open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਨਿਰਗੁਨ ਅਤੇ ਸਰਗੁਨ

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ **ਨਿਰਗੁਣ** ਅਤੇ **ਸਰਗੁਣ** ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅਕਥਨੀ (ਨਿਰਗੁਣ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ (ਸਰਗੁਣ) ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਿਰਗੁਣ ਅਤੇ ਸਰਗੁਣ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋ-ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ (ੴ) ਹੈ।

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ, ਗੁਣਾਂ, ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ (ਨਿਰਗੁਣ) ਜਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਗੁਣਾਂ (ਸਗੁਣ) ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ *ਨਿਰਗੁਣ* ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ *ਸੁੰਨ ਸਮਾਧੀ*, ਡੂੰਘੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਫਿਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਰਗੁਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ।

## ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 
ਪੂਰਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਸਿੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਵੈਦਿਕ ( ਸਗੁਣ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ) ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।  ਸਗੁਣ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਨਿਰਗੁਣ ਰੂਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਅਦਵੈਤ ਨਿਰਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਹਕੀਕਤ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਵਾਹਿਗੁਰੂ
* ਇੱਕ ਓਂਕਾਰ
* ਇੱਕੇਸ਼ਵਰਵਾਦ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ
ਆਸਤਿਕ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ

**ਆਸਤਿਕ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: आस्तिक, IAST : आस्तिक) ਅਤੇ **ਨਾਸਤਿਕ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: नास्तिक, IAST: ਨਾਸਤਿਕ) ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ, ਬੋਧੀ ਅਤੇ ਜੈਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਸਤਿਕ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਵਾਦਿਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਅੰਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਮੱਧਯੁਗੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਸਤਿਕ ਸਕੂਲ ਵੇਦਾਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਸਤਿਕ ਸਕੂਲ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।    ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤੇਲਗੂ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਤਰੀਕਾ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਆਸਤਿਕ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਦਾ ਅਰਥ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ' ਆਸਤਿਕ ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ 'ਨਾਸਤਿਕਤਾ' ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਫਿਰ ਵੀ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਾਂਖਯ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ ਗੈਰ-ਈਸ਼ਵਰਵਾਦੀ ਹੈ (ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ), ਆਸਤਿਕ (ਵੇਦ -ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਦਰਸ਼ਨ ਵਜੋਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ "ਰੱਬ" ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਸਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੇਤਨਾ (ਪੁਰਸ਼) ਲਈ ਇੱਕ ਉਪਨਾਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾਸਤਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਆਸਤਿਕ ਦਰਸ਼ਨ, ਮੂਲ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਕਸਰ ਹਿੰਦੂ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਦਰਸ਼ਨ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। 

**ਆਸਤਿਕ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: आस्तिक; ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: ਅਸਤਿ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ 'ਉੱਥੇ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ') ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਵੈ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਆਦਿ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:

# ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ;
# ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਆਤਮਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ;
# ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

**ਨਾਸਤਿਕ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: नास्तिक; ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: न, 'ਨਹੀਂ' + ਆਸਤਿਕ ਤੋਂ), ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਆਸਤਿਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਵੈ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।

ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਛੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਸਤਿਕ ਸਕੂਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸਕੂਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਨ ਨਿਆਯ, ਵੈਸ਼ੇਸ਼ਿਕ, ਸਾਂਖਯ, ਯੋਗ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ । ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ *ਨਾਸਤਿਕ* ਸਕੂਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਹੇਟਰੋਡੌਕਸ ਸਕੂਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਨ ਬੁੱਧ ਧਰਮ, ਜੈਨ ਧਰਮ, ਚਾਰਵਾਕ, ਆਜੀਵਿਕਾ ਅਤੇ ਅਜਨਾਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਆਰਥੋਡਾਕਸ-ਹੇਟਰੋਡੌਕਸ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਪੱਛਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਅਧਿਐਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਸਤਿਕ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਦੇ ਕਈ ਧਰਮ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਨੁਕਸਦਾਰ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਬਣਾਵਟੀ ਬੁੱਧੀ

ਇੱਕ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰੇਗੀ, ਕੁਝ ਸ਼ੱਕੀ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਿੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ AI-ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਹਨ।

## ਸੰਭਾਵੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ 
ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਏਆਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਲਿਖਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ (ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ) ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ, ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਕੇ) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਜੋਖਮ ਹੈ ਕਿ ਏਆਈ ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇੱਕ ਮੁਦਰੀਕਰਨ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜੋਖਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿ ਘੱਟ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮੀਰ ਲੋਕ ਏਆਈ, ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਅਤੇ ਡੇਟਾ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਅਤੇ ਅਸਲ-ਜੀਵਨ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਂ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ। ਡੀਪੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿੱਖ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਏਆਈ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ "ਪਵਿੱਤਰ ਤੱਤ" ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਨੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ AI ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ *ਬਿਬੇਕ ਬੁੱਧੀ* (ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਬੁੱਧੀ) ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ *ਸੂਰਤ* (ਚੇਤਨਾ)। ਹਰਸਿਮਰਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। 2024 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਨੇ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਜੁਜਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ AI ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ।

2025 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਗੁਰਮਤਿ (ਸਿੱਖ ਦਰਸ਼ਨ), ਗੁਰਬਾਣੀ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ), ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਏਆਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਏਆਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਹ ਹਨ ਚੈਟਜੀਪੀਟੀ, ਡੀਪਸੀਕ, ਗ੍ਰੋਕ, ਜੇਮਿਨੀ ਏਆਈ, ਮੈਟਾ, ਗੂਗਲ, ਵੀਈਓ 3, ਡਿਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਰਨਵੇ ਐਮਐਲ, ਪਿਕਟਰੀ, ਮੈਜਿਸਟੋ, ਇਨਵੀਡੀਓ, ਡੈਲ·ਈ 2, ਮਿਡਜਰਨੀ, ਦੀਪਏਆਈ, ਅਤੇ ਹੋਰ। ਪੁਨੀਤ ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਏਆਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।
[thumb|ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵੈਤਰਣੀ ਨਦੀ ਦੀ ਏਆਈ-ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਤਸਵੀਰ, [ਚੈਟਜੀਪੀਟੀ|ਚੈਟ ਜੀ.ਪੀ.ਟੀ. ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ]]

## ਸਿੱਖ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਸਾਫਟਵੇਅਰ 
ਇੱਕ ਸਿੱਖ-ਅਧਾਰਿਤ AI ਸਾਫਟਵੇਅਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ KhalsaGPT ਹੈ, ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 6 ਜੂਨ 2023 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਫਟਵੇਅਰ, ਸਿੱਖ GPT ਵੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪਹਿਲਾ AI ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਭਾਪਾ

**ਭਾਪਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Bhaapa**) ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖੱਤਰੀ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਕਾਰੋਬਾਰ-ਮੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੇ ਖੱਤਰੀ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਥਾਨਕ, ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ।

## ਵੇਰਵਾ 
1947 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ, ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੱਤਰੀ ਸਿੱਖ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਅੱਜ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਭਾਪਾ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਖੱਤਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਜੱਟ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ। ਖੱਤਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਬਾਣੀਆਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਪਾਰਕ ਜਾਤੀ, ਅਤੇ ਜੱਟ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੱਟ ਅਤੇ ਖੱਤਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਾੜਾ ਸੀ। ਖੱਤਰੀ ਅਤੇ ਜੱਟ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦਾੜ੍ਹੀਆਂ ਕੱਟਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ/ਬਿਨਾਂ ਕੱਟੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ (ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਵੀ ਪੱਗ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਣ ਲੱਗ ਪਏ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੱਤਰੀ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਘੱਟ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਐੱਚਐੱਸ ਭੱਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੱਤਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਨੇ ਵਪਾਰੀ ਵਰਗ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ "ਭਾਪਾਵਾਦ" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਵਪਾਰੀ ਵਰਗ ਦੀ ਇਸ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ। 

"ਭਾਪੇ" ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਖੁਖਰਾਈਨ ਦਾ ਖੇਤਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਪਾ ਨਾਮ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਿੱਖ ਵਪਾਰੀਆਂ/ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਭਾਪਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਆਮ ਸ਼ਬਦ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਅਕਸਰ ਇਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ *ਸਰ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ *ਬੱਪਾ* ਜਾਂ *ਵਾਪਰਾ* ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ "ਬਾਵਾ" ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਸਿਰਲੇਖ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਾਜਾ ਬੱਪਾ ਰਾਵਲ ਸੀ, ਜੋ ਗੁਹਿਲੋਟ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਦਸਤਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ

**ਟਰਬਨ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸੈਂਟਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Turban training centre;** ਭਾਵ: ਦਸਤਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਜਾਂ **ਦਸਤਾਰ ਅਕੈਡਮੀ,**   ) ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ 'ਤੇ ਦਸਤਾਰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦਸਤਾਰ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦਸਤਾਰ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਫੀਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਗਾਹਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ, ਡਾਕਟਰ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਟਰਾਂਸਪੋਰਟਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਦਸਤਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਜਲੰਧਰ, ਬਠਿੰਡਾ, ਪਟਿਆਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਚਮਕੌਰ, ਮੋਗਾ ਅਤੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਪੁਰਸ਼ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪੱਗ ਨਾਲ ਢੱਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫੈਸ਼ਨ, ਗਲੈਮਰ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਵਾਲ ਅਤੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਚਿਹਰਾ ਰੱਖਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਘਟਿਆ ਹੈ। ਖੇਤਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਆਈਕਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨਿੱਕੂ, ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ, ਲਹਿੰਬਰ ਹੁਸੈਨਪੁਰੀ, ਰਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ, ਐਮੀ ਵਿਰਕ, ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ, ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ, ਤਰਸੇਮ ਜੱਸੜ, ਸ਼ੁਭ, ਕੁਲਬੀਰ ਝਿੰਝਰ, ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰਾਖੀਆ, ਹਿੰਮਤ ਸੰਧੂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਵੇਂ ਸਟਾਈਲਾਂ ਨਾਲ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਹੈੱਡਵੇਅਰ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦਸਤਾਰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕਚੇਰਾ
* ਕਾਰਾ
* ਪਟਕਾ
* ਰੁਮਾਲ
* ਸਾਲਈ (ਸੂਈ)
* ਥਥਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਖੱਤਰੀ

thumb|ਕਰਨਲ ਜੇਮਜ਼ ਸਕਿਨਰ ਉਰਫ਼ ਸਿਕੰਦਰ (1778-1841) ਦੁਆਰਾ 'ਕਿਤਾਬ-ਇ ਤਸਰੀਹ ਅਲ-ਅਕਵਮ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੱਤਰੀ ਰਈਸ
**ਖੱਤਰੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Khatri**) ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਮਾਝਾ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੱਤਰੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਯੋਧੇ ਹਨ ਜੋ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਰਗੇ ਵਪਾਰਕ ਪੇਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਕਸਰ ਵਿਰਾਸਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਭੂਮੀ-ਧਾਰਕ ਵੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਰੇਸ਼ਮ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਬੁਣਾਈ ਵਰਗੇ ਕਾਰੀਗਰੀ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੱਤਰੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜੋ ਖੱਤਰੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਲਾਂਡ ਲਿਪੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ; ਲਿਪੀ ਦੀ ਕਾਢ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਰਵਾਇਤੀ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਉੱਚ-ਜਾਤੀ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੱਤਰੀ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਕਾਯਸਥ ਨੇ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੇਖਾ (ਸਿਆਕ), ਡਰਾਫਟਸਮੈਨਸ਼ਿਪ (ਇੰਸ਼ਾ) ਅਤੇ ਮਾਲ ਮੰਤਰੀ ( ਦੀਵਾਨ ) ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਇੱਕ ਬੇਦੀ ਖੱਤਰੀ, ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਇੱਕ ਤ੍ਰੇਹਨ ਖੱਤਰੀ ਸਨ। ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਇੱਕ ਭੱਲਾ ਖੱਤਰੀ ਸਨ। ਚੌਥੇ ਤੋਂ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਰੇ ਸੋਢੀ ਖੱਤਰੀ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੱਤਰੀਆਂ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦਾ ਫੌਜੀ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਰਗ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ। ਸਿੱਖ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਇੱਕ ਉੱਪਲ ਖੱਤਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਖੈਬਰ ਦੱਰੇ ਤੱਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖ ਜਿੱਤਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਅਟਕ ਵਿਖੇ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਵਨ ਮਲ ਚੋਪੜਾ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਤੋਂ ਲੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਲਤਾਨ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਕੀਲਾਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 

1947 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ, ਖੱਤਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਅਫਗਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅਫਗਾਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੱਤਰੀ ਅਤੇ ਅਰੋੜਾ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ।

ਖੱਤਰੀਆਂ ਨੇ 1947 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਜਾਂ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਐਡਮਿਰਲ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਕਰਮ ਬੱਤਰਾ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਖੇਤਰਪਾਲ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬਹਾਦਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਰਮ ਵੀਰ ਚੱਕਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ
ਪਿਆਰ (ਗੁਣ)

**ਪਿਆਰ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Pyaar (Love) ਹਿੰਦੀ: प्यार) ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਿਆ (ਪਿਆਰ) ਅਤੇ ਕਾਰ (ਕੰਮ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਵੇਰਵਾ 
ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਕਾਮ (ਅਤਿ ਜਿਨਸੀ ਇੱਛਾ, ਪੰਜ ਚੋਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ) ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।  ਕਾਮ ਨੂੰ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦੇ ਹਨ:

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਭਗਤ ਵਿਚਕਾਰ ਆਦਰਸ਼ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਤਮਾ-ਦੁਲਹਨ ਵਜੋਂ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ (ਕਾਂਤ) ਲਈ ਤਰਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਾਮ ਦੀਆਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤਰੱਕੀ ਵੱਲ ਭੇਜਦੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੰਨਾ 534 'ਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਧਿਕਾਰ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਕਤੀ (ਮੁਕਤੀ) ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਭਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪੰਜ ਗੁਣ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ
ਲੋਭ (ਚੋਰ)

**ਲੋਭ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Lobh;** ਗੁਰਮੁਖੀ: ਲੋਭ; ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ लोभ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ "ਲੋਭ" ਹੈ; ਇਹ ਦੁਨਿਆਵੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ 'ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ **ਲੋਭੀ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਅਨੁਵਾਦ 
ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਲਾਲਚ" ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਲਾਲਚ, ਲੋਭ ਜਾਂ ਕਾਮ-ਪ੍ਰੇਮ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹਵਾਲੇ 
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦ ਇਸ ਮੁੱਖ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ:

* ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਮਝ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੈ;ਉਹ ਬਸ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 27 ਲਾਈਨ 1129)
* ਦੁਨੀਆਂ ਧਨ, ਜਵਾਨੀ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਧੋਖਾ ਅਤੇ ਲੁੱਟੀ ਗਈ ਹੈ। (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 61 ਪੰਗਤੀ 2477)
* ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਾਮ ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਮੋਹ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੋ, ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਲਚੀ ਕੰਜੂਸ ਹੋ; ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਲਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ; ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਕਾਤਲ ਸ਼ੈਤਾਨ ਹੋ ..... ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਸਰਵਉੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬਚ ਜਾਓਗੇ। ((4)) (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 70 ਪੰਗਤੀ 2828)
* ਅੰਦਰ ਲਾਲਚ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ((7)) (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 130 ਲਾਈਨ 5300)
* ਬੇਰਹਿਮੀ, ਭੌਤਿਕ ਮੋਹ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਨਕ! ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਫੜੀ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ। ((2)) (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 147 ਪੰਗਤੀ 6072)
* ਤੂੰ ਲਾਲਚ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਝੂਠ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਸਰੀਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧੂੜ ਵਾਂਗ ਉੱਡਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ((1)) (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 154 ਪੰਗਤੀ 6435)
* ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਾਲਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਗੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਗੰਦਗੀ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗੰਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਝੱਲਦੇ ਹਨ। (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 1062 ਪੰਗਤੀ 45337)
* ਕਬੀਰ, ਜਿੱਥੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਝੂਠ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪਾਪ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਲਾਲਚ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੌਤ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮਾਫ਼ੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਖੁਦ ਹੈ। ((155)) (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 1372 ਪੰਗਤੀ 58353)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ
ਨਾਈ (ਜਾਤੀ)

**ਨਾਈ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Nai**), ਜਿਸਨੂੰ **ਸੈਨ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਮ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਨਾਪਿਤਾ (नापित) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਈ ਦੀ ਬਜਾਏ "ਸੈਨ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਈ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਛੜੀਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਅਸਾਮ, ਬਿਹਾਰ, ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ, ਛੱਤੀਸਗਡ਼੍ਹ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਵ, ਦਿੱਲੀ ਐਨਸੀਆਰ, ਗੋਆ, ਗੁਜਰਾਤ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਗੋਆ, ਝਾਰਖੰਡ, ਕਰਨਾਟਕ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਓਡੀਸ਼ਾ, ਪੁਡੂਚੇਰੀ, ਪੰਜਾਬ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਉੱਤਰਾਚਲ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਖੇਤਰੀ ਨਾਮ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਆਹੀ ਇਕਾਈ ਹੈ।

ਕੁਝ ਨਾਈ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਾਲ ਕੱਟਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਜੀਵਨ-ਚੱਕਰ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਲੈਣਾ ਸਨ।

## ਮੂਲ 
### ਪੁਰਾਣਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ 
ਨਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇੱਕ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਨਾਭੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ। 

### ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ 
ਤਾਮਿਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਈ ਜਾਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਬਾਥਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 

## ਕਿੱਤਾ 
ਨਾਈ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿੱਤਾ ਨਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਆਹਾਂ ਲਈ ਮੈਚ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਵਰਗੇ ਕਈ ਹੋਰ ਕਿੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। 

## ਸੈਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ 
ਨਾਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਸੈਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ *ਸੈਨੀਕਰਨ* ਵਜੋਂ ਸੰਕਲਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ *ਸੈਨਾਚਾਰੀਆ* ਸੰਸਥਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸੈਨ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਬਣਾ ਕੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੈਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਬੀਰ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ, ਭਗਤੀ ਕਵੀ ਜਿਸਨੇ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਨਾਈਆਂ ਦੇ ਮਾਣ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। 1992 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਉਜੈਨ *ਮਹਾਕੁੰਭ ਮੇਲੇ* ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ *ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨ ਭਗਤੀਪੀਠ ਟਰੱਸਟ ਦੀ* ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਚਲਾਨੰਦਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ *ਸੈਨਾਚਾਰੀਆ* ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਲਈ ਯਤਨ 
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਨਾਈਆਂ ਨੇ 1921 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਠਾਕੁਰ ਅਤੇ 1931 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੱਸ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਜਾ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜਾਤੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ 1941 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਨਾਮ "ਨਾਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ" ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਚ ਵਰਣ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਕਰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ 
* ਭਗਤ ਸੈਣ, ਸੰਤ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਕਵੀ 
* ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ 
* ਭਿਖਾਰੀ ਠਾਕੁਰ, ਭੋਜਪੁਰੀ ਕਵੀ 
* ਕਰਪੂਰੀ ਠਾਕੁਰ, ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ 
* ਮੈਥਿਲੀ ਠਾਕੁਰ, ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ
ਸਿੱਖ ਫੁੱਟਬਾਲਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਇਹ ਸਿੱਖ ਫੁੱਟਬਾਲਰਾਂ (ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ) ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ।

## ਜਾਣ-ਪਛਾਣ 
thumb|ਸਿੱਖ ਫੁੱਟਬਾਲਰ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਰਕਾਰੀਆ ਜੋ ਆਸਟਰੀਆ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਅਤੇ ਐਸ.ਕੇ. ਸਟਰਮ ਗ੍ਰੈਜ਼ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫੁੱਟਬਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਸੀਮਤ ਹਨ, ਰੋਜਰ ਵਰਡੀ, ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਰਕਾਰੀਆ, ਡੈਨੀ ਬਾਠ ਅਤੇ ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਆਧੁਨਿਕ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।

ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਈ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨਾਈਟਿਡ, ਬੈਲੇਸਟੀਅਰ ਖਾਲਸਾ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਖਾਲਸਾ। 2016 ਵਿੱਚ, ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਖਾਲਸਾ ਐਫਏ ਕੱਪ ਦੇ ਚੌਥੇ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ।

ਫਿਲਮ *"ਬੈਂਡ ਇਟ ਲਾਈਕ ਬੈਕਹਮ"* ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਕੁੜੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ ਜੋ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ $76.6 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਪੋਰਟਸ ਫਿਲਮ ਬਣ ਗਈ।

## ਸੂਚੀ 
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਖੇਡ ਦਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤਜਰਬਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਖਿਡਾਰੀ
ਬੀਬੀਸੀ ਅਰਬੀ

thumb|ਲੋਗੋ
**ਬੀਬੀਸੀ ਅਰਬੀ** ਸਾਹਿਤਕ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸੀ ਜੋ ਬੀਬੀਸੀ ਵਰਲਡ ਸਰਵਿਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਬੀਬੀਸੀ ਦਾ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ, ਅਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਹਿਤਕ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਿਊਜ਼ ਪੋਰਟਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਣਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਔਨਲਾਈਨ ਵੇਖਣ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਰੇਡੀਓ ਸੇਵਾ ਲੰਡਨ ਦੇ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਹਾਊਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਿਆਧ ਦੇ ਬੀਬੀਸੀ ਬਿਊਰੋ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਸਰੋਤੇ ਅਰਬ ਸੰਸਾਰ (ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ) ਵਿੱਚ ਸਨ।

ਸਤੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਵਰਲਡ ਸਰਵਿਸ ਨੇ ਖਰਚੇ ਘਟਾਉਣ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਅਰਬੀ ਰੇਡੀਓ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਔਨਲਾਈਨ ਸੇਵਾ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ। 

ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ, 27 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ, ਬੀਬੀਸੀ ਅਰਬੀ ਦੇ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਣ 13:00 ਯੂ ਟੀ ਸੀ  'ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਹ ਸੇਵਾ 1938 ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। 

### ਮੁੱਖ ਅੰਕੜੇ 
#### ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ 
* ਸਟੀਵਰਡ ਪੇਰੋਨ (1938–39)

#### ਪਹਿਲੇ ਸੰਪਾਦਕ 
* ਏਐਸ ਕੈਲਵਰਟ (1938)
* ਡੋਨਾਲਡ ਸਟੀਫਨਸਨ (1939 ਤੋਂ)

#### ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਨੇੜਲੀ ਪੂਰਬੀ ਸੇਵਾਵਾਂ 
* ਸਿਗਮਾਰ ਹਿਲੇਲਸਨ (1940 ਤੋਂ)

#### ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਪੂਰਬੀ ਸੇਵਾਵਾਂ 
* ਡੋਨਾਲਡ ਸਟੀਫਨਸਨ (1945 ਤੋਂ)

#### ਮੁਖੀ, ਪੂਰਬੀ ਸੇਵਾਵਾਂ 
* ਚਾਰਲਸ ਪੇਨੇਥੋਰਨ ਹਿਊਜ਼ (1948 ਤੋਂ)

#### ਮੁਖੀ, ਪੂਰਬੀ ਸੇਵਾ 
* ਗੋਰਡਨ ਵਾਟਰਫੀਲਡ (1949 ਤੋਂ)

#### ਮੁਖੀ, ਅਰਬੀ ਸੇਵਾ 
* ਗੋਰਡਨ ਵਾਟਰਫੀਲਡ (1959 ਤੋਂ)
* ਜੇਮਜ਼ ਥੌਮਸਨ (196 ਤੋਂ)
* ਚਾਰਲਸ ਮੈਕਲੇਲੈਂਡ (1971 ਤੋਂ)
* ਹੈਮਿਲਟਨ ਡਕਵਰਥ (1976 ਤੋਂ)
* ਏਰਿਕ ਬੋਮੈਨ (1981 ਤੋਂ)
* ਜੇਮਜ਼ ਨੌਰਿਸ (1986 ਤੋਂ)
* ਬੌਬ ਜੌਬਿਨਸ (1988 ਤੋਂ)

## ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ 
ਬੀਬੀਸੀ ਅਰਬੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਘੰਟੇਵਾਰ ਨਿਊਜ਼ ਬੁਲੇਟਿਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਅਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

### ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਣ 
* ਹਦੀਥ ਅਸ-ਸਾਆ ("ਘੰਟਾਵਾਰ ਅੱਪਡੇਟ") 
* ਤਹਕੀਕ (ਜਾਂਚ) 
* ਮਦੀਹਾ ਰਸ਼ੀਦ ਅਲ-ਮਦਫਾਈ, ਪ੍ਰਸਾਰਕ
* ਸਲਵਾ ਜਰਾਹ, ਪ੍ਰਸਾਰਕ
* ਹੁੱਡਾ ਅਲ-ਰਸ਼ੀਦ, ਪ੍ਰਸਾਰਕ

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* ਸਾਥੀ, ਪੀਟਰ (1988) ਅਰਬ ਵੋਇਸਿਜ਼: ਬੀਬੀਸੀ ਅਰਬੀ ਸਰਵਿਸ 1938-1988 । ਲੰਡਨ: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* BBC Arabic at BBC Online
* BBC Arabic Listen Online
ਭੂਟਾਨ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸੇਵਾ

**ਭੂਟਾਨ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸੇਵਾ** ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜ-ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੇਵਾ ਹੈ।  ਜਿਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਭੂਟਾਨੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 2006 ਦੇ ਸੂਚਨਾ, ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

### ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ 
1991 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਟਵੇਵ ਰੇਡੀਓ ਪੂਰੇ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੂਨ 2000 ਵਿੱਚ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਐਫਐਮ ਸਟੇਸ਼ਨ ਖੋਲੇ ਗਏ ਜੋ ਜਨਵਰੀ 2001 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਟਾਨ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਏ। 2005 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਐਫਐਮ ਰੇਡੀਓ ਸੇਵਾ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2009 ਤੋਂ, ਇਹ ਰੇਡੀਓ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 24 ਘੰਟੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ 2 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸਵੇਰੇ 6 ਵਜੇ ਤੱਕ ਘੱਟ ਸੁਣਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਸ਼ਡਿਊਲ ਦੇ ਦੁਹਰਾਓ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦਿਨ ਦੇ 14 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 45 ਮਿੰਟ ਜ਼ੋਂਗਖਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 3 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 45 ਮਿੰਟ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ, 2 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 53 ਮਿੰਟ ਸ਼ਾਰਚੋਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਅਤੇ 58 ਮਿੰਟ ਨੇਪਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

2012 ਵਿੱਚ, ਜੋਂਗਖਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ
* ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਦੂਰਸੰਚਾਰ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* BBS.bt – ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* BBS.bt/radio-streaming/ – ਅਧਿਕਾਰਤ ਰੇਡੀਓ ਵੈੱਬਕਾਸਟ
* 2006 ਦਾ ਸੂਚਨਾ, ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਐਕਟ
ਲੰਡਨ ਕਾਲਿੰਗ (ਮੈਗਜ਼ੀਨ)

ਲੰਡਨ ਕਾਲਿੰਗ  ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਵਰਲਡਵਾਈਡ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੀਬੀਸੀ ਆਨ ਏਅਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਰਸਾਲਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਵਰਲਡ ਸਰਵਿਸ ਸ਼ਾਰਟਵੇਵ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸੇਵਾ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ *ਐਂਪਾਇਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੈਂਫਲੇਟ* (ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੀਬੀਸੀ ਐਂਪਾਇਰ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਅਤੇ ਫਿਰ *ਬੀਬੀਸੀ ਐਂਪਾਇਰ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਮੱਧ 1939 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਰਸਾਲਾ 12 ਸਫ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 16 ਸਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਬਦਲ ਕੇ **ਲੰਡਨ ਕਾਲਿੰਗ** ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ ਬੀਬੀਸੀ ਵਰਲਡ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਇਹ ਲੰਡਨ ਕਾਲਿੰਗ ਹੈ ...", ਜੋ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਖਾਸਕਰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵਿੱਚ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਨਵੰਬਰ 1993 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਰਸਾਲੇ ਨੂੰ 100 ਪੰਨਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗੀਨ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ (ਉਦੋਂ ਤੱਕ, ਰਸਾਲੇ ਅਗਲੇ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕਵਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੋ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਦੇ ਸੀ)। ਇਸ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਗਹਿਰਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਬੀਬੀਸੀ ਵਰਲਡਵਾਈਡ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਵਧਦੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਰਤੇ ਗਏ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਰਸਾਲੇ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਆਨ ਏਅਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੰਬੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

ਬੀਬੀਸੀ ਆਨ ਏਅਰ ਦਾ ਆਖਰੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਸੰਬਰ 2004 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਗਏ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਸਾਡੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਔਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਟਿਡ ਐਡੀਸ਼ਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।" 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*
ਰੇਡੀਓ ਸੀਲੋਨ

ਰੇਡੀਓ ਸੀਲੋਨ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, 1923 ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਰੇਡੀਓ ਸੀਲੋਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 1925 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੂਰਵਰੂਪ **ਕੋਲੰਬੋ ਰੇਡੀਓ** 16 ਦਸੰਬਰ 1925 ਨੂੰ ਕੋਲੰਬੋ ਦੇ ਵੇਲਿਕਾਡਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਿਲੋਵਾਟ ਆਉਟਪੁੱਟ ਵਾਲੇ ਮੀਡਿਅਮਵੇਵ ਰੇਡੀਓ ਟ੍ਰਾਂਸਮੀਟਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਕੋਲੰਬੋ ਰੇਡੀਓ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸੀਲੋਨ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ 
ਰੇਡੀਓ ਸੀਲੋਨ 30 ਸਤੰਬਰ 1967 ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਨਿਗਮ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਸੀਲੋਨ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਡਡਲੀ ਸੇਨਾਨਾਇਕੇ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀਲੋਨੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ, ਨੇਵਿਲ ਜੈਵੀਰਾ ਨੂੰ ਸੀਬੀਸੀ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

ਜਦੋਂ 1972 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਇੱਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (SLBC) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਦਸੰਬਰ 2005 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ 80ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਈ। 5 ਜਨਵਰੀ 2007 ਨੂੰ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨਿਗਮ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕਲਿਫੋਰਡ ਡੋਡ
* ਡੇਸਮੰਡ ਕੈਲੀ
* ਐਡਵਰਡ ਹਾਰਪਰ
* ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ ਅਬੇਸੇਕੇਰਾ
* ਟਿਸਾ ਅਬੇਸੇਕੇਰਾ
* ਕਿਡੀਜ਼ ਕਾਰਨਰ
* ਰੇਡੀਓ ਸਿਲੋਨ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਪ੍ਰਸਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਐਮਜੇ ਪਰੇਰਾ
* ਐਸਪੀਮਾਈਲਵਗਨਮ
* ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨਿਗਮ
* ਵਰਨਨ ਕੋਰੀਆ
* ਗ੍ਰੇਗ ਰੋਸਕੋਵਸਕੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਸੰਦਰਭ  ਸੂਚੀ 
* ਵੇਵਲ, ਸਟੀਵਰਟ । - *ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਕਲਾ* - ਸੀਬੀਸੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸਿਖਲਾਈ ਮੈਨੂਅਲ। - ਸੀਲੋਨ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, 1969।
* ਸੀਲੋਨ, ਰੇਡੀਓ। - *ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਮਿਆਰ* - ਵਪਾਰਕ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵਿਭਾਗ। - ਰੇਡੀਓ ਸੀਲੋਨ, 1950।
* *ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ: ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਟੀਵਨ ਕੈਂਪਰ ਦੁਆਰਾ*, (ਪੇਪਰਬੈਕ - 7 ਜਨਵਰੀ 2002)
* *ਸੈਚਮੋ ਬਲੋਜ਼ ਅਪ ਦ ਵਰਲਡ: ਜੈਜ਼ ਅੰਬੈਸਡਰਜ਼ ਪਲੇ ਦ ਕੋਲਡ ਵਾਰ* ਪੈਨੀ ਵੌਨ ਐਸਚੇਨ ਦੁਆਰਾ, ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 2006, 
* *ਅੱਜ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼*, [ਹਾਰਡਕਵਰ], ਚਾਰਲਸ ਵੈਂਕਲ (ਸੰਪਾਦਕ), ਸੇਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਇੰਕ (1 ਸਤੰਬਰ 2009), 
* *ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਹੈਂਡਬੁੱਕ*, [ਹਾਰਡਕਵਰ], ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸ਼ੈਲਟਨ ਏ ਗੁਣਰਤਨੇ (ਸੰਪਾਦਕ), ਸੇਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ (8 ਜੂਨ 2000), 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਵਰਨਨ ਕੋਰੀਆ ਰੇਡੀਓ ਸੀਲੋਨ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਆਵਾਜ਼ 
* ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ - ਲਾਈਵ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ
* ਸਿੰਹਾਲਾ ਰੇਡੀਓ ਲਾਈਵ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ - ਟੈਸਟ ।   'ਤੇ  .
* SLBC-ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਸਿਰਜਣਾ (ਪੁਰਾਲੇਖਬੱਧ)
* ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦੇ ਅੱਸੀ ਸਾਲ (ਪੁਰਾਲੇਖਬੱਧ)
* ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਸੀਲੋਨ, ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ।   'ਤੇ  .
* ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਤਮਿਲ ਘੋਸ਼ਣਾਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਚੋਣ
ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ

**ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ** (AITV,    ) ਇੱਕ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ  ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲੰਡਨ, ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ,   ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਅਫਗਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਤੁਰਕਮੇਨੇਲਮ 52°E / ਮੋਨਾਕੋਸੈਟ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ' ਤੇ ਮੁਫਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਸ਼ਾਰਟਵੇਵ (7600 kHz) ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਰੀਲੇਅ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਔਨਲਾਈਨ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਟੀਵੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 15 ਅਗਸਤ, 2021 ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ (ਸਿਸਟਰ, sister) ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।   ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਕਾਬੁਲ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਸਮੇਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਵਿਆਪਕ ਕਵਰੇਜ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖਬਰਾਂ ਦਾ ਚੈਨਲ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੇ ਅਗਸਤ 2023 ਵਿੱਚ ਪਸ਼ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਨ।

ਮਈ 2024 ਵਿੱਚ, ਅਫ਼ਗਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਆਉਂਦੇ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣਾ ਮਨਾਹੀ ਹੈ।”

## ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ 
ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀਸੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਬਹਿਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮੈਦਾਨ (Maydan) ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਦ ਅਫਗਾਨ ਟਾਈਮਜ਼

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਟੀਵੀ ਲਾਈਵ
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਰਕਾਰੀਆ

**ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਰਕਾਰੀਆ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Manprit Sarkaria;** ਜਨਮ 26 ਅਗਸਤ 1996) ਇੱਕ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜੋ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਬੁੰਡੇਸਲੀਗਾ ਕਲੱਬ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਵਿਏਨ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਵਿੰਗਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਆਸਟਰੀਆ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਸਰਕਾਰੀਆ ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀਆ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਫ੍ਰੀ ਕਿੱਕ ਤਕਨੀਕ ਸਾਬਕਾ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਰੋਨਾਲਡੀਨਹੋ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ।

## ਕਲੱਬ ਕਰੀਅਰ 
14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਨੂੰ, ਸਟਰਮ ਗ੍ਰੇਜ਼ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀਆ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਆਸਟਰੀਆ ਵਿਏਨ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

20 ਮਈ 2022 ਨੂੰ, ਸਰਕਾਰੀਆ ਨੇ ਸਟਰਮ ਗ੍ਰੇਜ਼ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਜੂਨ 2025 ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।

ਮਈ 2023 ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰੀਆ ਨੇ ਸਟਰਮ ਗ੍ਰੇਜ਼ ਲਈ ਰੈਪਿਡ ਵਿਏਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਕੱਪ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੋਲ ਕੀਤੇ। ਉਹ 2022-23 ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਕੱਪ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕੋਰਰ ਵੀ ਬਣਿਆ। ਸਟਰਮ ਗ੍ਰੇਜ਼ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਇਲਜ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਕੰਮ, ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਿਵਹਾਰ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੂੰ ਕੱਪ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਵੱਡਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।"

ਮਾਰਚ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਗਿੱਟਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ 2023-24 ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਿਹਾ। 2024-25 ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਦੂਜੀ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬ ਦੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।

20 ਜਨਵਰੀ 2025 ਨੂੰ, ਸਟਰਮ ਗ੍ਰੇਜ਼ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀਆ ਦੇ ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ੇਨਜ਼ੇਨ ਪੇਂਗ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤਬਾਦਲੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।

28 ਜੂਨ 2025 ਨੂੰ, ਚੀਨੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀਆ ਆਸਟਰੀਆ ਵਾਪਸ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਸਟਰੀਆ ਵਿਏਨ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ 
### ਕਲੱਬ 
### ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ 
## ਸਨਮਾਨ 
**ਸਟਰਮ ਗ੍ਰੇਜ਼**

* ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਬੁੰਡੇਸਲੀਗਾ : 2023–24 
* ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਕੱਪ : 2022–23, 2023–24 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਿੱਖ ਫੁੱਟਬਾਲਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996
ਆਈ. ਆਰ. ਆਈ. ਬੀ. ਵਰਲਡ ਸਰਵਿਸ

ਆਈ. ਆਰ. ਆਈ. ਬੀ. ਵਰਲਡ ਸਰਵਿਸ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੌਇਸ ਆਫ਼ ਇਸਲਾਮਿਕ ਰੀਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ ਈਰਾਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਈਰਾਨ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਰੇਡੀਓ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ।

ਇਸ ਰੇਡੀਓ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੇ 1956 ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ। ਈਰਾਨੀ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸਟੈਂਡਾਂ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਗਣਰਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣਾ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਏਜੰਡੇ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੜੀਵਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਨ। 

## ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 
ਆਈ. ਆਰ. ਆਈ. ਬੀ. ਵਰਲਡ ਸਰਵਿਸ ਇਸ ਸਮੇਂ 32 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ:

### ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੇਡੀਓ 
ਇੰਗਲਿਸ਼ ਰੇਡੀਓ ਆਈ. ਆਰ. ਆਈ. ਬੀ. ਵਰਲਡ ਸਰਵਿਸ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ।  ਵੌਇਸ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਇੱਕ 60-ਮਿੰਟ-ਲੰਬਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਇਸਲਾਮਿਕ ਰੀਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ ਈਰਾਨ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ, ਈਰਾਨੀ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਰਸਾਰਕ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*
ਢੱਕ ਖੁਰਮਪੁਰ

**ਢੱਕ ਖੁਰਮਪੁਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫਗਵਾੜਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ 44 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (27 ਮੀਲ), ਫਗਵਾੜਾ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (2.5 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਰਪੰਚ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਢੱਕ ਖੁਰਮਪੁਰ ਵਿੱਚ 9 ਘਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 50 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 26 ਮਰਦ ਅਤੇ 24 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਢੱਕ ਖੁਰਮਪੁਰ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 70.00% ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 75.84% ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। 0-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 10 ਹੈ ਜੋ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 20.00% ਹੈ। ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਲਗਭਗ 667 ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 846 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ ਅੰਕੜੇ 
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Villages in Kapurthala
* Kapurthala Villages List

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
1998ਕੌੜੀ ਖੰਨਾ ਰੇਲ ਟੱਕਰ

ਖੰਨਾ ਰੇਲ ਦੁਰਘਟਨਾ 26 ਨਵੰਬਰ 1998 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਖੰਨਾ-ਲੁਧਿਆਣਾ ਸੈਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਖੰਨਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੌੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਕਲਕੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਜੰਮੂ ਤਵੀ-ਸਿਆਲਦਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ "ਫਰੰਟੀਅਰ ਮੇਲ" ਦੇ 6 ਡੱਬੇ ਪਟੜੀ ਤੋਂ ਉਤਰ ਗਏ ਸਨ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਡੱਬਿਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਗਈ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਸਨ। ਜਿਸ  ਵਿਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 212 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ 2,500 ਯਾਤਰੀ ਸਵਾਰ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਟੜੀ ਤੋਂ ਉਤਰਨਾ ਇੱਕ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਰੇਲ ਪਟੜੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਭਾਰਤ  ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਰੇਲ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਰੇਲ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* 2023 ਓਡੀਸ਼ਾ ਰੇਲ ਹਾਦਸਾ
* ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸੁਰੇਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ (ਆਰ. ਐਸ. ਐਸ.)

**ਸੁਰੇਸ਼** **ਜੋਸ਼ੀ** (ਜਨਮ 28 ਨਵੰਬਰ 1947) ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮਸੇਵਕ ਸੰਘ (ਆਰ. ਐਸ. ਐਸ) ਇੱਕ ਸੱਜੇ ਪੱਖੀ ਹਿੰਦੂਤਵ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਸੰਗਠਨ ਦੇ  ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਹ 2009 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ ਆਰ. ਐਸ. ਐਸ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀਵਾਹ (ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ) ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਮਾਰ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਿਆ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਨਵੰਬਰ 1947 ਨੂੰ ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਠਾਣੇ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਰਐਸਐਸ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ।

## ਆਰ. ਐਸ. ਐਸ. ਨਾਲ ਸਬੰਧ 
ਜੋਸ਼ੀ ਸੰਨ 1975 ਵਿੱਚ ਆਰਐੱਸਐੱਸ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਹਿ-ਸਰਕਰਯਾਵਾਹ (ਵਧੀਕ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਮਾਰਚ 2009 ਵਿੱਚ ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ 2021 ਵਿੱਚ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਹੋਸਬਲੇ ਨੂੰ ਸਾਰਾ-ਕਾਰਯਾਵਾਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ।

## ਵਿਚਾਰ 
ਜੋਸ਼ੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਸਖਤ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਗ਼ਰੀਬ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਬੋਦਲਵਾਲਾ

**ਬੋਦਲਵਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ **ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜਗਰਾਉਂ** ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਜਿਸਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 1500 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਗੜ੍ਹ ਪੈਲੇਸ, ਕੋਟਾ

thumb|ਗੜ੍ਹ ਪੈਲੇਸ, ਕੋਟਾ ਦਾ ਹਵਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼
right|thumb|ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਗੜ੍ਹ ਪੈਲੇਸ, ਕੋਟਾ
right|thumb|500x500px|ਹਾਥੀ ਖੰਭਾ ਮਹਿਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ ਜਾਂ ਗੜ੍ਹ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ " **ਗੜ੍ਹ ਪੈਲੇਸ"** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕੋਟਾ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕਿਲਾਬੰਦ ਮਹਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਟਾ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਓ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਓ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਸੀ। ਗੜ੍ਹ ਤੋਪਾਂ, ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ, ਸ਼ਸਤਰ, ਮਹਿਲ, ਯੰਤਰਾਂ, ਪਹਿਰਾਵੇ, ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ, ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਹਨ।  ਰਾਓ ਮਾਧੋ ਸਿੰਘ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਮਹਿਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇੱਕ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਿਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1264 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬੂੰਦੀ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਜੈਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਭੀਲ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਕੋਟੀਆ (ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸ਼ਾਸਕ) ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 

## ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ 
ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਗੇਟ ਰਾਹੀਂ ਹੈ (ਫੋਟੋ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ), ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਕੋਟਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। 

ਅਗਲੇ ਗੇਟਵੇ ਨੂੰ 'ਹਥੀਆਂ ਖੰਭਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਗੇਟ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ 2 ਹਾਥੀ ਬਣਤਰ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੇਠਾਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੇਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੋ ਪਿੱਤਲ ਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ, *ਸ਼ੰਕਰ ਬਾਣ* ਅਤੇ *ਗਜਪਤ ਬਾਣ* ਸਥਿਤ ਹਨ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਦਿੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 

ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਉਪਰਲੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ 'ਤੇ, 'ਬਾਰਾਂਦਰੀ' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਵਾਗਤ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਓ ਮਾਧੋ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। 

ਗੋਕਨੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਬਾਦਲ ਮਹਿਲ ਵੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹਨ। 

ਇਸ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਬ ਮਹਿਲ, ਪੁਰਾਣਾ ਮਹਿਲ, ਅਰਜੁਨ ਮਹਿਲ, ਹਵਾ ਮਹਿਲ, ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਆਮ, ਅਖਾੜਾ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਕੰਵਰਪਦੀ-ਕਾ-ਮਹਿਲ ਵੀ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਲੂਸ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਹੀ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਆਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹਨ।  
ਤਸਵੀਰ:Main_gate,_Garh_Palace,_Kota.jpg|alt=Main gate, Garh palace| ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਗੜ੍ਹ ਮਹਿਲ
ਤਸਵੀਰ:Kota_garh_name_plate_at_hathi_pole.jpg|alt=Kota garh name plate at hathi pole| ਕੋਟਾ ਗੜ੍ਹ ਨਾਮ ਦੀ ਪਲੇਟ ਹਾਥੀ ਖੰਭਾ 'ਤੇ
ਤਸਵੀਰ:Hathi_pole,_Garh_Palace,_Kota.jpg|alt=Hathi pole, Garh Palace, Kota| ਹਾਥੀ ਖੰਭਾ, ਗੜ੍ਹ ਪੈਲੇਸ, ਕੋਟਾ
ਤਸਵੀਰ:Baradari,_garh_palace,_Kota.jpg|alt=Baradari, the reception hall of the palace| ਬਾਰਾਦਰੀ, ਮਹਿਲ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹਾਲ
ਤਸਵੀਰ:Bada_mahal_view,_Gadh_palace,_Kota.jpg|alt=Bada mahal view from outside| ਬਾਹਰੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਿਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਤਸਵੀਰ:Bada_mahal_out_side_corridor.jpg|alt=Bada mahal outside corridor| ਲਾਂਘੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵੱਡਾ ਮਹਿਲ
ਤਸਵੀਰ:Bada_mahal_hall.jpg|alt=Bada mahal hall| ਵੱਡਾ ਮਹਿਲ ਹਾਲ
ਤਸਵੀਰ:Bada_mahal_bed_room.jpg|alt=Bada mahal bed room| ਵੱਡਾ ਮਹਿਲ ਬੈੱਡ ਰੂਮ
ਤਸਵੀਰ:Peacock_on_the_wall.jpg|alt=Peacock on one of the wall| ਇੱਕ ਕੰਧ 'ਤੇ ਮੋਰ
ਤਸਵੀਰ:Paintings_in_the_hall,_Gadh_palace,_Kota.jpg|alt=Paintings in the hall, Gadh palace| ਹਾਲ, ਗੜ੍ਹ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ
ਤਸਵੀਰ:Mahal_roof.jpg|alt=One of hall roof| ਹਾਲ ਦੀ ਛੱਤ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ
ਤਸਵੀਰ:Glass_decorated_pillar.jpg|alt=Glass decoration at one of pillar| ਇੱਕ ਥੰਮ੍ਹ 'ਤੇ ਕੱਚ ਦੀ ਸਜਾਵਟ
ਤਸਵੀਰ:Main_gate_inside_view.jpg|alt=View of Main gate from inside the garh| ਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼।

## ਹਵਾਲੇ 

## ਸਾਹਿਤ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੋਟਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਂਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ
ਗੋਲਾ-ਯੰਤਰ

ਇੱਕ **ਗੋਲਾ-ਯੰਤਰ** (ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ **ਗੋਲਾਕਾਰ ਐਸਟ੍ਰੋਲੇਬ**, **ਅਰਮਿਲਾ**, ਜਾਂ **ਅਰਮਿਲ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਯੰਤਰ ਹੈ ( ਆਕਾਸ਼ੀ ਗੋਲੇ 'ਤੇ), ਜਿਸ ਵਿੱਚ  ਦਾ ਇੱਕ ਗੋਲਾਕਾਰ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ' ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ੀ ਲੰਬਕਾਰ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਗੋਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿਣ, ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ੀ ਗਲੋਬ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਕੜਿਆਂ ਦਾ ਗੋਲਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਤਾਰਾਮੰਡਲਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਖੋਜ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਮੱਧਯੁਗੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
[thumb|[ਗੜ੍ਹ ਪੈਲੇਸ, ਕੋਟਾ ਵਿਖੇ ਗੋਲਾ ਯੰਤਰ]]
ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ** ਇਹ ਕੇਂਦਰੀ ਪਹਾੜੀ ਉਪ ਸਮੂਹ ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 2.4 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ (ਐਥਨੋਲੋਗ ਇਸਨੂੰ "ਜ਼ੋਰਦਾਰ" ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ), ਫਿਰ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ *ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਐਟਲਸ* ਵਿੱਚ "ਕਮਜ਼ੋਰ" ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਰਾਜੀ ਲੋਕ

**ਰਾਜੀ ਲੋਕ** ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ। , ਰਾਜੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੋਟ ਥੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਰਾਜੀ (ਬਨ ਰਾਜੀ) ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਰਾਵਤ (ਬਨ ਰਾਵਤ) ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੇਹ ਅਤੇ ਚਮਗਿੱਦੜ, ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਗੀਂਟੀ ਜਾਂ ਗੇਂਟੀ, ਜੰਗਲੀ ਪਹਾੜੀ ਕੰਦਮੂਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, (ਡਾਇਓਸਕੋਰੀਆ ਐਸਪੀਪੀ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਭੋਜਨ ਖੋਦਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਵਪਾਰੀਆਂ (ਭੋਟੀਆ) ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਕਟੋਰੇ ਵੇਚਣ ਲਈ ਵਪਾਰਕ ਸਮਝੌਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਤਰਖਾਣ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਲ ਅਤੇ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਵੇਚਦੇ ਹਨ।

ਰਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਸਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਪੱਥਰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਸਾਏ ਗਏ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਕੋਲ ਰੋਟੀ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਲਾਇਕ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਪਲਾਟ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਹਨ।

## ਭਾਸ਼ਾ 
ਰਾਜੀ ਇੱਕ ਤਿੱਬਤੀ-ਬਰਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਪਿਥੌਰਾਗੜ੍ਹ ਖੇਤਰ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਤ-ਖਾ ਅਤੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਚੰਪਾਵਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਤ-ਖਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਵਤ (ISO 639-3 jnl; Glottocode Rajai1264) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਜੀ ਨਾਮਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ISO 639-3 rji; Glottocode Raji1240) ਅਤੇ ਰਾਉਤੇ (ISO 639-3 rau; Glottocode Rau1239) ਦੇ ਨਾਲ ਉਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਉਪ-ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚੀਨ-ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਪ-ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਜੀ-ਰੌਟੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਉਪ-ਸਮੂਹ ਖੇਤਰੀ ਮਹਾਕਿਰੰਤੀ ਸਮੂਹ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਾਮ ਮਗਰ ਅਤੇ ਧੂਤ ਮਗਰ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜੀ ਲੋਕ 
ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅੰਕੜਾ ਬਿਊਰੋ ਨੇ ਰਾਜੀ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਜਨਜਾਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਉਪ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਨੇਪਾਲ ਜਨਜਾਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, 4,235 ਲੋਕ (ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 0.0%) ਰਾਜੀ ਸਨ। ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੀ:

* ਕਰਨਾਲੀ (0.1%)
* ਸੁਦੁਰਪਸ਼ਚਿਮ ਪ੍ਰਦੇਸ਼  (0.1%)
* ਬਾਗਮਤੀ (0.0%)
* ਲੁੰਬਿਨੀ (0.0%)
* ਗੰਡਕੀ  (0.0%)
* ਕੋਸ਼ੀ (0.0%)
* ਮਧੇਸ਼ (0.0%)

ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ (0.0%) ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸੀ:

* ਕੈਲਾਲੀ (0.3%)
* ਸੁਰਖੇਤ (0.3%)
* ਬਰਦੀਆ (0.2%)
* ਜਾਜਰਕੋਟ (0.1%)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀਆਂ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ
ਰਾਮ ਰਾਏ

**ਰਾਮ ਰਾਏ** (1645–1687 ਜਾਂ 1689) ਸੱਤਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਏ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਮਰਾਈਆਂ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਸੰਪਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉਦਾਸੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੰਡੋ-ਇਸਲਾਮੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ 
ਸਮੂਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭੱਜ ਰਹੇ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਦਰਬਾਰ (ਕਚਹਿਰੀ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਪਨਾਹ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 

## ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ 
ਰਾਮ ਰਾਏ ਦੇ ਭਰਾ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦਸ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸੀ। ਉਦਾਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਮ ਰਾਏ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਹਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਦਾਸੀ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਸਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਿੱਚ ਜਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤਾ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਦਾਸੀ ਪਰੰਪਰਾ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਗੁਰਗੱਦੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਾਮ ਰਾਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਭੇਜਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਰਾਏ 1675 ਵਿੱਚ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਫਤਿਹ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਨ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤੇ। ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ (ਛਾਉਣੀ) ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਰਾਮ ਰਾਏ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਹਾ, ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਪਾਉਂਟਾ ਵਿਖੇ ਮਿਲਣ ਲਈ ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਮੀਟਿੰਗ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗੁਪਤਤਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦੇ ਮਸੰਦ ਰਾਮ ਰਾਏ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਭਾਵੀ ਸੁਲ੍ਹਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰੋਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਧਾਂ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।
## ਮੌਤ 
ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ *ਸ਼ਹੀਦ ਬਿਲਾਸ*, ਰਾਮ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮਸੰਦ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੇ ਹੋਰ ਮਸੰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਸਤੰਬਰ 1687 ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਮਰਾਈਆ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਗਿਆ।

ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਰਾਮ ਰਾਏ ਲਈ ਇੱਕ ਮਕਬਰਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਾਰੀਗਰ ਭੇਜੇ। ਪੰਜਾਬ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1707 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਫੁੱਲਦਾਰ ਨਮੂਨੇ ਅਤੇ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀਆਂ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ
## ਗ੍ਰੰਥ ਸੂਚੀ
*

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Guru Ram Rai Darbar Sahib − History
ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਣ 1895 ਵਿੱਚ ਗੁਗਲੀਏਲਮੋ ਮਾਰਕੋਨੀ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।  ਇਹ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਰੇਡੀਓ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਸੀ, ਜੋ ਅਲੇਸੈਂਡਰੋ ਵੋਲਟਾ, ਆਂਡਰੇ-ਮੈਰੀ ਐਂਪੀਅਰ, ਜਾਰਜ ਓਹਮ ਅਤੇ ਜੇਮਸ ਕਲਰਕ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਵਰਗੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।

"ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ" ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਲਈ ਕਈ ਦਾਅਵੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ  ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਤੀਬ ਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਭਾਵ, ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਨ।

## ਸਟੇਸ਼ਨ 
### ਮੀਡੀਅਮਵੇਵ ਅਤੇ ਲੌਂਗਵੇਵ 'ਤੇ ਏ ਐਮ 
### ਐਫਐਮ ਜਾਂ ਸ਼ਾਰਟਵੇਵ 
### ਨੈੱਟਵਰਕ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰੇਡੀਓ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
* ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਸਮਾਂਰੇਖਾ
* ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
* ਸਵੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ
** ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ AM-ਬੈਂਡ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
** ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ AM ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਬੈਂਡ
* ਐਫਐਮ ਪ੍ਰਸਾਰਣ
** ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਐਫਐਮ ਪ੍ਰਸਾਰਣ
** 31 ਅਕਤੂਬਰ, 1940 ਨੂੰ ਫੈਡਰਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਪਾਰਕ ਐਫਐਮ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ।
* List of radios - ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਖਾਸ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ
* ਸਮਾਂ ਸੰਕੇਤ
*

## ਹਵਾਲੇ
ਰਾਮਰਾਈਆ

**ਰਾਮਰਾਈਆ**, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸੰਪਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ (1630-61) ਦੇ ਛੇਕੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਪਰਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ, ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸੀ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ *ਉਦਾਸੀਨ ਪਰੰਪਰਾ* ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਰਾਏ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਰਬਾਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਨਾਮਧਾਰੀ
*ਨਿਰੰਕਾਰੀ
*ਨਿਰਮਲਾ
*ਸੇਵਾਪੰਥੀ
**ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ
*ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ
*ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ

## Notes 
## References
ਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦਲ

**ਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Shaan Singh Hundal;** ਜਨਮ 14 ਜੁਲਾਈ, 1999) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਫਾਰਵਰਡ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਹੁੰਦਲ ਦਾ ਜਨਮ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੈਲੇਡਨ ਐਸਸੀ ਨਾਲ ਯੂਥ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰੈਂਪਟਨ ਯੂਥ ਐਸਸੀ ਅਤੇ ਮਿਸੀਸਾਗਾ ਐਸਸੀ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ। ਉਹ U14 ਅਤੇ U15 ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਓਨਟਾਰੀਓ ਸੂਬਾਈ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ। ਮਈ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫਸੀ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।

## ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ 
ਨਵੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ, ਹੁੰਦਲ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਇੱਕ U15 ਪਛਾਣ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਯੁਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਕੈਨੇਡਾ U15, ਕੈਨੇਡਾ U17, ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ U18 ਟੀਮਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੈਂਪ ਲਈ ਕੈਨੇਡਾ U20 ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ 2017 CONCACAF U-20 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਰੋਸਟਰ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 23 ਫਰਵਰੀ, 2017 ਨੂੰ ਐਂਟੀਗੁਆ ਅਤੇ ਬਾਰਬੁਡਾ U20 ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ U23 ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਹੁੰਦਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਈਸ ਸੁਆਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਰਜੀਓ ਅਗੁਏਰੋ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਿੱਖ ਫੁੱਟਬਾਲਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1999
ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਸ਼ਰਮਾ

**ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਸ਼ਰਮਾ** (ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 2005) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ। ਉਹ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਆਫ ਸਪਿੰਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੈ।ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਸ਼ਰਮਾ ਉਸ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ  ਅੰਡਰ 19 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ  ਵਿੱਚ  17 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ  ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਕਟ ਲੈਣ ਵਾਲੀ  ਭਾਰਤੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਸੀ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਵੈਸ਼ਨਵੀ  ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ ਜੋ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ। ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਸ਼ਰਮਾ 2025 ਅੰਡਰ 19 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ  ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਸੀ  ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਖਿਤਾਬ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵੀ ਬਣੀ। ਦਸੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿਰੁੱਧ ਟੀ-20 ਸੀਰੀਜ਼ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲ ਮਿਲੀ। ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਲੜੀ  ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੀ 20 ਈ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।ਜਿਸ ਵਿੱਚ  ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਓਵਰਾਂ ਚ ਸਿਰਫ਼ 16 ਦੌੜਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਉਸ ਨੇ ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਟੋਪੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ