open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਲਾਈਨਸ ਕੰਪੋਸਡ ਅ ਫਿਊ ਮਾਈਲਸ ਅਬਵ ਟਿੰਟਰਨ ਐਬੇ

]]
"**ਲਾਈਨਸ ਕੰਪੋਸਡ ਅ ਫਿਊ ਮਾਈਲਸ ਅਬਵ ਟਿੰਟਰਨ ਐਬੇ**" (ਅਕਸਰ **"ਟਿੰਟਰਨ ਐਬੇ"**, ਜਾਂ ਸਿਰਫ **"ਲਾਈਨਸ"** ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ

**ਅਰਜੁਨ ਇਨਾਮ** ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਇਨਾਮ ਹੈ। ਇਹ 1961 ਤੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ
## ਐਥਲੈਟਿਕਸ
‡ - ਪੈਰਾ ਅਥਲੀਟ

§ - ਉਮਰਭਰ ਯੋਗਦਾਨ

## ਬੈਡਮਿੰਟਨ
‡ - ਪੈਰਾ ਅਥਲੀਟ

## ਬਾਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ
## ਬਾਸਕਟਬਾਲ
## ਬਿਲੀਅਰਡਸ & ਸਨੂਕਰ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਨਾਮ
ਸਵਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਸਵਾਤ** (ਪਸ਼ਤੋ:سوات, )ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਸੀਮਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਘਾਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦੀ ਸਵਾਤ ਦਰਿਆ ਦੀ ਉੱਪਰੀ ਵਾਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਤੋਂ 160 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸੈਦੂ ਸ਼ਰੀਫ ਇੱਥੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਪਰ ਮਿੰਗੋਰਾ ਇੱਥੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਸ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਵਿੱਚ (ਸਵਾਤ (ਰਿਆਸਤ) ਵੇਖੋ) ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ 1969 ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਪਖਤੂਨ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਨਿੱਕੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟੋਰਵਾਲੀ, ਗੋਜਰੀ, ਹਿੰਦਕੋ ਅਤੇ ਕਲਾਮੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਤਾਲਿਬਾਨ

**ਤਾਲਿਬਾਨ**( ਵਿਦਿਆਰਥੀ) ਜਾਂ ਤਾਲੇਬਾਨ, ਇੱਕ ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮੀ ਮੂਲਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1994 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।

## ਨਾਮ
ਪਸ਼ਤੋ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ(طالبان) ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਗਿਆਨਾਰਥੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਲੇਬਾਨ ਸ਼ਬਦ ਅਰਬੀ ਤਾਲਿਬ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਅਰਬੀ ਬਹੁਵਚਨ ਹੋਵੇਗਾ ਤੁਲਾਬ, ਪਰ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਬਹੁਵਚਨ ਜੋ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਤਾਲਿਬਾਨ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਵਚਨ (ਤਾਲਿਬ) ਅਤੇ ਬਹੁਵਚਨ ਦੋਨਾਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮਦਰਸੋਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਮੈਂਬਰੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਤਾਲੇਬਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ - ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਸਉਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮਾਰਾਤ।

1996 ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। 2001 ਦੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਲੁਪਤਪ੍ਰਾਏ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਉੱਤੇ 2004 ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੱਖਣ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਧਾਈਆਂ ਹਨ। ਫਰਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹਦ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਵਾਤ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਦਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਅਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਮਿਲੇਗੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਹਾਦੀ ਸੰਗਠਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ
ਟਿੰਟਰਨ ਐਬੇ

**ਟਿੰਟਰਨ ਐਬੇ** () ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਚੇਪਸਟੋ ਦੇ ਲਾਰਡ, ਵਾਲਟਰ ਡੇ ਕਲੇਅਰ ਨੇ 9 ਮਈ 1131 ਨੂੰ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਈ ਨਦੀ ਦੇ ਵੇਲਸ਼ ਤੱਟ ਤੇ ਮਾਨਮਾਊਥਸਇਰ ਦੇ ਟਿੰਟਰਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈI
ਫਲਿਪਡ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਫਲਿਪਡ*** 2010 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਹਾਸਰਸੀ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਾਬ ਰਾਈਨਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੈਨਡੇਲੀਨ ਵੈਨ ਡਰਾਨਿਨ ਦੇ ਨਾਵਲ ਫਲਿਪਡ ਦਾ ਫ਼ਿਲਮੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਉਸਤਾਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ

**ਉਸਤਾਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਂ** (; ਜਨਮ 1922 – ਮੌਤ 1974) ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ
ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

**ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ** (**Cambridge University**) ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ 31 ਕਾਲਜ, 100 ਵਿਭਾਗ, ਫੈਕਲਟੀਜ ਅਤੇ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਅਤੇ 6 ਸਕੂਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ 17000 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾਖਲ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 120 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 1000 ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਹਾਚੀਕੋ

**ਹਾਚੀਕੋ** (ਜਪਾਨੀ:ハチ公, 10 ਨਵੰਬਰ 1923 - 8 ਮਾਰਚ 1935) ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਅਕੀਤਾ ਨਸਲ ਦਾ ਕੁੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਰਹੂਮ ਮਾਲਕ ਦੇ ਲਈ 9 ਸਾਲ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਓਦਾਤੇ, ਅਕੀਤਾ ਪਰੀਫ਼ੈਕਚਰ, ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਾਲਿਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਿਹਾ। 
## ਜੀਵਨ
1924 ਵਿੱਚ ਹਿਦੇਸਾਬੂਰੋ ਉਏਨੋ, ਜੋ ਟੋਕੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ, ਨੇ ਹਾਚੀਕੋ ਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਕੁੱਤੇ ਵਜੋਂ ਖਰੀਦ ਲਿਆ। ਹਾਚੀਕੋ ਹਰ ਦਿਨ ਦੇ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਬੁਆ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦਾ। ਮਈ 1925 ਤੱਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਅਚਾਨਕ ਉਸਦਾ ਮਾਲਕ ਮਰ ਗਿਆ। ਪਰ ਹਾਚੀਕੋ ਅਗਲੇ 9 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਆਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਨਾ

**ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ** ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕੰਠ ਸੰਗੀਤ (ਗਾਉਣ) ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
## ਇਤਿਹਾਸ 
ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ ਉਸਤਾਦ ਫ਼ਤਹਿ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਬਖਸ਼ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.
## ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਕ
*ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਂ
*ਅਜੈ ਚੱਕਰਵਰਤੀ
*ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ
*ਨਿਰਮਲਾ ਦੇਵੀ
*ਨੈਨਾ ਦੇਵੀ
*ਪਰਵੀਨ ਸੁਲਤਾਨਾ
* ਫਰੀਦਾ ਖਾਨੁਮ
* ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖਾਨ
* ਜਗਦੀਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਦ
* ਜੌਹਰ ਅਲੀ ਖਾਨ
* ਕੌਸ਼ਿਕੀi ਚੱਕਰਬਰਤੀ, ਅਜੈ ਚੱਕਰਬਰਤੀ ਦੀ ਧੀ
* ਲਕਸ਼ਮੀ ਸ਼ੰਕਰ
* ਮੁਨਵਰ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ
* ਰਜ਼ਾ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਪੋਤੇ
* ਘੋਸ਼ ਸੰਜੁਕਤਾ
* ਸ਼ਫਕਤ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਨੇ
* ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਸਰਹਾ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਘਰਾਣੇ
ਬੜੇ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ

**ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ** (ਉਰਦੂ: استاد بڑے فتح علی خان) ਦਾ ਤਾਅਲੁੱਕ ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਅਲੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ਨ ਗਾਈਕੀ ਨੂੰ ਦਾਦ ਤਹਸੀਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਾਰਡ ਐਲਗਨ ਨੇ ਅਲੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਜਰਨੈਲ ਅਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਕਰਨੈਲ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਅਲੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਬੇਟੇ ਉਸਤਾਦ ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟੇ ਹੋਏ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, ਉਸਤਾਦ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਗਵਾਲੀਆਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸਤਾਦ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਿਹਾਜ਼ਾ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਲਈ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਉਸਤਾਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ

ਉਸਤਾਦ ਮੀਆਂ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਬਲਾ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਪੰਡਤ ਹੀਰਾ ਲਾਲ਼ ਅਤੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਨਾਮਵਰ ਉਸਤਾਦ ਮੀਆਂ ਕਾਦਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦੀ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਸੰਗਤ ਦੇ ਲਈ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ  ਦੇ ਤਮਾਮ ਚੋਟੀ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਮਸਲਨ ਮਰਹੂਮ ਉਸਤਾਦ ਸਲਾਮਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, ਮਲਿਕਾ ਮੌਸੀਕੀ ਮਰਹੂਮਾ ਰੌਸ਼ਨ ਆਰਾ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਸਤਾਰ ਨਵਾਜ਼ ਮਰਹੂਮ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਪੁਣਛ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਜਾਨ ਗਾਰਬਾਰਕ ਨਾਲ ਸੁਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਦੀ ਐਲਬਮ ਰਾਗਾ ਐਂਡ ਸਾਗਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਬਲਾ ਬਜਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਤਾਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਯਾਨੀ ਗਾਰ ਬਾਰਕ ਨਾਲ ਦੂਸਰੀ ਐਲਬਮ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਦਰ ਹੈ ਜਿਸ ਮੈਂ ਤੌਂਸ ਦੇ ਊਦ ਨਵਾਜ਼ ਅਨਵਰ ਬ੍ਰਾਹਮ ਨੇ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਤਾਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਜ਼ਾਦ ਗਾਇਕਾ ਦਯਾ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਐਲਬਮ " ਈ ਆ ਲੱਤ ਸ਼ਲਾਗ ਲੇਸ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੰਗੀ ਨਵਾਜ਼ ਉਸਤਾਦ ਸੁਲਤਾਨ ਖ਼ਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।
ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨਮ

**ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨਮ** (ਜਨਮ 16 ਮਈ, 1935) ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਚ ਗੀਤ ਤੇ ਗਜ਼ਲ ਗਾਣ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ (ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ) ਗਾਇਕਾ ਹੈ। *ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ* ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਗ਼ਜ਼ਲ" (ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਰਾਣੀ) ਕਿਹਾ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨਮ ਦਾ ਜਨਮ 1935 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ 
ਉਸ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਆਸ਼ਿਕ ਅਲੀ ਖਾਨ ਤੋਂ ਖਿਆਲ, ਠੁਮਰੀ ਅਤੇ ਦਾਦਰਾ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਫਰੀਦਾ ਨੂੰ ਰਿਆਜ਼ ਲਈ ਖਾਨ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਤੇ ਬਾਕਾਇਦਗੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। 
1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।
## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਫਰੀਦਾ ਖਾਨਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੰਜ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚੌਥੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਐਂਡੋਕ੍ਰਿਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਧੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨੁਮ ਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ (ਬਯਾ ਓ ਜ਼ੋਸ਼), ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼ (ਸਬ ਕਤਲ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ), ਦਾਗ਼ ਦਿਹਲਵੀ (ਤੌਬਾ ਤੌਬਾ ਮੇਰੀ ਤੌਬਾ), ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ (ਤੁਮ ਔਰ ਫ਼ਰੇਬ ਖਾਓ), ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ (ਆਦਤ ਹੀ ਬਨਾ ਲੀ ਹੈ ਤੂਨੇ ਤੋ ਮੁਨੀਰ ਅਪਨੀ) ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਤਬੱਸੁਮ (ਕੁਛ ਔਰ ਗੁੰਮ ਰਹੀਏ) ਜਿਹੇ ਮਕਬੂਲ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗਾਈਆਂ ਹਨ।
ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨੁਮ ਦੇ ਗਾਏ ਕੁਝ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ:

## ਸਨਮਾਨ
*ਉਸਤਾਦ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਅਲੀ ਖਾਂ ਨਾਂ ਦਾ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਸਨਮਾਨ 2005 ਵਿੱਚ।
*ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਹਿਲਾਲ-ਏ- ਇਮਤਿਆਜ਼ (2005)।
*ਲਾਈਫ਼-ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਐਵਾਰਡ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਖੰਟ (ਪੰਜਾਬ)

**ਖੰਟ** ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਖਮਾਣੋਂ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਮਾਨਪੁਰ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 0.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਖੰਟ ਮਾਨਪੁਰ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਘਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ, ਬੱਬੂ ਮਾਨ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਦ ਲੰਚਬਾਕਸ

***ਦ ਲੰਚਬਾਕਸ*** 2013 ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਾਤਮਿਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਿਤੇਸ਼ ਬਤਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਰੁਨ ਰੰਗਾਚਾਰੀ, ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ ਅਤੇ ਗੁਨੀਤ ਮੋਂਗਾ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਐਂਡੀ ਵਾਰਹੋਲ

**ਐਂਡੀ ਵਾਰਹੋਲ** (; (6 ਅਗਸਤ 1928 – 22 ਫਰਵਰੀ 1987) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨੀ ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਜਿਸਨੂੰ ਪੌਪ ਆਰਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ, ਵਿਗਿਆਪਨ ਅਤੇ ਸੈਲੀਬ੍ਰਿਟੀ ਕਲਚਰ ਜੋ ਕਿ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਸਿਲਕਸਕਰੀਨਿੰਗ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਬੁੱਤ-ਤਰਾਸ਼ੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਮੁੱਖ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਲਕਸਕਰੀਨਿੰਗ ਪੇਟਿੰਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ *ਕੈਂਪਬਲ ਸੂਪ ਕੈਨਜ਼* (1962) ਅਤੇ *ਮੇਰੀਲਿਨ ਡਿਪਟਿਸ਼* (1962), ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਫਿਲਮ *ਚੈਲਸੀ ਗਰਲਜ਼* (1962) ਅਤੇ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਕੰਮ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ *ਐਕਸਪਲੋਡਿੰਗ ਪਲਾਸਟਿਕ ਇਨਐਵੀਟੇਬਲ* (1966-67) ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਪਿੱਟਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਵਾਰਹੋਲ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਚੁਣਿਆ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਫੀ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ। ਉਸਦਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦਾ ਸਟੂਡੀਓ, ਦ ਫੈਕਟਰੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਬੋਹੀਮੀਆਈ ਲੋਕ, ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੋਟ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਵਾਰਹੋਲ ਸੂਪਰਸਟਾਰਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸਮੀਕਰਨ *15 ਮਿਨਟਜ਼ ਔਫ਼ ਫ਼ੇਮ* ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੋਯਗਾਤਮਕ ਰੌਕ ਬੈਂਡ *ਦ ਵੈਲਵਟ ਅੰਡਰਗ੍ਰਾਊਂਡ* ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਬੇਝਿਜਕ ਇੱਕ ਗੇਅ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਗਾਲਬਲੈਡਰ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਕਾਰਡੀਏਕ ਅਰਾਇਥਮੀਆ ਦੇ ਕਾਰਨ 58 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਰਵਰੀ 1987 ਨੂੰ ਹੋਈ।

ਵਾਰਹੋਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾ ਨੁਮਾਇਸ਼ਾਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪਿੱਟਸਬਰਗ ਵਿਚਲਾ ਦ ਐਂਡੀ ਵਾਰਹੋਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿਚਲਾ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਜਾਇਬਘਰ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਰਤਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਪੇਟਿੰਗਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1987
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ

**ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ** ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਦਾ ਨਾਵਲਿਟ *ਕੁਝ ਪੱਤਰੇ* ਤੁਰੰਤ ਹਿੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਧੂਹ ਪਾਈ। ਇਹ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਅੱਠ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
**ਕੁਝ ਪੱਤਰੇ* (ਨਾਵਲਿਟ)
**ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਦਾਇੇਰੇ* (ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਿਹ)
**ਧਰਤੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ* (ਸਫਰਨਾਮਾ)

### ਚੋਣਵੇਂ ਸੰਪਾਦਕੀ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
**ਜੋਤ ਜਗਦੀ ਰਹੇਗੀ*
**ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਗੌਰਵ*
**ਪੈਂਡਾ ਬਾਕੀ ਹੈ*
**ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਦੀ ਲੋਅ*
**ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਗੀਤ*
**ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੋਹ*
**ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਚਾਨਣ*

## ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ
*ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ **ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੱਤਰਕਾਰ**
*ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ **ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ**
*ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਸਪੈਸ਼ਲ ਅਵਾਰਡ '(ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ) 
*ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਲੋਂ **ਆਨਰੇਰੀ ਡੀ ਲਿਟ**
*ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਥ, ਲਾਂਬੜਾ, ਜਲੰਧਰ ਵਲੋਂ ** ਦਰਦ **
੨੦੧੬ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ **ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ**

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਪਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਰਾਲਫ ਰਸੇਲ

thumb
**ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਾਲਫ ਰਸੇਲ** ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ (ਉਰਦੂ: **رالف رَسَل**) (ਜਨਮ 21 ਮਈ 1918 - ਮੌਤ 14 ਸਤੰਬਰ 2008) ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸੀ। ਰਸੇਲ ਲੰਦਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ, ਸੌਦਾ ਅਤੇ ਮੀਰ ਹਸਨ ਉੱਤੇ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ *ਗ਼ਾਲਿਬ, ਲਾਇਫ ਐਂਡ ਲੈਟਰਜ* ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ ਵੀ ਖਿਆਤੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। 
2000 ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦ ਫੇਮਸ ਗਾਲਿਬ ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ। ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ *ਏ ਪਰਸਿਊਟ ਆਫ ਉਰਦੂ ਲਿਟਰੇਚਰ* ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਲਿਖੀ ਸੀ।
## ਜੀਵਨ
16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਸਲ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ। ਉੱਨੀ ਸੌ ਚਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਸਮੇਂ ਫੌਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਢ਼ੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਉਰਦੂ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੱਸਣ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਨੇ ਉਰਦੂ ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖੀ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆ ਸਕੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਚੇਤਨਾ ਬੇਦਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਹੀ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ 'ਗ਼ੈਰ ਸਿਆਸੀ' ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਬਲਕਿ ਚੰਦਾ ਵੀ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਜੰਗ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
## ਪੁਸਤਕਾਂ
* *Three Mughal Poets*, 1968
* *Ghalib, life and letters*, 1969
* *New course in Urdu and spoken Hindi for learners in Britain*, 1997
* *The pursuit of Urdu literature* 1992
* *Selections from the Persian Ghazals of Ghalib with Translations* 1997
* *An Anthology of Urdu Literature* 1999
* *How not to write the history of Urdu literature* 1999
* *The Famous Ghalib* 2000
* *The Oxford India Ghalib: Life, Letters and Ghazals* 2003
* *The Seeing Eye: Selection from the Urdu and Persian Ghazals of Ghalib* 2003
* *Urdu in Britain* (ਸੰਪਾਦਨ), 1982
* *Ghalib: The Poet and his Age* (ਸੰਪਾਦਨ) 1997

**ਸਵੈਜੀਵਨੀ**
* *Findings, keepings: Life, Communism and everything* 2001
* *Losses, Gains* ਤਿੰਨਨਿਬੰਧ, ਨਿਊ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, 2010

**ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ**
* *ਉਰਦੂ ਅਦਬ ਕੀ ਜੁਸਤਜੂ* (ਮੁਹੰਮਦ ਸਰਵਰ ਰਿਜਾ ਦੁਆਰਾ *The Pursuit of Urdu Literature* ਦਾ ਉਰਦੂ ਅਨੁਵਾਦ (2003)
* *ਜੁਇੰਦਾ ਯਾਬਿੰਦਾ* (ਅਰਜੂਮੰਦ ਅਰਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਦਾ ਉਰਦੂ ਅਨੁਵਾਦ), ਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, Karchi, 2005
ਦੇਵੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ

**ਦੇਵੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ** (19 ਨਵੰਬਰ 1918 – 8 ਮਈ 1993) ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਚਾਰਵਾਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਿਕਿਤਸਾਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਚਰਕ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦਾ ਹੈ।
## ਜੀਵਨੀ 
ਦੇਵੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 19 ਨਵੰਬਰ, 1918 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਧਰਮੀ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਮਰਥਕ ਸਨ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
### ਹਿੰਦੀ
*ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਪਦਾਰਥ ਔਰ ਪਰਮਾਣੂ
*ਲੋਕਾਇਤ
*ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਜਨਮਾ
*ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਵਿਗਿਆਨ ਔਰ ਸਮਾਜ
*ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਸ਼ਵ ਕਾ ਇਤਿਹਾਸ
*ਭਾਰਤ ਔਰ ਦੁਨੀਆ ਕੇ ਲੋਗ
*ਭਾਰਤੀਯ ਦਰਸ਼ਨ ਸਰਲ ਪਰਿਚਯ
*ਜਾਨਨੇ ਕੀ ਬਾਤੇਂ - ਭਾਗ ਏਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਵਿਗਿਆਨ
*ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਸ਼ਵ ਕਾ ਇਤਿਹਾਸ

### ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
*1959 *Lokayata: A Study in Ancient Indian Materialism* 
*1964 *Indian Philosophy - A Popular Introduction* 
*1969 *Indian Atheism - A Marxist Analysis* 
*1976 *What is Living and What is Dead in Indian Philosophy* 
*1977 *Science and Society in Ancient India* 
*1979 *Lenin, the Philosopher* 
*1986 *History of Science and Technology in Ancient India* 
*1989 ''In Defence of Materialism in Ancient India'

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)

**ਟਾਈਮ** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਪਤਾਹਿਕ ਸਮਾਚਾਰ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1923 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਦਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਹੈਨਰੀ ਲਿਊਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਰਿਹਾ। ਟਾਈਮ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਭੰਨ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਕਰਣ ਟਾਈਮ ਯੂਰਪ (ਪੂਰਵ ਨਾਮ: ਟਾਇਮ ਅਟਲਾਂਟਿਕ) ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੰਦਨ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਧ ਪੂਰਬ, ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ 2003 ਤੋਂ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੰਸਕਰਣ ਟਾਇਮ ਏਸ਼ੀਆ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਤੋਂ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸੰਸਕਰਣ ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲਿਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਟਾਪੂ ਸਮੂਹ ਕਵਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 2008 ਵਿੱਚ ਟਾਈਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਨਾਡਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਵਿਗਿਆਪਨਦਾਤਾ ਸੰਸਕਰਣ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮੰਥਲੀ ਰਿਵਿਊ

***ਮੰਥਲੀ ਰਿਵਿਊ ***, 1949 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਛਪਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਤੰਤਰ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਮਾਸਿਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਪਾਦਕ ਜਾਨ ਬੇਲਾਮੀ ਫਾਸਟਰ ਹਨ।
ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਤਾਜ

**﻿ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਤਾਜ** (;  1900–1970) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਤਾਅਲੁੱਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਅਹਿਮ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ 1922 ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਨਾਟਕ *ਅਨਾਰਕਲੀ* ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਸੈਕੜੇ ਦਫ਼ਾ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਟਕ ਤੇ ਅਨੇਕ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੀ ਬਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ *ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ* (1960) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
## ਜੀਵਨੀ
ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ 13 ਅਕਤੂਬਰ 1900 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੱਯਦ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਅਲੀ ਦਿਓਬੰਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਹਾਰਨਪੁਰ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਭੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਤਾਜ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਮਜ਼ਮੂਨ ਲੇਖਕ ਸੀ।

ਤਾਜ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਤਾਲੀਮ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਕੇਂਦਰੀ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਬੀ ਏ ਦੀ ਸਨਦ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗਿਆਨ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਰਅਸਲ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਰਵਾਇਤ ਸੀ। ਅਜੇ ਤਾਲੀਮ ਮੁਕੰਮਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਅਦਬੀ ਰਿਸਾਲਾ (ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ) ਕੱਢਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਟਕਕਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਦੀ ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਕਲੱਬ ਦੇ ਉਹ ਸਰਗਰਮ ਰੁਕਨ ਸਨ।

## ਮੌਤ 
19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1970 ਨੂੰ, ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਤਾਜ ਦਾ ਅਣਪਛਾਤੇ ਕਾਤਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਹਿਜਾਬ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ, ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਹਿਜਾਬ (1908–1999) ਨਾ ਸਿਰਫ ਖੁਦ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਸਗੋਂ 1936 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ 1965 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡ।
* 13 ਅਕਤੂਬਰ, 2001 ਨੂੰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੋਸਟ ਨੇ ਆਪਣੀ 'ਮੈਨ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਸ' ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਵਾਗੜੀ ਬੋਲੀ

**ਵਾਗੜੀ** ਇੱਕ ਭੀਲ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗਾਂ - ਡੂੰਗਰਪੁਰ, ਬਾਂਸਵਾੜਾ, ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ ਅਤੇ ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 
**ਵਾਗੜੀ** ਬੋਲੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ: ਆਸਪੁਰ, ਖੇਰਵਾੜਾ, ਸਾਗਵਾੜਾ ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਵਾਗੜੀ।

## ਵਿਆਕਰਨ 
**ਨਾਂਵ**

ਇੱਥੇ ਦੋ ਨੰਬਰ ਹਨ: ਇਕਵਚਨ ਅਤੇ ਬਹੁਵਚਨ।

ਦੋ ਲਿੰਗ: ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਲਿੰਗ।

ਤਿੰਨ ਕੇਸ: ਸਧਾਰਨ, ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ।

ਸਾਰੇ ਸਰਵਉਚਨ ਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਕੇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਲਿੰਗ ਸਿਰਫ ਤੀਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਇਕਵਚਨ ਸਰਵਨਾਵ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।

ਤੀਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਰਵਉਚ ਹਰ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨੇੜਤਾ / ਰਿਮੋਟਨੇਸਾਈਸ ਮਾਪ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਜਾਂ ਤਾਂ / -o / ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਦਸ ਤਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੰਬਰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਦੋਵੇਂ ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭੂਤਕਾਲੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

**ਕਿਰਿਆ**

ਤਿੰਨ ਕਾਰਜਕਾਲ ਅਤੇ ਚਾਰ ਮੂਡ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਇਦਰੀਸ ਆਜ਼ਾਦ

**ਇਦਰੀਸ ਆਜ਼ਾਦ ** (, ਜਨਮ ਸਮੇਂ **ਇਦਰੀਸ ਅਹਿਮਦ ** ) ਅਗਸਤ 7, 1969, ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ਼ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਗਲਪ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਆਲੋਚਕ, ਕਵਿਤਾ, ਦਰਸ਼ਨ, ਰਹੱਸਵਾਦ ਅਤੇ ਕਲਾ 'ਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।  ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਦਰੀਸ ਆਜ਼ਾਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।  ਉਹ ਪੈਰਾਗੋਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ, ਸ਼ਬਾਬ ਨੂਰ ਸਟੂਡੀਓ, ਲਹੌਰ ਵਿਖੇ VFG ਅਤੇ CGI ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਯੱਦ ਨੂਰ ਦੀ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ੁਕਲਾ

**ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ੁਕਲਾ** (ਜਨਮ 22 ਫਰਵਰੀ 1982) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ 2007 ਦੇ ਖੇਡ ਨਾਟਕ ਚੱਕ ਦੇ! ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 2013 ਦੀ ਨਿਓ-ਨੋਇਰ ਫਿਲਮ ਬੀ.ਏ. ਪਾਸ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ
ਸ਼ੁਕਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਹਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹਾਂ, ਸਿਆਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਭਰਾ, ਤੇਨਜਿਨ ਪ੍ਰਿਯਾਦਰਸ਼ੀ, ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਬੀਹਾ ਸੁਮਰ

**ਸਬੀਹਾ ਸੁਮਰ** (ਜਨਮ 29 ਸਤੰਬਰ 1961) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਖਾਮੋਸ਼ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਰਨੋ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡਨ ਲੈਪਡ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼ੋਇਬ ਮਨਸੂਰ

**ਸ਼ੋਇਬ ਮਨਸੂਰ** (ਉਰਦੂ: شعیب منصور) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਲੇਖਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪੋਜ਼ਰ ਹੈ। ਉਹ 1980 ਦੇ ਬਾਅਦ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ 1987 ਵਿੱਚ, ਦਿਲ ਦਿਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਕੰਪੋਜ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਸਲਾਘਾ ਖੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਡਰਾਮਾ-ਹਿੱਟ ਲੜੀਆਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਲਛਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਅਹਿਸਾਨ ਦਾਨਿਸ਼

**ਅਹਿਸਾਨ ਦਾਨਿਸ਼** ( — , 1914—1982), ਜਨਮ ਸਮੇਂ **ਅਹਿਸਾਨ -ਉਲ-ਹਕ** ( — ), ਹਿੰਦ-ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਉਰਦੂ ਦੇ ਮਕਬੂਲ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ।
। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਦ ਆਪ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਪਾਲਣ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਆ ਕੇ ਬਾਕਾਇਦਾ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕੀਤਾ।

## ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ

ਨਜ਼ਰ-ਏ-ਫ਼ਰੇਬ ਕਜ਼ਾ ਖਾ ਗਈ ਤੋਂ ਕਿਆ ਹੋਗਾ
ਹਯਾਤ ਮੌਤ ਸੇ ਟਕਰਾ ਗਈ ਤੋਂ ਕਿਆ ਹੋਗਾ

ਬਜ਼ਮ-ਏ-ਹੋਸ਼ ਤਜਲੀ ਕੀ ਜੁਸਤਜੂ ਬੇ ਸੂਦ
ਜਨੂੰ ਕੀ ਜ਼ਿੱਦ ਪਾ ਖ਼ੁਰਦ ਆ ਗਈ ਤੋਂ ਕਿਆ ਹੋਗਾ

ਨਈ ਸ਼ਹਿਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਲੋਗ ਮੁੰਤਜ਼ਿਰ ਹੈਂ ਮਗਰ
ਨਈ ਸ਼ਹਿਰ ਭੀ ਜੋ ਕਜਲਾ ਗਈ ਤੋਂ ਕਿਆ ਹੋਗਾ

ਨਾ ਰਹਨੁਮਾਉਂ ਕੀ ਮਜਲਿਸ ਮੇਂ ਲੇ ਚਲੋ ਮੁਝ ਕੋ
ਮੈਂ ਬੇ ਅਦਬ ਹੂੰ ਹੰਸੀ ਆ ਗਈ ਤੋਂ ਕਿਆ ਹੋਗਾ

ਗ਼ਮ-ਏ-ਹਯਾਤ ਸੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਹੈ ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀ ਆਸਾਂ
ਮਗਰ ਜੋ ਮੌਤ ਭੀ ਸ਼ਰਮਾ ਗਈ ਤੋਂ ਕਿਆ ਹੋਗਾ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਵੀ
ਗਰੈਵਿਟੀ (ਫ਼ਿਲਮ)

***ਗਰੈਵਿਟੀ*** 2013 ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਆਕਾਸ਼ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਵਿਜੂਆਲ ਇਫ਼ੈਕਟਸ, ਸਾਉਂਡ ਮਿਕਸਿੰਗ, ਸਾਉਂਡ ਐਡੀਟਿੰਗ, ਸਿਨੇਮੇਟੋਗਰਾਫੀ, ਫ਼ਿਲਮ ਏਡਿਟਿੰਗ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2013 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਦਰੱਖਤੀ ਚਿੜੀ

ਯੂਰੇਸ਼ੀਆਈ ਰੁੱਖ ਚਿੜੀ, ਪਾਸੇਰ ਮੌਂਟੈਨਸ, ਚਿੜੀ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇਰਾਇਨ ਪੰਛੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸਿਰ ਦਾ ਊਪਰੀ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਦਾ ਪਿੱਛਲਾ ਹਿੱਸਾ ਲਾਲ-ਭੂਰੇ ਰੰਗ 
ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫੇਦ ਗਾਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਾਲ਼ਾ ਧੱਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਖੰਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਪੰਛੀ ਬਾਲਗ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਦਿਖਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਪਾਰਕਿਨਸਨ ਰੋਗ

**ਪਾਰਕਿਨਸਨ ਰੋਗ** (Parkinsons disease or PD) ਕੇਂਦਰੀ ਤੰਤਰਿਕਾ ਤੰਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰੋਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਗੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਕੰਬਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 
ਪਾਰਕਿੰਨ‍ਸੋਨਿਜ‍ਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿ ਕਦੋਂ ਲੱਛਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। ਅਨੇਕ ਹਫਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਦ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਝ ਗੜਬੜ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਜਦੋਂ ਹਿਸ‍ਟਰੀ ਕੁਰੇਦਦੇ ਹਨ ਤਦ ਮਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਘਰਵਾਲੇ ਪਿੱਛੇ ਝਾਤ ਮਾਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਂ ਸਚਮੁਚ ਇਹ ਕੁੱਝ ਲੱਛਣ ਘੱਟ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਲੇਕਿਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। 
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣਾ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਦੁਰਘਟਨਾ, ਚੋਟ, ਬੁਖਾਰ ਆਦਿ। ਇਹ ਸੰਯੋਗਵਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਕਤ ਤਾਤਕਾਲਿਕ ਘਟਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਪਾਰਕਿਨਨ‍ਸੋਨਿਜ‍ਮ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।
## ਪਾਰਕਿਨਸਨ ਦੇ ਲਛਣ
ਪਾਰਕਿਨਸਨ ਦੇ ਆਮ ਲੱਛਣ ਹਨ; ਕੰਬਣੀ, ਹੌਲੀ ਹੋਣਾ,ਤੁਰਨ ਲਗਿਆਂ ਅਕੜਾ ਹੋਣਾ,ਸੰਤੁਲਿਨ ਵਿਗੜਨਾ ਅਤੇ ਪੱਠਿਆਂ ਦੀ ਸਖਤਾਈ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੱਛਣ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਥਕਾਵਟ, ਲਿਖਣ ਲਗਿਆਂ ਸਮਸਿਆ ਆਉਣੀ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਝੁਕਾਅ, ਕਬਜੀ, ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਦ ਨਾ ਆਉਣੀ, ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਣੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਕਿਨਸਨ ਰੋਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਗ
ਚਿੰਤਾ

**ਚਿੰਤਾ** ਜਾਂ **ਫ਼ਿਕਰ** ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੜਬੜ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦੁਖਦਾਈ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਘਬਰਾਹਟ ਵਾਲੇ ਵਿਵਹਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ, ਸੰਦੇਹ, ਡਰ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਾਵ ਭਾਵ ਵਾਲੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਅਗਿਆਤ ਕਾਰਕ ਕਰ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਮਾਨਸਿਕ ਦਬਾਅ ਤੇ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਿੰਤਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਸਾਧਾਰਨ ਬੇਚੈਨੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਫ਼ਿਕਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਕਿਸਮਾਂ 
ਚਿੰਤਾ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਸਟੇਟ ਚਿੰਤਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕੇਵਲ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਉਤੇਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਤੇਜਨਾ ਭਰਪੂਰ ਸਥਿਤੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਚਿੰਤਾ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟੈਸਟ-ਚਿੰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਿਹੀ ਚਿੰਤਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ‘ਟਰੇਟ ਚਿੰਤਾ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਚਿੰਤਾ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਲੱਛਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਿਅਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੰਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ‘ਮਨ ਸੰਤਾਪੀ’ ਚਿੰਤਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਸਾਧਾਰਨ ਫ਼ਿਕਰ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਸੁਚੇਤ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਾਧਾਰਨ ਚਿੰਤਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ‘ਮਨ ਸੰਤਾਪੀ’ ਚਿੰਤਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਲੱਛਣ 
ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਕਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਰੀਰਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨੀਂਦ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਘੱਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਭੁੱਖ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਰਦਰਦ, ਬੇਚੈਨੀ, ਚੱਕਰ ਆਉਣੇ, ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀਪਣ, ਕੰਬਣੀ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੀਨਾ ਆਉਣਾ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਈ ਵਾਰ ਆਉਣਾ, ਸਾਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਆਉਣਾ, ਉਬਕਾਈ ਆਦਿ। ਕਈ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਦਸਤ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਕਾਂਬਾ, ਬਦਹਜ਼ਮੀ, ਥਕੇਵਾਂ ਆਦਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਚਿੜਚਿੜਾ, ਬੇਚੈਨ, ਭੜਕਾਊ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਕਾਗਰਤਾ ਦੇ ਅਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹ ਡਰ, ਸ਼ੰਕਾ, ਭੈਅ, ਉਦਾਸੀਨਤਾ, ਅਸੰਤੁਸ਼ਟਤਾ, ਅਣਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਆਮ ਘਬਰਾਹਟ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਪਣੱਤ ਜਾਂ ਸਨੇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਤਰ-ਮੁਖੀ, ਸਵਾਰਥੀ ਅਤੇ ਨਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣਾ, ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣਾ, ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਚਾਰ ਵਿਕਾਰ, ਅਜੀਬ ਡਰ ਆਦਿ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਪਗ ਆਮ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਆਮ ਰੁਚੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰਤਾ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਚਿੰਤਾ-ਗ੍ਰਸਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ, ਸਾਹ-ਕਿਰਿਆ, ਪਾਚਣ ਕਿਰਿਆ, ਗਲੈਂਡ ਰਿਸਾਅ, ਬਲੱਡ-ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ, ਤਾਕਤ ਦੀ ਘਾਟ, ਪੱਠਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਆਦਿ ਕੁਝ ਸਰੀਰਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੱਥ ਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਥਰਥਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਨਾੜੀ ਤੰਤੂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ, ਦਾਇਮੀ ਪੇਚਸ਼, ਹਾਜ਼ਮੇ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼, ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਆਦਿ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਲਵਲੇ
ਸੰਵਿਧਾਨ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ)

** ਸੰਵਿਧਾਨ - ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ** ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ 10 ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਮਿੰਨੀ ਸੀਰੀਜ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ ਵਿੱਚ 1946 ਤੋਂ 1950 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਦੌਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਗਣਤੰਤਰ ਬਣਿਆ ਸੀ।

## ਨਿਰਮਾਣ 
ਸ਼ਮਾ ਜ਼ੈਦੀ ਅਤੇ ਅਤੁਲ ਤਿਵਾੜੀ ਇਸ ਲੜੀ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਜ਼ੈਦੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਸਮੱਗਰੀ ਬਹਿਸਾਂ, ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਤੋਂ ਆਈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਸ਼ਣ ਇਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸਵਰਾ ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਕਥਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਫਿਲਮ ਸਿਟੀ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਖਰੜੇ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਿਰਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿਆਲ ਨਿਹਲਾਨੀ ਮਿੰਨੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ। ਇਸ ਲੜੀ ਲਈ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਾਲ ਦੀ ਰੇਪਲਿਕਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਦਿੱਖ 24 ਸਤੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਝਲਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 20 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਦੁਆਰਾ 15 ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਅੰਤਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ' ਤੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਂਤੁ ਮੋਇਤਰਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

## ਕਾਸਟ
* ਇਲਾ ਅਰੁਣ ਹੰਸਾ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਸਚਿਨ ਖੇਡੇਕਾਰ ਡਾ. ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚਪੂਰਨਿਮਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 
* ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਸੱਚਦੇਵ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਟੌਮ ਅਲਟਰ ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਰਾਜਿੰਦਰ ਗੁਪਤਾ ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 
*ਕੇ ਕੇ ਰੈਨਾ ਡਾ. ਮੁਨਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
*ਰਜਿਤ ਕਪੂਰ ਅੱਲਾਡੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ ਆਇਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
*ਹਰੀਸ਼ ਪਟੇਲ ਐਮ ਅਨੰਥਾਸੇਆਨਮ ਆਇੰਗਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਇਮਰਾਨ ਹੈਂਸੀ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਹਮੀਦੁੱਲਾ ਖਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਕੈਨਨੇਥ ਦੇਸਾਈ ਡਾ. ਸਿਆਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਖਰਜੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 
* ਅਤੁਲ ਤਿਵਾੜੀ ਪੰਡਿਤ ਗੋਵਿੰਦ ਵੱਲਵ ਪੰਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ
* ਦੀਪਿਕਾ ਅਮੀਨ ਰੇਣੁਕਾ ਰੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ
* ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਐਨ. ਗੋਪਾਲਾਸਵਾਮੀ ਆਇੰਗਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਅਮਿਤ ਬਹਿਲ ਸੀ ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਰਾਹੁਲ ਸਿੰਘ ਅਚਾਰੀਆ ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਪਰੇਸ਼ ਗਨਾਤਰਾ ਕੇ ਟੀ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ
* ਕਾਨੁਪ੍ਰਿਯਾ ਸ਼ੰਕਰ ਪੰਡਿਤ ਸੁਚੇਤ ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਆਕਾਸ਼ ਖੁਰਾਣਾ ਰੋਹਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ
* ਰਵੀ ਝਨਕਾਲ ਸੇਠ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਸਲੀਮ ਘੌਸੇ ਵੀ ਆਈ ਮੂਨਸਵਾਮੀ ਪਿੱਲੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ
* ਸੌਰਭ ਦੂਬੇ ਮਹਾਵੀਰ ਤਿਆਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਵਿਜੇ ਕਸ਼ਿਅਪ, ਬੀ ਪੋਕਰ ਸਾਹਿਬ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 
*ਹਿਮਾਨੀ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ ਬੇਗਮ ਐਜ਼ਾਜ਼ ਰਸੂਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਲਲਿਤ ਮੋਹਨ ਤਿਵਾੜੀ ਸਿੱਬਾਨ ਲਾਲ ਸਕਸੈਨਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 
* ਨੀਰਜ ਕਾਬੀ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਧੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 
* ਨਟਰਾਜਨ ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਕੇ ਹਨੂਮੰਥੀਆਹ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਯੂਟਿਊਬ ਪਲੇਲਿਸਟ 
* ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਸੰਵਿਧਾਨ 
* ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਿਰਮਾਣ 
* ਆਈ ਐਮ ਡੀ ਬੀ 'ਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ ਵੀ ਸ਼ੋਅ
ਅਮਰ ਗੌਰਵ ਸਮਾਰਕ (ਕੀਵ)

**ਅਮਰ ਗੌਰਵ ਸਮਾਰਕ** (ਰੂਸੀ:Памятник Вечной Славы (Киев)) ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੀਵ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸਮਾਰਕ ਹੈ। ਇਹ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਗੁਮਨਾਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 6 ਨਵੰਬਰ 1957 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।. ਇਹ ਕੀਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਇਹ ਸਮਾਰਕ 27 ਮੀਟਰ ਲੰਮੀ ਇੱਕ ਸੂਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਰਕ ਕਿਸੇ ਗੁਮਨਾਮ ਫੌਜੀ ਦੀ ਕਬਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਅਮਰ ਜੋਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ
ਬਾਨੋ ਕੁਦਸੀਆ

**ਬਾਨੋ ਕੁਦਸੀਆ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਰੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਰਾਮੇ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ *ਰਾਜਾ ਗਿੱਧ* ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮੇ *ਆਧੀ ਬਾਤ* ਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਬਾਨੋ ਦਾ ਤਾਅਲੁੱਕ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਿਦ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਗਰੈਜੂਏਟ ਸਨ। ਬਾਨੋ ਕੁਦਸੀਆ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੰਤਕਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਿੰਦ-ਪਾਕਿ ਤਕਸੀਮ ਦੇ ਬਾਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੂਬਾ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਮਿਸਿਜ਼ ਛੱਟਾ (Chattah) ਵੀ ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਬਾਨੋ ਕੁਦਸੀਆ ਨੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਇਸ਼ਫ਼ਾਕ ਅਹਿਮਦ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ।

## ਵਿਦਿਆ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਉਸ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਨੀਅਰਡ ਵਿਮੈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੇਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। 1951 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਐਮ ਏ ਉਰਦੂ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ
* *ਆਤਿਸ਼ ਜ਼ੇਰ ਪਾ*
* *ਆਧੀ ਬਾਤ*
* *ਇਕ ਦਿਨ*
* *ਅਮਰ ਬੇਲ*
* *ਆਸੇ ਪਾਸੇ*
* *ਬਾਜ਼ ਗਸ਼ਤ*
* *ਚਹਾਰ ਚਮਨ*
* *ਛੋਟਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਬੜੇ ਲੋਗ*
* *ਦਸਤ ਬਸਤਾ*
* *ਦੂਸਰਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ*
* *ਦੂਸਰਾ ਕਦਮ*
* *ਫ਼ੁੱਟਪਾਥ ਕੀ ਘਾਸ*
* *ਹਾਸਲ ਘਾਟ*
* *ਹਵਾ ਕੇ ਨਾਮ*
* *ਹਿਜਰ ਤੋਂ ਕੇ ਦਰ ਮੀਆਂ*
* *ਕੁਛ ਔਰ ਨਹੀਂ*
* *ਲੱਗਨ ਆਪਨੀ ਆਪਨੀ*

* *ਮਰਦ ਅਬਰੀਸ਼ਮ*
* *ਮੋਮ ਕੀ ਗਲੀਆਂ*
* *ਨਾ ਕਾਬਿਲ-ਏ-ਜ਼ਿਕਰ*
* *ਪਿਆ ਨਾਮ ਕਾਦੀਆ*
* *ਪਰਵਾ*
* *ਪਰਵਾ ਔਰ ਇੱਕ ਦਿਨ*
* * ਰਾਜਾ ਗਿੱਧ*
* *ਸਾਮਾਨ ਵਜੂਦ*
* *ਸ਼ਹਿਰ ਬੇਮਿਸਾਲ*
* *ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਜ਼ਵਾਲ ਆਬਾਦ ਵੀਰਾਨੇ*
* *ਸਧਰਾਨ*
* *ਸੂਰਜਮੁਖੀ*
* *ਤਮਾਸੀਲ*
* *ਤੱਵਜਾ ਕੀ ਤਾਲਿਬ*

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
*ਇਸ਼ਫ਼ਾਕ ਅਹਿਮਦ
*ਇਬਨ-ਏ-ਇਨਸ਼ਾ

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
*ਡਾਊਨਲੋਡ / ਮੁਤਾਲਾ ਰਾਜਾ ਗਿੱਧ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਲੋਕ ਪ੍ਰਬੰਧ

**ਲੋਕ ਪ੍ਰਬੰਧ** ਜਾਂ **ਲੋਕ ਇੰਤਜ਼ਾਮ** ਦੇ ਦੋ ਅਰਥ ਹਨ: ਪਹਿਲਾ, ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਇਹ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮੀ ਘੋਖ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਰਾਮ ਸ਼ਰਣ ਸ਼ਰਮਾ

**ਰਾਮ ਸ਼ਰਣ ਸ਼ਰਮਾ ** (26 ਨਵੰਬਰ 1919 – 20 ਅਗਸਤ 2011)
ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (1973 - 85) ਅਤੇ ਟੋਰੰਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੰਦਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ ਓਰੀਐਂਟਲ ਐਂਡ ਅਫਰੀਕਨ ਸਟਡੀਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਫ਼ੈਲੋ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ੈਲੋ (1958 - 81) ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਹਿਸਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡੀਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਰ ਐਸ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਪਦਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਸ਼ਰਮਾ ਭਾਰਤੀ ਇਤਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਮਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ।
## ਜੀਵਨੀ
ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 1919 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੂਬਾ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਬਰੌਨੀ, ਬੇਗੂਸਰਾਏ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਜੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਉਹ ਮੈਟਰਿਕ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਸਰਣ ਲਗਾਤਾਰ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਜੀ ਟਿਊਸ਼ਨ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਲੰਦਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ ਓਰੀਐਂਟਲ ਐਂਡ ਅਫਰੀਕਨ ਸਟਡੀਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਰਥਰ ਲੇਵੇਲਿਨ ਬੈਸ਼ਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 
## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ
*ਆਰ੍ਯ ਏਵੰ ਹੜੱਪਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਯੋਂ ਕੀ ਭਿੰਨਤਾ
*ਭਾਰਤੀਯ ਸਾਮੰਤਵਾਦ
*ਸ਼ੂਦ੍ਰੋਂ ਕਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ
*ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰ ਏਵੰ ਸੰਸਥਾਏਂ
*ਭਾਰਤ ਕੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਗਰੋਂ ਕਾ ਇਤਿਹਾਸ
*ਆਰ੍ਯੋਂ ਕੀ ਖੋਜ
*ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਮਧ੍ਯਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤੀਯ ਸਮਾਜ: ਸਾਮੰਤੀਕਰਣ ਕਾ ਏਕ ਅਧਿਐਨ
*ਕਮਿਊਨਲ ਹਿਸਟਰੀ ਐਂਡ ਰਾਮਾ'ਜ ਅਯੋਧਿਆ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਯੁਗੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ

**ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ** ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਭਲਵਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਭਲਵਾਨ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਓਲੰਪਿਕ ਪਿੜ ‘ਚ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਐਤਕੀਂ ਤੀਜੇ ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ ਪਿੜ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਪਹਿਲਵਾਨ ਨੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਭਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕੱਦ ਹੋਰ ਬੁਲੰਦ ਹੋਇਆ ਹੈ। 
## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਬੈਂਸਵਾਲ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ 2 ਨਵੰਬਰ 1982 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫੌਲਾਦੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਕਣਕਵੰਨੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਪੰਜ ਫੁੱਟ ਪੰਜ ਇੰਚ ਕੱਦ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਓਲੰਪਿਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ‘ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ ਹੈ।
## ਕੌਮੀ ਖੇਡ ਸੰਸਥਾ ਪਟਿਆਲਾ
ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ‘ਚੋਂ ਜਿੱਤੇ ਤਗਮੇ ਨਾਲ ਕੌਮੀ ਖੇਡ ਸੰਸਥਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਸੀਨਾ ਐਤਕੀਂ ਵੀ ਮਾਣ ਨਾਲ ਚੌੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਇਸ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ 2004 ਵਿੱਚ ਏਥਨਜ਼ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੁੜ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਓਲੰਪਿਕ ‘ਚ ਮਘਣ ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਖਿਡਾਰੀ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਪੇਇਚਿੰਗ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਹੀ ਕੋਚਿੰਗ ਲਈ ਸੀ। ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖਿਡਾਰੀ ਨੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰੜਕਾਂ ਕੱਢਦਿਆਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਝੋਲੀ ਤਗਮਾ ਪਾਉਣ ‘ਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਭਾਰਤੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਕੋਚ ਪੀ.ਆਰ.ਸੋਂਧੀ ਜਿਸ ਕੋਲ ਕਈ ਸਾਲ ਐਨ.ਆਈ. ਐਸ.ਪਟਿਆਲਾ ‘ਚ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਨੇ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕੀਤੀ ਹੈ।
## ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ
#1995 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ‘ਚ 32 ਕਿਲੋ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਕੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਫੁੰਡਿਆ। 
#ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਧਮਕ ਰਹੀ ਤੇ ਇਸ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਖਿਡਾਰੀ ਨੇ ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 
#ਦੋ ਵਾਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੂਨੀਅਰ ‘ਚੋਂ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 
#ਸਬ ਜੂਨੀਅਰ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ‘ਚ ਵੀ ਇਹ ਖਿਡਾਰੀ ਇੱਕ ਸੋਨ ਤੇ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। 
#2004 ਵਿੱਚ ਨਡਾਨੀ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਡੰਕਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। 
#ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਇਹ ਖਿਡਾਰੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੂਜੀ ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤੀਜੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਮੱਲਣ ‘ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ।
#ਇਸ ਨੇ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਕੈਡਿਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ ਮੱਲੀ
#ਈਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਚੰਗੇ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ। 
#ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ‘ਚੋਂ ਸੋਨ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ।
#ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਸੈਫ਼ ਗੇਮਜ਼ ‘ਚ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਮਾਣ ਹੈ। 
#ਅਮਰੀਕਾ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਬਿਹਤਰੀਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰਿਹਾ।
#ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਕੱਪ ‘ਚੋਂ ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਤੇ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਝੋਲੀ ਤਗਮਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਭਰਪੂਰ ਕੀਤੀ।
#ਸਾਲ 2008 ‘ਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿਹੜੀ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ‘ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਗਮੇ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ 21 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣੀ ਸੀ। 
#ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਝੋਲੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੁੜ ਗਿਆ।
## ਸਨਮਾਨ
*2009 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਅਰਜੁਨਾ ਐਵਾਰਡ
*ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ
*ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ
* ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 25 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੀ ਗੁਰਗਾਉ 'ਚ ਜਮੀਨ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਸ਼ਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਘੁਵੀਰ ਯਾਦਵ

**ਰਘੁਬੀਰ ਯਾਦਵ** (ਜਨਮ 25 ਜੂਨ 1957) ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ, ਮੰਚ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਸੰਗੀਤ ਕੰਪੋਜ਼ਰ, ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੈੱਟ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ *ਮੈਸੀ ਸਾਹਿਬ* (1985) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯਾਦਵ ਨੇ ਟਾਇਟਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇਤਫਾਕਨ ਉਸਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਕਦੇ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ *ਮੈਸੀ ਸਾਹਿਬ* ਲਈ ਵਧੀਆ ਐਕਟਰ ਦੇ ਦੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ'''' ਉਸਨੂੰ ਮਿਲੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ
ਮੁੰਗੇਰੀਲਾਲ ਕੇ ਹਸੀਨ ਸਪਨੇ

***ਮੁੰਗੇਰੀਲਾਲ ਕੇ ਹਸੀਨ ਸਪਨੇ*** ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾਅ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੀ ਟੀ.ਵੀ. ਕਾਮੇਡੀ ਸੀਰੀਅਲ ਸੀ। ਰਘੁਬੀਰ ਯਾਦਵ ਨੇ ਮੁੰਗੇਰੀਲਾਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੰਗੇਰੀਲਾਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਸੀਰੀਅਲ ਮਨੋਹਰ ਸ਼ਿਆਮ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੋਟੇਤੌਰ ਯਾਕੂਬ ਦੇ ਥਰਬੇਰ ਦੇ ਨਾਵਲ *ਸੀਕਰਟ ਲਾਈਫ ਆਫ਼ ਵਾਲਟਰ ਮਿੱਟੀ* ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਚਿਤਵਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਆਰ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ

**ਰਾਸੀਪੁਰਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਸਵਾਮੀ ਲਕਸ਼ਮਣ** (23 ਅਕਤੂਬਰ,1921 – 26 ਜਨਵਰੀ,2015]]), ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਆਰ.ਕੇ. ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅੰਗ-ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕੂਚੀ ਨਾਲ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਨੂੰ ਉਲੀਕ ਕੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਿੱਛਲੀ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਵਿਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਦੂਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਵਿਖਮਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਉਹ ਤਿੱਖੀਆਂ ਬਰਸ਼ ਛੋਹਾਂ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਆਪਣੇ ਕਾਮਿਕ ਸਟਰਿਪ *ਦ ਕਾਮਨ ਮੈਨ* ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਦ ਟਾਈਮਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
 ਦੀ ਆਰ.ਕੇ. ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਜਲੀ]]
ਆਰ.ਕੇ. ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਜਨਮ ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਸਨ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਆਰ.ਕੇ. ਨਰਾਇਣ' ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦੀ ਐਮ.ਜੇ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵਾਇਸ ਚਾਂਸਲਰ ਹੈ।

ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਚਿਤਰਕਲਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਰੁੱਚੀ ਸੀ। ਉਹ ਫਰਸ਼, ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ, ਦੀਵਾਰਾਂ ਆਦਿ ਤੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਲੋਂ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਾਬਾਸ ਵੀ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਬਨਣ ਦੀ ਲਗਨ ਲੱਗ ਗਈ। ਉਹ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸਰ ਡੇਵਿਡ ਲੌ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਲਿਖਾਈ

**ਲਿਖਾਈ** ਜਾਂ **ਤਹਰੀਰ** ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਲਾਮਤਾਂ ਅਤੇ ਰਮਜ਼ਾਂ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਹਰੀਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਅਲੱਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਲਿਖਾਈ ਬੋਲੀ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬਣਤਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਅਰਥਵਿਗਿਆਨ। ਵਾਧੂ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰਤਾ। ਇਹ ਬੋਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੂਰਕ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਿਖਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਠ (ਟੈਕਸਟ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਠਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਖਾਈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੈਰ-ਮੌਖਿਕ ਸੰਚਾਰ
ਫਿਰੋਜ਼ ਗਾਂਧੀ

**ਫਿਰੋਜ ਗਾਂਧੀ** (12 ਅਗਸਤ 1912 – 8 ਸਤੰਬਰ 1960) ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਉਹ ਲੋਕਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੇ। ਸੰਨ 1942 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਬਣੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ - ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਫਿਰੋਜ਼ ਜਹਾਂਗੀਰ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜਨਮ, ਫੋਰਟ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤੇਹਮੁਲਜੀ ਨਰੀਮਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਰਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜਹਾਂਗੀਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਤਿਮਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ
ਛੋਟੀ ਸੀ ਬਾਤ (1975 ਫ਼ਿਲਮ)

***ਛੋਟੀ ਸੀ ਬਾਤ*** 1975 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਤਰਵਿਆਂ ਦੀ ਬੇਹਤਰੀਨ ਕਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਹਿੱਟ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਬਾਸੂ ਚੈਟਰਜੀ ਲਈ ਵਧੀਆ ਸਕਰੀਨਪਲੇ ਲਈ ਫ਼ਿਲਫ਼ੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਫ਼ਿਲਫ਼ੇਅਰ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। 
## ਸੰਖੇਪ 
## ਪਾਤਰ 
## ਮੁਖ ਕਲਾਕਾਰ 
* ਵਿਦਿਆ ਸਿਨਹਾ - ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਰਾਇਣ
* ਅਮੋਲ ਪਾਲੇਕਰ - ਅਰੁਣ ਪ੍ਰਦੀਪ
* ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ - ਕਰਨਲ ਜੂਲੀਅਸ ਨਾਗੇਂਦਰਨਾਥ ਵਿਲਫ਼ਰੈਡ ਸਿੰਹ
* ਅਸਰਾਨੀ - ਨਾਗੇਸ਼ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ
* ਨੰਦਿਤਾ ਠਾਕੁਰ - ਦੀਪਾ
* ਸੀ ਐਸ ਦੁਬੇ - ਗੁਰਨਾਮ, ਗਰਾਜ ਕਾ ਮਾਲਿਕ
* ਰਾਜੇਂਦਰਨਾਥ - ਮੌਨੀ ਬਾਬਾ
* ਕੋਮਿਲਾ ਵਰਕ - ਕਰਨਲ ਸਿੰਹ ਕੀ ਸਹਾਇਕਾ
* ਸੁਜੀਤ ਕੁਮਾਰ - ਅਤਿਥੀ ਪਾਤਰ
* ਅਮਿਤਾਭ ਬਚਨ - ਅਤਿਥੀ ਪਾਤਰ
* ਧਰਮੇਂਦਰ - ਅਤਿਥੀ ਪਾਤਰ
* ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ - ਅਤਿਥੀ ਪਾਤਰ
* ਅਮੋਲ ਸੇਨ
* ਰਾਜਨ ਹਕਸਰ
* ਆਸ਼ਿਮ ਕੁਮਾਰ
* ਨੋਨੀ ਗਾਂਗੁਲੀ
* ਦੇਵੇਂਦਰ ਖੰਡੇਲਵਾਲ

## ਦਲ 
*ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ: ਬਾਸੁ ਚੈਟਰਜੀ
*ਨਿਰਮਾਤਾ: ਬਲਦੇਵ ਰਾਜ ਚੋਪੜਾ, ਬਾਸੁ ਚੈਟਰਜੀ
*ਪਟਕਥਾ: ਬਾਸੁ ਚੈਟਰਜੀ
*ਸੰਵਾਦ: ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ, ਬਾਸੁ ਚੈਟਰਜੀ
*ਛਾਇਆਂਕਨ: ਕੇ ਕੇ ਮਹਾਜਨ
*ਵਸਤਰ ਸਜਾਵਟ: ਮਰੁਤੀ ਧਵਨ
*ਸੰਗੀਤਕਾਰ: ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ
*ਗੀਤਕਾਰ: ਯੋਗੇਸ਼

## ਸੰਗੀਤ 
## ਰੋਚਕ ਤਥ
## ਪਰਿਣਾਮ 
### ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 
### ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ 
## ਨਾਮਾਂਕਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ 
## ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ 
*
* ਸੀ ਬਾਤ ਸਿਤਾਰੇ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਅਮਲਾ
* ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡੀਆ 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸਤਿਅਮੇਵ ਜਯਤੇ

]]

**ਸਤਿਅਮੇਵ ਜਯਤੇ** ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਮੁੰਡਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਮੰਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਸੱਚ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ'| ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਕ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਲੇਕਿਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਮੰਤਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:

सत्यमेव जयते नानृतम
सत्येन पंथा विततो देवयानः।
येनाक्रमंत्यृषयो ह्याप्तकामो
यत्र तत् सत्यस्य परमम् निधानम्।।

ਅਰਥਾਤ ਓੜਕ ਸੱਚ ਦੀ ਹੀ ਜੈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਝੂਠ ਦੀ। ਇਹੀ ਉਹ ਮਾਰਗ ਹੈ ਜਿਸਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ (ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੋਣ) ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਰਮ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੋਟੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ
ਜੈਨੀਸ ਰਿਤਸੋਸ

**ਜੈਨੀਸ ਰਿਸਤੋਸ** (; 1 ਮਈ 1909 – 11 ਨਵੰਬਰ 1990) ਯੂਨਾਨੀ ਕਵੀ, ਖੱਬੇ ਵਿੰਗ ਦਾ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਯੂਨਾਨੀ ਮੁਜ਼ਾਹਮਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਬਰ ਸੀ।
## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਰਿਸਤੋਸ ਦਾ ਜਨਮ ਮੋਨੇਮਵਾਸੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਂਦੇ ਪੀਂਦੇ ਜਿੰਮੀਦਾਰ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣੇ ਪਏ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਟੀਬੀ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਤਬਾਹੀ ਨੇ ਰਿਸਤੋਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਖੁਦ ਰਿਸਤੋਸ ਵੀ 1927-1931 ਤੱਕ ਟੀਬੀ ਰੋਗ ਕਾਰਨ ਸੈਨੇਟੋਰੀਅਮ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਰਿਹਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਕਵੀ
ਲੈਨਿਨ ਅਮਨ ਇਨਾਮ

**ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਲੈਨਿਨ ਅਮਨ ਇਨਾਮ** () ਨੋਬੇਲ ਅਮਨ ਇਨਾਮ ਦੇ ਤੁੱਲ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਇਨਾਮ ਸੀ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
21 ਦਸੰਬਰ 1949 ਨੂੰ ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ ਸੱਤਰਵੇਂ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਉਸਦਾ ਇਕੱਤਰਵਾਂ ਸੀ) ਜਨਮਦਿਨ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿਚ ਸੁਪੀਰਮ ਸੋਵੀਅਤ ਪ੍ਰਜੀਡੀਅਮ ਦੇ * ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਆਰਡਰ* ਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਲਈ ਇਨਾਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਲਿਨ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

1956 ਵਿਚ ਸੀ.ਪੀ.ਐਸ.ਯੂ. ਦੀ 20 ਵੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਚ ਨਿਕੀਤਾ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਵਲੋਂ ਸਟਾਲਿਨ ਨੂੰ ਤੱਜ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਅਦ,  6 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦੇ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਨਾਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੈਨਿਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਪਿਛਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਟਾਲਿਨ ਇਨਾਮ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਲੈਨਿਨ ਇਨਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। 11 ਦਸੰਬਰ 1989 ਨੂੰ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਸੋਵੀਅਤ ਦੇ ਪ੍ਰਜੀਡੀਅਮ ਦੇ ਇੱਕ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ, ਇਨਾਮ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੈਨਿਨ ਅਮਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰਾਜ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਇਨਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੈਨਿਨ ਅਮਨ ਇਨਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੈਨਿਨ ਅਮਨ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਨੋਬਲ ਸੰਸਥਾ

**ਨੋਬਲ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ** () ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਅਦਾਰਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ 29 ਜੂਨ 1900 ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਦੇ ਪੈਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਨੋਬਲ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਤਹਿਤ ਬਣਾਈ ਗਈ। The Foundation is based on the last will of Alfred Nobel, the inventor of dynamite.

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ
ਬਹੁ-ਖੇਤਰੀ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਪਹਿਲ

**ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਸੰਗਠਨ (ਬਿਮਸਟੇਕ)** ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਸ਼ਰੀਲੰਕਾ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਮਿਆਂਮਾਰ, ਭੁਟਾਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਹਨ।
5ਵਾਂ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ

**2013 ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ** 5ਵਾਂ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਬਰਾਜੀਲ, ਰੂਸ, ਭਾਰਤ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਹ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ 2013 ਵਿੱਚ ਡਰਬਨ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖ਼ਰ ਸੰਮੇਲਨਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦੌਰ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ
6ਵਾਂ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ

**2014 ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ** ਪੰਜ ਮੈਂਬਰ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਰੂਸ, ਭਾਰਤ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਦਾ 6ਵਾਂ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਸੰਮੇਲਨ ਚੱਕਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇਸ਼, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ; ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਫੋਰਤਾਲੇਜ਼ਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਵੇਂ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਨੇ ਚਾਰ-ਮੈਂਬਰੀ ਬ੍ਰਿਕ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਅਪਰੈਲ 2010 ਵਿੱਚ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, 2014 ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਹੋਵੇਗਾ; ਬਰਾਸੀਲੀਆ ਵਿੱਚ 2010 ਦੇ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ 2010 ਵਿੱਚ ਰਲਿਆ ਸੀ।
## ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ
ਰੂਸੋ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਯੁੱਧ

ਰੂਸੀ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਯੁੱਧ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰੂਸੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹਮਲਾ, ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੰਗ, ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਅਖੰਡਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰੂਸੀ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੀ ਵਰਤੋਂ ਹਨ। 2014 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਰੂਸ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹਮਲੇ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹਿੱਸੇ ਹਨ:

* ਫਰਵਰੀ-ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ (20 ਫਰਵਰੀ, 2014 ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਉੱਤੇ ਅਸਥਾਈ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ)
* ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਤੋਂ ਪੂਰਬੀ ਯੂਕਰੇਨ (ਡੌਨਬਾਸ) ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ, ਜੋ ਰੂਸੀ ਸੰਘ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ "ਲੋਕਾਂ ਦੇ" ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਅਖੌਤੀ ਡੋਨੇਟਸਕ ਅਤੇ ਲੁਹਾਨਸਕ "ਲੋਕ ਗਣਰਾਜਾਂ" ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।
* 24 ਫਰਵਰੀ, 2022 ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ 'ਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ, ਜੋ ਕਿ ਲੰਬੇ ਫੌਜੀ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੁਆਰਾ ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਰਧ-ਰਾਜਾਂ "DPR" ਅਤੇ "LPR" ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਜਨਵਰੀ 2021 ਤੱਕ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ 13,100-13,300 ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 3,375 ਨਾਗਰਿਕ ਮੌਤਾਂ, ਲਗਭਗ 4,150 ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜੀ ਹਤਾਹਤ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 5,700 ਰੂਸ ਪੱਖੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਲਗਭਗ 1.8 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਆਈਡੀਪੀਜ਼ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਰੂਸ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ 7% ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

27 ਜਨਵਰੀ, 2015 ਨੂੰ, ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵੇਰਖੋਵਨਾ ਰਾਡਾ ਨੇ ਰੂਸੀ ਸੰਘ ਨੂੰ ਹਮਲਾਵਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਜੰਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ
ਨਾਈਟ ਕੈਫ਼ੇ

*** ਦ ਨਾਈਟ ਕੈਫ਼ੇ *** () ਡਚ ਉੱਤਰ-ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਕਲਾਕਾਰ ਵਿਨਸੈਂਟ ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਜੂਨ 1888 ਨੂੰ ਆਰਲੇਸ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿੰਸੈਂਟ ਵੈਨ ਗੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੇ ਚਿੱਤਰ
ਮਾਈਕਲ ਨਬੀਲ ਸਨਦ

**ਮਾਈਕਲ ਨਬੀਲ ਸਨਦ**(ਅਸੀਊਤ, ਮਿਸਰ), 1985 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ), ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਬਲਾਗਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਅਸੀਊਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵੈਟਰਨਰੀ ਮੈਡੀਸਨ 'ਚ ਬੈਚੁਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਜਮਹੂਰੀ ਮੁੱਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ, ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਇਸਰਾਈਲ ਵਿਚਕਾਰ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਅਭਿਆਨ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

**ਪੀਸ ਐਕਟੀਵਿਸਮ ਅਤੇ ਕੈਦ**

ਅਪ੍ਰੈਲ 9, 2009 ਨੂੰ ਨਬੀਲ ਨੇ "ਨੋ ਟੂ ਕਮਪਲਸਰੀ ਮਿਲਟਰੀ ਸਰਵਿਸ" ਲਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2010 'ਚ, ਉਸ ਨੇ ਫ਼ੌਜੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਬਲਾਗ ਪੋਸਟ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 12 ਨਵੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਮਿਲਟਰੀ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਮਿਸਰ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ 'ਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 4 ਫਰਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ 27 ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 28 ਮਾਰਚ 2011 ਨੂੰ ਮਿਲਟਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। 10 ਅਪਰੈਲ 2011 ਨੂੰ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ, ਨਬੀਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੋਸਟ - "ਫੌਜ ਅਤੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਹੱਥ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ" ਵਿੱਚ "ਫੌਜ ਦਾ ਅਪਮਾਨ" ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਘੜ ਭੋਜਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੀੜੇ-ਭਰੇ ਬਿਸਤਰ 'ਤੇ ਸੌਣ ਅਤੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ 23 ਅਗਸਤ 2011 ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਦਸੰਬਰ 14, 2011 ਨੂੰ ਰੀਲੀਜ਼ ਦੀ ਅਪੀਲ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਿਸਰ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਮਿਲਟਰੀ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਘਟਾ ਕੇ ਦੋ ਸਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸਮਾਜਿਕ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ 29 ਦਸੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਤਹਰੀਰ ਸਕਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕਲ ਨਬੀਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ 23 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਸ਼ਾਸਕ ਪਰਿਸ਼ਦ ਨੇ ਨਬੀਲ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਅਮਨ

ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ]]
'' ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਕਾਰ 1814 ਵਿੱਚ ਘੈਂਟ ਦੀ ਸੰਧੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਮਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 100 ਸਾਲ ਦਾ ਸਨਮਾਨਕਾਰ]]

**ਅਮਨ ** ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸ ਕੈਫ਼ੀਅਤ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਇਤਫ਼ਾਕ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਡਰ ਅਤੇ ਟਕਰਾਵਾਂ ਦੇ ਬਗੈਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹੋਣ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਨ
ਵੈਟੀਕਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ

]]

**ਵੈਟੀਕਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ** () ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚਲੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਦਾ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਬੇਅੰਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੰਡਾਰ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨਾਮਵਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਨਰਜਾਗਰਤੀ ਦੌਰ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸਭ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ

**ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ** ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਥਾਈ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ 80 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨਗ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਅੱਜ ਤਕ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ

**ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ** **(Всеросси́йский музе́й А. С. Пу́шкина)** — ਰੂਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ (1799-1837) ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਰੂਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਜ਼ਬਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ
ਮੁਖੰਮਸ

**ਮੁਖੰਮਸ** (ਅਰਬੀ مخمس 'ਪੰਜਪਦੀ') ਉਰਦੂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਬੰਦ ਜਾਂ ਪੜਾਅ 5-5 ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਬੰਦ ਦੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਲੈਅਬੱਧਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੰਦ ਆਪਣੀ ਅਖੀਰ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਲੈਅ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਬਾਬਾ (ਸਤਿਕਾਰਿਤ)

**ਬਾਬਾ** (: بابا, , ; ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪੰਜਾਬੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ: ; ਪਿਤਾ; ਦਾਦਾ; ਸਿਆਣਾ ਬੁਢਾ ਮਨੁੱਖ; ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਜੀ,) ਇੱਕ ਫਾਰਸੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਧੀ

ਵਾਂ-ਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ 1931 ਦੀ ਤਸਵੀਰ]]

**ਧੀ** ਜਾਂ **ਬੇਟੀ** ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮਦੀਨ ਔਲਾਦ; ਕੁੜੀ, ਜਾਂ ਮਾਦਾ ਪਸ਼ੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਰ ਹਮਰੁਤਬਾ ਪੁੱਤ ਜਾਂ ਬੇਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਰਦ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਖ ਜਾਂ ਘੱਟ ਪਰਿਵਾਰਕ ਹੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਅਤੇ ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਮਦੀਨ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਢੰਗ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਾਂ ਹੀ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਬਣ ਗਈ ਹੈ 'ਪੁੱਤਰ ਮਿੱਠੜੇ ਮੇਵੇ, ਰੱਬ ਸਭ ਨੂੰ ਦੇਵੇ'।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਸ਼ਤੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੱਬਰ