open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਬਾਬਾ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ

**ਬਾਬਾ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ** ਜੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਨ, ਜੋ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਵਲ ਲਹਿਰ ਪ੍ਰਫੁਲੱਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਿਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸੇਵਾ ਅਵਾਰਡ 2004 ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾ ਸਦਕਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਰੁੱਖ ਲਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਗਰਾਨ ਟੀਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਓਣ ਦੀ ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ 2004 ਤੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਫਲਦਾਰ ਅਤੇ ਛਾਂ ਦਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਤ੍ਰਿਵੈਣੀਆਂ (ਨਿੰਮ+ਪਿੱਪਲ+ਬੋਹੜ) ਵੀ, ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਵੱਛ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬੋ ਹਵਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ 
* ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ ਲਈ ਵੱਕਾਰੀ ***ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ*** ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
* ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਵਿੰਡਸਰ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਤਤਕਾਲੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਨ ਕੀ ਮੂਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
* ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਏਪੀਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ***ਕੈਪੀਟਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਜਸਟਿਸ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਡ*** ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।
* ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ 15 ਅਗਸਤ, 2011 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ 65ਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ***ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ*** ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।
* ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
*4 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਐਥਨੋਲੌਗ

**ਐਥਨੋਲੌਗ: ਲੈਂਗਵਿਜਸ ਆਫ਼ ਦ ਵਰਲਡ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Ethnologue: Languages of the World;** ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ: ਐਥਨੋਲੌਗ: ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ) ਇੱਕ ਵੈੱਬ-ਅਧਾਰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿਸਦੇ 2015 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੋਏ 18ਵੇਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 7,472 ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਪਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2009 ਤੱਕ, ਆਪਣੇ 16ਵੇਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਤੱਕ, ਇਹ ਛਾਪ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। *ਐਥਨੋਲੌਗ* ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਥਾਂ, ਉੱਪਬੋਲੀਆਂ, ਭਾਸ਼ਾਵਿਗਿਆਨਕ ਮੇਲ-ਜੋੜ, ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਾਈਬਲ ਦੀ ਉਪਲਬਧਗੀ, ਅਤੇ Expanded Graded Intergenerational Disruption Scale (EGIDS) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਜਿਉਣ-ਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। *ਲੈਂਗਵਿਜ: ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਦ ਲਿੰਗਵਿਸਟਿਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਅਮੈਰਿਕਾ* ਦਾ ਉਦੋਂ ਦਾ ਐਡੀਟਰ ਵਿਲੀਅਮ ਬ੍ਰਾਈਟ, "ਐਥਨੋਲੌਗ" ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਸ਼ੈਲਫ਼ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ"

ਐਥਨੋਲੌਗ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਮਕਰਨ ਨੂੰ ਸਿਲ ਕੋਡ (SIL code) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸਿਲ ਕੋਡ 'pu', ਹਿੰਦੀ ਦਾ 'hin', ਬ੍ਰਿਜ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ 'bra' ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦਾ 'kas' ਹੈ। ਹਰੇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਕ ਅਤੇ ਸੰਖਿਆ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਚੀ ਦਾ 16ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸੰਨ 2009 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ 7358 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਰਜ ਸਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਿਗਿਆਨਕ ਕੰਮ
ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦ

ਪ੍ਰਯੋਗ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ| ਇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਬੁਹਤ ਹੀ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਪ੍ਰਯੋਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਹੀ, ਕੋਈ ਸਿੱਟਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਹ ਤਾਂ ਇੱਕ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਸੋਚ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ, ਪ੍ਰਯੋਗ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਅਨਿਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਕਵੀ ਮਨ ਨਵੇਂ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਕਈ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸ਼ਬਦ ਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਕੇ ਇਸ ਨੇ ਲਗਪਗ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸੰਕੇਤ੍ਵਲੀ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਹੀ ਲਈ ਹੈ ਹੋਲੀ-ਹੋਲੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਵਿਗਿਆਨਕਤਾ ਤੇ ਬੋਧਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਨੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਨ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ

ਹੋ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ |ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਾ ਹੀ ਸਿੱਟਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਿਰਲੇ ਪ੍ਰਤਿਵਾਸ਼ਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਯੋਗ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤ੍ਹਰਾਂ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।.ਪ੍ਰਯੋਗ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ |ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਚੋਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਨੂੰ ਸਹਿਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ | ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦ ਨੂੰ ਕਦੇ ਇਹ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਹੀ ਝੂਠ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ|
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਨਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ
ਹਵਨ

**ਹਵਨ** (ਇਸਨੂੰ ਹਵਨ ਜਾਂ ਹੋਮਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਭੇਟ ਕਰਨਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਭਾਵ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਸ਼ਬਦ ਯੱਗ ਅਤੇ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਨ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ

**ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ** ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਾਲੇ ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹਿੰਦੂ ਕਾਨੂੰਨ

**ਹਿੰਦੂ ਕਾਨੂੰਨ**, ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ) ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ (ਜਿਵੇਂ: ਵਿਆਹ, ਗੋਦ ਲੈਣਾ, ਵਿਰਾਸਤ ਆਦਿ) ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੂ ਕਾਨੂੰਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* JDM Derrett (1961), The administration of Hindu law by the British, Comparative Studies in Society and History, 4(1), pages 10–52
* KLS Rao (1998), Practitioners of Hindu Law: Ancient and Modern Fordham Law Review
* Ludo Rocher (1969), "Lawyers" in Classical Hindu Law, Law & Society Review, Vol. 3, No. 2/3, (Nov., 1968 - Feb., 1969), pages 383-402
* William Hay Macnaghten,  Rules of Judicial Proceedings and Rules of Evidence in 11th century CE India, Harvard Law School
* Donald Davis Jr (2006), A Realist View of Hindu Law, Ratio Juris., Vol. 19, No. 3, September 2006, pages 287–313
* Donald Davis Jr (2007), Hinduism as a Legal Tradition, Journal of the American Academy of Religion, Oxford University Press, 75(2), pages 241–267

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਕਾਨੂੰਨ
ਪੌਪਾਈ ਦ ਸੇਲਰ ਮੈਨ

**ਪੌਪਾਈ ਦ ਸੇਲਰ ਮੈਨ** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਐਨੀਮੇ ਲੜੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕਾਰਟੂਨ ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਪੌਪਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਲਿਵ ਆਇਲ ਤੇ ਬਲੂਟੋ ਸਨ। ਇਸ ਐਨੀਮੇ ਲੜੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੀਜ਼ ਪਾਲਕ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਪੌਪਾਈ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਕਹਾਣੀ
## ਪਾਤਰ
* ਪੌਪਾਈ
* ਔਲਿਵ ਔਇਲ
* ਬਲੂਟੋ
* ਜੇ. ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਵਿੰਪੀ
* ਸਵੀਪੀ
* ਸੀਅ ਹੈਗ
* ਇਯੂਜਨ ਦ ਜੀਪ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਟੂਨ
ਪੌਪਾਈ

350px|right|ਇੱਕ ਕੌਮਿਕ ਵਿੱਚ ਪੌਪਾਈ ਅਤੇ ਵਿੰਪੀ
**ਪੌਪਾਈ** ਇੱਕ ਗਲਪੀ ਕਾਰਟੂਨ ਪਾਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਐਲਜ਼ੀ ਕਰਿਸਲਰ ਸੀਗਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਕੌਮਿਕ, ਰੰਗ-ਮੰਚ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਕਿੰਗ ਫ਼ੀਚਰਜ਼ ਦੀ ਕੌਮਿਕ ਲੜੀ ਥਿੰਬਲ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ 17 ਜਨਵਰੀ 1929 ਨੂੰ ਆਇਆ; ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੌਮਿਕ ਲੜੀ ਦਾ ਨਾਂ ** ਪੌਪਾਈ ** ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸੀਗਰ ਦੀ 'ਥਿੰਬਲ ਥੀਏਟਰ' ਲੜੀ ਉਦੋਂ ਆਪਣੇ 10ਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਦ ਪੌਪਾਈ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਉਸ ਲੜੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿੰਗ ਫ਼ੀਚਰਜ਼ ਦਾ ਮਹਤੱਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ। 1938 ਵਿੱਚ ਸੀਗਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਈ ਕੌਮਿਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੌਪਾਈ ਕੌਮਿਕ ਚਾਲੂ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀਗਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬੱਗ ਸੈਗਨਡੋਫ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਹਾ।

1933, ਮੈਕਸ ਅਤੇ ਡੇਵ ਫਲੀਸ਼ਰ ਦੇ ਫਲੀਸ਼ਰ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਨੇ ਪੈਰਾਮਾਊਂਟ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਲਈ * ਥਿੰਬਲ ਥੀਏਟਰ * ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ *ਪੌਪਾਈ ਦ ਸੇਲਰ* ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਾਰਟੂਨ 1930ਵਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਮਾਊਂਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫੇਮਸ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ 1957 ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਚਾਲੂ ਰੱਖਿਆ।
2002 ਵਿੱਚ *ਟੀਵੀ ਗਾਈਡ* ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ 50 ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੌਪਾਈ ਨੂੰ 20ਵੇਂ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਟੂਨ
ਮੌਤ ਅਲੀ ਬਾਬੇ ਦੀ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

***ਮੌਤ ਅਲੀ ਬਾਬੇ ਦੀ *** ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ 1985 ਵਿੱਚ ਨਵਯੁੱਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 13 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।   

## ਕਹਾਣੀਆਂ
**ਮੌਤ ਅਲੀ ਬਾਬੇ ਦੀ*
*ਇੱਕ ਹੋਰ ਫਾਲਤੂ ਔਰਤ 
*ਜੂਠ 
*ਜੰਗਲੀ ਘੋੜੇ 
*ਕਾਲੇ ਖੂਹ 
*ਆਖਰੀ ਦਿਨ 
*ਦਾਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ 
*ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ 
*
* ਨਿਊ ਯੀਅਰ
* ਤੋਤਾ ਚਸ਼ਮ
*
* ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸ ਇਹ ਵੀ
* ਕਾਲੀ ਚਿੜੀ ਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ 
* ਨਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ ਨਹੀਂ 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਮੌਤ ਅਲੀ ਬਾਬੇ ਦੀ (ਕਹਾਣੀ)

***ਮੌਤ ਅਲੀ ਬਾਬੇ ਦੀ *** ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਵਧੀਆ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਲੋਕ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ

## ਲੋਕ ਰੂੜੀਆਂ
ਲੋਕ ਰੂੜੀਆਂ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਲੋਕ ਮਨ ਆਪਣੀ ਸਿਜਣਾਤਮਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਕ ਰੂੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ, “ ਲੋਕ ਰੂੜੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਮੋਟਿਫ਼ ਹਨ। ” ਹਰ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੋਕ ਰੂੜੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਵਰਤਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੀ ਸੰਚਾਰ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ਼ੋਂ ਨਾਲ਼ ਨਵੀਆਂ ਰੂੜੀਆਂ ਸਿਰਜਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

‘ਰੂੜੀ’ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਮੋਟਿਫ਼ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਆਇ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਅਜਿਹੇ ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੁਤੰਤਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ‘ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ’ ਵੀ ਇਸੇ ਭਾਵ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ। ਡਾ. ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਪਾਲ ਅਨੁਸਾਰ, “ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਰੂੜੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਦੇ ਮੋਟਿਫ਼, ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੂੜੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਰੂੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ”  
ਲੋਕ ਰੂੜੀਆਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕ ਰੂੜੀਆਂ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮਨ ਦੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਰੂੜੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਆਚਾਰ ਵਿਹਾਰ, ਕਰਨੀ, ਕਥਨੀ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਮੁਲਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ੇਧਾਤਮਿਕ।

	ਹਰੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਕੁੱਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋਕ ਰੂੜੀਆਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉਸ ਜਾਤੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਚਰਿੱਤਰ, ਜੀਵਨ ਵਿਵਹਾਰ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਪਾਸਾਰ, ਸਮੂਹਕ ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਅਨੁਸਾਰ, “ ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ, ਨ੍ਰਿਤ, ਧਰਮ, ਵਿਗਿਆਨ ਆਦਿ ਸਭ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਰੂੜੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀ ਚੂਲ਼ ਲੋਕ ਰੂੜੀਆਂ ਹੀ ਹਨ। ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਸਾਡੀ ਸੋਚ, ਕਲਾ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੀਆਂ ਰੂੜੀਆਂ ਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿਧਾਂਤ ਲੋਕ ਰੂੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ” ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਰੂੜੀਆਂ ਗਿਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ: 
1. ਚਿੰਨ੍ਹਾਤਮਕ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ 
2. ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਿਕ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ 
3. ਧਾਰਮਿਕ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ 
4. ਕਲਾਤਮਿਕ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ 
5. ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪਰਕ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ 
6. ਸੰਕਲਪਾਤਮਿਕ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਭਿਅਾਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਮੈਕਸ ਊਬੇਰ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)

[[File:Max Huber.jpg|thumb|right|**ਮੈਕਸ ਊਬੇਰ**(Source: www.redcross.int )]]
**ਮੈਕਸ ਊਬੇਰ** (ਜਨਮ 28 ਦਸੰਬਰ 1874 ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਵਿੱਚ – ਮੌਤ 1 ਜਨਵਰੀ 1960 ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਸਵਿਸ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੀ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। 
## ਚੋਣਵੇਂ ਕੰਮ
* *Der Schutz der militärischen und völkerrechtlichen Interessen im schweizerischen Strafgesetzbuch.* Verlag Stämpfli & Cie AG, Bern 1913
* *Die soziologischen Grundlagen des Völkerrechts.* Verlag Dr. Walther Rothschild, Berlin 1928
* *Grundlagen nationaler Erneuerung. Vom Wesen und Sinn des schweizerischen Staates. Evangelium und nationale Bewegung.* Schulthess, Zürich 1934
* *The good samaritan. Reflections on the gospel and work in the Red Cross.* Victor Gollancz, London 1945
* *Das Internationale Rote Kreuz. Idee und Wirklichkeit.* Max Niehans Verlag, Zürich 1951
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਿਸ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਲੂਸੀਲੀਓ ਵਾਨੀਨੀ

**ਲੂਸੀਲੀਓ ਵਾਨੀਨੀ** (ਤੌਰੀਸਾਨੋ, 1585 – ਤੂਲੂਸ, 9 ਫ਼ਰਵਰੀ 1619), ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ **ਜੂਲੀਓ ਸੇਜ਼ਾਰੇ ਵਾਨੀਨੀ** ਲਿਖਿਆ, ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਬੌਧਿਕ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਪਹਿਲੇ ਆਧੁਨਿਕ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲਦੀ ਹੋਂਦ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।

ਵਾਨੀਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਤੌਰੀਸਾਨੋ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹਨੇ ਨੇਪਲਜ਼ ਵਿਖੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਆਪਨ ਕੀਤਾ।

## ਜੀਵਨ
ਲੂਸੀਲੀਓ ਵਾਨੀਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 1585 ਵਿੱਚ ਤੌਰੀਸਾਨੋ, ਤੈਰਾ ਦ’ ਓਤਰਾਂਤੋ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਜਿਓਵਨ ਬਾਤੀਸਤਾ ਵਾਨੀਨੀ ਇੱਕ ਤਰੇਸਾਨਾ ਤੋਂ ਟਸਕਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਮਾਂ ਲੋਪੇਜ਼ ਦੇ ਨੋਗੂਏਰਾ ਸਪੇਨ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਠੇਕੇਦਾਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਸੀ।

1599 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਨੇਪਲਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਥੋਂ ਇਸਨੇ 6 ਜੂਨ 1606 ਨੂੰ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਨਵੰਬਰ 1618 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਤੂਲੂਸ ਵਿੱਚ ਫੜ੍ਹ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਤੂਲੂਸ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਉੱਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦਾ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਹੋਣ ਦਾ ਆਰੋਪ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਜੀਭ ਕੱਟਕੇ 9 ਫ਼ਰਵਰੀ 1619 ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਸਵਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ
*Francesco De Paola, ''Vanini e il primo '600 anglo-veneto*, Cutrofiano, Lecce (1980).
*Francesco De Paola, *Giulio Cesare Vanini da Taurisano filosofo Europeo*, Schena Editore, Fasano, Brindisi (1998).
*Giovanni Papuli, *Studi Vaniniani*, Galatina, Congedo (2006).
*Giovanni Papuli, Francesco Paolo Raimondi (ed.), *Giulio Cesare Vanini - Opere*, Galatina, Congedo (1990).
*Francesco Paolo Raimondi, *Giulio Cesare Vanini nell'Europa del Seicento*, Roma-Pisa, Istituti Editoriali e Poligrafici Internazionali, Roma (2005).
*
*C. Teofilato, *Giulio Cesare Vanini*, in *The Connecticut Magazine'', articles in English and Italian, New Britain, Connecticut, May 1923, p.&nbsp;13 (I, 7).

## ਹਵਾਲੇ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ ਕਬੀਲੇ

*ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ ਕਬੀਲੇ ਕਾਨੂੰਨ* (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:Criminal Tribes Act) ਤੋਂ ਭਾਵ ਇੱਕ ਐਸਾ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1871 ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ '**ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ ਕਬੀਲੇ ਕਨੂੰਨ 1871**' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਜਿਆਦਾਤਰ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਦ ਵਿਚ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ 1876 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ '**ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ ਕਬੀਲੇ ਕਾਨੂੰਨ 1911**' ਵਜੋਂ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਸੋਧਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ '**ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ ਕਬੀਲੇ ਕਨੂੰਨ 1924**' ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ -ਜਨਰਲ ਦੀ ਮਨਜੂਰੀ ਨਾਲ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1871 ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਅਧੀਨ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀਆਂ ਉਹ ਜਾਤੀਆਂ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ ਜਿਹਨਾ ਨੂੰ "ਚੋਰੀ,ਡਕੈਤੀ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਨ ਅਤੇ ਗੈਰ ਜਮਾਨਤੀ ਜੁਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ "ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਕਾਇਦਾ ਸੂਚੀਬਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਓਂਕਿ ਇਹਨਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 'ਜੁਰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੀ' ਸਮਝਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਤੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਲਗ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਹਫਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿਖੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ,127 ਅਜਿਹੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਤੀਹ ਲੱਖ ਲੋਕ ਸਨ ਜਿਹਨਾ ਨੂੰ ਮਿਥਿਆ ਇਲਾਕਾ ਛਡਣ 'ਤੇ ਲੱਭ ਕੇ ਬੰਦੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਅਗਸਤ 1949 ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ "ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ ਕਬੀਲਿਆਂ" ਕਨੂੰਨ ਨੂੰ 1952 ਵਿੱਚ ਡੀਨੋਟੀਫਾਈਡ ਭਾਰਤੀ ਆਦਤਨ ਮੁਜਰਮ ਕਾਨੂੰਨ1952 ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1961 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਜਾਰੀ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। .

ਅੱਜ,ਭਾਰਤ ਵਿਚ 313 ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਕਬੀਲੇ ਅਤੇ 198 ਭਾਰਤੀ ਡੀਨੋਟੀਫਾਈਡ ਕਬੀਲੇ ਹਨ,]]

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1871 ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਕਨੂੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ ਕਬੀਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਤਪਾਤੀ ਵਿਤਕਰਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਮਨੁਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਨੂੰਨ
ਹਰੀਕਿਸ਼ਨ

ਸ਼ਹੀਦ ਹਰੀ ਕਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜਨਮ 1912 ਵਿੱਚ ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਰਦਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਗੱਲਾਢੇਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦਾਸ ਮੱਲ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। **ਹਰੀਕਿਸ਼ਨ ਤਲਵਾਰ** ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 23 ਦਸੰਬਰ 1930 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਕਨਵੋਕੇਸ਼ਨ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਕੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੌਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦਾ ਸਾਥੀ ਭਗਤ ਰਾਮ ਤਲਵਾਰ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਰਦਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਹਰੀਕਿਸ਼ਨ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਸੰਬੰਧੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਖ਼ਤ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਜੋ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ 'ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੂਜਾ ਖ਼ਤ ਲਿਖ ਕੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਖ਼ਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਜੋ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਖ਼ਤ ਲਿਖਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। 26 ਜਨਵਰੀ 1931 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਅੰਤ ਨੌਂ ਜੂਨ 1931 ਨੂੰ ਹਰੀ ਕਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912
ਅਰਮੀਨੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ

**ਅਰਮੀਨੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ** ( *Hayots tseghaspanutyun*),ਜਿਸ ਨੂੰ **ਅਰਮੀਨੀ ਹਾਲੋਕਾਸਟ**, **ਅਰਮੀਨੀ ਘਲੂਘਾਰਾ** ਅਤੇ, ਅਰਮੀਨੀ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ **Medz Yeghern** (Armenian: Մեծ Եղեռն, "ਅਜ਼ੀਮ ਆਫ਼ਤ"), ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਲਤਨਤ ਉਸਮਾਨੀਆ ਦੁਆਰਾ ਅਰਮੀਨੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕਤਲਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ 15 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਜਨਸੰਹਾਰ 24 ਅਪਰੈਲ 1915 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਥੋਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ 250 ਆਰਮੀਨੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ, ਦਰਅਸਲ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਰਸੂਖ ਵਾਲੇ ਆਰਮੀਨੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਇਹ ਕਤਲਾਮ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਇਸਨੂੰ ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ: ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਹਤਿਆਵਾਂ, ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਜਬਰਨ ਗੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬੁੱਢਿਆਂ ਨੂੰ ਸੀਰਿਆ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਪਦਯਾਤਰਾ (ਡੈਥ ਮਾਰਚ) ਉੱਤੇ ਭੇਜਣਾ। ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਦੇੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ, ਭੁੱਖੇ ਰੱਖੇ ਜਾਣ, ਬਲਾਤਕਾਰ, ਮਾਰ ਕੁੱਟ ਅਤੇ ਹਤਿਆ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਮਕਾਲੀ ਮਿੱਥ

ਇੱਕ '**ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਥਾ**' (ਕਈ ਵਾਰ '**ਸਮਕਾਲੀ ਕਥਾ**', ''*ਆਧੁਨਿਕ ਕਥਾ*, '**ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਿੱਥ**', ਜਾਂ ''*ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਥਾ*) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਝੂਠੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਵਜੋਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਦੋਸਤ" ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਨਾਲ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਡਰਾਉਣੇ, ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ, ਜਾਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਮਨੋਰੰਜਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਅਕਸਰ ਰਹੱਸਮਈ ਖਤਰੇ ਜਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਅਜੀਬ ਵਸਤੂਆਂ ਜਾਂ ਇਕਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਨੈਤਿਕ ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੱਖਪਾਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਸਮਾਜਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਬਾਰ, ਮੋਬਾਈਲ ਨਿਊਜ਼ ਐਪਸ, ਈ-ਮੇਲ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਾਈਕਲ

**ਸਾਈਕਲ** ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪੈਡਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਚੱਲਣ ਵਾਲ਼ਾ ਇੱਕ ਵਾਹਨ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਦੋ ਪਹੀਏ ਇੱਕ ਫ਼ਰੇਮ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਈਕਲ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਕਈ ਖ਼ਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਹੈ।

ਦੋ ਪਹੀਏ ਵਾਲੇ ਜੰਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਈਕਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਈਸਾਈਕਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਪੈਦਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਘੋੜੀਆਂ 'ਤੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਊਠਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਊਠਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫੇਰ ਗੱਡੇ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣ 'ਤੇ ਜਦ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਗੱਡਿਆਂ ਵਿਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਤਾਂਗੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਤਾਂਗਿਆਂ 'ਤੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਕਾਢ ਨਿਕਲਣ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਲੋਕ ਸਕੂਟਰਾਂ, ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ, ਬੱਸਾਂ, ਕਾਰਾਂ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਹੁਣ ਵੀ ਸਾਈਕਲ ਹੈ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਹੁਣ ਨਾ ਕੋਈ ਪੈਦਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਘੋੜੇ, ਊਠ, ਗੱਡੇ ਤੇ ਟਾਂਗੇ ’ਤੇ ਕੋਈ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
## ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ 

ਬਾਰੀ ਬਰਸੀ ਖਟਣ ਗਿਆ ਸੀ 
ਖਟ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਮਾਊਂ 
ਨੀ ਬਹਿ ਮੇਰੇ ਸਾਈਕਲ ਤੇ 
ਟੱਲੀਆਂ ਵਜਾਉਂਦਾ ਜਾਊਂ
ਨੀ ਬਹਿ .......

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮਾਰਕਸੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ

**ਮਾਰਕਸੀ ਸਮਾਜਸ਼ਾਸਤਰ** ਮਾਰਕਸੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਮਾਜਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸਾਸ਼ਤਰ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ

**ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ** ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, ਫ੍ਰੇਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ ਅਤੇ ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਕੂਲ ਹੈ।

### ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਹਨ। 
#ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ
#ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ
# ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸਿਆਸੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ

***ਸਿਆਸੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ*** () ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1859 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਮਾਤਰਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ,

## ਅਹਿਮੀਅਤ
*ਆਲੋਚਨਾ* ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸ ਨੇ 1867 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ, *ਕੈਪੀਟਲ* (ਭਾਗ I) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ *ਆਲੋਚਨਾ* ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਰਕਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਮੁਖਬੰਦ ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ: ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜੁੜਿਆ ਵਰਣਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਿ
ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਕ - ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੇ ਹਨ - ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੋਵੇ।:

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਆਡੈਸਿਟੀ (ਆਡੀਓ ਐਡੀਟਰ)

**ਆਡੈਸਿਟੀ** (ਜਾਂ **ਔਡੈਸਿਟੀ**; ) ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਰੋਤ ਡਿਜੀਟਲ ਆਡੀਓ ਐਡੀਟਰ ਅਤੇ ਰਿਕਾਡਿੰਗ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਵਿੰਡੋਜ਼, OSX, ਲਿਨਅਕਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮਾਂ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਆਡੈਸਿਟੀ 1999 ਵਿੱਚ Carnegie Mellon ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਡੌਮੀਨਿਕ ਮੈਜ਼ੋਨੀ ਅਤੇ ਰੌਜਰ ਡੈਨੈਨਬਰਗ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 28 ਮਈ 2000 ਨੂੰ ਇਹ ਬਤੌਰ ਵਰਜਨ 0.8 ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ। 10 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਮੁਤਾਬਕ 76.5 ਉਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਸੋਰਸਫ਼ੋਰਜ ਦਾ ਗਿਆਰਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਤਾਰਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਡੀਓ ਐਡੀਟਰ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਜ਼ਾਦ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ
ਮੇਘਨਾ ਨਾਇਡੂ

**ਮੇਘਨਾ ਨਾਇਡੂ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਨਾਚੀ ਹੈ। ਮੇਘਨਾ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ *ਕਲੀਓਂ ਕਾ ਚਮਨ* ਨਾਮਕ ਸੰਗੀਤਕ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ *ਥੋੜਾ ਰੇਸ਼ਮ ਲਗਤਾ ਹੈ* ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਦਿਖਾਈ। ਇਹ ਗੀਤ 1981 ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਰਿਮਿਕਸ ਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਅਦਾਵਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਘਨਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ।

## ਜੀਵਨ
ਮੇਘਨਾ ਨਾਇਡੂ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਸੰਤਬਰ 1980 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਜੈਵਾੜਾ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਏਥੀਰਾਜ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਟੈਨਿਸ ਕੋਚ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੇਘਨਾ ਦੀ ਮਾਂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਸੀ। She has one younger sister, Sona. ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਸੋਨਾ ਹੈ। ਮੇਘਨਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਕਾਮ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਭਵਨ'ਸ ਕਾਲਜ, ਅੰਧੇਰੀ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਮੇਘਨਾ ਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਭਰਤਨਾਟਯਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ 
18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟੈਸਟ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰੇਮਾ ਸਾਕਸ਼ੀ (1999) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਦੋ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਫਿਰ ਉਹ UMI10 ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ "ਕਲਿਓਂ ਕਾ ਚਮਨ" ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਰਾਧਿਕਾ ਰਾਓ ਅਤੇ ਵਿਨੈ ਸਪਰੂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਨਾਲ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀਡੀਓ ਦੇ ਆਡੀਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਟੀਮ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀਡੀਓ ਲਈ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ। "ਕਲਿਓਂ ਕਾ ਚਮਨ" ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕਈ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

ਉਸ ਨੇ ਬੀ-ਗ੍ਰੇਡ ਫ਼ਿਲਮ ਹਵਸ (2004) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ'ਲਾਸਿਕ ਡਾਂਸ ਆਫ਼ ਲਵ' (2005) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 'ਰੇਨ: ਦ ਟੈਰਰ ਵਿਦਿਨ...' (2005), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਮਾਸ਼ੂਕਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।

ਉਸ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ 'ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ - ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ' ਅਤੇ 'ਡਾਂਸਿੰਗ ਕਵੀਨ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ 'ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ' ਵਿੱਚ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਨਾਇਡੂ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਲੁਈਸ ਮਿਗੁਏਲ ਰੀਸ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 12 ਦਸੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਲਈ ਭਾਰਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 
* *Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 1* on Colors TV 
* *Dancing Queen* on Colors TV 
* *Jodha Akbar* on Zee TV 
* *MTV Fanaah* on MTV India 
* *Adaalat* on Sony Entertainment Television 
* *Sasural Simar Ka* on Colors 
* * Maharakshak Aryan * on Zee TV

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* 
* 
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਚਾਰ
ਢੋਲ ਰਾਹੀਂ ਸੰਚਾਰ

ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਤਮਤਮ ਢੋਲ]]
**ਢੋਲ ਰਾਹੀਂ ਸੰਚਾਰ** ਜੰਗਲੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਢੋਲ ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮੌਕਿਆਂ ਸਮੇਂ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

## ਢੋਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਨਿਊ ਗੀਨੀਆ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਲਈ ਢੋਲ ਟੈਲੀਗਰਾਫ਼ੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੂਰਪੀ ਯਾਤਰੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਨਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਲਭ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੁਨੇਹਾ 100 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਉੱਤੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਢੋਲ ਰਾਹੀਂ ਸੰਚਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਅਤੇ ਘਾਨਾ ਤੋਂ ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਸਮੇਂ ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਰਬੀਆਈ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਗੁਲਾਮ ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕੋਡ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ।

ਢੋਲ ਰਾਹੀਂ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਬੋਲ ਚਾਲ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਹੋਰ ਵੇਖੋ
* ਸੰਚਾਰ
* ਢੋਲ
* ਗੌਂਗ
* ਟੌਕਿੰਗ ਡਰਮ
* ਸੀਹਟੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਉੱਤਰਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ

**ਉੱਤਰ-ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ** ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਚੌਥੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਰੁਚੀਆਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਪਹਿਲੀ ਰੁਚੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਦੌਰ ਦਾ ਨਾਵਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਤ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਨੂੰ ਰਚਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ,ਔਰਤ,ਰਾਜਨੀਤੀ ਆਦਿ ਹਨ।ਦੂਸਰੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੁਚੀ ਯਥਾਰਥ ਦੀਆਂ ਭਾਂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਰਾਹੀ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਜਾਂ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਦਿਸਣਹਾਰ ਸਰੂਪ ਦਾ ਸਪਾਟ ਚਿਤਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ, ਉਹਨਾ ਦੇ ਹਕੀਕੀ ਵਿਰੋਧਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ।ਚੌਥੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਨੇ ਕਰੂਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਫੱਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬਹੁਪੱਖੀ, ਬਹੁਪਸਾਰੀ, ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਹੋਂਦਮੂਲਕ ਹੁੰਗਾਰਿਆ ਦੀ ਯਥਾਰਥ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਕਟਾਂ, ਸੰਤਾਪਾ, ਅਸਤਿਤਵੀ ਵਿਗਰਲ ਪਹਿਚਾਣ ਦੇ ਗੁਆਚਣ ਦਾ ਤੋਖਲਾ ਰਚਨਾ ਸੰਦਰਭ ਬਣਦੇ ਹਨ।ਨਾਇਕ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ, ਅੱਜ ਦੇ ਕਾਮਨਾ ਪ੍ਰਸਤ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲਾਚਾਰੀਆਂ, ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਪਰਿਪੇਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ।ਇਸ ਪੜਾਅ ਦੇ ਕੁੱਝ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰੁਚੀਆਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ:-
## ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼ ਨੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆ ਦੇ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਸਮਕਾਲੀ ਹਿਰਸਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲਚਾ ਨਾਲ ਉਤਪੋਤ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਮਤਲਬਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਕੇਂਦਰਤਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। 
‘ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ
***ਚਾਨਣ ਦਾ ਜੰਗਲ**
***ਇੱਕ ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਹੋਰ**
***ਬੁੱਕਲ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ**
***ਕਾਫਰ ਮਸੀਹਾ**
***ਕਰਜ਼ਈ ਸੁਪਨੇ**

## ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ
ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਨੈਤਿਕ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਬੇਤਰਤੀਬੀਆਂ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਵਿਚਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਬਣਕੇ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਕਟਹਿਰਾ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ।
***ਅੱਗ ਦੇ ਬੀਜ**
***ਕਾਫਲਾਂ**
***ਤਫਤੀਸ਼**
***ਕਟਹਿਰਾ**
***ਕੌਰਵ ਸਭਾ**

## ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ
ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾਵਲ, ਨਾਟਕ, ਸ਼ਫਰਨਾਮੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। 
***ਕੱਲਰੀ ਧਰਤੀ**
***ਸੂਲੀ ਟੰਗੇ ਪਹਿਰ**
***ਕੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ**
***ਜੀ.ਟੀ ਰੋਡ**
***ਲਾਲ ਬੱਤੀ**
***ਅੰਨਦਾਤਾ**
## ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ
ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਦਨਾ ਸੁਪਨੇ, ਯਥਾਰਥ ਤਣਾਉ ਅਤੇ ਮਜਾਹਮਤੀ ਦੇ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
***ਜ਼ੋ ਹਾਰੇ ਨਹੀਂ**
***ਮਿੱਟੀ ਜਾਏ**
***ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗ ਰਾਹ**
## ਡਾ: ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦੌਰ ਦੇ ਸਭ ਤੌਂ ਵੱਧ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ। 
***ਗਰਬ ਗੁਮਾਨ**
***ਔਖਾ ਪੈਡਾਂ**
***ਬੰਦ ਗਲੀ**
***ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਾਲੇ**
***ਵੰਡ- ਵਡਾਈ**
***ਜ਼ੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ**
***ਦੋ ਵਤਨਾਂ ਵਾਲੇ**
***ਸੰਤਾ ਭੈਣੀ ਕਾ**
***ਗੁਰੂ ਕਾ ਬੰਦਾ**
***ਪੀਡੀ ਪਾਈ ਗੰਢ**
***ਅਜਿੱਤੀ ਲੰਕਾ ਤੇ ਰਾਵਣ**
***ਸੱਤ ਦਿਨ ਸੱਤ ਰੰਗ**
***ਗਰੀਬੀ ਗਦਾ ਹਮਾਰੀ**
***ਨੀਲ ਰੰਗਾ ਗਿੱਦੜ**
## ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ ਨੂੰ ਦਲਿਤ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਦਮਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
***ਏਵ ਨਾ ਜੀਵਿਆ ਜਾਏ**
***ਕੂੜ ਫਿਰੇ ਪਰਧਾਨ**
***ਰੱਤ ਪੀਵਹਿ ਜ਼ੋ ਮਾਣਸਾ**
***ਛੇਵਾਂ ਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਦਰਿਆ**
***ਆਪਣਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ**
***ਉਚ-ਨੀਚ**
## ਨਿੰਦਰ ਗਿੱਲ
ਨਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵੀ ਸਮੱਅਿਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲਪੀ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। 
***ਪਲ ਪਲ ਮਰਨ**
***ਪੰਜਾਬ 84 ਚੋਣ ਹਲਕਾ ਪਾਇਲ**
***ਦਾਸਤਾਂ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀ**
***ਵਾਅਦਾ ਮੁਆਫ**
***ਗਵਾਹ**
## ਚੰਦਰ ਨੇਗੀ
ਚੰਦਰ ਨੇਗੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ।ਚੰਦਰ ਨੇਗੀ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੇ ਦਮਨ ਅਤੇ ਮਰਦ ਦੇ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। 
***ਜਲਬਿਨ ਕੁੰਭ**
***ਕਲਰ ਕੇਰੀ ਛੱਪੜੀ**
## ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੇਰੋਂ
ਜ਼ੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੇਰੋਂ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
***ਨਾਟ ਬਿੰਦ**
***ਸਭਨਾ ਜਿੱਤੀਆਂ ਬਾਜੀਆਂ**
## ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੋਰ ਬਰਾੜ
ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੋਰ ਬਰਾੜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਜਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੀੜਾ ਗ੍ਰਸਤ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ-ਭਲਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਨਿਵਾਰਨ ਲਈ ਚਾਰਾ ਮਾਰਦੀ ਹੈ।‘
***ਸਭੈ ਸਾਕ ਕੁੜਾਵੈ**
***ਚਿਤ ਨਾ ਚੇਤੇ**

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ

**ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਨ। ਉਹ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
ਨਾਨਕ ਛੱਕ

ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਮੌਕੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਰਸਮ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਜਾਂ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਖਰਚੇ ਵਿੱਚ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਾਨਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਦੋਹਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਦਾਜ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਸੂਟ, ਬਿਸਤਰੇ, ਭਾਂਡੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੋਹਤੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਵੀ ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਨਾਨਕ ਛੱਕਾ ਵਿਚ ਦੋਹਤੇ ਨੂੰ ਜੋੜਾ ਜਾਮਾ (ਸੂਟ) ਆਪਣੀ ਧੀ ਤੇ ਧੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ, ਸੱਸ ਸਹੁਰੇ ਨੂੰ ਸੂਟ, ਖੇਸ, ਦੁਪੱਟੇ, ਕਪੜੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੋਹਤੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਗਹਿਣਾ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਕਦ ਪੈਸੇ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਦੋਹਤੇ ਦੀ ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਵਿਚ ਬਿਸਤਰੇ, ਭਾਂਡੇ ਆਦਿ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਾਮਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਦੇਣ ਦਾ ਅਸਲ ਮੰਤਵ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਦੋਹਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਜਿਨਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਦਦ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਨਾਨਕੇ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਪਹਿਲੀ ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਵਿਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਕ ਸੋਨੇ ਦੀ ਟੂਮ, ਦੋ ਪੱਕੇ ਬਿਸਤਰੇ, ਦੋ ਕੱਚੇ ਬਿਸਤਰੇ, 5 ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਅਤੇ ਦੋ ਸੂਟ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਿਹੜੇ ਨਾਨਕੇ ਮਾਇਕ ਤੌਰ ਤੇ ਤਕੜੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਭਾਰੀ ਟੂਮ, ਦੋ ਪੱਕੇ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ 5 ਪੱਕੇ ਬਿਸਤਰੇ, ਦੋ ਕੱਚੇ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ 5/7 ਕੱਚੇ ਬਿਸਤਰੇ, 5 ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ 11 ਭਾਂਡੇ, ਦੋ ਸੂਟਾਂ ਦੀ ਥਾਂ 5/7 ਸੂਟ ਆਪਣੀ ਦੋਹਤੀ ਲਈ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਨਾਨਕੇ ਇਸ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵੀ ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਜਿਆਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖ ਕੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਵੀ ਸੀ। ਦੋਹਤੀ/ਦੋਹਤੇ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੂਟ, ਪੱਗਾਂ, ਖੇਸ, ਦੁਪੱਟੇ ਆਦਿ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੱਕੇ ਲਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੂਟ, ਖੇਸ, ਦੁਪੱਟੇ ਆਦਿ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ/ਲੜਕਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਲਈ ਬਹੁਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਕਦ ਪੈਸੇ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਨੇ ਹੁਣ ਜਿਨਸ ਰੂਪ ਦੀ ਥਾਂ ਪੈਸੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

## ਨਾਨਕ ਛੱਕ
	“ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਲਾੜੀ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਸਤਾਂ ਭੇਂਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਦਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀ ਦਾ ਜੌੜਾ ਬਿਸਤਰਾ ਆਦਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਚਾਂਦੀ ਅਥਵਾ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਵਾਲ਼ੀ ਅਥਵਾ ‘ਨਾਨਕ ਛੱਕ’ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ” 
	“ ਸ਼ਾਮ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਸਾਰੇ ਸਾਕ ਸੰਬੰਧੀ ਨਾਨਕਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠੇ ਜੁੜ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵਿਆਂਹਦੜ ਦੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਭਰਜਾਈ ਭਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਪੱਲੇ ਲੱਡੂ, ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਖੰਮਣੀ ਪਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹਲਦੀ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਲਗਾ ਕੇ ਸ਼ਗਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਾਨਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਦਾ ਸਮਾਨ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੌੜੇ ਤੇ ਬਿਸਤਰੇ ਆਦਿ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ” 
	“ ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਵਿੱਚ ਸੁਹਾਗ ਦਾ ਚੂੜਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਾਮੇ ਕੰਨਿਆ ਦੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾੜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਦਾਜ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
## ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਦੇ ਗੀਤ
ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਬਾਰੇ ਕਈ ਗੀਤ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। 
	ਦੇਖੋ ਬਈ ਲੋਕੋ ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਬਈ ਨਾਨਕ ਛੱਕ, 
	ਨਾਨੇ ਨੇ ਧਰ ਦਿੱਤੇ ਬਈ ਸੌ ਤੇ ਸੱਠ, ਬਈ ਸੌ ਤੇ ਸੱਠ। 
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਨਾ ਨਾਨੀ ਤਾਂ ਚੋਖਾ ਕੁੱਝ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਾਮੀਆਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਛੱਕ ਦੇ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। 
	ਨਾਨੀ ਸਤਪੁਤਰੀ ਕਤਿਆ 
	ਨਾਨੇ ਠੋਕ ਉਣਆਇਆ 
	ਦੇਵਣ ਦਾ ਵੇਲ਼ਾ ਆਇਆ
	ਤਾਂ ਮਾਮੀ ਰਗੜਾ ਪਾਇਆ। ” 
## ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੂਪ
	“ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਨਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਵਿੱਚ ਭਾਂਡੇ, ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਸੂਟ ਆਦਿ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ, ਲੜਕਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਬਹੁਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਕਦ ਪੈਸੇ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਾਨਕ ਛੱਕ ਨੇ ਹੁਣ ਜਿਨਸ ਰੂਪ ਦੇ ਥਾਂ ਪੈਸੇ ਦਾ ਰੂਪ ਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ” 	

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਅਨੂਪ ਵਿਰਕ

**ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ** ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ।  

ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਮਾਰਚ 1946 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਨੱਢਾ ਜਿਲ੍ਹਾਂ ਗੁੱਜਰਾਂ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕਰਤਾਰ ਕੌਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਣਵੀਰ ਕਾਲਜ,ਸੰਗਰੂਰ, ਰਿਪੁਦਮਨ ਕਾਲਜ,ਨਾਭਾ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
*1.ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਅੱਥਰੂ (1971)**2.ਪੌਣਾਂ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ (1981)**3.ਪਿੱਪਲ ਦਿਆ ਪੱਤਿਆ ਵੇ (1991)**4.ਦਿਲ ਅੰਦਰ ਦਰਿਆੳ (1993)**5.ਮਾਟੀ ਰੁਦਨ ਕਰੇਂਦੀ ਯਾਰ (1993)(ਗੀਤ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ )**6.ਦੁੱਖ ਦੱਸਣ ਦਰਿਆ (1998)**7.ਰੂਹਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ *
## ਪਦਵੀਂ
**ਜਨਸਕ,"ਮਜਿਲਸ,'ਪਟਿਆਲਾ ਸਕੱਤਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਚ,ਕੇਂਦਰੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ (ਸੇਖੋਂ)*
 
## ਸਨਮਾਨ
*1.ਮਜਲਿਸ,ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ ਵਲੋਂ 'ਰੂਹਾਂ ਤੇ ਰੂਬਰੂ' ਲਈ ਸਨਮਾਨ(1990)**2.ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ,ਪਟਿਆਲਾ ਵਲੋਂ ਪਿੱਪਲ ਦਿਆ ਪੱਤਿਆ ਵੇ ਰਚਨਾ ਲਈ ਸਨਮਾਨ(1992)**3.ਪੰਜਾਬ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ,ਸੰਗਰੂਰ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ * 
## ਪੁਰਸਕਾਰ
*ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ,ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ 'ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ(2001)*
## ਸੰਪਾਦਕ
*ਮਕਤਲਾ' (ਸਾਹਿਤਕ ਰਿਸਾਲਾ) ਮਾਸਿਕ,ਪਟਿਆਲਾ(1969-1971) 
## ਤਸਵੀਰਾਂ 

File:Anup Virk, Punjabi language poet,.JPG|ਅਨੂਪ ਵਿਰਕ19ਵੇਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ 2015 ਮੌਕੇ

File:Anoop Virk Punjabi Language poet 22.jpg|ਅਨੂਪ ਵਿਰਕ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ 2016 ਮੌਕੇ
File:Anup Virk and Harvinder Singh ,Punjabi language poets 01.jpg|ਸ਼ਾਇਰ ਹਰਵਿੰਦਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਅਨੂਪ ਵਿਰਕ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ
ਕੈਪਸੂਲ ਹੋਟਲ

ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੋਟਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਟਲ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਲਈ ਸਸਤੀ ਸੁਵਿਧਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਹੋਟਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਪਹਿਲਾ ਕੈਪਸੂਲ ਹੋਟਲ ਕੈਪਸੂਲ ਇਨ ਓਸਾਕਾ ਸੀ ਜੋ ਕੀਸ਼ੋ ਕੂਰੋਕਾਵਾ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਓਸਾਕਾ, ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਉਮੇਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 1979 ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ।

2012 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਆਨ ਵਿਖੇ ਉਥੋਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੈਪਸੂਲ ਹੋਟਲ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ। ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ "ਵੋਕ ਹੋਮ" ਇੱਕ ਕੈਪਸੂਲ ਹੋਟਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Shinjuku Kuyakusho-mae Capsule Hotel  (article)
* Japan's Capsule Hotels  (article)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੋਟਲ
ਮੇਤੇ ਲਿਪੀ

**ਮੇਤੇ ਲਿਪੀ** ਮੇਤੇ ਭਾਸ਼ਾ (ਮਣੀਪੁਰੀ ਭਾਸ਼ਾ) ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਮਣੀਪੁਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੂਬੇ ਅਸਾਮ ਦੇ ਨਿਚਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਮਣੀਪੁਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਮੁਖ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਮਣੀਪੁਰੀ ਲਿਪੀ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਮਣੀਪੁਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਇਹ ਲਿਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਮਹੀਬਾ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮਣੀਪੁਰੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਬੰਗਾਲੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਇਸਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਿੱਚ ਲੇਕੇ ਆਣ ਲਈ ਕੁਝ ਯਤਨ ਕਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਵਿਅੰਜਨ ਤੇ ਸਵਰ ਅੱਖਰ
ਮੇਈਤੇਈ ਜਾਂ ਮਣੀਪੁਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ 15 ਵਿਅੰਜਨ ਤੇ 3 ਸਵਰ ਅੱਖਰ ਹੁੰਦੇ ਹੈ. ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 9 ਹੋਰ ਅੱਖਰ ਜਾਂ ਚਿੰਨ੍ਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਹਰ ਅੱਖਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੀ ਭਾਗ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹੈਂ।
ਜਿੱਦਾਂ 'ਕ' ਅੱਖਰ ਦੀ ਧੁਨੀ 'ਕੋਕ' ਮਤਲਬ ਸਿਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖੀ ਹੈ।

## ਉਪਭਾਸ਼ਾ
ਮਣੀਪੁਰੀ ਦੀ ਕਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਤਿੰਨ ਮੁਖ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ - ਮਣੀਪੁਰੀ, ਲੋਈ, ਤੇ ਪੰਗਲ ਹਨ।
ਉਦਾਹਰਨ:

## ਅੰਕ
## ਯੂਨੀਕੋਡ

Meetei Mayek

Meetei Mayek Extensions

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਣੀਪੁਰੀ ਲਿਪੀ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ

**ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ** ਨੇ ਨਾਵਲ,ਕਹਾਣੀ,ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ  ਆਦਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਨਰੂਲਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਚਾਲਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਅਨੇਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ,ਪੰਜਾਬ ਵਲੋਂ 1981 ਨੂੰ ਸ਼ਿਰਮੋਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

## ਜੀਵਨ
*ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ*' ਦਾ ਜਨਮ [8 ਨਵੰਬਰ [1917 ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਜਸਵੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰਤੋਂ 1936 ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। 1938 ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਬੀ.ਏ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਰੂਲਾ ਨੇ 1942 ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ.(ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ) ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।
## ਕਿੱਤਾ
ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਰੂਲਾ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਦੀ ਨੋਕਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੋਰਮਿੰਟ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ  ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1975 ਵਿੱਚ ਗੋਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਵਜੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਪਿਉ ਪੁੱਤਰ 

ਰੰਗਮਹਲ

ਜਗ ਬੀਤੀ

ਸਿਲ ਅਲੂਣੀ

ਦੀਨ ਦੁਨੀਆਂ 

ਦਿਲ ਦਰਿਆ 

ਲੋਕ ਦੁਸ਼ਮਣ 

ਨੀਲੀ ਬਾਰ

## ਕਵਿਤਾ
* 1985 ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ (ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ)
* ਪੀਲੇ ਪੱਤਰ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
## ਨਾਵਲ
* 1946 ਪਿਉ ਪੁੱਤਰ
* 1951 ਦੀਨ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ
* 1952 ਨੀਲੀ ਬਾਰ
* 1952 ਲੋਕ ਦਰਸ਼ਨ
* 1954 ਜਾਗ ਬੀਤੀ
* 1962 ਸਿਲ ਅਲੂਣੀ
* 1963 ਦਿਲ ਦਰਿਆ
* 1968 ਗੱਲਾਂ ਦੀਨ ਰਾਤ ਦੀਆਂ
* 1981 ਰਾਹੇ ਕੁਰਾਹੇ
## ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*1955 ਲੋਕ ਪਰਲੋਕ
*1953 ਰੂਪ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ
*1962 ਜੰਜਾਲ 
*1980 ਗਲੀ ਗੁਆਂਢ
## ਆਲੋਚਨਾ
*1941 ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ 
*1951 ਸਾਡੇ ਨਾਵਲਕਾਰ
*1952 ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ 
*1953 ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
*1957 ਸਾਹਿਤ ਸਮਾਚਾਰ
*1984 ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਸਥਾਰ
*1982 ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ
## ਜੀਵਨੀ
* 1995 ਸਾਹਿਤਿਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ (ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ,ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ)
## ਸਨਮਾਨ
*1978 ਸਾਹਿਤਯ ਸ਼੍ਰੀ ਅਵਾਰਡ ਆਫ਼ ਭਾਰਤੀਯ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਗਮ
*1980 ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ 'ਰੋਬ ਆਫ਼ ਆਨਰ' ('Robe of Honour')
*1980  ਰੋਟਰੀ (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ) ਅਵਾਰਡ ਫ਼ਾਰ ਡਿਸਟਿੰਗਊਸ਼ਡ ਲਿਟਰੇਰੀ ਕੰਟਰੀਬਿਊਸ਼ਨ 
*1981 ਪੰਜਾਬ ਆਰਟਸ ਕੋੰਸਿਲ ਅਵਾਰਡ 
*1981 ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵਲੋਂ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਲਈ
*1982 ਫਿਕਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬੀ ਅਵਾਰਡ 
*1983 ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਮੇਲਨ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ 
*1985 ਸਰਬੋਤਮ ਸਨਮਾਨ: ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ
* ਸਲਾਹਕਾਰ ਮੈਂਬਰ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਬੋਰਡ, ਭਾਰਤੀਯ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 
* ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਰਤੀਯ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਗਮ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਨੌਰਮਨ ਲਿਊਈਸ (ਵਿਆਕਰਨਕਾਰ)

** ਨੌਰਮਨ ਲਿਊਈਸ** (30 ਦਸੰਬਰ 1912 – 8 ਸਤੰਬਰ 2006) ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਵਿਆਕਰਨਕਾਰ,ਕੋਸ਼ਕਾਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਨਿਰੁਕਤਕਾਰ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਰਮਾਣਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1971 ਵਿੱਚ ਪੌਕਿਟ ਬੁਕਸ ਦੁਆਰਾ ਛਾਪੀ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ *30 ਡੇਜ਼ ਟੂ ਅ ਪਾਵਰਫੁੱਲ ਵੋਕੈਬੁਲੇਰੀ*(30 Days to a More Powerful Vocabulary) ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਮਿੰਟ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਲਿਊਈਸ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰੁੱਕਲਿਨ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ 1912 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਯਤੀਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਤੇ ਜੀਜੇ ਨੇ ਪਾਲਿਆ। 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਵਰਡ ਪਾਵਰ ਮੇਡ ਈਜ਼ੀ*(Word Power Made Easy)
**30 ਡੇਜ਼ ਟੂ ਅ ਪਾਵਰਫੁੱਲ ਵੋਕੈਬੁਲੇਰੀ (ਵਿਦ ਵਿਲਫ਼ਰੇਡ ਫ਼ੰਕ)* (30 Days to a More Powerful Vocabulary (with Wilfred Funk))
* *ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਵਰਡ ਪਾਵਰ* (Dictionary of Word Power)
* *ਹਾਓ ਟੂ ਰੀਡ ਬੈਟਰ ਐਂਡ ਫ਼ਾਸਟਰ* (How to Read Better and Faster)
* *ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਕਰੈਕਟ ਸਪੈਲਿੰਗ* (Dictionary of Correct Spelling)
* *ਸਪੀਕ ਬੈਟਰ, ਰਾਈਟ ਬੈਟਰ* (Speak Better, Write Better)
* *ਕਰੈਕਟ ਸਪੈਲਿੰਗ ਮੇਡ ਈਜ਼ੀ* (Correct Spelling Made Easy)
* *ਬੈਟਰ ਇੰਗਲਿਸ਼* (Better English)
* *ਇੰਸਟੈਂਟ ਵਰਡ ਪਾਵਰ* (Instant Word Power)
* *ਇੰਸਟੈਂਟ ਸਪੈਲਿੰਗ ਪਾਵਰ* (Instant Spelling Power)
* *ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਪਰੋਨਨਸੀਏਸ਼ਨ* (Dictionary of Pronunciation)
* *ਰੈਪਿਡ ਵੋਕੈਬੁਲੇਰੀ ਬਿਲਡਰ* (Rapid Vocabulary Builder)
* ''ਆਰ.ਐਸ.ਵੀ.ਪੀ. - ਰੀਡਿੰਗ ਸਪੈਲਿੰਗ ਵੋਕੈਬੁਲੇਰੀ ਪਰੋਨਨਸੀਏਸ਼ਨ (R.S.V.P - Reading Spelling Vocabulary Pronunciation)
ਲਾਲ ਬਿਹਾਰੀ

**ਲਾਲ ਬਿਹਾਰੀ** (; ਜਨਮ 1955) ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਕਸਬੇ ਅਮੀਲੋ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਹੈ ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 1975 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਨਾਲ 19 ਸਾਲ ਲੜਿਆ ਤਾਂਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਸਿੱਧ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਾਲ "ਮ੍ਰਿਤਕ" ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ *ਮ੍ਰਿਤਕ ਸੰਘ*, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮ੍ਰਿਤਕ ਲੋਕ ਸੰਘ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

## ਜੀਵਨੀ
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਕਸਬੇ ਅਮੀਲੋ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਲਾਲ ਬਿਹਾਰੀ ਨੇ ਜਦੋਂ 1975 ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਖਾਤਾ ਖੁਲਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਦੇ ਸਬੂਤ ਲਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਰ ਵਿਭਾਗ, ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਰਦਾ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਬਿਹਾਰੀ ਦੀ ਖੈਲਾਲਾਬਾਦ ਵਿਖੇ 1 ਕਿੱਲੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਜੱਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਸਕੇ।

ਬਿਹਾਰੀ ਨੇ ਖੋਜ ਕਰ ਕੇ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 100 ਹੋਰ ਬੰਦੇ ਇਸਨੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ *ਮ੍ਰਿਤਕ ਸੰਘ*, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮ੍ਰਿਤਕ ਲੋਕ ਸੰਘ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। 2004 ਤੱਕ ਇਹ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਸਿੱਧ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*http://www.nytimes.com/2000/10/24/world/azamgarh-journal-back-to-life-in-india-without-reincarnation.html
**"Mritak" recommended for Independence Day award*, The Hindu, July 7, 2006
*
ਮਨੀਲਾਲ ਡਾਕਟਰ

**ਮਨੀਲਾਲ ਮਗਨਲਾਲ ਡਾਕਟਰ** (28 ਜੁਲਾਈ 1881 – 8 ਜਨਵਰੀ 1956) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਕਾਮੀ ਭਾਰਤੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਫਿਜੀ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਅਤੇ ਅਦਨ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਨੇਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ-ਮਾਰੀਸ਼ਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰ, *ਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ* ਸੰਪਾਦਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਿਜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ 1912 ਵਿੱਚ ਫਿਜੀ ਪੁੱਜ ਗਿਆ। ਫਿਜੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦ ਫ਼ਿਜੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਇੰਪੀਰਿਅਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਜੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1916 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਫਿਜੀ ਵਿਧਾਨ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਲਈ, ਫਿਜੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਉਹ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਏ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ 1920 ਹੜਤਾਲ ਦੀ ਤੋੜਫੋੜ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੇ ਕਈ ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਦਨ, ਸੋਮਾਲੀਂਆ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਮ ਦਿਨ ਮੁਂਬਈ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਲੋਹ ਕਥਾ

**ਲੋਹ ਕਥਾ** ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਜੁਝਾਰੂ ਕਵੀ **ਪਾਸ਼** ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਸੀ।ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 36 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ।
ਉੱਡਦੇ ਬਾਜ਼ਾਂ ਮਗਰ

**ਉੱਡਦੇ ਬਾਜਾਂ ਮਗਰ** ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਜੁਝਾਰੂ ਕਵੀ **ਪਾਸ਼** ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਸੀ।ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 41 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ।ਇਹ ਪੁਸਤਕ 1974 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।
ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ

**ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ** ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਜੁਝਾਰੂ ਕਵੀ **ਪਾਸ਼** ਦੀ ਤੀਜੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਸੀ।ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 29 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ 1978 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਬਹੇੜਾ

thumb|left|ਬਹੇੜਾ (Terminalia bellirica) ਫਲ
**ਬਹੇੜਾ** (ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ: Terminalia bellirica) (Sanskrit: विभितक (ਵਿਭੀਤਕ), अक्ष (ਅਕਸ਼)) ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਵਾਲਾ ਪੱਤਝੜੀ ਰੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਪਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਗੋਲ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
## ਗੈਲਰੀ

File:Harra (Terminalia chebula) trunk at 23 Mile, Duars, WB W IMG 59023.jpg|ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਲਪਾਈਗੁੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਕਸ਼ਾ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੇੜੇ ਜੈਅੰਤੀ (ਪਿੰਡ) ਤੋਂ 23 ਮੀਲ ਦੂਰ ਬਹੇੜੇ ਦਾ ਤਣਾ।
File:Harra (Terminalia chebula) hanging fruit at 23 Mile, Duars, WB W IMG 5902.jpg|Tਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਲਪਾਈਗੁੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਕਸ਼ਾ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੇੜੇ ਜੈਅੰਤੀ (ਪਿੰਡ) ਤੋਂ 23 ਮੀਲ ਦੂਰ ਬਹੇੜੇ ਦਾ ਲਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਫਲ।
File:Harra (Terminalia chebula) fallen fruit at 23 Mile, Duars, WB W IMG 5900.jpg|ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਲਪਾਈਗੁੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਕਸ਼ਾ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੇੜੇ ਜੈਅੰਤੀ (ਪਿੰਡ) ਤੋਂ 23 ਮੀਲ ਦੂਰ ਬਹੇੜੇ ਦਾ ਗਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਫਲ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਰਾਸਤੀ ਰੁੱਖ
ਜਗਦੀਸ਼ ਵਿਓਮ

**ਡਾਕਟਰ ਜਗਦੀਸ਼ ਵਿਓਮ** (ਜਨਮ 1 ਮਈ 1960; ਫਰੂਖਾਬਾਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ) ਪ੍ਰਸਿਧ ਅਧਿਆਪਕ, ਲੇਖਕ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ। 
## ਪਿੱਠਭੂਮੀ
ਹਿੰਦੀ ਹਾਇਕੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸੇਸ ਯੋਗਦਾਨ ਹੇਤ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹਨ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਹਾਇਕੂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਤਰਿਕਾ *ਹਾਇਕੂ ਦਰਪਣ* ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਪਤਰ-ਪਤਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੋਧ ਲੇਖ, ਕਹਾਣੀ, ਬਾਲਕਹਾਨੀ, ਹਾਇਕੂ, ਨਵਗੀਤ ਆਦਿ ਦਾ ਪਰਕਾਸਨ ਹੋਇਆ। ਆਕਾਸ਼ਬਾਨੀ ਦਿੱਲੀ, ਮਥੁਰਾ, ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ, ਗੁਆਲੀਅਰ, ਲਖਨਊ, ਭੋਪਾਲ ਆਦਿ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਜੋਂ ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪਰਸਾਰਨ ਵੀ ਉਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
*ਨੰਹਾ ਬਲਿਦਾਨੀ (ਨਾਵਲ)
*ਦੱਬੂ ਕੀ ਦਿਬੀਆ (ਨਾਵਲ) 
*ਸਗੁਨੀ ਕਾ ਸਪਨਾ 
*ਇੰਦਰ ਧਨੁਸ਼ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ)
*ਭੋਰ ਕੇ ਸਵਰ (ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ)
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਹਾਰੀ ਕੜੀ
* Jagdish Vyom on Anubhooti
* Jagdish Vyom's poetry on Kavita Kosh
* Jagdish Vyom's article on Hindi Haiku
ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ

ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੌਢੀ = ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ

ਉਹ ਕੌਣ ਲੋਕ ਸਨ ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਗਦਰ ਕੀਤਾ ? = ਉਹ ਲੋਕ ਗਰੀਬ ਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸਨ  ਜਾ  ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਉਪਜਾਊ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ। 

=ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ=

ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਦੋ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਹਿਲੂ ਸਨ।ਭਾਵੇਂ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਬੀਜ 1907 ਵਿੱਚ ਕਨੇਡਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਬੋਏ ਗਏ ਸਨ,ਪਰ ਸਗੰਠਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਹਿਰ 1912 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ 1917 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ ਹੌਣ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ।ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ‘ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ’ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ
ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਨੇ ਅਖ਼ਵਾਰਾਂ,ਪਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਹਿਮ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਕੇਨੇਡਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ‘ਸੁਦੇਸ ਸੇਵਕ’ ਅਤੇ'ਸੰਸਾਰ’ ਨਾਮੀ ਪਰਚੇ ਕੱਢੇ।1913 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਈ ਗਈ,ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ'ਹਿੰਦੀ ਐਸੋਸ਼ੀਅੇਸਨ ਆਫ਼ ਪੈਸਿਫਿਕ ਕੋਸਟ’ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ‘ਗ਼ਦਰ’ ਨਾਮੀ ਅਖ਼ਵਾਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਗ਼ਦਰ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੀਰੀ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਕਵਿਤਾ ਦਿਲਾਂ ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਦੀ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਰਨ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ।ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ‘ਗ਼ਦਰ’ ਦੇ ਹਰ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਢੇਰ ਸਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਛਪਦੀ ਸੀ।ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਥਾਨਕ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ‘ਗ਼ਦਰ’ ਵਿੱਚ ਛਾਪ ਕੇ ਕਈ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆ ਸਨ।ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕੋਈ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਗ਼ਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
## ਗ਼ਦਰੀ ਕਵੀ:
**ਮੁਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ*
**ਭਾਈ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ*
**ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਟੁੰਡੀਲਾਟ*
**ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ*
**ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ*
**ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ*
**ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਉਸਮਾਨ*
**ਸੋਹਣ ਲਾਲ ਪਾਠਕ*
**ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ*
**ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ*
**ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਠੱਠਗੜ੍ਹ*
**ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਸੇਵਕ*

## ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ 
### ਨਸਲੀ ਘ੍ਰਿਣਾ ਅਤੇ ਹੇਰਵਾ
ਪੈਸੇ ਜੁੜੇ ਨਾ ਨਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀਆਂ ਦੇ,

ਝਿੜਕਾਂ ਖਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ।

ਕੀ ਕੁੱਝ ਖੱਟਿਆ ਮਿਰਕਣ ਵਿੱਚ ਆਕੇ,

ਦੇਸ਼ ਛੱਡਿਆ ਕਈ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ।

### ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਗਰੂਕਤਾ
ਜਦ ਨੀਂਦ ਹਿੰਦ ਨੂੰ ਘੋਰਾਂ ਦੀ,

ਤਦ ਫੇਰੀ ਪੈਗੀ ਚੋਰਾਂ ਦੀ।

### ਪਾੜੋ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ 
ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਾਕੇ ਸਭ ਲੋਕੀ ਮਾਰੇ,

ਮੱਲੇ ਮੁਲਕ ਫਾਰੰਗੀਆਂ ਅੱਜ ਕਹਿਣ ਹਮਾਰੇ।

### ਗ਼ਦਰ ਦਾ ਬਿਗਲ 
ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੇ ਬੱਚਿੳ ਕਰੋ ਛੇਤੀ,

ਚਲੋ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਗ਼ਦਰ ਮਚਾਣ ਬਦਲੇ।

ਹੀਰਾ ਹਿੰਦ ਬੇ-ਕੀਮਤੀ ਪਿਯਾ ਰੁਲਦਾ,

ਸਸਤਾ ਬੌਹਤ ਜੇ ਮਿਲੇ ਭੀ ਜਾਨ ਬਦਲੇ।

### ਸਿੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ 
ਪਰ ਉਪਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗੁਰਾਂ ਸਾਜਿਆ ਸੀ,

ਹੱਥੀ ਕੀਤੇ ਸੀ ਜੰਗ ਕਮਾਲ ਸਿੰਘੋ॥

ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ ਤੋਂ ਜ਼ੁਲਮ ਹਟਾਇਆ ਸੀ,

ਭਹੁਤ ਕਰ ਕੇ ਜੰਗ ਜਮਾਲ ਸਿੰਘੋ॥

## ਹਵਾਲੇ:
*'' ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ'ਕੇਸਰ’.1995,ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ,ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ*
** ਗੁਰੂਮੇਲ ਸਿੱਧੂ,ਗ਼ਦਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੱਖ(ਸ਼ਹਿਰੀਅਤ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਲਈ ਸਘੰਰਸ਼),ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ,ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ,ਲੁਧਿਆਣਾ''

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
2015 ਨੇਪਾਲ ਭੁਚਾਲ

**2015 ਨੇਪਾਲ ਭੁਚਾਲ** 25 ਅਪਰੈਲ 2015 ਨੂੰ 11:57(ਨੇਪਾਲ ਸਮਾਂ) ਵਜੇ 7.8 ਜਾਂ 8.1 ਤੀਬਰਤਾ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਭੁਚਾਲ ਸੀ। 1934 ਨੇਪਾਲ-ਬਿਹਾਰ ਭੁਚਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੀਬਰਤਾ ਵਾਲਾ ਭੁਚਾਲ ਹੈ।

## ਭੁਚਾਲ
ਇਹ ਭੁਚਾਲ 25 ਅਪਰੈਲ 2015 ਨੂੰ 11:57(ਨੇਪਾਲ ਸਮਾਂ) ਵਜੇ ਲਗਭਗ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ ਲਾਮਜੁੰਗ, ਨੇਪਾਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 34 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸੀ। ਇਹ ਭੁਚਾਲ ਤਕਰੀਬਨ 20 ਸਕਿੰਟ ਚੱਲਿਆ।

### ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 1,505 ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ 500 ਹੋਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 1457, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 34, ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ 12 ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 2 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਫ਼ਸੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਐਵਰਿਸਟ ਦੀ ਚੋਟੀ ਭੁਚਾਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 220 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਬਲੈਂਡਰ (ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ)

**ਬਲੈਂਡਰ** (; ਜਾਂ **ਬਲੈਂਡਰ**) ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ-ਸਰੋਤ 3ਡੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕਸ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਹੈ ਜੋ ਐਨੀਮੇਟਿਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਵਿਜੂਅਲ ਇਫ਼ੈਕਟ, ਕਲਾ, 3ਡੀ ਮਾਡਲ, ਇੰਟਰੈਕਟਿਵ 3ਡੀ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫ਼ੀਚਰਾਂ ਵਿੱਚ 3ਡੀ ਮਾਡਲਿੰਗ, ਯੂ.ਵੀ. ਅਨਰੈਪਿੰਗ, ਬੁਣਤ ਮੈਪਿੰਗ, ਰਾਸਟਰ ਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕਸ ਐਡੀਟਿੰਗ, rigging and skinning, ਤਰਲ ਅਤੇ ਧੂੰਆ ਭੁਲੇਖੇ, ਕਣ ਭੁਲੇਖਾ, ਸਾਫ਼ਟ ਬਾਡੀ ਭੁਲੇਖਾ, ਬੁੱਤ-ਘਾੜਤ, ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ, ਕੈਮਰਾ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ, ਰੈਂਡਰਿੰਗ, ਵੀਡੀਓ ਐਡਿਟਿੰਗ ਅਤੇ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਾਡਲਿੰਗ ਫ਼ੀਚਰਾਂ ਨੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੇਮ ਇੰਜਣ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:3ਡੀ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਜ਼ਾਦ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ
ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ

**ਉਸਤਾਦ ਅਹਿਮਦ ਹੁਸੈਨ** ਅਤੇ **ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜੈਪੁਰ ਨਾਲ ਤਾਅਲੁੱਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਭਾਈ ਹਨ ਜੋ ਕਲਾਸਿਕੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਲਿਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਤਾਦ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਹੁਸੈਨ ਹੈ ਜੋ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਠੁਮਰੀ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।, ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਭਾਈ ਕਲਾਸਿਕੀ ਮੌਸੀਕੀ, ਭਜਨ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ 1958 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਲਾਸਿਕੀ ਠੁਮਰੀ ਫ਼ਨਕਾਰਾਂ ਵਜੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾ ਐਲਬਮ *ਗੁਲਦਸਤਾ* ਹੈ ਜੋ 1980 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਦ ਆਪਣੀ ਮੌਸੀਕੀ ਨੂੰ ਅਵਾਮ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 50 ਐਲਬਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਫਿਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਦ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ *ਮਾਨ ਭੀ ਜਾ* ਵਿੱਚ ਟੈਂਪੋ ਸੰਗੀਤ ਆਪਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਮਕਬੂਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਉੱਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ
ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ

ਵਿਸ਼ਵ **ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ** ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਮੌਦਰਿਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ 160 ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਹਨ। ਇਹ ਜਥੇਬੰਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਵਪਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫੇਰਬਦਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਾਪਨਾ 1 ਜਨਵਰੀ, 1995 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਡਬਲਿਊ ਟੀ ਓ (WTO) ਇਹ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਕੌਮਾਤਰੀ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਦਲੇਰ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1 ਜਨਵਰੀ, 1995 ਵਿੱਚ ਹੌਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਅਤੇ ਇਹ ਗੈਟ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।

ਡਬਲਿਊ ਟੀ ਓ (WTO) ਇੱਕ ਮਿਨਿਸਟੀਰੀਅਲ ਜਲਸੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹਰ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਦ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਕ ਆਮ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਇਸ ਜਲਸੇ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਤੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਪ੍ਰਤੀਦਿਨ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।
ਡਬਲਿਊ ਟੀ ਓ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਜਨੇਵਾ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹਨ।

#### ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਬੰਧੀ ਸਮਝੌਤਾ 
ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁਨਾਰੇ ਜਾਂ ਪੱਖ ਹਨ।
**ਘਰੇਲੂ ਆਸਰਾ**-ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੁਨਾਰਾ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਦਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ।
* ਪਹਿਲਾ ਹਰਾ ਡੱਬਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਾਰੇ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਭੁਗਤਾਨ ਦੇਣ ਬਾਰੇ।
* ਦੂਜਾ ਭੂਰਾ ਡੱਬਾ ਘਰੇਲੂ ਅਨੁਦਾਨ ਜੋ ਵਖ ਵਖ ਸਰਕਾਰਾਂ ਘੱਟ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵਚਨਬੱਧ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 
* ਤੀਜਾ ਨੀਲਾ ਡੱਬਾ ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਦਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਦਬੰਦੀ ਤੌਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਵਧਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਦੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਹਨ।

ਇਹ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਅਜੋਕੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਅਨੁਦਾਨਾਂ ਉੱਤੇ 380 ਬਿਲਿਅਨ ਡਾਲਰ ਖਰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਅਨੁਦਾਨ 1% ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜਦ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 70% ਅਨੁਦਾਨ ਮੁਖ ਤੌਰ ਤੇ 10% ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਨੂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗਤ ਤੌਂ ਘਟ ਕੀਮਤ ਤੇ ਵਸਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਡੰਪਿਗ ਪ੍ਰਥਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦੋਹਾ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ -ਜੂਨ 2007-ਜੀ-4 ਦੇਸ਼ਾਂ (ਅਮਰੀਕਾ,ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ, ਭਾਰਤ ਤੇ ਬਰਾਜੀਲ ਜੋ ਕਿ ਉਦਯੋਗਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਨਤ ਅਤੇ ਉਭਰ ਰਹੇ ਦੇਸ਼ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ) ਦੀ, ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਦਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅੜੀਅਲ ਰਵੱਈਏ ਕਾਰਨ, ਵਪਾਰਕ ਗਲਬਾਤ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਤੌਂ ਬਾਦ ਹੁਣ ਪੂਰੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜਲਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਨ ਤੌਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ।

**ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ**-ਦੂਸਰਾ ਮੁਨਾਰਾ

**ਨਿਰਯਾਤ ਅਨੁਦਾਨ**-ਤੀਸਰਾ ਮੁਨਾਰਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਮੁਕੰਦਪੁਰ

**ਮੁਕੰਦਪੁਰ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

2001 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 3785 ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ ਫ਼ਿਰੋਜਪੁਰ, ਤਲਵੰਡੀ ਫੱਤੂ, ਝਿੰਗੜਾ, ਗੁਣਾਚੌਰ, ਸ਼ੁਕਾਰ, ਹਕੀਮਪੁਰ, ਅਤੇ ਜਗਤਪੁਰ ਹਨ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
### ਸਕੂਲ 
ਮੁਕੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੀ.ਬੀ.ਐਸ.ਈ. ਬੋਰਡ ਨਾਲ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਮੇਤ 5 ਸਕੂਲ ਹਨ।

### ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ, ਮੁਕੰਦਪੁਰ 
ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਮੁਕੰਦਪੁਰ (ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ) ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਮੈਦਿਕ ‘ਚ ਵਸੇ ਪਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੇ ਦਸ ਏਕੜ ਤੋਂ ਵਧ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਕੇ ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਛੜ ਗਏ ਪੁੱਤਰ ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਇਹ ਕਾਲਜ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 'ਅਮਰਦੀਪ ਮੇਲਾ' ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਬਾਜ਼ਲ

**ਐੱਫ਼. ਸੀ। ਬਾਜ਼ਲ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਵਿਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਬਾਜ਼ਲ ਸ਼ਹਿਰ, ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਸੇਂਟ ਜੇਕਬ-ਪਾਰਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਿਸ ਸੁਪਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਐੱਫ਼. ਸੀ। ਬਾਜ਼ਲ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਸੇਂਟ ਜੇਕਬ-ਪਾਰਕ

**ਸੇਂਟ ਜੇਕਬ-ਪਾਰਕ**, ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਲ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਬਾਜ਼ਲ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ੩੮,੫੧੨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਬਾਜ਼ਲ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 
* ਸੇਂਟ ਜੇਕਬ-ਪਾਰਕ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ