open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਦੈਨਿਕ ਪ੍ਰਯੁਕਤੀ

**ਦੈਨਿਕ ਪ੍ਰਯੁਕਤੀ** ਹਾਈ: प्रयुक्ति ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ- ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2016 ਵਿਚ ਪ੍ਰਯੁਕਤੀ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਦੈਨਿਕ ਪ੍ਰਯੁਕਤੀ ਬ੍ਰਾਂਡ 
ਦੈਨਿਕ ਪ੍ਰਯੁਕਤੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧਣ ਵਾਲਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਮਾਨਤਾ 
ਵਰਲਡ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਨਿਊਜ਼ਪੇਪਰ ਐਂਡ ਨਿਊਜ਼ ਪਬਲੀਸ਼ਰਜ਼ (ਵੈਨ-ਇਫਰਾ) ਦੁਆਰਾ ਦੈਨਿਕ ਪ੍ਰਯੁਕਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ 2018 ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 19 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।   

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ
* ਈ ਪੇਪਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਦੇਸ਼ਬੰਧੂ (ਅਖ਼ਬਾਰ)

**ਦੇਸ਼ਬੰਧੂ** ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 1959 ਨੂੰ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਾਇਪੁਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪੱਤਰਕਾਰ ਮਾਇਆਰਾਮ ਸੁਰਜਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2008 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ਬੰਧੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਕਰਣ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਇਹ ਕਾਰਨਾਮਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਦੇਸ਼ਬੰਧੂ 8 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਰਾਏਪੁਰ, ਬਿਲਾਸਪੁਰ, ਭੋਪਾਲ, ਜਬਲਪੁਰ ਸਾਗਰ ਸਤਨਾ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਆਦਿ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮੂਹ ਇੱਕ ਹਾਈਵੇਅ ਚੈਨਲ - ਰਾਏਪੁਰ, ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਜਗਦਲਪੁਰ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਡਸ਼ੀਟ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਇੱਕ ਮਾਸਿਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਾ - ਅਕਸ਼ਵਰ ਪਰਵ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਦੇਸ਼ਬੰਧੂ ਨੇ ਕਈ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ-ਦੇਸ਼ਬੰਦ ਪ੍ਰਤੀਭਾ ਪ੍ਰੋਟਸਨ ਕੋਸ਼, ਮਾਇਆਰਾਮ ਸੁਰਜਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜਦਰਸ਼ਨ ਮੀਡੀਆ ਸੈਂਟਰ ਆਦਿ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਛੱਤੀਸਗੜ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ
* ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੋਕ ਵੈਬਸਾਈਟ
* *ਦੇਸ਼ਬੰਧੂ*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਲੋਇਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ

**ਲੋਇਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ** () ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ- ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਅਖ਼ਬਾਰ 21 ਮਈ, 2011 ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਦੈਨਿਕ ਨਵਜਯੋਤੀ

**ਦੈਨਿਕ ਨਵਜਯੋਤੀ** ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਜੈਪੁਰ, ਜੋਧਪੁਰ, ਅਜਮੇਰ, ਉਦੈਪੁਰ ਅਤੇ ਕੋਟਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਕੈਪਟਨ ਦੁਰਗਾਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਧਰੀ ਨੇ 1936 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਸੰਸਕਰਣ 
ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ *ਦੈਨਿਕ ਨਵਜਯੋਤੀ:*

* **ਅਜਮੇਰ**
* ਜੈਪੁਰ
* ਜੋਧਪੁਰ
* ਕੋਟਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ
* ਨਾਗੌਰ
* ਉਦੈਪੁਰ
* ਗੰਗਾਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ

## ਹਵਾਲੇ 
* *ਦੈਨਿਕ ਨਵਜਯੋਤੀ*

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*  (in Hindi)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਦੈਨਿਕ ਹਾਡੋਤੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ

ਦੈਨਿਕ ਹਾਡੋਤੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ () ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ- ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਬਾਰਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਅਜੇ ਸਿੰਘ ਹੈ ਜੋ ਬਾਰਨ ਤੋਂ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਹਾਡੋਤੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ (हाड़ौती एक्सप्रेस) ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ- ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਇਹ 29 ਦਸੰਬਰ, 2011 ਤੋਂ ਬਾਰਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਗੇੜ ਖੇਤਰ 
* ਬਾਰਨ
* ਕੋਟਾ
* ਬੁੰਦੀ
* ਝਲਾਵਾੜ

## ਸਮਾਜਿਕ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਹਦੋਤੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ
* ਫੇਸਬੁੱਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਨਵਭਾਰਤ ਟਾਈਮਜ਼

**ਨਵਭਾਰਤ ਟਾਈਮਜ਼** (ਐਨਬੀਟੀ)  ਦਿੱਲੀ, ਮੁੰਬਈ, ਲਖਨਊ ਅਤੇ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਕੂਲੇਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ  ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਨੇਟ, ਕੋਲਮੈਨ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਟਿਡ (ਬੀ.ਸੀ.ਸੀ.ਐਲ.) ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਤੋਂ ਹੈ , ਜੋ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਦਿ ਇਕਨਾਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਤੇ ਫੇਮਿਨਾ ਜਿਹੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਐਨ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਖ਼ਬਾਰ ਬੀ.ਸੀ.ਸੀ.ਐਲ. ਸਮੂਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਉਤਪਾਦ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* *ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ*
* *ਇਕਨਾਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼*
* *ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਟਾਈਮਜ਼*
* ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਈ ਟੀ ਹੁਣ
* ਟਾਈਮਜ਼ ਹੁਣ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*  (ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ

**ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ- ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ ਜੋ ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ ਸਮੂਹ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ। ਆਡਿਟ ਬਿਊਰੋ ਆਫ ਸਰਕੁਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਦੀ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।  ਇਹ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ 1958 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਇੰਦੌਰ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ 1983 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ ਸਮੂਹ ਹਿੰਦੀ, ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਦੇ 65 ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 12 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ 1948 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਇਹ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ *ਸੁਬਾਹ ਸਵੇਰੇ*  ਅਤੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ *ਗੁੱਡ ਮੌਰਨਿੰਗ ਇੰਡੀਆ* ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1957 ਵਿਚ ਇਸ ਪੇਪਰ ਦਾ ਨਾਮ *ਭਾਸਕਰ ਸਮਾਚਾਰ* ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

1958 ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ *ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ* ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। *ਭਾਸਕਰ* ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ "ਦ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਨ" ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਸੁਨਹਿਰੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਸੀ।

## ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ ਹਿੰਦੀ ਖ਼ਬਰ ਐਪ 
ਜੂਨ 2017 ਵਿੱਚ ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਿੰਦੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਪ  ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ- ਐਂਡਰਾਇਡ, ਆਈਓਐਸ ਅਤੇ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਉੱਤੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।

## ਸੰਸਕਰਣ 
ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਪੰਜ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹਨ, ਇੱਕ ਐਡੀਸ਼ਨ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਚਾਰ ਐਡੀਸ਼ਨ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, 12 ਐਡੀਸ਼ਨ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਤਿੰਨ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹਰਿਆਣਾ, ਚਾਰ ਐਡੀਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਐਡੀਸ਼ਨ ਬਿਹਾਰ ,ਤਿੰਨ ਐਡੀਸ਼ਨ ਝਾਰਖੰਡ ਅਤੇ ਇਕ-ਇਕ ਐਡੀਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਐਚਪੀ, ਉਤਰਾਖੰਡ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ|ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਭਾਈ ਵਸਤੀ ਰਾਮ

**ਭਾਈ ਵਸਤੀ ਰਾਮ**  ( 1708-1802) ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈ ਬਲਾਕਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਤੇ ਹਿਕਮਤ ਦਾ ਮੁਤਾਲਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਭਾਈ ਬਲਾਕਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਲਹੌਰ ਜਾ ਕੇ ਘਰ ਵਸਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਵਸਤੀ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਫਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਫੈਲ ਗਈ। ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਊੱਤਰਾਰਧ ਵਿੱਚ ਲਹੌਰ ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰ ਬਸਤੀ ਰਾਮ ਤੌਂ ਅਕਸਰ ਦਵਾ-ਦਾਰੂ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸਲਾਹ ਲਈ ਆਂਉਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।1799 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਹੌਰ ਤੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਤੌਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਵੀ ਭਾਈ ਵਸਤੀ ਰਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਦਰਦਾਨ ਸੀ । ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖ ਬਾਣੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਕਿ ਸਦਾ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਟੂਆ ਕਦੀ ਖਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।ਭਾਈ ਵਸਤੀ ਰਾਮ ਦਾ ਇਸ ਕਾਰਨ ਲਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਰਸੂਖ਼ ਸੀ।ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਵਸਤੀ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰਵਾਰ ਸੰਮਨ ਬੁਰਜ ਕੋਲ ਇਸ ਲਈ ਉਸਾਰੀ ਸੀ ਤਾਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਵੀ ਦੇ  ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਬਚਿਆਂ ਰਹੇ।ਅੱਜ ਤੱਕ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਨੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਰੁਖ ਬਦਲ ਲਿਆ ਦਸਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਡੇਰੇ ਤੌਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਹ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਸਮਾਧ ਬਣਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਕਸਰ ਆਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਭਸੀਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤ ਕੇ ਲਹੌਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਭਾਈ ਵਸਤੀ ਰਾਮ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਦਾ ਫਲ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹਰੀ ਭੂਮੀ

**ਹਰੀ ਭੂਮੀ** ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਜੋਂ 5 ਸਤੰਬਰ 1996 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਨਵੰਬਰ 1997 ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਰਿਆ ਭੂਮੀ 'ਰੋਹਤਕ' ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਨਾਲ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਪੂਰੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ।

ਅਪ੍ਰੈਲ 1998 ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਸਮੂਹ ਨੇ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਅਤੇ ਗੁੜਗਾਉਂ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਐਨਸੀਆਰ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਲਈ ‘ਦਿੱਲੀ’ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਮਾਰਚ 2001 ਵਿਚ ਸਮੂਹ ਛੱਤੀਸਗੜ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੂਨ 2002 ਵਿਚ ਇਸ ਨੇ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਦਫ਼ਤਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਏਪੁਰ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਰਾਏਪੁਰ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ *ਹਰੀ ਭੂਮੀ*  ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ।

ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਵਿਚ ਹਰੀਭੂਮੀ ਦਾ ਜਬਲਪੁਰ ਐਡੀਸ਼ਨ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸੇ ਸਾਲ ਹਰੀਭੂਮੀ ਰਾਏਗੜ੍ਹ ਐਡੀਸ਼ਨ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਗੇੜ ਅਤੇ ਪਾਠਕ 
## ਪਾਠਕ 
ਆਈ.ਆਰ.ਐਸ. 2019 ਕੀਉ 4 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ  *ਹਰੀਭੂਮੀ* 15 ਲੱਖ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 10ਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਿੰਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। *ਹਰੀ ਭੂਮੀ * 9.66 ਲੱਖ ਪਾਠਕਾਂ (ਆਈਆਰਐਸ 2019ਕੀਉ4) ਅਤੇ 3.90 ਲੱਖ ਕਾਪੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। *ਹਰੀ ਭੂਮੀ* ਦਾ ਭੋਪਾਲ ਅਤੇ ਜਬਲਪੁਰ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 2.11 ਦਾ ਗੇੜ ਹੈ। *ਹਰੀ ਭੂਮੀ*  ਦਾ ਰੋਹਤਕ ਐਡੀਸ਼ਨ (  ਜੁਲਾਈ-ਦਸੰਬਰ 2019) ਨਾਲ ਹਰਿਆਣੇ ਵਿੱਚ 1.48 ਲੱਖ ਕਾਪੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 3.58 ਲੱਖ ਪਾਠਕ ਹਨ।

## ਪ੍ਰਬੰਧਨ 
ਅਭਿਮਨਿਉ ਸਿੰਧੂ ਬਾਨੀ ਪ੍ਰੋਪਰੀਏਟਰ ਅਤੇ ਐਡੀਟਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਲਬੀਰ ਛਿਕਰਾ ਸਮੂਹ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਿੰਧੂ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*  (ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਆਜ ਸਮਾਜ

**ਆਜ ਸਮਾਜ** ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਗੁੱਡ ਮੋਰਨਿੰਗ ਇੰਡੀਆ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਆਜ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2007 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2009 ਵਿਚ ਇਸ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਪੰਚਕੁਲਾ ਅਤੇ ਮੁਹਾਲੀ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

31 ਮਾਰਚ 2018 ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਲਈ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਕੋਲ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸਨ।ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਮਾਰਕੀਟ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੇ 2018 ਤੱਕ 240 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਦਾ ਸੰਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ 22 ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਿਊਜ਼ਸਟੈਂਡ ਅਤੇ ਸਬਸਕ੍ਰੀਪਸਨ ਕੀਮਤਾਂ ਅਕਸਰ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲਾਗਤ ਦਾ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਮਾਲੀਆ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਸਰੋਤ ਹਨ।

## ਅਖ਼ਬਾਰ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
**ਭਾਰਤੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸੂਚੀਆਂ**

* ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਪਾਠਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

**ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਬੰਧੀ ਸੂਚੀਆਂ**

## ਨੋਟ 
* Indian All Newspapers and Media List

* 
* 
* New Delhi Times

## ਹਵਾਲੇ 
 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਖ਼ਬਾਰ
ਪਵਨ ਗੁਲਾਟੀ

**ਪਵਨ ਗੁਲਾਟੀ** ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ। ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਮਾਲ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। 

ਪਵਨ ਗੁਲਾਟੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਹ ਚਮਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸਨ। *ਯਾਤਰਾਵਾਂ*ਉਸਦਾ  ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਕਲਨ ਹੈ।

### ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ
**ਬੁੱਢਾ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ* (ਮੂਲ ਲੇਖਕ: ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ)
**ਅਮੀਨਾ* (ਮੂਲ ਲੇਖਕ: ਮੁਹੰਮਦ ਕਬੀਰ ਉਮਰ)
**ਜਲਾਵਤਨੀ * (ਮੂਲ ਲੇਖਕ: ਨਵਤੇਜ ਸਰਨਾ)
**ਮੰਨੂੰ ਭੰਡਾਰੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ* (ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਮੰਨੂੰ ਭੰਡਾਰੀ)
**ਉੱਤਰ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੇ ਪਾਰ: ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਯਥਾਰਥ* (ਮੂਲ ਲੇਖਕ: ਜਸਬੀਰ ਜੈਨ)
*ਭਾਰਤ 'ਚ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਗਾਥਾ : ਖੇਤੀ ਤੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ( ਮੂਲ ਲੇਖਕ: ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ)
*ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਿਆ ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੁੱਤ( ਮੂਲ ਲੇਖਕ: ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ)
*ਨਫਰਤ ਵਿਰੁੱਧ ਪਿਆਰ ਦੀ ਜੰਗ( ਮੂਲ ਲੇਖਕ: ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ)
*ਐਵਰੈਸਟ ( ਕਮਾਡੈਂਟ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ )
*ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਉਦੈ ਤੇ ਪਤਨ ( ਕਰਨਲ ਕੁਲਦੀਪ ਦੋਸਾਂਝ) 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਬਸ਼ਰ ਮੁਰਾਦ

**ਬਸ਼ਰ ਮੁਰਾਦ** ( ਅਰਬੀ : بشار مراد; ਜਨਮ 7 ਫਰਵਰੀ 1993) ਪੂਰਬੀ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਸਤੀਨੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯਮਾਂ, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਕਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ + ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਆਇਸਲੈਂਡਕ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਮੁਰਾਦ ਦਾ ਜਨਮ ਪੂਰਬੀ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ 1993 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਫਦੀਆ ਡੇਬਿਸ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਸੈਦ ਮੁਰਾਦ ਫਲਸਤੀਨੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ ਸਬਰੀਨ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਬਦਲਵਾਂ ਫਿਲਸਤੀਨੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ ਸੀ। ਬੈਂਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1980 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਰਾਦ ਦਾ ਜਨਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਇਕ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਹੋਣ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।

ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਅਮਰੀਕੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਜਵਾਟਰ ਕਾਲਜ,ਵੀ.ਏ. ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।  ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਹਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫਿਲਸਤੀਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 2014 ਵਿਚ ਪੂਰਬੀ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਕਈ ਸਿੰਗਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇਕ ਓਨਲਾਈਨ ਦਰਸ਼ਕ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਮੁਰਾਦ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਪੂਰਬੀ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993
ਬਰਕਤ ਰਾਮ ਯੁਮਨ

ਬਰਕਤ ਰਾਮ ਯੁਮਨ (26 ਜਨਵਰੀ 1905 - 22 ਦਸੰਬਰ 1967) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ।  

ਬਰਕਤ ਰਾਮ ਯੁਮਨ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਜਨਵਰੀ 1905 ਈ. ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਪਸਰੂਰ ਦੇ ਕਸਬੇ ਕਿਲਾ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਪਿੰਡ ਭੁੱਟਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਸਿਆਲ਼ਕੋਟ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ (ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਇਸਰਾ ਦੇਵੀ ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਅਨੰਤੀ ਦੇਵੀ ਤੇ ਕੇਸਰੀ ਦੇਵੀ ) ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਸਬੇ ਕਿਲਾ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ  ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਵੀਂ-ਛੇਵੀਂ 'ਚ ਪੜ੍ਹਦੇ  ਸਮੇਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।  ਉਹ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਟੋਟੇ ਗਾ-ਗਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਵੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੀ। ਬਰਕਤ ਅਜੇ ਸੱਤਵੀਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਬੈਂਤ-ਛੰਦ ਵਿਚ 'ਰੂਪ-ਬਸੰਤ ' ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੇ ਸ਼ੌਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਪਾਬੰਦ  ਨੇ ਨਿਖਾਰਿਆ।  

ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਕੰਪੋਡਰ  ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦਾ ਮੁਨਸ਼ੀ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇਕਿੱਸੇ  ਲਿਖ ਕੇ ਵੀ ਵੇਚਦਾ ਰਿਹਾ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣਾ ਤਖੱਲੁਸ ਯੁਮਨ ਰੱਖ ਲਿਆ। 'ਯੁਮਨ, ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਵੀ ਬਰਕਤ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ  ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਮਕਾਇਆ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣਾ ਜੁਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਲਿਖੀ ਹੋਈਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮੰਗੀਆਂ। ਬਰਕਤ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਸੀਹੇ ਦੇਣ ਲਈ ਮਾਸਟਰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਪਾਵਿਆਂ ਥੱਲੇ ਰਖਵਾ ਕੇ ਆਪ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਪਰ ਬਰਕਤ ਆਪਣੀ ਨਾਂਹ ਤੇ ਡੱਟਿਆ ਰਿਹਾ।

ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਕੇ ਬਰਕਤ ਨੇ ਪਸਰੂਰ ਤੋਂ ਅਧਿਆਪਕੀ ਦਾ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਤਾਦ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਉਠਣ ਬੈਠਣ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਦੂਰ ਦੂਰ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। 1925 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਸਵਰਨ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਦਾ ਬਾਪ ਬਣਿਆ। 

1934 ਵਿੱਚ ਬਰਕਤ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੰਡਿਤ ਰਾਮ ਸ਼ਰਨ ਐਡਵੋਕੇਟ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਉਸਤਾਦ  ਧਾਰ ਲਿਆ।  ਫਿਰ ਉਹ ਲਹੌਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸਭਾ ਦਾ ਅੱਠ ਸਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਸਭਾ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਇਕ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਕਰਵਾਉਂਦੀ  ਜੋ ਵੱਛੋਵਾਲੀ, ਨਕੈਣ ਦੀ ਹਵੇਲੀ, ਸਾਲਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਨਿਸਬਤ ਰੋਜ਼ ਗਵਾਲ ਮੰਡੀ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸ਼ੌਕ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਧ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਲਈ ਸੱਦੇ ਆਮ ਆਉਂਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ 'ਉਸਤਾਦ ਯੁਮਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। ਨੌਜਵਾਨ ਕਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਦੇ ਵਧ ਗਏ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ੍ ਲਈ। 1947 ਦੇ ਹੱਲਿਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਲਹੌਰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿੰਡ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ  ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਹਾਲਾਤ ਵਿਗੜਦੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬਟਾਲੇ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਜਿਬਰੀਲ ਅਲੀ

**ਜਿਬਰੀਲ ਅਲੀ** (ਜਨਮ 1924) ਇੱਕ ਸੁਡਾਨੀਜ਼ ਸਾਬਕਾ ਖੇਡ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1960 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ 50 ਮੀਟਰ ਰਾਈਫਲ, ਤਿੰਨ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ 50 ਮੀਟਰ ਰਾਈਫਲ, ਪ੍ਰੋਨੈਂਟ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924
ਸੰਜੀਵਨੀ ਟੂਡੇ

**ਸੰਜੀਵਨੀ ਟੂਡੇ** ਇਕ ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਸੰਜੀਵਨੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ **ਸ੍ਰੀ ਰਾਜੇਸ਼ ਮੀਨਾ** ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੰਜੀਵਨੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਿਊਜ਼ ਪੋਰਟਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
right|thumb|149x149px

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ
* ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ

## ਹਵਾਲੇ 
^ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ

**ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ** ( , 'ਕਿਸਾਨੀ-ਮਜ਼ਦੂਰ') ਇਕ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ  ਹੈ।

ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਈ 1968 ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਉਰਦੂ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. (ਐਮ) ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1969 ਤੱਕ ਇਸਦਾ ਸੰਚਾਰ 2000 ਦੇ ਲਗਭਗ ਸੀ। ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮੰਤਰੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਅਮੀਨ ਨੇ 1968-1986 ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

1983 ਤੱਕ ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿਖੇ ਦਫ਼ਤਰ ਸਨ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ.(ਐਮ) ਦੇ ਰਾਜ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਅਲੀਮੂਦੀਨ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਏ।

2014 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੇ 15,940 ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਨਯਾ ਇੰਡੀਆ

**ਨਯਾ ਇੰਡੀਆ** (), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੰਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਆਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਸੱਤਾ  ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਈਟੀਵੀ ਹਿੰਦੀ ਸਮਾਚਾਰ ਚੈਨਲਾਂ ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਾਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਨਯਾ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 16 ਮਈ, 2010 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦਸ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸੰਪਾਦਕ ਬਾਰੇ 
ਸ੍ਰੀ ਹਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਆਸ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਨਯਾ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ 35 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਮਕਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਮੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਨਸੱਤਾ ਦੀ ਕੋਰ ਲਾਂਚ ਟੀਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, 80 ਵਿਆਂ ਤੋਂ, 90 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਈਟੀਵੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੀ ਚੈਨਲਾਂ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਹਾਲ ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜਮਾਤ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ 30 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਕਾਲਮ ਗਪਸ਼ੱਪ ਹਿੰਦੀ ( ਜਨਸੱਤਾ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਤੋਂ ਨਯਾ ਇੰਡੀਆ) ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ (ਦ ਸੰਡੇ ਪਾਇਨੀਅਰ) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਲਮ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਲਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਯਾ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਈ।

## ਸੰਸਕਰਣ 
ਨਯਾ ਇੰਡੀਆ ਦਸ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ- ਦਿੱਲੀ, ਜੈਪੁਰ, ਲਖਨਊ, ਭੋਪਾਲ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਸ਼ਿਮਲਾ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਰਾਂਚੀ, ਪਟਨਾ ਅਤੇ ਰਾਏਪੁਰ ਆਦਿ। 

## ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ 
* ਹਰਿ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਆਸ
* ਵੇਦ ਪ੍ਰਤਾਪ ਵੈਦਿਕ
* ਅਨਿਲ ਚਤੁਰਵੇਦੀ
* ਸ਼ਰੂਤੀ ਵਿਆਸ
* ਬਲਬੀਰ ਪੁੰਜ
* ਸਤੇਂਦਰ ਰੰਜਨ
* ਅਜੀਤ ਦਿਵੇਦੀ
* ਵਿਨਮਰਾ
* ਸ਼ਮਬੁਨਾਥ ਸ਼ੁਕਲਾ
* ਸ਼ਰੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਮਿਸ਼ਰਾ
* ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਕੁਮਾਰ
* ਤਨਮੈ ਕੁਮਾਰ
* ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ
* ਨਿਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ੇਖਰ
* ਅਜੀਤ ਕੁਮਾਰ
* ਚਾਂਕਿਆਸ਼੍ਰੀ
* ਅਭਿਨਵ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ
* ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਰਾਏ
* ਅਜੈ ਸੇਠੀਆ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* *ਨਯਾ ਇੰਡੀਆ* ਵੈਬਸਾਈਟ
* ਪੇਪਰ 
* ਨਯਾਇਡੀਆ ਟੀ.ਵੀ.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਅਵਧਨਾਮਾ

**ਅਵਧਨਾਮਾ** (   ) ਇਕ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਵਧ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਖਨਊ, ਅਲੀਗੜ, ਫੈਜ਼ਾਬਾਦ ਅਤੇ ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਓਨਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਦਿੱਲੀ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ

**ਦਿੱਲੀ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ** 1837 ਈ. ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਪਹਿਲਾ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ। ਮੌਲਵੀ ਮੁਹੰਮਦ ਬਕੀਰ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ।

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
ਰੇਖਤਾ ਕਿਤਾਬਾਂ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਇੰਡੀਅਨ ਈਤੇਮਾਦ

**ਈਤੇਮਾਦ ਡੇਲੀ** ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਅਧਾਰਿਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਓਨਲਾਈਨ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ 2002 ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਲਕੀਅਤ ਇਕ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਜਲਿਸ-ਏ-ਇਤਹਾਦੁਲ ਮੁਸਲਿਮੀਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੁਲਤਾਨ ਸਲਾਹੁਦੀਨ ਓਵੈਸੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬੁਰਹਾਨੂਦੀਨ ਓਵੈਸੀ ਹੈ, ਜੋ *ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਜਲਿਸ-ਏ-ਇਤਹਾਦੁਲ ਮੁਸਲਿਮਿਨ*  ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਈਤੇਮਾਦ ਡੇਲੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਦਾਰੂਸਲਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲਾ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* *ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਈਟਮੇਡ*
* *ਈਟੈਮੈਡ* ਇੰਗਲਿਸ਼ .ਨਲਾਈਨ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਮਦੀਨਾ (ਬਿਜਨੌਰ)

***ਅਖ਼ਬਾਰ-ਏ-ਮਦੀਨਾ*** (    ), ਜਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ***ਮਦੀਨਾ*** , ਇਕ ਉਰਦੂ- ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ ਜੋ ਬਿਜਨੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਅਖ਼ਬਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1912 ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮੌਲਵੀ ਮਜੀਦ ਹਸਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹਾਮਿਦ ਅਲ-ਅੰਸਾਰੀ ਗਾਜ਼ੀ ਸਨ। ਇਸਦਾ ਆਪਣਾ ਇਕ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ, ਮਦੀਨਾ ਪ੍ਰੈਸ ਸੀ।

ਇਹ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਈਟਮਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਕਾੱਣ ਪੱਤਰਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਠਕਾਂ ਤੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੇ ਰਿਆਸਤਾਂ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਭੋਪਾਲ ਰਾਜ ਦੇ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।

1922 ਵਿਚ ਮਦੀਨਾ ਦਾ ਗੇੜ 12,500 ਸੀ। 1927 ਤਕ ਇਹ ਘਟ ਕੇ 6,500 ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1931 ਤਕ ਇਹ 6,000 ਸੀ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 1, 5, 9, 13, 17, 21, 25 ਅਤੇ 28 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

1942 ਦੀ] ਪਤਝੜ ਵਿਚ ਮਦੀਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ 'ਤੇ ਪੱਤਰ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਮਿਊਨਟੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।

1960 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਈਦ ਅਖ਼ਤਰ ਮਦੀਨਾ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਦ ਮੁਨਸਿਫ ਡੇਲੀ

thumb| ਖ਼ਾਨ ਲਾਤੀਫ ਖ਼ਾਨ ਅਸਟੇਟ, *ਦ ਮੁਨਸਿਫ ਡੇਲੀ ਦਾ ਦਫਤਰ*
**ਦ ਮੁਨਸਿਫ ਡੇਲੀ** (    ) ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਖ਼ਾਨ ਲਤੀਫ ਖ਼ਾਨ ਹਨ। ਮੁਨਸਿਫ ਡੇਲੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰਕੂਲੇਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ।

ਇਹ ਅਖ਼ਬਾਰ ਮਹਿਮੂਦ ਅੰਸਾਰੀ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ ਅਤੇ 1994 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਧਿਆਨ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਮਸੂਦ ਅੰਸਾਰੀ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।  ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਸੂਦ ਅੰਸਾਰੀ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਏ, ਅਖ਼ਬਾਰ 1996 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨ ਲਤੀਫ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣੇ। 

ਖ਼ਾਨ ਲਤੀਫ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਅਧੀਨ, ਦ ਮੁਨਸਿਫ ਡੇਲੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਦਲਾਵ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੰਗੀਨ ਰੂਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

## ਹਵਾਲੇ 
 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਰਹਿਨੁਮਾ ਏ ਡੈੱਕਨ

**ਰਹਿਨੁਮਾ-ਏ-ਡੈੱਕਨ ਡੇਲੀ** ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿਚ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1921 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਸਥਾਪਕ ਲਤੀਫ ਉਦਦੀਨ ਕਾਦਰੀ ਸੀ।

ਰਹਿਨੁਮਾ ਏ ਡੈੱਕਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੰਪਾਦਕ ਸ਼੍ਰੀਬਲੀ ਯਜ਼ਦਾਨੀ (ਅੱਬਾਸੀ) ਸਹਿਬ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਅਲ-ਇਸਲਾਹ (ਅਖ਼ਬਾਰ)

**ਅਲ-ਇਸਲਾਹ** (  ) ਖਾਕਸਰ ਲਹਿਰ ਦਾ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1934 ਵਿਚ ਲਹਿਰ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅੱਲਾਮਾ ਮਸ਼ਰਕੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਗਈ। ਇਸ ਨੂੰ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਮਸ਼ਰਿਕੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੇਖ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜੋ ਖਾਕਸਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਸਨ।

22 ਫਰਵਰੀ 1940 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਛਾਪੇਖਾਨੇ 'ਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਵਿਦਰੋਹ ਮਗਰੋਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਹਿਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਕੌਮੀ ਦੁਨੀਆ ਡੇਲੀ

**ਕੌਮੀ ਦੁਨੀਆ ਡੇਲੀ** ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕੌਮੀ ਦੁਨੀਆ ਡੇਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਟ ਸੰਸਕਰਣ 2009 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਈ-ਪੇਪਰ 2014 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਖੇਡਾਂ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
www.rni.nic.in
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਜ਼ਮੀਂਦਾਰ (ਅਖ਼ਬਾਰ)

**ਜ਼ਮੀਂਦਾਰ** ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੰਪਾਦਕ ਮੌਲਾਨਾ ਜ਼ਫਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ (1873 &#x2013; 27 ਨਵੰਬਰ 1956) ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਕਵੀ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ, ਲੇਖਕ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ 1920, 1930 ਅਤੇ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ, ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪੱਤਰ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਜ਼ਫਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਨਾਮ “ਬਾਬਾ ਏ ਸਹਾਫਤ” (“ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਪਿਤਾ”) ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਸੀ ਅਤੇ 1947 ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਥੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਪਰ ਇਹ ਛਪਣਾ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇਨਕਲਾਬ (ਲਾਹੌਰ)

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਪਰਾਭੰਜਨ ਸੰਕੇਤ

**ਪਰਾਭੰਜਨ ਸੰਕੇਤ** ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ, ਅਲੀਗੜ੍ਹ, ਮਥੁਰਾ ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਾਬਾਦ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਜੈਨੇਟ ਗ੍ਰੀਕ

**ਜੈਨੇਟ ਗ੍ਰੀਕ** (ਜਨਮ 1949 ਵਿੱਚ ਟਿਮਿਨਸ, ਓਹੀਓ ) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਪਨਾ ਲੜੀ ਬੇਬੀਲੋਨ 5 ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਗ੍ਰੀਕ ਦੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਏਲਸਹੇਅਰਸ, ਐਲ.ਏ. ਲਾਅ, ਮੈਕਸ ਹੈੱਡਰੂਮ, ਦ ਆਉਟਸਾਇਡਰ, ਓਵਰ ਮਾਈ ਡੈਡ ਬਾਡੀ, ਨਾਰਦਰਨ ਐਕਸਪੋਜ਼ਰ, ਬਰਨਿੰਗ ਜ਼ੋਨ, ਮੇਲਰੋਸ ਪਲੇਸ, ਜ਼ੇਨਾ: ਵਾਰੀਅਰ ਪ੍ਰਿੰਸੈਸ, ਅਤੇ ਬੇਬੀਲੋਨ-5 ਸਪਿਨ-ਆਫ ਕ੍ਰੂਸੈਡ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।ਉਸਨੇ ਰੇਨੇਗੇਡ ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਦੋ ਐਪੀਸੋਡ ਵੀ ਲਿਖੇ ਸਨ।

1983 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੀਕ ਨੇ " ਰਿਕੀ ", "ਵੇਅਰਡ ਅਲ" ਯੈਨਕੋਵਿਚ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।

1986 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਰੀਨ ਆਸਟਿਨ ਅਤੇ ਡਾਇਨਾ ਸਕਾਰਵੀਡ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

2006 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੀਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ 'ਦ ਡੀਵੋਰਸ ਪਲੈਨਰ: ਸੇਲਫ-ਡਿਫੈਂਸ ਫੌਰ ਵਿਮਨ, ਵੇਨ ਦੇ ਨੀਡ ਇਟ ਮੋਸਟ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਤਲਾਕ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ।

ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਗ੍ਰੀਕ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਡਾਇਰੈਕਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਰਾਈਟਿੰਗ 'ਤੇ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949
ਸਿਧੀਕਾ ਸ਼ਰਮਾ

**ਸਿਧੀਕਾ ਸ਼ਰਮਾ** ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਪੈਸਾ' ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
* *ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੇਲਗੂ ਵਿਚ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ*

### ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991
ਕੌਮੀ ਆਵਾਜ਼

**ਕੌਮੀ ਆਵਾਜ਼** ਇਕ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ ਜੋ ਐਸੋਸੀਏਟਡ ਜਰਨਲਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 1937 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ 2008 ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੇਰਾਲਡ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਨਵਜੀਵਨ ਹਨ। 21 ਜਨਵਰੀ 2016 'ਚ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਏ.ਜੇ.ਐਲ.ਲਖਨਊ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੱਤਰਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ [ਸਾਲ ਲਾਪਤਾ] ਕੌਮੀ ਆਵਾਜ਼ ਡਿਜੀਟਲ ਐਡੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਜ਼ਫਰ ਆਘਾ ਕੌਮੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ।

## ਮੁਕੱਦਮਾ 
2021 ਵਿਚ, 2021 ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ ਦੌਰਾਨ ਨਵਰੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ 3 ਰਾਜ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਕੌਮੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਜ਼ਫਰ ਆਘਾ ਸਣੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਖਿਲਾਫ ਭਾਜਪਾ ਸ਼ਾਸਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਵਾਰਾਦਰਾਜਨ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ. ਨੂੰ "ਖਰਾਬ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ" ਕਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਪੀ.ਸੀ.ਆਈ), ਐਡੀਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਪ੍ਰੈਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਵੂਮਨ ਪ੍ਰੈਸ ਕੋਰ (ਆਈ.ਡਬਲਯੂ.ਪੀ.ਸੀ), ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਸਟਸ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਜਰਨਲਿਸਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ।  ਐਡੀਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਣ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਿਆ। ਗਿਲਡ ਨੇ ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ.ਜ਼ ਨੂੰ “ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ, ਤੰਗ ਕਰਨ, ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼” ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਰਣਬੀਰ (ਅਖ਼ਬਾਰ)

**ਰਣਬੀਰ** (  ) ਜੰਮੂ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ।

## ਸਥਾਪਨਾ 
ਰਣਬੀਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਲਾਲਾ ਮੁਲਕਰਾਜ ਸਰਫ਼ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।  ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ *ਬੰਦੇ ਮਾਤਰਮ*  ਦੇ ਉਪ-ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਰਫ਼ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਰਣਬੀਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਹਫ਼ਤੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈਣ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। 

ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਣਬੀਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ 24 ਜੂਨ 1924 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਣਬੀਰ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ|ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਤੇ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ।

## 1930 ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ 
ਮਈ 1930 ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜੰਮੂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਬਾਰੇ ਇਕ ਲੇਖ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਣਬੀਰ 'ਤੇ ਇਕ 'ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰ' ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਰਣਬੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ 7 ਮਈ 1930 (ਵਿਸਾਖ 25, 1987) ਦੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤਿਕਥਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਇਹ ਗਲਤ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਖ਼ੁਦ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਗੇ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 1931 ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਅਰਸੇ ਨੂੰ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵੱਧਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਲਹਿਰ ਜਿਸ ਦਾ ਰਣਬੀਰ ਨੇ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## 1947 ਸਮੇਂ ਪਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ 
ਜੂਨ 1947 ਵਿਚ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਖਰਕਾਰ ਪਾਬੰਦੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਰਣਬੀਰ ਸਤੰਬਰ 1947 ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਣਬੀਰ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਰੁਝਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮੁੱਖ ਪੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਣਬੀਰ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ 18 ਮਈ 1950 ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਪਯਾਮ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦੀ

**ਪਯਾਮ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦੀ** ( ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼) ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਅਜ਼ੀਮਉੱਲਾ ਖ਼ਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫਰ ਦੇ ਪੋਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਬੇਦਰ ਬਖ਼ਤ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਫਰਵਰੀ 1857 ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਛਪਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਝਾਂਸੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।

ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿਰੁੱਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਗਾਵਤ, 1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਬਗਾਵਤ ਸਮੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੰਦਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਖ਼ਾਨ 1854 ਵਿਚ ਇਕ ਛਾਪਾਖਾਨਾ ਭਾਰਤ ਲੈ ਆਇਆ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਜ਼ੀਮਉੱਲਾ ਖ਼ਾਨ ਦੁਆਰਾ ਫਰਵਰੀ 1857 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸੰਸਕਰਣ ਸਤੰਬਰ 1857 ਵਿੱਚ ਝਾਂਸੀ ਤੋਂ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਣ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖਣ, ਬਗਾਵਤ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਇਸ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਸਿਰਫ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਯੂ.ਕੇ. ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਕੌਮੀ ਜੰਗ

**ਕੌਮੀ ਜੰਗ** (  , ‘ਪੀਪਲ'ਜ਼ ਵਾਰ’) ਇਕ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬੰਬੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1942 ਵਿਚ ਪੀਪਲ'ਜ਼ ਵਾਰ ਦੇ ਉਰਦੂ ਸੰਸਕਰਣ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੌਮੀ ਜੰਗ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਅੰਗ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਕੌਮੀ ਜੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਸੱਜਾਦ ਜ਼ਹੀਰ, ਜੋ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਰਿਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੌਮੀ ਜੰਗ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣਨ ਲਈ ਬੰਬੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਬਤੇ ਹਸਨ ਮੁਸਲਿਮ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਜੋ ਬੰਬੇ ਤੋਂ ਕੌਮੀ ਜੰਗ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਆਇਆ ਸੀ, ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅਸ਼ਰਫ ਅਲੀ ਖਾਨ ਕੌਮੀ ਜੰਗ ਸਟਾਫ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਕੌਮੀ ਜੰਗ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ। ਮੰਟੋ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕੌਮੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਲੀ ਸ਼ਲਵਾਰ, ਧੂਆਂ  ਅਤੇ ਬੂ ਆਦਿ।

ਇਕ ਹੋਰ ਉਰਦੂ ਕਵੀ, ਕੈਫੀ ਆਜ਼ਮੀ 1943 ਵਿਚ ਕੌਮੀ ਜੰਗ ਲਈ ਲਿਖਣਾ ਅਰੰਭ ਕਰਨ ਲਈ ਬੰਬੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ।

26 ਮਈ, 1945 ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ ਪੀਪਲ'ਜ਼ ਵਾਰ, ਕੌਮੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਲੋਕ ਯੁੱਧ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਵੰਡ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੱਖਪਾਤੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।

ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੌਮੀ ਜੰਗ ਦੀ ਥਾਂ ਨਯਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ('ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ)' ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਰਟੀ ਅੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਿਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਯੂਕਰੇਨੀ ਫ਼ੋਟੋ ਸਿਨੇਮਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ

**ਆਲ-ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਫੋਟੋ ਸਿਨੇਮਾ ਐਡਮਿਨੀਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ**(  , ਪ੍ਰਤੀਲਿਪੀ.&nbsp;''&nbsp; **V**se-**U**krains'ke **F**oto **K**ino **U**pravlinnia,* ( ) ਇੱਕ ਸਿਨੇਮੇਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸਟੇਟ ਏਕਾਅਧਿਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਯੂਕਰੇਨ (1922–1930) ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਿਆ। ਵੀ.ਯੂ.ਐਫ.ਕੇ.ਯੂ. ਲੰਬਕਾਰੀ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸੀ: ਇਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਵੀ.ਯੂ.ਐਫ.ਕੇ.ਯੂ.ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 13 ਮਾਰਚ 1922 ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਰ ਆਫ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਦ ਯੂਕ੍ਰੇਨੀਅਨ ਐਸ.ਐਸ.ਆਰ. ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1922 ਨੂੰ ਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਐਨ.ਕੇ.ਵੀ.ਡੀ.ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਸਾਰੇ ਫ਼ਿਲਮ ਥਿਏਟਰ, ਅਦਾਰੇ, ਫੋਟੋ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਯੂਕਰੇਨ ਵਫ਼ਕੂ (ਵੀ.ਯੂ.ਐਫ.ਕੇ.ਯੂ.) ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

ਵਫ਼ਕੂ ਓਡੇਸਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਟੂਡੀਓ ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਟੂਡੀਓ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਏਟਲਾਇਰਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਕੀਵ ਅਤੇ ਖਾਰਕੀਵ ਵਿਚ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਏ। ਇਸਨੇ ਯਾਲਟਾ ਵਿਚ ਕਰੀਮੀਅਨ ਕਮੀਸਰ ਆਫ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਟੂਡੀਓ ਵੀ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਲਿਆ ਸੀ। 1929 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਫ਼ਕੂ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ। ਚਾਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 1923 ਵਿਚ, 16 ਫ਼ਿਲਮਾਂ 1924 ਵਿਚ, 20 ਫ਼ਿਲਮਾਂ 1927 ਵਿਚ, 36 ਫ਼ਿਲਮਾਂ 1928 ਵਿਚ ਅਤੇ 31 ਫ਼ਿਲਮਾਂ 1929 ਵਿਚ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਮੀ ਕਾਰਨ 1923 ਵਿੱਚ 47 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 1929 ਵਿੱਚ 1000 ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਥੀਏਟਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ, 1914 ਵਿਚ 265 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1928 ਵਿਚ 5,394 ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
* 1926 *ਦ* ਟ੍ਰਾਈਪੀਲੀਆ ਟ੍ਰੇਜਡੀ ( ), ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਅਨੋਸ਼ੇਨਕੋ-ਅਨੋਦਾ ( ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ ) ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ
* 1926 *ਲਵ'ਜ਼ ਬੈਰੀ* ( ), ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੋਵਜ਼ੈਂਕੋ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ( ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ )
* 1926 *ਟਾਰਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ* ( ), ਪਾਇਓਟਰ ਚਾਰਡੀਨਿਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ( ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ )
* 1927 *ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਪਾਉਚ* (    ), ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੋਵਜ਼ੈਂਕੋ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ( ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ )
* 1928 *ਆਰਸਨਲ* (  ), ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੋਵਜ਼ੈਂਕੋ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ( ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ )
* 1928 ਜ਼ਵੇਨੀਹੋਰਾ ( ), ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੋਵਜ਼ੈਂਕੋ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ( ਚੁੱਪ ਫਿਲਮ )
* 1928 ਲੇਦਰ ਮੈਨ (  ), ਮਾਈਕੋਲਾ ਸ਼ੈਪੀਕੋਵਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ( ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ )
* 1929 ਮੈਨ ਵਿਦ ਏ ਮੂਵੀ ਕੈਮਰਾ  (    ), ਡਿਜੀਗਾ ਵਰਟੋਵ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ( ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ )
* 1929 ਇਨ ਸਪਰਿੰਗ (    ), ਮਿਖੈਲ ਕੌਫਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ( ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ )
* 1930 *ਅਰਥ* (    ), ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੋਵਜ਼ੈਂਕੋ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ (ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ)

## ਡਾਇਰੈਕਟਰ 

ਤਸਵੀਰ:Petr Chardynin 002.jpg|ਪਾਇਓਟਰ ਚਾਰਡੀਨਿਨ
ਤਸਵੀਰ:Alexander Dovzhenko.jpg|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੋਵਜ਼ੈਂਕੋ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ
* ਓਡੇਸਾ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ
* ਡੋਵਜ਼ੈਂਕੋ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ
 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
* 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ 
* *Histoire du cinéma ukrainien (1896–1995)*, Lubomir Hosejko, Éditions à Dié, Dié, 2001, , traduit en ukrainien en 2005 : *Istoria Oukraïnskovo Kinemotografa*, Kino-Kolo, Kiev, 2005, 
* *Historical Dictionary of Ukraine'', Ivan Katchanovski, Zenon E. Kohut, Bohdan Y. Nebesio, Myroslav Yurkevich, Scarecrow Press, 2013, 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ
ਨਵਜੀਵਨ (ਅਖ਼ਬਾਰ)

**ਨਵਜੀਵਨ ਇੰਡੀਆ** ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ ਜੋ ਐਸੋਸੀਏਟਡ ਜਰਨਲਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ 1 ਨਵੰਬਰ 1947 ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਵਜੀਵਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਹਨਦਾਸ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ 'ਨਵਜੀਵਨ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਐਸੋਸੀਏਟ ਜਰਨਲਜ਼ ਨੇ ਨਵਜੀਵਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ। 

ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰਲਡ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਵਜੀਵਨ ਵੀ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਲੋਕਤੰਤਰੀ, ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ, ਲੋਕਤੰਤਰੀ, ਨਿਆਂ-ਪ੍ਰੇਮ, ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੇ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਰੋਜ਼ਾਨਾ 'ਨਵਜੀਵਨ' ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਕੌਮੀ ਆਵਾਜ਼' ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਕੌਮ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਅਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤਰਕਪੂਰਨ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਸੀ।

## ਅਧਿਕਾਰਤ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 
ਮਾਰਚ 2016 ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਟਡ ਜਰਨਲਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਆਉਟਲੈੱਟ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। 1 ਅਕਤੂਬਰ, 2016 ਨੂੰ ਇਸਨੇ ਨੀਲਭ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰਲਡ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਤਬੱਸੁਮ

**ਤਬੱਸੁਮ** (ਜਨਮ 9 ਜੁਲਾਈ 1944 ਨੂੰ **ਕਿਰਨ ਬਾਲਾ ਸਚਦੇਵ** ਵਜੋਂ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1947 ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਬੇਬੀ ਤਬੱਸੁਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ *ਫੂਲ ਖੀਲੇ ਹੈ ਗੁਲਸ਼ਨ ਗੁਲਸ਼ਨ* ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਟੀਵੀ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ਸਫ਼ਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਰੀਅਰ ਅਪਣਾਇਆ। ਇਹ 1972 ਤੋਂ 1993 ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਚੱਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਦਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਸਟੇਜ ਕੰਪੀਅਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮ ਭਾਵ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਟੀਵੀ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਵੈੱਬ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1944 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਅਯੁੱਧਿਆਨਾਥ ਸਚਦੇਵ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਸਗਰੀ ਬੇਗਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਤਬੱਸੁਮ ਰੱਖਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਕਿਰਨ ਬਾਲਾ ਰੱਖਿਆ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਾਮ ਕਿਰਨ ਬਾਲਾ ਸਚਦੇਵ ਸੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਤਬੱਸੁਮ ਨੇ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 'ਨਰਗਿਸ' (1947) ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਮੇਰਾ ਸੁਹਾਗ' (1947), 'ਮੰਝਧਾਰ' (1947) ਅਤੇ 'ਬਾਰੀ ਬੇਹੇਨ' (1949) ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਿਤਿਨ ਬੋਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਦੀਦਾਰ (1951) ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਨਰਗਿਸ ਦੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ; ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ 'ਬਚਪਨ ਕੇ ਦੀਨ ਭੂਲਾ ਨਾ ਦੇਨਾ' ਦਾ ਹਿੱਟ ਗਾਣਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਟੇਜ ਕੰਪੇਅਰ ਵਜੋਂ ਕਰੀਅਰ ਵੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ 15 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਹਿੰਦੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਗ੍ਰਹਿਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਕਈ ਮਜ਼ਾਕ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ।

1985 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਤੁਮ ਪਰ ਹਮ ਕੁਰਬਾਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ, ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ 'ਪਿਆਰ ਕੇ ਦੋ ਨਾਮ: ਏਕ ਰਾਧਾ, ਏਕ ਸ਼ਿਆਮ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਉਹ ਜ਼ੀ.ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ ਲੇਡੀਜ਼ ਸਪੈਸ਼ਲ (2009) ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਬਣੀ।

ਉਸ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਇੰਟਰਵਿਊਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਟੀਵੀ ਏਸ਼ੀਆ ਯੂਐਸਏ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ 'ਅਭੀ ਤੋ ਮੈਂ ਜਵਾਨ ਹੂੰ' ਦਾ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਯੂਟਿਬ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਚੈਨਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਤਬੱਸੁਮ ਟਾਕੀਜ਼" ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਇੰਟਰਵਿਊ, ਸ਼ਾਇਰੀਆਂ, ਚੁਟਕਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਰੁਣ ਗੋਵਿਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਵਿਜੇ ਗੋਵਿਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਹੋਸ਼ੰਗ ਗੋਵਿਲ ਦਾ ਤਿੰਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ *ਤੁਮ ਪਰ ਹਮ ਕੁਰਬਾਨ* (1985) ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਲੀਡ ਕਰੀਅਰ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਤਬੱਸੁਮ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜੌਨੀ ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਬਤੌਰ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਰਤੂਤ (1987) ਅਤੇ *ਅਜੀਬ ਦਸਤਾਨ ਹੈ ਯੇ* (1996) ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੁਆਰਾ *ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ* ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਰਿਤਿਕ ਰੌਸ਼ਨ ਦੇ ਦਾਦਾ) ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸੀ। ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪੋਤੀ ਖੁਸ਼ੀ (ਹੋਸ਼ਾਂਗ ਦੀ ਬੇਟੀ) ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ *ਹਮ ਫਿਰ ਮਿਲੇ ਨਾ ਮਿਲੇ*  ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944
ਵਾਰਸੀ ਬ੍ਰਦਰਜ਼

**ਵਾਰਸੀ ਬ੍ਰਦਰਜ਼** ਇਕ ਇੰਡੀਅਨ ਕਾਵਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਰਾ ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਵਾਰਸੀ ਅਤੇ ਨਸੀਰ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਵਾਰਸੀ (ਕਵਾਲਵਾਲ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਠ ਸਾਥੀਆਂ (ਹੰਨਾਵਾ ਜਾਂ ਪਾਰਟੀ) ਹਨ। ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸਥਿਤ ਹਨ।

## ਕਵਾਲਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ
ਨਜ਼ੀਰ ਅਤੇ ਨਸੀਰ ਜ਼ਹੀਰ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਵਾਰਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਵਾਰਸੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਰਸੀ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵਾਰਸੀ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪੂਰਵਜ ਮੁਹੰਮਦ ਸਿਦੀਕ ਖਾਨ, ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਗਾਇਕ ਸੀ। 1857 ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਲਈ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਮੁਹੰਮਦ ਸਿਦਿਕ ਖਾਨ ਤਨਾਰਸ ਖਾਨ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ
ਵਾਰਸੀ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਟੂਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਦੀਆਂ ਕਵਾਲੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਰੀਲੇ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੂਫੀਆਨਾ ਕਵਾਲੀ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਠੁਮਰੀ, ਭਜਨਾਂ ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ
ਵਾਰਸੀ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਵਾਲਵਾਲੀ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਵਾਰਸੀ ਅਤੇ ਨਸੀਰ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਵਾਰਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਸਮਾਰੋਹ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਰੀਤੀ ਦੇ ਮੂਲ ਆਧਾਰ

ਕਾਵਿਗੁਣ ਪਿੱਛੇ ਅਸੀਂ ਲਿਖ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਰੀਤੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ ਵਾਮਨ ਨੇ ਗੁਣਾਂ ( ਕਾਵਿ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਆਵਸ਼ਕ ਤੱਤ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੀਤੀ ਸੰਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ  ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੀਤੀ ਦਾ ਮੂਲ - ਆਧਾਰ ਗੁਣ ( qualities ) ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ - ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਅਰਥ - ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਲਖਾਇਕ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਧੁਰਤਾ , ਓਜ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ( ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਅੱਗੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੀਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ , ਇਸ ਲਈ ' ਗੁਣ ' ਰੀਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰਕ ਤੱਤ ਹਨ। ਅਗਨਿ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਹੀੜੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤੱਤ ਮੰਨੇ ਹਨ - ਸਮਾਸ , ਅਲੰਕਾਰ ਅਤੇ ਕੋਮਲਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤ੍ਰ ਵੈਦਰਭੀ , ਪਾਂਚਾਲੀ ਅਤੇ ਰੋੜੀਯਾ ਵਿਚ ਵਧਦੀ ਘਟਦੀ ਹੈ । ' ਕਾਵਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼` ਦੇ ਕਰਤਾ ਮੰਮਟ ਨੇ ਗੁਣਪ੍ਰਗਟਾਊ ਵਰਣ - ਸਮੂਹ ( ਵਰਣ ਗੁਫਲਾ ) ਨੂੰਰੀਤੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਆਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖਰ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਨਿਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਉਸ ਨੇ ਮਾਧੁਰਯ ਹੀ ਰੀਤੀ ਦਾ ਮੂਲਾਧਾਰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ । ਮੰਮਟ ਨੇ ਵਿਤੀ ( ਪ੍ਰੀਤੀ ) ਨੂੰ ਵਰਣਾਂ ਜਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਕਮ . 147 ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਰਣ - ਸਮੂਹ ਨਿਯਤ ਕੀਤੇ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ । ਵਿਚ ਗੁਣ - ਯੁਕਤ ਵਰਣ - ਸਮੂਹ ਹੀ ਰੀਤੀ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤ ਹਨ । ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ਅੱਖਰ - ਮ , ਸ਼ਬਦ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਸਮਾਸ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਰੀਤੀ ਦੇ ਆਵਸ਼ਕ ਤੱਤ ਪਰਵਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਇਉਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਰੀਤੀ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਤੱਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਰੀਤੀ ਨਿਖਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਸਗੋਂ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੀਤੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਉੱਕਾ ਹੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਉਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਗੁਣ , ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਮਾਸ , ਕਿਸੇ ਨੇ ਅੱਖਰ - ਕ੍ਰਮ ਆਖਿਆ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਬਹੁਸੰਮਤੀ ਏਸ ਪੱਖ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿ - ਗੁਣ ਹੀ ਰੀਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੱਤ ਹਨ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਰੀਤੀ ਦਾ ਭਵਨ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਇਸਦਾ ਤਯ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਗੁਣ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਦਾ ਨਿੱਤ ਸਬੰਧ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਰੀਤੀਆਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਵਿ ਗੁਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਉਤੇ ਰੀਤੀ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਗਲੋਬੋ

**ਗਲੋਬੋ** (Globo) ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਨੈਟਵਰਕ ਹੈ ਜੋ ਰੌਬਰਟੋ ਮਾਰੀਨਹੋ ਦੁਆਰਾ 1965 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਰੀਓ ਡੀ ਜੇਨੇਰੀਓ ਵਿੱਚ ਹੈ.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ
ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ

ːː[thumb|ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ [ਸਕੁਐਟਿੰਗ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ।]]
**ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ** ਤੋਂ ਭਾਵ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੌਰਾਨ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ  ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਅਤੇ ਅੱਲੜ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 

ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ 3 ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਚਪਨ, ਮੱਧ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਚਪਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਵਧੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਕਾਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣਾ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੁਰਨਾ ਸਿੱਖਣਾ। ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਟਕਲਾਂ ਹਨ ਕਿ ਮੱਧ ਬਚਪਨ (6–13 ਉਮਰ) ਬੱਚੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸਮੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੱਕ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਉਹ ਅਵਧੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਵਾਨੀ, ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਉਹ ਪੜਾਅ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਵਾਨੀ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ,ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਭਰਤਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਯੋਗ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਹਰੇਕ ਬੱਚੇ ਲਈ ਇਕ ਅਨੌਖਾ ਕੋਰਸ ਹੈ। ਇਹ ਇਕੋ ਗਤੀ 'ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ਪਿਛਲੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ ਆਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਕਾਰਕ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਉਮਰ ਭਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਬਾਲ ਰੋਗ ਵਿਗਿਆਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਵਾਈ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਤਬਦੀਲੀ ਆਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪਰਿਣਾਮ ਵਜੋਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਕਾਰਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਗਿਆਨ, ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਪਿਆਜ਼ੇ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਲਫਰੇਡ ਬਿਨੇਟ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ “ਮਾਨਕੀਅਤ ਖੁਫੀਆ ਟੈਸਟ” ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇਸ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਪਰੀਖਣ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਬੌਧਿਕਤਾ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਬੱਚੇ ਸੋਚ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਪੜਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਵੇਂ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਿਆਜ਼ੇ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਅ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ- 1.ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਿਕ ਪੜਾਅ (ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ), 2.ਪ੍ਰੀ-ਓਪਰੇਸ਼ਨਲ ਪੜਾਅ (ਉਮਰ 2 ਤੋਂ 7 ਸਾਲ), 3.ਕੰਕਰੀਟ-ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਪੜਾਅ (ਉਮਰ 7 ਤੋਂ 12 ਸਾਲ), ਅਤੇ 4.ਰਸਮੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਪੜਾਅ (11 ਤੋਂ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ) ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੱਕ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਆਚਾਰੀਆ ਮੇਧਾਵੀ

## ਆਚਾਰੀਆ ਮੇਧਾਵੀ 
### (ਭਰਤ-ਭਾਮਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ) 
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜਾਂ ਆਚਾਰੀਆ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਗ੍ਰੰਥ ਜਾਂ ਰਚਨਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬਾਕੀ ਆਚਾਰੀਆ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਨਾਮ ਆਚਾਰੀਆ ਮੇਧਾਵੀ ਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਮੇਧਾਵੀਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਤੇ ਕੋਈ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਚਾਰ ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ, ਰੁਦ੍ਰਟ, ਨਮੀਸਾਧੂ, ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਆਦਿ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ’ਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹਵਾਲਾ ਸਾਨੂੰ ਭਾਮਹ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇੰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤਮੁਨੀ ਅਤੇ ਭਾਮਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਮਹ ਨੇ ਉਪਮਾ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਹੀਨਤਾ, ਅਸੰਭਵ, ਲਿੰਗਭੇਦ, ਵਚਨਭੇਦ, ਵਿਪਰਯਯ, ਉਪਮਾਨਾਧਿਕਯ, ਉਪਮਾਨਾਸਾਦ੍ਰਿਸ਼ਯ-ਸੱਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੇਧਾਵੀ ਦੇ ਮੱਤ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਮਹ ਨੇ ‘ਯਥਾਸੰਖਯ’ ਅਤੇ ‘ਉਤਪ੍ਰੇਖਿਆ’ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ‘ਚ ਮੇਧਾਵੀ ਦਾ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੇਧਾਵੀ ਨੇ ‘ਉਤਪ੍ਰੇਖਿਆ’ ਨੂੰ ‘ਸੰਖਿਆਨ’ ਅਲੰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਟੀਕਾਕਾਰ ਨਮੀਸਾਧੂ ਨੇ ਮੇਧਾਵੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਮ, ਆਖਿਆਤ, ਉਪਸਰਗ, ਨਿਪਾਤ- ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਚਾਰ ਭੇਦ ਦੱਸੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਧਾਵੀ ਨੇ ਵਿਆਕਰਨਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਭੇਦ ‘ਕਰਮਪ੍ਰਵਚਨੀਯ’ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਮੀਸਾਧੂ ਨੇ ਮੇਧਾਵੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਲੰਕਾਰਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਲੇਖਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੇਧਾਵੀ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਮਤਭੇਦ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਮਹ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ‘ਮੇਧਾਵਿਨ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਅਤੇ ਨਮੀਸਾਧੂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਮੇਧਾਵੀਰੁਦ੍ਰ’ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਬਲਦੇਵ ਉਪਾਧਿਆਇ ਆਦਿ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ‘ਮੇਧਾਵੀਰੁਦ੍ਰ’ ਅਥਵਾ ‘ਮੇਧਾਵੀ’ ਅਤੇ ‘ਰੁਦ੍ਰ’ ਦੋ ਨਾਮ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਦੂਜੇ ਸਮਾਲੋਚਕ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ‘ਮੇਧਾਵੀ’ ਅਤੇ ‘ਰੁਦ੍ਰ’ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਆਧਾਰ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਅਤੇ ਨਮੀਸਾਧੂ ਦੁਆਰਾ ‘ਮੇਧਾਵਿਰੂਦ੍ਰ’ ਇਕੱਠੇ ਪਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੈ। ਭਾਮਹ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਚ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭਾਮਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਨੇਕ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਤਾਂ ਦੇ ਉਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੱਜ ਤਕ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਆਚਾਰੀਆ ਮੁਕੁਲਭੱਟ

**ਆਚਾਰੀਆ ਮੁਕੁਲਭੱਟ**

ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਮੁਕੁਲਭੱਟ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ 'ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀਆਂ' ਦੇ ਵਿਵੇਚਕ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ 'ਅਭਿਧਾਵਿ੍ੱਤੀਮਾਤਿ੍ਕਾ' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਕਾਵਿ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੁਕੁਲਭੱਟ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਕੁੱਝ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਅਭਿਧਾਵਿ੍ੱਤੀਮਾਤਿ੍ਕਾ' ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਲੋਕ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ 'ਭੱਟ ਕਲੱਟ 'ਸੀ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕਵੀ ਕੱਲਹਣ ਦੀ 'ਰਾਜਤਰੰਗਿਣੀ' ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭੱਟ ਕਲੱਟ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਵੰਤੀਵਰਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ (855-884ਈ.ਸਦੀ) ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਅਤੇ ਕਵੀ ਰਤਨਾਕਰ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਨ।ਕੱਲਹਣ ਦੇ ਇਸ ਕਥਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਾਰੀਆ ਮੁਕੁਲਭੱਟ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੌਵੀਂ ਈ.ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਈ.ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ 'ਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਦੀ ਸੰਕੇਤ ਟੀਕਾ ਦੇ ਲੇਖਕ ਮਾਣਿਕਯ ਚੰਦ੍ ਨੇ ਮੁਕੁਲਭੱਟ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉੱਧ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਉਦ੍ਭੱਟ ਦੇ 'ਕਾਵਿਆਲੰਕਾਰਸਾਰਸੰਗ੍ਰਿਹ' ਦੇ ਟੀਕਾਕਾਰ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰੇਂਦੂਰਾਜ (ਦਸਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਟੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕੁਲਭੱਟ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੀਮਾਂਸਾਦਰਸ਼ਨ, ਵਿਆਕਰਣਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਤਰਕਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਹਿਤਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਉੱਘਾ ਵਿਦਵਾਨ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਆਚਾਰੀਆ  ਮੁਕੁਲਭੱਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਈ. ਸਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। 

ਆਚਾਰੀਆ ਮੁਕੁਲਭੱਟ ਦੀ ‘ਅਭਿਧਾਵ੍ਰਿੱਤੀਮਾਤ੍ਰਿਕਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ, ਸਿਰਫ਼ ਪੰਦਰਾਂ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਗ੍ਰੰਥ ਕਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ‘ਲਘੂ-ਪੁਸਤਿਕਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਮੁਕੁਲਭੱਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਧਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਣਾ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀਆਂ; ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਲਾਕਸ਼ਣਿਕ ਦੋ ਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ; ਲਕਸ਼ਣਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਛੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ, ਅਭਿਧਾ ਦੇ ਦਸ ਕਲਪਿਤ ਭੇਦਾਂ ‘ਚ ਅੰਤਰਭਾਵ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਅੰਜਨਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਭਾਵ ਲਕਸ਼ਣਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ‘ਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ 'ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਦੇ ਦੂਜੇ ਉੱਲਾਸ ‘ਚ ਲਕਸ਼ਣਾ-ਵਿਵੇਚਨ ਮੁਕੁਲਭੱਟ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਕੁਲਭੱਟ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ‘ਸ਼ਬਦਵਿਉਪਾਰਵਿਚਾਰ’ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੁਕੁਲਭੱਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਟੀਕਾ ‘ਚ ਉਦਭਟ, ਕੁਮਾਰਿਲ ਭੱਟ, ਧੁਨਿਆਲੋਕ, ਭ੍ਰਤਰੀਮਿਤ੍ਰ, ਮਹਾਂਭਾਸ਼ਯ, ਕਵਯਿਤ੍ਰੀ ਵਿੱਜਕਾ, ਵਾਕਯਪਦੀਯ,  ਅਤੇ ਸ਼ਬਰਸੁਆਮੀ ਵਰਗੇ ਅਨੇਕ ਗ੍ਰੰਥਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਤਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਮੁਕੁਲਭੱਟ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਮੁਚਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅੰਜਨਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਅਭਿਧਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।  

## ਹਵਾਲੇ
ਰਾਧਿਕਾ ਝਾਅ

**ਰਾਧਿਕਾ ਝਾਅ** (ਜਨਮ 1970) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ, ਸਮੇੱਲ ਲਈ ਫ੍ਰੈਂਚ ਪ੍ਰਿੰਸ ਗੁਅਰਲੇਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਝਾਅ ਦਾ ਜਨਮ 1970 ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਟੋਕਿਓ ਵਿੱਚ 6 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਹੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਕਿਫ਼ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੀਜਿੰਗ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜਦੂਤ ਪਤੀ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਏਥਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਝਾਅ ਨੇ ਏਮਹਰਸਟ ਕਾਲਜ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਤੋਂ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਰਹੀ। ਝਾਅ ਇਕ ਸਿਖਿਅਤ ਓਡੀਸੀ ਡਾਂਸਰ ਵੀ ਹੈ।

ਝਾਅ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਤੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਰਲਡ ਲਈ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਉੱਤੇ ਲੇਖਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਪੀੜਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਇੰਟਰੈਕਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

*ਸਮੇੱਲ* 1999 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970
ਗੋਸਟਿ

ਗੋਸਟਿ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੇਫ਼ਰਡ ਜਰਨਲ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਜਦਸਫਕਦਸ ਹਾਝਟਸ

## ਹਵਾਲੇ