open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1955

**1955** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1950 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

## ਘਟਨਾ 
* ਚੀਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿੱਬਤ ਉੱਤੇ ਚੜਾਈ।
* 31 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਅਮਰੀਕੀ ਆਗੂ ਜੌਨ ਮੱਟ (ਜ. 1865)
* 4 ਮਈ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ 'ਚ ਹਿੰਦੂ ਤਲਾਕ ਐਕਟ ਪਾਸ ਹੋਇਆ।
* 26 ਜੂਨ &ndash;ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫੇਰੂਮਾਨ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਲ ਕੂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿਤੀ।
* 3 ਜੁਲਾਈ &ndash; 10 ਮਈ ਤੋਂ ਚਲ ਰਹੇ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ- ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ’ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ 30 ਜੂਨ, 1955 ਤਕ 8164 ਸਿੱਖ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਹਿਬ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ।
* 7 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਰਾੜੇਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ।
* 9 ਜੁਲਾਈ &ndash; 139 ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦਿਤੀ।
* 12 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਮੋਰਚਾ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ 250 ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਜੱਥਾ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨਾਹਰੇ ‘ਤੇ ਲੱਗੀ ਪਾਬੰਦੀ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿਤੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਨਾਹਰੇ ‘ਤੇ ਲੱਗੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ 64 ਰੋਜ਼ਾ ਮੋਰਚਾ ਜਿਤਿਆ ਗਿਆ।
* 10 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭੀਮ ਸੈਨ ਸੱਚਰ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਭੇਜਣ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ।
* 1 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਟੇਟ ਅਲਬਾਮਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਵਿੱਚ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਹੀ, ਇੱਕ ਕਾਲੀ ਔਰਤ ਰੋਸਾ ਪਾਰਕ ਨੇ ਇੱਕ ਗੋਰੇ ਵਾਸਤੇ ਸੀਟ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ | ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 'ਸਿਵਲ ਰਾਈਟਸ' (ਕਾਲਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਹਕੂਕ) ਦੀ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।

## ਜਨਮ
* 5 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਨੇਤਾ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ।
* 17 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਮੋ ਯਾਨ, ਨੋਬਲ ਸਾਹਿਤ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਚੀਨੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦਾ ਜਨਮ।
* 3 ਅਪਰੈਲ &ndash; ਗਾਇਕ ਹਰੀਹਰਨ ਦਾ ਜਨਮ।
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1992

**1992** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 8 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਨਰ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਰਜ ਵਾਕਰ ਬੁਸ਼ ਨੂੰ ਉਲਟੀ ਆਈ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਜਪਾਨੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਕਪੜਿਆਂ 'ਤੇ ਕਰ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਨੀਮ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
* 3 ਅਪਰੈਲ &ndash; ਜਸਟਿਸ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਉੱਤੇ ਝੂਠਾ ਕੇਸ ਪਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲਫ਼ ਕਲਬ ਵਿੱਚੋਂ ਹਥਕੜੀ ਲਾ ਕੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* 8 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਬਰਲਿਨ (ਜਰਮਨ) ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿਰੁਧ ਜਲੂਸ 'ਚ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
* 11 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਚਰਚ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਦਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿਤੀ।
* 6 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਿੰਦੂ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਨੇ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਿੱਚ ਚੌਧਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਢਾਹ ਦਿਤੀ |
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਗੁਜਰਾਤੀ** ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
*
*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਕਸ਼ਮੀਰੀ** ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ (ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਵਿਸਤਾਰ 10,000 ਵਰਗ ਮੀਲ; ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਵਿਤਸਤਾ ਘਾਟੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋਜੀਲਾ ਅਤੇ ਬਰਜਲ ਤੱਕ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਾਨਹਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ (ਜੰਮੂ ਪ੍ਰਾਂਤ) ਦੀ ਛੋਟੀ ਘਾਟੀ ਤੱਕ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਜੰਮੂ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਬਾਨਹਾਲ, ਰਾਮਬਨ ਅਤੇ ਭਦਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਲ ਮਿਲਾਕੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 71 ਲੱਖ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ ਦੀ ਕਸ਼ਤਵਾੜੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਕੌਮੀ ਖੇਤੀ ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ

ਨਬਾਰਡ  ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਬੈਕਿੰਗ ਅਦਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈੰਕ ਫਾਰ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਐਂਡ ਰੂਰਲ ਡਿਵਲਪਮੈਂਟ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੌਮੀ ਬੈਂਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
12 ਜੁਲਾਈ 1982 ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੈਂਕ 100 ਕਰੋੜ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਨਾਲ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।31 ਮਾਰਚ 2013 ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪੇਡ ਅੱਪ ਪੂੰਜੀ 4000 ਕਰੋੜ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 3980 ਕਰੋੜ ਰੁ: ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਤੇ 20 ਕਰੋੜ ਰੁ: ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਲੱਗੇ ਹਨ।

## ਆਰ ਆਈ ਡੀ ਐਫ(RIDF)
ਆੈਰ ਆਈ ਡੀ ਐਫ,ਨਬਾਰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਫੰਡ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਹੈ ਪੇਂਡੂ ਨਵਉਸਾਰੀ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਰਾਸਪੂੰਜੀ (Rural।nfrastructure Development Fund ਰੂਰਲ ਇਨਫਰਾਸਟਰਕਚਰ ਡਿਵਲਪਮੈਂਟ ਫੰਡ) ਇਹ ਫੰਡ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1995-96 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 2000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਰਾਖਵੇਂ ਰਖੇ ਗਏ। ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਇਸ ਫੰਡ ਦੇ ਕੋਰਪਸ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ।ਆਰ ਆਈ ਡੀ ਐਫ-7(2001-02) ਵਿੱਚ 5000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸਨ ਤੇ ਆਰ ਆਈ ਡੀ ਐਫ -12 (2006-07) ਵਿੱਚ 10000ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹਨ। ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਫੰਡ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਤਜਵੀਜਾਂ ਨਬਾਰਡ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਦਫਤਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਖੇਤਰੀ ਦਫਤਰ ਕੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਜਵੀਜਾਂ ਦਾ ਮੂਲਿਆਂਕਣ ਕਰਵਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁਖ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਜਵੀਜਾਂ ਦੀ ਛਾਣਬੀਣ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਮਨਜੂਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ 2006-07 ਦੇ ਫੰਡ ਦੀ ਮਨਜੂਰੀ ਤੇ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਆਰ ਆਈ ਡੀ ਐਫ-11 (2005-06) ਦੀ ਮਨਜੂਰੀ ਦਾ ਦੌਰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁਕਿਆ ਹੈ।
## ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਧਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਛਤਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਅੰਬਰੇਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਫਾਰ ਨੈਚਰਲ ਰਿਸੋਰਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ UPNRM) 
ਿੲਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਧੀਨ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਖੇ " ਮਧੂ ਮਖੀ ਪਾਲਣ ", ਕਰਨਾਟਕਾ ਵਿਖੇ ਈਕੋ-ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਰਾਸ ਪੂੰਜੀ ਮੁਹਈਆ ਕਰਵਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ।

#### ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਤੇ ਆਰ ਆਈ ਡੀ ਐਫ
ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਉੱਤੇ ਆਰ ਆਈ ਡੀ ਐਫ-5 ਵਿਚੌਂ 1999-2000 ਵਿੱਚ 3.33 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਆਰ ਆਈ ਡੀ ਐਫ-7(2001-02) ਵਿਚੌਂ 2.51 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਉਦਾਲੇ ਹੜ੍ਹ ਰੋਕੂ ਸਕੀਮਾਂ ਲਈ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਕੀਮਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਧੁੱਸੀ ਬੰਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਿਟੀ ਦੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੜ੍ਹ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਜਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੌਂ ਵੱਧ ਸਕੀਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਕਿ ਨਬਾਰਡ ਤੌਂ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਬਾਰਡ ਫੰਡ ਦੀ ਵਰਤੌਂ ਦੀ ਨਿਸਬਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।

2013-14 ਵਿੱਚ 236 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਪੇਂਡੂ ਸੜਕਾਂ ਪੁਲੀਆਂ ਆਦਿ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ 
*ਨਬਾਰਡ ਦੀਆਂ ਮਾਡਲ ਯੋਜਨਾਵਾਂ 
*ਵਖ ਵਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਬਾਰਡ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਕਨਾਲੋਜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ
1947

**1947** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1940 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

## ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਵਾਕਿਆ 
* 7 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼ੋਭਾ ਡੇ ਦਾ ਜਨਮ।
* 3 ਅਪਰੈਲ &ndash; ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, *ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਸਤਾਨ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਦਿਆਂਗੇ*।
* 3 ਜੂਨ &ndash; ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਐਲਾਨ।
* 23 ਜੂਨ &ndash;ਲਾਰਡ ਐਟਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, *ਮੈਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀਟੋ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।*
* 14 ਅਗਸਤ &ndash; ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ ਸੀ।
* 15 ਅਗਸਤ &ndash; ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। 15 ਅਗਸਤ ਦੇ ਦਿਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਭਾਰਤ ਛੱਡ ਕੇ ਗਏ ਸਨ।
* 18 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਾਰਜ ਛੇਵੇਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਿਲ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ।
* 29 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਦੀ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ ਫ਼ਲਿਸਤੀਨ ਨੂੰ ਅਰਬਾਂ ਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।
* 26 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 16 ਘੰਟੇ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਨਾਲ ਨਿਊਯਾਰਕ 25.8 ਇੰਚ (2 ਫ਼ੁਟ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ) ਬਰਫ਼ ਹੇਠ ਦਬਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ 80 ਮੌਤਾਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ।
## ਜਨਮ 
## ਮਰਨ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
2008

**2008** 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 1 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਮਾਲਟਾ ਅਤੇ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਨੇ ਵੀ ਯੂਰੋਪੀ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਲਿਆ।
* 17 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਕੋਸੋਵੋ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਸਰਬੀਆ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
* 23 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash;ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 'ਫੋਟੋ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੂਬਾ ਬਣਿਆ।
* 16 ਜੂਨ &ndash; ਕੈਲੇਫ਼ੋਰਨੀਆ ਸਟੇਟ ਨੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਸਰਟੀਫ਼ੀਕੇਟ ਜਾਰੀ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।
* 4 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ 44ਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਿਆ।

## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
* 9 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਬਾਬਾ ਆਮਟੇ, ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਸੇਵੀ (ਜ. 1914)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
2005

**2005** 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 5 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬੌਣੇ ਗ੍ਰਹਿ, **ਏਰਿਸ** ਦੀ ਖੋਜ਼ ਹੋਈ।
* 19 ਮਈ &ndash; ਸਟਾਰ ਵਾਰ ਦਾ ਤੀਜਾ ਵਰਸ਼ਨ ਰੀਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਇਸ ਨੇ 5 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵੇਚੀਆਂ।
* 16 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਨਾਵਲ ਰਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਇਸ ਦੀਆਂ 69 ਲੱਖ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕੀਆਂ।
* 22 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਐਾਜਲਾ ਮਰਕਲ ਜਰਮਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਚਾਂਸਲਰ ਚੁਣੀ ਗਈ |
* 22 ਨਵੰਬਰ &ndash; ਮਾਈਕਰੋਸਾਫ਼ਟ ਨੇ 'ਐਕਸ ਬਾਕਸ 360' ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ |
## ਜਨਮ
## ਮਰਨ 
* 20 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਬਾਲੀਵੂਡ ਆਦਾਕਰਾ ਪਰਵੀਨ ਬਾੱਬੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ।
* 12 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ, ਪੰਜਾਬੀ ਗਜ਼ਲਗੋ ਦੀ ਮੌਤ।(ਜ. 1925)
* 25 ਮਈ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਰਾਜਨੇਤਾ ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਦ ਗਰੇਟ ਖਲੀ

**ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ** WWE ਦਾ ਇੱਕ ਪਹਿਲਵਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਅਗਸਤ,1972 ਹਿਮਾਚਲ ਪਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 2,16 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਭਾਰ 190 ਕਿਲੋ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪੁਲਿਸ ਲਈ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਚਾਰ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ, ਦੋ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨ
ਡਾਲਰ

**ਡਾਲਰ** ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਹੈ।ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:- ($)
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਾਲਰ
ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ**, ਰੂਸ, ਬੈਲਾਰੂਸ, ਯੂਕਰੇਨ, ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ, ਅਤੇ ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਵਿਅਤ ਸੰਘ ਜਾਂ ਵਾਰਸਾ ਸੰਧੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ, ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯਹੂਦੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਆ ਵਸੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵੱਧ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ 22 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਰੂਸੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

## ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ 
ਰੂਸੀ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਟੱਬਰ ਦੇ ਸਲਾਵ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਬੈਲਾਰੂਸੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਇਸ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।

### ਰੂਸੀ ਵਰਣਮਾਲਾ 
## ਲਿਟਰੇਚਰ 
ਰੂਸੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ, ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ, ਫਿਓਦਰ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ, ਨਿਕੋਲਾਈ ਗੋਗੋਲ, ਅਤੇ ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ

**ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ** (1 ਮਾਰਚ 1917 - 26 ਜਨਵਰੀ 2012) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਾਵਲ, ਨਾਟਕ, ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਲਿਖੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ।

## ਜੀਵਨ 
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਧਮਿਆਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਵਿਖੇ 1 ਮਾਰਚ 1917 ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਅਤੇ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਫਾਰਮਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਐਮ. ਏ. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁੱਗਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਜੀਵਨ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡਿਓ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਦਾਰੇ ਨਾਲ ਇਹ 1942 ਤੋਂ 1966 ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਰਹਿਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜਭਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਦੁੱਗਲ 1966 ਤੋਂ 1973 ਤੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। ੳਸ ਨੇ ਸੂਚਨਾ ਅਡਵਾਈਜ਼ਰ ਵਜੋਂ ਮਨਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਇਨਫ਼ਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ (ਪਲੈਨਿੰਗ ਕਮਿਸ਼ਨ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਿਹਾ।

ਉਹ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਰਾਮਮੋਹਨ ਰਾਏ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇਨਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਐਂਡ ਇਕਨੌਮਿਕ ਚੇਂਜ ਬੰਗਲੌਰ, ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਆਹੁਦੇਦਾਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੌਮੀਨੇਟਿਡ ਫੈਲੋ ਬਣਿਆ। ਅਗਸਤ 1977 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 
*ਸਵੇਰ ਸਾਰ (1942)
*ਪਿੱਪਲ ਪੱਤੀਆਂ
*ਕੁੜੀ ਕਹਾਣੀ ਕਰਦੀ ਗਈ (1943)
*ਡੰਗਰ 
*ਅੱਗ ਖਾਣ ਵਾਲੇ 
*ਕਰਾਮਾਤ(ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) (1957)
*ਪਾਰੇ ਮੈਰੇ (1961)
*ਇੱਕ ਛਿੱਟ ਚਾਨਣ ਦੀ (1963)
*ਮਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮੋਇਆ (1970)
*ਨਵਾਂ ਘਰ 
*ਸੋਨਾਰ ਬੰਗਲਾ 
*ਫੁੱਲ ਤੋੜਨਾ ਮਨਾਂ ਹੈ 
*ਢੋਇਆ ਹੋਇਆ ਬੂਹਾ 
*ਹੰਸਾ ਆਦਮੀ (1986)
*ਪੈਣਗੇ ਵੈਣ ਡੂੰਘੇ (1993) 
*ਭਾਬੀ ਜਾਨ (1995)
*ਮੌਤ ਇੱਕ ਗੁੰਚੇ ਦੀ (1995)
*ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)

### ਨਾਵਲ
*ਆਂਦਰਾਂ
*ਪੁੰਨਿਆ ਦੀ ਰਾਤ 
*ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ
*ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ੇ (1959)
*ਮਿੱਟੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੀ (1999)

### ਨਾਟਕ
*ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ
*ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ 
*ਤਿਨ ਨਾਟਕ 
*ਸੱਤ ਨਾਟਕ

### ਕਵਿਤਾ
*ਕੰਢੇ ਕੰਢੇ
*ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 
*ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਤੇ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ (1999)

### ਵਾਰਤਕ 
*ਮੇਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨੀ
*ਕਿਸ ਪਹਿ ਖੋਲਉ ਗੰਠੜੀ

### ਇਕਾਂਗੀ
*ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਨਗਮੇ

### ਆਲੋਚਨਾ
*ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
*ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਤੇ ਮੇਰਾ ਅਨੁਭਵ 
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਐਂਡ ਫੇਥ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ, ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫਿਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕਾਂਗਰਸ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੁੱਲ 118 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।

## ਸਨਮਾਨ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ 1988 ਵਿੱਚ ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇੱਕ ਛਿਟ ਚਾਨਣ ਦੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਐਵਾਰਡ, ਗਾਲਿਬ ਅਵਾਰਡ, ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਅਵਾਰਡ, ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਭਾਈ ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਅਵਾਰਡ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਆਫ਼ ਦਾ ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਅਵਾਰਡ, ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਐਵਾਰਡ, ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਆਦਿ ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸਮੇ ਮਿਲੇ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ -ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ** ਜਾਂ **ਬਾਂਗਲਾ ਭਾਸ਼ਾ** (বাংলা '''' ) ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਅਤੇ ਅਸਮ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਨੇਪਾਲੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਅਸਮੀਆ, ਉੜੀਆ, ਮੈਥਲੀ ਆਦਿ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ। ਬਾਂਗਲਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 23 ਕਰੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਾਲ ਸੰਨ 1000-1200 ਈ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਮਗਧੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪਾਲੀ ਤੋਂ ਹੋਇਆਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮਗਧੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਅਰਧ-ਮਗਧੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ। ਸੰਨ 1000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਅਰਧ-ਮਗਧੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਫਿਰ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਪੂਰਬੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਪੂਰਬੀ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਆਖ਼ਿਰ ਤਿੰਨ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਬੰਗਾਲੀ-ਅਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਬਿਹਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉੜੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ।

## ਸਾਹਿਤ
ਬਾਂਗਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਤਿਅੰਤ ਬਖ਼ਤਾਵਰ ਹੈ। ਬਾਂਗਲਾ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਵੇਖੋ: ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ।

## ਹਵਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ

**ਜਰਮਨ** ( *ਡੋਇਚ*) ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਯੂਰਪ ਦੀ (ਰੂਸੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਸਭ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਰਮਨੀ, ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਆਸਟਰੀਆ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ (ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਾਧੂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ) ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦ-ਯੂਰੋਪੀ ਬੋਲੀ- ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨਿਕ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਕਰੀਬੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਇਸ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਤੇ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਨਕੀਕ੍ਰਿਤ ਜਰਮਨ ਨੂੰ ਉੱਚ ਜਰਮਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। 
ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰੋਪੀ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਜਰਮੇਨਿਕ ਵਰਗ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਚ ਜਰਮਨ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਹੈ। ਜੋ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ, ਸਿੱਖਿਆ, ਪ੍ਰੈਸ ਆਦਿ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਆਸਟਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਚਾਰਣ 1898 ਈ. ਦੇ ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਲਿਪੀ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ। ਰਤਮਾਨ ਜਰਮਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਘਾਤ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਕਾਕਲਿਅ ਸਪਰਸ਼ ਹਨ। ਤਾਨ (ਟੋਨ) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਉਚਾਰਣ ਜਿਆਦਾ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਕਰਮ ਜਿਆਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਣ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਰਾਸ਼ੀ ਅਨੇਕ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ।

ਉੱਚ ਜਰਮਨ, ਕੇਂਦਰ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਖਾ (ਲਓ ਜਰਮਨ - ਫਰਿਜਿਅਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਛੇਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਾਈ ਜਰਮਨ (750-1050), ਕੇਂਦਰੀ ਹਾਈ ਜਰਮਨ (1350 ਈ . ਤੱਕ), ਆਧੁਨਿ ਹਾਈ ਜਰਮਨ (1200 ਈ . ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ) ਤਿੰਨ ਵਿਕਾਸ ਪੜਾਅ ਹਨ। ਉੱਚ ਜਰਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯਿਡਿਸ਼, ਸ਼ਵਿਜਟੁਂਸ਼, ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸਵਿਸ ਜਾਂ ਉੱਚ ਅਲੇਮੈਨਿਕ, ਫਰੰਕੋਨਿਅਨ (ਪੂਰਵੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ), ਟਿਪ੍ਰਅਰੀਅਨ ਅਤੇ ਸਾਇਲੇਸੀਅਨ ਆਦਿ ਹਨ।

## ਨੋਟ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
1972

**1972** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 5 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਸ਼ੇਖ਼ ਮੁਜੀਬੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿਤਾ।
* 5 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ ਨੇ 'ਸਪੇਸ ਸ਼ਟਲ' ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ।
* 21 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੇਘਾਲਿਆ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਮਨੀਪੁਰ ਤੇ ਮੀਜ਼ੋਰਮ ਨਵੇਂ ਸੂਬੇ ਬਣੇ।
* 24 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਗੁਆਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਸਾਰਜੰਟ ਲੱਭਾ। ਇਹ ਜਾਪਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ 28 ਸਾਲ ਤੋਂ ਉਥੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਜੰਗ ਮੁੱਕੀ ਨੂੰ 28 ਸਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
* 26 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash;ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੀ ਵੀ ਗਿਰੀ ਨੇ ਵਰਧਾ ਨੇੜੇ ਅਰਵੀ 'ਚ ਵਿਕਰਮ ਅਰਥ ਸੈਟੇਲਾਈਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।
* 20 ਜੂਨ &ndash;ਸਦਾਬਰਤ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਕੇ ਮੁਕਾਮੀ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਨੇ 20 ਸਿੱਖ ਮਾਰ ਦਿਤੇ।
* 7 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਅਪੋਲੋ 17 ਚੰਦ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤਾ।
* 11 ਦਸੰਬਰ &ndash; ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਖਰੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ (ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਤਾ) ਕਮੇਟੀ ਬਣੀ।
## ਜਨਮ 
* 25 ਮਈ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਕਰੀਨ ਲੇਖਕ ਕਰਨ ਜੌਹਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
* 5 ਦਸੰਬਰ &ndash; 1972 ਨੂੰ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੋਢੀ,ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ
## ਮਰਨ 
* 30 ਅਕਤੂਬਰ &ndash; ਸੰਤ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ** (español ਏਸਪਾਨਿਓਲ / castellano ਕਾਸਤੇਲਿਆਨੋ) ਭਾਰਤੀ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੁਮਾਂਸ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਇਬੇਰੀਆ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿਚ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਇਹ ਲਗਪਗ 500 ਮਿਲੀਅਨ ਜੱਦੀ ਬੁਲਾਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਵਿਚ। ਇਹ ਜੱਦੀ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦੀ ਮੰਡਾਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।  ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਮੰਡਾਰੀਅਨ, ਅੰਗਰੇਜੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਤੋ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੌਥੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੁਮਾਂਸ ਸ਼ਾਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

ਸਪੇਨੀ ਇਬਰੋ ਰੁਮਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਬੇਰੀਆ ਵਿਚ ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੱਛਮੀ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਤੀਨੀ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਪੈਨਿਸ਼ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਲਾਤੀਨੀ ਟੈਕਸਟ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਧ-ਉੱਤਰੀ ਆਈਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਵਸਥਿਤ ਲਿਖਤੀ ਵਰਤੋਂ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟਾਈਲ ਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਲੇਦੋ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਨੂੰ ਫਿਰ 1492 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏਲਟੀਜ਼, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਪੇਨੀ ਸਾਮਰਾਜ (ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ) ਅਤੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।

ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ- ਅਤੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਹੈ: ਸਪੇਨ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਚਿੱਲੀ, ਬੋਲੀਵੀਆ, ਪਨਾਮਾ, ਪਰਾਗੁਏ, ਪੇਰੂ, ਮੈਕਸੀਕੋ, ਕੋਸਤਾ ਰੀਕਾ,ਅਲ ਸਲਵਾਦੋਰ, ਕਿਊਬਾ, ਉਰੂਗੁਏ, ਵੈਨਜ਼ੂਏਲਾ ਆਦਿ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਮਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ

**ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ** ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1932 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰੂਸੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਨਤਾਲੀਆ ਤਾਲਸਤਾਏ (ਜਿਸਦਾ ਲੀਓ ਤਾਲਸਤਾਏ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ) ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ "ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ" ਦਾ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। "ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ" ਦੇ ਮੁਖਬੰਦ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਇੰਞ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਰਕਤਾਣੂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।"

## ਕਹਾਣੀ
ਇਹ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਸੁੰਦਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਹਾਲਤ ਨੇ ਵੇਸ਼ਵਾ ਬਣਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ। ਸੁੰਦਰੀ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਇੱਕ ਮਦਾਰੀ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਰਹਿੰਦੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪਰਤਿਆ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਣਾਇਆ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਲੋਕ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਇਸ ਨਿਖਾਰ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਉਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸਾਜ਼ਸਾਂ ਰਚਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਦਾਰੀ ਦੋਨੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਾਲਜ ਭੇਜਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਮਦਾਰੀ ਦੀ ਝੁੱਗੀ ਨੂੰ ਫੂਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਸੁੰਦਰੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁੰਦਰੀ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਦੇਖ ਕੇ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਉਤਾਰੂ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਉਸਨੂੰ ਹਿੰਸਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਤੋਂ ਵਰਜਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਅੰਤ ਨਹੀਂ। ਜਲਦੀ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਮਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁੰਦਰੀ ਅੱਗ ਬਗੂਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਸਭ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਚਾਣਕ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲ ਜਾਦੇਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੋੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਹੱਟਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਮਰਾਠੀ** (; मराठी '''' ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਗੋਆ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਆਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫਰ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਮਾਤ੍ਰਭਾਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਮਰਾਠੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 15ਵੇਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 4ਥੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕੁਲ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 9 ਕਰੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ 1300 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਂਗ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲਿਕ ਵੰਡ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠੀ ਮਹਾਂਰਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗੋਆ, ਕਰਨਾਟਕ, ਗੁਜਰਾਤ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਅਤੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਵ, ਅਤੇ ਦਾਦਰ ਅਤੇ ਨਾਗਰ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਅਤੇ ਇਸਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਰਾਠੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮਰਾਠੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹਨ - ਅਮਰੀਕਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਜਰਮਨੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ (ਬ੍ਰਿਟੇਨ), ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ।

## ਮਰਾਠੀ ਧੁਨੀ ਵਿਉਂਤ
### ਵਿਅੰਜਨ
### ਸਵਰ
## ਵਿਆਕਰਨ
ਮਰਾਠੀ ਵਿਆਕਰਨ ਬਾਕੀ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਮਰਾਠੀ ਵਿਆਕਰਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਹਿਲੀ ਆਧੁਨਿਕ ਕਿਤਾਬ 1805 ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਕੇਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
2003

**2003 (20** 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

## ਘਟਨਾ 
* 4 ਜੂਨ &ndash; ‘ਐਮੇਜ਼ੋਨ ਡਾਟ ਕਮ’ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ‘ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ’ ਖ਼ਰੀਦਣ ਵਾਸਤੇ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵਧ ਆਰਡਰ ਪੁਜ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ 21 ਜੂਨ 2003 ਨੂੰ ਰਲੀਜ਼ ਹੋਣੀ ਸੀ।
* 5 ਜੂਨ &ndash; ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਾਰਤ 'ਚ ਤਾਪਮਾਨ 50&nbsp;°C 22&nbsp;°F) ਹੋ ਗਿਆ।
* 13 ਜੂਨ &ndash; 1999 ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਅਤੇ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋ ਗਏ।
* 27 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ‘ਲੌਚ ਨੈਸ’ ਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਦੈਂਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। 14 ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੈਂਤ ਹੈ।
* 10 ਜੁਲਾਈ &ndash; ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਾਲਾ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾ, ਇੱਕ ਸਾਬਕ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਨੇ ਪੰਜ ਕੁ ਸਾਲ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਲੜੀ ‘ਬਿਪਰਨ ਕੀ ਰੀਤ ਤੋਂ ਸੱਚ ਦਾ ਮਾਰਗ’ ਦਸ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਲਾ ਦਿਤੀ ਗਈ। 
05/01/2003

## ਮਰਨ 
* 18 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਰਾਏ ਬੱਚਨ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ।
* 7 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਔਗੋਸਤੋ ਮੋਂਤੇਰੋਸੋ, ਗੁਆਤੇਮਾਲਨ ਲੇਖਕ ਦੀ ਮੌਤ।
* 12 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀ ਮੌਤ।(ਜ. 1908)

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
2015

**2015 (201** 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਘਟਨਾ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ 
### ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ 
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ 
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਿਸੰਬਰ 
## ਜਨਮ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ 
### ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ 
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ 
### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਿਸੰਬਰ 
## ਮਰਨ 
### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ 
### ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ 
### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ 
27 ਜੁਲਾਈ, 
ਭਾਰਤੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸਟਰਪਤੀ ਏ ਪੀ ਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ

### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਿਸੰਬਰ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
2001

**2001** 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
## ਘਟਨਾ 
* 23 ਜਨਵਰੀ &ndash; ਚੀਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਤੀਆਨਾਨਮੇਨ ਚੌਕ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕਰ ਰਹੇ 5 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਪਟਰੌਲ ਪਾ ਕੇ ਅੱਗ ਲਾ ਲਈ।
* 26 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash;ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਬਾਮੀਯਾਨ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਦੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਬੁੱਤ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿਤੇ।
* 24 ਮਈ&ndash; ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਤੇਂਬਾ ਸ਼ੇਰੀ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਚੋਟੀ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਬਣਿਆ।
* 24 ਮਈ&ndash; ਨੀਸ ਦੀ ਸੁਲਾਹ ਆਈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਰੋਮ ਅਤੇ ਮਿਸਤਰਿਖ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸੰਧ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤ ਹੋਇਆ 
* 27 ਜੂਨ&ndash; ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਲੋਬੋਦਾਨ ਮਿਲੋਸੈਵਿਕ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਹੇਗ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ‘ਯੂ.ਐਨ. ਵਾਰ ਕਰਾਈਮ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ’ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* 27 ਜੁਲਾਈ&ndash; ਡੈਲਾਸ (ਅਮਰੀਕਾ) ਵਿੱਚ ਅਮੈਰੀਕਨ ਏਅਰਲਾਈਨ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵੇਲੇ ਰਿਬਨ ਕੱਟਣ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ 3 ਮੀਲ ਲੰਮੇ ਰਿਬਨ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦੀ ਰਸਮ 2000 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਏਨਾ ਲੰਮਾ ਰਿਬਨ ਅਤੇ ਏਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੱਟਣ ਦਾ ਰੀਕਾਰਡ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ।
* 7 ਨਵੰਬਰ&ndash; ਬੰਬਈ/ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥਾਂ ਹੋਏ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੌਰਾਨ 209 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।
* 18 ਨਵੰਬਰ&ndash; ਨਿਨਟੈਂਡੋ ਨੇ 'ਗੇਮ ਕਿਊਬ' ਵੀਡੀਉ ਗੇਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।
## ਜਨਮ
* 20 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਅਜੈ ਕੁਮਾਰ ਘੋਸ਼, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਦਾ ਜਨਮ (ਮ.1962)।
## ਮਰਨ 
* 20 ਫ਼ਰਵਰੀ &ndash; ਇੰਦਰਜੀਤ ਗੁਪਤਾ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾ ਦੀ ਮੌਤ(ਜ. 1919)।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਕ

**ਕ** ਪੰਜਾਬੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਕ ਟੋਲੀ ਦਾ/ਕ/ਵਿਅੰਜਨ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਹੈ। 
ਕ - ਕਬੂਤਰ
ਕ - ਕਲ

## ਹੋਰ ਲਿਪੀਆਂ
ਹੋਰਨਾਂ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:-

:ਤਮਿਲ ਲਿਪੀ: க
:ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ: क 
:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲਿਪੀ: ક
:ਕੰਨੜ ਲਿਪੀ: ಕ
:ਮਲਿਆਲਮ ਲਿਪੀ: ക
:ਤੇਲਗੂ ਲਿਪੀ: క
:ਉੜੀਆ ਲਿਪੀ: କ
:ਅਰਬੀ (ਉਰਦੂ) ਲਿਪੀ: کَ

ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੰਗਾਲੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅੱਖਰ ਦੇ ਤੁੱਲ ਅੱਖਰ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ
ਰੂਮੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਕਲੀਸਿਯਾ

ਕੈਥੋਲਿਕ ਕਲੀਸੀਆ ਯਾ ਰੂਮੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਕਲੀਸੀਆ ਇੱਕ ਮਸੀਹੀ ਕਲੀਸੀਆ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਰੂਮ ਦੇ ਪੋਪ ਦੇ ਹੇਠ ਸਾਂਝ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਪੋਪ ਪੋਪ ਬੈਨੇਡਿਕਟ XVI ਨੇਂ। ਕੈਥੋਲਿਕ ਕਲੀਸੀਆ ਅਪਣੀ ਬੁਨਿਆਦ ਅਸਲ ਮਸੀਹੀ ਬਰਾਦਰੀ ਨੂੰ ਮੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਪ੍ਰਭੂ ਯਿਸੂ ਮਸੀਹ ਨੇ ਆਪ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬਾਰਾ ਰਸੂਲ ਖ਼ਾਸਕਰ ਸੰਤ ਪਤਰਸ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਕੈਥੋਲਿਕ ਕਲੀਸੀਆ ਸਭ ਮਸੀਹੀ ਕਲੀਸੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਥੋਂ ਵੱਡੀ ਕਲੀਸੀਆ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਤਮਾਮ ਮਸੀਹੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਅੱਧ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। Statistical Yearbook of the Church, ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਾਲ 2005 ਵਿੱਚ ਕੈਥੋਲਿਕ ਕਲੀਸੀਆ ਦੇ ਸਦਸ੍ਯਾਂ ਦੀ ਤਾਦਾਦ 1,114,966,000 ਯਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੁਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਤਕਰੀਬਨ ਛੱਟਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਕੈਥੋਲਿਕ ਕਲੀਸੀਆ ਪੱਛਮੀ ਯਾ ਲਾਤੀਨੀ ਕਲੀਸੀਆ ਅਤੇ ਬਾਈ ਸੁਤੰਤਰ ਪੂਰਬੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਕਲੀਸੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮਸ਼ਤਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਪੋਪ ਨੂੰ ਅਪਨਾ ਦੀਨੀ ਨਿਆਈਂ ਮੰਦੀਆਂ ਨੇਂ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ
ਕੈਥੋਲਿਕ ਕਲੀਸੀਆ ਅਪਣੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਮਸੀਹ ਯਿਸੂ ਅਤੇ ਬਾਰਾ ਰਸੂਲਾਂ ਤੀਕਰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਸ਼ਪ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਪੋਪ ਨੂੰ ਸੰਤ ਪਤਰਸ ਰਸੂਲ ਦੇ ਜਾ ਨਸ਼ੀਨ ਤਸਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ "ਕੈਥੋਲਿਕ ਕਲੀਸੀਆ" ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮਾਲੂਮ ਇਸਤੇਮਾਲ ਇਨਤਾਕੀਆ ਦੇ ਇਗਨੇਸ਼ੀਅਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: "ਜਿਥੇ ਬਿਸ਼ਪ ਹੋਣ ਉਥੇ ਮੋਮਨ ਵੀ, ਠੀਕ ਜਿਸ ਤਰਾ ਜਿਥੇ ਯਿਸੂ ਮਸੀਹ ਹੈ ਉਥੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਕਲੀਸੀਆ ਵੀ।"
ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ

**ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ** (8 ਫ਼ਰਵਰੀ 1941–10 ਅਕਤੂਬਰ 2011) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਸੀ।  **ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ** ਨੂੰ ਸੰਨ ੨੦੦੩ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਜਨਮ 
8 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1942 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਸਨ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
### ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਇਕੀ 
## ਗ਼ਜ਼ਲ ਐਲਬਮ
* ਇੰਤਹਾ (2009)
* ਕੋਈ ਬਾਤ ਚਲੇ (2006)
* ਤੁਮ ਤੋ ਨਹੀਂ ਹੋ (2003)
* ਸ਼ਹਰ (2000)
* ਮਰਾਸਿਮ (1999)
* ਟੂਗੇਦਰ (Together) (1999)
* ਸਿਲਸਿਲੇ (1998)
* ਦ ਪਲੇਬੈਕ ਯੀਅਰਸ (Playback Years, The) (1998)
* ਲਵ ਇਸ ਬਲਾਈਂਡ (Love is Blind) (1997)
* ਅਟਰਨਿਟੀ (Eternity) (1997)
* ਯੁਨੀਕ (Unique) (1996)
* ਜਾਮ ਉਠਾ (1996)
* ਇਨ ਹਾਰਮੋਨੀ (In Harmony)
* ਕ੍ਰਾਈ ਫਾਰ ਕ੍ਰਾਈ (Cry for Cry) (1995)
*ਮਿਰਾਜ (1995)
*ਇਨਸਾਈਟ (Insight) (1994)
* ਡਿਜਾਇਰਜ (Desires) (1994)
* ਐਕਸਟੇਸੀਜ (Ecstasies) (1994)
* ਅਦਾ (1993)
* ਏਨਕੋਰ (Encore) (1993)
* ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਹ ਕੇ ਸਾਥ ਲਾਈਵ (Live with Jagjit Singh) (1993)
* ਫ਼ੇਸ ਟੂ ਫ਼ੇਸ (Face to Face) (1993)
* ਇਨ ਸਰਚ (In Search) (1992)
* ਵਿਜ਼ਨਸ (Visions) (1992)
* ਰੇਯਰ ਜੇਮਸ (Rare Gems) (1992)
* ਸਜਦਾ (1991)
* ਹੋਪ (Hope) (1991)
* ਕਹਕਸ਼ਾਂ (1991)
* ਸਮਵਨ ਸਮਵੇਹਰ (Someone Somewhere) (1990)
* ਯੋਰ ਚ੍ਹੋਸ (Your Choice)
* ਮਿਰਜਾ ਗਾਲਿਬ (1988)
* ਬਿਆਂਡ ਟਾਇਮ (Beyond Time) (1987)
* ਪੈਸ਼ਨ - "ਬਲੈਕ ਮੈਜਿਕ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (1987)
* ਲਾਇਵ ਇਨ ਕਾਨਸਰਟ (1987)
* ਦ ਅਨਫੋਰਗੇਟਬਲਸ (The Unforgettable) (1987)
* ਏ ਸਾਊਂਡ ਅਫੇਅਰ (Sound Affair, A) (1985)
* ਇਕੋਸ (Echoes) (1985)
* ਲਾਇਵ ਏਟ ਰਾਯਲ ਅਲਬਰਟ ਹਾਲ ਲਾਈਵ (Live at Royal Albert Hall) (1983)
* ਦ ਲੇਟੈਸਟ (The Latest) (1982)
* ਲਾਇਵ ਇਨ ਕਾਨਸਰਟ ਐਟ ਵੇਮਬਲੀ (Live in Concert at Wembley) (1981)
* ਮੈਂ ਔਰ ਮੇਰੀ ਤਨਹਾਈ (1981)
* ਅ ਮਾਈਲਸਟੋਨ (Milestone, A) (1980)
* ਅਨਫੋਰਗੇਟਬਲਸ (Unforgettables) (1976)
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ
ਪੋਪ ਬੈਨੇਡਿਕਟ XVI

ਈਸਾਈ ਜਾਂ ਮਸੀਹੀ ਰੂਮੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਫ਼ਿਰਕੇ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪੋਪ ਨੇਂ। ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਬਾਵੇਰੀਅਨ ਟੱਬਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਮਹਿਕੁਮੇ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸਨ।ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹਿਟਲਰ ਦੀ ਤਨਜ਼ੀਮ ‘ਹਿਟਲਰ ਯੂਥ’ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਓਸ ਵੇਲੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਹਰ ਨੌਜਵਾਨ ਉੱਤੇ ਲਾਜ਼ਿਮ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਤਨਜ਼ੀਮ ਦੇ ਕਦੀ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਰੁਕਨ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਸਨ।ਉਹ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਟਰਾਸਟੀਨ ਦੇ ਇੱਕ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਦੂਸਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੀਊਨਿਖ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ‘ਐਂਟੀ ਏਅਰ ਕਰਾਫ਼ਟ’ ਯੂਨਿਟ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਜੰਗ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਓਨਹਾਂ ਨੇ ਜਰਮਨ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉੰਨੀਂ ਸੌ ਪੰਤਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੀਕਰ ਗਠਬੰਧਨ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।

ਕਾਰਡਿਨਲ ਰੈਤਜ਼ਿੰਗਰ ਦੀ ਕਦਾਮਤ ਪਸਨਦਾਨਾ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੋਚ ਉੰਨੀਂ ਸੌ ਸੱਠ ਦੀ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਤਹਿਰੀਕ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤਜਰਬਾਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਪੁਖ਼ਤਾ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉੰਨੀਂ ਸੌ ਛਿਆਠ ਵਿੱਚ ਓਨ੍ਹਾੰ ਨੇ ਤੀਵਬਨਜਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ’ਡੋਗਮੈਟਿਕ ਥੀਓਲੋਜੀ‘ ਦੀ ਚੇਅਰ ਸੰਭਾਲੀ।ਪਰ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨਾਣ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਿਜ਼ਮ ਦੇ ਰਜਹਾਨਾਤ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ।ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਖ਼ਤਬੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਤਲਬਾ ਵੱਲੋਂ ਹੰਗਾਮੇ ਤੋਂ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਏ।ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਹਬ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਨਜ਼ਰੀਆਤ ਦੇ ਹੇਠ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ’ਜ਼ਾਲਮਾਨਾ, ਬੇ ਰਹਮਾਨਾ ਅਤੇ ਜਾਬਰਾਨਾ‘ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।ਉਹ ਬਵੇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਰੀਜਨਜ਼ ਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੁਨਤਕਿਲ ਹੋ ਗਏ ਜਿਥੇ ਉਹ ਡੀਨ ਦੇ ਉਹਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਂਨੀਂ ਸੋ ਸਤੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪੋਪ ਪਾਲ ਛਟੇ ਨੇ ਮੀਊਨਖ਼ ਦਾ ਕਾਰਡਿਨਲ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤਾ।ਪੋਪ ਜੌਨ ਪਾਲ ਦੂੱਜੇ ਦੇ ਫ਼ੌਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ 2005 ਵਿੱਚ ਪੋਪ ਬੁਣੇ।

ਸਿਤੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾਏ ਜਿਹਾਦ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਓਨ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਪੋਪ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੀਲਣ ਵਾਲਾ ਦੀਨ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਮਜ਼ੀਦ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਤਸ਼ੱਦੁਦ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਪ
ਮਾਨਚੈਸਟਰ

**ਮਾਨਚੈਸਟਰ** ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ** (*français, la langue française*) ਇੱਕ ਰੁਮਾਂਸ ਬੋਲੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫ਼੍ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਬੋਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 9 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, 19 ਕਰੋੜ ਦੁਆਰਾ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ 20 ਕਰੋੜ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਗਰਹਿਤ  ਬੋਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਨੇਡਾ, ਬੈਲਜੀਅਮ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਫਰੇਂਕੋਫੋਨ, ਲਕਜ਼ਮਬਰਗ ਅਤੇ ਮੋਨੇਕੋ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 54 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਆਧਿਕਾਰਕ ਬੋਲੀ ਹੈ।

ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਲੈਟਿਨ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਬੋਲੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੋਲੀਆਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਸਪੈਨਿਸ਼, ਇਤਾਲਵੀ, ਰੋਮਾਨੀਅਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਬੋਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕੈਟੇਲਾਨ ਆਦਿ। ਇਸ ਬੋਲੀ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਤੇ ਮੂਲ ਰੋਮਨ ਗੌਲ ਦੀਆਂ ਕੈਲਟਿਕ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਰੋਮਨ ਫਰੈਕਿਸ਼ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੀ ਜਰਮਨੇਕ ਬੋਲੀ ਦਾ ਅਸਰ ਪਿਆ।
ਇਹ 29 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਬੋਲੀ ਹੈ।  ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦੇ 27 ਮੈਂਬਰ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ 12.9 ਕਰੋੜ (49,71,98,740 ਦਾ 26%) ਲੋਕ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸੀ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਸਮਾਂ ਵਲੋਂ 6.5 ਕਰੋੜ (12%) ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 6.9 ਕਰੋੜ (14%) ਇਸਨੂੰ ਦੂਜੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੰਘ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਬੋਲੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸੀ ਯੂਰਪੀ ਅਤੇ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੂਟਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਵਰਗ ਦੀ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵੀ ਸੀ।

## ਧੁਨੀਆਂ 
ਫਰਾਂਸਿਸੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਜਿਹੀ ਧੁਨੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

## ਉਚਾਰਣ 
ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਫਰਾਂਸਿਸੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਇਹ ਵਿਅੰਜਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: s, t, f, c, q, (r), x, p, n, m, ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਵਰਤਨੀ (ਸਪੇਲਿੰਗ) ਹੈ français, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹੋਵੇਗਾ ਫਰਾਂਸੇ, ਨਾ ਕਿ ਫਰਾਂਸੇਸ। ਨ ਅਤੇ ਮ ਸਵਰਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਨਾਸਿਕ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਹੋਰ ਵਿਅੰਜਨ ਜਦੋਂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਫਰਾਂਸਿਸੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਉਚਾਰਣ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮੰਨ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਨੇਮਬੱਧਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਮਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜਾ

ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਸੂਚੀ ਨੂੰ **ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜਾ** (**ਆਵਰਤੀ** **ਸਾਰਨੀ** ਜਾਂ **ਤਰਤੀਬੀ ਪਹਾੜਾ** ਜਾਂ **ਪੀਰੀਆਡਿਕ ਟੇਬਲ**) ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਪਹਾੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪਹਾੜਾ ਹੀ ਹੈ। ਤਰਤੀਬੀ ਪਹਾੜੇ ਦੇ ਕਈ ਮੁੱਢਲੇ ਰੂਪ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਕਾਢ ਰੂਸੀ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦਮਿਤਰੀ ਮੈਂਡਲੀਵ ਨੇ ਸੰਨ 1869 ਵਿੱਚ ਕੱਢੀ। ਉਹ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਵਾਪਰਣ ਵਾਲੇ ਵਤੀਰੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਸਾਰਨੀ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ, ਕਈ ਵਾਰ,ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਨਵੇਂ ਤੱਤ ਖੋਜੇ ਗਏ ਜਾਂ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਖਰੜੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਸੁਧਾਰਿਆ ਤੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਅਜੋਕੇ (ਸਮਾਂ 16/10/2006) ਮਿਆਰੀ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ 117 ਪਰਪੱਕ ਤੱਤ ਹਨ। ਤੱਤ 118 ਭਾਵੇਂ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ 117 ਅਜੇ ਤੱਕ ਬਣਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਇਹ ਲਿਸਟ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਦੇਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਲਈ ਬੜੀ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਇੰਨਜੀਨਅਰੀ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

800x440px

**ਸਾਰਨੀ ਦੀ ਬਣਤਰ**
ਮਿਆਰੀ ਸਾਰਨੀ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਤ 18 ਖੰਭਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,ਇਹ ਖੰਭੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ 18 ਸਮੂਹਾਂ ਜਾਂ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਰਨੀ ਦੀਆਂ 7 ਪੰਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰਨੀ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਆਵਰਤੀ (ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਾਪਰਣ ਵਾਲੀਆਂ) ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਸ਼ੇਸਤਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਟਾਮਿਕ ਨੰਬਰ (ਭਾਵ ਐਟਮੀ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਰੋਟੋਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ) ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਇੱਕ ਹੀ ਖੰਭੇ (ਸਮੂਹ) ਵਿੱਚ ਖਲੋਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ। ਪ੍ਰਮਾਣੂਆਂ ਵਿਚਲੀ ਇਲੈਕਟਰੋਨ ਬਣਤਰ ਦੇ ਕੁਆਂਟਮ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਨੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਲੇਟਵੀਂ ਪੰਗਤੀ, ਕੁਆਂਟਮ ਖੋਲਾਂ ਦੀ ਸਤਹ ਉੱਤੇ ਤਰਦੇ ਇਲੈਕਟਰੋਨਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਹੈ। ਲਿਸਟ ਵਿੱਚ ਖੰਭਿਆਂ ਦੇ ਥੱਲੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹਰ ਤੱਤ ਦੇ ਐਟਮੀ ਪੀਰੀਅਡ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਇਲੈਕਟਰੋਨਿਕ ਬਣਤਰ ਅਨੁਸਾਰ s-,p-,d- and f- ਬਲਾਕਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਨੀ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਤੱਤ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਐਟਮੀ ਨੰਬਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਪੀਰੀਅਡ
**ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਪੀਰੀਅਡ**
ਲਿਸਟ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਖੰਭਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦਰਸਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੇਟਵੀੰ ਪੰਕਤੀ ਇੱਕ ਪੀਰੀਅਡ ਨੂੰ 
ਤੱਤ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ, ਸਤਾਰਵੇਂ ਤੇ ਅਠਾਰਵੇਂ ਖੰਭੇ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਰੀ ਧਾਤੂਆਂ, ਹੈਲੋਜਨਜ਼, ਉਦਾਸੀਨ ਗੈਸਾਂ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਤੀਸਰੇ ਖੰਭੇ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੈਂਥਾਨਾਈਡਜ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਦੁਰਲੱਭ ਧਾਤੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਝੁੰਡ ਹੈ।ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਤੀਜੇ ਖੰਭੇ ਵਿੱਚ ਸਤਵੀਂ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਐਕਟੀਨਾਈਡਜ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਦੀਆਂ ਧਾਤੂਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਹੈ।
ਖਾਰੀ ਧਾਤੂਆਂ, ਕਲਰੀ (ਖਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ) ਧਾਤੂਆਂ, ਤਬਲੀਦੀ ਧਾਤੂਆਂ, ਐਕਟੀਨਾਈਡਜ਼, ਲੈਂਥਾਨਾਈਡਜ਼ ਤੇ ਗਰੀਬ ਧਾਤੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਨਾਂ ਹੈ “ਧਾਤਾਂ”।
ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੈਲੋਜਨਜ਼ ਤੇ ਉਦਾਸੀਨ ਗੈਸਾਂ ਨੂੰ ਅਧਾਤਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸਿੱਧਾਂਤ 
ਵਰਤਮਾਨ ਕੁਆਂਟਮ ਯਾਂਤਰਿਕੀ ਸਿਧਾਂਤ ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਵੈਲੰਸੀ ਵਾਲੇ ਖੋਲ ਵਿੱਚ ਇਲੇਕਟਰੋਨਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰ ਹੈ।ਇਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਐਟਮੀ ਅਰਧ ਵਿਆਸ, ਆਇਨੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਇਲੈਕਟਰੋਨੈਗੇਟਿਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰੂਪ-ਵਿਧੀ ਵੀ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦਿਆਂ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਐਟਮੀ ਅਰਧ ਵਿਆਸ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਆਇਨੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟਰੋਨੈਗੇਟਿਵਿਟੀ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਲੈਂਸ ਇਲੈਕਟਰੋਨਾਂ ਦੀ ਗਰਭ ਤੋਂ ਵਧਦੀ ਦੂਰੀ ਕਾਰਨ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ

**ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ** (ਜਾਂ **ਵਾਰ ਆਸਾ**) ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ, ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਕਲਾਮ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਰਹਿਬਰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਿਤਨੇਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 59 ਸਲੋਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ 
ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਸੁਵਖਤੇ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਦੇ ਤੌਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਲੋਕ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਪਉੜੀਆਂ ਦੇ ਥੀਮ ਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਣੀ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੈਤਿਕ ਪਖੰਡਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗਿਆਂ ਕਰਕੇ ਸੱਚ ਦਾ ਰਾਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ
**ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ**, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਕ 462 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 475 ਉੱਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ 'ਟੁੰਡੇ ਅਸਰਾਜੇ ਕਈ ਧੁਨੀ'ਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਰਬਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ 44 ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 15 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਹਨ। ਹਰ ਪਉੜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਜਾਂ ਵਧੀਕ ਸਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਪਉੜੀ ਰੂਪ (13, 16 ਮਾਤਰਾਂ) ਦਾ ਹੈ। ਪਉੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਰ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਜ ਸਲੋਕ ਹਨ। ਸਲੋਕ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਇਕਸਾਰ ਨਹੀਂ। ਦੋ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 19 ਤੱਕ ਤੁਕਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਪਉੜੀ ਪੰਜ ਤੁਕਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਪਉੜੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਤੁਕ ਬਾਕੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਿੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਪਉੜੀ ਦਾ ਤੱਤ-ਸਾਰ ਸਮੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੇਵਲ 22ਵੀਂ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜ ਦੀ ਥਾਂ ਛੇ ਤੁਕਾਂ ਹਨ। ਕੀਰਤਨੀ ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਸਲੋਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਆਸਾ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰੇ 'ਛੱਕੇ' ਵੀ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਬਾਣੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਰ ਕਾਵਿ
ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ

**ਕਿਲਾ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ** ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫੌਜੀ ਕਿਲਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆ ਅੱਠ ਪੁਸ਼ਤਾ ਨੇ ਕਿਲਾ ਗੋਬਿੰਦਗੜ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਲਕੀਅਤ ਦਾ ਦਾਵਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਤੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿਖ ਰਿਯਾਸਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਰਾਜੇ ਸੀ ਤੇ ਜਿਨਾ ਦਾ ਸਿੱਖ ਸੰਸਕਾਰਾ ਨਾਲ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਜੋ ਕੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਤਵੀ ਪੁਸ਼ਤ, ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਪਤਨੀ ਤੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁਤਰ ਸੀ) ਦੂਸਰੇ ਦਾਵੇਦਾਰ ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਤੇਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਰੇ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਮਲੇ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਤੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਡਿਪਾਰਟਮੇੰਟ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਸੇਕਟਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਧਰੋਹਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਾਹਵਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ. ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਾਵਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕੀ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਨੂਨੀ ਵਾਰਿਸ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਾਵਾ ਕੀਤਾ ਕੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ ਜਿਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹਨ ਉਹ ਜਮਾ ਕਰਵਾ ਦਿਤੇ ਹਨ। ਸਜਰਾ ਨਸਬੇ, ਕੁਰਸੀ ਨਾਮਾ (ਜੋ ਕਿ ਸਬੂਤ ਸਨ ਕਿ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਪਤਨੀ ਤੋ ਪੁਤਰ ਸਨ), ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਕੁਛ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਸਬੂਤ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਜਮਾ ਕੀਤੇ ਗਏ. ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਵਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਵਰਨ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਗਾਦਵਿਨ ਅਤੇ ਕਤਰਾ ਦਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਲਿਕ ਹਨ। ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੋ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਾਸਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ “ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜਿਨਾ ਲੋਕਾ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਗਨਾ ਵਾਸਤੇ ਪਰਿਆਪਤ ਕਦਮ ਚੁਕੇ ਜਾਣ”

ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕਿਲਾ ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1760ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1770ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। 
ਇਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸ੍ਰ. ਗੁਜਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਿਲੇ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਤੇ ਨਵਾਂ ਕਿਲਾ ਉੱਪਰ ਬਣਵਾਇਆ। ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਬਨਵਾਉਣ ਵਿੱਚ 1805 ਤੌਂ 1809 ਤਕ 4 ਸਾਲ ਲਗੇ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ਮੀਰ ਸਿੰਘ ਠੇਠਰ ਨੂੰ ਬਨਵਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਕਿਲੇਦਾਰ ਥਾਪਿਆ। ਇਸ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਝੋਲਦਾਰ ਗੁੰਬਜ਼ ਤੌਂ ਇਲਾਵਾ 8 ਹੋਰ ਮਿਨਾਰੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਹੀ ਹਥਿਆਰ, ਗੋਲਾ ਬਰੂਦ ਜਮਾਂ ਕਰਨ ਤੌਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਟਕਸਾਲ ਵੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਤੇ ਇਸ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਖ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁਖ ਫਕੀਰ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੌਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੀਆਂ ਇਮਾਮੁਦੀਨ ਕਈ ਸਾਲ ਕਿਲੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ।
ਕਿਲੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਬਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਸਮੇਂ ਵੀ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਅਜਕਲ ਇਹ ਕਿਲਾ ਭਾਂਵੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ 

File:Entrance of Gobindgarh fort, Amritsar,Punjab.jpg|Entrance of Gobindgarh fort, Amritsar,Punjab
File:Description about possession of Gobindgarh fort, Amritsar,Punjab.jpg|Description about possession of Gobindgarh fort, Amritsar,Punjab
File:Side view of Gobindgarh fort, Amritsar,Punjab.jpg|Side view of Gobindgarh fort, Amritsar,Punjab

## ਹਵਾਲੇ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਲ੍ਹਾ
ਖੇਤੀ ਇੰਜੀਨਅਰਿੰਗ

**ਖੇਤੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ** ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਉਤਪਾਦਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਚੰਗਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਖੇਤੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਖੇਤੀ, ਖਾਧ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਜੈਵ-ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਢਾਂਚਿਆਂ, ਸੰਦਾਂ, ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਧਾਤਾਂ, ਰਸਾਇਣਾਂ, ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ, ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਆਦਿ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਆਪਣੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਪੱਥਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਖੇਤੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ-ਇਕ ਖੇਤੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਨੂੰ ਮੁਦਰਾ, ਪਾਣੀ, ਫਸਲ ਅਤ ਇੰਜੀਨੀਅਰੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਯੰਤਰਾਂ, ਉਪਜ, ਉਪਜ ਤੋਂ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦਨਾਂ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲ ਸਾਧਨਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦ ਹਨ। ਖੇਤੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖਤੀ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਸਤਾ ਅਤ ਵਧੀਆ ਉਤਪਾਦਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਚੰਗਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ, ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਕਨਾਲੋਜੀ
ਬਾਰਾਂ ਰਸੂਲ

[thumb|300px|'*[ਲਿਓਨਾਰਦੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ - *ਆਖਰੀ ਭੋਜ***]]
**ਬਾਰਾਂ ਰਸੂਲ*' (ਯੂਨਾਨੀ: Apostolos ਉੱਚਾਰਨ: ਅਪੋਸਟੋਲਸ) ਉਹ ਲੋਕ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਜੀਲ ਅਤੇ ਮਸੀਹੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪ੍ਰਭੂ ਯਿਸੂ ਮਸੀਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਬਦ ਰਸੂਲ ਦੀ ਮਸੀਹੀ (ਈਸਾਈ) ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਹੈ। ਮਸਲਾਮਾਨ 'ਨਬੀ' ਅਤੇ 'ਰਸੂਲ' ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਸੀਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਿੱਚ ਰਸੂਲ ਖ਼ਾਸ ਮਸੀਹੀ 'ਕਲੀਸੀਆ ਦੇ ਪਿਤਾ' ਅਖਵਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇੰਜੀਲੇ ਮਰਕਸ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਯਿਸੂ ਮਸੀਹ ਨੇ ਰਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਦੋ ਦੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਲੀਲ ਦਿਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਲਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਬੀਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਫ਼ਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਬਦਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ।

ਏਸ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਰਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਖਿੱਲਰ ਜਾਣ ਅਤੇ ਇੰਜੀਲ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਖ਼ਬਰੀ ਦੀ ਮੁਨਾਦੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ। ਯਹੂਦੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੇ ਬਰਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੁਣ ਮੁਨਾਦੀ ਯਹੂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ ਕੌਮਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਸੋ ਨਵੇਂ ਨੇਮ ਦੇ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੀ ਗਿਆਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।

ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੇ ਬਾਰਾਂ ਰਸੂਲ ਗਲੀਲੀ ਯਹੂਦੀ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੱਸ ਦੇ ਨਾਂ ਹੀ ਆਰਾਮੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਹਿੰਦੇ ਯੂਨਾਨੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੋਂ ਹਨ। ਸੋ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਜਿੱਥੇ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਰੂਮੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਅਸਰ ਸੀ।

## ਬਾਰਾਂ ਰਸੂਲ
ਸਾਂਝੀਆਂ ਇੰਜੀਲਾਂ [ਮਰਕੁਸ3:13-19, ਮੱਤੀ10:1-4, ਲੂਕਾ 6:12-16] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਰਾ ਰਸੂਲਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਇਹ ਨੇਂ:

1.	ਸ਼ਮਾਉਨ: ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਰਸ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ [ਯੂਨਾਨੀ ਪੇਟਰੋਸ ਯਾ ਪੇਟਰਾ, ਆਰਾਮੀ ਕੇਫ਼ਾ, ਯਾਨੀ ਪੱਥਰ ਯਾ ਚੱਟਾਨ]। ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਸੂਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਸੀਹੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੋਪ ਵੀ ਨੇਂ। ਉਹ ਗਲੀਲ ਦੇ ਬੈਤ ਸੈਦਾ ਦੇ ਮਛੇਰੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਨਾਸਰਤ ਦੀ ਝੀਲ ਪਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਯਿਸੂ ਮਸੀਹ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ 'ਮੇਰੇ ਪਿਛੇ ਹੋ ਤੋਰੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਛੇਰੇ ਬਣਾਵਾਂ ਗਾ'। ਫਿਰ ਇਲਾਨਆ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਯਿਸੂ ਮਸੀਹ ਨੇ ਪਤਰਸ ਰਸੂਲ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਮਾਇਆ 'ਤੂੰ ਕੇਫ਼ਾ [ਚੱਟਾਨ] ਹੈਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਚੱਟਾਨ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਲੀਸੀਆ ਬਣਾਵਾਂ ਗਾ'।

2.	ਅਨਦਰੀਆਸ: ਪਤਰਸ ਰਸੂਲ ਦੇ ਭਾਈ ਸਨ, ਬੈਤ ਸੈਦਾ ਦੇ ਮਛੇਰੇ ਸਨ ਅਤੇ ਯੂਹਨਾ ਬਪਤਿਸਮਹ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਰਸੂਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਥੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਸੁਣ।

3.	ਯਾਕੂਬ ਅਤੇ

4.	ਯੂਹੰਨਾ: ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ਬਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਯਿਸੂ ਨੇ ਬੋਨਰਜੀਸ ਆਖਿਆ ਯਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।

5.	ਫ਼ਿਲਪੁਸ: ਗਲੀਲ ਦੇ ਬੈਤ ਸੈਦਾ ਥੋਂ ਸੁਣ।

6.	ਬਰਥੋਲਮਾ ਯਾ ਬਰਥਲਮਾਈ ਯਾਨੀ ਥਲਮਾਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯਾ Ptolemais ਥੋਂ। ਕੁਝਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਹ ਯੂਹਨਾ 1:45-1:51ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਥਾਨੀਈਲ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਨੇਂ।

7.	ਥੋਮਾ ਯਾ ਤੂਮਾ: ਯਹੂਦਾ ਥੋਮਾ ਦੀਦੀਮੁਸ ਵੀ ਅਖਵਾਂਦੇ ਨੇਂ। ਆਰਾਮੀ 'ਥੋਮਾ' ਅਤੇ 'ਯੂਨਾਨੀ' ਦੀਦੀਮੁਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਜੁੜਵਾਂ।

8.	ਯਾਕੂਬ: ਹਲਫ਼ਾਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।

9.	ਮੱਤੀ: ਇੱਕ ਮਸੂਲੀਏ ਸਨ। ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਭਈ ਇਹ ਹਲਫ਼ਾਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਾਵੀ ਸੁਣ।

10.	ਸ਼ਮਾਉਨ ਕਨਾਨੀ: ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਮਾਉਨ ਗ਼ਈਯੂਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇਂ।

11.	ਯਹੂਦਾ ਅਸਖ਼ਰੀਊਤੀ: ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਯਿਸੂ ਮਸੀਹ ਨੂੰ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਗੋਚਰੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਰਸੂਲਾਂ ਨੇ ਮਿਥਿਆਸ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਸੀ।

12.	ਯਹੂਦਾ: ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਰਕਸ ਅਤੇ ਮਿਤੀ ਵਿੱਚ ਥਦਾਉਸ ਆਖਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਯੂਹਨਾ ਦੀ ਇੰਜੀਲ ਵਿੱਚ ਰਸੂਲਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਫ਼ਹਿਰਿਸਤ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਪਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਰਸੂਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।

•	ਪਤਰਸ

•	ਅਨਦਰੀਆਸ

•	ਜ਼ਬਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ

•	ਫ਼ਿਲਪੁਸ

•	ਨਥਾਨੀਈਲ

•	ਥੋਮਾ

•	ਯਹੂਦਾ ਅਸਖ਼ਰੀਵਤੀ

•	ਯਹੂਦਾ
ਮਾਈਕਰੋ ਹਾਈਡਰੋ ਯੂਨਿਟ

**ਮਾਈਕਰੋ ਹਾਈਡਰੋ ਯੂਨਿਟ** ਦੀ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ ਵਖ ਵਖ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵਖ ਵਖ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੌਂ ਇੱਕ ਹੈ:- ਉਹ ਹਾਈਡਰੋ ਸਿਸਟਮ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 300 KW ਹੈ। ਇਹ ਹੱਦ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਕਲਵਾਂਜੇ ਹਾਇਡਰੋ ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਗਰਿਡ ਨਾਲ ਬੰਧੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਗਦੇ ਨਾਲੇ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹੀ ਹਦ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ 
*http://microhydropower.net/
ਗੁਰੂ

**ਗੁਰੂ** ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਿਸੇ " ਅਧਿਆਪਕ, ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ, ਮਾਹਰ, ਜਾਂ ਮਾਸਟਰ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹੈ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ *ਗੁਰੂ* ਦਾ ਭਾਵ ਉਹ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਰੋਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਗਾਲੋਗ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਵਿੱਚ ਮਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹਵਾਲੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅੰਤਮ ਮੁਕਤੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟਤਾ, ਮੋਕਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: *ਗੁਰੂ* ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਸਮੇਤ ਕਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਾਸ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ।। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮਬਾਰੇ ਆਪ ਹੀ ਹੋਰ ਸਮਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਗੁਰੂ ਕਿਉਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ *ਸ਼ਿਸ਼ਯ*ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਚੇਲਾ ਜਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨ ਨਾਲ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀ-ਅਧਿਆਪਕ ਵਾਲ਼ਾ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਪੰਜ ਕਕਾਰ

ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ, **ਪੰਜ ਕਕਾਰ** ਉਹ ਪੰਜ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਵਖਤ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਸੰਨ 1699 ਈ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸਈ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਹਨ: ਕੇਸ, ਦਸਤਾਰ ਜਾਂ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਨਾ-ਕੱਟੇ ਵਾਲ; ਕੰਘਾ, ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਸੰਭਾਲ ਵਾਸਤੇ ਛੋਟਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਰੀਕ ਦੰਦਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸੰਦ; ਕੜਾ, ਵੀਣੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਪਉਣ ਵਾਲਾ ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਇਸਪਾਤ ਦਾ ਬਣਿਆ ਕੰਗਣ; ਕਛਹਿਰਾ, ਦੋ ਮੋਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕਛਾ; ਕਿਰਪਾਨ, ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਇਸਪਾਤ ਦੀ ਬਣੀ ਤਲਵਾਰ।

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵੈਸਾਖ 1756 ਸੰਮਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਭਰੇ ਪੰਡਾਲ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਚੁਣ ਕੇ ‘ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ’ ਛਕਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜ ਕਰਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ।

ਹਰ ਇੱਕ ਕਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

## ਰਹਿਤ
## ਕੇਸ
ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਕਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੋ ਬਾਕੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਰਹਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੇਸ ਕਟਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਤਿਤ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਸ ਅਤੇ ਦਸਤਾਰ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹਨ।

## ਕੰਘਾ
ਇਹ ਤਨ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਫਾਈ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਗੁਰਸਿੱਖ ਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਫਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਮਹੱਤਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਕਿਰਪਾਨ
ਇਹ ਸਵੈ-ਅਭਿਆਨ, ਨਿਡਰਤਾ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਦਾ ਅਰਥ: ਕ੍ਰਿਪਾ+ਆਨ, ਅਰਥਾਤ ਮਿਹਰ ਅਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਭਾਵ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।

## ਕੜਾ
ਕੜਾ ਅੱਖਰ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ-ਤਕੜਾ ਜਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਕੜੇ ਦੇ ਅਰਥ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਰੱਖਿਅਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਕਛਹਿਰਾ
ਕਛਹਿਰਾ ਜਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਮਨਾਵਾਂ, ਲਾਲਸਾਵਾਂ, ਕਾਮ ਵਰਗੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਜਤਾ ਦੇ ਸੰਜਮਤਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਦਸਤੂਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਹਾਰਮੋਨ

ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਉਪਰ ਅਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਅਸਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੈਕਸ ਹਾਰਮੋਨਜ਼, ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਪਿਚੂਟਰੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਿੱਚ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਪਰੋਲੈਕਟੀਨ ਵੈਸੋਪ੍ਰੈਸਿਕ ਅਤੇ ਆਕਸੀਟੋਸਿਨ ਅਤੇ ਐਡਰੀਨਲ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਿੱਚ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਕਾਰਟੀਸੋਨ, ਐਲਡੋਸਟੀਰੋਨ ਅਤੇ ਐਂਡ੍ਰੋਨਜ਼ਗ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਉਪਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 
ਗਲੈਂਡਜ਼ ਦੇ ਚਿਤ੍ਰ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ ਤੌਂ  
ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਸਾਈਟ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ
ਡਕਵੀਡ ਤਕਨੀਕ

right|thumb|ਡਕਵੀਡ ਘਾਹ
ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪੜਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਿਕਾਸੀ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਡਕਵੀਡ ਤਕਨੀਕ ਇੱਕ ਵਧੀਆਂ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਡਕਵੀਡ ਇੱਕ ਤਣਾ ਰਹਿਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਫਲਣ-ਫੁਲਣ ਵਾਲਾ ਬੂਟਾ ਹੈ ਜੋ ਗਲੀਚੀਆਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਖੜੋਤੇ ਜਾਂ ਹੌਲੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤਹ ਜਾਂ ਛਪੜਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ ਵਿਛਾਈ ਦੀ ਤਰਾਂ ਵਿਛ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ,ਇਲਾਜ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਗੰਦਾ ਨਿਕਾਸੀ ਪਾਣੀ ਛਪੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਿਹਤ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਨ-ਸਧਾਰਨ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਨਿਕਾਸਿ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਇ ਕਇ ਨਵੀਆਂ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।ਇਂ੍ਹਾਂ ਵਿਚੌਂ ਡੱਕਵੀਢ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਕਨੀਕ ਬਹੁਤ ਕਾਰਗਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਡੱਕਵੀਡ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕੱਦ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤਹ ਤੇ ਤਰਨ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੋਟੇ ਲਿਹਾਫ ਦਿ ਤਰਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤਹ ਤੇ ਵਿਛ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਾਂ ਲੈਮਨਾਸੀ(Lamnaceae) ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 4 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੌਂ ਲੈਮਨਾ (Lemna),ਸਪਾਇਰੋਡੇਲਾ(spirodela),ਵੋਫੀਆ (Woffia) ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਮ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਜਦੌਂ ਡਕਵੀਡ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ 99% ਮਿਸ਼ਰਤ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੈ ਭਾਰੀ ਟੌਕਸਿਕ ਤ੍ਤਾਂ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬ ਕਰ ਲੈਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।
ਅਨੁਕੂਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਡੱਕਵੀਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਗਣਾ ਕਰ ਲੈਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।ਇਕ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੇ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 0.5 -1.5 ਟਨ ਡੱਕਵੀਡ ਉਪਜਾ ਲੈਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।ਫਾਈਬਰ ਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ A ਤੇ C ਦੀ ਮਿਕਦਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਮੱਛੀਆਂ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਕਾਰਗਰ ਹੋਣ ਲਈ ਘਟੋਘਟ ਇੱਕ ਹੈਕਟੇਅਰ ਮਿਣਤੀ ਦਾ ਤਲਾਅ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਇੱਕ ਹਿਸੇ ਵਿੱਚ ਡੱਕਵੀਡ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਹਿਸੇ ਨੂੰ ਪਿਸੀਕਲਚਰ (Pisciculture) ਲਈ ਵਰਤ ਕੇ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਲਾਭ ਉਠਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸੰਘੋਈ ਪਿੰਡ ਬਲਾਕ ਖਮਾਣੋਂ ਵਿਖੇ 2001 ਵਿੱਚ ਲਾਈ ਡਕਵੀਡ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ
http://palahi.org/duckweed.htm 

http://www.clean-flo.com/lake-weeds/duckweed.html 

http://duckweed.us/ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਕ ਜ਼ੋਨ

**ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਕ ਜ਼ੋਨ** (SEZ) ਉਸ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਵਸਤਾਂ ਬਰਾਮਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸਾਂ, ਕੋਟਿਆਂ, ਬਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਥੇ ਬਣੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਸਕਣ।

## ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਕ ਜ਼ੋਨ
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਅੱਠ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਕ ਜ਼ੋਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
**ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਕ ਜ਼ੋਨ:**
ਪਿਊਰਟੋ ਰੀਕਨ ਇੰਡਿਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਟੀ

ਪਿਊਰਟੋ ਰੀਕਨ ਇੰਡੀਪੈਨਡੈਂਸ ਪਾਰਟੀ(ਸਪੈਨਿਸ਼ ਬੋਲੀ ਵਿਚ:partido Independentista Puertorriqueno) ਇੱਕ ਪਿਊਰਟੋ ਰੀਕਾ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਿਊਰਟੋ ਰੀਕਾ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਜਦੋਜਹਿਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਥੌਂ ਦੀਆਂ 3 ਮੁਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਚੌਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਹੈ।
ਭੱਟ

**ਭੱਟ** (ਹਿੰਦੀ: भट (ਦੇਵਨਾਗਰੀ), ਨਸਤਾਲੀਕ:بھٹ, **ਬੱਟ** ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ (ਪਹਾੜੀ: ਨਸਤਾਲੀਕ:بٹ), ਨੇਪਾਲ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਗੋਤ ਹੈ।

ਉਸਤਤ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਕਵੀ. ਰਾਜਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਯਸ਼ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ।

ਪੰਜਾਂ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੱਟ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵੈਯੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸੂਰਯਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਭੱਟਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਜਾਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ।ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਉਹ ਫਿਰਕਾ ਹਨ ਜੋ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰਾਂ,ਯੋਧਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਤੰਬੂਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੋਹਲੇ ਗਾਂਉਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੌਂ ਕਈ ਇਨਾਮ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਵਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਨਮ,ਮੌਤ,ਤਖ਼ਤ ਨਸ਼ੀਨੀ ਇਤਿਆਦ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।ਅੱਜ ਕਲ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੇ ਰਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਲੋਗ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਧੁਨਿਕ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ ਹਨ।ਪਰੰਤੂ ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ ਜਿਥੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਰਖਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਧੁਨਿਕ ਬਲੋਗਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅਜੇ ਤਕ ਪੂਰਾ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ