open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਥੋਲ. ਥਿਰੂਮਾਵਲਵਨ

**ਥਿਰੂਮਾਵਲਵਨ** ਜਾਂ **ਥੋਲ. ਥਿਰੂਮਾਵਲਵਨ **(ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1962), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਕਾਰਕੁਨ, 15ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ, ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀ, ਵਿੜੂਦਲਾਈ ਚਿਰੁਤੈਗਲ ਕੱਚੀ  (ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਪੈਂਥਰਸ ਪਾਰਟੀ) ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।  ਉਹ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਪਾਇਆ।  ਉਸ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ  ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਜਾਤੀ ਆਧਾਰਿਤ ਉਤਪੀੜਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਮਿਲ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਰੀਲੰਕਾ ਸਹਿਤ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਵੀ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਹ ਤੀਰੁਮਾਵਲਵਨ, ਤੋਲਕਾੱਪਿਅਨ (ਰਾਮਾਸਾਮੀ)  ਅਤੇ ਪੇਰਿਆਮਲ ਦੀ ਦੂਜੀ ਔਲਾਦ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ  ਦਾ ਜਨਮ ਤਮਿਲਨਾਡੁ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਰਿਆਲੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗਨੂਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ  ਪਿਤਾ ਨੇ ਅਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅਣਪੜ੍ਹ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਹਨ, ਲੇਕਿਨ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਉਹ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਇੱਕਮਾਤਰ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ  ਸਕੂਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ  ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ,  ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸਹਾਇਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 1999 ਵਿਚ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨ ਲਈ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ 1999 ਅਤੇ 2004 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 2009 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਚਿਦਾਂਬਰਮ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ 2004 ਵਿਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਡੀ ਐਮ ਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਿਧਾਇਕ ਬਣਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ 2004 ਵਿਚ ਡੀਐਮਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਮਤਭੇਦ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

ਪਟਾਲੀ ਮੱਕਲ ਕੱਚੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਗੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਵਨਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਝੜਪਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਤਿਰੂਮਾਨਵਲਨ ਅਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਦੋਵਾਂ ਨੇ 2004 ਤੋਂ 2009 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕੋ ਹੀ ਚੋਣ ਗਠਜੋੜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। 

## ਦਲਿਤ ਸਰਗਰਮੀ 
1988 ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮਦੁਰਾਏ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਫੋਰੇਂਸਿਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਲਿਤ ਪੈਂਥਰਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਡੀਪੀਆਈ), ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਰਾਜ ਸੰਯੋਜਕ ਮਲੈਚਾਮੀ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਮਲੈਚਾਮੀ ਦੀ ਮੌਤ  ਦੇ ਬਾਅਦ, ਥਿਰੁਮਾਵਲਵਨ ਨੂੰ ਡੀਪੀਆਈ ਦਾ ਨੇਤਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਝੰਡਾ ਬਣਾਇਆ। ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਦੁਰਾਏ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦਲਿਤ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਆ ਰਹੀ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।  1992 ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨੇ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਉਗਰਵਾਦੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।ਵੱਧਦੀ ਦਲਿਤ ਮੁਖਰਤਾ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਲਿਤ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਜਨ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਧਾਰ ਸੀ,  ਖ਼ਾਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਤਮਿਲਨਾਡੁ  ਦੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ।1997 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1999 ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। 

## ਸੂਚਨਾ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਲੈਨਿਨ ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ

**ਲੈਨਿਨ ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Lenin Raghuvanshi**) ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਕਮੇਟੀ (ਪੀਵੀਸੀਐਚਆਰ) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਾਸ਼ੀਆਗ੍ਰਸਤ ਹਿਸਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਗਵਾਂਗਜੂ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਅਵਾਰਡ (2007),ਏਸੀਐਚਏ ਸਟਾਰ ਪੀਸ ਅਵਾਰਡ (2008))  ਅਤੇ ਵੈਮਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਇਨਾਮ (2010) ਵਰਗੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਲੈਨਿਨ ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਮਈ 1970 ਵਿਚ ਇਕ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਵਾਰ ਵਿਚ ਸੁਰੇਂਦਰ ਨਾਥ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ ਇਕ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ। ਉਉਸ ਨੇ 1994 ਵਿਚ ਸਟੇਟ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਗੁਰੂਕੁਲ ਕਾਂਗੜੀ, ਹਰਿਦੁਆਰ ਤੋਂ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ, ਮਾਡਰਨ ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਸਰਜਰੀ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਬੈਚੂਲਰ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ 22 ਫਰਵਰੀ 1992 ਨੂੰ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸ਼ਰੂਤੀ ਨਾਗਵੰਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ    ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਬੀਰ ਕਰੂਨਿਕ ਹੈ।. ਉਹ ਅਤੇ ਸ਼ਰੂਤੀ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਆਪਣਾ ਲਿਆ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ 
ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਹਿੰਦੂ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਨੂੰ "ਜਗੀਰੂ" ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ ਦੇ ਬੀਜ ਬੀਜ ਦਿੱਤੇ। 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ (1993) ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਯੁਵਾ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਚੈਪਟਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਿਆ। 

ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਾਤੀਵਾਦ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਜ਼ਰਵਸ਼ਨ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ  ਅਤੇ, ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਵਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਰ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਰੂਤੀ ਨਾਗਵੰਸ਼ੀ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮਹਿੰਦਰ ਪ੍ਰਤਾਪ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਿਕਾਸ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਕਵੀ ਗਿਆਨੇਦਰਾ ਪਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 1996 ਵਿਚ ਪੀਪਲਜ਼ ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਕਮੇਟੀ ਆਨ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ (ਪੀਵੀਸੀਐਚਆਰ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 

## ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਹੱਕ ਬਾਰੇ 
1999 ਵਿਚ, ਰਾਗੂਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਇਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਆਧਾਰਤ ਸੰਗਠਨ ਜਨ ਮਿੱਤਰ ਨਿਆਸ (ਲੋਕ-ਮਿੱਤਰ  ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਐਕਸ਼ਨਏਡ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਝੁੱਗੀ ਝੌਂਪੜੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜਿਥੇ  ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ। ਉਹ 2001 ਵਿਚ ਚਾਈਲਡ ਰਾਈਟਸ ਐਂਡ ਯੁ (ਸੀ.ਆਰ.ਵਾਈ) ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ  ਜਾਂਦੀ ਵਾਇਸ ਆਫ ਪੀਪਲ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 15 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸੀ. ਕੇ. ਜਨੂ

**ਸੀ ਕੇ ਜਨੂ** (ਜਨਮ 1970) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ।

ਇਹ ਆਦਿਵਾਸੀ ਗੋਥਰਾ ਮਹਾ ਸਭਾ, ਇਕ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਜਿਸਨੇ 2001 ਤੋਂ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ-ਰਹਿਤ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮੁੜ ਵੰਡ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਕੀਤਾ, ਦੀ ਵੀ ਆਗੂ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਖ਼ੁਦ ਦਲਿਤ-ਆਦਿਵਾਸੀ ਐਕਸ਼ਨ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਹੇਠ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ, ਜਾਨਾਥੀਪਹਯਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਭਾ, ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਐਨ.ਡੀ.ਏ. ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਕੇ ਕੇਰਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਜਨੂ ਦਾ ਜਨਮ ਚਿਕੋਟ, ਨੇੜੇ ਮਾਨਾਂਥਾਵਦੀ, ਇੱਕ ਕਬਾਇਲੀ ਪਿੰਡ, ਵਾਯੰਦ ਵਿੱਖੇ, ਗਰੀਬ ਕਬਾਇਲੀ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਰਾਵੁਲਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ "ਆਦਿਆ" ਕਬੀਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਹੈ, ਇਹ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਕਬੀਲਾ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਹਾਸ਼ੀਆ ਮਜ਼ਦੂਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਦੀਆ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਮਤਲਬ ਨੌਕਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜ਼ਮੀਨਹੀਣ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹਨ। ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੇ ਸਾਖਰਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਰਾਹੀਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਸੀ ਜੋ ਵਾਯੰਦ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਜਨੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਕੈਰੀਅਰ ਬਤੌਰ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਨੌਕਰੀ ਸਥਾਨਿਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਘਰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ 2 ਰੁਪਏ (3.5 ਯੂਐਸ ਸੈਂਟਸ) ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤਨਖ਼ਾਹ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਿਲਾਈ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਦੁਕਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਵਿੱਤੀ ਕਾਰਨ ਕਾਰਨ ਬੰਦ ਕਰਨੀ ਪਈ।

## ਕੁਦੀਲ ਕੇੱਤੀ ਸਮਾਰਮ 
ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਨਾਲ ਜਨੂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। 2001 ਵਿੱਚ, ਜਨੂ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਤੀਰੂਵੰਥਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਦੀਲ ਕੇੱਤੀ ਸਮਾਰਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 48 ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਰਹਿ ਗਈ ਭੂਮੀਹੀਣ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵੰਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
ਜਨਵਰੀ 1994 ਵਿੱਚ, ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਨੂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ 13 ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

ਜਨੂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਪੀਪਲਜ਼ ਗਲੋਬਲ ਐਕਸ਼ਨ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਯੂਰਪ ਦਾ ਵੀ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਠ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 120 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ। 2000 ਵਿੱਚ, ਜਨੂ ਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਪੀਪਲਜ਼ ਗਲੋਬਲ ਐਕਸ਼ਨ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਦੂਜੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਸੀ ਕੇ ਜਨੂ ਸਿੰਗਲ ਮਾਂ ਸੀ। ਇਸ ਕਬਾਇਲੀ ਨੇਤਾ ਨੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਉਸਨੇ ਸੀ ਕੇ ਜਾਨਕੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਾਂਵਾਂ- ਧੀਆਂ ਪਨਾਵੱਲੀ ਵਿੱਖੇ ਜਨੂ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
* Profile on Tehelka 
* from Justice Documentary
* Talk
* Profile 
* Biography by Artist Bhaskaran
* Interview on Frontline 
* Excerpts from Autobiography 
* Petition filed at Kerala High Court
* C K Janu – A K Antony agreement
* on Safe World for Women web site
* Statement by C. K. Janu after the Muthanga Incident

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬੇਜ਼ਵਾਡਾ ਵਿਲਸਨ

thumb|ਬੇਜ਼ਵਾਡਾ ਵਿਲਸਨ (2017)
**ਬੇਜ਼ਵਾਡਾ ਵਿਲਸਨ** (ਜਨਮ 1966) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ, ਸਫਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ (ਐਸਕੇਏ) ਦਾ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਨਵੀਨਰ, ਜੋ ਮੈਨੂਅਲ ਸਕਵੈਂਜਿੰਗ, ਨਿਰਮਾਣ, ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂਅਲ ਸਕਵੈਂਜਰਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੇ ਰੱਖਣ, ਜੋ 1993 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਾਜ-ਆਧਾਰਿਤ ਅੰਦੋਲਨ, ਐਸਐਚਏ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। 27 ਜੁਲਾਈ 2016 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਰੇਮੋਨ ਮੈਗਾਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਬੇਜ਼ਵਾਡਾ ਦਾ ਜਨਮ 1966 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਕੋਲਾਰ ਸੋਨੇਦੇ ਖੇਤਰਾਂ (ਕੇਜੀਐਫ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਉਹ ਬੇਜ਼ਵਾਡਾ ਰਾਖੇਲ ਅਤੇ ਬੇਜ਼ਵਾਡਾ ਯਾਕੋਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਮਾਪੇ ਹੱਥੀਂ ਮੈਲਾ ਢੋਹਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।

ਬੇਜ਼ਵਾਡਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ 1935 ਵਿੱਚ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਸਫਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਦਸਤੀ ਮੈਲਾ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁੱਕੇ ਪਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਲ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ। ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰਕ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੈਨੂਅਲ ਸਕਵੈਂਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੇਜੀਐਫ ਗੋਲਡ ਮਾਈਨਜ਼ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 10 ਸਾਲ। 

ਬੇਜ਼ਵਾਡਾ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਪਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਪੜ੍ਹਨ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਹੋਸਟਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਕੋਲਾਰ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਇੰਟਰਮੀਡੀਅਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਸਕੂਲ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਸਨੂੰ "ਥੋਟੀ" ਕਹਿ ਕੇ ਛੇੜਦੇ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਸਕਵੈਂਜਿੰਗ"। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਕੋਲ "ਥੋਤੀ" (ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰੂੜੀ) ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਕਿੱਤੇ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। 

ਬੇਜ਼ਵਾਡਾ ਨੇ ਡਾ. ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੇਵਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਛਡ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿਰ ਤੇ ਮੈਲਾ ਢੋਹਣ ਦਾ ਕੰਮ ਆਪਣਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਲਾ ਢੋਹਣ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਸਨ। 

## ਸਿਰ ਤੇ ਮੈਲਾ ਢੋਹਣ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਮਹਿੰਮ 
1986 ਵਿਚ, ਬੇਜ਼ਵਾਡਾ ਨੇ ਸਿਰ ਤੇ ਮੈਲਾ ਢੋਹਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਰੁਕਾਵਟ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰ ਤੇ ਮੈਲਾ ਢੋਹਣ ਦੀ ਭੈੜੀ ਰੀਤ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਹ ਮੰਨਨ ਤੋਂ ਵੀ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਿਰ ਤੇ ਮੈਲਾ ਢੋਹਣ ਦੀ ਰੀਤ ਚੱਲਦੀ ਸੀ ਜਾਂ ਉਹ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬੇਜ਼ਵਾਡਾ ਨੇ ਚੁੱਪ ਤੋੜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 

ਬੇਜ਼ਵਾੜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਕੇ.ਜੀ.ਐਫ. ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਣਪੜ੍ਹੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।

1993 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਨੇ , ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਰ ਤੇ ਮੈਲਾ ਢੋਹਣਾ, ਡਰਾਈ ਪਖਾਨਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਮੈਨੂਅਲ ਸਕਵੈਂਜਰਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਤੇ ਮੈਲਾ ਢੋਹਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਕੈਨ ਬਰਨਸ

**ਕੈਨੇਥ ਲੌਰੇਨ ਬਰਨਸ** ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ੁਟੇਜ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਲੜੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ *ਦ ਸਿਵਿਲ ਵਾਰ* (1990), *ਬੇਸਬਾਲ* (1994), *ਜੈਜ਼* (2001), *ਦ ਵਾਰ* (2007), *ਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕਸ: ਅਮੈਰੀਕਾਸ ਬੈਸਟ ਆਇਡੀਆ* (2009), *ਪ੍ਰੋਹੀਬੀਸ਼ਨ* (2011), *ਦ ਰੂਸਵੈਲਟਜ਼* (2014) ਅਤੇ *ਦ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਾਰ* (2017) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਹ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ *ਦ ਵੈਸਟ* (1996, ਸਟੀਫ਼ਨ ਆਈਵਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ) ਅਤੇ *ਕੈਂਸਰ: ਦ ਐਂਪੇਰਰ ਔਫ਼ ਆਲ ਮੈਲਾਡੀਸ* (2015, ਬਰਾਕ ਗੁੱਡਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ) ਦਾ ਐਕਜ਼ੈਕਟਿਵ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਵੀ ਸੀ।

ਬਰਨਸ ਦੀਆਂ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ ਹੈ (1981 ਵਿੱਚ *ਬਰੂਕਲਿਨ ਬਰਿੱਜ* ਲਈ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ *ਸਟੈਚਿਊ ਔਫ਼ ਲਿਬਰਟੀ* ਲਈ) ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ
ਬਰਨਸ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਜੁਲਾਈ, 1953 ਨੂੰ ਬਰੂਕਲਿਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ *ਲਾਈਲਾ ਸਮਿੱਥ ਬਰਨਸ* ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਇੱਕ ਬਾਇਓਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ *ਰੌਬਰਟ ਕਾਈਲ ਬਰਨਸ* ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਮੈਨਹੈਟਨ ਦੀ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਰਿਕ ਬਰਨਸ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ।

ਬਰਨਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰਿਹਾ ਸੇਂਟ ਵੇਰਾਨ, ਫ਼ਰਾਂਸ; *ਨੇਵਾਰਕ*, ਡੇਲਾਵੇਅਰ; ਅਤੇ ਐਨ ਆਰਬਰ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਐਨ ਆਰਬਰ ਵਿਖੇ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਬਰਨਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਬਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 11 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸੀ। 
 
ਆਪਣੇ 17ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ 8 ਐਮਐਮ ਮੂਵੀ ਕੈਮਰਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਐਨ ਆਰਬਰ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ *ਪਾਈਨੀਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਐਨ ਆਰਬਰ* ਤੋਂ 1971 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। *ਜੈਰੋਮੀ ਲੀਬਲਿੰਗ* ਅਤੇ *ਇਲੇਨ ਮੇਅਸ* ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। in 1975. ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਓਲੀਵੀਆ ਅਤੇ ਵਿਲਾ ਬਰਨਸ ਹਨ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
* 1982 ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ, ਬਰੂਕਲਿਨ ਬਰਿੱਜ (1981) ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ।;
* 1986 ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ, ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ੀਚਰ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ: ਦ ਸਟੈਚਿਊ ਔਫ਼ ਲਿਬਰਟੀ (1985);
* 1995 ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰੇ ਲੜੀਵਾਰ ਲਈ: *ਬੇਸਬਾਲ* (1994);
* 2010 ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲੜੀਵਾਰ ਲਈ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ: *ਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕਸ: ਅਮੈਰੀਕਾਸ ਬੈਸਟ ਆਇਡੀਆ* (2009).

## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
* 
* 
* Ken Burns on PBS
* Ken Burns bibliography 
* Ken Burns at Library of Congress Authorities – with 54 catalog records

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਵੂਪੀ ਗੋਲਡਬਰਗ

**ਕਾਰਿਨ ਈਲੇਨ ਜਾਨਸਨ** (ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ, 1955), ਜਾਣਿਆ ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ **ਵੂਪੀ ਗੋਲਡਬਰਗ**  ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਕਾਮੇਡੀਅਨ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ।  ਉਸ ਨੂੰ 13 ਐਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਇੱਕ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਮਨੋਰੰਜਨਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਕਾਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। 

ਗੋਲਡਬਰਗ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਡੰਕਾ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀਲ੍ਹੀ ਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੰਸ਼ਿਕ ਨਾਟਕ ਫਿਲਮ ‘ਦ ਕਲਰ ਪਰਪਲ’ (1985) ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਦੱਖਣ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾੜੇ ਸਲੂਕ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਔਰਤ ਸੀ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫੈਨਟਸੀ ਫਿਲਮ 'ਗੌਸਟ' (1990) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਲੌਕਿਕ ਮਨੋਰੋਗੀ ‘ਓਡੇ ਮੇ ਚੇਨ ਬ੍ਰਾਉਨ’ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਗੋਲਡਵਗਗ ਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਜਿੱਤਿਆਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸੀ। 

## ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ 
13 ਨਵੰਬਰ 1955 ਨੂੰ ਮੈਨਹਟਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਇੱਕ ਬੈਪਟਿਸਟ ਪਾਦਰੀ, ਰੌਬਰਟ ਜੇਮਸ ਜਾਨਸਨ, ਜੂਨੀਅਰ (4 ਮਾਰਚ, 1930 - 25 ਮਈ 1993),  ਅਤੇ ਇਕ ਨਰਸ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਐਮਾ ਜਾਨਸਨ (ਪਹਿਲਾਂ ਹੈਰਿਸ; 21ਸਤੰਬਰ 1931 - 29 ਅਗਸਤ 2010), ਦੀ ਬੇਟੀ ਸੀ।   ਉਸ ਨੂੰ ਚੈਲਸੀਆ-ਇਲੀਅਟ ਹਾਊਸ ਵਿਚ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਗੋਲਡਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ "ਸਖਤ, ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਔਰਤ" ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੱਕਲੀ ਮਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਾਲਿਆ ਸੀ।  ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਕਲਾਈਡ (ਅੰ. 1949 - 11 ਮਈ 2015) ਦੀ ਦਿਮਾਗੀ ਐਨਿਉਰਿਜ਼ਮ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸਕੂਲ ਸੈਂਟ ਕੋਲੰਬਾ ਦੇ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਫਾਸਵੀਲ, ਜਾਰਜੀਆ, ਪਲੈਟਕਾ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਅਤੇ ਵਰਜੀਨੀਆ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਇਰਵਿੰਗ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖਤਮ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕਨ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜ਼ੌਨ ਲੀ ਹੂਕਰ

ਜ਼ੌਨ ਲੀ ਹੂਕਰ (ਅਗਸਤ 22, 1912 or 1917 – ਜੂਨ  21, 2001) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਬਲਿਊਜ਼ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਸੀ। ਸ਼ੇਅਰਕ੍ਰਪਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਡੈਲਟਾ ਬਲੂਜ਼ ਦੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਗਿਟਾਰ-ਸਟਾਈਲ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਲਈ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ। ਹੂਕਰ ਅਕਸਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਬਲੂਜ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਹਿੱਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਲੂਜ਼ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਡ੍ਰਾਈਵਿੰਗ-ਤਾਲ ਬੂਗੀ ਸਟਾਈਲ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ 1930 -1940 ਦੀਆਂ ਪਿਆਨੋ-ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ ਬੂਗੀ-ਵੂਗੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਗਾਣੇ "ਬੁਗੀ ਚਿਲਨ" (1948), "ਕ੍ਰਾਲਲਿੰਗ ਕਿੰਗ ਸੱਪ" (1949), "ਡਿੰਪਲਸ" (1956), "ਬੂਮ ਬੂਮ" (1962) ਅਤੇ "ਇਕ ਬੋਰਬੋਨ, ਇੱਕ ਸਕੌਚ, ਇੱਕ ਬੀਅਰ "(1966). ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਐਲਬਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦ ਹੈਲਰ (1989), ਮਿਸਟਰ ਲੱਕੀ (1991), ਚਿਲ ਆਉਟ (1995) ਅਤੇ ਡੂਟ ਲੌਕ ਬੈਕ (1997) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂ.ਕੇ। ਹਾਈਲਰ (ਗਾਣੇ "ਆਈ ਮਿਜ਼ ਇਨ ਦਿ ਮੂਡ" ਲਈ) ਅਤੇ ਚਿਲ ਆਉਟ (ਐਲਬਮ ਲਈ) ਨੇ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰੈਮੀ ਜਿੱਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ  ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਡੌਕ ਲੌਬ ਬੈਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੈਸਟ ਲਈ ਡਬਲ-ਗ੍ਰੀਮੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਬਲੂਜ਼ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਅਤੇ ਵੋਕਲਸ ਨਾਲ ਬੇਸਟ ਪੋਂਪ ਕੌਰਬ੍ਰੇਸ਼ਨ (ਵੈਨ ਮੋਰੀਸਨ ਨਾਲ)।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਹੂਕਰ ਦੀ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ; ਸਾਲ 1912, 1915, 1917, 1920, ਅਤੇ 1923 ਦੇ ਵਰਨਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਰੋਤ 1917 ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੂਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ 1920 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਸੰਨ 1920 ਅਤੇ 1 9 30 ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 1912 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾਸ਼ੁਦਾ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ।

right|thumb|282x282px|ਹੁਕਰ ਮਾਸੀ ਹਾਲ, ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ।  ਫੋਟੋ: ਜੀਨ-ਲੂਚ ਅਰੀਲਿਨ

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿਚ, ਹੂਕਰ ਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਬਲਿਊਜ਼ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਰੌਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ।2000 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਮੀ ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਾਕ ਆਫ਼ ਫੇਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਟਾਰ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਗਾਣੇ, "ਬੋਗੀ ਚਿਲਨ" ਅਤੇ "ਬੂਮ ਬੂਮ", ਨੂੰ ਰੈਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, "500 ਸ਼ੋਅਜ਼ ਜੋ ਸ਼ੈਪੇਡ ਰੌਕ ਐਂਡ ਰੋਲ"। "ਬੂਗੀ ਚਿਲਨ" ਨੂੰ "ਸੈਂਡਿਅਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਇੰਡਸਟਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ।

### ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ 
* ਬੌਨੀ ਰਾਇਟ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਮੂਡ ਇਨ ਮੂਡ, ਬੈਸਟ ਟਰੀਡਿਸ਼ਅਲ ਬਲੂਜ਼ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ, 1990
* ਬੇਸਟ ਟਰੀਡਿਸ਼ਅਲ ਬਲੂਜ਼ ਐਲਬਮ, 1995, ਚਿਲ ਆਉਟ ਲਈ
* ਬੈਸਟ ਟਰੀਡਿਸ਼ਅਲ ਬਲੂਜ਼ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ, 1998, ਡੂਟ ਲੌਟ ਬੈਕ ਨਹੀਂ
* ਵੋਕਲਜ, ਬਬ੍ਰਸਟ ਪੋਪ ਕਾਓਰਬੋਰਥਰੋਥੇਸ਼ਨ ਵਿਨੋਅਲ, 1998, ਵਨ ਮੋਰੀਸਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਾਪਸ ਨਾ ਦੇਖੋ
* ਗ੍ਰੈਮੀ ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ, 2000

## ਫਿਲਮਾਂ 
* ਅਰੇਥਾ ਫ੍ਰੈਂਕਲਿਨ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੇ ਬਾਹਰ ਮੈਕਸਵੇਲ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਸ਼ਿਕਾਗੋ) 'ਤੇ ਬਾਂਜ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ (1980)
* ਜੋਹਨ ਲੀ ਹੂਕਰ ਐਂਡ ਫਿਊਰੀ ਲੇਵੀਸ ਡੀਵੀਡੀ (1995)
* ਯੂਹੰਨਾ ਲੀ ਹੂਕਰ ਰਾਰੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 1960-1984 ਡੀਵੀਡੀ (2002) ਆ ਜਾਓ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਡੀਵੀਡੀ (2004)
* *J*ਜੋਹਨ ਲੀ ਹੂਕਰ: ਬਿੱਟ ਐਂਡ ਪੀਿਸਸ ਬਾਰੇ ... ਡੀਵੀਡੀ ਅਤੇ ਸੀਡੀ (2006)

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001
ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ

**ਮੁਕਤਸਰ** ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਵਰਖਾ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਰੇਤਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਘਾਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਢਾਬ, ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ-ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਸੀ। ਰੇਤਲੇ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਾਗ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗੇ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਮਕੌਰ, ਮਾਛੀਵਾੜਾ, ਕਟਾਣੀ, ਕਨੇਚ, ਆਲਮਗੀਰ, ਮੋਹੀ, ਹੇਰ, ਕਮਾਲਪੁਰਾ, ਲੰਮੇ, ਸੀਲੋਆਣੀ, ਰਾਇਕੋਟ, ਦੀਨਾ, ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਆਦਿ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਜਦ ਜੈਤੋ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸੂਬਾ ਸਰਹਿੰਦ ਭਾਰੀ ਲਾਓ-ਲਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਆਪ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਯੁੱਧ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਨਜ਼ਦੀਕ ਉਸ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਯੋਗ ਸਮਝਿਆ। ਮਾਝੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਜਦੋਂ ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਪਾਸ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਜ਼ੀਦ ਖਾਨ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਪੁੱਜਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਮੋਰਚੇ ਸੰਭਾਲ ਲਏ। ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਯੁੱਧ ਨੀਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਰਹੀ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਵੀ ਸਾਰੀ ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਝੁਕ ਗਈ। ਉਧਰ ਮਾਤਾ ਭਾਗ ਕੌਰ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦਮ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫੌਜ਼ ‘ਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਸੈਂਕੜੇ ਮੁਗਲ ਸੈਨਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੀ ਟਿੱਬੀ ਤੋਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਝੜੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਦੇ ਗਏ। ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲੈ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਮੈਦਾਨੋਂ ਭੱਜ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਢਾਬ ਕੰਢੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਮਾਤਾ ਭਾਗੋ ਆਪਣੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਨੂੰ ਧੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਾਤਾ ਭਾਗੋ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਦੀਨ ਦੁਨੀ ਦੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਨਿਵਾਇਆ। ਮਾਤਾ ਭਾਗੋ ਨੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸੂਰਬੀਰ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਜੰਗ ‘ਚ ਜੂਝੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤਿਅੰਤ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰੀ, ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰੀ, ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰੀ ਆਦਿ ਦਾ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਪਲੋਸਿਆ। ਏਨੇ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਸਹਿਕਦਾ ਹੋਇਆ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪਿਆ। ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸੀਸ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪੂੰਝਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਜਿਸ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੀਦਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੋਦੀ ‘ਚ ਲਏ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਇੱਛਾ ਬਾਰੇ ਜਦੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ “ਉਤਮ ਭਾਗ ਹਨ, ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਆਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਗਏ, ਸਭ ਇੱਛਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਆਪ ਤੁੱਠੇ ਹੋ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਲਿਖਤ ਅਸੀਂ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਦਾਵੇ ਦੀ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਆਏ ਸਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾੜ ਕੇ ਟੁੱਟੀ ਮੇਲ ਲਉ।” ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਮਰਕੱਸੇ ਵਿਚੋਂ ਬੇਦਾਵੇ ਦਾ ਕਾਗਜ਼ ਕੱਢ ਕੇ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੇਦਾਵਾ ਪਾੜਦਿਆਂ ਦੇਖ ਅਤੇ ‘ਧੰਨ ਸਿੱਖੀ’ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਸਵਾਸ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ। ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਵਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ‘ਖ਼ਾਲਸਾ ਮੇਰੋ ਰੂਪ ਹੈ ਖਾਸ’ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਦਿੰਦਿਆਂ ਢਾਬ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਰ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸੰਸਾਰ ‘ਚ ‘ਮੁਕਤਸਰ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਏਰਿਸ਼ ਮਰੀਆ ਰਿਮਾਰਕ

**ਏਰਿਸ਼ ਮਰੀਆ ਰਿਮਾਰਕ** (ਜਨਮ ਸਮੇਂ **ਏਰਿਸ਼ ਪੌਲ ਰਿਮਾਰਕ**; 22 ਜੂਨ 1898 – 25 ਸਤੰਬਰ 1970) ਇੱਕ ਜਰਮਨਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ ਆਲ ਕੁਏਟ ਆਨ ਦ ਵੈਸਟਰਨ ਫਰੰਟ (1928), ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੇ ਜਰਮਨ ਫ਼ੌਜੀ ਜਵਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਆਸਕਰ ਵਿਜੇਤਾ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਕਈ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 

## ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਏਰਿਸ਼ ਮਰੀਆ ਰਿਮਾਰਕ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜੂਨ 1898 ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਸ਼ਹਿਰ ਓਸਨਾਬਰੁਕ ਵਿੱਚ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪੀਟਰ ਫ਼੍ਰਾਂਜ਼ ਰਿਮਾਰਕ (14 ਜੂਨ, 1867, ਕੈਸਰਸਵਰਥ) ਅਤੇ ਅੰਨਾ ਮਾਰੀਆ (ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਸਤਾਲਕੇਖ਼ਟ, 21 ਨਵੰਬਰ 1871, ਕੈਟਰਨਬਰਗ) ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
### ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਕੰਮ 
ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਰਿਮਾਰਕ ਨੂੰ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਜਬਰੀ ਭਰਤੀ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। 12 ਜੂਨ 1917 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਫਰੰਟ ਤੇ ਹੇਮ ਲੇਨਗਲੇਟ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗਾਰਡ ਰਿਜਰਵ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕੰਪਨੀ, ਰਿਜ਼ਰਵਜ਼, ਫੀਲਡ ਡਿਪੂ, ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 26 ਜੂਨ ਨੂੰ, ਉਹ 15ਵੀਂ ਰਿਜ਼ਰਵ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਰੈਜਮੈਂਟ, ਦੂਜੀ ਕੰਪਨੀ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਪਲੈਟੂਨ ਬੇਥੇ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੋਰਹਾਟ ਅਤੇ ਹੌਥੁਲਸਟ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 31 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ, ਉਹ ਖੱਬੀ ਲੱਤ, ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਵਿੱਚ ਛਰਰੇ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਜੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ 1 ਅਗਸਤ 1919 ਨੂੰ ਲੋਹਨੇ (ਉਸ ਸਮੇਂ, ਲਿੰਗੇਨ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ, ਹੁਣ ਬੈਂਟਾਈਮ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮਈ 1920 ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਕਲੇਨ ਬੇਰਸੇਨ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਹਮਲਿੰਗ ਕਾਊਂਟੀ (ਹੁਣ ਐਮਸਲੈਂਡ) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 1920 ਤੋਂ ਨਾਹਨੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ 1972 ਤੋਂ ਓਸਨਾਬਰੁਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 20 ਨਵੰਬਰ 1920 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਲਈ ਛੁੱਟੀ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। 

### ਨਾਵਲਕਾਰ 
right|thumb|342x342px|ਰਿਮਾਰਕ ਡੈਵੋਸ ਵਿੱਚ, 1929
16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਰਿਮਾਰਕ ਨੇ ਲਿਖਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੇਖ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1920 ਵਿੱਚ 'ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਰਾ (Die Traumbude) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਮੁਹਾਜ਼ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਂਤ (Im Westen nichts Neues) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਰਿਮਾਰਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦਾ ਵਿੱਚਕਾਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਬਦਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਪੈਲਿੰਗ ਮੁੜ ਵਰਤ ਲਏ  ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ 'ਡਾਈ ਟ੍ਰਾਂਬੁਡ' ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਵੇ।  ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਨਾਂ, Remarque,  ਨੂੰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ Remark ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

1927 ਵਿਚ, ਰਿਮਾਰਕ ਨੇ ਦੁਮੇਲ ਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨ (ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਮ ਹਰੀਜ਼ੋਂਟ) ਦੇ ਨਾਵਲ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਪੋਰਟਸ ਜਰਨਲ 'ਸਪੋਰਟ ਈਮ ਬਿਲਡ', ਜਿਸ ਲਈ ਰਿਮਾਰਕ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਲੜੀਬੱਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 1998 ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੱਛਮੀ ਫਰੰਟ ਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਂਤ (Im Westen nichts Neues) ਸੰਕੇਤ 1927 ਵਿੱਚ ਲਿਖ਼ਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਰਿਮਾਰਕ ਕੋਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਲੱਭਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਸੀ।  1929 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾਵਲ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਧਾਰਨ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। 1931 ਵਿੱਚ, ਵਾਪਸ ਸੜਕ (Der Weg zurück) ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਿਮਾਰਕ ਨੇ ਉਥੇ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਪੋਰਟੋ ਰੋਂਕੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਲਾ ਖਰੀਦਿਆ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1898
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਆਦਮ ਮੀਚਕੇਵਿਚ

**ਆਦਮ ਬਰਨਾਰਡ ਮੀਚਕੇਵਿਚ** ([mitsˈkʲɛvitʂ] 24 ਦਸੰਬਰ 1798 26 ਨਵੰਬਰ 1855) ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਪ੍ਰ੍ਕਾਸ਼ਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਸਲਾਵੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਹ ਪੋਲੈਂਡ, ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਅਤੇ ਬੇਲਾਰੂਸ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਉਹ ਪੋਲੈਂਡ, ਲਿਥੂਆਨੀਆ ਅਤੇ ਬੇਲਾਰੂਸ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੋਲਿਸ਼ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ, ਉਹ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ "ਤਿੰਨ ਕਥਾ-ਵਾਚਕਾਂ" ("*Trzej Wieszcze*") ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੜੇ ਵਿਆਪਕ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਲਾਵੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸ਼ਾਇਰ ਵੀ  ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਸਲੈਵਿਕ ਬਾਰਡ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਡਰਾਮਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਬਾਇਰਨ ਅਤੇ ਗੋਇਟੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਵਿਕ ਨਾਟਕ Dziady (ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਹੱਵਾਹ) ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ Pan Tadeusz (ਪਾਨ ਤਾਦੇਊਸ) ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਨਾਰਡ ਵਾਲੈਨਰੋਡ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜਯਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨਾਂ ਸ਼ਾਹੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਲਈ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਨੂੰ ਮਿਟਾ (ਖੰਡ ਖੰਡ ਕਰ)  ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 

ਮਿਕੀਵਿਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਦੇ ਰੂਸੀ-ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਆਏ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨਿਆਈ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਖੇਤਰ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸਾਲ 1929 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਰੂਸ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਈ ਸਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਮ ਵਿਚ, ਫਿਰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਹ ਕਾਲਜ ਦੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਵਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਓਟੋਮੈਨ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਹੈਜੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਰੀਮੀਅਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਪੋਲਿਸ਼ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਗਿਆ ਸੀ। 

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
###  ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਸਾਲ 
left|thumb|Zaosie manor, ਸੰਭਵ ਜਨਮ ਸਥਾਨ
thumb|ਚਰਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਣ ਯਿਸੂ ਦੇਵਿੱਚ, Navahrudak, ਜਿੱਥੇ Mickiewicz ਬਪਤਿਸਮਾ ਲਿਆ ਸੀ
left|thumb|Mickiewicz ਦੇ ਘਰ, Navahrudak
ਐਡਮ ਮੀਚਕੇਵਿਚ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਦਸੰਬਰ 1798 ਨੂੰ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਜ਼ਾਓਸੀ (ਹੁਣ ਜ਼ਵੋਸੇ) ਨਾਹਰੂਦੈਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਮਾਮੇ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਬੇਲਾਰੂਸ ਹੈ, ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬਾਹਰ ਸੀ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਕਾਮਨਵੈਲਥ (1795) ਦੇ ਤੀਜੇ ਵਿਭਾਜਨ ਤਕ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਮੀਚਕੇਵਿਚ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਪੋਲਿਸ਼ ਜਾਂ ਪੋਲੋਨਾਈਜ਼ਡ ਸੀ।  ਕਵੀ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਮਿਕੋਲਾਜ ਮੀਚਕੇਵਿਚ, ਇੱਕ ਵਕੀਲ, ਪੋਲਿਸ਼ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਆਦਮ ਦੀ ਮਾਂ ਬਾਰਬਰਾ ਮੀਚਕੇਵਿਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਯੂਆਂਜਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਦਮ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
 

ਮੀਚਕੇਵਿਚ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਨਵਾਹਰੂਦਕ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਟਿਊਟਰਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। 1807 ਤੋਂ 1815 ਤੱਕ ਉਹ ਇੱਕ ਡੌਮੀਨੀਕਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਕਰਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਲਈ ਪੋਲਿਸ਼ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਔਸਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਖੇਡਾਂ, ਨਾਟਕਾਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।
 
## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਲਿਸ਼ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1798
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1855
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਲਿਸ਼ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਲਿਸ਼ ਪ੍ਰ੍ਕਾਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਲਿਸ਼ ਨਿਬੰਧਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਲਿਸ਼ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਦਾ ਥ੍ਰੀ ਮਸਕੀਟੀਅਰਸ

**ਦਾ ਥ੍ਰੀ ਮਸਕੀਟੀਅਰਸ** (ਫਰਾਂਸੀਸੀ:
ਲੇਸ ਟ੍ਰੋਸ ਮੌਸਕਿਟੇਅਰਸ ਲੇ ਟਵਾ ਮਾਸਕਟੇਟ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ 1844 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ ਐਲੇਗਜੈਂਡਰ ਦਮਾਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।
ਜੈਜ਼ ਜੇਨਿੰਗਸ

**ਜੈਜ਼ ਜੈਨਿੰਗਜ਼** (ਜਨਮ 6 ਅਕਤੂਬਰ, 2000) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਸਪੋਕਸ ਮਾਡਲ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਜੈਨਿੰਗਜ਼, ਇੱਕ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁੜੀ, ਹੈ, ਜੋ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਛਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਜੈਨਿੰਗਜ਼  ਦੱਖਣੀ ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਗ ਅਤੇ ਜਿਨੈਟ ("ਜੈਨਿੰਗਜ਼" ਇੱਕ ਉਪਨਾਮ) ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਯਹੂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਨਾਮ, "ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ  ਯਹੂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ"
ਜੈਨਿੰਗਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਜੁੜਵੇ ਭਰਾ- ਸੈਂਡਰ ਅਤੇ ਗਰੀਫਨ ਹਨ।

ਜੈਨਿੰਗਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। 2004 ਵਿੱਚ, ਜੈਨਿੰਗਜ਼ ਬਾਰੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜਨਤਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਜੈਨਿੰਗਜ਼ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਔਰਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਲਿੰਗੀ-ਨਿਰਪੱਖ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਕੈਰੀਅਰ 
ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਜੈਨਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਣ। ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕੌਮੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ 20/20  ਅਤੇ ਦ ਰੋਜ਼ੀ ਸ਼ੋਅ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚੇਜ਼ ਬੋਨੋ  ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ।

2007 ਵਿਚ, ਜੈਨਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਟਰਾਂਸਕੇਡਜ਼ ਪਰਪਲ ਰੈਣਬੋ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਜੁਆਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
2012 ਵਿੱਚ, ਜੈਂਨਿੰਗਸ ਨੇ ਆਪਣੇ 20/20 ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਬਾਰਬਰਾ ਵਾਲਟਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਜਿਨਸੀ ਰੁਝਾਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਪਛਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਡੇਟਿੰਗ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸ਼ੰਕਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਜੁਲਾਈ 2014 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਤੇ ਪੋਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਏ ਵੀਡੀਓ ਵਿਚ, ਜੈਨਿੰਗਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਪੈਨਸੈਕਸੁਅਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ "ਆਪਣੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਲਈ" ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਰੁਝਾਨ ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਾ ਹੋਵੇ।

2013 ਵਿਚ, ਜੈਨਿੰਗਸ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਂ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ।

ਅਪ੍ਰੈਲ 11, 2018 ਪੀਪਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੈਨਿੰਗਜ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ 20 ਜੂਨ, 2018 ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਪੁਸ਼ਟੀ ਸਰਜਰੀ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸਰਜਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 30 ਪਾਉਂਡ (14 ਕਿੱਲੋ) ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ ਹੈ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਰੋਨਾਲਡੋ

**ਰੋਨਾਲਡੋ** ਇੱਕ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੋਨਾਲਡ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਾਮ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਨਾਮ ਬਣ ਗਿਆ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਧਰਮ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ

**ਧਰਮ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ** "ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪੜਤਾਲ ਹੈ।" ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਚਰਚਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮਿਲਦੇ ਖਰੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਈ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੱਤ-ਵਿਗਿਆਨ, ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। .

ਧਰਮ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਧਾਰਮਿਕ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ।

## ਅਵਲੋਕਨ 
thumb|ਪਾਇਥਾਗੋਰੀਅਨਾਂ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਜਸ਼ਨ (1869), ਕ੍ਰਿਤੀ: ਫਿਓਦਰ ਬਰੋਨਨੀਕੋਵ ਪਾਇਥਾਗੋਰੀਅਨਵਾਦ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤੱਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 
ਫਿਲਾਸਫ਼ਰ ਵਿਲੀਅਮ ਐਲ. ਰੋਅ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ: "ਬੁਨਿਆਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਜਾਂਚ।" ਧਰਮ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸ਼ਰ (ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ) ਬਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਨੁਭਵ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਅੰਤਰ ਅਮਲ, ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਸਕੋਪ, ਅਤੇ ਜਨਮ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਤਰਕ, ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ, ਚਮਤਕਾਰ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ, ਰੱਬੀ ਇਲਹਾਮ, ਰਹੱਸਵਾਦ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

"ਧਰਮ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ" ਪਦ ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਪੂਰਵ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਅਤੇ "ਗੈਰ-ਧਾਰਮਿਕ" ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਦਾਓਵਾਦ ਅਤੇ ਕਨਫਿਊਸ਼ਿਅਨਵਾਦ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੌਧ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  ਪਾਇਥਾਗੋਰਸਵਾਦ ਅਤੇ ਸਟੋਇਕਵਾਦ ਵਰਗੇ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਤਿੰਨ ਅਦਵੈਤਵਾਦੀ ਅਬਰਾਹਮਿਕ ਧਰਮਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਥੌਮਸ ਹੋਬਜ਼, ਜੌਨ ਲਾਕ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਬਰਕਲੇ ਨੇ ਸੈਕੂਲਰ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, "ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉਸ ਅਥਾਰਟੀ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਆਪਣੀ ਸੋਚ, ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ... [ਜਦ ਕਿ] ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਆਕਾ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। "

ਧਰਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੁਝ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਟਾਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਸਤੂ ਦੀ * ਮੈਟਾਫਿਜ਼ਿਕਸ * ਵਿਚ, ਸਦੀਵੀ ਗਤੀ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਢਲਾ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਪ੍ਰੇਰਣਾਕਰਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਦੀ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਸਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ, ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਹੈ, ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ। ਅੱਜ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਲਈ "ਧਰਮ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ" ਪਦ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੀਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਝ ਲੋਕ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਇਸਨੂੰ ਮੈਟਾਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

## ਨੋਟ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ
ਕੇ. ਅਜੀਥਾ

**ਕੁੰਨਿਕੱਲ ਅਜੀਥਾ** (ਜਨਮ 1950) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਨਕਸਲੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 1960ਵਿਆਂ ਦੀ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਉੱਠੀ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਸਮੂਹ ਥਲਸੈਰੀ ਅਤੇ ਪੁੱਲਪੀਲੀ ਥਾਣਿਆਂ 'ਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਛਾਪੇ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਜੀਤਾ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਜੀਤਾ ਨੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਹਨ। ਅਨਵੇਸ਼ੀ, ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਜੋ 1993 ਵਿੱਚ ਅਜੀਥਾ ਨੇ  ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਕੇਰਲ ਇਸਤਰੀ ਵੇਧੀ (ਕੇਰਲਾ ਮਹਿਲਾ ਫੋਰਮ) ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਕਰਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਅਜੀਥਾ ਨੇ ਯਾਕੂਬ, ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸਹਿਕਰਮੀ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਕਲਿੰਟ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ, ਗਾਰਗੀ, ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਇੱਕ ਪੱਕੀ ਨਾਸਤਿਕ ਸੀ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ 
ਕੇ. ਅਜੀਥਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅਪ੍ਰੈਲ 1950 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ, ਕੁੰਨਿਕੱਲ ਨਾਰਾਇਣਨ ਅਤੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਦੋਵਾਂ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਸਮਰਥਕਾਂ, ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ  ਅਜੀਤਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਿਲ ਹੋਈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਉਹ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੀ-ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਕੋਰਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਨਕਸਲਾਈ ਬਣ ਗਈ।

## ਸਮਾਜਿਕ ਕੈਰੀਅਰ 
ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਈ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਜੀਥਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਯਾਕੂਬ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ, ਜਦੋਂ 1988 ਵਿੱਚ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ (ਕਾਲੀਕੋਟ) ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ 'ਬੋਧਨਾ' (ਜਾਗਰੂਕਤਾ) ਸੀ।

## ਅਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ 
2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਏਬੀਵੀਪੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
ਅਨਵੇਸ਼ੀ, ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਜੀਥਾ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।

* ਜਨ ਸੰਮਸਕਰੁਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਬੂ ਧਾਬੀ,1997
* ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਵਾਰਡ, 1997 ਵਿੱਚ ਸਾਹਰੁਦਯਾ 
* ਯੁਗਾਦੀਪਮ ਸੈਮ ਪੁਰਸਕਾਰ-ਤ੍ਰਿਵੰਦਰਮ,1998
* ਕਮਲਾ ਭਾਸਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਭਾਸ਼ਕਰ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ,2003
* ਸਦਗੁਰੂ ਜਨਾਨਾਨੰਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਮਾਨਵ ਸੇਵਾ ਧਰਮ ਸੰਵਰਧਿਨੀ ਟ੍ਰਸਟ, ਚੇਨਈ, 2004
* ਕੇ. ਵੀ. ਰਾਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰਮ, ਭੂਮਿਕਾ ਟ੍ਰਸਟ, ਕੋਦੁੰਗਾਲੂਰ, 2004
* ਅਵਾਰਡ, ਬੀ.ਪੀ. ਮੋਇਦੀਨ ਸੇਵਾ ਮੰਦਿਰ, ਮੁੱਕਮ, ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਦੁਆਰਾ, 2004
* ਪੁਰਸਕਾਰ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਲਈ ਕੇ.ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਮਾਰਕਾ ਸਮਿਥੀ ਦੁਆਰਾ, 2007
* ਆਰ. ਸ਼ੰਕਰਨਰਾਇਣ ਥੰਪੀ ਸਮਾਰਕਾ, 2 ਨਵੰਬਰ 2009 ਨੂੰ

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* *Naxalism enriched my life and provided the ammunition to fight for women’s rights*, Deccan Herald, April 2, 2006
* Article on her, 2004 
* Rediff interview, Jan 12, 1999
* 

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਾਂ ਦੇਵੀ

**ਮਾਂ ਦੇਵੀ** ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਿਥਿਹਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਨਾਰੀ ਦੇਵੀ ਹੈ।ਇਹ  ਕੁਦਰਤ, ਮਮਤਾ, ਜਣਨ, ਰਚਨਾ, ਤਬਾਹੀ  ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਦੀ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਂ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਇਸ ਪਦ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਲੌਕਿਕ ਧਾਰਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਲੌਕਿਕ ਵਿਚਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਵੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਆਰਾ ਗਤੀਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਰੰਭਿਕ ਸਮਾਜ ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਭੁੱਤ, ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮਾਤਾ ਧਰਤੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਧਰਨਾ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜੋਹਨ ਜੈਕਬ ਬਾਕੋਫ਼ੇਨ ਇਕਵੰਸ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਐਪਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਕੋਫ਼ੇਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਦੇਵੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੋਵੇਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਮਿਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਥੋਪਣ ਦੇ ਯਤਨ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਾ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਨਿਆਂਸ਼ੀਲ, ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਵਜੂਦ ਕਦੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ, ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਖੇਤੀ ਸਮਾਜਾਂ ਨੂੰ ਘੁਮੰਤਰੂ, ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੰਗਜੂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਮਾਰੀਜੇ ਜੀਮਬੂਤਾਸ ਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੱਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।   ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੱਠਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲੌਕਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ, ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਥਿਤ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਰਾਜਨੀਤਕ ਬਣ ਗਈ। ਦੇਵੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੌਜੂਦਾ ਮਰਦ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨਵਾਦੀ ਨਾਰੀ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਕਦੇ ਸੀ ਕਈ ਮਿਲੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਕਾਦਮਿਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਰੀ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਹੋਣਾ ਅਸੰਭਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਮਾਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਆਮ ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੇਵੀ ਹੁੰਦੀ ਵੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

## ਚਤਾਲਹੋਯੁਕ 
thumb|ਚਤਾਲਹੋਯੁਕ ਦੀ ਬੈਠੀ ਔਰਤ

## ਸੂਚਨਾ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਦਰਤ ਦੇਵੀ
ਗੋਸ਼ਟਿ ਪੰਜਾਬ

## ਸਿਰਨਾਵੇਂ ਦੀ ਲਿਖਤ 
**ਗੋਸ਼ਟਿ ਪੰਜਾਬ** ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਭਖ਼ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵਿਧਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਟਾਲਿਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਮੂਲ ਸੁਰ ਪ੍ਰਮੁ੍ੱਖ ਮੁੱਦਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਅਜੋਕੀ ਸਥਿਤੀ, ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ, ਪਰਵਾਸ, ਵਿਰਾਸਤ, ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ, ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਜੋਕੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਗੋਸ਼ਟਿ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਗੋਸ਼ਟਿ ਦੀ ਮੁੜ ਸੁੁਰਜੀਤੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਉੱਤਮ ਖੋਬਰਾਗੜੇ

**ਉੱਤਮ ਖੋਬਰਾਗੜੇ**, ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਖੋਬਰਾਗੜੇ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਜਨ ਕਰਮਾਚਾਰੀ ਮਹਾਂਸੰਘ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਤਰਫ਼ੋਂ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।  ਉਹ ਨਾਸ਼ਿਕ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ, ਸਮਤਾ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। 

## ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਖੋਬਰਾਗੜੇ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਮਈ 1951 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਗੜ੍ਹਚਿਰੌਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਲਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 

ਉਸ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ,ਫਿਰ ਗੌਰਮਿੰਟ ਲਾਅ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 

## ਕੈਰੀਅਰ 
1984 ਬੈਚ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਨ ਲਈ ਖੋਬਰਾਗੜੇ ਯੋਗਤਾ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

1 ਅਗਸਤ 1986 ਤੋਂ 1 ਦਸੰਬਰ 1993 ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਲੈਂਡ ਰੈਵੇਨਿਊ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 1 ਜੁਲਾਈ 1996 ਤਕ ਮੁੰਬਈ ਉਪਨਗਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਅਤੇ ਕੁਲੈਕਟਰ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਰਹੇ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਭਾਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇੰਪਲੀਮੈਂਟੇਸ਼ਨ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ, ਸਮਾਜਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਕਰਣ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  1 ਅਕਤੂਬਰ 1998 ਤੋਂ 18 ਅਕਤੂਬਰ 2000 ਤੱਕ ਉਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਐਮਐਫਕੋ) ਦਾ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ।

ਖੋਬਰਾਗੜੇ 18 ਅਕਤੂਬਰ 2000 ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਹਾਊਸਿੰਗ ਐਂਡ ਏਰੀਆ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਥਾਰਟੀ ਦਾ 1 ਅਗਸਤ 2002 ਤਕ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਪਦ ਤੋਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

1 ਅਗਸਤ 2002 ਤੋਂ 16 ਜੁਲਾਈ 2004 ਤੱਕ ਉਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦੇ ਫੂਡ ਐਂਡ ਡਰੱਗ ਐਡਮਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਰਿਹਾ।

16 ਜੁਲਾਈ 2004 ਨੂੰ ਉਹ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਹਾਊਸਿੰਗ ਐਂਡ ਏਰੀਆ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਥਾਰਟੀ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ।

25 ਮਈ 2005 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਟੇਟ ਰੋਡ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਉਪ-ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 

2006 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

28 ਜੂਨ 2006 ਤੋਂ 2 ਜੂਨ 2010 ਤੱਕ ਉਹ ਬਿਰਹਾਨਮੁੰਬਈ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ (ਬੈਸਟ) ਦਾ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਰਿਹਾ।

2 ਜੂਨ 2010 ਤੋਂ 31 ਮਈ 2011 ਤੱਕ ਉਹ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਕੱਤਰ, ਕਬਾਇਲੀ ਕਲਿਆਣ ਵਿਭਾਗ ਰਿਹਾ।

ਖੋਬਰਾਗੜੇ ਫਿਲਹਾਲ ਯੂ ਐੱਮ ਟਰੇਡ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ, ਨਾਗਪੁਰ  ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਵੈਕਸੀਨ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਬੋੱਜਾ ਤਾਰਕਮ

**ਬੋੱਜਾ ਤਾਰਕਮ** (27 ਜੂਨ 1939 – 16 ਸਤੰਬਰ 2016)  ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ,  ਲੇਖਕ,  ਸਾਮਾਜਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮਰਥਕ ਸੀ।  ਉਹ ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਬਧ ਵਕੀਲ ਹੋਣ  ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕਰੜੀ ਲੜਾਈ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। 

## ਜੀਵਨੀ 
### ਛੋਟੀ ਉਮਰ 
ਬੋੱਜਾ ਤਾਰਕਮ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਗੋਦਾਵਰੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੰਦੀਕੁੱਪਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅੱਪਲਾਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਮਵੁੱਲਅੰਮਾ ਸਨ।  ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ,  ਬੋੱਜਾ ਅੱਪਲਾਸਵਮੀ ਤੱਟੀ ਆਂਧਰ  ਵਿੱਚ ਐਸਸੀਐਫ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ 1951 ਅਤੇ 1955 ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਗੋਦਾਵਰੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਮਲਾਪੁਰਮ ਨਿਰਵਾਚਨ ਖੇਤਰ ਤੋਂ  ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਚੁਣਿਆ  ਗਿਆ ਸੀ। 

### ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ
ਉਸ ਨੇ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੀਥਾਪੁਰਮ ਰਾਜਾ ਕਾਲਜ, ਕਾਕੀਨਾਡਾ ਤੋਂ ਅਤੇ ਐਲਐਲਬੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ, ਉਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1975 ਦੀ ਆਂਤਰਿਕ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਮਾਨਵ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1986 ਦੇ ਆਂਧਰ ਦਲਿਤ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਰਗਰਮ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸਗੋਂ ਉਹ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਆਗੂ ਮੈਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਸੀ। 

## ਕੇਸ 
### ਚੁੰਦੂਰ ਕਤਲੇਆਮ/ਸੁੰਦੂਰ ਕਤਲੇਆਮ (1991) 
ਉਹ ਸੁੰਦੂਰ ਕਤਲੇਆਮ ਮਾਮਲੇ ਲਈ ਆਂਧ੍ਰ  ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਦਲਿਤ ਕੈਮਰੇ  ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ  ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ  ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੁੰਦੂਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਿਆਂ ਹੋਇਆ ਉਹ ਪੱਖਪਾਤੀ,  ਅਤਾਰਕਿਕ ਅਤੇ ਜਾਤੀਵਾਦੀ ਸੀ।  ਜੋ ਦਲੀਲ਼ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਉਹ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਸੀ।  ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ,  ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਕੇਬੰਦ ਸਿੱਟਾ ਕਢਿਆ ਸੀ।  ਲੇਕਿਨ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ, ਨਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਾਪਦੰਡ ਅਤੇ ਮਿਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰਫ ਰੱਖ ਕੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਵਿਗਿਆਨਕ ਦਲੀਲ਼ ਦਿੱਤੀ,  ਜੋ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਲਈ ਅਗਿਆਤ ਹੈ,  ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਆਰੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [ਇਹ ਰਾਏ ਹੈ, ਤਥ ਨਹੀਂ]

ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਖੜ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਉਸ  ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੇਸ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਹ ਅਫਸਰ ਬੁੱਕ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਾਂਚ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਕੇਸ ਜਿੱਤ ਗਿਆ।  

### ਕਰਮਚੇਡੂ (17 ਜੁਲਾਈ 1985) 
ਉਸ ਨੇ 1984 ਵਿਚ ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਕਰਮਚੇਡੂ ਵਿਚ ਦਲਿਤਾਂ ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਤੋਂ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। 

ਉਸ ਨੇ ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਲਿਤ ਮਹਾਂ ਸਭਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।  ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਡਾ. ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਮੌਤ 
ਉਹ 2016 ਵਿਚ 16 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਇਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਟਿਊਮਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।.

## ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਨਾਲਗੇ ਗੋਦਾਵਰੀ* (ਗੋਦਾਵਰੀ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਹੈ) (ਕਵਿਤਾਵਾਂ)  
**ਬਰੇਜੀਲ ਪ੍ਰਾਜਲ ਭੂਪੋਰਟਮ* (ਭੂਮੀ ਲਈ ਬਰਾਜੀਲ ਦੀ ਲੜਾਈ)  

## ਇੰਟਰਵਿਊ
*ਬੋਜਾ ਤਾਰਕਮ: ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀ,  ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਲਾਂਸ ਨਾਇਕ

**ਲਾਂਸ ਨਾਇਕ** ਭਾਰਤੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੈਂਕ ਹੈ। ੲਿਹ ਰੈਂਕ ਨਾਇਕ ਰੈਂਕ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰੈਂਕ ਹੈ। ਲਾਂਸ ਨਾਇਕ ਇੱਕ ਪੱਟੀ ਵਾਲਾ ਬਿੱਲਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।

File:Indian Army Lance Naik.gif|ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਲਾਂਸ ਨਾਇਕ ਚਿੰਨ੍ਹ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਰੈਂਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੈਨਾ ਰੈਂਕ
ਦਗਡੂ ਮਾਰੂਤੀ ਪਵਾਰ

**ਦਯਾ ਪਵਾਰ** ਜਾਂ **ਦਗਡੂ ਮਾਰੂਤੀ ਪਵਾਰ  **(1935&ndash;20 ਦਸੰਬਰ 1996) ਧਮਨਗਾਓਂ (ਤਲੂਕਾ: ਅਕੋਲੇ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ: ਅਹਿਮਦਨਗਰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਦਲਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਲਿਤਾਂ ਜਾਂ ਅਛੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੂ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਧੀਨ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ 
### *ਬਲੂਤ * 
 ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਆਤਮਕਥਾਤਮਕ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਆ ਪਵਾਰ ਅਤੇ ਦਗਡੂ ਮਾਰੁਤੀ ਪਵਾਰ ਦਾ ਆਪਸੀ ਸੰਵਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਚਾਲ੍ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਲੇਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਛੂਤ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪੀੜਿਤ ਹੈ ਪਰ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੈ।  ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ "ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਦਲਿਤ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ" ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਬਲੂਤ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਰੰਗਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ ਸਾਧਾਰਣ, ਸਿੱਧੇ-ਸਾਦਾ ਅਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਚਿੱਤਰਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਹਾਵਾਂ ਭਾਵਾਂ ਦਾਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਚਿੱਤਰ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੇ ਮਰਾਠੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵਿਧਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਬਲੂਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਵੈਜੀਵਨੀਮੂਲਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜੋ ਕਿ ਕਰੂਰ ਹਕੀਕਤਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਵਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇਵਲ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਬੌਧਿਕ ਹੈ।

ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਭਾਸਕਰ ਚੰਦਾਵਰਕਰ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਉੱਤੇ ‘ਜ਼ੁਲਮ’ ਨਾਮ ਦੀ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ। 1978 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਵਰਣਾਂ ਵਲੋਂ ਇਸਦੀ ਖੂਬ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਲੇਕਿਨ ਇਤਹਾਸ ਨੇ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਆਤਮਕਥਾਤਮਕ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ‘ਸਾਰਿਕਾ’ ਦਾ ਮਰਾਠੀ ਦਲਿਤ ਲੇਖਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਕੱਢਕੇ ਹਿੰਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਰਸਤਾ ਖੋਲਿਆ। ਅਜੋਕੀ ਸਮੁੱਚੀ ਦਲਿਤ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਕਮੋਬੇਸ਼ ਦਿਆ ਪਵਾਰ ਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵੇਖੋ ਤਾਂ ਇਹ ਨਾਵਲ ਹੀ ਅਜੋਕੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੌਂਦਰਿਆਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਰਹਿਨੁਮਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮਾਨਵੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਦਿਆ ਪਵਾਰ ਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ।

## ਘਟਨਾ ਲੜੀ
*1935 ਜਨਮ 
*1956 ਇੱਕ ਵੈਟਰਨਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਰਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਹਾਇਕ, ਮੁੰਬਈ
* 1967 'ਦਲਿਤ ਕਵਿਤਾ' 'ਅਸਮਿਤਾਦਰਸ਼' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
* 1968 ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ
* 1969 *ਪ੍ਰਤਿਸਠਾਨ* ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ
* 1972 ਕੋਲੰਬੋ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਬੋਧੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ
* 1975 * ਕੋਂਡਵਾੜਾ * ਲਈ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਅਵਾਰਡ
* 1979 * ਬਲੇਟ * ਲਈ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਅਵਾਰਡ
* 1982 ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 
* ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਵਿਖੇ 1984 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪਰਚਾ ਪੜ੍ਹਿਆ
* 1988-94 ਦੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਕਮੇਟੀ 'ਬਾਲ ਭਾਰਤੀ' ਦਾ ਮੈਂਬਰ
* 1987-94 ਡਾ. ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਦਕਰ ਸਰੋਤ ਸਮੱਗਰੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦਾ ਮੈਂਬਰ
* 1990 ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ
*ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਰਾਮਾ ਪ੍ਰੀ-ਸਕਰੂਟਨੀ ਬੋਰਡ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ
*20 ਦਸੰਬਰ 1996 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1996
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ
ਰਵਾਲਡ ਡਾਹਲ

**ਰਵਾਲਡ ਡਾਹਲ** (, ; 13 ਸਤੰਬਰ 1916&#x20;– 23 ਨਵੰਬਰ 1990) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਪਟਕਥਾਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਲੜਾਕੂ ਪਾਇਲਟ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 25 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕੀਆਂ ਹਨ।

ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ ਪਰਵਾਸੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਡਾਹਲ ਨੇ ਦੂਹਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਰਾਇਲ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਐਕਟਿੰਗ  ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।  ਉਹ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗ਼ਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ "20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਐਵਾਰਡਾਂ ਵਿਚ ਲਾਈਫ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਲਈ 1983 ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਫੈਂਤਾਸੀ ਐਵਾਰਡ ਅਤੇ 1990 ਵਿਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦਾ 'ਚਿਲਡਰਨਜ਼ ਆਊਥਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਯੀਅਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। 2008 ਵਿਚ ਦ ਟਾਈਮ ਨੇ ਡਾਹਲ ਨੂੰ "1945 ਤੋਂ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ". ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। .

ਡਾਹਲ ਦੀ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਅੰਤ ਲਈ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ  ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਣਭਾਵਨਾਤਮਿਕ, ਭਿਆਨਕ, ਅਕਸਰ ਗੂੜ੍ਹੇ ਕਾਮਿਕ ਮੂਡ ਵਾਲਿਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਲਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਖਲਨਾਇਕ ਬਾਲਗ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰਹਿਮਦਿਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਕ ਅੰਤਰੀਵ ਨਿੱਘ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।  ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਡਾਹਲ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, *ਜੇਮਜ਼ ਐਂਡ ਦ ਜਾਇੰਟ ਪੀਚ*, *ਚਾਰਲੀ ਐਂਡ ਦ ਚਾਕਲੇਟ ਫੈਕਟਰੀ*, *ਮਟਿਲਡਾ*, *ਦ ਵਿਚਜ਼*, *ਫੈਂਟਾਸਟਿਕ ਮਿਸਟਰ ਫੌਕਸ*, *ਦ ਬੀਐਫਜੀ*, *ਦ ਟਵਿਟਸ* ਅਤੇ ''ਜਾਰਜ'ਜ ਮਾਰਵਲਸ ਮੈਡੀਸਨ*।  ਉਸ ਦੇ ਬਾਲਗ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ *ਟੇਲਸ ਆਫ ਦ ਅਨਐਕਸਪੈਕਟਿਡ''। 

## ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ 
### ਬਚਪਨ 
ਰਵਾਲਡ ਡਾਹਲ ਦਾ ਜਨਮ 1916 ਵਿੱਚ ਵਿੱਲਾ ਮੈਰੀ, ਫੇਅਰਵਾਟਰ ਰੋਡ, ਲਲੈਨਡਫ, ਕਾਰਡਿਫ, ਵੇਲਜ਼, ਵਿੱਚ ਨਾਰਵੇਜਿਅਨ ਮਾਪਿਆਂ, ਹਰਾਲਡ ਡਾਹਲ ਅਤੇ ਸੋਫੀ ਮੈਗਡੇਲੀਨ ਡਾਹਲ (ਪਹਿਲਾਂ ਹੇਸਲਬਰਗ) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਡਾਹਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਨਾਰਵੇ ਵਿਚ ਸਰਪਸਬਰਗ ਤੋਂ ਯੂਕੇ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਕਾਰਡਿਫ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ 1911 ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਡਾਹਲ ਦਾ ਨਾਮ ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਪੋਲਰ ਐਕਸਪਲੋਰਰ ਰਵਾਲਡ ਐਮੰਡਸੇਨ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਸੀ।  ਡਾਹਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਲੂਥਰਨ ਧਰਮ ਵਿਚ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਚਰਚ, ਕਾਰਡਿਫ ਵਿਖੇ ਬਪਤਿਸਮਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਨੇ ਪੂਜਾ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।.
left|thumb|ਘਰ
1920 ਵਿਚ, ਜਦ ਡਾਹਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਅਸਟਰੀ ਦੀ ਅਪੈਂਡੇਸਾਈਟਸ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ, 57 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਮੂਨੀਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਨਾਰਵੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਡਾਹਲ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਹਰਾਲਡ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਕੂਲ ਮੰਨਦਾ ਸੀ।  .

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1916
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1990
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਕਵੀ