ਸੋਫੀਆ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ

**ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੋਫੀਆ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Princess Sophia Alexandrovna Duleep Singh;** 8 ਅਗਸਤ 1876 -22 ਅਗਸਤ 1948)- 
ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ (ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ) ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਨਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਸਿਰਕੱਢ (suffragette) ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸਚੀਐਨਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਕੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲਿਆ। ਸੋਫੀਆ ਦੀ ਮਾਂ ਮਹਾਰਾਣੀ ਬਾਂਬਾ ਮਿਓਲਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਧਰਮਮਾਤਾ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਸੀ। ਸੋਫੀਆ ਇੱਕ ਕੱਟੜ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੈਂਪਟਨ ਕੋਰਟ ਮਹਿਲ ਦੇ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਜੋ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲਿਹਾਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ (ਦੋ ਮਤਰੇਈਆਂ ਸਮੇਤ) ਸਨ ਅਤੇ ਚਾਰ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਹ ਐਡਵਾਰਡੀਨ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਪੁਸ਼ਾਕ ਪਓਂਦੀ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਭੂਰੇ ਰੰਗੀ ਸੀ।

ਖੁਫੀਆ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਉਸਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਇੱਕ "ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ" ਵਾਲੀ ਗਰਮ ਸੁਭਾਓ ਦੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਡਾਇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਹਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਕਈ ਨੇਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਖਲੇ, ਸਰਲਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਸੰਬੰਧ ਸਨ। ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸੂਫੋਲਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਆਖਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਬਾਂਬਾ ਮੁਲਰ ਦੀ ਤੀਜੀ ਧੀ ਸੀ। ਬਾਂਬਾ ਟੋਡ ਮੂਲਰ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਵਪਾਰੀ ਲੂਡਵਿਗ ਮੁਲਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਸੋਫੀਆ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਜੋ ਕਿ ਯੁਥੋਪੀਆਂ ਜਾਂ ਅਬੈਸੀਨੀ ਮੂਲ ਦੀ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਤੇ ਬਾਂਬਾ ਦੇ ਦਸ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛੇ ਹੀ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤੀ, ਯੂਰਪੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੁਲੀਨ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਨੂੰ ਕੋਹ-ਏ-ਨੂਰ ਹੀਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੁਆਰਾ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਂਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ।

ਉਹ ਰਾਇਲ ਮੇਲ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਟੈਂਪ ਸੈੱਟ "ਵੋਟਰਜ਼ ਫੌਰ ਵੂਮੈਨ" ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ 15 ਫਰਵਰੀ, 2018 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ £1.57 ਦੀ ਸਟੈਂਪ 'ਤੇ, ਦਿ ਸਫ੍ਰੇਜੇਟ, ਵੇਚਦੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।

ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰ (ਅਤੇ ਉਹ 58 ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵੋਟ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ) ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਚੌਕ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਕੈਂਟ ਫਾਸੇਟ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਚੁਫੇਰੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਉਸ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸੋਫੀਆ: ਸਫ੍ਰੇਜੇਟ ਪ੍ਰਿੰਸੈਸ (2015) ਅਤੇ ਨੋ ਮੈਨ ਸ਼ੈੱਲ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟ ਅਸਟੇਟ: ਦਿ ਹਿਡਨ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਸਫਰੈਜੇਟ ਬਾਡੀਗਾਰਡਜ਼ (2018) ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾ ਆਈਲਾ ਪੇਕ ਦੁਆਰਾ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2022 ਵਿੱਚ, ਹਿਸਟੋਰਿਕ ਰਾਇਲ ਪੈਲੇਸਜ਼ ਨੇ ਡਰਾਉਣੀ ਲਿਟਲ ਗਰਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਸੋਫੀਆ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੰਡਨ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਨਾਟਕ, ਫਾਇਰ: ਏ ਪ੍ਰਿੰਸੈਸ' ਗਾਈਡ ਟੂ ਬਰਨਿੰਗ ਇਸ਼ੂਜ਼, ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਈ 2023 ਵਿੱਚ ਵੈਸਟ ਯੌਰਕਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਬਰਮਿੰਘਮ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।

ਜਨਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਹੈਰੀਟੇਜ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੈਂਪਟਨ ਕੋਰਟ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਿਚਮੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨੀਲੀ ਤਖ਼ਤੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨੇ 1896 ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਤਖ਼ਤੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 26 ਮਈ 2023 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2023 ਵਿੱਚ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਪੇਜ ਸੰਧੂ ਸ਼ੇਰਨੀ ਨਾਮਕ ਜੀਵਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏਗੀ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ
*
*

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Rozina Visram, "Duleep Singh, Princess Sophia Alexandra (1876–1948)", *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press, September 2004

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1876
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1948
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਇਲਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ