open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਨਾਲੀਨੀ ਮਲਾਨੀ

**ਨਾਲੀਨੀ ਮਲਾਨੀ** (ਜਨਮ 1946, ਕਰਾਚੀ, ਅਣਵੰਡਾ ਭਾਰਤ) ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਡਰਾਇੰਗਜ਼, ਵੀਡੀਓਜ਼, ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ, ਨੇਤਰਹੀਣ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਪੂਰਨ ਥਿਏਟਰ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਸਥਾਪਨ ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਤਜਰਬਾ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ "ਬਕਵਾਸ" ਲੇਖਣੀ, 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਥੀਏਟਰ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਇਸਦਾ ਜਨਮ 1946 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਵਜੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚੇ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਲਾਨੀ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1958 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਘਰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਬਣਨ ਦੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਦਾ ਅਸਰ ਮਲਾਨੀ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਮਲਾਨੀ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਰ ਜੇਮਸੇਸਜੀ ਜੀਜੀਭੋਏ ਸਕੂਲ ਆਫ ਆਰਟ ਤੋਂ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਭੁਲਾਭਾਈ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਬੰਬੇ ਵਿਖੇ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਸਟੂਡਿਓ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਕਲਾਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਸਮੂਹਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1970-72 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਉਹ 1984-89 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕਲਾ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ, ਅਮਰੀਕਾ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਅਵਾਰਡ 
* 2016: ਏਸ਼ੀਆ ਆਰਟਸ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2016 
* 2014: ਸੈਂਟ ਮੋਰੀਟਜ਼ ਕਲਾ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ 
* 2013: ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਲਈ ਫੁਕੂਓਕਾ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 2005: ਲਿਯੋਨਾਰਡੋ ਗਲੋਬਲ ਕਰਾਸਿੰਗਜ਼ ਇਨਾਮ 2005

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946
ਭਾਰਤੀ ਖੇਰ

**ਭਾਰਤੀ ਖੇਰ** (ਜਨਮ 1969) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਿੰਗ, ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਬਿੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੱਥੇ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ 
ਖੇਰ ਦਾ ਜਨਮ 1969 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, 1991 ਤੋਂ ਨਿਊਕਾਸਲ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਆਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅੱਜ ਰਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੁਬੋਧ ਗੁਪਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਖੇਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਨ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ *ਬਿੰਦੀ* ਦੇ ਬਣੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ - ਜੋ ਅਕਸਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੰਧ ਤੇ ਟੰਗੇ ਜਾਨ ਵਾਲੇ ਪੈਨਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਕਲਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੰਡਨ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ
ਗਾਰਗੀ ਰੈਨਾ

**ਗਾਰਗੀ ਰੈਨਾ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਵੜੋਦਰਾ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਗਾਰਗੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਮੂਲਵਾਸੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਹੌਰ ਵਸ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਏ। ਉਹ 1961 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ (BFA) ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 1985 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1988 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਲੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਈਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਗਾਰਗੀ ਨੂੰ 2002 ਵਿੱਚ ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਤਾਈਪਾਈ ਆਰਟੀਸਟ ਤਾਈਵਾਨ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.ਉਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਬੋਧੀ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਥਰੈਸ਼ਹੋਲਡ ਅਤੇ ਪਾਲਿਟੀ ਕਲਾ ਗੈਲਰੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਉਸ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਲੋ ਰੀਅਲ ਮਾਰਾਵੀਲੋਸੋ: ਮਾਰਵੇਲੋਉਸ ਰਿਆਲਟੀ,20 ਸਾਲ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਗੈਲਰੀ ਤੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਗੋਰਲੇਸਬਰਗ, ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸ ਮੂਲਰ ਭਵਨ ਵਿੱਚ, ਖੋਜ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮੋਦੀਨਗਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਲੀਮਾ ਹਾਸ਼ਮੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਯੀਨਾਨਾ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਉਦੇਪੁਰ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈ।

ਉਸ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਮਾਗਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮਾਗਮ ਦੋਰਾਨ ਚੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸ਼੍ਰੀਮੁਨਤੁਲਾ ਨੂੰ ਐਮ ਐਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਵਡੋਦਰਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਹ ਵੜੋਦਰਾ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
### ਸੋਲੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 
# *Constructing the Memory of a Room, Paintings and।nstallations from 2001-07*, Bodhi Art, New Delhi, 2007; Sakshi Gallery, Mumbai, 1999 and 1996; Faculty of Fine Arts, Maharaja Sayajirao University of Baroda, 1996; Gallery 7, Mumbai, 1992.

### ਸਮੂਹਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 
# *Snow*, The Palette Art Gallery, New Delhi, in collaboration with Tao Art Gallery, Mumbai, 2010
# *Zip Files*, Tao Art Gallery, Mumbai, 2009
# *Relative Visa*, Bodhi Space, Mumbai, 2009
# *Material/Im-mmaterial*, Gallery Collection, Bodhi Art, Gurgaon, 2008
# *Mapping Memories–2, Painted Travelogues of Bali and Burma*, Gallery Threshold, New Delhi, 2008
# *Angkor: The Silent Centuries*, Gallery Threshold, New Delhi, 2005

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਇਲੂਸ਼ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ

**ਇਲੂਸ਼ ਜੱਜ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ, "ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ" ਅਤੇ **ਬਿਜਨਸਵੂਮੇਨ** ਹੈ।

## ਜੀਵਨ 
ਇਲੂਸ਼ ਨੇ ਲਾਰੈਂਸ ਸਕੂਲ, ਸਨਾਵਰ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਚਿਤਰਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ। 1998 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤਰ ਵੇਚਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੱਤਰ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਿਆ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ ਪੈਲੇਟ ਤੇ ਚਾਕੂ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰਜੀਹ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ:ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ "ਸਮਾਜ ਚਿੱਤਰਕਾਰ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਓਰਕਿਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ "ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ" ਸੁਗੰਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਅਗਸਤ 2011 ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬੇਟੀ ਮਲਿਕਾ ਨੇ ਸੀਰੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਰਪਨਾ ਫਾਈਨ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ "ਧੁੱਪ ਤੇ ਚੱਲਣਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਧੁੱਪ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ।

## ਨੋਟ 

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਪੈਸ਼ਨ: ਚਾਕਲੇਟ ਕੈੱਨਵੈਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ! ndtv.com 'ਤੇ (ਇਲੋਸ਼ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨਾਲ ਵੀਡੀਓ)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਲਤਿਕਾ ਕੱਟ

**ਲਤਿਕਾ ਕੱਟ** (ਜਨਮ 1948) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਸਜਾਵਟ, ਧਾਤ ਦੀ ਢਲਾਈ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਨਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ।  ਉਹ ਬੇਈਜਿੰਗ ਆਰਟ ਬੇਈਨਾਲੇ ਐਵਾਰਡ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਲਾਤਿਕਾ ਨੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ, ਦਾ ਦੂਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਵਜੋਂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।  ਉਸਨੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬੜੌਦਾ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੱਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ ਤੇ1971 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਪਹਿਲੀ ਆਨਰਜ਼ ਕਲਾਸ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।  ਇਕ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੌਰਾਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇਖੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੂਰਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੇਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਮਿਆ ਮਿਲਿਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ1981 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਕਈ ਸਾਲ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਆਪ ਜਾਮਿਆ ਮਿਲਿਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਵਿਖੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 

## ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
ਕੁਝ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ   : 

* ਦ ਸੈਲਫ ਐਂਡ ਦ ਵਰਲਡ: ਐਨ ਐਕਜ਼ੀਬਿਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਵੈਂਡਰ ਆਰਟਿਸਟਸ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ (ਐਨਜੀਐਮਏ), ਦਿੱਲੀ। 
* ਮੋਲੇਟੇਨ ਟਾਪੂ, ਸਿਮਰੋਜ਼ਾ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਮੁੰਬਈ। 
* ਗਰੁੱਪ ਸ਼ੋਅ, ਗੈਲਰੀ ਆਲਟਰਨੇਟਿਵਜ਼, ਗੁੜਗਾਓਂ। 

ਸੋਲੋਸ: ਆਰਟ ਹੈਰੀਟੇਜ, ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ., ਅਤੇ ਕਲਾ ਮੇਲਾ ਲਾਅਨਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਕੈਲਕਾਟਾ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਕੋਲਕਾਤਾ, ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ, ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਸ ਜੈਗ ਸਿਯੈਗ 

## ਅਵਾਰਡ 
* ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ,1973  
* ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟਸ, 1974 
* ਸੁਸਾਇਟੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 1975 ਅਤੇ 1976 
* ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਕਲਕੱਤਾ, 1974 
* ਬੜੋਦਾ ਦੀ ਪੰਜ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, 1975 
* ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵੋਮੈਨਸ ਸ਼ੋਅ ਐਟ ਆਰਟਿਸਟਸ ਸੈਂਟਰ, ਬੰਬਈ, 1975 
* ਏਪੀ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਿਸਟਸ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, 1976 
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ, ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 1980 

## ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ 
* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਐਮਐਸਯੂ, ਯੂਜੀਸੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। 
* ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ: ਬਰਤਾਨਵੀ ਕੌਂਸਲ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਸਲੇਡ ਸਕੂਲ ਆਫ ਆਰਟ, ਲੰਡਨ 

## ਹਵਾਲੇ 

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਲਤਿਕਾ ਕੱਟ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫਾਇਲ 
* ਲਤਿਕਾ ਕੱਟ ਦੇ ਕੰਮ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948
ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਕਲਾਕਾਰ)

**ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ** (ਜਨਮ 1935) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਅੱਜਕਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਘ ਸਾਥੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਰਪਿਤਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅੰਜੁਮ ਸਿੰਘ ਹੈ।

ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1958 ਅਤੇ 1962 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਪੋਲੀਟੈਕਨਿਕ ਤੋਂ ਬੈਚੁਲਰਜ਼ ਅਤੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਿੰਘ ਲਗਪਗ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਜਾਮਿਆ ਮਿਲਿਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਵਿਖੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ।

## ਚੋਣਵੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
* 2014: ਤਲਵਰ ਗੈਲਰੀ, ਥਾਂ *ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਟੈਰੀਰੇਨਜ਼,* ਨਿਊਯਾਰਕ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਯੂ ਐੱਸ 
* 2013: ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀਆਂ ਗੈਲਰੀਆਂ, *ਦਿ ਡਰਾਇੰਗ ਵਾਲ,* ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ 
* 2011: ਇੰਡੀਆ ਹਾাবিਟ ਸੈਂਟਰ, *ਦਿ ਲਾਸ ਸਪੈਰੋ,* ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ 
* 2010: ਵਡੇਰਾ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, *ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ - ਇੱਕ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਡਾਇਰੀ,* ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ 
* 2009: ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, *ਸ਼ਾਲ ਰਿਟਰਨ ਫਾਰਨ ...,* ਕਲਕੱਤਾ, ਇੰਡੀਆ 
* 2005: ਸਾਕਸ਼ੀ ਗੈਲਰੀ, ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ 
* 2004: ਤਲਵਰ ਗੈਲਰੀ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਯੂ ਐੱਸ 
* 2002: ਤਲਵਰ ਗੈਲਰੀ, *ਰਾਜੇਂਦਰ ਧਵਨ ਅਤੇ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ: ਅੰਦਰ / ਬਾਹਰ,* ਨਿਊਯਾਰਕ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਅਮਰੀਕਾ 
* 1996: ਗੈਲਰੀ ਕੈਮੋਲਡ, ਬੰਬਈ, ਇੰਡੀਆ 
* 1995: ਵਢੇਰਾ ਗੈਲਰੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ

## ਹਵਾਲੇ 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਅਗਲਾ ਪ੍ਰਸੰਸਾ, "ਮੋਮਾ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਪਾਲੀ ਰਾਤ 2014 ਰਿਵਿਊ: ਸੇਵੇਂਥ ਵਾਕ (2013)," ਫਰਵਰੀ 2014. 
* ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਭੁਲਣਾ, "ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ", 2007

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਕਾਦਰਾਬਾਦ

**ਕਾਦਰਾਬਾਦ** ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਾਣਾ ਤਹਿਸੀਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੁਬਜਿਕ

**ਕੁਬਜਿਕ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: कुब्जिक, ਕੁਬਜਿਕ ਨੂੰ **ਵਾਕ੍ਰੇਸਵਰੀ**, **ਵਕਰਿਕਾ**, ਚਿਨੀਜੀਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) **ਕੁਬਜਿਕਮਾਤਾ** ਦੀ ਮੁੱਖ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਕੁਬਜਿਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ 12ਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਆਦਿਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਪੁਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਅਭਿਆਸ 'ਚ ਸਰਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕੌਲਾ ਪਰੰਪਰਾ 'ਚ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ 
ਕੁਬਜਿਕਾ ਦਾ ਅਰਥ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ "ਕਰਕ" ਜਾਂ "ਕਰਵ ਕਰਨਾ" ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ 
* ਕਸ਼ਮੀਰ ਸ਼ਿਵਵਾਦ 
* ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ (ਚਿੱਤਰਕਾਰ)

**ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ** (1 928-1991) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਧੂਬਨੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰੀ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮਧੂਬਨੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਹਰਮਨਪਿਆਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ 1928 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਇਸਥਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮਿਥਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ *ਕਚਨੀ* (ਲਾਈਨ ਡਰਾਇੰਗ) ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਵਾਇਤੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਰਾਫਟ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਲੈ ਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ *ਭਾਰਤ* ਦੇ *ਤਿਉਹਾਰ* ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ,

1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ, ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰ ਕੋਹਬਰ ਘਰ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਮੋਥਰੈਪੀ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰ 2015 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮੁਰੰਮਤ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਆਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਜਦੋਂ ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ ਅਜੇ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਬੁਰਸ਼ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਤੂੜੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਕੁਝ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ ਰਸੋਈ ਦੇ ਬਰਤਨ ਦੇ ਤਲ ਤੋਂ ਜਾਂ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੇ ਲਾਲਟੈਣ ਦੀ ਚਿਮਨੀ ਤੋਂ ਚੂਰਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿਆਹੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੀ ਸੀ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪਿਸ਼ਾਬ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੋਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮਸੂੜਾ ਅਰਬੀ, ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਲਾਉਣਾ ਆਮ ਵਰਤਾਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਚਚੇਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਮਾਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨੋਟਬੁੱਕ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਕੈਨਵਸ ਉੱਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਅਕਸਰ ਕੱਪੜੇ ਉੱਤੇ ਚਿਪਕਾਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ "ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ" ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰੂਸ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਜਦੋਂ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਿਥਿਲਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ 
### ਰਾਮਾਇਣ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ 
ਉਸਨੇ ਸੂਖਮ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਦ ਰਾਮਾਇਣ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ।

### ਮਾਨਵ ਜੀਵਨ (ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ) ਲੜੀ 
ਇਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜੀਵਨ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕੀਤਾ।

### ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਲਾਕਾਰੀ 
ਜਦੋਂ ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਸਦੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗਰਭਵਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਇੱਕ ਮੋੜ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿਕਾਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਕੁਝ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ, ਉਸ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮਧੂਬਨੀ ਪੇਂਟਿੰਗ

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1991
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਮਹਾਲਸਾ

**ਮਹਾਲਸਾ** (ਮਰਾਠੀ: म्हाळसा, IAST: Mhāḷasā), ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਦੇਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਮਹਿਲਾ ਅਵਤਾਰ ਮੋਹਿਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ **ਮਹਾਲਸਾ ਨਾਰਾਇਣ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਲਾਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ, ਲੋਕ ਦੇਵਤੇ ਖੰਡੋਬਾ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਰਵਤੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੋਹਿਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਕੁਲਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੁਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
[thumb| [ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਮੌਰਡੋਲ ਟੈਂਪਲ ]]

ਮਹਾਲਸਾ ਦੀ ਖੰਦੋਬਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Kuladevata Shri Mahalasa Narayani's Temple on the Internet

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਰੂਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼੍ਣੁ ਅਵਤਾਰ
ਆਲੀਵਾਲਾ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ

**ਆਲੀਵਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਰਿਫਾਇਨਰੀ

**ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਰਿਫਾਇਨਰੀ** (ਜੀ.ਜੀ.ਐਸ.ਆਰ.) ਐਚਪੀਸੀਐਲ-ਮਿੱਤਲ ਐਨਰਜੀ ਲਿਮਟਿਡ (ਐਚਐਮਈਐਲ) ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਹੈ ਜੋ ਐਚਪੀਸੀਐਲ ਅਤੇ ਮਿੱਤਲ ਐਨਰਜੀ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਜੋ ਐਲ ਐਨ ਮਿਤੱਲ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਵਿਚਾਲੇ ਇਕ ਸਾਂਝਾ ਉੱਦਮ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਫੁੱਲੋਖਾਰੀ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ **ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੇਲ ਸੋਧਕ ਕਾਰਖਾਨਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਰਿਫਾਈਨਰੀ ਲਈ ਕੰਮ 2008 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2012 ਵਿਚ ਰਿਫਾਈਨਰੀ ਚਾਲੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਰੱਥਾ 11.3 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ (230,000 ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ) ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 4 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਨੂੰ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਤੱਟੀ ਸ਼ਹਿਰ  ਮੁਨਦਰਾ ਤੋਂ 1,017 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ,ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਰੀਫਾਈਨਰੀ ਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ  ਨਿਵੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਤੇਲ ਤੇ ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਯੂਰੋ-IV ਉਤਸਰਜਨ ਮਾਨਦੰਡਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰੇਗੀ।

ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸਮਾਜਿਕ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਫੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਦਯੋਗ
ਹਰਸਿਧੀ

[thumb|Harsidhhi Mataji Idol at Rajpipla, where the original Parmara rulers of Rajpipla, who migrated from [ਉੱਜੈਨ|Ujjain had brought her as their Kuladevi.]]
**ਹਰਸਿਧੀ** ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਜਰਾਤ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

## ਨਾਂ 
ਹਰਸਿਧੀ, ਇੱਕ ਇਕਰਾਰ ਰੂਪ ਜਾਂ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ, "ਹਰਸ਼ਦ ਅੰਬਾ" - ਦ ਹੈਪੀ ਮਦਰ, ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਅੰਬਾ ਅਤੇ ਕਾਲਿਕਾ, ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ **ਹਰਸ਼ਲ,** **ਹਰਸ਼ਦ,** **ਹਰਸ਼ਤ,** **ਸ਼ੀਕੋਤਰ,** ਅਤੇ **ਵਾਹਨਵਤੀ** ਵਰਗੇ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

## ਕੁਲਦੇਵੀ 
ਕਈ ਖੱਤਰੀਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਜਪੂਤ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਯ ਭਾਈਚਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਲਦੇਵੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁੱਜਦੇ ਹਨ। ਲੋਹਨਾਸ, ਬ੍ਰਹਮਾਕਸ਼ਤਰਯ ਦੇ ਚੰਦ੍ਰਾਣਾ ਕਬੀਲੇ, ਗੁਰਜਰਾਂ ਦੇ ਹਰਸਾਨਾ ਕਬੀਲੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੈਨ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਪੰਚਰਾਇਆ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਲਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਛਿਆਰਿਆਂ ਅਤੇ ਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Harshad Temple (On Hill).jpg|Ancient temple of *Harsidhhi* also known as *Harshad* atop Koyala hill near Miyani, Gujarat
ਤਸਵੀਰ:Harsiddhi Temple, Ujjain 02.jpg|Harsidhhi Mata Temple at Ujjain, Madhya Pradesh
ਤਸਵੀਰ:Harshad Temple (Wall) 2.jpg|Carvings on ancient temple of Harshad on Koyla Hill

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਰੂਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਅੰਕਲਮਮਾ

thumb|Shrine of the "Seven Mothers" in Ramanathapuram District, Tamil Nadu.
ਦੇਵੀ **ਅੰਕਲਮਮਾ** ਜਾਂ ਅੰਗਲਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਅੰਕਮਮਾ ਜਾਂ ਅੰਗਮਾ, ਅੰਕਾਲੀ, ਅੰਗਾਲੀ, ਅੰਕਲਾ, ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ "ਅੰਗੂ" ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਅੰਕਲਮਮਾ ਨੂੰ ਸੱਤ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਅੰਕਾਲੀ ਜਾਂ ਕਾਲੀ ਰੂਪ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਇਸੱਕੀ 
* ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ (ਸਪਤਮਾਤ੍ਰਿਕ) 
* ਸ਼ੀਤਲਾ 
* ਸੁਦਾਲਾਈ ਮਦਨ 
* 
* ਸੁਡਲਾਏ ਮਦਨ

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
* W.T. Elmore, *Dravidian Gods in Modern Hinduism.*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਮਨਜੋਤ ਕੌਰ

**ਮਨਜੋਤ ਕੌਰ** (ਜਨਮ 1989) ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਬਾਰੇ 
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਐੱਫ਼.ਏ. ਅਤੇ ਐਮ.ਐਫ.ਏ. (ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ) ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ 2010 ਅਤੇ 2012 ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ ਆਰਟਸ, ਚੰਡੀਗੜ ਤੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਡਰਾਇੰਗ ਤੋਂ ਵੀਡੀਓ, ਇੰਟ੍ਰੈਕਟਿਵ ਪ੍ਰਫਾਰਮੈਂਸ, ਲੈਂਡ ਆਰਟ ਅਤੇ ਇੰਸਟਾਲੇਸ਼ਨ ਹਨ।

## ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ 
ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਿਆਸੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਦਾ-ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਵਿਗਿਆਨ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਧਾਰਨਾ ਅਤੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਇੰਟਰਫੇਸ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਧਿਆਨ ਸੰਜੀਵ, ਅਸਥਾਈ ਅਤੇ ਐਂਟਰੌਪੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਣ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਸਮਝ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਉਸਨੇ ਯੂਨਿਡੀ, ਸਿਟਡੇਲਾਰਟ ਫੋਂਦਾਜੋਨੀ ਪਿਸਤੋਲੇਟੋ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ **ਸਟੈਂਡ ਅਲੋਨ ਰੇਸੀਡੈਂਸੀ** ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ, **ਇਨਲੈਕਸ ਸ਼ਿਵਦਾਸਨੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ**, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ (ਸਟੇਟ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਆਰਟ), ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ, ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2018 ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਅਵਾਰਡ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਸੋਹਨ ਕਾਦਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ (ਆਰਟ ਦੀ ਸਟੇਟ ਅਕੈਡਮੀ), ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਇੰਡੀਆ 2017; ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਅਵਾਰਡ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ (ਸਟੇਟ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਆਰਟ), ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ, 2017 ਅਤੇ 2012, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ (ਸਟੇਟ ਅਕੈਡਮੀ ਆਰਟ), ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2011 ਇਨਲਕਸ ਸ਼ਿਵਦਾਸਾਨੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਯੂਨਿਡੀ, ਸਿਟਡੇਲਾਰਟ - ਫੋਂਦਾਜਿਨੀ ਪਿਸਤੌਲਲੇਟੋ, ਇਟਲੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ 'ਤੇ ਸਾਲ 2018 ਲਈ ਆਰਟਿਸਟ ਇਨ ਰੇਸੀਡੈਂਸੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸਨ . ਮਿਯੋਸੇਕਾ ਕਾਸਾ ਮਾਸਾਸਸੀਓ ਸੈਂਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਲਿ' ਆਰਟ ਕੰਟੈਂਪੋਰਨੀਆ, ਸੈਨ ਗਿਓਵਨੀ ਵਾਲਡਾਰਨੋ (ਇਟਲੀ) - ਕਲਾਰਕ ਹਾਊਸ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ , ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ; ਖੋਜ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਟਿਸਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ  - ਪੀਅਰਜ਼ 18, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ; ਮਥੌਸ - ਲੈਂਡ ਆਰਟ ਬਾਇਲ / ਬਿਏਨੇ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ 2017 ; ਗ੍ਰਾਮ ਆਰਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ - ਫਿਕਾ, ਇੰਡੀਆ 2016 ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤਾ; ਹਰਮੇਨੀ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਮੁੰਬਈ, ਇੰਡੀਆ 2015; ਗਲੋਬਲ ਨੋਮੈਡਿਕ ਆਰਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਇੰਡੀਆ 2015।

ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਮਿਊਜ਼ੀਓ ਕਾਸਾ ਮਾਸਾਸਸੀਓ ਸੈਂਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਲ ਆਰਟ ਕੰਟੇਪੋਰਬੇਨੀ, ਸਾਨ ਜਿਓਵਨੀ ਵੋਲਡਾਰਨੋ (ਇਟਲੀ), ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ, ਪ੍ਰੋ. ਬੀ ਐਨ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਟੈਲੀਸੂਸਾਰ, ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰ
ਮੋਧੇਸ਼ਵਰੀ

**ਮੋਧੇਸ਼ਵਰੀਮਾਤਾ ( ਗੁਜਰਾਤੀ**    **)** *ਦੇਵੀ* ਪਾਰਵਤੀ ਜਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਖ ਹੈ।  ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੋਧ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਦੇਵੀ ਹੈ।   

## ਆਈਕੋਨੋਗ੍ਰਾਫੀ 
ਦੇਵੀ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਹੱਥ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਰੇਕ ਹੱਥ 'ਚ ਹਥਿਆਰ ਫੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਖਾਡਗਾ, ਤਲਵਾਰ, ਕਮੰਡਲਾ, ਸ਼ੰਖਾ ਗਦਾ, ਡੰਡਾ, ਡਮਰੂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 

## ਕਬੀਲਾਈ ਦੇਵੀ 
ਉਹ ਮੋਧ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਇਸ਼ਟ ਹੈ , ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

## ਮੰਦਰ 
ਮੋਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮੋਧਰਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।  ਇਹ ਮੰਦਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੂਲ ਸਥਾਨ ਪਥ ਦੇ ਖੂਹ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ , ਭੜੂਚ , ਭਾਵਨਗਰ , ਭੁਜ , ਝਬੂਆ , ਖੇਦਰਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਿੰਨਹੋਰ , ਤੇਰਾ , ਉਜੈਨ ਅਤੇ ਵਡੋਦਰਾ 'ਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਦਰ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਰੂਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ, ਬੁਢਲਾਡਾ

**ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ**, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ (ਯੂਜੀਸੀ ਐਕਟ 1956 ਦੇ 12 (ਬੀ) ਅਤੇ 2 (ਐਫ) ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ) ਬੁਢਲਾਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। "ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ" ਦੀ 500 ਵੀਂ ਜਯੰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ, ਇਹ 1971 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੁਝ ਉੱਘੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ਼ੋ ਪੱਛੜੇ ਇਸ ਛੋਟੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੋ ਸਕੇ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਲਜ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਧੀਨ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 09 ਨਵੰਬਰ 1994 ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਐਸਜੀਪੀਸੀ (ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਨੂੰ ਉਸ ਕਾਲਜ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। 2008 ਤੋਂ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਫ਼ਤਾਰ ਬਿਠਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੋਰਸਾਂ, ਫੈਕਲਟੀ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਇਹ 16 ਜੀ.ਜੀ. ਅਤੇ 12 ਯੂ.ਜੀ. ਕੋਰਸ (03 ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਕੋਰਸ ਸਮੇਤ), 151 ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ, 5926 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ (2190 ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ 3736 ਮੁੰਡਿਆਂ ਸਮੇਤ) ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗਠਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ
ਕਾਲਰਾਤਰੀ

thumb|277x277px| ਪਾਰਵਤੀ / ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਸਾਂਝੇ 9 ਰੂਪ ਨਵਵੁਗਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਭੂਸ਼ਣ ਮਿਸ਼ੇਸ਼ੁਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ
**ਕਾਲਰਾਤਰੀ** ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨੌ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਦੁਰਗਾ ਸਤਾਸ਼ਟਤੀ, ਮਰਕੰਡਾ ਪੁਰਾਣ ਅਧਿਆਇ 81-93 ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਾਹਿਤ ਹੈ। ਕਲਾਰਾਤਰੀ ਵਿਆਪਕ ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।, ਜੋ ਕਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਕਾਲੀ, ਮਹਾਕਾਲੀ, ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ, ਭੈਰਵੀ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਮਹਿਕ ਦੀ ਮੌਤ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

**ਮਹਿਕ ਦੀ ਮੌਤ** ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ 1966 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਛਪੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।
ਗਿਆਨੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਸਿੰਘ

**ਗਿਆਨੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਸਿੰਘ** (1908 - ?) ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ  ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ  ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਮਾਲਪੁਰ ਵਿੱਚ 1908 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਲਿਖਤਾਂ
**ਅਮਰ-ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ*	
**ਕੰਵਰ ਨੌ-ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ*	
**ਖੂਨ ਕਿਸ ਕੀਤਾ*	
**ਗੋਲੀ ਚਲਦੀ ਗਈ ਅਰਥਾਤ ਬੱਬਰਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ*	
**ਜੁੱਧ ਭੰਗਾਣੀ*	
**ਜਾਗ ਪਿਆ ਮਜ਼ਦੂਰ*
**ਬਹਾਦਰ ਬਚਿੱਤ੍ਰ ਸਿੰਘ*
**ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਮਸੇਰ ਕੌਰ*
**ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਰਨ ਕੌਰ*
**ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ, ਪਟਿਆਲਾ*
**ਬੀਟੀ ਦੀਆਂ ਡਾਂਗਾਂ*
**ਬੀਰ ਗੜ੍ਹ*
**ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ*
**ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ*
**ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ*	
**ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ*
**ਮਾਤਾ ਭਾਨੀ ਜੀ*	
**ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕੈਦਣ*
**ਸਬਰ ਦੇ ਘੁੱਟ*	
**ਸਰਦਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ*
**ਸਰਦਾਰਨੀ ਸਦਾ ਕੌਰ*
**ਪ੍ਰੀਤ ਅਧਵਾਟੇ* 
**ਉਡੀਕ ਦਾ ਅੰਤ* 
**ਜਲਾਵਤਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ* 
**ਅਣਖੀਲਾ ਜਰਨੈਲ* (ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ)	
**ਬਾਗੀ ਸੁੰਦਰੀ* 
**ਸਮਾਜ ਦੇ ਆਗੂ*
**ਵਿਸਾਹ ਘਾਤ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਆਂਦਰੇ ਰਸਲ

**ਆਂਦਰੇ ਰਸਲ** ਇੱਕ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ

**ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ** ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਜਨਤਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਛੇ ਜਾਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 12 ਤੋਂ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੌਰਾਨ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਜੂਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਦੇ ਹਨ।ਕੁਝ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੱਖਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵੀ ਹੈ।

ਚੀਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। 2013 ਤੱਕ, ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਚੀਨ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਸ਼ ਸੀ। 2018 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਿਖਰ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਾ ਥਾਂ ਹੈ।.

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ (1966-76) ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ।  1985 ਵਿੱਚ, ਕੌਮੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ "ਵਿਦਿਅਕ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਫੈਸਲਾ" ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ।  ਪਰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਵਾਦ ਅਕਸਰ ਅਸੰਗਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਕਦਮ (1958-60) ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਮੂਵਮੈਂਟ (1962-65) ਨੇ ਵਰਕਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਡੂੰਘੀ ਜੜ੍ਹ ਆਧਾਰਿਤ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ।
[thumb|ਇੱਕ ਪੁਲ 'ਤੇ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸਮੀਕਰਣ [ਬੀਜਿੰਗ . ]]

## ਇਤਿਹਾਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
### Citations 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ
ਚੇਂਜਿਅੰਮਾ

**ਚੇਂਜਿਅੰਮਾ** ਜਾਂ ਸੇਂਜੀਅੰਮਾ ਜਿੰਜੀ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਜਿੰਜੀ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸਥਾਨਿਕ ਦੰਦਾਂ 'ਚ, ਜਿੰਜੀ ਅੰਮਾ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਕੁਆਰੀ ਨਿਗਰਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸੱਤ ਦੇਵੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਦੂਜੀ ਦੇਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ **ਕਮਲਕੰਨੀ ਅੰਮਾ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਜਿੰਜੀ ਵੈਂਕਟਰਾਮਾਨਾ ਮੰਦਰ 
* ਸੇਂਜੀ ਸਿੰਗਵਾਰਮ ਰੰਗਨਾਥ ਮੰਦਰ 
* ਜਿੰਜੀ ਫੋਰਟ

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਜਗਨਮਾਤਾ

[thumb|238x238px| [ਪਾਰਵਤੀ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਗਣੇਸ਼ ਨਾਲ ਜਗਨਮਤਾ, ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਰੂਪ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ ]]
 ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, **ਜਗਨਮਾਤਾ** ("ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮਾਤਾ"; *ਜਗਤ* = "ਸੰਸਾਰ" + *ਮਾਤਾ* = "ਮਾਂ") ਨੂੰ ਪਾਰਵਤੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਗਨਮਤਾ ਨੂੰ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ। ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਵਤਾਰ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਤੀਕ 
ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਗਨਮਾਤਾ ਸਮੁੱਚੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ| ਜੀਵੰਤ ਤੋਂ ਗ਼ੈਰ-ਜੀਵਤ ਜੀਵਨ ਤੱਕ, ਛੋਟੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਤੱਕ, ਸਭ ਦੀ ਮਾਂ ਜਗਨਮਾਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਫੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹੱਥ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਮਕੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁਰਗਾ / ਮਹਾਂਕਾਲੀ / ਭੈਰਵੀ / ਚੁੰਡੂਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ‘ਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ **ਅਖਿਲਾਂਦੇਸ਼ਵਰੀ**, **ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰੀ**, **ਲੋਕੇਸ਼ਵਰੀ** ਆਦਿ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਜਗਦੰਬਾ

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਰੂਪ
ਜਯੰਤੀ (ਦੇਵੀ)

ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, **ਜਯੰਤੀ** ਇੰਦਰ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦਾ ਸ਼ਾਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਚੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸੁਪੁੱਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੁਕਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸ਼ੁੱਕਰ (ਗ੍ਰਹਿ) ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਦੇਵੇਯਾਨੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਜਯੰਤੀ ਨੂੰ ਜਯੰਤ ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਯੰਤੀ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪਾਠ 
ਜਯੰਤੀ ਬਾਰੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕਈ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਠ ਵਾਯੂ ਪੁਰਾਣ ਮਾਤਸਿਆ ਪੁਰਾਣ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਪੁਰਾਣ, *ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ*, ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਬੱਗੇਵਾਲਾ

**ਬੱਗੇਵਾਲਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗਜਾਲਕਸ਼ਮੀ

[thumb| [ਥੰਜਾਵੁਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ|ਤਨਜੋਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਗਜਲਕਸ਼ਮੀ ]]
**ਗਜਾਲਕਸ਼ਮੀ**, ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ *ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ*, ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ *ਅਸ਼ਟਲਕਸ਼ਮੀ* ਰੂਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ 'ਚ, ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਦੋ ਹਾਥੀ ਵੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਦਮਾਸਨ ਯੋਗਾਸਨ ਮੁਦਰਾ 'ਚ ਬੈਠੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਰੂਪਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਹੋਰ ਪੱਖਾਂ ਜਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਹੈ; ਅਤੇ ਗਜਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਬੌਧ ਮੂਰਤੀ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਮ ਹਨ। 
thumb|Gajalaxmi medallion from Bharhut stupa railing pillar, sand stone, 2nd Century BCE,।ndian Museum, Kolkata.

## ਹਵਾਲੇ 

## ਨੋਟ 
* *Dictionary of Hindu Lore and Legend* ( ) by Anna Dallapiccola

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ

**ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ** (ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1968) ਨਿਊਯਾਰਕ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਸੰਗਲ ਸੋਹਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ (ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਐਮ ਫਿਲ ਤਕ ਦੀ ਉਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਜਨਤਾ ਕਾਲਜ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਅਤੇ ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। 1997 ਤੋਂ ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਖੰਡਰ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਤੇ ਰਾਤ* (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ - 2002)
**ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼* (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ - 2006)
**ਟੁਕੜਾ ਟੁਕੜਾ ਵਰਤਮਾਨ* (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ - 2007)
**ਬਹਾਦਰ ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ* (ਬਾਲ ਨਾਵਲੈੱਟ)
**ਜਾਸੂਸ ਲੂੰਬੜੀ* (ਜਾਸੂਸੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ)
**ਸੁਨਹਿਰੀ ਮਹਿਲ ਦਾ ਰਹੱਸ* (ਬਾਲ ਨਾਵਲੈੱਟ)
**ਸਿੰਘਾਸਣ* (ਨਾਵਲ)
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ

**ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ** ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ,ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਸਵੈ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੰਬੋਜ ਅਤੇ ਨਾਮਵਰ ਗਜ਼ਲਗੋ ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਅਧੀਨ 2004 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਇਰ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਕਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਫਗਵਾੜਾ ਨਿਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਰਜੀਤ ਜੱਜ ਬਤੌਰ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਸਾਲ 2019 ਦਾ ਸਮਾਗਮ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ,ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਇਆ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਤਸਵ ਨੂੰ ਸਮਰਔਪਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਬਾਪੂ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਕੰਬੋਜ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ | ਇਸ ਮੌਕੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ (ਕਲਮ) ਵਲੋਂ ਬਾਪੂ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਕੰਬੋਜ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ,ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਕੇਸਰ ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਬਲਵਿੰਦਰ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨਵ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। | ਇਸ ਮੌਕੇ ਬਾਪੂ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਕੰਬੋਜ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਜਾਕ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਕਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਡਾ: ਸੁਰਜੀਤ ਨੂੰ ਡਾ: ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਕੇਸਰ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ, ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮਦਨ ਵੀਰਾ ਨੂੰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਰਿਸ਼ੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਤੇ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ, ਗੁਰਤੇਜ ਕੁਹਾਰਵਾਲਾ ਨੂੰ ਨਵਪ੍ਰਤਿਭਾ ਕਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।ਇਸ ਮੌਕੇ ਅਨੂਪ ਵਿਰਕ, ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ, ਕੁਲਵੰਤ ਔਜਲਾ, ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਮੋਹੀ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸੰਧੂ, ਗੁਰਤੇਜ ਕੁਹਾਰਵਾਲਾ, ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ, ਜਸਵਿੰਦਰ ਯੋਧਾ, ਗੁਰਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ, ਦੇਵ ਰਾਜ ਦਾਦਰ, ਸਵਾਮੀ ਅੰਤਰ ਨੀਰਵ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਾਇਣ ਭੀਖੀ, ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ,ਹਰਵਿੰਦਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੰਵਲ, ਡਾ: ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਕਲਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ |

## ਤਸਵੀਰਾਂ 
### 2019

Kaumantari Lekhak Manch (Kalam), literary NGO's annual function 2019 01.jpg|
Audience at Kaumantari Lekhak Manch (Kalam), literary NGO's annual function 2019 02.jpg|

### 2020
#### 14 ਮਾਰਚ 2020 ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ ਬੰਗਾ 

Awarded and other Punjabi Writers at Kalam,literary orgn. festival held on 14th March 2020 at Banga, Punjab 01.jpg|ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਸਨਮਾਣਤ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ
Awarded and other Punjabi Writers at Kalam,literary orgn. festival held on 14th March 2020 at Banga, Punjab 02.jpg|ਜਨਾਬ ਖਲੜ ਹੁਸੈਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ ਸਨਮਾਨ 2020 ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 
Dr. Karamjit Singh being awarded at Kalam literary orgn function held on 14 Feb 2020 at Banga, Punjab.jpg|ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ
Eminent Punjabi writers Surjit Patar,Gurbhajan Gill etc prəsenting critic Dr Yog Raj Angrish 01.jpg|ਡਾ. ਯੋਗਰਾਜ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 
Ms. Arinder Kaur Kakra being awarded at Kalam literary orgn function held on 14 Feb 2020 at Banga, Punjab.jpg|ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕਾਕੜਾ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ
Audience at Kalam literary orgn function held on 14 Feb 2020 at Banga, Punjab.jpg|ਸਰੋਤੇ 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਗਮ
ਦੇਵ ਮੋਗ੍ਰਾ

**ਦੇਵ ਮੋਗ੍ਰਾ** (**ਦੇਵਮੋਗ੍ਰਾ** ਜਾਂ ਯਾਹ ਦੇਵਮੋਗੀ) ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਪੁਦਾ ਪਹਾੜੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਗਬਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ।

ਮੰਦਰ 'ਚ ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 5 ਤੋਂ 7 ਲੱਖ (500,000 ਤੋਂ 700,000) ਲੋਕ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਜੀਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੱਬ, ਸਤਪੁੱਡਾ ਦੀ ਦੇਵੀ ਯਾਹਮੋਗੀ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ-ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸਤਪੁਡਾ ਵਿਧੀਆ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਬਾਇਲੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਣਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਗੋਲਾਕਾਰ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦੇ ਤਣੇ ਰੱਬ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ, ਸੱਤਪੁਡਾ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੇ ਦੇਵਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਚੌਂਕ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਉਥੇ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਛੱਤ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸਤਪੁਦਾ ਵਿਚ ਯਾਮਾਮੋਗੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਬਗਲਾ ਨਦੀ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਸਤਪੁਡਾ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਸੱਗਬਾਰਾ ਤਾਲਕਾ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਰਮਦਾ) ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅੱਕਲਕੁਵਾ ਤਾਲੁਕਾ ਦਾ ਦਾਬ ਪਿੰਡ, ਯਾਹਮੋਗੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਹਨ। ਦੇਵਮੋਗਰਾ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਸੀ, ਚੰਦਰਮੌਲੀ ਦਾ ਘਰ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਦਿਵਾਸੀ ਮਕਾਨ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਣ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਛੱਤ ਢਲਾਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਯਾਹਮੋਗੀ, ਦੇਵਮੋਗਰਾ ਅਤੇ ਯੇਹ ਪੰਡੋਰੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਸਤਿਕਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿਚ ਫਰਵਰੀ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਜਾਣਗੇ। ਪਰ ਯਾਹਮੋਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹਨ। ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਚੌਂਕੀ 'ਤੇ, ਯਾਹਮੋਗੀ' ਤੇ ਲਾਲ ਅਤੇ ਚਿੱਟਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਮੰਦਰ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੇਵਮੋਗਰਾ ਹੈ।

## ਦੰਤਕਥਾ 
ਇਸ ਦੇਵੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਲਪਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪੰਡੋਰੀ ਮਾਤਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵ ਮੋਗ੍ਰਾ ਮਾਤਾ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਦੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੋਗ੍ਰਾ ਨੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਐਂਟੋਨੀ ਗਰਿਜਮੈਨ

**ਐਂਟੋਨੀ ਗਰਿਜਮੈਨ** (ਜਨਮ 21 ਮਾਰਚ 1991) ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਲਈ ਫਾਰਵਰਡ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ ਅੰਕੜੇ
### ਕਲੱਬ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991
ਭੈਰਵੀ

**ਭੈਰਵੀ** ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਵਿਦਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਭੈਰਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।

## ਚਿੰਨ੍ਹ 
left|thumb|245x245px| ਭੈਰਵ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਭੈਰਵੀ ਦੇ ਨਾਲ
*ਭੈਰਵੀ* ਨਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ "ਆਤੰਕ" ਜਾਂ "ਅਚੰਭਕ" ਹੈ। ਉਹ ਦਸਾਂ ਮਹਾਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਭੈਰਵੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਤ੍ਰਿ" ਤੋਂ ਭਾਵ ਤਿੰਨ ਹੈ, "ਪੁਰਾ" ਦਾ ਗੜ੍ਹ, ਗੜ੍ਹੀ, ਭਵਨ, ਸ਼ਹਿਰ, ਕਸਬਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪੜਾਵਾਂ ਅਰਥਾਤ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ, ਸੁਪਨਾ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਸ਼ਿਵ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਭੈਰਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ 
ਭੈਰਵੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਰਦਾ ਪੰਚਰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਸੁੰਦਰੀ ਦੀ ਛਾਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰੀ ਹੈ। ਮਹਾਵਿਦਿਆਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਲੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਸੁੰਦਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ2 ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ ਸਿਰਜਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਹਾਵਿਦਿਆਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਇਸ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਭੈਰਵੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
&#x5B; ''* &#x5D;

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਦੇਵੀ 
* ਮਹਾਕਲੀ 
* ਮਹਾਵਿਦਿਆ

## ਹਵਾਲੇ 

## ਨੋਟ 
* Kinsley, David (1988). *Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions.'' University of California Press.  ISBN 0-520-06339-2.
* 
* R. D. Trivedi: Iconography of Parvati (Delhi, 1981)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਰੂਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਧਿਸਾਨਾ

**ਧਿਸਾਨਾ** ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ 'ਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਰਿਗ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਚੰਨ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੋਮ ਭਾਂਡੇ, ਗਿਆਨ, ਬੁੱਧੀਵਤਾ, ਭਾਸ਼ਣ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਗ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਪੱਖਤਾ ਦੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧਿਸਾਨਾ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਜਰਮਨ ਨਾਂ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਹਿਲੇਬ੍ਰਂਦਤ ਅਤੇ ਰਿਚਰਡ ਪਿਸ਼ਲ ਵੀ ਹਨ।

ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਧਿਸਾਨਾ ਦਾ ਬਤੌਰ ਦੋ ਸੰਸਾਰ, ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਏ. ਹਿੱਲੇਬ੍ਰਾਂਡਟ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤਿੰਨੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ, ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ।

ਆਰ. ਪਿਸਚੇਲ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਸਾਨਾ ਵਜੋਂ ਹੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਧਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਅਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਰਿਗ ਵੇਦ 'ਚ ਹੇਠਲੇ ਮੰਡਲਾ ਅਤੇ ਭਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* RIGVEDA in Hindi

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਦਰ ਦੇਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ, ਸੰਗਰੂਰ

**ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ , ਸੰਗਰੂਰ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ  ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਹੈ।

## ਸਹੂਲਤਾਂ
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਅਕਾਲ ਅਕੈਡਮੀ, ਕਾਲਜ, ਪਸ਼ੂ ਹਸਪਤਾਲ, ਮਿੰਨੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਹੈਲਥ ਸੈਂਟਰ, ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ, ਟੈਲੀਫੋਨ ਐਕਸਚੇਂਜ, ਪਾਰਕ, ਚੰਗੀ ਬੱਸ ਸਰਵਿਸ ਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਹਨ।

## ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ
ਇਹ ਪਿੰਡ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

## ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਾਨ
*ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਵੀ, ਕਰਮਯੋਗੀ, ਚਿੰਤਕ, ਵਿੱਦਿਆਦਾਨੀ ਤੇ ਨਾਮਬਾਣੀ ਦੇ ਰਸੀਏ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾ ਦਾ ਨਾਨਕਾ ਨਗਰ।
* ਹਰਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਾਲੀ ਜੀ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ। ਜੋ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲੀ ਬਾਬਾ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਹੀ ਉਹ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ।

## ਪਹੁੰਚ 
### ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਂਹੀ 
ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 158 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ 36 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸੁਨਾਮ ਤੋਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਦੂਰੀ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਤੋਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਦੂਰੀ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।
ਸੁਨਾਮ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਬੱਸ ਕਿਰਾਇਆ 25 ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਬੱਸ ਕਿਰਾਇਆ 10 ਰੁਪਏ ਹੈ।

### ਰੇਲਵੇ ਮਾਰਗ ਰਾਂਹੀ 
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਵਿਖੇ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਜੰ:ਜਾਖਲ, ਹਰਿਆਣਾ ਹੈ।

## ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ
ਗੰਢੂਆਂ, ਫਲੇੜਾ, ਗਿਦੜਿਆਣੀ, ਸੰਗਤਪੁਰਾ, ਹਰਿਆਊ, ਕਣਕਵਾਲ ਭੰਗੂਆਂ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੱਢ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ

## ਤਸਵੀਰਾਂ

ਤਸਵੀਰ:Government veterinary hospital Fatehgarh.jpg|ਸਰਕਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਹਸਪਤਾਲ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ 
ਤਸਵੀਰ:K.C.T College of Engineering and Technology Fatehgarh.jpg|ਕੇ.ਸੀ.ਟੀ. ਕਾਲਜ ਆਫ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ
ਕੈਰੇ, ਪੰਜਾਬ

**ਕੈਰੇ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1641 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 12 ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਦਾ ਸਕੂਲ, ਪਸ਼ੂ ਹਸਪਤਾਲ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਟੈਂਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਬਰਨਾਲਾ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਜਨਸੰਖਿਆ 
ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 2011 ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1641 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 52% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 48% ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 61% ਹੈ, ਜੋ ਕੌਮੀ ਔਸਤ 74.04% ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ: ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ 66.3% ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ 43.5% ਹੈ।ਪਿੰਡ ਕੈਰੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 148100 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ

**ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ** (Sanskrit: भुवनेश्वरी, IAST: *Bhuvaneśvarī*) ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਦਸ ਮਹਾਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਉਹ ਪੱਖ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਅਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ਆਦਿ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਪਾਰਵਤੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* *ਦੇਵੀ* 
* ਲਿੰਗਰਾਜ ਦਾ ਮੰਦਰ 
* ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ ਮੰਦਿਰ ਸਿਦੀਪੁਰ, ਉੱਤਰੀ ਕੇਰਲਾ

## ਹਵਾਲੇ 

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* *Tantric Yoga and the Wisdom Goddesses* by David Frawley
* *Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions* ( ) by David Kinsley

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਰੂਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਫਿਰਦੌਸ ਕਾਂਗਾ

**ਫ਼ਿਰਦੌਸ ਕਾਂਗਾ** (ਜਨਮ 1960) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਰਚਨਾ
ਫ਼ਿਰਦੌਸ ਨੇ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਨਾਵਲ *ਟ੍ਰਾਈਗ ਟੂ ਗ੍ਰੋ* ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਰਧ ਆਤਮਕਥਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ *ਹੇਵਨ ਓਨ ਵੀਲ* ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਯੂ.ਕੇ. ਤਜੁਰਬੇ ਦੀ ਬਿਆਨਬਾਜੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਨਾਵਲ 'ਟ੍ਰਾਈਗ ਟੂ ਗ੍ਰੋ' ਐਫ.ਆਈ. ਫ਼ਿਲਮ *ਸਿਕਸਥ ਹੈਪੀਨਸ* ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨ-ਪਲੇਅ ਕਾਂਗਾ ਨੇ ਹੀ ਲਿਖਿਆ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਕਾਂਗਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਰਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਹ ਅਪਾਹਿਜ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਚਾਰ ਫੁੱਟ ਕੱਦ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀਲ-ਚੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਮਲਿੰਗੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*
*Article by Kanga on the BBC website
*Sixth Happiness -- a BBC-BFI film that won the EMMA award
*Article about Kanga and his film on the website for The Independent newspaper
*Trying to Grow by Kanga -- republished in November 2008 by Penguin India
*New York Times review of Kanga's film Sixth Happiness
*Kanga in a New York Times review of history of homosexuality in Indian literary history

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਅ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਐਲਬੀਜੀਟੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੇਖਕ
ਈਸ਼ਵਰੀ

**ਈਸ਼ਵਰੀ** ( ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ : ईश्वरी, IAST : Īśvarī) ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਹਮਰੁਤਬਾ ਬ੍ਰਹਮ ਔਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਰੂਪ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਦੇਵੀ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਨਿਰੁਕਤੀ 
ਜਦੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਔਰਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਰੂਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਲੱਜਾ ਗੌਰੀ

thumb|ਲੱਜਾ ਗੌਰੀ
**ਲੱਜਾ ਗੌਰੀ** ਇੱਕ ਕਮਲ 'ਤੇ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਹੈ ਜੋ ਭਰਪੂਰਤਾ, ਜਣਨ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ *ਲੱਜਾ* ("ਨਿਮਰਤਾ") ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇੱਕ ਜਣਨ ਪੁਆਇੰਟ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਦੇ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਲੱਜਾ ਗੌਰੀ ਦੀਆਂ ਅਰੰਭਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਦੀਆਂ ਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ-3ਜੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਡੈੱਕਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* *Forms of the Goddess Lajja Gauri in Indian Art*, by Bolon, Carol Radcliffe. 1992. .
* *The Universal Mother*, by Shanti Lal Nagar. Published by Atma Ram & Sons, 1989.  ISBN&nbsp;81-7043-113-1. Chapter 18: The Mother Goddess as Aditi/Lajja Gauri. *Page 200*
* *Lajja Gauri Seals and related antiquities from Kashmir Smast, Gandhara*, South Asian studies, British Academy, London, ROYAUME-UNI (Revue). ISSN 0266-6030. *2002, vol. 18, pp.&nbsp;83–90*.
* "Sacred Display: Divine and Magical Female Figures of Eurasia." Miriam Robbins Dexter and Victor H. Mair. Amherst, New York: Cambria Press, 2010

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਦਿਲੂਕਈ 
* ਸ਼ੀਲਾ ਨਾ ਗੀਗ 
* ਬੌਬੋ 
* ਨੀਨ-ਇਮਮਾ

## ਹਵਾਲੇ 
* *Dictionary of Hindu Lore and Legend*, by Anna Dallapiccola.  ISBN&nbsp;0-500-51088-1.

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
* *Aditi- Lajja Gauri* - A Study 
* Deity of Fertility and Creation - *Image*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਜੀਨਮਾਤਾ

**ਜੀਨਮਾਤਾ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਸੀਕਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸੀਕਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 29 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਮੰਦਿਰ ਹੈ ਜੋ ਜੀਨ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਜੀਂਨਮਾਤਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਨਵਰਾਤਰੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ‘ਚ ਚੇਤਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ‘ਚ ਰੰਗੀਨ ਤਿਉਹਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਹਰਸ਼ ਭੈਰਵ ਨਾਥ ਦਾ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਟੀਸੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਜੀਨਮਾਤਾ ਦਾ ਮੰਦਰ ਰੇਵਾਸਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪਹਾੜੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਜੈਅੰਤੀਮਾਲਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਸਾਲ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਭਾਮੰਡਪ ਅਤੇ ਥੰਮ੍ਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Delimitation Commission Report
* Villages in the Danta Ramgarh tehsil, Sikar district
* http://sikar.nic.in/jeen_mata.htm(http://devasthan.rajasthan.gov.in/images/Sikar/jeenmataji.htm)
* Delimitation Commission Report

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਫੂਲ ਮਾਤਾ

**ਫੂਲ ਮਾਤਾ** ਬੀਮਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਸੱਤ ਭੈਣ ਦੇਵੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸੀਤਲਾ ਮਾਤਾ, ਬੜੀ ਮਾਤਾ, ਪੰਨਸਾਹੀ ਮਾਤਾ, ਗੁਸੁਲੀਆ ਮਾਤਾ, ਕੰਕਰ ਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਮਾਲਬਲ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ' ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਗੇਂਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫੂਲ ਮਾਤਾ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਟਾਈਫਾਈਡ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਫੂਲ ਮਾਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਿਕ ਹਿੰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬੁਰੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੱਤਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ’ਤੇ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਖੁਸ਼ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਦ

**ਖੁਸ਼ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਦ** (ਉਰਦੂ: خوشبیر سنگھ شاد) (ਹਿੰਦੀ: ਖੁਸ਼ਬੀਰ ਸਿੰਘ 'ਸ਼ਾਦ') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ (ਕਵੀ) ਹੈ।   ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਗਜਲ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਨ।  ਉਹ ਕ੍ਰਾਈਸ਼ਟ ਚਰਚ ਕਾਲਜ, ਸਿਟੀ ਮੋਂਟੇਸਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕੇਕੇਵੀ ਲਖਨਊ ਦਾ ਪੂਰਵ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।    

## ਕਵਿਤਾ 
ਆਪਣੇ 'ਉਸਤਾਦ' ਵਲੀ ਆਸੀ ਦੇ ਸੁਝਾਅ ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ (ਜਾਨੇ ਕਬ ਯੇਹ ਮੌਸਮ ਬਦਲੇ) ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਲਾਗੇ ਚਾਗੇ ਉਰਦੂ ਲਿਪੀ ਸਿੱਖ ਲਈ।  **ਸ਼ਾਦ** ਨੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ ਦੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ਧੋਖਾ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਗੀਤ ਵੀ  ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਬਹਾਰ ਦਿੱਲੀ,  ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋਸਤੀ ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ (ਰਿਆਂ), ਡੱਲਾਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ, 7 ਵੀਂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਉਰਦੂ ਕਾਨਫਰੰਸ (ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ),  ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਉਰਦੂ ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ (ਅਬੂ ਧਾਬੀ)  ਵਰਗੇ ਅਨੇਕ  ਮੁਸ਼ਾਇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ  ਹੈ।  

## ਕਿਤਾਬਾਂ 
* *ਜਾਨੇ ਕਬ ਯੇਹ ਮੌਸਮ ਬਦਲੇ* *(1992)*  
* *ਗੀਲੀ ਮਿਟੀ (1998)* 
* *ਚਲੋ ਕੁੱਛ  ਰਂਗ  ਹੀ ਬਿਖਰੇ (2000)* 
* *ਜ਼ਰਾ ਯੇਹ  ਧੂਪ ਢਲ ਜਾਇ (2005)* 
* *ਬੇਖ਼ਵਾਬੀਆਂ (2007)* 
* *ਜਹਾਨ ਤੱਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ (2009)* 
* *ਬਿਖਰਨੇ ਸੇ ਜ਼ਰਾ ਪਹਲੇ (2011)* 
* ਲਹੂ ਕੀ ਧੂਪ (2012) 
* ਬਾਤ ਅੰਦਰ ਕੇ ਮੌਸਮ ਕੀ (2014) 
* ਸ਼ੇਹਰ ਕੇ ਸ਼ੋਰ ਸੇ ਜੁਦਾ (2017) 

## ਅਵਾਰਡ 
ਯਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਅਵਾਰਡ (2014)  

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਲੀਲਾ (ਕਿਤਾਬ)

**ਲੀਲਾ** ਜਾਂ **ਲੀਲ੍ਹਾ** ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਅਤੇ ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਹੈ। 
## ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ
ਲੀਲਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ 1999 ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ 1053 ਪੰਨੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਰੇਨਬਰਡ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਵੈੱਨਕੂਵਰ, ਲੰਡਨ (ਯੂ ਕੇ) ਨੇ ਛਾਪਿਆ ਸੀ।

## ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ 
ਲੀਲਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ 2019 ਵ੍ਵਿਚ ਬਸੰਤ ਮੋਟਰਜ ਅਤੇ ਆੱਟਮ ਆਰਟ ਵੱਲੋਂ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਦੇ 1224 ਪੰਨੇ ਹਨ।  ਇਸ ਵ੍ਵਿਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬਾਸ਼ਾਵਾ ਦੇ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਮਹਾ_ਕਵੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਹਨ ( ਤਸਵੀਰਾ ਸਮੇਤ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1999
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019
ਰੌਲਟ ਐਕਟ

**1919 ਦੇ ਅਰਾਜਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਪਰਾਧ ਕਾਨੂੰਨ(ਦਿ ਅਨਾਰਕੀਕਲ ਐਂਡ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਕ੍ਰਾਈਮਜ਼ ਬਿਲ’)**, ਜੋ **ਰੌਲੈਟ ਐਕਟ** ਜਾਂ **ਬਲੈਕ ਐਕਟ ਦੇ** ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, 10 ਮਾਰਚ 1919 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹੀ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਕ ਵਿਧਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨ ਸੀ ਜੋ ਨਿਰਣਾਇਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰੋਧਕ ਹਿਰਾਸਤ, ਮੁਕੱਦਮੇ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਤਹਿਕੀਕਾਤ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕੈਦ ਅਤੇ ਅਪਾਤਕਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਸੀ।ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨ ਐਕਟ 1915 ਦੀ ਅਦਾਲਤੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।       ਇਹ ਬਿਲ ਜਸਟਿਸ ਰੌਲਟ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠਲੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਸੁਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ‘ਰੌਲਟ ਬਿਲ’ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।

## ਐਕਟ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ 
ਇਸ ਬਿਲ ਵਿਚ ਇਹ ਧਾਰਾਵਾਂ ਸਨ:

1. ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਤਿੰਨ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਬੈਂਚ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਜੋ ਸਮਾਂਬੱਧ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਏ, ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਬਾਰੇ ਅਪੀਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਸਕਣੀ।

2. ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੰਕਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਜ਼ਮਾਨਤ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਥਾਂ ਜਾਣ ਤੋਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।

3. ਪ੍ਰਾਂਤਿਕ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਵਿਚ ਬਿਨਾਂ ਵਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਧਾ ਸਕੇ।

4. ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਨ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਵਿਰੋਧ 
13 ਅਪਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਸਾਕਾ ਹੋਇਆ।ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਉਸ ਦਿਨ ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੀ **ਰੌਲਟ ਐਕਟ** ਦਾ ਵਿਰੋਧ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਨਿਰਮਾਣ
ਡਾ. ਸੱਤਪਾਲ

**ਡਾ.ਸੱਤਪਾਲ** ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸੈਫੂਦੀਨ ਕਿਚਲੂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰੌਲਟ ਐਕਟ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਜਨਤਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰ ਦੇ ਨਿਹੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਬਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਤਪਤੀ

**ਤਪਤੀ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, tapatī) ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਦੀ ਮਾਂ-ਦੇਵੀ ਤਪਤੀ ਨਦੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣੀ ਸੂਰਜ ਦਾ ਘਰ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਪਤੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ ਅਤੇ ਛਾਇਆ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਤਪਤੀ ਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਗਰਮੀ ਕਰਨਾ", "ਗਰਮ", "ਸਾੜਨਾ" ਹੈ।

## ਪੂਜਾ ਦੇ ਢੰਗ 
ਕਿਉਂਕਿ ਤਪਤੀ ਨਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਤਪਤੀ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਹਿੰਦੂ ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।

## ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ 
ਹਿੰਦੂ ਹਵਾਲੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਪਤੀ ਦੇ ਕਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ 'ਚ ਸੂਰਿਆ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਛਾਇਆ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਵਰਨਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਰੁ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਯਾਮੀ ਅਤੇ ਭੱਦਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸੀ ਸਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਸ਼ਾਨੀ ਅਤੇ ਯਮ ਸਨ।

## ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ 
ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਕੁਟਿਅੱਟਮ ਡਰਾਮਾ ਪਰੰਪਰਾ 'ਚ ਤਪਤੀਸਮਵਰਨਾਨ ਜਿਹੇ ਡਰਾਮੇ ਬਣਾਏ ਜਿਸ 'ਚ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਪਾਤਰਾਂ ਕੌਰਵ ਰਾਜਾ ਸਮਵਰਨਾਨ ਅਤੇ ਤਪਤੀ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਕਈ ਨਾਟਕ ਖੇਡੇ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ