open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਰੈਨੋ

**ਰੈਨੋ** (ਫਰਾਂਸੀਸੀ: Renault) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਬਹੁਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਵਾਹਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1899 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੰਪਨੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਵੈਨਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਟਰੱਕ, ਟਰੈਕਟਰ, ਬੱਸਾਂ, ਟੈਂਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਹਨ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਫ਼ੋਕਸਵੈਗਨ ਅਤੇ ਪੇਸਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਾਹਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ 9ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਾਹਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ
### ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਮੁਢਲੇ ਸਾਲ
ਰੈਨੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1899 ਵਿੱਚ ਲੂਈ ਰੈਨੋ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਮਾਰਸਲ ਤੇ ਫ਼ੈਰਨੌਂ ਦੁਆਰਾ *ਸੋਸੀਏਤੇ ਰੈਨੋ ਫਰੈਰ* (ਰੈਨੋ ਭਾਈਆਂ ਦੀ ਸੋਸਾਇਟੀ) ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਲੂਈ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਲੂਈ ਦੇ ਭਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਫੈਕਟਰੀ ਸੰਭਾਲਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਰਲ ਕੇ ਰੈਨੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਲੂਈ ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਦਕਿ ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ ਲਏ।

ਰੈਨੋ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਰ, ਰੈਨੋ ਵੋਏਟੂਰੈਟੇ, ਲੂਈ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ 24 ਦਸੰਬਰ 1898 ਨੂੰ ਚਲਾ ਕੇ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੇਚੀ ਗਈ। 

1903 ਤੋਂ ਰੈਨੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਜਣ ਬਣਾ ਕੇ ਵਰਤਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਦਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਡੀ ਡੀਓਨ-ਬੋਊਟੌਨ ਦੇ ਬਣਾਏ ਇੰਜਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।

## ਬਣਾਏ ਵਾਹਨ
### ਹਾਲੀਆ ਮਾਡਲ
*ਕੈਪਚਰ (2013–ਹੁਣ ਤੱਕ)
*ਕਲੀਓ 4 (2012–ਹੁਣ ਤੱਕ; ਹੈਚਬੈਕ 5-ਦਰਵਾਜ਼ੀ)
*ਇਸਪੇਸ 5 (2015–ਹੁਣ ਤੱਕ)
*ਫਲੂਐਂਸ (2010/2012–ਹੁਣ ਤੱਕ)
*ਕੈਜਰ (2015–ਹੁਣ ਤੱਕ)
*ਕੈਂਗੋ 2 (2009/2013–ਹੁਣ ਤੱਕ)
*ਕਵਿੱਡ (2015–ਹੁਣ ਤੱਕ)
*ਲਗੂਨਾ 3 (2007/2010–ਹੁਣ ਤੱਕ; ਹੈਚਬੈਕ)
*ਮੇਗਾਨੇ 3 (2009/2013–ਹੁਣ ਤੱਕ; ਹੈਚਬੈਕ)
*ਪੱਲਸ (2012–ਹੁਣ ਤੱਕ; ਕੇਵਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕਰਣ)
*ਸਫ਼ਰਾਨੇ 2 (2008)
*ਸਕੈਲਾ (2012; ਕੇਵਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕਰਣ)
*ਸਕੇਨਿਕ 3 (2009/2013-ਹੁਣ ਤੱਕ; ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਕੇਨਿਕ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ)
*ਸਿੰਬਲ (2008; 4-ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸੇਡਾਨ ਜੋ ਕਿ ਕਲੀਓ 2 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਕਈ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 'ਥੇਲੀਆ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)
*ਟਵਿੰਗੋ 3 (2014–ਹੁਣ ਤੱਕ; ਹੈਚਬੈਕ)

ਡੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਈ ਵਾਹਨ ਕੁਝ ਬਜ਼ਾਰਾਂ 'ਚ ਰੈਨੋ ਦੇ ਮਾਰਕੇ ਹੇਠ ਵਿਕਦੇ ਹਨ।

*ਡਸਟਰ (2009–ਹੁਣ ਤੱਕ; ਐਸ.ਯੂ.ਵੀ)
*ਲੋਗਨ (2004–ਹੁਣ ਤੱਕ)
*ਸੈਂਡੀਰੋ (2008–ਹੁਣ ਤੱਕ)
*ਲੌਜੀ (2012–ਹੁਣ ਤੱਕ)

ਰੈਨੋ ਸੈਮਸੰਗ ਦੇ ਕਈ ਵਾਹਨ ਕੁਝ ਬਜ਼ਾਰਾਂ 'ਚ ਰੈਨੋ ਦੇ ਮਾਰਕੇ ਹੇਠ ਵਿਕਦੇ ਹਨ।
*ਲੈਟੀਚੂਡ (2011–ਹੁਣ ਤੱਕ; ਰੈਨੋ ਸੈਮਸੰਗ ਐਸ.ਐਮ.5)
*ਸਕੈਲਾ (2011–ਹੁਣ ਤੱਕ; ਰੈਨੋ ਸੈਮਸੰਗ ਐਸ.ਐਮ.3 ਸੀ.ਈ
*ਟਲਿਸਮੈਨ (2012–ਹੁਣ ਤੱਕ)

ਰੈਨੋ ਦੇ ਛੋਟੇ ਵਪਾਰਕ ਵਾਹਨ:

*ਕੈਂਗੋ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ 
*ਮਾਸਟਰ
*ਟ੍ਰੈਫਿਕ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਕੰਪਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਹਨ ਕੰਪਨੀ
ਦਿਨਸ਼ਾ ਵਾਚਾ

**ਸਰ ਦਿਨਸ਼ਾ ਏਡੁਲਜੀ ਵਾਚਾ** (Dinshaw Edulji Wacha; 1844 - 1936) ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬੰਬਈ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਪਾਰਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਦੋਨੋਂ ਸਾਥੀ ਪਾਰਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ, ਸਰ ਫੀਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਭਾਈ ਨਾਰੋਜੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸਰ ਦਿਨਸ਼ਾ ਵਾਚਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਜਨਤਾ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਸੂਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੈਸੇ ਦੀ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਖ਼ਰਚੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕਮਤ ਜਗਾਣ ਲਈ ਅਣਥਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸਰ ਦਿਨਸ਼ਾ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਬੜੀ ਡੂੰਘੀ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਰਥਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਅਤਿਅੰਤ ਤਿਖੇ ਆਲੋਚਕ ਸਨ। ਉਹ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਉੱਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਕੇ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਉਜਰਾ ਬਟ

**ਉਜਰਾ ਬਟ** (22 ਮਈ 1917 – 31 ਮਈ 2010) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ। ਉਹ 1964 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥਿਏਟਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਭਾਰਤੀ ਐਕਟਰੈਸ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ ਜੋਹਰਾ ਸਹਿਗਲ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਵਾਂਗ ਹੀ 1937 ਵਿੱਚ ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਬੈਲੇ ਮੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ, ਮਿਸਰ, ਅਮਰੀਕਾ ਆਦਿ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। 
ਜਦੋਂ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਸ ਥਿਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਇਪਟਾ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ ਥਿਏਟਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ ਅਤੇ 1940ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1950ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਰਹੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਲਹੂ ਦਾ ਦਬਾਅ

**ਲਹੂ ਦਾ ਦਬਾਅ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Blood pressure**; **BP**) ਦਿਲ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਲਹੂ ਚੱਕਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹੈ। ਧਮਨੀਆਂ, ਸ਼ਿਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਲਹੂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਮਨੀਆਂ ਸੁੱਧ ਲਹੂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲਚਕਦਾਰ ਅਤੇ ਮੋਟੀ ਕੰਧ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਿਰਾਵਾਂ ਲਹੂ ਨੂੰ ਫੇਫੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਦਿਲ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁੱਧ ਲਹੂ ਕਣ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰੇ ਵਿੱਚ ਲਹੂ ਨਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਬਾਅ ਵਧਦਾ, ਘੱਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਹੂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਲਹੂ ਦੇ ਇਸ ਵਧਣ ਅਤੇ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਲਹੂ ਦਾ ਦਬਾਅ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤੰਦਰੂਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਉੱਪਰਾ ਦਬਾਅ 120 ਮਿਲੀਮੀਟਰ (ਪਾਰਾ) ਅਤੇ ਹੇਠਲਾ ਦਬਾਅ 80 ਮਿਲੀਮੀਟਰ (ਪਾਰਾ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ
ਮੁਨੱਕਾ

[thumb|ਮੁਨੱਕਾ ਦੀ ਵਿਕਰੀ  [ਖਾਰੀ ਬਾਉਲੀ ਮਾਰਿਿਕਟ ਦਿੱਲੀ।]]

**ਮੁਨੱਕਾ** ਇੱਕ ਸੁਕਾ ਮੇਵਾ ਹੈ ਜਿਹ ਰੰਗ, ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਦੋਵਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਮੁਨੱਕਾ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ, ਪੰਜਾਬ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵੇਲ ਕਿਸੇ ਲੱਕੜੀ ਜਾਂ ਤਾਰ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਫਲ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਲੱਗ ਕੇ ਖ਼ਰਾਬ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ। ਤਾਜ਼ੇ ਫਲ ਤਾਂ ਉਂਝ ਹੀ ਖਾਧੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਬਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੁਨੱਕੇ ਵਿੱਚ ਗੁਲੂਕੋਜ਼, ਟਾਈਟਿਨ ਏਸਿਡ, ਸਿਟਰਿਕ ਏਸਿਡ, ਸੋਡੀਅਮ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਸਲੋਰਾਈਡ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਸਲਫੇਟ, ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ, ਲੋਹਾ ਆਦਿ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਮੁਨੱਕਾ ਮਿੱਠਾ, ਚਿੱਕਣਾ ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਕਰ ਕੇ ਮੁਨੱਕਾ ਵਾਈ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਕੇ ਮੇਵੇ
ਨਸੀਮ ਹਜਾਜ਼ੀ

**﻿ਨਸੀਮ ਹਜ਼ਾਜ਼ੀ** ਉਰਦੂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਨ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲਕਾਰੀ ਦੀ ਸਫ਼ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਮੁਕਾਮ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ **ਸ਼ਰੀਫ਼ ਹੁਸੈਨ** ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ "ਨਸੀਮ ਹਜਾਜ਼ੀ" ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ |ਪੰਜਾਬ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਰਦਾਸਪੁਰ ਚ 1914 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਵਕਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਹਿਜਰਤ ਕਰ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚ ਗੁਜ਼ਾਰੀ। ਉਹ ਮਾਰਚ 1996 ਚ ਇਸ ਜਹਾਨ ਫ਼ਾਨੀ ਤੋਂ ਕੂਚ ਕਰ ਗਏ।

## ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ
*ਖ਼ਾਕ ਔਰ ਖ਼ੂਨ
*ਯੂਸੁਫ਼ ਬਿਨ ਤਾਸ਼ਫ਼ੀਨ
*ਮਾਜ਼ਮ ਅਲੀ
*ਔਰ ਤਲਵਾਰ ਟੂਟ ਗਈ
*ਅੰਧੇਰੀ ਰਾਤ ਕੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰ
*ਕਲੀਸਾ ਔਰ ਆਗ
*ਆਖ਼ਰੀ ਚਟਾਨ
*ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ
*ਆਖ਼ਰੀ ਮਾਰਕਾ
*ਦਾਸਤਾਨ ਮੁਜਾਹਿਦ
*ਗੁਮਸ਼ੁਦਾ ਕਾਫ਼ਲੇ
*ਇਨਸਾਨ ਔਰ ਦੇਵਤਾ
*ਕਲੀਸਾ ਔਰ ਆਗ
*ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੇ ਦਿਆਰ ਹਰਮ ਤੱਕ
*ਪਰਦੇਸੀ ਦਰਖ਼ਤ
*ਪੋਰਸ ਕੇ ਹਾਥੀ 
*ਕਾਫ਼ਲਾ ਹਜਾਜ਼
*ਕੇਸਰੋ ਕਸਰੀ
*ਸਕਾਫ਼ਤ ਕੀ ਤਲਾਸ਼
*ਸ਼ਾਹੀਨ
*ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਦ 
*ਸਫ਼ੈਦ ਜ਼ਜ਼ੀਰਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਏਗਥਾ ਕਰਿਸਟੀ

**ਡੇਮ ਏਗਥਾ ਮੇਰੀ ਕਲਾਰਿਸਾ ਕਰਿਸਟੀ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Dame Agatha Mary Clarissa Christie; 15 ਸਤੰਬਰ 1890– 12 ਜਨਵਰੀ 1976) ਵਿਸ਼ਵਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਸੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਿੱਕੀ-ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਛੇ ਰੋਮਾਂਸ ਨਾਵਲ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ 66 ਜਾਸੂਸੀ ਨਾਵਲਾਂ, 14 ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਿਹਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਟਕ, *ਦ ਮਾਊਸਟ੍ਰੈਪ* ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਲਿਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵਿਕੀਆਂ ਹਨ। 2006 ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਅਰਬ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ 100 ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

ਕ੍ਰਿਸਟੀ ਦਾ ਜਨਮ ਡੇਵੋਨ ਦੇ ਟੌਰਕੇ, ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਉੱਚ-ਮੱਧ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਫਲ ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਲਗਾਤਾਰ ਰੱਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਰ ਇਹ 1920 ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਦੋਂ ਜਾਦੂਗਰ ਹਰਕੂਲ ਪਾਇਰੋਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀ ‘ਦ ਰਹੱਸਮਈ ਅਫੇਅਰ ਐਟ ਸਟਾਈਲਜ਼‘ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਤੀ ਆਰਚੀਬਾਲਡ ਕ੍ਰਿਸਟੀ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 1914 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1928 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀਆਂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਨਾਵਲਾਂ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਛਪੇ ਹਨ। 1930 ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੈਕਸ ਮੱਲੋਵੈਨ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਸਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈਆਂ ਤੇ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹੱਥ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ.
ਇੰਡੈਕਸ ਟ੍ਰਾਂਸਲੇਸ਼ਨਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਲੇਖਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ. ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਲਗਭਗ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ. ਕ੍ਰਿਸਟੀ ਦਾ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕ ਦਿ ਮਾouseਸਟਰੈਪ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌੜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ 25 ਨਵੰਬਰ 1952 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਵੈਸਟ ਐਂਡ ਵਿਚਲੇ ਅੰਬੈਸਡਰਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2018 ਤਕ ਇੱਥੇ 27,500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ ਸਨ. ਨਾਟਕ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ.
1955 ਵਿਚ, ਕ੍ਰਿਸਟੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਮਾਸਟਰ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਰਹੱਸ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ. ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰੌਸੀਕਿutionਸ਼ਨ ਲਈ ਗਵਾਹ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਖੇਡਣ ਲਈ ਐਡਗਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ. 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ 600 ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਰਬੋਤਮ ਅਪਰਾਧ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਦਿ ਮਾਰਡਰ ofਫ ਰੋਜਰ ਏਕਰੋਇਡ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਪਰਾਧ ਨਾਵਲ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 2015 ਵਿਚ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਥੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਲੇਖਕ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਕ ਵੋਟ ਵਿਚ "ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਕ੍ਰਿਸਟੀ" ਨਹੀਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਕ੍ਰਿਸਟੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਰੇਡੀਓ, ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਨਾਵਲਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ. ਤੀਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ.

## ਹਵਾਲੇ
ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ

**ਛੇਹਰਟਾ** ਜਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਸਬਾ ਹੈ । ਜੋ ਕੀ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ।

## ਨਾਂ 
ਜਦੋਂ 1594 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿੱਤ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਪੱਕਾ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੋਕਾ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕਾ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੁੱਖ ਕੇ ਕੁਝ ਖੂਹ ਲਵਾਏ
ਇਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਛੇ-ਹਰਟਾ ਖੂਹ ਲਵਾਇਆ ਜਿਥੋ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਛੇਹਰਟਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਇੱਕ ਇਤਹਾਸਿਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਬਿਤ ਹੈ।  

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ

**ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ** ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਕੀ ਹੈ?, ਕਾਨੂੰਨੀ ਵੈਧਤਾ ਲਈ ਮਾਪਦੰਡ ਕੀ ਹਨ? ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ ਕੀ ਹੈ? ਆਦਿ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੈਤਿਕਤਾ
ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਾਹਨੀ

**ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਾਹਨੀ** (ਜਨਮ 7 ਦਸੰਬਰ 1940) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਸਿਨਮੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, *ਮਾਇਆ ਦਰਪਨ* (1972), *ਖ਼ਿਆਲ ਗਾਥਾ* (1989) ਅਤੇ *ਕਸਬਾ* (1990) ਖਾਸ ਕਰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਰੂਪਵਾਦ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਸਮਰਪਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ,* ਮਾਇਆ ਦਰਪਨ* ਨੂੰ, ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੂਪਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੰਨੀ ਜਾਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਵੱਕਾਰ ਸਦਕਾ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਕਸਰ ਉਸਨੂੰ ਪੇਅਰ ਪਾਲੂ ਪਸੋਲੀਨੀ, ਐਂਦਰੀ ਤਾਰਕੋਵਸਕੀ, ਅਤੇ ਜੈਕਸ ਰਿਵੇਤ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਿਊਟੇਸ਼ਨ

**ਮਿਊਟੇਸ਼ਨ** (mutation) ਜੈਨੇਟਿਕ ਮਾਦੇ (ਡੀਐਨਏ ਜਾਂ ਆਰਐਨਏ) ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਿਊਕਲੀਟਾਈਡਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਜਾਂ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪੈਦਾਇਸ਼ੀ ਜਾਂ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਤਰਮੀਮ ਜਾਂ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਜੀਨ ਦੇ ਡੀਐਨਏ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਥਾਈ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮਿਊਟੇਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਪਰਾਬੈਂਗਨੀ ਵਿਕਿਰਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਰਾਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਜਾਂ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਨੂੰਨ

**ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਨੂੰਨ** ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਜੀਵਨ, ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਭਲਾਈ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਵਲ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ ਨਾਲੋਂ ਝਗੜੇ ਦੇ ਹੱਲ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਤੇ ਵੱਧ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੁਰਮ
ਅਬੂ ਬਕਰ ਅਲ ਬਗਦਾਦੀ

**ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਵਾਦ ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਬਦਰੀ ਅਲ-ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਅਲ-ਸਮਾਰਾਏ** (), ਪਹਿਲਾਂ **ਡਾ. ਇਬਰਾਹਿਮ** ਅਤੇ **ਅਬੂ ਦੁਆ** (), ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਸਮ **ਅਬੂ ਬੱਕਰ ਅਲ ਬਗਦਾਦੀ** (), ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਣ ਦੀ ਦਾਹਵੇਦਾਰੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਨਵਾਂ ਨਾਮ **ਅਬੂ ਬੱਕਰ ਅਲ ਬਗਦਾਦੀ ਅਲ ਹੁਸੈਨੀ ** () ਤੇ ਹੁਣ '''ਅਮੀਰ ਅਲ-ਮੁ'ਮੁਨੀਨ ਖਲੀਫਾ ਇਬਰਾਹਿਮ'*,() ਪਛਮੀ ਇਰਾਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨੀ ਗਈ ਇਸਲਾਮੀ ਸਟੇਟ ਇਨ ਇਰਾਕ ਐਂਡ ਅਲ ਸ਼ਾਮ () ਦਾ ਖਲੀਫਾ ਸੀ।ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਗਦਾਦੀ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤਕ ਖ਼ਾਸ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਦਸ ਮਿਲਿਅਨ ਡਾਲਰ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਨਾਮ ਇੱਕ ਅਲਕਾਇਦਾ ਦੇ ਸਰਬਰਾਹ ਏਮਨ ਅਲਜ਼ਾਵਹਰੀ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਜੋ 26 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਬੂ ਬਕਰ ਅ ਲਬਗ਼ਦਾਦੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਿੰਦਗੀ
ਅਬੂ ਬਕਰ ਅਲ ਬਗ਼ਦਾਦੀ 1971 ਨੂੰ ਸਾਮਰਾ, ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਅੱਜ਼ਿਜ਼ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੀਸਰੇ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਬਗਦਾਦ ਵਿੱਚ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਮਰਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਕਿ ਅਲ-ਬਗਦਾਦੀ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲ 600 ਅੰਕਾਂ ਵਿਚੋਂ 481 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਨਸਬ ਸਇਯਦਨਾ ਇਮਾਮ ਅਲੀ ਰਜ਼ਾ ਅਲੈਹਿਸ-ਸਲਾਮ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਪ ਦਾ ਨਾਮ ਅਵਾਦ ਬਿਨ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਿਨ ਅਲੀ ਅਲਬਦਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ ਬਗਦਾਦ ਤੋਂ ਇਸਲਾਮੀਅਤ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਬਗ਼ਦਾਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਬਦਨਾਮ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਲ-ਬਗਦਾਦੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਖੀ ਅਬੂ ਉਮਰ ਅਲ-ਬਗਦਾਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 16 ਮਈ, 2010 ਨੂੰ ਆਈਐਸਆਈ ਦਾ ਨੇਤਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

### ਚਰਿਤਰ 
* ਡੇਲੀ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ '' ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਅਲ-ਬਗਦਾਦੀ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਉਸਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਾਕਲ, ਰੁੱਖੇ ਪੜਾਕੂ ਸੁਭਾ ਦਾ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਅਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ, 2004 ਤੱਕ, ਉਹ ਟੋਬਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਮਸਜਿਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਟੋਬਚੀ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਬਸਤੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਅਲਕਾਇਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ
2003 ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਅਲਕਾਇਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵੱਡੇ ਪਧਰ ਤੇ ਮੁਜ਼ਾਹਮਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲ ਕਾਇਦਾ ਆਗੂ
ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2006

**ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2006** ਜੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦਾ 18ਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਕੁਭ ਮਿਤੀ 9 ਜੂਨ ਤੋਂ 9 ਜੁਲਾਈ 2006 ਤੱਕ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੀਆਂ ਇਕੱਤੀ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਨੂੰ ਇਟਲੀ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਨੂੰ ਪਨੈਲਟੀ ਸੂਟ ਆਉਟ 5–3 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਚੋਥਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਪੁਰਤਗਾਲ ਨੂੰ 3–1 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕਿ ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਨੂੰ ਟੀਵੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ 26.29 ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੰਗੋਲਾ, ਆਈਵਰੀ ਕੋਸਟ, ਘਾਨਾ, ਸਰਬੀਆ ਅਤੇ ਮੋਂਟੇਨਏਗਰੋ, ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਤੋਬਾਗੋ ਅਤੇ ਟੋਗੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭਾਗ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁਟਬਾਲ
ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ

**ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ** ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਕੋਈ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 95 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਵਾਲਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਸੱਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੜਕਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।

1.ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ -40 ਕਿ.ਮੀ.
2.ਨੰਗਲ-30 ਕਿ.ਮੀ.
3.ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ-44 ਕਿ.ਮੀ.
4.ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ- 95 ਕਿ.ਮੀ.
5.ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ-10 ਕਿ.ਮੀ.
6.ਬੰਗਾ-16 ਕਿ.ਮੀ.
7.ਆਦਮਪੁਰ -ਤਕਰੀਬਨ 64 ਕਿ.ਮੀ.

## ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ
ਮਹੇਸ਼ਆਣਾ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਭਾਈ ਤਿਲਕੂ ਜੀ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਹੋਰ ਕਈ ਜਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗੁਰਦਵਾਰੇ, ਮੰਦਰ- ਰਾਧਾ ਮੰਦਰ,ਸ਼ਨੀ ਮੰਦਰ, ਮਾਂ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ, ਰਾਮਾ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਚਿੰਤਪੁਰਨੀ ਮੰਦਿਰ, ਗਓ ਸ਼ਾਲਾ !

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸਧਾਰਨ ਕਾਨੂੰਨ

**ਸਧਾਰਨ ਕਾਨੂੰਨ** ਉਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਵਿਧਾਨਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਬਲਕਿ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੱਜਾ ਦੁਆਰਾ ਫੈਸਲੇ ਸੁਣਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਨਵੇਂ ਫੈਸਲੇ ਸੁਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* *The Common Law* by Oliver Wendell Holmes, Jr.
* 
* The History of the Common Law of England by Matthew Hale
* The Australian Institute of Comparative Legal Systems 
* The International Institute for Law and Strategic Studies (IILSS) 
* *New South Wales Legislation*
* Historical Laws of Hong Kong Online  – University of Hong Kong Libraries, Digital Initiatives
* Maxims of Common Law from Bouvier's 1856 Law Dictionary

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਸਰਵਰ ਸਾਹਿਬ

**ਸਰਵਰ ਸਾਹਿਬ** (1916) ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ **ਸਈਅਦ ਮੁਹੰਮਦ** ਸੀ ਅਤੇ ਤਖਲਸ ਸਰਵਰ।

ਸਰਵਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 1942 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਦੀਬ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗ ਗਏ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਖ਼ੁਮਾਰ ਬਾਰਾਬੰਕਵੀ

]]
, ਬਾਰਾਬੰਕੀ]]

**ਖ਼ੁਮਾਰ ਬਾਰਾਬੰਕਵੀ** (15 ਸਤੰਬਰ 1919 - 19 ਫਰਵਰੀ 1999) ਬਾਰਾਬੰਕੀ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਧਰ ਤੇ ਪਹਿਚਾਣ ਦਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਜੀਮ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ।
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਮੋਹੰਮਦ ਹੈਦਰ ਖਾਨ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਨਾਮ ਤੋਂ ਵਾਕਿਫ ਹੋਵੇ। ਖੁਮਾਰ ਬਾਰਾਬੰਕਵੀ ਜਾਂ ਖੁਮਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ।

## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਖ਼ੁਮਾਰ ਬਾਰਾਬੰਕਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1919 ਨੂੰ ਬਾਰਾਬੰਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸਥਾਨਕ ਸਿਟੀ ਇੰਟਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅਠਵੀਂ ਤੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਜਕੀ ਇੰਟਰ ਕਾਲਜ ਬਾਰਾਬੰਕੀ ਤੋਂ 10ਵੀਂ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੇ ਬਾਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਖਨਊ ਦੇ ਜੁਬਲੀ ਇੰਟਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲਿਆ ਲੇਕਿਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ।

ਸਾਲ 1938 ਤੋਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਸ਼ਾਇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਖੁਮਾਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ ਬਰੇਲੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੇਅਰ 'ਵਾਕਿਫ ਨਹੀਂ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿਗਾਹਾਂ ਕੇ ਅਸਰ ਸੇ, ਇਸ ਰਾਜ ਕੋ ਪੂਛੋ ਕਿਸੀ ਬਰਬਾਦ ਨਜ਼ਰ ਸੇ' ਸੀ। ਢਾਈ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਪੂਰੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਤੇਲ-ਸੋਧਕ ਕਾਰਖ਼ਾਨਾ

thumbnail|ਤੇਲ ਸ਼ੋਧਣ ਵਿਧੀ (ਅਰਕ ਕੱਢਣ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ
ਤੇਲ ਸੋਧਣਾ ਇੱਕ ਵਿਧੀ ਹੈ ਜੋ ਕੱਚਾ ਖਣਿਜ ਤੇਲ ਸੋਧਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਖਣਿਜ ਤੇਲ ਨੂੰ ਸ਼ੋਧ ਕੇ ਪੈਟਰੋਲ ਤੇ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਉਤਪਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਅਰਕ ਕੱਢਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਚਿਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਤੇ ਪੈਟਰੋਲ ਉਤਪਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਣ ਲਈ ਤੇਲ ਸ਼ੋਧਣ ਵਿਧੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲ-ਸੋਧਕ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ
ਬਸੀ ਪਠਾਣਾਂ

**ਬਸੀ ਪਠਾਣਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਇਬੋਲਾ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਰੋਗ

**ਇਬੋਲਾ ਵਾਇਰਸ/ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਰੋਗ** (**ਈ.ਵੀ.ਡੀ.**) ਜਾਂ **ਇਬੋਲਾ ਲਹੂ-ਵਹਾਅ ਬੁਖ਼ਾਰ** (**ਈ.ਐੱਚ.ਐੱਫ਼.**) ਇਬੋਲਾ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖੀ ਰੋਗ ਹੈ। ਲੱਛਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਖਾਰ, ਗਲਾ ਸੁੱਜਣਾ, ਪੱਠਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਅਤੇ ਸਿਰਦਰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਚਿਆਣ, ਉਲਟੀ, ਅਤੇ ਦਸਤ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿਗਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਸੀਲਤਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੂਨ ਵੱਗਣ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਕਿਸੇ ਲਾਗ ਗ੍ਰਸਤ ਜਾਨਵਰ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਂਦਰ ਜਾਂ ਫਰੂਟ ਚਮਗਾਦੜ ਦੇ ਖੂਨ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਤਰਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ;ਤੇ ਫੈਲਸ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਰੂਟ ਚਮਗਾਦੜ ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਇਸ ਵਾਇਸਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਲਿਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫੈਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗ ਫੈਲਣ ਉੱਤੇ, ਇਹ ਰੋਗ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਸ਼ ਇਸ ਰੋਗ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਫੈਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਿਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਦੂਜੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਰੋਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਲੇਰੀਆ, ਕੋਲਰਾ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਣੂਆਂ ਕਾਰਨ ਖੂਨ ਵੱਗਣ ਵਾਲਾ ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਖੂਨ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਵਾਇਰਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼, ਵਾਇਰਲl RNA, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਲਈ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਬੋਲਾ ਵਾਇਰ ਦੀ ਰੋਗ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਡਾਨ ਅਤੇ ਕਾਂਗੋ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਰੋਗ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਪ-ਸਹਾਰਾ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ 2014 ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਬੋਲਾ ਦਾ ਹਮਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਨੀ, ਸਿਏਰਾ ਲਿਓਨ, ਲਾਈਬੇਰੀਆ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਗਸਤ 2014 ਤਕ 1600 ਮਾਮਲੇ ਪਛਾਣ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਵੈਕਸੀਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਜਾਰੀ ਹਨ; ਪਰ ਅਜੇ ਕੋਈ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
; ਪੁਸਤਕ ਮਾਲਾ

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ViralZone: Ebola-like viruses – Virological repository from the Swiss Institute of Bioinformatics
* CDC: Ebola hemorrhagic fever – Centers for Disease Control and Prevention, Special Pathogens Branch
* WHO: Ebola haemorrhagic fever – World Health Organization, Global Alert and Response
* Virus Pathogen Database and Analysis Resource (ViPR): Filoviridae
* 3D macromolecular structures of the Ebola virus archived in the EM Data Bank(EMDB) 
* Google Map of Ebola Outbreaks 
* WHO recommended infection control measures
ਕਾਲਜਾ

**ਕਾਲਜਾ** ਜਾਂ **ਜਿਗਰ** ਜਾਂ **ਕਲੇਜੀ** ਪਾਚਣ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਹੈ ਜੋ ਕੰਗਰੋੜਧਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਕਈ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ਹਿਰ-ਨਿਕਾਲ਼ਾ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪਾਚਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜੀਵ-ਰਸਾਇਣਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣਾ। ਇਹ ਹੋਂਦ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਸਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਜੇ ਤੱਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜਿਗਰ ਦਾ ਘਾਟਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਾਸਤੇ ਕਾਲਜਾ ਨਿਤਾਰਨ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
## ਬਣਤਰ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਗ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ
ਕਚਿਆਣ

**ਕਚਿਆਣ** ਜਾਂ **ਮਤਲੀ** ਮਿਹਦੇ ਦੇ ਉਤਲੇ ਪਾਸੇ ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਝਰਨਾਹਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੀਹਦੇ ਕਰ ਕੇ ਨਾ ਚਾਹਿਆਂ ਵੀ ਕੈ ਕਰਨ ਦਾ ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕੈ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਉਲਟੀ ਕੀਤਿਆਂ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕਚਿਆਣ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
ਕੈ

**ਕੈ** (ਹੋਰ ਨਾਂ **ਉਲਟੀ**, **ਉਗਲੱਛ** ਜਾਂ **ਉੱਪਰਛੱਲ** ਹਨ) ਮਿਹਦੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਮੂੰਹ (ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਨੱਕ) ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਰੇ ਇੱਕ ਮਜਬੂਰਨ ਅਤੇ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਨਿਕਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਕੈ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਕੁਝ ਰੋਗ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਠਰ ਸੋਜ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਨਿਗਲਣ ਮਗਰੋਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਫੋੜੇ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ-ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆਉਣ ਮਗਰੋਂ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਿ ਕੈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਨੂੰ ਕਚਿਆਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਚਿਆਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਆਵੇਗੀ।

## ਸਫ਼ਰ ਸਮੇਂ ਉਲਟੀ
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 80 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਫ਼ਰ ਸਮੇਂ ਉਲਟੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਤੋਂ 12 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਫ਼ਰ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਲਟੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਫ਼ਰ ਸਮੇਂ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਗੜਬੜੀ ਨੂੰ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਗਤੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦਿਲ ਕੱਚਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਲਟੀਆਂ ਆਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਾਰ ਜਾਂ ਬੱਸ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕੰਨ ਜਿਹੜੇ ਸੰਤੁਲਨ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰੀਰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੱਖਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਰੀਰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਦੋਵੇਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਿਮਾਗ਼ ਸਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਤੁਲਨ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਾਚਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਮਿਹਦਾ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਸਾਉ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਲਟੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਗ
ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ

**ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ** (1 ਜਨਵਰੀ 1920 - 20 ਜੁਲਾਈ 2003) ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਆਲੋਚਕ, ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ।
## ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1920 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨੂਰਪੁਰ ਸ਼ਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਮੁਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਉਸ ਨੇ ਗਾਰਡਨ ਕਾਲਜ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 1942 ਈ. ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ। 1944 ਵਿੱਚ ਫਰੈਂਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਫਰੈਂਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਦ ਪਹਿਲਾਂ ਪਟਿਆਲੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ 1948 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਕੁਝ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। 1951 ਈ. ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1952 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲਗਾ। 1958 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ। 1959 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਰੀਡਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੰ 1961 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ 31 ਦਸੰਬਰ 1979 ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। 
## ਲਿਖਤਾਂ
*ਗੁਰੂਦੇਵ (ਮਹਾਕਾਵਿ, 1944)
*ਪਾਰੋਂ ਆਏ ਚਾਰ ਜਣੇ (ਨਾਵਲ,1952)
* ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
* ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਸਤੂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ 
* ਪ੍ਰੋ.ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ 
* ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨੀ ਤੇ ਰਚਨਾ 
*Dictionary of Sri Guru Granth Sahib (1996)
*Dictionary of Mythological References in Guru Granth Sahib
*The Sikh Philosophy (1992)
*Outlines of Sikh thought (1966)
*Life and Ideals of Guru Gobind Singh (1986)
* Philosophy of Guru Nanak (1969)
* Travels of Guru Nanak (1969)
* Sikhism and Guru Granth Sahib (1990)
* A conceptual Encyclopaedia of Guru Granth Sahib (1992)
*The Sikh and Sikhism
*Ritualism and its Rejection in Sikhism
*Sikh Predictions
* ‘ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ’ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ (ਤਿੰਨ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ, 2003)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਨ

**ਡਾ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ** (15 ਸਤੰਬਰ 1923 - 9 ਜੂਨ 2011) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ।

ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਧਮਿਆਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਐੱਮ.ਏ. (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ 1947 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਐੱਮ.ਏ. (ਪੰਜਾਬੀ) ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 1953 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੰਨ 1964 ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

## ਸਨਮਾਨ
*ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸਨਮਾਨ (1968)
*ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ 400 ਸਾਲਾ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ’ਤੇ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ (ਓਰਿਜਨ ਐਂਡ ਸਿਗਨੀਫੀਕੈਂਸ ਆਫ ਹਿਮ-ਸਿੰਗਿੰਗ ਇਨ ਸਿਖਿਜ਼ਮ) ਲਈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸਿਰੋਪਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ (1977)
*ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ‘ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਸ਼ਾਹਕਾਰ: ਜਪੁਜੀ’ ਉੱਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ (1978)
*ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਉੱਤੇ ਸਨਮਾਨ (1980)
* ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਕੌਂਸਲ ਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਹਿਸਟਰੀ ਬੋਰਡ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ (1984)
* ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ‘ਕਰਤਾਰ ਸਿੱਘ ਧਾਲੀਵਾਲ’ ਐਵਾਰਡ (1995)
*ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ’ (1977)।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
* ਰੋਟੀ ਬੇਟੀ ਦੀ ਸਾਂਝ(1959);
* ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਖ ਪੜਚੋਲ - ਜਨਮ ਤੇ ਵਿਕਾਸ (1960);
* ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਪਿਆਰ (1968);
* ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਣ (1972);
* ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ (1973);
* ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਜਪਜੀ (1975).

* The Sayings of Guru Nanak (1969);
* Guru Nanak in His Own Words (1970);
* Guru Nanak’s Moral Code (1970);
* God as Known to Guru Nanak (1971);
* Guru Nanak: The Man and His Mission (1974);
* So Said Guru Amar Das (1985);
* Select Sayings of Guru Gobind Singh (2008)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਚਮਕ

ਕਾਮਰੇਡ **ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਚਮਕ** ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਤੇ ਉੱਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਲੋਹਟਬੱਦੀ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਰਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਅਹਿਮਦਗੜ ਡਕੈਤੀ ਕੇਸ, 1929 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਆਗੂ ਬਣੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪੰਡਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਰੋਤਮ

**ਪੰਡਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਰੋਤਮ** (1822–1891) ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲੇ ਸਾਧੂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਹੇਮਕੁੰਟ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।
## ਜੀਵਨੀ
ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਰੋਤਮ ਦਾ ਜਨਮ 1822 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਲਵਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪੰਡਿਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ। ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਕਾਹਲਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਦੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਕੁਰਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸੰਤ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਿਰਮਲਾ ਡੇਰੇ ਪਹੁੰਚੇ। 

ਉਹ ਹੁਣ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (1824-1862) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾ ਆਏ ਅਤੇ ਧਰਮ ਧੂਜਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਨਿਰਮਲਾ ਡੇਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਡਿਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ (1822-1921) ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਰਾਲੇਵਾਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਮੋਖ ਪੰਥ ਦਾ ਟੀਕਾ* (1865)
**ਗੁਰਮਤਿ ਨਿਰਣਯ ਸਾਗਰ* (1877)
**ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ* (1878)
**ਟੀਕਾ ਸਿਰੀ-ਰਾਗ* (1885)
**ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਸਟੀਕ* (1882)
**ਟੀਕਾ ਗੁਰਭਾਵ ਦੀਪਕਾ* (1880, ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਪੁਜੀ, ਰਹਿਰਾਸ, ਸੋਹਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਹਜ਼ਾਰੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ)
**ਗੁਰ ਗਿਰਾਰਥ ਕੋਸ਼* (1889)
**ਸੁਰਤਰੁ ਕੋਸ਼* (1866)
**ਗੁਰ ਤੀਰਥ ਸੰਗ੍ਰਹਿ* (1883, ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੇਮਕੁੰਟ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ)
**ਗੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਤਰੁ ਦਰਪਣ* (1878)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਪਾਏਦਾਰੀ

ਇਕਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ **ਪਾਏਦਾਰੀ** ਤੋਂ ਭਾਵ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਤੰਤਰ ਕਿਵੇਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਿਵਿਧਤਾ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ ਤੋਂ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਦੁਰੁਸਤ ਜਲ-ਤ੍ਰਿਪਤ ਭੂਮੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ। ਆਮ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏਦਾਰੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀਮਿਤ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿਖ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਮਾਪ‍ਤ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ। ਪਾਏਦਾਰੀ ਲਈ ਆਯੋਜਨ ਸਿਧਾਂਤ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਡੋਮੇਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ: ਵਾਤਾਵਰਣ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ।ਪਾਏਦਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਵਿੰਬਲਡਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ

**ਵਿੰਬਲਡਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ** ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਟੈਨਿਸ ਦਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੈ। ਇਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ 1877 ਤੋਂ ਖੇਡਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਨਮਾਨ ਵਾਲਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਘਾਹ ਤੇ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਜੂਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਿ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਮਰਦ, ਇਕੱਲੇ ਔਰਤ, ਮਰਦ ਦਾ ਡਬਲ, ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਡਬਲ ਅਤੇ ਮਿਕਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿੰਬਲਡਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿੰਬਲਡਨ, ਲੰਡਨ
ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ

**ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ** (ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1967) ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਤੱਥ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਐਲਬਮ "ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ" ਨਾਲ 1990 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।
## ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ
ਉਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ *ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼* ਨਾਮ ਦੀ ਐਲਬਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਕਈ ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ। 
thumb|ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ ਜਿਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਪੋਜ਼ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ

* *ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ*

* *ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਅਖਾੜਾ*
* *ਰਾਂਝਾ ਜੋਗੀ ਹੋ ਗਿਆ*
* *ਅਖਾੜਾ*
* *ਇਸ਼ਕ ਮੁਹੱਬਤ ਯਾਰੀ*
* *ਦੂਜਾ ਅਖਾੜਾ*
* *ਇੱਟ ਖੜਕਾ*
* *ਗੂੰਜਦਾ ਅਖਾੜਾ*
* *ਬੋਲ ਕਲਿਹਰੀਆ ਮੋਰਾ*
* *ਝੱਲਾ ਦਿਲ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦਾ*
* *ਰੋਂਦੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰਵਾ ਕੇ*
* *ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਸਤਾਵੇ*
* *ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਜੰਨ ਘੇਰੁੰਗੀ*
* *ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ*
* *ਗੱਲਾਂ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ*
* *ਪਿਆਰ– ਦ ਕਲਰਜ਼ ਆਫ ਲਵ* (02 ਨਵੰਬਰ . 2010)
* *ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ* (2014)
* *ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ * (2018)

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ 
* ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਵਿਰਕ
* ਹਰਦੇਵ ਮਾਹੀਨੰਗਲ
* ਧਰਮਪ੍ਰੀਤ
* ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ
* ਗੁਰਮੀਤ ਬਾਵਾ
* ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ ਮੰਜ਼ੂਰ
* ਅਨੀਤਾ ਲੈਰਚੇ
* ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ
* ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973
ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਾ ਧਨ

**ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਾ ਧਨ**:ਕਾਲਾ ਧਨ ਟੈਕਸ ਚੋਰੀ ਦਾ ਪੈਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਹੀ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪੈਸਾ ਧੋਖੇ ਨਾਲ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਗੁਪਤ ਤੇ ਬੇਨਾਮੀ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ, ਅਨੈਤਿਕ ਢੰਗਾਂ ਅਤੇ ਚੋਰ ਮੋਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਪੈਸਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਲਾ ਪੈਸਾ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਧਨ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਪਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਲਾ ਧਨ ਹੈ। ਇਹ ਧਨ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਬਸ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਧਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਵਿਸ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾ ਧਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਾਲੇ ਧਨ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬਿੱਲ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ। ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਕਾਲਾ ਧਨ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਰਮਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ 8 ਮਾਰਚ 2009 ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਾਲਾ ਧਨ ਦੇ 50 ਭਾਰਤੀ ਖਾਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ 121 ਕਰੋੜ ਵਸੋਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 2.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
## ਧਨ
ਸਰਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਰੋੜਪਤੀ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦਾ 70 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਧਨ ਸਵਿੱਸ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਵਿੱਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ 1456 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ 1891 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਰਥ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ 140 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਾਲਾ ਧਨ ਹੈ। ‘ਡਾਰਕ ਸਾਈਡ ਆਫ਼ ਬਲੈਕ ਮਨੀ’ ਅਨੁਸਾਰ 1456 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਕਾਲਾ ਧਨ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 16 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਹੋਰ ਕਾਲਾ ਧਨ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਨ ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਟੈਕਸ ਚੋਰੀ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਸੂਚਕ ਅੰਕ ਵਿੱਚ 84ਵੇਂ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਇਹ 87ਵੇਂ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਸੀ।
## ਹੱਲ
*ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 131 ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਰੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। 
*ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸਿਵਲ ਤੇ ਪੁਲੀਸ ਅਫ਼ਸਰ,ਅਪਰਾਧ ਸਰਗਣਾ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜਗਤ, ਅਰਬਪਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ, ਮਾਲਦਾਰ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ, ਡਰੱਗ ਮਾਫ਼ੀਆ, ਭੂ-ਮਾਫ਼ੀਆ, ਤੇਲ ਮਾਫ਼ੀਆ, ਸੱਟੇਬਾਜ਼, ਆਦਿ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਗ੍ਹਾ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ। 
*ਕਾਲੇ ਧਨ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਸੂਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਅਰਬਾਂ ਦੀਆਂ ਟੈਕਸ ਚੋਰੀਆਂ ਰੋਕੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
*ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਪੱਤੀ ਕਿੰਨੀ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਹੱਦ ਉੱਤੇ ਸੀਮਾ ਲਗਾਈ ਜਾਵੇ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੀ ਅਰਬਪਤੀ ਜਾਂ ਖ਼ਰਬਪਤੀ ਨਾ ਬਣ ਸਕਣ। ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਟੈਕਸ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇ। ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਉਜ਼ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇ। ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
*ਜਿਹੜੇ ਅਖੌਤੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਭੇਟਾ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਮਦਨੀ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਹ ਮੋਟਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਜਨ-ਕਲਿਆਣ, ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
*ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਲੋਕ ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਚੋਣ ਫੰਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕਾਲਾ ਧਨ ਚਿੱਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੋਟਤੰਤਰ, ਵੋਟਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। 
*ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਚੋਣਾਂ ਸਮੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਹਲਫ਼ੀਆ ਬਿਆਨ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਿੱਜੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੰਪਨੀ ਪਾਸੋਂ ਚੋਣ ਫੰਡ ਨਹੀਂ ਲੈਣਗੀਆਂ। ਉਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕੋਈ ਆਗੂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਏਗਾ। ਇਹ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋਣ।
*ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕੌਮੀ ਬੈਂਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਘਰਾਣਿਆਂ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਮੋੜਿਆ ਨਹੀਂ। ਕਰਜ਼ੇ ਵਸੂਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਿਫਾਲਟਰਾਂ ਦੀ ਅਥਾਹ ਸੰਪੱਤੀ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸਜ਼ਾ

**ਸਜ਼ਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Punishment**) ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੈ। ਸਜ਼ਾ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਸਮੂਹ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਣਚਾਹੇ ਜਾਂ ਅਣਸੁਖਾਵੇਂ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਥੋਪਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਥਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਬਾਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਤੱਕ ਦੇ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ - ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਂ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਣਚਾਹੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਜ਼ਾ ਜਰਮਾਨੇ, ਦੰਡ ਅਤੇ ਕੈਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮੁਫ਼ਤੀ

**ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮੁਫ਼ਤੀ** (ਉਰਦੂ: **ممتاز مفتی**) (ਜਨਮ: 11 ਸਤੰਬਰ 1905 &ndash; ਮੌਤ: 27 ਅਕਤੂਬਰ 1995) ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦਾ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਸੀ।

## ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਿਬਰਲ ਅਤੇ ਮਜ਼ਹਬ ਤੋਂ ਬੇਗਾਨੇ ਦਾਨਿਸ਼ਵਰ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ੀਰੀਂ ਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਿਗਮੰਡ ਫ਼ਰਾਇਡ ਕੰਮ ਤੋਂ ਮੁਤਾਸਿਰ ਸੀ। ਇਸ਼ਫ਼ਾਕ ਅਹਿਮਦ ਜੋ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮੁਫ਼ਤੀ ਦਾ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤ ਸੀ ਉਸਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮੁਫ਼ਤੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਣਗੌਲੇ ਅਦਬ ਦਾ ਇੰਤਹਾਈ ਦਿਲਦਾਦਾ ਸੀ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਵੋਹ ਅਕਸਰ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਕਈ ਅਣਗੌਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ। ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮੁਫ਼ਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਦਾ ਇੰਤਹਾਈ ਮੁਖ਼ਾਲਿਫ਼ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਤਹਾਈ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਪਸੰਦ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

## ਲਿਖਤਾਂ 
*ਅਲੀ ਪੁਰ ਕਾ ਐਲੀ
*ਅਲ਼ਖ ਨਗਰੀ
*ਲਬੈਕ
*ਤਲਾਸ਼
*ਅਣ ਕਹੀ 
*ਚੁੱਪ 
*ਗੁੜੀਆ ਘਰ 
*ਕਹੀ ਨਾ ਜਾਏ
*ਮੁਫ਼ਤਿਆਨੇ
*ਨਿਜ਼ਾਮ ਸਿੱਕਾ 
*ਹਿੰਦ ਯਾਤਰਾ
*ਪਿਆਜ਼ ਕੇ ਛਿਲਕੇ 
*ਰੋਗ਼ਨੀ ਪੁਤਲੇ 
*ਸਮੇ ਕਾ ਬੰਧਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ ਮਨਜ਼ੂਰ

**ਸਾਜ਼ੀਆ ਮਨਜ਼ੂਰ** ([) [ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ। ਸਾਜ਼ੀਆ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫੀ ਗੀਤ, ਅਤੇ ਉਰਦੂ, ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਇਸ ਨੇ ਕੁਝ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ ਮਨਜ਼ੂਰ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿਖੇ ਕਾਲਜ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਫਿਰੋਜ਼ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਚੋਣਵੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ 
*"ਰਾਤਾਂ ਕਾਲੀਆਂ "(ਜੂਨ 1998)
**ਅਫਰਾਨਾਂ ਕਾਲਮ* (ਅਗਸਤ 1999)
**ਚੰਨ ਮੇਰੇ ਮੱਖਣਾ* (ਦਿਸੰਬਰ 2001)
**ਹੈ ਦਿਲ ਜਾਨੀ* (ਸਿਤੰਬਰ 2003)
**ਇਸ਼ਕ ਸੋਹਨਾ* (ਅਗਸਤ 2009)
**ਤੂੰ ਬਦਲ ਗਿਆ* (ਮਾਰਚ 2010) 
**ਜੱਟ ਲੰਦਨ * (ਫਰਵਰੀ 2011)
**ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ* (ਮਈ 2011)
**ਸਾਹਿਬ ਤੇਰੀ ਬੰਦੀ ਹਾਂ* (ਫਰਵਰੀ 2012)
**ਧੋਖੇਬਾਜ਼ (ਚਿਪ ਸ਼ੋਪ)* (ਨਵੰਬਰ 2012)
**ਐਸ਼ ਕਰੋ* (ਅਪ੍ਰੈਲ 2015)

## ਡੁਓ ਸਹਿਯੋਗ 
* 1999: ਡਾਰਕ ਐਂਡ ਡੇਂਜਰਸ (ਬੱਲੀ ਜਗਪਾਲ ਨਾਲ)
* 2001: ਅਨਟਰੂਲੀ ਯੂਅਰਜ਼ (ਬੱਲੀ ਜਗਪਾਲ ਨਾਲ)
* 2001: ਵਿਕਸ ਇਟ ਅੱਪ (ਡੀਜੇ ਵਿਕਸ ਨਾਲ)
* 2002: ਡਾਰਕ ਐਂਡ ਡਾਇਰੈਕਟ (ਬੱਲੀ ਜਗਪਾਲ ਨਾਲ)
* 2005: ਗਰਾਊਂਡਸ਼ੇਕਰ (ਅਮਨ ਹੇਅਰ ਨਾਲ)
* 2009: ਕਲਾਬੋਰੇਸ਼ਨਸ 2 (ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ ਨਾਲ)
* 2014: 12B (ਬੱਲੀ ਜਗਪਾਲ ਨਾਲ)
* 2014: ਕਲਾਬੋਰੇਸ਼ਨਸ  3 (ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਨਾਲ)
* 2018: ਅੱਖ ਦਾ ਨਸ਼ਾ (ਜ਼ਾਕਿਰ ਅਮਾਨਤ)

## ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ
ਸਾਜ਼ੀਆ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਇਸ਼ਕ ਖੁਦਾ(2003)। ਇਸਦੀ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ

**ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ** (24 ਨਵੰਬਰ 1872 – 19 ਜੂਨ 1949) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ 1877 (ਉਹ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ) ਤੋਂ 1949 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਗੱਦੀ-ਨਸ਼ੀਨ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 1890 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਬਦੇਸ਼ ਯਾਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਉਸਨੂੰ 1911 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੇ 1926, 1927 ਅਤੇ 1929 ਜਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਗ ਆਫ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੀ ਜਨਰਲ ਸਭਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1931 ਵਾਲੀ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਲੂਈਜੀ ਪਿਰਾਂਦੈਲੋ

**ਲੂਈਜੀ ਪਿਰਾਂਦੈਲੋ** (; 28 ਜੂਨ 1867 – 10 ਦਸੰਬਰ 1936) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਸੀ। 1934 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ "ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਸੁਹਣੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦੇਣ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਲਗਪਗ ਜਾਦੂਈ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ" ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਿਰਾਂਦੇਲੋ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ, ਸੈਂਕੜੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਅਤੇ ਲਗਪਗ 40 ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਿਸੀਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕ ਸਨ। 

## ਜੀਵਨੀ 
### ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਲੂਈਜੀ ਪਿਰਾਂਦੈਲੋ ਦਾ ਜਨਮ ਦੱਖਣੀ ਸਿਸਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਓਸ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਤੀਫਾਨੋ, ਗੰਧਕ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਐਗਰੀਗੇਂਟੋ ਦੇ ਬੁਰਜ਼ਵਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਲਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1867
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1936
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਕਵੀ
ਖੁਲੀਓ ਈਗਲੇਸੀਆਸ

**ਖੁਲੀਓ ਈਗਲੇਸੀਆਸ** ( ਜਨਮ **ਖੁਲੀਓ ਖੋਸੇ ਈਗਲੇਸੀਅਸ ਦ ਲਾ ਕੂਏਵਾ**; 23 ਸਤੰਬਰ 1943) ਇੱਕ ਸਪੇਨੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ 14 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 30 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੇ 80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲਾ ਲਾਤੀਨੀ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਖੁਲੀਓ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 1943 ਨੂੰ ਸਪੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮਾਦਰੀਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪਾਮੀਰੋ ਤੋਗਲਿਆਤੀ

**ਪਾਮੀਰੋ ਤੋਗਲਿਆਤੀ** (; 26 ਮਾਰਚ 1893 – 21 ਅਗਸਤ 1964) ਇਤਾਲਵੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਇਤਾਲਵੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ 1927 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਆਗੂ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਉਸਨੂੰ *ਇਲ ਮਿਗਲੀਓਰ* (ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ) ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ
ਮੁਹੰਮਦ ਮਨਸ਼ਾ ਯਾਦ

**ਮੁਹੰਮਦ ਮਨਸ਼ਾ ਯਾਦ**, (ਉਰਦੂ/ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: محمد منشا یاد; ਜਨਮ 5 ਸਤੰਬਰ 1937 - ਮੌਤ 15 ਅਕਤੂਬਰ 2011) ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਲੋਚਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ 1955 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 1975 ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਕਈ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ, *ਟਾਵਾਂ ਟਾਵਾਂ ਤਾਰਾ* ਅਤੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ (ਜਿਹਨਾਂ ਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ ਹੈ)।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਮੁਹੰਮਦ ਮਨਸਾ ਯਾਦ ਦਾ ਜਨਮ ਫਾਰੂਖਾਬਾਅਦ ਤੋਂ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਠੱਟਾ ਨਸਤਰ ਵਿੱਚ 1937 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਗਜਿਆਨਾ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਐਮ.ਬੀ. ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ਾਬਾਦ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1955 ਵਿੱਚ ਰਸੂਲ ਕਾਲਜ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਤੋਂ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲ-ਏ-ਉਰਦੂ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 1965 ਵਿੱਚ ਬੀਏ, 1967 ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਐਮਏ ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਐਮਏ ਕੀਤੀ।

### ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਬੰਦ ਮੁਠੀ ਮੇਂ ਜੁਗਨੂੰ* (ਉਰਦੂ: بند مٹھی مین جگنو)
**ਮਾਸ ਔਰ ਮਿੱਟੀ* (ਉਰਦੂ: ماس اور مٹی) 
**ਖ਼ਲਾਅ ਅੰਦਰ ਖ਼ਲਾਅ* (1983) (ਉਰਦੂ: خلا اندر خلا)
**ਵਕਤ ਸਮੁੰਦਰ* (1986) 
**ਦਰਖਤ ਆਦਮੀ* (1990)
**ਮਨਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕੇ ਤੀਸ ਅਫ਼ਸਾਨੇ* (ਸੰਪਾਦਕ: ਖ਼ਾਬਰ ਨਕ਼ਵੀ)(1992)
**ਮਨਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕੇ ਬਹਿਤਰੀਨ ਅਫ਼ਸਾਨੇ* (ਸੰਪਾਦਕ: ਅਮਜਦ ਇਸਲਾਮ ਅਮਜਦ)(1993)
**ਦੂਰ ਕੀ ਆਵਾਜ਼* (1994)
**ਤਮਾਸ਼ਾ* (1998)
**ਖ਼ਵਾਬ ਸਰਾਇ* (2005)
**ਵਗਦਾ ਪਾਣੀ* (1987, ਪੰਜਾਬੀ)
**ਇਕ ਕੰਕਰ ਠਹਿਰੇ ਪਾਨੀ ਮੇਂ*
**ਸ਼ਹਿਰ-ਏ-ਅਫ਼ਸਾਨਾ* (2003)

ਜਮੀਲ ਆਜ਼ਰ ਨੇ ਮਨਸ਼ਾ ਯਾਦ ਦੀਆਂ ਤੀਹ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਛਾਪਿਆ ਹੈ।
### ਨਾਵਲ
* *ਟਾਵਾਂ ਟਾਵਾਂ ਤਾਰਾ* (ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ)
*"ਰਾਹੇਂ" (ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ)

## ਸਨਮਾਨ
* ਪੀ ਟੀ ਵੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ 
* ਮਸਊਦ ਖੱਦਰ ਪੋਸ਼ ਅਵਾਰਡ 
* ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਅਵਾਰਡ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*'ਚ ਘਿਰਿਆ ਪਾਣੀ - ਕਹਾਣੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਮਨਸ਼ਾ ਯਾਦ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਕਾਕੀਨੋਮੋਤੋ ਨੋ ਹਿਤੋਮਾਰੋ

thumbnail|ਕਾਕੀ ਨੋ ਮੋਤੋ ਨੋ ਹਿਤੋਮਾਰੋ
**ਕਾਕੀ ਨੋ ਮੋਤੋ ਨੋ ਹਿਤੋਮਾਰੋ** (Kakinomoto no Hitomaro ; 柿本人麻呂 or 柿本人麿; c. 662 – 710) ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ *ਮਾਨਿਓਸ਼ੂ* (ਜਾਪਾਨੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਕਵੀ
ਓਨੋ ਨੋ ਕੋਮਾਚੀ

**ਓਨੋ ਨੋ ਕੋਮਾਚੀ** (小野 小町?, c. 825 – c. 900) ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਵਾਕਾ ਕਵਿਤਰੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਕਵੀ
ਬਾਰ ਬੀ ਕਿਊ

thumb|left|ਬਾਰ ਬੀ ਕਿਊ
thumb|ਪੈਟਾਗੋਨੀਆ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਬਾਰਬਿਕਯੂ
**ਬਾਰ ਬੀ ਕਿਊ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: barbecue, ; ਬਾਰਬੀਕਿਊ, ਬੀਬੀਕਿਊ ਅਤੇ ਬਾਰਬੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਗਰਿੱਲ, ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਕੋਲੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਪੇਨ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਸੇਕ ਰਾਹੀਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੀਟ ਭੁੰਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬਾਰਬਿਕਯੂ ਅਕਸਰ ਕਈ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਾਲਣ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਅਸਿੱਧੇ ਗਰਮੀ ਸੇਕ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ ਭੁੰਨਣ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਲਮਕਵਾਂ ਢੰਗ ਹੈ।
ਹੇਨਜੋ

**ਸੋਜ਼ੋ ਹੇਨਜੋ** (Sōjō Henjō; 遍昭 ਜਾਂ 遍照, ੮੧੬– ੧੨ ਫਰਵਰੀ, ੮੯੦) ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਵਾਕਾ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਛੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਕਾ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਵਿਤਰੀ ਓਨੋ ਨੋ ਕੋਮਾਚੀ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੋਣ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਕਵੀ
ਅਖੂਰੀ ਸਿਨਹਾ

**ਅਖੂਰੀ ਸਿਨਹਾ** ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਅੰਟਾਰਕਟੀਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ *ਸਿਨਹਾ ਮਾਊਂਟ* ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਚੁਰਮਾਨਪੁਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਆਦਰਸ਼ ਹਾਊਸਿੰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਘੁਟਾਲਾ

**ਆਦਰਸ਼ ਹਾਊਸਿੰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਘੁਟਾਲਾ** ਜੋ ਕੁਲਾਬਾ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ 31 ਮੰਜਲੀ ਇਮਾਰਤ ਉਸਾਰੀ ਗਈ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜ਼ ਦੇ ਮੁਲਾਜਮ ਜਾਂ ਫ਼ੌਜੀ ਵਿਧਵਾ ਨੂੰ ਮਕਾਨ ਬਣਾਕਿ ਦਿਤੇ ਗਏ। ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਕੋਲਾਬਾ ਖੇਤਰ ’ਚ 3837.57 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਬਹੁਮੰਜ਼ਿਲੀ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ਼ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਕਾਰਨ ਆਮ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ, ਅਫਸਰਾ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਘਰ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਗਏ। 102 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਸਾਇਟੀ ’ਚ ਫਲੈਟ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਹਨਾਂ ’ਚੋਂ 37 ਸਰਵਿਸ ਕਰ ਰਹੇ ਅਫ਼ਸਰ ਸਨ। ਇਸ ਦੀ 1999-2003 ‘ਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਕਾਰਗਿਲ ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਲਈ ਬਣੀ ਆਦਰਸ਼ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ 40 ਫੀਸਦੀ ਫਲੈਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਪੱਛਮੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਕਮਾਂਡਰ ਐਡਮਿਰਲ ਸੰਜੀਵ ਭਸੀਨ ਵੱਲੋਂ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਨ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿਖੇ ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਇਸ ਘੁਟਾਲੇ ਦਾ ਪਾਜ ਉੱਘੜਿਆ ਸੀ। ਸੀ ਬੀ ਆਈ ਟੀਮ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚੌਹਾਨ ਦਾ ਨਾਂ 14 ਦੋਸ਼ੀਆਂ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਮੁੰਬਈ ’ਚ ਆਦਰਸ਼ ਹਾਊਸਿੰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ’ਚ ਮੁੱਢਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ‘ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ’ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ’ਚ ਫ਼ੌਜ ਵੱਲੋਂ ‘ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ’ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜਾਰੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦੇਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ. ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਦਰਸ਼ ਸਹਿਕਾਰੀ ਹਾਊਸਿੰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ ਸੇਵਾ ’ਚ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਮੰਗੀ ਸੀ। ਸੁਸਾਇਟੀ ਫਿਰ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁੱਕਰ ਗਈ ਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸਾਬਕਾ ਫੌਜ ਮੁਖੀਆਂ ਜਨਰਲ ਦੀਪਕ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਐਨ ਸੀ ਵਿਜ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ ਹਾਊਸਿੰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦੇਣ ਲਈ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਿਲਾਸ ਰਾਉ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਨੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫੇਰਬਦਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਪਰ ਆਦਰਸ਼ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉਸਾਰੀ ਗਈ ਹੈ, ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਕੁਲੈਕਟਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਿਕਾਰਡ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਫੌਜ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਗਈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਸਕੁਏਅਰ

**ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਸਕੁਏਅਰ ** ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਮਿਨਸਟਰ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਖੂੰਜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੌਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਪਿਟਸ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ

**ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਐਕਟ 1784** ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ **ਪਿਟਸ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇੰਗਲੈੰਡ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਐਕਟ ਸੀ। ਇਹ ਐਕਟ 1773 ਦੇ ਰੇਗੁਲੇਟਿੰਗ ਐਕਟ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਐਕਟ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਰਾਜ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਅਧੀਨ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਿਟਸ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਕੰਟਰੋਲ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਜ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਅਧੀਨ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ
ਮਾਰਕੋ ਆਂਤੋਨੀਓ ਸੋਲੀਸ

**ਮਾਰਕੋ ਆਂਤੋਨੀਓ ਸੋਲੀਸ** (29 ਦਸੰਬਰ 1959) ਇੱਕ ਮੈਕਸੀਕਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ
ਮਾਰਕੋ ਨੇ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 1970ਵਿਆਂ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਲੋਸ ਬੁਕੀਸ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੈਂਡ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਮੈਕਸੀਕੋ, ਮੱਧ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਝੰਡਾ ਅਮਲੀ

**ਝੰਡਾ ਅਮਲੀ** ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਸਰਸ ਕਿਰਦਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਦਾ ਕੁੜ੍ਹਤਾ-ਚਾਦਰਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸਾਫਾ ਬੰਨਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਕਿਰਦਾਰ
ਪਿਆਦਾ ਫ਼ੌਜ

**ਪਿਆਦਾ ਫ਼ੌਜ** ਜਾਂ **ਪੈਦਲ ਫ਼ੌਜ** ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਉਸ ਬ੍ਰਾਂਚ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੈਦਲ ਲੜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਦੇ ਜਾਂ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕੋਲ ਘੋੜੇ, ਜੀਪਾਂ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਗੋਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਲੜਦੇ ਹਨ।
ਵਾਸਫ਼ ਅਲੀ ਵਾਸਫ਼

**ਵਾਸਫ਼ ਅਲੀ ਵਾਸਫ਼** (; 15 January 1929 &ndash; 18 January 1993) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਜਾਣੇ ਪਛਾਣੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਖ਼ਸੂਸ ਅਦਬੀ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ।
## ਜੀਵਨ
ਵਾਸਫ਼ ਅਲੀ ਵਾਸਫ਼ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜਨਵਰੀ 1929 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਖ਼ੁਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲਿਦ ਮੁਲਕ ਮੁਹੰਮਦ ਆਰਿਫ਼ ਇੱਕ ਉਸਤਾਦ ਸਨ। ਵਾਸਫ਼ ਹੋਰਾਂ ਦੀਨੀ ਤਲੀਮ ਆਪਣੇ ਵਾਲਿਦ ਪਿਤਾ ਕੋਲੋਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤਲੀਮ ਖ਼ੁਸ਼ਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਵੀ
ਆਂਦਰੇ ਮਾਲਰੋ

**ਆਂਦਰੇ ਮਾਲਰੋ** (; 3 ਨਵੰਬਰ 1901 - 23 ਨਵੰਬਰ 1979) ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ *ਲਾ ਕੰਡੀਸ਼ਨ ਹਿਊਮੇਨ* (ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਣੀ) (1933) ਨੇ ਪ੍ਰੀ ਗੋਨਕੋ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜਨਰਲ ਡੀ ਗੌਲ ਦੀ ਵਜਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਮੰਤਰੀ (1945–1946) ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ (1959–1969) ਡੀ ਗੌਲ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸਮੇਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਮਾਲਰੋ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਨਵੰਬਰ 1901 ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ
ਆਨਰੀ ਬਰਗਸਾਂ

**ਆਨਰੀ-ਲੂਈ ਬਰਗਸਾਂ** (; 18 ਅਕਤੂਬਰ 1859 &ndash; 4 ਜਨਵਰੀ 1941) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਰੈਂਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ। ਉਹ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਚ ਬੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਿਹਾ।

ਉਸਨੂੰ 1927 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਚਾਰਟਰ ਐਕਟ 1793

**ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਐਕਟ 1793** ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ **ਚਾਰਟਰ ਐਕਟ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਐਕਟ ਸੀ। ਇਸ ਐਕਟ ਨਾਲ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਚਾਰਟਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਚਾਲੂ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਐਕਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਵਪਾਰ ਉੱਤੇ ਅਗਲੇ 20 ਸਾਲ ਲਈ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1793
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਤਾਕਾਹਾਮਾ ਕਿਓਸ਼ੀ

ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ  ਸੀ; ਕਿਓਸ਼ੀ ਉਸਦੇ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ੀਕੀ ਦੁਆਰਾ ਧਰਿਆ ਉਸ ਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਕਵੀ
ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ

**ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ** (20 ਫਰਵਰੀ 1905 — 10 ਮਾਰਚ 1963) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਅਖਬਾਰ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ। ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਅਖਬਾਰ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ।

ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸ੍ਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਾਨਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਬਿਸ਼ਨ ਦੇਈ ਦੇ ਘਰ 20 ਫਰਵਰੀ 1905 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਬਾ ਗੰਢਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਪਰ ਗੜਗੱਜ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਅੱਖ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ  ਲੱਗ ਪਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਕਾਰਨ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛੱਕਣ ਸਮੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਰੱਖ ਲਿਆ।

## ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ
ਸਕੂਲ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਸੀ, ਸਕੂਲ ਸਮੇਂ ਬਾਲਕ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਝੰਡੇ , ਯੂਨੀਅਨ ਜੈਕ , ਨੂੰ ਸਲਾਮੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਅਰਜਨ 1920 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਕਾਲੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਿਆ। ਜੱਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਭੁੱਚਰ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗੜਗੱਜ ਅਕਾਲੀ ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਓਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ‘ਗੜਗੱਜ` ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1922 ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਬਾਗੀ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1923 ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਨਾਭਾ ਐਜੀਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਕਰਨ ਆਪ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਪਰੰਤੂ ਸਤੰਬਰ 1926 ਤਕ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤਕ ਰਿਹਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਤਕ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਪਾਬੰਦੀ ਵਾਪਸ ਨਾ ਲੈ ਲਈ ਗਈ। ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਛੱਡ ਕੇ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। 
## ਲਿਖਾਰੀ
ਅਰਜਨ ਇਕ ਗਦਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਫਰਵਰੀ 1926 ਵਿਚ ਚਾਲੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਾਲੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ‘ਕਿਰਤੀ` ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਅਮਲੇ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ । ਅਰਜਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਲੇਖਾਂ ਕਰਕੇ 1929 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ 1930 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1931 ਵਿੱਚ ਅਰਜਨ ਉਪਰ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ 1932 ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਸਬ ਐਡੀਟਰ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਐਡੀਟਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਇਹ 1935 ਵਿਚ ਅਕਾਲੀ ਦਾ ਸਬ ਐਡੀਟਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਜੇਲ ਕੱਟਣੀ ਪਈ । ਜੰਗ-ਇ-ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਵਰਗੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਲਿਖਤਾਂ
**ਦੋ ਪੈਰ ਘਟ ਤੁਰਨਾ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1905
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1963
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2002

**ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2002** ਜੋ ਕਿ 17ਵਾਂ ਫੁੱਟਵਾਲ ਦਾ ਮਹਾ ਮੇਲਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਿਤੀ 31 ਮਈ ਤੋਂ 30 ਜੂਨ 2002 ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਦੋ ਦੇਸ਼ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਨੇ ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ 2–0 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕਿ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਨੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ 3–2 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕਿ ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚੀਨ, ਸੇਨੇਗਲ. ਏਕੁਆਦੋਰ ਅਤੇ ਸਲੋਵੇਨੀਆ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਨੇ 1954 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਗ ਲਿਆ।

## ਪੂਲ A 
## ਪੂਲ B
## ਪੂਲ C
## ਪੂਲ D
## ਪੂਲ E
## ਪੂਲ F
## ਪੂਲ G
## ਪੂਲ H
## ਨੌਕ ਆਉਂਟ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁਟਬਾਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ
ਜਿਮ ਕੈਰੀ

**ਜਿਮ ਕੈਰੀ** (ਜਨਮ 17 ਜਨਵਰੀ 1962) ਇੱਕ ਕਨੇਡਿਆਈ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਕਮੇਡੀਅਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਰਾਜ

**ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਰਾਜ** (ਜਾਂ **ਕੰਪਨੀ ਰਾਜ**) ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਇਹ ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1757 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ, ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਜਾਂ 1765 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨੀ, ਜਾਂ ਮਾਲੀਆ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਜਾਂ 1773 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਸਨ (ਨਿਜ਼ਾਮਤ) ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ, ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ 1858 ਤੱਕ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ, 1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਐਕਟ 1858 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇੰਡੀਆ ਦਫਤਰ ਨੇ ਨਵੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 
* India from Congress
* Pakistan from Congress

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ
ਅਰੁਣ ਜੇਟਲੀ

**ਅਰੁਣ ਜੇਟਲੀ** (28 ਦਸੰਬਰ 1952 - 24 ਅਗਸਤ 2019) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ। 2014 ਤੋਂ 2019 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਅਰੁਣ ਜੇਟਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਦਸੰਬਰ 1952 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜ ਕਿਸ਼ਨ ਜੇਟਲੀ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਤਨ ਪ੍ਰਭਾ ਜੇਟਲੀ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ। ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਸ ਸਕੂਲ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ 1957–69 ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਮਰਸ ਕਾਲਜ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 1973 ਵਿੱਚ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼, ਬੀ ਕਾਮ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ 1977 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਲਾਅ ਫੈਕਲਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019
ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ (ਕਵੀ)

**ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ** (ਜਨਮ 30 ਜੁਲਾਈ 1935, ਲਾਹੌਰ) ਉਘਾ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ
ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਨੌ ਨਾਟਕ, ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਧਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀਹ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ, ਮਰਾਠੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਤੇਲਗੂ, ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮੋਹਨ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ (*ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਮੈਂ ਅਪਰਸਤੁਤ ਵਿਧਾਨ*) ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ। 1954 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਏ ਅਤੇ 1960 ਤੱਕ, ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਏ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935