open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਬਾਉਰ ਭਾਸ਼ਾ

**ਬਾਉਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Bauré)ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਇੱਕ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਤਕਰੀਬਨ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੇਸ ਦੇ ਕੇਵਲ 40 ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਾਵਾਕਨ(Arawakan) ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਬੋਲੀਵਿਆ ਦੇ ਮਗਧਲੇਨਾ ਭਾਗ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਬੇਨੀ ਵਿਭਾਗ ਵਲੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਕੁਝ ਭਾਗ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮੂਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੇ ਗਏ ਹਨ।

ਬਾਉਰ ਇੱਕ ਐਕਟਿਵ-ਸਟੇਟਿਵ ਵਾਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Lenguas de Bolivia  (online edition)
* Documentation of Endangered Languages: Baure

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੋਲੀਵਿਆ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵੱਸੋ ਪੂਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ 2% ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 2.8 ਕਰੋੜ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ।ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ 500000 ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਿੱਖ ਵਸਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਥੋਂ ਦੀ ਵੱਸੋ ਦਾ 2% ਹੈ।

## References 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਨੇਡਾ
ਭਰਤ ਪਰਕਾਸ਼

**ਭਰਤ ਪਰਕਾਸ਼** (21 ਜਨਵਰੀ 1921 — 13 ਜੁਲਾਈ 2016) ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਉਘਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕੰਟਰੋਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਵਿਸ਼ਵ ਅਮਨ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖੰਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭੀਸ਼ਮ ਪਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਚੰਦਰ ਪਰਕਾਸ਼ ਰਾਹੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016
ਲੇਕੋ ਭਾਸ਼ਾ

**ਲੇਕੋ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Leco) ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੇ ਟੀਟੀਕਾਕਾ ਝੀਲ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰੋਂ ਸੱਖਣੀ ਭਾਸ਼ਾ (Language Isolate) ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਚਿਰੋਕਣੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ 20-40 ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਲੇਕੋ ਸਮੂਹ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਵੱਸੋਂ ਮਹਿਜ਼ 80 ਹੈ । 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*Diccionario etnolingüístico y guía bibliográfica de los pueblos indígenas sudamericanos: LEKO Alain Fabre, 2005 
* Lenguas de Bolivia (online edition)  Provides information about a number of indigenous languages in Bolivia, such as Leko. 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
## ਹਵਾਲੇ
ਲੀਕੋ ਭਾਸ਼ਾ

**ਲੀਕੋ** ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲਗਪਗ ਮਰਨ ਕੰਢੇ ਪਈ ਹੈ।  ਇਸਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 20-40 ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੀ ਟਿਟੀਕਾਕਾ ਝੀਲ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੀਕੋ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 80 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਗਲਾਪਾਗੋਸ ਦੀਪ ਸਮੂਹ

**ਗਲਾਪਾਗੋਸ ਦੀਪ ਸਮੂਹ**, (ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਨਾਮ: Archipiélago de Colón; ਹੋਰ ਸਪੇਨੀ ਨਾਮ:।slas de Colón ਯਾ।slas Galápagos) ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਫੈਲੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦ੍ਵੀਪਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਂਦੀਪ ਏਕੁਆਦੋਰ ਦੇ 972 ਕਿਮੀ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਐਸਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਵਿਲੱਖਣ ਵਣ ਜੀਵਨ ਜਿਸਦੀ ਖ਼ਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।ਇਸ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਦੀ ਕੁੱਲ ਵੱਸੋਨ ਕਰੀਬ 25000 ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਹੈ।
ਗਲਾਪਾਗੋਸ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਏਕੁਆਦੋਰ ਦੇ ਗਲਾਪਾਗੋਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦਾ ਨਿਰ੍ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਗਬਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਪ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਸਪੇਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 40000 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਗੁਣਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਭੂਗੋਲਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਇਹ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਨਵੇਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਖੇਤਰੀ ਪਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਵੰਨਸਵੰਨਤਾ ਕਰਕੇ ਬੇਹੱਦ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੀਗਲ ਖੋਜ ਅਭਿਆਨ ਦੌਰਾਨ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿਕਾਸ (evolution theory) ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। 
## ਨਾਮਕਰਨ 
"ਗਲਾਪਾਗੋਸ " ਪੁਰਾਣੀ ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਕਾਠੀ "। ਗਲਾਪਾਗੋਸ ਦੇ ਕਈ ਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਾਪਾਗੋਸ - ਕੱਛੂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਆਕਾਰ ਪੁਰਾਣੀ ਸਪੇਨੀ ਕਾਠੀ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਾਮ ਗਲਾਪਾਗੋਸ ਪੈ ਗਿਆ।

### ਮੁੱਖ਼ ਦੀਪ 
### ਛੋਟੇ ਦੀਪ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਲਾਪਾਗੋਸ ਦੀਪ ਸਮੂਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਦੀਪ ਸਮੂਹ
ਈਸੇ ਇੱਜਾ (ਭਾਸ਼ਾ)

**ਈਸੇ ਇੱਜਾ** (en:Ese Ejja) ਬੋਲੀਵੀਆ ਅਤੇ ਪੇਰੂ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਟਕਾਨਨ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਈਸੇ ਇੱਜਾ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ 1500 ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪੇਰੂ ਅਤੇ ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਦੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। 
 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੇਰੂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਗੁੱਜਰ

**ਗੁੱਜਰ** ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਿ਼ਆਦਾਤਰ ਜੰਮੂ ਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੇ ਮੁਸਲਿਮ ਹਨ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਰਾਜਸਥਨ,ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਯੂਪੀ,ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹਨ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਗੁੱਜਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਗੁੱਜਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੰਗੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਸਲਿਮ ਗੁੱਜਰਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਡੰਗਰ ਚਾਰਨ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਗੁੱਜਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਵੀ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੈ।

## ਕਿੱਤਾ
ਮੁਸਲਿਮ ਗੁੱਜਰਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਡੰਗਰ ਚਾਰਨ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਗੁੱਜਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਵੀ ਮੁਸਲਿਮ ਗੁੱਜਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਦੇ ਗੁੱਜਰ ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ
ਇਹ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁਸਲਿਮ ਗੁੱਜਰ ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵੀ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਹਰ ਮੁਸਲਿਮ ਨੂੰ ਗੁੱਜਰ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹਰ ਮੁਸਲਿਮ ਗੁੱਜਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ

## ਸਿੱਖਿਆ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸੁਚੇਤ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਵਿਆਹ ਤੇ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਰਸਮਾਂ
ਗੁੱਜਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ ਰਸਮਾਂ ਜਿ਼ਆਦਾਤਰ ਉਹ ਹਨ ਜਿਸ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਸੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਵੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਆਲੇ ਹਨ। ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਗੁੱਜਰ ਹਨ। ਗੁੱਜਰ ਸਿੱਖ, ਬੋਧ, ਈਸਾਈ ਆਦਿ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਬੀਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਅਰਾਓਨਾ ਭਾਸ਼ਾ

** ਅਰਾਓਨਾ** (en:Araona) ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਰਾਓਨਾ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਲੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਾਫੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 90% ਲੋਕ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਪੇਨੀ ਦਾ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਰਾਓਨਾ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੇਸ ਦੀ ਮਨੁਪਾਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ ਵਸੇਬਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਤਰਜਮਾ ਵੀ ਹੋਏ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Lenguas de Bolivia  (online edition)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੀਰੀ

ਲਖੀਮਪੁਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੀਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਖੀਰੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਭਾਰਤ - ਨੇਪਾਲ ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਪੀਲੀਭੀਤ, ਸ਼ਾਹਜਹਾਂਪੁਰ, ਹਰਦੋਈ, ਸੀਤਾਪੁਰ ਅਤੇ ਬੇਹਰਾਇਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਖੀਰੀ ਨੂੰ ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੀਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਖਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਖੀਰੀ ਨਾਮ ਖਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਤਾਰਾ (ਚਿੰਨ੍ਹ)

**ਤਾਰਾ** (*****) ਇੱਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਲਿਖਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਯੂਰਪੀ ਲਿਪੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀਆਂ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਹੁਣ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ। ਇਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਪੰਜ ਡੰਡੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਲਿਖਣ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਛੇ ਜਾਂ ਅੱਠ ਡੰਡੀਆਂ ਵੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਵਰਤੋਂ
* ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੇਲੇ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਅਸ਼ਲੀਲ' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ 'ਅਸ਼**ਲ'।
* ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਬਾਦ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਖਿਡਾਰੀ 123 ਸਕੋਰ ਬਣਾ ਕੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਕੋਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਏ ਜਾਣਗੇ; 123*
* ਸੀ.ਐਸ.ਐਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੋਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਰਾਮ
ਨੌਰਾ

**ਨੌਰਾ** ਨਵਨਿੰਦਰਾ ਬਹਿਲ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਹੈ,ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੇ ਮੁੱੱਢਲੇ ਸ਼ੋਅ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਨੱਕੜਦਾਦੀ ਨੌਰਾ ਰਿਚਰਡ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ
ਵਰਲਡਕੈਟ

**ਵਰਲਡਕੈਟ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **WorldCat**) ਇੱਕ ਯੂਨੀਅਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਹੈ ਜੋ 170 ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਦੇ 72,000 ਪੁਸਤਕਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਗ੍ਰਿਹਾਂ ਦਾ ਮਖਰਚੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁਸਤਕਾਲੇ ਔਨਲਾਈਨ ਕੰਪਿਊਟਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸੈਂਟਰ (OCLC) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹਨ। ਇਹ OCLC ਆਨਲਾਈਨ ਕੰਪਿਊਟਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸੈਂਟਰ,ਇੰਕ. ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਗੀਦਾਰ ਪੁਸਤਕਾਲੇ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਲਡਕੈਟ ਡਾਟਾਬੇਸ ਦੀ ਸਾਂਭ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਇਤੇਹਾਸ 
OCLC 1967 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਓਹੀ ਸਾਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੇਡ ਕਿਲਗੁਰ ਨੇ ਵਰਲਡਕੈਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਪਹਲੇ ਕੈਟਾਲਾਗ ਰਿਕਾਰਡ 1971 ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿਚ ਵਰਲਡਕੈਟ ਵਿੱਚ 3300 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵਧ ਰਿਕਾਰਡ ਸਨ. ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਾ ਸੰਭਵ ਡਾਟਾਬੇਸ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ 
* "Why you can't find a library book in your search engine". *The Guardian*.&nbsp;

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* 
* OCLC - "Web scale" discovery and delivery of library resources
* OCLC Bibliographic Formats and Standards
* WorldCat Identities

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਨਲਾਈਨ ਕੰਪਿਊਟਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸੈਂਟਰ
ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ

**ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ** ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਰਚਿਤ ਹਬਲ ਵਰਗੀਕਰਨ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਐਡਵਿਨ ਹਬਲ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਗਿਰਾਡ ਡੀ ਵੋਉਕੁਲੀਅਰ ਅਤੇ ਅਲੈਨ ਸੈਂਡੇਜ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਬਲ ਵਰਗੀਕਰਨ
* ਚਪਟੀ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ
* ਚੱਕਰੀ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ
* lenticular ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ
ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਜਵਾਦ

**ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਜਵਾਦ** ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਾ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਅਨੁਮਾਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਮੁੱਖ ਖੋਜ ਵਿਧੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹ ਟਰਮ ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ ਨੇ ਯੂਟੋਪਿਆਈ ਸਮਾਜਵਾਦ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਸੀ। ਰਾਬਰਟ ਓਵਨ, ਚਾਰਲਸ ਫੁਰੀਏ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਸਾਈਮਨ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵੰਡੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਜਮਾਤੀ ਘੋਲ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਚਾਲਕ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਰਹੇ। ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸਮਾਜਵਾਦ ਨੂੰ ਸੂਤਰਬਧ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰ
ਕੀਆਰਾ

**ਕੀਆਰਾ ਸਾਲਟਰਸ, ** ਜੋ **ਕੀਆਰਾ** (Kiiara) ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਇਲੀਨਾਏ ਦੀ ਪੌਪ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਰਿਕਾਰਡਸ ਨਾਲ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਕੀਆਰਾ ਇਲੀਨਾਏ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ EP, ਲੋ ਕੀ ਸੈਵੇਜ (*low kii savage*), 22 ਮਾਰਚ, 2016 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## Discography 
### Extended plays 
### Singles 
## ਨੋਟ 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਲਾਲ ਬਾਗ਼

thumb|This wooden structure is meant for  musical Orchestra
ਲਾਲ ਬਾਗ਼ ਜਾਂ **ਲਾਲ ਬਾਗ਼ ਬੋਟਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨਜ਼**, ਦੱਖਣੀ ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਬੋਟਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਹੈ। ਬਾਗ ਨੂੰ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ, ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਪੂਰਾ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਲਾਸ ਹਾਊਸ ਹੈ ਜੋ ਦੋ ਸਾਲਾਨਾ ਫਲਾਵਰ ਸ਼ੋਆਂ (ਜਨਵਰੀ 26 ਅਤੇ 15 ਅਗਸਤ) ਦਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ। ਲਾਲ ਬਾਗ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਪਤਖੰਡੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਘਰ ਹੈ, ਇਥੇ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਯਾਤਰੀ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਲਾਲ ਬਾਗ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਪੀਸੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਘਰ ਹੈ। ਆਮ ਦਿਖਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨਾ, parakeets, ਕਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਨੀ ਪਤੰਗ, Pond Heron, ਆਮ Egret, ਪਰਪਲ ਮੂਰ ਕੁਕੜੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨthumb|230x230px|Lalbagh Botanical Garden Glass House
[thumb|Lalbagh Gardens of [ਬੰਗਲੌਰ|Bangalore were originally laid out by Hyder Ali and were modeled on gardens in Sira&#x5B;*citation needed*&#x5D; laid out by its last Mughal Subedar, Dilawar Khan (r.1726–1756).]]
right|thumb|230x230px|The Lalbagh Glasshouse at night
right|thumb|230x230px|Lalbagh or Red Garden, Bangalore by Nicholas Bros. (1860s)

## ਗੈਲਰੀ 

Image:Kempegowda tower in Lal Bagh.jpg| Panoramic view of the Kempegowda tower
Image:Fav Lalbagh W.jpg|A beautiful side view of Glass House 
File:Lalbaghglasshouse.JPG| Interior view of the Glass house at Lalbagh Botanical Gardens
Image:Bombax LalBagh.JPG|Largest known Kapok specimen, located in Lalbagh
File:Lake_inside_Lalbagh_Botanical_Garden_Bangalore_An_Evening_View.jpg|Evening View of the Lake inside Lalbagh
File:Lalbaghdecojapan.JPG|A Japanese decorative monument found in Lalbagh 
File:Lal Bagh, Bangalore.jpg|A very old tree from Lalbagh Bangalore
File:Lake - Lal Bagh, Bangalore II..JPG|Lalbagh Lake
File:Bangalore Lalbagh IMG 1737.JPG
File:Bangalore Lalbagh IMG 1633.JPG
File:Lalbaghstatue.JPG|A statue of Sri ChamRajendra Odeyar, ex ruler of Mysore at Lalbagh
File:Lalbaghdecojapan.JPG|A Japanese decorative monument found in Lalbagh 
File:LalBagh Annual Mango Festival.JPG|Lalbagh Botanical Garden - Annual Mango Festival
File:LalBagh Famous Tree Fossil.JPG|Lalbagh Famous Tree Fossil
File:A statue in Lalbagh.jpg|ਲਾਲਬਾਗ ਮਹਿਲ, ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਮੂਰਤੀ।
File:A statue in Lalbagh palace.jpg|ਲਾਲਬਾਗ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁੱਤ

## ਹਵਾਲੇ
ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ

**ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ** ਉਸ ਬ੍ਰੈੰਡ ਜਾਂ ਮਾਰਕਾ ਨੂੰ ਕੇਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਜਾਂ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਦੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. 

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Browse Labels  at MusicBrainz
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਸ਼ੂ ਬਚਾਓ ਸੰਸਥਾ

**ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਸ਼ੂ ਬਚਾਓ ਸੰਸਥਾ (International Animal Rescue)**, ਇੱਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1989 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਯੁਰਾਕੇਅਰ ਭਾਸ਼ਾ

**ਯੁਰਾਕੇਅਰ ਭਾਸ਼ਾ (en:Yurakaré)** ਕੇਂਦਰੀ ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਦੇ ਖਤਰੇ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ (Endengered) ਹੈ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੇ ਕੋਚਾਬਾਂਬਾ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਬੇਨੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।     

ਇਸਦੇ ਕਰੀਬ 2,500 ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਇਸ ਲਈ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ ਕਿਓਂਕੀ ਇਸਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਨੌਜੁਆਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਸ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਲਈ ਰਹੀ।  (See Language death.)
ਯੁਰਾਕੇਅਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜੀ ਵਿਆਕਰਣ ਹੈ ਜੋ ਲਾ ਕੂਏਵਾ (ਐਡਮ 1893) ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸਵੈ-ਸੇਵੀ ਹੱਥਲਿਖਤ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਭਾਸ਼ਾਈ ਮਾਹਰ ਰਿੱਕ ਵੈਨ ਗਿਜਨ ਵੱਲੋਂ  ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਇਨਡੇਂਜਰਡ ਲੈਂਗੁਏਜਿਜ ਵਲੋਂ ਵੀ ਯੁਰਾਕੇਅਰ-ਸਪੇਨੀ / ਸਪੇਨੀ-ਯੁਰਾਕੇਅਰ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ 2005 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।   
## ਵਿਆਕਰਣ
* Verb-initial
* agglutinating
* prefixes, suffixes
* reduplication

## ਹਵਾਲਾ ਨੋਟਸ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* Proel: Lengua Yurakare
* FEL Grants 2005  (Foundation for Endangered Languages)
* DoBeS : General presentation of the Yurakaré language and people
* Lenguas de Bolivia  (online edition)

### ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ 
* Adam, Lucien. (1893). *Principes et dictionnaire de la langue Yuracaré ou Yurujuré composés par le R. P. de la Cueva et publiés conformément au manuscrit de A. d’Orbigny*. Bibliothèque linguistique américaine (No. 16). Paris: Maisonneuve.
* Adelaar, Willem F. H.; & Muysken, Pieter C. (2004). *The Languages of the Andes*. Cambridge Language Surveys. Cambridge University Press.
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian Languages: The Historical Linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Kaufman, Terrence. (1990). Language History in South America: What We Know and How To Know More. In D. L. Payne (Ed.), *Amazonian Linguistics: Studies in Lowland South American languages* (pp.&nbsp;13–67). Austin: University of Texas Press. ISBN 0-292-70414-3.
* Kaufman, Terrence. (1994). The Native Languages of South America. In C. Mosley & R. E. Asher (Eds.), ''Atlas of the World's Languages* (pp.&nbsp;46–76). London: Routledge.
* Suárez, Jorge. (1969). Moseten and Pano–Tacanan. *Anthropological Linguistics*, *11* (9), 255-266.
* Suárez, Jorge. (1977). La posición lingüística del pano-tacana y del arahuaco. *Anales de Antropología*, *14*, 243-255.
* van Gijn, Rik. (2004). Number in the Yurakaré Noun Phrase. In L. Cornips & J. Doetjes (Eds.), *Linguistics in the Netherlands 2004'' (pp.&nbsp;69–79). Linguistics in the Netherlands (No. 21). John Benjamins.
* van Gijn, Rik (2005). Head Marking and Dependent Marking of Grammatical Relations in Yurakaré. In M. Amberber & H. de Hoop (eds.) Competition and Variation in Natural Languages: The Case for Case. (pp.&nbsp;41–72) Elsevier.
* van Gijn, Rik (2006) A Grammar of Yurakaré. Ph.D. dissertation Radboud University Nijmegen.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਪੋਕੀਮੌਨ ਵਪਾਰਕ ਪੱਤਾ ਗੇਮ

**ਪੋਕੀਮੌਨ ਵਪਾਰਕ ਪੱਤਾ ਗੇਮ** (ਜਾਂ ਪੋਕੀਮੌਨ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਕਾਰਡ ਗੇਮ) ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ **ਪੋਕੀਮੌਨ ਟੀ.ਸੀ.ਜੀ** ਜਾਂ **ਪੀ.ਸੀ.ਜੀ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੀ ਗੇਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੋਕੀਮੌਨ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਲੜੀਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਨ 1996 ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਦੀ ਮੀਡੀਆ ਫੈਕਟਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਜ਼ਰਡ ਆਫ਼ ਦ ਕੋਸਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਜੂਨ 2003 ਤੋਂ ਨਿਨਟੈਂਡੋ ਨੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ।
 ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ]]
ਆਮੋਦ

[thumb|ਦਰਸ਼ਕ ਸਡ਼ਕ ਤੇ ਬੈਠੇ [ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਲਾਈਵ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ (2003)]]
**ਆਮੋਦ **ਇੱਕ ਏਹੋ ਜੇਹਾ ਕਾਰਜ ਹੈ ਜੋ ਸ੍ਰੋਤਿਆਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰਖਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਪਹੁਚੌਂਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਬਰਨੀ ਸੈਂਡਰਸ

**ਬਰਨੀ ਸੈਂਡਰਸ** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਮਾਂਟ ਤੋਂ ਜੂਨੀਅਰ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨੇਟ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ 2016 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਦ ਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼

thumb|ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਛਾਪੇ ਏਡੀਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਵੀਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੱਤ
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: **Oxford English Dictionary**, ***OED***) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਜੋ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੁਆਰਾ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਝਲਕ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜਕਾਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸਰੋਤ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਯੋਗਿਕ ਫਰਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਏਡੀਸ਼ਨ 1989 ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ 20 ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ 21,728 ਸਫ਼ੇ ਸਨ.

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
*  (McPherson is Senior Editor of OED)
* 
* 
* 
* 
* 

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
** Archive of documents, including
*** Trench's original "On some deficiencies in our English Dictionaries"  paper
*** Murray's original appeal for readers 
** Their page of *OED* statistics , and another such page.
** Two &nbsp; from the OED.
* Oxford University Press pages: Second Edition, Additions Series Volume 1, Additions Series Volume 2, Additions Series Volume 3, *The Compact Oxford English Dictionary* New Edition, 20-volume printed set+CD-ROM, CD 3.1 upgrade, CD 4.0 full, CD 4.0 upgrade
ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਸਵਦੇਸੀ ਲੋਕ

ਕਬੀਲਾ ਦੀ ਕੁੜੀ ]]
**ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਸਵਦੇਸੀ ਲੋਕ**,(),ਭਾਵ ਮੂਲ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀ ਬਸ਼ਿੰਦੇ (),1500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਸੇ ਉਹ ਲੋਕ ਸਨ ਜਿਹਨਾ ਅੱਜ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਯੂਰਪ ਦੀ ਖੋਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ। 
 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਸਵਦੇਸੀ ਕਬੀਲੇ
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ

**ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਫਰੀਦਕੋਟ** ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ 1973 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਮੈਡੀਕਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ  ਇੱਕ ਹੈ।

ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ, (ਭਾਰਤ (1982-1987) ਦੇ  ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ),ਫਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ  ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ 'ਚੋਂ ਸਨ ਜਦ ਉਹ 1972-1977 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਨ।ਪਹਿਲਾ  ਬੈਚ  ਸਾਲ 1973 ਵਿੱਚ ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਕੋਰਸ ਲਈ ਦੌਰਾਨ ਜੀ.ਜੀ.ਐਸ. ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਫਰੀਦਕੋਟ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ
ਆਦੇਸ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਅਤੇ ਰਿਸਰਚ

**ਅਦੇਸ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਤੇ ਰਿਸਰਚ ਬਠਿੰਡਾ** (AIMSR) ਨਿੱਜੀ 750-ਬਿਸਤਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਹੈ ਅਤੇ 150 M.B.B.S. ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਲਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਭੁੱਚੋ ਖੁਰਦ ਪਿੰਡ 'ਚ ਸਥਿਤ 100 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਆਦੇਸ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਨਜ਼  ਅਦਾਰੇ ਤਹਿਤ 2006 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਦੇਸ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਤੇ ਰਿਸਰਚ ਬਠਿੰਡਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲਜ  ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤੇ  ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਹੈਲਥ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਤੋਂ ਐਫੀਲੀਟਡ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ
ਮੈਸੀਅਰ ਸੂਚੀ

**ਮੈਸੀਅਰ ਸੂਚੀ** ਉਨ੍ਹਾਂ 100 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਗੋਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀ ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਚਾਰਲਸ ਮੈਸੀਅਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਨ 1771 ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਸੀਅਰ ਨੂੰ ਧੂਮਕੇਤੂ (comet) ਦੇਖਣੇ ਕਾਫੀ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਉਦੋਂ ਬਹੁਤ ਖਿਝ ਚੜ੍ਹਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਦਿਸਣ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਧੂਮਕੇਤੂ ਲਗਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕ ਪਾਇਰੀ ਮੈਕੇਨ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਖਗੋਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਫਾਲਤੂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਿੱਛੇ ਸਮਾਂ ਖਰਾਬ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 103 ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਨ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਨ 1654 ਵਿੱਚ ਜਿਓਵੈਨੀ ਹੋਡਾਇਨਾ ਨੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸੂਚੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੁ ਧਿਆਨ ਹੀ ਖਿੱਚ ਸਕੀ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਸੀਅਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ।

## ਸੂਚੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿਲਦਾਂ
ਸੂਚੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ 45 ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮਾਂਕਣ ਐਸ.1 ਤੋਂ ਐਸ.45 ਤੱਕ ਸੀ। ਮੈਸੀਅਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਆਖਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 103 ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਮੈਸੀਅਰ ਅਤੇ ਮੈਕੇਨ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੱਭੀਆਂ। ਮੈਸੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਾਧਾ ਨਿਕੋਲਸ ਕੈਮਾਇਲ ਫਲੈਮਰੀਔਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਨ 1921 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.104 ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਖੋਜ ਉਸਨੇ ਮੈਸੀਅਰ ਦੀ 1781 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਲਦ  ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ। ਐਮ.105 ਤੋਂ ਐਮ.107 ਨੂੰ ਹੈਲਨ ਸਾਯਰ ਹੌਗ ਦੁਆਰਾ 1947, ਐਮ.108 ਅਤੇ ਐਮ.109 ਨੂੰ ਓਵੇਨ ਗਿੰਗਰਿਚ ਦੁਆਰਾ 1960 ਅਤੇ ਐਮ.110 ਨੂੰ ਕੈਨੀਥ ਗਲੇਨ ਜੋਨਸ ਦੁਆਰਾ 1967 ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ। ਐਮ.102 ਬਾਰੇ ਮੈਕੇਨ ਨੇ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਕੇ ਮੈਸੀਅਰ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੈਕੇਨ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਐਮ.101 ਦਾ ਹੀ ਮੁੜ-ਨਿਰੀਖਣ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਮੈਕੇਨ ਨੇ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਹ ਇੱਕ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਐਨ.ਜੀ.ਸੀ.5866 ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਐਮ.102 ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮੈਸੀਅਰ ਦੀ ਆਖਰੀ ਸੂਚੀ ਨੂੰ *ਕੋਨਾਈਸੈਂਸ ਦਿਸ ਟੈਂਪਸ ਫਾਰ 1784* ਵਿੱਚ 1781 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ 'ਮੈਸੀਅਰ ਅੰਕਾਂ' ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨਿਰੀਖਣ
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਮੈਸੀਅਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਨਵ ਸਧਾਰਨ ਸੂਚੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਕਰਕ ਰੇਖਾ

thumb|350x350px| ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਪਰ ਕਰਕ ਰੇ
**ਕਰਕ ਰੇਖਾ** ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਾਅਰਧ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ‎ ਦੇ ਸਮਾਂਨਾਂਤਰ  ਤੇ, ਗਲੋਬ ਤੇ ਖਿਚੀ ਗਈ ਕਲਪਿਤ ਰੇਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਖਾ ਉਹਨਾਂ ਪੰਜ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋ ਹੈਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਪਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਕਰਕ ਰੇਖਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੇਖਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ, ਸੂਰਜ ਦੁਪਿਹਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਧਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਜੂਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ  ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਾਅਰਧ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਝੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਰੇਖਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹੇਰਫੇਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 21 ਜੂਨ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਇਸ ਦੇ ਬਿੱਲਕੁੱਲ ਉੱਪਰ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਾਅਰਧ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇੱਥੇ ਇਸ ਦਿਨ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ  ਵੱਧ ਗਰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਇਸ ਦਿਨ ਬੰਬ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਰਕ ਰੇਖਾ ਦੇ ਇਲਾਵਾ  ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਾਅਰਧ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਨਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪੈਦੀਂਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਪਰਛਾਵਾਂ ਬਿੱਲਕੁੱਲ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪਰਛਾਵਾਂ ਬਣਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨੋ ਸ਼ੈਡੋ ਜੋਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਂਨਾਂਤਰ ਦੱਖਣੀ ਗੋਲਾਅਰਧ ਵਿਚ ਵੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਕਰ ਰੇਖਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭੁ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੇ ਬਿੱਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਕਰਕ ਰੇਖਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜੂਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਰਕ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ
[right|thumb|250x250px|ਕਰਕ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਪਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ,ਮਾਤੇਹੁਆਲਾ,ਸੈਨ ਲੁਇਸ ਪੋਟੇਸੀ [ਮੈਕਸੀਕੋ]]
ਪੁਰਾਣਾ ਹਵਾਨਾ

**ਪੁਰਾਣਾ ਹਵਾਨਾ**() ਕਿਊਬਾ ਦੇਸ ਦੇ ਹਵਾਨਾ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੀਆਂ 15 ਮਿਊਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾ ਹਵਾਨਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ।

## ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ
*  Viveiro, Spain
*  Cartagena, Colombia
*  Guanajuato, Guanajuato, Mexico
*  Sintra, Portugal, since 2000

### ਤਸਵੀਰਾਂ 

File:Capitolio, Habana (cropped).jpg|Capitolio Nacional
File:Havana Theatre.jpg|ਹਵਾਨਾ ਡਾ ਗਰੇਟਥੇਟਰ
File:Centro Asturiano, Havana.jpg|ਫਾਈਨ ਆਰਟ ਦਾ ਅਜਾਇਬਘਰ
File:Katedra w Hawanie.JPG|Cathedral of Havana
File:Hotel Inglaterra - Havana 2009.JPG|Hotel Inglaterra across Prado
Image:Plaza de la Catedral (Havana) 2.jpg|Plaza de la Catedral in La Habana
File:CastillodelaFuerza.jpg|Castillo de la Real Fuerza
File:Cuban SU-100 Model 1969 tank destroyer at the Museum of the Revolution, Cuba 2.jpg|ਇਨਕਲਾਬ ਅਜਾਇਬਘਰ
File:Cuba L'Habana palazzo del governatore.jpg|ਗਵਰਨਰ ਘਰ 
File:Church of Angel Custodio, Havana.jpg|Church of Angel Custodio
File:Floridita bar, Havana, Cuba 1.jpg|Floridita Bar
File:Cuba, Havana, Sunset over Hotel Nacional.jpg|Sunset over Hotel Nacional

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Links to sites with casa particular and travel info on Old Havana 
* 21 Street photos of World Heritage Site Old Havana, Cuba
* Hotels in Old Havana Travel and tourism
*Old Havana Restoring Hidden Treasured Murals  by Vanessa Bauza, *Sun Sentinel*, April 11, 2004

## ਹਵਾਲੇ
ਮੈਸੀਅਰ 81

**ਮੈਸੀਅਰ 81** ( **ਐਨ.ਜੀ.ਸੀ.3081** ਜਾਂ **ਬੋਡ ਦੀ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਚੱਕਰੀ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਤੋਂ 1.2 ਕਰੋੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ, ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਅਕਾਸ਼ੀ ਨਾਭਿਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਾਫੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਚਮਕੀਲੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਇਸਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਰੁਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 
## ਖੋਜ
ਮੈਸੀਅਰ 81 ਦੀ ਖੋਜ ਜੌਹਾਨ ਇਲਰਟ ਬੋਡ ਨੇ 1774 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬੋਡ ਦੀ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਇਰੀ ਮੈਕੇਨ ਅਤੇ ਚਾਰਲਸ ਮੈਸੀਅਰ ਨੇ ਇਸ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦੀ ਮੁੜ-ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਮੈਸੀਅਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਧੂੜ ਨਿਕਾਸੀ
[thumb|left|[ਸਪਿਟਜ਼ਰ ਪੁਲਾੜ ਦੂਰਬੀਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਖਿੱਚੀ ਮੈਸੀਅਰ 81 ਦੀ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਤਸਵੀਰ। ਨੀਲੇ ਰੰਗ 3.6 μm  'ਤਏ ਸਟੈਲਰ ਨਿਕਾਸੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ]]

ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਿਕਾਸੀ ਪੁਲਾੜੀ ਧੂੜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  ਇਹ ਪੁਲਾੜੀ ਧੂੜ, ਚੱਕਰੀ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ  ਗੋਲ ਮੁੜੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਨਿਰਮਾਣ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਧਾਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਗਰਮ ਤੇ ਛੋਟੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਾਲੇ ਨੀਲੇ ਤਾਰੇ ਤਾਰਾ ਨਿਰਮਾਣ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧੂੜ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਨ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਧੂੜ ਨਿਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸੁਪਰਨੋਵਾ
ਮੈਸੀਅਰ 81 ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਸੁਪਰਨੋਵਾ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੁਪਰਨੋਵਾ ਦਾ ਨਾਂ ਐਸ.ਐਨ 1993.ਜੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਖੋਜ ਸਪੇਨ ਦੇ ਐਫ.ਗਾਰਸ਼ੀਆ ਨੇ 28 ਮਾਰਚ 1993 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਇਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਸੁਪਰਨੋਵਾ ਸੀ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਸਪੈਕਟ੍ਰਲ (spectral) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਐਮ.81 ਸਮੂਹ
ਮੈਸੀਅਰ 81 ਐਮ.81 ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਹੈ। 
ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ 34 ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮੂਹ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
* ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਮੈਸੀਅਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਮ.81 ਸਮੂਹ
ਹੁਸੀਨ ਚਿਹਰੇ

**ਹੁਸੀਨ ਚਿਹਰੇ** ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ 5 ਸੰਸਮਰਣ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1985 ਵਿੱਚ '**ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਰਸ਼ਰਜ਼**' ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਤਤਕਰਾ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਵਕੀਲ

**ਵਕੀਲ** ਜਾਂ **ਅਟਾਰਨੀ** ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਕੀਲ, , ਅਟਾਰਨੀ-ਐਟ-ਲਾਅ, ਬੈਰਿਸਟਰ, ਬੈਰਿਸਟਰ-ਐਟ-ਲਾਅ, ਬਾਰ-ਐਟ-ਲਾਅ, ਕੈਨੋਨਿਸਟ, ਕੈਨਨ ਵਕੀਲ, ਸਿਵਲ ਲਾਅ ਨੋਟਰੀ, ਵਕੀਲ, ਸਲਾਹਕਾਰ, ਵਕੀਲ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਜਨਤਕ ਸੇਵਕ, ਪਰ ਪੈਰਾਲੀਗਲ ਜਾਂ ਚਾਰਟਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਵਕੀਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅਮੂਰਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਉਪਯੋਗਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਕੀਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 
ਅਮਲ ਵਿੱਚ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੌਣ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸ਼ਬਦ "ਵਕੀਲ" ਦੇ ਅਰਥ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬੈਰਿਸਟਰ ਅਤੇ ਵਕੀਲ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਨੋਂ ਇੱਕਮਿੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੈਰਿਸਟਰ ਉਹ ਵਕੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਲਿਸਟਰ ਉਹ ਵਕੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇਠਲੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੈਰਿਸਟਰ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਦੋਵੇਂ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰਾ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਐਪਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਪੇਸ਼ੇ-ਵੰਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਬੈਰਿਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਬੰਧਤ ਬਾਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
### ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੀਸ 
ਮੁਢਲੇ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਵਕੀਲ" ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਪੁਰਾਣੇ ਐਥਨਜ਼ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣਕਾਰ ਸਨ (ਵੇਖੋ ਐਥਨਜ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ). ਹਾਲਾਂਕਿ, ਐਥਨੀਅਨ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਸੰਰਚਨਾਗਤ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਪਹਿਲੀ, ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਸੀ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਆਪ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਜਲਦ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ "ਦੋਸਤ" ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਦੇ ਵਧਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੇ ਇਸ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਐਪਰ, ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ, ਐਥਨੀਅਨਾਂ ਨੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਰਵਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜੀ, ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ ਰੁਕਾਵਟ, ਜਿਸ ਤੇ ਐਥਨੀਆਈ ਭਾਸ਼ਣਕਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ, ਇਹ ਨਿਯਮ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਕਾਜ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਕਨੂੰਨ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਭਾਸ਼ਣਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਜਾਂ ਮਾਹਰਾਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਅਹੁਦਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਿੱਤੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੈਤਿਕਤਾ
ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ

**ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ** (ਜਨਮ 2 ਜਨਵਰੀ 1979) ਓਂਟਾਰੀਓ, ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਓਂਟਾਰੀਓ ਨਿਊ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਉਪ ਨੇਤਾ ਹੈ।

ਉਹ ਓਂਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਸੂੂੂਬਾਈ ਵਿਧਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਘੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਉਪ ਆਗੂ ਦੀ ਪਦਵੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪੱਗੜੀਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਜਨਵਰੀ 1979 ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਜਗਤਾਰਨ ਸਿੰਘ ਜੋ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਡਾਕਟਰ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹਰਮੀਤ ਕੌਰ ਹੈ ਇਹ ਕੈਨੇਡਾ ਪਰਵਾਸ ਗਏ ਸਨ। ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੜਦਾਦੇ ਦਾ ਨਾਂਂ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਮਰਨ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇੇ ਜਾਨ ਵਾਰਨ ਵਾਲੇ ਆਗੂ ਸਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਦੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰਕਿਰਨ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਸਿਆਸਤੀ ਸਫਰ 
### ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਘੀ ਰਾਜਨੀਤੀ 
ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਦਲ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਪਾਰ ਮੰਤਰੀ ਕਮਲ ਨਾਥ ਦੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਕਤਲੇਆਮ ਦੌਰਾਨ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਭੀੜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਾਰਕੁਨ ਦਲ ਦੁਆਰਾ ਦਫਤਰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ।

ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 2011 ਦੇ ਸੰਘੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਬਰੈਮਲੀ-ਗੋਰ-ਮਾਲਟਨ ਤੋਂ ਐੱਨਡੀਪੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਚੋਣ ਦੌਰਾਨ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਪਨਾਮ ਧਾਲੀਵਾਲ (ਜੋ ਜਾਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ) ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚਲੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਮਾਨਤਾਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

### ਸੂਬਾਈ ਸਿਆਸਤ 
ਸਿੰਘ ਨੇ 2011 ਓਂਟਾਰੀਓ ਸੂਬਾਈ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਐਨਡੀਪੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੈਰਾਮਲੀ-ਗੋਰ-ਮਾਲਟਨ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਲਿਬਰਲ ਉਮੀਦਵਾਰ ਕੁਲਦੀਪ ਕੁਲਾਰ ਨੂੰ 2,277 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪੀਲ ਇਲਾਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਓਂਟਾਰੀਓ ਐਨਡੀਪੀ ਐੱਮਪੀਪੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਪਗੜੀ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਐੱਮਪੀਪੀ ਬਣ ਗਏ। ਓਂਟਾਰੀਓ ਦੀ 40ਵੀਂ ਸੰਸਦ ਵਿਚ, ਸਿੰਘ ਓਂਟਾਰੀਓ ਦਾ ਅਟੌਰਨੀ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਐੱਨਡੀਪੀ ਆਲੋਚਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਹਾਊਸ ਲੀਡਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੇ "ਧੋਖਾਧੜੀ ਨਾਲ਼ ਲੜਨਾ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਘਟਾਉਣਾ ਐਕਟ" ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੋਟ ਪਾਈ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਚਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਆਟੋ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਖਿਲਾਫ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਬਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕਮੀਆਂ ਸਨ। ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਟਾਉਣਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਬਿੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ"।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979
ਪਾਲੀ ਖ਼ਾਦਿਮ

**ਪਾਲੀ ਖ਼ਾਦਿਮ** ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਹੈ।
thumb|ਪਾਲੀ ਖ਼ਾਦਿਮ
thumb|ਪਾਲੀ ਖ਼ਾਦਿਮ
ਪਾਲੀ ਖ਼ਾਦਿਮ ਅਹਿਮਦਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਪਿਤਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ  ਮਰਹੂਮ ਮਾਤਾ  ਜਸਵੀਰ ਕੌਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਡਾ. ਐੱਸ. ਤਰਸੇਮ ਜੀ ਦਾ ਲਾਡਲਾ ਸ਼ਗਿਰਦ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਜਨਮ 12 ਫਰਵਰੀ 1982 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਪਾਲੀ ਖ਼ਾਦਿਮ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਬੀ.ਏ, ਪੀ.ਜੀ.ਡੀ.ਸੀ.ਏ ਅਤੇ ਐੱਮ.ਐੱਸ.ਸੀ ਅਤੇ ਐੱਮ.ਸੀ.ਏ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਲੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸ.ਸ.ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਛਪਾਰ ਵਿਖੇ ਬਤੌਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਤੌਰ ਅਧਿਆਪਕ ਉਹ ਸਟੇਟ ਐਵਾਰਡੀ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਵਾਰਡੀ ਹੈ। ਪਾਲੀ ਖ਼ਾਦਿਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਈ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਛਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਪਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਖ਼ੇਤਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗ-ਮੰਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।ਜਲੰਧਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਚਰਚਤਿ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ' ਵਿੱਚ ਸਕਿੱਟਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਚੱਲਦੇ ਸੀਰੀਅਲ 'ਮੈਂ ਗੂੰਗੀ ਨਹੀਂ' ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪਾਲੀ ਖ਼ਾਦਿਮ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀ, ਹਿਸਟਾਨਿਕਸ, ਸਕਿੱਟ, ਮਮਿੱਕਰੀ ਅਤੇ ਮਾਈਮ ਆਦਿ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਵੀ ਲਗਾਓ ਹੈ, ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ (ਅਲਗੋਜ਼ਾ, ਤੂੰਬੀ, ਬੁਗਚੂ, ਸੱਪ, ਕਾਟੋ ਅਦਿ) ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। 

## ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਸਵੈ ਦੀ ਤਸਦੀਕ* (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
**ਸਾਡੀ ਕਿਤਾਬ* (ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ)
*ਵਾਇਰਸ (ਬਾਲ ਨਾਵਲ)
*ਜਾਦੂ ਪੱਤਾ (ਬਾਲ ਨਾਵਲ) ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ 2025
*ਜਾਦੂਈ ਪੱਤਾ (ਬਾਲ ਨਾਵਲ) ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀ (ਉਰਦੂ) ਅਨੁਵਾਦਕ ਆਤਿਫ਼ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਹ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ 
*ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ (ਕਵਿਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ)
*ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਦਾ 

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
* https://www.youtube.com/watch?v=TGBmGPr6Jbg
* https://www.youtube.com/watch?v=YSVwPIIfLCQ
* https://www.youtube.com/watch?v=89NG17tLO7M

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ
ਬਰਾਬਰ ਕੰਮ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਤਨਖਾਹ

**ਬਰਾਬਰ ਕੰਮ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਤਨਖਾਹ** ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਕੰਮ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਤਨਖਾਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਲਈ ਸਿਰਫ ਤਨਖਾਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਲਾਭ ਜਿਵੇਂ ਗੈਰ-ਤਨਖਾਹ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ, ਭੱਤੇ ਅਤੇ ਬੋਨਸ ਆਦਿ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨ
ਸਾਕਾ ਕੂਚਾ ਕੋੜਿਆਂ

**ਸਾਕਾ ਕੂਚਾ ਕੋੜਿਆਂ**ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕੂਚਾ ਕੋੜਿਆਂ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਮਾਰਸ਼ਿਲਾ ਸ਼ੇਰਵੁਡ ਉੱਤੇ ਭੜਕੀ ਭੀੜ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਚਰਚ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ ਜ਼ਨਾਨਾ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿਟੀ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਦੀ ਮੈਨੇਜਰ ਮਿਸ ਮਾਰਸ਼ਿਲਾ ਸ਼ੇਰਵੁਡ ਨੂੰ ਭੜਕੀ ਭੀੜ ਵਲੋਂ ਜਖਮੀ ਕਰ ਦੇਣ ਕਾਰਨ, 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 19 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਜਨਰਲ ਆਰ.ਈ.ਐਚ. ਡਾਇਰ ਨੇ ਕੂਚਾ ਕੋੜਿਆਂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵਾਲੀ ਗਲੀ ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਤੇ ‘ਧਾਰਮਿਕ ਗਲੀ’ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕੇ ਹਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ ਵਾਂਗ ਇਸ ਗਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਨੱਕ ਤੇ ਗੋਡਿਆਂ ਭਾਰ ਰੇਂਗ ਕੇ ਨਿਕਲਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਰੇਂਗ ਕੇ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਮੋੜਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਿਠ ’ਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੇ ਬੱਟ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਤਕਲੀਫ ਕਾਰਨ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕਰ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਲੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਲੱਗੀ ਟਿਕਟਿਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕੋੜੇ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤਕ ਭਾਵ 20 ਤੋਂ 27 ਅਪਰੈਲ 1919 ਤਕ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ, ਅਪਾਹਜਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਝੱਲਣੀ ਪਈ।

## ਘਟਨਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ
9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਓ’ਡਵਾਇਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਾਮ-ਨੌਮੀ ਉੱਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ‘ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਿਮ ਏਕਤਾ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ’ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਮਾਈਲਸ ਇਰਵਿਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਡਾ. ਸਤਿਆਪਾਲ ਤੇ ਡਾ. ਸੈਫ਼-ਉਦ-ਦੀਨ ਕਿਚਲੂ ਦੀ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਸਬੰਧੀ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਜਲੂਸ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤਿਆਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਭੜਕੀ ਭੀੜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤੇ ਦੋ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਕੂਚਾ ਕੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਰਚ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ ਜ਼ਨਾਨਾ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿਟੀ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਦੀ ਮੈਨੇਜਰ ਮਿਸ ਮਾਰਸ਼ਿਲਾ ਸ਼ੇਰਵੁਡ ਨੂੰ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਅਹਿਮਦਦੀਨ ਅਤੇ ਭਰਾ ਜਲ੍ਹਾ ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਕੁੱਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਉਹ ਅਬਾਦੀ ਕੂਚਾ ਕੋੜਿਆਂ ਪਹੁਚੀ ਪਰ ਭੀੜ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਠੁੱਡਿਆਂ ਤੇ ਸੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਵਕਤ ਤਕ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
## ਹਵਾਲੇ
ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਮਲਾ

**ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਮਲਾ** ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਨਾਲ ਹੋੲੇ ਕੇਬੈਕ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਅਗਸਤ 1945 ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਨਾਲ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ, ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 129,000 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗੲੇ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਯੁਧ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ ਇਸੇ ਘਟਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਜਪਾਨ ਤੇ' ਹਮਲੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾਂ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕਰਕੇ ਜਪਾਨ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ 8 ਮਈ 1945 ਨੂੰ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 26 ਜੁਲਾਈ 1945 ਨੂੰ ਪੋਟਸਡੈਮ ਘੋਸ਼ਣਾ ਰਾਹੀਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਚੀਨ ਅਤੇ United Kingdom ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜਪਾਨ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾਂ ਕਰਨ ਤੇ' "ਤੁਰੰਤ ਅਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਤਬਾਹੀ" ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਜਪਾਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਮੈਨਹੈਟਨ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਰਾਹੀਂ ਜੁਲਾਈ 1945 ਨੂੰ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਨਾਂ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਦਾ ਸਫਲ ਪ੍ਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਦੋ ਬਦਲਵੇਂ ਡਿਜ਼ਾਇਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਵੀ ਬਣਾ ਲੲੇ।

6 ਅਗਸਤ 1945 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਗਨ ਕਿਸਮ ਦਾ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ (ਲਿਟਲ ਬੁਆਏ) ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ' ਸੁੱਟਿਆ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੈਰੀ ਟਰੂਮੈਨ ਨੇ ਹਮਲੇ ਦੇ 16 ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਜਪਾਨ ਨੂੰ “ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਮੀਂਹ ਜੋ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ” ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਅਦ 9ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇੰਮਪਲੋਜ਼ਨ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪਲੂਟੋਨੀਅਮ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ (ਫੈਟ ਮੈਨ) ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ’ ਸੁੱਟਿਆ। ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬਾਰੀ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਹਿਰੋਸੀਮਾਂ ਵਿੱਚ 90,000-146000ਅਤੇ 39,000-80,000 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਹਮਲੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੋਈਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਲਣ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਕਾਰਨ, ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਸਿਕਨੈੱਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਕਾਰਨ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਨੇ ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। 
ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਲੋਂ ਯੁੱਧ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ 6 ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਜਪਾਨ ਨੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇਸਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। 2 ਸਿਤੰਬਰ ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਨੇ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਸਰੈਂਡਰ ਨਾਮ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਪਾਨ ਦੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਮਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੈਤਿਕ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੂਸਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਲ

ਡਾ. **ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਲ** (**HARJINDER SINGH LALL** ) ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੀ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ *ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰੀ* ਵੀ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਫੋਨ ਨੰਬਰ +919216860000 ਹੈ।"ਲਾਲ" ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। 'ਲਾਲ' ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ "ਪੰਜਾਬੀ ਆਈਕੋਨ " ਦੇ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਸ ਮੌਕੇ "ਲਾਲ" ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਫਲਾਇੰਗ ਸਿੱਖ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ, ਸੂਫ਼ੀ ਗਾਇਕ ਰੱਬੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ, ਐਮ.ਡੀ.ਐਚ ਦੇ ਮਹਾਸ਼ਾ ਧਰਮ ਪਾਲ ਗੁਲਾਟੀ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਐਕਟਰ ਤੇ ਅਕਟਰੈਸਾਂ ਵੀ ਹਾਜ਼ਿਰ ਸਨ।ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਉਸਨੂੰ ਨਿਡਰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਕਾਬੁਲ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ।
ਲਾਲ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੀਡੀਆ ਸੈਂਟਰ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਫ 9 ਪਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ *ਯੂਰਪੀਨ ਯੂਨੀਅਨ* ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸਟੱਡੀ ਕੀਤੀ।ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖਰਚਾ "ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਮਿਸ਼ਨ" ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ 2 ਸਾਲ INEP "ਇੰਡੀਅਨ ਨਿਊਜ਼ ਇਨ ਯੂਰਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ " ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਕੈਨੇਡਾ , ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ ਵੱਲੋਂ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 2008 ਦਾ ਬੀਜਿੰਗ (ਚਾਈਨਾ)ਓਲੰਪਿਕ ਅਤੇ 2012 ਦਾ ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ ਵੀ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। ਕਰੀਬ 2 ਦਰਜ਼ਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।

## ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਜੀਤ ਦਾ ਸਟਾਫ ਰਿਪੋਰਟਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ ਮਹਿਕ ਨਾਮ ਦੀ ਪੰਦਰਾਂ ਰੋਜ਼ਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ।ਫਿਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ "ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ" ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਅਕਾਲੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ,ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸਮਾਚਾਰ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੇਂਸੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਚ 1975 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ1981 ਦਾ ਸੀ। ਜਦੋ ਉਹ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ ਖੰਨਾ ਆ ਗਏ।

1984 ਵਿਚ ਖੰਨਾਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸਮਾਚਾਰ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੇਂਸੀ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਜਨਸੱਤਾ ਹਿੰਦੀ,ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ,ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਯੂ.ਐਨ.ਆਈ.ਨਿਊਜ਼ ਏਜੇਂਸੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼ਿਆਮ ਖੋਸਲਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਸ਼ੋਕ ਸਿੰਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਜਰਨਾਲਿਸਟਸ ਬਣਾਈ। ਪੀ.ਯੂ.ਜੇ. ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਜਰਨਾਲਿਸਟਸ ਇੰਡੀਆ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਉਸਦੇ ਜਨਰਲ ਸੱਕਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਲਾਲ,ਖੋਸਲਾ ਅਤੇ ਸਿੰਘੀ ਦੀ ਤਿੱਕੜੀ ਨੇ 2 ਵਾਰ NUJI ਦੀ 2 ਸਾਲਾ ਕੌਮੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕਰਵਾਈ।ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਖੰਨਾਂ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਵਿਚ ਹੋਈ ਕੌਮੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਪੁੱਜੇ, ਸਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਉੱਥੇ ਹਾਜ਼ਿਰ ਸੀ। ਲਾਲ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਇੰਡੋ-ਪਾਕ ਪੰਜਾਬੀ ਜਰਨਾਲਿਸਟਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵੀ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਉਹ NUJI ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕੌਮੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ , ਅਤੇ ਹੁਣ ਦੁਬਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਜਰਨਾਲਿਸਟਸ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਲਿਖਤਾਂ
**ਜਦੋਂ ਮੌਸਮ ਬੁਰਾ ਅਇਆ*, (ਪੰਜਾਬੀ)ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਗਰਮ ਆਹੋਂ ਕਾ ਲਿਬਾਸ*, (ਹਿੰਦੀ ਉਰਦੂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ)
**2 ਹੋਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪਣ ਲਈ ਤਿਆਰ*
* * ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੇ ਕੰਮ ਜਾਰੀ "ਲੋਜੀਕਲ ਸਿੱਖ ਹਿਸਟਰੀ"*
*''ਕਾਲਮ 'ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਸਪਤਾਹਿਕ ਸਮੀਖਿਆ' ਕਰੀਬ 5 ਸਾਲ ਹਰ ਹਫਤੇ ਛਪਿਆ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਅਜੀਤ ਸਮਾਚਾਰ ਵਿਚ*,
**ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਤੇ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਫੋਲਦਾ ਨਿਰਪੱਖ ਤੇ ਨਿੱਡਰ ਕਾਲਮ " ਸਰਗੋਸ਼ੀਆਂ" ਕਰੀਬ  3 ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਜੀਤ ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਸਮਾਚਾਰ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਛਪ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕਾਲਮ ਦਾ ਇੰਨਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਛਪਣਾ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ , ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਦੇ ਟੁੱਟੇ।''

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ, ਮੇਰੇ ਰਾਹ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ
ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਜੀਹਦਾ ਨਾਮ ਮੁਹਬੱਤ

***ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਜੀਹਦਾ ਨਾਮ ਮੁਹਬੱਤ*** ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦਾ ਇੱਕ ਗੀਤਮਈ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਬੈਜਨਾਥ ਵਿਖੇ ਉਸਨੂੰ ਮੈਨਾ ਨਾਂਅ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਮਿਲੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੈਨਾ ਦੀ ਟਾਈਫਾਈਡ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਬਿਰਹਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਰੇਰਕ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਗਾਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ *ਉੜਤਾ ਪੰਜਾਬ* ਵਿੱਚ ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ
ਕੋਇਲ

**ਕੋਇਲ** ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਪੰਛੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹਾਰੀ ਮੌਸਮਭਾਵ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਬੂਰ ਪੈਣ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਸੁਰ ਕਾਫੀ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਲੀ ਪਰ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਂਡੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁ ਕੁ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸੁਖ ਧਾਲੀਵਾਲ

**ਸੁਖਦੇਵ "ਸੁਖ" ਧਾਲੀਵਾਲ**, (Punjabi: ਸੁਖ ਧਾਲੀਵਾਲ) (ਜਨਮ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1960 ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ 2006 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ ਨਿਊਟਨ-ਨਾਰਥ ਡੈਲਟਾ ਦੇ ਲਈ ਸੰਸਦ ਦਾ ਲਿਬਰਲ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

ਉਹ 1984 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਫਲ ਜ਼ਮੀਨ ਸਰਵੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਰੀ ਦੀ ਮਿਊਂਸਪਲ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ 2600 ਤੋਂ ਵਧ ਨਵੇਂ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੇ ਸਾਈਨ ਕਰ ਕੇ ਹੈ, ਸਰੀ ਇਲੈਕਟਰਸ ਟੀਮ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਬਣਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਸੀ। ਪਰ, ਨਵੰਬਰ 1999 ਮਿਊਂਸਪਲ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਧਾਲੀਵਾਲ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਭਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਵੀ ਹਾਰ ਗਿਆ।

## Electoral record 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਿੱਖ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰ

**ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰ** ਤੋਂ ਭਾਵ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਲਗਭਗ 48.7 ਕਰੋੜ ਮਜਦੂਰ ਸਨ, ਚੀਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 90% ਆਨਿਗਮਨ (unincorporated) ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਮੇ, ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ ਕਾਮੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 2008 ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 2.75 ਕਰੋੜ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 1.73 ਕਰੋੜ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।

## ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਰਤ ਦੀ ਬਣਤਰ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨ
ਦਸੂਹਾ

ਦਸੂਹਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹਲਕਾ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪੁਰਾਤਨ ਮਹਾ ਕਾਵਿ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ। ਦਸੂਹਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈੈ। ਇਥੇ ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਨਵਾਸ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਵਰ੍ਹਾ ਅਗਿਆਤਵਾਸ ਰਹਿ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਸੀ। ਦਸੂਹਾ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਵਿਰਤ ਦੀ ਨਗਰੀ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਦਸੂਹਾ ਦੋ ਵਾਰ ਸ਼ੈਨਾ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਜੇਤਾ ਅਬੂ ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਆਮਿਰ ਤੈਮੂਰ ਦੀ ਆਪਸੀ ਤਕਰਾਰ ਦਾ ਗਵਾਹ ਰਿਹਾ। 

## ਜਨਸੰਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ 
## ਭਗੋਲਿਕ 
ਦਸੂਹੇ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜੀ ਧਰਾਤਲ ਨੂੰ ਪੱਧਰਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਬਾਹਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਖੱਡ ਸੀ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਨਦੀ ਦਾ ਵਹਿਣ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੂਜੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮੈਦਾਨ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਅਭਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੇ ਦਸੂਹੇ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਦਸੂਹੇ ਤੋਂ ਕਈ ਮੀਲਾਂ ਤਕ ਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

## ਆਵਾਜਾਈ 
## ਸੈਰਗਾਹ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Municipal Council Dasuya 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਐਮ.81 ਸਮੂਹ

**ਐਮ.81** ਇੱਕ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਸਮੂਹ (Galaxy group) ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਕੈਮਲੋਪਰਡਲਿਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਮੈਸੀਅਰ 81 ਅਤੇ ਮੈਸੀਅਰ 82 ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਚਮਕੀਲੀਆਂ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਕੇਂਦਰ ਲਗਪਗ 3.6 Mpc ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸਦਾ ਕੁੱਲ ਪੁੰਜ (1.03 ± 1.7) × 1012M ਹੈ। ਐਮ.81 ਸਮੂਹ, ਸਥਾਨਕ ਸਮੂਹ ਤੇ ਹੋਰ ਨੇੜਲੇ ਸਮੂਹ ਵਰਗੋ ਸੁਪਰਕਲਸਟਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਮੈਂਬਰ
ਆਈ.ਡੀ.ਕਾਰਚੇਨਤਸੇਵ ਦੁਆਰਾ ਐਮ.81 ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਮ.81 ਸਮੂਹ
ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ

**ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ** (ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ; FAST: ਭਾਰਤੀ ਵਾਯੂੂ ਸੈਨਾ) ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਵਾਈ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਚੌਥੀ ਵੱਡੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਹੈ।  

## ਮਿਸ਼ਨ 
thumb|150x150px|ਫੌਜ ਦਾ ਚਿਨ: **1)**1933–1942 **2)**1942–1945**3)**1947–1950 **4)**1950 – present
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ 1948, ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1965), ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1971) ਅਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਜੰਗ 1999 ਤੇ 1962 ਦੀ ਚੀਨ ਦੀ ਜੰਗ ਵੇਲੇ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1971) ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਨਵਾਂ ਦੇਸ਼ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਆਇਆ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।

thumb|ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪੁੰਛ ਹਵਾਈ ਪਟੜੀ, ਦਸੰਬਰ 1947 ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਡਾਕੋਟਾ ਦੁਆਰਾ ਇਲਾਕਾ ਖਾਲੀ ਦੀ ਉਡੀਕ
thumb|HAL ਕਮਨੀਕੇਸ਼ਨ-24 Marut, ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਲੜਾਕੂ ਜੈੱਟ
thumb|ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਇੱਕ-32 ਹਵਾਈਅੱਡੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ Poomalai ਵਿੱਚ ਮਾਨਵੀ ਸਪਲਾਈ airdrop ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ
thumb|ਇੱਕ ਕਸਰਤ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਦੇਖਿਆ ਵੱਧ ਸੁਖੋਈ Su-30 ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼
thumb|ਹਵਾਈ ਸਟਾਫ ਦੇ ਮੁੱਖ ਏਅਰ ਚੀਫ਼ ਮਾਰਸ਼ਲ ਅਰੂਪ ਓ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਅਕੈਡਮੀ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪਰੇਡ ਸਮੀਖਿਆ. ਕਾਰ 'ਤੇ 4 ਸਿਤਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਚਾਰ-ਸਟਾਰ ਦਰਜੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ
ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ

**ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ** (, "ਬਹੁ-ਪਾਸੜਤਾ") ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ  ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਅਨੇਕਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਕੋਣਾਂ ਵਲੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਸਾਰਾ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਜੈਨ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਇਕੋ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਕੋਸ਼ਿਸਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ
andhagajanyāyah ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਅੰਨ੍ਹੇ ਬੰਦੇ ਅਤੇ ਹਾਥੀ" ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਅੰਨ੍ਹੇ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪੂੰਛ ਫੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੱਸੀ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਢ ਫੜਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਸੱਪ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਸਰੇ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਖੰਭੇ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ ਹੈ, ਇੱਕ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਕੰਨ ਫੜੇ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਸੂਪ ਵਰਗੀ ਚੀਜ ਹੈ, ਸਭ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਵਿਆਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਬਵਾਲ ਮਚਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਪੂਰੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹਰ ਇੰਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਕੁੱਝ ਗੁਣ ਗੌਣ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੈਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਰਫ Kevalis-ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਜੀਵ- ਹੀ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਿੱਚ ਆਬਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਸਭ ਸਿਰਫ ਅੰਸ਼ਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਹੀ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਪੇਖ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
## ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣ 
ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਅੰਧਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਤਰੀਕੇ ਵਲੋਂ ਸੱਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਅੰਧੇ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਛੂੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ - ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪੂੰਛ ਫੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੱਸੀ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ ਹੈ,ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੂੰੜ ਫੜਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਸੱਪ ਹੈ।ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਸਰੇ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦਾ ਪੈਰ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਖੰਭੇ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ ਹੈ,ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਕੰਨ ਫੜੇ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਤਰੀ ਵਰਗੀ ਚੀਜ ਹੈ,ਸਭ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ।ਜਦੋਂ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਆਏ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਬਵਾਲ ਮਚਾ।ਸਬਨੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰਾ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ,ਇੱਕ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉੱਤੇ ਹਰ ਇੰਸਾਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਸ਼ਠਿਕੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਉਸਨੂੰ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਕੁੱਝ ਗੁਣ ਗੌਣ ਤਾਂ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਵਲੋਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।ਇਹੀ ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਜੈਨ ਧਰਮ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਨ ਧਰਮ
ਸਪਿਟਜ਼ਰ ਪੁਲਾੜ ਦੂਰਬੀਨ

**ਸਪਿਟਜ਼ਰ ਪੁਲਾੜ ਦੂਰਬੀਨ** (ਜਾਂ **ਪੁਲਾੜੀ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਦੂਰਬੀਨ ਸਹੂਲਤ**) ਇੱਕ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਪੁਲਾੜ ਨਿਰੀਖਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 2004 ਵਿੱਚ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੇ ਮਹਾਨ ਪੁਲਾੜ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੌਥਾ ਅਤੇ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਦਾ ਆਖਰੀ ਨਿਰੀਖਕ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੂਰਬੀਨ
ਖੋਲ ਦੋ

***ਖੋਲ ਦੋ*** ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ (1912-1955) ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਹੋਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਟੋ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਜਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਜਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਵਹਿਸ਼ਤ ਨਾਲ ਪਾਗਲ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਟੋ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਮਲੌਦ

**ਮਲੌਦ**,ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿਚ ਲੁਧਿਆਣਾ-ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਰੋਡ ਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਨੇੜੇ ਕੁੱਪ ਰੋੜੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਪਹੁੰਚ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ 75°- 56’ ਲੰਬਕਾਰ ਅਤੇ 30° – 38’ ਵਿਥਕਾਰ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਲੌਦ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮੱਲਾ ਉਦੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁਲਤਾਨ ਜਾਂ ਮੱਲਸਤਾਨ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਗੜ ਕੇ ਮਲੌਦ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਲੱਗਪੱਗ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ  ਥੇਹ ਲਹੌਰਾਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜੋ  ਹੁਣ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਮੁਗਲਾਂ ਵੇਲੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਨੂੰ ਫਤਿਹ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਫੂਲਕੀਆਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਮਲੌਦ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉੱਚੇ ਥੇਹ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਮਲੌਦ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਹੋਏ, ਜੋ ਇਸ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਫੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ, ਇਹ ਕਸਬਾ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਸਬਾ ਦਿਨ ਰਾਤ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਮਲੌਦ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਉਦੋਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਜਦ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 1846 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਾਏ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ
ਮਲੌਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (ਕੋ-ਵਿਦਿਅਕ), ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਲੜਕਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ।
## ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
#ਚੋਮੋਂ
#ਬਾਬਰਪੁਰ
#ਬੇਰ ਕਲਾਂ
#ਬੇਰ ਖੁਰਦ
#ਨਾਰੋਮਾਜਰਾ
#ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਸਰਦਾਰਾਂ
#ਟਿੰਬਰਵਾਲ
## ਨੇੜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
#ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ
#ਪਾਇਲ
#ਅਹਿਮਦਗੜ੍ਹ
#ਦੋਰਾਹਾ

## ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ
ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਹੈਲਥ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੈਟਰਨਰੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਰੱਸੀ ਦਾ ਟੋਟਾ

**ਰੱਸੀ ਦਾ ਟੋਟਾ** () ਮੋਪਾਸਾਂ ਦੀ 25 ਨਵੰਬਰ 1883 ਵਿੱਚ *ਗੋਲੋਆ* ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।.

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਮੋਪਾਸਾਂ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਮੋਪਾਸਾਂ ਦੀਆਂ ਚਰਚਰਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ - ਕਿਤਾਬ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਪਾਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਟਾਹਲੀ ਸਾਹਿਬ

**ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਟਾਹਲੀ ਸਾਹਿਬ** ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਮੀਲ ਦੂਰ, ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਕਸਬਾ ਗਾਹਲੜੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਦੂਰੀ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦੁਆਰੇ