ਨਾਗਾਰਜੁਨੀ ਗੁਫਾਵਾਂ

**ਨਾਗਾਰਜੁਨੀ ਗੁਫਾਵਾਂ** ਜਾਂ **ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਗੁਫਾਵਾਂ** ਬਿਹਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਦਸ਼ਰਥ ਮੌਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਅਜੀਵਿਕਾ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਲਿਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਕੰਧਾਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ:

* ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, **ਗੋਪਿਕਾ** (ਗੋਪੀ-ਕਾ-ਕੁਭ), ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ, ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਪੋਤੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ।
* **ਵਦਿਥੀ-ਕਾ-ਕੁਭਾ ਗੁਫਾ**, ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ, ਇੱਕ ਦਰਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੁਆਰਾ ਅਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ।
* **ਵਾਪੀਆ-ਕਾ-ਕੁਭਾ ਗੁਫਾ**, ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੁਆਰਾ ਅਜੀਵਿਕ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਗੋਪੀ ਜਾਂ ਗੋਪੀ-ਕਾ-ਕੁਭਾ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਗਾਰਜੁਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੋਪਿਕਾ ਗੁਫਾ ਬਾਰਾਬਾਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ:Gopika_cave_outside.jpg|alt=Front of the cave. Photos.| ਗੁਫਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਫੋਟੋਆਂ ।
ਤਸਵੀਰ:Dasaratha_Maurya_inscription_on_entrance_of_Gopika_cave.jpg|alt=Dedicatory inscription by Dasaratha Maurya, grandson of Ashoka, on top of the entrance. Circa 230 BCE.| ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਦੇ ਉੱਪਰ, ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਪੋਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਮੌਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਪਿਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ। ਲਗਭਗ 230 ਈਸਾ ਪੂਰਵ।
ਤਸਵੀਰ:Gopika_cave_inscription_of_Dasaratha_Maurya.jpg|alt=Transcription of the inscription by Dasaratha Maurya.| ਦਸ਼ਰਥ ਮੌਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦਾ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ।
ਤਸਵੀਰ:Barabar_Caves_-_Cave_Entrance_with_Dorjee_(9227649922).jpg|alt=Entrance corridor, polished walls with the Gopika Cave Inscription of the 5th century CE.| ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ, 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਗੋਪਿਕਾ ਗੁਫਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਲਿਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਕੰਧਾਂ।

## ਵਾਡਾਥਿਕਾ ਅਤੇ ਵਾਪੀਆਕਾ ਗੁਫਾਵਾਂ 

ਤਸਵੀਰ:Dasaratha_Maurya_inscription_on_entrance_of_Vadathika_cave.jpg|alt=Dasaratha dedicatory inscription on top of the entrance of Vadathika cave. 3rd century BCE.| ਵਡਥਿਕਾ ਗੁਫਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ। ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ।
ਤਸਵੀਰ:Vapiyaka_cave_entrance.jpg|alt=Entrance of Vapiyaka cave.| ਵਾਪੀਆਕਾ ਗੁਫਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ।
ਤਸਵੀਰ:5th_or_6th_century_Vadathika_Cave_Inscription,_Sanskrit,_Shaivism,_Anantavarman,_Gupta_script,_Ancient_Om_symbol_2.jpg|alt=Vadathika Cave Inscription, 5-6th century CE.| ਵਦਾਥਿਕਾ ਗੁਫਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ, 5-6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਕਾਂ ਉੱਡਦਾ ਹੈ 300 ਮੀਟਰ () ਭਾਵੇਂ ਛੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਕਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ।

* **ਵਡਥਿਕਾ ਗੁਫਾ** । ਇਹ ਚੱਟਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੜਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 5.11x3.43 ਮੀਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਆਇਤਾਕਾਰ ਕਮਰਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ 'ਤੇ 1.83x1.68 ਮੀਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਾਂਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੁਫਾ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਪੋਤੇ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦਸ਼ਰਥ ਮੌਰਿਆ ਨੇ ਅਜੀਵਿਕਾਂ ਦੇ ਪੰਥ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। 

ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ, ਵਡਥਿਕਾ ਗੁਫਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵੀ ਹੈ।

* **ਵਾਪੀਆਕਾ ਗੁਫਾ**, ਜਿਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਅਰਥ ਤੋਂ "ਖੂਹ ਦੀ ਗੁਫਾ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 5.10x3.43 ਮੀਟਰ ਮਾਪ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਆਇਤਾਕਾਰ ਕਮਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਫਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੁਆਰਾ ਅਜੀਵਿਕ ਸੰਪਰਦਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਗੋਪਿਕਾ ਦੀ ਗੁਫਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹੈ। ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਵਾਲਟਡ ਹਾਲ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲਿਸ਼ ਕੀਤੇ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਗੁਫਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਸਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਪਤ ਯੁੱਗ ਦੇ ਕਈ ਛੋਟੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵੀ ਹਨ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਨਾਗਾਰਜੁਨੀ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਫਾਵਾਂ