ਮਹਾਮਹਾਮ

***ਮਹਾਮਹਾਮ***, ਜਿਸ ਨੂੰ *ਮਹਾਮਾਘਮ* ਜਾਂ *ਮਮੰਗਮ* ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਹਰ 12 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਕੁੰਬਕੋਨਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਹਾਮਹਾਮ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਮੰਡਪਮਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇਹ 20-ਏਕੜ ਵਰਗਾਕਾਰ ਸਰੋਵਰ ਤਮਿਲ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੌਂ ਭਾਰਤੀ ਨਦੀ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਹੈ: ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਨਰਮਦਾ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਤੁੰਗਭਦਰਾ, ਕਾਵੇਰੀ ਅਤੇ ਸਰਯੂ, ਰਾਜ ਦੀਆਨਾ। ਈਕ - ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਧਰਮ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ। *ਪੇਰੀਆ ਪੁਰਾਣ* ਦੀ ਇੱਕ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਾਮਹਮ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਨਦੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਆਪਣੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਖ਼ਰੀ ਮਹਾਮਹਿਮ 22 ਫਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆਮਹਾਮਹਾਮ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਇਸ ਦੀ ਟੈਂਕ-ਵਿੱਚ-ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿਉਹਾਰ 10 ਦਿਨਾਂ ( *ਬ੍ਰਹਮੋਥਸਵਮ* ) ਤੱਕ ਵਧਦਾ ਹੈ। 12-ਸਾਲ ਦੇ *ਮਹਾਂ* (ਪ੍ਰਮੁੱਖ) ਚੱਕਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ (ਲਗਭਗ ਫਰਵਰੀ) ਵਿੱਚ 10 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘੱਟ ਭੀੜ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਿਮ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ *ਮਾਸੀ-ਮਹਾਮ* ਤਿਉਹਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਦੰਤਕਥਾ 
right|thumb|ਮਹਾਮਹਾਮ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਭੀੜ ਦੀ ਇੱਕ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੁਰਾਲੇਖ ਤਸਵੀਰ (1900 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ)
ਮਹਾਮਹਾਮ ਸਰੋਵਰ ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਮੰਦਰ ਮੰਡਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵੱਡਾ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਰ ਮੰਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਗੇਟ 'ਤੇ, ਨੌਂ ਭਾਰਤੀ ਨਦੀ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ: ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਨਰਮਦਾ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਤੁੰਗਭਦਰਾ, ਕਾਵੇਰੀ ਅਤੇ ਸਰਯੂ।ਪੇਰੀਆ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਮੰਡਪਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੂਰੀ ਦੰਤਕਥਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤਲਾਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੁੰਭੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਇੱਕ ਚੱਕਰੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ (ਮਹਾਨ ਹੜ੍ਹ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮ (ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ) ਇੱਕ ਘੜੇ ( *ਕੁੰਭਾ* ) ਵਿੱਚ ਤੈਰ ਕੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਹੜ੍ਹ ਘੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਘੜਾ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਟਿਕ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਮੱਗਰੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ ਜੋ ਮਹਾਮਹਾਮ ਸਰੋਵਰ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਘਟਨਾ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਅਤੇ ਐਪੀਗ੍ਰਾਫੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵਰਾਏ (1509-1529) ਦੀ ਫੇਰੀ ਚੇਂਗਲਪੱਟੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਾਗਲਪੁਰਮ ਦੇ ਗੋਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵਰਾਏ ਨੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਹ ਵੀ ਕੁਥਲਮ ਦੇ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।ਗੰਗਾਤੀਰਥ ਮੰਡਪਮ ਦੀ ਛੱਤ ਤੁਲਪੁਰੁਸ਼ਾਰਦਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਾਇਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਨੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੋਲਾਂ ਮੰਡਪਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।

ਸਰੋਵਰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਯਾਗਾ ਵਿਖੇ ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

## ਤਿਉਹਾਰ 
thumb|ਮਹਾਮਹਮ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਮੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਰੱਥ ਜਲੂਸ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਮੰਡਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗਲੀ ਮੇਲੇ।
ਮਾਸੀਮਹਾਮ ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਹੈ ਜੋ ਕੁੰਬਕੋਨਮ ਵਿੱਚ ਮਾਗਮ ਦੇ ਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਮਹੀਨੇ ਮਾਸੀ (ਫਰਵਰੀ-ਮਾਰਚ) ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁੰਭਕੋਨਮ ਵਿਖੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਰੋਵਰ 'ਤੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਿਨ ਇਸ ਸਰੋਵਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਡੁਬਕੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਇਸ਼ਨਾਨ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵਰਤਮਾਨ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਕੁੰਭਕੋਣਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। 1992 ਦੇ ਮਹਾਮਹਿਮ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 10 ਲੱਖ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
**Dictionary of Hindu Lore and Legend* () by Anna Dallapiccola
* 
*
*
* .
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਮਹਾਮਹਿਮ 2016 ਜਸ਼ਨ
* ਮਹਾਮਹਿਮ ਤਿਉਹਾਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ