open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਇਗੋਰ ਸਟਰਾਵਿੰਸਕੀ

**ਇਗੋਰ ਫ਼ਿਓਦਰੋਵਿੱਚ ਸਟਰਾਵਿੰਸਕੀ ** ( ; 6 ਅਪਰੈਲ 1971) ਇੱਕ ਰੂਸੀ (ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਨੈਚਰਲਾਈਜ਼ਡ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਮਰੀਕੀ) ਕੰਪੋਜ਼ਰ, ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਅਤੇ ਕੰਡਕਟਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 20ਵੀਂ-ਸਦੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕੰਪੋਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਜੀਵਨੀ 
### ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸਟਰਾਵਿੰਸਕੀ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜੂਨ 1882 ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੀਟਰਜ਼ਬਰਗ ਦੇ ਲੋਮੋਨੋਸੋਵ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਬਚਪਨ ਪੀਟਰਜ਼ਬਰਗ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ। ਉਸਦਾ ਬਾਪ ਫ਼ਿਓਦਰ ਸਟਰਾਵਿੰਸਕੀ, ਪੀਟਰਜ਼ਬਰਗ ਦੇ ਮਾਰਿੰਸਕੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਏਕਲ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅੰਨਾ ਵਧੀਆ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੜਦਾਦਾ, ਸਟਾਨਿਸੌਆਫ਼ ਸਟਰਾਵਿੰਸਕੀ ਪੋਲਿਸ਼ ਕੁਲੀਨ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ
ਨਮੋਨੀਆ

**ਨਮੋਨੀਆ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: pneumonia; () ਫੇਫੜਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰੋਗ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਅਸਰ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਗਿਲਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਲਵਿਉਲਾਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਾਇਰਸ ਜਾਂ ਰੋਗਾਣੂ(ਬੈਕਟੀਰੀਆ) ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ, ਸੂਖਮ ਜੀਵਾਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਵੈਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਖੰਘ, ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਤਾਪ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਇਸ ਦੇ ਆਮ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਇਸ ਰੋਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਖੰਘਾਰ ਦਾ ਐਕਸ-ਰੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਮੋਨੀਆ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵੈਕਸੀਨ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਇਲਾਜ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੋਗਾਣੂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਨਮੋਨੀਆ ਨੂੰ ਰੋਗਾਣੂ-ਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਨਮੋਨੀਆ ਤੀਖਣ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਲੱਛਣ
ਬੈਕਟੀਰੀਆਈ ਨਮੋਨੀਆ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਖੰਘ, ਤਾਪ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ, ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖਾ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 5 ਸਾਲ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਾਪ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆਮ ਲੱਛਣ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਗ
ਗੋ (ਗੇਮ)

**ਗੋ**, ਇੱਕ ਬੋਰਡ ਗੇਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਪਾਨੀ ਵਿੱਚ 'ਆਈਗੋ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਵਿੱਚ ਵੇਈ-ਚੀ। ਇਹਦੀ ਕਾਢ 2500 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲੀ ਸੀ। ਇਹ ਬੋਰਡ ਗਰਿੱਡ ਤੇ (ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ) ਦੋ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਬੰਟਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਖਿਡਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ 19x19 ਵਰਗ ਗਰਿੱਡ ਦੇ ਇੰਟਰਸੈਕਸ਼ਨਾਂ ਤੇ ਵਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਦੀ ਗੋਲੀ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਆਮ ਗੋ ਬੋਰਡ ਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਦੀਆਂ 19 ਕਤਾਰਾਂ ਅਤੇ 19 ਕਾਲਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ 19x19 ਦੀ ਬਜਾਏ ਛੋਟੇ 9x9 ਜਾਂ 13x13 ਬੋਰਡ ਤੇ ਵੀ ਗੋ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਜੇਮਜ਼ ਕਲਰਕ ਮੈਕਸਵੈੱਲ

**ਜੇਮਸ ਕਲਰਕ ਮੈਕਸਵੈੱਲ** (13 ਜੂਨ 1831 – 5 ਨਵੰਬਰ 1879) ਇੱਕ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਗਣਿਤ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਿਜਲੀ, ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਕੱਠੇ ਲਿਆਉਂਦਿਆਂ ਇਲੈਕਟਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਿਧਾਂਤ ਸੂਤਰਬਧ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਲੈਕਟਰੋਮੈਗਨੈਟਿਜ਼ਮ ਦੀਆਂ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ "ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਮਹਾਨ ਏਕੀਕਰਨ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਕਾਈਨੌਰ (ਪਿੰਡ)

**ਕਾਈਨੌਰ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਕਾਈਨੌਰ ਮੋਰਿੰਡਾ, ਪੰਜਾਬ ਬਲਾਕ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ।
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
http://www.esopb.gov.in/WriteReadData/VD/BlockReports/VDBlock_Population1081.Pdf
ਚੌਧਰੀ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼

**ਚੌਧਰੀ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼** (1918-1993) ਨੇ 1940 ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ 'ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ 'ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਕੰਮ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਚੌਧਰੀ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੱਛਮ-ਉੱਤਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸ਼ਕੂਰਪੁਰ ਤੋਂ ਸੀ। ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਮੁਗਲੇ ਆਜ਼ਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚੌਧਰੀ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 1952 ਤੋਂ 1955 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਕੇਵਲ 33 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਵਾਨ ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਰਦਲੀ ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ ਬਨਣ ਦਾ ਵੀ ਗੌਰਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੰਸਦ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖਾਦ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰਿਤਾ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖਣੀ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ। 1977 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪਛੜੀਆਂ, ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਘੱਟਗਿਣਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਘ ਬਣਾਇਆ। ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਉਲੇਖਣੀ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ 11 ਅਗਸਤ 2001 ਨੂੰ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1993
ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ

ਉਛਲ਼ਦੀ ਬਾਲ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ (ਹੇਠ) ਵਿੱਚ ਇਹ ਛੇ ਫਰੇਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਇਹ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਿੰਟ 10 ਫਰੇਮ ਹਰਕਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

**ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ** ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟੋ ਭਿੰਨ ਸਥਿਰ ਚਿੱਤਰਾਂ, ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿਸਪਲੇਅ ਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਹਰਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਲ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਭਰਮ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।ਐਨੀਮੇਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ ਜੋ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਏਨਲੋਪ ਮੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਫਲਿੱਪ ਬੁੱਕ, ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ, ਵਿਡੀਓ ਟੇਪ, ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ, ਐਨੀਮੇਟਿਡ ਜੀਆਈਐਫ, ਫਲੈਸ਼ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਵਿਡੀਓ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਸਮੇਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਕੈਮਰਾ, ਕੰਪਿਊਟਰ, ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਤਕਨਾਲੋਜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ
ਸਲੂਕ

**ਸਲੂਕ** ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਜੀਵਾਂ, ਸਿਸਟਮ ਜਾਂ ਨਕਲੀ ਇੰਦਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੀ ਸੀਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਂ ਬਾਹਰਲੀ, ਸੁਚੇਤ ਜਾਂ ਅਚੇਤਨ, ਜ਼ਾਹਿਰ ਜਾਂ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਅਣਇੱਛਤ ਉਕਸਾਹਟ, ਨਿਵੇਸ਼ ਜਾਂ ਸੁਝਾਅ ਪ੍ਰਤੀ ਇਨਸਾਨ, ਜੀਵ, ਜਾਂ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਲਾਗਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਭੌਤਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

## ਜੈਵਿਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਜੀਵ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸਲੂਕ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਅਸਹਿਮਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਟਾ- ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਆਮ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੀਵ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਂ ਬਾਹਰਲੀ ਉਕਸਾਹਟ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅੰਦਰੂਲੀ ਤਾਲਮੇਲ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਵਹਾਰ ਪੈਦਾਇਸ਼ੀ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ, ਨਾੜੀ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਗੁੰਝਲਤਾ ਉਸਦੇ ਦਿਮਾਗੀ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਜਟਿਲਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜਟਿਲ ਦਿਮਾਗੀ ਸਿਸਟਮ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਵਾਤਾਵਰਣ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਜਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ “ਸੁਭਾਵਿਕ ਮਾਡਲ” ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਵੇਖੇ ਪਰਖੇ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਲੂਕ
ਬੇਨੋ ਜ਼ੀਫਾਈਨ

**ਬੇਨੋ ਜ਼ੀਫਾਈਨ**(Beno Zephine) ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣ ਮੁਟਿਆਰ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਕੀ ਸੇਵਾ (Indian Administrative Services, I.A.S.) ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਦੇਸ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ (Indian Foreign Service, I.F.S.) ਦੀ ਪਦਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ **ਐਨ.ਐਲ. ਬੇਨੋ ਜ਼ੀਫਾਈਨ** ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ 25 ਸਾਲ ਹੈ। ਬੇਨੋ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰੀਖਿਆ 2014 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਸ ਵਕਾਰੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜਦੂਤ ਵਜੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਨੋ ਜ਼ੀਫਾਈਨ ਇਹ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜੋ 100 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰੋਬੇਸ਼ਨਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਇਸ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਰ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰਖਦੀ ਹੈ।

### ਬੇਨੋ ਦੀ ਸ਼ਖਸ਼ਸ਼ੀਅਤ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣਤਾਵਾਂ
*ਉਹ 100 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈ।
*ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ 2013 ਵਿੱਚ 343ਵਾਂ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
*ਉਹ ਮਦਰਾਸ ਯੁਨੀਵਰਸਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਹੈ।
*ਬੇਨੋ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਕੁੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਰੋਕਣ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।
*ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਪੰਗਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅੜਚਣ ਨਾ ਬਣਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
*ਉਸਨੇ ਬਰੇਲ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜੀ ਪੜਨ-ਸਮੱਗਰੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।
*ਬੇਨੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੀਣ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਈ.ਟੀ.ਤਕਨੀਕ ਵਰਤਣ ਦੀ ਵੀ ਮੁਹਾਰਤ ਰਖਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ Job Access With Speech (JAWS) ਨਾਮ ਦੇ software ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ। 
*ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਹਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਾਂ ਪਿਓ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਬਚੇ ਨੂੰ ਫਰਸ਼ ਤੋਂ ਅਰਸ਼ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*http://indiatoday.intoday.in/story/visually-impaired--woman-first-ifs-officer-beno-zephine-tamil-nadu/1/444699.html
*http://timesofindia.indiatimes.com/india/Beno-Zephine-becomes-first-100-blind-officer-in-IFS/articleshow/47669161.cms
*http://www.thebetterindia.com/25855/incredible-things-about-nl-beno-zephine-first-visually-impaired-ifs-officer/

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ

**ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ**, ਜਾਂ **ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇਸ਼** ਜਾਂ **ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼), 56 ਆਜਾਦ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਘ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ (ਮੋਜਾਮਬੀਕ ਅਤੇ ਆਪ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ)। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਲੋਕਤੰਤਰ, ਸਾਖਰਤਾ, ਮਾਨਵ ਅਧਿਕਾਰ, ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਅਜ਼ਾਦ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਅਲਿਜਾਬੇਥ ਦੂਜੀ ਹਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦੀ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1931 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਸਰੂਪ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਆਜਾਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇਸ਼
ਅਲਾਨ ਟੂਰਿੰਗ

**ਐਲਨ ਮੈਥੀਸਨ ਟਿਊਰਿੰਗ**, ਓਬੀਈ, ਐਫਆਰਐਸ ( ; 23 ਜੂਨ 1912– 7 ਜੂਨ 1954) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਇਨੀਅਰਿੰਗ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਗਣਿਤਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਤਰਕਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਗਣਿਤਕ ਜੀਵਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਰਾਥਨ ਅਤੇ ਅਲਟਰਾ ਦੂਰੀ ਦਾ ਦੌੜਾਕ ਸੀ। ਕਲਨ ਅਤੇ ਗਣਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ ਟਿਊਰਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ ਰਾਹੀਂ ਰਸਮੀਕਰਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਮ ਮਕਸਦ ਵਾਲੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨ ਸਦਕਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1954
ਕੂਟਨੀਤੀ

**ਕੂਟਨੀਤੀ** ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ **ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ** ਹੈ (ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਾਸਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ)। ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਡਿਪਲੋਮਾ ( ਅਰਥਾਤ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ) ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਅਤੇ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ (ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਅਮਨ-ਕਰਨ, ਵਪਾਰ, ਜੰਗ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਆਦਿ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਡਿਪਲੋਮੇਟਾਂ ਦੀ ਵਿਚੋਲਗੀ ਰਾਹੀਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
## ਭਾਰਤ
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦੀ ਦੀਰਘ ਪਰੰਪਰਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਟੇਟਕਰਾਫਟ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਰਚਨਾ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਲੇਖਕ ਕੌਟਿਲਿਆ (ਚਾਣਕਿਆ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ) ਹੈ। ਉਹ ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਮੋਢੀ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ (ਜਿਸਨੇ ਚੌਥੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ  ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ। ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵੀ ਹਨ, ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਘਮੰਡੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੂਝਵਾਨ ਰਾਜਾ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਏ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਟੈਨਲੇ ਕੁਬਰਿਕ

**ਸਟੈਨਲੇ ਕੁਬਰਿਕ** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ,ਨਿਰਮਾਤਾ,ਸੰਪਾਦਕ,ਫਿਲਮ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਨਿਊ ਹਾਲੀਵੁਡ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਵਲਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ ਜੋ ਹੈਰਾਨ ਕਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਵਾਤਮਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਟੈਨਲੇ ਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਇਸਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ; ਲੜਾਈ, ਜੁਰਮ, ਸਾਹਿਤਿਕ ਅਨੁਕੂਲਣ, ਰੁਮਾਂਸ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਪਨਾ ਵਰਗੇ ਢੰਗ ਅਪਨਾਏ।

## ਜੀਵਨ
ਸਟੈਨਲੇ ਕੁਬਰਿਕ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਜਲਾਈ 1928 ਨੂੰ ਬਰੋਨਕਸ,ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜੈਕ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਆਭਾ ਨਗਰੀ

**ਆਭਾ ਨਗਰੀ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਬੋਹਰ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਬੂ- ਨਗਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲਗਪਗ 550 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰੇਤ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਟਿੱਬਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਥੇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਥੇਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੁਰਾਤਨ ਆਭਾ ਨਗਰੀ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਅੱਬੂ - ਚਾਦਨੀ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ, ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦਬਿਆ ਪਿਆ ਹੈ (ਅਬੋਹਰ: Wikipedia)।

### ਆਭਾ ਨਗਰੀ ਬਾਰੇ ਦੰਦ ਕਥਾ
ਅੱਬੂ-ਚਾਦਨੀ ਰਾਜਾ ਦੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਬੂ ਨਗਰ ਉਤੇ ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਚੰਦ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਰੋਗ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜ ਪੀਰਾਂ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਮਾਲਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਚੰਦ ਦੀ ਔਲਾਦ ਉਸਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਪੁਤਰੀ ਸੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਹਾਦਰ ਖੂਬਸੂਰਤ, ਆਹਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ ਅਤੇ ਘੁੜ ਸਵਾਰ ਸੀ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਇਲਾਜ ਪੰਜ ਪੀਰਾਂ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਚੰਦ ਦੀ ਬਹਾਦਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਪੰਜ ਪੀਰਾਂ ਦੇ 81 ਘੋੜੇ ਖੋਹ ਕੇ ਲੈ ਆਂਦੇ। ਪਰ ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਚੰਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਪਹੁਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਮ ਤੋੜ ਗਿਆ। ਪੰਜ ਪੀਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਕਈ ਬੇਨਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰ ਉਸਨੇ ਘੋੜੇ ਵਾਪਸ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਿਰਕਾਰ ਪੰਜ ਪੀਰ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਅਬੂ ਨਗਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਬੋਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਰੇਤ ਦੇ ਟਿੱਲੇ ਤੇ ਆਸਣ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਕਈ ਦਿਨ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਘੋੜੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਕੀਤੇ। ਪੰਜ ਪੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਉਹਨਾ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਅਬੂ ਨਗਰ ਪਹੁੰਚ ਗਾਈਆਂ। ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪੰਜ ਪੀਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਓਹ ਉਥੇ ਹੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਭਸਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਅਬੂ ਨਗਰ ਵੀ ਤਹਿਸ ਨਹਿਸ ਹੋ ਗਿਆ।(ਅਬੋਹਰ ਟੂਰਿਜਮ: ਥੇਹ )

## ਪੰਜ ਪੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ
ਇਸ ਥੇਹ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 500 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਓਹਨਾ ਪੰਜ ਪੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਹਨਾ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਅਬੂ ਨਗਰ ਜਾਂ ਅਭਾ ਨਗਰੀ ਤਬਾਹ ਹੋਈ ਸੀ।
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
http://asi.nic.in/asi_monu_alphalist_punjab.asp
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਥੇਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਬੋਹਰ ਜਿਲੇ ਦੀਆਂ ਵੇਖਣਯੋਗ ਥਾਂਵਾਂ
ਅਕਬਰਪੁਰ ਅਫ਼ਗਾਨਾ

**ਅਕਬਰਪੁਰ ਅਫ਼ਗਾਨਾ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਵੈਲਥ

**ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਵੈਲਥ** (ਸੀਆਈਐਸ) ( ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਗਣਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਯੂਕਰੇਨ, ਬੇਲਾਰੂਸ, ਰੂਸ ਦੇ ਗਣਰਾਜ ਨੇ 8 ਦਸੰਬਰ 1991 ਨੂੰ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਗੂ ਬੇਲਾਰੂਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੇਸਟ ਤੋਂਲਗਪਗ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (31 ਮੀਲ) ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਬੇਲੋਵੇਜ਼ਸਕਾਇਆ ਪੁਸ਼ਚਾ ਕੁਦਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰੀਏਸ਼ਨ ਸਮਝੌਤੇ ਯਾਨੀ, "ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ" ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਭੰਗ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹਸਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੀਆਈਐਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਅਹਿਦ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਵੈਬਸਾਈਟਸ

ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ 22 ਜਿਲ੍ਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੁੱਲ 47 ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਿਭਾਗ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪੋ ਆਪਣੀਆਂ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿਤੇ ਲਿੰਕ ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
### ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਦੇ ਲਿੰਕ
http://www.punjab.gov.in/web/guest/department;jsessionid=A5F54A328B061E592CA127868152646D 

### ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
*https://en.wikipedia.org/wiki/Government_of_Punjab,_India
*http://legislativebodiesinindia.nic.in/Punjab.htm

### ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
http://india.gov.in/india-glance/states-india

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਵਿਭਾਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ (ਭਾਰਤ)
ਮਿਰਗੀ

**ਮਿਰਗੀ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: **Epilepsy** () ਘਾਤਕ ਤੰਤੂ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੌਰੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਿਰਗੀ ਦੇ ਦੌਰੇ ਉਦੋਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲਈ ਖਲਬਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਿਰਗੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰੋਗ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਰਗੀ ਵਰਗੇ ਦੌਰੇ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਿਰਗੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਰੀਜ ਇੱਕ ਜਿਹੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਰੋਗ ਹਲਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਤੇਜ। ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਰੋਗ ਹੈ ਜੋ ਲਗਪਗ ਸੌ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਲੱਛਣ
ਮਿਰਗੀ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੌਰੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੌਰੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਗੱਲ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦੌਰੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਦਿਮਾਗੀ ਸੰਤੁਲਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੜਬੜਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਲੜਖੜਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਿਹਰੇ, ਹੱਥ ਜਾਂ ਪੈਰ ਉੱਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੌਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਣਾ, ਡਿੱਗ ਪੈਣਾ, ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਝਟਕੇ ਆਉਣਾ। 
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 30 ਕੁ ਸੈਕਿੰਡ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਆਕੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਸਾਹ ਰੁਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚਿੱਥ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਖਾਨਾ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ਾਬ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਝਟਕੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਝੱਗ ਵਗਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਨੀਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਤੋਂ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਤਕ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਰੀਜ਼ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਰਧ ਸੁਪਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ਼ਖੀਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਤਸ਼ਖੀਸ਼ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਸਰਾਬ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਇਲੈਕਟਰੋਲਾਈਟ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਤਾਂ ਦੌਰੇ ਦਾ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਇਸਦਾ ਪਤਾ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਚਿੱਤਰ ਲੈਣ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰ੍ਕਰ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਿਰਗੀ ਦੀ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟਰੋਏਨਸੇਫਾਲੋਗਰਾਮ (ਈਈਜੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਆਮ ਟੈਸਟ ਵੀ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਗ
ਲਿੰਗ

**ਲਿੰਗ ** ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਜੱਦੀ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਜਨ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅਮਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੇ ਨਰ ਜਾਂ ਮਾਦਾ (ਜੀਵ ਦਾ ਲਿੰਗ) ਹੋਣਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਜੀਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਮ ਪ੍ਰਜਣਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਸੰਭੋਗ ਦੌਰਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ (ਗੈਮੀਟ) ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਜਿਸ ਨਵੇਂ ਜੀਵ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੈਮੀਟ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰ ਗੈਮੀਟ (ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ) ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਦਾ ਗੈਮੀਟ (ਅੰਡਾਣੁ) ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

ਜੀਵ ਦਾ ਲਿੰਗ ਇਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਗੈਮੀਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਰ ਗੈਮੀਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਗੈਮੀਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਾਦਾ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਜੀਵ ਇਕੱਠੇ ਦੋਨੋਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਝ ਮਛਲੀਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਚਟਾਨ

[thumb|[ਗਰੇਨਾਈਟ — ਨਮੂਨਾ ਚਟਾਨ]]
ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, **ਚਟਾਨ** ਧਰਤੀ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਤਹਿ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੇਪੜੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਗਰੇਨਾਈਟ ਅਤੇ ਬਾਲੁਕਾ ਪੱਥਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਠੋਰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਚਾਕ ਜਾਂ ਰੇਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਮਲ; ਚਾਕ ਅਤੇ ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਖ਼ਲਯੋਗ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸਲੇਟ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਦਾਖ਼ਲਯੋਗ ਹੋ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਖਣਿਜਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਟਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਖਣਿਜ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਦੋ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਖਣਿਜਾਂ ਦਾ ਯੋਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੇਪੜੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਲਗਭਗ 2,000 ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਵਲ 20 ਖਣਿਜ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੇਪੜੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੇਪੜੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ 46.6%, ਸਿਲੀਕਾਨ 27.7%, ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ 8.1%, ਲੋਹਾ 5%, ਕੈਲਸੀਅਮ 3.6%, ਸੋਡੀਅਮ 2.8%, ਪੌਟਾਸ਼ੀਅਮ 2.6% ਅਤੇ ਮੈਗਨੇਸ਼ੀਅਮ 2.1% ਹਨ।

ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਚਟਾਨਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਸ਼ਾਣ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਦ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹ ਚੱਟਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਖਣਿਜ ਅਤੇ ਧਾਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਪਦਾਰਥ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।

ਕਿਸਮਾਂ
# ਆਤਸ਼ੀ ਚਟਾਨ 
# ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਚਟਾਨਾਂ
#ਪਰਤਦਾਰ ਚਟਾਨਾਂ
#ਚੂਨਾ-ਨਿਰਮਤ ਚਟਾਨਾਂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਊਰਜਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ

demonstrates the conservation of mechanical energy, touching a wrecking ball with his jaw. (MIT Course 8.01 ) ]]
**ਊਰਜਾ ਦੇ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਨਿਯਮ** (law of conservation of energy) ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਮੂਲਕ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਪ੍ਰਬੰਧ (isolated system) ਦੀ ਕੁਲ ਊਰਜਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਊਰਜਾ ਨਾ ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨੀ ; ਕੇਵਲ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਗਤਿਜ ਉਰਜਾ, ਸਥਿਤਜ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਬਿਜਲਈ ਉਰਜਾ, ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਜੰਤਰਿਕ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਭਾਲ ਕਾਨੂੰਨ
ਪੋਲੀਓ

**ਪੋਲੀਓ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Polio), ਪੂਰਾ ਨਾਂ **ਪੋਲੀਓਮਾਇਲੇਟਿਸ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Poliomyelitis) ਪੋਲੀਓਵਾਇਰਸ ਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰੋਗ ਹੈ। 90 ਤੋਂ 95% ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰ-ਪੋਲੀਓ ਲੱਛਣ ਸਮੂਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੋਲੀਓ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪੱਠਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਇਲਾਜ ਪੋਲੀਓ ਵੈਕਸੀਨ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 12 ਅਪਰੈਲ 1955 ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਡਾ. ਥਾਮਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸ ਨੇ ਇਜਾਦ ਕੀਤੀ। ਰੋਗ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਇਲਾਜ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। 1988 ਵਿੱਚ ਪੋਲੀਓ ਰੋਗੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 350,000 ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਇਹ 407 ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਗ
ਅੰਕ ਸਿਧਾਂਤ

**ਗਣਿਤਕ ਸਿਧਾਂਤ** ਸੁੱਧ ਗਣਿਤ ਦੀ ਸ਼ਾਖ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਸ ਨੂੰ ਗਣਿਤ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਭਾਜ਼ ਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੰਖਿਆਂਵਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੀਜਗਣਿਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੱਭਤ ਫਰੈਗਮੈਂਟ ਟੇਬਲ ਹੈ ਜੋ ਪਾਈਥਾਗੋਰਸ ਦੇ ਤ੍ਰੈਗੁਟ ਹਨ। i.e., ਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ \scriptstyle (a,b,c) such that \scriptstyle a^2+b^2=c^2.
:ਆਰੀਆਭੱਟ(476–550) ਨੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁਟਾਕਾ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਰਬੰਗਸੰਮਤਾ ਦੇ ਜੋੜੇ \scriptstyle n\equiv a_1 \pmod m_1, \scriptstyle n\equiv a_2 \pmod m_2 ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਰੂਟ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤ੍ਰੈਗੁਟ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸੋਮਿਆ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸੂਤਰ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ \scriptstyle (p^2-q^2,2pq,p^2+q^2)। ਵੈਨ ਡਰ ਵਾਏਰਡਨ ਨੇ ਦੋਨੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਜੋ ਰੋਬਸਨ ਨੇ ਸੁਝਾਇਆ ਦਾ ਹੱਲ ਦੱਸਿਆ।
\left(\frac{1}{2} \left(x - \frac{1}{x}\right)\right)^2 + 1 =
\left(\frac{1}{2} \left(x + \frac{1}{x}\right)\right)^2,

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਜਾਸ (ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ)

**ਜਾਸ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: JAWS) ਪੂਰਾ ਨਾਮ "ਜਾਬ ਐਕਸਸ ਵਿਦ ਸਪੀਚ" (Job Access With speech) ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫ਼ਟ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਜੋ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਤੇ ਲਿਖੀ ਸਮਗਰੀ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਬਰੇਲ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੀਣ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਜਿਹਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹਨ: ਚੀਨੀ, ਕੋਰਿਆਈ, ਜਰਮਨ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ। ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਲਈ ਵੀ ਸਪੀਚ ਇੰਜਨ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। 
2012 ਵਿੱਚ "ਵੇਬ ਏਮ" ਨਾਮ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ 49.1% ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਇਸ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 67.7% ਇਸ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਇਹ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ "ਫ਼੍ਰੀਡਮ ਸਾਇੰਟੀਫ਼ਿਕ" ਨਾਮ ਦੀ ਅਮਰੀਕਨ ਕੰਪਨੀ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਵੇਬਸਾਈਟ ਤੇ ਫ਼੍ਰੀਵੇਅਰ (Freeware) ਡਾਊਨਲੋਡ ਵਜੋਂ ਮੁਫ਼ਤ ਉਪਲਭਧ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਜਾਸ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 1989 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਟਰ-ਸਾਈਕਲ ਦੌੜਾਕ ਟੇਡ ਹੇਂਟਰ ਵਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਦੀ 1978 ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਗ੍ਹਾ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*Freedom Scientific: JAWS for Windows Headquarters
*https://en.wikipedia.org/wiki/JAWS_(screen_reader)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਕ੍ਰੀਨ ਰੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਫ਼-ਵਿੰਡੋਜ਼ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1995 ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਤਰਹੀਣ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ
ਆਂਤੋਨੀਓ ਵਿਵਾਲਦੀ

**ਆਂਤੋਨੀਓ ਲੂਸੀਓ ਵਿਵਾਲਦੀ** (; 4 ਮਾਰਚ 1678– 28 ਜੁਲਾਈ 1741) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਬਰੋਕ ਕੰਪੋਜ਼ਰ, virtuoso ਵਾਇਲਨਵਾਦਕ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਸੀ। ਉਹ ਵੇਨਿਸ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਨ baroque ਲਿਖਾਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਯੂਰਪ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1678
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1741
ਨਿਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ

**ਨਿਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ** ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਐਨਕਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸ਼ਬਦ **ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ** ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਾਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

2012 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 28.5 ਕਰੋੜ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 24.6 ਕਰੋੜ ਦੀ ਨਿਗਾ ਘੱਟ ਸੀ ਅਤੇ 3.9 ਕਰੋੜ ਅੰਨੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਗ
ਸੋਇਆਬੀਨ

**ਸੋਇਆ ਬੀਨ** (*Glycine max*) ਇੱਕ ਫਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਲਾਂ ਦੇ ਬਜਾਏ ਤਿਲਹਨ ਦੀ ਫਸਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸੋਇਆਬੀਨ ਮਨੁੱਖੀ ਪੋਸਣਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਉਪਯੋਗੀ ਖਾਣ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੋਇਆਬੀਨ ਵਿੱਚ 33 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, 22 ਫ਼ੀਸਦੀ ਚਰਬੀ, 21 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ, 12 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨਮੀ ਅਤੇ 5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਭਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸੋਇਆਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਏਮੀਗੇਮੀਨੋ ਅਮਲ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਪਸ਼ੁ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪੋਸਣਾ ਲਈ ਸੋਇਆਬੀਨ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਯੁਕਤ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅੱਛਾ ਸੋਮਾ ਹੈ। ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਰੇਸ਼ਾ, ਸ਼ਕਰ, ਰੈਫੀਨੋਸ ਅਤੇ ਸਟਾਕਿਓਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੂਖ਼ਮਜੀਵਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਇਆਬੀਨ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਲਿਨੋਲਿਕ ਅਮਲ ਅਤੇ ਲਿਨਾਲੇਨਿਕ ਅਮਲ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਮਲ ਸਰੀਰ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚਰਬੀ ਅਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸੋਇਆਬੀਨ ਵਿੱਚ ਆਈਸੋਫਲਾਵੋਨ, ਲੇਸੀਥਿਨ ਅਤੇ ਫਾਇਟੋਸਟੇਰਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸਿਹਤਵਰਧਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

File:So_3.jpg
File:Lait-soya-soja-beans-legumineuse-Pixabay.jpg
File:Kalo_Bhatmas.jpg
File:Soybean Oil, Meal and Beans (10059732523).jpg
File:Soy_powder.jpg

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਸਲਾਂ
ਕਜੋਲੀ

**ਕਜੌਲੀ ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮੋਰਿੰਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਉਮਰ

**ਉਮਰ**, (, ਅੰ. 584 CE - 3 ਨਵੰਬਰ 644 CE), ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਲੀਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਾਬਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਜਰਤ ਅਬੁ ਬਕਰ (632–634) ਦੇ ਬਾਅਦ 23 ਅਗਸਤ 634 ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਖਲੀਫਾ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਲ ਫ਼ਾਰੂਕ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਝੂਠੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉਸਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ **ਉਮਰ ਪਹਿਲਾ** ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਜੋ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਮਯਾਦ ਖਲੀਫ਼ਾ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ, ਉਮਰ ਦੂਜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੁੰਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਮਰ, ਅਬੂ ਬਕਰ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਖਲੀਫ਼ਾ ਹੈ। ਯਰੋਪੀ ਲੇਖਕਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਨੂੰ ਮਹਾਨ (Umar The Great) ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਚ. ਹਾਰਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਹੰਡ੍ਰੇਡ The 100: A Ranking of the Most Influential Persons in History, ( ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ) ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਰਤ ਉਮਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾਂ ਹੈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਹਜ਼ਰਤ ਉਮਰ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਯੇ ਕੁਰੇਸ਼ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿਚੋਂ ਸਨ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖਣਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਲੋਕੀ ਲਿਖਣਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਬੇਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਉੱਚਾ, ਚਿਹਰਾ ਰੋਹਬਦਾਰ ਅਤੇ ਗਠੀਲਾ ਸ਼ਰੀਰ ਸੀ। ਉਮਰ ਮੱਕਾ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰੇ ਮੱਕੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਦਬਦਬਾ ਸੀ। ਉਮਰ ਸਾਲਾਨਾ ਪਹਿਲਵਾਨੀ ਮੁਕਾਬਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਸੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਰਤ ਉਮਰ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਕੱਟਰ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਜਾਨ ਤੋਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਮਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਇਸਲਾਮ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਬੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ।

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ
* *ਅਲ-ਫਾਰੂਕ*, ਮਾਡਰਨ ਬਾਯੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਬਾਉਟ ਉਮਰ
* ਅਲ ਫਾਰੂਕ ਉਮਰ ਬਿਨ ਅਲ ਖਟੱਬ ਮੋਸਕੇ, mosque named for him in Dubai
* ਸਹਬਾਹ
* ਉਮਰ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ)
* ਫਰੂਕੀ
* *ਉਮਰ ਇਬਨ ਅਲ-ਖਟੱਬ*, ਟੇਲਿਵਿਜਨ ਸੀਰੀਜ਼

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
* Excerpt from *The History of the Khalifahs* by Jalal ad-Din as-Suyuti
* Sirah of Amirul Muminin Umar Bin Khattab (r.a.a.)  by Shaykh Sayyed Muhammad bin Yahya Al-Husayni Al-Ninowy.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 584
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 544
ਕਾਂਜਲਾ

**ਕਾਂਜਲਾ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਕਾਂਜਲਾ ਪਿੰਡ ਮੋਰਿੰਡਾ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨਾਨਕੀ ਸ਼ੱਕ

ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅੰਦਰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕੇ ਮੇਲ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ (ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੁੜੀ ਦਾ) ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਧਵਾਂ ਹਿਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕੀ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਮੇਲਣਾ ਸਜ ਸੰਵਰ ਕੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਨਕੀ ਸ਼ੱਕ ਪੂਰਨ ਵਿੱਚ ਬੁੜੀਆਂ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਗੀਤ ਗਾਉਣਾ, ਜਾਗੋ ਕੱਢਣੀ, ਛੱਜ ਭਂਨਣਾ, ਪਰਨਾਲੇ ਢਾਉਣੇ ਤੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਉਣੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

## ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ 
ਜਦੋਂ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੜਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੇਲ ਆਉਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ:-
 
ਆਉਦੀ ਕੁੜੀਏ ਭਰ ਲਿਆਈ ਟੋਕਰਾ ਨੜਿਆਂ ਦਾ,
ਕਿੱਥੇ ਲਾਹੇਗੀ ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੜਿਆਂ ਦਾ,
ਕਿੱਥੇ ਲਾਹੇਗੀ .......... 

ਜਦੋਂ ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ ਘਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਲਣਾ ਇਉ ਗੀਤ ਗਾਉਦੀਆਂ ਹਨ:

ਰਣਜੀਤ ਕੁਰ ਕੁੜੀ ਦੇ ਬਾਰ, ਨੀ ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲੇ,
ਬੋਲੇ ਤਾਂ ਬੋਲੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ, ਨੀ ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲੇ,

ਫਿਰ ਨਾਨਕੀਆਂ ਤੇ ਦਾਦਕੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਾਦਕੀਆਂ ਨਾਨਕੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹ ਪਾਣੀ ਫੜਾਉਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਾਲੇ ਕੁੜੀ ਜਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮਾਮੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ:

ਮਾਮੀ ਥੋੜਾ ਖਾਈ ਨੀ, ਬੀਮਾਰ ਹੋਵੇਗੀ,
ਏਥੇ ਵੈਦ ਨਾ ਹਕੀਮ,ਨੀ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇਗੀ,

ਫਿਰ ਮੇਲਣਾ ਜੋ ਨਾਨਕੀ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਗਹਿਣੇ ਜਾਂ ਪੈਸੇ ਜੋ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਂ ਕੇ ਕੁੜੀ ਜਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗੋ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਾਗੋ ਲੈਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਂਢ ਗੁਆਢ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਗਾਉਦੀਆਂ ਹਨ:

ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਜੋਰੋ ਜਗਾ ਲੈ ਵੇ,
ਜਾਗੋ ਆਈ ਆ। 
ਸ਼ਾਵਾ ਬਈ ਹੁਣ ਜਾਗੋ ਆਈ ਆ,

ਕੋਈ ਪਾਉਗਾ ਨਸੀਬਾ ਵਾਲਾ, 
ਜਾਗੋ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇਲ ਮੁਕਿੱਆ,

ਜਾਗੋ ਕੱਢਣੀ ਮੜਕ ਨਾਲ ਤੁਰਨਾ,
ਬਈ ਵਿਆਹ ਕਰਤਾਰੇ ਦਾ।

## ਛੱਜ ਭੰਨਣਾ
ਫਿਰ ਨਾਨਕੀਆਂ ਸੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਛੱਜ ਨੂੰ ਭੰਨਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ:-

ਕੋਈ ਵੇਚੇ ਸੁੰਢ ਜਵੈਣ,
ਕੋਈ ਵੇਚੇ ਰਾਈ,
ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣਾਂ ਵੇਚੇ,
ਟਕੇ ਟਕੇ ਸਿਰ ਸਾਈ,
ਖਬਰਦਾਰ ਰਹਿਣਾ ਜੀ,
ਚੌਕੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਆਈ,
ਖਬਰਦਾਰ ਰਹਿਣਾ ......,

ਸਾਡੇ ਛੱਜ ਦਾ ਮੁਕਦਮਾ ਭਾਰੀ,
ਠਾਣੇਦਾਰਾ ਸੋਚ ਕੇ ਲਿਖੀ,

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਤੂਤਨੀ

**ਤੂਤਨੀ** (Trumpet) ਇੱਕ ਪੀਪਣੀ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਿਗਨਲ ਜੰਤਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਤੂਤਣੀਆਂ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਜੋ 1500  ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 15 ਸਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ।

ਤੂਤਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਓੁਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋ ਟ੍ਰਾੰਸ੍ਪੋਟਿੰਗ ਪੀਪਨੀ ਸਭ ਤੋ ਜਿਆਦਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੋਸਮ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਉਗੇ ਅੰਬ ਦੀ ਗੁਠਲੀ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚੇ ਪੀਪਣੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
## ਇਤਿਹਾਸ 
thumb|ਤੂਤਨਖਾਮੁਨ (ID1) ਦੀ ਕਬਰ ਤੋਂ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਰਤ ਵਾਲਾ ਤੁਰ੍ਹੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਲੱਕਡ਼ ਦਾ ਮੂਕ
left|thumb|ਸਿਰੇਮਿਕ ਟਰੰਪੇਟ, 300 ਈਸਵੀ, ਲਾਰਕੋ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਲੀਮਾ, ਪੇਰੂ&nbsp;
thumb|ਟਰੰਪੇਟ, 17ਵੀਂ ਸਦੀ, ਵੱਡੇ ਟੈਸਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ
ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਤੂਰ੍ਹੀ 2000 ਬੀ. ਸੀ. ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਬਰ ਤੋਂ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤੂਤਾਨਖਾਮੁਨ ਦੇ ਤੂਰ੍ਹੀ, ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ ਤੋਂ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਲੂਰ ਅਤੇ ਚੀਨ ਤੋਂ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਤੂਰ੍ਹੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਕਸਸ ਸਭਿਅਤਾ (ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਤੀਜੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬੀ. ਸੀ.) ਦੀਆਂ ਤੂਰੀਆਂ ਦੇ  ਮੱਧ ਵਿੱਚਲੇ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਧਾਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੀਟ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਹੈਰਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&nbsp;

ਸਾਲਪਿੰਕਸ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਤੁਰ੍ਹੀ ਸੀ ਜੋ ਹੱਡੀਆਂ ਜਾਂ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜੋ 62 ਇੰਚ (1,600 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਲੰਬੀ ਸੀ। ਹੋਮਰ ਦਾ ਇਲਿਆਡ (9ਵੀਂ ਜਾਂ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਬੀ. ਸੀ. ਈ.) ਇਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹਵਾਲਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਪੀਰੀਅਡ ਦੌਰਾਨ ਅਕਸਰ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਾਲਪਿੰਕਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮੂਲ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੇਰੂ ਦੇ ਮੋਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ 300 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਤੁਰ੍ਹੀ ਆਧੁਨਿਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫੌਜੀ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੰਕੇਤ ਯੰਤਰ ਸਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਗਲ ਇਸ ਸੰਕੇਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।&nbsp;
[thumb|[Michael Laird|ਮਾਈਕਲ ਲੇਅਰਡ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਬਾਰੋਕ ਟਰੰਪੇਟ]]
ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਸਾਜ਼ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਧਾਤੂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੁਰ੍ਹੀ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਯੁੱਗ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੂਰ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਲਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਕੋਇਲਡ ਟਿਊਬ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਓਵਰਟੋਨ ਲੜੀ ਦੇ ਨੋਟ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਕੁੰਜੀਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਵਾਦਕ ਨੂੰ ਸਾਜ਼ ਦੇ ਕਰੂਕਸ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਹਰ ਟਰੰਪੀਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਪਰਲੇ, "ਕਲੇਰਿਨੋ" ਰਜਿਸਟਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ-ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੀਜ਼ਰ ਬੇਂਡੀਨੇਲੀ-ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਰੋਕ ਯੁੱਗ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਕੁਦਰਤੀ ਟਰੰਪ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੂਹ ਕਲਾਤਮਕ ਟਰੰਪੀਟਾਂ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਲਾ ਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੁਰ੍ਹੀ ਵਜਾਉਣਾ ਫਿਰ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਲਾ ਹੈ। ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਾਦਕ ਜੋ ਬਾਰੋਕ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਾਰਮੋਨਿਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰਲੇ ਧੁਨ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਵੈਂਟ ਹੋਲ ਨਾਲ ਫਿੱਟ ਕੀਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੁਰ੍ਹੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਪੀਰੀਅਡ ਦੀ ਧੁਨ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਰੂਪਤਾ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੁਰ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤੁਰ੍ਹੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੈਕੰਡਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਬਰਲੀਓਜ਼ ਨੇ 1844 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆਃਇਸ ਦੀ ਧੁਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀ ਅਸਲ ਉੱਚਾਈ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਯੰਤਰ ਹਨ ਜੋ (ਤੁਰ੍ਹੀ ਨਾਲੋਂ) ਵਧੇਰੇ ਘਟੀਆ ਹੋਏ ਹਨ। ਬੀਥੋਵਨ ਅਤੇ ਵੈਬਰ ਤੱਕ, ਹਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਮੋਜ਼ਾਰਟ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ-ਇਸ ਨੂੰ ਭਰਨ ਦੇ ਅਯੋਗ ਕਾਰਜ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰੱਖਣ, ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਆਮ ਤਾਲ ਦੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।&nbsp;&nbsp;
## ਹਵਾਲੇ
ਸਮੁੰਦਰੀ ਰੌਆਂ

**ਸਮੁੰਦਰੀ ਰੌਆਂ** ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
*ਪਾਣੀ ਦੇ ਘਣਤਵ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਕੇ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਤਰੰਗਾਂ
*ਜੁਆਰਭਾਟਾ ਦੇ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਲਹਿਰਾਂ।
*ਪੌਣਾਂ ਦੇ ਵੇਗ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੌਆਂ।
ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਤਰੰਗਾਂ ਜਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਤਾਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਸਥਾਨਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

:ਸਮੁੰਦਰੀ ਰੌਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਲ ਦਾ ਸ਼ਫਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਰੌਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕੁਝ ਇੱਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਤੀ-ਚਾਲਕ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:
*ਸੰਵਾਹਵ ਧਾਰਾਵਾਂ
*ਤਾਪ ਅੰਤਰ
*ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖਾਰੇਪਨ ਦਾ ਅੰਤਰ
*ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੀ ਦੈਨਿਕ ਗਤੀ
*ਵਿਆਪਕ ਪੌਣਾ
ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਕਾਰਣਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਰੌਆਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੁਚੇ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਨਾਪ-ਤੋਲ

**ਨਾਪ-ਤੋਲ** ਜਾਂ **ਮਾਪ-ਤੋਲ** ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਨਾਪ ਲੈਣ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨੀਆ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਪ-ਤੋਲ ਬਣਾਏ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਮੁਢਲੇ ਨਾਪ-ਤੋਲ ਮੰਨੇ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾ ਲਏ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਇੰਸ, ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੋਜਾਂ ਨਾਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸੈਟ ਸਿਧਾਂਤ

**ਸਮੂਹ ਸਿਧਾਂਤ** ਜੋ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੈ, ਤਰਕ ਗਣਿਤ ਦੀ ਸ਼ਾਖ਼ ਹੈ ਜੋ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਮੂਹ ਸਿਧਾਂਤ ਸਿਰਫ ਗਣਿਤ ਨਾਲ ਹੀ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਸਮੂਹ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਰਜ ਕੈਟਰ ਅਤੇ ਰਿਚਰਡ ਡੇਡੇਕਾਇਡ ਨੇ 1870 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਸਮੂਹ ਦੇ ਵਿਖੰਡਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅੰਕ ਸਿਧਾਂਤ ਸਿਸਟਮ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ।
## ਵਿਸ਼ੇਸ਼
ਵਸਤੂ  ਅਤੇ ਸਮੂਹ  ਵਿੱਚ ਮੁਢਲਾ ਬਾਈਨਰੀ ਸਬੰਧ ਨਾਲ ਸਮੂਹ ਸਿਧਾਂਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਜੇ ਸਮੂਹ,ਦੀ ਵਸਤੂ  ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ 
## ਉਪ ਸਮੂਹ
ਜਦੋਂ ਸਮੂਹ  ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ  ਦੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਤਾਂ  ਨੂੰ  ਦਾ ਉਪ ਸਮੂਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ  ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਸਮੂਹ {{math|{1,2} }} ਸਮੂਹ {{math|{1,2,3} }} ਦਾ ਉਪ ਸਮੂਹ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ {{math|{1,4} }} ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਰੇਕ ਸਮੂਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਉਪ ਸਮੂਹ ਹੈ।
## ਪੂਰਾ ਉਪ ਸਮੂਹ
 ਨੂੰ  ਦਾ ਪੂਰਨ ਉਪ ਸਮੂਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਸਮੂਹ , ਸਮੂਹ  ਦਾ ਉਪ ਸਮੂਹ ਹੈ ਪਰ , ਸਮੂਹ  ਦਾ ਉਪ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ ਹੈ।
## ਸੰਘ
ਸਮੂਹ  ਅਤੇ  ਦੇ ਸੰਘ ਨੂੰ  ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੰਘ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ  ਜਾਂ  ਜਾਂ ਦੋਨੋਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੂਹ {{math|{1, 2, 3} }} ਅਤੇ {{math|{2, 3, 4} }} ਦਾ ਸੰਘ {{math|{1, 2, 3, 4} }} ਹੈ।
## ਕਾਟ
ਸਮੂਹ  ਅਤੇ  ਦੀ ਕਾਟ ਨੂੰ  ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਾਟ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰ  ਅਤੇ  ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ। ਸਮੂਹ {{math|{1, 2, 3} }} ਅਤੇ {{math|{2, 3, 4} }} ਦੀ ਕਾਟ ਸਮੂਹ {{math|{2, 3} }} ਹੈ।
## ਸਮੂਹ 'ਚ ਅੰਤਰ
ਸਮੂਹ  ਅਤੇ  ਦੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ  ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਸਮੂਹ  ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ  ਦੇ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੂਹ {{math|{1,2,3} \ {2,3,4} }} ਦਾ ਅੰਤਰ ਸਮੂਹ {{math|{1} }} ਹੈ ਅਤੇ {{math|{2,3,4} \ {1,2,3} }} ਦਾ ਅੰਤਰ ਸਮੂਹ {{math|{4} }} ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਵੱਡੀ ਆਂਦਰ

**ਵੱਡੀ ਆਂਦਰ** ਜਾਂ **ਵੱਡੀ ਅੰਤੜੀ** ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਆਂਤ ਜਾਂ ਕੋਲਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੀਕਮ, ਕੋਲਨ, ਰੈਕਟਮ ਅਤੇ ਏਨਲ ਕੇਨਾਲ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  ਇੱਥੇ ਪਚੇ ਹੋਏ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਜਜ਼ਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਅਣਪਚੇ ਖਾਨੇ ਨੂੰ ਨਿਕਾਸ ਤੱਕ ਮਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਨੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।   ਇਨਸਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੱਡੇ (pelvic) ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ ਇਲਿਐਕ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕਮਰ ਜਾਂ ਉਸਤੋਂ ਥੋੜਾ ਥੱਲੇ ਵੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਛੋਟੀ ਅੰਤੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਇਹ ਪੇਟ ਦੇ ਖੋਲ ਵਿੱਚ  ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਪੇਟ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਗੁੱਦੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.  ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਦੀ ਲੰਬਾਈ 1.5 ਮੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੀ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 
## ਬਣਤਰ
ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਅਖੀਰਲਾ ਭਾਗ ਕੋਲਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਇਹ ਠੋਸ ਕਚਰੇ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਲੂਣ ਨੂੰ ਕੱਢ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਣ- ਪਚੇ ਖਾਣੇ ਰੂਪੀ ਕਚਰੇ ਦੀ ਵਨਸਪਤੀ ਸਹਾਇਤਾ  ਨਾਲ ਖਮੀਰ ਬਣਦਾ ਹੈ| ਛੋਟੀ ਅੰਤੜੀ ਤੋਂ ਉਲਟਾ, ਕੋਲਨ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਜਜ਼ਬ  ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ| ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੋਲਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,500 ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ|
ਇੱਕ ਜਾਵਾਂ ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਲੰਬਾਈ 155 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ  ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਾਵਾਂ ਆਦਮੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਲੰਬਾਈ 166 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਘੇਰਾ- ਸੀਕਮ 8.7, ਆਰੋਹੀ ਕੋਲਨ- 6.6, ਆਡਾ ਕੋਲਨ- 5.8 ਅਤੇ ਅਵਰੋਹੀ ਕੋਲਨ- 6.3 ਅਤੇ ਗੁੱਦੇ ਦੇ ਜੋੜ ਲਾਗਿਓਂ 5.7 ਹੁੰਦਾ ਹੈ| 
## ਭਾਗ
### ਸੀਕਮ ਅਤੇ ਵਰਮੀਫੋਰਮ ਅਪੈਂਡਿਕਸ 
ਸੀਕਮ ਪਾਚਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ, ਕੋਲਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਮੀਫੋਰਮ ਅਪੈਂਡਿਕਸ ਭਰੂਣ ਵਿੱਚ ਸੀਕਮ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪਾਚਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ|
### ਆਰੋਹੀ ਕੋਲਨ
ਇਹ ਵੱਡੀ ਅੰਤੜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ| ਇਹ ਪੇਟ ਦੇ ਖੋਲ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਆਡੀ ਕੋਲਨ ਵਲ ਵਧਦੀ ਹੈ| ਇਸਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲਗਭਗ 20 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਇਹ ਪਚੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਣੀ ਸੋਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਰੀਸਟੈਲਸਿਸ ਦੁਆਰਾ ਅਣਪਚੇ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਧਕੇਲਦਾ ਹੈ|
### ਆਡਾ ਕੋਲਨ
ਇਹ ਪੇਟ ਦੀ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੇ ਨੀਚੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਹਿ ਗ੍ਰੇਟਰ ਓਮੈੰਟਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ|
### ਅਵਿਰੋਹੀ ਕੋਲਨ
ਇਹ ਸਿਗਮੁਆਈਡ ਕੋਲਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਗੁੱਦੇ ਵਿੱਚ ਮਲ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਣਾ ਹੈ| ਆਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਨਸਪਤੀ ਵਿਕਾਸ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
### ਸਿਗਮੁਆਈਡ ਕੋਲਨ
ਸਿਗਮੁਆਈਡ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅੱਖਰ ‘S’ ਵਰਗਾ| ਇਹ ਮਾਂਸਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਲਨ ਵਿੱਚ ਦਬਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਲ ਗੁੱਦੇ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|
### ਗੁੱਦਾ
ਇਹ ਕੋਲਨ ਦਾ ਅਖੀਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ|
## ਹਵਾਲੇ
ਸੁਤੰਤਰ ਇੱਛਾ

**ਸੁਤੰਤਰ ਇੱਛਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Free will) ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਸਲਾਘਾ, ਦੋਸ਼, ਪਾਪ, ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਸਿਰਫ ਉਸ ਵਕਤ ਹੀ ਅਰਥਪੂਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਸੁਤੰਤਰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚੁਣੇ ਗਏ ਹੋਣ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ, ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਵਿਚਾਰ, ਅਤੇ ਮਨਾਹੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਫਜ਼ੂਲ ਹਨ ਅਗਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਮਲ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਚਲਣ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਭਵ ਨਤੀਜੇ ਨਾ ਹੋਣ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਹੀ ਕਰਮ ਸਿਹਰੇ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਤੰਤਰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸੁਤੰਤਰ ਇੱਛਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਜਾਂ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਜਾਂਦਾ। 
## ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ
ਸੁਤੰਤਰ ਇੱਛਾ ਦਾ ਸਵਾਲ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸੁਚੇਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹੋਣ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਕਰਨਿਕਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਸਮਝ ਦੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦੇ ਵਾਪਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ

**ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ** ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕੀਮਤੀ ਅੰਕੜੇ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਤੋ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਨਹੀਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ। ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਡਾਟਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ ਡਰਾਇਵ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਟੋਰੇਜ ਯੰਤਰ
ਪੱਤਰਕਾਰੀ

**ਪੱਤਰਕਾਰੀ** ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਖ਼ਬਰਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ, ਦੋਨਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਰਸਾਲੇ(ਪ੍ਰਿੰਟ), ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ(ਬਰੌਡਕਾਸਟ) ਅਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ’ਚ ਉਹੀ ਖ਼ਬਰ ਛਪਦੀ ਜਾਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ ’ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਤ ਸ੍ਰੋਤ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂ ਜਿਹੜੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।ਨਾਵਲਕਾਰ ਜਾਰਜ ਓਰਵੈੱਲ (‘1984’  ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ  ਨੇੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ, ‘‘(ਅਸਲੀ) ਪੱਤਰਕਾਰੀ  ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਹੈ।’’ ਅਮਰੀਕੀ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਐਂਡਰਿਊ ਵੈਚਸ ਅਨੁਸਾਰ ‘‘ਪੱਤਰਕਾਰੀ  ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਹਕੂਮਤ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਨਾਇਕ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਇੰਨਾ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ

## ਕਿਸਮਾਂ
*ਬਰੌਡਕਾਸਟ ਪੱਤਰਕਾਰੀ - ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਪੱਤਰਕਾਰੀ
*ਡਰੋਨ ਪੱਤਰਕਾਰੀ - ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਡਰੋਨਜ਼ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵੀਡੀਓ ਖਿੱਚਣਾ
*ਫ਼ੋਟੋ ਪੱਤਰਕਾਰੀ - ਤਸਵੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੱਲ ਕਰਨਾ

## ਮਹੱਤਵ 
ਸਹੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਪ੍ਰੈੱਸ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਹੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਤਰਕਾਰੀ
ਸੌਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਡਰਾਈਵ

**ਸੌਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਡਰਾਈਵ** (**SSD**) (**ਸੌਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਡਿਸਕ** ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਇੱਕ ਡਾਟਾ ਸਟੋਰੇਜ ਡਿਵਾਈਸ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਵਰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਡਾਟਾ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਫਲੈਸ਼ ਮੈਮਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੌਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਡਰਾਈਵ ਵਿੱਚ ਡਾਟਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਢੰਗ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ ਡ੍ਰਾਇਵ ਵਿੱਚ। ਇੱਕ ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਐਸਐਸਡੀ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਐਸਐਸਡੀ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵੀ ਚੱਲ ਰਹੇ ਮਕੈਨੀਕਲ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਨਿਕਲਿਕ ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਡਿਸਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ ਡ੍ਰਾਇਵਜ਼ ਜਾਂ ਫਲਾਪੀ ਡਿਸਕਸਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਪਿਨਿੰਗ ਡਿਸਕਾਂ ਅਤੇ ਚਲਣਯੋਗ ਪੜਨ/ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਡਿਸਕਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੌਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਡਰਾਈਵ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਕ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚੱਲਣ ਸਮੇਂ ਘੱਟ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ ਡ੍ਰਾਇਵ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ
ਕਿੰਨੂ

**ਕਿੰਨੂ** ਨਿੰਬੂ ਜਾਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਫਲਦਾਰ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਕਰਾ ਤਕੜੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਗੈਲਰੀ 

File:Flowers of Kinnow.jpg|thumb|ਕਿੰਨੂ ਦੇ ਫੁੱਲ 

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ
ਬੰਗੇ

**ਬੰਗੇ** ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਲਾਦ ਦੀ ਕਿਸਮ ਹਨ।ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਖਾਵਟ ਲਗਭਗ ਖੀਰੇ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਤੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਖੀਰੇ ਤੋ ਕਾਫ਼ੀ ਜਿਆਦਾ ਵੱਧ ਅਤੇ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸੈਂਟਰਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟ

**ਸੈਂਟਰਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟ** ਸੀ.ਪੀ.ਯੂ (ਪੰਜਾਬੀ: ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਚਾਲਣ ਇਕਾਈ) ਦਾ ਪੂਰਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਸੀ.ਪੀ.ਯੂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰੋਸੇਸਰ ਜਾਂ ਮਾਇਕਰੋਪ੍ਰੋਸੇਸਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਕੰਪਨੀਆਂ-(ਇੰਟੇਲ ਅਤੇ ਏ.ਐਮ.ਡੀ) ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸੀ.ਪੀ.ਯੂ ਸ਼ਬਦ ਕੰਪਿਊਟਰ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 1960 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੀ.ਪੀ.ਯੂ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਮੇਗਾਹਰਟਜ਼(MHZ) ਵਿੱਚ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਸੀ.ਪੀ.ਯੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗ
*ਗਣਿਤਕ ਅਤੇ ਲੌਜਿਕ ਇਕਾਈ (ਏ.ਐਲ.ਯੂ)
*ਨਿਯੰਤਰਨ ਇਕਾਈ (ਸੀ.ਯੂ) 
*ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਜਾਂ ਮੈਮਰੀ (ਐਮ.ਯੂ)

## ਗਣਿਤਕ ਅਤੇ ਲੌਜਿਕ ਇਕਾਈ (ਏ.ਐਲ.ਯੂ)
ਅਰਥਮੈਟਿਕ ਅਤੇ ਲੌਜਿਕ ਯੂਨਿਟ ਏ.ਐਲ.ਯੂ ਸੀ.ਪੀ.ਯੂ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੈ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤਕ ਅਤੇ ਲੌਜਿਕ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਸੀ.ਪੀ.ਯੂ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਯੂਨਿਟ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਰਖਦਾ ਹੈ। ਗਣਿਤਕ ਅਤੇ ਲੌਜਿਕ ਯੂਨਿਟ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਅੰਕੜਿਆਂ 'ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਕਿਰਿਆ ਲਾਗੂ ਕਰਨੀ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
*ਕਲਾਕ ਰੇਟ
*ਥਰਮਲ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਪਾਵਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਣਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ
ਸ਼ਾਰਲਮੇਨ

**ਸ਼ਾਰਲਮਾਨ** (; 2 ਅਪਰੈਲ 742/747/74828 ਜਨਵਰੀ 814), ਜਾਂ **ਚਾਰਲਸ ਮਹਾਨ** () ਜਾਂ **ਚਾਰਲਸ ਪਹਿਲਾ** ਫ਼ਰਾਂਕੀਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਫਰੈਂਕ ਰਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ।

ਸ਼ਾਰਲਮਾਨ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਕਲਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪੁਨਰਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫਤਹਿ ਮਹਿੰਮਾਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

ਹੋਲੀ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਰਲਸ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ਾਰਲਮਾਨ ਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਇੱਕਜੁਟ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਦਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਕੋਠੀ ਝਾੜ

**ਕੋਠੀ ਝਾੜ** ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕੇ ਜੋ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਨਾਨਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂ ਵਿਆਹ 'ਚ ਬਚੀ ਹੋਈ ਮਠੀਆਈ ਦੇ ਰੂਪ ਚ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਂਹਦੜ ਦੀੌ ਮਾਂ ਏਸ ਮਠਿਆਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੋਠੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਹਵੇਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਕੋਠੀ ਨੂੰ ਬੜਾ ਮਕਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬੰਗਲੇ ਨੂੰ ਕੋਠੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੱਚੀ ਕੰਧ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਰੋਡੇ ਸੰਦੂਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਏ ਸੰਦੂਖ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਗੁੜ, ਸ਼ੱਕਰ ਅਤੇ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਮਠਿਆਈ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਵੀ ਕੋਠੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕੱਚੀ ਕੋਠੀ ਦੀ ਦਰਵਾਜੀ ਵੀ ਸੰਦੂਖ ਦੀ ਦਰਬਾਜੀ ਜਿੰਨੀ ਕੁ ਹੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਝਾੜ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਬਚੀ ਹੋਈ ਵਸਤ ਨੂੰ ਹੂੰਝ ਕੇ, ਸੁੰਬਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ। ਲੱਡੂ, ਜਲੇਬੀਆਂ, ਖੁਰਮੇ, ਸ਼ੱਕਰਪਾਰੇ, ਪਕੌੜੀਆਂ ਆਦਿ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਮਠਿਆਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਆਏ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਠਿਆਈ ਵੰਡਣ/ਭਾਜੀ ਵੰਡਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਮਠਿਆਈ ਬਾਕੀ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਬਚੀ ਮਠਿਆਈ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਹਫਤੇ ਕੁ ਪਿੱਛੋਂ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ (ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਦੇ ਨਾਨਕੇ) ਕੋਠੀ ਵਿਚੋਂ ਝਾੜ ਕੇ ਦੇ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵਾ ਮਣ ਮਿਠਾਈ ਨਾਨਕਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਕੋਠੀ ਝਾੜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਨਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਮਿਠਾਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਤਹਿਦਿਲੋਂ ਦੁਆਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਗੂੜ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਦੇਸੀ ਘਿਉ ਨਾਲ ਮਠਿਆਈ ਹਲਵਾਈ ਤੋਂ ਘਰੇ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਮਹੀਨਾ ਮਹੀਨਾ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। 

ਹੁਣ ਮੁਕਤਸਰ, ਅਬੋਹਰ, ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਏਰੀਏ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਕਿਸੇ-ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਕੱਚੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੱਚੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਵਿਚ ਮਠਿਆਈ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ। ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਠਿਆਈ ਹੀ ਪਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਮਠਿਆਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਖਾ ਕੇ ਰਾਜੀ ਹੈ।ਹੁਣ ਕੋਠੀ ਝਾੜ ਦੇਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਵੀ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਹੁਣ ਕੋਈ- ਕੋਈ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਮਠਿਆਈ ਦਾ ਡੱਬਾ ਪੇਕੇ ਦੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੱਭਿਆਚਾਰ
1710

**1710**18ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1710 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ।
## ਘਟਨਾ 
*12 ਮਈ&ndash; ਚੱਪੜ ਚਿੜੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋ: 
*27 ਮਈ&ndash; ਸਰਹੰਦ ਵਿੱਚ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਦਰਬਾਰੇ-ਆਮ ਲਾ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਿੱਕਾ ਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਮੋਹਰ ਚਲਾਈ।
*20 ਜੂਨ&ndash;ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਰਹੰਦ ਵਿੱਚ, ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਭਾਈ ਸ਼ਿਵ ਰਾਮ ਕਪੂਰ ਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਗਵੰਤੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਬੀਬੀ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ
*13 ਅਕਤੂਬਰ&ndash; ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਸਿੱਖਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
*16 ਅਕਤੂਬਰ&ndash; ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ।
*29 ਨਵੰਬਰ&ndash; ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫਰ ਦੀ 90 ਹਜ਼ਾਰ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ
*30 ਨਵੰਬਰ&ndash; ਨੱਬੇ ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਉਤੇ ਹਮਲਾ
*10 ਦਸੰਬਰ--ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ ਦਾ ਫ਼ੁਰਮਾਨ: 'ਸਿੱਖ ਜਿਥੇ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਉ'।
## ਜਨਮ 
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1756

**1756** 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਘਟਨਾ 
*20 ਜੂਨ&ndash; ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇੱਕ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੌਰਾਨ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ 146 ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ। 'ਬਲੈਕ ਹੋਲ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ 146 ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 123 ਦਮ ਘੁਟਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਏ।

## ਜਨਮ 
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਯੂਪਨੀਆ

ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਯੂਪਨੀਆ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ, ਚੰਗੀ, ਬਿਨਾ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਹਵਾਦਾਰੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਚੁੱਪ ਸਾਹ ਜਾਂ ਦਿਲ ਦੀ ਸਧਾਰਨ ਦਰ ਦੀ ਧੜਕਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਯੂਪਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਛੱਡਣ ਲਈ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਲਚੀਲੇ ਮੋੜ ਦੀ ਹੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ (eupnoea) ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ eu ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਚੰਗਾ ਅਤੇ pnoia ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਸਾਹ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
1837

**1837** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਘਟਨਾ 
*20 ਜੂਨ&ndash;ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਕਿੰਗ ਵਿਲੀਅਮ ਦੀ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬਣੀ। ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨੇ 60 ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੌਰਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਜਨਮ 
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਪੰਡੋਹ ਝੀਲ

**ਪੰਡੋਹ ਝੀਲ** ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੰਡੀ ਵਿਖੇ ਪੰਡੋਹ ਡੈਮ ਲਈ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦਰਿਆ ਬਿਆਸ ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।

## ਸਥਿਤੀ
* ਮੰਡੀ ਤੋਂ ਦੂਰੀ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਰਗ 21 ਜੋ ਕੁੱਲੂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ):- 19&nbsp;ਕਿ.ਮੀ.
## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
*ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਾਗਰ
*ਗੋਬਿੰਦ ਸਾਗਰ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*himachaltourism.nic.in 
*hptdc.gov.in 
*pandoh Lake 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਮੁਰੱਬਾ ਮੀਲ

**ਮੁਰੱਬਾ ਮੀਲ** (ਜਾਂ **ਵਰਗ ਮੀਲ**) ਖੇਤਰ ਮਿਣਨ ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਇਕਾਈ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਇੱਕ ਮੀਲ ਦਾ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰਾ।
ਮੀਲ

**ਮੀਲ** (; *ਮਾਇਲ* ਜਾਂ *ਮਾਈਲ*) ਫ਼ਾਸਲਾ ਮਾਪਣ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਇਕਾਈ ਹੈ ਜੋ 1760 ਗਜ਼ (1610 ਮੀਟਰ) ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। 1959 ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਮਝੌਤੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਨੂੰ ਐਨ 1.609344 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ) ਦਾ ਮਿਆਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਕਿਲੋਮੀਟਰ

**ਕਿਲੋਮੀਟਰ** () ਮਿਣਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਇਕਾਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਟਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਜਿਉਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਮਾਪਣ ਲਈ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇਕਾਈ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੁਨਾਇਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇਕਾਈ ਮੀਲ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਸਲਾ ਮਾਪ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ
ਓਵਰਕਲਾਕਿੰਗ

**ਓਵਰਕਲਾਕਿੰਗ** ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਸਲੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਕਿਹੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਦੀ ਕਲਾਕ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਓਵਰਕਲਾਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮੌਜੂਦ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਚਿੱਪਾਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਓਵਰਕਲਾਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਗਰਮ ਹੋ ਕੇ ਖਰਾਬ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
* ਕਲਾਕ ਰੇਟ
* ਸੀਪੀਯੂ ਲਾਕਿੰਗ
* ਸੀਪੀਯੂ-ਜੈਡ
* ਡਬਲ ਬੂਟ
* ਡਾਇਨੈਮਿਕ ਵੋਲਟੇਜ਼ ਸਕੇਲਿੰਗ
* ਪਾਵਰ8 
* ਸੀਰੀਅਲ ਪ੍ਰੈਸੰਸ ਡਟੈਕਟ 
* ਸੁਪਰ ਪੀਆਈ
* ਅੰਡਰਕਲਾਕਿੰਗ
* ਯੂਨੀਵੈਕ I

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ
ਲੇਨੀ ਰੇਫੇਨਸਟਾਲ

**ਹੇਲੇਨ ਬਰਥਾ ਅਮਾਲੀ ਲੇਨੀ ਰੇਫੇਨਸਟਾਲ** (ਜਰਮਨ: [ˈʁiːfənʃtaːl]; 22 ਅਗਸਤ 1902 – 8 ਸਤੰਬਰ 2003) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਕਰੀਨ ਲੇਖਕ, ਸੰਪਾਦਕ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ
ਲੇਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 1902 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਹੇਨਜ਼ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਜਰਮਨ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਤੈਰਾਕ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਡਾਂਸ ਵੱਲ ਹੋ ਗਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਡਾਂਸ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋ ਕੀਤੇ।

## ਹਵਾਲੇ
ਯੁੱਧ ਦੀ ਕਲਾ

**ਯੁੱਧ ਦੀ ਕਲਾ** () ਮਿਲਟਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਲਿਖਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਲੇਖਕ ਸੁਨ ਤਸੂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਖਤ 13 ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਭਾਗ ਯੁੱਧ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਲਟਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਚੀਨ ਦਾ 7 ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਇਹ ਕਿਤਾਬ 1772 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ 1910 ਵਿੱਚ ਲਿਓਨੇਲ ਗੀਲਜ਼ ਨੇ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* *The Art of War* ਚੀਨੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੋਭਾਸ਼ਾਈ ਅਡੀਸ਼ਨ, ਚੀਨੀ ਟੈਕਸਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ (Chinese Text Project)
* 
* *ਯੁੱਧ ਦੀ ਕਲਾ* - ਆਡੀਓ ਬੁੱਕ, ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ
* *The Art of War*, Restored version of Lionel Giles translation: )
* *ਯੁੱਧ ਦੀ ਕਲਾ* - ਸੁਨ ਤਸੂ ਮੁਫ਼ਤ ਈਬੁੱਕ
* ਸੁਨ ਤਸੂ ਫ਼ਰਾਂਸ ਯੁੱਧ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਰੋਤ
* ਸੁਨ ਤਸੂ ਦੀ *ਯੁੱਧ ਦੀ ਕਲਾ*  (ਸੋਂਸ਼ੀ)
* Sun Tzu and Information Warfare - ਸਰਕਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਮਨੁੱਖੀ ਪਾਚਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ

**ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਭੋਜਨ ਨਾਲੀ** (Digestive or Alimentary Canal) 25 ਤੋਂ 30 ਫੁੱਟ ਲੰਮੀ ਨਾਲ ਹੈ ਜੋ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੁਦਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਨਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ‌ ਗਰਾਸਨਾਲ, ਮਿਹਦਾ, ਛੋਟੀ ਅੰਤੜੀ, ਵੱਡੀ ਅੰਤੜੀ, ਰੈਕਟਮ ਅਤੇ ਗੁਦਾ ਵਿੱਚੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਗੁਦਾਰਾਹ ਤੋਂ ਮਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਾਚਣ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਨਾਲੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਗਰੰਥੀਆਂ ਜੋ ਖਾਣਾ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ, ਹਾਜਮੇ ਅਤੇ ਆਤਮਸਾਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲੀ ਤੰਤਰ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਹ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਭ, ਦੰਦ ਆਦਿ, ਗਲੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਰੀਏ, ਢਿੱਡ, ਛੋਟੀ ਅੰਤੜੀ, ਵੱਡੀ ਅੰਤੜੀ ਤੋਂ ਗੁਦਾਰਾਹ ਤੱਕ ਦੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗਰੰਥੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਗੁਦਾ ਤੱਕ ਇੱਕ ਨਾਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਚਨ ਨਾਲੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
## ਬਣਤਰ
### ਉੱਪਰਲੀ ਭੋਜਨ ਨਾਲੀ
ਉੱਪਰਲੀ ਭੋਜਨ ਨਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁੰਹ, ਗ੍ਰਾਸਨਲੀ, ਮਿਹਦਾ ਅਤੇ ਡੂਡੀਨਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 
### ਹੇਠਲੀ ਭੋਜਨ ਨਾਲੀ
ਹੇਠਲੀ ਭੋਜਨ ਨਾਲੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਅੰਤੜੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਵੱਡੀ ਅੰਤੜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਫ਼ੀਬੋਨਾਚੀ

**ਲੀਓਨਾਰਦੋ ਬੋਨਾਚੀ** ( 1170 –  1250) ਆਮ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਮ **ਫ਼ੀਬੋਨਾਚੀ** (), **ਲੀਓਨਾਰਦੋ ਆਫ਼ ਪੀਸਾ**, **ਲੀਓਨਾਰਦੋ ਪਿਸਾਨੋ ਬਿਗੋਲੋ**, **ਲੀਓਨਾਰਦੋ ਫ਼ੀਬੋਨਾਚੀ** ਮੱਧਕਾਲ ਦਾ ਸਭ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿਸਾਬਦਾਨ ਸੀ।

ਫ਼ੀਬੋਨਾਚੀ ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 1202 ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ *ਲਿਬੇਰ ਅਬਾਚੀ* (*ਗਣਨਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ*) ਰਾਹੀਂ, ਹਿੰਦੂ-ਅਰਬੀ ਅੰਕ ਸਿਸਟਮ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਫ਼ੀਬੋਨਾਚੀ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੀ ਵੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ *ਲਿਬੇਰ ਅਬਾਚੀ* ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਫ਼ੀਬੋਨਾਚੀ ਦਾ ਜਨਮ 1170 ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਪੀਸਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਲੋਕ
ਵਾਯੂਜੀਵੀ

**ਵਾਯੂਜੀਵੀ ਜੀਵ** ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਕਸੀਜਨ ਯੁਕਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਚ ਅਤੇ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ।
## ਕਿਸਮਾਂ
### ਮਜਬੂਰ ਵਾਯੂਜੀਵੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧਣ ਲਈ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੈਲੂਲਰ ਰੈਸਪੀਰੇਸ਼ਨ ਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾਲ ਊਰਜਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
### ਇੱਛਕ ਵਾਯੂਜੀਵੀ
ਇਹ ਜੇ ਆਕਸੀਜਨ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਵੀ ਊਰਜਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
### ਸੂਖਮ- ਏਰੋਫਿਲਿਕ
ਉਹ ਜੀਵ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓਦੋਂ ਵਧਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਆਕਸੀਜਨ ਉਪਲਭਧ ਹੋਵੇ।
### ਏਰੋਟੌਲੇਰੈੰਟ ਅਨਾਰੋਬ
ਜੋ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ