ਵਿਰਾਰ

**ਵਿਰਾਰ** (ਉਚਾਰਨ: [ʋiɾaɾ] ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਤਾਲੁਕਾ ਵਸਈ ਅਤੇ ਪਾਲਘਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੱਟਵਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਵਸਈ-ਵਿਰਾਰ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਵੱਲੋਂ  ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਵਸਈ-ਵਿਰਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਸਈ ਤਾਲੁਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਲਘਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੱਖਣ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਲਘਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਲਘਰ ਮੁੰਬਈ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੀਰਾ-ਭਾਈਂਡਰ, ਵਸਈ-ਵਿਰਾਰ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰੇਟ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਰਾਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮੁੰਬਈ ਉਪਨਗਰੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰਿਆਂ ਲਈ ਲੋਕਲ-ਟਰੇਨ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਉੱਚ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਵਾਲੀ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਪਾਲਘਰ (ਦਹਾਨੂ) ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚਰਚਗੇਟ ( ਦੱਖਣੀ ਮੁੰਬਈ)।

ਵਿਰਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਵੱਲੋਂ  ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਵਿਰਾਰ ਵਿਰਾਰ ਫਾਟਾ ਵਿਖੇ ਮੁੰਬਈ-ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਹਾਈਵੇਅ ਨਾਲ ਸੜਕਾਂ ਵੱਲੋਂ  ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ (ਵਿਰਾਰ ਵੱਲ ਹਾਈਵੇ ਦਾ ਇੱਕ ਐਗਜ਼ਿਟ ਨੋਡ)। ਵਿਰਾਰ ਕੋਂਕਣ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤੱਟੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਦਾਨੀ ਮੰਦਿਰ (ਵਿਰਾਰ ਪੂਰਬ) ਅਤੇ ਅਰਨਾਲਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਰਨਾਲਾ ਬੀਚ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਆਰਜ਼ੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ, 2011 ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1,222,390 ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 648,172 ਅਤੇ 574,218 ਹਨ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਵਿਰਾਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ 'ਤੇ, ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲ ਭਰ ਗਰਮ, ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਤਾਪਮਾਨ  ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਜੁਲਾਈ ਸਭ ਤੋਂ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਨਵਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਕਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ।

ਵਸਈ-ਵਿਰਾਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਹਨ

* ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ (BOM) 
* ਪੁਣੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ (PNQ) 
* ਸੂਰਤ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ (STV) 

## ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ 
*ਵਿਰਾਰ* ਨਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਏਕਵੀਰਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਅਮਰ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁੰਗਾ ਪਰਵਤ "ਤੁੰਗਾ-ਆਰ" ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਵੀਰਾ" "ਵੀਰ" ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਰਾਰ ਤੁੰਗਾ ਪਰਵਤ ਦੀ ਤਲਹਟੀ 'ਤੇ ਵੈਤਰਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਦੇਵੀ ਜੀਵਦਾਨੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਹੰਮਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ  ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਅਤੇ ਲੁੱਟਮਾਰ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਵੱਲੋਂ  ਬਾਅਦ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸਥਾਨਕ ਦੰਤਕਥਾ ਇਸ ਸਾਈਟ ਨੂੰ *ਸ਼ੂਰਪਰਕਾ ਯਾਤਰਾ* ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਕਵੀਰਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ *ਕੁੰਡ* ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ *ਇਕਵੀਰਾ ਤੀਰਥ* ਜਾਂ *ਵਿਰਾਰ ਤੀਰਥ* ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 3 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 9 ਇੰਚ ਚੌੜਾ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਪੱਥਰ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਕਵੀਰਾ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ *ਯੋਗਿਨੀਆਂ* ਦੀਆਂ ਮਾਦਾ ਮੂਰਤੀਆਂ ਗਾਂ ਅਤੇ ਵੱਛੇ ਦੀਆਂ ਮੋਟੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੱਭੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਗੋਵਰਧਨ ਮੱਠ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ ਜੋ ਮੋਕਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਵਿਚ ਉੱਕਰੀ ਗਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਵਿਰਾਰ ਐਗਰੀ (ਜਾਤੀ) ਸਮਾਜ ਦਾ ਘਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ, ਨਮਕ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਕੋਲੀ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਨ।

1739 ਵਿੱਚ ਚਿਮਾਜੀ ਅੱਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਸਈ ਦੀ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਵਿਰਾਰ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਸਾਈ ਕਿਲ੍ਹਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਧੀਨ ਸੀ।

ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਵਜਰੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਏ ਗਏ ਸੁੱਖਣ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਚਿਮਾਜੀ ਅੱਪਾ ਨੇ ਨੇੜੇ ਦੇਵੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਵਜਰੇਸ਼ਵਰੀ ਮੰਦਿਰ ਅਜੇ ਵੀ ਮਰਾਠਾ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।

thumb| ਅਰਨਾਲਾ, ਵਿਰਾਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇ ਪਲੋਵਰ
thumb| ਅਰਨਾਲਾ ਬੀਚ, ਵਿਰਾਰ ਵਿਖੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣਾ

## ਹਵਾਲੇ 
 

* https://vvcmc.in/en/ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਲਘਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ