open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਵਿਦਿਆ ਧਰ ਮਹਾਜਨ

**ਵਿਦਿਆ ਧਰ ਮਹਾਜਨ** (1913 - 10 ਜੁਲਾਈ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਐਡਵੋਕੇਟ  ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਮਹਾਜਨ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ 1913 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।   ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਐਮਏ ਕੀਤੀ - ਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ।  1945 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ

ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ  ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਲਐਲਬੀ।     ਮਹਾਜਨ ਇੰਡੀਅਨ ਹਿਸਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।  ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।  ਸੁਚੇਤਾ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਦੁਲਾ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀਆਂ  ਹਨ।  ਸੁਚੇਤਾ ਓਹੀਓ ਦੇ ਵੂਸਟਰ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ''ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਮੇਸਨ ਡੇਸ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਡੀ ਲ'ਹੋਮ ਵਿੱਚ'' ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਸਕਾਲਰ ਰਹੀ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1990
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1913
ਯੱਗਿਆ ਦੱਤ ਸ਼ਰਮਾ (ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ)

**ਯੱਗਿਆ ਦੱਤ ਸ਼ਰਮਾ**, ਅਕਸਰ **ਵਾਈਡੀ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂ  ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ।

ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਮਾਰਚ 1918 ਨੂੰ ਰੋਹਤਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਖੌਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਹ 1930 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।   ਉਸਨੇ 1948-1950 ਦਾ ਸਮਾਂ ਭੂਮੀਗਤ ਬਿਤਾਇਆ। 

1973 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਿਆ। 

ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ 11 ਜਨਵਰੀ 2004 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918
ਰਾਮ ਪਿਆਰਾ ਸਰਾਫ਼

**ਆਰ ਪੀ ਸਰਾਫ਼**, ਪੂਰਾ ਨਾਮ **ਰਾਮ ਪਿਆਰਾ ਸਰਾਫ਼**, (1924 – 24 ਜੂਨ 2009) ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ।

1952 ਵਿੱਚ, ਸਰਾਫ ਕਦਲ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਉਹ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। 1958 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।  

ਸਰਾਫ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) (ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ)) ਸੰਗਠਨ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) (ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮਐਲ)) ਦੇ ਨਾਲ ਗਿਆ ਸੀ। 1970 ਵਿੱਚ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮਐਲ) ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸਰਾਫ਼ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ) ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਤਰਜਮਾਨ *ਜੰਮੂ ਸੰਦੇਸ਼* ਖੇਤਰੀ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮਐਲ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।

1986 ਵਿੱਚ, ਸਰਾਫ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਗਰੁੱਪ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲਿਸਟ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਦੋ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਸੇਠੀ ਅਤੇ ਅਬਦੁਲ ਕਬੀਰ ਵਾਨੀ, ਸਰਾਫ਼ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।

ਦਸੰਬਰ 2002 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ-ਮਨੁੱਖੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਪੀਪਲਜ਼ ਮੂਵਮੈਂਟ (NHCPM) ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924
ਮੋਹਨ ਪੁਨਾਮੀਆ

**ਮੋਹਨ ਪੁਨਾਮੀਆ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂ  ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਪੁਨਾਮੀਆ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ  ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 1964-1965 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹਿਰਾਸਤ ਲੈ ਕੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਅਪਰੈਲ 1964 ਵਿੱਚ ਪੁਨਾਮੀਆ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 32 ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ।  ਉਹ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ) ਰਾਜਸਥਾਨ ਸੂਬਾ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ।   ਜਦੋਂ 1970 ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਪੁਨਾਮੀਆ ਰਾਜਸਥਾਨ  ਸੀਟੂ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਿਆ।  

1981 ਵਿੱਚ ਪੁਨਾਮੀਆ ਨੂੰ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ) ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਸੀਟੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੰਡ ਵੀ ਹੋਈ। 1982 ਵਿੱਚ ਪੁਨਾਮੀਆ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।    1983 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ, ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਐਮਸੀਪੀਆਈ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।  ਪੁਨਾਮੀਆ ਐਮਸੀਪੀਆਈ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਬਣਿਆ।  1986 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 

4 ਜੂਨ 1997 ਨੂੰ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1997
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਮਿਸ਼ਰਾ

**ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਮਿਸ਼ਰਾ** (1916 - 12 ਦਸੰਬਰ 2007) ਉਨਾਓ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਕਸਲਵਾਦੀ ਤਹਿਰੀਕ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦੇ ਸਮੇਂ  ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਕਮੇਟੀ ਆਗੂ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਚਾਰੂ ਮਜੂਮਦਾਰ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ  ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1916
ਸੁਨੀਤ ਚੋਪੜਾ

**ਸੁਨੀਤ ਚੋਪੜਾ** (24 ਦਸੰਬਰ 1941 – 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਵਰਕਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਸੀ।  ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੀ  ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। 

ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਐਸਐਫਆਈ ਦੇ ਬਾਨੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਯੂਥ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਿਆ। 

ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਦਸੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਾਡਰਨ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਕੋਲੰਬਾ ਸਕੂਲ, ਦਿੱਲੀ, ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹਾਲੈਂਡ ਪਾਰਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਆਫ ਓਰੀਐਂਟਲ ਐਂਡ ਅਫਰੀਕਨ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਮੌਤ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਨੂੰ 81 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941
ਸੁਬੋਧ ਮੁਖਰਜੀ (ਇਨਕਲਾਬੀ)

**ਸੁਬੋਧ ਚੰਦਰ ਮੁਖਰਜੀ** (1918-1959) ਬੰਗਾਲੀ ਮੂਲ ਦਾ  ਬਰਮੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਸੀ ।    

## ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਸੁਬੋਧ ਮੁਖਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1918 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਜੈਸੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦਾਬੇਂਦਰਨਾਥ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਚਾਰੂਬਾਲਾ ਦੇਵੀ ਸੀ। 

## ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 
ਉਹ ਬੰਗਾਲੀ ਸਟੂਡੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਇਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਬਰਮਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਚਟਗਰਾਮ ਯੂਥ ਵਿਦਰੋਹ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਬੰਗਾਲੀ ਸਟੂਡੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੈਂਬਰ ਐਚ.ਐਨ. ਗੋਸ਼ਾਲ, ਡਾ. ਅਮਰ ਨਾਗ, ਬਾਰੀਨ ਡੇ, ਸਾਧਨ ਬੈਨਰਜੀ, ਗੋਪਾਲ ਮੁਨਸੀ, ਅਮਰ ਡੇ ਸਨ। ਮੁਖਰਜੀ ਬਰਮਾ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਰਮਾ ਦੀ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ  ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਗੂ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ 1940 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਂਗ ਸਾਨ, ਥਾਕਿਨ ਸੋਏ, ਥਾਨ ਤੁਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਸਨ । ਉਹ ਆਲ ਬਰਮਾ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਲੀਗ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾ ਬਣ ਗਿਆ।  

## ਮੌਤ 
ਬਰਮੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ 1,00,000 ਦਾ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। 1959 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਫੌਜ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਰੰਗੂਨ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਛਪੀ ਸੀ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1959
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਬ੍ਰਿਜ ਬਿਹਾਰੀ ਪਾਂਡੇ

**ਬ੍ਰਿਜ ਬਿਹਾਰੀ ਪਾਂਡੇ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ, ਕਾਮਰੇਡ ਵਿਨੋਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।   ਉਹ  ਅਤੇ  ਵਿਨੋਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੋਸਤ ਸਨ।  ਉਸਨੇ ਨਰਿੰਦਰ ਸਾਹ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ *ਲੋਕਯੁੱਧ* ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕੰਟਰੋਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਗਰਵਾਲ

**ਅਗਰਵਾਲ** ਇੱਕ ਬਾਣੀਆ ਵੈਸ਼ਿਆ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੇ **ਉੱਤਰੀ**, ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਹਰਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਦਿੱਲੀ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ।   ਅਗਰਵਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲ਼ਦੇ  ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।    ਅਗਰਵਾਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਨਵ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।   
[thumb|250x250px| ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ [ਅਗਰਸੈਨ ਦੀ ਬਾਉਲੀ|ਅਗਰਸੇਨ ਕੀ ਬਾਉਲੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੁਗਲਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਗਰਵਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਬਣਾਈ  ਸੀ। ]]

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਅਗਰਵਾਲ ਵੱਡੇ ਬਾਣੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।

### ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ 
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਦੌਰਾਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਕੁਝ ਅਗਰਵਾਲ ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਮਾਰਵਾੜੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ। 
## ਗੋਤ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਪਨਾਮ
ਜਾਨਬਾਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ

**ਜਾਨਬਾਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ** (ਜਨਮ **ਮਿਰਜ਼ਾ ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਜਨਬਾਜ਼**) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਮਜਲਿਸ-ਏ-ਅਹਰਾਰ-ਉਲ-ਇਸਲਾਮ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ 1932 ਵਿੱਚ ਅਹਰਾਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ *ਤਬਸਾਰਾਹ* ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਲੜੀ, *ਕਾਰਵਾਂ-ਏ-ਅਹਰਾਰ* ਲਿਖੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਵੈਕੋਮ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰਨ ਨਾਇਰ

thumb|250x250px| ਵੈਕੋਮ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰਨ ਨਾਇਰ
**ਵੈਕੋਮ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰਨ ਨਾਇਰ** (ਮਲਿਆਲਮ: വൈക്കം ചന്ദ്രശേഖരൻ നായർ; 1920 – 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2005), **ਵਾਈਕੋਮ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ।  ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਕੇਰਲ ਦੇ ਕੋਟਾਯਮ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵੈਕੋਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕਾਰਕੁਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ, ਵੈਸੇ ਵੈਕੋਮ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ -  ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਅਦਾਕਾਰ, ਭਾਸ਼ਣਕਾਰ, ਗਾਇਕ, ਕਲਾਕਾਰ, ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ।  ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਨਯੁਗਮ, ਮਲਿਆਲਾ ਮਨੋਰਮਾ, ਕੇਰਲਾ ਭੂਸ਼ਨਮ, ਕੌਮੁਦੀ, ਪੌਰਪ੍ਰਭਾ, ਕੁੰਕੁਮਮ, ਚਿੱਤਰਕਾਰਥਿਕਾ, ਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਕੇਰਲਮ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ। 

ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਨਖੰਗਲ*, *ਪੰਚਵੰਕਡੂ* ਅਤੇ *ਮਾਧਵੀਕੱਟੀ*  ਫਿਲਮਾਏ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਨਾਟਕ ਜਠੁਗ੍ਰਹਿਮ ਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ਼ਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1978 ਤੋਂ '81 ਤੱਕ ਕੇਰਲ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਿਹਾ। 1999 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਕੇਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਵੈਕੋਮ ਨੇ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਡੋਗਰ

**ਡੋਗਰ** ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਰਾਸਤ ('''') ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਹਨ। 'ਡੋਗਰ' ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਮ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਡੋਗਰ ਲੋਕ ਮੱਧਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਸੇ।  ( ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ) ਬਰਾਦਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੋਗਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸੁੱਕੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਕੰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।  *ਜਵਾਰ* (ਬਾਜਰਾ) ਅਤੇ ਕਣਕ ਵਰਗੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। 

17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ (ਅਜੋਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਦੀ ਫੌਜਦਾਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਡੋਗਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 

ਡੋਗਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੁਖਦਾਈ ਰੋਮਾਂਸ, *ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ* ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਲਖੀ ਜੰਗਲ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ

**ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ** (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ **ਭੱਟ ਸਿੱਖ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਉਪ-ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵੇਲ਼ੇ ਦੇ ਭੱਟਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ।  20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 'ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ' ਵਿੱਚ, ਸਰ ਡੇਨਜ਼ਿਲ ਇਬੈਟਸਨ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਭੱਟਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।  ਐਲੇਨੋਰ ਨੇਸਬਿਟ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਹੇਵਾਟ ਮੈਕਲਿਓਡ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹਨ।  

## ਮੂਲ 
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਟੜਾ ਸ਼ਬਦ ਭੱਟ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਢਾਡੀ ਜਾਂ ਗੁਣਗਾਨਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ "। ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਭੱਟ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਕਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭੱਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਨਹੀਂ ਹੈ”  । ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਰਹੂਮ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ, 'ਭੱਟ ਤੇ ਉਹਨਾ ਦੀ ਰਚਨਾ' ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭੱਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ  ਸਨ।  ਉਹ  *(ਸਾਰਸਵਤ)* ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 

ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਮੇਕਿੰਗ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਕ੍ਰਿਪਚਰ’ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸਨ ਜੋ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ  ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ।  

## ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿੱਤੇ 
ਮੈਕਲਿਓਡ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ "ਬਹੁਤ ਘੱਟ" ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਹਨ। 

### ਸਿੱਖ ਧਰਮ 
ਮੈਕਲਿਓਡ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਭਾਟੜੇ, ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, " ਕਿਸਮਤ ਦੱਸਣ ਅਤੇ  ਫੇਰੀ ਲਾਕੇ ਨਿੱਕ-ਸੁੱਕ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੰਮ" ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। 

ਈਥਨੇ ਕੇ. ਮਾਰੇਨਕੋ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [ਸਿੱਖ] ਭੱਟਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਜਾਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ "ਰਵਾਇਤੀ ਕਿੱਤੇ" ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਪੇਸ਼ੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ "ਉਦਯੋਗ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ" ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ।  ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਕੁਝ ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ "ਰਚਨਾਵਾਂ" ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਭਟ ਵਹੀਆਂ
* ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵਈਏ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ
ਚੂੜੀਗਰ

**ਚੂੜੀਗਰ** ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ  ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ।

## ਮੂਲ 
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਚੂੜੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਉਰਦੂ *ਚੂੜੀ* ਚੂੜੀਆਂ ਅਤੇ *ਗਰ* ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ਾ। ਚੂੜੀਗੜ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਭੀਲਵਾੜਾ, ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ, ਪਾਲੀ, ਜੋਧਪੁਰ ਅਤੇ ਉਦੈਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਚੂੜੀਗੜ ਹਿਸਾਰ, ਰੋਹਤਕ ਅਤੇ ਗੁੜਗਾਓਂ ਵਿੱਚ (ਜੋ ਹੁਣ ਵਾਲ਼ਾ ਹਰਿਆਣਾ ਹੈ), ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ, ਸਿਆਲਕੋਟ, ਮੰਡੀ ਬਹਾਉਦੀਨ ਅਤੇ ਸਰਗੋਧਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਚੂੜੀਗਰ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਚੂੜੀਗਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਚੂੜੀਆਂ ਵੇਚਣ ਲਈ  ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ  ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ, ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਚੂੜੀਗਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ ਸਨ। 

ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਚੂੜੀਗਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੇਵਾੜੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਸਲਾਮੀ ਮਦਰੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਉਰਦੂ ਵੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਰੀਗਰ ਜਾਤੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਚੂੜੀਗਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਰਬ ਮੂਲ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਰਜੇ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਕਬੀਲੇ
ਬਸ਼ਾਰਤ, ਚਕਵਾਲ

**ਬਸ਼ਾਰਤ** (    ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ, ਇੱਕ ਤਹਿਸੀਲ  ਹੈ, ਇਹ ਚੋਆ ਸੈਦਨ ਸ਼ਾਹ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਡੀ. ਪਾਂਡੀਅਨ

**ਡੇਵਿਡ ਪਾਂਡੀਅਨ** (18 ਮਈ 1932 – 26 ਫਰਵਰੀ 2021) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਤਮਿਲ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜੋ ਦੋ ਵਾਰ  ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ 1989 ਅਤੇ 1991 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਚੇਨਈ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ – ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਯੂਸੀਪੀਆਈ) ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।   ਉਹ 2005 ਤੋਂ 2015 ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਇਕਾਈ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ।   

## ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਪਾਂਡੀਅਨ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 1932 ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਮਦੁਰਾਈ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਉਸਲਮਪੱਟੀ ਤਾਲੁਕ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵੇਲੈਮਲਾਈਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ  ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਡੇਵਿਡ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ, ਨਵਮਣੀ, ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਪੀਰਾਮਲਾਈ ਕਾਲਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸੀ।  ਉਸਨੇ ਕੱਲਰ ਰੀਕਲੇਮੇਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਉਸਲਮਪੱਟੀ ਬੋਰਡ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।  ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿੰਗ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।    ਉਸਨੇ 1957 ਦੀਆਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਨਾਮ ਹੇਠ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਝ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਤੀਫੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ, ਕਾਲਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਫਰੀਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸੇਰੀ ਦਿੱਤੀ।  ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਿਹਾ।  

21 ਮਈ 1991 ਨੂੰ, ਪਾਂਡੀਅਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। , ਉਸ ਆਤਮਘਾਤੀ ਬੰਬ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਂਡੀਅਨ ਸਥਾਨਕ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।  ਹਾਲਾਂਕਿ LTTE ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਤਾਮਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਆਲੋਚਕ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੱਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਸੀ।   

ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ , ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ।   ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਕਿਤਾਬ, *ਮੇਦਾਈ ਪੇਛੂ* (ਜਨਤਕ ਭਾਸ਼ਣ) ਉਸਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸੀ।  ਉਹ ਸੀਪੀਆਈ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਾਮਿਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ *ਜਨ ਸ਼ਕਤੀ* ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਸੀ।  

ਪਾਂਡੀਅਨ ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲ਼ਿਆ ਸੀ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932
ਬਸਰਾ, ਚਕਵਾਲ

**ਬਸਰਾ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ 32°46'43N 71°59'4E 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ  350 ਮੀਟਰ (1151 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਸਰਾ ਗੋਤ ਦੇ  ਜੱਟਾਂ   ਨਾਲ ਆਬਾਦ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪੰਜਾਬ ੨੦੨੩ ਵਿੱਚ

### ਅਪ੍ਰੈਲ 
**੨੩ ਅਪ੍ਰੈਲ**

**੨੪ ਅਪ੍ਰੈਲ**

**੨੫ ਅਪ੍ਰੈਲ** ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ੫ ਵਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ੯੫ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਹੰਢਾ ਕੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।
ਬੇਗਾਲ, ਚਕਵਾਲ

**ਬੇਗਾਲ** (ਉਰਦੂ]]: بیگال ) ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਚਕਵਾਲ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ,  ਅਤੇ 33°2'57N 72°39'11E 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਚੰਘੜ

thumb| ਲਾਹੌਰ, ca.1862-72 ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁੰਗੜੇ ਹੋਏ ਚੰਘੜ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ
**ਚੰਘੜ / ਚੰਗੜ  (چنگڑ)** ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਹੱਸਮਈ ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਕਬੀਲਾ ਹੈ।

ਚੰਗੜ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਵਾਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਚਾਂਘੜੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਜੋਹਾਨ ਗੈਲੇਟੀ ਅਤੇ ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਮਿਕਲੋਸਿਚ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੂਰਪ ਦੇ ਰੋਮਾਨੀ ਲੋਕ ਚੰਘੜ (ਜਰਮਨ: Tschangar) ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਡਾਲ (Tschandala )ਹਨ।

## ਮੂਲ-ਮੁੱਢ 
ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਇੰਡੋ-ਗਰੀਕ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਕੋ-ਬੈਕਟਰੀਅਨਾਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਪਰਵਾਸ ਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਛੱਡ ਗਏ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਯੂਰਪ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਹਿੰਦੂ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਡਾਲ।   ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਸਤੀਆਂ ਬੀਕਾਨੇਰ, ਚੁਰੂ ਅਤੇ ਨਾਗੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉੱਥੋਂ ਚੰਘੜਾਂ ਨੇ ਸਿੰਧ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਰਵਾਸ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਰਦੂ ।  ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਚੰਘੜ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਗਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ
ਐਮਐਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ (ਰਾਜਨੇਤਾ)

**ਐਮਐਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ**, ਜਾਂ **ਐਮਐਸਕੇ**, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂ  ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਐਮਐਸਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁੱਲ -ਵਕਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਾਰਕੁਨ ਬਣਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਧੂਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। 1970 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਉਹ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਾਸਿਕ *ਅਰੁਣਾ* ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸੀ।

1980 ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਉਹ ਸੀਪੀਆਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸਟੇਟ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ।

ਉਹ 1990 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ। ਐਮਐਸਕੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਜੁਆਇੰਟ ਐਕਸ਼ਨ ਫਰੰਟ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਐਮਐਸਕੇ ਦੀ ਮੌਤ 5 ਸਤੰਬਰ 2000 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਚਕਵਾਲ ਤਹਿਸੀਲ

**ਚਕਵਾਲ ਤਹਿਸੀਲ** (    ), ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ  ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ 30 ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ - ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਚਕਵਾਲ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਤਹਿਸੀਲ ਜੇਹਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, 1901 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 1891 ਵਿੱਚ 164,912 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਬਾਦੀ 160,316 ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ 248 ਪਿੰਡ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਭਰਪੂਰ ਕਲਾਂ

**ਭਰਪੂਰ ਕਲਾਂ** (   ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ਦੀ ਕਲਰ ਕਹਾਰ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭਰਪੂਰ (ਚੱਕਵਾਲ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਨੰਬਰ-46 ਹੈ)। ਭਰਪੂਰ ਦਾ ਕਸਬਾ ਤਹਿਸੀਲ ਕਲਰ ਕਹਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਹੈ। ਭਰ ਪੂਰ ਕਲਰ ਕਹਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ  ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ  ਤਕਰੀਬਨ18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਤੇ ਹੈ। ਭਰਪੂਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ  ਢੋਕ ਗੁਲਬਾਜ਼ (ਢੋਕ ਅਵਾਨ), ਕਾਲੂ, ਢੋਕ ਚੱਕੀ ਅਤੇ ਰਾਣਾ ਸਿੰਘ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਢੋਕ ਮੀਰ ਬਖਸ਼, ਢੋਕ ਅਫਜ਼ਲ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪੀਰ ਚਿੱਟੇ ਵੱਟੇ ਵਾਲਾ,  ਢੇਰੀ ਧਮਨੇ ਵਾਲੀ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲਾਲ ਸ਼ਾਹ, ਢੋਕ ਨੂਰ ਖਾਂ, ਢੋਕ ਵਾਰਿਸ, ਢੋਕ ਮਥਾ, ਢੋਕ ਪੀਰ ਬਖਸ਼ੀ, ਢੋਕ ਬਖਸ਼ੀ, ਹਤਰ, ਪੀਰ ਝਾਂਗੀਵਾਲਾ, ਢੋਕ ਕਮਾਲ, ਢੋਕ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾਦ। ਜਦ ਕਿ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮੋਚੀਆਂਵਾਲਾ ਮੇਰਾ, ਮੇਰਾ ਆਇਮਾ ਅਤੇ ਮੀਰ ਉਝਲੇ ਸਥਿਤ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਚੱਕਵਾਲੀਆਂ

**ਚੱਕਵਾਲੀਆਂ** (ਉਰਦੂ: **چکوالیاں** ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਲਾਗਾਂਗ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੈ।   

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਚੋਆ ਗੰਜ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ

**ਚੋਆ ਗੰਜ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ** (ਉਰਦੂ:چوآگنج علی شاہ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ, ਅਤੇ  ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਪਮੰਡਲ ਹੈ। ਇਹ ਚਕਵਾਲ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਚੱਤਾਲ

**ਚੱਤਾਲ** (    ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਚੱਕ ਮਲੂਕ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਇਹ ਚਕਵਾਲ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।  ਇਹ ਚਕਵਾਲ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਫ਼ਾਸਲੇ ਤੇ   ਚਕਵਾਲ - ਜੇਹਲਮ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 

## ਦਰਵਾਜ਼ਾ 
ਚੱਤਾਲ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਸੁਲਤਾਨ ਆਮਿਰ ਤਰਾਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਚੱਕ ਮਲੂਕ

**ਚੱਕ ਮਲੂਕ** (    ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਉਪਮੰਡਲ ਹੈ, ਇਹ ਚਕਵਾਲ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ,  ਅਤੇ 32°58'0N 72°57'0E ਗੁਣਕਾਂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਜ਼ਰੀਫਾ ਵਾਹਿਦ

**ਜ਼ਰੀਫਾ ਵਾਹਿਦ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅਸਾਮੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ *ਬੰਧੋਨ* ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਹਨੂ ਬਰੂਆ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਸਾਮੀ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ 60 ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ।  ਅਤੇ ਸਾਲ 2012 ਲਈ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਫਿਲਮ  ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਕਰੀਅਰ 
right|thumb| 2013 ਵਿੱਚ ਟੀਚਏਡਜ਼ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਾਹਿਦ
ਜ਼ਰੀਫਾ ਵਾਹਿਦ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਅਸਾਮੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ *ਅਭਿਮਾਨ* ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਅਤੇ ਕਈ ਅਸਾਮੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ, ਵੀਡੀਓ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੀਰੋਇਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੀ, ਸਕੂਲ ਜਾ ਰਹੀ ਜ਼ਰੀਫਾ ਨੇ *ਅਗਨੀਗੜ੍ਹ*, *ਅਤਿਕਰਮ*, *ਧੂਆ* ਆਦਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਇਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੁਬੀਨ ਗਰਗ ਦੀ '''ਤੁਮੀ ਮੋਰ ਮਾਥੂ ਮੋਰ'* ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹੀਰੋਇਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਫਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ *ਸਿਉਜੀ ਧਾਰਣੀ ਧੁਨੀਆ*, *ਹੋਰ ਏਕ ਜਾਤਰਾ*, *ਗੁਨ ਗੁਨ ਗਾਣੇ*, *ਅਗਨੀਸਾਖੀ* (ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਾਮ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ)। *ਅੰਤਹੀਨ ਜਾਤਰਾ* ਵਿੱਚ, ਜ਼ਰੀਫਾ ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮੇਕਅੱਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਕੁੜੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਿਖਾਈ। *ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ'', ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਰੀਫਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਈਜ਼ੋਫ੍ਰੇਨਿਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਸਾਮੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਡਬ, ਚਕਵਾਲ

**ਡਬ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਉਪਮੰਡਲ ਹੈ, ਇਹ ਚਕਵਾਲ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ 
* ਖ਼ੁਦਾਦਾਦ ਖਾਨ, ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਰਾਸ ਵਿਜੇਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਚੋਆ ਸੈਦਨ ਸ਼ਾਹ ਤਹਿਸੀਲ

**ਚੋਆ ਸੈਦਨ ਸ਼ਾਹ ਤਹਿਸੀਲ** (    ), ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ  ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ। ਤਹਿਸੀਲ 8 ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੁੱਖ  ਚੋਆ ਸੈਦਨਸ਼ਾਹ ਬਣਦੀ ਹੈ। 

## ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲਾਂ 
ਤਹਿਸੀਲ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੜਾ, ਬਸ਼ਾਰਤ, ਚੋਆ ਸੈਦਨ ਸ਼ਾਹ, ਡੱਲਵਾਲ, ਡੰਡੋਟ, ਦੁਲਮਿਆਲ, ਲਹਿਰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਅਤੇ ਸਲੋਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਡੰਡੋਤ

**ਡੰਡੋਤ** (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਪੰਜਾਬੀ,    ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਉਪਮੰਡਲ ਹੈ। ਇਹ ਚੋਆ ਸੈਦਾਨ ਸ਼ਾਹ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।  

## ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡ 
ਡੰਡੋਟ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ 2 ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

* ਡੰਡੋਤ
* ਪੀੜ ਪੰਜਾਬ

## ਹਵਾਲੇ
ਡਲਵਾਲ

**ਡਲਵਾਲ** (ਉਰਦੂ: ڈلوال) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਉਪਮੰਡਲ ਹੈ, ਇਹ ਚੋਆ ਸੈਦਨ ਸ਼ਾਹ ਤਹਿਸੀਲ  ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ 32°42'0N 72°52'60E  'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਇਹ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੌਲਤਾ ਖਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਬਾਦੀ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਜੰਜੂਆ, ਰਾਜਪੂਤ, ਅਵਾਨ ਹਨ। ਥੋੜ੍ਹੇ  ਮਿਨਹਾਸ, ਭੱਟੀ ਵੀ ਹਨ।  

ਡਲਵਾਲ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਈਸਾਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਹਿਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਨ।

ਮਿਸ਼ਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1900 ਵਿੱਚ ਈਸਾਈਆਂ  ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਇਹ ਇਕੋ ਇਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫਰਾਂਸਿਸਕਨ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ 1972 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਗੈਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੈਥੋਲਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਢੋਕ ਆਜੜੀ

**ਢੋਕ ਆਜੜੀ** ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।  ਇਹ ਲਗਭਗ ਚੋਆ ਸੇਦਨ ਸ਼ਾਹ ਰੋਡ 'ਤੇ ਚਕਵਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ  20 ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। ਇਹ ਜਸਵਾਲ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਢੋਕ ਆਜੜੀਵਿੱਚ ਮੁਢਲੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੈਸ, ਬਿਜਲੀ, ਟੈਲੀਫੋਨ, ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼ ਅਲੀ

**ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼ ਅਲੀ** OBE ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਔਰਤ ਹੈ ਜੋ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਲਥ ਸਰਵਿਸ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ, ਸਮਾਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲ਼ੀ  ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ  ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।   ਉਹ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੈਡਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਦਸੰਬਰ 2012   ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸਨਮਾਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਬੀਈ  ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961
ਔਜਲਾ

**ਔਜਲਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਫਿਲੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (8.7 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (22 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ
* ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਧਰਿਆਲ ਕਹੂਨ

**ਧਰਿਆਲ ਕਹੂਨ**, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਚੋਆ ਸੇਦਨਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਕਹੂਨ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।  ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਬਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫੌਜ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਡੇਹਰੀ ਕਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਡਾਕਖਾਨਾ ਡਲਵਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀ।

## ਸਥਿਤੀ 
ਇਹ ਕਹੂਨ ਘਾਟੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਦੁਲਮੀਲ ਅਤੇ ਤਤਰਾਲ, ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਦੇਹਰੀ ਸੇਦਨ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਰਾੜ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮਾਘਲ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਸੂਰੱਲਾ ਦੱਰੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਕਾਹੂਨ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਧਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਕਵਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। .

## ਪੂਜਾ 
ਮੁੱਖ ਗੱਲ ਜੋ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਸਜਿਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 11 ਮਸਜਿਦਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਘਾਟੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਥੇ ਸਯਦ ਮਦਾਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ 10,11 ਸ਼ਬਨ ਨੂੰ ਉਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਚੰਗੜ

thumb| ਲਾਹੌਰ, ca.1862-72 ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁੰਗੜੇ ਹੋਏ ਚੰਗੜ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ
**ਚੰਘੜ / ਚੰਗੜ  (چنگڑ)** ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਹੱਸਮਈ ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਕਬੀਲਾ ਹੈ।

ਚੰਗੜ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਵਾਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਚਾਂਘੜੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਜੋਹਾਨ ਗੈਲੇਟੀ ਅਤੇ ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਮਿਕਲੋਸਿਚ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੂਰਪ ਦੇ ਰੋਮਾਨੀ ਲੋਕ ਚੰਘੜ (ਜਰਮਨ: Tschangar) ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਡਾਲ (Tschandala )ਹਨ।

## ਮੂਲ-ਮੁੱਢ 
ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਇੰਡੋ-ਗਰੀਕ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਕੋ-ਬੈਕਟਰੀਅਨਾਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ  ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਪਰਵਾਸ ਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਛੱਡ ਗਏ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਯੂਰਪ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਹਿੰਦੂ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਡਾਲ।   ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਸਤੀਆਂ ਬੀਕਾਨੇਰ, ਚੁਰੂ ਅਤੇ ਨਾਗੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉੱਥੋਂ ਚੰਘੜਾਂ ਨੇ ਸਿੰਧ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਰਵਾਸ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਰਦੂ ।  ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਚੰਘੜ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਗਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਬੀਲੇ
ਬਜੂਹਾ ਕਲਾਂ

**ਬਜੂਹਾ ਕਲਾਂ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ  ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਨਕੋਦਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। **ਕਲਾਂ** ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ 'ਵੱਡਾ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ।   

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ

**ਸਰਦਾਰ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ** (ਜਨਮ 1857)  

## ਹਵਾਲੇ
ਅਲੀਜ਼ਾ ਅਯਾਜ਼

**ਅਲੀਜ਼ਾ ਅਯਾਜ਼** ਇੱਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ,  ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਰਾਜਦੂਤ ਹੈ।  ਉਸਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਦਨ ਵਿਖੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਯੂਥ ਆਊਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਕਮਿਟਮੈਂਟ ਟੂ ਸਸਟੇਨੇਬਿਲਟੀ ਅਵਾਰਡ  ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ  ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਲੰਡਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਡਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।   ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਥ ਕੌਂਸਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।  ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ  ਕਲਾਈਮੇਟ ਐਕਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।   ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਗੋਲ 13 ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਯੁਵਾ ਰਾਜਦੂਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫਜ਼ਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ।     

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਅਯਾਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ  ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈ ਹੈ।  ਲੰਡਨ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ  ਅਤੇ ਦੁਬਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ   ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਦਨ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੂਤ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਐਮਐਸਸੀ ਕੀਤੀ। 

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਅਯਾਜ਼ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਦਨ ਵਿਖੇ ਕਲਾਈਮੇਟ ਐਕਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ   ਅਯਾਜ਼ ਲੰਡਨ-ਅਧਾਰਤ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ, ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ "ਸਸਟੇਨੇਬਿਲਟੀ ਸਿੰਪੋਜ਼ੀਅਮ"  ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੀ ਮੁਖੀ ਹੈ ਜੋ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਲਵਾਯੂ ਉਪਰਾਲਿਆਂ  ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨ ਵਾਸਤੇ ਯੂ.ਕੇ. ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਅਯਾਜ਼ ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ  ਵਿੱਚ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਕਸਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।  ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਯਾਜ਼ ਅਤੇ ਡਾ: ਰਾਣਾ ਨਜਮੀ ਨੂੰ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਚੱਕ ਉਮਰਾ

**ਚੱਕ ਉਮਰਾ** (    ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਪਮੰਡਲ ਹੈ। ਇਹ ਚਕਵਾਲ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।  ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਇੱਕ ਮਕਤਬ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਲੜਕਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਮੂੰਗਫਲੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਚੱਕ ਉਮਰਾ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਚੱਕ ਉਮਰਾ, ਮੀਆਂ ਮੇਰ, ਫਰੀਦ ਕਾਸਰ, ਢੋਕ ਹਾਜੀਆਂ ਨਦਰਾਲ, ਢੋਕ ਵਡਾਣ,

## ਹਵਾਲੇ
ਭਾਗਵਾਲ

**ਭਾਗਵਾਲ ,ਚਕਵਾਲ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚਕਵਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ  33°4'32N 72°35'45E ਗੁਣਕਾਂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।  ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਖਾਰਾ, ਸੋਹੇੜ, ਗੜ੍ਹ, ਰਾਂਝਾ, ਪੱਤਲੀਆਂ, ਰੂਪਵਾਲ, ਚਾਵਲੀ ਮਰਾਠ ਅਤੇ ਕਰਸਲ ਹਨ। ਭਾਗਵਾਲ ਉੱਘੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਯਾਜ਼ ਅਮੀਰ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)

**ਚੌਧਰੀ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਚੌਧਰੀ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਸਟਰ ਗੁਰਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਾਰਸ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਗਜੀਤ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਚੌਧਰੀ ਵੀ ਵੱਡੇ ਆਗੂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਚੌਧਰੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਹਨ।

## ਰਾਜਨੀਤੀ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ 'ਧਾਰੀਵਾਲ ਕਾਦੀਆਂ' ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਲਾਕ ਸੰਮਤੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਬੈਂਕ ਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਵੀ ਸੰਭਾਲੇ ਹਨ।

ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਬਾਰੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਰਹੇ। ਉਹ 1980, 1985, 1992, 1997 ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਜਿੱਤੇ।

1998 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਲੁਧਿਆਣਾ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਘੁਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ।

4 ਅਗਸਤ 2015 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2015
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦਾ ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ

**ਸਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾ\ਨ**   (10 ਸਤੰਬਰ 1881 – 16 ਅਕਤੂਬਰ 1947) 1908 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਰਾਜ ਦਾ ਅੰਤਮ ਨਵਾਬ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਨਵਾਬ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਿੱਕਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਮਾਰਤੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਬੇਅਸਰ ਹੁਕਮਰਾਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਅਗਿਆਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਆਪਕ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਰਾਏ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ।

## ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਮੁਹੰਮਦ ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 1881 ਵਿੱਚ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਨਵਾਬ ਇਬਰਾਹਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।  [2]

## ਰਾਜ 
ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ ਖਾਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1908 ਵਿੱਚ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ।  ਉਸਦਾ ਰਸਮੀ ਨਿਵੇਸ਼ 1909 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ [1] ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ, ਉਸਦੀ ਹਕੂਮਤ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਕਾਰਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1947
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1881
ਰਿਆਸਤ ਪਰਜਾਮੰਡਲ

**ਰਿਆਸਤ ਪਰਜਾਮੰਡਲ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬਣੀ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਹੋਈ ਸੀ।

ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਰਦਾਰ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਰਦਾਰ ਰਿੱਧਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਕਾਲੀ ਪੰਨੂੰ ਘੱਗਾ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਕਾਂਗਰਸ

**ਹਿੰਦ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ** ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ।   ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ  2007 ਦੀਆਂ ਅਕੋਲਾ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਉਤਾਰੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।  

## ਹਵਾਲੇ
ਅਵਿਨਾਸ਼ ਚੰਦਰ

**ਅਵਿਨਾਸ਼ ਚੰਦਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਲੌਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਸਦੀ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਹਨ।

## ਪਰਿਵਾਰ
ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮੂਲ ਰਾਜ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸੇਠ ਕਿਸ਼ਨ ਦਾਸ ਹੈ।

## ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਚੰਦਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2007 ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਹਲਕੇ ਫਿਲੌਰ ਤੋਂ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੋਣ ਲੜੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2012-2017
ਭਜਪਾ ਕੀ ਬਾਤ

**ਭਜਪਾ ਕੀ ਬਾਤ** ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਅਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ, ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਤਰਜਮਾਨ ਹੈ।    ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ 1 ਅਕਤੂਬਰ 2000 ਨੂੰ ਰਤਨ ਲਾਲ ਕਟਾਰੀਆ, ਮਨੋਹਰ ਲਾਲ ਖੱਟਰ ਅਤੇ ਓ.ਪੀ. ਧਨਖੜ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਾਜ ਇਕਾਈ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਵਨ ਪੰਡਿਤ 2020 ਤੋਂ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਹਨ   

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਭਜਪਾ ਕੀ ਬਾਤ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 

## ਹਵਾਲੇ
ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ ਪਾਰਟੀ

**ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ ਪਾਰਟੀ** ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਦੇ ਦਿੱਗਜ ਨੇਤਾ ਜਨਰਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਰਨਲ ਸ. ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 1949 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਕੇ  ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਫਾਰਵਰਡ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੰਘ  ਫਾਰਵਰਡ ਬਲਾਕ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਢਿੱਲੋਂ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ।

## ਸਰੋਤ 
# ਬੋਸ, ਕੇ., *ਫਾਰਵਰਡ ਬਲਾਕ*, ਮਦਰਾਸ: ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸ, 1988।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਏਕਤਾ ਮੰਚ

**ਏਕਤਾ ਮੰਚ** ('ਏਕਤਾ ਮੰਚ') ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਗਠਜੋੜ ਹੈ। ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ, 2014 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਹੇਲਦੇਵ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ, ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ ਦਲ, ਜਨਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਜਨ ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।  ਸੁਹੇਲਦੇਵ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨੇਤਾ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਾਜਭਰ ਗਠਜੋੜ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ (ਜਗਜੀਵਨ)

**ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ  (ਜਗਜੀਵਨ)** ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਸੀ। ਇਹ ਅਗਸਤ 1981 ਵਿੱਚ, ਜਗਜੀਵਨ ਰਾਮ ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ (ਉਰਸ) ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ (ਯੂ) ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਾਰਟੀ ਨੇਤਾ ਦੇਵਰਾਜ ਉਰਸ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ (ਯੂ) ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 

ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਪਰ 1986 ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ

**ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ (1977-80) ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਸਨ।

ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ ਜੋ 1972 ਅਤੇ ਫਿਰ 1977 ਵਿੱਚ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦੋ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿਚ ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਬਣੇ ਪਰ ਹਾਈਕਮਾਂਡ ਨਾਲ ਮਤਭੇਦਾਂ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ।

1977 ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣੀ ਤਾਂ ਉਹ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਣ ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹੇ।

ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਸੇਨ)

**ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ** (ਆਈਸੀਪੀ) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਸੀ, ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਸੀਪੀਆਈ) ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ। ਆਈਸੀਪੀ ਦਾ ਆਗੂ ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਸੀ।

1978 ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਰੋਧੀ ਸਟੈਂਡ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੇਨ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।

1985 ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਮ. ਰਮੇਸ਼ ਸਿਨਹਾ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੋਵੇਂ ਸੀਨੀਅਰ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਨੇਤਾ ) ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਐਮ. ਕਲਿਆਣਸੁੰਦਰਮ, ਡੀ. ਪਾਂਡੀਅਨ ਅਤੇ ਐਸ.ਯੂ. ਪਲਾਨੀਸਾਮੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।

1989 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੰਯੁਕਤ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਬਣ ਗਈ। ਸੇਨ ਇਸ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ 15 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਜਨ ਅੰਦੋਲਨ ਪਾਰਟੀ

**ਜਨ ਅੰਦੋਲਨ ਪਾਰਟੀ** (ਜੇਏਪੀ) ਜਾਂ **ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਜਨ ਅੰਦੋਲਨ ਪਾਰਟੀ** (ਏਆਈਜੇਏਪੀ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਲੀਮਪੋਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਇਸ  ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2016 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾ. ਹਰਕਾ ਬਹਾਦੁਰ ਛੇਤਰੀ ਹਨ, ਜੋ ਕਲੀਮਪੋਂਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਹਨ। 

## ਚੋਣ ਇਤਿਹਾਸ 
ਜੇਏਪੀ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਕਲੀਮਪੋਂਗ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਦਾਉਮੀਦਵਾਰ ਹਰਕਾ ਬਹਾਦੁਰ ਛੇਤਰੀ ਗੋਰਖਾ ਜਨਮੁਕਤੀ ਮੋਰਚਾ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਰਿਤਾ ਰਾਏ ਤੋਂ ਮਾਮੂਲੀ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ਼ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ।  2017 ਕਲੀਮਪੋਂਗ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੇਏਪੀ ਨੇ ਦੋ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ।  2019 ਵਿੱਚ, ਹਰਕਾ ਬਹਾਦੁਰ ਛੇਤਰੀ ਨੇ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ। ਜੇਏਪੀ ਦੇ ਅਮਰ ਲਾਮਾ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਉਪ ਚੋਣ ਲੜੀ ਪਰ ਹਾਰ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

**ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ** ਉਹ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ 
**ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ** ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਰਸਮੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਪਾਰਟੀ ਕੋਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10% ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ 10% ਸੀਟਾਂ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗਠਜੋੜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ 10% ਨਿਯਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਦਨਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੇ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਭੂਮਿਕਾ 
ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅੱਜ ਦੀ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਵਾਬਦੇਹ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁੱਕੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇ।

ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਿਰ ਦੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣਾ। ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਜਨਤਾ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੇ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਿੱਲ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨਗੇ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਪਾਰਟੀ

**ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਪਾਰਟੀ** (ਹਿੰਦੀ: दूरदर्शी) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ 24 ਮਾਰਚ 1980 ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਬਾਬਾ ਜੈ ਗੁਰੂਦੇਵ ਨੇ  ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਗਿਣਨਯੋਗ ਸਮਰਥਨ ਨਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਇਹ 1997 ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ (ਭਾਰਤ)

**ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ** ਉਸ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਪਰਲੇ ਜਾਂ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਪਰਲੇ ਜਾਂ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਬੰਧਤ ਧਿਰ ਕੋਲ ਸਦਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10% ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ 10% ਸੀਟਾਂ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗਠਜੋੜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ 10% ਨਿਯਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਦਨਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ
ਜਮਹੂਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ

**ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗਿੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਬਾਨੀ ਸ੍ਰੀ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਹੰਸ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ 2019 ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ । ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2004 ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਦੋ ਉਮੀਦਵਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਹੰਸ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ (1,288 ਵੋਟਾਂ, 0.17%) ਵੋਟਾਂ ਮਿਲ਼ੀਆਂ  ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੌਮੀ ਨੂੰ ਵੀ (5,429 ਵੋਟਾਂ, 0,71%) ਘੱਟ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲ਼ੀਆ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2002 ਵਿਚ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਨੌਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ 3,189 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ। ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਹੰਸ ਦੀ ਮੌਤ 5 ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਹੰਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੀ ਰਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗਿੱਲ 14 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਡੈਮੋਕਟਿਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਫਰੰਟ (ਭਾਰਤ)

**ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਫਰੰਟ** ਜਾਂ **ਮਹਾ ਅਗਾੜੀ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜ-ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਗੱਠਜੋੜ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲਿਸਟ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਗਠਜੋੜ ਨੂੰ **ਮਹਾਂ ਅਗਾੜੀ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਗਠਜੋੜ 1999 ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਐਨਸੀਪੀ ਨੇ ਚੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਠਜੋੜ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਬਹੁਮੱਤ ਨਾ ਮਿਲ਼ਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ  ਨੇ ਗਠਜੋੜ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਗਠਜੋੜ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1999,2004,2009 ਦੀਆਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਦਲਿਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ

**ਦਲਿਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1984 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਦਲ ਦੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦਲਿਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਅਧਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 21 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ  ਇਹ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੋਕ ਦਲ, ਹੇਮਵਤੀ ਨੰਦਨ ਬਹੁਗੁਣਾ ਦੀ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ, ਰਤੂਭਾਈ ਅਡਾਨੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਦਾ ਰਲੇਵਾਂ ਸੀ। 

1984 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਲਿਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 168 ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ 3 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। 

## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ 
* ਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਦਲਿਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਾਨੀ। 

* ਹੇਮਵਤੀ ਨੰਦਨ ਬਹੁਗੁਣਾ, 1984 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। 
* ਕਰਪੂਰੀ ਠਾਕੁਰ 
* ਦੇਵੀ ਲਾਲ 
* ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ, ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਇਕਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। 
* ਫੱਗੂ ਚੌਹਾਨ 
* ਕੁੰਭਾ ਰਾਮ ਆਰੀਆ 
* ਸਵਿਤਾ ਅੰਬੇਡਕਰ, ਰਾਏਬਰੇਲੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਲਈ ਦਲਿਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਕਾਂਗਰਸ (ਡੋਲੋ)

**ਕਾਂਗਰਸ (ਡੋਲੋ)**, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਜੋ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਾਂਗਰਸ (ਡੀ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 25 ਜੁਲਾਈ, 2003 ਕਾਮੇਂਗ ਡੋਲੋ ਨੇ ਕੀਤੀ  ਸੀ। ਅਰੁਣਾਚਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਗੇਗੋਂਗ ਅਪਾਂਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਕਾਂਗਰਸ (ਡੀ) ਨੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ। 30 ਅਗਸਤ, 2003 ਨੂੰ, ਕਾਂਗਰਸ (ਡੀ) ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਰਲੇਵਾਂ ਹੋ ਗਿਆ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਫਾਰਵਰਡ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਜੋਗਲੇਕਰ)

**ਫਾਰਵਰਡ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਜੋਗਲੇਕਰ)** ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਸੀ। 1952 ਵਿੱਚ ਫਾਰਵਰਡ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੇ ਐਨ ਜੋਗਲੇਕਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੁੱਟ ਦੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਫਾਰਵਰਡ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਜੋਗਲੇਕਰ) ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ ਗਈ।

## ਸਰੋਤ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ (ਚਿੱਤਰਕਾਰ)

**ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕਮਈ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1949 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।  ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੋਲੋ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ 1984 ਵਿੱਚ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬਿਏਨੇਲ, 1986 ਵਿੱਚ ਸਿਓਲ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।   *ਰੈੱਡ ਲਾਈਟ ਇਨ ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵ੍ਹਾਈਟ*  ਅਤੇ *ਲੇਸ ਮਿਜ਼ਰੇਬਲਜ਼* ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949
ਬਜਾੜ

**ਬਜਾੜ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫਿਲੌਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (3.1 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ 51 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (32 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਾਹਿਬ ਬੀਰ ਸਿੰਘ

**ਸਾਹਿਬ ਬੀਰ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 27 ਜਨਵਰੀ 1990) ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲਿਸਟ-ਬਾਕਸਿੰਗ ਅਤੇ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲਿਸਟ ਪੰਜਾਬ ਬਾਕਸਿੰਗ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਜਨਵਰੀ 1990 ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਰੌੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜੱਟ-ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।   

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990
ਮਵੀ ਸੱਪਾਂ

**ਮਾਵੀ ਸੱਪਾਂ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਨੌਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡ ਕੁਆਰਟਰ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 23 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਸਨੌਰ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 90 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

ਸਮਾਣਾ, ਚੀਕਾ, ਪਟਿਆਲਾ, ਸਰਹਿੰਦ, ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਮਾਵੀ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ
ਪਰੌੜ

**ਪਰੌੜ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)

**ਪੰਜਾਬ** ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦਾ ਸੂਬਾ ਸੀ। 29 ਮਾਰਚ 1849 ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਬਰਤਾਨਵੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। 1858 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ, ਬਾਕੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਤਾਜ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਆ ਗਿਆ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 358,354.5 ਕਿਮੀ2 ਸੀ।

ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ - *ਇੰਡੋ-ਗੰਗਾ ਮੈਦਾਨੀ ਪੱਛਮ*, *ਹਿਮਾਲੀਅਨ*, *ਉਪ-ਹਿਮਾਲੀਅਨ*, ਅਤੇ *ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਖੁਸ਼ਕ ਖੇਤਰ* - ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ - ਦਿੱਲੀ, ਜਲੰਦੂਰ, ਲਾਹੌਰ, ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ - ਅਤੇ ਕਈ ਰਿਆਸਤਾਂ। 1947 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਨੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਵੰਡ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ 
ਪੰਜਾਬ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਪੰਜ ਅਤੇ ਆਬ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਮਤਲਬ ਹਨ, 5 ਅਤੇ ਪਾਣੀ। ਮਤਲਬ ਇੱਥੇ ਵਗਦੇ ਪੰਜ ਦਰਿਆ, ਸਤਲੁਜ, ਬਿਆਸ, ਰਾਵੀ, ਚਨਾਬ ਅਤੇ ਜੇਹਲਮ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਦਰਿਆ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1849 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧੌਖੇ ਨਾਲ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ 8 ਅਪਰੈਲ 1849 ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ।

1901 ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਸਿੰਧ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸੂਬਾ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
## ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਤਨ
1901 - ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ

1911 - ਦਿੱਲੀ

1947 - ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)

1950 - ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼

1953 - ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ

1966 - ਹਰਿਆਣਾ

1966 - ਪੰਜਾਬ

1970 - ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ

1970 - ਸੰਘੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਕਬਾਇਲੀ ਖੇਤਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਨਾਭਾ

ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ]] 
**ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਨਾਭਾ** ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਤਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਭਾ ਵਿੱਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸੈਲਾਨੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਰੀਦਕੋਟ, ਪਟਿਆਲਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਤੋਂ ਸੈਲਾਨੀ ਇੱਥੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਬਜੂਹਾ ਖ਼ੁਰਦ

**ਬਜੂਹਾ ਖ਼ੁਰਦ** ਨਕੋਦਰ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਨਕੋਦਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ। **ਕਲਾਂ** ਅਤੇ **ਖ਼ੁਰਦ** ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਕਲਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਖ਼ੁਰਦ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਛੋਟਾ। ਜਦੋਂ ਦੋ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮਿਲ਼ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ।

## ਖੇਤਰਫਲ 
ਬਜੂਹਾ ਖੁਰਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਬਜੂਹਾ ਕਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ  ਲਗਭਗ **791**  ਹੈਕਟੇਅਰ ਖੇਤਰਫਲ ਵਾਲ਼ਾ ਇਹ ਪਿੰਡ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
left|thumb|250x250px| ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪਛਾਣ ਪੱਥਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ (ਸਮਾਣਾ)

**ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ/ਹਰੀਗੜ੍ਹ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਮਾਣਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡ ਕੁਆਰਟਰ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 31 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 98 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
 
ਸਮਾਣਾ, ਚੀਕਾ, ਨਾਭਾ, ਸਰਹਿੰਦ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ/ਹਰੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼ੰਭੂ, ਪੰਜਾਬ

**ਸ਼ੰਭੂ**  ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ  ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੁਰਦ ਅਤੇ ਕਲਾਂ ਦੋ ਬਸਤੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੰਭੂ ਕਲਾਂ 83 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਕਾਸ ਬਲਾਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਵੀ ਹੈ। 

## ਭੂਗੋਲ 
ਸ਼ੰਭੂ ਪਿੰਡ  ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਸਤੀਆਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ - ਦਿੱਲੀ ਹਾਈਵੇਅ ( NH 44 ) ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸ਼ੰਭੂ ਖੁਰਦ ਪਿੰਡ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਾਈਵੇਅ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ ਕਲਾਂ  ਬਸਤੀ ਹਾਈਵੇ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੁਝ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਅੰਬਾਲਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਘੱਗਾ ਕੋਠੀ

**ਘੱਗਾ ਕੋਠੀ** ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਘੱਗਾ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਹਵੇਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ  ਉਥੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਜਾਣ ਵੇਲ਼ੇ ਆਪ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾਨ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਲੇਵੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਘੱਗਾ ਕੋਠੀ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਵਰਗਾਕਾਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ  ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈੱਡ ਆਫਿਸ ਬਣਾ  ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਅਫਸਰ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ 'ਕੰਧ' ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੋਠੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੱਸੀ ਖ਼ਾਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਕੋਠੀ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਲਈ ਰਸੋਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।

ਸ਼ਿਕਾਰ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਾਇਸਰਾਏ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰਿਆ ਸੀ।

ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਾੜੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਾਰਨ ਪਿਛਲੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੱਸੀ ਖ਼ਾਨਾ ਖੰਡਰ ਬਣਿਆ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਖਰਕਾਰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਪਬਲਿਕ ਕਾਲਜ, ਸਮਾਣਾ

**ਪਬਲਿਕ ਕਾਲਜ, ਸਮਾਣਾ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਟਿਆਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਮਾਣਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਪਬਲਿਕ ਕਾਲਜ ਮਨੁੱਖਤਾ, ਵਣਜ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੋਰਸਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਕੈਂਪਸ 
ਕਾਲਜ ਕੈਂਪਸ 35 ਏਕੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ  ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਵੜੈਚਾਂ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।  
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਰਾਜਪੁਰਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ

**ਰਾਜਪੁਰਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ** (ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ: **RPJ** ) ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਪੁਰਾ, ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਜਪੁਰਾ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ।  ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਅੰਬਾਲਾ ਰੇਲਵੇ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।   ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਗੈਰ-ਉਪਨਗਰੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ NSG4 ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ