੨੦੧੯ ਬਾਲਾਕੋਟ ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ

26 ਫਰਵਰੀ 2019 ਨੂੰ, ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਮਿਰਾਜ ੨੦੦੦ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ ਪੁੁਲਵਾਮਾ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਬਾਲਕੋਟ ਦੇ ਇੱਕ ਜੈਸ਼-ਏ-ਮੁਹੰਮਦ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕੈਂਪਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 350 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੋਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵੱਲੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਏ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰਾਬਾਦ ਨੇੜੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਇਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ, ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਘਟਨਾ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੇ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਕੀਤੀ; ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਖਬਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ੪ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ੧੧ ਲੋਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ।

੧ ਅਪ੍ਰੈਲ 1971 ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ। 

## ਪਿਛੋਕੜ 
੧੪ ਫਰਵਰੀ ੨੦੧੯ ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ|ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਲਵਾਮਾ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਲਥਪੋਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਹਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਸ਼਼੍ਰੀਨਗਰ ਕੌਮੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ। ਹਮਲੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ੪੬ ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਖਵੀ ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਹਮਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਧਾਰਿਤ ਇਸਲਾਮਵਾਦੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਜੈਸ਼-ਏ-ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਇਹ ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ 2019 ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ। ੧੯ ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੈਸ਼-ਏ-ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਬਾਲਾਕੋਟ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਲੜਾਕੂਆਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀ। ਵਿਕੀਲੀਕਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ੨੦੦੪ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਾਲਾਕੋਟ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸਫੋਟਕਾਂ ਅਤੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਖੁਫੀਆ ਸਰੋਤਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਕੈਂਪ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਬਾਲਾਕੋਟ ਤੋਂ ੨੦ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੱਛਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਜਿਹੇ ਕੈਂਪਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਲਾਉਂਦਾ। ਕੁਝ ਸਥਾਨਕ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਂਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਿੱਖਿਅਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

## ਘਟਨਾ 
[thumb| [ਗਵਾਲੀਅਰ|ਗਵਾਲਿਅਰ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਬੇਸ (ਫਾਇਲ ਫੋਟੋ, ਸਾਲ 2004) ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਮਿਰਜ 2000 ]]
26 ਫਰਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ (ਆਈਏਐਫ) ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਮਿਰਾਜ 2000 ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਵੇਰੇ 3:30 ਵਜੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਲਕੋਟ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕਥਿਤ JeM-operated terrorist camp ਨੂੰ ਬੰਬ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ. ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਨੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਨੂੰ "ਗੈਰ-ਫੌਜੀ, ਅਗਾਧਿਤ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ" ਕਿਹਾ. ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਖਬਰਾਂ ਚੈਨਲਾਂ ਨੇ ਚਕੋਥੀ ਅਤੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਲਾਂਚ ਪੈਦ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਹੋਰ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵੀ ਕੀਤੀ.

ਮਿਰਜ 2000 ਨੂੰ 1,000 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸਪਾਈਸ 2000 ਅਤੇ ਪੋਪਏ ਸਪੀਕਨ-ਗਾਈਡਡ ਪੋਰਪਾਂਸ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ . ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸੁਖੋਈ ਸੁ -30 ਐੱਮ.ਕੇ.ਆਈ., ਨੇਟਰਾ ਅਤੇ ਫਾਲਕਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼, ਇੱਕ ਆਈਏਆਈ ਹੈਰੋਨ ਯੂਏਵੀ, ਅਤੇ ਦੋ ਇਲੁਸ਼ੀਨ ਇਲ-78 ਏਰੀਅਲ ਰੀਫਿਊਲਿੰਗ ਏਅਰਕਰਾ ਦੁਆਰਾ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਗਈ. ਬੰਬ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੈੱਟ ਵਾਪਸ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ. ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਐਫ -16 ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾਇਆ ਪਰ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ.

### ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਰਜਨ 
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰ-ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ (ਆਈਐਸਪੀਆਰ) ਦੇ ਤਰਜਮਾਨ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਆਸਿਫ਼ ਗ਼ਫ਼ੂਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤਿੰਨ ਆਈਐਫ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ 26 ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ (ਪੀਏਐਫ) ਦੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇੰਟਰਸੈਪਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਉਡਾਣ ਲੜਾਈ ਹਵਾਈ ਗਸ਼ਤ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਟੀਮਾਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਤੀਜੇ ਨੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਿਰਨ ਘਾਟੀ ਤੋਂ ਕੰਟਰੋਲ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਈ ਸੀ. ਘੁਸਪੈਠ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਿੰਟ ਦੇ ਅੰਦਰ. ਪੀਏਐਫ ਜੈੱਟਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਝੜਪ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਦੇ ਭਾਰ ਭਾਰਤੀ ਪਿੱਠ ਥਾਪੜੇ ਗਏ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਲੋਡ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ. ਇਹਨਾਂ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀ ਡੰਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੋਈ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ.

## ਨਤੀਜੇ 
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਭਵ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ. ਭਾਰਤ ਨੇ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਤੱਟ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਸਤਹ ਤੋਂ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ. ਫੌਜ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲੀ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ (ਡੀਆਰਡੀਓ) ਨੇ ਦੋ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਸੀ.

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਾਹ ਮਹਿਮੂਦ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੰਗਾਮੀ ਬੈਠਕ ਬੁਲਾ ਲਈ. . ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹਮਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੀਡੀਆ ਲੈ ਲਵੇਗਾ. ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਮੌਸਮ ਦੇ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤ ਕਾਰਨ, ਜਦੋਂ ਮੌਸਮ '

ਉਸੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਰੋਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮਲਬੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕੱਛ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਅਬਦਸਾ ਤਾਲੂਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਨਘਾਟ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ.

ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਭਾਰੀ ਝੜਪਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਮੋਰਟਾਰ ਦੀ ਅੱਗ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੋਇਆ. ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 11 ਹੋਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ. ਨਕਾਯਾਲ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 55 ਸਾਲਾ ਔਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ (20 ਅਤੇ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ) ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ. Khuiratta ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ 40 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਰੂਸ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਤੁਰਕੀ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਛੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੂਟਨੀਤਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਵਿਜੇ ਗੋਖਲੇ ਨੇ ਹੜਤਾਲ 'ਤੇ ਦੱਸਿਆ.

## ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ 
### ਭਾਰਤ 
ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਵਿਜੇ ਗੋਖਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਈਏਐਫ ਨੇ 2019 ਦੇ ਪੁਲਵਾਮਾ ਹਮਲੇ ਲਈ ਜੂਝਦਿਆਂ, ਜੈਸ਼-ਏ-ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹੜਤਾਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਗਰੁੱਪ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਉਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਨੂੰ "ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਕਮੀ" ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੜਤਾਲ ਕਾਰਨ ਜੈਸ਼-ਏ-ਮੁਹੰਮਦ ਲਈ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੀ ਕਿ ਖੁਫੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਟੀਚਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਲੰਘਣ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਸੈਮ ਪਿਤਰੋਦਾ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬਾਲਾਕੋਟ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ‘ਵਧੇਰੇ ਤੱਥ’ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਸ੍ਰੀ ਪਿਤਰੋਦਾ ਵੱਲੋਂ ਬਾਲਾਕੋਟ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਤੱਥ ਮੰਗੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਇੱਕ ਟਵੀਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ‘ਜਨਤਾ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ।’ ਭਾਜਪਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਸਮੇਤ ਹੋਰਨਾਂ ਭਾਜਪਾ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਪਿਤਰੋਦਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ।

### ਪਾਕਿਸਤਾਨ 
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਾਹ ਮਹਿਮੂਦ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਰਾਖਵਾਂ ਰੱਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਹੰਗਾਮੀ ਬੈੈੈਠਕ ਬੁਲਾਈ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ, ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ (ਐੱਨ. ਐੱਸ. ਸੀ.) ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕੈਂਪ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।

### ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ 
ਆਸਟਰੇੇੇਲੀਆ ਨੇ ਪੁਲਵਾਮਾ ਹਮਲੇ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਜੋ ਅਮਨ ਭੰਗ ਕਰੇ। ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਲੂੰ ਕਾਂਗ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਨੂੰ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸੰਜਮ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ"। ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਦੇ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਸੈਕਰੇਟਰੀ ਸਟੇਟ ਮਾਈਕ ਪੋਂਪੋ ਨੇ ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ "ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈ" ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ-ਭਾਰਤ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* 2016 ਉਰੀ ਦਾ ਹਮਲਾ 
* ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਬੰਧਾਂ

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰ ਮਸਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ–ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੰਬੰਧ