open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਾਂ

ਭਾਈ **ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਾਂ** (1702) ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਸਨ। *ਵਾਂ* ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਂ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡੱਲ ਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਇਹ ਪਿੰਡ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲੇ ਤਹਿਤ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਤਕਰੀਬਨ 1702 ਈ: ਵਿੱਚ ਮਾਝੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ‘ਵਾਂ’ (ਹੁਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲਾ) ਵਿਖੇ, ਇੱਕ ਬੁੱਟਰ ਸਿੱਖ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਾਲ਼ੇ, ਪੂਰਨ ਰਹਿਤਵਾਨ ’ਤੇ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿਰਫ਼ ਨੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਸਜਾ ਕੇ ਰਖਦੇ। ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ਼ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਸੀ ’ਤੇ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਨਾਮ ਦਾ ਨੂਰ। ਮੌਤ ਦਾ ਜ਼ਰਾ ਖ਼ੌਫ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੌਹਰ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ।
ਪਿੰਡ ’ਵਾਂ’ ਵਿਖੇ ਆਪ ਨੇ ਇੱਕ ਬੁੰਗਾ (ਡੇਰਾ) ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੰਦੇ ’ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਲੰਗਰ ਇਤਿਆਦਿ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ। ਆਪ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਿੰਘ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਆਪ ਦਾ ਹੱਥ ਵਟਾਉਂਦੇ, ਪਾਠ ਕਰਦੇ ’ਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਕਰਦੇ। ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ 10-12 ਸਿੰਘ ਆਪ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਰਹਿੰਦੇ।

## ਸ਼ਹੀਦੀ 
ਨਾਲ਼ ਦੇ ਪਿੰਡ ‘ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਪੰਨੂਆਂ’ ਦਾ ਇੱਕ ਹੰਕਾਰੀ ਚੌਧਰੀ ‘ਸਾਹਿਬ ਰਾਏ’ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ਼ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਦੋ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਚਰਨ ਵਾਸਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ, ਜੋ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੇ, ਮਸਲਾ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ਼ ਹੱਲ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਥੀ ਜੋਧਿਆਂ - ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਘੋੜਾ ਫੜ ਕੇ ਭਾਈ ਲਖਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ’ਤੇ ਹਾਸਿਲ ਹੋਈ ਰਕਮ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ’ਤੇ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਪੱਟੀ ਦੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ‘ਜਾਫ਼ਰ ਬੇਗ਼’ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਜਰਿਮਾਂ ’ਤੇ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਫ਼ਰ ਬੇਗ਼ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ‘ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਂ’ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਨੇ ਆਪਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਫ਼ੌਜ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ-ਲੜਦੇ ਗੋਲ਼ੀ ਲੱਗਣ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਗਏ।

ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਓਥੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਕਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਕ੍ਰਿਸਟਾਡੈਲਫ਼ੀਅਨ

**ਕਰਿਸਟਾਡੇਲਫਿਅੰਸ** (Christadelphians) ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਟੈਸਟਾਮੇਂਟ ਟਾਈਮਜ਼ ਪੁਰਾਣੇ ਈਸਾਈ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

“ਕਰਿਸਟਾਡੇਲਫਿਅੰਸ” ਨਾਮ ਲਗਭਗ 150 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਗ੍ਰੀਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ‘ਕ੍ਰਾਈਸਟ (ਮਸੀਹ) ਦੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਭੈਣ’ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਭਾਰਤ, ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਿਸਟਾਡੇਲਫਿਅੰਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 120 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ। ਪੁਰਾਣੇ ਈਸਾਈਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਮਰੇ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਲੈ ਕੇ, ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਹਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ।
## ਹਵਾਲੇ
ਮੂਲ ਮੰਤਰ

ਮੂ਼ਲ ਮੰਤਰ ਗੂਰੂ ਬਾਣੀ ਦਾ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਅਰਥ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੰਨ 1499 ਵਿੱਚ ਜਦ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਲਈ ਵੇਈਂ ਨਦੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਧਾਰਿਤ ਇਕ ਮੁਕੰਮਲ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

'ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਹਰਿਨਾਮੁ ਰਸਾਇਣੁ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪੂਰਾ ਪਾਇਆ।।'

ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਇਹ ਬਣਦੇ ਹਨ:-

ੴ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥

੧ = ਤੂੰ ਨਿਰਗੁਣ ਸਰਗੁਣ ਦੋਹਾਂ ਸਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈ। (ਏਕਤਾ)

ਓ = ਤੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ, ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਲੈਅ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। (ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡਾ)

~ ਕਾਰ = ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। (ਉਪਜਾਉਣਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ)

ਸਤਿਨਾਮੁ = ਤੂੰ ਸਦਾ ਤੋਂ ਹੋਂਦ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਾਮਣੇ ਵਾਲਾ ਹੈ। (ਸਦੀਵੀ ਹੋਂਦ)

ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ = ਤੂੰ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ। (ਕਰਨ-ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ੋਤਮ)

ਨਿਰਭਉ = ਤੂੰ ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। (ਭੈਅ-ਮੁਕਤ)

ਨਿਰਵੈਰੁ = ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਤੁੱਲ ਨਹੀਂ ਇਸ ਲਈ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿਤ ਹੈ। (ਸਭ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰਾ)

ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ = ਤੂੰ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ। (ਕਾਲ ਰਹਿਤ ਹਸਤੀ)

ਅਜੂਨੀ = ਤੂੰ ਧਰਤੀਆਂ ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। (ਜੂਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ)

ਸੈਭੰ = ਤੂੰ ਸਵੈ ਤੋਂ ਉਗਮਿਆਂ ਹੈ। (ਆਪਣੇ-ਆਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ)

ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ = ਤੂੰ ਸਤਿ-ਚਿਤ ਅਨੰਦ ਹੈਂ। (ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ)

## ਲਿਖਤ 
 ਦੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਫੋਲੀਓ|left]]
ੴ ਸਤਿਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ
ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰ ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ
ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥

## ਖ਼ੁਲਾਸਾ 
“ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਹੋਂਦ ਵਾਲਾ’ ਹੈ ਜੋ ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਭੈ (ਡਰ) ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਵੈਰ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕਾਲ਼ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਹੈ, ਜੋ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।” (ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ)

ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਬਾਰੇ
Monotheism ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਚਲਦੇ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਹੈ ਪਰ ਸਭ ਕੁੱਝ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਹੀਂ।

ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਮਤ ਦੇ Monoism ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਖ
ਇਬਰਾਨੀ ਮਤਾਂ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਰੂਪ Monothiesm ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੱਖਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਸਮਝਾਉਣ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
*ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਬਾਣੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਤਰ
ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ

**ਐਚ. ਟੀ. ਐਮ. ਐਲ.** (HT`DIKA SAPUTRA099`ML) ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਹਾਈਪਰ ਟੈਕਸਟ ਮਾਰਕਅਪ ਲੈਂਗੂਏਜ (HyperText Markup Language), ਵੈਬ ਸਫੇ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਬ ਸਫੇ ਬਣਾਉਣ 'ਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਐਚ. ਟੀ. ਐਮ. ਐਲ. ਨਿਭਾਂਦੀ ਹੈ। ਐਚ. ਟੀ. ਐਮ. ਐਲ. ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਟੈਗਾਂ (tags) ਦੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਣੀ ਬਰੈਕਟਾਂ (angle brackets), ਜਿਵੇਂ , ਜੋ ਕਿ ਵੈਬ ਸਫੇ ਦੇ ਮੁਆਦ ਜਾਂ ਸਮਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਚ. ਟੀ. ਐਮ. ਐਲ. ਟੈਗ ਦੋ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: 1. ਜੋੜਿਕ ਰੂਪ 'ਚ 2. ਇਕੱਲੇ।

ਟੈਗਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੈਬ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ(ਵੈੱਬ ਕਲਾਕਾਰ) ਲਿਖਤ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਵੈਬ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਐਚਃ ਟੀਃ ਐਮਃ ਐਲਃ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੀ ਪੜਤ ਕਰ ਕੇ ਦਿਖ਼ਤ ਅਤੇ ਅਵਾਜੀ ਵੈਬ ਸਫੇ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਐਚਃ ਟੀਃ ਐਮਃ ਐਲਃ ਟੈਗ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਂਦਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਬ ਸਫਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਦਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਐਚਃ ਟੀਃ ਐਮਃ ਐਲਃ ਤੱਤ ਹਰ ਇੱਕ ਵੈਬਖੇਤਰ ਜਾਂ ਵੈਬਸਾਈਟ ਜਾਂ ਜਾਲਸਥਾਨ ਦੇ ਘੜਨ ਦਾ ਸਾਂਚਾ ਭਾਵ ਮੂਲ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਐਚਃ ਟੀਃ ਐਮਃ ਐਲਃ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਚੀਜ਼ (object) ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੈਬ ਸਫਾ ਅੱਤਕਿਰੀਆਤਮਿਕ ਲੱਗੇ। ਸਹੀ ਸਹੀ ਟੈਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਸੁਰਖੀ, ਬੰਧ, ਸੂਚੀ, ਲਿੰਕ (ਜੋੜਿਕ), ਹਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜਾ ਦੀ ਵੈਬ ਸਫੇ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਸੀ. ਐਸ. ਐਸ.(CSS) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਐਚ. ਟੀ. ਐਮ. ਐਲ. ਨਾਲ ਕਰ ਕੇ ਵੈਬ ਸਫੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਿਆ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਭੋਤਿਕ ਸਾਇੰਸਦਾਨ, ਟਿਮ ਬਰਨਰਸ ਲੀ, ਜੋਕਿ CERN 'ਚ ਇੱਕ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸੀ, ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ CERN ਦੇ ਖੋਜੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਦਸਤਾਵੇਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਆਪਸ 'ਚ ਵਿਚਾਰਕ ਵੰਡ ਲਈ, ENQUIRE ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਅਤੇ ਅਲਗਵ ਦਿਤਾ। 1989 ਵਿੱਚ ਬਰਨਰਸ ਲੀ ਨੇ ਹਾਈਪਰ-ਟੈਕਸਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੇ ਚਲਨ ਵਾਲੇ ਇੰਟਰਨੇਟ ਦੀ ਪੇਸ਼ਗੀ ਵਾਲਾ ਮੈਮੋ ਲਿਖਿਆ। 1990 ਦੇ ਅਖੀਰ 'ਚ ਬਰਨਰਸ ਲੀ ਨੇ HTML ਮਖਸੂਸੀ, ਬ੍ਰੋਜ਼ਰ ਅਤੇ ਸਰਵਰ ਸੋਫਟਵੇਅਰ ਲਿਖੇ। ਪਰ CERN ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖਾਸ ਤਵੱਜੋ ਨਾ ਦਿਤੀ। 1990 ਤੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਿਆਤੀ ਨੋਟਾਂ 'ਚ ਹਾਪਰ ਟੈਕਸਟ ਜਿਥੇ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦਾ ਸੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਹੀ ਬਣਾ ਦਿਤਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਟਰਨੈੱਟ
ਸੜਕ 39 (ਇਰਾਨ)

**ਸੜਕ 39** ਖੁਜਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੜਕ ਹੈ, ਜੋਕਿ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਵੇ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਬਾਦਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦਾਨ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੋਂ ਆਉਣ ਲਈ ਇਹ ਮੁੱਖ ਰਾਹ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ
ਸੜਕ

thumb|ਸੜਕ
**ਸੜਕ** ਜਾਂ ਰੋਡ (road) ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ ਦੋ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਗੁਜ਼ਰਗਾਹ ਜਾਂ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਵਾਰੀ ਮਸਲਨ ਘੋੜੇ, ਗੱਡੇ, ਤਾਂਗੇ ਜਾਂ ਮੋਟਰ ਗੱਡੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਲਈ ਪੁਖਤਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸੜਕ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਰਸਤਿਆਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਸੈਨਤ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੇਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸਾਈਡਵਾਕ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲਾਅਨ ਵੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਕਵੇਅ, ਅਵੈਨਿਊ, ਫ੍ਰੀਵੇਅ, ਇੰਟਰਸਟੇਟ, ਹਾਈਵੇਜ਼, ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ, ਸੈਕੰਡਰੀ, ਅਤੇ ਟਰਸਰੀ ਸਥਾਨਿਕ ਸੜਕਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ 
ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸੰਗਠਨ (ਓਈਸੀਡੀ) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੜਕ "ਰੇਲ ਪਟੜੀਆਂ ਜਾਂ ਹਵਾਈ ਸਟਰਿਪਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਈਨ (ਯਾਤਰਾ ਮਾਰਗ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਹੀਆਂ ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੜਕ ਮੋਟਰ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸਥਿਰ ਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। "ਜਿਸ ਵਿਚ" ਪੁਲ, ਸੁਰੰਗਾਂ, ਸਹਾਇਕ ਢਾਂਚੇ, ਜੰਕਸ਼ਨ, ਕ੍ਰਾਸਿੰਗਾਂ, ਇੰਟਰਚੇਂਜ ਅਤੇ ਟੋਲ ਸੜਕਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਈਕਲ ਡੰਡੀਆਂ ਨਹੀਂ।"

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ
ਖੁਜਿਸਤਾਨ ਰਿਆਸਤ

**ਖੁਜਿਸਤਾਨ ਰਿਆਸਤ** ਜਾਂ ਸੂਬਾ ਖੁਜਿਸਤਾਨ (ਫ਼ਾਰਸੀ: استان خوزستان, ਅਸਤਾਨਿ ਖੁਜਿਸਤਾਨ) ਇਰਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਖਣ-ਪਛਮ 'ਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਇਰਾਕ ਦੀ ਬਸਰਾ ਰਿਆਸਤ ਅਤੇ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਹਵਾਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 63,238 ਵਰਗ ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ
ਅਹਵਾਜ਼

**ਅਹਵਾਜ਼** ()  ਇਰਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੀ ਖੁਜਿਸਤਾਨ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। 2006 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 796,239 ਪਰਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 1,432,965 ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ ਅਹਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਰੁਨ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਅਤੇ ਖੁਜਿਸਤਾਨ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ 'ਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 20 ਮੀਟਰ ਉੱਤੇ ਹੈ।

## gallery

Iran - Khuzestan - Ahvaz - White Bridge & Karoon River.jpg
Image:پل_سفید_اهواز.jpg
Image:Ahvaz White Bridge1.jpg
Image:پل_سفید_و_برج_کیانپارس.jpg
Image:بازسازی_پل_سفید_اهواز.jpg
Image:پل_جزیره_اهواز.JPG
Image:نمای_کناری_پل_جزیره_اهواز.jpg
Image:جاده_ساحلی_اهواز_در_شب.jpg
Image:جاده_ساحلی_اهواز.jpg
Image:نمای_پل_هشتم.jpg
Image:پل_هشتم_اهواز.jpg
Image:پل_هشتم_اهواز_2.jpg
Image:پانوراما_پل_هشتم_اهواز.jpg
Image:غروب_اهواز.jpg
Image:|نمایی از غروب شهر اهواز
Image:غروب_و_کوچ_پرندگان_اهواز.jpg
Image:سیلو_اهواز.jpg
Image:دانشگاه_علوم_انسانی_اهواز.jpg
Image:نمای_خیابانهای_شهر_اهواز.jpg
Image:هتل_پارس_اهواز.jpg
Image:بانک_ملی_مرکزی_اهواز.jpg
Image:Medan shohada ahvaz.jpg
Image:پاناروما_از_برج_کیانپارس.jpg
Image:AJUMSHOSPITAL.JPG
Image:Darmangah.jpg
Image:JOUNDOSHAPOUR.jpg
Image:Falafel1.jpg
Image:Falafel4.jpg
Image:Falafel5.jpg
Image:Falafel6.jpg
Image:Falafel2.jpg
Image:Falafel3.jpg

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ
ਆਬਾਦਾਨ

**ਆਬਾਦਾਨ** (ਫ਼ਾਰਸੀ:آبادان) ਖੁਜਿਸਤਾਨ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦਾਨ ਦੀਪ ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ  ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ 53 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਇਰਾਕ ਦੀ ਸਰਹੱਦਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜਦੀਕ ਹੈ। ਇਰਾਨ-ਇਰਾਕ ਜੰਗ ਮਗਰੋਂ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਬਹੁਤ ਘਟ ਗਈ ਸੀ। ੧੯੯੨ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋਕਿ ਸਿਰਫ ੮੪,੭੭੪ ਸਨ। ੨੦੦੧ ਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਗਰੋਂ ਆਬਾਦ ਵੱਧ ਕੇ ੨੦੩,੦੭੩ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ੨੦੦੬ ਦੀ ਜਨਗੜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ੨੧੭,੯੮੮ ਸੀ। ਆਬਾਦਾਨ ਰਿਫ਼ਾਈਨਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡੀਆਂ ਰਿਫਾਈਨ੍ਰੀਆਂ ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ
ਹਿੰਮਤ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ

thumb|260x260px
ਸ਼ਹੀਦ **ਹਿੰਮਤ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ** (ਫ਼ਾਰਸੀ: بزرگراه شهید همت) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਖਿਆਬਾਨ ਪਾਸਦਾਰਾਨ ਤਕਤਹਿ (خیابان پاسداران تقاطع) ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਛਮ ਵਲ ਨੂੰ ਵੱਧਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹੀਦ ਹਗਾਨੀ, ਕੋਰਦਿਸਤਾਨ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ, ਮਿਲਾਦ ਮੀਨਾਰ, ਅਸ਼ਰਫੀ ਇਸਫਹਾਨੀ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਿ ਜ਼ੀਬਾ ਤੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਮੂਹੀਂ ਸੜਕ ਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਮੁਹੰਮਦ ਇਬ੍ਰਾਹਿਮ ਹਿੰਮਤ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ
ਸੀੜ੍ਹਾ

**ਸੀੜ੍ਹਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Seerha) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੱਟ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਇਕ ਗੋਤ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸੀੜਾ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਹੈ, ਇਹ ਤੂਰ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸ਼ਾਖ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਲ ਸੀੜੇ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਗੋਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਕੁਝ ਸੀੜੇ ਆਪਣਾ ਗੋਤ ਤੂਰ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਤੂਰ, ਤੰਵਰ ਜਾਂ ਤੋਮਰ ਇਕੋ ਹੀ ਗੋਤ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਤੂਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂਰ ਹੁਣ ਖੋਸੇ, ਕੰਧੋਲੇ, ਸੀੜੇ, ਨੈਨ, ਭਿੰਡਰ, ਗਰਚੇ, ਢੰਡੇ ਕਈ ਉਪਗੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਅਨੰਗਪਾਲ ਵੀ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ, ਤੂਰ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਰਾਜ ਖੁਸਣ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ‘ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਕੈਥਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀੜੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹਨ। ਪਿਹੋਵਾ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਵੀ ਇਨਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ।
ਹੁਣ ਮੁਹਾਲੀ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ ਲਗਦਾ ਯੂਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਪਿੰਡ ਪਲਸੋਰਾ 1300 ਵਿੱਘਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਕਬੇ ਤੋਂ ਸੁੰਘੜ ਕੇ ਮਹਿਜ਼ 30 ਵਿੱਘਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਥੇ ਵਸੇ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਸੀੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਮਿੱਥ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਿੰਡ ਚੀਕਾ (ਹਰਿਆਣਾ) ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਆਈ ਢਾਣੀ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਜ਼ਿਲਾ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਿੰਡ ਬਧੌਛੀ ਕਲਾਂ ਸੀੜੇ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੀੜੇ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਹਨ।ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੱਟ ਗੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੋਤ
ਇਰਾਨੀ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਤਹਿਰਾਨ ਰਿਆਸਤ 
* ਹਿੰਮਤ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ
* ਰਿਸਾਲਤ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ
* ਅਬਸ਼ਿਨਾਸਾਨ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ
* ਨਵਾਬ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ
* ਤਹਿਰਾਨ-ਸ਼ਾਮਲ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ
* ਆਜ਼ਾਦਗਾਨ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ
* ਨਿਆਈਸ਼ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ
* ਕੋਰਦਿਸਤਾਨ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ
* ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਜ਼ਲ ਅੱਲਾਹ ਨੂਰੀ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ
* ਚਮਰਾਨ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ
* ਯਾਦਿਗਾਗਾਰਿ ਇਮਾਮ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ
* ਮੁਦਾਰਰਿਸ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ
* ਸਦਰ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ
* ਅਸ਼ਰਾਫ਼ ਇਸਫ਼ਾਹਨੀ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ
* ਤਹਿਰਾਨ-ਕਰਜ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ
* ਤਹਿਰਾਨ-ਕਊਮ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸਵੇ
* ਤਹਿਰਾਨ-ਕਊਮ ਫ੍ਰੀਵੇ
* ਤਹਿਰਾਨ-ਸਵੀਹ ਰਾਜਮਾਰਗ
* ਤਹਿਰਾਨ-ਸਵੀਹ ਫ੍ਰੀਵੇ

## ਮਜ਼ਨਦਰਾਨ ਰਿਆਸਤ 
* ਕੈਸਪਿਆਨ ਸਾਗਰ ਦੀ ਤੱਟਵਰਤੀ ਸੜਕ
* ਸਿਵਾਦ ਕੂਹ ਸੜਕ
* ਹਰਜ਼ ਸੜਕ

## ਇਸਫਾਹਨ ਰਿਆਸਤ 
* ਤਹਿਰਾਨ-ਇਸਫਾਹਨ ਰਾਜਮਾਰਗ
* ਇਸਫਾਹਨ-ਖੁੱਰਮਾਬਾਦ

## ਫ਼ਾਰਸ ਰਿਆਸਤ 
* ਇਸਫਾਹਨ-ਸ਼ਿਰਾਜ਼ ਰਾਜਮਾਰਗ
* ਸ਼ਿਰਾਜ਼-ਕਿਰਮਾਨ ਸ਼ਿਰਾਜ਼-ਅਹਵਾਜ਼

## ਰਾਜਵੀ ਖੁਰਾਸਾਨ ਰਿਆਸਤ 
* ਸੜਕ 22 (ਇਰਾਨ)
* ਸੜਕ 36 (ਇਰਾਨ)
* ਤਹਿਰਾਨ ਰਾਜਮਾਰਗ

## ਅੰਤਰ-ਰਿਆਸਤੀ ਮਾਰਗ 
* ਤਹਿਰਾਨ-ਇਸਫਾਹਨ ਫ੍ਰੀਵੇ

## ਆਜ਼ਰਬਾਇਜਾਨ 
* ਆਜ਼ਰਬਾਇਜਾਨ ਝੀਲ ਪੁੱਲ

## ਖੁਜਿਸਤਾਨ ਰਿਆਸਤ 
* ਸੜਕ 39

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ
ਲਕਸ਼ਦੀਪ

**ਲਕਸ਼ਦੀਪ (ਮਲਿਆਲਮ - ലക്ഷദ്വീപ്‌)** (ਲਕਸ਼: ਲੱਖ, ਦੀਪ: ਟਾਪੂ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ - ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟਾਪੂ - ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਵਰੱਤੀ ਹੈ।

ਕੁੱਲ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੁੱਖਭੂਮੀ ਵਲੋਂ ਲੱਗਭੱਗ 300 ਕਿ . ਮੀ . ਦੂਰ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਟਾਪੂ - ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 36 ਟਾਪੂ ਹਨ, ਪਰ ਕੇਵਲ 7 ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਜਨਜੀਵਨ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ 6 ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ 2 ਟਾਪੂਆਂ (ਅਗਾਤੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਰਾਮ) ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ।

## ਮੁੱਖ ਟਾਪੂ 
* ਕਦਮਤ
* ਮਿਨੀਕਾਏ 
* ਕਵਰੱਤੀ 
* ਬੰਗਾਰਾਮ 
* ਕਲਪੇਨੀ 
* ਅਗਾਤੀ 
* ਅੰਦਰੋਤ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਕਾਨਫਰੰਸ

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਕਾਨਫਰੰਸ** ਨੇਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਂਫਰੇਸ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1970 ਵਿੱਚ ਨੇਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦੇ ਅਮੇਰਿਕਨ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਲੇ ਦੇ ਸਮੇਂਤੇ ਹੋਈ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ
ਇੰਗਲੈਂਡ

**ਇੰਗਲੈਂਡ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: England) ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੇਲਜ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਰਹੱਦ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਆਇਰਿਸ਼ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸੇਲਟਿਕ ਸਾਗਰ ਹੈ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਚੈਨਲ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ-ਅੱਠਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਾਰੀਓ

thumb|180px|ਮਾਰਿਯੋ
**ਮਾਰੀਓ** ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ (ਜਾਪਾਨੀ) ਸ਼ਿਗੇਰੁ ਮਿਆਮੋਤੋ ਨੇ ਸੰਨ 1982 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਠਿੰਗਣਾ, ਇਤਾਲਵੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਪਲੰਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਦੇਸ਼ ਮਸ਼ਰੂਮ ਕਿੰਗਡਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਬਾਉਜਰ ਤੋਂ ਬਚਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਜੁੜਵਾ ਭਰਾ ਲਿਉਗੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਜਤੱਕ ਕਰੀਬ 200 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਲਾਲ ਕਮੀਜ, ਨੀਲੀ ਪਤਲੂਨ ਅਤੇ ਲਾਲ ਟੋਪੀ ਪਹਿਨੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਰੀਓ ਨਿੰਟੇਂਡੋ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸ਼ੁਭੰਕਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ
ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ

thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ

ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸ਼ਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਜਨਮਭੂਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਨਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸੱਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਨਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਪਿੰਡ ਮਾਖੋਵਾਲ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦ ਕੇ ਵਸਾਇਆ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਦਰਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆਏ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਸੰਨ 1699 ਈ. (1756 ਬਿ.) ਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਖੰਡੇ ਬਾਟੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾ ਤਖਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤੀਸਰਾ ਤਖਤ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਸ਼ਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਰਵਾਜੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਚਾਂਦੀ ਖ਼ਰਾਬ ਤੇ ਕਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬੀਬੀ ਭਗਵੰਤ ਕੌਰ ਸੁਪਤਨੀ ਸ.ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸ.ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੀਬੀ ਪੰਮੀ ਕੌਰ ਜੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਪੀ ਗਈ ਹੈ। ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਦਿਵਸ ਵੈਸਾਖੀ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਵੱਸਦੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਖੰਡੇ ਬਾਟੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਛਕ ਗੁਰੂ ਵਾਲੇ ਬਣਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਬਾਣੇ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਤਖ਼ਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ

**ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ** (9 ਅਪਰੈਲ 1691 – 23 ਦਸੰਬਰ 1704), ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਜੀਤੋ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ।

## ਜੀਵਨੀ
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਮਾਰਚ 1691 ਨੂੰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀਤੋ ਜੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ 10ਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਨ। ਸਿਰਫ 14 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ
* ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ
* ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ
* ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਾਦਤ

## ਨੋਟ
## ਹਵਾਲੇ
* Kuir Singh Gurbilds Pdtshdhi 10. Patiala, 1968
* Chhibbar, Kesar Singh, Rnnsdvalindma Dasdn Pdlshdhldn Kd. Chandigarh, 1972
* Gian Singh, Giani, Panth Prakdsh. Patiala, 1970
* Padam, Piara Singh, Char Sdhihidde. Patiala, 1970
* Macauliffe, Max Arthur, The Sikh Religion. Oxford, 1909

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1691
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1705
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਜੇਕਸਨਵਿਲ ਜੇਗੁਆਰਜ਼

**ਜੇਕਸਨਵਿਲ ਜੇਗੁਆਰਜ਼** (Jacksonville Jaguars) ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਫੁਟਬਾਲ ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜੇਕਸਨਵਿਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਏਨ ਏਫ ਏਲ (NFL) ਲੀਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦਿਆਂ ਟੀਮਾਂ
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ

**ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ** ਅਨੇਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲਾ ਮੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ‏‎
ਈਟਾਨਗਰ

ਅਰੂਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ **ਈਟਾਨਗਰ** ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਉਤਰਾਈ ਵਿੱਚ ਬਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਮੁਦਰਤਲ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 350 ਮੀ. ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਰੂਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਆਉਣ ਦੇ‍ ਲਈ ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਅੱਛਾ ਇੰਤਜਾਮ ਹੈ। ਗੁਹਾਟੀ ਅਤੇ ਈਟਾਨਗਰ ਦੇ ਕੋਲ ਹੇਲੀਕਾਪਟਰ ਸੇਵਾ ਦਾ ਵੀ ਵਿਕਲਪ ਹੈ। ਹੇਲੀਕਾਪਟਰ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸੈਲਾਨੀ ਬੱਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਗੁਹਾਟੀ ਤੋਂ ਈਟਾਨਗਰ ਤੱਕ ਪਹੁਂਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗੁਹਾਟੀ ਤੋਂ ਈਟਾਨਗਰ ਤੱਕ ਡੀਲਕਸ ਬੱਸਾਂ ਵੀ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਇਤਹਾਸ
ਈਟਾਨਗਰ ਦੀ ਖੋਜ ਮਾਇਆਪੁਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਮਾਇਆਪੁਰ 11ਵੀਆਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਿਤਰਿ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਈਟਾਨਗਰ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀ ਈਟਾ ਕਿਲਾ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 14-15ਵੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਿਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਈਟਾਨਗਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਯਾਤਰੀ ਇਸ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਸ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਮਹਿਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਘਰ ਹੈ।

## ਮੁੱਖ ਸੈਰ ਦੀ ਥਾਂ
### ਕਿਲਾ
ਈਟਾਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀ ਈਟਾ ਕਿਲਾ ਵੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 14-15ਵੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਈਟਾਨਗਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਯਾਤਰੀ ਇਸ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਲੇ ਦੀ ਸੈਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਯਾਤਰੀ ਇੱਥੇ ਗੰਗਾ ਝੀਲ ਵੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।

### ਗੰਗਾ ਝੀਲ
ਇਹ ਈਟਾਨਗਰ ਵਲੋਂ 6 ਕਿਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਕੋਲ ਖੂਬਸੂਰਤ ਜੰਗਲ ਵੀ ਹੈ।

### ਬੋਧੀ ਮੰਦਿਰ
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਛੱਤ ਪੀਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਤੀੱਬਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਨਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਪਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚੁਣੇ ਗਏ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
* ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Vice-President of India (official website)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ

ImageSize = width:800 height:auto barincrement:20
PlotArea  = top:10 bottom:50 right:130 left:20
AlignBars = late

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1950 till:01/01/2018
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1950

Colors     =
  id:act   value:kelleygreen
  id:INC value:brightblue legend:INC
  id:JP    value:darkblue legend:JP
  id:BJP  value:orange legend:BJP
  id:idp   value:gray(0.8) legend:Independent

Legend     = columns:4 left:150 top:24 columnwidth:100

TextData =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:"Presidents:"

BarData =
  barset:PM

PlotData=
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 26/01/1950 till: 13/05/1962 color:INC text:"ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ" fontsize:10
 from: 13/05/1962 till: 13/05/1967 color:idp text:"ਸਰਵੇਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ"  fontsize:10
 from: 13/05/1967 till: 03/05/1969 color:idp text:"ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ" fontsize:10
 from: 03/05/1969 till: 20/07/1969 color:act text:"ਵਰਾਹਗਿਰੀ ਵੇਂਕਟ ਗਿਰੀ (acting)" fontsize:10
 from: 20/07/1969 till: 24/08/1969 color:act text:"ਮੁਹੰਮਦ ਹਿਦਾਇਤੁੱਲਾਹ (acting)" fontsize:10
 from: 24/08/1969 till: 24/08/1974 color:idp text:"ਵਰਾਹਗਿਰੀ ਵੇਂਕਟ ਗਿਰੀ" fontsize:10
 from: 24/08/1974 till: 11/02/1977 color:INC text:"ਫਖਰੁੱਦੀਨ ਅਲੀ ਅਹਮਦ" fontsize:10
 from: 11/02/1977 till: 25/07/1977 color:act text:"ਬਸੱਪਾ ਦਨਾੱਪਾ ਜੱਤੀ (acting)" fontsize:10
 from: 25/07/1977 till: 25/07/1982 color:JP text:"ਨੀਲਮ ਸੰਜੀਵ ਰੇੱਡੀ" fontsize:10
 from: 25/07/1982 till: 25/07/1987 color:INC text:"ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ" fontsize:10
 from: 25/07/1987 till: 25/07/1992 color:INC text:"ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਵੇਂਕਟਰਮਣ" fontsize:10
 from: 25/07/1992 till: 25/07/1997 color:INC text:"ਸ਼ੰਕਰ ਦਯਾਲ ਸ਼ਰਮਾ" fontsize:10
 from: 25/07/1997 till: 25/07/2002 color:idp text:"ਕੋਚੇਰਿਲ ਰਮਣ ਨਾਰਾਇਣਨ" fontsize:10
 from: 25/07/2002 till: 25/07/2007 color:idp text:"ਏ.ਪੀ.ਜੇ ਅਬਦੁਲ" fontsize:10
 from: 25/07/2007 till: 25/07/2012 color:INC text:"ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ" fontsize:10
 from: 25/07/2012 till:25/07/2017 color:INC text:"ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ" fontsize:10
 from: 25/07/2017 till:01/01/2018 color:BJP text:"ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ" fontsize:10

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
*ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ

**ਤਖਤ ਸ਼੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ** ਨੰਦੇੜ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਆਤਮ ਜੋਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ।
ਇਹ ਢਾਂਚਾ ਉਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗਿਆ ਸੀ। ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਸੱਚ-ਖੰਡ (ਸੱਚ ਦੇ ਖੇਤਰ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਅੰਗੀਠਾ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 1708 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [2]

ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ [ਅ] ( ਹਜ਼ੂਰੀ ਸਾਹਿਬ ; ' ਸਾਹਿਬ /ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ '), ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਅਬਚਲਨਗਰ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ । ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ (1780-1839) ਦੁਆਰਾ 1832 ਅਤੇ 1837 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [1] ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾਂਦੇੜ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹੈ । 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਤਖ਼ਤ
ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਾਨਫਰੰਸ

**ਅਮੈਰਿਕਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਾਨਫਰੰਸ (American Football Conference; AFC)** ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1970 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦੇ ਅਮੇਰਿਕਨ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਲੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ। AFC ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਹਮਰੁਤਬਾ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਾਨਫਰੰਸ (NFC), ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ 16 ਟੀਮਾਂ ਹਨ ਜੋ ਚਾਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ 1970 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ (AFL) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਲੇਵੇਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। AFL ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਸ ਟੀਮਾਂ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ NFL ਟੀਮਾਂ, ਨਵੀਂ AFC ਦੀਆਂ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀਆਂ, ਬਾਕੀ ਤੇਰਾਂ NFL ਟੀਮਾਂ ਨੇ NFC ਬਣਾਈ। ਰਲੇਵੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੀਗ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਪੁਨਰਗਠਨ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੇਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਕੁੱਲ 16 ਟੀਮਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ AFC ਚੈਂਪੀਅਨ ਕੈਨਸਸ ਸਿਟੀ ਚੀਫ਼ਸ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2024 ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ AFC ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਗੇਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੰਜਵੀਂ ਕਾਨਫਰੰਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਬਫੇਲੋ ਬਿਲਜ਼ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਲਾਡੇਲਫੀਆ ਈਗਲਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੁਪਰ ਬਾਊਲ LIX ਹਾਰ ਗਏ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ
ਸਰਵੇਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ

**ਡਾਕਟਰ ਸਰਵੇਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ** (5 ਸਤੰਬਰ 1888–17 ਅਪ੍ਰੈਲ 1975) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (1952-1962) ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੀਰੁੱਟਨੀ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਚੇਨਈ ਤੋਂ 64 ਕਿਮੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ (੫ ਸਤੰਬਰ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ 1949 ਤੋਂ 1952 ਤੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਰਹੇ। ਉਹ 1939 ਤੋਂ 1948 ਤੱਕ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਅਤੇ 1931 ਤੋਂ 1936 ਤੱਕ ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵੀ ਰਹੇ। ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੂੰ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਧਰਮ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,

ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ, ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਝ ਲਈ ਮੁੜ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪੁਲ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਉੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1931 ਵਿੱਚ ਨਾਈਟਹੁੱਡ, 1954 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭਾਰਤ ਰਤਨ, ਅਤੇ 1963 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਇਲ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਮੈਰਿਟ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਹੈਲਪਏਜ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਅਧਿਆਪਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਿਮਾਗ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।"

## ਜੀਵਨ 
ਡਾਕਟਰ ਸਰਵੇਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ। ਡਾਕਟਰ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ 40 ਸਾਲ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਤੀਤ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ 5 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਹ ਛੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ (ਪੰਜ ਭਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ) ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥਾ ਸੀ,  ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ (ਹੁਣ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਤਿਰੂਵੱਲੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਰਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤਿਰੂਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੇਲੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਰਵਪੱਲੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਤਿਰੂਤਾਨੀ ਅਤੇ ਤਿਰੂਪਤੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ (ਸਥਾਨਕ ਮਕਾਨ ਮਾਲਕ) ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧੀਨ ਮਾਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤਿਰੂਤਾਨੀ ਦੇ ਕੇ. ਵੀ. ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। 1896 ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਿਰੂਪਤੀ ਦੇ ਹਰਮਨਸਬਰਗ ਇਵੈਂਜਲੀਕਲ ਲੂਥਰਨ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਵਾਲਾਜਾਪੇਟ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।

## ਦਰਸ਼ਨ
ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚਾਲੇ ਪੁਲ ਉਸਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹੇ ਪੂਰਬੀ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਕੀਤੀ ਪੱਛਮੀ ਆਲੋਚਨਾ" ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪੱਛਮੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ।

### ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ
ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਨਵ-ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਹਮਾਇਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਤੱਤ-ਮੀਮਾਂਸਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਝ ਲਈ ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਦੀ ਪੁਨਰ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ।

## ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ 
ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 5 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ ਜੇ 5 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* ਸਰਵਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ - ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਲੇਖ (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਵਿੱਚ) 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1975
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਫ਼ੈਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ

**ਸੈਨ ਫਰਾਂਸੀਸਕੋ ਫ਼ੇਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ** ਫ਼ੇਰੀ-ਬੋਟ ਜਾਂ ਫੇਰੀ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਟਰਮੀਨਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸੀਸਕੋ ਖਾੜੀ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਖਾੜੀ
ਇੱਕ ਈਸ਼ਵਰਵਾਦ

**ਇੱਕ ਈਸ਼ਵਰਵਾਦ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Monotheism) ਜਾਂ **ਤੌਹੀਦ** ਇੱਕ ਰੱਬ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਰ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਯਕੀਨ ਹੈ। ਇੱਕ ਈਸ਼ਵਰਵਾਦ ਸਿੱਖੀ, ਯਹੂਦੀ, ਇਸਲਾਮ, ਇਸਾਈਅਤ, ਬਹਾਈ ਅਤੇ ਪਾਰਸੀ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ।

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਖਿਆਨ 
ਇੱਕ ਈਸ਼ਵਰਵਾਦੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਬਹੁਦੇਵਾਦੀ ਅਨੇਕਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੇਚੀਦਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪੱਖ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਬਹੁਦੇਵਵਾਦੀ ਇੱਕੋ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਦੇਵੀ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੱਖ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੇਸਰਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਏਦਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਬਹੁਦੇਵਵਾਦੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀ? ਇਸ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਰੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ
ਏਲਿਸਬਰਗ, ਨਿਊਯਾਰਕ

**ਏਲਿਸਬਰਗ** ਜੈਫਰਸਨ ਕਾਉਂਟੀ, ਨਿਊ ਯੋਰਕ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ। 2010 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਕਸਬੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 3,474 ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ
ਆਰਕੀਟੈਕਟ

thumb|right|250px|1893 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਇੱਕ ਵਾਸਤੁਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰੀ।
**ਵਾਸਤੁਕਾਰ** ਉਹ ਆਦਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਲਗ-ਅਲਗ ਤਰਾਂ ਦੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਦੂਰਗਰਮੀ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਭਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਮੀ ਜੋ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਰਤੁਕਾਰ ਪੈੰਨ ਪੈਨਸਿਲ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਸਤੁਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧੰਦਾ
ਆਰਥਰ ਪੇਜ ਬ੍ਰਾਉਨ

**ਆਰਥਰ ਪੇਜ ਬ੍ਰਾਉਨ** (ਦਸੰਬਰ 1859 - 21 ਜਨਵਰੀ 1896) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਾਸਤੁਕਾਰ ਜਾਂ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸਨ। ਸੈਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਫ਼ੇਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੀ 1892 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਤਰਜ਼ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਫ਼ੇਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੀ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਉਨ ਦਾ ਜਨਮ ਏਲਿਸਬਰਗ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕੋਰਨਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ, ਪਰ ਉਹ ਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ, ਫ਼ਾਈਨ ਆਰਟਸ ਲਈ ਕੌਮੀ ਸਕੂਲ (École des Beaux-Arts) ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। ਰੋਜਰ ਏਟਕਿੰਸਨ ਪ੍ਰਾਯਰ ਦੀ ਸਪੁਤਰੀ ਲੂਸੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ,ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਮਿਕ ਕੀਮ, ਮੀਡ & ਵਾਈਟ ਨਾਲ 1879 ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ, 1882 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਜੁੜੇ ਅਤੇ 1884 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਜੁੜੇ। 1894 ਵਿਚ, ਸਾਂਤਾ ਬਾਰਬਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਨ ਰਿਵਾਈਵਲ ਬਨਾਵਟ ਜਾਂ ਸ਼ੈਲੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਫਰਸਟ ਬੇ ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਬ੍ਰਾਉਨ 1896 ਵਿੱਚ ਘੋੜਾ ਅਤੇ ਬੱਘੀ ਦੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੱਲ ਵੱਸੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਸਤੁਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1859 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ
ਰੋਜਰ ਏਟਕਿੰਸਨ ਪ੍ਰਾਯਰ

**ਰੋਜਰ ਏਟਕਿੰਸਨ ਪ੍ਰਾਯਰ** (ਜੁਲਾਈ 19, 1828 - ਮਾਰਚ 14,1919) ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੋਨ੍ਫੈਡਰੇਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵੀ ਸਨ, ਦੋਵਾਂ ਪਾਸੇ ਕਾਂਗ੍ਰੇਸ ਦੇ ਮੇੰਬਰ ਰਹੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਨਿਊ ਯੋਰਕ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਿਉਰੀਸਟ ਵੱਜੋ, ਵਕੀਲ ਵੱਜੋਂ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ
ਮਿਕ ਕੀਮ, ਮੀਡ & ਵਾਈਟ

**ਮਿਕ ਕੀਮ, ਮੀਡ & ਵਾਈਟ** ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇਤਹਾਸਿਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਆਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਕੋਚੇਰਿਲ ਰਮਣ ਨਾਰਾਇਣਨ

**ਕੋੱਚੇਰੀ ਰਾਮਣ ਨਾਰਾਇਣਨ** (ਕੇ ਆਰ ਨਰਾਇਣ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਲਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ। ਨਾਰਾਇਣਨ ਤਰਾਵਣਕੋਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂਚੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਕੋੱਤਰ ਖ਼ਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲੰਦਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕੋਨੋਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੇ ਸਫ਼ੇ
ਕੋਰਨਿਲ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ

**ਕੋਰਨਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਆਰਟ ਐਂਡ ਪਲੈਨਿੰਗ** (The College of Architecture, Art, and Planning), ਕੋਰਨਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1871 ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਚੀਟੈਕਟ ਵੱਜੋਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਚਾਰਲਸ ਬੇਬਕੋਕ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਰਨਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਰਨਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਸਕੂਲ
ਫ਼ਾਈਨ ਆਰਟਸ ਲਈ ਕੌਮੀ ਸਕੂਲ

**ਫ਼ਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦਾ ਕੌਮੀ ਸਕੂਲ** (ਫਰਾਂਸੀਸੀ: École Nationale Supérieure des Beaux-Arts) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪੈਰਿਸ,ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ 1648 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ **ਚਾਰਲਸ ਲੇ ਬਰੂਨ** ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸ
ਲੇਮੈਨ ਐਬਟ

**ਲੇਮੈਨ ਐਬਟ** (1835 - ਅਕਤੂਬਰ 22,1922) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗ੍ਰੇਜਿਨਿਸਟ ਥੇਓਲੋਜਿਸਟ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਲੇਮੈਨ ਐਬਟ ਦਾ ਜਨਮ ਰੌਕਸਬਰੀ, ਮੈਸਾਚੂਸੇਟਸ ਵਿੱਚ 18 ਦਸੰਬਰ 1835 ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜੇਕਬ ਐਬਟ।ਆਪਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਪਾਲਣਾ ਫ੍ਰੇਮਿੰਗਟਨ, ਮੈਨਿ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨਿਊ ਯੋਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਫਰਸਟ ਬੇ ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨ

**ਫਰਸਟ ਬੇ ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨ** 1880-1920 ਦੀ ਵਾਸਤੁ-ਕਲਾ  ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਸਤੁ-ਕਲਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ
ਚਾਰਲਸ ਹੇਨਰੀ ਐਡਮਸ

**ਚਾਰਲਸ ਹੇਨਰੀ ਐਡਮਸ** ਅਮ੍ਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਲਰੋਸ, ਮੈਸਾਚੁਸੇਟਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਦਾਰ ਵੱਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿਤੀਆਂ। ਐਡਮਸ ਮੇਲਰੋਸ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੀ ਬੋਸਟਨ ਅਡਵਾਈਸਰ ਅਤੇ ਦੀ ਬੋਸਟਨ ਈਵਨਿੰਗ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵਪਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1859 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ
ਐਡਲਾਈਨ ਪੋਂਡ ਐਡਮਸ

ਐਡਲਾਈਨ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਪੋਂਡ ਐਡਮਸ (1859-1948) ਇੱਕ ਅਮ੍ਰੀਕੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰਬਰਟ ਐਡਮਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਮ੍ਰੀਕੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ। ਦਸੰਬਰ 14, 1930 ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕਲਪਚਰ ਸੁਸਾਈਟੀ ਵੱਲੋਂ ਸਪੇਸ਼ਲ ਮੇਡਲ ਆਫ਼ ਓਨਰ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1859 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਡਮਸ ਕੁਲਨਾਮ ਵਾਲੇ
ਰਿਚਰਡ ਐਬਟ

**ਰਿਚਰਡ ਐਬਟ** (1859 - 28 ਫ਼ਰਵਰੀ 1940) ਇੱਕ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ।

ਆਪਦਾ ਜਨਮ ਬੈਨਡਿਗੋ, ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬੈਨਡਿਗੋ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਸਕੋਟਲੈੰਡ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਸੇਂਟ ਏਂਡ੍ਰਿਊਜ਼ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹੇ। ਉਹ ਵਪਾਰੀ ਬਣ ਗਾਏ, ਖਾਸ ਤੋਰ ਤੇ ਕਮਾਨਾ, ਸੋਸਾਈਟੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਗੈਸ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ। ਸਟ੍ਰਾਥਫੀਲਡਸੇ ਪਰਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ 1907 ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਗਾਏ, ਅਤੇ 1913 ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੇ। ਬੈਨਡਿਗੋ ਸ਼ਹਿਰ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ 1917 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰਦਾਰ (Mayor) ਬਣੇ, ਪਰਿਸ਼ਦ 'ਚ ਵਾਪਸੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਉੰਟ੍ਰੀ ਪਾਰਟੀ ਲਾਈ 1922-1928 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।

18 ਅਕਤੂਬਰ 1928 ਨੂੰ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਉਕਤੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਸੀਨੇਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਡੇਵਿਡ ਐਨਡ੍ਰੀਉ ਦੀ ਵਿਕਟੋਰਿਆਈ ਕਾਉੰਟ੍ਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੀਨੇਟੀ ਅਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ। ਐਨਡ੍ਰੀਉ ਦੇ ਇੰਤਕਾਲ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੀਨੇਟ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਰਿਚਰਡ ਐਬਟ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ 1940 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1859 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਐਂਡੀ ਐਡਮਸ (ਲੇਖਕ)

**ਐਂਡੀ ਐਡਮਸ** (ਮਈ 3,1859 - ਸਤੰਬਰ 26,1935) ਪਛਮੀ ਕਥਾ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮ੍ਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਸਨ।

ਐਂਡੀ ਐਡਮਸ ਦਾ ਜਮਨ ਇੰਡੀਆਨਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪਦੇ ਮਾਪੇ ਐਂਡਰਿਊ ਅਤੇ ਅਲਿਜ਼ਾਬੇਥ ਐਡਮਸ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਸਨ। ਲੜਕੇ ਵੱਜੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਵੇਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1890 ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਕਾਮਯਾਬ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ। 
ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਖੇਤ ਉੱਤੇ ਮਵੇਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। 1880 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਟੈਕਸਾਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 10 ਸਾਲ ਲਈ ਰੁਕੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਖਰਚ ਪੱਛਮੀ ਰੱਸਤਾ ਉੱਤੇ ਮਵੇਸ਼ੀਆਂ ਡਰਾਇਵਿੰਗ। 1890 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਅਜਮਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਉੱਪਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਤਾਂ ਉਹ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਅਤੇ ਨੇਵਾਦਾ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਖਨਨ ਕਰਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਅਜਮਾਉਣ ਚੱਲੇ ਗਏ। 1894 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਸਪ੍ਰਿੰਗਸ ਵਿੱਚ ਬਸ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਰਹੇ।
 
ਉਹ 43 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1903 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਕਿਤਾਬ, *ਦ ਲਾਗ ਆਫ਼ ਆ ਕਾਉਬੁਆਏ* (The Log of a Cowboy), ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
* *ਦ ਲਾਗ ਆਫ਼ ਆ ਕਾਉਬੁਆਏ* (The Log of a Cowboy) (1903)
* ਵੈਲਸ ਬਰਦਰਜ (Wells Brothers) (1911) 
* ਦ ਰਾਂਚ ਆਂ ਦ ਬੀਵਰ (The Ranch on the Beaver) (1927) 
* ਏ ਟੈਕਸਾਸ ਮੈਚਮੇਕਰ (1904) 
* ਆਉਟਲੇਟ (The Outlet) (1905) 
* ਕੈਟਲ ਬਰਾਂਡਸ (Cattle Brands) (1906) (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 
* ਰੀਡ ਐਂਥਨੀ, ਕਾਉਮੈਨ: ਐਨ ਆਟੋਬਾਇਓਗਰਾਫੀ (Reed Anthony, Cowman: An Autobiography)(1907)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1859 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1935 ਵਿੱਚ ਮਰਹੂਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਡਮਸ ਕੁਲਨਾਮ ਵਾਲੇ
ਸਾਂਤਾ ਬਾਰਬਰਾ

**ਸਾਂਤਾ ਬਾਰਬਰਾ** ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਇਸਾਈ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਨ।
ਮਿਸ਼ਨ ਰਿਵਾਈਵਲ

**ਮਿਸ਼ਨ ਰਿਵਾਈਵਲ ਸ਼ੈਲੀ** ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ 1890 ਤੋਂ 1915 ਤਕ ਮਿਲਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਸਤੁ-ਕਲਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ
ਅਬਰਾਹਮ ਪੰਡਿਤ

ਰਾਓ ਸਾਹਿਬ **ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਪੰਡਿਤ** (ਤਮਿਲ: ஆபிரகாம் பண்டிதர், ਅਗਸਤ 2, 1859 - ਅਗਸਤ 31, 1919) ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਮਦ੍ਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਦੁਆਈਆਂ ਦੇ ਪਜ਼ਸ਼ਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਸਨ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਪੰਡਿਤ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਬਾਵਾਰ ਵਾਦਾਕਾਰੀ, ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੀ: ਵੀ: ਈ: ਐਸ: ਸਧਾਰਨ ਸਿੱਖਿਅਕ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕਸ਼ਣ ਸਕੂਲ (CVES Normal Teachers Training School), ਦਿਨਡੀਗਲ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1876 ਵਿੱਚ, ਉਸੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਲਗ ਗਏ। ਉਹ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਟੱਬਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸਿਧ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਸੀ। 1879 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੁਰੁਲੀ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜਾਦੀ ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਹ ਸਿਧਾਰ ਕਰੁਨਾਂਧਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਣ ਗਏ। ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਤਨਜੋਰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਲੇਡੀ ਨੇਪੀਅਰ ਜਨਾਨਾ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਿਖਿਅਕ ਲੱਗ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸੰਚਾਲਕ ਸਨ। 1890 ਵਿੱਚ, ਦੂਆਈਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾ ਨੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਛੱਡ ਦਿਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਨਜੋਰ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਦੁਆਈਆਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਲਾਉਣ ਲਈ ਫਾਰਮ ਬਣਾਇਆ। 1909 ਵਿੱਚ, ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਰਾਓ ਸਾਹਿਬ" ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿਤੀ। 1911 ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।

1892 ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਤਮਿਲ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਦਾਯੰਦੀ ਭੱਟਰ ਤੋਂ ਸਿਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੰਤਕਾਲ 1919 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1859 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਲੌਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਜ਼ਰ ਐਬਟ

**ਲੌਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਜ਼ਰ ਐਬਟ** (1859-1933) ਸਪੁੱਤਰ ਲੇਮੈਨ ਐਬਟ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ।

## ਜੀਵਨ 
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰੋਕਲੇਨ, ਨਿਊ ਯੋਰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਐਮਹ੍ਰਟ ਕਾਲੇਜ ਤੋਂ 1881 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। 1891 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਉਟਲੁਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧਿਅਕਸ਼ ਬਣੇ। ਥਿਓਡੋਰ ਰੁਜਵਲੇਟ ਦੇ ਨਜਦੀਕੀ ਮਿੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਯੂਰੋਪ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੇ ਥਿਓਡੋਰ ਰੁਜਵਲੇਟ ਦੇ ਸਚਿਵ ਵੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਰੁਜਵਲੇਟ ਦੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਥਿਓਡੋਰ ਰੁਜਵਲੇਟ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਐਨਸਾਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟਾਨਿਕ (1911) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਫੈਨੀ ਐਡਮਸ

ਫੈਨੀ ਐਡਮਸ (30 ਅਪਰੈਲ 1859 - 24 ਅਗਸਤ 1867) ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਕੁੜੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਤਲ ਸਾਲੀਸਿਟਰ ਕਲਰਕ ਫਰੈਡਰਿਕ ਬੇਕਰ ਨੇ ਆਲਟਨ, ਹੈੰਪਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਵਾਦ "sweet Fanny Adams" ਉਸੇ ਨੂੰ ਸੰਦਰਭ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਨੇਵਲ ਸਲੈਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਸਤਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "nothing at all"।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1859 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਡਮਸ ਕੁਲਨਾਮ ਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1867 ਵਿੱਚ ਮਰਹੂਮ
ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਜ਼ਿਲਾ

**ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਜ਼ਿਲਾ** (Tamil: திருநெல்வேலி மாவட்டம்) ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਮਿਲ ਨਾਡੁ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਮੁਖਿਆਲਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਇੰਡੀਆਨਾ

thumb|right|192px|ਇੰਡਿਆਨਾ ਜਨਸੰਖਿਆ ਘਨਤਵ ਨਕਸ਼ਾ

ਇੰਡਿਆਨਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ 19ਵਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਝੀਲ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 6 ਕਰੋਡ਼ 3 ਲੱਖ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 16ਵੇ ਸਥਾਨ ਪੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭੂਮੀ ਵਰਤੋ ਵਿੱਚ 17ਵੇ। ਇਹ ਰਾਜ ਭੂਮੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 38ਵੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਦਿਪੀਏ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਹਿਰ ਇੰਦਿਆਨਾਪੋਲਿਸ ਹੈ।

ਇੰਡਿਆਨਾ ਇੱਕ ਵਿਵਿਧਤਾ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਹੋਰ ਨਗਰ, ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਉਧੋਗਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖੇਲ ਪ੍ਰਤੀਭਾਓ ਅਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਯੋਜਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਹੂਸਿਏਰਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਜ ਦਾ ਨਾਮ ਮਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੀ ਸੰਨ 1768 ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਇੰਡਿਆਨਾ ਜ਼ਮੀਨ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਵੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਕੋਲੋਰਾਡੋ

thumb|250px|ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਰਾਜ ਦੀ 64 ਕਾਉਂਟੀਆਂ
**ਰਾਜ ਕੋਲੋਰਾਡੋ** ਨਦੀ ਲਈ ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਜਲਦੀ ਸਪੇਨੀ ਖੋਜਕਰਤਾ ਲਾਲ ਰੰਗ (ਸਪੇਨਿਸ਼: ਕੋਲੋਰਾਡੋ) ਲਈ ਰਯੋ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਨਾਮ ਗਾਰ ਨਦੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1 ਅਗਸਤ, 1876 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ Ulysses ਏਸ ਅਨੁਦਾਨ 38 ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਸਵੀਕਾਰ ਘੋਸ਼ਣਾ ਉੱਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਸੌ ਸਾਲ ਰਾਜ ਉਪਨਾਮ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ 1876 ਵਿੱਚ 38 ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਘ ਲਈ ਭਰਤੀ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ ਸ਼ਤਵਰਸ਼ੀਏ ਸਾਲ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਏਡਾਲਫ

ਲਿੱਫ ਦਾ **ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਏਡਾਲਫ** (20 ਜੁਲਾਈ 1859 - 9 ਜੁਲਾਈ 1916) 1895 ਤੋਂ 1897 ਤੱਕ ਜਰਮਨ ਦੀ  ਲਿੱਫ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਰੀਜੇਂਟ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਜਿੰਦਗੀ 
ਉਹ ਏਡਾਲਫ ਪਹਿਲਾ , Schaumburg - Lippe ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ( 1817 - 1893 ) ਅਤੇ Waldeck ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ Hermine ਅਤੇ Pyrmont ( 1827 - 1910 ) ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਬੱਚੇ Bückeburg ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। 20 ਮਾਰਚ 1895 ਅਤੇ Woldemar ਭਰਾ ਅਲੇਕਜੇਂਡਰ ਦਾ ਉਦਗਮ ਉੱਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ Woldemar ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ , ਏਡਾਲਫ Lippe ਦੇ ਰੀਜੇਂਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਲੇਕਜੇਂਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਾਰਜ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ 1897 , ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰੀਜੇਂਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ Lippe - Biesterfeld ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਰਨਸਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤੀਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਵਿਆਹ 
ਪ੍ਰਿੰਸ ਏਡਾਲਫ Prussia ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਲਈ ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ 1890, 19 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਫਰੇਡਰਿਕ III , ਜਰਮਨ ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ , ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਏਡਾਲਫ ਪਿਛਲੇ ਜਰਮਨ ਸਮਰਾਟ ਵਿਲਿਅਮ ਦੂਸਰਾ ਲਈ ਕਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਰਾ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਸਮਰਾਟ ਵਿਲਿਅਮ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ , Schleswig - Holstein ਦੀ ਪਤਨੀ Augusta ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਦੀ ਮਾਂ ਵਿਧਵਾ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ , ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੋਂ ਦੇ ਵੀ ਕਈ Schleswig - Holstein ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਈਸਾਈ ਸਹਿਤ ਭਾਗ ਲਿਆ । ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਬਾਅਦ , ਕੁੱਝ ਇੱਕ ਭੋਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ , ਜਿੱਥੇ ਸਮਰਾਟ ਵਿਲਿਅਮ ਕ੍ਰਿਪਾਪੂਰਵਕ ਉਸਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਨਾ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਜੋਡ਼ੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਆਹ ਨਿ:ਸੰਤਾਨ ਸੀ , ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁੱਝ ਮਹੀਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:੧੮੫੯ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ
ਐਡਲਮਾਟਸ ਸਰਨਸ ਜੁਓਜ਼ਸ

**ਐਡਲਮਾਟਸ ਸਰਨਸ ਜੁਓਜ਼ਸ** (7 ਅਗਸਤ, 1859 ਸ਼ਕਿਆਈ ਨਜ਼ਦੀਕ, ਸ਼ਮੂਈਲਿਸ਼ਕ, - 5 ਅਗਸਤ, 1922  ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ) ਇੱਕ ਲਿਥੁਆਨਿਆਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਲਿਥੁਆਨਿਆਈ ਪ੍ਰੇਸ ਰੋਕ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਤਸਕਰ (knygnešiai) ਸੀ।

ਉਸ ਨੇ ਲਿਥੁਆਨਿਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰਾਂ Varpas ਅਤੇ Aušra ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। 1895 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਲਿਥੁਆਨਿਆਈ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ Lietuva ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। 1900 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਨਸਲ਼ੀਅਤ, ਭੂਗੋਲ, ਲਿਖਣ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਨੋਰੰਜਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1859 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਥੂਆਨੀਆ ਦੇ ਲੇਖਕ
ਫੇਲਿਪ ਐਗਨਸ਼ਿਲੋ

**ਫੇਲਿਪ ਐਗਨਸ਼ਿਲੋ** (26 ਮਈ 1859 - 29 ਸਤੰਬਰ 1941) ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕਿ ਪੈਰਿਸਦੀ ਸੁਲਾਹ (1898) ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਫਿਲਿਪਿਨੋ ਵਕੀਲ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਸੀ, ਸਪੇਨਿਸ਼ ਅਮਰੀਕੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ "outstanding first Filipino diplomat" ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।\
 
ਇੱਕ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜਨਰਲ ਏਮਿਲਯੋ Aguinaldo ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਏੰਟੋਨਯੋ ਲੂਨਾ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, Agoncillo ਉਸ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਗ ਲੈਣ ਖਾਸਕਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਜੂਂਟਾ ਫਿਲਿਪਿਨੀਬੰਧੁਵਾਂਦੇ ਸਮੂਹ ਕਾਂਗ ਜੋ ਕਰਣ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਬੈਠਕ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਦਮ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫਿਲੀਪੀਨ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇੱਕ ਜਨਰਲ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਅਸਾਇਨਮੇਂਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਣ ਲਈ ਸਪੁਰਦ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1859
ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ

**ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ** ਉਸ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 1858 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਬਰਤਾਨੀਆ  ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ।

1858 ਅਤੇ 1947 ਦੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਖੇਤਰ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਰਤੋ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਬੁਲਾਇਆ, ਸਿੱਧੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਤਾਜ ਦੇ paramountcy ਦੇ ਤਹਿਤ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਨ। 1876 ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਰਿਣਾਮਸਵਰੂਪ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਘ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਮਰਾਜ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਾਸਪੋਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਲੀਗ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰੀਸ਼ਮਕਾਲੀਨ ਓਲੰਪਿਕ 1900 ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਰਾਸ਼ਟਰ, 1920, 1928, 1932, ਅਤੇ 1936 ਸੀ। 1858 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਬਿ੍ਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡਿਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ (ਅਤੇ ਜੋ, 1876 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ) ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕਰਾਉਨ ਲਈ ਮੁੰਤਕਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1947 ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਜਦੋਂ ਬਿ੍ਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੋ ਸੰਪ੍ਰਭੁ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਰਾਜਾਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਘ(ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲੋਕ-ਰਾਜ) ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਡੋਮਿਨਿਅਨ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਲੋਕ-ਰਾਜ ਦੇ ਪੂਰਵੀ ਅੱਧਾ ਹੁਣੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਪੀਪਲਸ ਰਿਪਬਲਿਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਣੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ)। 1937 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪੂਰਵੀ ਭਾਗ, ਬਰਮਾ ਦੀ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ ਬੰਨ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ 1948 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ
ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ

ਇਸ ਗਰਾਮ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਿ . ਮੀ . ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਜਲਪ੍ਰਪਾਤ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਇੱਕ ਨਰਸਰੀ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੇਡ - ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਭਰ ਪਰਯਟਨ ਕੁਦਰਤੀ ਸੌਂਦਰਿਆ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਤੀਤਲੀ ਪਾਰਕ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬੇਨਗੰਗਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ

ਕੁਸਮੀ - ਸਾਮਰੀ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਸਾਮਰੀਪਾਟ ਦੇ ਜਮੀਰਾ ਗਰਾਮ ਦੇ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਕੋਣ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਸੰਬੰਧੀ ਲੜੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੇਨਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦਾ ਉਦਗਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਥੇ  ਇੱਕ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਬਨਵਾਸੀ ਲੋਕ ਇਸੇ ਸਰਨਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪੂਜਨੀਕ ਮੰਣਦੇ ਹੈ। ਸਰਨਾ ਕੁੰਜ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਇੱਕ ਜਲਸਤਰੋਤ ਦਾ ਉਦਗਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਵੱਲ ਬਢਤਾ ਹੋਇਆ ਪਹਾਡੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਰੂਪ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ ਦਾ ਰੁਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਸੌਂਦਰਿਆ ਵਲੋਂ ਪਰਿਪੂਰਣ ਸੰਘਣਾ ਵਣਾਂ, ਚਟਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੁਈ ਬੇਨਗੰਗਾ ਦੀ ਜਲਧਾਰਾ ਸ਼ਰੀਕੋਟ ਦੇ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਦਸ਼ਹਾਰਾ ਉੱਤੇ ਆਸ - ਕੋਲ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਕਰ ਸਰਨਾ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਾਧਿਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ - ਅਰਚਨਾ ਕਰਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਾਤ ਜਗਰਾਤਾ ਕਰਦੇ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਸ਼ਮਾ ਵਲੋਂ ਪਰਿਪੂਰਣ ਇਹ ਸਥਾਨ ਪਰਿਆਟਕੋਂ ਦੇ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
ਸੇਦਮ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ

ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਰਾਇਗੜ੍ਹ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਤੋਂ 45 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸੇਦਮ ਨਾਮ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਿ . ਮੀ . ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾਡੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਝਰਨਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਝਰਨੇ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਕੁੰਡ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਉੱਤੇ ਸੇਦਮ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਝਰਨਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਝਰਨੇ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੈਲਾਨੀ ਸਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੈਨਪਾਟ

**ਮੈਨਪਾਟ** ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਤੋਂ 75 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ ਇਸਨੂੰ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਸ਼ਿਮਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂਨਪਾਟ ਵਿੰਧ ਪਹਾੜ ਮਾਲਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਉੱਚਾਈ 3781 ਫ਼ੁੱਟ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 28 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ 10 ਤੋਂ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਤੋਂ ਮੈਂਨਪਾਟ ਜਾਣ ਲਈ ਦੋ ਰਸਤੇ ਹਨ: ਪਹਿਲਾ ਰਸਤਾ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਸੀਤਾਪੁਰ ਰੋਡ ਤੋਂ ਹੋਕੇ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਗਰਾਮ ਦਰਿਮਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂਨਪਾਟ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਰਭੰਜਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ, ਟਾਈਗਰ ਪਵਾਂਇਟ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਪਵਾਂਇਟ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਰਸ਼ਨੀ ਥਾਂ ਹਨ। ਮੈਨਪਾਟ ਤੋਂ ਹੀ ਰਿਹੰਦ ਅਤੇ ਮਾਂਡ ਨਦੀ ਦਾ ਉਦਗਮ ਹੋਇਆ ਹੈ।
 
ਇਸਨੂੰ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਤਿੱਬਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇੱਥੇ ਤਿੱਬਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਬੋਧ ਮੰਦਿਰ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਸਕੂਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲੀਨ ਅਤੇ ਪਾਮੇਰੀਅਨ ਕੁੱਤਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ
ਠਿਨਠਿਨੀ ਪੱਥਰ

ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਨਗਰ ਤੋਂ 12 ਕਿਮੀ . ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਦਰਿਮਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ। ਦਰਿਮਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਕੋਲ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਸਮੁਹ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਠੋਸ ਚੀਜ ਵਲੋਂ ਠੋਕਣ ਉੱਤੇ ਵੱਖਰੇ ਧਾਤੂਆਂ ਦੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਲੱਖਣਟਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਚਲ ਦੇ ਲੋਕ ਠਿਨਠਿਨੀ ਪੱਥਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਕੈਲਾਸ਼ ਗੁਫਾ

ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਨਗਰ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 60 ਕਿਮੀ ਦੂਰੀ `ਤੇ ਸਥਿਤ ਸਾਮਰਬਾਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ  ਕੁਦਰਤੀ ਜੰਗਲ ਸੁਸ਼ਮਾ ਵਿੱਚ **ਕੈਲਾਸ਼ ਗੁਫਾ** ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਹਾ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੇਂਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ
ਤਾਤਾਪਾਨੀ

ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ—ਰਾਮਾਨੁਜਗੰਜ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 80 ਕਿਮੀ ਦੂਰ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਦੋ ਫਰਲਾਂਗ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦਾ ਚਸ਼ਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਅੱਠ ਦਸ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੁੰਡ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸਰਗੁਜਿਆ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਾਤਾਪਾਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਾਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ- ਗਰਮ। ਇਸ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਕੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਚਰਮ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਰਮ ਜਲ ਕੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਕਾਮੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਆਲੂ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਕਨਿਕ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੰਡਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਸਲਫਾਈਡ ਵਰਗੀ ਗੰਧ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੋਖੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸਾਲ ਭਰ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ
ਸਾਰਾਸੌਰ

ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਬਨਾਰਸ ਰੋਡ ਉੱਤੇ 40 ਕਿਮੀ ਉੱਤੇ ਭੈਂਸਾਮੁਡਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਭੈਂਸਾਮੁਡਾ ਤੋਂ ਭਿਆਥਾਨ ਰੋਡ ਉੱਤੇ 15 ਕਿਮੀ . ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਾਰਾਸੌਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਦੋ ਪਹਾਡੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਲੋਂ ਰੁੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਜਲਧਾਰਾ ਦੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਜਲਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਟਾਪੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਦਿਰ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ ਜਿੰਸਮੇ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਗੰਗਾਧਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਂਕ ਪਾਣੀ ਕੁੰਡ

ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਤੋਂ ਭਿਆਥਾਨ ਤੋਂ ਅੱਸੀ ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਓਡਗੀ ਵਿਕਾਸਖੰਡ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ 15 ਕਿਮੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਬਾਂਕ ਗਰਾਮ ਬਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਗਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਰਿਹੰਦ ਨਦੀ ਜੰਗਲ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਰਾਮ ਘਰ ਦੇ ਕੋਲ ਅੱਧ ਚੰਦਰਾਕਾਰ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਣੀ ਕੁੰਡ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਬਾਂਕ ਜਲ ਕੁੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਲ ਕੁੰਡ ਅਤਿਅੰਤ ਗਹਿਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਛਲੀਆਂ ਮਿਲ਼ਦੀਆਂ ਹਨ ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਭਰ ਸੈਲਾਨੀ ਮਛਲੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਘੁਮਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਦੁਰਗਾ

**ਦੁਰਗਾ** (; ) ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਹਿੰਦੁਆਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀ-ਉਪਾਸ਼ਕ ਸਾੰਪ੍ਰਦਾਏ ਵਿੱਚ ਭਗਵਤੀ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਰਵੋੱਚ ਦੇਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਸ਼ਕਤੀ-ਉਪਾਸ਼ਕ ਸਾੰਪ੍ਰਦਾਏ ਰੱਬ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਹੈ)।; ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਕੋਈ ਜਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਉਮਾ ਹੈਮਵਤੀ (ਉਮਾ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੁਰਗਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਵਤਰਪਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਉੱਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਲਿਆ ਸੀ-- ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਰਗਾ ਲੜਾਈ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਦੁਰਗੇ ਦੇ ਆਪ ਕਈ ਰੂਪ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੌਰੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਾਂਤਮਏ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਗੋਰਾ ਰੂਪ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਕਾਲੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਕਾਲ਼ਾ ਰੂਪ। ਵੱਖਰਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕਈ ਮੰਦਿਰਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਦੁਰਗਾ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਬਲੀ ਵੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਭਗਵਤੀ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਸ਼ੇਰ ਹੈ।

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਨਾਮਕਰਨ
ਸ਼ਬਦ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਬੇਅੰਤ", "ਅਜਿੱਤ", "ਅਯੋਗ"। ਇਹ ਦੁਰ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਕਿਲ੍ਹਾ", "ਕੁਝ ਹਰਾਉਣਾ ਜਾਂ ਲੰਘਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ" ਹੋਣਾ। ਮੋਨੀਅਰ ਮੋਨੀਅਰ-ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਰਗਾ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੁਰ (ਮੁਸ਼ਕਲ) ਅਤੇ ਗਮ (ਪਾਸ, ਦੁਆਰਾ ਜਾਓ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਲੇਨ ਦਾਨੀਓਲੋ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਹਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ"।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਦੇਵੀ ਜਿਹੀ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਕਾਲੀਬੰਗਨ ਵਿਚ ਸਿਲੰਡਰ ਦੀ ਮੋਹਰ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। 

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ 10 ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ, ਦੇਵੀ, ਰੱਬ ਦੀ ਨਾਰੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣਾ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਸੁਕਤ ਬਾਣੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਦੰਤਕਥਾ
ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਥਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਸ਼ਾਸ਼ੁਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ। ਮਹਿਸ਼ਾਸ਼ੁਰ ਅੱਧੀ ਮੱਝ ਦਾ ਭੂਤ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਭੂਤ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ। ਭੂਤ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਇਕ ਦਿਨ ਮਰ ਜਾਣਗੇ। ਮਹਿਸ਼ਾਸ਼ੁਰ ਨੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਲਈ ਸੋਚਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਔਰਤ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ। ਮਹਿਸ਼ਾਸ਼ੁਰ ਨੇ ਬੇਕਸੂਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ ਸਵਰਗ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਹੀਣ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਦੇਵਤਾ ਚਿੰਤਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯੋਧਾ ਔਰਤ ਬਣਾਈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਦਾ ਇਕ ਇਕ ਹਥਿਆਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਿਮਾਵਣ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਜੋਂ ਤੋਹਫਾ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਰਗਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ੇਰ 'ਤੇ, ਮਹਿਸ਼ਾਾਸੁਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪਹੁੰਚੀ। ਮਹਿਸ਼ਾਾਸੁਰ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਦੇਵੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਦੁਰਗਾ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਹਰ ਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ, ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਮਹਿਸ਼ਾਸ਼ੁਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੱਝ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਲਕਸ਼ਮਣਗੜ੍ਹ

ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਤੋਂ 40 ਕਿਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣਗੜ੍ਹ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਮਹੇਸ਼ਪੁਰ ਵਲੋਂ 03 ਕਿਮੀ . ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਨਵਾਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਦੇ ਠਹਿਰਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਡਾ। ਯਹ ਸਥਾਨ ਰਾਮਗਢ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਥਾਂ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ (ਲੱਗਭੱਗ 2 ਫਿਟ), ਕਮਲ ਪੁਸ਼ਪ, ਗਜਰਾਜ ਸੇਵਿਤ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ, ਪ੍ਰਸਤਰ ਖੰਡ ਸ਼ਿਲਾਪਾਟ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤਰ ਖੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਉਤਕੀਰਣ ਅਨੇਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਯਾਂ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਕੰਦਰੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਿਰ

ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਕੁਸਮੀ - ਸਾਮਰੀ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ 140 ਕਿਮੀ . ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਕੰਦਰੀ ਗਰਾਮ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਸਾਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਿਰ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਪਰਵੋ ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਥਾਂ - ਅਸ਼ਟਧਾਤੁ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਜਗੰਨਾਥ ਜੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੌਂਦਰਿਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਫਰੈਡਰਿਕ ਉਪਹਾਮ ਐਡਮਸ

**ਫਰੈਡਰਿਕ ਉਪਹਾਮ ਐਡਮਸ** (10 ਦਸੰਬਰ 1859 – 28 ਅਗਸਤ 1921) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਬੋਸਟਨ, ਮੈਸਚੁਸੇਟਸ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਅਮ੍ਰੀਕੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜੰਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਮੈਕੇਨਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਿਹਾਂਤ 28 ਅਗਸਤ 1921 ਵਿੱਚ ਲਾਰਚਮੰਟ, ਨਿਊ ਯੋਰਕ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1859
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ
ਅਰਜੁਨਗੜ੍ਹ

**ਅਰਜੁਨਗੜ੍ਹ** ਸਥਾਨ ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ੰਕਰਗੜ੍ਹ ਵਿਕਾਸਖੰਡ ਦੇ ਜੋਕਾਪਾਟ ਦੇ ਬੀਹੜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਿਲੇ ਦੇ ਖੰਡਰ ਵਿਖਾਈ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਘਿਰਾਉ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਡੂੰਘਾ ਖਾਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਇੱਕ ਝਰਨਾ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਦੰਦਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਿੱਧਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ। ਇਸ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਧਿਰਿਆ ਲਤਾ ਗੁਫਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਜੁਨਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਾਸਾਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਖੰਡਰ ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਸੀਤਾ ਲੇਖਣੀ

ਸੂਰਜਪੁਰ ਤਹਸੀਲ ਦੇ ਗਰਾਮ ਮਹੁਲੀ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੈਲ ਚਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਅਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ੰਖ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਜਨਤਾ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਲੇਖਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਮਹੇਸ਼ਪੁਰ

**ਮਹੇਸ਼ਪੁਰ**, ਉਦੈਪੁਰ ਤੋਂ  ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 08 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ (ਦਸਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ), ਛੇਰਿਕਾ ਦੇਉਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮੰਦਿਰ (10ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ), ਤੀਰਥਕਰ ਵ੍ਰਸ਼ਭ ਨਾਥ ਪ੍ਰਤਿਮਾ (8ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ), ਸਿੰਹਾਸਨ ਉੱਤੇ ਵਿਰਾਜਮਨ ਤਪੱਸਵੀ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ - ਲਕਸ਼ਮੀ ਮੂਰਤੀ, ਨਰਸਿੰਘ ਅਵਤਾਰ, ਹਰਨਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਚੀਰਨਾ, ਮੁੰਡ ਟੀਲਾ (ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲਈ), ਸਕੰਧਮਾਤਾ, ਗੰਗਾ - ਜਮਨਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀਆ, ਦਰਪਣ ਵੇਖਦੀ ਨਾਇਕਾ ਅਤੇ 18 ਵਾਕਯੋ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਡੀਪਾਡੀਹ

**ਡਿਪਾਡੀਹ** ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕਨਹਾਰ, ਸ਼ਮਸ ਅਤੇ ਗਲਫੁਲਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੁੰਦਰ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਟਿਲੇ ਹਨ। ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਅੱਠਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕਈ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨੌਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਵ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦਾ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਥਾਂ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ