open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਗੁਲਸ਼ਨ-ਏ-ਇਕਬਾਲ ਪਾਰਕ

thumb| ਗੁਲਸ਼ਨ ਇਕਬਾਲ ਪਾਰਕ, ਲਾਹੌਰ
thumb| ਗੁਲਸ਼ਨ ਇਕਬਾਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ
**ਗੁਲਸ਼ਨ-ਏ-ਇਕਬਾਲ ਪਾਰਕ** (    ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। 67 ਏਕੜ ਦਾ ਇਹ ਪਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਟਾਊਨ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। *ਗੁਲਸ਼ਨ-ਏ-ਇਕਬਾਲ* ਨਾਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨੋਰੰਜਕ ਝੂਟੇ ਲੈਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਖਿਚ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਕਲੀ ਝੀਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਿੰਨੀ ਚਿੜੀਆਘਰ ਵੀ ਹੈ।

ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੁਝ ਮੁੱਦੇ ਸਨ। ਪਾਰਕ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਕੌਂਸਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਚੰਡੋਲ  ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ

**ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ**  (ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ) ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ  17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਹੈ।  ਇਹ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ  ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਗਾਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹੈ। 

## ਟਿਕਾਣਾ 
ਇਹ ਮਕਬਰਾ ਅੰਦਰੂਨ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਧਰਮਪੁਰਾ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਆਲਮ ਗੰਜ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਸਈਅਦ ਮੁਹੰਮਦ ਨੱਥਾ ਸ਼ਾਹ ਗਿਲਾਨੀ ਦੇ ਕੋਲ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।  ਮਕਬਰਾ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1640 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ 

ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ *ਮੁੱਲਾ ਸ਼ਾਹ* ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ।  ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਰਗਾਹ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੀ।

## ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ 
thumb| ਇਹ ਦਰਗਾਹਸ਼ ਰਧਾਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਮਕਬਰਾ ਇੱਕ ਆਇਤਾਕਾਰ ਬਣਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸਲੇਟੀ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਗੁੰਬਦ ਅਤੇ *ਛੱਜਾ*  ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।  ਸਾਰਾ ਮਕਬਰਾ ਚਿੱਟੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਬਣੇ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਚੌਰਸ ਚਬੂਤਰੇ  'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਹਰ ਕਿਨਾਰਾ 54 ਫੁੱਟ ਮਾਪ ਦਾ ਹੈ।  ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਗੁਲਾਬੀ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਣੀ ਮਸਜਿਦ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਉੱਪਰ ਪੰਜ ਛੋਟੇ ਗੁੰਬਦ ਹਨ।  ਇੱਕ ਗੁਲਾਬੀ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦਰਗਾਹ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋਹੜਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ:

### ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਰਗਾਹਾਂ 
ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦੀ ਕਬਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲੇ *ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਨਸ਼ੀਨ*, ਜਾਂ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। 

## ਪ੍ਰਭਾਵ 
thumb| ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਜੋਂ ਧਾਗੇ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਨੇੜਲੀ ਲਾਹੌਰ ਛਾਉਣੀ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ "ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਛਾਉਣੀ" ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਮਕਬਰਾ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।  ਇਸ ਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

## ਦਰਗਾਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ 
ਦਰਗਾਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਇੱਕ *ਔਕਾਫ਼* ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੱਜ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।  ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

## ਗੈਲਰੀ 

File:'Diya'.JPG|alt=Numerous small cubicles are used for burning of oil lamps| ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਆਲੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ
File:Mian-mir-tomb-ceiling.JPG|alt=The underside of the shrine's dome is decorated with mirror work known as ayina kari| ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਗੁੰਬਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ *ਆਇਨਾ ਕਾਰੀ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ
ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਮਕਬਰਾ

**ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਮਕਬਰਾ**, ਜਾਂ **ਮਜ਼ਾਰ-ਏ-ਇਕਬਾਲ** (  ) ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰੀ ਬਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

## ਪਿਛੋਕੜ 
ਇਕਬਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੇਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ *ਮੁਫ਼ਕਿਰ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ* (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਚਿੰਤਕ) ਜਾਂ *ਸ਼ਾਇਰ-ਏ-ਮਸ਼ਰਿਕ* (ਪੂਰਬ ਦਾ ਕਵੀ) ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਮੌਤ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1938 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੋਈ। ਕਵੀ-ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੈਲਾਨੀ ਮਕਬਰੇ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਤਫਾ ਕਮਾਲ ਅਤਾਤੁਰਕ ਨੇ ਮੌਲਾਨਾ ਰੂਮੀ ਦੀ ਕਬਰ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਇਸ ਕਬਰ 'ਤੇ ਧੂੜਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਚੌਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਕੀਤੀ। 

ਇਸ ਮਕਬਰੇ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਲੋੜੀਂਦੇ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਫੰਡ ਨਾ ਲੈਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾਲ਼ ਫੰਡ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। 

## ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ 
ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਗਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਢਾਂਚਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ,  ਜੋ ਜੈਪੁਰ, ਤੋਂ  ਅਤੇ ਮਕਰਾਨਾ, ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ ਤੋਂ ਸੰਗਮਰਮਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1947 ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲਾਲ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਰਾਮਦ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਸਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਛੇ ਦੋਹੇ ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ  (ਫ਼ਾਰਸੀ ਜ਼ਬੂਰ) ਤੋਂ ਮਕਬਰੇ ਦੇ  ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ ਉੱਕਰੇ ਗਏ ਹਨ।  ਬਾਹਰ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬਾਗ ਹੈ, ਛੋਟੇ ਪਲਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਕਬਰੇ ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ  ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟ, *ਨਵਾਬ ਜ਼ੈਨ ਯਾਰ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ* ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ (100,000 ਰੁਪਏ) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਦੇਰੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਲਾਲ ਪੱਥਰ ਦਾ ਰੁਕਣਾ ਸੀ। 

## ਸੰਭਾਲ 
ਮਕਬਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਰਾਸਤੀ ਮਕਬਰਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। 

## ਗੈਲਰੀ 

File:Allama_Iqbals_Tomb_North_wall_July_1_2005.jpg|alt=North wall of the mausoleum| ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਕੰਧ
File:Allama_Iqbals_Tomb_East_wall_close-up_July_1_2005.jpg|alt=South East side of the mausoleum| ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ
File:Inside_allama_iqbals_tomb.jpeg|alt=Inside Iqbal's mausoleum, a marble cenotaph| ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਮਕਬਰੇ  ਅੰਦਰ,  ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਸੀਨੋਟਾਫ਼
File:Armed_guard_at_allama_iqbals_tomb.jpeg|alt=Guard at the mausoleum, with Lahore Fort in background| ਮਕਬਰੇ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾ, ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਲ
File:Tomb_of_Allama_Iqbal_next_to_Badshahi_Mosque_main_entrance.jpg|alt=Iqbal's mausoleum adjacent to the Badshahi Mosque's gateway| ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੀ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
File:Tomb_of_Muhammad_Iqbal.JPG|alt=Tomb of Muhammad Iqbal| ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
File:Old_one_rupee_depicting_iqbals_tomb.jpg| ਪੁਰਾਣੇ ਇਕ ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ 'ਤੇ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਮਕਬਰਾ 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਆਸਿਫ ਖਾਨ ਦੀ ਕਬਰ
* ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
* ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
* ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਪੋਰਟਲ
* ਇਕਬਾਲੀਅਤ
* ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਕਬਾਲ ਵਿਦਵਾਨ
* ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ

**ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ** (    ; ਭਾਵ " *ਕਿੰਗਜ਼ ਵੇ ਗਾਰਡਨ"* ) ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਰਾਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਮੁਗ਼ਲ ਯੁੱਗ ਦੇ ਕਈ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ, ਅਕਬਰੀ ਸਰਾਏ, ਆਸਿਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਅਤੇ ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦਾ ਬਾਰਾਦਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
thumb| ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ 1673 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਰਾਹ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। *ਸ਼ਾਹ ਦਾ* ਅਨੁਵਾਦ "ਬਾਦਸ਼ਾਹ" ਹੈ ਅਤੇ *ਦਰਾ ਦਾ* ਅਨੁਵਾਦ *ਰਾਹ* । 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਦਾਖ਼ਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁਗਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਾਈਟਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰੀ ਸਰਾਏ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ (ਜੋ 1605 ਤੋਂ 1627 ਤੱਕ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ) ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜੀਜਾ ਆਸਿਫ਼ ਖਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਕਾਮਰਾਨ ਦੀ ਬਾਰਾਂਦਰੀ (*ਕਾਮਰਾਨ ਕੀ ਬਾਰਾਦਰੀ* ) ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਨਦੀ ਨੇ ਰਾਹ ਬਦਲਿਆ, ਰਾਵੀ ਪੁਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਾਈਟ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲਿਆ। ਛੋਟੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੋਹਿਤਾ ਉਨ ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ (1651-1697) ਦੀ ਕਬਰ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

File:Main_Entrance_of_Akbari_Sarai.jpg|alt=Akbari Sarai| ਅਕਬਰੀ ਸਰਾਏ
File:Tomb_of_Jahangir_Lahore_Pakistan.jpg|alt=Interior of the Tomb of Jahangir| ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਗ 
File:Tomb_of_Asif_Khan_01.jpg|alt=Tomb of Asif Khan| ਆਸਿਫ ਖਾਨ ਦੀ ਕਬਰ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਆਸਿਫ ਖਾਨ ਦੀ ਕਬਰ
* ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
* ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
* ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਮਕਬਰਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਅਪਰਨਾ ਦਾਸ

**ਅਪਰਨਾ ਦਾਸ** (ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1995) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ *ਨਿਜਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ* ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

## ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਜੀਵਨ 
ਅਪਰਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1995 ਨੂੰ ਮਸਕਟ, ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਮਲਿਆਲੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਗੰਗੋਤਰੀ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਮੀਡੀਅਮ ਸਕੂਲ, ਨੇਨਮਾਰਾ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ, ਦਰਸਾਈਤ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸ ਕਾਲਜ, ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਲੇਖਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਦਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਲਈ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਨੀਤ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਦੇ ਨਾਲ *ਮਨੋਹਰਮ* (2019) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਅਪਰਨਾ ਤਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ *ਬੀਸਟ* (2022) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਅਤੇ *ਪ੍ਰਿਯਨ ਓਟਾਤਿਲਾਨੂ* (2022) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।

## ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
### ਫਿਮਾਂ 
### ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ 
## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਲਾਲ ਬੰਗਲਾ

thumb| ਲਾਲ ਬੰਗਲਾ
thumb| ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦਾ ਕਲੋਜ਼ਅੱਪ
thumb| ਲਾਲ ਕੁੰਵਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ ਬੇਗਮ ਜਾਨ ਦੇ ਸੀਨੋਟਾਫ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ bhag
**ਲਾਲ ਬੰਗਲਾ** ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੋ ਸ਼ਾਹੀ ਮੁਗਲ ਮਕਬਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਤਹਿਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਾਰਕ ਹਨ। 

## ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਲਾਲ ਬੰਗਲਾ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਬਣੇ ਦੋ ਮਕਬਰੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਦਰ ਸ਼ਾਹ (1661 - 1713) ਦੀ ਪਤਨੀ ਲਾਲ ਕੁੰਵਰ (ਇਮਤਿਆਜ਼ੀ ਮਹਿਲ) ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਉਸਦੀ ਧੀ ਬੇਗਮ ਜਾਨ ਦਾ।

ਦੋਵੇਂ ਮਕਬਰੇ ਵਿਕਰਨਾਂ 'ਤੇ ਵਰਗ ਕਮਰੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਇਤਾਕਾਰ ਹਾਲ ਹਨ। ਮਕਬਰਾ ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਨਿਆਂ 'ਤੇ ਕਮਰੇ ਹਨ। ਮਕਬਰੇ ਦਾ ਗੁੰਬਦ ਬਾਅਦ ਵਾਲ਼ੀ ਮੁਗਲ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਇਕ ਕਲਸ਼ ਹੈ। ਲਾਲ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਫਦਰਜੰਗ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੇ  ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਾਂਝ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਵਾਗਲੇ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੂਜੇ (1806-1837) ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਤਿੰਨ ਮਕਬਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਗੋਲਫ ਕਲੱਬ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। 

ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਈਅਦ ਆਬਿਦ ਦੀ ਕਬਰ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 1036 ਏ. ਐਚ. (ਲਗਭਗ 1626 ਈ.) ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਮਾਰਕਾਂ 'ਤੇ ਸਰ ਸਈਅਦ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਲਿਖਤ, *ਆਸਰ ਉਸ ਸਨਾਦੀਦ* ਵਿੱਚ ਸੱਯਦ ਆਬਿਦ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਖ਼ਾਨ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਲਾਲ ਬੰਗਲਾ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਲਾਲ ਬੰਗਲਾ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਹੇਠ ਦੱਬੇ ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿਸ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਕਬਰਾ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਬੇਗਮ ਜਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਜ਼ੀਨਤ ਮਹਿਲ ਸਾਹਿਬਾ ਜਾਂ ਲਾਲ ਕੁੰਵਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਲਾਹੌਰ

**ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਲਾਹੌਰ** (  ) ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ  ਦਾ ਨਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਿਆ।  ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਏਰੀਆ ਅਤੇ ਬਜ਼ਾਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ "ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬਜ਼ਾਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਕਾਲਜ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਇਹ ਕਾਲਜ  ਮੁਗਲ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। 

## ਗੈਲਰੀ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਲਾਹੌਰ
* ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕਿਲਾ
* ਅੰਦਰੂਨ ਲਾਹੌਰ 
* ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ
*

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ
ਲੋਹਾਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਲਾਹੌਰ

right|thumb|250x250px| ਲਾਹੌਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਮਸਜਿਦ
**ਲਾਹੌਰੀ ਗੇਟ** ਜਾਂ **ਲੋਹਾਰੀ ਗੇਟ** ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਲਾਹੌਰੀ ਗੇਟ ਅੰਦਰੂਨ ਲਹੌਰ  ਦੇ 13 ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 

ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲਾਹੌਰੀ ਗੇਟ ਨੂੰ ਲੋਹਾਰੀ ਗੇਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਰਾਣਾ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਇਛਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਉਸ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਨਾਂ ਲਹੌਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਪਿਆ।  ਇਹ ਨਾਮ ਉਰਦੂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ, "ਲੋਹਾਰ" ਵੀ ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸਬੂਤ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਲੁਹਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। 

## ਲਾਹੌਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ 
ਲੋਹਾਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਬਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਲੋਹਾਰੀ ਮੰਡੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ  ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਇਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੋਹਾਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੱਚਾ ਕੋਟ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਮਲਿਕ ਅਯਾਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਿਲਾਬੰਦ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। 

ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਜ਼ਰ ਬਹਾਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਰ ਮਾਛੀ ਹੱਟਾ, ਇਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਅਨ ਸਨ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦੌਰਾਨ, ਲੋਹਾਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਲੋਹਾਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ 1864 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਗਵਰਨਰ ਸਰ ਰੌਬਰਟ ਮੋਂਟਗੋਮਰੀ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਲਾਹੌਰ
* ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕਿਲਾ
* ਅੰਦਰੂਨ ਲਾਹੌਰ 
* ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ
ਬਾਬ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ

**ਬਾਬ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ** (ਉਰਦੂ: بابِ پاكستان *ਗੇਟਵੇ ਆਫ ਪਾਕਿਸਤਾਨ* ) ਲਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰਕ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

ਸਮਾਰਕ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਮਰਹੂਮ ਗਵਰਨਰ ਗੁਲਾਮ ਜਿਲਾਨੀ ਖਾਨ ਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ  ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸਮਾਰਕ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ-ਅਧਾਰਤ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਅਮਜਦ ਮੁਖਤਾਰ,  ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।  ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ। ਸਮਾਰਕ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 117 ਏਕੜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਬਲਾਕ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਪਾਰਕ, ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਅਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗੀ। 

1988 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਥਿਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ 1991 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰੁਕ ਗਿਆ ਸੀ।  ਤੀਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ।  ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 2014 ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਸੀ,  ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ 2023 ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਗਵਾਲਮੰਡੀ

**ਗਵਾਲਮੰਡੀ** ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫੂਡ ਸਟਰੀਟ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਗਵਾਲ ਅਰਥਾਤ ਗਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮੰਡੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੱਝਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਇੱਥੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਬੱਟ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਟ ਨਾਗਰਿਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਨ। ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਠੱਗਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿਆ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਚੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ 
ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸੜਕਾਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਨਾਲ਼  ਟ੍ਰੈਪੇਜ਼ੀਅਮ ਜਿਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ 3 ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਲਾਰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:

* ਲਾਰਡ ਨਿਸਬਤ
* ਲਾਰਡ ਚੈਂਬਰਲੇਨ
* ਲਾਰਡ ਮੈਕਲਿਓਡ

ਨਿਸਬਤ ਰੋਡ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰ ਸਿੰਘ ਬਸਤੀ ਦੇ ਜੰਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਮੁੱਖ ਚੌਕ ਨੂੰ ਮੌਲਾਨਾ ਜ਼ਫਰ ਅਲੀ ਚੌਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   

ਕਿੰਗ ਐਡਵਰਡ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਹੈ, ਵੀ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੇਓ ਹਸਪਤਾਲ, ਜੋ ਕਿ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿਹਤ  ਦੇਖਭਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਹੈ, ਵੀ ਇੱਥੇ ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਨਾਰਕਲੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲ-ਮਾਲੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ "ਮਾਈ ਲਾਡੋ"  ਨਾਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਮਸਜਿਦ ਮੇਓ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਗਰ

**ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਗਰ** ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਸਲਾਮਪੁਰਾ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਗਰ ਅਤੇ ਸੰਤ ਨਗਰ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰ ਵਸਾਏ ਗਏ। ਉਹ ਯੋਜਨਾਬੱਧ, ਲੇਆਉਟ ਪੱਖੋਂ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕਲ ਸਨ ਅਤੇ ਪਾਰਕ, ਸੀਵਰੇਜ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬੰਗਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉੱਚੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਸੁਧਰਿਆ ਰੂਪ ਸਨ। 

1947 ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਿੰਦੂ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੁਆਰਟਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ। 1992 ਵਿੱਚ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਸ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਗਰ ਅਤੇ ਸੰਤ ਨਗਰ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਇਸਲਾਮਪੁਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ  ਧਰਮਪੁਰਾ (ਬਦਲਿਆ ਨਾਮ ਮੁਸਤਫਾ-ਆਬਾਦ), ਭੱਲਾ ਸਟਾਪ (ਬਦਲ ਕੇ ਜ਼ੈਬੁਨੀਸਾ ਸਟਾਪ)।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਕਾਰਗਾਹ ਬੁਧ

{{Infobox ancient site
| name = ਕਾਰਗਾਹ ਬੁੱਧ
| native_name = 
| alternate_name = 
|image =  Kargah Buddha Gilgit Baltistan.jpg
| caption = ਬੁੱਧ ਦੀ ਨਕਾਸ਼ੀ 
| map_type = 
| map_alt =
| location = ਗਿਲਗਿਤ,ਪਾਕਿਸਤਾਨ
| region =  ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ
| part_of =
| length =
| width = 
| height = {ਲਗਭਗ 50 ਫੁੱਟ (15 ਮੀਟਰ)
| builder =
| material = 
| abandoned =
| epochs =
| cultures = ਬੁੱਧ ਮੱਤ
| dependency_of =
| occupants =
| event =
| excavations =
| archaeologists =
| condition = ਸਲਾਮਤ 
| ownership =  
| public_access = Open
| website = www.gilgit.gov.pk
| notes =
|native_name_lang=ur}}

**ਕਾਰਗਾਹ ਬੁੱਧ** (کارگاہ بدھ) ਇੱਕ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ ਗਿਲਗਿਤ, ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦਸ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਬਾਹਰ ਹੈ ।  ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਬੁੱਧ ਦੀ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ, ਕਾਰਗਾਹ ਨਾਲਾ ਵਿੱਚ ਚੱਟਾਨ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 50 ਫੁੱਟ (15 ਮੀਟਰ)  ਉੱਚੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ।   ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ੈਲੀ  ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਹੈ।   ਨੇੜਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਮਾਸ, ਨਾਪੁਰ ਅਤੇ ਰਾਕਾਪੋਸ਼ੀ ਪਹਾੜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਤਿੱਬਤੀ ਸਾਮਰਾਜ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕਾਰਕੋਟਾ ਰਾਜਵੰਸ਼, ਅਤੇ ਉਮਯਾਦ ਅਤੇ ਅੱਬਾਸੀਦ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਭਿੜੀਆਂ।   1931 ਵਿੱਚ ਗਿਲਗਿਤ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਮਿਲ਼ਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ 1938-39 ਵਿੱਚ ਖੋਜੀ ਗਈ ਸੀ।

ਸਥਾਨਕ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਮਖੋਰ *ਦੈਂਤ* ਜਾਂ *ਡੈਣ* (*ਯਕਸ਼ਿਣੀ* ਜਾਂ *ਯਾ-ਚਾਨੀ* ਜਾਂ *ਯਾਚੇਨੀ* ) ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਸਥਾਨਕ ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੀਰ ਨੇ ਚੱਟਾਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ । 

## ਹਵਾਲੇ
ਪੂਰਨ ਦਾ ਖੂਹ

thumb| ਪੂਰਨ ਦਾ ਖੂਹ
**ਪੂਰਨ ਦਾ ਖੂਹ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਹੈ।   ਇਹ ਸਿਆਲਕੋਟ ਛਾਉਣੀ ਤੋਂ ਚਪਰਾੜ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੜਕ 'ਤੇ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰ  ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਨ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ , ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਲੂਣਾ ਨੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ਼ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਸਲਵਾਨ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।  ਇਤਫਾਕਨ, ਚਨਾਬ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਧੂ ਗੋਰਖਨਾਥ, ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਖੂਹ ਕੋਲ਼ੋਂ ਲੰਘੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਖੂਹ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਖਮੀ ਪੂਰਨ ਦੇਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ।  ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਖੂਹ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਡੇਰਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਜੇਹਲਮ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।ਰ ਪੂਰਨ ਕਈ ਸਾਲ ਉੱਥੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਟਿੱਲੇ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਛੋਟੀ ਕਬਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

*ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹ* ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 1857 ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਦੀ ਕਬਰ ਦੇ ਖੰਡਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਥੇ ਇਬਾਦਤ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਗ੍ਹਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੂਹ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਮਕਬਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਸੈਰਗਾਹ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਬਾਂਝਪਨ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇਸ ਖੂਹ ਦੇ ਮੁਬਾਰਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਮ ਦੀ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ।
thumb| ਖੂਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੰਦਰ
ਇਸ ਖੂਹ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਦਮ ਦੂਰ ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਿਆਲਕੋਟ
* ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਕਿਲਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਨਗਰ ਵਾਦੀ

alt=Nagar States Logo|thumb|271x271px| ਨਗਰ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਲੋਗੋ
**ਨਗਰ ਵਾਦੀ**  ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਰਿਆਸਤ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।    ਇਹ ਘਾਟੀ ਗਿਲਗਿਤ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਹਾਈਵੇਅ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਕਾਪੋਸ਼ੀ (7788 ਮੀਟਰ), ਦੀਰਨ ਪੀਕ (7265 ਮੀਟਰ), ਗੋਲਡਨ ਪੀਕ ਅਤੇ ਰਸ਼ ਪੀਕ ਸਮੇਤ ਕਈ ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ।

ਨਗਰ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਦੋ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਨਗਰ-1 ਅਤੇ ਨਗਰ-2।  ਅੱਪਰ ਨਗਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਰ, ਅਸਕੁਰਦਾਸ, ਸੁਮੇਰ, ਨਗਰਖ਼ਾਸ, ਹੋਪਰ ਵੈਲੀ ਅਤੇ ਹਿਸਪਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਨਗਰ-1 ਤਹਿਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੇਠਲੇ ਨਗਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚਲਤ ਪੀਂ, ਚਲਤ ਬਾਲਾ, ਸੋਨੀਕੋਟ, ਅਕਬਰਾਬਾਦ, ਰਬਾਤ, ਬਾਰ, ਬੁਢਲਾ, ਚਪਰੋਟੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।, ਸਕੰਦਰਾਬਾਦ, ਜਾਫ਼ਰਾਬਾਦ, ਨੀਲਤ, ਥੋਲ, ਗ਼ੁਲਮੇਤ, ਪਿਸਾਨ, ਮੀਨਾਪਿਨ, ਮੇਚਰ, ਦਧੀਮਲ, ਫੇਕਰ, ਅਤੇ ਹਕੁਚਰ ਨਗਰ-2 ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਬੁਰੁਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਸ਼ੀਨਾ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 

ਰਸ਼ ਝੀਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਐਲਪਾਈਨ ਝੀਲ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ 27 ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਝੀਲ, ਵੀ ਇਸ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ 
ਸਮੁੱਚਾ ਖੇਤਰ ਪਹਾੜੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਦੀ ਦਾ ਹਰ ਹਿੱਸਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵਲ਼ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਾਕਾਪੋਸ਼ੀ ਹੈ। ਨਗਰ ਵਾਦੀ ਦੇ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚੋਂ, 90% ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 3,000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ ਅਤੇ 30% ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 5,000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਪਰ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
thumb| ਨੀਲਟ ਕਿਲੇ, ਨਗਰ
ਨਗਰ 1,200 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਿਆਸਤ ਰਿਹਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਐਂਗਲੋ-ਬੁਰਸ਼ੋ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਨਗਰ ' ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੰਗੀਰ-ਏ-ਲਾਏ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗੀਰ-ਏ-ਲਾਏ ਦੀ ਲੜਾਈ 1 ਤੋਂ 23 ਦਸੰਬਰ 1891 ਤੱਕ ਨਗਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਲਟ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਸੀ 

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਥੰਮ (ਮੁਖੀ) ਅਜ਼ੂਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਨਿਲਟ ਨਾਲੇ (ਜਮੀਲਾ ਮੋ ਹਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) 'ਤੇ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।  ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ 20 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜੇ ਪਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਹਾਰ ਗਏ। 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਗਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 127 ਕੈਦ ਹੋਏ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ, ਚਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰ ਅਤੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੋਗਰੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।  ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਨਗਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਰਿਆਸਤ ਵਜੋਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।  1948 ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗ਼ਾਵਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਰਲੇਵੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਨਗਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ ਵਾਲੀ ਬਣੀ ਰਹੀ।

1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੀਰ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਬੇਗਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। 1970 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਗਿਲਗਿਤ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗਿਲਗਿਤ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਕਾਊਟ ਭੇਜੇ। ਸਕਾਊਟਸ ਨੇ ਚਾਲਟ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ 9 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।  ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 25 ਸਤੰਬਰ 1974 ਨੂੰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਨੇ ਨਗਰ ਅਤੇ ਹੁੰਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਕੌਂਸਲ, ਜੋ ਹੁਣ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਿਤਸਤਾਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਜਮਹੂਰੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦਿੱਤੀ। 

## ਸੈਲਾਨੀ ਟਿਕਾਣੇ 
thumb| ਰਾਕਾਪੋਸ਼ੀ, ਗੁਲਮੇਤ ਨਗਰ
thumb| ਗੋਲਡਨ ਪੀਕ, ਹਿਸਪਰ ਨਗਰ
thumb| ਬਾਰ ਤੇਰ ਨਗਰ ਘਾਟੀ
thumb| ਰਸ਼ ਲੇਕ, ਹੋਪਰ ਵੈਲੀ ਨਗਰ
thumb| ਸਨੋ ਲੇਕ, ਹਿਸਪਰ ਨਗਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਸਿਆਲਕੋਟ ਹਾਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ

**ਸਿਆਲਕੋਟ ਹਾਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ** ਸਿਆਲਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ।  ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸਟਰੋ ਟਰਫ ਸਤ੍ਹਾ ਹੈ। ਸਿਆਲਕੋਟ ਹਾਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ 1002 ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਆਵੇਗੀ। ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਪਵੇਲੀਅਨ, ਡਰੈਸਿੰਗ ਰੂਮ ਅਤੇ ਸਟੈਂਡ ਬਣਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਗੁਲਸਾਹਨ-ਏ-ਇਕਬਾਲ ਪਾਰਕ ਨੇੜੇ ਪਸਰੂਰ ਰੋਡ, ਸਿਆਲਕੋਟ ਤੇ  ਹੈ।

ਇਸਨੇ 18 ਨਵੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜੂਨੀਅਰ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੂਨੀਅਰ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।  

## ਹਵਾਲੇ
ਗੁਲਬਹਾਰ ਬਾਨੋ

**ਗੁਲਬਹਾਰ ਬਾਨੋ** (ਜਨਮ 1963) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।  ਉਸਨੇ 70 ਵਿਆਂ ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।  ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਇਰਫ਼ਾਨ ਅਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੇਡੀਓ 'ਤੇ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਰਾਚੀ ਜਾਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਹ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਕਾਫ਼ੀ ਤੋਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕੀ ਵੱਲ ਲੈ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖਾਨਕਾਹ ਸ਼ਰੀਫ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਬੈਠੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963
ਚੱਜਵਾਲ

**ਚੱਜਵਾਲ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸੱਤਿਆਨਾ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਦੂਰੀ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚੱਕ 118 ਜੀ.ਬੀ., ਜਲੰਧਰ ਸਫ਼ੈਦ ਪੋਸ਼ਾਂ

**ਚੱਕ 118 ਜੀ.ਬੀ., ਜਲੰਧਰ ਸੂਫੈਦ ਪੋਸ਼ਾਂ,** ਤਹਿਸੀਲ ਜੜਾਂਵਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਮੱਧਮ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਚੱਕ 118 ਜੀਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਨੰਬਰ 60 ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਚੱਕਾਂ (ਪਿੰਡਾਂ) ਦੇ ਨਾਲ 56 ਜੀਬੀ, ਚੱਕ 114 ਜੀਬੀ ਅਤੇ 170 ਜੀਬੀ, ਚੱਕ 115 ਜੀਬੀ ਅਤੇ 116 ਜੀਬੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਟਿਕਾਣਾ 
ਇਹ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲਗਭਗ 28 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ - ਓਕਾਰਾ ਸੜਕ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਸਤਿਆਨਾ ਬੰਗਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ (10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ).
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚਿੱਟਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ

**ਚਿੱਟਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ** (     )  1650 ਤੋਂ ਅੰਦਰੂਨ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਮੂਲ "ਦਿੱਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ," 

## ਨਾਮਕਰਣ 
ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਮ ਚਿੱਟੇ ਚੂਨੇ ਦੇ ਪਲੱਸਤਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਸਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

## ਟਿਕਾਣਾ 
ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ *ਸ਼ਾਹੀ ਗੁਜ਼ਰਗਾਹ*  'ਤੇ ਹੈ ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਚੌਕ 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਹਮਾਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਗੇਟਵੇ ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਦੇ ਖੂਹ ਅਤੇ *ਸੱਯਦ ਸੂਫ* ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ 1650 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਕਦੇ ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਮੂਲ ਦਿੱਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ,  ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 100 ਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਆਧੁਨਿਕ ਦਿੱਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ  ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਾਖ਼ਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। 

## ਗੈਲਰੀ 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ
ਚੱਕ 65 ਜੀਬੀ ਮੁਕੰਦਪੁਰ

**ਚੱਕ ਨੰ.65-ਜੀ.ਬੀ. ਮੁਕੰਦਪੁਰ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਜੜ੍ਹਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂਵਾਲਾ - ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਹੈ ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਇੱਕ  ਲੜਕਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚੱਕ 190 ਆਰ ਬੀ ਕਰਾੜੀ ਕਲਾਂ

**ਚੱਕ ਨੰਬਰ 190 ਆਰ ਬੀ ਕਰਾੜੀ ਕਲਾਂ** (ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ:کراڑی کلاں) ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।  ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 21 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਚੱਕ ਝੁਮਰਾ (ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ) ਤੋਂ 5.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਕਰਾੜੀ ਖੁਰਦ, ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਰੜਾ ਟਾਹਲੀ, ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਜੰਡਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਚੱਕ ਝੁਮਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹਨ। ਇੱਕ ਲੜਕਿਆਂ ਦਾ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ, ਕੁਝ ਮਦਰੱਸੇ, ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੱਪੜਾ ਕਢਾਈ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਕੇਆਰਐਲ, ਮੈਡੀਕਲ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ, ਵਪਡਾ, ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ, ਬੈਂਕਾਂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਿਵਲ ਐਵੀਏਸ਼ਨ ਅਥਾਰਟੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮਸਜਿਦਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਦੋਸਤਾਨਾ ਹਨ।

ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਧ ਪਾਣੀ, ਬਿਜਲੀ, ਲੈਂਡਲਾਈਨ ਫੋਨ, ਕੇਬਲ ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਗੈਸ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਭਧ ਹਨ। ਸਫਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਫੈਸਲਾਬਾਦ- ਚੱਕ ਝੁਮਰਾ ਰੋਡ 'ਤੇ, M4 ਮੋਟਰਵੇਅ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਅਤੇ ਖੁਰੀਆਂਵਾਲਾ- ਸਰਗੋਧਾ ਰੋਡ ਬਾਈਪਾਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।  ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਵੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚੱਕ 233 ਜੀਬੀ ਕੋਟ ਬਰਸੀਰ

**ਚੱਕ 233 ਜੀਬੀ ਕੋਟ ਬਰਸੀਰ,** ਤਹਿਸੀਲ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫੈਸਲਾਬਾਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 234 ਜੀਬੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।  ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਲੜਕਿਆਂ ਦਾ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ।  ਸ਼ੌਰਕੋਟ-ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪੰਜ ਪੁੱਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ 

ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ-ਨਨਕਾਣਾ ਰੋਡ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਹੈ। ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਤੋਂ 233 ਜੀਬੀ ਰਾਹੀਂ 236 ਜੀਬੀ ਤੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਉਪਲਭਧ ਹੈ।  

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਰਕਾਰੀ ਇਸਲਾਮੀਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚੱਕ 217 ਜੀ ਬੀ

**ਚੱਕ 217 ਜੀਬੀ** ( ਉਰਦੂ : چک نمبر ۲۱۷گ۔ب گجر پنڈ), ਜਾਂ **ਗੁੱਜਰ ਪਿੰਡ**, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ( ਲਾਇਲਪੁਰ ) ਵਿੱਚ ਤਹਿਸੀਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ 1898  ਤੋਂ 1920 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪੰਜ ਸਿੰਚਾਈ ਕੱਸੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ *ਮੋਘਾ*  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਗੇਰਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਸਿੰਚਾਈ ਨਹਿਰ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀ ਬੀ  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸਿੰਜਦੀ ਹੈ।  

ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੱਕ ਨੰ. 218 ਜੀ.ਬੀ. ਵੈਂਸਪੁਰ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚੱਕ ਨੰ. 213 ਜੀ.ਬੀ. ਲਾੜੀ ਚੱਕ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੱਕ ਨੰ. 216 ਜੀ.ਬੀ. ਜਲਾਲਾਬਾਦ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੱਕ ਨੰ. 478 ਅਤੇ 475 ਜੀ.ਬੀ. ਗਿੱਦੜ ਪਿੰਡੀ ਹਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇਥੋਂ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ (ਕਣਕ, ਗੰਨਾ, ਮੱਕੀ, ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਸਮੇਤ) ਪੁਰਾਣੇ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਝਾੜ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

1898 ਈ: ਤੋਂ 1920 ਈ: ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਸਨੀਕ ਇੱਥੇ ਵਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ, ਬਸਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ *ਬਾਰ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ "ਬਾਰਿਸ਼" ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਸਿਰਫ ਸਿੰਚਾਈ ਦੁਆਰਾ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੋਰਟੇਬਲ ਕੰਟੇਨਰ ਬਰਸਾਤੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ *ਬਾਰ* ਸਨ। ਚੱਕ 217 ਜੀਬੀ ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਅਬਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ (ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ) ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚੱਕ 234 ਜੀ.ਬੀ

**ਚੱਕ 234 ਜੀਬੀ** ਪੰਜਪੁਲਾ ਜਿਸ ਨੂੰ **ਚੱਕ 234 ਜੀਬੀ ਪਟਿਆਲਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 235 ਜੀਬੀ ਪਰਤਾਪ ਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਚੱਕ 233 ਜੀਬੀ ਕੋਟ ਬਰਸੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।  ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਲੜਕਿਆਂ ਦਾ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ।  ਇੱਥੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪੰਜ ਪੁਲਾ ਵੀ ਹੈ, ਭਾਵ ਸ਼ੋਰਕੋਟ-ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਲਾਈਨ  ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਪੁਲ ਹਨ।

ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ-ਨਨਕਾਣਾ ਰੋਡ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਹੈ। ਜੜ੍ਹਾਂ  ਵਾਲਾ ਤੋਂ ਚੱਕ 236 ਜੀਬੀ ਕਿੱਲਾਂਵਾਲਾ ਰਾਹੀਂ 234 ਜੀਬੀ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚੱਕ 235 ਜੀ.ਬੀ ਪਰਤਾਪ ਗੜ੍ਹ

**ਚੱਕ 235 ਜੀਬੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਗੜ੍ਹ** ( ਉਰਦੂ چک نمبر 235 گ ب پرتاپ گڑھ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 236 ਜੀਬੀ ਕਿੱਲਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।  ਕੋਟ ਦਇਆ ਕਿਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਲੜਕਿਆਂ ਦਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹੈ।  ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲਾ  ਪਿੰਡ ਚੱਕ 234 ਜੀ.ਬੀ. ਹੈ।  

ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ-ਨਨਕਾਣਾ ਰੋਡ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਹੈ। (12&nbsp;km) ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਤੋਂ 235 GB ਤੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਿਕਸ਼ਾ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਵੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਰਚ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਜਾਤੀ (ਰਾਜਪੂਤ, ਅਰਾਇਣ, ਸਯਦ, ਗੁੱਜਰ, ਮੇਨਹਾਸ, ਡੋਗਰ, ਖਰਲ, ਮਲਿਕ, ਲੋਹਾਰ, ਕੁਮਹਾਰ, ਫਕੀਰ, ਮਸਾਲੀ, ਭਾਦੂ, ਮਾਛੀ, ਊਧ) ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਸਟਰ ਅਸਗਰ ਅਲੀ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਮਹਿਮੂਦ (ਮਰਹੂਮ) ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਗੁਲਾਮ ਹਸਨ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਆਪਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਹਨ। ਪੀਰ ਸਯਦ ਮਕਬੂਲ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਹ (ਪੀਰ ਬੋਤੇ ਸ਼ਾਹ) ਵੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਮੀ ਵਾਸ਼ੀ

**ਅਮੀ ਵਾਸ਼ੀ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ, ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬਧਾਰਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਮਿਸ ਵਰਲਡ 2003 ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।

## ਪਰਿਵਾਰ 
ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਭਦਰਾ ਵਸ਼ੀ ਹੈ।

## ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਵਾਸ਼ੀ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪਾਸਾਡੇਨਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਆਪਣੇ ਫੈਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਾਸ਼ੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਯੋਗਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸੇਵਾ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਜੇਤੂ
ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਮਕਬਰਾ

**ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਮਕਬਰਾ** (    ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਕਬਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਗਲ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਕਬਰੇ ਦਾ ਸੰਗਮਰਮਰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਸਿੱਖ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।    ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਮਕਬਰੇ, ਆਸਿਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਅਤੇ ਅਕਬਰੀ ਸਰਾਏ ਦੇ ਨਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

## ਟਿਕਾਣਾ 
ਇਹ ਮਕਬਰਾ ਲਾਹੌਰ ਕੋਲ਼ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਕਬਰਾ ਨੇੜਲੇ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ, ਅਕਬਰੀ ਸਰਾਏ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਸਿਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮਾਰਕਾਂ ਤੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖੇਤ ਵੱਖ ਕਰਦੇ ਸਨ,  ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਲਾਹੌਰ-ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਸੀ।

## ਪਿਛੋਕੜ 
thumb| ਸੀਨੋਟੈਫ਼ 'ਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ
ਮਿਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ, (ਜਿਸ ਨੂੰ *ਨੂਰਜਹਾਂ* ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚਾਨਣ,") ਪਰਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਆਏ ਅਸਮਤ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਿਆਸ ਬੇਗ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸੰਤਾਨ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੇ  ਸਾਹਸੀ ਸ਼ੇਰ ਅਫਗਾਨ ਅਲੀ ਕੁਲੀ ਖਾਨ ਇਸਤਾਜਲੂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਫੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ 1607 ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਧੀ, ਲਾਡਲੀ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ  ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ *ਇਤਮਤ-ਉਦ-ਦੌਲਾ* ("ਰਾਜ ਦਾ ਥੰਮ") ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਆਸਿਫ਼ ਖਾਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਅਗਲੇ ਪਤੀ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਨੂਰਜਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੁਗਲ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸੀ। 

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ 18 ਸਾਲ  ਬਾਅਦ 68 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਕਬਰੇ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਿਰਮਾਣ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਮਕਬਰੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਲੱਗੇ। ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸਿੰਘਾਸਣ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ 200,000 ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਭੱਤਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਆਸਿਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੌਰਾਨ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੀ ਕਬਰ ਦੇ ਸਜਾਵਟੀ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਲਾਹ ਲਏ ਸੀ।  ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਰਤ ਲਈ ਗਈ ਸੀ।    

ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਸਮੇਤ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਸਮੂਹ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਅਧੀਨ ਉਦੋਂ ਧੱਕਾ ਲੱਗਿਆ ਜਦੋਂ ਆਸਿਫ਼ ਖਾਨ ਅਤੇ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।  ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਮਾਮੂਲੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਵੱਡੀ ਮੁਰੰਮਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। 

### ਅੰਦਰੂਨੀ 
thumb| ਨੂਰਜਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ ਲਾਡਲੀ ਬੇਗਮ ਦੀਆਂ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ

### ਬਾਗ 
ਇਹ ਮਕਬਰਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਚਾਰਬਾਗ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।  ਅਸਲੀ ਬਾਗ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ,  ਪਰ ਕਦੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਲ ਲਾਲਾ, ਗੁਲਾਬ ਅਤੇ ਚੰਬੇਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 

## ਗੈਲਰੀ 
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਆਸਿਫ ਖਾਨ ਦੀ ਕਬਰ
* ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
* ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
* ਜਲਾਲੂਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
* ਮਰੀਅਮ ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਲੀ ਨਿਮਤ ਮਰੀਅਮ ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ ਦਾ ਆਰਾਮ ਸਥਾਨ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਰਾਣੀ ਪਤਨੀ।
* ਬੀਬੀ ਕਾ ਮਕਬਰਾ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਿਲਰਾਸ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਦੀ ਕਬਰ।
* ਲਾਲ ਬੰਗਲਾ, ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ II ਦੀ ਮਾਤਾ ਲਾਲ ਕੁੰਵਰ ਦੀ ਕਬਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਬਾਗ਼
ਦੀਪਤੀ ਦਿਵਾਕਰ

**ਦੀਪਤੀ ਦਿਵਾਕਰ** (ਜਨਮ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1958) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਜੇਤੂ ਹੈ

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਦਿਵਾਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ, ਡਾਕਟਰ ਆਰ ਆਰ ਦਿਵਾਕਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਪਾਰਸਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਦਿਵਾਕਰ ਨੇ ਭਾਰਤ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ *ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦਾ* ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਦ ਨੇ ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, "ਭਾਰਤ ਨਾਟਿਅਮ ਮਹਾਰਥਨਮ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958
ਆਂਸੂ ਝੀਲ

**ਆਂਸੂ ਝੀਲ** (ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਹੰਝੂ ਝੀਲ), ਇੱਕ ਅੱਥਰੂ-ਆਕਾਰ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮਾਨਸੇਹਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਾਗ਼ਾਨ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।  ਇਹ ਸਾਗਰ ਤਲ ਤੋਂ 4245 ਮੀਟਰ (13927 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਰੇਂਜ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਮਲਿਕਾ ਪਰਬਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਘਨ ਘਾਟੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਹੈ।  ਝੀਲ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦ *ਆਂਸੂ* ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਹੰਝੂ"। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਝੀਲ ਦੀ ਖੋਜ 1993 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਪਾਇਲਟਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ  ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਉੱਡ ਰਹੇ ਸਨ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਪਯਾਲਾ ਝੀਲ
* ਸੈਫੁਲ ਮੁਲਕ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲਿਖਤ ਵਰਤੇ ਹਨ
ਚੱਕ 500 ਜੀ.ਬੀ

**ਚੱਕ ਨੰਬਰ 500 ਜੀਬੀ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ  ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨਾਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਦੀ ਦੂਰੀ 90 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ M3 ਮੋਟਰਵੇਅ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਾਹੌਰ 190 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।  

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਚੱਕ ਨੰਬਰ 500 ਜੀਬੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੂਲ ਹਨ:

* ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਚੱਕ 500 ਜੀ.ਬੀ
* ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਚੱਕ 500 ਜੀ.ਬੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ

**ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ** ਕਿਲ੍ਹਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਿਆਲਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦਿਯਾਸ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਨ ਨੇ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਿਆਲਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੜ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਲਵਾਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾਬਣਵਾਇਆ (ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੋਹਰੀ ਕੰਧਾਂ ਸਨ)। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਨ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਲਈ 10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਮਿਸਤਰੀਆਂ ਲਾਏ ਸਨ। ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਸਲੈਬਾਂ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਤੋਂ 1008 ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। 1179 ਤੋਂ 1186 ਤੱਕ, ਸ਼ਹਾਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਗੌਰੀ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਜੰਮੂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਕਿਲੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜੰਜੂਆ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।

ਰਸ਼ੀਦ ਨਿਆਜ਼, ਇਕ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਾਰੀਖ਼-ਏ-ਸਿਆਲਕੋਟ ਲਿਖੀ ਹੈ,ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿਆਲਕੋਟ ਕਿਲੇ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕੰਧ ਦੀ ਖੋਜ ਸਿਆਲਕੋਟ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਨੇ 1923 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਟੈਕਸਲਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਪੱਥਰ ਦੀ ਕੰਧ (ਫ਼ਸੀਲ) 5,000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸ ਕੰਧ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.

ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬੁਰਜ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਖੰਡਰ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਚਿੰਬੜੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਕਬਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਗਿਣਤੀ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਕਲੰਕ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅਤੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਜਾ ਸਿਆਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਆਇਆ। 

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਿਆਲਕੋਟ

## ਹਵਾਲੇ
ਬੋਦਾ ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ਾ

thumb|ਬੋਦਾ ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ਾ
**ਬੋਦਾ ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ਾ** (ਜਨਮ 1997 ਤੁਨੀ, ਪੂਰਬੀ ਗੋਦਾਵਰੀ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਅੰਡਰ-17 ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵੂਮੈਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਸਟਰ (ਡਬਲਯੂਆਈਐਮ) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

2020 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੋਨੇਰੂ ਹੰਪੀ (2001) ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣਾਵੱਲੀ ਹਰਿਕਾ (2004) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੂਮੈਨ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ (WGM) ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਤੇਲਗੂ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ। ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ, ਉਸਦੀ FIDE ਸਟੈਂਡਰਡ ਰੇਟਿੰਗ 2328 ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ਾ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੁਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਦਿਆ ਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997
ਸਾਹਿਤੀ ਪੀ. ਲਕਸ਼ਮੀ

**ਪਿੰਨਮਨੇਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਾਹਿਤੀ** (ਜਨਮ 1993 ਵਿਜੇਵਾੜਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 2007 ਵਿੱਚ ਵੂਮੈਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਸਟਰ (ਡਬਲਯੂਆਈਐਮ) FIDE ਖਿਤਾਬ ਦੀ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਰਨਰ ਅੱਪ ਵੀ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਾਥੀ ਨਾਗਪੁਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਲੇਂਜਰ ਦੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ ਅਤੇ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਓਪਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣੀ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਚੈਂਪੀਅਨ ਖਿਤਾਬ ਅਤੇ ਕਈ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਖਿਤਾਬ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ -

* ਔਰਤਾਂ ਓਪਨ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨ - ਸਾਂਗਲੀ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ 2005 ਵਿੱਚ
* ਏਸ਼ੀਅਨ ਅੰਡਰ-16 ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨ - 2005 ਵਿੱਚ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ( ***12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ*** )
* 2005 ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਬ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨ
* 2004 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ U-18 ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ( ***11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ*** )
* ਏਸ਼ੀਆਈ ਟੀਮ ਚਾਂਦੀ - 2004 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ
* ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਅੰਡਰ-14 ਗੋਲਡ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ
* ਬੌਟੂਮੀ, ਜਾਰਜੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ U-14 - 2006 ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ
* **ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨ**
*# 2000 ਵਿੱਚ U-8
*# 2002 ਵਿੱਚ U-10
*# 2004 ਵਿੱਚ U-12
*# 2006 ਵਿੱਚ U-14
* **ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ**
*# 2001 ਵਿੱਚ U-10
*# 2003 ਵਿੱਚ U-12
*# 2005 ਵਿੱਚ U-14
* **ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਚੈਂਪੀਅਨ**
*# 2002 ਵਿੱਚ U-10
*# 2004 ਵਿੱਚ U-12

ਫਰਵਰੀ 2017 ਤੱਕ, ਉਸਦੀ FIDE ਸਟੈਂਡਰਡ ਰੇਟਿੰਗ 2108 ਹੈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਾਹਿਤੀ ਵੂਮੈਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਸਟਰ (ਡਬਲਯੂਆਈਐਮ) ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਤੇਲਗੂ ਔਰਤ ਹੈ। ਹੋਰ ਹਨ ਕੋਨੇਰੂ ਹੰਪੀ, ਦ੍ਰੋਣਾਵੱਲੀ ਹਰਿਕਾ, ਅਤੇ ਬੋਡਾ ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਗੁਰਪੁਰ

**ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਗੁਰਪੁਰ** (ਜਨਮ 11 ਦਸੰਬਰ 1964) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਮਬਾਇਓਸਿਸ ਲਾਅ ਸਕੂਲ, ਪੁਣੇ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਸਿਮਬਾਇਓਸਿਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਦੀ ਡੀਨ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ 19ਵੇਂ ਲਾਅ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਫੁਲਬ੍ਰਾਈਟ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ LexisNexis ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 100 ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2019 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਿੱਟੂਰ ਰਾਣੀ ਚੇਨੰਮਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਗੁਰਪੁਰ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਮੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ

1991 ਵਿੱਚ, ਗੁਰਪੁਰ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਕਮਿਊਨਿਟੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਕਾਨੂੰਨ ਸੁਧਾਰਾਂ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਆਫ਼ ਵਿਮੈਨ ਇਨ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ (ANWIC) ਦੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ WACC, UK ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1999 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ 2001 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਆਨ ਜੈਂਡਰ ਐਡਵੋਕੇਸੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਲਾਅ ਲਿੰਕ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦੇ ਤਹਿਤ NPS ਸੈਕਟਰ ਖੋਜ ਗ੍ਰਾਂਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੁਮਤੀ ਰਾਓ

**ਸੁਮਤੀ ਰਾਓ** (ਜਨਮ 5 ਦਸੰਬਰ 1956) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਹਰੀਸ਼-ਚੰਦਰ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ ਜੋ ਸੰਘਣਾ ਪਦਾਰਥ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ 2000 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਪਿਓਰ ਐਂਡ ਅਪਲਾਈਡ ਫਿਜ਼ਿਕਸ (IUPAP) ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਰਾਓ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਸਥਾਨ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਦੌਰਾਨ *ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਓਸੀਲੇਸ਼ਨ *' ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਰਾਬਰਟ ਸ਼੍ਰੋਕ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸਟੋਨੀ ਬਰੂਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂਐਸ ਤੋਂ *ਗ੍ਰੈਂਡ ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਥਿਊਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੀਐਲ ਉਲੰਘਣਾ* ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਉਸਨੇ ਖੋਜ ਦੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਉੱਚ ਊਰਜਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸੰਘਣਾ ਪਦਾਰਥ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ਾਤ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਅਸ਼ੋਕ ਸੇਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਚ ਊਰਜਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿਖਲਾਈ ਹੁਣ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ।

ਰਾਓ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਰੀਸ਼-ਚੰਦਰ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (HRI) ਵਿੱਚ ਸੰਘਣੇ ਪਦਾਰਥ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ ਅਤੇ 1995 ਤੋਂ ਉੱਥੇ ਹਨ ਉਹ ਕੁਆਂਟਮ ਤਾਰਾਂ, ਕੁਆਂਟਮ ਬਿੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਘੱਟ ਮਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੇਸੋਸਕੋਪਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਥਿਊਰੀਟਿਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ (ICTS), ਅਤੇ ਅਬਦੁਸ ਸਲਾਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਥਿਊਰੀਟਿਕਲ ਫਿਜ਼ਿਕਸ (ICTP), ਟ੍ਰਾਈਸਟੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਾਰਾਹ—ਜੇਨ ਦੀਆਸ

thumb|ਸਾਰਾਹ—ਜੇਨ ਦੀਆਸ
**ਸਾਰਾਹ-ਜੇਨ ਡਾਇਸ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮੇਜ਼ਬਾਨ, ਵੀਜੇ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਰਾਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2007 ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ ਅਤੇ ਚੈਨਲ V ਲਈ ਵੀਜੇ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਸਾਰਾਹ-ਜੇਨ ਡਾਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਮਸਕਟ, ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਯੂਸਟੇਸ ਡਾਇਸ, ਆਇਲਫੀਲਡਸ ਸਪਲਾਈ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਮੈਨੇਜਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਯੋਲਾਂਡਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਏਲੇਨਾ ਰੋਜ਼ ਡਾਇਸ ਹੈ।

ਡਾਇਸ ਨੇ 10ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਅਲ ਵਾਦੀ ਅਲ ਕਬੀਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਉਸਨੇ 11ਵੀਂ ਅਤੇ 12ਵੀਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ, ਮਸਕਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 2007 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਓਮਾਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਖੋਜ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਚੈਨਲ V ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੁਪਰ ਮਾਡਲ ਹੰਟ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ *ਗੇਟ ਗੋਰਜ਼ੀਅਸ*  ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਬਣ ਗਈ।

2006 ਵਿੱਚ, ਡਾਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ *ਸਵਿੱਚ* ਤੋਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਰਾਕ ਸਮੂਹ INXS ਦੇ "ਨੇਵਰ ਲੇਟ ਯੂ ਗੋ" ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਡਾਇਸ ਨੇ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2007 ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡ 2007 ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਮਿਸ ਵਰਲਡ 2007 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕਿਰਨ ਮਨੀਸ਼ਾ ਮੋਹੰਤੀ

**ਕਿਰਨ ਮਨੀਸ਼ਾ ਮੋਹੰਤੀ** (ਜਨਮ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਵੂਮੈਨ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹੈ। ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਏਸ਼ੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਗਰਲਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਹੀ

## ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 
* 2006 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਗਰਲਜ਼ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ
* ਵੂਮੈਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਸਟਰ (2006), ਵੂਮੈਨ ਨੈਸ਼ਨਲ 'ਬੀ' ਖਿਤਾਬ (2007), ਅਤੇ ਵੂਮੈਨ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ (2010) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਤਾਨੀਆ ਸਚਦੇਵ
* ਕੋਨੇਰੂ ਹੰਪੀ
* ਹਰਿਕਾ ਦ੍ਰੋਣਾਵਲੀ
* ਨਦੀਗ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ
* ਈਸ਼ਾ ਕਰਾਵਦੇ
* ਪਦਮਿਨੀ ਰੂਟ

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989
ਲੀਲਾਂ ਚੱਕ 85/ਜ ਬ

**ਲੀਲਾਂ** (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: لیلاں) https://www.punjab.gov.pk/node/828  ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਫੈਸਲਾਬਾਦ  ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ 37 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਵਸਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 5,000 (ਲਗਭਗ) ਹੈ। ਆਮਦਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ।  **ਸਿਆਨ ਸਾਦਿਕ ਸ਼ਾਹ** ਦਾ *ਉਰਸ* **ਸਥਾਨਕ ਕੈਲੰਡਰ** ਅਨੁਸਾਰ *ਅੱਸੂ*  ਦੀ 24 ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਘੱਟ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭਗਤੀ ਕੁਲਕਰਨੀ

**ਭਗਤੀ ਕੁਲਕਰਨੀ** (ਜਨਮ 19 ਮਈ 1992) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਵੂਮੈਨ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ (WGM) ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਸਟਰ (IM) ਦੇ FIDE ਖਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਸ਼ਤਰੰਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਤਰੰਜ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ — *ਓਪਨ ਵਿਸੋਚੀਨਾ* ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸੀ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸ਼ਤਰੰਜ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।

ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟੀਮ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ (2009, 2016) ਭਾਗ ਲਿਆ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ (2009) ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992
ਸੁਵੀਰਾ ਜੈਸਵਾਲ

**ਸੁਵੀਰਾ ਜੈਸਵਾਲ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਸਮਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਸੁਵੀਰਾ ਜੈਸਵਾਲ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਸ਼ਰਨ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਜੈਸਵਾਲ ਨੇ 1962 ਤੋਂ ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ। ਉਹ 1971 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1999 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੱਕ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ

## ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮੋਨਾ ਭਾਨ

**ਮੋਨਾ ਭਾਨ** ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੀ ਫੋਰਡ-ਮੈਕਸਵੇਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਐਂਡ ਪਬਲਿਕ ਅਫੇਅਰਸ ਆਫ਼ ਸੈਰਾਕਿਊਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਖੋਜ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਏਨਿਹਾਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਗਲੋਬਲ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। 

ਲੱਦਾਖ 'ਤੇ ਪਛਾਣ, ਵਿਕਾਸ, ਫੌਜੀਕਰਨ, ਅਤੇ ਬਗਾਵਤ ਵਿਰੋਧੀ ਸਵਾਲਾਂ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕਈ ਰਸਾਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਜਰਨਲ*, *ਸੋਸ਼ਿਓਲੋਜੀਕਲ ਬੁਲੇਟਿਨ*, *ਸਮਕਾਲੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ*, ਅਤੇ *ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ* ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੱਦਾਖ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ *ਕਾਊਂਟਰਇਨਸਰਜੈਂਸੀ, ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਐਂਡ ਦਿ ਪਾਲੀਟਿਕਸ ਆਫ ਆਈਡੈਂਟਿਟੀ ਇਨ ਇੰਡੀਆ: ਫਰਾਮ ਵਾਰਫੇਅਰ ਟੂ ਵੈਲਫੇਅਰ?* ਰੌਟਲੈੱਜ ਦੁਆਰਾ ਸਤੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨ ਫੀਲਡਵਰਕ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਹਿੰਸਾ, ਵਿਰੋਧੀ ਬਗਾਵਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਰਗਰਮੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ DePauw ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਜੰਗਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀਵਾਦ, ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਵਾਦ, ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕੋਰਸ ਪੜ੍ਹਾਏ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਧੂਮਿਤਾ ਦਾਸ

**ਮਧੂਮਿਤਾ ਦਾਸ** (    ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ ਜੋ 2017 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਫਕੀਰ ਮੋਹਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਾਲਾਸੋਰ, ਓਡੀਸ਼ਾ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸੀ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਵੂਮੈਨ ਜਿਓਸਾਇਟਿਸਟਸ (SAAWG), ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਪ੍ਰਮੋਟਿੰਗ ਜਿਓਐਥਿਕਸ (IAPG), ਇਟਲੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਦਾਸ ਨੇ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਐਮਐਸਸੀ ਅਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਉਸਨੇ ਇਗਨੀਅਸ ਪੈਟਰੋਲੋਜੀ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਖਣਿਜ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਜੁਲਾਈ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਫਕੀਰ ਮੋਹਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਾਲਾਸੋਰ ਦੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਓਡੀਸ਼ਾ, ਭਾਰਤ। ਉਸਨੇ 2 ਅਗਸਤ 2017 ਨੂੰ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। 1989-90 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਅਕਾਦਮਿਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਸਰਵਿਸ (DAAD) ਫੈਲੋ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵਰਕਿੰਗ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਸੀ। UGC-SAP-DRS, ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਵੂਮੈਨ ਜਿਓਸਾਇੰਟਿਸਟਸ (SAAWG) ਦੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਪ੍ਰਮੋਟਿੰਗ ਜੀਓਐਥਿਕਸ (IAPG) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

2017 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 120 ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ 7 ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ 1 ਡੀ.ਐਸ.ਸੀ., 17 ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ ਅਤੇ 21 ਐਮ.ਫਿਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪਾਇਲ ਅਰੋੜਾ

**ਪਾਇਲ ਅਰੋੜਾ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਇਰੈਸਮਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੋਟਰਡਮ ਵਿਖੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਮੀਡੀਆ ਕਲਚਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਚੇਅਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ CatalystLab ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ, ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਗਵਰਨੈਂਸ 'ਤੇ।

## ਕਰੀਅਰ 
ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਇੱਕ TEDx ਟਾਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਫੋਰਬਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ "ਦਿ ਨੈਕਸਟ ਬਿਲੀਅਨ ਯੂਜ਼ਰਸ: ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਈਫ ਬਿਓਂਡ ਦ ਵੈਸਟ" ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ "ਅਗਲਾ ਬਿਲੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ" ਕਿਹਾ ਜੋ ਭਾਰਤ, ਚੀਨ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਔਨਲਾਈਨ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਧਿਆਪਨ ਨੂੰ ਇਰੈਸਮਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੋਟਰਡਮ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ