ਵਿਸ਼ਮਦੇਵ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ

ਵਿਸ਼ਮਦੇਵ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ (ਜਨਮ 8 ਨਵੰਬਰ 1909-ਮੌਤ 8 ਅਗਸਤ 1977) ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਵੋਕਲ ਕਲਾਕਾਰ, ਵੋਕਲ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸਤਿਕਾਰਤ ਗੁਰੂ (ਜਾਂ ਉਸਤਾਦ) ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਵਿਸ਼ਮਦੇਵ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਨਵੰਬਰ 1909 ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਹੁਗਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਾਂਡੁਆ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ ਸਰਾਏ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਭਾਟੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਝੁਕਾਅ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਧਕ ਗੰਗਾਨੰਦ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਜੰਮੇ ਗਦਾਧਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ) ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ।

## ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ 

ਤਸਵੀਰ:Vishmadev_Chattopadhyay_01.jpg|ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਮਦੇਵ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ
ਤਸਵੀਰ:Vishmadev_Chattopadhyay_with_Raichand_Baral.jpg|ਵਿਸ਼ਮਦੇਵ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਇ ਚੰਦ ਬੋਰਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ 
ਵਿਸ਼ਮਦੇਵ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ  ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਲਜੀਏਟ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਲਕੱਤਾ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋ ਗਏ ਜਿੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ ।

; ਪਹਿਲਾ ਸਬਕ

ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਾਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਗੇਂਦਰਨਾਥ ਦੱਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਖਲੀਫਾ ਬਾਦਲ ਖਾਨ ਤੋਂ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਰਗਾ ਘਰਾਣੇ ਤੋਂ ਉਸਤਾਦ ਫੈਯਾਜ਼ ਖਾਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਵੀ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਐਚ. ਐਮ. ਵੀ. ਤੋਂ ਦੋ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਈ 1926 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਟੋਪਾ ਆਫ਼ ਨਿਧੁਬਾਬੂ (ਨਿਧੁਬਾਬੂਰ ਤਪਪਾ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

; ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਰੁਝੇਵੇਂ

ਸੰਨ 1933 ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਮਦੇਵ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ  ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਵਜੋਂ ਮੈਗਾਫੋਨ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ *ਖਿਆਲ* ਉੱਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1936 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੈਗਾਫੋਨ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ੍ਰੀ ਜੇ. ਐਨ. ਘੋਸ਼ ਨੇ ਕਵੀ ਅਜੈ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਮਦੇਵ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਅਜੈ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਗੀਤ ਸਨਃ 'ਫੁੱਲਰ ਦਿਨ ਹੇ ਅਬਸਾਨ' ਅਤੇ 'ਸ਼ਸ਼ੇਰ ਗੰਤੀ ਚਿਲ ਤੁਮਾਰ ਲਾਗੀ'। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ, "ਰਿਕਤਾ" (1939) ਸੁਸ਼ੀਲ ਮਜੂਮਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤਫਿਲਮ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਾਬਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੀ ਧੁਨ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਲਚਲ ਮਚਾਈ।

ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਚਿਨਮੋਏ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ 
; ਇੱਕ ਵੋਕਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਯੋਗਦਾਨ

; ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਯੋਗਦਾਨ

## ਯਾਦਾਂ 
ਵਿਸ਼ਮਦੇਵ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੂੰ ਖਿਆਲ ਅਤੇ ਠੁਮਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਉੱਘੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨਃ 
* ਉਹ ਇਕਲੌਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਅਵਿਭਾਜਿਤ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਲੰਡਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
* ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਦੋ ਰਿਕਾਰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ।
* ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਨਿਊ ਅਲੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਲੀ ਦਾ ਨਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ-ਪੀ. ਡੀ. ਵਿਸ਼ਮਦੇਵ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਸਰਨੀ।
* "ਵਿਸ਼ਮਾਦੇਵ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਟਰੱਸਟ" ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਐਨਜੀਓ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 12661/09,30, ਸਰਕਾਰ ਲੇਨ, ਕੋਲਕਾਤਾ 700007 ਵਿੱਚ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਜਯੰਤ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ, ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
* ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਟਰੱਸਟ ਨੇ ਉਹਨਾਂ  ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦੋ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ੍ਰੀ ਜਯੰਤ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਕੀਤਾ-ਸੰਗੀਤ ਰਤਨਾਕਰ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ 2008 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ-ਏਕ ਕਿੰਬਦੰਤੀ 2009 ਵਿੱਚ।ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਾਜ਼ੀ ਨਜਰੂਲ ਇਸਲਾਮ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਉਹ 1933 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਨਰ ਵਜੋਂ ਮੈਗਾਫੋਨ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
* 1972: ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ D.Lit
* 1975: ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਸ਼ਮਦੇਵ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ।
* 1976: ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਇਕ ਪੁਰਸਕਾਰ।
* 1979: ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਸ਼ਮਦੇਵ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ।
* 1991: ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਸ਼ਮਦੇਵ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ।
* 2006: ਸਵਾਮੀ ਸੰਤਦਾਸ ਸਮਾਰਕ ਸਨਮਾਨ ਸਵਾਮੀ ਸੱਤਦਾਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕਲਚਰ ਦੁਆਰਾ।
* 2006: ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਸ਼ਮਦੇਵ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ