open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਖਾੜਕੂ

**ਖਾੜਕੂ** (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: ) ਇਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਾੜਕੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਪਨਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਾਦਤ
* ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਲਹਿਰ
* ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ
* ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਤਾ
* ਸਤਲੁਜ ਯਮੁਨਾ ਲਿੰਕ ਨਹਿਰ
* ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ
* ਖ਼ਾਲਸਾ ਬੋਲੇ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (1947–ਵਰਤਮਾਨ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਅੰਕਿਤ ਮੋਹਨ

**ਅੰਕਿਤ ਮੋਹਨ** ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। ਅੰਕਿਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। 

ਅੰਕਿਤ *ਮਹਾਭਾਰਤ*, *ਕੁਮਕੁਮ ਭਾਗਿਆ*, *ਨਾਗਿਨ 3*, *ਹੈਵਾਨ* ਅਤੇ *ਕਾਟੇਲਾਲ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼* ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ *ਫਰਜ਼ੰਦ* ਵਰਗੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫਿਲਮਾਂ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
### ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ 
## ਮੀਡੀਆ 
ਅੰਕਿਤ 2019 ਵਿੱਚ *ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ* ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ 30 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ  ਉਹ 2020 ਵਿੱਚ *ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ* ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ 20 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਾਰਾਮਤੀ

**ਸਾਰਾਮਤੀ** ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ ਹੈ (20ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਨਟਭੈਰਵੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸਕੇਲ) । ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯਾ ਸਕੇਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਅਵਰੋਹ (ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ (ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਸ)  ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ ਹਨ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਦੇ ਨਾਲ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਪੈਮਾਨਾ, ਜੋ ਕਿ *ਨਟਭੈਰਵੀ* ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਦੇ ਨਾਲ ਉਤਰਦਾ ਸਕੇਲ, ਜੋ *ਹਿੰਦੋਲਮ* ਸਕੇਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ
*ਸਾਰਾਮਤੀ* ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ *ਪੰਚਮ* ਜਾਂ *ਰਿਸ਼ਭਮ* ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ *ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ* ਸਕੇਲ *ਨਟਭੈਰਵੀ* ਅਤੇ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ *ਹਿੰਦੋਲਮ* ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ-ਔਡਵ ਰਾਗਮ (ਜਾਂ ਔਡਵ ਰਾਗਮ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਉਤਰਦਾ ਸਕੇਲ) ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ) ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ

* ਆਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ2 ਗ2 ਮ1 ਪ ਧ1 ਨੀ2 ਸੰ [a]  
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ1 ਮ1 ਗ2 ਸ [b]   

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ  ਹਨ ਸ਼ਡਜਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੂਤੀ *ਰਿਸ਼ਭਮ*, ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ, *ਪੰਚਮ*, ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਥਮ ਅਤੇ ਕੈਸਿਕੀ ਨਿਸ਼ਧਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਚਮ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਭਮ ਨੂੰ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ, ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ *ਸਾਰਾਮਤੀ* ਰਾਗ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਮੋਕਸ਼ਮੁਗਲਦ
* ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਰਸਦਲਾ ਨਯਾਨੇ
* ਤੰਜਾਵੁਰ ਸ਼ੰਕਰਾ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਮਾਨਸਰਾਮਤੀ*
* ਥੁਲਸੀਵਨਮ ਦੁਆਰਾ *ਉਨਤਾ ਵੈਂਕਟ*ਥੁਲਾਸੀਵਨਮ
* *ਸ਼ਾਰਦੇ ਨਮਸਤੇ* ਅਤੇ *ਸਾਰਾਮਤੀ ਸਰਸਵਤੀ* ਕਲਿਆਣੀ ਵਰਦਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ

ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਲੈਅਰਾਜਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਸਿੰਧੂ ਭੈਰਵੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗਰਾਜ ਕ੍ਰਿਤੀ "ਮਾਰੀ ਮਾਰੀ ਨਿੰਨੇ" ਨੂੰ ਇਸ ਰਾਗ ਲਈ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲ ਕ੍ਰਿਤੀ ਰਾਗ ਕੰਭੋਜੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਾਮਿਲ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਕੰਨਡ਼ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 
* *ਹਿੰਦੋਲਮ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਮਿਤੀ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨੋਟ *ਸਾਰਾਮਤੀ* ਦੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ ਸ ਗ2 ਮ1 ਧ1 ਨੀ2 ਸੰ: ਸੰ ਨੀ2 ਧ1 ਮ1 ਗ2 ਸ ਹੈ। 

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ
ਅਨੁਜ ਸਚਦੇਵਾ

**ਅਨੁਜ ਸਚਦੇਵਾ**  ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ।  ਸਚਦੇਵਾ ਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ *ਐਮਟੀਵੀ ਰੋਡੀਜ਼* ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 

ਉਸਨੇ *ਹਵਾ ਹਵਾਈ* ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ, *ਲਵ ਸ਼ਗਨ* ਅਤੇ ਦੋ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ: ਪੋਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ *ਹਾਨੀ* ਅਤੇ *ਪੁਲਿਸ ।*

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਅਨੁਜ ਸਚਦੇਵਾ ਦਾ ਜਨਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਆਪਣਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਚਦੇਵਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਜੁੱਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।  ਅਨੁਜ ਇੱਕ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜੁੱਤੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵੀ ਹੈ। ਅਨੁਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਐਕਟਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 

## ਕਰੀਅਰ 
ਸਚਦੇਵਾ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ *ਐਮਟੀਵੀ ਰੋਡੀਜ਼* ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 3 ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। *ਰੋਡੀਜ਼* ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 2007 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ *ਦਿੱਲੀ ਹਾਈਟਸ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 

ਅਨੁਜ ਨੇ ਗ੍ਰਾਸਿਮ ਮਿਸਟਰ ਇੰਡੀਆ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ। ਸਚਦੇਵਾ ਨੂੰ ਮਿਸਟਰ ਫੋਟੋਜੈਨਿਕ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀਆਂ ਟਰਾਫੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ਇੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 

ਸਚਦੇਵਾ ਆਪਣੀ *ਇਤੀ ਸੀ ਖੁਸ਼ੀ* ਸਹਿ-ਸਟਾਰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਕਾਲੜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕੌਨ ਬਣੇਗਾ ਕਰੋੜਪਤੀ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ।

2019 ਵਿੱਚ ਸਚਦੇਵਾ ਨੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਢੋਲਕੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਉੱਤੇ ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ *ਨੱਚ ਬਲੀਏ* ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 

ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ *ਜੈ ਹਨੂਮਾਨ - ਸੰਕਟ ਮੋਚਨ ਨਾਮ ਤਿਹਾਰੋ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਰੋਲ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 

## ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
### ਫਿਲਮਾਂ 
* 2007 *ਦਿੱਲੀ ਹਾਈਟਸ*
* 2013 ਹਰਮਨ ਵਜੋਂ *ਹਾਨੀ*
* 2014 ਬੱਗ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ *ਹਵਾ ਹਵਾਈ*
* *ਪੋਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ 2014 ਪੁਲਿਸ*
* 2016 *ਲਵ ਸ਼ਗੁਨ* ਬਤੌਰ ਜਯੋਤਿਰਾਦਿਤਿਆ ਸੂਰਿਆਕਾਂਤ ਦੂਬੇ/ਜੇਡੀ 

### ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ 
* ਸਮੀਰ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਲਓ
* *ਬਿਨੁ ਬੁਲਾਏ ਮਹਿਮਾਨ*
* ਦੇਵ ਵਜੋਂ *ਰੀਯੂਨੀਅਨ*

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Anuj Sachdeva on Instagram

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982
ਮੁਖਾਰੀ

**ਮੁਖਾਰੀ** (ਉਚਾਰਨ ਮੁਖਾਰੀ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ  ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਗ਼ਮਗੀਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਮੁਖੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਉਸਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੌਲੀ ਰਫਤਾਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧੀਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ,ਹੌਲੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਸੁਰ  ਅਤੇ ਗਮਕ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਪਾਪਨਾਸਮ ਸਿਵਨ ਦੁਆਰਾ *ਸ਼ਿਵਕਾਮ ਸੁੰਦਰੀ*, ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਸੰਗੀਤਾ ਸ਼ਾਸਤਰ* ਅਤੇ ਐਂਟਾਨੀ ਨੇ, ਸੁੱਬਰਾਏ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ *ਐਮਾਨੀ ਨੇ*, ਅਰੁਣਾਚਲ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ *ਅਰਿਵਰ ਯਾਰ* ਅਤੇ ਨੀਲਕਾਂਤ ਸਿਵਨ ਦੁਆਰਾ ਐਂਡਰੀੱਕੂ ਸ਼ਿਵ ਕ੍ਰੁਪਈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
* ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ2 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਧ2 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ1 ਪ ਮ1 ਗ2 ਰੇ2 ਸ [b] 

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
* *ਇੰਦੂ ਇਨੇਜ ਗੋਵਿੰਦਾ* ਰਾਘਵੇਂਦਰ ਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ (ਮੁਖਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ ਗਿਆ) 
* ਪਲਿਸੇਮਮਾ ਮੁਦੂ ਸ਼ਾਰਦੇ, *ਚਿੱਟਾ ਸ਼ੁੱਧੀ ਇਲਾਦਵਾ* ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ
* ਅੰਨਾਮਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ *ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਾਦੀਗਿਨਾ ਪਦਮ*ਅੰਨਾਮਾਚਾਰੀਆ
* *ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ* ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਮਾਮ ਰਤਨਾਚਲਾ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਐਂਟਾਨੀਨੇ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਕਸ਼ੀਨਮਾਈ*
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਕਰੁਬਾਰੂ ਚੀਯੂਵਾਰੂ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਇਲਾਵਤਾਰਾ*
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਸੰਗੀਤਾ ਸ਼ਾਸਤਰ*
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਤਲਚੀ ਨੰਤਾਨੇ
* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਮੁਰੀਪੇਮੂ*
* *ਐਂਡਰੀਕੂ ਸ਼ਿਵਾ ਕ੍ਰੁਪਈ*-ਨੀਲਕਾਂਤ ਸਿਵਨਨੀਲਕੰਠ ਸਿਵਨ
* ਸੁੱਬਾਰਾਇਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ *ਐਮਾਨੀ ਨੇ*ਸੁੱਬਰਾਇਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
* *ਓਸੋਸੀ ਨਮਦੀ*-ਕਸ਼ੇਤਰਿਆ
* ਭਦਰਚਲ ਰਾਮਦਾਸੁ ਦੁਆਰਾ *ਦਸਰਥ ਰਾਮ*
* ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ ਦੁਆਰਾ *ਸ਼ਿਵਕਾਮ ਸੁੰਦਰੀ* 
* *ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮ ਕਲਾਇਆ*-ਨਾਰਾਇਣ ਤੀਰਥਾਨਾਰਾਇਣ ਤੀਰਥ
* ਸ਼ਿਆਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ *ਪਾਲੀਮਪਾਵਾਮਾ*
* ਵਡਾਸੀਆਦੀ ਕਿੰਚਿਡਾਪੀ (ਜੈਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਅਸ਼ਟਾਪਦੀ) 

## ਘੱਟ ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਆਨੰਦਮ ਆਨੰਦਮ  ਆਨੰਦਮ* , ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਾੜੇ ਦੁਆਰਾ ਲਾੜੀ ਦੀ ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲਸੂਤਰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਲਾੜੇ ਅਤੇ ਲਾੜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। *ਜਲਮਿਕਾ ਵਲਧੁਰਾ* ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ, ਛੋਟੀ ਸਵਰਾਜਤੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸੇ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। *ਗੋਵਿੰਦਰਾਜਮ ਉਪਸਮਹੇ* ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਸੁਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਸਿਰਫ ਆਰ ਵੇਦਾਵਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਮਤਲਬ 
ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਾਗ ਜੋ ਰੰਗੀਨ,ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਪੀਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ,ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ਮੁਖਾਰੀ। ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਦੁਖਦਾਈ ਰਾਗ (*ਸ਼ੋਕ ਰਸ*) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਗਤੀ ਰਸ ਅਤੇ *ਸ਼ਾਂਤਾ ਰਸ* ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੁਖਾਰੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨੀ, ਭੈਰਵੀ, ਸਲਾਗਾਭੈਰਵੀ, ਕੋਕਿਲਾਵਰਾਲੀ ਅਤੇ ਮਾਂਜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੁਖਾਰੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਟੀਕ ਸਵਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗਮਕਾਂ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਮਰਿਆਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਗੁਆਂਢੀ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੁਖਾਰੀ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਜਾ, ਚਤੁਰੂਤੀ ਰਿਸ਼ਭਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਾ, ਪੰਚਮਾ, ਚਤੁਰੂਤੀ ਧੈਵਤ (ਅਸੈਂਟ) ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤ (ਡਿਸੈਂਟ) ਅਤੇ ਕੈਸਿਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਾਧਾਰਣਾ ਗੰਧਾਰ ਅਵਰੋਹਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰੋਹ ਵਿੱਚ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦਾ। ਮੁਖਾਰੀ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਵਿੱਚ 'ਸ. ਰੇ. ਮ. ਗ., ਰੇ. ਸ.' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮੱਧਮਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਪ. ਧ. ਸ ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਗ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਰੀਲੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ
ਤਰੁਨ ਖੰਨਾ (ਅਦਾਕਾਰ)

**ਤਰੁਣ ਖੰਨਾ**  ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਤਰੁਨ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।   

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਤਰੁਨ ਖੰਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਾਥੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਖੰਨਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।   ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 2014 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

### ਮੀਡੀਆ 
ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹੋਏ 2013 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਤਰੁਨ ਖੰਨਾ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਬਣ "ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖੇ" ਹਨ।  2015 ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੁਹਰਾਇਆ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।  

## ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫਿਲਮਾਂ 
## ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* Tarun Khanna on Instagram

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨਮਿਸ਼ ਤਨੇਜਾ

**ਨਮਿਸ਼ ਤਨੇਜਾ** ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਨਮਿਸ਼ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੇ ਸਾਬਣ ਸੀਰੀਅਲ *ਏਕ ਨਈ ਪਹਿਚਾਨ* ਨਾਲ ਚਿਰਾਗ ਮੋਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਨਮਿਸ਼ ਤਨੇਜਾ *ਮੈਂ ਮਾਈਕੇ ਚਲੀ ਜਾਉਂਗੀ ਤੁਮ ਦੇਖਤੇ ਰਹਿਯੋ* ਅਤੇ *ਸਵਰਾਗਿਨੀ - ਜੋੜੀਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਰ* ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ੈ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਵਿੱਚ ਸਮਰ ਸੁਰਾਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
### ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 
## ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ 
## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਨਮੀਸ਼ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਐਕਟਿੰਗ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ ਉਹ ਪਿਛਲੇ 6 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਂਚਲ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* Namish Taneja on Facebook

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਹਿਮਾਂਸ਼ ਕੋਹਲੀ

**ਹਿਮਾਂਸ਼ ਕੋਹਲੀ**  ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। ਹਿਮਾਂਸ਼ ਹਿੰਦੀ ਡਰਾਮਾ "*ਹਮਸੇ ਹੈ ਲਾਈਫ"* ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ ਓਬਰਾਏ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਮਾਂਸ਼ ਕੋਹਲੀ ਨੇ "*ਯਾਰੀਆਂ*  *(2014)"* ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਕੋਹਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਵਿਪਿਨ ਕੋਹਲੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨੀਰੂ ਕੋਹਲੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਾਲਿਆ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।  ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸੀ। ਹਿਮਾਂਸ਼ ਕੋਹਲੀ ਨੇ 12 ਨਵੰਬਰ, 2024 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਨੀ ਕਾਲਰਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਮਈ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2011 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਮਿਰਚੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਜੌਕੀ  ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਚੈਨਲ ਵੀ ਦੇ ਡੇਲੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ *ਹਮਸੇ ਹੈ ਲਾਈਫ* ਨਾਲ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ *ਹਮਸੇ ਹੈ ਲਾਈਫ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਰਾਘਵ ਓਬਰਾਏ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।*  ਉਹ 5 ਸਤੰਬਰ 2011 ਤੋਂ 12 ਜੂਨ 2012 ਤੱਕ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਛੱਡ ਗਿਆ।  ਉਹ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਆਖਰੀ ਐਪੀਸੋਡ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਲਈ ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। 

ਮਈ 2012 ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਿਵਿਆ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਲਕਸ਼ੈ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਕੋਹਲੀ ਨੂੰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ *ਯਾਰੀਆਂ* ਲਈ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ।  10 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ।

2017 ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਕੋਹਲੀ ਚਾਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ: ਕੇਸ਼ਵ ਪੰਨੇਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ *ਜੀਨਾ ਇਸੀ ਕਾ ਨਾਮ ਹੈ*, ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ *ਸਵੀਟੀ ਵੇਡਸ ਐਨਆਰਆਈ*,  *ਰਾਂਚੀ ਡਾਇਰੀਜ਼*, ਅਤੇ *ਦਿਲ ਜੋ ਨਾ ਕਹ ਸਾਕਾ* ।

## ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫਿਲਮਾਂ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
### ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* Himansh Kohli on Facebook

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨਈਅਰ ਅਲੀ ਦਾਦਾ

**ਨਈਅਰ ਅਲੀ ਦਾਦਾ** ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਹੈ।  

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਨਈਅਰ ਅਲੀ ਦਾਦਾ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਨਵੰਬਰ 1943 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੱਯਦ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਨਈਅਰ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆ ਗਿਆ। 1957 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (NCA) ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। 1964 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ NCA ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਐਨਸੀਏ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸ਼ਾਕਿਰ ਅਲੀ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਏ। *ਓਵਰਸੀਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀਜ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ* ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ "ਸ਼ਾਕਿਰ ਅਲੀ (ਐੱਨ.ਸੀ.ਏ. ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ) ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਏ। ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਨਈਅਰ ਨੇ ਗਾਰਡਨ ਟਾਊਨ, ਲਾਹੌਰ (ਹੁਣ ਸ਼ਾਕਿਰ ਅਲੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕਿਰ ਅਲੀ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ। )" 
* ਵੋਗ ਟਾਵਰਜ਼ (ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ) (2010)
* ਲਾਹੌਰ ਚਿੜੀਆਘਰ 
* ਗ੍ਰੈਂਡ ਜਾਮੀਆ ਮਸਜਿਦ 

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
* 1992 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡ
* 1998 ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਲਈ ਆਗਾ ਖਾਨ ਅਵਾਰਡ 
* 2003 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ (ਸਟਾਰ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ) ਅਵਾਰਡ 
* 2018 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਹਿਲਾਲ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ (ਕ੍ਰੇਸੈਂਟ ਆਫ ਐਕਸੀਲੈਂਸ) ਅਵਾਰਡ 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943
ਤਨੁਜ ਵਿਰਵਾਨੀ

**ਤਨੁਜ ਵੀਰਵਾਨੀ**  ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਤਨੁਜ 2017 ਅਮੇਜ਼ਨ ਓਰੀਜਨਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼  ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਰਾਘਵਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਜੈਨੀਫਰ ਵਿੰਗੇਟ ਅਤੇ ZEE5 ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਸ਼ੋਅ *ਪੋਇਜ਼ਨ* ਦੇ ਉਲਟ Alt ਬਾਲਾਜੀ ਦੇ *ਕੋਡ ਐਮ* ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਟੁੱਟ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਤਨੁਜ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੇਸੀ ਥ੍ਰਿਲਰ *ਵਨ ਨਾਈਟ ਸਟੈਂਡ* ਵਿੱਚ ਸੰਨੀ ਲਿਓਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ *ਇਲੀਗਲ* ਆਫ ਵੂਟ ਸਿਲੈਕਟ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਸਨ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਤਨੁਜ ਅਦਾਕਾਰਾ ਰਤੀ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।  ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2013 ਵਿੱਚ ਜੋ ਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ *ਲਵ ਯੂ ਸੋਨਿਓ* ਨਾਲ ਕੀਤੀ।  ਤਨੁਜ ਅਗਲੀ ਵਾਰ 2014 ਵਿੱਚ ਤਨੁਸ਼੍ਰੀ ਚੈਟਰਜੀ ਬਾਸੂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫਿਲਮ *ਪੁਰਾਨੀ ਜੀਨਸ* ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਾਬੇਲ ਲੀਤੇ ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆ ਸੀਲ ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।

ਤਨੁਜ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਜੈਸਮੀਨ ਮੋਸੇਸ ਡਿਸੂਜ਼ਾ ਦੇ *ਵਨ ਨਾਈਟ ਸਟੈਂਡ* ਵਿੱਚ ਸੰਨੀ ਲਿਓਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।  ਫਿਰ 2017 ਦੀ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਸੀਰੀਜ਼ *ਇਨਸਾਈਡ ਐਜ ਵਿੱਚ*  ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ *ਬਾਕਸ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਲੀਗ* ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 

ਤਨੁਜ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਐਮੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਲੜੀ ਇਨਸਾਈਡ ਐਜ ਦੇ ਨਾਲ ਡਿਜੀਟਲ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ZEE5 ਅਸਲੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਿੱਟ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਜੈਨੀਫਰ ਵਿੰਗੇਟ ਦੇ ਉਲਟ ਅਲਟ ਬਾਲਾਜੀ ਦੇ ਕੋਡ ਐਮ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਮੀਰਾ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਉਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ + ਹੌਟਸਟਾਰ ਮੂਲ ਦ ਟੈਟੂ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਡੌਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਨਿਭਾਇਆ। ਤਨੁਜ 2021 ਵਿੱਚ Disney+ Hotstar 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਾਮੇਡੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਬਰਖਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਮਰਡਰ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਬਾਸੂ ਦੀ ਕ੍ਰਾਈਮ ਥ੍ਰਿਲਰ ਤੰਦੂਰ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਲ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਰਸ਼ਮੀ ਦੇਸਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

## ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫਿਲਮਾਂ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
### ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*  IMDb 'ਤੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986
ਧਵਲਾਂਬਰੀ

**ਧਵਲਾਂਬਰੀ** (ਉਚਾਰਨ ਧਵਲੰਬੀ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 49ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਧਵਲਾੰਗਮ ਜਾਂ ਧਵਲਾੰਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਦੇ ਨਾਲ ਧਵਲੰਬਰੀ ਸਕੇਲ
ਇਹ 9ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਬ੍ਰਹਮਾ* ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪਾ* ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰਾ ਗੁ ਮੀ ਪਾ ਧਾ ਨਾ* ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ *ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ* ਵੇਖੋ):

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ  ਰੇ1 ਗ3 ਮ2 ਪ ਧ1 ਨੀ1 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃਸੰ ਨੀ1 ਧ1 ਪ ਮ2 ਗ3 ਰੇ1 ਸ [b]

(ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਨੋਟ *ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ, ਸ਼ੁੱਧਾ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ *ਗਾਇਕਾਪ੍ਰਿਆ* ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 13ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਧਵਲਾਂਬਰੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਇਸ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਧਵਲੰਬਰੀ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਸਾਰੇ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਰਾਗ ਧਵਲੰਬਰੀ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ:

* ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਕਾਰਵਾਯਾ ਕੰਡਾਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ
* ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ *ਸ਼੍ਰੀਵਾਨੀ ਪੁਸਤਕ ਪਾਣੀ*
* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸ਼੍ਰੀਂਗਰਾਡੀ

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਧਵਲੰਬਰੀ ਦੇ ਨੋਟ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਾਦਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ
ਅਯਾਨ ਅਲੀ ਖਾਨ

**ਅਯਾਨ ਅਲੀ ਬੰਗਸ਼**  ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ ਜੋ *ਸਰੋਦ* ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਯਾਨ ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਮਾਨ ਅਲੀ ਬੰਗਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਅਯਾਨ ਅਲੀ ਬੰਗਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਸਤੰਬਰ 1979 ਨੂੰ *ਸਰੋਦ* ਵਾਦਕ ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਸੁਭਾਲਕਸ਼ਮੀ ਬਰੂਆ ਖਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।   ਅਯਾਨ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਮ ਬੰਗਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਗਵਾਲੀਅਰ ਸੰਗੀਤਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੈ।    ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਅਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦੌਰਿਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
2008 ਵਿੱਚ ਅਯਾਨ ਅਲੀ ਬੰਗਸ਼ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰੋਮੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਧੀ ਨੀਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। 1 ਅਗਸਤ 2012 ਨੂੰ ਨੀਮਾ ਅਲੀ ਬੰਗਸ਼ ਨੇ ਜੌਹਾਨ ਅਲੀ ਬੰਗਸ਼ ਅਤੇ ਅਬੀਰ ਅਲੀ ਬੰਗਸ਼ ਨੇ ਜੁੜਵਾਂ ਲੜਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।  

## ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ 
thumb| ਖਾਨ ਸਰੋਦ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ

### ਸੋਲੋ 
* *ਰਾਗ ਬਾਗੇਸ਼ਵਰੀ* (1999)
* *ਫੁੱਟਸਟੈਪਸ* (2000)
* *ਰਾਗ ਸ਼੍ਰੀ* (2002)
* *ਸੋਨਾਟਾ* (2005)
* *ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਤਾਰ* (2005)

### ਅਯਾਨ ਅਤੇ ਅਮਾਨ ਅਲੀ ਬੰਗਸ਼ 
* *ਰਾਗ ਪੁਰੀਆ ਕਲਿਆਣ, ਰਾਗੇਸ਼ਵਰੀ* (2002)
* *ਸਟ੍ਰਿੰਗਸ ਅਟੈਚਡ* (2006) - ਮੈਥਿਊ ਬਾਰਲੇ ( ਸੈਲੋ ) ਦੇ ਨਾਲ
* *ਪੁਨਰਜਨਮ* (2006)
* *ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਟਿਊਨਸ* (2006)
* *ਸੱਚ* (2007)
* *ਜਨੂੰਨ* (2007)
* *ਡਰੀਮਜ਼*' (2007)

### ਅਮਜਦ, ਅਯਾਨ ਅਤੇ ਅਮਾਨ ਅਲੀ ਬੰਗਸ਼ 
* *ਸਰੋਦ ਘਰ* (2000)
* *ਪੁਰਾਤਨ ਵੰਸ਼*
* *ਸਰੋਦ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖਾਨ - ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ* (2001)
* *ਹਾਰਮੋਨੀ ਲਈ ਸਰੋਦ - ਕਾਰਨੇਗੀ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਲਾਈਵ* (2002)
* *ਮੋਕਸ਼* (2004)
* *ਸਰੋਦ ਤਿਕੜੀ* (2006)
* *ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ* (2007)

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* Ayaan Ali Bangash at AllMusic

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979
ਚੰਦਨ ਰਾਏ ਸਾਨਿਆਲ

**ਚੰਦਨ ਰਾਏ ਸਾਨਿਆਲ** ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਦਨ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ *ਰੰਗ ਦੇ ਬਸੰਤੀ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ 2009 ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ *ਕਮੀਨੇ*  ਅਤੇ 2010 ਦੀ ਫਿਲਮ *ਮਹਾਨਗਰ @ ਕੋਲਕਾਤਾ* ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੰਗਾਲੀ ਡੈਬਿਊ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਸਾਨਿਆਲ ਨੂੰ ਫਿਰ 2012 ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ *ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਤੁਮੀ* ਵਿੱਚ ਅਤੇ 2013 ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ *ਪ੍ਰਾਗ*  ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਨਸੌਮਨੀਆ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। 

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਚੰਦਨ ਸਾਨਿਆਲ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ।  ਚੰਦਨ ਨੇ ਰਾਏਸੀਨਾ ਬੰਗਾਲੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 

## ਕਰੀਅਰ 
ਚੰਦਨ ਸਾਨਿਆਲ ਨੇ 2006 ਦੀ ਰਾਕੇਸ਼ ਓਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਹਿਰਾ ਦੀ ਫਿਲਮ *ਰੰਗ ਦੇ ਬਸੰਤੀ* 

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫਿਲਮਾਂ 
### ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979
ਦਿਵਯੇਂਦੂ

**ਦਿਵਯੇਂਦੂ ਸ਼ਰਮਾ**, **ਦਿਵਯੇਂਦੂ** ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ,  ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। ਦਿਵਯੇਂਦੂ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ *ਪਿਆਰ ਕਾ ਪੰਚਨਾਮਾ* (2011) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬ੍ਰੇਕ-ਆਊਟ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਮੇਲ ਡੈਬਿਊ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮਾਂ *ਚਸ਼ਮੇ ਬਦੂਰ* (2013) ਅਤੇ *ਟਾਇਲਟ: ਏਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਥਾ* (2017) ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ *ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ* (2018–2020) ਅਤੇ *ਦ ਰੇਲਵੇ ਮੈਨ* (2023) ਵਰਗੀਆਂ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਉੱਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। 

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਦਿਵਯੇਂਦੂ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਜੂਨ 1983 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਿਰੋਰੀ ਮੱਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ। ਦਿਵਯੇਂਦੂ ਕੋਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ FTII, ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਐਕਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਜਿਨ ਮੋਬਾਈਲ, ਬਿਰਲਾ ਸਨ ਲਾਈਫ ਅਤੇ ਫਿਡੇਲਿਟੀ ਮਿਉਚੁਅਲ ਫੰਡਾਂ ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੇ ਕਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।    ਦਿਵਯੇਂਦੂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਕਾਂਕਸ਼ਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

2019 ਵਿੱਚ ਦਿਵਯੇਂਦੂ ਨੇ ਅੰਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਉਪਨਾਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀ ਵੰਡਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਕਰੀਅਰ 
### 2007-2017: ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ 
left|thumb| 2017 ਵਿੱਚ ਦਿਵਯੇਂਦੂ
ਦਿਵਯੇਂਦੂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2007 ਦੀ *ਆਜਾ ਨਚਲੇ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁੰਡੇ ਦੀ ਮਾਮੂਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਲੈਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕਾਮੇਡੀ *ਪਿਆਰ ਕਾ ਪੰਚਨਾਮਾ* (2011) ਵਿੱਚ ਆਈ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਤਰਲ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।   ਇਹ ਫਿਲਮ ਸਲੀਪਰ ਹਿੱਟ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।   ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਹੋਨਹਾਰ ਨਿਊਕਮਰ - ਮਰਦ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। 2013 ਵਿੱਚ ਦਿਵਯੇਂਦੂ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਧਵਨ ਦੇ *ਚਸ਼ਮੇ ਬਦਦੂਰ* ਦੇ ਰੀਮੇਕ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਓਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।  

2014 ਵਿੱਚ ਦਿਵਯੇਂਦੂ ਨੇ ਵਿਅੰਗ ਫਿਲਮ *"ਏੱਕੀਸ ਟੋਪੋਂ ਕੀ ਸਲਾਮੀ"* ਵਿੱਚ ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਜਿਸਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।  2015 ਵਿੱਚ ਦਿਵਯੇਂਦੂ ਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ *ਦਿਲੀਵਾਲੀ ਜ਼ਾਲਿਮ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡ* ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।  ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਲਈ ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਨ।

## ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫਿਲਮਾਂ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
* Divyenndu on Instagram 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983
ਧੀਰਜ ਧੂਪਰ

**ਧੀਰਜ ਧੂਪਰ**  ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਧੀਰਜ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ *ਸਸੁਰਾਲ ਸਿਮਰ ਕਾ* ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਰਦਵਾਜ ਅਤੇ *ਕੁੰਡਲੀ ਭਾਗਿਆ* ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲੂਥਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲਡ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਪੁਰਸ਼  ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
[right|thumb| [ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਵਾਰਡਜ਼, 2018 ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਵਿੰਨੀ ਅਰੋੜਾ ਨਾਲ ਧੂਪਰ]]
ਧੀਰਜ ਧੂਪਰ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਦਸੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੀਲ ਧੂਪਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।   ਉਸਨੇ 16 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਿੰਨੀ ਅਰੋੜਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ '''ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਕੇ ਚਰਨੋਂ ਮੇਂ ਸਵਰਗ' ਦੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ ਮਿਲੇ ਸਨ।''  ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।   10 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।   

## ਕਰੀਅਰ 
ਧੀਰਜ  ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਰੂਤੀ ਸੁਜ਼ੂਕੀ, ਪਾਰਕਰ, ਡਾਬਰ ਹਨੀ, ਸੈਮਸੰਗ ਗਲੈਕਸੀ, ਵੀਡੀਓਕਾਨ ਮੋਬਾਈਲ ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਲਈ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।  ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉੱਦਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧੂਪਰ ਨੇ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਨਤ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਏਅਰਲਾਈਨ ਕੈਬਿਨ ਕਰੂ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  

ਧੀਰਜ ਧੂਪਰ ਨੇ ਅੰਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ *ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਕੇ ਚਰਨੋਂ ਮੇਂ ਸਵਰਗ* ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।  ਉਸਨੇ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਦੀ *ਬੇਹੀਨ* ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਸ਼ ਪਟੇਲ, *ਮਿਸਿਜ਼ ਤੇਂਦੁਲਕਰ* ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ *ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਹੇ – ਸਮਾਇਲ ਕ੍ਰਿਪਾ* ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਖਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ ਦੇ *ਕੁਛ ਤੋ ਲੋਗ ਕਹੇਂਗੇ* ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 

2013 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ *ਸਸੁਰਾਲ ਸਿਮਰ ਕਾ* ਵਿੱਚ ਦੀਪਿਕਾ ਕੱਕੜ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।   ਉਸਨੇ *ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ* ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਫਿਨਾਲੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।  12 ਜੁਲਾਈ 2017 ਤੋਂ 9 ਜੂਨ 2022 ਤੱਕ ਧੀਰਜ ਨੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੇ *ਕੁੰਡਲੀ ਭਾਗਿਆ* ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲੂਥਰਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਸ਼ਰਧਾ ਆਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈ।  

2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ *ਡਾਂਸ ਇੰਡੀਆ ਡਾਂਸ 7* ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। 

2020 ਵਿੱਚ ਧੂਪਰ ਨੇ *ਨਾਗਿਨ 5* ਵਿੱਚ ਹਿਨਾ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚੀਲ ਆਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਕੁਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 

ਜੂਨ 2022 ਵਿੱਚ ਧੂਪਰ ਨੇ ਇੱਕ ਜਣੇਪਾ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈਣ ਲਈ *ਕੁੰਡਲੀ* ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।  ਜੁਲਾਈ 2022 ਵਿੱਚ ਧੂਪਰ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ *ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ 10* ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਫ਼ਤੇ 4 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ।   ਸਤੰਬਰ 2022 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2023 ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ *ਸ਼ੇਰਦਿਲ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ* ਵਿੱਚ ਸੁਰਭੀ ਚੰਦਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਯਾਦਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਸਤੰਬਰ 2023 ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 2023 ਤੱਕ ਧੀਰਜ ਨੇ ਸਟਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ *ਸੌਭਾਗਯਵਤੀ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ, ਇੱਕ ਸਲੇਟੀ ਪਾਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ: * ਨਿਆਮ ਔਰ ਸ਼ਰਤੇਂ ਲਾਗੁ* ਕਰਣਵੀਰ ਬੋਹਰਾ ਅਤੇ ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੱਧੂ ਦੇ ਨਾਲ। 

ਫਰਵਰੀ 2024 ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 2024 ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ *ਰੱਬ ਸੇ ਹੈ ਦੁਆ* ਵਿੱਚ ਯੇਸ਼ਾ ਰੁਗਾਨੀ ਦੇ ਉਲਟ ਸੁਭਾਨ ਸਿੱਦੀਕੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਮੀਡੀਆ 
ਧੀਰਜ ਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੋਸਟ ਡਿਜ਼ਾਇਰੇਬਲ ਮੈਨ ਆਨ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 12  ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 9  ਉੱਤੇ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਧੀਰਜ ਧੂਪਰ ਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੋਸਟ ਡਿਜ਼ਾਇਰੇਬਲ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 47   2020 ਵਿੱਚ 45  ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
### ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ 
### ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ 
## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Dheeraj Dhoopar on Instagram
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਨਾਗਾਸਵਰਾਵਲੀ

**ਨਾਗਾਸਵਰਾਵਲੀ**, ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ ਰਾਗਮ (ਜਾਂ *ਓਵਡਾਵਾ*, ਭਾਵ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ) ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ ਹੈ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੇਲ) ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਨਹੀਂ ਪੰਜ ਸੁਰ (ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਸ) ਲਗਦੇ ਹਨ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਗਾਸਵਰਾਵਲੀ ਸਕੇਲ
ਨਾਗਸਵਰਾਵਲੀ ਇੱਕ ਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਰਿਸ਼ਭਮ* ਜਾਂ *ਨਿਸ਼ਾਦਮ*  ਸੁਰ ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ  ਸੰਗੀਤ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ (ਔਡਵ-ਔਡਵ ਰਾਗਮ) ਹੈ-ਔਡਵ ਭਾਵ '5' ਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਆਰੋਹਣ : ਸ ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ2 ਸੰ [a]  
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਧ2 ਪ ਮ1 ਗ3 ਸ [b]  

(ਇਸ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਨੋਟ ਸ਼ਡਜਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ, ਪੰਚਮ, ਚਤੁਰੂਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ ਹਨ।

ਨਾਗਾਸਵਰਾਵਲੀ ਨੂੰ 28ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ, *ਹਰਿਕੰਭੋਜੀ* ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਹੋਰ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ, *ਚੱਕਰਵਾਕਮ*, ਸੂਰਿਆਕਾਂਤਮ, *ਸ਼ੰਕਰਾਭਰਣਮ*, *ਵਾਗਧੀਸ਼ਵਰੀ* ਜਾਂ *ਸ਼ੂਲਿਨੀ* ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਰਿਸ਼ਭਮ* ਅਤੇ *ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਨਾਗਸਵਰਾਵਲੀ ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀਪਤ ਨਿਪਦਾ
* *ਪਟਨਾਮ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਗਰੁਡ਼ ਗਮਨਾ*
* ਮਹਾ ਵੈਦਿਆਨਾਥ ਸਿਵਨ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਸੰਕਰਾ ਗੁਰੂਵਰਮ
* ਜੈਚਾਮਰਾਜਾ ਵੋਡੇਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਗਾਂ ਗੰਨਾਪਤ ਸਦਾ*
* *ਭੂਤਪੱਤੇ ਨਮੋ ਨਮਸਤੇ*, *ਬੰਧਮੂ ਸੀਆਰਾਡੂ* ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ
* ਮੁਥੂ ਥਾਂਡਾਵਰ ਦੁਆਰਾ *ਸਿਵਚੀਦਬਰਮ*ਮੁਥੂ ਥੰਡਾਵਰ

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* 
ਨਾਗਾਸਵਰਾਵਲੀ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਰਾਗ, *ਹਮਸਾਦਵਾਨੀ* ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਸੁਰ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ''ਹਮਸਧਵਾਨੀ 'ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਵੇਖੋ।

### ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 
* *ਮੋਹਨਮ* ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ ਦੀ ਥਾਂ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ2 ਗ3 ਪ ਧ2 ਸੰ - ਸੰ  ਧ2 ਪ ਗ3 ਰੇ2 ਸ ਹੈ। 
* *ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਵੇਰੀ'' ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ2 ਮ1 ਪ ਧ2 ਸੰ - ਸੰ ਧ2 ਪ ਮ1 ਰੇ2 ਸ ਹੈ। 

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ
ਬਾਲਬੋਦ

## ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 
ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਨੇ 25 ਜੁਲਾਈ 1917 ਨੂੰ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਲਿਪੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਲਬੋਧ ਨਾਲ ਮੋਦੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਮੋਦੀ ਲਿਪੀ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਬਾਲਬੋਧ ਦੀ ਬਦਲਵੀਂ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ। 

1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਲਿਪੀ ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਮੋਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਬਾਲਬੋਧਾ ਮਰਾਠੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਲਿਪੀ ਹੈ।  

## ਕੋਰਕੂ ਭਾਸ਼ਾ 
ਮਰਾਠੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਲਬੋਧਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੰਡਾ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਆਸਟ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕੋਰਕੂ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਕੋਰਕੂ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮੋਡੀ ਲਿਪੀ, ਦੂਜੀ ਮਰਾਠੀ ਲਿਪੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀਆਂ
ਸਵੱਧਿਆ

**ਸਵੱਧਿਆ** ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਸ਼ਾਡਵ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ ਹੈ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੇਲ) ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸਵਰ (ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਸ) ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਰਾਗ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਕਰੂਣਾ ਰਸ (ਪਾਥੋਸ) ਅਤੇ ਅੰਤਰ੍ਮੁਕਹਿ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|C 'ਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਦੇ ਨਾਲ  ਸਕੇਲ, * D1 (D1 ਸਿਰਫ ਅਵਰੋਹਣਮ ਵਿੱਚ)

* ਆਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ1 ਪ ਮ1 ਰੇ1 ਸ [b]  

(ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰ *ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ, ਪੰਚਮ, ਸ਼ੁੱਧਾ ਧੈਵਤਮ, ਕੈਸੀਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਹਨ।

*ਸਵੱਧਿਆ*ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ, *ਰਤਨੰਗੀ* ਦਾ ਜਨਯ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਜਨ ਸੋਮਸੁੰਦਰਮ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇੱਥੇ *ਸਵੱਧਿਆ* ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ *ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ* ਹਨ।

* ਮਾਇਆ-ਰਾਜਨ ਸੋਮਸੁੰਦਰਮ ਦੁਆਰਾ ਸਵੈ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ
* ਅਸ਼ਟਵਾਕਰਾ ਗੀਤਾ-ਰਾਜਨ ਸੋਮਸੁੰਦਰਮ ਦੁਆਰਾ ਸਵੈ-ਬੋਧ ਸੰਗੀਤ

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 
* *ਰੇਵਤੀ* ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਅਰੋਹਣ ਹੈ ਪਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਅਵਰੋਹਣ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ *ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ* ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਵਧਿਆ ਰਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੰਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ
ਧਰਮਵਤੀ

**ਧਰਮਾਵਤੀ** ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 59ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ***ਧਾਮਾਵਤੀ*** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। *ਮਧੁਵੰਤੀ* ਧਰਮਾਵਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ। ਰਾਗ ਧਰਮਾਵਤੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਵਰਗੀ ਪੰਡਿਤ ਸਮਰੇਸ਼ ਚੌਧਰੀ (ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਚੇਲੇ) ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਧਰਮਾਵਤੀ ਸਕੇਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਹੈ
ਇਹ 10ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਦੀਸੀ* ਵਿੱਚ 5ਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ ਡਿਸੀ-ਮਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰੀ ਗੀ ਮੀ ਪਾ ਧੀ ਨੂੰ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ *ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ* ਵੇਖੋ):

* ਆਰੋਹਨਃ ਸ ਰੇ2 ਗ2 ਮ2 ਪ ਧ2 ਨੀ3 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ2 ਪ ਮ2 ਗ2 ਰੇ2 ਸ [b]

(ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਸੁਰ ਹਨ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਥੀ ਧੈਵਥਮ, ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ *ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ* *ਗੌਰੀਮਨੋਹਰੀ* ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 23ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਧਰਮਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਇਸ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਏ ਸਕੇਲ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ *ਮਧੁਵੰਤੀ*, ਰੰਜਨੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਤਿਆਗਰਾਜ ਅਤੇ *ਵਿਜੈਨਗਰੀ* ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਧਰਮਾਵਤੀ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਸਾਰੇ ਰਾਗਾਂ ਲਈ *ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ* ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇੱਥੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਆਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮਾਵਤੀ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਪਰੰਦਮਾਵਤੀ ਜਯਤੀ (ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਗਮ *ਧਾਮਾਵਤੀ* ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ) 
* ਰਾਮਚੰਦਰਸਿਆ-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ]
* ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ *ਧਰਮਵੇ ਜਯਵੇੰਬਾ*
* ਮੁੱਲਾਈ ਓਰਨਥਾ, ਰਾਜਨ ਸੋਮਸੁੰਦਰਮ ਦੁਆਰਾ ਸੰਧਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤਮਿਲ ਕੁਰੂੰਟੋਕਈ ਕਵਿਤਾਃ ਸਿੰਫਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤਮਿਲ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈਸੰਧਮ-ਸਿੰਫਨੀ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤਮਿਲ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ
* ਅੰਬੁਜਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ *ਓਡੋਡੀ ਵੰਧਨ ਕੰਨਾ*ਅੰਬੂਜਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ
* ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੁਦੇਵਾਚਰ ਦੁਆਰਾ *ਭਜਨ ਸੇਯਾਦਾ ਰਾਡਾ*ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਚਾਰ
* ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ *ਵਾਸਮਾ ਨੀ*

ਆਈ. ਡੀ. 1, ਇਲੈਅਰਾਜਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਧਰਮਾਵਤੀ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। T.G.Lingappa ਨੇ 'ਕਨਸੱਲੀ ਬੰਦਾਵਨਾਰੇ' (ਸ਼੍ਰਿਤੀ ਸੇਰੀਦਾਗ) ਵਰਗੇ ਗੀਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਲੈਅਰਾਜਾ ਨੇ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ 'ਮੀਂਦਮ ਮੀਦਮ ਵਾ' (ਵਿਕਰਮ) 'ਅੰਧੇਲਾ ਰਵਾਮਿਧੀ' (ਸਵਰਨਾ ਕਮਲਮ) 'ਵਾਨਵਿਲੇ' (ਰਾਮਨਾ) 'ਨਟਰਾਜਾ ਪਾਦਾਲੂ' (ਆਲਾਪਨਾ) ਵਰਗੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ 1993 ਦੀ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ 'ਜੈਂਟਲਮੈਨ' ਵਿੱਚ ਧਰਮਾਵਤੀ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ' ਓਟਾਗਥਾਈ ਕੱਟੀਕੋ 'ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਧਰਮਾਵਤੀ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ 2 ਹੋਰ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਮ, ਅਰਥਾਤ, *ਚੱਕਰਵਾਕਮ* ਅਤੇ *ਸਰਸੰਗੀ* ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਡਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਧਰਮਾਵਤੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ  
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਾਮਿਲ 
## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ
ਅਹੋਮ ਲਿਪੀ

**ਅਹੋਮ ਲਿਪੀ** ਜਾਂ **ਤਾਈ ਅਹੋਮ ਲਿਪੀ** ਇੱਕ ਅਬੂਗੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਪੀ ਅਹੋਮ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੁਸਤ ਤਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਜੋ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਅਹੋਮ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਅਹੋਮ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ 13ਵੀਂ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੀ ਅਹੋਮ ਭਾਸ਼ਾ ਅੱਜ ਸੰਸਥਾਗਤ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਕਈ ਹੱਥ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਅਹੋਮ ਲਿਪੀ ਇੰਡਿਕ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਲਈ ਗਈ ਸੀ।  ਇਹ ਲਿਪੀ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਇੰਡਿਕ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਬੂਗੀਦਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀਕਰਨ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨਾਲ ਫੈਲੀ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ 'ਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਵਪਾਰਕ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਲਿਪੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਲਿਪੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈਆਂ।

ਤਸਵੀਰ:The_Ahom_script.png|alt=The Ahom script| ਅਹੋਮ ਲਿਪੀ
ਤਸਵੀਰ:Tai_Script_of_Ahom_Kingdom.jpg|alt=An Ahom manuscript preserved in the Department of Historical and Antiquarian Studies, Pan Bazaar, Guwahati.| ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ, ਪਾਨ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਗੁਹਾਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹੋਮ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ:Siu-nyut-pha_coin.jpg|alt=Coin of Ahom king Sunyatphaa in Ahom script| ਅਹੋਮ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਅਹੋਮ ਰਾਜੇ ਸੁਨਤਫਾ ਦਾ ਸਿੱਕਾ

## ਅੱਖਰ 
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਬੂਗੀਦਾ ਵਾਂਗ ਹਰੇਕ ਅੱਖਰ ਵਿੱਚ /a/ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਵਰਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਉੱਪਰ, ਹੇਠਾਂ, ਖੱਬੇ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲਿਪੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਟੋਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਹੋਮ ਲਿਪੀ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਸੰਗਤਤਾਵਾਂ ਹਨ: ਇੱਕ ਵਿਅੰਜਨ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦੋ ਵਾਰ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਯੂਨੀਕੋਡ 
ਅਹੋਮ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਜੂਨ 2015 ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਰਣ 8.0 ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਯੂਨੀਕੋਡ ਸਟੈਂਡਰਡ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਹੋਮ ਬਲਾਕ ਨੂੰ ਯੂਨੀਕੋਡ 14.0 ਦੇ ਨਾਲ 16 ਕੋਡ ਪੁਆਇੰਟਸ ਦੁਆਰਾ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅਹੋਮ ਲਈ ਯੂਨੀਕੋਡ ਬਲਾਕ U+11700&ndash;U+1174F ਹੈ:

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਅਹੋਮ ਲੋਕ
* ਅਹੋਮ ਰਾਜ

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Omniglot.com 'ਤੇ ਅਹੋਮ ' ਤੇ ਐਂਟਰੀ - ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਗਾਈਡ
* ਅਹੋਮ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀ ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ ਸਜਹਯਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ https://www.sajjhaya.org/node/104

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਸਾਮ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਲਿਪੀਆਂ
ਐੱਸ. ਐੱਮ. ਸਿਰਿਲ

ਸਿਸਟਰ ਐਮ. ਸਿਰਿਲ ਮੂਨੀ, ਆਈ. ਬੀ. ਵੀ. ਐੱਮ. (21 ਜੁਲਾਈ 1936-24 ਜੂਨ 2023) ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਅਧਾਰਤ ਆਇਰਿਸ਼ ਨਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਵਿਦਿਅਕ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ (1994) ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਯੂਐਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਆਫ਼ ਕੈਥੋਲਿਕ ਬਿਸ਼ਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਸਟੀਵਰਡਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ, ਉਹ ਵੁਲਫ ਟੋਨ ਸਕੁਆਇਰ, ਬ੍ਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਬਰੇ ਵਿੱਚ ਲੌਰੇਟੋ ਕਾਨਵੈਂਟ ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ 1955 ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਦ ਬਲੇਸਡ ਵਰਜਿਨ ਮੈਰੀ ਵਿੱਚ ਆਰਡਰ ਲਏ।

ਉਹ 1956 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਿਆਪੀ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਰੇਨਬੋ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ,ਮੂਨੀ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਦ *ਆਇਰਿਸ਼ ਟਾਈਮਜ਼* ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਰ ਵਾਰ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਵੇਲੇ 25% ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਲਵਾਂਗੇ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ 50% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। "

## ਪਿਛੋਕਡ਼ 
ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਦ ਬਲੇਸਡ ਵਰਜਿਨ ਮੈਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ (1955) ਉਹ 10 ਅਕਤੂਬਰ 1956 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਸ ਨੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ (ਲਖਨਊ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ. ਡੀ. ਕੀਤੀ। 1979 ਤੋਂ, ਉਹ ਲੋਰੇਟੋ ਡੇ ਸਕੂਲ ਸਿਆਲਦਾਹ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੀ।

## ਮੌਤ 
ਐੱਸ. ਐੱਮ. ਸਿਰਿਲ ਦੀ ਮੌਤ 24 ਜੂਨ 2023 ਨੂੰ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ/ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 2015: ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲਜ਼ ਕਾਲਜ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਹਿਊਮਨ ਲੈਟਰਜ਼
* 2013: ਆਇਰਿਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ
* 2012: ਰੂਪਸ਼ੀ ਬੰਗਲਾ ਤੋਂ ਅਪਰਾਜਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਪਬਲਿਕ ਚੁਆਇਸ) 
* 2011: ਮੋਨਮਾਊਥ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਗਲੋਬਲ ਵਿਜ਼ਨਰੀ ਅਵਾਰਡ
* 2007-ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ
* 2002: ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਸਟੀਵਰਡਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਿਸ਼ਪ.
* 2000: *ਕੋਲਕਾਤਾ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ* ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਕਰੀਏਟਿਵ ਐਕਸੀਲੈਂਸ
* 1994: ਸਾਖਰਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਨੋਮਾ ਅਵਾਰਡ, ਯੂਨੈਸਕੋ
* ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾ ਲਈ *ਕੋਲਕਾਤਾ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ* ਅਵਾਰਡ (7 ਵਾਰ) 
* ਫਰੈਂਡ ਆਫ਼ ਚਾਈਲਡ ਇਨ ਨੀਡ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਸੀ. ਆਈ. ਐੱਨ. ਆਈ. ਏ. ਅਵਾਰਡ) 

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀ

**ਭਾਰਤੀ** ਲਿਪੀ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮਦਰਾਸ ਵਿਖੇ ਵੀ. ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਖੋਜ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਲਿਪੀ ਜਾਂ ਲਿੰਕ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਖੱਬੇ-ਤੋਂ-ਸੱਜੇ ਅਬੂਗਿਡਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੁੱਖ ਅੱਖਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗੁਜਰਾਤੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਲਗਾਤਾਰ ਰੇਖਾ (ਹੌਰੀਜੈਂਟਲ ਰੇਖਾ) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜੋ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ-ਅਸਾਮੀ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਵਿਕਾਸ 
ਭਾਰਤੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਲਿਪੀ ਜਾਂ ਲਿੰਕ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਾਵਿੜੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਲਿਖਤੀ ਸਾਧਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਵੀ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨੇ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮਦਰਾਸ ਵਿਖੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਖੋਜ ਟੀਮ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਇਨਪੁੱਟ ਅਤੇ ਫੌਂਟ 
ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀ ਸਾਰੇ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਨਵਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਭਾਰਤੀ ਫੋਂਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਮਰਥਿਤ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਨਵਭਾਰਤੀ ਇੱਕ ਟਰੂਟਾਈਪ ਸਾਂਸ-ਸੇਰਿਫ ਫੋਂਟ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਨਾਗਰੀ, ਤਮਿਲ, ਤੇਲਿਗੂ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਲਿਪੀਆਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰਾਂਸਲਿਟਰੇਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਸੁੰਦਰਭਾਰਤੀ ਇੱਕ ਓਪਨਟਾਈਪ ਸੇਰਿਫ ਫੋਂਟ ਹੈ ਜੋ ਨਵਭਾਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬੰਗਾਲੀ-ਅਸਾਮੀ ਲਿਪੀ ਦੇ ਟ੍ਰਾਂਸਲਿਟਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਰਥਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਿੰਨ ਐਂਡਰੌਇਡ ਐਪਸ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਕੀਬੋਰਡ ਅਤੇ ਹੈਂਡਰਾਈਟਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਆਉਟਪੁੱਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਪੀਅੰਤਰਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਲਿਪੀ ਲਈ ਇੱਕ OCR ਸਿਸਟਮ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਯੂਨੀਕੋਡ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ।

## ਮੁਦਰਾ ਭਾਰਤੀ 
ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫਿੰਗਰ-ਸਪੈਲਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੁਦਰਾ ਭਾਰਤੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਕੇਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਲਈ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਕੇਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਮੁਦਰਾ ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸੈਲਫ-ਆਰਗਨਾਈਜ਼ਿੰਗ ਮੈਪਸ  ਅਤੇ ਕਨਵੋਲਿਊਸ਼ਨਲ ਨਿਊਰਲ ਨੈਟਵਰਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਦਰਾ ਭਾਰਤੀ ਤੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਅੱਖਰ ਦਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀਆਂ
ਡੋਗਰੀ ਲਿਪੀ

**ਡੋਗਰੀ ਲਿਪੀ** ਲਿਖਣ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਡੋਗਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਡੋਗਰਾ ਅਖਰ ਲਿਪੀ ਦੀ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਡੋਗਰੀ ਅਖਰ ਲਿਪੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਧਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ, ਜੋ ਟਾਕਰੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਜੰਮੂ ਵਿਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਇਕ ਸ਼ੈਲੀ ਸੀ।

ਜੰਮੂ ਤਵੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ' ਤੇ ਨਿਊ ਡੋਗਰਾ ਅੱਖਰ ਵਿੱਚ ਸਾਈਨ ਬੋਰਡ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਲਿਪੀ ਹੁਣ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਡੋਗਰੀ ਲਈ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡੋਗਰਾ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਮੂਲ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਣ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਨ।।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀਆਂ
ਕਮਲਾਬਾਈ ਹੋਸਪੇਟ

**ਕਮਲਾਬਾਈ ਹੋਸਪੇਟ**, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਮਲਤਾਈ ਹੋਸਪੇਟ (1896-1981) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਗਪੁਰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨ ਮਾਤ੍ਰੂ ਸੇਵਾ ਸੰਘ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। 

ਵੇਨੂਤਾਈ ਨੇਨੇ (1896-1973) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ 1921 ਵਿੱਚ ਮਾਤਰੂ ਸੇਵਾ ਸੰਘ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸੰਨ 1971 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਿਆ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਮੰਡਲ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਕਮਲਾਬਾਈ ਹੋਸਪੇਟ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਮਈ 1896 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦੇ ਧੁਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਿਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਯਮੁਨਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮੋਹਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਜੀ ਤਾਤਿਆ ਮੋਹਨੀ ਅਤੇ ਰਾਧਾਬਾਈ ਮੋਹਨੀ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਬੱਚੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂਰਾਓ ਹੋਸਪੇਟ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਵਾਜ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂਰਾਓ ਦੀ ਮੌਤ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਕਮਲਾਬਾਈ ਸਿਰਫ਼ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਹੋਸਪੇਟ ਪਰਿਵਾਰ ਬਹੁਤ ਰੂਡ਼੍ਹੀਵਾਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਕਮਲਾਬਾਈ ਦਾ ਸਿਰ ਮੁੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਕਮਲਾਬਾਈ ਦੇ ਭਰਾ ਸ੍ਰੀ ਡੀ. ਕੇ. ਮੋਹਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਧੋਂਡੋ ਕੇਸ਼ਵ ਕਾਰਵੇ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹਿੰਗਾਨਾ, ਪੁਣੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਇੱਥੇ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਬਣਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਨਾਗਪੁਰ ਦੇ ਡਫਰਿਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਸਿੰਗ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਉਹ 1918 ਤੋਂ 1920 ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ।

ਡਫਰਿਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਭਾਰਤੀ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਬੈੱਡ ਪੈਨ ਦੇਣ ਲਈ ਝਾਡ਼ ਪਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਜਣੇਪਾ ਘਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹੀ ਸੀਤਾਬੁਲਦੀ, ਨਾਗਪੁਰ ਵਿਖੇ ਮਾਤਰੂ ਸੇਵਾ ਸੰਘ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਜਣੇਪਾ ਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਜਣੇਪਾ ਘਰ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਰਗੇ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 21 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਜਣੇਪਾ ਘਰ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨਰਸਜ਼ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਾਹਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾਃ ਨੰਦਨਵਾਨ, ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਹੋਮਃ ਪੰਚਾਵਤੀ, ਇੱਕੋ ਫਾਉਂਡਲਿੰਗ ਹੋਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ, ਇਹ ਸਭ ਮਾਤਰੂ ਸੇਵਾ ਸੰਘ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕਮਲਾਬਾਈ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਾਨ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 1920 ਵਿੱਚ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿਖੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਲੰਟੀਅਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਮੌਤ 
ਕਮਲਬਾਈ ਹੋਸਪੇਟ ਦੀ 15 ਨਵੰਬਰ 1981 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਸਮਰਪਿਤ ਵਰਕਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਛੱਡ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

## ਮਾਨਤਾ 
ਕਮਲਾਬਾਈ ਨੂੰ 1959 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਨਲਾਵਾ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਰਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਸੰਨ 1961 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1980 ਵਿੱਚ ਜਮਨਾਲਾਲ ਬਜਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Bhartiਮਾਤਰੂ ਸੇਵਾ ਸੰਘ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1896
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਹਰਮਨਜੋਤ ਸਿੰਘ ਖਾਬਰਾ

**ਹਰਮਨਜੋਤ ਸਿੰਘ ਖਾਬਰਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Harmanjot Singh Khabra;** ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 1988) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਡਿਫੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ 
2004 ਵਿੱਚ, ਖਾਬਰਾ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ 2004 AFC U-17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ U16 ਟੀਮ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ, ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਸਨ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ U19 ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

2011 ਵਿੱਚ, ਖਾਬਰਾ ਨੂੰ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 10 ਜੁਲਾਈ 2011 ਨੂੰ ਮਾਲਦੀਵ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਦੋਸਤਾਨਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1-1 ਨਾਲ ਡਰਾਅ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। 17 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਕਤਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਖਾਬਰਾ ਨੇ ਇੱਕ ਬਦਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੈਚ 1-2 ਨਾਲ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ। ਉਸਨੂੰ 2014 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਮੈਚ ਨਹੀਂ ਖੇਡਿਆ ਪਰ 28 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੈਚ ਲਈ ਬੈਂਚ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ 2-2 ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ 'ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। 28 ਭਾਰਤੀ ਸੰਭਾਵੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ 2018 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ 25-ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ 12 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਰੋਮੀਓ ਫਰਨਾਂਡਿਸ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਗੁਆਮ 'ਤੇ 1-0 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਕੇ ਖੇਡਿਆ। ਉਹ 24 ਮਾਰਚ 2016 ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਜੈਰੂ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ 4-0 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖਾਬਰਾ ਨੇ ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਦੋਸਤਾਨਾ ਮੈਚ ਲਈ 25 ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਣਵਰਤੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਬੈਂਚ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। 20 ਸਤੰਬਰ 2022 ਨੂੰ, ਖਾਬਰਾ ਨੂੰ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਹੰਗ ਤਿਨਹ ਦੋਸਤਾਨਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 24 ਸਤੰਬਰ 2022 ਨੂੰ, ਖਾਬਰਾ ਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 1-1 ਦੇ ਡਰਾਅ ਵਿੱਚ 68ਵੇਂ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਨੌਰੇਮ ਰੋਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਆ ਕੇ 2016 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਖਾਬੜਾ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 1988 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਹਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੀਟ-ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਜਵਾਨ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

### ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ 
24 ਸਤੰਬਰ 2022 ਤੱਕ:

## ਸਨਮਾਨ 
### ਕਲੱਬ 
#### ਚੇਨਈਯਿਨ ਐਫ.ਸੀ 
* ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ : 2015 

#### ਈਸਟ ਬੰਗਾਲ ਐਫ.ਸੀ. 
* ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ : 2009–10,  2010, 2012 

#### ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਐੱਫ.ਸੀ 
* ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ : 2018-19 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988
ਭੁਜੀਮੋਲ ਲਿਪੀ

ਭੁਜੀਮੋਲ ਲਿਪੀ (ਜਾਂ ਭੁਜੀਮੋਲ, ਦੇਵਨਾਗਰੀ: भुजिमोल ਜਾਂ भुजिंमोल) ਨੇਪਾਲ ਲਿਪੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਨੇਪਾਲੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਭੁਜੀਮੋਲ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇਪਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ  ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ 
center|thumb|200x200px| ਨੇਪਾਲ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭੁਜੀਮੋਲ।
ਭੁਜੀਮੋਲ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਮੱਖੀ-ਸਿਰ ਵਾਲਾ", ਨੇਪਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਬਦ "ਭੁਜਿਨ", ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਹਾਊਸਫਲਾਈ", ਅਤੇ "ਮੋਲ", ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਿਰ"। "ਸਿਰ" ਹੌਰੀਜੈਂਟਲ ਲਾਈਨ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਅੱਖਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭੁਜੀਮੋਲ ਇਸਦੇ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਗੁਣ 

ਤਸਵੀਰ:Devimahatmya_Sanskrit_MS_Nepal_11c.jpg|alt=Bhujimol script, palm-leaf MS of the Devimahatmya, Bihar or Nepal, 11th century.| ਭੁਜੀਮੋਲ ਲਿਪੀ, ਦੇਵੀਮਾਹਤਮਿਆ, ਬਿਹਾਰ ਜਾਂ ਨੇਪਾਲ, 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪਾਮ-ਲੀਫ ਐਮ.ਐਸ.
ਤਸਵੀਰ:Bhujimol_and_Devanagari.jpg|alt=Chart of Bhujimol script vowel letters, with Devanagari and Latin correspondences.|ਭੁਜੀਮੋਲ ਲਿਪੀ ਦੇ ਸਵਰ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਚਾਰਟ। ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਨਾਲ।

## ਹਾਲੀਆ ਖੋਜਾਂ 
2003 ਵਿੱਚ ਚਾਬਹਿਲ ਸਟੂਪ ਜਾਂ ਧੰਦੋ ਚੈਤਿਆ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਚਾਬਹਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਟ ਲੱਭੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਇੱਟ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਅਤੇ ਭੁਜੀਮੋਲ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਸਨ : ਉੱਪਰਲੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਵਿੱਚ *ਚਾ ਰੁ ਵਾ ਤੀ* ਅਤੇ *ਚਾ ਰੁ ਵਾ ਤੀ* ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭੁਜੀਮੋਲ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ *ਧਾਂਡੇ/ਹੇ ਤੂ ਪ੍ਰਾ ਭਾ* । ਉੱਪਰਲੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਸਿਰਿਆਂ 'ਤੇ ਸਵਾਸਤਿਕ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਕਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ। ਇੱਟ ਦਾ ਮਾਪ 35.5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ x 23 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ x 7 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰ 8.6 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਟ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।  

ਕਠਮੰਡੂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਚਾਂਗੂ ਨਾਰਾਇਣ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਧੀ ਚਾਰੂਮਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਲਿਪੀਆਂ
ਕਿਰਤ ਰਾਏ

**ਕਿਰਤ ਰਾਏ** (ਜਿਸ ਨੂੰ **ਖੰਬੂ ਰਾਏ**, **ਰਾਏ ਬਰਨਮਾਲਾ** ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਖੰਬੂ ਰਾਏ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਅਬੁਗਿਦਾ (ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਖੰਡ ਲਿਖਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ਹੈ ਜੋ 1920 ਦੇ ਸੁਮੁੰਗ ਲਿਪਿ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿੱਕਮ  ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾਵਾ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀਰਤ ਰਾਏ 31 ਮੁਢਲੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸਵਰ (ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਬੰਧਤ ਸਵਰ ਡਾਇਐਕ੍ਰੀਟਿਕਸ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ (/a/′) ਸਾਰੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹੈ, 31 ਵਿਅੰਜਨ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਵਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਰਮਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਵਰ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਵਰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਸਵਰ ਡਾਇਐਕ੍ਰੀਟਿਕਸ / ਉਚਾਰਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਖੰਬੂ ਰਾਏ ਭਾਰਤ, ਨੇਪਾਲ, ਤਿੱਬਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਰਾਏ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬੰਟਾਵਾ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੰਬੂ ਰਾਏ ਲੋਕ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਸਵਰਗੀ ਕ੍ਰਿਪਾਸਲੀਆਨ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ 1981-1982 ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖੰਬੂ ਰਾਏ ਲਿਪੀ ਨਾਲ ਲਿਖਦੇ ਸਨ। ਖੰਬੂ-ਰਾਏ ਭਾਸ਼ਾ (ਬੰਤਾਵਾ ਭਾਸ਼ਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਖੰਬੂ ਰਾਏ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ 1997 ਵਿੱਚ ਸਿੱਕਮ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਰਤ ਰਾਏ ਲਿਪੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸੁਮਹੁੰਗ ਲਿਪੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਟੀਕਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਸੁਮਹੁੰਗਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1981-82 ਵਿੱਚ ਗਿਆਲਸ਼ਿੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੁੜਪੇਸ਼ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਪਾਸਲੀਆਨ ਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਰਾਈ ਅਕਸਾਰਕੋ ਬਰਨਮਾਲਾ ਰਾਹੀਂ ਸੁਮਹੁੰਗ ਲਿਪਿ ਨੂੰ "ਕ੍ਰਿਪਾਸਾਲੀਅਨ ਲਿਪੀ" ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।

## ਯੂਨੀਕੋਡ 
ਕਿਰਤ ਰਾਏ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ, 2024 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਕੋਡ ਸਟੈਂਡਰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਮਿਤੀ ਤੱਕ, ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਯੂਨੀਕੋਡ ਫੌਂਟ ਸੀ, ਜੋ ਐਸ. ਆਈ. ਐਲ. ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕਿਰਤ ਰਾਏ ਲਈ ਯੂਨੀਕੋਡ ਬਲਾਕ U + 16D40-U + 16 D7F: ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀਆਂ
ਯਗਪ੍ਰਿਆ ਰਾਗ

ਯਗਪ੍ਰਿਆ (ਉਚਾਰਨ ਯਗਪ੍ਰਿਯਾ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ(ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 31ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ **ਕਲਾਵਤੀ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਰ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲਾਵਤੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਦੇ ਨਾਲ ਯਗਪ੍ਰਿਆ ਸਕੇਲ
ਇਹ 6ਵੇਂ *ਚੱਕਰ ਰੂਤੂ* ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ ਰੁਤੂ-ਪਾ ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਵਾਕਾਂਸ਼ *ਸਾ ਰੂ ਗੁ ਮਾ ਪਾ ਧਾ ਨਾ* ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਆਰੋਹਨਃ  ਸ ਰੇ3 ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ1 ਨੀ1 ਸੰ [a]
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ1 ਧ1 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ3 ਸ [b] 

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਰੂਥੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ, ਸ਼ੁੱਧਾ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ *ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਦੇ ਸੁਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਗਪ੍ਰਿਆ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ *ਸੰਪੂਰਨਾ* ਰਾਗਮ ਹੈ (ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਨੋਟ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ* ਸੁਚਰਿਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 67ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਯਗਪ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਯਗਪ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਯਗਪ੍ਰਿਆ ਰਾਗ ਲਈ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨਃ

* ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ *ਕਲਾਵਤੀ ਕਮਲਾਸਯਾਨੁ*
* ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੰਭੋ ਸਦਾਸ਼ਿਵ

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਯਗਪ੍ਰਿਆ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਾਦਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ