open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਨਵਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਦਰ

**ਨਵਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਦਰ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਮਥੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

## ਕਥਾ 
ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦਿਨ ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦਬਿਆ ਹੋਏਕਾਲੀਆ 'ਤੇ ਨਾਚ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਕਾਰਜ ਗੋਕੁਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਪਿਤਾ ਨੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਬਲਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਨਿਰਮਾਣਕਲਾ 
ਨਵਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਦਰ ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (9.3 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਖੰਭੇ ਵਾਲੇ ਹਾਲ ਹਨ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਨਵਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਦਰ ਦੀ ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਹੈ।

## ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ 
ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਇੱਕ *ਦਿਵਿਆ ਦੇਸ਼ਮ* ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ 108 ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਅਲਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਡਿਆਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਦਰ
ਹੈਨਰੀ ਸਮਿਥ ਹੋਲਡਨ

ਹੈਨਰੀ ਸਮਿਥ ਹੋਲਡਣ CBE FRSE FLS (30 ਨਵੰਬਰ 1887 – 16 ਮਈ 1963) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਉਹ 1946 ਵਿਚ ਨਿਊ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਯਾਰਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣਿਆ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1963
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1887
ਬੀ.ਐਸ.ਐਨ.ਐਲ

**ਭਾਰਤ ਸੰਚਾਰ ਨਿਗਮ ਲਿਮਿਟੇਡ** (ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ **BSNL**) (ਇੰਡੀਆ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਿਟੇਡ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕੇਂਦਰੀ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਅਦਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਦਾਰੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 1 ਅਕਤੂਬਰ 2000 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਤ ਸੇਵਾ ਕਾਡਰ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਸਮੂਹ 'ਏ' ਗਜ਼ਟਿਡ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਸੇਵਾ ਕਾਡਰ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸੇਵਾ ਸਮੂਹ 'ਏ' ਗਜ਼ਟਿਡ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਮੋਬਾਈਲ ਵੌਇਸ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਿਟੀ ਯੂਨੀਅਨ ਬੈਂਕ

**ਸਿਟੀ ਯੂਨੀਅਨ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **City Union Bank Limited**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਬੈਂਕ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਕੁੰਬਕੋਨਮ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਾਮ **ਕੁੰਬਕੋਨਮ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ** ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1904 ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੈਂਕ ਨੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਤੰਜਾਵੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਬੈਂਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪੂੰਜੀਕਰਣ ₹93.62 ਬਿਲੀਅਨ (US$1.1 ਬਿਲੀਅਨ) ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 774 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ 1762 ਏਟੀਐਮ ਚਲਾਏ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸਿਟੀ ਯੂਨੀਅਨ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1904 ਨੂੰ ਇੱਕ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁੰਬਕੋਨਮ ਬੈਂਕ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੈਂਕ ਨੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਏਜੰਸੀ ਮਾਡਲ ਅਪਣਾਇਆ। ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਖਾ 1930 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ। 1987 ਵਿੱਚ, ਬੈਂਕ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਸਿਟੀ ਯੂਨੀਅਨ ਬੈਂਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ
* ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਮੇਕ ਇਨ ਇੰਡੀਆ

## ਹਵਾਲੇ
ਸੀ.ਐਸ.ਬੀ. ਬੈਂਕ

**ਸੀ.ਐਸ.ਬੀ. ਬੈਂਕ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **CSB Bank**; ਪਹਿਲਾਂ **ਕੈਥੋਲਿਕ ਸੀਰੀਅਨ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਬੈਂਕ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਤ੍ਰਿਸੂਰ, ਕੇਰਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ 785 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ 746 ਤੋਂ ਵੱਧ ATM ਦਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
CSB ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 26 ਨਵੰਬਰ 1920, ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1 ਜਨਵਰੀ 1921 ਨੂੰ ₹ 5 ਲੱਖ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ₹ 45,270 ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਪੂੰਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

1969 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਐਕਟ ਦੀ ਦੂਜੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਇੱਕ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਬੈਂਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਬੈਂਕ ਨੇ 1975 ਤੱਕ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਬੈਂਕ - ਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਦਸੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ, ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਫੇਅਰਫੈਕਸ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਦਾ 51% ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਫੇਅਰਫੈਕਸ ਇੰਡੀਆ (ਐਫਆਈਐਚ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟਸ ਲਿਮਟਿਡ ਰਾਹੀਂ) ਨੇ 1180 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਦਾ 51% ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 

ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ 5-ਸਾਲ ਦੀ ਲਾਕ-ਇਨ ਪੀਰੀਅਡ ਅਤੇ RBI ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਲਟੀਪਲ ਟ੍ਰਾਂਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਨ ਲਈ 15 ਸਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਮਾਰਚ 2019 ਤੱਕ, ਲਗਭਗ 1.3 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗਾਹਕ ਅਧਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਂਕ ਦੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਕੇਰਲਾ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, MSME, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ।

ਬੈਂਕ 4 ਦਸੰਬਰ, 2019 ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰ BSE ਅਤੇ NSE ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।

## ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ 
ਕੇਰਲ ਅਧਾਰਤ ਆਈ-ਲੀਗ ਕਲੱਬ ਗੋਕੁਲਮ ਕੇਰਲਾ ਐਫਸੀ ਨੂੰ CSB ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ
* ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਮੇਕ ਇਨ ਇੰਡੀਆ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* CSB ਬੈਂਕ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 
* CSB ਨੈੱਟਬੈਂਕਿੰਗ
ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਮੰਦਰ

**ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਮੰਦਰ** ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜੋ ਦੀਉ ਤੋਂ ਸਿਰਫ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਕਾਰ ਦੇ ਪੰਜ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੇਖੇ ਸਨ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ 'ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦਾ ਮੰਦਰ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਮੂਲ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ 
ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਮੰਦਰ 5000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦੰਤਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਪੰਜ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 'ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ' ਨਾਮ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਗੰਗਾ ਦਾ ਭਗਵਾਨ। ਗੰਗਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਵਾਹ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪੰਜ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ 
ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵ ਭਰਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਕਾਰ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਪੰਜ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਵੱਡਾ ਲਿੰਗ (ਪਾਂਡਵ ਭੀਮ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ
ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ

**ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ** (ਜਾਂ **BOB**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰੀ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਬੈਂਕ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਵਡੋਦਰਾ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਬੈਂਕ ਹੈ। 2023 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਫੋਰਬਸ ਗਲੋਬਲ 2000 ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 586ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।

ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਗਾਇਕਵਾੜ III, ਨੇ 20 ਜੁਲਾਈ 1908 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਬੜੌਦਾ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 19 ਜੁਲਾਈ 1969 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ 13 ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਦਾਰੇ (PSU) ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

thumb| ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕਿੰਗ ਬ੍ਰਾਂਚ ਐਮਜੀ ਰੋਡ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿਖੇ ਵਿਜਯਾ ਬੈਂਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ
1908 ਵਿੱਚ, ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਗਾਇਕਵਾੜ III, ਨੇ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਹੋਰ ਦਿੱਗਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਪਤਰਾਓ ਗਾਇਕਵਾੜ, ਰਾਲਫ਼ ਵ੍ਹਾਈਟਨੈਕ, ਵਿਠਲਦਾਸ ਠਾਕਰਸੇ, ਲੱਲੂਭਾਈ ਸਮਾਲਦਾਸ, ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਕਿਲਾਚੰਦ ਅਤੇ ਐੱਨ.ਐੱਮ. ਚੋਕਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ (BoB) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, BoB ਨੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੈਂਕ ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧਿਆ। ਫਿਰ 1953 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਮੋਮਬਾਸਾ ਅਤੇ ਕੰਪਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਕੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਗਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਇਸ ਨੇ ਕੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨੈਰੋਬੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸ਼ਾਖਾ ਖੋਲ੍ਹੀ ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਦਾਰ-ਏਸ-ਸਲਾਮ ਵਿਖੇ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਖੋਲ੍ਹੀ। ਫਿਰ 1957 ਵਿੱਚ, BoB ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ। ਲੰਡਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। 1958 ਵਿੱਚ BoB ਨੇ ਹਿੰਦ ਬੈਂਕ (ਕਲਕੱਤਾ; ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1943) ਨੂੰ ਐਕਵਾਇਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ BoB ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਘਰੇਲੂ ਐਕਵਾਇਰ ਬਣ ਗਿਆ।
thumb| ਦੁਬਈ ਕ੍ਰੀਕ ਵਿਖੇ ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ।

## ਸਹਾਇਕ 
### ਘਰੇਲੂ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ 
ਸਰੋਤ:

# BOB ਕੈਪੀਟਲ ਮਾਰਕਿਟ ਲਿਮਿਟੇਡ: ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ, ਇਹ ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸੇਬੀ -ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਿਵੇਸ਼ ਬੈਂਕਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ, ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਪਲੇਸਮੈਂਟ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਪੁਨਰਗਠਨ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਵਿਲੀਨਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਕਰਜ਼ਾ ਸਿੰਡੀਕੇਸ਼ਨ, ਸੰਸਥਾਗਤ ਇਕੁਇਟੀ ਖੋਜ, ਅਤੇ ਦਲਾਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
# ਨੈਨੀਤਾਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ (98.57%): ਨੈਨੀਤਾਲ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀਆਂ ਬੈਂਕਿੰਗ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਲ 1922 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 1973 ਵਿੱਚ, ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ ਨੂੰ ਇਸ ਬੈਂਕ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
# ਬੜੌਦਾ ਗਲੋਬਲ ਸ਼ੇਅਰਡ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ
# ਇੰਡੀਆ ਫਸਟ ਲਾਈਫ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ
# ਬੜੌਦਾ ਬੀਐਨਪੀ ਪਰਿਬਾਸ ਐਸੇਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਿਟੇਡ
# ਬੜੌਦਾ ਬੀ ਐਨ ਪੀ ਪਰਿਬਾਸ ਟਰੱਸਟੀ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿ.
# ਬੜੌਦਾ ਸਨ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਸ ਲਿਮਿਟੇਡ

### ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ 
ਸਰੋਤ: 

# ਇੰਡੀਆ ਇਨਫਰਾਡੇਬਟ ਲਿਮਿਟੇਡ
# ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਬਰਹਾਦ

### ਖੇਤਰੀ ਪੇਂਡੂ ਬੈਂਕ 
ਸਰੋਤ:

# ਬੜੌਦਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਬੈਂਕ
# ਬੜੌਦਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਬੈਂਕ
# ਬੜੌਦਾ ਗੁਜਰਾਤ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਬੈਂਕ

### ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ 
ਸਰੋਤ: 

# ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ ਬੋਤਸਵਾਨਾ ਲਿਮਿਟੇਡ
# ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ (ਕੀਨੀਆ) ਲਿਮਿਟੇਡ
# ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ (ਯੂਗਾਂਡਾ) ਲਿਮਿਟੇਡ
# ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ (ਗੁਯਾਨਾ) ਇੰਕ.
# ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ (ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ) ਲਿਮਿਟੇਡ
# ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ (ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ) ਲਿਮਿਟੇਡ

### ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਹਿਯੋਗੀ 
ਸਰੋਤ:

# ਬੈਂਕ ਇੰਡੋ-ਜ਼ੈਂਬੀਆ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ (ਲੁਸਾਕਾ)

## ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਿੰਗ 
ਬੈਂਕ ਦਾ ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਿੰਗ ਢਾਂਚਾ   ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ
ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ

**ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Dena Bank**) ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲਾ ਬੈਂਕ ਸੀ ਜੋ 2019 ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ ਵਿੱਚ ਰਲੇਵਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ 1,874 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸਨ। ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1938 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਬੈਂਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1969 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ *ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਦਾ* ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 26 ਮਈ 1938 ਨੂੰ ਦੇਵਕਰਨ ਨੰਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ - ਚੂਨੀਲਾਲ ਦੇਵਕਰਨ ਨੰਜੀ, ਪ੍ਰਾਣਲਾਲ ਦੇਵਕਰਨ ਨੰਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ **ਦੇਵਕਰਨ ਨੰਜੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਕੰਪਨੀ** ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਨਾਮ, **ਦੇਨਾ** (**ਦੇ**ਵਕਰਨ **ਨਾ**ਨਜੀ) **ਬੈਂਕ** ਅਪਣਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 1939 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਜੁਲਾਈ 1969 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ । ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਂਕਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ (ਐਕਵੀਜ਼ੀਸ਼ਨ ਐਂਡ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਆਫ ਅੰਡਰਟੇਕਿੰਗਜ਼) ਐਕਟ, 1970 ਦੇ ਤਹਿਤ ਗਠਿਤ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਬੈਂਕ ਬਣ ਗਿਆ।

### ਮਿਲਾਪ 
17 ਸਤੰਬਰ 2018 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ - ਵਿਜਯਾ ਬੈਂਕ, ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ, ਅਤੇ ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ - ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕੀਤਾ। ਰਲੇਵੇਂ ਵਾਲਾ ਬੈਂਕ ₹1,482,000,000,000 (2023 ਵਿੱਚ ₹2.0 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਜਾਂ US$24 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਦੇ ਕੁੱਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੈਂਕ ਬਣਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਸੀ। ਰਲੇਵੇਂ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਦੱਸੇ ਗਏ ਕਾਰਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਚਾਲਨ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਹਕ ਅਧਾਰ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਫੰਡਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪੂੰਜੀ ਜੁਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਉੱਚ ਗੈਰ-ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਕਾਰਨ ਤੁਰੰਤ ਸੁਧਾਰਾਤਮਕ ਕਾਰਵਾਈ (ਪੀਸੀਏ) ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਲੇਵੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ, ਵਿਜਯਾ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਦਾ ਕੁੱਲ NPA ਅਨੁਪਾਤ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 12.4%, 6.9% ਅਤੇ 22% ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਆਪਣੇ ਕੁੱਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ।

ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਬੋਰਡਾਂ ਨੇ 2 ਜਨਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਰਲੇਵੇਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਰਲੇਵੇਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਵਿਜਯਾ ਬੈਂਕ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 110 ਅਤੇ 402 ਇਕੁਇਟੀ ਸ਼ੇਅਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਰੱਖੇ ਹਰੇਕ 1,000 ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਲਈ  2 ਦੇ ਫੇਸ ਵੈਲਯੂ ਦੇ ਸਨ। ਏਕੀਕਰਨ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋ ਗਿਆ।

ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰਾ ਕੁਰਲਾ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਦੇਨਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਂਟਰ (ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ) ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਕਰੇਗਾ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ

**ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟਡ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Federal Bank Limited**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਬੈਂਕ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਅਲੁਵਾ, ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਦੇ 1544+ ਬੈਂਕਿੰਗ ਆਊਟਲੇਟ ਅਤੇ, 2045+ ATMs/CDMS ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਅਤੇ ਦੁਬਈ ਵਿਖੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ। 

18.5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਗਾਹਕ ਅਧਾਰ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਨਾਲ, ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਇਨਵਾਰਡ ਰੈਮਿਟੈਂਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪੰਜਵੇਂ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਲਗਭਗ ਹੈਂਡਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 110 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੈਂਕਾਂ/ਐਕਸਚੇਂਜ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹਨ। ਬੈਂਕ ਬੰਬੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਫਟ ਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ (IFSC) ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ (ਪਹਿਲਾਂ ਤਰਾਵਣਕੋਰ ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ) ਨੂੰ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1931 ਨੂੰ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਕੰਪਨੀ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੇਂਦਰੀ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਵਿੱਚ ਤਿਰੂਵੱਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨ, ਨੇਦੁਮਪੁਰਮ ਵਿੱਚ  ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੂੰਜੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਿਲਾਮੀ-ਚਿੱਟੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੈਂਕਿੰਗ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਬੈਂਕਿੰਗ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ ਐਕਟ, 1949 ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2 ਦਸੰਬਰ 1949 ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਦਾ ਨਾਮ ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਟਿਡ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਏਟੀਐਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। 1963 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਨੇ ਚਲਾਕੁਡੀ ਪਬਲਿਕ ਬੈਂਕ (ਲਗਭਗ 20 ਜੁਲਾਈ 1929 ਨੂੰ ਚਾਲਾਕੁਡੀ ), ਕੋਚੀਨ ਯੂਨੀਅਨ ਬੈਂਕ (ਲਗਭਗ 1963), ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਵਿੱਚ ਅਲੇਪੇ ਬੈਂਕ (ਲਗਭਗ 1964; ਅਲਾਪੁਜ਼ਾ), ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਯੂਨੀਅਨ ਬੈਂਕ (ਲਗਭਗ 1963) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। 1965) ਪੁਥੇਨਪੱਲੀ, ਅਤੇ ਮਾਰਥੰਡਮ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ (ਲਗਭਗ 1968) ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ। ਬੈਂਕ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਬੈਂਕ 1970 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਸਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੈਂਕ ਨੇ ਅਲੁਵਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਜਨਵਰੀ 2008 ਵਿੱਚ, ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਨੇ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਦਫ਼ਤਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਨਵੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ, ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਨੇ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਯੂਏਈ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਦਫ਼ਤਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।

## ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ 
* ਫੈਡਰਲ ਓਪਰੇਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ (Fedserv)  26 ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਨੂੰ ਕੰਪਨੀਜ਼ ਐਕਟ, 2013 ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਜਿਸਟਰਡ ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਕੱਕਨਡ, ਕੇਰਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
* Fedbank Financial Services Ltd - Fedfina ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਦੀ ਗੈਰ-ਬੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਤੀ ਬਾਂਹ ਹੈ

## ਐਸੋਸੀਏਟ ਕੰਪਨੀਆਂ 
* ਏਜੀਆਸ ਫੈਡਰਲ ਲਾਈਫ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ - ਏਜੀਆਸ ਫੈਡਰਲ ਏਜੀਆਸ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਨਵੀ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਉੱਦਮ ਹੈ। ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ 26% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹੈ।
* ਇਕੁਇਰਸ ਕੈਪੀਟਲ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਿਟੇਡ - ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕਾਂ ਕੋਲ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ 19.79% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹੈ।

## ਬੋਰਡ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ 
ਮੌਜੂਦਾ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਹਨ:

* ਏਪੀ ਹੋਟਾ - ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
* ਕੇਵੀਐਸ ਮਨੀਅਨ - ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਸੀ.ਈ.ਓ
* ਸਿਧਾਰਥ ਸੇਨਗੁਪਤਾ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
* ਮਨੋਜ ਫਡਨਿਸ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
* ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਸੇਨ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
* ਵਰਸ਼ਾ ਪੁਰੰਦਰੇ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
* ਸੰਕਰਸ਼ਨ ਬਾਸੂ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
* ਰਾਮਾਨੰਦ ਮੁੰਦਕੁਰ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
* ਇਲਿਆਸ ਜਾਰਜ - ਵਧੀਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਸੁਤੰਤਰ)
* ਸ਼ਾਲਿਨੀ ਵਾਰੀਅਰ - ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
* ਹਰਸ਼ ਦੁੱਗਰ - ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ

## ਹਵਾਲੇ
ਸਾਰਨਾਥ

**ਸਾਰਨਾਥ** (ਜਿਸ ਨੂੰ **ਹਿਰਨਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ਼**, **ਸਾਰੰਗਨਾਥ**, **ਇਸੀਸਪਤਨਾ**, **ਰਿਸ਼ੀਪਤਨ**, **ਮਿਗਦਯਾ**, ਜਾਂ **ਮ੍ਰਿਗਦਵ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)  ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼  (ਭਾਰਤ)  ਦੇ ਨਗਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੋਂ ਅੱਠ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਵਰੁਣਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ  ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।*ਲਲਿਤਵਿਸਤਾਰ* ਸੂਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੇ ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਥਾਨ ਲਈ, *"ਰਿਸ਼ੀਪਤਨ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਕੋਲ਼ ਹਿਰਨ ਵਣ"*   ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਬੋਧੀਆਂ ਲਈ ਅੱਠ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟ ਬਣਨ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

ਸਾਰਨਾਥ ਉਹ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ, ਬੁੱਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਚੇਲਿਆਂ ਕਾਉਂਡਿਨਿਆ, ਅਸਾਜੀ, ਭਾਦੀਆ, ਵੱਪਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪਹਿਲੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਬੋਧੀ *ਸੰਘ* ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ  ਜਿਸਨੂੰ *ਧਰਮ ਦੇ ਪਹੀਏ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੇੜਾ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਗਭਗ 528 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਬੁੱਧ ਲਗਭਗ 35 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸੀ।

ਕਈ ਸਰੋਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰਨਾਥ ਨਾਮ *ਸਾਰੰਗਨਾਥ* ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਹਿਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ" ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਧੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਥਾਨਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਹਿਰਨ ਨੇ ਇੱਕ ਹਿਰਨੀ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜਾ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਫਿਰ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਵਣ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹਿਰਨ ਵਣ ਹੋਵੇਗਾ।  

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਅਤੁਲ ਆਟੋ

**ਅਤੁਲ ਆਟੋ ਲਿਮਿਟੇਡ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Atul Auto Limited**) ਰਾਜਕੋਟ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਤਿੰਨ ਪਹੀਆ ਵਾਹਨ (ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ, ਟੁਕ-ਟੁਕ, ਈ-ਰਿਕਸ਼ਾ) ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਜਗਜੀਵਨਭਾਈ ਚੰਦਰ ਨੇ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਵਾਜਾਈ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜਾਮਨਗਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਸਕ੍ਰੈਪ ਕੀਤੀਆਂ ਗੋਲਫ ਗੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਇੰਜਣਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ *ਛੱਕੜਾ* ਵਾਹਨ ਸਨ। ਕੰਪਨੀ 1986 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ 1992 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 

ਅਤੁਲ ਆਟੋ ਦੀਆਂ ਰਾਜਕੋਟ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*
ਵਰੁਣਾ ਨਦੀ

**ਵਰੁਣਾ ਨਦੀ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਫੂਲਪੁਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਸਰਾਏ ਮੋਹਨਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਸਰਾਏ ਮੋਹਨਾ ਅਤੇ ਸਦਰ, ਵਾਰਾਣਸੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ  ਛੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।  ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਾਮ ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਵਰੁਣਾ ਅਤੇ ਅੱਸੀ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।

*ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ* ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਸੀ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਨਦੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ *ਮਹਾਂਭਾਰਤ* ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਾਮ ਵਰੁਣ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਜੋ ਅਸਮਾਨ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਫੂਲਪੁਰ ਵਿਖੇ ਮੇਲਹੁਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਰਾਏ ਮੋਹਨਾ ਵਿਖੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਅਭੇਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ। 

ਇਹ ਜੌਨਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਮੁੰਗੇਰਾਬਾਦ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਕਸਬੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਾਰਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੰਧ ਮਾਰ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 202 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

ਫਰਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ, ਡੈਨਮਾਰਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ, ਵਰੁਣਾ ਦੀ ਸਫਾਈ ਲਈ 1,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਵਾਲਮੀਕੀ ਮੰਦਰ

**ਵਾਲਮੀਕੀ ਮੰਦਰ** (ਉਰਦੂ: والمیکی مندر) ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜੋ ਵਾਲਮੀਕ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।  ਮੰਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹਿੰਦੂ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਇਵੈਕਯੂਈ ਟਰੱਸਟ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਵਾਲਮੀਕੀ ਮੰਦਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਦੋ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣੀ ਸਵਰਣ ਮੰਦਰ

**ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣੀ ਸਵਰਣ ਮੰਦਰ** ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੇਲੋਰ ਵਿਖੇ ਪਹਾਡ਼ੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲਡ਼ੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਰੂਪਤੀ ਤੋਂ 120 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ 145 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਪੁਡੂਚੇਰੀ ਤੋਂ 160 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ 200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਮਹਾ ਕੁੰਭਸ਼ਿਸ਼ੇਕਮ 24 ਅਗਸਤ 2007 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕਡ਼ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇੱਥੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

## ਪਿਛੋਕਡ਼ 
'ਤਿਰੂਪੂਰਮ' ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣੀ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਮਾਨਮ ਅਤੇ ਅਰਧਾ ਮੰਡਪ ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ 100 ਏਕਡ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੇਲੋਰ ਸਥਿਤ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ, ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣੀ ਪੀਡਮ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਨੇਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅੰਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ 
ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਮੰਦਰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਦਾ ਵੇਦ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਪੁਰਮ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਰਾ-ਆਕਾਰ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ ਜੋ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 1.8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।&nbsp;ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕੋਈ ਇਸ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਮੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਡ਼੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ-ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਦਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਮੁੱਲ ਆਦਿ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਦਰ
ਰੁਸ਼ਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਰੁਸ਼ਾਨੀ** ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਮੀਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਰੁਸ਼ਾਨੀ ਸਾਰੀਆਂ ਉੱਤਰੀ ਪਾਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਉਪ-ਸਮੂਹ ਦੇ  ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸ਼ੁਗ਼ਨੀ, ਯਾਜ਼ਗੁਲਾਮੀ, ਸਰਕੋਲੀ ਜਾਂ ਓਰੋਸ਼ੋਰੀ ਹੋਵੇ, ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝਾਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਗ਼ਨੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੁਗਨੀ ਦੀ ਉਪ-ਬੋਲੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਰੁਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੰਜ ਨਦੀ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਾਰਤਾਂਗ ਨਦੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਜੀ.ਬੀ.ਏ.ਓ., ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦਾ ਰੁਸ਼ਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਦਖਸ਼ਾਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ  ਸ਼ੇਗ਼ਨਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਤੇ ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਗੋਰਨੋ-ਬਦਾਖਸ਼ਾਨ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਸਥਿਤ ਹਨ।  ਅਫਗਾਨੀ ਰੁਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਛੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਬੋਤਿਨ, ਪਾਗੂਰ, ਚਾਵੇਦ, ਯਾਰਕ, ਸ਼ੇਖਿਨ ਅਤੇ ਚਾਸਨੁਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਪੰਜ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।  ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੁਸ਼ਾਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਇਸਮਾਈਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹਨ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਚੀਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ

**ਚੀਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ** ਚੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 1963 ਵਿੱਚ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਚੀਨ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੱਕ ਪੱਧਰ-1 ਜਨਤਕ ਭਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।

ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 1958 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ 1962 ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਦਾ ਕੁੱਲ ਜ਼ਮੀਨੀ ਖੇਤਰ 30,000  ਮੀਟਰ (320,000 ਵਰਗ) ਹੈ।

ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਮਈ 2004 ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2005 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 5,375  ਮੀਟਰ (57,860 ਵਰਗ) ਦਾ ਵਾਧੂ ਖੇਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਸੰਗ੍ਰਹਿ 
ਇਸ ਦੇ ਸਥਾਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਚੀਨੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਚੀਨੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਚੀਨ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਤਮਕ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ, ਇਕੱਤਰ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ 21 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਹਾਲ ਹਨ।

ਇਸ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਖਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: 

* ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
* ਛਾਪਣਾ
* ਮੂਰਤੀਕਲਾ
* ਚੀਨੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
* ਰਵਾਇਤੀ ਤਸਵੀਰ ਕਹਾਣੀ
* ਪਹਿਰਾਵਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ
ਭਾਰਤੀ ਏਅਰਟੈੱਲ

**ਭਾਰਤੀ ਏਅਰਟੈੱਲ ਲਿਮਿਟੇਡ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Bharti Airtel Limited**) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ 18 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੈਨਲ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਏਅਰਟੈੱਲ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 5G, 4G ਅਤੇ LTE ਐਡਵਾਂਸਡ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਕਸਡ-ਲਾਈਨ ਬਰਾਡਬੈਂਡ, ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੌਇਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਏਅਰਟੈੱਲ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਾਇਸ ਓਵਰ LTE (VoLTE) ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਲਆਊਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਆਪਰੇਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਆਪਰੇਟਰ ਹੈ।  ਏਅਰਟੈੱਲ ਨੂੰ ਮਿਲਵਰਡ ਬ੍ਰਾਊਨ ਅਤੇ WPP plc ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਬ੍ਰਾਂਡਜ਼ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਏਅਰਟੈੱਲ ਨੂੰ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ, ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਆਊਟਸੋਰਸਿੰਗ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਉੱਚ ਮਾਤਰਾ ਦੇ 'ਮਿੰਟਸ ਫੈਕਟਰੀ' ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਣਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਏਅਰਟੈੱਲ ਦੇ ਉਪਕਰਨ ਐਰਿਕਸਨ, ਹੁਆਵੇਈ, ਅਤੇ ਨੋਕੀਆ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਆਈਟੀ ਸਹਾਇਤਾ ਐਮਡੌਕਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਟਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਟਾਵਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਭਾਰਤੀ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਉੱਦਮ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਇਨਫਰਾਟੈਲ (ਇੰਡਸ ਟਾਵਰਜ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ) ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਡਸ ਟਾਵਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਐਰਿਕਸਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਿੰਟ ਦੁਆਰਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਏਅਰਟੈੱਲ ਨੂੰ ₹1 (1.2¢ US)/ਮਿੰਟ ਦੀਆਂ ਘੱਟ ਕਾਲ ਦਰਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇੰਟਰਪ੍ਰਾਈਜਿਜ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਫਟੀ 50
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀਐਸਈ ਸੈਂਸੈਕਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਕੰਪਨੀਆਂ
ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੇਂਟਸ

**ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੇਂਟਸ ਲਿਮਿਟੇਡ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Asian Paints Ltd**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਟ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਪੇਂਟ, ਕੋਟਿੰਗ, ਘਰੇਲੂ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਉਤਪਾਦਾਂ, ਬਾਥ ਫਿਟਿੰਗਸ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਵੇਚਣ ਅਤੇ ਵੰਡਣ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੇਂਟਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੇਂਟ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ 15 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 27 ਪੇਂਟ ਨਿਰਮਾਣ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੇਂਟਸ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

## ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਬਣਤਰ 
### ਮਲਕੀਅਤ 
ਚਾਰਾਂ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ (ਚੋਕਸੀ, ਚੋਕਸੀ, ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਵਕੀਲ) ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ੇਅਰ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਰ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕੰਪਨੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਫੈਲ ਗਈ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਚੰਪਕਲਾਲ ਚੋਕਸੀ ਦੀ ਜੁਲਾਈ 1997 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੁਲ ਨੇ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੰਪਨੀ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਅਸਫਲ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੋਕਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ 13.7% ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨਿਟ ਟਰੱਸਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੇ ਗਏ ਸਨ। 2008 ਤੱਕ, ਚੋਕਸੀ, ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਕੋਲ 47.81% ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।  ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੇਂਟਸ ਦੇ ਗੈਰ-ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਸ਼ਵਿਨ ਦਾਨੀ ਦੀ 28 ਸਤੰਬਰ 2023 ਨੂੰ 79 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 9 ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਦੀ ਫੋਰਬਸ ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ $8.1 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਨਾਲ 36ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।

### ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਿੰਗ ਪੈਟਰਨ 
*12 ਅਗਸਤ 2024 ਮੁਤਾਬਿਕ*

thumb| ਲੋਗੋ ਜੋ 2012 ਤੱਕ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀਐਸਈ ਸੈਂਸੈਕਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਫਟੀ 50
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:All articles containing potentially dated statements
ਸ਼ੰਘਾਈ ਅਜਾਇਬ ਘਰ

**ਸ਼ੰਘਾਈ ਅਜਾਇਬ ਘਰ** ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨੀ ਕਲਾ ਦਾ ਮਿਊਂਸਪਲ ਜਨਤਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੰਘਾਈ, ਚੀਨ ਦੇ ਹੁਆਂਗਪੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੀਪਲਜ਼ ਸਕੁਆਇਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਘਾਈ ਮਿਊਂਸਪਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

1996 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੁਰਲੱਭ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਟੁਕਡ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1952 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੰਘਾਈ ਰੇਸਕੋਰਸ ਕਲੱਬ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ 325 ਵੈਸਟ ਨਾਨਜਿੰਗ ਰੋਡ 'ਤੇ ਹੈ। ਸਾਬਕਾ ਸ਼ੰਘਾਈ ਮਿਊਂਸਪਲ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਵੇਂ ਸ਼ੰਘਾਈ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਰੁਕ ਗਿਆ। 

ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਗਸਤ 1993 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1996 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ 29.5 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਹੈ।

## ਸੰਗ੍ਰਹਿ 
ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ 120,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਟੁਕਡ਼ਿਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ, ਵਸਰਾਵਿਕਸ, ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ, ਫ਼ਰਨੀਚਰ, ਯਸ਼ਬ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿੱਕੇ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਮੋਹਰਾਂ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ੰਘਾਈ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ "ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ" ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੌਜੂਦਾ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

### ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 
ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ ਮਾਰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜੋ 1991 ਤੋਂ ਲਿੰਡਾ ਅਤੇ ਰੋਜਰ ਡੂ ਦੁਆਰਾ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ ਤੱਕ ਦੇ 1783 ਟੁਕਡ਼ੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਦਰ
ਫੋਰਬਸ (ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕੰਪਨੀ)

**ਫੋਰਬਸ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Forbes & Company Limited**), ਪੁਰਾਣੀ ਫੋਰਬਸ ਗੋਕਾਕ ਲਿਮਿਟੇਡ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਅਤੇ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 1767 ਵਿੱਚ ਅਬਰਡੀਨਸ਼ਾਇਰ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਜੌਹਨ ਫੋਰਬਸ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਪਿਟਸਲੀਗੋ ਦੇ ਲਾਰਡ ਫੋਰਬਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਫੋਰਬਸ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਕੈਂਪਬੈਲ, ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਪੂਰਜੀ ਪਾਲਨਜੀ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ 1919 ਤੋਂ ਬੰਬਈ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ।

## ਬਾਨੀ 
1743 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਜੌਨ ਫੋਰਬਸ ਨੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਸਰ ਵਜੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ 1764 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਇੱਕ 'ਮੁਫ਼ਤ ਮਰੀਨਰ' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਮੁਫ਼ਤ ਵਪਾਰੀ' ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਪਾਹ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਪ ਬ੍ਰੋਕਰੇਜ, ਸ਼ਿਪ ਬਿਲਡਿੰਗ ਅਤੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ। 

## ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ 
ਫੋਰਬਸ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ ਤਿੰਨ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ:

* ਫੋਰਬਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ: ਰੋਬੋਟਿਕਸ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਆਟੋਮੇਸ਼ਨ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਸਪ੍ਰਿੰਗਸ
* ਫੋਰਬਸ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ
* ਫੋਰਬਸ ਟੈਕਨੋਸਿਸ: ਏਟੀਐਮ ਅਤੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਕਿਓਸਕ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*
ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ

**ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਿਮਿਟੇਡ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Coromandel International Limited**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਐਗਰੋਕੈਮੀਕਲ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਫਸਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਤਪਾਦ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਫਰਟੀਲਾਈਜ਼ਰਸ ਨਾਮਕ, ਕੰਪਨੀ ਖਾਦਾਂ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੁਰੁਗੱਪਾ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਈਆਈਡੀ ਪੈਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ 62.82% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹੈ।

ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ IMC ਅਤੇ ਸ਼ੈਵਰੋਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ EID ਪੈਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਮਾਨ ਗਰੋਮੋਰ ਸੈਂਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੂਨ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੋਲਾਂ ਨਿਰਮਾਣ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਉਤਪਾਦ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਗਰੋਮੋਰ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਪੈਰਾਮਫੋਸ, ਪੈਰੀ ਗੋਲਡ ਅਤੇ ਪੈਰੀ ਸੁਪਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਨੂੰ "ਬਿਜ਼ਨਸ ਟੂਡੇ ਦੀ" 2009 ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ #16 ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੰਪਨੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਬੋਰਲੌਗ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਕਾਰੋਬਾਰ 
ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਫਸਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭੂਗੋਲ ਵਿੱਚ ਮੰਡੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਫਾਰਮੂਲੇਸ਼ਨ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਇੱਕ ਖੋਜ, ਵਿਕਾਸ, ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

### ਫਾਸਫੇਟਿਕ ਖਾਦ 
ਕੰਪਨੀ ਫਾਸਫੇਟਿਕ ਖਾਦ ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਰ ਹੈ।

### ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ 
ਸਪੈਸ਼ਲਿਟੀ ਨਿਊਟ੍ਰੀਐਂਟਸ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਗੰਧਕ ਪੇਸਟਲ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਖਾਦ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਵਰਗੇ ਉਤਪਾਦਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਾਰਕੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਇਓ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਕਾਸ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖਾਸ ਫਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

### ਪ੍ਰਚੂਨ 
2015 ਤੱਕ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤੇਲੰਗਾਨਾ, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 800 ਪ੍ਰਚੂਨ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਚਲਾਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਆਉਟਲੈਟਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਕੰਪਨੀ ਲਗਭਗ 30 ਲੱਖ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫਸਲ ਸਲਾਹ, ਮਿੱਟੀ ਪਰਖ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਸਮੇਤ ਖੇਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਸਟੋਰ 30-40 ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 5,000 ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਚੀਨ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਸ਼ੰਘਾਈ

**ਚੀਨ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਸ਼ੰਘਾਈ** ਸ਼ੰਘਾਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਿਊਂਸਪਲ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੰਘਾਈ ਸ਼ਹਿਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਭਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।

ਇਹ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਚੀਨ ਪਵੇਲੀਅਨ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਐਕਸਪੋ 2010 ਸ਼ੰਘਾਈ ਚੀਨ ਦਾ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਸ਼ੰਘਾਈ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1956 ਵਿੱਚ ਵੈਸਟ ਨਾਨਜਿੰਗ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 18 ਮਾਰਚ 2000 ਨੂੰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਨੂੰ ਪੀਪਲਜ਼ ਸਕੁਆਇਰ ਉੱਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸ਼ੰਘਾਈ ਰੇਸ ਕਲੱਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1997 ਤੱਕ ਸ਼ੰਘਾਈ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਜਗ੍ਹਾ 2,200 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 5,800 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਦਰ
ਗ੍ਰੀਨਪਲਾਈ

**ਗ੍ਰੀਨਪਲਾਈ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Greenply Industries Limited;** **ਗ੍ਰੀਨਪਲਾਈ**), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (NSE) ਅਤੇ ਬੰਬੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ' ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ। ਗ੍ਰੀਨਪਲਾਈ ਦੀ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ 55 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ (ਵਰਚੁਅਲ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸਮੇਤ) ਅਤੇ 7,500+ ਚੈਨਲ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਨਿਰਮਾਣ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਗੈਬਨ (ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ) ਅਤੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਰਮਾਣ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਗ੍ਰੀਨਪਲਾਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
28 ਨਵੰਬਰ, 1990 ਨੂੰ, ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜੇਸ਼ ਮਿੱਤਲ ਦੁਆਰਾ "ਮਿੱਤਲ ਲੈਮੀਨੇਟਸ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ" ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1994 ਨੂੰ ਗ੍ਰੀਨਪਲਾਈ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਮਿੱਤਲ ਲੈਮੀਨੇਟਸ ਲਿਮਟਿਡ ਵਿਚਕਾਰ ਏਕੀਕਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1996 ਵਿੱਚ, ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਗ੍ਰੀਨਪਲਾਈ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨਪਲਾਈ ਦਾ ਫਲੈਗਸ਼ਿਪ ਬ੍ਰਾਂਡ 1997 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਬ੍ਰਾਂਡ Optima ਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ 2011 ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਂਡ Ecotec ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਸੀ। 2001 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੀਨ ਕਲੱਬ - ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ-ਗ੍ਰੇਡ ਪਲਾਈਵੁੱਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ 300% ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਵਾਰੰਟੀ (ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ) ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ 2019-20 ਵਿੱਚ, ਪਲਾਈਵੁੱਡ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਖੰਡ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੀਨ ਕਲੱਬ ਪਲੱਸ 700, ਗ੍ਰੀਨ ਕਲੱਬ 5 ਸੌ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨ ਪਲੈਟੀਨਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਦੀ ਵਧਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ (ਨਵੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰੰਟੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ) ਅੱਪਗਰੇਡ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਘਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜ਼ੀਰੋ-ਐਮਿਸ਼ਨ (E-0) ਪਲਾਈਵੁੱਡ, ਗ੍ਰੀਨ ਕਲੱਬ ਪਲੱਸ 700, 2020 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
*
ਗੋਦਰੇਜ ਗਰੁੱਪ

**ਗੋਦਰੇਜ ਸਮੂਹ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Godrej Group**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗੋਦਰੇਜ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਰਦੇਸ਼ੀਰ ਗੋਦਰੇਜ ਅਤੇ ਪਿਰੋਜਸ਼ਾ ਬੁਰਜੋਰਜੀ ਗੋਦਰੇਜ ਦੁਆਰਾ 1897 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ, ਖਪਤਕਾਰ ਉਤਪਾਦ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਉਪਕਰਣ, ਫਰਨੀਚਰ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਸਮੇਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੋਦਰੇਜ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਗੋਦਰੇਜ ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ, ਗੋਦਰੇਜ ਐਗਰੋਵੇਟ, ਅਤੇ ਗੋਦਰੇਜ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਗੋਦਰੇਜ ਐਂਡ ਬੌਇਸ ਐਮਐਫਜੀ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਸਮਾਂਰੇਖਾ 
* 1897: ਗੋਦਰੇਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1897 ਵਿੱਚ ਹੋਈ
* 1897: ਗੋਦਰੇਜ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਵਰ ਤਕਨੀਕ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਲਾਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
* 1902: ਗੋਦਰੇਜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਇਆ
* 1918: ਗੋਦਰੇਜ ਸੋਪਸ ਲਿਮਿਟੇਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
* 1920: ਗੋਦਰੇਜ ਨੇ ਬਨਸਪਤੀ ਤੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਾਬਣ ਬਣਾਇਆ
* 1955: ਗੋਦਰੇਜ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਟਾਈਪਰਾਈਟਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ
* 1961: ਗੋਦਰੇਜ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੋਰਕਲਿਫਟ ਟਰੱਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ
* 1971: ਗੋਦਰੇਜ ਐਗਰੋਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਗੋਦਰੇਜ ਸੋਪਸ ਦੇ ਐਨੀਮਲ ਫੀਡ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
* 1974: ਵਡਾਲਾ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਤੇਲ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਐਕਵਾਇਰ ਕੀਤਾ
* 1988: ਗੋਦਰੇਜ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ, ਇਕ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ
* 1989: ਗੋਦਰੇਜ PUF ( ਪੌਲੀਯੂਰੇਥੇਨ ਫੋਮ) ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀ ਬਣੀ।
* 1991: ਭੋਜਨ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ
* 1994: ਟ੍ਰਾਂਸਲੇਕਟਰਾ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਗਏ
* 1995: ਟ੍ਰਾਂਸਲੇਕਟਰਾ ਨੇ ਸਾਰਾ ਲੀ ਯੂਐਸਏ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਾਇਆ
* 1999: ਟ੍ਰਾਂਸਲੈਕਟਰਾ ਨੇ ਗੋਦਰੇਜ ਸਾਰਾ ਲੀ ਲਿਮਿਟੇਡ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਿਆ ਅਤੇ ਗੋਦਰੇਜ ਇਨਫੋਟੈਕ ਲਿਮਿਟੇਡ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।
* 2001: ਗੋਦਰੇਜ ਸੋਪਸ ਲਿਮਿਟੇਡ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੋਦਰੇਜ ਖਪਤਕਾਰ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੋਦਰੇਜ ਸੋਪਸ ਨੇ ਗੋਦਰੇਜ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ
* 2002: ਗੋਦਰੇਜ ਟੀ ਲਿਮਿਟੇਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
* 2004: ਗੋਦਰੇਜ ਹਾਈਕੇਅਰ ਲਿਮਿਟੇਡ ਨੇ ਕੀਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ
* 2006: ਫੂਡਜ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਨੂੰ ਗੋਦਰੇਜ ਟੀ ਅਤੇ ਗੋਦਰੇਜ ਟੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਗੋਦਰੇਜ ਬੇਵਰੇਜ ਐਂਡ ਫੂਡਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
* 2007: ਗੋਦਰੇਜ ਬੇਵਰੇਜਸ ਐਂਡ ਫੂਡਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਹਰਸ਼ੇ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜੇਵੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਗੋਦਰੇਜ ਹਰਸ਼ੇ ਫੂਡਜ਼ ਐਂਡ ਬੇਵਰੇਜ ਲਿਮਿਟੇਡ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
* 2008: ਗੋਦਰੇਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰੰਗੀਨ ਲੋਗੋ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਮੁੜ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।
* 2010: ਗੋਦਰੇਜ ਨੇ GoJiyo ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਫਤ, ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਆਧਾਰਿਤ 3D ਵਰਚੁਅਲ ਵਰਲਡ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।
* 2011: ਗੋਦਰੇਜ ਐਂਡ ਬੌਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟਾਈਪਰਾਈਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਆਖਰੀ ਹੈ।
* 2014: ਗੋਦਰੇਜ ਨੇ ਮਾਸਟਰਬ੍ਰਾਂਡ 2.0 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ - ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ; ਫ੍ਰੀਜੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ; ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੈਰ-ਵੈਬ ਅਧਾਰਤ ਮੋਬਾਈਲ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਿੰਗ ਅਨੁਭਵ, 18 ਨਵੰਬਰ 2014।
* 2020: ਗੋਦਰੇਜ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਹੋਮ ਲੋਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਗੋਦਰੇਜ ਹਾਊਸਿੰਗ ਫਾਈਨਾਂਸ (GHF) ਦੇ ਨਾਲ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

## ਸੰਚਾਲਨ 
ਗੋਦਰੇਜ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ:

# ਗੋਦਰੇਜ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ
# ਗੋਦਰੇਜ ਅਤੇ ਬੌਇਸ
# ਗੋਦਰੇਜ ਦੂਰਸੰਚਾਰ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਮੂਹਿਕ ਕੰਪਨੀਆਂ
ਹੈਵਲਜ਼

**ਹੈਵਲਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Havells India Limited**) ਨੋਇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਉਪਕਰਣ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਕਰਨਾਂ, ਘਰੇਲੂ, ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਰੋਸ਼ਨੀ, LED ਰੋਸ਼ਨੀ, ਪੱਖੇ, ਮਾਡਿਊਲਰ ਸਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਾਇਰਿੰਗ ਉਪਕਰਣ, ਵਾਟਰ ਹੀਟਰ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸਰਕਟ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਵਿਚਗੀਅਰ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕੇਬਲਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਾਂ, ਇੰਡਕਸ਼ਨ ਮੋਟਰਾਂ, ਅਤੇ ਕੈਪੇਸੀਟਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। . ਹੈਵੇਲਜ਼ ਹੈਵੇਲਜ਼, ਲੋਇਡ, ਕ੍ਰੈਬਟਰੀ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ, ਰੀਓ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਂਪਟੈਕ ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ।

ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 6,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 23 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੋਇਡ ਦਾ ਐਕਸਕਲੂਸਿਵ ਆਊਟਲੈਟ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਰਾਜਨ ਬਾਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਐਕਵਾਇਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੋਰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਪੱਛਮੀ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 2016 ਤੱਕ, ਇਸ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰਿਦੁਆਰ, ਬੱਦੀ, ਨੋਇਡਾ, ਫਰੀਦਾਬਾਦ, ਅਲਵਰ, ਨੀਮਰਾਨਾ ਅਤੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ 11 ਨਿਰਮਾਣ ਪਲਾਂਟ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
1958 ਵਿੱਚ, ਕਿਮਤ ਰਾਏ ਗੁਪਤਾ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਉਪਕਰਣ ਵਪਾਰ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1971 ਵਿੱਚ, ਹਵੇਲੀ ਰਾਮ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵਿਚਗੀਅਰ ਕੰਪਨੀ-ਹਵੇਲਜ਼-ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਦਾ ਵਿਤਰਕ ਸੀ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੇਬਲ, ਲਾਈਟਿੰਗ, ਉਪਕਰਨ, ਪੱਖੇ ਅਤੇ ਗੀਜ਼ਰ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

1983 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੇ ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਟਾਵਰਜ਼ ਐਂਡ ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਰਮਰਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਨੂੰ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। 1997 ਅਤੇ 2001 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹੈਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਈਸੀਐਸ, ਡਿਊਕ ਆਰਨਿਕਸ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲਸ ਅਤੇ ਕਰੈਬਟਰੀ ਇੰਡੀਆ ਨੂੰ ਵੀ ਖਰੀਦਿਆ। ਹੈਵੇਲਜ਼ ਅਤੇ ਯੂਕੇ-ਅਧਾਰਤ ਕ੍ਰੈਬਟਰੀ ਵਿਚਕਾਰ 50:50 ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਉੱਦਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੈਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੇਵੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਬਟਰੀ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 2007 ਵਿੱਚ, ਹੈਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਲਾਈਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਸਿਲਵੇਨੀਆ ਨੂੰ ਲਗਭਗ €200 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 2010 ਵਿੱਚ, ਹੈਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਸਿਰੇਮਿਕ ਮੈਟਲ-ਹਲਾਈਡ ਲੈਂਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਹੈਵੇਲਜ਼ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਨੂੰ 100% ਤੱਕ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਮਪਟੈਕ ਰੀਨਿਊਏਬਲ ਵਿੱਚ 51% ਬਹੁਮਤ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਦਸੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ, ਹੈਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਸਿਲਵੇਨੀਆ ਮਾਲਟਾ ਅਤੇ ਹੈਵੇਲਜ਼ ਐਗਜ਼ਿਮ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ 80% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਸ਼ੰਘਾਈ ਫੀਲੋ ਨੂੰ ਸ਼ੰਘਾਈ ਫੀਲੋ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ। 1,070 ਕਰੋੜ (US$166.79 ਮਿਲੀਅਨ) ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ 20% ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ। ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ₹1,600 ਕਰੋੜ (US$245.69 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੇ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਲੋਇਡ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲਜ਼ ਦੇ ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਡਿਊਰੇਬਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

## ਮਾਨਤਾ 
2014 ਵਿੱਚ, ਟਰੱਸਟ ਰਿਸਰਚ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ, ਬ੍ਰਾਂਡ ਟਰੱਸਟ ਰਿਪੋਰਟ 2014 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੈਵੇਲਜ਼ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ 1200 ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 125ਵਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ
ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼

**ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Balaji Telefilms**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼ ਵੀ ਅਲਟ ਬਾਲਾਜੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਲਗ ਰੇਟ ਕੀਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ। ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੀਵੀ, ਕਾਮੇਡੀ, ਗੇਮ ਸ਼ੋਅ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਕਪੂਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬੰਬੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ।

2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਲਾਕਬਸਟਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਕਿਊਂਕੀ ਸਾਸ ਭੀ ਕਭੀ ਬਹੂ ਥੀ*, *ਕਹਾਨੀ ਘਰ ਘਰ ਕੀ*, *ਕਹੀਂ ਕਿਸਸੀ ਰੋਜ਼*, *ਕਸੌਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੇ*, *ਕਹੀਂ ਤੋ ਹੋਗਾ*, *ਕੁਸੁਮ* ਅਤੇ *ਕਸਮ ਸੇ* ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕਈ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤਾ*, *ਤੇਰੇ ਲੀਏ*, *ਪਿਆਰ ਕੀ ਯੇ ਏਕ ਕਹਾਨੀ*, *ਬਡੇ ਅੱਛੇ ਲਗਤੇ ਹੈ*, *ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ*, *ਯੇ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤੇਂ*, *ਕੁਮਕੁਮ ਭਾਗਿਆ*, *ਮੇਰੀ ਆਸ਼ਿਕੀ ਤੁਮ ਸੇ ਹੀ*, *ਕਸਮ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕੀ*, *ਕੁੰਡਲੀ ਭਾਗਿਆ*, *ਯੇ ਹੈ ਚਾਹਤੇਂ* ਅਤੇ *ਭਾਗਿਆ ਲਕਸ਼ਮੀ* 

2015 ਤੋਂ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕਈ ਮੌਸਮੀ ਫਾਰਮੈਟ ਵਾਲੇ ਵੀਕਐਂਡ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਉੱਚ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਲੜੀ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ *ਨਾਗਿਨ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)* (ਇਸ ਦੇ 6ਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ), *ਕਵਚ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)* (2 ਸੀਜ਼ਨ), *ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ* ( 2 ਰੁੱਤਾਂ), *ਹੈਵਾਨ: ਦ ਮੌਨਸਟਰ*, *ਦਯਾਨ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)* ਅਤੇ *ਕਯਾਮਤ ਕੀ ਰਾਤ* ਕਈ ਹੋਰ।

2017 ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨੀ, *ਕਿੰਗਡਮ ਆਫ ਦਿ ਸੋਪ ਕੁਈਨ: ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ* ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ।

## ਮੌਜੂਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 
## ਸਾਬਕਾ ਉਤਪਾਦਨ 
### ਆਡੀਓ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ਿਵ ਜਲੋਟਾ

ਸ਼ਿਵ ਜਲੋਟਾ (ਜਨਮ 26 ਦਸੰਬਰ 1993) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ 2019 ਤੋਂ ਬੀਬੀਸੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਈਸਟਐਂਡਰਸ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨੀ ਪਨੇਸਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ
ਜਲੋਟਾ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਦਸੰਬਰ 1993 ਨੂੰ ਕਿੰਗਸਟਨ ਓਨ ਟੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰਿਚਮੰਡ ਡਰਾਮਾ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੁਆਰਾ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2013 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਥ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹੋਮਗ੍ਰਾਉਨ: ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਹੈਵੀ ਵੇਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਿਮ-ਗੋਅਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2018 ਵਿੱਚ, ਜਲੋਟਾ ਨੇ ਨਾਟਕ 'ਦਿ ਕਰੀਅਸ ਇਨਸੀਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਦ ਡੌਗ ਇਨ ਦ ਨਾਈਟ-ਟਾਈਮ' ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਬੂਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਕਾਸਟਿੰਗ ਬਾਰੇ, ਜਲੋਟਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ "ਸਟੈਂਡਰਡ BAME ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ" ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ "ਵਧੇਰੇ ਫਲਦਾਇਕ ਸੀ ਅਤੇ [ਉਸਦੀ] ਨਸਲ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।"

2019 ਵਿੱਚ, ਜਲੋਟਾ ਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਈਸਟਐਂਡਰਸ ਵਿੱਚ ਪਨੇਸਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵਿੰਨੀ ਪਨੇਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਉਸਨੇ 29 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ  ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਖੀਰਤ (ਜਾਜ਼ ਦਿਓਲ) ਅਤੇ ਜਗਸ (ਅਮਰ ਅਦਤੀਆ) ਦੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ। ਆਪਣੀ ਔਨ-ਸਕ੍ਰੀਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੌਟੀ ਕਾਟਨ (ਮਿਲੀ ਜ਼ੀਰੋ) ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸੂਕੀ (ਬਲਵਿੰਦਰ ਸੋਪਾਲ) ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ (ਨਵੀਨ ਚੌਧਰੀ) ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸਬੰਧ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993
ਭਾਰਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ

**ਭਾਰਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਲਿਮਟਿਡ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Bharat Electronics Limited;** **ਬੀਈਐਲ**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੀ ਏਰੋਸਪੇਸ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਤੇ ਏਰੋਸਪੇਸ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਉੱਨਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੀਈਐਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੋਲਾਂ PSUs ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ *ਨਵਰਤਨ* ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਉਤਪਾਦ 
right|thumb| ਬੀਈਐਲ ਵੈਪਨ ਲੋਕੇਟਿੰਗ ਰਾਡਾਰ ਦਾ ਸਕੇਲ ਮਾਡਲ
right|thumb| BEL ਬੈਟਲ ਫੀਲਡ ਸਰਵੇਲੈਂਸ ਰਾਡਾਰ (BFSR-SR)
[right|thumb| BEL ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ [ਵੋਟਰ-ਤਸਦੀਕ ਕਾਗ਼ਜ਼ੀ ਪੜਤਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ|VVPAT ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਵੋਟਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ]]
ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਵੋਟਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ

ਵੋਟਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪੇਪਰ ਆਡਿਟ ਟ੍ਰੇਲ

ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਸਿਗਨਲ

ਰਾਡਾਰ

* ਬੀਈਐਲ ਹਥਿਆਰ ਲੱਭਣ ਵਾਲਾ ਰਾਡਾਰ
* BEL ਬੈਟਲ ਫੀਲਡ ਸਰਵੇਲੈਂਸ ਰਾਡਾਰ
* ਭਾਰਤੀ ਡੋਪਲਰ ਰਾਡਾਰ
* ਸੰਯੁਕਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਯੁੱਧ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
* ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਰਾਡਾਰ (3D-CAR)
* ਰਿਪੋਰਟਰ ਰਾਡਾਰ

ਦੂਰਸੰਚਾਰ

ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ

ਆਪਟੋ-ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ

ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕ

ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ

ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ

* ਆਕਾਸ਼ (ਮਿਜ਼ਾਈਲ) ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਫੈਕਟਰੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ

ਸੋਨਾਰਸ

* ਹਲ ਮਾਊਂਟਡ ਸੋਨਾਰ ਐਰੇ
** ਹੁਮਸਾ (ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ) - INS ਮੁੰਬਈ, ਰਾਜਪੂਤ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਤਲਵਾਰ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ (ਬੈਚ 1 ਅਤੇ ਬੈਚ 2)[4][5]
** HUMSA-UG (ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ) - ਅੱਪਗਰੇਡ ਵੇਰੀਐਂਟ
** ਹੁਮਸਾ-ਐਨਜੀ (ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ) - ਕੋਲਕਾਤਾ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਨੀਲਗਿਰੀ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਕਾਮੋਰਤਾ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ 
** HUMSA-NG Mk 2 (ਚੌਥੀ ਪੀੜ੍ਹੀ)

* ਨਾਗਿਨ ਐਕਟਿਵ ਟੋਇਡ ਐਰੇ ਸੋਨਾਰ - ਕੋਲਕਾਤਾ-ਕਲਾਸ, ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ-ਕਲਾਸ
* USHUS (ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸਬਮਰੀਨ ਐਕਟਿਵ/ਪੈਸਿਵ ਸੋਨਾਰ)
* ਪੰਚੇਂਦਰੀਆ (ਸਬਮਰੀਨ ਐਕਟਿਵ/ਪੈਸਿਵ ਸੋਨਾਰ)

ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ (CCS)

ਅੱਗ ਕੰਟਰੋਲ ਸਿਸਟਮ

* Lynx-U2 (OTO Melara 76 mm ਲਈ)[19]

ਰਾਡਾਰ

ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਯੁੱਧ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ

ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਫੈਕਟਰੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ F-INSAS

ਸਿਮੂਲੇਟਰ

ਟੈਂਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ

* OFB ਅਰਜੁਨ MBT ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਦਿਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼

ਰੱਖਿਆ ਸੰਚਾਰ

* ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ P-8I ਲਈ ਡਾਟਾ ਲਿੰਕ II ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
* ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਲਈ ਲੜਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ

ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸਿਸਟਮ

ਜਲ ਸੈਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ

ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਲਈ C4I ਸਿਸਟਮ

ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਜਾਤੀ ਜਨਗਣਨਾ 2011 ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਇੱਕ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲਾ ਟੈਬਲੈੱਟ ਪੀ.ਸੀ.

ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਕੈਪਚਰਿੰਗ ਫਾਰ ਨੇਸ਼ਨ ਪਾਪੂਲੇਸ਼ਨ ਰਜਿਸਟਰ

ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਲਈ ਐਨਕ੍ਰਿਪਟਰ

IFF (ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰੋ) ਸੈਕੰਡਰੀ ਰਾਡਾਰ

ਮਲਟੀਪਲ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਬੈਂਡਾਂ ਵਿੱਚ SDR ਅਤੇ IP ਰੇਡੀਓ

## ਟਿਕਾਣੇ 
ਭਾਰਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ।

* ਬੰਗਲੌਰ (ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਅਤੇ ਫੈਕਟਰੀ), ਕਰਨਾਟਕ
* ਚੇਨਈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ
* ਪੰਚਕੂਲਾ ( ਹਰਿਆਣਾ )
* ਕੋਟਦਵਾਰ, ( ਉਤਰਾਖੰਡ )
* ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ, ( ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ )
* ਪੁਣੇ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ
* ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ
* ਨਵੀਂ ਮੁੰਬਈ
* ਮਛਲੀਪਟਨਮ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼

; ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਫਤਰ

* ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ
* ਸਿੰਗਾਪੁਰ
* ਹਨੋਈ, ਵੀਅਤਨਾਮ
* ਯਾਂਗੋਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ
* ਮਸਕਟ, ਓਮਾਨ
* ਕੋਲੰਬੋ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ

; ਖੇਤਰੀ ਦਫਤਰ

* ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
* ਮੁੰਬਈ
* ਕੋਲਕਾਤਾ
* ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ

## ਹਵਾਲੇ
ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ

**ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਲਿਮਿਟੇਡ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Fortis Healthcare Limited;** **FHL**) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੁਨਾਫੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਸਪਤਾਲ ਨੈਟਵਰਕ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਗੁੜਗਾਓਂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਫੋਰਟਿਸ ਨੇ ਮੋਹਾਲੀ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸੰਚਾਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾ ਫੋਰਟਿਸ ਹਸਪਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਹਸਪਤਾਲ ਚੇਨ ਨੇ ਐਸਕਾਰਟਸ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ। ਐਸਕਾਰਟਸ ਹਾਰਟ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ, ਓਖਲਾ, ਦਿੱਲੀ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਚਾਲਨ ਇਕਾਈ ਬਣ ਗਈ। ਡਾ: ਤਹਿਰਾਨ, ਮੇਦਾਂਤਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਐਮਡੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਗੁੜਗਾਓਂ ਵਿਖੇ ਫੋਰਟਿਸ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (FMRI) ਹਸਪਤਾਲ ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਪਤਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2021 ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 23ਵੇਂ ਸਮਾਰਟ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਊਜ਼ਵੀਕ ਦੁਆਰਾ FMRI ਨੂੰ ਸਾਲ 2022 ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦਾ 22ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਸਪਤਾਲ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਫੋਰਟਿਸ ਐਸਕਾਰਟਸ ਓਖਲਾ ਅਤੇ ਐਫਐਮਆਰਆਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਦੀਆਂ ਦਿੱਲੀ ਐਨਸੀਆਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੋਰਟਿਸ ਹਸਪਤਾਲ ਫਰੀਦਾਬਾਦ, ਨੋਇਡਾ, ਵਸੰਤ ਕੁੰਜ, ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ (ਦਿੱਲੀ) ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਭਾਰਤ, ਦੁਬਈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ 36 ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ IHH ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ 31.1% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਬਣ ਗਈ। ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਨੇ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਈਐਚਐਚ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਦੇ ਚਾਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਬੋਰਡ ਨੇ IHH ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਅਸਿੱਧੇ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਨਾਰਦਰਨ ਟੀਕੇ ਵੈਂਚਰ Pte ਲਿਮਟਿਡ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹੀ ਇਸ਼ੂ ਰਾਹੀਂ 230 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਨੂੰ ₹10 ਫੇਸ ਵੈਲਿਊ ਦੇ ₹170 ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।

## ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ 
2018 ਵਿੱਚ, ਮਨੀਪਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ TPG ਕੈਪੀਟਲ ਨੇ ₹ 39,000 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੌਦੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਲਿਮਟਿਡ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 2019 ਵਿੱਚ, ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ₹ 46,500 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਮੁੱਲ ਲਈ RHT ਹੈਲਥ ਟਰੱਸਟ (RHT) ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਸੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਫੋਰਟਿਸ ਨੇ 30 ਜੂਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਈ ਤਿਮਾਹੀ ਲਈ ₹ 780.10 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਸ਼ੁੱਧ ਲਾਭ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।

ਅਗਸਤ 2023 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਫੋਰਟਿਸ ਨੇ 27.23 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ VPS ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਤੋਂ ਮਾਨੇਸਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੇਡਿਓਰ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।

## ਸਹਿਯੋਗ 
* 19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਏਆਈ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਗਏ ਦੇਖਭਾਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਫੋਰਟਿਸ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਫੇਬਲ ਭਾਈਵਾਲ।
* CSC ਨੇ 21 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਲਈ ਟੈਲੀਮੇਡੀਸਨ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਫੋਰਟਿਸ ਹਸਪਤਾਲ ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਕੀਤੀ।
* ਫੋਰਟਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ RED ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ। ਸਿਹਤ 10-30 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ, ਜੂਨ 23।
* ਫੋਰਟਿਸ ਬੈਨਰਘੱਟਾ ਰੋਡ, ਜੋਗੋ ਹੈਲਥ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, 23 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਗਾੜਾਂ ਲਈ ਗੈਰ-ਸਰਜੀਕਲ, ਤਕਨੀਕ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ
* ਮਨੀਪਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਇੰਡੀਆ
* ਮੇਦਾਂਤਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਚਹਾਰਬਾਗ

**ਚਾਹਰਬਾਗ** (ਫ਼ਾਰਸੀ: چهارباغ)  ਚਾਹਰਬਾਗ ਕਾਉਂਟੀ, ਅਲਬੁਰਜ਼ ਸੂਬਾ, ਈਰਾਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਉਂਟੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਹਾਰਦਾਂਗੇਹ ਦਿਹਾਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਦਲ ਕੇ ਸੋਨਕੋਰਾਬਾਦ ਪਿੰਡ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 
## ਜਨਸੰਖਿਆ ਅੰਕੜੇ 
### ਆਬਾਦੀ 
2006 ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 5,577 ਸੀ, ਜੋ 1,448 ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਇਹ ਤਹਿਰਾਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਾਵੋਜਬੋਲਾਗ਼ ਕਾਉਂਟੀ, ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚਹਾਰਬਾਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। 2016 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 48,828 ਹੋ ਗਈ ਜੋ 14,380 ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਲਬੁਰਜ਼ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਕਾਉਂਟੀ ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

2020 ਵਿੱਚ, ਚਹਾਰਬਾਗ ਕਾਉਂਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਕਾਉਂਟੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਚਹਾਰਬਾਗ ਨੂੰ ਕਾਉਂਟੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਨਵਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਹਲਦੀਰਾਮ

**ਹਲਦੀਰਾਮਜ਼** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Haldiram's''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਠਾਈਆਂ, ਸਨੈਕਸ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਕੰਪਨੀ ਹੈ  ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਨੋਇਡਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨਾਗਪੁਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਗੁੜਗਾਉਂ, ਹੁਗਲੀ ਜ਼ਿਲੇ, ਰੁਦਰਪੁਰ ਅਤੇ ਨੋਇਡਾ ਵਰਗੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਪਲਾਂਟ ਹਨ।  ਹਲਦੀਰਾਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਚੇਨ ਸਟੋਰ   ਅਤੇ ਪੁਣੇ, ਨਾਗਪੁਰ, ਰਾਏਪੁਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਨੋਇਡਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ। ਹਲਦੀਰਾਮ ਦੇ ਉਤਪਾਦ 80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਦੇ ਹਨ। ਗੰਗਾ ਭੀਸ਼ਨ ਅਗਰਵਾਲ ਹਲਦੀਰਾਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
[thumb| [ਪੂਨੇ|ਪੁਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਕੋਚ-ਥੀਮ ਵਾਲਾ ਹਲਦੀਰਾਮ ਦਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ]]
ਹਲਦੀਰਾਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1937 ਵਿੱਚ ਬੀਕਾਨੇਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚੂਨ ਮਿਠਾਈ ਅਤੇ ਨਮਕੀਨ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਗੰਗਾ ਭੀਸ਼ਨ ਅਗਰਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹਲਦੀਰਾਮ ਜੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 

ਵਿਸਥਾਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ, ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਰਮਾਣ ਪਲਾਂਟ ਕਲਕੱਤਾ (ਹੁਣ ਕੋਲਕਾਤਾ) ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1970 ਵਿੱਚ, ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਨਿਰਮਾਣ ਪਲਾਂਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਿਰਮਾਣ ਪਲਾਂਟ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

2003 ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਭੋਜਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 

2014 ਵਿੱਚ, ਹਲਦੀਰਾਮਜ਼ ਬ੍ਰਾਂਡ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ 55ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ; ਟਰੱਸਟ ਰਿਸਰਚ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਕਰਵਾਏ ਗਿਆ। 2017 ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਨੈਕ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

2022 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਦਿੱਲੀ-ਅਧਾਰਤ ਹਲਦੀਰਾਮ ਸਨੈਕਸ ਅਤੇ ਨਾਗਪੁਰ-ਅਧਾਰਤ ਹਲਦੀਰਾਮ ਫੂਡਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਪੈਕੇਜਡ ਸਨੈਕਸ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਡੀਮਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਲਦੀਰਾਮ ਸਨੈਕਸ ਫੂਡ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ । ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਭਰਾਵਾਂ ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਮਧੂਸੂਦਨ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਰਲੇਵੇਂ ਵਾਲੀ ਇਕਾਈ ਦੀ 56% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਗਪੁਰ ਸਥਿਤ ਸ਼ਿਵ ਕਿਸ਼ਨ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਬਾਕੀ 44% ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

## ਉਤਪਾਦ 
[thumb| ਹਲਦੀਰਾਮ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ, [ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ|ਗੁੜਗਾਉਂ ਵਿਖੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਨਾਸ਼ਤਾ]]
ਹਲਦੀਰਾਮ ਦੇ 410 ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਤਪਾਦ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਨਮਕੀਨ, ਪੱਛਮੀ ਸਨੈਕਸ, ਭਾਰਤੀ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਮਿਠਾਈਆਂ, ਕੂਕੀਜ਼, ਸ਼ਰਬਤ ਅਤੇ ਅਚਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗੁਲਾਬ ਜਾਮੁਨ ਅਤੇ ਬੀਕਾਨੇਰੀ ਭੁਜੀਆ ਅਤੇ ਪਾਪਦਮ ਵਰਗੇ ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਕੰਪਨੀ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਇਹਨਾਂ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਤੋਂ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੇ ਆਯਾਤ ਦੁਆਰਾ ਆਲੂ-ਅਧਾਰਤ ਭੋਜਨਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹਲਦੀਰਾਮ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਚੂਨ ਸਥਾਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੇਕਰੀ ਅਤੇ ਕਨਫੈਕਸ਼ਨਰੀ ਸਟੋਰਾਂ, ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਪਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ 2003 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਤੱਕ, ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਆਲੂ ਚਿਪਸ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਸਨ।  ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਪਰਮਾਰਕੀਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ  ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। 

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
2015 ਦੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ *ਪ੍ਰੇਮ ਰਤਨ ਧਨ ਪਾਓ* ਵਿੱਚ ਹਲਦੀਰਾਮ ਦੀ ਥਾਲੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸਨੈਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਲਦੀਰਾਮ ਦੇ 1.5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਨੈਕ ਪੈਕੇਟ ਫਿਲਮ ਦੇ ਲੋਗੋ ਦੇ ਨਾਲ ਛਾਪੇ ਗਏ ਸਨ।

## ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੁੱਦੇ 
2006 ਵਿੱਚ, ਸਹਿ-ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਅਗਰਵਾਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਾਹ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਚਾਹ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਅਗਰਵਾਲ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੀ ਸਟਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ