ਬੀਰੂਦੁਰਾਜੂ ਰਾਮਾਰਾਜੂ

**ਬਿਰੂਦੁਰਾਜੂ ਰਾਮਾਰਾਜੂ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Biruduraju Ramaraju;** 16 ਅਪ੍ਰੈਲ 1925 - 8 ਫਰਵਰੀ 2010) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ ਜੋ ਤੇਲਗੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਾਮਾਰਾਜੂ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ 1974 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (RSS) ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

thumb| ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਬਿਰੂਦੁਰਜੂ ਰਾਮਾਰਾਜੂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੀ ਪੁੱਲਾ ਰੈਡੀ ਨਾਲ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਰਾਮਾਰਾਜੂ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ 1925 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇਵੁਨੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ (ਜ਼ਮੀਨਦਾਰਾਂ) ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਹਾਨਾਮਕੋਂਡਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਾਦੀਕੋਂਡਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵਾਰੰਗਲ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੈਦਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਮਾਰਾਜੂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਮਹਾਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਟਾ 1947 ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨੀ ਪਈ, ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰੁਚੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। 

ਉਸਨੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਉਸਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 1952 ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਰਾਜੂ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ, ਓਸਮਾਨੀਆ ਵਿਖੇ ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਧਾਰਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਧਾਰਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦੂਜੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ। 1952 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਸੀਟ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਾਮਾਰਾਜੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

"ਤੇਲੁਗੂ ਜਨਪਦ ਗਿਆ ਸਾਹਿਤਮੁ" (ਤੇਲੁਗੂ ਲੋਕ ਗੀਤ ਸਾਹਿਤ), ਉਸਦਾ ਡਾਕਟਰੇਟ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੇਲਗੂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦਾ "ਬਾਈਬਲ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1953 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਜਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਤਾੜ-ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮਾਰਾਜੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੀਐਚਡੀ ਮਿਲੇਗੀ; ਉਸਦਾ ਥੀਸਿਸ, ਜੋ ਕਿ *"ਅੰਧਰਾ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ"* ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਬਣਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਹਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਰਦੂ-ਤੇਲਗੂ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਤ ਚੰਦਰ ਚੈਟਰਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਰਾਮਾਰਾਜੂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਸਮਾਨੀਆ ਵਿਖੇ ਤੇਲਗੂ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡੀਨ ਬਣੇ, ਕਈ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੇਡੀਓ 'ਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ। 1995 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ" ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ।

ਰਾਮਾਰਾਜੂ ਦੀ ਮੌਤ 8 ਫਰਵਰੀ 2010 ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਕਾਕਟੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੇਲਗੂ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕੜੱਪਾ ਵਿੱਚ ਸੀਪੀ ਬ੍ਰਾਊਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ