ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਦੇਹਰਾਦੂਨ**, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਜਿਲੇ ਵਿੱਚ 6 ਤਹਿਸੀਲਾਂ, 6 ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਲਾਕ, 17 ਸ਼ਹਿਰ,764 ਆਬਾਦ ਪਿੰਡ ਤੇ 18 ਇੱਦਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੋਂ 230 ਕਿ.ਲੋ. ਦੂਰ ਸਥਿੱਤ ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿਧ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਭੂਰ ਇਹ ਨਗਰ ਅਨੇਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਂਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੇਲ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਆਯੋਗ, ਸਰਵੇ ਆਫ਼ ਇੰਡਿਆ, ਭਾਰਤੀ ਪੇਟ੍ਰੋਲੀਅਮ ਸੰਸਥਾਨ ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਖਾਂ ਸੰਸਥਾਨ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਸਥਲ ਹੈ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਵਣ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਸੰਸਥਾਨ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਲਿਟਰੀ ਕਾਲਜ, ਇੰਡਿਅਨ ਮਿਲਿਟਰੀ ਅਕੇਡਿਮੀ ਵਰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਂਵਾਂ ਹਨ। ਉਰੇ ਬਾਸਮਤੀ ਚੌਲ, ਚਾਹ ਤੇ ਲੀਚੀ ਦੇ ਬਾਗ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਹੋਰ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੰਨ।

## ਜਨ-ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਭਾਰਤ ਦੇ 2011 ਦੇ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਆਰਜ਼ੀ ਅੰਕੜੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਜਿੱਲੇ ਦੀ ਅਬਾਧੀ 16,98,560 ਦੇ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਹਰਿਦ੍ਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚੋ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।ਜਿੱਲੇ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 963 ਦੀ ਔਸੱਤ ਵਿਚੋਂ 902 ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਘਣਤਾ 550 ਹੈ ਤੇ ਰਾਜ ਔਸੱਤ 189 ਹੈ। ਸਾਖਰਤਾ ਦੀ ਦਰ 85.24% ਹੈ।

## ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ
ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਣ ਉਰੇ ਦੀ ਸਥਾਨੀ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦਾ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਉਰੇ ਬੋਲਣ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਚੋਣ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉਰੇ ਮਿਲ ਜੁਲਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹੰਨ। ਉਰੇ ਸਿਖਿਆ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਤੇ ਸਹੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਸੰਚਾਰ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਕਾਰਣ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਬਲੂ ਬਸਾਂ ਉਰੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਆਵਾਜਾਈ ਹਨ।

## ਆਰਥਿਕ ਦਸ਼ਾ
ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਨਗਰ ਦਾ ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਥੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਮਦਨ $1800 ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ $800 ਦੀ ਔਸੱਤ ਆਮਦਨ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਜਿਆਦਾ ਹੈ।

## ਆਵਾਜਾਈ
### ਪੰਜ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 
* ਰਾਏਵਾਲਾ (ਪਹਿਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ)
* ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਗੜ੍ਹਵਾਲਾਂ ਦਾ ਗੇਟਵੇ)
* ਡੋਈਵਾਲਾ (ਗੋਰਖਾ ਲੜਾਕੂ ਸ਼ਹੀਦ ਦੁਰਗਾ ਮੱਲਾ ਦੀ ਮਾਤ ਭੂਮੀ)
* ਹਰਾਵਾਲਾ (ਕੋਨਾ ਜੰਗਲ)
* ਦੇਹਰਾਦੂਨ (ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ)

### ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ 
* ਜੌਲੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ (ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਹਰਿਦੁਆਰ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ)

### ਰਾਹ ਸੰਚਾਰ 
ਉਤਰਾਖੰਡ ਪਰਿਵਾਹਨ (ਸਰਕਾਰੀ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ)

ਕਾਰ ਨਿੱਜੀ ਦੂਰ ਆਵਾਜਾਈ

ਟੈਂਪੋ/ਆਟੋਰਿਕਸ਼ਾ ਸਥਾਨਕ ਆਵਾਜਾਈ

### ਸੈਲਾਨੀ ਸਥਾਨ 
* ਹਰਿਦੁਆਰ
* ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼
* ਦੇਹਰਾਦੂਨ

### ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 
* ਹਿੰਦੀ
* ਉਰਦੂ
* ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ
* ਕੁਮਾਉਨੀ
* ਪੰਜਾਬੀ
* ਗੋਰਖਾਲੀ
* ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ

## ਸਿੱਖਿਆ
**ਵਿਸ਼ਵਵਿਧਾਲੇ**

* ਉਤਰਾਖੰਡ ਟੈਕਨੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ (ਸਰਕਾਰੀ)
* ਐਚ.ਐਨ.ਬੀ. ਗੜਵਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, (ਸਰਕਾਰੀ)
* ਦੂਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਸਰਕਾਰੀ)
* ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਯੁੱਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਨਿੱਜੀ)
* ਇਕਫਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਨਿੱਜੀ)
* ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਅਧਿਐਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਨਿੱਜੀ)
* ਉੱਤਰਾਂਚਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਯੂਆਈਟੀ, ਯੂਆਈਐਮ, ਐਲਸੀਡੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ) (ਨਿੱਜੀ)
* ਆਈਐਮਐਸ ਯੂਨੀਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਨਿੱਜੀ)

**ਕਾਲਜ**

* ਸਾਈ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਪੈਰਾ ਮੈਡੀਕਲ ਐਂਡ ਅਲਾਈਡ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਦੇਹਰਾਦੂਨ
* ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ
* ਬੀਐਫਆਈਟੀ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ
* ਉੱਤਰਾਂਚਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ
* ਡੌਲਫਿਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਬਾਇਓ-ਮੈਡੀਕਲ ਐਂਡ ਨੈਚੁਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼
* ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਦੇਹਰਾਦੂਨ
* ਡੀ.ਏ.ਵੀ.(ਪੀ.ਜੀ.) ਕਾਲਜ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ
* ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਦੇਹਰਾਦੂਨ
* ਡੀਬੀਆਈਟੀ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ
* ਦੂਨ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ
* ਉੱਤਰਾਂਚਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ
* ਡੀਬੀਐਸ ਕਾਲਜ
* ਐਮਕੇਪੀ ਕਾਲਜ
* ਆਈਟੀਐਮ ਕਾਲਜ
* ਤੁਲਾਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ

**ਸਕੂਲ**

* ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਕੈਂਬਰਿਜ ਸਕੂਲ
* ਕੈਂਬਰੀਅਨ ਹਾਲ
* ਗਾਂਧੀ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਕਾਲਜ
* ਦੂਨ ਸਕੂਲ
* ਵੈਲਹੈਮਜ਼ ਬੁਆਏਜ਼ ਸਕੂਲ
* ਵੈਲਹੈਮਜ਼ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ
* ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ ਅਕੈਡਮੀ
* ਸੇਂਟ ਮੈਰੀਜ਼ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ
* ਸਮਰ ਵੈਲੀ ਸਕੂਲ
* ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਕਾਲਜ
* ਆਰੀਅਨ ਸਕੂਲ
* ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ(ਆਂ)
* ਕਾਸੀਗਾ ਸਕੂਲ
* ਸਕਾਲਰਜ਼ ਹੋਮ
* ਬ੍ਰਾਈਟਲੈਂਡਜ਼ ਸਕੂਲ
* ਕਾਨਵੈਂਟ ਆਫ਼ ਜੀਸਸ ਐਂਡ ਮੈਰੀ
* ਸੇਲਾਕੁਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ
* ਕਾਰਮਨ ਸਕੂਲ
* ਦੂਨ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਸਕੂਲ
* ਦੂਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ
* ਯੂਨੀਸਨ ਵਰਲਡ ਸਕੂਲ
* ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਕੂਲ
* ਈਕੋਲ ਗਲੋਬਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ
* ਜਸਵੰਤ ਮਾਡਰਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ
* ਕਾਰਮਨ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਡੇ ਸਕੂਲ

## ਗੇਲੇਰੀ

Image:Great stupa in Mindroling.jpg|ਮਾਈਂਡਰੋਲਿੰਗ ਸਟੂਪਾ
Image:Tara statue Great Stupa Dehra Dun.jpg|ਤਾਰਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਸਤੂਪ
Image:Forest Research Institute, Dehradun.jpg|ਜੰਗਲਾਤ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ
Image:Fri.jpg|ਜੰਗਲਾਤ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ
Image:Osho Institute, Dehradun.jpg|ਓਸ਼ੋ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ
Image:Dehradun India 2006-2.JPG|ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਭੀੜ-ਭੜੱਕਾ
Image:BuddhaStatueDehradun.jpg|ਬੁੱਧ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ
Image:Dehradun_Night_View.jpg|ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਤੋਂ ਮਸੂਰੀ 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Dehradun District Map 
*Mussoorie Tourism -: The Queen Of Hill Stations - Detailed Information 
* 
* Dehra Dun District, Imperial Gazetteer of India, v. 11, p. 210., 1909 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Districts of Uttarakhand

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Districts in India
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਜਿਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਿੱਲੇ