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਰਸਮੀ ਜੁਗਤੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਰੇਟਿਵ ਵਿਆਕਰਨ
ਮਰਣਾਲ ਸੇਨ

**ਮ੍ਰਣਾਲ ਸੇਨ** (ਬੰਗਲਾ: মৃণাল সেন ਮ੍ਰਣਾਲ ਸ਼ੇਨ, ਜਨਮ: 14 ਮਈ 1923) ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਫਿਲਮਾਂ ਬੰਗਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। 
## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਫਰੀਦਪੁਰ ਨਾਮਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ (ਹੁਣ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ 14 ਮਈ 1923 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਭੌਤਿਕੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚਰਚ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ। ਪਰ ਇਪਟਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਨੇਕ ਹਮਖਿਆਲ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਰੁਚੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਾਕਫੀਅਤ ਹੋ ਗਈ।
ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਿਨ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸੁਹੱਪਣਸ਼ਾਸਤਰ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗ ਗਈ। ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਰੁਚੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਵਧੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੁਝੇਵਾਂ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਲਕੱਤਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਟੇਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਫਿਲਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।

ਉਸ ਵਲੋਂ ਸੰਨ 1969 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ *ਭੁਵਨ ਸ਼ੋਮ* ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਅੰਤਰ ਸਿਨਮੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਣਨ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ, ਬੈਸਟ ਐਕਟਰ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ। ਵੀਨਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਫ਼ਿਲਮਾਂ
* ਰਾਤਭੋਰ
* ਨੀਲ ਆਕਾਸ਼ੇਰ ਨੀਚੇ
* ਬਾਇਸ਼ੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣ
* ਪੁਨਸ਼੍ਚ
* ਅਵਸ਼ੇਸ਼
* ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ
* ਅਕਾਸ਼ ਕੁਸੁਮ
* ਮਤੀਰਾ ਮਨੀਸ਼ਾ
* ਭੁਵਨ ਸ਼ੋਮ
* ਇੱਛਾ ਪੁਰਾਣ
* ਇੰਟਰਵਿਊ
* ਏਕ ਅਧੂਰੀ ਕਹਾਨੀ
* ਕਲਕੱਤਾ 1971
* ਬੜਾਰਿਕ
* ਕੋਰਸ
* ਮ੍ਰਗਯਾ
* ਓਕਾ ਉਰੀ ਕਥਾ
* ਪਰਸੁਰਾਮ
* ਏਕ ਦਿਨ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨ
* ਆਕਾਲੇਰ ਸਨਧਾਨੇ
* ਚਲਚਿਤ੍ਰ
* ਖਾਰਿਜ
* ਖੰਡਹਰ
* ਜੇਂਨਸਿਸ
* ਏਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ
* ਸਿਟੀ ਲਾਈਫ-ਕਲਕੱਤਾ ਭਾਈ ਏਲ-ਡਰਾਡੋ
* ਮਹਾਪ੍ਰਿਥਵੀ
* ਅਨ੍ਤਰੀਨ
*100 ਈਅਰਸ ਆਫ ਸਿਨੇਮਾ
* ਆਮਾਰ ਭੁਵਨ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018