ਐਚ.ਨਾਰਾਇਣ ਮੂਰਤੀ

**ਹੋਸੂਰ ਨਾਰਾਇਣ ਮੂਰਤੀ** (ਐਚ.ਐਨ.ਮੂਰਤੀ) ( ) (1924–2011) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ, ਲੇਖਕ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਜੋ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿਖੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਯੂਟ ਆਫ ਮੈਂਟਲ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਨਿਯੂਰੋ ਸਾਇੰਸਜ਼ ( ਨਿਮਹੰਸ ) ਦੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 1924 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਪਿਆਂ ਹੋਸੂਰ ਰਾਮਸਵਾਮਈਆ ਸੁੱਬਾ ਰਾਓ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਰਾਜਮਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਐਚ.ਐਨ.ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਭਦਰਵਤੀ ਕਸਬੇ ਵਿਖੇ "ਆਇਰਨ ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਪਲਾਂਟ" ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
left|thumb| ਡਾ: ਐਚ.ਨਾਰਾਇਣ ਮੂਰਤੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ
ਮੂਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਮੈਸੂਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਦਰਵਤੀ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ। ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ, ਐਚ.ਐਨ.ਮੂਰਤੀ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਕਾਲਜ, ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਡਾ. ਐਮ.ਵੀ.ਗੋਪਲਾਸਵਾਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ ਅਧੀਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ (ਬੀ.ਏ.) ਕਰਨ ਲਈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ, ਮੈਸੂਰ ਵਿਖੇ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ "ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੇਰੀਓਟਾਈਪਸ" ਸੀ - ਇਸਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ (ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅੜੀਅਲ ਪ੍ਰਭਾਵ)। 1952 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੇ, ਐਚ ਐਨ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਲਈ "ਭਾਭਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

### ਐਮ.ਵੀ. ਗੋਪਾਲਸਵਾਮੀ 
ਡਾ. ਐਮ.ਵੀ.ਗੋਪਲਾਸਵਾਮੀ, ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਐਚ.ਐਨ.ਮੂਰਥੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (1924) ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਬਾਨੀ ਪਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਡਾ. ਚਾਰਲਸ ਸਪੀਅਰਮੈਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਉਸਨੇ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ, ਐਮਵੀ ਗੋਪਾਲਸਵਾਮੀ ਇਕੱਲੇ ਇਕੱਲੇ ਟਰਾਂਸਪੌਂਡਰ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਪਰਤਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੁਕੀਨ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਲਈ ਸ਼ਬਦ " ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ " ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।, ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ, ਗੋਪਾਲਾਸਵਾਮੀ ਦੇ " ਤੰਤ੍ਰ ਫ਼ਿਲਾਸਫੀ" ਅਤੇ "ਮਾਡਰਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ" ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਘੰਟਿਆਂ ਬਤੀਤ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ। ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਘੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨਾਲ - ਐਸ. ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ (ਫੋਟੋ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ)। ਇਤਫਾਕਨ, ਐਚ. ਨਾਰਾਇਣ ਮੂਰਤੀ ਐਸ. ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
alt=Group Photo at Maharaja's College, Mysore|left|thumb| ਹੇਠਲੀ ਕਤਾਰ (ਬੈਠੀ) ਐਲਆਰ: ਤੀਜੀ-ਐਮਵੀ ਗੋਪਾਲਸਵਾਮੀ, ਚੌਥੀ- ਐੱਸ. ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤਾ ਸਾਸਤਰੀ
ਐਚ.ਐਨ.ਮੂਰਤੀ ਨੇ 1954 ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਐਮ.ਵੀ.ਗੋਪਲਾਸਵਾਮੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ (ਐਮ.ਏ.) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟੋਰਲ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ " ਰਾਂਚੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਲੂਨੈਟਿਕ ਪਨਾਹ " ਅਤੇ "ਮੈਸੂਰ ਸਟੇਟ ਮੈਂਟਲ ਹਸਪਤਾਲ" ਅਹੁਦੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਲੀਨਿਕਲ ਨਿਯੂਰੋਸਾਈਕੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਦਵਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਗਾੜਾਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਾਇਗਨੌਸਟਿਕ ਸਕੇਲ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਨਜ਼ਰੀਆ, ਵਿਵਹਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਇਲਾਜ ਭਾਰਤ ਲਈ ਨਵਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਐਚ.ਐਨ.ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਪਹੁੰਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ, ਬਲਕਿ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਐਚ.ਐਨ.ਮੂਰਤੀ ਅਜਿਹੀ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਦਾਖਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਵੇਖੀ। ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਿਚ੍ਚਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ *( ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ*) ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਜਾਇਜ਼ਾ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਤਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਐੱਨ.ਐੱਨ. ਮੂਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ "ਮਲਟੀਫਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ" ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੁਝ ਨਿਦਾਨ ਸਕੇਲ ਇੱਥੇ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ:

* *ਡਿਪਰੈਸਨ ਸਕੇਲ* 
* *ਪੈਰੇਨਾਈਡ ਸਕੇਲ* 
* *ਸਕਿਜੋਫਰੇਨੀਆ ਸਕੇਲ* 
* *ਮੈਨਿਕ ਸਕੇਲ* 
* *ਉਦਾਸੀ ਚਿੰਤਾ ਸਕੇਲ* 
* *ਪਾਚਕ ਪੈਮਾਨਾ* 
* *ਕੇ ਸਕੇਲ *

"ਸਾਈਕਲੋਥਿਮੀਆ-ਸਕਿਜ਼ੋਥੈਮੀਆ ਦਾ ਐਕਸਟ੍ਰੋਜ਼ਨ-ਇਨਟ੍ਰੋਵਰਜ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ" ਤੇ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਯੋਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਜੈਵਿਕ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਨਪੁੰਸਕਤਾ" ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ "ਜੈਵਿਕ ਦਿਮਾਗੀ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਬੈਟਰੀ" ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ "ਕਲੀਨਿਕਲ ਸਾਈਕੋਲੋਜੀ ਦੇ ਜਰਨਲ" ਦੇ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ, ਕੁਝ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਪਰ ਦਿਲਚਸਪ ਪਹਿਲੂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਚ. ਨਾਰਾਇਣ ਮੂਰਤੀ ਨੇ ਮੁਆਇਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਕੱਟਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਸਨ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਰਿਪੋਰਟ ਇੰਡੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ ਕਲੀਨਿਕਲ ਸਾਈਕੋਲੋਜੀ ਦੇ ਸਤੰਬਰ 1978 ਦੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ। ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ “ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼” ਨਾਲ ਉਸਦਾ “ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ” ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ 1983 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਐਚ. ਨਾਰਾਇਣ ਮੂਰਤੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਆਰਥਿਕ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ। ਡਾ ਇੱਕ ਲੇਖ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਸਹਾਇਤਾ ਈਟੀਓਲੌਜੀ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਦੇ *(Nidana)* ਆਯੁਰਵੈਦ ਅਤੇ ਐਲੋਪੈਥਿਕ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮੈਡੀਸਨ ( *"Apasmara"* -Epilepsy) ਦੀ ਉਮਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਧਾਰਨਾ ਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। "ਯੋਗੀਆਂ" ਅਤੇ "ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿਸ਼ਿਆਂ" ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਵਸਥ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ 1987 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ੀਓਲੋਜੀ ਐਂਡ ਫਾਰਮਾਸੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਯੋਗਿਕ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਸੀ। ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਸਵੈ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ।

## ਵਿਰਾਸਤ 
ਡਾ: ਐਚ.ਐਨ. ਮੂਰਥੀ ਇੱਕ ਬੈਚਲਰ ਰਿਹਾ. ਉਸਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਕੋਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਡਾ. ਐਚ.ਐਨ. ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਡਾ. ਪਦਮ ਮੂਰਤੀ ਦੁਆਰਾ "ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ" 'ਤੇ ਡਾਕਟੋਰਲ ਰਚਨਾ ਲਈ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਦੂਸਰਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਡਾ ਐਮ.ਐਸ.ਟੀਮੱਪਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਪ ਕੁਲਪਤੀ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਾਲੀ ਉਸਦੀ ਨਿੱਜੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਉਸਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸੀ। ਡੂੰਘੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਉਹ "ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਤ" ਦੇ ਪ੍ਰਬਲ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ। ਡਾ. ਐਚ. ਐਨ ਮੂਰਤੀ ਦੀ 22 ਅਗਸਤ 2011 ਨੂੰ 87 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ. ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ, "ਡਾ. ਐਚ.ਐਨ. ਮੂਰਤੀ ਓਰਿਸ਼ਨ" ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹਰ ਸਾਲ "ਇੰਡੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਕਲੀਨਿਕਲ ਸਾਈਕੋਲੋਜੀ" ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਉਭਰ ਰਹੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਵਹਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਬਾਇਓ-ਫੀਡਬੈਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਗਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਡਾ. ਐਚ.ਐਨ. ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਡਾ. ਐਚ.ਐਨ. ਮੂਰਤੀ (ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉਪ ਕੁਲਪਤੀ) ਆਪਣੇ ਉਸਤਾਦ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਜਲੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਇੱਥੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ: 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਡਾ.ਐਚ.ਐਨ.ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਜੀਵਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ 
* ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ: ਐੱਮ.ਐੱਸ.ਐੱਮ 
* ਡਾ ਐਚ ਐਨ ਮੂਰਥੀ - ਇੱਕ ਯਾਦ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ