ਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਨਾਗ

**ਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਨਾਗ**, ਪੀਵੀਐੱਸਐੱਮ, ਏਵੀਐੱਸਐੰਮ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਹਨ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਹਨ।, ਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਹਨ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ 
ਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਨਾਗ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਦਸੰਬਰ 1948 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਹਾਦੀਆਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਰਨਲ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ ਜੋ ਵਿਕਾਸ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸਾਬਕਾ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ 20 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਨਿਰਵਿਰੋਧ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਨਾਗ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਧੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਗੁਲ ਪਨਾਗ ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੇਰਬੀਰ ਪਨਾਗ, ਪਨਾਗ ਐਂਡ ਬਾਬੂ ਦੇ ਲਾਅ ਆਫਿਸਜ਼ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਕ ਬੁਟੀਕ ਵਿੱਤੀ ਅਪਰਾਧ ਮਾਹਰ ਲਾਅ ਫਰਮ ਹੈ। ਸ਼ੇਰਬੀਰ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਵਿੱਚ ਵ੍ਹਾਈਟ ਕਾਲਰ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਕੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰਟਨ ਸਕੂਲ ਦੇ ਜ਼ਿੱਕਲਿਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਥਿਕਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਗੁਰਦੀਪਕ ਕੌਰ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਜੋ 'ਆਪ' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।  ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਵੀ ਹੈ, ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਨਾਗ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ) ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹਨ।

## ਫੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਨਾਗ ਨੂੰ 21 ਦਸੰਬਰ 1969 ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੀ ਚੌਥੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5ਵੀਂ ਗੋਰਖਾ ਰਾਈਫਲਜ਼ (ਐੱਫ. ਐੱਫ) ਦੀ 5ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ ਅਤੇ ਮਕੈਨਾਈਜ਼ਡ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੀ 9ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਕੈਨਾਈਜ਼੍ਡ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸੰਭਾਲੀ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫੈਂਸ ਅਕੈਡਮੀ, ਖਡਕਵਾਸਲਾ, ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਡਿਫੈਂਸ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਸਟਾਫ ਕਾਲਜ, ਵੈਲਿੰਗਟਨ, ਆਰਮੀ ਵਾਰ ਕਾਲਜ, ਮਹੂ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫੈਂਸ ਕਾਲਜ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਿਖੇ ਹਨ।

ਪਨਾਗ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਧਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵੇਖੀ। ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ:

* ਭਾਰਤੀ ਮਿਲਟਰੀ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ।
* ਇੱਕ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਦਿੱਤੀ।
* 31 ਆਰਮਰਡ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਦਿੱਤੀ।
* ਦੱਖਣੀ ਕਮਾਂਡ ਦੇ ਹੜਤਾਲ ਗਠਨ, XXI ਕੋਰ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤੀ।
* ਫੌਜ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਕਮਾਂਡ, ਊਧਮਪੁਰ ਦੇ ਜੀਓਸੀ-ਇਨ-ਸੀ।
* ਫੌਜ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮਾਂਡ, ਲਖਨਊ ਦੇ ਜੀ. ਓ. ਸੀ.-ਇਨ-ਸੀ.

ਪਨਾਗ ਨੇ ਫੌਜ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿਖੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ (ਸੰਭਾਵਿਤ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ) ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਵੀ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਹ 31 ਦਸੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੂਨ 2009 ਵਿੱਚ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ, ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ ਬੈਂਚ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਮੈਂਬਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਨੇਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਕਮਾਂਡ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 120 ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2008 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਪਨਾਗ ਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੀਓਡਬਲਯੂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਫਲਾਈਟ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਪਰਵੇਜ਼ ਮਹਿਦੀ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੀ. ਏ. ਐਫ. ਦੇ ਏ. ਸੀ. ਐਮ. ਬਣੇ।

ਅਪ੍ਰੈਲ 2000 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਕਮਾਂਡਰ ਪਨਾਗ ਨੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਦੇ ਪਾਰ ਪੁਆਇੰਟ 5310 ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੋਰਬਤ ਲਾ ਸੈਕਟਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯਾਲਡੋਰ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ 3 ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ।

ਪਨਾਗ ਨੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਰੁਸਤਮ ਕੇ. ਨਾਨਾਵਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 2001 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ 'ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਕਬੱਡੀ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਭਿਆਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਬਟਾਲਿਕ ਤੋਂ ਜੰਮੂ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਚੰਬ-ਜੌਰੀਅਨ ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਚੌਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਅਕਤੂਬਰ 2001 ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ। ਪਰ 11 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਦਲਦੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ।

## ਸਿਆਸਤ 
ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਨਾਗ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਪ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਧੀ ਗੁਲ ਪਨਾਗ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਕਿਰਨ ਖੇਰ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ।

## ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ 
ਪਨਾਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ: 

* ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ
* ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ

### ਫੌਜੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* H. S. Panag ਵਰਡਪਰੈਸ ਉਤੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ