ਸਲਾਗਾ ਭੈਰਵੀ

**ਸਲਾਗਾ ਭੈਰਵੀ** ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ ਹੈ (22ਵੇਂ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ *ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਆ*  ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸਕੇਲ) । ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯਾ ਸਕੇਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਅਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਮਤਲਬ ਸੱਤ ਸੁਰ (ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਸ) ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ *ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਵੇਰੀ* ਅਤੇ *ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ* ਸਕੇਲ *ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਆ*  ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ।

ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਪੈਮਾਨਾ *ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਆ* ਪੈਮਾਨੇ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸ਼ਾਦਵ-ਸੰਪੂਰਨਾ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਦੇ ਨਾਲ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਪੈਮਾਨਾ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਵੇਰੀ ਸਕੇਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ *ਸ਼ਡਜਮ* ਦੇ ਨਾਲ ਉਤਰਦਾ ਪੈਮਾਨਾ, ਜੋ ਕਿ *ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਆ* ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ
*ਸਲਾਗਾ ਭੈਰਵੀ* ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ *ਗੰਧਾਰਮ* ਜਾਂ *ਨਿਸ਼ਾਦਮ* ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗਮ (ਜਾਂ ਔਡਵ ਰਾਗਮ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਸਕੇਲ) ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ) ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ

* ਆਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ2 ਮ1 ਪ ਧ2 ਸੰ [a]  
* ਅਵਰੋਹਨ: ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਮ1 ਗ2 ਰੇ2 ਸ [b]  

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਨੋਟ ਹਨ ਸ਼ਡਜਮ, ਚਤੁਰੂਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ, ਪੰਚਮ ਅਤੇ ਚਤੁਰੂਤੀ ਧੈਵਤਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਸਿਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਅਤੇ *ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਰਮ* ਅਵਰੋਹੀ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ, ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
*ਸਲਾਗਾ ਭੈਰਵੀ* ਰਾਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਪਦਾਵਿਨੀ ਸਦ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਇਲਾਤਾਰੇ ਮੇਤੂ ਕੋਂਤੀਵੀ
* *ਤਿਆਗਰਾਜੇਨਾ ਸਮਰਕਸ਼ਿਤੋਹਮ*-ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
* *ਡਾਂਡਿਨੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕੈਂਡੀਕੰਬੇ*, ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤਾ ਦਯਾਨਿਧੇ ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ
* ਵੇਦਾਨਾਯਗਮ ਪਿਲਾਈ ਦੁਆਰਾ ਉੱਨਈ ਮਾਰਾਵਾਮਲ
* ਐੱਨ. ਐੱਸ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਦੁਆਰਾ *ਕੋਲਾ ਮਯਿਲ ਯੇਰਮ*
* ਮਦੁਰੈ ਜੀ. ਐਸ. ਮਨੀ ਦੁਆਰਾ ਦਸ਼ਗ੍ਰਹਿ
* *ਕਲਿੰਗਾ-ਮਰਦਾਨ ਨੰਦਾ-ਗੋਪਾ*, *ਨਾਗਰਾਜਮ* ਅਤੇ *ਸ਼ੈਲਜਾ-ਰਮਨਾ* ਬੰਗਲੌਰ ਐਸ ਮੁਕੁੰਦ ਦੁਆਰਾ
* ਆਰ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਰਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਲਲਾਈਟ ਸੂਰਾ-ਵਿਨੂਟ ਇਨ ਤਿਸ਼ਰਾ ਤ੍ਰਿਪੁਤ ਥਾਲਮ
* ਆਰ ਵੇਣੂਗੋਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਨਮੋ ਨਮੋ ਦਸ਼ਾਰਤ
* ਆਰ ਕੇ ਸੂਰੀਆਨਾਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਪਾਈ ਪਰਮ-ਗੁਰੂ ਰਾਘਵੇਂਦਰਯਾ ਭਗਤ-ਅਨੁਗ੍ਰਹ
* ਈ. ਐੱਸ. ਸ਼ੰਕਰਨਾਰਾਇਣ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ *ਰਾਧਾ-ਰਮਨਾ*
* ਆਰ ਐਨ ਦੁਰਾਇਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ *ਸਾਕੇਤ-ਰਾਜਕੁਮਾਰ*
* ਕਮਲੇਸ਼ਾ ਵਿੱਤਲਦਾਸ ਦੁਆਰਾ *ਤੁੰਗਾ-ਟੀਰਾ-ਵਿਰਾਜਮ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਘਵੇਂਦਰ ਗੁਰੂਰਾਜਮ*

## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

### ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ 
ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ਭਮ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ਭਮ ਤੱਕ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ *ਧਨਿਆਸੀ* *ਸਲਾਗਾ ਭੈਰਵੀ* ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

### ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 
* ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ *ਸਲਾਗਾ ਭੈਰਵੀ* ਸਕੇਲ ਉੱਚੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ *ਵਕਰਾ* ਪ੍ਰਯੋਗ (ਪ ਧ2 ਪ ਦੀ ਜ਼ਿਗ-ਜ਼ੈਗ ਵਰਤੋਂ) ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ *ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ* ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ2 ਗ2 ਮ1 ਪ ਧ2 ਪ ਸੰ- ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਮ1 ਗ2 ਰੇ2 ਸ ਹੈ। 
* *ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਵੇਰੀ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਰੂਪ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨੋਟ *ਸਲਾਗਾ ਭੈਰਵੀ* ਦੇ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਸਕੇਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ *ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ* ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ2 ਮ1 ਪ ਧ2 ਸੰ: ਸੰ ਧ2 ਪ ਮ1 ਰੇ2 ਸ ਹੈ। 
* ਯਦੁਕੁਲਾ ਕੰਭੋਜੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਾਮ (*ਹਰਿਕੰਭੋਜੀ* ਦਾ ਉਤਰਦਾ ਪੈਮਾਨਾ, ਖਾਰਹਰਪ੍ਰਿਆ ਦੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਬਜਾਏ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ2 ਮ1 ਪ ਧ2 ਸੰ: ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ2 ਸ ਹੈ। 

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 
*ਸਲਾਗਾ ਭੈਰਵੀ* ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਬੰਦਿਸ਼ ਪਦਾਵਿਨੀ ਸਦ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਇਲਾਵਤਾਰਾ ਮੇਤ ਕੋਂਤੀਵੀ
* *ਤਿਆਗਰਾਜੇਨਾ ਸਮਰਕਸ਼ਿਤੋਹਮ*-ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ 
* ਡੰਡਿਨੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕੈਂਡੀਕੰਬੇ ਅਤੇ *ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਦਯਾਨਿਧੇ* ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ
* *ਵਰਲਕਸ਼ਮੀ ਨੀਏ*-ਪਾਪਾਨਸਮ ਸਿਵਨਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ
* ਵੇਦਾਨਾਯਗਮ ਪਿਲਾਈ ਦੁਆਰਾ ਉੱਨਈ ਮਾਰਾਵਾਮਲ
* ਐੱਨ. ਐੱਸ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਦੁਆਰਾ *ਕੋਲਾ ਮਯਿਲ ਯੇਰਮ*
* ਮਦੁਰੈ ਜੀ. ਐਸ. ਮਨੀ ਦੁਆਰਾ ਦਸ਼ਗ੍ਰਹਿ
* *ਕਲਿੰਗਾ-ਮਰਦਾਨ ਨੰਦਾ-ਗੋਪਾ*, *ਨਾਗਰਾਜਮ* ਅਤੇ *ਸ਼ੈਲਜਾ-ਰਮਨਾ* ਬੰਗਲੌਰ ਐਸ ਮੁਕੁੰਦ ਦੁਆਰਾ
* ਆਰ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਰਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਲਲਾਈਟ ਸੂਰਾ-ਵਿਨੂਟ ਇਨ ਤਿਸ਼ਰਾ ਤ੍ਰਿਪੁਤ ਥਾਲਮ
* ਆਰ ਵੇਣੂਗੋਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਨਮੋ ਨਮੋ ਦਸ਼ਾਰਤ
* ਆਰ ਕੇ ਸੂਰੀਆਨਾਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ *ਪਾਈ ਪਰਮ-ਗੁਰੂ ਰਾਘਵੇਂਦਰਯਾ ਭਗਤ-ਅਨੁਗ੍ਰਹਿ*
* *ਰਾਧਾ-ਰਮਨਾ* ਈ. ਐਸ. ਸ਼ੰਕਰਨਾਰਾਇਣ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ
* ਆਰ ਐਨ ਦੁਰਾਇਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ *ਸਾਕਤਾ-ਰਾਜਕੁਮਾਰ*
* ਕਮਲੇਸ਼ਾ ਵਿੱਤਲਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਤੁੰਗਾ-ਤੇਰਾ-ਵਿਰਾਜਮ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਘਵੇਂਦਰ ਗੁਰੂਰਾਜਮਕਮਲੇਸ਼ਾ ਵਿੱਤਲਾਦਾਸਾ
* *ਨਾਮ ਵਾਦਮੀ*-ਗਣਪਤੀ ਸੱਚਿਧਾਨੰਦ