ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ

**ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਦੁਰਾਨੀ** (ਜਨਮ 1919-ਦੇਹਾਂਤ 8 ਸਤੰਬਰ 1988), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ **ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੇਡੀਓ ਡਰਾਮਾ ਕਲਾਕਾਰ, ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ।

ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਦੁਰਾਨੀ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਡਰਾਮਾ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਦਿੱਲੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਾਇਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਪਸ਼ਤੋ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਕੜ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1930,1940 ਅਤੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ। 50 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਦੁਰਾਨੀ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ ਅਲੀ ਬੁਖਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ਗਿਰਦ ਸੀ।

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਐੱਲ. ਸਹਿਗਲ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਦੁਰਾਨੀ ਉਦਾਸ ਗੀਤਾਂ, ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਗੀਤਾਂ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ, ਕੁਰਾਨ ਖਾਨ, ਕਵਾਲੀ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਭਜਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਨਃ

**"ਮਸਤੋੰਕੋ ਸ਼ੇਮ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਪੀਨਾ ਸ਼ਰਾਬ ਕਾ, ਘੁੱਟੀ ਮੇਂ ਮੇਰੀ ਪੜ ਗਯਾ ਕਤਰਾ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ"**

ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦਃ "ਖੁਸ਼-ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੈਂ ਪੀਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਸੀ।

### ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 
right|thumb|180x180px|ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਭਵਨ
ਜਦੋਂ ਦੁਰਾਨੀ ਬੰਬਈ ਆਏ ਤਾਂ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿਸਟਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕ  ਨੂੰ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੌਡ਼ਨਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ "ਕੰਜਰ" ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਮਿਨਰ੍ਵਾ ਵੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ (ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਕ) ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।

ਦੁਰਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਵੀ ਬਹਿਜ਼ਾਦ ਲਖਨਵੀ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਗ਼ਜ਼ਲ (ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ) ਨੇ ਗਾਈਆਂ ਸਨ।

### ਮੁੰਬਈ ਵੱਲ ਸ਼ਿਫਟ 
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਉਸਤਾਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਦੇ ਸਨ (ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ (ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਕ) ਬਾਬਾ-ਏ-ਨਾਸ਼ਰਾਇਤ (ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦੇ ਪਿਤਾ) ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ ਅਲੀ ਬੁਖਾਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ ਅਲੀ ਬੁਖਾਰੀ ਨੂੰ "ਉਸਤਾਦ" ਕਿਹਾ।  (ਜ਼ੈੱਡ. ਏ. ਬੁਖਾਰੀ, ਦਿੱਲੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੇ ਬੰਬਈ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੁਖਾਰੀ ਨੂੰ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨਿਗਮ) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪੀ. ਟੀ. ਵੀ. (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ) ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਛੇਤੀ ਹੀ 40 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਤੈਅ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੇਡੀਓ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਡਰਾਮਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਵਧ ਕੇ 70 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਲਿਆ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 1939-40 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਹ *ਬਹੁਰਾਨੀ* ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਸਾਗਰ ਮੂਵੀਟੋਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਫੀਕ ਗਜ਼ਨਵੀ ਸਨ। ਦੁਰਾਨੀ ਉਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ (ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਕ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦਿਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਿੱਜੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਰੱਖੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਿਕਾਰਡ ਐਤਵਾਰ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਹਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਦੂਜਾ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਜਾਂ ਡਿਸਕਾਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਗੀਤ ਮਿਸ ਰੋਜ਼, ਇੱਕ ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਜਰਬਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾਲ ਇੱਕ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਗੀਤ ਲਈ ਏ. ਆਈ. ਆਰ. (ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਦੇ ਦੀ ਜਗਾਹ ਤੇ 75 ਰੁਪਏ  ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 31 ਦਸੰਬਰ 1940 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਵਾਜਾ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਅਨਵਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਨੌਸ਼ਾਦ, ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਓ ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਏ. ਆਰ. ਕੁਰੈਸ਼ੀ, (ਅੱਲਾ ਰਖਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ), ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਬਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ *ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ*, ਹਮਲੋਗ, ਮਗਰੂਰ, *ਸ਼ਮਾ*, *ਨਮਸਤੇ*, ਸਬਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਈ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

ਉਹ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, 1944 ਵਿੱਚ ਰਫੀ ਨੇ ਫਿਲਮ 'ਗਾਓਂ ਕੀ ਗੋਰੀ' (ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਲਈ 1944), 'ਅਜੀ ਦਿਲ ਹੋ ਕਾਬੂ ਮੇਂ ਤੋ ਦਿਲਦਾਰ ਕੀ ਐਸੀ ਤੈਸੀ' ਲਈ ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਅਤੇ ਕੋਰਸ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ।

ਗੀਤਾ ਦੱਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਪਣੀ ਸਫਲ ਫਿਲਮ ਦੋ ਭਾਈ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੀਤ "ਆਜ ਪ੍ਰੀਤ ਕਾ ਨਾਤਾ ਟੂਟ ਗਯਾ" ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਐਸ. ਡੀ. ਬਰਮਨ ਲਈ ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਸੀ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀ. ਐੱਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯੁਗਲ ਗੀਤ 'ਹੇ ਚੋਰ ਕੀ ਜਾਤ ਬੜੀ ਬੇਵਫ਼ਾ', ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੌਸ਼ਾਦ ਲਈ ਲਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਸੀ।

ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ  ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਘੱਟ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੱਜ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਾ ਗਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰਫੀ ਨੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਖਵਾਜਾ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਅਨਵਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ *ਕੁੜਮਾਈ* (ਪੰਜਾਬੀ-1941) ਵਿੱਚ ਦੁਰਾਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਫਿਲਮ *ਅੰਗੂਰੀ* (1943) ਦਿੱਤੀ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ 
ਕੇ. ਐਲ. ਸਹਿਗਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰ, ਖਾਨ ਮਸਤਾਨਾ ਅਤੇ ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ 40 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਐੱਲ. ਸਹਿਗਲ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਦਰਸ਼ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਿਵੇਂ "ਹਮਕੋ ਹੰਸਤੇ ਦੇਖ ਜਮਾਨਾ ਜਲਤਾ ਹੈ" (*ਹਮ ਸਬ ਚੋਰ ਹੈਂ*, 1956) ਅਤੇ "ਖਬਰ ਕਿਸੀ ਕੋ ਨਹੀਂ, ਵੋ ਕਿਧਰ ਦੇਖਤੇ" (*ਬੇਕਸੂਰ*, 1950) ।

ਜੀ. ਐੱਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਨੌਸ਼ਾਦ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਫਿਲਮ *ਸ਼ਾਰਦਾ* (1942) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ "ਦੁਨੀਆ ਮੇਂ ਸਬ ਜੋੜੇ ਜੋੜੇ" ਸੀ।

"ਨੀਂਦ ਹਮਾਰੀ ਖ਼ਵਾਬ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਕਿਤਨੇ ਪ੍ਯਾਰੇ" ਗੀਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ *ਨਈ ਕਹਾਣੀ* ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਗੀਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ, ਬਾਲ-ਸਟਾਰ ਬਾਲਕ ਰਾਮ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਤਾਂ ਸਰੋਤੇ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸਦੀਵੀ ਧੁਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ।

ਲਗਭਗ 40 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਟਾਟਾ ਆਇਲ ਮਿੱਲਜ਼ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਮੋਰਟਲ ਮੈਨ ਅਮਰ ਧੁਨਾਂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੀਤ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ  ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ।
* *ਹਮ ਲੌਗ* (1951) 
* ਆਸਮਾਨ (1952) 
* ਯਾਦ (1942) 
* *ਅਰਧਾਂਗਿਨੀ* (1959) 
* *ਸਟੇਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ* (1938) 
* *ਕਿਸਮਤ ਪਲਟ ਕੇ ਦੇਖ*
* *ਬਹਾਰੇਂ ਫਿਰ ਭੀ ਆਯੇਂਗੀ*
* *ਜਵਾਬ ਆਯੇਗਾ*
* ਕੈਸੇ ਕਹੂੰ (1964) (ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਆਤਮ ਰਾਮ, ਨਿਰਮਾਤਾ-ਰਾਮ ਬੇਲਾਰਾ
* *ਜਮਾਨਾ ਬਦਲ ਗਯਾ*
* *ਬਾਗੀ ਹਸੀਨਾ*
* * ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀ* (1955) 
* *ਪ੍ਰਾਣ ਜਾਏ ਪਰ ਵਚਨ ਨਾ ਜਾਏ*
* *ਲਾਲ ਪੱਥਰ* (1971) (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਸੁਸ਼ੀਲ ਮਜੂਮਦਾਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ-ਐੱਫ. ਸੀ. ਮਹਿਰਾ, ਈਗਲ ਫਿਲਮਜ਼) 
* *ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਰੱਬ*
* ਬੇਸ਼ਰਮ (1978) (ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਦੇਵੇਨ ਵਰਮਾ, ਨਿਰਮਾਤਾ-ਦੇਵੇਨ ਵਰ੍ਮਾ) 
* *ਤੀਸਰਾ ਕੌਨ* (1965) (ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ, ਨਿਰਮਾਤਾ-ਬੀ. ਡੀ. ਕਪੂਰ) 

### ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ 
• ਆਜ ਕੀ ਰਾਤ (1948)
• ਆਬਰੂ (1968)
• ਅਦਾਕਾਰ (1951)[1]
• ਆਦਮੀ (1958)

* ਆਕਾਸ਼ ਪਰੀ (1958)
* ਆਣ ਬਾਨ (1943)
* ਆਨੰਦ ਭਵਨ (1953
* ਆਵਾਰਾ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ (1956)[2]
* ਆਈਏ (1949)[3]
* ਅਕਾਲਮੰਦ (1966)
* ਅਪਰਾਧੀ (1949)
* ਬਗਦਾਦ (1952)
* ਬਡੇ ਭਈਆ
* ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ (1956)[4]
* ਬਾਜ਼ਾਰ (1949\ ਬੇਕਸੂਰ (1950)
* ਬਾਜ਼ੂਬੰਦ (1954)
* ਭਾਈ ਜਾਨ (1945)
* ਭਰਤ ਮਿਲਾਪ (1942)
* ਪਰ ਤਰਾਸ (1951)
* ਚੰਦ (1944)
* ਚਾਂਦਨੀ ਰਾਤ (1949)
* ਛਿੜ ਛੜ (1943)
* ਛੋਟੀ ਸੀ ਦੁਨੀਆ (1953) 

    * ਚੂੜੀਆਂ (1942)

 • ਦਾਦਾ (1949)
 • ਦਰਸ਼ਨ (1941)
 • ਦੀਦਾਰ (1951)
 • ਦਿਲ ਕੀ ਬਸਤੀ (1949)
 • ਦੀਵਾਨੀ (1947)
 • ਧੜਕਨ (1946)[5]
 • ਧੂਪ ਚਾਓਂ (1954)
 • ਦੋ ਭਾਈ (1947)
 • ਡੋਲੀ (1947)
 • ਡੋਲਤੀ ਨਈਆ (1950)
 • ਦੁਖਿਆਰੀ (1948)
 • ਏਕ ਦਿਨ ਕਾ ਸੁਲਤਾਨ (1945)
 • ਏਕ ਥਾ ਲੜਕਾ (1951)
 • ਇਕ ਥੀ ਲਾਡਕੀ
 • ਏਕ ਰੋਜ (1947)
 • ਏਕ-ਦੋ-ਕਿਸ਼ੋਰ (1953)
 • ਗਾਓਂ ਕੀ ਗੋਰੀ (1945)
 • ਗੀਤ ਗੋਵਿੰਦ (1947)
 • ਘਰ ਕੀ ਇਜ਼ਤ (1948)
 • ਘਾਇਲ (1951)
 • ਗੋਕੁਲ (1946)
 • ਗੁਮਾਸ਼ਤਾ (1951)
 • ਗੁਲ-ਏ-ਬਕਾਵਾਲੀ (1956)[6]• ਲਲਕਾਰ (1944)

 • ਲਾਲ ਪੱਥਰ (1971)
 • ਲਾਰਾ ਲੱਪਾ (ਪੰਜਾਬੀ)
 • ਮਧੂਬਾਲਾ (1950)
 • ਮਗਰੂਰ (1950)
 • ਮਾਂਗ (1950)[10]
 • ਮੇਹਰਬਾਨੀ (1950)
 • ਮਨ ਕਾ ਮੀਤ (1950)
 • ਮੇਹਰਬਾਨੀ (1950)[11]
 • ਮਿੱਟੀ (1947)[12]
 • ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ (1947)
 • ਮੁਸਾਫਿਰ ਖਾਨਾ (1955)
 • ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ (1942)
 • ਨਈ ਕਹਾਨੀ (1943)[13]
 • ਨਮਸਤੇ (1943)
 • ਨਰਗਿਸ (1946)
 • ਨਕਾਬ ਪੌਸ਼ (1956)
 • ਨਜ਼ਾਰੇ (1949)[14]
 • ਨੀਲਮਪਰੀ (1952)
 • ਨੀਲੀ (1950)
 • ਨਿਸ਼ਾਨ ਡੰਕਾ (1952)[15]
 • ਨਿਰਮਲ (1952)
 • ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਦੀ (1953)
 • ਪਥਲਾ ਭੈਰਵੀ (1952)• ਪਹਿਲੇ ਆਪ (1944)

 • ਪਿਆਰ ਕੀ ਬਾਤੇਂ (1951)
 • ਰਾਮਾਇਣ (1954)
 • ਰੋਮੀਓ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ (1947)
 • ਸਮਰਾਟ ਚੰਦਰਗੁਪਤ (1945)
 • ਸੰਸਾਰ (1951)
 • ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ (1946)
 • ਸ਼ਿਅਰ
 • ਸ਼ਮਾ (1946)
 • ਸ਼ਾਰਦਾ (1942)
 • ਸ਼ੇਖ ਚਿੱਲੀ (1956)
 • ਸ਼ਿਕਾਰ (1955)
 • ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਵਾਲ (1946)[16]
 • ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਸਟਰ
 • ਸੁਹਾਗ ਸਿੰਦੂਰ (1953)[17]
 • ਸੁਨਹਿਰੇ ਦਿਨ (1949)
 • ਸੁਨਹਿਰੇ ਕਦਮ (1966)
 • ਊਸ਼ਾ ਕਿਰਨ (1952)
 • ਵੀਰ ਅਰਜੁਨ (1952)
 • ਵਿਕਰਮਾਦਿਤਿਆ (1945)[18]
 • ਯਤੀਮ (1945)
 • ਜ਼ਰਾ ਬਚਕੇ, ਆਦਿ।

### ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ 
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਲੇਖਕ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਖਵਾਜਾ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਅਨਵਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ, ਕੁੜਮਾਈ (ਪੰਜਾਬੀ-1941) ਵਿੱਚ ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਲਿਆ।[1]

ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਨੌਸ਼ਾਦ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ ਜਲਦੀ ਹੀ ਫਿਲਮ *ਨਈ ਦੁਨੀਆ* (1942) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇਃ 

* ***ਵਿਜੇ ਲਕਸ਼ਮੀ*** (1943) 
** ਬਰਤੋ ਸੁਦੇਸ਼ੀ ਬਾਨੋ ਸੁਦੇਸ਼ੀ (ਗਾਇਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐੱਮ. ਦੁਰਾਨੀ), ਗੀਤਕਾਰ-ਨੀਲਕਾਂਤ ਤਿਵਾਡ਼ੀ, ਕੈਲਾਸ਼ ਮਟਵਾਲਾ, ਜੇ. ਐੱਸ. ਕਸ਼ਯਪ 
** ਚਲੇ ਚਰਨ ਮੋਰੇ ਕੁੰਜਨ ਕੀ ਓਰ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਗੀਤਕਾਰ-ਨੀਲਕਾਂਤ ਤਿਵਾਡ਼ੀ, ਕੈਲਾਸ਼ ਮਟਵਾਲਾ, ਜੇ. ਐਸ. ਕਸ਼ਯਪ 
** ਹਮ ਜਾਨ ਗਏ ਰੇ (ਗਾਇਕ-ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਗੀਤਕਾਰ-ਨੀਲਕਾਂਤ ਤਿਵਾਡ਼ੀ, ਕੈਲਾਸ਼ ਮਟਵਾਲਾ, ਜੇ. ਐਸ. ਕਸ਼ਯਪ 
** ਇਸ ਬੇਕਰਾਰ ਦਿਲ ਕੋ (ਗਾਇਕ-ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਗੀਤਕਾਰ-ਨੀਲਕਾਂਤ ਤਿਵਾਡ਼ੀ, ਕੈਲਾਸ਼ ਮਟਵਾਲਾ, ਜੇ. ਐਸ. ਕਸ਼ਯਪ 
** ਕੋਈ ਆਯਾ ਚਮਕ ਉਠੀ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਗੀਤਕਾਰ-ਨੀਲਕਾਂਤ ਤਿਵਾਡ਼ੀ, ਕੈਲਾਸ਼ ਮਟਵਾਲਾ, ਜੇ. ਐਸ. ਕਸ਼ਯਪ 
** ਮਤਲਬ ਹੈ ਮਿਲ ਜਾਨੇ ਸੇ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਗੀਤਕਾਰ-ਨੀਲਕਾਂਤ ਤਿਵਾਡ਼ੀ, ਕੈਲਾਸ਼ ਮਟਵਾਲਾ, ਜੇ. ਐਸ. ਕਸ਼ਯਪ 
** ਉਈ ਮੈਂ ਲੂਟ ਗਈ (ਗਾਇਕ-ਜ਼ੋਹਰਾਬਾਈ, ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ ਦੁਰਾਨੀ, ਗੀਤਕਾਰ-ਨੀਲਕਾਂਤ ਤਿਵਾਡ਼ੀ, ਕੈਲਾਸ਼ ਮਟਵਾਲਾ, ਜੇ. ਐਸ. ਕਸ਼ਯਪ 
** ਯੇ ਨੈਨਾ ਬਡ਼ੇ ਦੀਵਾਨੇ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਗੀਤਕਾਰ-ਨੀਲਕਾਂਤ ਤਿਵਾਡ਼ੀ, ਕੈਲਾਸ਼ ਮਟਵਾਲਾ, ਜੇ. ਐਸ. ਕਸ਼ਯਪ 
* ***ਅੰਗੂਰੀ*** (1943) 
** ਆ ਕਰ ਲੇ ਮਨ ਕਾ ਮੋਲ (ਗਾਇਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐੱਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਗੀਤਕਾਰ-ਰਾਮਮੂਰਤੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ) 
** ਅੰਗੂਰੀ ਅੰਗੂਰੀ ਪਿਆਲਾ (ਗਾਇਕ-ਏ. ਡੀ. ਕੁੰਵਰ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਗੀਤਕਾਰ-ਰਾਮਮੂਰਤੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ) 
** ਜੀਤ ਲਿਓ ਜੀਤ ਲਿਓ ਜੀਤ ਲਿਓ ਰੇ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਗੀਤਕਾਰ-ਰਾਮਮੂਰਤੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ 
** ਕਾਹੇ ਤਿਹਾਰ ਜੀਆ ਡਾਲੇ (ਗਾਇਕ-ਵੱਖ-ਵੱਖਰੇ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਗੀਤਕਾਰ-ਰਾਮਮੂਰਤੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ 
** ਲੂਟ ਲਿਓ ਰੇ (ਗਾਇਕ-ਵੱਖ-ਵੱਖਰੇ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਗੀਤਕਾਰ-ਰਾਮਮੂਰਤੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ) 
** ਮਨ ਹੈ ਏਕ ਪਹੇਲੀ (ਗਾਇਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐੱਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ-ਰਾਮਮੂਰਤੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ 
** ਮੈਂ ਨਾ ਜਾਉਂ ਅਕੇਲੀ ਬਜਾਰੀਆ (ਗਾਇਕ-ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਗੀਤਕਾਰ-ਰਾਮਮੂਰਤੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ) 
** ਨੈਨੋਂ ਮੇਂ ਨੈਨਾ ਦੀਨਹੋਂ ਡਾਲ (ਗਾਇਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐੱਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਗੀਤਕਾਰ-ਰਾਮਮੂਰਤੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ 
** ਸੰਭਲ ਕੇ ਜਾਇਓ ਸਖੀ (ਗਾਇਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐੱਮ. ਦੁਰਾਨੀ-ਗੀਤਕਾਰ-ਰਾਮਮੂਰਤੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ) 
* ***ਭਾਗਿਆ ਲਕਸ਼ਮੀ*** (1944) 
** ਹੋ ਮੁਝਸੇ ਆਜ ਕੌਨ ਧਨਵਾਨ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਪੀ. ਸੀ. ਡੇਅ 
** ਖਾਲੀ ਹੈ ਦਾਮਨ-ਏ-ਮੁਰਾਦ (ਗਾਇਕ-ਸ਼ਾਂਤਾ ਆਪਟੇ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਪੀ. ਸੀ. ਡੇਅ 
** ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪੀਆ ਕੋ ਰਿਝਾਨਾ ਆਲੀ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਪੀ. ਸੀ. ਡੇਅ 
** ਮੇਰੀ ਬਿਨਤੀ ਸੁਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ (ਗਾਇਕ-ਸ਼ਾਂਤਾ ਆਪਟੇ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਪੀ. ਸੀ. ਡੇਅ 
** ਮੋਰੇ ਆਂਗਨ ਮੇਂ ਚੰਦਾ ਲੁਟਾਏ ਕਿਰਨ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਪੀ. ਸੀ. ਡੇਅ 
** ਓ ਬਾਦਲ ਬਾਬੁਲ ਸੇ ਕਹੀਓ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਪੀ. ਸੀ. ਡੇਅ 
** ਸੋ ਜਾ ਰਾਜਦੁਲਾਰੀ ਸੋ ਜਾ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਪੀ. ਸੀ. ਡੇਅ 
* ***ਧੜਕਨ*** (1946) 
** ਆਏ ਡੋਲੀ ਉਠਾਨੇ ਕਹਾਰ  (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ 
** ਬਾਂਕਾ ਰਸੀਲਾ ਮੋਰਾ ਬਾਲਮ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ 
** ਦਿਲ ਧੀਰ ਨਾ ਧਰੇ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ 
** ਦਿਲ ਪਹਿਲੂ ਸੇ ਉੱਛਲਾ ਜਾਏ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ 
** ਜਬ ਸੇ ਗਏ ਹੋ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ 
** ਜੋ ਦਰਦ ਬਸਾਇਆ ਥਾ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ 
** ਹਮ ਮਸਤ ਹਵਾ ਕੇ ਝੌਂਕੇ ਸੇ (ਗਾਇਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐੱਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ-ਜ਼ਹੂਰ ਰਾਜਾ 
** ਮਲਿਕ ਮੇਰੇ ਅੱਛਾ ਨਹੀਂ ਦੁਖਿਯੋਂ ਕੋ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀਆ 
** ਸ਼ਬ-ਏ-ਗਮ ਆਪ ਮੇਰੇ ਪਾਸ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ, ਗੀਤਕਾਰ-ਜ਼ਹੂਰ ਰਾਜਾ 

## ਚੁਣੇ ਗੀਤ 
### ਏਕਲ ਗੀਤ 
* ਗੁਲ-ਏ-ਬਕਾਵਾਲੀ (1956) -ਮਾਇਆ ਬਡ਼ੀ ਬੈਰਨ ਤੂ- (ਗੀਤਕਾਰ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ ਸੰਤੋਸ਼ੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਗਿਆਨ ਦੱਤ 
* ਗੁਲ-ਏ-ਬਕਾਵਾਲੀ (1956) -ਨਾਗਾਵਲੀ ਰਾਜ ਹੈ ਬਕਾਵਾਲੀ ਰਾਣੀ ਹੈ- (ਗੀਤਕਾਰ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ ਸੰਤੋਸ਼ੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਗਿਆਨ ਦੱਤ 
* *ਅਦਾਕਾਰ* (1951) -ਦਿਲ ਤੇਰੇ ਹਿਜਰ ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਹੈ- (ਗੀਤਕਾਰ-ਨਜ਼ੀਮ ਪਾਣੀਪਤੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਅਜ਼ੀਜ਼ ਹਿੰਦੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਰਾਹਿਮ 
* *ਆਵਾਰਾ ਸ਼ਹਜ਼ਾਦੀ* (1956-ਨਬੀ ਨੇ ਚਾਹੇ ਵਾਲੇ ਨਿਰਾਲੀ ਸ਼ਾਨ- (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਜਿੰਮੀ, ਗੀਤਕਾਰ-ਖਾਵਰ ਜ਼ਮਾਨ) 
* *ਏਕ ਦਿਨ ਕਾ ਸੁਲਤਾਨ* (1945) -ਫਲਕ ਕੇ ਚਾਂਦ ਕਾ ਹਮਨੇ ਜਵਾਬ ਦੇਖ ਲਿਆ- (ਐੱਮ. ਡੀ.-ਸ਼ਾਂਤੀ ਕੁਮਾਰ) 
* *ਏਕ ਦਿਨ ਕਾ ਸੁਲਤਾਨ*-ਕਿਸੀ ਕੇ ਕੂਚੇ ਮੇਂ ਗਰਦਨ ਕਟਾਨੇ ਜਾਤੇ ਹੈਂ- (ਐੱਮ. ਡੀ.-ਰਫੀਕ ਗਜ਼ਨਵੀ) 
* ਆਈਏ (1949) -ਇਤਨੀ ਸੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ- (ਗੀਤਕਾਰ-ਨਖ਼ਸ਼ਾਬ ਜਾਰਚਵੀ, ਐਮ. ਡੀ.-ਨੌਸ਼ਾਦ 
* ਆਈਏ-ਜਿਗਰ ਕੇ ਟੁਕੜੇ ਹੈਂ ਦਿਲ ਕੇ ਟੁਕੜੇ- (ਐੱਮ. ਡੀ.-ਨੌਸ਼ਾਦ) 
* ਅਪਰਾਧੀ (1949) -ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਾ ਮਜ਼ਾ ਸ਼ਾਦੀ ਮੇਂ ਹੈਂ- (ਐਮ. ਡੀ.-ਸੁਰੇਸ਼ ਫਡ਼ਕੇ) 
* *ਨਰਗਿਸ* (1946) -ਯੇ ਤੋ ਬਤਾ ਮੇਰੇ ਖੁਦਾ
* *ਕੁਲਦੀਪ* (1946) -ਏ ਚਾਂਦ ਸਿਤਾਰੋ 
* *ਸ਼ਾਰਦਾ* (1942) -ਇਤ ਜਾਏ ਉਤ ਜਾਏ ਨਜ਼ਰੀਆ ਡੋਲੇ ਰੀ
* *ਸ਼ਾਰਦਾ* (1942) -ਦੁਨੀਆ ਮੇਂ ਸਬ ਜੋੜੇ ਜੋੜੇ 
* *ਸ਼ਾਰਦਾ* (1942) -ਬਲਿਹਾਰੀ ਰੇ ਕੁਕੜਕੁ ਬੋਲ
* ਡੋਲੀ (1947) -ਖੇਲ ਨਹੀਂ ਗਿਰ ਕੇ ਸੰਭਲਣਾ- (ਗੀਤਕਾਰ-ਮਜਰੁਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ
* *ਛੋਟੀ ਸੀ ਦੁਨੀਆ* (1953) -ਇਸ ਟੂਟੇ ਹੁਏ ਦਿਲ ਕਾ
* ਛੇੜ ਛਾੜ (1943) -ਪੀ ਕਹਾਂ ਪੀ ਕਹਾਂ- (ਗੀਤਕਾਰ-ਤਨਵੀਰ ਗਾਜ਼ੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਮੁਸਤਾਕ ਹੁਸੈਨ) 
* *ਚਾੰਦ* (1944) -ਏ ਦਿਲ ਮੁਝੇ ਰੋਨੇ ਦੇ- (ਗੀਤਕਾਰ-ਕਮਰ ਜਲਾਲਾਬਾਦੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਹੁਸਨਲਾਲ ਭਗਤਰਾਮ) 
* *ਬੁਤ ਤਰਾਸ਼* (1951) -ਅਬ ਕੌਨ ਹੈ ਇਸ ਟੂਟੇ  ਹੁਏ ਦਿਲ ਕਾ
* *ਬਾਜ਼ਾਰ* (1949) -ਪੀ ਆਏ ਆਕਰ ਚਲ ਭੀ ਦੀਏ
* *ਕਾਲੇ ਬਾਦਲ* (1950) -ਕਿਸੀ ਬੇਦਰਦ ਨੇ ਐਸਾ ਜਲਾਇਆ
* *ਨਈ ਕਹਾਣੀ* (1943) -ਹਮੇ ਕਿਆ ਹਮੇ ਕਿਆ
* *ਚਾਂਦ* (1944) -ਸਮਝੇ ਦ ਜਿਸੇ  ਅਪਨਾ
* *ਰੋਮੀਓ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ* (1947) -ਤੁਮਹੇ ਸਿਤਾਰੋ ਨੇ
* *ਏਕ ਰੋਜ਼* (1947) -ਟੂਟਾ ਹੁਆ ਦਿਲ
* *ਏਕ ਰੋਜ਼* (1947) -ਏਕ ਬੇਵਫ਼ਾ ਨੇ 
* *ਦਰਸ਼ਨ* (1941) -ਪਰਦੇਸੀ ਬਾਬੂ
* *ਦਰਸ਼ਨ* (1941) -ਮੁੱਖ ਪੀ ਦਰਸ਼ਨ
* ਡੋਲਤੀ ਨਈਆ (1950) -ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭੀ
* ਜਲਤੇ ਦੀਪ (1950) -ਨਈ ਏਕ ਦੁਨੀਆ
* ਆਜ ਕੀ ਰਾਤ (1948) -ਪਿਆਰ ਕੀ ਸ਼ਮਾ
* *ਮਾਂਗ* (1950) -ਮੈਂ ਕਿਸਕੋ ਸੁਨਾਊ
* ਲੇਕੇਰਨ (1954) -ਮੇਰੇ ਮਲਿਕ ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ
* *ਪਹਿਲੇ ਆਪ* (1944) -ਦਿਲ ਕੇ ਪਟ ਖੋਲ ਕੇ
* *ਭਾਈ ਜਾਨ* (1945) -ਆ ਹੋਸ਼ ਮੇਂ ਦੀਵਾਨ
* *ਮਧੂਬਾਲਾ* (1950) -ਯੇ ਦੁਨੀਆ ਹੈ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਕੀ
* *ਮਧੂਬਾਲਾ* (1950) -ਕਿਸੀ ਕੋ ਯਾਦ ਕਰਤਾ ਹੈ
* *ਮਧੂਬਾਲਾ* (1950) -ਨਈ ਜਵਾਨੀ ਰੁਤ ਮਸਤਾਨੀ
* *ਦੁਖਿਆਰੀ* (1948) -ਅਬ ਕਿਸਕੋ ਸੁਨਾਨੇ ਚਲੀ
* *ਬਾਜ਼ੂਬੰਦ* (1954) -ਦੀਯਾ ਬੁਜਾਓ ਝੱਟਪਟ ਝੱਟਪਟ
* ਯਤੀਮ (1945) -ਮੈਂ ਉਸੇ ਕਰੂੰ ਪਿਆਰ- (ਗੀਤਕਾਰ-ਜ਼ੀਆ ਸਰਹਦੀ 
* *ਖੇਲ* (1950) -ਹਮੇਂ ਅਬ ਯੇ ਜੀਨਾ ਘਵਾਰਾ- (ਗੀਤਕਾਰ-ਬੇਹਜ਼ਾਦ ਲਖਨਵੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਸੱਜਾਦ ਹੁਸੈਨ) 
* *ਖੇਲ* (1950) -ਅਪਨੀ ਮਹਫਿਲ ਮੇਂ ਫਿਰ ਇਕ ਬਾਰ- (ਗੀਤਕਾਰ-ਜਾਨ ਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਸੱਜਾਦ ਹੁਸੈਨ) 
* ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ-ਖ਼ੈਗੀ ਥੋਕਰੇਨ ਜਵਾਨੀ 

### ਹੋਰ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਗੀਤ 
#### ਅਮੀਰਬਾਈ ਕਰਨਾਟਕੀ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* *ਆਨ ਬਾਨ* (1943) -ਬੋਲੇ ਮਨ ਕੀ ਮੈਨਾ (ਐਮ. ਡੀ.-ਗਿਆਨ ਦੱਤ) 
* *ਸਮਰਾਟ ਚੰਦਰਗੁਪਤ* (1945) -ਆ ਬਦਲਾ ਹੈ ਜਮਾਨਾ- (ਬੋਲ-ਬੁੱਧੀ ਚੰਦਰ, ਐਮ. ਡੀ.-ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ) 
* ਦੀਵਾਨੀ (1947) -ਵਫ਼ਾਏਂ ਹਮਾਰੀ ਨਾ ਤੁਮ ਆਜ਼ਮਾਨਾ- (ਐਮ. ਡੀ.-ਗਿਆਨ ਦੱਤ) 

#### ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* ਬੜੇ *ਭਈਆ।*-ਮੈਂਨੇ ਜਬ ਸੇ ਤੁਮਕੋ ਦੇਖਾ ਹੈ
* ਏਕ-ਦੋ-ਤੀਨ (1953) -ਠੁਮਕ-ਠੁਮਕੀ ਚਲੀ ਕਾਮਿਨੀ- (ਐਮ. ਡੀ.-ਵਿਨੋਦ ਈ. ਆਰ.
* ਪਿਆਰ ਕੀ ਬਾਤੇਂ (1951) -ਵੋ ਹਮਸੇ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਤੇ ਹੈਂ- (ਐੱਮ. ਡੀ.-ਖਯਾਮ) 
* *ਜੀਵਨ ਤਾਰਾ* (1951) -ਓ ਛੂਪ ਛੂਪ ਕੇ ਸਪਨੋਂ ਮੇਂ ਆਤਾ ਹੈ ਕੌਨ- (ਐੱਮ. ਡੀ.-ਵਸੰਤ ਦੇਸਾਈ, ਬੋਲ-ਪ੍ਰੇਮ ਧਵਨ) 
* ਪਿਆਰ ਕੀ ਬਾਤੇਂ (1951) -ਉਨਕੋ ਰੁਪੀਏ ਮੇ- (ਐੱਮ. ਡੀ.-ਬੁਲੋ ਸੀ. ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਖਯਾਮ) 
* *ਖੁਸ਼ਬੂ* (1954) -ਊਧਰ ਚਾਂਦ ਨਿਕਲਾ- (ਐਮ. ਡੀ.-ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ) 
* *ਸੰਦੇਸ਼* (1952) -ਨਸ ਨਸ ਮੇਂ ਮੇਰੀ

#### ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ) ਨਾਲ ਗੀਤ 
* ਅਕਲਮੰਦ (1966) -ਓ ਬੇਖ਼ਬਰ ਤੁਝੇ ਕਿਆ ਪਤਾ (ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਨਾਲ) 

#### ਫ਼ਾਇਆਜ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* *ਆਕਾਸ਼ ਪਰੀ* (1958) -ਰਮ ਪਮ ਪਮ ਪਮ

#### ਗੀਤਾ ਦੱਤ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* ਦੋ ਭਾਈ (1947) -ਆਜ ਪ੍ਰੀਤਾ ਕਾ ਨਾਟਾ ਤੂਤ ਗਯਾ (ਗੀਤਕਾਰ-ਰਾਜਾ ਮਹਿਦੀ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਐਸ. ਡੀ. ਬਰਮਨ 
* *ਗੀਤ ਗੋਵਿੰਦ* (1947) -ਚਮਕ ਦਮਕਤ ਦਾਮਿਨੀ (ਐਮ. ਡੀ.-ਗਿਆਨ ਦੱਤ-ਆਭਾ ਨਾਲ) 
* *ਗੀਤ ਗੋਵਿੰਦ* (1947) -ਵਿਯੋਗਨ ਦੀਪਸ਼ਿਖਾ ਸੀ ਜਰੇ (ਐਮ. ਡੀ.-ਗਿਆਨ ਦੱਤ) 
* *ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ* (1948) -ਕਫ਼ਸ ਕੀ ਕਾਇਦ ਮੇਂ ਹਮਕੋ (ਐਮ. ਡੀ.) -ਅਜ਼ੀਜ਼ ਖਾਨ
* *ਹਿੱਪ ਹਿੱਪ ਹੁਰਰੇ* (1948) -ਹਿੱਪ ਹਿਪ ਹੁਰਰੇ-2, ਦੂਬੇਜੀ ਕੋ ਪਕਵਾਨ ਮਿਲਾ (ਐੱਮ. ਡੀ.) -ਹਨੂੰਮਾਨ ਪ੍ਰਸਾਦ
* *ਹਿੱਪ ਹਿੱਪ ਹੁਰਰੇ* (1948) -ਜਵਾਨੀ ਹਮ ਗੁਜ਼ਾਰੇ (ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨਾਲ) 
* *ਦਿਲ ਕੀ ਬਸਤੀ* (1949) -ਯਹੀ ਹੈ ਦਿਲ ਕੀ ਬਸਤੀ-ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ
* *ਦਿਲ ਕੀ ਬਸਤੀ* (1949) -ਕਦਮ ਹੈ...ਨਜ਼ੁਕ ਦਿਲ ਹੈ ਤੋ ਨਾ ਦੇਨਾ (ਐਮ. ਡੀ.-ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ) 
* *ਨਜ਼ਰ* (1949) -ਮੇਰੇ ਮਨ ਮੇਂ ਡੋਲ (ਐਮ. ਡੀ.) -ਬੁਲੋ ਸੀ. ਰਾਣੀ
* *ਨਜ਼ਰ* (1949) -ਮਿਲਾਤੇ ਹੋ ਉਸਿਕੋ (ਐਮ. ਡੀ.-ਬੁਲੋ ਸੀ. ਰਾਣੀ) 
* *ਨਜ਼ਰ* (1949) -ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਅੰਧੇਰੀ ਰਾਤ ਮੇਂ (ਐਮ. ਡੀ.-ਬੁਲੋ ਸੀ. ਰਾਣੀ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨਾਲ
* *ਨਜ਼ਰ* (1949) -ਬਹਾਰ ਆਈ ਚਮਨ (ਐਮ. ਡੀ.-ਬੁਲੋ ਸੀ. ਰਾਣੀ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨਾਲ
* *ਦਿਲਰੂਬਾ* (1950) -ਹਮਨੇ ਖਾਈ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤ ਮੇਂ (ਐਮ. ਡੀ.-ਗਿਆਨ ਦੱਤ) 
* ਜਲਤੇ ਦੀਪ (1950) -ਨਈ ਏਕ ਦੁਨੀਆ ਬਸਾਏਂਗੇ (ਐੱਮ. ਡੀ.-ਸਰਦੂਲ ਕਵਾਤਰਾ) 
* *ਖੇਲ* (1950) -ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰੋਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਦੇਖੇ ਪੇ ਫ਼ਾਇਰ ਕਰ ਦਿਯਾ (ਗੀਤਕਾਰ-ਖਾਵਰ ਜ਼ਮਾਨ, ਐਮ. ਡੀ.-ਸੱਜਾਦ ਹੁਸੈਨ) 
* ਮਨ ਕਾ ਮੀਤ (1950) -ਮਚਲਤਾ ਹੁਆ ਯੇ ਦਿਲ (ਐਮ. ਡੀ.) -ਸਰਦੂਲ ਕਵਾਤਰਾ
* ਦੀਦਾਰ (1951) -ਨਜ਼ਰ ਫਿਰਾਓ ਨਾ ਹਮਸੇ (ਐਮ. ਡੀ.-ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੁਨੀ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨਾਲ
* *ਘਾਇਲ* (1951) -ਓ ਰਾਣੀ ਮੈਨਵਤੀ (ਐਮ. ਡੀ.-ਗਿਆਨ ਦੱਤ-ਮੀਨਾ ਕਪੂਰ ਨਾਲ
* *ਘਾਇਲ* (1951) -ਦੈਯਾ ਰੇ ਦਿਆ (ਐਮ. ਡੀ.-ਗਿਆਨ ਦੱਤ-ਮੀਨਾ ਕਪੂਰ ਨਾਲ
* *ਸੰਸਾਰ* (1951) -ਲਖਨਊ ਚਲੋ ਅਬ ਰਾਣੀ (ਐਮ. ਡੀ.-ਪਾਰਥਾਸਾਰਤੀ, ਈ. ਐਸ. ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਬੀ. ਐਸ. ਕੱਲਾ
* *ਬਗਦਾਦ* (1952) -ਦਿਲ-ਏ-ਬੇਕਰਾਰ ਕਹੇ ਬਾਰ ਬਾਰ (ਐਮ. ਡੀ.-ਬੁਲੋ ਸੀ. ਰਾਣੀ) 
* *ਬਗਦਾਦ* (1952) -ਯੇ ਪਿਆਰ ਕੀ ਬਾਤੇਂ (ਐਮ. ਡੀ.-ਬੁਲੋ ਸੀ. ਰਾਣੀ-ਤਲਤ ਨਾਲ
* *ਨੀਲਮਪਰੀ* (1952) -ਜਬ ਤਕ ਚਮਕੇ ਚਾਂਦ  (ਐਮ. ਡੀ.-ਖਵਾਜਾ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਅਨਵਰ) 
* *ਨਿਰਮਲ* (1952) -ਤੂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕੀ ਖਿਚਡ਼ੀ ਪਕਾਯੇਗਾ (ਐਮ. ਡੀ.-ਬੁਲੋ ਸੀ. ਰਾਣੀ) 
* *ਪਾਤਾਲ ਭੈਰਵੀ* (1952) -ਜਾਓਂਗੀ ਮਾਈਕੇ ਜਾਓਂਗੀ (ਐੱਮ. ਡੀ.-ਘੰਟਸਲਾ) 
* *ਊਸ਼ਾ ਕਿਰਨ* (1952) -ਜਾਗੋ ਜਾਗੋ ਭੋਰ ਸੁਹਾਨੀ (ਐਮ. ਡੀ.-ਹਨੂੰਮਾਨ ਪ੍ਰਸਾਦ-ਜ਼ੋਹਰਾ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਨਾਲ
* ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਦੀ (1953) -ਤੁਮ ਹਾਂ ਕਹ ਦੋ (ਐਮ. ਡੀ.) -ਰੌਬਿਨ ਚੈਟਰਜੀ
* *ਆਵਾਰਾ ਸ਼ਹਜ਼ਾਦੀ* (1956-ਹਮ ਤੁਮ ਸੇ ਰਾਜ਼ੀ (ਐਮ. ਡੀ.-ਜਿਮੀ) 
* ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ (1956) -ਦਿਲ ਕੇ ਦਰਵੇਜ਼ ਮੇਂ ਹੁਈ ਖ਼ਤਖ਼ਤ (ਐਮ. ਡੀ.-ਬੁਲੋ ਸੀ. ਰਾਣੀ) 
* ਸ਼ੇਖ ਚਿੱਲੀ (1956) -ਮਦਹੋਸ਼ੀ ਮੇਂ ਤਨਹਾਈ ਮੇਂ (ਐਮ. ਡੀ.-ਵਿਨੋਦ ਈ. ਆਰ.
* *ਆਕਾਸ਼ਪਰੀ* (1958) -ਹੋ ਗਏ ਬਰਬਾਦ ਹਮ ਅੱਛਾ ਹੁਆ (ਐਮ. ਡੀ.) -ਇਨਾਯਤ ਅਲੀ
* *ਆਕਾਸ਼ਪਰੀ* (1958) -ਹੋ ਖੇਲ ਨਹੀਂ ਦਿਲ ਸੇ ਵੋ ਦਿਲ ਕਾ ਲਗਾਨਾ (ਐੱਮ. ਡੀ.) -ਇਨਾਯਤ ਅਲੀ
* *ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ* (ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ-ਤੁਮ ਤਾਨਾ ਤੁਮ ਤਾਨਾ...ਬਾਲਮ ਕੋਈ ਕਰਕੇ ਬਹਾਨਾ, ਚੁਪਕੇ ਸੇ ਛੋੜ ਨਾ ਜਾਨਾ
* ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ (1950) -ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ
* ਲਕੀਰੇਂ (1954) -ਆਬਾਦ ਜਹਾਂ ਬਰਬਾਦ ਕੀਆ

#### ਜ਼ੀਨਤ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* *ਕੁੜਮਾਈ(ਪੰਜਾਬੀ)* (1941) - ਗੋਟੇ ਡਾ ਹਾਰ ਵੇ (ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੂਬੇ ਨਾਲ)

#### ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* *ਹਮਾਰੀ ਸ਼ਾਨ*-ਦਮੜੀ ਦਮੜੀ ਪੈਸਾ ਪੈਸਾ ਜੋੜ ਕਰ- (ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ ਦੇ ਨਾਲ) ਬੋਲ ਅੰਜੁਮ ਜੈਪੁਰੀ, ਸੰਗੀਤ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤਾ

#### ਖਾਨ ਮਸਤਾਨਾ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* *ਸੁਨੇਹਰੇ ਦਿਨ* (1949) -ਜੀਆ ਕਾ ਦੀਆ (ਗੀਤਾ ਦੱਤ ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨਾਲ) 
* *ਸੁਨੇਹਰੇ ਦਿਨ* (1949) -ਹਮ ਮਸਤ ਦਿਲੋ ਕੋ ਲੇਕਰ- (ਕਲਿਆਣੀ ਦਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨਾਲ) 

#### ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* *ਏਕ ਥੀ ਲੜਕੀ*-ਲਾਰਾ ਲੱਪਾ ਲਾਰਾ ਲੱਪ ਲਾਈ ਰਖਦਾ
* *ਚਾਂਦਨੀ ਰਾਤ* (1949) -ਹੇ ਛੋਰੇ ਕੀ ਜਾਤ 
* ਸ਼ਾਇਰ (1949) -ਦੋ ਬਿੱਛੜੇ ਹੁਏ ਦਿਲ
* ਆਈਏ (1949) -ਕਰ ਸਕੇਗਾ ਨਾ ਜੁਦਾ ਤੁਮਕੋ (ਐਮ. ਡੀ.-ਨੋਸ਼ਾਦ) 
* ਆਈਏ (1949) -ਦੁਨੀਆ ਬਾਦਲ ਗਾਈ ਕੀ ਮੁਕੱਦਰ ਬਿਗੜ ਗਯਾ (ਐੱਮ. ਡੀ.-ਨੌਸ਼ਾਦ) 
* *ਹਮ ਲੌਗ* (1951) -ਗਾਏ ਚਲਾ ਜਾ
* *ਆਨੰਦ ਭਵਨ* (1953) -ਹੈਲੋ, ਹੈਲੋ, ਮਿਸਟਰ ਦਿਲ, ਕਹੋ ਬੇਤਾਬ ਹੋ ਕਿਸਲੀਏ
* *ਮਾਂਗ* (1950) -ਆਓ ਬੈਠੋ ਬਾਤ ਸੁਨੋ
* *ਕਾਰਵਾਂ* (1956) -ਆਏ ਸਰਬਾਨ ਆਏ ਸਰਬਾਨ- (ਗੀਤਕਾਰ-ਤਨਵੀਰ ਨਕਵੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਐਸ. ਮਹਿੰਦਰ
* ਸ਼ਿਕਾਰ (1955) ਕਿਆ ਹਾਲ ਹੈ ਹੁਜ਼ੂਰ ਕੇ ਦਿਲ ਕਾ

#### ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* ਅਕਲਮੰਦ (1966) -ਓ ਬੇਖ਼ਬਰ ਤੁੱਝੇ ਕਿਆ ਪਤਾ- (ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ) 

#### ਮੰਜੂ ਦਾਸ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* *ਚਾਂਦ*  (1944) -ਵਤਨ ਸੇ ਚਲਾ ਹੈ 

#### ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂ (1946) -*ਆਸ਼ਿਕੋ ਕਾ ਕਾਫਿਲਾ*
* *ਏਕ ਥੀ ਲੜਕੀ* (1949) -ਲਾਰਾ ਲੱਪਾ ਲਾਰਾ ਲੱਪ ਲਾਈ ਰਖਦਾ 
* *ਬੇਕਸੂਰ* (1950) -ਖਬਰ ਕਿਸੀ ਕੋ ਨਹੀਂ (ਮੁਕੇਸ਼ ਨਾਲ) (ਐਮ. ਡੀ.-ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ) 
* ਆਨੰਦ ਭਵਨ (1953) -*ਉਸੇ ਢੂੰਢ ਹੀ ਲੇਂਗੇ*
* *ਮੁਸਾਫਿਰ ਖਾਨਾ* (1955) -ਕੁੱਛ ਆਂਖ ਮਿਲੀ (ਐੱਮ. ਡੀ.-ਓ. ਪੀ. ਨਈਅਰ) 
* *ਜ਼ਰਾ ਬੱਚੇ*-ਐ ਇਸ਼ਕ ਇਸੇ ਬਰਬਾਦ ਨਾ ਕਰ (ਐਮ. ਡੀ.-ਨੌਸ਼ਾਦ) 
* '*ਗਾਓਂ ਕੀ ਗੋਰੀ*'-'ਅਜੀ ਦਿਲ ਹੋ ਕਾਬੂ ਮੇਂ'

#### Songs with Mukesh (singer) 
* *ਬੇਕਸਸੂਰ* (1950) -ਖਬਰ ਕਿਸੀ ਕੋ ਨਹੀਂ (ਮੁਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਫੀ ਨਾਲ) (ਗੀਤਕਾਰ-ਅਹਿਸਾਨ ਰਿਜ਼ਵੀ, ਐਮ. ਡੀ.-ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ 

#### ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ (1947) -ਹਾਥ ਸੀਨੇ ਪੇ ਜੋ ਰੱਖ ਦੋ (ਗੀਤਕਾਰ-ਅਜ਼ੀਜ਼ ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਐਮ. ਡੀ.-ਪੰਡਿਤ ਅਮਰਨਾਥ ਹੁਸਨਲਾਲ ਭਗਤਰਾਮ) 
* ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ (1947) -ਤੁਮ ਆਂਖੋਂ ਸੇ ਦੂਰ ਹੋ (ਐਮ. ਡੀ.) -ਪੰਡਿਤ ਅਮਰਨਾਥ ਹੁਸਨਲਾਲ ਭਗਤਰਾਮ

#### ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* ਗੁਲ-ਏ-ਬਕਾਵਾਲੀ (1956) -ਬੜੇ ਤੁਮ ਵੀਰ ਸਹੀ ਬਾਤ ਬੜੀ ਮਤ ਕਰਨਾ (ਗੀਤਕਾਰ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ ਸੰਤੋਸ਼ੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਗਿਆਨ ਦੱਤ 

#### ਪਾਰੋਲ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* *ਨਮਸਤੇ* (1943) -ਅੰਬੂਆ ਪੇ ਪੰਛੀ ਬਾਵਰਾ (ਗੀਤਕਾਰ-ਡੀ. ਐਨ. ਮਧੋਕ, ਐਮ. ਡੀ.-ਨੌਸ਼ਾਦ

#### ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੂਬੇ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* ਕੁੜਮਾਈ (ਪੰਜਾਬੀ) (1941) - ਗੋਟੇ ਦਾ ਹਾਰ ਵੇ (ਇਕਬਾਲ ਬੇਗਮ ਨਾਲ)[1]
* ਇਸ਼ਾਰਾ (1943) - ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਬੋਲ ਮੇਰੇ ਰਾਜਾ (ਗੀਤਕਾਰ - ਡੀ. ਐਨ. ਮਧੋਕ, ਐਮ. ਡੀ. - ਖਵਾਜਾ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਅਨਵਰ)[2]
* ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਸਟਰ - ਬਰਸ ਗਈ ਰਾਮ ਬਦਰੀਆ ਕਾਰੀ (M.D - ਨੌਸ਼ਾਦ)
* ਕਵਿਤਾ (1944) - ਉੜ ਜਾਉ ਮੈਂ ਸਾਜਨ ਰੇ
* ਮੇਹਰਬਾਨੀ (1950) - ਓ ਤੁਝਕੋ ਨੈਣੋਂ
* ਨਈ ਦੁਨੀਆ (1942) - ਪ੍ਰੇਮ ਨੇ ਮਨ ਮੈਂ ਆਗ ਲਗੀ
* ਨਈ ਦੁਨੀਆ (1942) - ਦਿਲ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਜੀ
* ਨਈ ਦੁਨੀਆ (1942) - ਬਰਸਾਨ ਲਾਗੀ ਬਦਰੀਆ
* ਯਤੀਮ (1945) - ਝੂਮ ਰਹੀ ਬਾਗੋਂ ਮੇਂ ਭੀਗੀ[1]

#### ਸੰਧਿਆ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* *ਇਜ਼ਤ* (1952) -ਇਸ਼ਕ ਮੇ ਹੋ ਜਾਓ ਬਰਬਾਦ
* ਇੱਜ਼ਤ (1952) -ਤੇਰਾ ਝੂਮਤਾ ਸ਼ਬਾਬ ਜੈਸੀ

#### ਇਕਬਾਲ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* *ਸੁਹਾਗ ਸਿੰਦੂਰ* (1953) -ਹੋ ਜੈਸੇ ਸਾਵਨ ਮੇਂ ਬਾਦਲ- (ਗੀਤਕਾਰ-ਭਰਤ ਵਿਆਸ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਸੁਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ 
* *ਸ਼ਮਾ* (1946) -ਏਕ ਯਾਦ ਕਿਸੀ ਕੀ ਯਾਦ ਰਹੀ (ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ) 
* *ਲਾਜ* (1946) -ਅਬ ਹਮ ਸੇ ਜੁਦਾ ਮਤ ਹੋਨਾ
* *ਘਰ ਕੀ ਇੱਜ਼ਤ* (1948) -ਤਾਰੋਂ ਕੀ ਟੋਲਿਯੋਂ ਯੇ ਕੈਸਾ ਹੈ
* *ਘਰ ਕੀ ਇੱਜ਼ਤ* (1948) -ਬਹੂਤ ਬੇਤਕਲੁਫ ਹੁਈ
* *ਕਨੀਜ਼* (1949) -ਤੁਮ ਕਿਆ ਜਾਨੋ ਮੇਰੀ  ਮਾਥੇ ਕੀ ਬਿੰਦੀਆ ਕਾ ਮੋਲ 
* ਦੀਦਾਰ (1951) -ਨਜ਼ਰ ਫੇਰੋ ਨਾ ਹਮਸੇ (ਐਮ. ਡੀ.-ਨੌਸ਼ਾਦ) 
* *ਹਮ ਲੌਗ* (1951) -ਬੋਗੀ ਬੋਗੀ ਬਾਗੀ
* *ਹਮ ਲੌਗ* (1951) -ਗਾਏ ਚਲਾ ਜਾ
* ਧੂਪ ਛਾਂਊਂ (1954) -ਅਜੀਬ ਰੰਗ ਹੈ
* *ਨਕਾਬ ਪੋਸ* (1956-ਏ ਮੇਰੇ ਮਜਨੂੰ ਮੇਰੀ (ਐਮ. ਡੀ.-ਧੂਮੀ ਖਾਨ) 
* ਗੁਮਸ਼ਤਾ-ਤੇਰਾ ਗੋਰਾ ਗੋਰਾ ਗਾਲ
* *ਲਾਰਾ ਲੱਪਾ* (ਪੰਜਾਬੀ-ਮੇਲਾ ਦੋ ਦਿਨ ਦਾ
* *ਲਾਰਾ ਲੱਪਾ* (ਪੰਜਾਬੀ-ਅਖਿਆਨ ਵਿਚ ਅਖਿਆਨ ਰੇਹਾਨ ਦੇ) 
* *ਹਿੱਪ ਹਿੱਪ ਹੁਰਰੇ* (1948) -ਜਵਾਨੀ ਹਮ ਗੁਜ਼ਾਰੇ (ਗੀਤਾ ਦੱਤ ਨਾਲ) 
* ਬਡ਼ੇ*ਬਡ਼ੇ ਭਈਆ।* (1951) -ਹੈਲੋ ਸਾਈ ਹੈਲੋ
* ਦਾਦਾ (1949) -ਢਲ ਦੀ ਜਾ
* ਨਜ਼ਾਰੇ (1949) -ਪੁਰਾਣੇ ਚਾਹਨੇ ਵਾਲੋਂ ਸੇ
* *ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂ* (1946) -ਦੇਖੋ ਜੀ ਕਿਆ ਸਮਾ
* ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ (1947) -ਆਜ ਮੀਆ ਜੀ ਕੋ 
* *ਏਕ ਥਾ ਲੱਡਾ* (1951) -ਏਕ ਦਿਨ ਤੁਮਨੇ
* *ਏਕ ਥਾ ਲੱਡਾ* (1951) -ਹੋਰ ਬਲਮਾ
* ਦਾਦਾ (1949) -ਚਲ ਚਲ ਚਮੇਲੀ

#### ਸੁਰਈਆ ਨਾਲ ਗੀਤਸੁਰੀਆ 
* ਆਬਰੂ (1968) -ਪੀਆ ਮਿਲਨ ਕੀ ਰੁਤ ਆਈ ਹੈ
* ਆਬਰੂ (1968) -ਗੋਰੀ ਬਾਂਕੇ ਨੈਨੋ ਸੇ ਚਲੇ ਜਾਓਆ

#### ਸੁਧਾ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* *ਆਦਮੀ* (1958) -ਨਈ ਨਈ ਯੇ ਪ੍ਰੀਤ

#### ਸੁਲੋਚਨਾ ਕਦਮ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* *ਅਦਾਕਾਰ* (1951) -ਤੇਰੀ ਗਲੀਆਂ ਮੈਂ ਆਈ

#### ਸਿਤਾਰਾ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* ਆਜ ਕੀ ਰਾਤ (1948) -ਹਾ ਕਿਊਂ ਦਿਲ ਮੇਂ ਮੇਰੇ
* ਆਜ ਕੀ ਰਾਤ (1948) -ਮੇਰੇ ਆਂਸੁਓਂ ਮੇਰੀ ਹਸਰਾਤੋਂ
* ਨੀਲੀ (1950) -ਤੇਰੀ ਜ਼ਾਲਿਮ ਨਿਗਾਹੇਂ ਨੇ

#### ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* ਬਗਦਾਦ (1952) - ਯੇ ਪਿਆਰ ਕੀ ਬਾਤੇਂ [ਐਮ.ਡੀ. - ਬੁਲੋ ਸੀ. ਰਾਣੀ] - ਗੀਤਾ ਦੱਤ ਨਾਲ
* ਹਮਾਰੀ ਸ਼ਾਨ - ਦਮਦੀ ਦਮਦੀ ਪੈਸਾ ਪੈਸਾ ਜੋੜ ਜੋੜ ਕਰ ​​(ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਬੋਲ - ਅੰਜੁਮ ਜੈਪੁਰੀ, ਐਮ.ਡੀ. - ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ)

#### ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* *ਲਾਡਲਾ* (1954) -ਜਲ ਤੂ ਜਲਾਲ ਤੂ

#### ਉਮਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* *ਰਸ਼ੀਦਾ ਦੁਲਹਨ*-ਮੋਹਬ੍ਬਤ ਨੇ ਛੇੜਾ ਯੇ ਕੈਸਾ ਤਰਾਨਾ (ਐਮ. ਡੀ.-ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ) 

#### ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* *ਚਾਂਦ* (1944) -ਏ ਚੰਦ ਬਤਾ ਮੁਝਕੋ

#### ਜ਼ੋਹਰਾਬਾਈ ਅੰਬਲੇਵਾਲੀ ਨਾਲ ਗੀਤ 
* *ਸੋਹਨੀ ਮਹਿਵਾਲ* (1946) -ਚਲੀ ਪ੍ਯਾਰੀ ਸਖੀ ਸਸੁਰਾਲ ਦਿਲ ਕਿਉਂ ਡੋਲੇ ਨਾ
* *ਸੋਹਨੀ ਮਹਿਵਾਲ* (1946) -ਚੇਨਾਬ ਕੇ ਬੇਹਤੇ ਹੁਏ ਪਾਣੀ
* *ਸੋਹਨੀ ਮਹਿਵਾਲ* (1946) -ਓਹ ਤੁਝ ਪੇ ਸਲਾਮ ਏ ਮੇਰੇ ਨਕਾਮ-ਏ-ਮੁਹੱਬਤ
* *ਲਾਲਕਾਰ* (1944) -ਭੰਵਰੋਂ ਨਾ ਤਬ ਤਕ
* ਡੋਲੀ (1947) -ਦਿੱਲੀ ਕੀ ਗਲੀਆਂ ਮੇਂ (ਗੀਤਕਾਰ-ਨਾਜ਼ੀਮ ਪਾਣੀਪਤੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ) 

#### ਹੋਰ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀ 
* ਹਮੀਦਾ ਬਾਨੋ
* ਪੁਸ਼ਪਾ ਹੰਸ ਆਦਿ।

### ਕਿਸਮਾਂ 
#### ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ 
* *ਕੋਸ਼ਿਸ਼*-ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਾਲੋਂ ਗੀਤਾ ਕੇ ਬਰਕ ਉੱਠਾਵ (ਐੱਮ. ਡੀ.-ਬਸ਼ੀਰ ਦੇਹਲਵੀ) 
* *ਕੋਸ਼ਿਸ਼*-ਐ ਹਿੰਦ ਕੇ ਸਪੁਤੋਂ ਜਾਗੋ ਹੁਆ ਸਵੇਰ (ਐਮ. ਡੀ.-ਬਸ਼ੀਰ ਦੇਹਲਵੀ 
* *ਗੋਕੁਲ* (1946) -ਹਮ ਤੋੜੇਂਗੇ (ਗੀਤਕਾਰਃ ਕਮਰ ਜਲਾਲਾਬਾਦ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਃ ਸੁਧੀਰ ਫਡ਼ਕੇ 
* *ਚਾਂਦ* (1944) -ਵਤਨ ਸੇ ਚਲਾ ਹੈ
* ਪਿੰਡ ਦੀ ਗੋਰੀ (1945) -ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਖਤਿਰ
* ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ (1950) -ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ (ਗੀਤਾ ਦੱਤ ਨਾਲ) 

#### ਹਿੰਦੂ ਭਗਤੀ ਗੀਤ 
ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਪਹਿਲੇ ਮੁਸਲਿਮ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਭਗਤੀ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।[1]

* *ਭਰਤ ਮਿਲਾਪ* (1942) -ਰਘੁਕੁਲ ਰੀਤ ਸਦਾ ਚਲੀ ਆਈ (ਗੀਤਕਾਰ-ਗੋਸਵਾਮੀ ਤੁਲਸੀਦਾਸ, ਐਮ. ਡੀ.-ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਓ ਵਿਆਸ 
* *ਭਰਤ ਮਿਲਾਪ* (1942) -ਝਨਨਾਨਨ ਝਨਾਨਨ ਬਾਜ ਰਹੀ ਹੈ (ਅਮੀਰਬਾਈ ਕਰਨਾਟਕੀ ਨਾਲ) (ਗੀਤਕਾਰ-ਗੋਸਵਾਮੀ ਤੁਲਸੀਦਾਸ, ਐਮ. ਡੀ.-ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਓ ਵਿਆਸ 
* *ਭਰਤ ਮਿਲਾਪ* (1942) -ਉਠੋ ਉਠੋ ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਕੀ ਜੈ (ਗੀਤਕਾਰ-ਗੋਸਵਾਮੀ ਤੁਲਸੀਦਾਸ, ਐਮ. ਡੀ.-ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਓ ਵਿਆਸ 
* *ਨਮਸਤੇ।* (1943) -ਆਨ ਮਿਲੋ ਮੋਰੇ ਸ਼ਯਾਮ
* *ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤਿਆ* (1945) -ਸ਼ੰਭੋ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ (ਗੀਤਕਾਰ-ਰਮੇਸ਼ ਗੁਪਤਾ, ਐਮ. ਡੀ.-ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਓ ਵਿਆਸ 
* *ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤਿਆ* (1945) -ਓਮ ਜੈ ਜੈ ਸ਼ੰਕਰ (ਅਮੀਰਬਾਈ ਕਰਨਾਟਕੀ ਅਤੇ ਮੰਨਾ ਡੇਅ ਨਾਲ) (ਗੀਤਕਾਰ-ਰਮੇਸ਼ ਗੁਪਤਾ, ਐਮ. ਡੀ.-ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਓ ਵਿਆਸ 
* *ਰਾਮਾਇਣ* (1954) -ਰਾਮ ਚਲੇ ਰਾਮ ਚਲੇ ਬਨ ਚਲੇ ਰਾਮ ਰਘੂਵੀਰ
* *ਵੀਰ ਅਰਜੁਨ* (1952) -ਵਾਸੂਦੇਵ ਸੁਤਮ ਦੇਵਮ (ਯਦੁਨਾਥ ਦਵਾਰਕਨਾਥ ਸ਼ਿਆਮ ਰੇ ਨਟਵਰ ਕੁੰਜ ਵਿਹਾਰੀ) 
* *ਗੋਕੁਲ* (1946) -ਕਾਹਨ ਹਮਾਰੇ ਸ਼ਿਆਮ ਚਲੇ (ਗੀਤਕਾਰ-ਕਮਰ ਜਲਾਲਾਬਾਦ, ਐਮ. ਡੀ.-ਸੁਧੀਰ ਫਡ਼ਕੇ 

#### ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਗਤੀ ਗੀਤ 
* *ਆਵਾਰਾ ਸ਼ਹਜ਼ਾਦੀ* (1956) -ਨਬੀ ਨੇ ਚਾਹੇ ਵਾਲੇ ਨਿਰਾਲੀ ਸ਼ਾਨ (ਐਮ. ਡੀ.-ਜਿਮੀ, ਗੀਤਕਾਰ-ਖਾਵਰ ਜ਼ਮਾਨ 

#### ਫ਼ਿਲਮ ਕਵਾਲੀ 
* *ਬੇਕਸੁਰ*-ਖਬਰ ਕੈਸੀ ਕੋ ਨਹੀਂ (ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨਾਲ) 
* ਹੰਸਤੇ ਆਂਸੂ (1950) -ਐਸੇ ਮੇਂ ਕੋਈ ਛੱਮ ਸੇ

#### ਫ਼ਿਲਮ-ਗ਼ਜ਼ਲ 
* ਘਾਇਲ (1951) -ਹਜ਼ਾਰੋਂ ਖਵਾਹਿਸ਼ੇ ਐਸੀ ਕੀ ਹਰ ਖਵਾਹਿਸ਼ ਪੇ ਦਮ ਨਿਕਲੇ (ਗੀਤ-ਗਾਲਿਬ, ਐਮ. ਡੀ.-ਗਿਆਨ ਦੱਤ) 

## ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ 
40 ਅਤੇ 50 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ-ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ। ਕੇ. ਐਲ. ਸਹਿਗਲ ਦੀ ਮੌਤ 18 ਜਨਵਰੀ 1947 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਉਦੋਂ ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ-ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ। ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਐੱਲ. ਸਹਿਗਲ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ,ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ, ਮੰਨਾ ਡੇ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਗਾਇਕਦੁਰਾਨੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। ਉਹ ਦੁਰਾਨੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਚੋਟੀ ਦੇ ਗਾਇਕ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਜੀ. ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਗੀਤ ਇੱਥੇ ਹਨਃ

* *ਲਾਰਾ ਲੱਪਾ*-ਮੇਲਾ ਦੋ ਦਿਨ ਦਾ (ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨਾਲ) 
* *ਲਾਰਾ ਲੱਪਾ*-ਅਖਿਆਨ ਵਿਚ ਅਖਿਆਨ ਰੇਹਾਨ ਡੇ (ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਆਦਿ ਨਾਲ) 

## ਪਸ਼ਤੋ ਗੀਤ 
* ਮਈਨ ਪਾ ਤਾ ਯਾਮ- (1940) 

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਮੰਨਾ ਡ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਮੈਮੋਰੀਜ਼ ਕਮ ਅਲਾਇਵ ਵਿੱਚ ਪੰਨਾ 190-191 'ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:

"ਦੁਰਾਨੀ ਜੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਿੱਠੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਿਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ, ਵਿਹਾਰਕ ਹੋਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦੁਰਾਨੀ ਜੀ ਦਾ ਪਤਨ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਅਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪੈਸਾ ਖਰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਰਥ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਉਜਾੜ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਠੀਕ ਹੈ, ਦੁਰਾਨੀ ਜੀ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਲਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦਾ।"
* *ਨਮਸਤੇ।* (1943) -ਦਿਲ ਕੇ ਪਟ ਖੋਲੇ ਕੇ ਦੇਖੇ
* *ਚਾਂਦ* (1944) -ਏ ਦਿਲ ਮੁਝੇ ਰੋਨੇ ਦੇ
* *ਨਰਗਿਸ* (1946) -ਯੇ ਤੋ ਬਤਾ ਮੇਰੇ ਖੁਦਾ, ਲੁਟ ਗਯਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਕਿਊ
* *ਸ਼ਮਾ* (1946) -ਏਕ ਯਾਦ ਕਿਸੀ ਕੀ ਯਾਦ ਰਾਹੀ (ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨਾਲ) (ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ) 
* ਮਗਰੂਰ (1950) -ਹਮ ਤੋ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਕੇ ਬੰਗਲੇ ਮੇਂ ਆਨਾ ਮਾਂਗਤਾ (ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨਾਲ) 
* ਸ਼ੇਰ-ਦੋ ਬਿੱਛੜੇ ਹੁਏ ਦਿਲ (ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨਾਲ) 
* *ਹਮ ਲੌਗ* (1951) -ਗਾਏ ਚਲਾ ਜਾ (ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨਾਲ) 
* *ਕੁੜਮਾਈ* (ਪੰਜਾਬੀ) (1941-ਦਿਲ ਅੰਜ ਅੰਜ ਕਰਦਾ (ਗੀਤਕਾਰ-ਡੀ. ਐਨ. ਮਧੋਕ 
* *ਬਗਦਾਦ* (1952) -ਦਿਲ-ਏ ਬੇਕਰਾਰ ਕਹੇ ਬਾਰ ਬਾਰ  (ਗੀਤਾ ਦੱਤ ਨਾਲ) 
* ਇੱਜ਼ਤ (1952) -ਢੂੰਢਤਾ ਹੂੰ ਹਰ ਜਗਾ ਕਹੀ ਨਹੀਂ ਤੇਰਾ ਪਤਾ
* *ਹਮ ਸਬ ਚੋਰ ਹੈਂ* (1956) -ਹਮ ਕੋ ਹੰਸਤਾ ਦੇਖ ਜਮਾਨਾ ਜਲਤਾ ਹੈ (ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨਾਲ) 
* *ਸੁਨੇਹਰੇ ਕਦਮ* (1966) -ਯੇ ਘਰ ਆਪ ਕਾ ਹੈ (ਸੁਧਾ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨਾਲ) 

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਬੁਲੋ ਸੀ. ਰਾਣੀ
* ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਪਸ਼ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਫਿਲਮ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1988
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ