ਸਤੀ (ਪ੍ਰਥਾ)

ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ।]]

**ਸਤੀ** (ਦੇਵਨਾਗਰੀ:: सती; ਭਾਵ *ਸੱਚੀ*) ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਿਖਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬਲਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਧਵਾ ਹੋਈ ਔਰਤ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ, ਜਾਂ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਵਜੋਂ, ਪਤੀ ਦੀ ਚਿਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਕੁਝ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ 'ਚ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਆਈ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ, ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਠੰਡਾ ਰੂਪ, ਜਾਂ ਹਿੰਦੂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਾਨੂੰਨ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਵਾਲੇ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ, ਪਰ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਤੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕਈ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਸਨ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਤੀ ਦੁਆਰਾ ਮਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਈ ਅੰਕੜੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਤੇ ਅਧੂਰੇ ਹਨ।

ਮੱਧਯੁਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਸਤੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਗੀਰੂ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ, ਪਰ ਮੱਧਯੁਗ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯਾਤਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਤੀ ਦੇ ਮੁਗਲ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਤੀ ਦੀਆਂ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਤੀ (ਰੋਕਥਾਮ) ਐਕਟ, 1987 ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਤੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜਾਂ ਵਡਿਆਈ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧਿਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ
ਇਹ ਰੀਤ ਸਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਕਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿਰਾਦਰੀ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਬਲਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਸਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਕਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਈ ਸੀ। ਸਤੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ 'ਪਵਿੱਤਰ ਔਰਤ' ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ 'ਚੰਗੀ ਪਤਨੀ' ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਹੈ,[29] ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰਸਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਔਰਤ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਤੀ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਰੂਪ ਹਨ:

* ਸਤੀਵ੍ਰਤ, ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ, ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣ (ਵਰਤ) ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
* ਸਤੀਮਤਾ ਇੱਕ ਪੂਜਣਯੋਗ ਵਿਧਵਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਇਸ ਰਸਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਕਨੀਕੀ ਨਾਮ ਸਨ:

* ਸਹਿਗਮਨ ('ਨਾਲ ਜਾਣਾ') ਜਾਂ ਸਹਿਮਰਨ ('ਨਾਲ ਮਰਨਾ')।
* ਅਨਵਰੋਹਣ ('ਚਿਹਾੜੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ') ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਸਤੀਦਾਹ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਸਤੀਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਾੜਨ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਸਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਰੋਕਥਾਮ) ਐਕਟ, 1987 ਭਾਗ I, ਧਾਰਾ 2(c) ਸਤੀ ਨੂੰ "ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਾੜਨ ਜਾਂ ਦਫ਼ਨਾਉਣ" ਦੇ ਕਾਰਜ ਜਾਂ ਰਸਮ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਪੈਲਿੰਗ ਸੁੱਤੀ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਆਰਥੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਧੁਨੀਆਤਮਕ ਸਪੈਲਿੰਗ ਹੈ। ਸਤੀ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਵਧੇਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ISO/IAST (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਰਣਮਾਲਾ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਾਤੀਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਿਆਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2015 ਐਡੀਟਾਥਨ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਰੰਡੇਪਾ