ਸ਼ਿਵਾਜੀਰਾਓ ਗਿਰਧਰ ਪਾਟਿਲ

**ਸ਼ਿਵਾਜੀਰਾਓ ਗਿਰਧਰ ਪਾਟਿਲ** (5 ਮਾਰਚ 1925 – 22 ਜੁਲਾਈ 2017) ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ 
ਪਾਟਿਲ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਸੀਪੀਆਈ), ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪਾਟਿਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਇੱਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। 1939 ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ਼ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਏਆਈਐਸਐਫ) ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਸੀਪੀਆਈ) ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿੰਗ ਹੈ। ਅਗਸਤ 1936 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, AISF ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਅਨ ਸੀ। ਏਆਈਐਸਐਫ ਦੁਆਰਾ, ਪਾਟਿਲ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਹਿੰਸਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਾਟਿਲ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਜ਼ਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਛੁਪਿਆ ਰਿਹਾ।

ਪਾਟਿਲ 1960 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਉੱਪਰ ਸਦਨ) ਅਤੇ 1967 ਤੋਂ 1978 ਤੱਕ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ, ਸ਼ਿਰਪੁਰ ਤੋਂ 1967 ਅਤੇ 1972 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਰਜਕਾਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ: 1968-72 ਵਸੰਤਰਾਓ ਨਾਇਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਤੇ 1976-78 ਸ਼ੰਕਰਰਾਓ ਚਵਾਨ ਅਤੇ ਵਸੰਤਦਾਦਾ ਪਾਟਿਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ, ਪਾਟਿਲ ਨੇ ਸਿੰਚਾਈ, ਬਿਜਲੀ, ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ 1992 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। 

ਪਾਟਿਲ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਖੰਡ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1981 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਰਪੁਰ, ਧੂਲੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਫੈਕਟਰੀ "ਸ਼ੀਰਪੁਰ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਾਖਰ ਕਾਰਖਾਨਾ" ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਹ 2009 ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ 27 ਸਾਲ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਬਸੰਤਰਾਓ ਪਾਟਿਲ ਚੁਣੇ ਗਏ। , ਪਾਟਿਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਸ਼ੂਗਰ ਫੈਕਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 

1996 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ, ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਸ ਦੀ ਧੀ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ 1986 ਵਿੱਚ ਜਣੇਪੇ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਟਰੱਸਟ ਧੂਲੇ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਸ਼ਿਰਪੁਰ ਤਾਲੁਕਾ ਦੇ ਦਹੀਵੜ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।

2013 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ 
ਪਾਟਿਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵਿਦਿਆਤਾਈ ਪਾਟਿਲ (ਵਿਦਯੋਤਮਾ ਦੇਸ਼ਮੁਖ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੈਰ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਿਦਿਆਤਾਈ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਿਵਾਜੀਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀਰਾਓ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੋਟ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੇਗੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਾਸਤਿਕ ਅਤੇ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਾਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1938 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਇਹ ਵਿਆਹ 77 ਸਾਲ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ ਮਾਰਚ 2015 ਵਿਦਿਆਤਾਈ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਵਿਆਹ ਇਕਸੁਰ ਅਤੇ ਠੋਸ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕੈਦ, ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ-ਸਟਾਰ ਧੀ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਭਰੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ-ਜਨਮੇ ਅਨਾਥ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਪਾਟਿਲ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਅਨੀਤਾ, ਸਮਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਨਿਆ ਦੇ ਮਾਪੇ ਸਨ। ਅਨੀਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਹਨ। ਅਨੀਤਾ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਕਾਰ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਅਨੀਤਾ ਦੀ ਪੋਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਸਮਿਤਾ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਸਮਿਤਾ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ, ਮਾਨਿਆ ਸੇਠ, ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪੋਸ਼ਾਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀ ਦੂਜੀ ਧੀ, ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਨਿਊਜ਼ ਰੀਡਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਤੋਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਬਣ  ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਾਦਿਰਾ ਬੱਬਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਸਮਿਤਾ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1986 'ਚ ਉਸ ਨੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਕਾਰਨ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਪਾਟਿਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ 60ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵ-ਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਅਦਾਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬੱਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਤੀਕ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜ ਬੱਬਰ ਨਾਲ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਹੀ ਸੰਪਰਕ ਸੀ, ਸ਼ਿਵਾਜੀਰਾਓ ਪਾਟਿਲ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਤਾਈ ਪਾਟਿਲ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵਿਹਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਤੀਕ ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਨੂੰ " *ਮਾਂ* " (ਮਾਂ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ 
ਬਸੰਤਰਾਓ ਉੱਤਮ ਰਾਓ ਪਾਟਿਲ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਸੰਤਦਾਦਾ ਪਾਟਿਲ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਜੋਰਾਓ ਗਿਰਧਰ ਪਾਟਿਲ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀਰਾਓ ਨੀਲਾਂਗੇਕਰ ਪਾਟਿਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਉਲੇਝੇਵਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925