open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ

**ਰਾਗ ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ** ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।

ਇਸ ਰਾਗ  ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ *ਮੇਘ* ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ *ਬੱਦਲ*। ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿਚ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ ਮੇਘ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਲਹਾਰ ਦਾ ਰੰਗ ਨਜ਼ਰ ਆਓਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ ਇੱਕ ਮੌਸਮੀ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਸੱਦੇ ਵਜੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ 
## ਖਾਸਿਅਤ 
* ਰਾਗ ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਾਂਵਾਂ ਤੇ ਮਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ। 
* ਇਹ ਰਾਗ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਬਣਤਰ ਰਾਗ ਮਧੁਮੰਦ ਸਾਰੰਗ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਮਧੁਮੰਦ ਸਾਰੰਗ ਵਿਚ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ ਪ੍ਰਮੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੰਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ "**ਸਰੇ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਰੇ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਨੀ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਰੇ",** ਇਸ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ **ਰਿਸ਼ਭ (ਰੇ)** ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਮੀੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ **ਮਧ੍ਯਮ(ਮ)** ਤੋਂ ਸਿਧਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ  ਬਿਲਕੁਲ ਓੰਵੇ ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਿੰਦਾਬਨੀ ਸਾਰੰਗ 'ਚ ਵਰਤਿਆ  ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਰਾਗ ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ ਵਿੱਚ **ਰਿਸ਼ਭ(ਰੇ)** ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ **ਮਧ੍ਯਮ (ਮ)** ਸੁਰ ਨੂੰ ਛੂ ਕੇ ਕਣ-ਸੁਰ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* ਰਾਗ ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ ਦਾ **ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਸ਼ਡਜ(ਸ)** ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਗ ਮਧੂਮਦ ਸਾਰੰਗ ਵਿਚ ਵੀ **ਨੀ ਪ** ਸਿਧੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਰਾਗ ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ ਵਿੱਚ ਨੀ ਪ ਨੂੰ **(ਪ)ਨੀ ਪ** ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧ੍ਰੁਪਦ ਅੰਗ ਲਾ ਕੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* ਇਸ ਰਾਗ 'ਚ ਗਮਕ ਤੇ ਮੀੰਡ ਦੀ  ਬਹੁਤ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
* ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਤਿੰਨੇ ਸਪਤਕਾਂ 'ਚ ਖੁੱਲ ਕੇ ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਹਿਰ 'ਚ ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ ਸੁਣਨ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਗਰਜਣ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਚਮਕਣ ਦੀ ਅਤੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਪੈਣ ਦਾ ਏਹਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ  ਇੱਕ ਮੌਸਮੀ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬਾਰਸ਼ ਦੇ ਸੱਦੇ ਵਜੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

## ਦੰਤਕਥਾ 
ਦੰਤਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਗ ਦੀਪਕ (ਪੂਰਵੀ ਥਾਟ) ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਨਸੇਨ ਦੀ  ਸ਼ਰੀਰਕ ਕਸ਼ਟ, ਦੋ ਭੈਣਾਂ, ਤਾਨਾ ਅਤੇ ਰੀਰੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਰਾਗ ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ
ਲੀਮੀਆ

***ਲੀਮੀਆ***, (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ’ਚ : )ਲਿਮੀਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਸਿੱਪੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੀਨਸ ਹੈ।

ਇਸ ਜੀਨਸ ਦੀ ਜਾਂਵਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ’ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।

## ਹਵਾਲੇ
ਘਾਹਕੂਇਤ

**ਘਾਹਕੂਇਤ** ਛੋਟੇ ਖੰਡੀ ਚਿੜੀਆਂ ਨੇ  ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟੈਨੇਜਰ ਪਰਿਵਾਰ, **ਥ੍ਰੌ੍ਪਿਦਇ** ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ **ਐਂਬਰੀਜ਼ੀਡੇ** ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਸਾਗਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹਨ।
 ਦੀ ਘਾਹਕੂਇਤ ਹੈ।|200px]]
ਐਂਡ੍ਰੇਅਸ ਗੋਲਰ

ਐਂਡਰੀਆਸ ਗੋਲਰ (ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ 1976, ਬੋਲਜ਼ਾਨੋ ‘ਚ) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਖੇਡ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਏਜੰਟ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਨੋਖਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ

**ਨੋਖਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ **NOK** ਹੈ। ਇਹ ਨੋਖਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹਨ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪਰ ਸਾਫ ਸਟਾਈ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।

ਇਸ ਵਿੱਚ 3 ਟਰੈਕ ਅਤੇ 2 ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਓਵਰ ਬ੍ਰਿਜ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ ਹੈ। ਟਿਕਟ ਕਾਊਂਟਰ ਸ਼ਾਮ 7 ਵਜੇ ਤੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਇੱਥੇ ਪਾਰਕਿੰਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਨੇਡ਼ੇ ਦੇ ਸਥਾਨ ਲਈ ਕਾਰ ਬੁੱਕ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀਕਾਨੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਅੰਜੂ ਡੋਡੀਆ

**ਅੰਜੂ ਡੋਡੀਆ** (ਜਨਮ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1964) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਬੰਧ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 'ਔਰਤਾਂ' ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਚਾਰਕੋਲ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਅੰਜੂ ਡੋਡੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਸਰ ਜੇ. ਜੇ. ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਤੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੀ. ਐਫ. ਏ. ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਤੁਲ ਡੋਡੀਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਬਿਰਾਜ ਵੀ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
### ਸਟਾਈਲ 
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਮੂਰਤ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਐਂਥਰੋਪੋਮੋਰਫਿਕ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵੱਲ ਉਸ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਡੋਡੀਆ ਜਿਓਟੋ, ਇੰਗਮਾਰ ਬਰਗਮੈਨ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਜਾਪਾਨੀ ਯੂਕੀਓ-ਈ ਪ੍ਰਿੰਟਸ ਅਤੇ ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਰਗੇ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਮੱਧਕਾਲੀ ਭਗਤੀ ਕਵਿਤਾ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਮਿੱਥਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

### ਥੀਮ 
ਸਮਕਾਲੀ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੂਖਮ ਟਿੱਪਣੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਰਖੀਆਂ, ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਲਈ ਸੰਦਰਭ ਸਮੱਗਰੀ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਰਵੇ ਸਤਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਕੱਪਡ਼ੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਕੰਮ 
### ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
ਡੋਡੀਆ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਫਰੀਜ਼ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਮੇਲੇ, ਬਾਸੇਲ ਅਤੇ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿਖੇ ਆਰਟ ਬਾਸੇਲ, ਇੰਡੀਆ ਆਰਟ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਇਕੱਲੇ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ 
* ਡੋਡੀਆ, ਅੰਜੂ (2021) । ਬ੍ਰਿਦਿੰਗ ਆਨ ਮੀਰਰਸ
* ਡੋਡੀਆ, ਅੰਜੂ (2012), ਰੂਮ ਫਾਰ ਇਰਾਸ਼ਿਊਰਸ 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ
* ਗੱਲ ਕਰੋਃ ਸ਼ੱਕ ਦਾ ਰੰਗ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964
ਗੌੜ ਸਾਰੰਗ

**ਗ ਧ ਸ੍ਵਰ ਸੰਵਾਦ ਕਰਤ,ਕਲਿਆਨ ਥਾਟ ਸਬ ਮਾਨਤ।**           

**ਦੋ ਮਧ੍ਯਮ ਮ੍ਧਾਯਾਹਨ ਕਾਲ,ਗੌੜ ਸਾਰੰਗ।।**

**-ਪ੍ਰਚੀਨ ਸੰਗੀਤ ਗ੍ਰੰਥ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਸਾਰ**                                

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ 'ਚ ਰਾਗ ਗੌੜ ਸਾਰੰਗ ਇਕ ਬਹੁਰ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰਾਗ ਹੈ।

ਰਾਗ ਗੌੜ ਸਾਰੰਗ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ  ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਰੰਗ ਅੰਗ ਦੀਆਂ ਗੁਆਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਲਿਆਣ ਥਾਟ ਤੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ।

ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ 'ਚ ਸਾਰੇ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਕ੍ਰ ਰੂਪ 'ਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਦੀ ਜਾਤੀ ਵਕ੍ਰ-ਸੰਪੂਰਨ ਹੈ। 

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
## ਮੱਤਭੇਦ 
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਗ ਹਮੀਰ,ਕੇਦਾਰ ਅਤੇ ਕਾਮੋਦ ਦੀ ਤਰਾਂ ਰਾਗ ਗੌੜ ਸਾਰੰਗ ਦਾ ਥਾਟ ਬਿਲਾਵਲ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿਓਂਕਿ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਓਹਨਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਮਧ੍ਯਮ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਤੀਵ੍ਰ ਮਧ੍ਯਮ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਥਾਟ ਕਲਿਆਣ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

## ਖਾਸ ਜਾਣਕਾਰੀ 
* ਰਾਗ ਗੌੜ ਸਾਰੰਗ ਦਿਨ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਹਿਰ 'ਚ ਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਠ੍ਹਾ ਰਾਗ ਹੈ।
* ਸਾਰੰਗ ਅੰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਗ ਗਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਗੌੜ ਸਾਰੰਗ ਦਾ ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਗੰਧਾਰ(ਗ) ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ ਧੈਵਤ (ਧ) ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਗ ਸਾਰੰਗ 'ਚ ਇਹ ਦੋਂਵੇਂ ਸੁਰ ਵਰਜਿਤ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਰਾਗ ਗੌੜ ਸਾਰੰਗ ਵਿਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ **ਪ ਅਤੇ ਰੇ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤੀ** ਸਾਰੰਗ ਅੰਗ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦੀ ਹੈ। 
* ਰਾਗ ਗੌੜ ਸਾਰੰਗ ਦਾ ਸਰੂਪ ਇਸ ਦੇ ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਵਕ੍ਰ ਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। '**ਗ ਰੇ ਮ ਗ ; ਪ ਰੇ ਸ**' ਇਹ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ ਰਾਗ ਦਾ ਪੂਰਾ ਰੂਪ ਦਰਸ਼ਾ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੁਰ ਲਗਭਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਹਰ ਆਲਾਪ 'ਚ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
* **ਸ਼ੁੱਧ ਮਧ੍ਯਮ(ਮ)** ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਰ ਹੈ  ਅਤੇ ਆਰੋਹ  ਅਵਰੋਹ, ਦੋਵਾਂ 'ਚ ਲਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਤੇ ਠਹਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।**ਪੰਚਮ ਅਤੇ ਗੰਧਾਰ** ਤੇ ਰੁਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਦੋਂਵੇਂ ਮਧ੍ਯਮਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਗ ਛਾਇਆਨੱਟ ਰਾਗ ਕੇਦਾਰ ਅਤੇ ਰਾਗ ਕਾਮੋਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਰਾਗ ਗੌੜ ਸਾਰੰਗ ਦਾ ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਕ੍ਰ ਸੁਰ ਲਗਾ ਕੇ ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* ਰਾਗ ਗੌੜ ਸਾਰੰਗ ਵਿਚ ਖਿਆਲ,ਤਰਾਨੇ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਪਦ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ 
* ਸ ਗ ਰੇ ਮ ਗ ਪ ਰੇ ਸ
* ਗ ਰੇ ਮ ਗ 
* ਪ ਨੀ ਧ ਨੀ ਧ ਪ ਮ ਗ 
* ਪ ਪ ਸੰ ਰੇੰ ਸੰ ਧਪ ਮ ਗ 
* ਰੇ ਗ ਰੇ ਮ ਗ 
* ਪ ਰੇ ਸ

ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਜਨ ਗਣ ਮਨ ਨੂੰ ਰਾਗ ਗੌੜ ਸਾਰੰਗ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨੀਆਂ  ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲ ਵਿੱਚ ਹੈ,  ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਵਰ ਹੈ ਜੋ ਗੀਤ ਦੇ ਪੂਰੇ ਰਾਗ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਵਿੱਚ  ਮਧਿਆਮਾ ਸਵਰਾ ਤੀਵ੍ਰ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲੁ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਲਗਦੇ ਹਨ।

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ 
## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ
ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ

**ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ** (English: Revenue Department) ਦਾ ਸਮਾਨ ਅਰਥੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ (ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਅਨੁਸਾਰ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ 1803 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਹੀ 1864 ਵਿੱਚ ‘ਰੈਵਨਿਊ ਰਿਕਵਰੀ ਐਕਟ’ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਧਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਜਮੀਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ, ਮਾਲੀਏ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜਮੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨਾ ਆਦਿ, ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਹਨ।

ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਅਰਬੀ ਫਾਰਸੀ ਜਾਂ ਪਸਤੋ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਐਂਗਲੋ-ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰ ਯੁੱਧ

**ਐਂਗਲੋ-ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰ ਯੁੱਧ** 27 ਅਗਸਤ 1896 ਨੂੰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰਕ  ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਯੁੱਧ ਸੀ। ਇਹ ਲੜਾਈ 38 ਤੋਂ 45 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਤਾ ਗਿਆ ਯੁੱਧ ੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਦਾ  ਕਾਰਨ 25 ਅਗਸਤ 1896 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੱਖੀ ਸੁਲਤਾਨ ਹਮਦ ਬਿਨ ਥੁਵੈਨੀ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਸ਼ੱਕੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨ ਖਾਲਿਦ ਬਿਨ ਬਰਘਾਸ਼ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਨਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨ ਵਜੋਂ ਹਮੌਦ ਬਿਨ ਮੁਹੰਮਦ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਓਹਨਾ ਖੁਦ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸੀ 14 ਜੂਨ 1890 ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟੋਰੇਟ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ  ਅਤੇ ਖਾਲਿਦ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੇਸ ਬੈਲੀ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਖਾਲਿਦ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਚੇਤਾਵਨੀ ਭੇਜ ਕੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮਹਿਲ ਛੱਡਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਵੇ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਖਾਲਿਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰੋਕ ਲਿਆ।

ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੀ ਮਿਆਦ 27 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸਮੇਂ 09:00 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਓਦੋਂ ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਾਂ ਨੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੇ ਦੋ ਕਰੂਜ਼ਰ, ਤਿੰਨ ਗਨਬੋਟਾਂ, 150 ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮਲਾਹਾਂ ਅਤੇ 900 ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰੀ ਲੜਾਕੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਸਨ। ਰਾਇਲ ਨੇਵੀ ਦੀ ਸੈਨ ਟੁਕੜੀ ਰੀਅਰ-ਐਡਮਿਰਲ ਹੈਰੀ ਰਾਉਸਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ-ਐਂਗਲੋ ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰੀ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰ ਫੌਜ ਦੇ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ-ਜਨਰਲ ਲੋਇਡ ਮੈਥਿਊਜ਼ (ਜੋ ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਲਗਭਗ 2,800 ਦੇ ਕਰੀਬ ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮਹਿਲ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ-ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਾਗਰਿਕ  ਆਮ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਸੌ ਨੌਕਰ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲ ਕਈ ਤੋਪਖਾਨੇ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਗੰਨਾਂ ਸਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ, ਮਹਿਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। 09:02 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਬੰਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਨਾਕਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਛੋਟਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਾਂ ਨੇ ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰੀ ਸ਼ਾਹੀ ਯਾਕਟ ਐਚਐਚਐਸ ਗਲਾਸਗੋ ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਜਹਾਜ਼ ਡੁੱਬ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਿਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੱਖੀ ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਗੋਲੀਆਂ ਵੀ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 09:46 'ਤੇ ਅੱਗ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ।

ਸੁਲਤਾਨ ਦੀਆਂ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 500 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਓਧਰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਲਾਹ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੁਲਤਾਨ ਖਾਲਿਦ ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਪੂਰਬੀ ਅਫਰੀਕਾ (ਮੌਜੂਦਾ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ) ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਰਮਨ ਕੌਂਸਲੇਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸੁਲਤਾਨ ਹਮੌਦ ਨੂੰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ। ਜਿਸਦੀ ਕਮਾਨ ਓਹਨਾ ਦੇ ਹੱਥ ਸੀ। ਇਸ ਯੁੱਧ ਨੇ ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਦੌਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅੰਬਿਕਾ ਧੁਰੰਧਰ

**ਅੰਬਿਕਾ ਮਹਾਦੇਵ ਧੁਰੰਧਰ**, ਐਫ. ਆਰ. ਐਸ. ਏ. (4 ਜਨਵਰੀ 1912-3 ਜਨਵਰੀ 2009) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸਰ ਜੇ. ਜੇ. ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਤੋਂ ਜੀ. ਡੀ. ਆਰਟ (ਪੇਂਟਿੰਗ) ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕੁੱਝ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਐੱਮ. ਵੀ. ਧੁਰੰਧਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਰ ਜੇ. ਜੇ. ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ।

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੈਲੀਗਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਰਹੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸਰ ਜੇ. ਜੇ. ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿਖੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਲਾ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜੀਵਨ ਭਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਹਾ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਧੁਰੰਧਰ ਪਰਿਵਾਰ ਠਾਕੁਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਨੌਰੋਜੀ ਸਟ੍ਰੀਟ 'ਤੇ ਕਾਰਵੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਸਕੂਲ ਗਿਰਗਾਓਂ ਵਿਖੇ ਦੂਜੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਠਾਕੁਰ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਨੇਡ਼ੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਲਡ਼ਕੀਆਂ ਨਾਲ ਗਿਰਗਾਓਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, *ਅੰਬਾਸਦਨ*-ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਰ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧੁਰੰਦਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗਿਰਗਾਓਂ ਇਕੱਲੇ ਭੇਜਣਾ ਜੋਖਮ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਗ੍ਰੇਡ ਤੱਕ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਬਿਕਾ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਲਾ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਕਰਵਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912
ਅਤਾਸੀ ਬਰੂਆ

**ਅਤਾਸੀ ਬਰੂਆ** (4 ਸਤੰਬਰ 1921-26 ਜੂਨ 2016) 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤ, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਲੰਬੋ, ਤਹਿਰਾਨ, ਕਾਇਰੋ, ਬੈਂਕਾਕ, ਟੋਕਿਓ ਅਤੇ ਯੂਐਸਏ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਥੀਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਅਤਾਸੀ ਬਰੂਆ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਸਤੰਬਰ 1921 ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸਰੋਜਬਾਸਿਨੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਅਸਿਤ ਕੁਮਾਰ ਹਲਦਰ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਪਡ਼ਪੋਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਖਨਊ ਦੇ ਲਾ ਮਾਰਟੀਨੀਅਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ 
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਜਲਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਖੁਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸਨ, ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ।

ਚਟਗਾਓਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਬੋਧੀ ਵਿਦਵਾਨ ਡਾ. ਅਰਬਿੰਦਾ ਬਰੂਆ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਬਾਰ ਐਟ ਲਾਅ ਕੀਤੀ। ਡਾ. ਅਰਬਿੰਦਾ ਬਰੂਆ ਨਿਰੋਧਬਰਨ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬੁੱਧ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਅਜੰਤਾ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।

ਉਸ ਨੇ ਅਕਾਦਮੀ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ 11ਵੀਂ ਸਲਾਨਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਓ. ਸੀ. ਗਾਂਗੁਲੀ ਅਤੇ ਅਬਨੀ ਸੀ. ਬੈਨਰਜੀ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਵੀ ਕਰਵਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜੈਮਿਨੀ ਰਾਏ, ਨੰਦਲਾਲ ਬੋਸ, ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ, ਹੋ ਚੀ ਮਿਨਹ, ਓ. ਸੀ. ਗੰਗੂਲੀ, ਨਬਨੀਤਾ ਦੇਵ ਸੇਨ ਅਤੇ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨਾਗ ਹਨ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਲਾਈਨ ਡਰਾਇੰਗ ਸਨ। ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ 12 ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾ ਬੋਧੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਗੰਬਰ ਜੈਨ ਮੰਦਰ ਦੁਆਰਾ 23 ਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ, ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਉੱਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲਡ਼ੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

**ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ,** ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅਨਮੋਲ, ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਗਣਰਾਜ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਰਾਹੀਂ, ਹੁਣ 11 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਾਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 2004 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦ੍ਵਾਰਾ *ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ* ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲਾਭ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਭੋਗ ਪਵੇਗੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਇਸ ਕਰ ਕੇ 'ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ' ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਸਮਿਤੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ/ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਲੀਆ ਬਦਲਾਅ ਇਸ ਸੂਚੀ' ਚ 2024 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ, ਆਸਾਮੀ, ਪਾਲੀ, ਮਰਾਠੀ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਮਾਪਦੰਡ 
2004 ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁਣੇ ਆਰੰਭ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਮਾਪਦੰਡ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 1000 ਵਰਸ਼ ਦੀ ਆਯੁ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

2006 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਰਿਲੀਜ਼ ਰਾਹੀਂ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਅੰਬਿਕਾ ਸੋਨੀ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਮਾਪਦੰਡ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ:

# ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 1500-2000 ਵਰਸ਼ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣੇ ਲੇਖ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
# ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਜਾਂ ਸਮਝਣ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਅਮੋਲਕ ਸਾਹਿਤਕ ਧਰੋਹਰ ਮੰਨੇ
# ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਲੱਖਣ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ
# ਇਸ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿੱਖਿਆ ਸਾਹਿਤ ਇਸ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਕਰਣ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਇਸ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹੇ।

## ਲਾਭ 
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੰਕਲ਼ਪ ਸੰਖਿਆ 2-16/2004-US (ਅਕਾਦਮੀਆਂ) ਮਿੱਤੀ 1 ਨਵੰਬਰ 2004 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ" ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲਾਭ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: 

# ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿੱਦ੍ਵਾਨਾਂ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ ਦੋ ਵੱਡੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ।
# ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇੱਕ ਉੱਤਮਤਾ ਕੇਂਦ੍ਰ ਦੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
# ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਨੁਰੋਧ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਉੱਘੇ ਵਿੱਦ੍ਵਾਨਾਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਕੇਂਦ੍ਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਾਇਕ ਪੀਠ ਤਿਆਰ ਕਰਨਗੇ।

## ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ
* ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

## ਸੰਦਰਭ
ਮਿੱਠੂ ਸੇਨ

**ਮਿੱਠੂ ਸੇਨ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਕਲਪਵਾਦੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1971 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸੇਨ ਦਾ ਜਨਮ 1971 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ-ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਲਾ ਭਵਨ ਤੋਂ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 2000-2001 ਲਈ ਚਾਰਲਸ ਵੈਲਸ ਇੰਡੀਆ ਟਰੱਸਟ ਅਵਾਰਡ 'ਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਗਲਾਸਗੋ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ) ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।

ਸੇਨ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਖੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਬਾਲਗ ਸੀ।

## ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
ਸੇਨ ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਲਈ 2010 ਵਿੱਚ ਸਕੋਡਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਡਰਾਇੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਰਵੋਤਮ ਉੱਭਰਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਪਰੂਡੈਂਸ਼ੀਅਲ ਆਈ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

### ਸੋਲੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
* 'UnMYthU | Byproducts of twenty years of performance', Chemould, Mumbai, 2018
* Mit i sny (Myth and Dreams), City Gallery Arsenal, Poznan, Poland 2018.
* A ° V o i d, Galerie Krinzinger, Vienna, 2014
* Border Unseen, Eli and Edythe Broad Art Museum, Michigan USA, 2014
* Devoid, Gallery Nathalie Obadia, Paris  2012
* In House Adoption, Gallery Steph and Nature morte, Singapore 2012
* In Transit, Espace Louis Vuitton, Taipei, Taiwan, 2011
* Black Candy (iforgotmypenisathome) Chemould, Mumbai, 2010; SAA, JNU, New Delhi 2010; Max Mueller Bhavan, New Delhi, 2011
* Nothing lost in Translation, Nature Morte, Berlin 2010
* I Dig, I Look Down at Albion Gallery, London, in 2008
* Half Full – Part I at Bose Pacia, New York, in 2007
* It's Good to be Queen at Bose Pacia Artist Space, New York, in 2006
* I Hate Pink, Lakeeren Art Gallery, Mumbai, 2003
* Unbelongings, Machintosh Gallery, Glasgow, Scotland, 2001

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਸੇਨ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਯਾਤਰੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸੁਜਾਤਾ ਬਜਾਜ

thumb|**ਸੁਜਾਤਾ ਬਜਾਜ**
**ਸੁਜਾਤਾ ਬਜਾਜ** (ਜਨਮ 1958, ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਕਬਾਇਲੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਬੀਓਕਸ-ਆਰਟਸ ਡੀ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ 1978 ਅਤੇ 2001 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ, ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕਲਾ ਸੰਗਮ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਕੁਨਸਟਾਲ ਸਟੈਵੈਂਜਰ, ਕਾਸਾ ਡੇ ਨੋਰੂਗਾ, ਅਤੇ ਮੈਕਰੋਬਰਟ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ 
ਸੁਜਾਤਾ ਬਜਾਜ ਅਨਸੂਯਾਜੀ ਅਤੇ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਜੀ ਬਜਾਜ ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਬਾਇਲੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਏਕੋਲੇ ਡੇਸ ਬੇਉਕਸ-ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ 1988 ਤੋਂ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।

ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰੂਨ ਜੁਲ ਲਾਰਸਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈਲੇਨਾ ਬਜਾਜ-ਲਾਰਸਨ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958
ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ

**ਰਾਗ ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ** ਪੰਜਕੋਣੀ ਰਾਗ ਹੈ, ਮਤਲਬ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿਚ ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ।

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
## ਦੰਤਕਥਾ 
ਰਾਗ ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ ਬਾਰੇ ਇਕ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਸਾਧੂ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਜੋ ਰਾਗ ਰਚਿਆ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਗ ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਰਾਗ ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ ਦੀ ਖਾਸਿਅਤ 
ਰਾਗ ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਠ੍ਹਾ ਰਾਗ ਹੈ।ਇਸ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪੰਜਾਂ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਚਲਣ ਇੰਨਾਂ ਮਧੁਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਵਕ਼ਤ ਮਨ ਰੰਜਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਉਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਖਾਸ ਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਸੁਖ ਦਾ ਏਹਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਰਾਗ ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ 'ਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਧੁਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਰਾਗ ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ ਵਿਚ ਰਾਗ ਭੂਪਾਲੀ ਦੀ ਤਰਾਂ ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਰਾਗ ਭੂਪਾਲੀ ਜੋ  ਕਿ ਕਲਿਆਣ ਥਾਟ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ ਵਿਚ **ਮਧ੍ਯਮ(ਮ) ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ(ਨੀ)** ਵਰਜਤ ਹਨ ਅਤੇ **ਸ ਰੇ ਗ ਪ ਧ ਸੰ**  ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਰਾਗ ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ ਵਿਚ ਵੀ **ਮਧ੍ਯਮ(ਮ) ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ(ਨੀ)** ਵਰਜਤ ਹਨ ਅਤੇ **ਸ ਰੇ ਗ ਪ ਧ ਸੰ**  ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ।ਪਰ ਰਾਗ ਭੂਪਾਲੀ  ਵਿਚ **ਗੰਧਾਰ (ਗ)** ਸ਼ੁੱਧ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਰਾਗ ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ ਵਿਚ **ਗੰਧਾਰ (ਗ)** ਕੋਮਲ ਲਗਦਾ ਹੈ।

**ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ ਰਾਗ ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਦ੍ਰ੍ਸ਼ਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।** 

**ਸ ਰੇ ਗ ਪ; ਧ ਪ ਗ ਰੇ;ਗ ਸ ਰੇ, ਧ(ਮੰਦਰ) ਸ ;ਰੇ ਗ ਪ ਧ ਪ ਧ ਸੰ; ਧ ਸੰ ਧ ਪ ਗ ਰੇ; ਪ ਧ ਪ ਗ ਰੇ;ਗ ਰੇ ਗ ਸ ਰੇ ਧ(ਤੀਵ੍ਰ) ਸ**
## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ 
**ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ** ਜਾਂ **ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ** ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ। ਦੋ ਪੈਮਾਨੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ ਇੱਕ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ,  ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਪੈਮਾਨੇ ਨੂੰ ਔਡਵ-ਔਦਵ ( *ਔਦਵ* ਦਾ ਅਰਥ '5') ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਰੋਹਨਾਮ ਵਿੱਚ 5 ਅਤੇ ਅਵਰੋਹਣਮ ਵਿੱਚ 5 ਨੋਟ ਹਨ।

## ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਪੈਮਾਨਾ 
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ *ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ* ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ *ਕਾਫੀ ਥਾਟ* ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।  ਇਸਦੀ ਬਣਤਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:

*ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰ* (ਜੀ) ਦੀ ਥਾਂ *ਕੋਮਲ* (ਨਰਮ) *ਗੰਧਾਰ* (ਜੀ) ਇਸ ਰਾਗ ਅਤੇ *ਭੂਪ* ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਹੈ।

## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਤਮਿਲ 
## ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਤਮਿਲ 
### ਹਿੰਦੀ 
* 'ਬੜੇ ਘਰ ਕੀ ਬੇਟੀ' ਫਿਲਮ ਦਾ '*ਤੇਰੀ ਪਾਇਲ ਬਾਜੀ ਜਹਾਂ*', ਮੁਹੰਮਦ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਧਾ ਪੌਡਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ
* '''ਹਮਕੋ ਤੁਮਸੇ ਪਿਆਰ ਹੈ'* ਤੋਂ *ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਮੇਂ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਿਆ*, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ, ਸਪਨਾ ਅਵਸਥੀ ਅਤੇ ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ।

### ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

#### ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ 
ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ 2 ਹੋਰ ਔਡਵ ਰਾਗਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ, *ਸੁਨਾਦਾਵਿਨੋਦਿਨੀ* ਅਤੇ *ਰੇਵਤੀ* *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਲਈ ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

#### ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 
* *ਮੋਹਨਮ* ਉਰਫ *ਭੂਪਾਲੀ* (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ* ਦੀ ਥਾਂ ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ2 ਗ3 ਪ ਧ2 ਸੰ: ਸੰ ਧ2 ਪ ਗ3 ਰੇ2 ਸ ਹੈ। 
* *ਪਹਾੜੀ*, ਇੱਕ ਲੋਕ ਰਾਗ, ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ *ਮੋਹਨਮ* ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਸ-ਬ੍ਰੀਡ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ ਅਤੇ ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ ਦੋਵੇਂ ਹਨ।
* *ਅਭੋਗੀ* ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਪੰਚਮ'' ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ2 ਗ2 ਮ1 ਧ2 ਸੰ: ਸੰ ਧ2 ਮ1 ਗ2 ਰੇ2 ਸ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ
ਕਾਰਤਿਕਾ ਅਫੰਦੀ

**ਕਾਰਤਿਕਾ ਅਫੰਦੀ-ਕੋਬਰਲ** (ਜਨਮ 27 ਨਵੰਬਰ 1934) ਇੱਕ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਕਾਰਤਿਕਾ ਅਫੰਦੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬਟਾਵੀਆ, ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ (ਵਰਤਮਾਨ ਜਕਾਰਤਾ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ) ਵਿੱਚ 1934 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਫੰਦੀ ਅਤੇ ਮਰੀਆਤੀ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਬੱਚੀ ਸੀ। ਕਾਰਤਿਕਾ ਨੇ 1952 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਆਰ. ਐਮ. ਸਪਤੋਹੋਡੋਜੋ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਅੱਠ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਕਾਰਤਿਕਾ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁ-ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਕਾਰਨ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਸੀ, ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1985 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਯੋਗ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਅਧਿਆਪਕ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਗੇਰਹਾਰਡ ਕੋਬਰਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਹ 1994 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ 2001 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਸਕਾਰਟ ਵਿਖੇ ਕਾਰਤਿਕ ਅਫੰਦੀ-ਕੋਬਰਲ
* ਕਾਰਤਿਕਾਃ ਕਾਰਤਿਕ ਅਫੰਦੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਲਾ (ਵੀਡੀਓ) 
* ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ. ਵਿਕਟਰ ਪੋਗਡੇਵ (ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ
ਭੂਪਾਲ ਤੋੜੀ

'''ਰਾਗ ਭੂਪਾਲ ਤੋੜੀ ਦੀ ਸੰਖੇਪ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ** **-**

**ਰਾਗ ਭੂਪਾਲ ਤੋੜੀ ਬਾਰੇ ਖਾਸ ਜਾਣਕਾਰੀ -** 

*  **ਰਾਗ ਭੂਪਾਲ ਤੋੜੀ**  ਸ਼ੁਧੱਤਾ ਅਤੇ ਪਵਿਤਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਾਗ ਹੈ।ਇਸ ਰਾਗ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
* **ਰਾਗ ਭੂਪਾਲ ਤੋੜੀ** ਗੰਭੀਰ ਸੁਭਾ ਵਾਲਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਅਧਿਆਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸਾਰਦਾ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਭੂਪਾਲੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਰਾਗ ਤੋੜੀ ਦੇ ਸੁਰ ਲੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ **ਰਾਗ ਭੂਪਾਲ ਤੋੜੀ**  ਖੁਲ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਂਦਾ ਹੈ। 
* **ਰਾਗ ਭੂਪਾਲ ਤੋੜੀ** ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਭੋਪਾਲੀ (ਜਾਂ ਭੂਪ) ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। **ਰਾਗ ਭੂਪਾਲ ਤੋੜੀ''' ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ 'ਚ ਰਾਗ  ਭੂਪਾਲਮ ਹੈ।  
* **ਰਾਗ ਭੂਪਾਲ ਤੋੜੀ** ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਸਪਤਕਾਂ 'ਚ ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ **ਰਾਗ ਭੂਪਾਲ ਤੋੜੀ ਦਾ** ਸਰੂਪ ਨਿਖਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਓਂਦਾ ਹੈ।

**ਸ ; ਧ(ਮੰਦਰ) ਰੇ ਰੇ ਸ ; ਸ ਰੇ ਗ ਰੇ ਸ ; ਰੇ ਰੇ ਗ ਰੇ ;**

**ਗ ਪ ਧ ਪ ; ਧ ਸੰ ; ਧ ਪ ; ਪ ਰੇ ਗ ਰੇ ਸ ;ਗ ਰੇ ; ਰੇ ਗ ਰੇ ਸ** 

**ਰਾਗ ਭੂਪਾਲ ਤੋੜੀ** ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ 'ਚ ਬਹੁਤ ਗੀਤ ਸੁਰਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ 'ਦਿਲ ਨੇ ਪੁਕਾਰਾ (ਸਾਲ 1967 ਦੀ)' ਦਾ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ "ਹਮਕੋ ਹੋਣੇ ਲਗਾ ਹੈ ਪਿਆਰ ਤੁਮਸੇ" ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਤੇ ਛੋਹ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਧੁਰ ਗੀਤ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ ਅਤੇ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ
ਕੁਸਤਿਆਹ

**ਕੁਸਤਿਆਹ** (1935–2012) ਇੱਕ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਕੁਸਤਿਆਹ ਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰੋਬੋਲਿੰਗੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਯੋਗਯਾਕਾਰਤਾ (ਹੁਣ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਦ ਆਰਟਸ, ਯੋਗਯਾਕਾਰਤਾ) ਵਿੱਚ ASRI ਆਰਟਸ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੇਲੁਕਿਸ ਰਾਕਯਤ (ਪੀਪਲਜ਼ ਆਰਟਿਸਟ) ਅਤੇ ਪੇਲੁਕਿਸ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ (ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਪੇਂਟਰ) ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕੰਮ - ਭਾਵੇਂ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਜਾਂ ਸਥਿਰ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ - ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਟੂਡੀਓ ਸੈਟਿੰਗ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕੁਸਤਿਆਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹਿਲਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1956 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਯੋਗਯਾਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸੇਨੀਮਨ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਮੁਦਾ (ਯੰਗ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਕਲਾਕਾਰ) ਦੇ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਜਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਯੋਗਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਰਤਿਕਾ ਅਫੰਦੀ, ਸਿਤੀ ਰੁਲੀਆਤੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ IKAISYO/Ikatan Istri Senirupawan Yogyakarta (Yogyakarta Artist's Wives Association|Yogyakarta Artist') ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ।

ਉਸ ਦੀ ਵਿਗੜਦੀ ਸਿਹਤ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਜਨਤਕ ਦਿੱਖ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਪੇਂਟ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।

ਕੁਸਤਿਆਹ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਈਧੀ ਸੁਨਾਰਸੋ, ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆ ਸੇਨੀ ਹੱਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਸਤੀਆ ਈਧੀ ਸੁਨਾਰਸੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ 2016 ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗਯਾਕਾਰਤਾ ਦੇ ਬੰਤੁਲ ਵਿੱਚ ਗਿਰੀਸਾਪਟੋ ਇਮੋਗਿਰੀ ਆਰਟਿਸਟ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਈਧੀ ਸੁਨਾਰਸੋ ਦੇ ਕੋਲ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ
ਹਮੀਰ

**ਰਾਗ ਹਮੀਰ** ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ।

''''ਧ ਗ ਵਾਦੀ ਸੰਵਾਦੀ ਮਾਨਤ, ਪ੍ਰਥਮ ਪ੍ਰੇਹਰ ਨਿਸ਼ਿ ਗਾਵਤ।**

**ਦੋ ਮਧ੍ਯਮ ਸਬ ਸੁਰਨ ਸੇ, ਹਮੀਰ ਰਾਗ ਸਬ ਜਾਨਤ।।'**

**----ਪ੍ਰਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥ ਰਾਗ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਸਾਰ**

**ਰਾਗ ਹਮੀਰ ਦੀ ਸੰਖੇਪ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ-**                        

**ਰਾਗ ਹਮੀਰ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਖਾਸ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ  ਵਿਸਤਾਰ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ-**

* **ਰਾਗ ਹਮੀਰ''' ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀਰ-ਬਹਾਦੁਰੀ ਦੇ  ਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਸੁਭਾ ਚੰਚਲ ਹੈ।
* ਇਹ ਇੱਕ ਉਤਰਾਂਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸੁਰ ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਸਰੂਪ  ਮੱਧ ਅਤੇ ਤਾਰ ਸਪਤਕ 'ਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਿੜਦਾ ਹੈ।
* **ਰਾਗ ਹਮੀਰ** ਵਿੱਚ ਦੋਂਵੇਂ ਮਧ੍ਯਮ (ਮ) ਲਗਦੇ ਹਨ ਪਰ ਤੀਵ੍ਰ ਮ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਿਰਫ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੰਚਮ(ਪ) ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਸ਼ੁੱਧ ਮ ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੂੰਦਾ ਹੈ ਜਿੰਵੇਂ- **ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਜਾਂ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਧ ਪ,ਗ ਮ ਰੇ ਸ।**
* **ਰਾਗ ਹਮੀਰ** ਦੇ ਅਰੋਹ 'ਚ ਨਿਸ਼ਾਦ(ਨੀ) ਸੁਰ  ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਕ੍ਰ ਰੂਪ  ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੰਵੇਂ -**ਨੀ ਧ ਸੰ** 
* **ਰਾਗ ਹਮੀਰ** ਦੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿਚ ਗੰਧਾਰ (ਗ) ਸੁਰ ਵਕ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿੰਵੇਂ **ਗ ਮ ਰੇ ਸ।**
* **ਰਾਗ ਹਮੀਰ** 'ਚ ਰੰਜਕਤਾ ਵਧਾਓਣ ਲਈ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਧੈਵਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਕੁੱਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ **ਰਾਗ ਹਮੀਰ** ਨੂੰ ਬਿਲਾਵਲ ਥਾਟ ਦਾ ਰਾਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿਓਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ।
* ਰਾਗ ਦਾ ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਰਾਗ ਦਿਨ ਦੇ ਪੂਰਵ ਅੰਗ ਯਾਨੀ ਕਿ ਦੁਪਹਿਰ ੧੨ ਵਜੇ ਤੋਂ ਰਾਤ ੧੨ ਵਜੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਪੂਰਵ ਅੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਯਾਨੀ ਕਿ ਸ ਰੇ ਗ ਮ ਪ ਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ ਉੱਤਰ ਅੰਗ ਦਾ ਯਾਨੀ ਕਿ ਮ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ ਚੋਣ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਰਾਗ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦਾ ਅਪਵਾਦ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਵਾਦੀ ਧ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ਸ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰਾਤ ਦਾ **ਦੂਜਾ ਪਹਿਰ ਹੈ।**

ਹੇਠਾਂ ਦਰਸ਼ਾਈਆਂ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ 'ਚ **ਰਾਗ ਹਮੀਰ** ਦਾ ਪੂਰਾ ਰੂਪ  ਨਿਖਰਦਾ ਹੈ -

**ਰੇ ਰੇ ਸ;ਪ;ਗ ਮ ਪ ਗ ਮ ਰੇ ਸ ; ਗ ਮ ਨੀ ਧ ਧ ਪ ; ਗ ਮ ਧ ਨੀ ਸੰ ; ਪ ਧ ਪ ਪ ਸੰ ;ਗ ਮ ਧ ਨੀ ਧ ਸੰ ;ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ ; ਸੰ ਰੇੰ ਸੰ ; ਨੀ ਸੰ ਧ ਧ ਪ ਸੰ ; ਨੀ ਧ ਪ;ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਗ ਮ ਰੇ ; ਪ ਗ ਮ ਰੇ ਸ** 

**ਰਾਗ ਹਮੀਰ** ''''ਚ ਕੁੱਝ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ-'''

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ
ਸਕੂਆਂਤੋ

**ਤਿਸਕੂਆਂਤੱਮ (ਸਕੂਆਂਤੋ)** ( 1585 (± 10 ਸਾਲ?)- 30 ਨਵੰਬਰ, 1622 ਓਸ. ਅੱਸ.) ਊਅੰਮਪੰਨੋਆਗਜ਼ ਦੇ ਪਤੁਕਸੱਤ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ﻿ਮੇਫ਼ਲਾਵਰ ਪਿਲਗ੍ਰਿਮਜ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਪਰਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿਸਕੂਆਂਤੱਮ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ, ਹੁਣ ਪਲਾਈਮਾਊਥ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਬਸਤੀ ਬਣਾਈ ਸੀ।
ਉਏਈਯਤੋ ਭਾਸ਼ਾ

**ਉਏਈਯਤੋ ਭਾਸ਼ਾ** ਇੱਕ ਅਲੋਪ ਹੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਇਥੋਪੀਆ ਦੇ ਝੀਲ ਤਾਨੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਏਈਯਤੋਆਂ’ਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹਿੱਪੋਪੋਟਾਮਸ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਅਮਹਾਰੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
ਚਾਬੂ ਭਾਸ਼ਾ

**ਚਾਬੂ** , **ਸ਼ਾਬੋ** ਜਿਆ ਟ **ਮਿਕੇਯੀਰ** ਇੱਕ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਇਥੋਪੀਆ ਦੇ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਰੀ (ਲਗਭਗ 400) ਨਾਲ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਰੇਲਵੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ

**ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਰੇਲਵੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ** () ਬਾਕੂ, ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 2019 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਹ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਬਾਕੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਫਰ ਜੱਬਾਰਲੀ ਸਕੁਆਇਰ (28 ਮਈ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਾਬੂੰਚੂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Railway_Museum_in_Baku_-_1.jpg
ਤਸਵੀਰ:Railway_Museum_in_Baku_-_2.jpg
ਤਸਵੀਰ:Railway_Museum_in_Baku_-_3.jpg
ਤਸਵੀਰ:Railway_Museum_in_Baku_-_4.jpg
ਤਸਵੀਰ:Railway_Museum_in_Baku_-_5.jpg
ਤਸਵੀਰ:Railway_Museum_in_Baku_-_6.jpg
ਤਸਵੀਰ:Railway_Museum_in_Baku_-_7.jpg
ਤਸਵੀਰ:Railway_Museum_in_Baku_-_8.jpg
ਤਸਵੀਰ:Railway_Museum_in_Baku_-_9.jpg

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ
ਸੋਫੀਆ ਬੱਸੀ

**ਸੋਫੀਆ ਬੱਸੀ** (28 ਜੁਲਾਈ, 1913 – 11 ਸਤੰਬਰ, 1998) ਇੱਕ ਮੈਕਸੀਕਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਅਤਿ-ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਲਬਰਟੋ ਗਿਰੋਨੇਲਾ, ਜੋਸ ਲੁਈਸ ਕਿਊਵਾਸ, ਰਾਫੇਲ ਕੋਰੋਨਲ ਅਤੇ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਕੋਰਜ਼ਾਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਅਕਾਪੁਲਕੋ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਕੈਦ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ**।** ਇਹ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਿਉਂਸਪਲ ਇਮਾਰਤ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ 
ਬੱਸੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਿਉਦਾਦ ਕੈਮੇਰੀਨੋ ਮੇਂਡੋਜ਼ਾ, ਵੇਰਾਕਰੂਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਕਸੀਕਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਸੋਫੀਆ ਸੇਲੋਰੀਓ ਮੇਂਡੋਜ਼ਾ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਲਾਤਮਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸੀਡਾਡ ਨੈਸੀਓਨਲ ਆਟੋਨੋਮਾ ਡੀ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1964 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਬੱਸੀ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ, ਹੈਡੇਲਿਨ ਅਤੇ ਕਲੇਅਰ ਡੀਰਿਕਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਲਾਕ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਜੀਨ ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਬੱਸੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੈਕਸੀਕਨ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਤੋਂ ਸੀ। ਇਸ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਬੱਚਾ, ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।

## ਕਲਾ 
ਜੀਨ ਮਿਸ਼ੇਲ ਕ੍ਰੌਪਸਲ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ "ਜਾਦੂਈ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦ" ਕਿਹਾ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਤਿ-ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਸੀ ਨੇ ਕਲਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੱਸਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪੀਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਆਚੇ ਹੋਏ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਨਵ-ਰੂਪ ਲੈਂਡਸਕੇਪਾਂ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ, ਕਈ ਵਾਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਮਾਈਲ ਰੌਡਰਿਗਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫ਼ਿਲਲਮ *ਟਰਾਂਪਾ ਪੈਰਾ ਉਨਾ ਨੀਨਾ ਨੂੰ* ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1913
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸਿਕੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਅਨਾਹਦਗੜ੍ਹ

ਬਰਨਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਅਨਾਹਦਗੜ੍ਹ ਸੀ। ਨੌਜਵਾਨ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ, ਦਲੇਰੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਤੀਹ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਰਿਆਸਤ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1722 ਵਿੱਚ ਅਨਾਹਦਗੜ੍ਹ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨਾਹਦਗੜ੍ਹ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਬਰਨਵਾਲਾ ਰੱਖਿਆ। 'ਬਰਨ' ਰੇਤਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਤੇਜ ਹਵਾ ਵਗਣ ਨਾਲ ਧੂੜ ਉਡਦੀ ਹੋਵੇ।  ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਬਰਨਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਵਾਇਆ। ਕਈ ਸਾਲ ਜਿੱਤਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇਹਦੀ ਸ਼ਾਨੋ ਸ਼ੌਕਤ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰਿਆਸਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤਮੰਦਾਂ ਲਈ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਚੁੱਲ੍ਹਿਆਂ 'ਚ ਹਰ ਵੇਲੇ ਲੰਗਰ ਪਕਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਬਰਨਾਲੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਏ। 

ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਗਜਟ (1849-1947) ਅਨੁਸਾਰ ਅਨਾਹਦਗੜ੍ਹ ਨਿਜ਼ਾਮਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਦੇਸ ਵਿਚ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 1836 ਵਰਗ ਮੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਹਿਸੀਲਾਂ, ਅਨਹਦਗੜ੍ਹ, ਭੀਖੀ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦਗੜ੍ਹ (ਹੁਣ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਬਰਨਾਲਾ ਜਾਂ ਅਨਾਹਦਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਸਨ। 1903-04 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ 7,22,925 ਸੀ । ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰ 346 ਵਰਗ ਮੀਲ ਸੀ। 1891 ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ 104,449 ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ 1901 ਵਿੱਚ  ਇਹ ਵਧਕੇ 105,989 ਹੋ ਗਈ। 

ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲਾ ਹੈ।
ਉਦੈ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਯੋਧਾ)

**ਭਾਈ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਜੀ** (ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਸੰਬਰ 1704 ਜਾਂ 1705) ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਸਨ। 

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਉਹ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤੀਜੇ ਜੰਮੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਹ ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਲੀਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਮਾਰ ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਸੀ । ਉਹਨਾਂ ਨੇ 30 ਮਾਰਚ 1699 ਨੂੰ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ *ਪਾਹੁਲ* ਸ਼ਕੀ ਸੀ। 

## ਫੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ 
1698 ਤੱਕ, ਓਹਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਮਸਕੀਟੀਅਰ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਮ ਕਮਾਇਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਹਨਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਸਕਟ ਨਾਲ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਓਹਨਾ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ 25 ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ ਖਾਲਸਾ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਸਮੀਕਰਣ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤੀਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦਪੁਰ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਈ ਫੌਜੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।  ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਬਲੀਆ ਚੰਦ ਅਤੇ ਆਲਮ ਚੰਦ ਨਾਮਕ ਦੋ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਬਲੀਆ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦਿੱਤਾ।  

ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਹਿਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ 100 ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। 1700 ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਘੇਰਾ ਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਓਹਨਾ ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਰਾਗੜ੍ਹ ਦਾ ਕਿਲਾ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਸ ਸਾਲ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਉਹ ਜਸਵਾਲ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੇਸਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ । ਉਹ ਅੱਗੇ ਨਿਮੋਹਗੜ੍ਹ, ਬਸੋਲੀ ਅਤੇ ਕਲਮੋਟ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹਾਦੁਰੀ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ । 

## ਸ਼ਹੀਦੀ 
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 50 ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਰੀਅਰ-ਗਾਰਡ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। ਉਹ ਦਸੰਬਰ 1704 ਜਾਂ 1705 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਟਿੱਬੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ ਸਨ। ਹਮਲਾਵਾਰ ਫੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ।

## ਵਿਰਾਸਤ 
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਹੀ ਟਿੱਬੀ ਦੀ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਬੇਕਤਾਸ਼ੀ ਆਰਡਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਰਾਜ

**ਬੇਕਤਾਸ਼ੀ ਆਰਡਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਰਾਜ** () ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਾਈਕਰੋਸਟੇਟ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ-ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਤਿਰਾਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਬੇਕਤਾਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈੱਡਕੁ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ।
ਜੋਨਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)

**ਜੋਨਾ** ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ 
ਜੋਨਾ ਨੇ ਧਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ *ਹਿਰਦਯੋਰ ਬਾਸ਼ੀ* ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼ਕੀਲ ਖਾਨ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ 14 ਫਰਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਜ਼ੁਬੈਰ ਹੁਸੈਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਜੋਨਾ ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।
* *ਡਾਕਟਰ ਬਾਰੀ* 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ
ਚੇੱਰਕੇਸ ਇਤ੍ਹੱਮ

**ਚੇੱਰਕੇਸ ਇਤ੍ਹੱਮ**  (ਸੰਨ੧੮੮੬-੨੧ ਸਤੰਬਰ ੧੯੪੮), ਜਿਆ ਇਤ੍ਹੱਮ **ਸਿਰਕਾਸੀਆਂ ਵਾਲਾ** ਇੱਕ ਸਰਕੈਸੀਅਨ ਓਟੋਮੈਨ ਗੁਰੀਲਾ ਨੇਤਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਡਾਕੂ, ਏਫੇ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ।
ਮੇਲੀਲਾ ਲਾ ਵਿਏਜਾ

**ਮੇਲੀਲਾ ਲਾ ਵਿਏਜਾ** (ਸਪੇਨੀ: Melilla La Vieja) ਮੇਲਿਲਾ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਲਾ ਹੈ। ਇਹ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮੇਲੀਲਾ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਚਰਚ ਆਫ਼ ਦ ਕੰਸੈਪਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲਡ਼ੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਨਵੈਂਟੀਕੋ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਫੋਨੀਸ਼ੀਅਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ 

ਤਸਵੀਰ:Frente_de_Tierra_de_Melilla_la_Vieja.JPG|alt=Frente de Tierra
ਤਸਵੀਰ:Frente_de_Trápana_desde_el_baluarte_de_la_Concepción.jpg|alt=Frente de Trápana
ਤਸਵੀਰ:Puerta_de_la_Marina,_Melilla.jpg|alt=Puerta de la Marina
ਤਸਵੀਰ:Calle_de_San_Miguel.jpg|alt=Hospital y botica de San Francisco
ਤਸਵੀਰ:Hospital_del_Rey,_Melilla.jpg|alt=Hospital del Rey (Melilla)

## ਹਵਾਲੇ
ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਸਿੱਧਵਾਂ ਖੁਰਦ

**ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Khalsa College For Women**), ਪਿੰਡ ਸਿੱਧਵਾਂ ਖੁਰਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲਜ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਉਜਾਗਰ ਹਰੀ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਧੀਨ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਕਾਲਜ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪਿੰਡ ਸਿੱਧਵਾਂ ਖੁਰਦ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਨ। 9 ਮਈ 1908 ਨੂੰ ਭਾਈ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਸਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਾਕਾ ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਅਚਾਨਕ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੰਤ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਈ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਹਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮਿਤੀ 29 ਮਈ 1909 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਤੂਤ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਛਾਂ ਹੇਠ 4 ਬੱਚੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਚਾਰ ਵਿਦਆਰਥਣਾਂ ਬੀਬੀ ਹਹਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ, ਬੀਬੀ ਭਾਨ ਕੌਰ, ਬੀਬੀ ਸੋਧ ਕੌਰ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਗ ਕੌਰ ਸਨ। ਭਾਈ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ 20 ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਨਾਮ ਲਗਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਸੰਨ 1934 ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਉਜਾਗਰ ਹਰੀ ਟਰੱਸਟ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਇਸ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਨਾਮ ਲਗਵਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 

ਸੰਨ 1950 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵਿਮੈਨ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਸੰਨ 1953 ਵਿੱਚ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਜੇ.ਬੀ.ਟੀ ਦਾ ਕੋਰਸ ਅਤੇ 1955 ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐੱਡ ਦਾ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਸੰਨ 1968 ਵਿੱਚ ਬੀਬੀ ਹਰਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਵਿਮੈਨ ਵਿਚ ਐੱਮ.ਐੱਡ ਦਾ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1976 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਸੰਨ 2004 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਗਰਲਜ਼ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਨ 2006 ਵਿੱਚ ਜੀ.ਐਚ.ਜੀ.ਇੰਸੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਸੰਨ 1909 ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਿਦਆਰਥਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅੱਜ ਪੰਜ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

## ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਕੋਰਸ
ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵਿਮੈਨ, ਸਿੱਧਵਾਂ ਖੁਰਦ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕੋਰਸ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ-

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ
ਜ਼ੀਨਾ ਆਇਤਾ

**ਜ਼ੀਨਾ ਆਇਤਾ** (1900–1967) ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਅਤੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਲੱਖਣ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦ ਵੀਕ ਆਫ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਇਟਲੀ ਨਹੀਂ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਮਰਨ ਤੱਕ, ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਵਸਰਾਵਿਕਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ।

## ਜੀਵਨ 
ਜ਼ੀਨਾ ਆਇਤਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਚਪਨ ਨੇਪਲਜ਼, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਕਲਾ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਇਤਾਲਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਸਰਾਵਿਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਲਗ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀਆਂ, ਵਾਟਰ ਕਲਰ, ਟੇਪੇਸਟ੍ਰੀਜ਼, ਕੈਨਵਸ ਉੱਤੇ ਤੇਲ, ਡਰਾਇੰਗ ਅਤੇ ਵਸਰਾਵਿਕਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਇਟਲੀ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵਸਰਾਵਿਕਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਆਇਤਾ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਕਰਣ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜੋ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਦਲੇਰ ਸੀ। ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਲਾ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਜੋਂ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

1922 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੇਮਾਨਾ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡਰਨਾ (ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦਾ ਹਫ਼ਤਾ) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਲਾ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਮਕਸਦ ਉਸ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜੋ ਕਲਾਕਾਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਤਰਸੀਲਾ ਅਮਰਾਲ, ਜੌਹਨ ਗ੍ਰੈਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਆਇਤਾ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਪੋਰਟਰੇਟ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਕਲਾਕਾਰੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਕਲਾ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
* 1922 – ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ ਵੀਕ (ਸਾਓ ਪੌਲੋ, SP)
* 1952 – ਐਂਜਲਿਕਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ (ਸਾਓ ਪੌਲੋ, ਐਸਪੀ)
* 1954 - ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ: ਸਾਓ ਪੌਲੋ (ਸਾਓ ਪੌਲੋ, ਐਸਪੀ) ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ
* 1972 - 22 ਦਾ ਹਫ਼ਤਾ: ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ (ਸਾਓ ਪੌਲੋ, ਐਸਪੀ)
* 1979 – ਮਾਰੀਓ ਡੀ ਐਂਡਰੇਡ (ਸਾਓ ਪੌਲੋ), ਐਸਪੀ ਦੁਆਰਾ ਪੋਰਟਰੇਟ
* 1982 – ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਤੋਂ ਬਿਆਨਲ ਤੱਕ (ਸਾਓ ਪੌਲੋ, ਐਸਪੀ)
* 2010 - ਸਪ-ਆਰਟ (ਸਾਓ ਪੌਲੋ, ਐਸਪੀ)

## ਕਲਾਕਾਰੀ 
* ਜ਼ੀਨਾ ਆਇਤਾ। ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ (1922)
* ਜ਼ੀਨਾ ਆਇਤਾ। ਬਾਗਬਾਨ (1922)
* ਜ਼ੀਨਾ ਆਇਤਾ। ਏ ਸੋਮਬਰਾ। (ਸੀ. 1922)
* ਜ਼ੀਨਾ ਆਇਤਾ। ਐਸਡੋ ਡੇ ਸੇਬੇਕਾ। (ਸੀ. 1922)
* ਜ਼ੀਨਾ ਆਇਤਾ। ਪੈਸੇਜਮ. (ਸੀ. 1922)
* ਜ਼ੀਨਾ ਆਇਤਾ। ਮਸਕਾਰਸ ਸਿਆਮੇਸਾਸ (ਸੀ. 1922)
* ਜ਼ੀਨਾ ਆਇਤਾ। ਐਕੁਏਰੀਅਮ। (ਸੀ. 1922)
* ਜ਼ੀਨਾ ਆਇਤਾ। ਫਿਗਰਾ. (ਸੀ. 1922)
* ਜ਼ੀਨਾ ਆਇਤਾ। ਪੈਨਲ ਡੇਕੋਰੇਟੀਵੋ. (ਸੀ. 1922)
* ਜ਼ੀਨਾ ਆਇਤਾ। 25 ਇਮਪ੍ਰੇਸੋਸ। (ਸੀ. 1922)
* ਜ਼ੀਨਾ ਆਇਤਾ। ਡੋਇਸ ਦੇਸੇਨਹੋਸ. (ਸੀ. 1922)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1967
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1900
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ
ਚਿਰਾਗ ਪਾਸਵਾਨ

**ਚਿਰਾਗ ਕੁਮਾਰ ਪਾਸਵਾਨ** (ਜਨਮ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1982) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ ਜੋ ਜੂਨ 2024 ਤੋਂ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਉਦਯੋਗ ਦੇ 19ਵੇਂ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, 2021 ਤੋਂ ਲੋਕ ਜਨਸ਼ਕਤੀ ਪਾਰਟੀ (ਰਾਮ ਵਿਲਾਸ) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। 2019 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ ਲੋਕ ਜਨਸ਼ਕਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ 2024 ਤੋਂ ਹਾਜੀਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਮਰਹੂਮ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਰਾਮ ਵਿਲਾਸ ਪਾਸਵਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ 
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਜਨਸ਼ਕਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਰਾਮ ਵਿਲਾਸ ਪਾਸਵਾਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਏਅਰ ਹੋਸਟੈਸ ਰੀਨਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਪਾਸਵਾਨ ਨੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਮੈਸਟਰ ਸਮੇਂ ਕਾਲਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਮਿਲੇ ਨਾ ਮਿਲੇ ਹਮ* (2011) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ 
ਪਾਸਵਾਨ ਨੇ ਜਮੁਈ ਦੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਲੋਕ ਜਨਸ਼ਕਤੀ ਪਾਰਟੀ ਲਈ 2014 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦੇ ਸੁਧਾਂਸੂ ਸ਼ੇਖਰ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ 85,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ। ਪਾਸਵਾਨ ਨੇ 2019 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀ, ਕੁੱਲ 528,771 ਵੋਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭੂਦੇਓ ਚੌਧਰੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।

ਪਾਸਵਾਨ *ਚਿਰਾਗ ਕਾ ਰੋਜ਼ਗਾਰ* ਨਾਮਕ ਇੱਕ NGO ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਹੈ।

ਪਾਸਵਾਨ 2014 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਜਮੁਈ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 16ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲੋਕ ਜਨਸ਼ਕਤੀ ਪਾਰਟੀ ਰਾਹੀਂ ਹਾਜੀਪੁਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਜਿੱਤੇ ਸਨ।

27 ਫਰਵਰੀ 2021 ਨੂੰ, ਪਾਸਵਾਨ ਨੇ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਮੰਦਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ  ਲੱਖ ਦਾਨ ਕੀਤੇ।

14 ਜੂਨ 2021 ਨੂੰ, ਚਿਰਾਗ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚਾ ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਕੁਮਾਰ ਪਾਰਸ ਦੁਆਰਾ ਐਲਜੇਪੀ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਚਿਰਾਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਕੁਮਾਰ ਪਾਰਸ ਅਤੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਿੰਸ ਰਾਜ ਸਮੇਤ 5 ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਵਿਰੋਧੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।

10 ਜੂਨ 2024 ਨੂੰ, ਚਿਰਾਗ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਚੋਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 
## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
* 2011 *ਮਿਲੇ ਨਾ ਮਿਲੇ ਹਮ*

## ਅਵਾਰਡ 
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਲੋਕ ਜਨਸ਼ਕਤੀ ਪਾਰਟੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2024–2029
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2019–2024
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬਿਪਾਸ਼ਾ ਹਯਾਤ

**ਬਿਪਾਸ਼ਾ ਹਯਾਤ** (ਜਨਮ 23 ਮਾਰਚ 1971) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ *ਅਗੁਨੇਰ ਪੋਰੋਸ਼ਮੋਨੀ* (1994) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ 1998, 1999 ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਮੇਰਿਲ ਪ੍ਰਥਮ ਆਲੋ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਹਯਾਤ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਹਯਾਤ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮੇ ਖੇਡੇ। ਉਸ ਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੀਵੀ ਨਾਟਕ *"ਸ਼ੁਧੂਈ ਤੋਮਕੇ ਜਾਨੀ"* ਲਿਖਿਆ।]]
ਹਯਾਤ ਦੀਆਂ ਕਲਾ ਕਿਰਤਾਂ 1996 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਗੈਲਰੀ ਟੋਨ ਵਿੱਚ ਲਘੂ ਪੇਂਟਿੰਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। 1998 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪੈਨ ਪੈਸੀਫਿਕ ਸੋਨੇਰਗਾਂਵ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਡਿਵਾਈਨ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਜ਼ੈਨੁਲ ਗੈਲਰੀ, FFA ਵਿਖੇ ਨੌ ਸਮਕਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਹਯਾਤ ਦੀ *"ਮਾਈਂਡਸਕੇਪ"* ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ 6ਵੀਂ ਇਕੱਲੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਰੋਮ ਵਿੱਚ 14-24 ਜਨਵਰੀ 2017 ਦੌਰਾਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ 50 ਕੰਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਕਰੀਲਿਕਸ, ਡਰਾਇੰਗ ਅਤੇ ਗੱਤੇ ਦੇ ਐਕਰੀਲਿਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਹਯਾਤ ਨੇ ਤੌਕੀਰ ਅਹਿਮਦ, ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਬੁਲ ਹਯਾਤ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨਤਾਸ਼ਾ ਹਯਾਤ ਅਤੇ ਜੀਜਾ ਸ਼ਾਹਦ ਸ਼ਰੀਫ ਖਾਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਐਕਟਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ਹੈ। ਬਿਪਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਤਾਸ਼ਾ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਟੀਕ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਰੀਸ਼ਾ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਰੀਬ ਅਹਿਮਦ ਹੈ। ਤੌਕੀਰ ਅਹਿਮਦ ਜੋੜਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਕੰਮ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮੇ 
### ਸੀਰੀਅਲ ਡਰਾਮੇ 
### ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
#### ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
* ਸਹਿਜਤਾ (2002)
* ਅੰਦਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ (2011)
* ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ (2015) 
* ਮਾਈਂਡਸਕੇਪ (2017)

#### ਪੋਸਟਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ 
* ਫੱਗਣ ਹਾਵੇ
* ਹਲਦਾ

### ਸੰਗੀਤ 
* ਰੂਪਕੋਤਰ ਗੋਲਪੋ (2006)

## ਅਵਾਰਡ 
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ

* ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਅਗੁਨੇਰ ਪੋਰੋਸ਼ਮੋਨੀ (1994)

ਮੇਰਿਲ ਪ੍ਰਥਮ ਆਲੋ ਅਵਾਰਡਸ

* ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ (ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਸੰਦ) - 1998, 1999, 2000

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਜਿਰਾਫ਼ੋਕੇਰਿਕਸ

ਜਿਰਾਫ਼ੋਕੇਰਿਕਸ ਮੱਧਮ ਆਕਾਰ ਦੇ ਜਿਰਾਫਿਡ ਦੀ ਇੱਕ ਖਤਮ ਹੋਈ ਜੀਨਸ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮਿਓਸੀਨ ਤੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੀਮਾ ਕੋਹਲੀ

**ਸੀਮਾ ਕੋਹਲੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ, ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਕੋਚੀ-ਮੁਜ਼ੀਰਿਸ ਬਿਏਨਾਲੇ, ਫਲੋਰੈਂਸ ਬਿਏਨੇਲ, ਬਰਥ ਰਾਈਟਸ ਕਲੈਕਟਿਵ, ਵੇਨਿਸ ਬਿਏਨੇਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਆਰਕੋ, ਆਰਟ ਬੇਜ਼ਲ, ਜੈਪੁਰ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟ ਫੇਅਰ ਅਤੇ ਹਬਿਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਸੀਮਾ ਕੋਹਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 1960 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਫਲੋਰੈਂਸ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਫਲੋਰੈਂਸ ਬਿਏਨੇਲ 2009 ਵਿੱਚ, ਸੀਮਾ ਕੋਹਲੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਸਵੈਮਸਿਧਾ - ਮਿੱਥ, ਮਨ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ" ਲਈ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਮਿਲਿਆ।

ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਬਿਨੇਲ 2021, TEDx, ਜੈਪੁਰ ਲਿਟ ਫੈਸਟੀਵਲ 2021, NGMA, WIN ਕਾਨਫਰੰਸ, ਅਤੇ UConn, Chico, Harvard, ਅਤੇ Davis ਸਮੇਤ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ *ਏ ਸਟੌਰਮ ਇਨ ਮਾਈ ਟੀਕਪ* ਆਈਏਐਫ ਵਿੱਚ ਆਰਟ ਹੈਰੀਟੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਕਿਰਨ ਨਾਦਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਕੋਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਕੋਹਲੀ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਕਾਲਾ ਘੋੜਾ ਆਰਟਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ 1,000 ਰੰਗਦਾਰ ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ ਗਲਾਸ ਅਤੇ 700 ਗਲਾਸ ਹੋਲਡਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।

## ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
* 2017 - ਬੀ ਸੀ ਸਾਨਿਆਲ ਅਵਾਰਡ
* 2014 ਔਰਤ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਣੂ ਸੰਚਾਰ ਦੁਆਰਾ, ਮੁੰਬਈ
* ਔਰਤਾਂ ਲਈ 2007 ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸੀਮਾ ਕੋਹਲੀ ਇੰਡੀਆ ਇਨਕਲੂਜ਼ਨ ਸਮਿਟ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੀ ਹੋਈ
* ਕੰਮ 'ਤੇ ਕਲਾਕਾਰ: ਸੀਮਾ ਕੋਹਲੀ ( ਬੀਬੀਸੀ ਹਿੰਦੀ )
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ
ਪੂਰਣਿਮਾ ਦਿਆਲ

**ਪੂਰਣਿਮਾ ਦਿਆਲ** (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਮੂਰਤ ਕਲਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਵਿਏਨਾ ਬਾਇਨੇਲ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰਟ ਫੋਰਮ ਆਰਟ ਗਰੋਵਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਰਤਨਾਗਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

*ਰਤਨਾਗਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ*' ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਰਤਨਾਗਿਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਤਨਾਗਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ