open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਚੌਧਰੀ ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ

**ਚੌਧਰੀ ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ** () (ਜ. 16 ਨਵੰਬਰ 1895 – ਮ. 3 ਫਰਵਰੀ 1951) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੌਮਪ੍ਰਸਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਤਜ਼ਵੀਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਚੌਧਰੀ ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ 16 ਨਵੰਬਰ 1897 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਰਿਆਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਜਨਾਬ ਹਾਜੀ ਸ਼ਾਹ ਗੁੱਜਰ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। 
 ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮਕਤਬ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਆਲਮ ਦੀਨ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਐਂਗਲੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1914 ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਆਕੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ।
### ਅਮਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
1915 ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ਮ ਸ਼ਿਬਲੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੌਲਾਨਾ ਸ਼ਿਬਲੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮੁਤਾਸਿਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ 1915 ਵਿੱਚ ਤਕਸੀਮ-ਏ-ਹਿੰਦ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 1918 ਵਿੱਚ ਬੀ ਏ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਨਾਬ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਨ ਫ਼ੂਕ ਦੇ ਆਖ਼ਬਾਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਐਡੀਟਰ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕੀਤਾ। 1928 ਵਿੱਚ ਇਚੀਸਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਮੁਕੱਰਰ ਹੋਇਆ। ਕੁਛ ਅਰਸੇ ਬਾਦ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਅਤੇ ਡਬਲਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੋਂ ਲਾਅ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ, 2015

**ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ, 2015** 7 ਫਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ 70 ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਹੋਣਗੀਆਂ। 10 ਫਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।

## ਨਤੀਜਾ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸੈਫ਼ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ

** ਸੈਫ਼ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ** (ਜਨਮ ਵਕਤ **ਸਾਜਿਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ**, 16 ਅਗਸਤ 1970) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ (ਬਾਲੀਵੁੱਡ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਫਲ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਛੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ 2010 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਦਿਆਲਪੁਰਾ

**ਦਿਆਲਪੁਰਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸਮਰਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਤੱਤੇ ਖੱਬਿਆਂ ਦੀ ਕੋਲੀਸ਼ਨ

**ਤੱਤੇ ਖੱਬਿਆਂ ਦੀ ਕੋਲੀਸ਼ਨ** (, *Synaspismós Rizospastikís Aristerás*), ਸੰਖੇਪ ਨਾਮ **ਸਿਰੀਜ਼ਾ** (, ), Greece ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀਆਂ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਗੱਠਜੋੜ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਹਾਵਰਡ ਜਿਨ

**ਹਾਵਰਡ ਜਿਨ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Howard Zinn; 24 ਅਗਸਤ 1922 - 27 ਜਨਵਰੀ 2010) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ. ਓਹ 24 ਸਾਲ ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੀ ਉਸਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਵਲ ਹੱਕਾਂ, ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ, ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿਆਪਕ ਲਿਖਿਆ ਸੀ.ਓਹ **ਏ ਪੀਪੁਲਸ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ ਦ ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਸਟੇਟਸ** (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਲੋਕ ਇਤਹਾਸ) ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ
ਆਉਸ਼ਵਿਤਸ ਤਸੀਹਾ ਕੈਂਪ

**ਆਉਸ਼ਵਿਤਸ ਤਸੀਹਾ ਕੈਂਪ** ਜਾਂ **ਆਉਸ਼ਵਿਤਸ ਨਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪ** (ਜਰਮਨ: Konzentrationslager Auschwitz [kʰɔnʦɛntʁaˈʦi̯oːnsˌlaːɡɐ ˈʔaʊ̯ʃvɪt͡s]) 1940 ਤੋਂ 45 ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਆਉਸ਼ਵਿਤਸ ਬਿਰਕੇਨਾਉ ਤਸੀਹਾ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ 11 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਯਹੂਦੀ ਸਨ। 27 ਜਨਵਰੀ, 1945 ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਫੋਜਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ। ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ 1996 ਤੋਂ 27 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਆਉਸ਼ਵਿਤਸ ਸਮਾਰਕ ਦਿਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਲੈਂਡ
ਤੇਜੀ ਗਰੋਵਰ

thumb|ਤੇਜੀ ਗਰੋਵਰ
*ਉੱਤੇਜੀ ਗਰੋਵਰ*' (ਜਨਮ 7 ਮਾਰਚ 1955) ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ ਅਗਰਵਾਲ ਅਵਾਰਡ (1989) ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਲਈ ਰਜ਼ਾ ਅਵਾਰਡ (2003) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਵੀਡਨੀ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਕਈ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਗਰੋਵਰ ਦੀ ਗਲਪ ਰਚਨਾ ਕਲਪਨਾ, ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੋਲਿਸ਼ ਹਿੰਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕੈਮਿਲਾ ਜੁਨਿਕ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਨੀਲਾ (ਨੀਲਾ) ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, "ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੋਂਦ ਵੀ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।"
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਤੇਜੀ ਗਰੋਵਰ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਮਾਰਚ 1955 ਨੂੰ ਪਠਾਨਕੋਟ, (ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਅੱਜ ਕੱਲ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਰਨਾ,ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ, ਸੰਕਲਨ, ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣ, ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਬਚਾਉ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮੀ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਯਹਾਂ ਕੁਛ ਤੀਖੀ ਹੈ ਨਦੀ*
**ਲੋ ਕਹਾਂ ਸਾਬਰੀ*
**ਅੰਤ ਕੀ ਕੁਛ ਔਰ ਕਵਿਤਾਏਂ*
**ਮੈਤ੍ਰੀ*
**ਨੀਲਾ*
**ਸਪਨੇ ਮੇਂ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਸਾਤ ਕਹਾਨੀਆਂ*
**ਜੈਸੇ ਪਰੰਪਰਾ ਸਜਾਤੇ ਹੁਏ* 
### ਅਨੁਵਾਦ ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਭੁੱਖ* (ਨਾਰਵੀਜੀ ਲੇਖਕ ਕਨੁਤ ਹਾਂਸੁਨ ਦਾ ਨਾਵਲ)
**ਬਰਫ ਕੀ ਖੁਸ਼ਬੂ* (ਸਵੀਡੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਕਲਨ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਬਰਜਿੰਦਰ ਚੌਹਾਨ

**ਬਰਜਿੰਦਰ ਚੌਹਾਨ** (ਜਨਮ 30 ਜੁਲਾਈ 1961) ਗ਼ਜ਼ਲ ਰਚਨਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਲਗਾਅ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪੀਐੱਚਡੀ.ਕੀਤੀ ਹੈ। 13 ਜੁਲਾਈ 1987 ਤੋਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ।
## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਪੌਣਾਂ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ* ( ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1995 ਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ 2000 ਵਿਚ)
**ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ* ( ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2016 ਵਿਚ)
## ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ
;ਕੀਤਾ ਨਿਲਾਮ ਹਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ।
;ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਰਾਸ ਆ ਗਿਆ ਉਹ ਵੀ ਅਖ਼ੀਰ ਨੂੰ।

;ਮੰਗੇ ਦੁਆ ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ੈਰ ਦੇ ਲਈ,
;ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਢੂੰਡਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਐਸੇ ਫ਼ਕੀਰ ਨੂੰ।

;ਮੈਂ ਨਾਮ ਤੇਰਾ ਦੇਖਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਵੀ ਨੋਕ ’ਤੇ,
;ਸੀਨੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕੋ ਲਿਆ ਓਸੇ ਹੀ ਤੀਰ ਨੂੰ।

;ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਖੋਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਦਾ,
;ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਾਂਭਦੈ ਅੱਖਾਂ ’ਚ ਨੀਰ ਨੂੰ।

;ਸੌਖੇ ਬੜੇ ਨੇ ਮੇਟਣੇ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ,
;ਔਖਾ ਬੜਾ ਹੈ ਦਿਲ ਤੋਂ ਮਿਟਾਉਣਾ ਲਕੀਰ ਨੂੰ।

;ਤੂੰ ਦਰਦ ਸਾਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦੇ,
;ਵਾਰਿਸ ਮਿਲੇਗਾ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਇਸ ਜਗੀਰ ਨੂੰ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*ਬਰਜਿੰਦਰ ਚੌਹਾਨ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ
## ਤਸਵੀਰਾਂ 

File:Barjinder Chowhan at Punjabi language Poets&#039; Meet on occasion of Republic Day (India) 2020 15.jpg|ਬਰਜਿੰਦਰ ਚੌਹਾਨ 18 ਜਨਵਰੀ 2020 ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਮੌਕੇ

File:Barjinder Chohan Punjabi Language poet 21.jpg| ਬਰਜਿੰਦਰ ਚੌਹਾਨ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ 2016 ਮੌਕੇ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਮਾਰਟਿਨ ਹੈਡੇਗਰ

**ਮਾਰਟਿਨ ਹੈਡੇਗਰ** (; ; 26 ਸਤੰਬਰ 188926 ਮਈ 1976) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਚਾਂਦੀ ਰਾਮ

**ਚਾਂਦੀ ਰਾਮ** (1937 - 1996) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸੀ।

## ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਗੀਤ
### ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ
* ਗੁਰੂ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰੇ ਹਨ ਚੋਜ਼ ਨਿਆਰੇ’

* ਸਰਹੰਦ ਦੀਏ ਦੀਵਾਰੇ ਨੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਕੀ ਕੀਤੇ ਕਾਰੇ ਨੀਂ

* ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਿਆ ਦਾਨੀਆਂ, ਧੰਨ ਤੇਰੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ

* ਧਰਮ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖਾਤਰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਰੇ ਨੇ

### ਸੋਲੋ ਗੀਤ
* ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਦਿਲ ਮੋਹ ਲਿਆ,

ਉਤੇ ਲੈ ਕੇ ਦੁਪੱਟਾ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ।

* ਨਾ ਜਾਹ ਬਰਮਾ ਨੂੰ ਲੇਖ ਜਾਣਗੇ ਨਾਲੇ

* ਵੇ ਤੂੰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁੰਡੇ ਤੇ ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕੁੜੀ

* ਘੁੰਡ ਕੱਢ ਕੇ ਫਿਰੀਂ ਮੁਟਿਆਰੇ

ਨੀਂ ਛੜਿਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਬੁਰੀ

* ਰੰਗ ਚੋਅ ਕੇ ਪਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ,

ਧੁੱਪ ‘ਚ ਪਕਾਈਆਂ ਰੋਟੀਆਂ

* ਨੱਕ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੱਟ ਲੀ, ਪਾ ਕੇ ਲੌਂਗ ਬੇਗਾਨਾ

* ਵੇ ਤੂੰ ਬਣ ਕੇ ਕਬੂਤਰ ਚੀਨਾ

ਘਰ ਸਾਡੇ ਪਾ ਲੈ ਆਲ੍ਹਣਾ

### ਦੋਗਾਣੇ
* ਤੇਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੁਕਲਾਵਾ ਜਾਵਾਂਗੇ

* ਰੋਟੀ ਹੀਰ ਨੇ ਪਕਾਈ, ਉਠ ਖਾ ਮੁੰਡਿਆ

* ਟਿਕਟਾਂ ਦੋ ਲੈ ਲਈਂ

ਜਿੱਥੇ ਚੱਲੇਂਗਾ, ਚੱਲੂੰਗੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ

* ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ ਲਿਆਈਂ ਵੇ ਜ਼ਰੂਰ

ਜੇ ਤੂੰ ਚੱਲਿਆ ਨੌਕਰੀ

* ਸੱਸ ਚੰਦਰੀ ਪਿਹਾਵੇ ਚੱਕੀਆਂ

ਵੇ ਢੋਲਾ ਅੱਡ ਹੋ ਜਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸਪੋਰਤਿੰਗ ਕਲੂਬੇ ਡੀ ਪੁਰਤਗਾਲ

**ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਕਲੱਬ ਡੀ ਪੁਰਤਗਾਲ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਲਿਸਬਨ, ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ਼ਤਾਦਿਊ ਹੋਜ਼ੇ ਅਲਵਲਡੇ, ਲਿਸਬਨ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰਾ ਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਕਲੱਬ ਡੀ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਕਿਉਲਾਦਿਉ ਕੌਮੀ ਪਾਰਕ

**ਕੇਵਲਾਦੇਵ ਕੌਮੀ ਪਾਰਕ**, ਭਰਤਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਛੀ ਪਨਾਹਗਾਹ ਹੈ। ਇਸਨ੍ਹੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰਤਪੁਰ ਪੰਛੀ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅਨੋਖੇ ਅਤੇ ਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਆਏ ਸਾਰਸ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ 230 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੈਰਗਾਹ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪੰਛੀਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਨ੍ਹੂੰ 1971 ਵਿੱਚ ਰਾਖਵੀਂ ਪੰਛੀ ਪਨਾਹਗਾਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1985 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮੀ ਪਾਰਕ
ਟੋਡਰਪੁਰ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ)

**ਟੋਡਰਪੁਰ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਦੁਸ਼ਹਿਰਾ (ਫ਼ਿਲਮ)

**ਦੁਸ਼ਹਿਰਾ (ਫ਼ਿਲਮ)**ਆਓਂਣਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ਹੈ। ਮਨੀਸ਼ ਵਾਤ੍ਸਲ੍ਯ ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ।
ਇਸ਼ਤਾਦੀਊ ਜੂਜ਼ੈ ਆਲਵਾਲਾਦੇ

**ਇਸ਼ਤਾਦਿਊ ਹੋਜ਼ੇ ਅਲਵਲਡੇ**, ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਸਬਨ, ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਕਲੱਬ ਡੀ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 50,095 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਇਸ਼ਤਾਦਿਊ ਹੋਜ਼ੇ ਅਲਵਲਡੇ, ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਕਲੱਬ ਡੀ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਤੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ

**ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ** ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਸਟਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਸੰਤ (1942), ਕਿਸਮਤ (1943) ਅਤੇ ਘਰ ਕੀ ਇੱਜ਼ਤ (1948) ਵਰਗੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।

ਮੁਮਤਾਜ਼ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੀਹਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ  ਫਿਲਮ *ਮੰਗਤੀ*  ਵਿੱਚ ਬਰੇਕ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੰਬਈ ਵੱਲ ਗਈ ਚਲੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਮੂਲਾਂਸ਼

**ਮੂਲਾਂਸ਼** (Word stem) ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੱਗੋਂ ਰੂਪਾਂਸ਼ ਜੁੜ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ **ਧਾਤੂ** ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰੀਕ ਜਿਹਾ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਧਾਤੂ ਤਾਂ ਮੂਲਾਂਸ਼ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹਰੇਕ ਮੂਲਾਂਸ਼ ਧਾਤੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਇੱਕ ਅਰਥ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਮੂਲਾਂਸ਼ ਉਹ ਧਾਤੂ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵਧੇਤਰ ਲੈਕੇ ਸ਼ਬਦ ਨਿਰਮਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਕਰਨ
ਐੱਸ. ਸੀ. ਬ੍ਰਾਗਾ

**ਐੱਸ. ਸੀ। ਬ੍ਰਾਗਾ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਾਗਾ, ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ਼ਤਾਦਿਊ ਮੁਨਸਿਪਲ ਡੀ ਬ੍ਰਾਗਾ, ਬ੍ਰਾਗਾ ਅਧਾਰਿਤ ਕਲੱਬ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰਾ ਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਐੱਸ. ਸੀ। ਬ੍ਰਾਗਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਇਸ਼ਤਾਦਿਊ ਮੁਨਸਿਪਲ ਡੀ ਬ੍ਰਾਗਾ

**ਇਸ਼ਤਾਦਿਊ ਮੁਨਸਿਪਲ ਡੀ ਬ੍ਰਾਗਾ**, ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਗਾ, ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਐੱਸ. ਸੀ। ਬ੍ਰਾਗਾ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 30,286 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਇਸ਼ਤਾਦਿਊ ਮੁਨਸਿਪਲ ਡੀ ਬ੍ਰਾਗਾ ਸਟੇਡੀਅਮ ਡਿਜ਼ਾਇਨ 
* ਸਟੇਡੀਅਮ ਗਾਈਡ ਆਰਟੀਕਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਵਾਰ (ਫ਼ਿਲਮ)

**ਵਾਰ** ੨੦੧੩ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਆਤੰਕੀ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸੀ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਉੱਪਰ ਆਤੰਕਵਾਦ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਆਤੰਕਵਾਦ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਆਪ ਅਜਿਹੇਆਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਪਲਾਟ
ਮੇਜਰ ਮੁਜਤਬਾ ਰਿਜ਼ਵੀ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਰਮੀ ਅਫ਼ਸਰ ਹੈ| ਫਿਲਮ ਦਾ ਪਲਾਟ ਇੱਕ ਆਤੰਕੀ ਹਮਲੇ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਖੂਫੀਆ ਏਜੰਸੀ “ਰਾਅ” ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਅਫ਼ਸਰ ਰਮਲ ਰਾਹੀਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਕਬੀਲਾਈ ਇਲਾਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ| ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੀ ਖਬਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਖੂਫੀਆ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਅਫਸਰ ਅਹਿਤਸ਼ਾਮ ਖੱਤਕ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਜਾਵੇਰਿਆ ਖੱਤਕ ਨੂੰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਅਹਿਤਸ਼ਾਮ ਖੱਤਕ ਅਤੇ ਜਾਵੇਰਿਆ ਖੱਤਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਸਿਰਫ ਮੁਜਤਬਾ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਰਮਲ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਚੋੰਕੀ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਭਟਕ ਜਾਵੇ| ਮੁਜਤਬਾ ਰਿਜ਼ਵੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਰਮਲ ਦੁਆਰਾ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ| ਮੁਜਤਬਾ ਰਿਜ਼ਵੀ ਹੁਣ ਉਸ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਰਮਲ ਦੀ ਮਦਦ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਸਰ ਮੁੱਲਾ ਸਿਰਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਮੁੱਲਾ ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਬੰਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਮਲ ਇੱਕ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਜਿੰਨਾਹ ਕਨਵੈਂਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਵਿਚ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ| ਆਖਿਰਕਾਰ ਬੰਬਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਅਹਿਤਸ਼ਾਮ ਵਾਹਨ ਨੂੰ ਆਬਾਦੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਧਮਾਕੇ ਵਿਚ ਖੁਦ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਬੰਬ ਨੂੰ ਮੁਜਤਬਾ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਮਲ ਨੂੰ ਮਾਰ ਉਸਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ| ਫਿਲਮ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸੰਵਾਦ ਹਨ, “ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ” ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੱਚ ਹੁੰਦੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ|

## ਕਾਸਟ
# ਸ਼ਾਨ ਸ਼ਾਹਿਦ
# ਸ਼ਮੂਨ ਅੱਬਾਸੀ
# ਅਲੀ ਅਜ਼ਮਤ
# ਆਇਸ਼ਾ ਖਾਨ
# ਮੀਸ਼ਾ ਸ਼ਫੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮਾਂ
ਗੁਜਾਰਿਸ਼ ( ਫ਼ਿਲਮ)

**ਗੁਜਾਰਿਸ਼ (ਫ਼ਿਲਮ)** 2010 ਦੀ ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁਡ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ: ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਬੰਸਾਲੀ ਅਤੇ ਐਕਟਰ ਰਿਤੀਕ ਰੋਸ਼ਨ ਤੇ ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਖਿਲੌਨਾ (ਫ਼ਿਲਮ)

**ਖਿਲੌਨਾ ** (खिलौना) 1970 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਚੰਦਰ ਵੋਹਰਾ ਸਨ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਦੋ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ। (ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ) ਇਸ ਦੇ ਮੁਖ ਐਕਟਰ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਦਿੱਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ (ਲਾਹੌਰ)

**ਦਿੱਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ** (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: دہلی دروازہ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਗ਼ਲ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਦਰੂਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਤੇ ਬਣੇ ਤੇਰਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਜਿਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਇੰਤਹਾਈ ਅਹਿਮ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਕਈ ਯਾਦਗਾਰਾਂ, ਹਵੇਲੀਆਂ ਔਰ ਕਦੀਮ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹਨ। ਮਸਜਿਦ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਵੀ ਇਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਹਰਾਹ ਵੱਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ
ਛੱਜੂ ਦਾ ਚੁਬਾਰਾ

## ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ 
ਬਲਖ਼-ਬੁਖ਼ਾਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੁੱਖ ਤੇ ਸਕੂਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਛੱਜੂ ਦਾ ਚੌਬਾਰਾ ਨਾ ਤਾਂ ਕਾਲਪਨਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮਹਿਜ਼ ਤੁਕਬੰਦੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਛੱਜੂ ਦਾ ਚੌਬਾਰਾ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਸਥਾਨ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੈਓ ਹਸਪਤਾਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹਿੱਸਾ ਬੇਗ਼ਮ ਸ਼ਮਸ ਸ਼ਹਾਬੁਉੱਦੀਨ ਕਾਨਵਲੈਸੱਅੰਟ ਹੋਮ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।
ਛੱਜੂ ਭਾਟੀਆ (ਖੱਤਰੀ) ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁਨਿਆਰੇ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਾਧੂ, ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਛੱਜੂ ਭਾਟੀਆ ਦੀ ਬਜਾਏ ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ‘ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼’ ਦੇ ਸਫ਼ਾ 485 ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਦਾ ਚੌਬਾਰਾ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਅਨਾਰਕਲੀ ਵਿੱਚ ਮੈਓ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਤਨ ਚੰਦ ਦੀ ਸਰਾਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੈ। ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਦੇ ਫ਼ਿਰਕੇ ਨੂੰ ਲੋਕ ਛੱਜੂ ਪੰਥੀ ਅਤੇ ਦਾਦੂ ਪੰਥੀ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਫਿਰਕੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ (ਹੁਣ ਸਾਹੀਵਾਲ) ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਮਲਕਾ-ਹਾਂਸ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਦੇ ਫ਼ਿਰਕੇ ਦੇ ਨਿਯਮ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਧਰਮ ਦੇ ਮਿਲਵੇਂ ਹਨ। ਇਸ ਫ਼ਿਰਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾ ਕੋਈ ਨਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।
ਸਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਲਤੀਫ਼ (ਸੰਨ 1892) ਨੇ ਪੁਸਤਕ ‘ਲਾਹੌਰ’ ਦੇ ਸਫ਼ਾ 207 ‘ਤੇ ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-‘ਰੱਬੀ ਸੁਭਾਅ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਲਈ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇੱਜ਼ਤ ਰਹੀ। ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਿਸੇ ਅਵਤਾਰ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੰਨ 1640 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਾਹਰ ਨਾ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਕਮਰਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਉਥੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਉਸੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫੈਦ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਥੜ੍ਹਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਦੀ ਸਮਾਧ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ।
ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਦੇ ਚੌਬਾਰੇ ‘ਚ ਠਹਿਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂਆਂ, ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਭੋਜਨ, ਫਲ ਅਤੇ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ਾਹੀ ਹਕੀਮ ਵੀ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮੁਫ਼ਤ ਇਲਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਉਸੇ ਦੌਰਾਨ ਇਥੋਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਗ਼ਵਾਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਹ ਅਖਾਣ ‘ਜੋ ਸੁੱਖ ਛੱਜੂ ਦੇ ਚੌਬਾਰੇ, ਨਾ ਬਲਖ਼ ਨਾ ਬੁਖ਼ਾਰੇ’ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।
## ਅਸਲ ਵਾਕਿਆ ਸਥਿਤੀ
**ਛੱਜੂ ਦਾ ਚੁਬਾਰਾ** (Chhajju Da Chubara) ਲਹੌਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਇਹ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕ 'ਛੱਜੂ ਦਾ ਚੁਬਾਰਾ' ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕਹਾਵਤ **ਜੋ ਸੁਖ ਛੱਜੂ ਦੇ ਚੁਬਾਰੇ ਉਹ ਬਲਖ ਨਾ ਬੁਖਾਰੇ** ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਛੱਜੂ ਦਾ ਚੁਬਾਰਾ ਮੇਓ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਰਤਨ ਚੰਦ ਦੀ ਸਰਾਏ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਨਾਰਕਲੀ ਰੋਡ ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਹ ਸੰਪਤੀ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਸੁਨਿਆਰੇ ਭਗਤ ਛੱਜੂ ਭਾਟੀਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਪਾਕਿ ਵੰਡ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਵੈਕੁਈ ਟਰੱਸਟ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਬੋਰਡ (ਔਕਾਫ) ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਤਹਿਤ ਵਿਰਾਸਤੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ
ਬਹਾਵਲਪੁਰ

**ਬਹਾਵਲਪੁਰ** ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 2007 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 798,509 ਸੀ। ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਜਿਲੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨਵਾਬਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਜਪੁਤਾਨਾ ਜਿਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂਰ ਮਹਲ, ਦਰਬਾਰ ਮਹਲ ਸਦੀਕ ਘਰ ਪੈਲਸ ਕਾਰਣ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੀ ਖੋਜ 1802 ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਮੋਹੰਮਦ ਬਹਾਵਲ ਖਾਨ 2 ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਹ 7 ਅਕਤੂਬਰ 1947 ਨੂੰ ਨਵਾਬ ਸਦੀਕ ਮੋਹੰਮਦ ਖਾਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਚ ਸਮਿਲਿਤ ਹੋਇਆ। 1947 'ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੋਕ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਜਾ ਕੇ ਰਿਹਣ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਪਛੱਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ 4 ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ, ਸਿੰਧ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਖੀਬਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ, 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ- ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਰਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 14 ਅਕਤੂਬਰ 1955 ਨੂੰ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਰਲਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਵਾਤਾਵਰਨ 
ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ 'ਚ ਇਥੇ ਦਿਨ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 40 ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਤਾਂ ਕੁੱਜ ਠੰਡੀਆਂ ਹੁੰਦਿਆ ਹਨ। ਮਾਰੂਥਲ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਥੇ ਵਰਖਾ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਭਾਸ਼ਾ 
ਬੋਲੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦਾ ਜਨ-ਅੰਕੜਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:

### ਰਿਆਸਤੀ 
ਇਹ ਉਪਭਾਸ਼ਾ 51% ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਪੁਰ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

### ਮਾਝੀ ਅਤੇ ਮਲਵਈ 
ਇਹ ਉਪਭਾਸ਼ਾ 35% ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

### ਬਾਗੜੀ 
9% ਜਨਤਾ ਪੰਜਾਬੀ 'ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਰੂਪ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।

### ਹਰਿਆਣਵੀ 
1% ਜਨਤਾ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਐਸ ਨਿਜਲਿਨਗੱਪਾ

**ਸਿੱਦਾਵਨਾਹਾਲੀ ਨਿਜਲਿਨਗੱਪਾ** (ਕੰਨੜ: ಸಿದ್ಧವನಹಳ್ಳಿ ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ) (10 ਦਸੰਬਰ 1902 &ndash; 8 ਅਗਸਤ 2000, ਚਿਤਰਾਦੁਰਗਾ) ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ (ਉਦੋਂ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ) ਦਾ 1956 ਅਤੇ 1958 ਦੇ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ 1962 1968 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨਾਟਕ ਯੂਨੀਫੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਐਸ ਨਿਜਲਿਨਗੱਪਾ ਦਾ ਜਨਮ ਚਿਤਰਾਦੁਰਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਮੱਧਵਰਗੀ ਹਿੰਦੂ ਲਿੰਗਾਇਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 10 ਦਸੰਬਰ 1902 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1902
ਠੱਕਰਵਾਲ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)

**ਠੱਕਰਵਾਲ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਾਹਲਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮੇਜਰ ਇਸਹਾਕ ਮੁਹੰਮਦ

**ਮੇਜਰ ਇਸਹਾਕ਼ ਮੁਹੰਮਦ** ਵੱਡਾ ਸੂਝਵਾਨ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਵਕੀਲ, ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਸੀ। ਉਹ 'ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ' ਦਾ ਮੋਢੀ ਆਗੂ ਸੀ।

ਉਹ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੀਨ, ਦਲਿਤ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਕਲਮ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਚਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।

## ਜੀਵਨ
ਇਸਹਾਕ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਜਨਮ ਅਪਰੈਲ 1920 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲਾ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਖਾੜਾ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਹਾਕ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਉੜਮੁੜ ਟਾਂਡਾ ਤੋਂ,ਐਫ਼ ਏ. ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ. ਐਮ.ਏ.ਓ. ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 1941 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।
## ਲਿਖਤਾਂ
ਇਸਹਾਕ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਡਰਾਮੇ ਨੂੰ ਦੋ ਲਿਖਤਾਂ *ਕੁਕਨੁਸ* ਤੇ *ਮੁਸਲੀ* ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਡਰਾਮਾ *ਖ਼ਾਨਾ ਆਬਾਦੀ* ਲਿਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਰਦੂ ਡਰਾਮੇ *ਖ਼ਾਨਾ ਆਬਾਦੀ* ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸ਼ਾਰਬ ਹੋਰਾਂ ਨੇ *ਖ਼ਾਨਾ ਅਬਾਦੀ* ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਈ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
### ਨਾਟਕ
#### ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ
**ਕੁਕਨਸ* 
**ਮੁਸੱਲੀ*

#### ਉਰਦੂ ਨਾਟਕ
**ਖ਼ਾਨਾ ਅਬਾਦੀ*

## ਹਵਾਲੇ
ਏਕਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਵਾਘ

**ਏਕਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਵਾਘ** (4 ਮਈ 1994 - 21 ਜਨਵਰੀ 2015) ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਜਿਉ-ਜਿਤਸੁ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
### ਜਨਮ
ਏਕਜੋਤ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਮਈ 1994 ਨੂੰ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਰੈਂਪਟਨ ਵਿੱਚ ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸਵਾਘ ਅਤੇ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਵਾਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।

### ਖਿਡਾਰੀ ਜੀਵਨ
ਏਕਜੋਤ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਜਿਉ ਜਿਤਸੁ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਮੌਨਟਰੀਅਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੀ.ਜੇ.ਜੇ. ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 27 ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਟੋਰਾਂਟੋ ਅਸੈਸਨ ਬੀ.ਜੇ.ਜੇ. ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੋਨ ਤਮਗੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਨੰਬਰ ਵਨ ਜਿਉ ਜਿਤਸੁ ਖਿਡਾਰੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

### ਮੌਤ
21 ਜਨਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿਖੇ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ ਆਥੇਰੋਸਕਲੋਰੋਸਿਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਉ-ਜਿਤਸੁ ਖਿਡਾਰੀ
ਜੈਫਰੀ ਯੁਜੈਨੀਡੀਜ਼

**ਜੈਫਰੀ ਕੈਂਟ ਯੁਜੈਨੀਡੀਜ਼ ** (ਜਨਮ 8 ਮਾਰਚ 1960) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਾਂ, ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਹਨ: *ਦ ਵਰਜਿਨ ਸੂਈਸਾਈਡ* (1993), * ਮਿਡਲਸੈਕਸ * (2002), ਅਤੇ * ਮੈਰਿਜ ਪਲੌਟ* (2011)। *ਵਰਜਿਨ ਸੂਈਸਾਈਡ* ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ *ਮਿਡਲਸੈਕਸ* ਨੂੰ 2003 ਦਾ ਗਲਪ ਲਈ ਪੁਲਿਟਜ਼ਰ ਇਨਾਮ ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਯੁਜੈਨੀਡੀਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਡੀਟ੍ਰਾਇਟ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਯੂਨਾਨੀ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਜਿਬਰੀਲ

ਅਬਰਾਹਮੀ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ **ਜਿਬਰੀਲ** ਜਾਂ **ਗੈਬਰੀਅਲ** (; ਅਰਬੀ: جبريل, *ਜਿਬਰੀਲ* ਜਾਂ جبرائيل *ਜਿਬਰਾʾਈਲ*) ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਰੱਬ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ਾਸ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ਼ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਬਣਾ ਕੇ ਘੱਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* Archangel Correspondence. Archangel Gabriel, Angelic & Planetary Symbols.  Last accessed November 15, 2013.
* Catholic Encyclopedia. St. Gabriel the Archangel. Last accessed November 15, 2013.
* Celdrán, José Alfredo González, and Ruck, Carl A. P. Daturas for the Virgin  Last accessed November 15, 2013.
* Christian Art. Icons of the Archangel Gabriel. Last accessed November 15, 2013.
* Jewish Encyclopedia.com. Gabriel. Last accessed November 15, 2013.
* Hassett, Maurice. "Early Christian Representations of Angels." The Catholic Encyclopedia. Vol. 1. New York: Robert Appleton Company, 1907. 25 Dec. 2013

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਸਾਈਅਤ ਦੇ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੋਕ

**﻿ਅੰਗਰੇਜ਼** ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਮੂਲ ਵਜੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬੜੀ ਵਾਹਦ ਆਬਾਦੀ ਯੁਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਵਾਸਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇੰਡੀਆ ਆਰਟ ਫੇਅਰ

**ਇੰਡੀਆ ਆਰਟ ਫੇਅਰ**, ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਭਾਰਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਮੇਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰ, ਬੁੱਤ, ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ, ਮਿਸ਼ਰਤ ਮੀਡੀਆ, ਪ੍ਰਿੰਟਸ, ਡਰਾਇੰਗ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਕਲਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੇਲੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਐਡੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰਗਤੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲਾਏ ਗਏ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੇਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਮੇਲੇ
ਜ਼ੇਡੀ ਸਮਿਥ

**ਜ਼ੇਡੀ ਸਮਿਥ** (ਜਨਮ 25 ਅਕਤੂਬਰ 1975) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਜ਼ੇਡੀ ਸਮਿਥ ਦਾ ਜਨਮ **ਸੇਡੀ ਸਮਿਥ** ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਲੰਡਨ ਦੇ ਨਗਰ ਬਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਜਮੈਕਨ ਮਾਂ, ਈਵੋਨ ਬੇਲੀ, ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪਿਤਾ,ਹਾਰਵੇ ਸਮਿਥ, ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਜਮੈਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

## ਨਾਵਲ 
* ਵਾਇਟ ਟੀਥ 
* *ਦ ਔਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ ਮੈਨ* (2002)
* *ਓਨ ਬਿਊਟੀ* (2005)
* *ਐਨ ਡਬਲਿਊ* (2012)
* *ਸਵਿੰਗ ਟਾ ਇਮ* (2016)
* *ਦ ਫਰਾਡ* (2019

; ਸੰਗ੍ਰਿਹ

* "ਮਾਰਥਾ ਹੈਨਵੈਲ Martha and Hanwell" (2005)
* *ਗ੍ਰੈਂਡ ਯੂਨੀਅਨ* (2019)

;
; 
; 
; 
; 
;

*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲਕਾਰ
ਇਕਸਿੰਗਾ

**ਇਕਸਿੰਗਾ** ਜਾਂ **ਯੂਨਿਕਾਰਨ**, ਜੋ ਲੈਟਿਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ- unus (ਯੂਨਸ) ਅਰਥਾਤ ਇੱਕ ਅਤੇ cornu (ਕਾਰਨੂ) ਅਰਥਾਤ ਇੱਕ ਸਿੰਗ ਵਾਲਾ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਕਸਿੰਗੇ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਛਵੀ ਕਦੇ - ਕਦੇ ਇੱਕ ਘੋੜੇ ਦੀ ਛਵੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਅੰਤਰ ਹੈ ਕਿ ਇਕਸਿੰਗੇ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੀਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, (ਮਰਿਆਨਾ ਮੇਅਰ) (ਦ ਯੂਨਿਕਾਰਨ ਏੰਡ ਦ ਲੇਕ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਕਸਿੰਗਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਅਜਿਹਾ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਸ਼ੁ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਮਾਨਵੀ ਡਰ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਂਉਦਾ। ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਸਵਾਰਥ, ਏਕਾਂਤਪ੍ਰਿਅ, ਨਾਲ ਹੀ ਰਹੱਸਮਈ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਸੁੰਦਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਕੇਵਲ ਅਣ-ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕਮਾਤਰ ਸੀਂਗ ਵਿੱਚ ਜਹਿਰ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਅਸਰ ਕਰਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਨਲ੍ ਸਬੰਧਿਤ ਕਈ ਫਿਲਮਾ ਵੀ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ
ਤਲਮੂਦ

**ਤਲਮੂਦ** ਜਾਂ **ਤਾਲਮੁਦ** (; ਹਿਬਰੂ:  '** "ਸਿੱਖਿਆ", ਇੱਕ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ **' "ਸਿਖਲਾਈ, ਪੜ੍ਹਾਈ" ਤੋਂ) ਰਾਬੀ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ '''''''** () ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ **', "ਛੇ ਹੁਕਮ" ਦਾ ਹਿਬਰੂ ਬੋਲੀ ਵਿਚਲਾ ਨਿੱਕਾ ਨਾਂ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
### ਆਮ
* Talmud, jewishencyclopedia.com
* Talmud Commentaries, jewishencyclopedia.com
* Jewish History: Talmud , aish.com
* Talmud/Mishnah/Gemara, jewishvirtuallibrary.org
* Jewish Law Research Guide , University of Miami Law Library
* A survey of rabbinic literature, Ohr Somayach
* Introduction To The Talmud For The Novice , Rabbi M. Taub
* Pshita, Talmud Study 2.0  (Hebrew)

### ਤਲਮੂਦ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਤੂਹਮਤਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਰਨ
* Talmud: The Real Truth About The Talmud, by Gil Student
* The Talmud in Anti-Semitic Polemics , Anti-Defamation League.
* The Real Truth about the Talmud
* Falsifiers of the Talmud

### ਮੁਕੰਮਲ ਲਿਖਤੀ ਵਸੀਲੇ
* Talmud Bavli (Soncino translation) (English). The Soncino Press translation of the Talmud Bavli in downloadable PDF format. Everything is present except for the index volume and the minor-tractates volumes.http://tzvee.blogspot.ca/2009/04/soncino-talmud-translation-online-at.html#c9103600910012975126  About 63% of the translation is also available in the form of ordinary HTML webpages for those who prefer them.http://tzvee.blogspot.com/2009/04/soncino-talmud-translation-online-at.html 
* Mishnah  (Hebrew)
* Tosefta  (Hebrew)
* Talmud Yerushalmi  (Hebrew)
* Talmud Bavli  (Hebrew)
* Full searchable Talmud on Snunit (Hebrew)
* Rodkinson English translation See above, under #Translations of Talmud Bavli.
* E-Daf Images of each page of the Babylonian Talmud
* Tractate Megillah : .pdf download showing Yemenite vocalization
*Shas.org Daf Viewer (Hebrew)

### ਖਰੜੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤੀ ਫੇਰਬਦਲ
* Treasury of Talmudic Manuscripts, Jewish National and University Library 
** Treasury of Talmudic Manuscripts, search by tractate  - search engine for readings in different manuscripts (shows facsimile of individual pages)
* The Munich Talmud (Cod.hebr. 95) 
* The Saul Lieberman Institute - another search engine (shows results in Hebrew text, not as facsimile)
* Yad Harav Herzog: manuscript request form  - a third search engine

### ਖ਼ਾਕਾ
* "A Page from the Babylonian Talmud"  image map from Prof. Eliezer Segal

### "Daf Yomi" program
* A general resource for Daf Yomi
* Point by point summary and discussion by *daf*
* Calendar for this Daf Yomi cycle
* Daf-A-Week: A project to study a daf per week
* Daf Yomi in MP3 - by Rabbi Ephraim Schreibman

### ਆਡੀਓ
* Shiurim on the Talmud, mp3shiur.com
* MP3 Talmud Shiurim by Rav Nissan Kaplan of Mir Yeshiva, Jerusalem 
* Tractate Sukkah by page, showing Yemenite vocalization and recordings of pronunciation 
*Shas.org

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਲਮੂਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਗਰੰਥ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਐਮੀ ਇਨਾਮ

**ਐਮੀ ਇਨਾਮ** (), ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ **ਐਮੀ**, ਟੀਵੀ ਸਨਅਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਵਡਿਆਈ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕੈਡਮੀ ਇਨਾਮ (ਫ਼ਿਲਮ ਵਾਸਤੇ), ਟੋਨੀ ਇਨਾਮ (ਥੀਏਟਰ ਵਾਸਤੇ) ਅਤੇ ਗਰੈਮੀ ਇਨਾਮ (ਸੰਗੀਤ ਵਾਸਤੇ) ਦਾ ਹਮਰੁਤਬਾ ਹੈ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ 
*
*
*
*
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਮੀ ਇਨਾਮ
ਦਾ ਆਈਟੀ ਕਰਾਊਡ

***ਦਾ ਆਈਟੀ ਕਰਾਊਡ*** ਜਾਂ ***ਦਾ ਇਟ ਕਰਾਊਡ*** ਗਰਾਅਮ ਲੀਨੀਹਨ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਐਸ਼ ਅਟੈਲਾ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰਜਿਆ ਚੈਨਲ 4 ਉਤਲਾ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੜੀਵਾਰ ਹੈ ਜੀਹਦੇ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਕ੍ਰਿਸ ਓਡਾਉਡ, ਰਿਚਰਡ ਏਯੌਡ, ਕੈਥਰਿਨ ਪਾਰਕਿਨਸਨ ਅਤੇ ਮੈਟ ਬੈਰੀ ਹਨ।

ਗਲਪੀ ਰੈਨਮ ਇੰਸਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਲੰਡਨ ਵਿਚਲੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਜਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਲੜੀਵਾਰ ਆਈਟੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦੇ ਅਮਲੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਜੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ: ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਪਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੌਰਿਸ ਮੌਸ (ਏਯੌਡ), ਕੰਮਚੋਰ ਰੌਇ ਟਰੈਨੇਮਨ (ਓਡਾਉਡ), ਅਤੇ ਜੈੱਨ ਬਾਰਬਰ (ਪਾਰਕਿਨਸਨ), ਜੋ ਮਹਿਕਮੇ ਦੀ ਮੁਖੀਆ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਰੈਨਮ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਹੈ: ਡੈਨਮ ਰੈਨਮ (ਕ੍ਰਿਸ ਮੌਰਿਸ) ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਦਾ ਪੁੱਤ ਡਗਲਸ (ਮੈਟ ਬੈਰੀ)।

## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ
* 

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
* 
* *The IT Crowd*  at FremantleMedia
* 
* 
* 
* **The IT Crowd** at filmaster.com
* Set Design for the IT Crowd Series 3
ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸ

*ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸ* (1 ਜਨਵਰੀ 1955 - 18 ਜੁਲਾਈ 2012) ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ ਸੀ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਖ਼ਾਲਸੇ ਤੋਂ ਆਪਾ ਵਾਰ ਕੇ* (1969)
**ਮਹਿਕਦੇ ਫੁੱਲ*
**ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ*
**ਨਵੀਆਂ ਸੋਚਾਂ*
**ਨੈਤਿਕ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ*
**ਉੱਤਮ ਦੌਲਤ*
**ਨਵੀਆਂ ਸੋਚਾਂ*
**ਸਿਆਣੇ ਬਣੋ*
**ਨੈਤਿਕ ਵਿੱਦਿਆ* (ਚਾਰ ਭਾਗ)
**ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ: ਅਰੋਗਤਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ*
**ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ*
**ਸ਼ਹੀਦ ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤਲਵਾੜ*
**ਸ਼ਹਿਦ ਦਾ ਛੱਤਾ*
**ਕਾਵਿ ਕਥੋਲੀ*
**ਅੰਮੜੀ ਦੇ ਬੋਲ*
**ਭਾਸ਼ਣ ਕਲਾ ਅਤੇ ਵੰਨਗੀਆਂ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਮਨਸੂਰ ਅਲੀ ਮਲੰਗੀ

**ਮਨਸੂਰ ਅਲੀ ਮਲੰਗੀ** (1947 - 26 ਫਰਵਰੀ 2014) ਇੱਕ ਸੇਰਾਇਕੀ ਗਾਇਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ *ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਮੋਤੀਏ ਦਾ ਮਾਰ ਕੇ ਜਗਾ ਸੋਹਣੀਏ* ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮਨਸੂਰ ਅਲੀ ਮਲੰਗੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਝੰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸੁਲਤਾਨ-ਬਾਹੂ ਨੇੜੇ ਗੜ੍ਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ 1965 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਸਦਕਾ ਕਾਮਯਾਬੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ। ਦੇਰ 70ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਲੋਕ ਗੀਤ * ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਮੋਤੀਏ ਦਾ ਮਾਰ ਕੇ ਜਗਾ ਸੋਹਣੀਏ* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ
#ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਅੱਖ ਫੜਕੀਂਦੀ ਏ
#ਕਿਆ ਹਾਲ ਸੁਣਾਵਾਂ ਦਿਲ ਦਾ
#ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਦਿਨ ਸਾਰਾ
#ਦਰਦ ਅੰਦਰ ਦੀ ਪੇੜ
#ਪੀਲੂ ਪੱਕਿਆਂ
#ਬਣ ਦਿਲਬਰ ਸ਼ਕਲ ਆ ਯਾਹ
#ਰੋਂਦੇ ਉਮਰ ਨਿਭਾਈ
#ਵਿਚ ਰੋਹੀ ਦੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ
#ਅਸਾਂ ਬੇਕਦਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਲਾਈਆਂ ਅੱਖੀਆਂ
#ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਮੋਤੀਏ ਦਾ
#ਕਿਹੜੀ ਗ਼ਲਤੀ ਹੋਈ ਵੇ ਜ਼ਾਲਮ
#ਕੋਈ ਰੋਹੀ ਯਾਦ ਕਰੇਂਦੀ
#ਨਾ ਵਣਜ ਵੇ ਸਾਂਵਲ
#ਬੇਦਰਦ ਢੋਲਾ ਐਵੇਂ ਨਹੀਂ ਕਰੀਦਾ
#ਮੁਹੱਬਤ ਜੁਰਮ ਹੈ ਮੈਂ ਕਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ
#ਮੁਹੱਬਤ ਰੋਗ ਹੈ ਦਿਲ ਦਾ
#ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਜਿਹਾ ਸੋਹਣਾ
#ਵਾਹ ਵਾਹ ਰਮਜ਼ ਸੱਜਣ ਤੇਰੀ ਯਾਰੀ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
| ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਮੋਤੀਏ ਦਾ ਮਾਰ ਕੇ ਜਗਾ ਸੁਹਣੀਏ
 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ

]]

**ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ** ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੀਟੀ ਰੋਡ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਮੰਜ਼ਲਾ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਰਾਮਜੀ ਦਾਸ ਨੇ ਸਾਲ 1924 ਵਿੱਚ ਗੈਰਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਰਾਮਜੀ ਦਾਸ ਹੀ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ।

ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੁਸਾਇਟੀ** ਵਜੋਂ ਐਕਟ 1960, ਰਜਿਸਟਰਡ No130. ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਜਿਸਟਰ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Pingalwara Web site 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਇਰਫ਼ਾਨ ਪਠਾਨ

**ਇਰਫ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨ ਪਠਾਨ** (; ਜਨਮ 27 ਅਕਤੂਬਰ 1984) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 2003/04 ਬਾਰਡਰ-ਗਾਵਸਕਰ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਈ ਖੇਡਣ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਖਿੱਦੋ ਖੂੰਡੀ

**ਖਿੱਦੋ ਖੂੰਡੀ** ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉੱਨਤ ਰੂਪ ਹਾਕੀ ਹੈ। ਖਿੱਦੋ ਖੂੰਡੀ ਖੇਡ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਆ ਕੋਲ ਆਪੇ ਬਣਾਈਆਂ ਖੂੰਡੀਆਂ(ਹਾਕੀਆਂ) ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਖਿੱਦੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਖਤ ਦੀ ਰਬੜ ਬਣੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਕਪੜੇ ਦੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ-ਸੱਤ ਖਿਡਾਰੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਖੁੱਤੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ ਖੂੰਡੀਆਂ ਫੜ ਕੇ ਖਲੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਹੀ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਖੁੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਦਬਾ ਕੇ ਖਿੱਦੋ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਲੱਗਾ ਖਿਡਾਰੀ ਖਿੱਦੋ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਖਿੱਦੋ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਫੁੰਡਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਫੁੰਡ ਜਾਏ ਤਾਂ ਖਿੱਦੇ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਖੁੱਤੀ ਮੱਲ ਕੇ ਖਲੋਤੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਲਾਂਭੇ ਹੋ ਸਕੇ ਤੇ ਖਾਲੀ ਖੁੱਤੀ ਮੱਲੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਉਹਨੂੰ ਖੁੱਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹਨੇ ਖਿੱਦੋ ਮਾਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਖੂੰਡੀ ਉਹਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਖੇਡ ਹੁਣ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ
ਡਾ: ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ

**ਡਾ: ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ**(Amarjit Singh Sodhi)(ਜਨਮ 8 ਜੂਨ 1930–23 ਜਨਵਰੀ 2015)ਆਪ ਨੇ ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਐਮ. ਐਸ. ਸੀ. ਮੈਥਸ ਤੇ ਪੀ.ਐਚ. ਡੀ. ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ 1955 ਈ: ਜੀ. ਐਚ. ਜੀ. ਹਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸਿੱਧਵਾ ਖੁਰਦ ਦੇ ਫਾਊਂਡਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ ਦੇ ਸੈਨੇਟ ਤੇ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਬਰੇਟਾ

**ਬਰੇਟਾ **(ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: **Bareta**)**,** ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕੌਂਸਲ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਬਰੇਟਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਸਬਾ ਹੈ।
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 600 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਚੌਹਾਨ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਗੰਗਾਨਗਰ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਵੱਸ ਗਏ ਸਨ।
ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਲਵਾਹਾ ਦੇ ਜੱਲਾ ਰੰਗਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ।
ਬਰੇਟਾ ਦਾ ਨਾਂ ਇੱਕ ਯੋਧਾ ਰਾਜਪੂਤ "ਬੈਡ-ਬੀਟਾ" ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਾਰਸ਼ਲ ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ।
ਉਸਨੇ 13000 ਏਕੜ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਲਕੇ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ।
ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਦਯਾਲਪੁਰਾ, ਬਹਾਦਰਪੁਰ, ਕੁਲਰੀਆਂ।
ਸਾਰੇ ਪੰਜ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਹਾਨ ਉਪ ਨਾਮ ਆਬਾਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇਥੇ "ਅਗਰਵਾਲ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ" ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਬਰੇਟਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਬਰੇਟਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲਾਗੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਛੋਟਾ ਕਸਬਾ ਬਠਿੰਡਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ 
ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬੁਢਲਾਡਾ ਰੋਡ ਤੇ ਸਥਿਤ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।  ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਆਈ.ਟੀ., ਬੈਂਕਿੰਗ, ਫਾਰਮੇਸੀ ਆਦਿ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਐਥੋਂ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਕੂਲਾ ਦੀ ਸੂਚੀ:
* ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ
* ਬੀਐਮਡੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (ਪੰਜਾਬੀ ਮੀਡੀਅਮ - ਪੀਐਸਈਬੀ)
* ਡੀਏਵੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ (ਇੰਗਲਿਸ਼ ਮੀਡੀਅਮ - ਸੀਬੀਐਸਈ)
* ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਡੇ ਬੋਰਡਿੰਗ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ (ਇੰਗਲਿਸ਼ ਮੀਡੀਅਮ- ਸੀਬੀਐਸਈ)
* ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਕੂਲ (ਇੰਗਲਿਸ਼ ਮੀਡੀਅਮ - ਸੀਬੀਐਸਈ)
* ਆਰੀਆ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ (ਪੰਜਾਬੀ ਮੀਡੀਅਮ - ਪੀਐਸਈਬੀ)
* ਆਦਰਸ਼ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ (ਪੰਜਾਬੀ ਮੀਡੀਅਮ - ਪੀਐਸਈਬੀ)
* ਮਾਤਾ ਗੁਰਦੇਵ ਕੌਰ ਕਾਲਜ 
* ਅਰਿਹੰਤ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ
* ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਬਹਾਦੁਰਪੁਰ (ਸਰਕਾਰ)

## ਭੂਗੋਲ 
ਬਰੇਟਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ  ਤੇ ਦਿੱਲੀ - ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਟਰੈਕ (ਵਾਇਆ ਬਠਿੰਡਾ) ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ - 170 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ = 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ = 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ = 215 (ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ), 260 (ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ)।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਸੁਖਦਰਸ਼ਨ ਧਾਲੀਵਾਲ

**ਸੁਖਦਰਸ਼ਨ ਧਾਲੀਵਾਲ** (1950 - 2015) ਕੈਨਸਸ (ਅਮਰੀਕਾ) ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ (ਤਿੰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
## ਜੀਵਨ ਬਿਓਰਾ
ਸੁਖਦਰਸ਼ਨ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਮੋਗਾ ਬਰਨਾਲਾ ਰੋਡ ਤੇ ਪੈਂਦੇ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲੋਹਾਰਾ ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮਧ -1980 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੀਡੀ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀਰਵੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦਸੰਬਰ 2005 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਿਖਣਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਦਰਸ਼ਨ ਉਰਦੂ/ਹਿੰਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। 
## ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼*
**ਸੱਤ ਰੰਗੇ ਲਫ਼ਜ਼* (1990)
**ਸੱਚ ਦੇ ਸਨਮੁਖ* (2008)
**Ghazals At Twilight* (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਐਮ ਕਲਿਆਣਸੁੰਦਰਮ

**ਮੀਨਾਕਸ਼ੀਸੁੰਦਰਮ ਕਲਿਆਣਸੁੰਦਰਮ** (20 ਅਕਤੂਬਰ 1909 - 27 ਜੁਲਾਈ 1988) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ 1952 ਵਿੱਚ ਤਰੁਚੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ, ਅਤੇ 1957 ਅਤੇ 1962 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਲਈ ਤਿਰੁਚਰਾਪਲੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਏਜਾਜ ਅਨਵਰ

**ਏਜਾਜ ਅਨਵਰ** [ ਉਰਦੂ: اعجاز انور ] ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਆਫ ਆਰਟਸ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿਖਿਅਕ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾ ਲਾਹੌਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਟਰਕਲਰ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। 
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਏਜਾਜ ਦਾ ਜਨਮ 1946 ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਏਜਾਜ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸੀ। ਏਜਾਜ ਨੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਐਮਏ 1967 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ 1978 ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਤੁਰਕੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1972 ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਆਫ ਆਰਟਸ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਿਹਾ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਗੁਆਚੀ ਭੇਡ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ

showing the triumphant return of the shepherd, from the Bowyer Bible.]] 
**ਗੁਆਚੀ ਭੇਡ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ** ਯਿਸੂ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਬਾਈਬਲ ਨਵਾਂ ਨੇਮ ਦੀ ਆਂ ਦੋ ਇੰਜੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਥਾਮਸ ਦੀ ਇੰਜੀਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। . 
## ਬਿਰਤਾਂਤ
ਲੂਕਾ ਦੀ ਇੰਜੀਲ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਇਵੇਂ ਹੈ:

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਈਬਲ
ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਦੇਵਤਾਲੇ

**ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਦੇਵਤਾਲੇ** (ਜਨਮ 7 ਨਵੰਬਰ 1936) ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਹੈ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਦੇਵਤਾਲੇ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਜੌਲਖੇੜਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੈਤੂਲ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਇੰਦੌਰ ਤੋਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪੀਐਚਡੀ ਸਾਗਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਾਗਰ ਤੋਂ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਦੇਵਤਾਲੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 1952 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1960 ਤੱਕ ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।
## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਹੱਡੀਓਂ ਮੇਂ ਛਿਪਾ ਜਵਰ*
**ਦੀਵਾਰੋਂ ਪਰ ਖੂਨ ਸੇ*
**ਲੱਕੜਬੱਘਾ ਹੰਸ ਰਹਾ ਹੈ*
**ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੇ ਮੈਦਾਨ ਕੀ ਤਰਫ਼*
**ਭੂਖੰਡ ਤਪ ਰਹਾ ਹੈ*
**ਹਰ ਚੀਜ਼ ਆਗ ਮੇਂ ਬਤਾਈ ਗਈ ਥੀ*
**ਪੱਥਰ ਕੀ ਬੈਂਚ*
**ਇਤਨੀ ਪੱਥਰ ਰੋਸ਼ਨੀ*
**ਉਜਾੜ ਮੇਂ ਸੰਗ੍ਰਹਾਲਯ*
**ਉਸਕੇ ਸਪਨੇ*
**ਬਦਲਾ ਬੇਹਦ ਮਹੰਗਾ ਸੌਦਾ*
**ਪੱਥਰ ਫੇਂਕ ਰਹਾ ਹੂੰ*
## ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
**ਅਗਰ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ*
**ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰੇਮ*
**ਏਕ ਸਪਨਾ ਯਹ ਭੀ*
**ਔਰਤ*
**ਕਰਿਸ਼ਮੇ ਭੀ ਦਿਖਾ ਸਕਤੀ ਹੈਂ ਅਬ ਕਿਤਾਬੇਂ*
**ਕਹੀਂ ਕੋਈ ਮਰ ਰਹਾ ਹੈ ਉਸਕੇ ਲਿਏ*
**ਘਰ ਮੇਂ ਅਕੇਲੀ ਔਰਤ ਕੇ ਲਿਏ*
**ਜੋ ਰਾਸਤਾ ਭੂਲੇਗਾ*
**ਤੁਮ ਵਹਾਂ ਭੀ ਹੋਗੀ*
**ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਆਂਖੇਂ*
**ਤਾਕਿ ਸੁਨ ਪਾਊਂ ਠੀਕ ਸੇ ਚੁਟਕੁਲਾ*
**ਦੁਨੀਆ ਕਾ ਸਬ ਸੇ ਗਰੀਬ ਆਦਮੀ*
**ਦੋ ਲੜਕੀਓਂ ਕਾ ਪਿਤਾ ਹੋਨੇ ਸੇ*
**ਨੀਂਬੂ ਮਾਂਗਕਰ*
**ਪੁਨਰਜਨਮ*
**ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਤਾ ਕਾ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇਤਾ*
**ਬੱਚੋਂ ਔਰ ਯੁਵਾਓਂ ਕੇ ਭਵਿਸ਼੍ਯ ਕੇ ਲਿਏ*
**ਬੇਟੀ ਕੇ ਘਰ ਸੇ ਲੌਟਨਾ*
**ਬਾਈ ਦਰਦ ਲੇ*!
**ਬਾਲਮ ਕਕੜੀ ਬੇਚਨੇ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀਆਂ*
**ਮੈਂ ਆਤਾ ਰਹੂੰਗਾ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਲਿਏ*
**ਮਾਂ ਜਬ ਖਾਨਾ ਪਰੋਸਤੀ ਥੀ*
**ਮਾਂ ਪਰ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਤਾ ਕਵਿਤਾ*
**ਹਾਦਸਾ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਨੈਲੀ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ

**ਨੈਲੀ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ** ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ 18 ਫ਼ਰਵਰੀ 1983 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਛੇ-ਘੰਟੇ ਦੇ ਅਰਸੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲਾਲੁੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਾਤਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ, ਕਤਲਾਮ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਨਵਨਿੰਦਰ ਬਹਿਲ

**ਨਵਨਿੰਦਰ ਬਹਿਲ** (ਜਨਮ ਨਰਿੰਦਰਜੀਤ ਘੁੰਮਣ, 30 ਅਕਤੂਬਰ 1949) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼
ਰੁਸਤਮ-ਸੋਹਰਾਬ

manuscript painting:Rustam laments for Suhrab]]
**ਰੁਸਤਮ-ਸੋਹਰਾਬ** ਈਸਾ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਰੁਸਤਮ ਅਤੇ ਸੋਹਰਾਬ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ ਫਿਰਦੌਸੀ ਦੇ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਇਹ ਹੀਰੋ ਰੁਸਤਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੋਹਰਾਬ ਦੀ ਦੁਖਦਾਈ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। 
## ਕਹਾਣੀ
ਸੋਹਰਾਬ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਸੱਚਾ ਇਨਸਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਈਰਾਨ ਦਾ ਵਾਸੀ ਸੀ। ਜੀਹੂ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੂਜਾ ਰਾਜ ਤੁਰਾਨ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਈਰਾਨ ਤੇ ਤੁਰਾਨ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਰੁਸਤਮ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਦਾ ਹੋਇਆ ਜੀਹੂ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਤੁਰਾਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਸੌਂ ਗਿਆ। ਸਵੇਰੇ ਜਾਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਘੋੜਾ ਗਾਇਬ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਘੋੜਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਮੰਗਾ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਵੱਲ ਤੁਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ। ਰੁਸਤਮ ਸੋਹਰਾਬ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਸ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਤਹਿਮੀਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਤ ਮੌਕੇ ਮਿਲੀ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਸਮੰਗਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਰੁਸਤਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਤਹਿਮੀਨਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਤਹਿਮੀਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਨਾਮੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਤੇ ਯੋਧਾ ਬਣਿਆ ਤੇ ਅਨਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਭਿੜਿਆ। ਪਿਓ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕੁਸ਼ਤੀ, ਫੇਰ ਲੜਾਈ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤੂ ਤੇ ਪਤਨੀ ਤਹਿਮੀਨਾ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਜਾਣਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ

**ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ** (6 ਮਈ 1932 - 24 ਜਨਵਰੀ 2020) ਡਾ. ਢਿੱਲੋਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ 1999 ਵਿੱਚ *ਪੰਜਾਬ ਰਤਨ ਐਵਾਰਡ* ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਸਾਲ 2001 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਲੇਖਕ ਐਵਾਰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਰਚੀਮਿਚੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹੇ ਹੋਣਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗਾਲਿਬ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੱਛਮ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬਰਟਰੰਡ ਰਸਲ ਅਤੇ ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਵੀ ਗਾਹੇ ਬਗਾਹੇ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀ ਸੁਮੇਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਹੀ ਤੱਥਗਤ ਜਾਣਕਾਰੀ,ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ, ਸੰਜਮੀ ਬੌਧਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਆਦਿ ਅਹਿਮ ਲੱਛਣ ਹਨ।

ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਦਾ ਜਨਮ 1932 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਟੱਲੇਵਾਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਯੋਗਦਾਨ 
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੋਜ ਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 106 ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪੇਪਰ ਅਤੇ 4 ਖੋਜ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਅਤੇ 16 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੀਐੱਚਡੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਅੰਟਾਰਟਿਕ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1996 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ‘ਨਿਰੰਤਰ ਸੋਚ’ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਘੜਨ ਤੇ ਸੰਵਾਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।

## ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ 
ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਖੇਤਰ ਚੁਣਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਸਮਝ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਮ ਸ਼ਖ਼ਸ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵੰਨਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਗਿਆਨ ਆਧਾਰਤ ਗਿਆਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਰਮ ਅਤੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਈ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਲਈ ਸਮਝਦਾਰੀ ਅਪਨਾਉਣ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।
#*ਅਨੋਖੇ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਐਂਟਾਰਕਟਿਕਾ*
#*ਯਾਦਾਂ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਦੀਆਂ*

### ਅਨੁਵਾਦ
# *ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਜਲੋਂ ਕਿਰੇ ਮੋਤੀ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ ਲੇਖਕ
ਡੌਲੀ ਸਿੰਘ

**ਡੌਲੀ ਸਿੰਘ** ਪੋਇਟਸ ਕਾਰਨਰ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਐਡੀਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਗਰੁੱਪ ਜੂਨ 2011 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਵੀ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਸਨੇ ਕਈ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਏ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸੈਦੇਵਾਲਾ

*ਸੈਦੇ ਵਾਲਾ** (Saidewala, سیدیوالا) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਬੁਢਲਾਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਦੂਰੀ ਬੁਢਲਾਡਾ ਤੋ ਲਗਪਗ 11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। 
## ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਪਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਇੱਕ **ਸੈਦੇ** ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਅਗਰਵਾਲ ਜਾਤ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ **ਪਾਹਨ ਸਹਿਬ *' ਨਾਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਮੱਸਿਆ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸੱਚਨ ਸੱਚ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਰ ਦਾ ਜੋੜਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋੜਾ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਧੰਨੀ ਮੱਲਾ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸੱਚਨ ਸੱਚ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਪਿੰਡ ਸੈਦੇਵਾਲ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੈਰ ਦਾ ਜੋੜਾ ਵੀ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਾਗਲ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਕੱਟਿਆ ਜਾ ਕੋਹੜ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਵੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਨਾਲ ਲਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
* ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ

mai apne youtube  channel  te add laoni chahnda ja

Kis tra laoni hai

**ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ** (ਜਾਂ **ਮਸ਼ਹੂਰੀਕਰਨ**) ਵਪਾਰਕ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਸਤੇ ਰਾਜ਼ੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਤਜਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਜਾਂ ਸਿਆਸੀ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰਕ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ।
 ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸੁਨੇਹੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜ਼ਾਦੇ ਹਨ। ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ
 ਦੀ ਯੂ.ਕੇ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜ਼ਾਦੀ ਹੈ। 
 ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਉੱਥੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜ਼ਾਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਸ ਤੋਂ ਜਾਗਰੂਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਅੱਜ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਭਵ ਮੀਡੀਆ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। 
 ਪ੍ਰੈਸ, ਇੰਟਰਨੈਟ, ਮੇਲ, ਪੋਸਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜ਼ਾਦੀ ਹੈ। ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਉਹਨਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਬਣਾਉਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੀਡੀਆਂ 
 ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕ, ਮੈਨੇਜਰ, ਖੋਜਾਰਥੀ ਤੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਹਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਇੱਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਬ੍ਰੈਡ, ਉਸਦੀ ਦਿਖ,
 ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਉਸਦਾ ਮੁਲ ਤਹਿ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਲਾਇਟ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਮਿਲ ਜ਼ਾਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਹੋ ਜ਼ਾਦੀ ਹੈ।
 

* Advertising Educational Foundation , archived advertising exhibits and classroom resources
*Hartman Center for Sales, Advertising & Marketing History at Duke University 
** Duke University Libraries Digital Collections:
*** Ad*Access, over 7,000 U.S. and Canadian advertisements, dated 1911–1955, includes World War II propaganda.
*** Emergence of Advertising in America, 9,000 advertising items and publications dating from 1850 to 1940, illustrating the rise of consumer culture and the birth of a professionalized advertising industry in the United States.
*** AdViews, vintage television commercials
*** ROAD 2.0, 30,000 outdoor advertising images
*** Medicine & Madison Avenue, documents advertising of medical and pharmaceutical products
* On-Line exhibits at William F. Eisner Museum of Advertising & Design
* *Art & Copy*, a 2009 documentary film about the advertising industry

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ
ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ

, *ਪਰਵਾਸੀ ਮਾਂ*, 1936, ਫਲੋਰੈਂਸ ਓਵਨਜ ਥਾਮਪਸਨ (1903-1983) ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ।]]
**ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ**, ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਹੈ, ਜੋ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀਆਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਕਲਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੌਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਰਣਨਾਤਮਕ ਵਿਧੀ ਜਾਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ
ਵਿਤੋਰੀਆ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ

**ਵਿਟੋਰੀਆ ਡੀ ਗੁਇਮਰੇਸ**, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਗੁਇਮਰੇਸ, ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ਼ਤਾਦਿਊ ਡਿ. ਅਲਫੋਨਸੋ ਹੈਨਰਿਕਸ, ਗੁਇਮਰੇਸ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰਾ ਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* ਵਿਟੋਰੀਆ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਇਸ਼ਤਾਦਿਊ ਡਿ. ਅਲਫੋਨਸੋ ਹੈਨਰਿਕਸ

**ਇਸ਼ਤਾਦਿਊ ਡਿ. ਅਲਫੋਨਸੋ ਹੈਨਰਿਕਸ** ਭਾਵ **ਡਰੈਗਨ ਦਾ ਸਟੇਡੀਅਮ** ਗੁਇਮਰੇਸ, ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਟੋਰੀਆ ਡੀ ਗੁਇਮਰੇਸ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 30,165 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
	
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਇਸ਼ਤਾਦਿਊ ਡਿ. ਅਲਫੋਨਸੋ ਹੈਨਰਿਕਸ, ਵਿਤੋਰੀਆ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਤੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਮਿਰਜ਼ਾ ਤੁਰਸਨਜ਼ਾਦਾ

**ਮਿਰਜ਼ਾ ਤੁਰਸਨਜ਼ਾਦਾ** () (, (02 ਮਈ 1911 &mdash; 24 ਸਤੰਬਰ 1977) - ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਾਜਿਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਸਤੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਉਹ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦੇ ਕੌਮੀ ਨਾਇਕ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਉੱਠ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਰਸਨਜ਼ਾਦਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਇੱਕ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨੀ ਨੋਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਾਸੇ ਛਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਰਸਨਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ 'ਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਟਾਲਿਨ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮਿਰਜ਼ਾ ਤੁਰਸਨਜ਼ਾਦਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਹਿੱਸਾਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਰਾਤਾਗ (ਹੁਣ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦਾ ਤੁਰਸਨਜ਼ਾਦਾ ਰੀਜਨ) ਵਿੱਚ 19 ਅਪਰੈਲ (ਨਵਾਂ ਕਲੰਡਰ 2 ਮਈ) 1911 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀ, ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਸੋਵੀਅਤ ਦਾ ਮੈਂਬਰ, ਸੋਵੀਅਤ ਅਮਨ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ, ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ, ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਯਕਜਹਿਤੀ ਲਈ ਸੋਵੀਅਤ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੀ।
## ਇਨਾਮ
[thumb|ਖੱਬੇ|ਤਸਵੀਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਤੁਰਸਨਜ਼ਾਦਾ, ਲੇਖਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਦ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦੀ ਇਮਾਰਤ, [ਦੋਸ਼ੰਬਾ]]

* 1960 - ਲੈਨਿਨ ਇਨਾਮ 
* 1967 - ਹੀਰੋ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਲੇਬਰ 
* 1967 - ਨਹਿਰੂ ਇਨਾਮ 
* 1971 ਲੈਨਿਨ ਕੋਮਸੋਮੋਲ ਇਨਾਮ ਤਾਜਕਿਸਤਾਨ ਲਈ 
* 1974 - ਤੁਲਾਈ ਤਮਗ਼ਾ ਸੋਵੀਅਤ ਅਮਨ ਕਮੇਟੀ 
* ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ ਇਨਾਮ 
* 2001 - ਕੌਮੀ ਹੀਰੋ 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਜਿਕ ਕਵੀ
ਲੱਛੂ ਮਹਾਰਾਜ

ਪੰਡਿਤ **ਲੱਛੂ ਮਹਾਰਾਜ** (1907-1978) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚਾ ਅਤੇ ਕਥਕ ਦਾ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ। ਉਹ ਲਖਨਊ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਥਕ ਨਾਚ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸਕਰ * ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ * (1960) ਅਤੇ *ਪਾਕੀਜ਼ਾ * (1972) ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਉਸ ਨੂੰ 1957 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ, ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਵਿਰਾਸਤ 
ਸਤੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਉਤਸਵ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਮਾ ਦੇਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਗਿਰਦ  ਜਿਵੇਂ ਨਲਿਨੀ ਅਤੇ ਕਮਲਿਨੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਡਾਂਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ, ਕਥਕ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਬੈਲੇ, *ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ* ਦਾ ਮੰਚਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ

**ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ** ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:

*ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ (1848 - 9 ਦਸੰਬਰ 1898) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਰਗਰਮ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ, ਬਾਨੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਟਰੱਸਟ
* ਸੇਠ ਸ਼ਿਵ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ (1818-1878), ਬਾਨੀ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਮੱਤ
20 ਨਵੰਬਰ (ਨਾਵਲ)

** 20 ਨਵੰਬਰ ** ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲੈਟ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਕਿਣ ਮਿਣ ਤਿੱਪ ਤਿੱਪ ਨਾਮ ਦਾ ਕਵਿ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਚੁਕਾ ਹੈ।

ਇਹ ਨਾਵਲੈਟ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਮੌਜੂਦਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਭਿੰਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੁਲੰਕਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲੈਟ ਦਾ ਪਲਾਟ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਭੰਗੂ

ਭੰਗੂ ਬੰਸ ਦਾ ਮੋਢੀ ਭੰਗੂ ਸੀ। ਭੰਗਾਲ ਅਤੇ ਭਾਗੂ ਵੀ ਇਸੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਿੰਧ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਅਰਬਾਂ ਨੇ ਸਿੰਧ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸਿਵੀਸਤਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੰਗੂ ਦਾ ਪੋਤਾ ਕਾਕਾਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਾਕੇ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦਾਹਿਰਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਰਬਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤੇ ਜੱਟ ਕਬੀਲੇ ਰਾਜੇ ਦਾਹਿਰ ਦੇ ਸਲੂਕ ਤੋਂ ਤੰਗ ਸਨ। ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਮ ਨੇ ਇਸ ਫੁਟ ਤੋਂ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾ ਕੇ ਕਈ ਜੱਟ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਮ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਦਾਹਿਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਲੜਕਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਰਾਣੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਭੰਗੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸਿੰਧ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਸ਼ੋਰ ਕੋਟ ਤੇ ਝੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਕੁਝ ਭੰਗੂ ਸਿਆਲਕੋਟ ਤੇ ਮਿੰਟਗੁੰਮਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਭੰਗੂ ਗੋਤ ਦਾ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਵਾਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਖ ਸਿਆਲਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਲੜਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਸਿਆਲਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਹੀ ਭੰਗੂ ਮਾਝੇ ਤੇ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਕੁਝ ਘੱਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਸਰਸੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ।

ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਭੰਗੂਆਂ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੰਗੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਭੰਗੂਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿੰਡ ਭੜੀ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਖੰਨੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ ਹੈ। 1763 ਈਸਵੀਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਫ਼ਤਹਿ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ ਦੀ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਭੜਤੀ ਤੇ ਕੋਟਲਾ ਆਦਿ ਪਿੰਡ ਆਏ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਬੰਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਲੇਖਕ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸੀ।

ਕੁਝ ਭੰਗੂ ਪਿੰਡ ਡੱਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੋਪੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਭੰਗੂ ਗੋਤ ਤ੍ਰਖਾਣਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਪਰੇ ਜੱਟ ਵੀ ਰਾਏ ਤੇ ਭੰਗੂ ਆਦਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਾਂਗ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦ ਸਨ। ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ ਦੇ ਹਮਲੇ 712 ਈਸਵੀਂ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਸਪਰੇ ਜੱਟ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਅਰੋੜੇ ਖੱਤਰੀ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਿੰਧ ਦੇ ਅਲਰੋੜ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭੰਗੂ ਨਾਮ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਸਰਸੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਭੰਗੂ ਹੈ। ਪਟਿਅਆਲਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਬਠਿੰਡਾ, ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਰੋਪੜ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੰਗੂ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਕਾਫ਼ੀ ਆਬਾਦ ਹਨ। ਇਹ ਬਹੁਤੇ ਦੁਆਬੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ।

ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭੰਗੂ ਝੰਗ ਤੇ ਸ਼ੋਰਕੋਟ ਤੋਂ ਉਜੜ ਕੇ ਪਿੰਡ ਭੱਟੀਆਂ ਜਲਾਲਪੁਰ ਤੇ ਪਰਾਨੇਕੇ ਆਦਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਭੰਗੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭੰਗੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਹੀ ਹਨ। ਜੱਟਾਂ, ਅਰੋੜੇ, ਖੱਤਰੀਆਂ ਤੇ ਤ੍ਰਖਾਣਾਂ ਦੇ ਕਈ ਗੋਤ ਰਲਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਸਭ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ। ਕੈਪਟਨ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਅਹਲਾਵਤ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ 'ਜਾਟ ਵੀਰੋਂ ਕਾ ਇਤਿਹਾਸ' ਪੰਨਾ 305 ਉਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੰਗੂ ਤੇ ਭਰੰਗਰ ਇਕੋ ਗੋਤ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਗਬੰਸੀ ਜੱਟ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭੰਗੂ ਸਿੱਖ ਹਨ। ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੱਥਰਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੰਗੂ ਅਥਵਾ ਭਰੰਗਰ ਗੋਤ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਜਾਟਾਂ ਦੇ 40 ਪਿੰਡ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਗੂ ਗੋਤ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਕੋ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਤੱਤਭਵ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਕਾਫ਼ੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਧ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜੱਟ ਕਬੀਲੇ ਬੋਧੀ ਬਣ ਗਏ ਸਨ।
ਜੱਟ, ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ, ਸਿੱਖ, ਇਸਾਈ, ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਆਦਿ ਕਈ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਸਾਂਝ ਅਜੇ ਵੀ ਹੈ। 
ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਦਾ ਸਿਰ ਭੰਗੂ ਜੱਟ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਮੀਰਾਂ ਕੋਟੀਏ ਨੇ ਵੱਢ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਸੂਰਬੀਰ ਜੋਧਾ ਸੀ। ਭੰਗੂ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਤੇ ਉਘਾ ਗੋਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੋਤ
ਕਿਣ ਮਿਣ ਤਿੱਪ ਤਿੱਪ

**ਕਿਣ ਮਿਣ ਤਿੱਪ ਤਿੱਪ** ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ

**ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ** ਉੱਘੇ ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਨ। ਆਪ ਮਹਾਰਾਜਾ  ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂਂ ਨੇ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ 1841 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਭੰਗੂ ਜੀ ਦਾ ਦਾਦਾ, ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਮੀਰਾਂਕੋਟ, ਨੇੜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ