open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਕੁਲੀਨਰਾਜ

ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।]]

**ਕੁਲੀਨਰਾਜ** ਜਾਂ **ਕੁਲੀਨਤੰਤਰ** ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਤਾਕਤ ਛੋਟੇ, ਉਚੇਰੇ ਅਤੇ ਰਿਆਇਤ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਕੋਲ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਧਰਮਸ਼ਾਹੀ

**ਧਰਮਸ਼ਾਹੀ** ਜਾਂ **ਦੀਨੀ ਹਕੂਮਤ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Theocracy**; ਹੋਰ ਨਾਂ **ਧਰਮਤੰਤਰ**, **ਈਸ਼ਵਰਤੰਤਰ**) ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਈ ਦਾ ਹਾਕਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਹਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਰੱਬੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਦੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਧਰਮ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਟੋਲੀ ਦੀ ਮੱਤ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ
ਰਾਜਹੀਣਤਾ

**ਰਾਜਹੀਣਤਾ** ਜਾਂ **ਸ਼ਾਸਨਹੀਣਤਾ** ਜਾਂ **ਅਰਾਜਕਤਾ** ਦੀਆਂ ਕਈ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ "ਰਾਜਹੀਣਤਾ" ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਰਾਜਹੀਣਤਾ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸਮਾਜ ਵਿਚਲਾ ਸਿਆਸੀ ਘੜਮੱਸ ਜਾਂ ਅਵਿਵਸਥਾ ਹੋ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ
ਪੰਥ ਰਤਨ

**ਪੰਥ ਰਤਨ** ਪੰਥ ਰਤਨ ਫਖਰਏ-ਕੌਮ ਸਨਮਾਨ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਹੁਣ ਤੱਕ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
*ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ
*ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਮਸਕੀਨ
*ਭਾਈ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ
*ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ
*ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ
ਨਾਦਿਰ ਦੀ ਸੀਮੀਨ ਤੋਂ ਜੁਦਾਈ

**ਨਾਦਿਰ ਦੀ ਸੀਮੀਨ ਤੋਂ ਜੁਦਾਈ** (ਫਾਰਸੀ:جدایی  نادر از سیمین, romanized: Jodâyi-e Nâder az Simin, ਗੁਰਮੁਖੀ: ਜੋਦਾਈ-ਏ ਨਾਦਿਰ ਅਜ਼ ਸੀਮੀਨ  ) ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ *ਅ ਸੇਪਰੇਸ਼ਨ* (*A Separation*) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਥਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਸਗਰ ਫ਼ਰਹਾਦੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਲੈਲਾ ਹਾਤਮੀ, ਪੇਮਾਨ ਮੋਆਦੀ, ਸ਼ਹਾਬ ਹੋਸੈਨੀ, ਸਾਰੇਹ ਬਯਾਤ ਅਤੇ ਸਰੀਨਾ ਫਰਹਾਦੀ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮਧ-ਵਰਗੀ ਦੰਪਤੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਲਜਾਈਮਰ ਰੋਗ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਲਈ ਇੱਕ ਨੌਕਰਾਨੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਫਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਅਸਚਾਨਸਕਾ ਵਿਲਾ

**ਅਸਚਾਨਸਕਾ ਵਿਲਾ** ਉੱਤਰੀ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਊਮਿਓ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀਬੱਧ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਰਾਗਨਾਰ ਓਸਤਬਰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 1906 ਵਿੱਚ ਕਰਨਲ ਵਿਲਹੈਮ ਅਸਚਾਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਕਲ ਇਹ ਇੱਕ ਰੈਸਤਰਾਂ ਹੈ।

## ਇਮਾਰਤ
ਇਸ ਵਿਲਾ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਰਾਗਨਾਰ ਓਸਤਬਰਗ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ 1906 ਵਿੱਚ ਕਰਨਲ ਵਿਲਹੈਮ ਅਸਚਾਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਓਸਤਬਰਗ ਨੇ ਊਮਿਓ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਹ ਸਟਾਕਹੋਮ ਦੇ ਟਾਉਨ ਹਾਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਅੱਜ ਕਲ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਇੱਕ ਰੈਸਤਰਾਂ ਹੈ।

ਲਕੜੀ ਦੀ ਬਣਾਈ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਚਾਰਿੰਸਕਾ ਵਿਲਾਨ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵੀਡਨ
ਪੈਗ਼ੰਬਰ (ਕਿਤਾਬ)

***ਪੈਗ਼ੰਬਰ*** ਲਿਬਨਾਨੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ, ਕਲਾਕਾਰ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੇ ਲੇਖਕ ਖਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1923 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਜਿਬਰਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। *ਪੈਗ਼ੰਬਰ* ਦਾ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁੱਕੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਅਧਿਆਇ 
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ 26 ਅਧਿਆਇ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 28 ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ '**ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਮੁਸਤਫ਼ਾ**' ਦੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਉਡੀਕ ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਅਧਿਆਏ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿਣਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ 'ਚ ਜੀਵਨ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਮੁੱਦੇ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਛੋਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਸਾਰ 
ਪੈਗੰਬਰ, ਅਲ ਮੁਸਤਫ਼ਾ, ਓਰਫਲੀਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 12 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਥਿਤੀ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ 26 ਵਿਸ਼ੇ - ਪਿਆਰ, ਵਿਆਹ, ਬੱਚੇ, ਦਾਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਕੰਮ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ, ਘਰ, ਕੱਪੜੇ, ਖਰੀਦਣ-ਵੇਚਣ, ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ, ਕਾਨੂੰਨ, ਆਜ਼ਾਦੀ, ਤਰਕ ਅਤੇ ਜਨੂੰਨ, ਦਰਦ, ਆਤਮ ਗਿਆਨ, ਉਪਦੇਸ਼, ਦੋਸਤੀ, ਗੱਲਬਾਤ, ਸਮਾਂ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, ਆਨੰਦ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਜਿਬਰਾਨ ਦੇ ਬਣਾਏ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ 
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾੰ ਦੇ ਨਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ :-

* ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ (ਲਕਸ਼ਯ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ)
*ਡਾ. ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ (ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)
*ਪ੍ਰੋ. ਬਸੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ (ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ)
* ਗੁਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ)

## ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ 
*ਪੈੈਗ਼ੰਬਰ ਦਾ 100* ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।  1923 ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲ 2012 ਤੱਕ ਇਕੱਲੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀਆਂ 90 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। 1923 ਵਿਚ 2000 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਛਪਾਈ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੇ 1,159 ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ।*ਪੈਗ਼ੰਬਰ* ਦੀ ਮੰਗ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਚੌਗੁਣੀ। ਇਸਦਾ ਫ਼ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਮਦਲੀਨ ਮੇਸਨ-ਮੈਨਹੇਮ (Madeline Mason-Manheim) ਦੁਆਰਾ 1926 ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1931 ਵਿੱਚ ਜਿਬਰਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਜਰਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿਕਰੀ 1935 ਵਿਚ 12,000, 1961 ਵਿਚ 1,11,000 ਅਤੇ 1965 ਵਿੱਚ 240,000 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ। 1957 ਵਿਚ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਦਸ ਲੱਖਵੀਂ ਕਾਪੀ ਵਿਕੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ*ਪੈਗੰਬਰ* ਦੀਆਂ ਇਕ ਹਫਤੇ ਵਿਚ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕੀਆਂ। ਖਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ ਦੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 40 ਕੁ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿਚ 10 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

## ਰਾਇਲਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕੰਟਰੋਲ 
ਕਿਤਾਬ 1 ਜਨਵਰੀ, 2019 ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ,  ਕਨੇਡਾ,  ਰੂਸ,  ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ,  ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। 

## ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਦਾ ਬਗੀਚਾ 
ਜਿਬਰਾਨ ਨੇ *ਪੈਗ਼ੰਬਰ* ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਵਿੱਚ *ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਦਾ ਬਗੀਚਾ* (The Garden of the Prophet) ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1933 ਵਿੱਚ ਜਿਬਰਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ। *ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਦਾ ਬਗੀਚਾ* ਵਿੱਚ ਅਲ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਦੀ ਨੌਂ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਅਲ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਦੇ ਲੰਮੀ ਗ਼ੈਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ

**ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ** ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ‘ਗੁਰੂ ਕੀ ਨਗਰੀ’ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਗਰੀ ‘ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਨ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ੧੭ ਵੈਸਾਖ ਸੰਮਤ ੧੬੪੭ ਬਿਕਰਮੀ (ਮੁਤਾਬਕ ੧੫੯੦ ਈ.) ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਸਰੋਵਰ ਖੁਦਵਾ ਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੰਮਤ ੧੬੫੩ ਬਿਕਰਮੀ ੧੫੯੬ ਈ.) ਨੂੰ ਨਗਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ। ਜੂਨ, ੨੦੦੬ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਵਿਤਰ ਨਗਰੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਸਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ੧੫੮੭ ਈ. ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ੧੩-੧੪ ਮੀਲ ਦੂਰ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਨਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲਾਹੌਰ-ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਜਰਨੈਲੀ ਸੜਕ ਤੋਂ ਹਟਵੀਂ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸੜਕ ਦੇ ਐਨ ਉਪਰ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਰਸਤੇ ਹੀ ਹਾਕਮ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਆਇਆ-ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ੧੭ ਵੈਸਾਖ ੧੬੪੭ ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਨ ੧੫੯੦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਪੌਣ-ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਇਆ। ਇਸ ਢਾਬ ਸਬੰਧੀ ਪਿੰਡ ਪਲਾਸੌਰ ਅਤੇ ਕੋਟ-ਕਾਜ਼ੀ (ਖਾਨੇਵਾਲ) ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਸ 'ਚ ਝਗੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਖਾਨੇਵਾਲ ਦੇ ਖੱਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਲਾਸੌਰ ਦੇ ਰੰਘੜਾਂ ਨੂੰ ਰਜ਼ਾਮੰਦ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਖਰੀਦ ਲਈ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਥੇ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਖੁਦਵਾਈ ਕਰਵਾਈ। ਰਸਤੇ ‘ਚ ਇਥੇ ਉਤਰੇ। ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਨਗਰ ਇੰਨੀ ਤਰੱਕੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਉਪਰੰਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਭਾਗ ਦੀ ਡੋਰ **ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ** ਦੇ ਹੱਥ ਆਈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ੧੪ ਜੁਲਾਈ, ੧੮੩੬ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਅਤੇ ੧੪ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਣਵਾਏ। ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਸੇ ਸੋਨਾ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਨਗਰੀ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਇੱਥੇ ਸਿੱਖ ਬੁੰਗੇ ਬਣਵਾਏ ਗਏ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਆਰਾਮ ਲਈ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਉਪਰੰਤ [ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ[[ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇਥੇ ਮੁਨਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ੧੯੨੦ 'ਚ [ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦਾ ਆਰੰਭ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ੧੯੩੧ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ੧੦੧੦੩ ਸੀ।

## ਦੇਖਣਯੋਗ ਸਥਾਨ
ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੇ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਤੋਂ ਅੱਧਾ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸ਼ੋਭਨੀਕ ਹੈ। ਤਰਨਤਾਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੇਵਲ 24 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ, ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਆਦਿ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸੜਕੀ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖੂਹ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟੱਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਦਾ ਖੂਹ ਅਤੇ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਲਕੀਰ ਸਾਹਿਬ ਆਦਿ ਧਾਰਮਿਕ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹਨ। ਹਰੀਕੇ ਪੱਤਣ ਵੀ ਸੈਲਾਨੀ ਪੰਛੀ ਦੇਖਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ
*ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵਿਦਿਆਲਾ
*ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਖਾਲਸਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ
*ਸੇਵਾ ਦੇਵੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ
*ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਖਾਲਸਾ (ਸਰਕਾਰੀ) ਕਾਲਜ
*ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲਜ
*ਸੇਵਾ ਦੇਵੀ ਕਾਲਜ
ਆਦਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਡਾਕਟਰ ਬਿਨਾਇਕ ਸੇਨ

**ਡਾਕਟਰ ਬਿਨਾਇਕ ਸੇਨ** (, ) ਮਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਲੇ ਵਿਆਕਤੀ ਹਨ। ਪੀਪਲਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਫਾਰ ਸਿਵਲ ਲਿਬਰਟੀਜ਼ (ਪੀ.ਯੂ.ਸੀ.ਐਲ.) ਦੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਕੌਮੀ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਡਾ. ਸੇਨ ਵੱਲੋਂ ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਨਤਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨ ਤਹਿਤ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਜਮਹੂਰੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਕਟਰ ਪੱਖੀ ਲੋਕ-ਵਿਰੋਧੀ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਜਿੱਥੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਥੇ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹਾਸਲ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਜਥੇਬੰਦੀ ਸਲਵਾ ਜੁਡਮ ਅਤੇ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਗ੍ਰੀਨ ਹੰਟ ਰਾਹੀਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਵਹਿਸ਼ੀ ਹੱਤਿਆਵਾਂ, ਝੂਠੇ ਪੁਲੀਸ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਬਲਾਤਕਾਰ, ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਿਰਾਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸਾੜ ਫੂਕ ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਗੈਰ ਪੱਖੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।

ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵੈਲੂਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਸੰਨ 2004 ਵਿੱਚ ਪਾਲ ਹੈਰੀਸਨ ਐਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਸ਼ੰਗਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਦਿਵਾਸੀ ਖੇਤਰ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਥੋਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਮਾੜੀ ਖੁਰਾਕ, ਮਲੇਰੀਆ ਅਤੇ ਟੀ. ਬੀ. ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਏਲੀਨਾ ਪਿਛਲੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰਸੂਲੀਆ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿੱਚ ਜੋਨਾਥਨ ਮਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਬਦਲੇ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਕਸਲਵਾਦੀ ਜਾਂ ਸਲਵਾਯੁਧਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੇ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ
ਛਿਲਾ

**ਛਿਲਾ** ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚਾਲੀ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੰਸ਼ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ ਦਾ ਬੱਚਾ ਇੰਨਾ ਮੁਹਤਾਜ ਹੈ ਕਿ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਬੱਚਾ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਵਸਤ ਦੇ 40 ਦਿਨਾਂ ਜਾਂ ਸਵਾ ਮਹੀਨਾ **ਛਿਲਾ** ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਡਿਲਵਰੀ ਫੋਰਟੀ ਡੇਜ਼। ਛਿਲਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਰਸਮ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਹੈ ਔਰਤ ਲਈ। ਜਣੇਪੇ ਮਗਰੋਂ ਮੁੜ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਹਵਾਰੀ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਧਰਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਵਾਜ
ਇਪੋਲਾਈਤ ਤੇਨ

**ਇਪੋਲਾਈਤ ਤੇਨ** ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ। ਸਾਹਿਤਿਕ ਇਤਿਹਾਸਵਾਦ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾਤਕ ਲਹਿਰ ਇਸ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਆਪਣੇ "ਪ੍ਰਜਾਤੀ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਕਾਲ" ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਜਾਤੀ, ਕਾਲ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ
ਤੇਨ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਿਧੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਤੀ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਕਾਲ(race, milieu et moment) ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਤੇਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਤੋਂ ਤੇਨ ਦਾ ਭਾਵ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਜਦੀਕ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਕ
ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੁੰਬਈ

**ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੁੰਬਈ** ਮੁੰਬਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉਤਰ-ਪਛਮ ਵਿੱਚ ਪਵਈ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਗੂ ਸਵਸ਼ਾਸੀ ਅਭਿਆਂਤਰਿਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਨ ਲੜੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਇਹ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਦੂਜੀ-ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਲਜ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ

**ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ** (ਜਨਮ: 6 ਜੁਲਾਈ 1949) ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਨ।
## ਰਚਨਾਵਾਂ
**ਪ੍ਰੋਮੀਥਿਅਸ ਰੋ ਪਿਆ* 
**ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਏਜੰਡਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬ*

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949
ਮੇਫ਼ਲਾਵਰ

**ਮੇਫ਼ਲਾਵਰ** (Mayflower) ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ਜਿਹੜਾ 1620 ਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸਣ ਦੇ ਇੱਛਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਏਸ ਨਾਲ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਚ ਯੂਰਪੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਸਣ ਦਾ ਮੁਢ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਏਸ ਲਈ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਅਮਰੀਕੀ ਇਤਿਹਾਸ ਚ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 102 ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼
ਪਰਾਗ ਬਸੰਤ

]]
**ਪਰਾਗ ਦੀ ਬਸੰਤ** (, ) ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਗਲਬੇ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਚੈਕੋਸਲੋਵਾਕੀਆ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਰਸਾ ਸੀ। ਇਹ 5 ਜਨਵਰੀ 1968 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਦੁਬਚੇਕ ਚੈਕੋਸਲੋਵਾਕੀਆ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲਾ ਸਕੱਤਰ ਚੁਣੇ ਗਏ, ਅਤੇ 21 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਜਦ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਵਾਰਸਾ ਪੈਕਟ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸੁਧਾਰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਚੈਕੋਸਲੋਵਾਕੀਆ ਤੇ ਹਮਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।

ਪਰਾਗ ਬਸੰਤ ਸੁਧਾਰ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ਕ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਲੋਕਰਾਜੀਕਰਨ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਚੈਕੋਸਲੋਵਾਕੀਆ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵਾਧੂ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਦੁਬਚੇਕ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ
ਸੰਜੀਵ ਭੱਟ

**ਸੰਜੀਵ ਭੱਟ** ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 2002 ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਦੀ ਦੀ ਕਥਿਤ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਲਫੀਆ ਬਿਆਨ ਦਾਇਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਜੀਵ ਭੱਟ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਤੇ ਨਵੀਂ ਪੋਸਟਿੰਗ ਜੋਆਇਨ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਸਿੱਖਿਆ 
ਸੰਜੀਵ ਭੱਟ ਨੇ ਹਿੱਲ ਗ੍ਰੇਨਜ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਜੇਵੀਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (ਲਿਓਲਾ ਹਾਲ), ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਪੁਲਿਸ ਕਰੀਅਰ 
ਸੰਜੀਵ ਭੱਟ 1988 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ (ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ.) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਕੈਡਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2002 ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਹਿੰਸਾ
ਲੌਂਗੋਵਾਲ

**ਲੌਂਗੋਵਾਲ** ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਲਾਲਗੜ੍ਹ ਸੀ। ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਨਜ਼ਾਮਤ ਕਰਮਗੜ੍ਹ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਲਾਲਗੜ੍ਹ ਉਰਫ਼ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਸੰਨ 1901 ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਡਾਕਖਾਨਾ ਸੁਨਾਮ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦਾ ਏਕੀਕਰਨ ਕਰਕੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪਿੱਛੋਂ 20 ਅਗਸਤ 1948 ਨੂੰ ਪੈਪਸੂ ਰਾਜ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਰਿਆਸਤ ਜੀਂਦ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੰਗਰੂਰ ਨੂੰ ਪੈਪਸੂ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਵਿਖੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਲਜ (SLIET) ਸੰਤ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# http://sliet.ac.in/

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲਹਿਲ

**ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲਹਿਲ** (گرپریت سنگھ لیہل (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ)) (ਜਨਮ 6 ਫਰਵਰੀ 1963) ਉੱਘੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮਾਹਿਰ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿਕਾਸ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਡੀਨ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ-ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ-ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਓਸੀਆਰ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਰਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ, ਪਹਿਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਪੈੱਲ-ਚੈੱਕਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰਮੁਖੀ-ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਆਦਿ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਸਿੱਖਿਆ
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਥਾਪਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ 'ਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ਆਪਟੀਕਲ ਕਰੈਕਟਰ ਪਛਾਣ (ਓ.ਸੀ.ਆਰ.) ਸਿਸਟਮ ਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963
ਗੈਡਫਲਾਈ

**ਗੈਡਫਲਾਈ ** ਆਇਰਿਸ਼ ਲੇਖਕ ਏਥਲ ਲਿਲਨ ਵੋਇਨਿਚ ਦਾ 1897 (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ), ਜੂਨ; ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਇਸੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲ
ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਭੀਖੀ

**ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਭੀਖੀ** (1935 - 18 ਜੁਲਾਈ,1988) ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਵੀ ਸੀ। 
## ਜੀਵਨੀ
ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਸ਼ੇਖੁਪੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਭੀਖੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗਿਆਨੀ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਭੀਖੀ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੀ। 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕੇਸਰ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਚੁੰਗੀ ਪੋਸਟ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 
## ਪੁਸਤਕਾਂ
**ਅਣਖਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ*
*ਪਵਿਤਰ ਰੂਹਾਂ 
*ਸਚ ਦੇ ਵਣਜਾਰੇ
*ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਛਾਵੇਂ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1988
ਸਿਆਸਤ

**ਸਿਆਸਤ** ਜਾਂ **ਰਾਜਨੀਤੀ** (ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਤੀ)  ਨਿੱਜੀ ਜਾਂ ਸਮੂਹਿਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਮਲ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਉੱਪਰ ਰਾਜ ਜਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਫੁਲਿੱਤ ਕਰਨਾ, ਦੂਜੇ ਸਿਆਸੀ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ, ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨਾ, ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣੇ, ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਖਿਲਾਫ ਜੰਗ ਸਮਤੇ ਬਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ। ਸਿਆਸਤ ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰਾਂ ਤੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਰਵਾਇਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਟੱਬਰ ਅਤੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਆਧੁਨਿਕ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ। ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਢਾਂਚਾ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਸਿਆਸੀ ਤਰੀਕੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਿਆਸੀ ਸੋਚ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਜਿਹੇ ਪਲੈਟੋ ਦੀ *ਗਣਤੰਤਰ,* ਅਰਸਤੂ ਦੀ *ਰਾਜਨੀਤੀ* ਅਤੇ ਕਨਫਿਊਸ਼ਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ seminal ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਛੇਤੀ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ 
ਧਰਮ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿਚਲਾ ਮਸਲਾ ਬੜਾ ਪੇਚੀਦਾ ਹੈ। ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਕਿ ਰਿਆਸਤ (ਸਟੇਟ) ਤੇ ਧਰਮ (ਚਰਚ) ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਖ਼ਤ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਥਾਮਸ ਜੈਫਰਸਨ ਨੇ ਲਿਖੀ।

## ਹਵਾਲੇ
* ਰਿਆਨ, ਐਲਨ: *ਰਾਜਨੀਤੀ ਉੱਤੇ: ਮੌਜੂਦਾ ਨੂੰ ਹੈਰੋਡੋਟਸ ਤੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸ.* ਲੰਡਨ: ਐਲਨ Lane, 2012. ISBN 978-0-713-99364-6

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤ
ਮਾਰਕੰਡੇ ਕਾਟਜੂ

ਜਸਟਿਸ **ਮਾਰਕੰਡੇ ਕਾਟਜੂ** ਪ੍ਰੈਸ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਵੀ ਰਹੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਮੁੱਖ ਜੱਜ, ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ, ਮਦਰਾਸ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਜਸਟਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਐੱਸ ਤਰਸੇਮ

**ਡਾ. ਐਸ. ਤਰਸੇਮ** (21 ਦਸੰਬਰ 1942 - 23 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019) ਉੱਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜਲ਼ਗੋ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਆਲੋਚਕ ਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਨੇਤਰਹੀਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਸੱਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਤ੍ਰੈਮਾਸਿਕ ਪੱਤਰ 'ਨਜ਼ਰੀਆ' ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਐਸ. ਤਰਸੇਮ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਦਸੰਬਰ 1942 ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤਪਾ (ਉਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਸੀ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਐੱਸ. ਤਰਸੇਮ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂਅ ਤਰਸੇਮ ਲਾਲ ਗੋਇਲ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂਅ 'ਸਵਰਾਜ' ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਸਵਰਾਜ' ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅੱਖਰ 'ਐੱਸ' ਨਾਲ ਤਰਸੇਮ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਲਮੀ–ਨਾਂਅ ਐੱਸ. ਤਰਸੇਮ ਰੱਖ ਲਿਆ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ - ਸਮੀਖਿਆ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤ* (1 ਜਨਵਰੀ 2006)
**ਪ੍ਰੋ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ - ਸਮੀਖਿਆ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤ* (1 ਜਨਵਰੀ 2006)
**ਬਾਬਾ ਬਲਵੰਤ - ਜੀਵਨ ਸੰਵਾਦ ਤੇ ਸਮੀਖਿਆ* (1 ਜਨਵਰੀ 2007)
**ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ* (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ)

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019
ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ

thumb
**ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ** (13 ਦਸੰਬਰ 1966) ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਰਚੇ ਅਨੇਕ ਗੀਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਅਮਰਦੀਪ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਐਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ‘ਸੁੱਤਾ ਨਾਗ’ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਬਣਾਈ ਹੈ।
## ਕਿਤਾਬਾਂ
**ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ* (ਕਵਿਤਾਵਾਂ) 
**ਸਿੱਲੀ ਸਿੱਲੀ ਹਵਾ* (ਗੀਤ)
* *ਜੋਰਾ ਦਸ ਨੰਬਰੀਆ* (ਫ਼ਿਲਮ ਸਕ੍ਰਿਪਟ)

## ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ
*ਇਹ ਜੋ ਸਿੱਲੀ ਸਿੱਲੀ ਆਉਂਦੀ ਏ ਹਵਾ (ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ)
*ਕੁੜੀਆਂ ਤਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ (ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ)
*ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਮੇਰਾ ਏ, ਓ ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਮੇਰਾ ਏ (ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ)
*ਜੇ ਮਿਲੇ ਉਹ ਕੁੜੀ (ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ)
*ਇਸਕੇ ਦੀ ਮਾਰ - (ਰਾਣੀ ਰਣਦੀਪ)
*ਦੁੱਖ ਬੋਲ ਜੇ ਦੱਸਿਆ (ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ)
*ਦਿਲ ਕਚ ਦਾ (ਰਾਣੀ ਰਣਦੀਪ)
*ਕਿਹੜੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਤੂੰ ਨੀ (ਲਹਿੰਬਰ ਹੁਸੈਨਪੁਰੀ)
*ਕੀ ਬੀਤੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ (ਸਲੀਮ)
*ਹੰਝੂ (ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ)
*ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦੇ ਘਰ (ਰਾਣੀ ਰਣਦੀਪ)
*ਨਾ ਤੂੰ ਕੁਝ ਖੱਟਿਆ (ਰੋਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਅਤੇ ਅਰਸ਼ਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ)
*ਕਜਲੇ ਵਾਲੇ ਨੈਣ (ਦਵਿੰਦਰ ਕੋਹਿਨੂਰ ਅਤੇ ਡੌਲੀ ਸਿੱਧੂ)
*ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ (ਕੁਲਦੀਪ ਰਸੀਲਾ ਅਤੇ ਡੌਲੀ ਸਿੱਧੂ)
*ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ (ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ)
*ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ (ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ)
*ਅਸੀਂ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਤੈਨੂੰ ਨੀ ਕਦੇ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ (ਮੀਨੂ ਸਿੰਘ)
*ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਾ ਵੇ (ਮੀਨੂ ਸਿੰਘ)
## ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫ਼ਰ
*ਸੁੱਤਾ ਨਾਗ(ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ)ਲੇਖਕ,ਨਿਰਮਾਤਾ,ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
*ਯੋਧਾ (ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ) ਲੇਖਕ
*ਖੂਨ (ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ) ਲੇਖਕ,ਨਿਰਮਾਤਾ,ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
*ਜੋਰਾ

## ਸਨਮਾਨ
# 2000: ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਸਿਲੀ-ਸਿਲੀ ਹਵਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ
# 2006 ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਨੰਦ ​​ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਐਵਾਰਡ
# 2010: ਪੀਟੀਸੀ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ
# 2010: ਹਰਿਆਣਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 
# 2011: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ
# 2011: ਰਾਜਾ ਪੋਰਸ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਦੋਸਤੀ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
# 2011: ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਕਨਕਲੇਵ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ
# ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
# ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਮਾਨ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ
# 2018 ਸਰਬੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜ਼ੋਰਾ ਦਸ ਨੰਬਰੀਆ 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਖੱਟੀ ਲੱਸੀ ਦਾ ਗਲਾਸ

**ਖੱਟੀ ਲੱਸੀ ਦਾ ਗਲਾਸ** ਦਰਸ਼ਨ ਧੀਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਆਰਥਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਪਾਤਰ
* ਮੈਂ ਪਾਤਰ
* ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ
* ਲਾਲਾ ਸਰਦਾਰੀ ਲਾਲ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਦੁੱਖਵਾ ਕਾਸੇ ਕਹੂੰ

**ਦੁੱਖਵਾ ਕਾਸੇ ਕਹੂੰ** ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਪਾਤਰ
* ਰਾਜੀ
* ਤਾਰੀ
* ਜਿੰਦੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਭੁਪਾਲ ਗੈਸ ਕਾਂਡ

**ਭੁਪਾਲ ਗੈਸ ਕਾਂਡ** ਜੋ 2 ਅਤੇ 3 ਦਸੰਬਰ 1984 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਾਪਰਿਆ, ਭੁਪਾਲ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਬਾਈਡ ਕੰਪਨੀ ’ਚੋਂ ਘਾਤਕ ਮੀਥਾਇਲ ਆਈਸੋਸਾਇਨੇਟ ਗੈਸ ਰਿਸਣ ਕਾਰਨ 15 ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਰੋਗੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇੱਹ ਭਿਆਨਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਭੁਪਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤਬਾਹੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੂੰ **ਭੁਪਾਲ ਗੈਸ ਤਰਾਸਦੀ** ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਬਾਈਡ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚੋ ਮੀਥਾਇਲ ਆਈਸੋਸਾਇਨੇਟ ਜੋ ਇੱਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਗੈਸ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2,259 ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 3787 ਮਰਨ ਵਾਲਿਆ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਹੋਰ ਅੰਦਾਜ਼ੇ 8,000 ਲੋਕ ਅਗਲੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਕਾਰਾ ਹੋ ਗਏ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਂਡ
ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਫੁੱਲ

**ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਫੁੱਲ** ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੁਰਜੀਤ ਵਿਰਦੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖੀ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

## ਪਾਤਰ
* ਰਾਜ
* ਸੀਮਾ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
*ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਫੁੱਲ, ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ

ਸੁਰਜੀਤ ਵਿਰਦੀ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਬਚਨੀ (ਕਹਾਣੀ)

**ਬਚਨੀ** ਕੈਲਾਸ਼ ਪੁਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਪਾਤਰ
* ਬਚਨੀ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਗੰਢ ਭੇਜਣਾ

**ਗੰਢ ਭੇਜਣਾ** ਜਾਂ **ਗੰਢ ਫੇਰਨਾ**: ਸਕੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਜਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸੱਦਾ-ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਗੰਢ ਫੇਰਨਾ ਜਾਂ ਗੰਢ ਭੇਜਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਵੇਲੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਭਾਜੀ ਵੰਡ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਅੱਖਰ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਕੋਰੇ ਸਨ ਤਾਂ ਸ਼ਗਨਾਂ ਵਾਲੀ **ਮੌਲੀ ਜਾਂ ਖੰਮਣੀ** ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਲਾਗੀ ਹੱਥ ਸੱਦਾ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹੋ ਮੌਲੀ ਦਾ ਧਾਗਾ ਲਗਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸ ਰਸਮ ਦਾ ਨਾਂ **ਗੰਢ ਭੇਜਣਾ** ਪੈ ਗਿਆ। ਸਕੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਗੰਢ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਗੰਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਆਂਢੀ ਰੱਬ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੰਢਾਂ ਪੈ ਜਾਣ ਤਾਂ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤਕ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀਆਂ। ਰਿਸ਼ਤੇ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਤਾਂ ਗੰਢਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਗੰਢ-ਤੁਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਗੰਢਾਂ ਰੜਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
## ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ

ਸਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ
ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਸਾਹਿਤ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਾਡਲੇ ਪੁੱਤਰ 
ਕਾਕਾ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਦਾ ਸੁਭ ਵਿਆਹ
ਬੀਬਾ ਗੁਰਪੀਤ ਕੌਰ
(ਪੁੱਤਰੀ ਸਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਮੁੱਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਵਾਸੀ ਜੱਜਲ)
ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਨੀਯਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੋ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ 
ਸਾਡੇ ਗ੍ਰਹਿ ਕਟਾਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾਲਤਾ ਕਰਨੀ
:ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ
02 ਨਵੰਬਰ 2014
ਸਗਨ 10 ਵਜੇ ਸਵੇਰੇ
ਸਥਾਨ ਦਿਲਵੀਰ ਪੈਲੇਸ
ਮਿਤੀ 03 ਨਵੰਬਰ 2014
ਬਰਾਤ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ
ਸਵਾਗਤ ਕਰਤਾ
ਸੋਢਲ ਪਰਿਵਾਰ, ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਰਿਸਤੇਦਰ

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ
ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਬੌਲਦ

**ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਬੌਲਦ** ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

## ਪਾਤਰ
* ਕਰਮ ਸਿੰਘ
* ਮਾਨ ਸਿੰਘ 
* ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਾਪੂ 
* ਜਸਵੰਤ (ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਰਾ)
## ਕਥਾਨਕ
ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਛੁਟੀ ਆਇਆ ਇੱਕ ਫ਼ੌਜੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਯਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਭਰਤੀ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਹੌਲਦਾਰ ਸੀ ਪਰ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਅਜੇ ਮਸਾਂ ਨਾਇਕ ਹੀ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆ ਗਈ ਪਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਨਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਇਕੱਠੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਦੀ ਰੀਝ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ। ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ‘‘ਸਾਡੇ ਘਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਆਵੀਂ ਤੂੰ। ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਆਏ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ ਤਾਂ ਅੱਧਾ ਮੇਲ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਆਏ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਾਂਗਾ ਤੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂਬਾਤਾਂ ਸੁਣਾਂਗਾ ਤਾਂ ਅੱਧਾ ਮੇਲ ਮੇਰਾ ਵੀ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।’’

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਜ਼ਿਬਾ ਸ਼ਿਰਾਜ਼ੀ

**ਜ਼ਿਬਾ ਸ਼ਿਰਾਜ਼ੀ** ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਕੰਪੋਜ਼ਰ ਹੈ।
ਇੰਸੂਲਿਨ

**ਇੰਸੂਲਿਨ** (ਰਸਾਇਣਕ ਸੂਤਰ:C*45*H*69*O*14*N*11*S.3H*2*O) **ਪੈਂਕਰੀਆਜ** ਦੇ ਬੀਟਾ ਸੈੱਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਜੰਤੂ ਹਾਰਮੋਨ ਹੈ। ਰਸਾਇਣਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਪਿਪਟਾਇਡ ਹਾਰਮੋਨ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਨੂੰ ਨਿਅੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੰਸੂਲਿਨ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਅਰਬ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੰਸੂਲਿਨ ਦੇ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਇੰਸੂਲਿਨ ਦੇ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ‘ਚ ਸਮੱਰਥ ਹਨ। ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਕਾਰਗਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਖੂਨ ‘ਚ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕੰਟਰੋਲ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੰਸੂਲਿਨ ਦੀ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਹੀ ਆਖਰੀ ਬਦਲ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਬਦਲ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਟਾਈਪ-2 ਡਾਈਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ‘ਚ ਸਮੱਰਥ ਹਨ। ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਸਰੀਰ ‘ਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਰਿਸੈਪਟਰ ਪੀਪੀਏਆਰ ਗਾਮਾ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੈਟ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ‘ਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਰਿਸੈਪਟਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਸਰੀਰ ‘ਚ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ‘ਚ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਵਾਈਆਂ
ਤੁਲਸੀ ਪੀਠ

**ਤੁਲਸੀ ਪੀਠ** ਸੇਵਾ ਨਯਾਸ ਜਾਨਕੀ ਕੁੰਡ, ਚਿਤਰਕੂਟ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾ ਜਗਦਗੁਰੁ ਰਾਮਭਦਰਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ 2 ਅਗਸਤ 1987 ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਮਭਦਰਾਚਾਰਿਆ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਪੀਠ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਚੱਪਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਸੰਤ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ
ਰਾਜਕਮਲ ਚੌਧਰੀ

**ਰਾਜਕਮਲ ਚੌਧਰੀ** (13 ਦਸੰਬਰ 1929 - 19 ਜੂਨ 1967) ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਮੈਥਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਨ। ਮੈਥਲੀ ਵਿੱਚ *ਸਵਰਗੰਧਾ*, *ਕਵਿਤਾ ਰਾਜਕਮਲਕ* ਆਦਿ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ, *ਏਕਟਾ ਚੰਪਾਕਲੀ ਏਕਟਾ ਵਿਸ਼ਧਰ* (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ) ਅਤੇ ਆਦਿਕਥਾ, *ਫੁਲ ਪੱਥਰ* ਅਤੇ *ਅੰਦੋਲਨ* ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਚਿਤ ਨਾਵਲ ਹਨ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਪੂਰਨ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਥਲੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਬਦਖ਼ਲ

**ਬਦਖ਼ਲ** ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਗਿੱਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੰਦੇ ਦੀ ਦੁਖਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਗੋਰੀ ਮੇਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਿਸ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਪਾਤਰ
* ਕੁਲਦੀਪ
* ਮੈਰੀਅਨ
* ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
* ਡੇਵਿਡ
* ਕੌਲਿਤ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਘ

**ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜੱਥੇਬੰਦੀ** (**ਈਲੋ/ILO**) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਏਜੰਸੀ ਹੈ ਜੋ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਮਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਸੁਘੜ ਕੰਮ, ਨਾਲ਼ ਨਜਿੱਠਦੀ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ 193 ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 185 ਈਲੋ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।

1969 ਵਿੱਚ ਇਸ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਨੂੰ ਵਰਗਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਮਨ ਵਧਾਉਣ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣ ਕਰ ਕੇ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

ਈਲੋ ਉਹਨਾਂ ਇਕਾਈਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੌਮੀ ਕਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਹ ਸਰਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ
ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ

**ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ** (ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋਹਿਨੀਇੱਟਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) () ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ ਹੈ। ਇਸ ਮੋਹਕ ਨਾਚ ਨੂੰ ਨਰਤਕੀਆਂ ਏਕਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਮੋਹਿਨੀ ਅਰਥਾਤ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਅੱਟਮ ਯਾਨੀ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਉਤਪਤੀ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੱਠ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 
[thumb|ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਡਾਂਸਰ [ਸੁਨੰਦਾ ਨਇਅਰ|ਸੁਨੰਦਾ ਨਾਇਰ ਮੋਸ਼ਨ ਵਿੱਚ।]]
ਮੋਹਿਨਿਯਾਅੱਟਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋਹਿਨੀ-ਅੱਟਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਔਰਤ ਅਵਤਾਰ "ਮੋਹਿਨੀ" ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮੋਹਿਨੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਦੂਗਰੀ ਜਾਂ ਇੱਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਲੁਭਾਉਣੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ (ਚੰਗਿਆਈ) ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ(ਬੁਰਾਈ) ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬੁਰਾਈ ਨੇ *ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ* (ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ) ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਭਰਪੂਰ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਬੜੇ ਭੜਕੀਲੇ ਕੱਪਡ਼ੇ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਣੀਆਂ ਅਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਲਈ *ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ* ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੋਹਿਨੀ *ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ* ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚੰਗੇ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਮੋਹਿਨੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸਰਬਉੱਚ ਦਾ ਇੱਕ ਜਾਦੂਈ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। *ਅੱਤਮ* ਇੱਕ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਾਲ ਦੀ ਗਤੀ ਜਾਂ ਨਾਚ। *ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ* ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਇੱਕ ਜਾਦੂਈ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਦਾ ਨਾਚ" ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਐੱਨਜ਼ਾਈਮ

ਆਇਨ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਇਸ ਪਾਚਕ ਰਸ ਨੂੰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰੇਰਨ ਲਈ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਜਾਮਣੀ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ''ਐੱਸ-ਹੈਕਸਾਈਲਗਲੂਟਾਥਾਈਓਨ ਨਾਮਕ ਰਸ ਰੋਕੂ ਨੂੰ ਦੋ ਸਰਗਰਮ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਇੱਕ ਥਾਂ-ਭਰੂ ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।]]

**ਪਾਚਕ ਰਸ** ਜਾਂ **ਐੱਨਜ਼ਾਈਮ**  ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੀਵ ਅਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੱਲਦੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਖ਼ੁਰਾਕ ਪਾਚਕ ਅਮਲਾਂ ਲਈ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੋਣਸ਼ੀਲ ਕਿਰਿਆ-ਪ੍ਰੇਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਖ਼ੁਰਾਕ-ਪਾਚਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਖ਼ੁਰਾਕ ਪਚਾਉਣ ਤੋਂ ਡੀ.ਐੱਨ.ਏ. ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੱਕ, ਦੀ ਦਰ, ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਅਤੇ ਚੁਣਨਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਪਾਚਕ ਰਸ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁਝ ਆਰ.ਐੱਨ.ਏ. ਅਣੂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਸ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਤਿੰਨ-ਪਾਸੀਆ ਢਾਂਚਾ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨੀ (ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਬਾਇਓਟਿਨ) ਅਤੇ ਅਕਾਰਬਨੀ (ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਆਇਨ ਆਦਿ) ਸਹਿਕਾਰਕਾਂ ਦਾ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਠੋਡੀ

ਮਾਨਵੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ **ਠੋਡੀ** ਮੂੰਹ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਵਾਲੀ ਹੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਉੱਪਰ ਜਬਾੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਠੋਡੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਨੋਕਦਾਰ ਤੇ ਤਿਕੋਣੀ ਅਤੇ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਚੌੜੀ ਤੇ ਗੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਵੀ ਸਰੀਰ
ਆਲਮੀ ਜੀਵ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਦਿਹਾੜਾ

** ਆਲਮੀ ਜੀਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਿਵਸ** ਹਰ ਸਾਲ 22 ਮਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ **ਰਿਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ** ਵਿਖੇ ਸਾਲ 1992 ਨੂੰ ਮਨਾਏ ਗਏ **ਧਰਤ ਸੰਮੇਲਨ** ਤੋਂ ਹੋਈ।
## ਜੀਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ
**ਜੀਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ** ਤੋਂ ਭਾਵ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਜੰਤੂਆਂ ਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੌਦੇ ਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੀਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਜੈਵਿਕ ਧਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਤ ਸਭ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਪੌਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੀਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਜਾਂ ਜੀਵ ਮੂਲ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ’ਤੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਜੀਵ ਤੇ ਪੌਦਾ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ।
## ਵਿਗਿਆਨੀ
**ਜੀਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ** ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਈ.ਓ. ਵਿਲਸਨ ਨੇ ਜੀਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਕਾਈ ਤੋਂ ਬੋੋਹੜ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੱਕ ਕੀਟਾਣੂਆਂ ਤੋਂ ਹਾਥੀ, ਵੇਲ ਤੱਕ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਨੇਕਤਾ ਹੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਵੀ ਜੀਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇਸ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕਤਾ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਚਰਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ **ਚਰਕ ਸਮੀਹਤਾਂ** ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵਾਂ ਦੀ 200 ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ 340 ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੀ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਜੀਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਛੱਤੀ ਲੱਖ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀ 17 ਲੱਖ ਜੂਨਾਂ ਹੀ ਲੱਭ ਸਕੇ ਹਨ। 
## ਜੈਵਿਕ ਭੰਡਾਰ
ਭਾਰਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਅਨੇਕਤਾ ਦੇ 12 ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਭੰਡਾਰ ਜੰਗਲਾਂ, ਸਿਲੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ (Wet Lands) ਚਰਾਂਦਾਂ, ਮੈਨਗਰੂਰਵਜ ਆਦਿ ਹਨ। ਅਨੇਕਾਂ ਪੌਦੇ ਜੰਤੂ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਉਹਨਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿਉਂ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਜਿਉਂ ਸਕਦਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਮੇ ਹੋਏ, ਆਰਕਟਿਕ ਟੁੰਡਰਾਂ, ਸੁੱਕੇ ਮਾਰੂਥਲ ਜਾਂ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ ਆਦਿ।

## ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ
ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ, ਲੂਣ-ਜਲੀ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਟ, ਮਨੁੱਖੀ ਨਿਰਮਾਣਤ ਖੇਤ, ਬਾਗ, ਦਰਿਆ, ਜੰਗਲ, ਚਰਾਗਾਹਾਂ, ਮਾਰੂਥਲ ਜੀਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਵੱਡਮੁੱਲੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹਨ।
## ਪੰਜਾਬ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ 85% ਖੇਤਰ ਖੇਤੀ ਹੇਠ ਅਤੇ ਕਰੀਬ 6% ਖੇਤਰ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਸੋ ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸਥਿਤਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਫਸਲੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਜੀਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੇ ਜੀਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਖੋਰਾ ਲਾਇਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਨਣ ਕਿਰਿਆ ’ਤੇ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਮਿੱਤਰ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਵਿਚਲੀਆਂ ਜੀਵ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ’ਤੇ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
## ਲਾਭ
*ਸੰਤੁਲਿਤ ਜੀਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਸਾਡੀਆਂ ਮੌਲਿਕ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਕ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਭੋਜਨ, ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ, ਸਾਫ਼ ਹਵਾ, ਦਵਾਈਆਂ, ਨਿਵਾਸ ਸਥਲ ਆਦਿ। ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਮੁੱਢਲੇ ਉਤਪਾਦਕ ਪੌਦੇ ਹਨ। 
*ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਵੈਦ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ 2500 ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। 
*ਪੈਨਿਸੀਲੀਨ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਤੀ ਜੈਵਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਉੱਲੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 
*ਮਲੇਰੀਆ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਸਿਨੋਕਨਾ ਰੁੱਖ ਦੇ ਛਿੱਲੜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਨੀਨ ਦਵਾਈ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
*ਯਿਉ ਰੁੱਖ ਦੇ ਛਿੱਲੜ ਤੋਂ ਅੰਡੇਦਾਨੀ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
*ਟਰਮੀਨੇਲੀਆ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਤੋਂ ਕਬਜ਼ ਰੋਕੂ ਅਤੇ ਸੋਜ਼ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਦਵਾਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
*ਜੀਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਅਤੇ ਜਲ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ, ਸੋਕਾ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਆਦਿ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਿਨ
ਚੇਚਕ

**ਚੇਚਕ** ਇੱਕ ਛੂਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸੀ ਜੋ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਣੂਆਂ ਕਰ ਕੇ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, *ਵੈਰੀਓਲਾ ਮੇਜਰ* ਅਤੇ *ਵੈਰੀਓਲਾ ਮਾਈਨਰ*। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ **ਆਤਸ਼ਕ**, **ਵੈਰੀਓਲਾ**, **ਵੱਡੀ ਮਾਤਾ**, **ਦਾਣੇ**, **ਪੌਕਸ**, **ਸਮਾਲਪੌਕਸ** ਆਦਿ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਰੋਗ (*ਵੈਰੀਓਲਾ ਮਾਈਨਰ*) ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਕੁਦਰਤੀ ਮਰੀਜ਼ 26 ਅਕਤੂਬਰ 1977 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਆਇਨ

**ਆਇਅਨ** ਜਾਂ **ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਅਣੂ** () ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪਰਮਾਣੂ ਜਾਂ ਅਣੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੀਹਦੇ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲਾਣੂਆਂ ਜਾਂ ਇਲੈਕਟਰਾਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰੋਟੋਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਪਰਮਾਣੂ ਉੱਤੇ ਮੂਲ ਧਨਾਤਮਕ (ਪਾਜ਼ਟਿਵ) ਜਾਂ ਰਿਣਾਤਮਕ (ਨੈਗੇਟਿਵ) ਚਾਰਜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵਧ ਇਲੈਕਟਰਾਨ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਲੈਕਟਰਾਨ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਚਾਰਜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਚਾਰਜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਰਿਣਾਤਮਕ ਚਾਰਜ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਇਨ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੁੜ ਕੇ ਨਮਕ (ਸੌਲਟ) ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਨਮਕ ਨੂੰ ਆਇਨਿਕ ਮਿਸ਼ਰਨ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਬਲਦੇਵ ਵੈਦ

**ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਬਲਦੇਵ ਵੈਦ ਜੀ** (27 ਜੁਲਾਈ 1927 - 6 ਫਰਵਰੀ 2020) ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਗਦ-ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਨਾਟਕਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 
## ਜੀਵਨੀ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਬਲਦੇਵ ਵੈਦ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਾਰਵਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀ.ਐਚ. ਡੀ. ਦੀ ਪਦਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। 1950 ਤੋਂ 1966 ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ 1966 ਤੋਂ 1985 ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1985 ਤੋਂ 1988 ਭਾਰਤ ਭਵਨ, ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਲਾ ਸਿਰਜਣਪੀਠ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਬਲਦੇਵ ਵੈਦ ਆਪਣੇ ਬੇਬਾਕ ਨਾਵਲ *ਵਿਮਲ ਉਰਫ ਜਾਏਂ ਤੋਂ ਜਾਏਂ ਕਹਾਂ* ਲਈ ਜਾਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਤਾਬਾਂ
### ਨਾਵਲ
* *ਉਸਕਾ ਬਚਪਨ* 
* *ਵਿਮਲ ਉਰਫ ਜਾਏਂ ਤੋਂ ਜਾਏਂ ਕਹਾਂ*
* *ਨਸਰੀਨ*
* *ਦੂਸਰਾ ਨ ਕੋਈ* 
* *ਦਰਦ ਲਾ ਦਵਾ*
* *ਗੁਜ਼ਰਾ ਹੁਆ ਜ਼ਮਾਨਾ*
* *ਕਾਲਾ ਕੋਲਾਜ*
* *ਨਰ-ਨਾਰੀ*
* ਮਾਯਾਲੋਕ

### ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
* *ਬੀਚ ਕਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ* 
* *ਮੇਰਾ ਦੁਸ਼ਮਨ* 
* *ਦੂਸਰੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸੇ* 
* *ਲਾਪਤਾ,ਵਹ ਔਰ ਮੈਂ* 
* *ਉਸਕੇ ਬਯਾਨ* 
* *ਚਰਚਿਤ ਕਹਾਨੀਆਂ*
* *ਪਿਤਾ ਕੀ ਪਰਛਾਈਆਂ*
* ਬਦਚਲਨ ਬੀਵੀਓਂ ਕਾ ਦ੍ਵੀਪ
* ਖਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਕਾ ਜਾਦੂ
### ਨਾਟਕ
* ਭੂਖ ਆਗ ਹੈ।
### ਅਨੁਵਾਦ
ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ- 
* ਗਾਡੋ ਕੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਮੇਂ 
* ਆਖਿਰੀ ਖੇਲ, ਫ੍ਰੇਡਾ 
* ਏਲਿਸ: ਅਜੂਬੋਂ ਕੀ ਦੁਨੀਆ ਮੇਂ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਬੰਗਲਾਪੀਡੀਆ

***ਬੰਗਲਾਪੀਡੀਆ*** ਜਾਂ *ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼*, ਪਹਿਲਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਸੰਸਕਰਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਸੀਡੀ ਰੋਮ ਤੇ ਵੀ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੋਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
‘ਗ਼ਦਰ’ ਅਖ਼ਬਾਰ

ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ੧ ਨਵੰਬਰ ੧੯੧੩ ਨੂੰ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛਾਪਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਤੇ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 19 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਿ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਪੰਜਾਬੀ ਮਜ਼ਮੂਨ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾ ਚਲਾ ਕੇ ਛਪਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਅਖ਼ਬਾਰ ਉਰਦੂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਛਾਪਾ ਮਸ਼ੀਨ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲਾਈ ਗਈ ਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ " ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ " ਸਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਤੋਂ ਕਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਥੇ ਹੁਣ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯੁਗਾਂਤਰ ਪਰੈੱਸ ਨੂੰ ਮੇਮੋਰੀਅਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਢਿਲੋਂ ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਕੱਤਰ ਵਲੋਂ ਕਬਾੜ ਵਿਚੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਖ਼ਬਾਰ
ਅਜਿਤ ਕੇਸ਼ਕੰਬਲੀ

**ਅਜਿਤ ਕੇਸ਼ਕੰਬਲੀ** 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਪਹਿਲੇ ਗਿਆਤ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਮਹਾਵੀਰ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ। ਭੌਤਿਕ ਸੱਤਾ ਦੇ ਪਰੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕਰਮ ਪੁੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਹੀ ਪਾਪ। ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੁੱਝ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਚਾਰ ਪੰਜ ਤੱਤ ਆਪਣੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਉੱਕਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਇਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ

***ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ*** (ਦੇਵਨਾਗਰੀ:चरक संहिता) ਆਯੁਰਵੇਦ (ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨ) ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਰੰਥ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਅਤਰਿਪੁਤਰ ਪੁਨਰਵਸੁ, ਗਰੰਥਕਰਤਾ ਅਗਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਸੰਸਕਾਰਕ ਚਰਕ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਘੋਖਣ ਤੋਂ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੰਥ ਜਾਂ ਤੰਤਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਠ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਕਠੋਪਨਿਸ਼ਦ ਬਣੀ। ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਜਾਂ ਚਰਣ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਅਨੇਕ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਸੰਸਕਾਰ ਚਰਕ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।

ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਨਾਮ ਹਨ - ਚਰਕ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਅਤੇ ਵਾਗਭਟ। ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਵਾਗਭਟ ਦਾ ਅਸ਼ਟਾਂਗਸੰਗਰਹਿ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨ (ਆਯੁਰਵੇਦ) ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਗਰੰਥ ਹਨ।

ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨ ਜਦੋਂ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਆਧੁਨਿਕ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਸਲਰ ਨੇ ਚਰਕ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ 1898 ਵਿੱਚ ਚਰਕ - ਕਲਬ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਚਰਕ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਲੱਗਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ
ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ

**ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ** (10 ਅਪਰੈਲ 1917 - 27 ਮਈ 2013) ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਸਨ। ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੀ ਬਾਨੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।]. ਅੰਤਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਰਕਸਿਸਟ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਯੂਨਾਈਟਿਡ) ਦੇ ਕੌਮੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸਨ।

## ਜੀਵਨੀ
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਅਪਰੈਲ 1917 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਇਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸਮੁੰਦਰੀ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਸ.ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਲਾਇਲਪੁਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਗੌਰਮਿੰਟ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਐਲ. ਐਲ. ਬੀ. ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ 1940 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵੀ ਕੱਟੀ।

ਜਦੋਂ 2005 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਯੂਨਾਈਟਿਡ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਇਸਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ ਸਨ।

## ਸਵੈਜੀਵਨੀ 
ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, * ਮਾਈ ਲਾਈਫ ਮਾਈ ਟਾਈਮਜ਼ * ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917
ਆਈ ਐਮ ਕਿਊਬਾ

***ਆਈ ਐਮ ਕਿਊਬਾ*** (: ਸੋਯਾ ਕਿਊਬਾ ;: Я Куба,.) 1964 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ-ਕਿਊਬੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਮਿਖਾਇਲ ਕਲਾਤੋਜ਼ੋਵ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਨਾ ਕਿਊਬਾਈ ਜਨਤਾ ਨੇ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਰ ਗਈ। ਤੀਹ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਟੋਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਏਲਿਸ ਫ਼ੈਜ਼

**ਏਲਿਸ ਫ਼ੈਜ਼** (ਉਰਦੂ: **ایلس فیض**) (ਜਨਮ 22 ਸਤੰਬਰ 1914 - ਮੌਤ 12 ਮਾਰਚ 2003) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਜਨਮੀ ਨੈਚਰੂਲਾਈਜ਼ਡ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ​​ਅਧਿਆਪਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਸਲੀਮਾ ਹਾਸ਼ਮੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੀ।
## ਆਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀ
ਸਲੀਮਾ ਹਾਸ਼ਮੀ

**ਸਲੀਮਾ ਹਾਸ਼ਮੀ** () (ਜਨਮ 1942) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਲੇਖਕ, ਪੇਂਟਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਾਮਵਰ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਨਮੀ ਐਲਿਸ ਫੈਜ਼ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ
ਸਤੇਂਦਾਲ

**ਮੈਰੀ-ਹੈਨਰੀ ਬੇਲੇ** (; 23 ਜਨਵਰੀ 1783&nbsp;– 23 ਮਾਰਚ 1842), ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਮੀ ਨਾਮ **ਸਤੇਂਦਾਲ** ( ਜਾਂ , 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਫ਼ਰੈਂਚ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ 'ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਮੋਢੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ
ਰੋਮਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

**ਰੋਮਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ** ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਫਰੈਂਚ ਭਾਸ਼ਾ, ਰੋਮਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਇਟਾਲੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ, ਕੈਟਲਨ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਗੈਲਿਸ਼ੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਮਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਵਿਕ੍ਰਮ ਅੰਬਾਲਾਲ ਸਾਰਾਭਾਈ

**ਵਿਕ੍ਰਮ ਅੰਬਾਲਾਲ ਸਾਰਾਭਾਈ** (, 12 ਅਗਸਤ 1919 - 30 ਦਸੰਬਰ 1971) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 86 ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੋਧ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ ਅਤੇ 40 ਸੰਸਥਾਨ ਖੋਲ੍ਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 1966 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ।

ਡਾ. ਵਿਕ੍ਰਮ ਅੰਬਾਲਾਲ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਪਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਕ੍ਰਮ ਅੰਬਾਲਾਲ ਸਾਰਾਭਾਈ ਹੀ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁਲਾੜ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਕ਼ਸ਼ੇ ਤੇ ਸਥਾਨ ਦਵਾਇਆ। ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਸਤਰ, ਭੇਸ਼, ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ, ਇਲੈਕਟਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕੀਤਾ।

## ਨਿਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
 ਅੰ. 1948]]
ਵਿਕ੍ਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਸਾਰਾਭਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸੇਠ ਅੰਬਾ ਲਾਲ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੇ ਲੜਕੇ ਸਨ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ 1942 ਵਿੱਚ ਵਿਕ੍ਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਰਤਕੀ ਮ੍ਰਿਣਾਲਿਨੀ ਨਾਲ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜਕੀ ਮਲਿਕਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਾਰਤਿਕੇ ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੇ ਵੀ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।

## ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਵਿਕ੍ਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪੰਘੂੜੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ 1947 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਜ਼ੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਲੇਬ੍ਰੋਟਰੀ (ਪੀ.ਆਰ.ਐਲ.ਐਲ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਪੀ.ਆਰ.ਐਲ.ਐਲ. ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਹੀ ਓਹਨਾ ਨੇ ਰਿਟ੍ਰੇਟ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕਿਰਨਾਂ' ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੱਹਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਨਵੰਬਰ 1947 ਵਿੱਚ ਕਰਮਸਤਰ ਵਿਦਿਅਕ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਸਿੱਖਿਆ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਲੈਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਐਮ ਜੀ ਸਾਇੰਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪ੍ਰੋ. ਕਲਪਥੀ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਮਨਾਥਨ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ. ਇਸ ਲੈਰੂਆਤੀ ਖੋਜ ਦਾ ਜੋਰ ਬ੍ਰਸਮਰਿਕ ਕਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਉਪਰਲੇ ਮਾਹੌਲ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖੋਜ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ

**ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ** (17 ਅਗਸਤ 1916 - 23 ਫਰਵਰੀ 1990) ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਪਰੰਤੂ ਉਹ 7 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 1953 ਅਤੇ ਮਈ 1956 ਦਰਮਿਆਨ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਨੌਕਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣੇਗੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਅਕਸਰ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਾਰਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਨਗਰ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਆਲੋਚਕ ਡਾ. ਰਾਮ ਬਿਲਾਸ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, "ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਨਗਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਲਈ, ਉਹ ਗਲਪ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਿਆਰੀ [ਮਾਣਕ] ਹਿੰਦੀ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗੈਰ-ਮਿਆਰੀ [ਗ਼ੈਰ-ਮਾਣਕ] ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।" 

ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਨਗਰ ਦੀ ਅਸਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਉਸਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਤਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਅਯਾਮੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਈ ਪੱਧਰਾਂ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਆਲੋਚਕ, ਸ਼੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਆਪਣੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰਾਂ 'ਤੇ ਥੋਪਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਨਾਗਰ ਜੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਘੋਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ, ਉਹ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਜਬ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਰਲਤਮ ਪਾਤਰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੰਢੀਲੀਆਂ ਪਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਕ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।"

## ਜੀਵਨੀ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1916 ਨੂੰ ਆਗਰਾ (ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਜਾਰਾਮ ਨਾਗਰ ਸੀ। ਨਾਗਰ ਜੀ ਦਾ ਨਿਧਨ 1990 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਇੰਟਰਮੀਡਿਏਟ ਤੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਨਾਗਰ ਜੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ - ਸਹਿਜ, ਸਰਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ, ਅਖਾਣਾਂ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਵਾਤਮਕ, ਵਰਣਨਾਤਮਿਕ, ਸ਼ਬਦ ਚਿਤਰਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਸ ਦੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸੰਬਰ 1928 ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਵਾੜੇ * ਅਨੰਦ * ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਵਿਤਾ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਨੂੰ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਦੌਰਾਨ ਸੱਟ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ (ਅਸਲ ਨਾਮ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਉਰਫ ਬਿੱਟੋ) ਨਾਲ 31 ਜਨਵਰੀ 1932 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ (ਸਵਰਗੀ ਕੁਮੁਦ ਨਾਗਰ, ਸਵਰਗ ਸ਼ਰਦ ਨਾਗਰ, ਡਾ. ਅਚਲਾ ਨਾਗਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਆਰਤੀ ਪਾਂਡਿਆ) ਸਨ।

### ਨੌਕਰੀ 
ਨਾਗਰ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਲਖਨਊ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ 18 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਸਪੈਚ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1939 ਵਿੱਚ 'ਨਵਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪ੍ਰੈਸ' ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ * ਮਾਧੁਰੀ * ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਦਸੰਬਰ 1953 ਤੋਂ ਮਈ 1956 ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ (ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ), ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰ ਸਕੇ।

|

| 
 
|}

|

|}

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਨਿਸ਼ਾਪੁਰ

**ਨਿਸ਼ਾਪੁਰ** ਜਾਂ **ਨੇਸ਼ਾਬੂਰ**  (, ਰੋਮਨੀਕ੍ਰਿਤ **Nīshāpūr**, **Nīshābūr**,ਅਤੇ **Neyshābūr** ਮਧਕਾਲੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ: *New-Shabuhr*, ਭਾਵ "ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਾਪੁਰ", "ਸੁਹਣਾ ਸ਼ਾਪੁਰ", ਜਾਂ "ਸ਼ਾਪੁਰ ਦੀ ਪੂਰਨ ਬਣਤ"), ਈਰਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਰਾਸਾਨ ਸੂਬੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਧੁਨੀਮ

**ਧੁਨੀਮ** ਜਾਂ **ਫ਼ੋਨੀਮ** ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਧੁਨੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਢਲੀ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਮੋਰਫ਼ੀਮ ਵਰਗੀਆਂ ਅਰਥਪੂਰਨ ਇਕਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਧੁਨੀਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੀ ਧੁਨੀਮ *ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਟਾਕਰਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਇਕਾਈ ਹੈ ਜੋ ਅਰਥ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ*।
 [ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ(https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80_%E0%A8%AA%E0%A9%80%E0%A8%A1%E0%A9%80%E0%A8%86)] ਅਨੁਸਾਰ:

## ਹਵਾਲੇ
## ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛਪਾਈ
ਲੇਵ!

**ਲੇਵ!** 170 ਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਕੱਚ ਦੀ ਇੱਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਊਮਿਓ ਸੈਂਟਰਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹਾਗਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੁਰੰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 7 ਨਵੰਬਰ 2012 ਊਮਿਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁੜ ਖੁੱਲਣ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਊਮਿਓ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੱਚ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ
ਕਲਾਬੋਲ ਕਰਾਫਟਵਰਕ

**ਕਲਾਬੋਲ ਕਰਾਫਟਵਰਕ** ਉੱਤਰੀ ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਊਮਿਓ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਹਾਇਡ੍ਰੋ-ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਸੀ। ਇਹ 1899 ਤੋਂ 1958 ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਲਾਬੋਲ ਕਰਾਫਟਵਰਕ ਜੋ ਊਮੇ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅੱਜ ਕਲ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਲਾਬੋਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਊਮਿਓ ਤੋਂ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ
ਸੰਨ 1500 ਦੇ ਲਗਭਗ ਕਲਾਬੋਲਫੋਰਸਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਣ-ਚੱਕੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਟਾ ਪੀਹਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਚਿਉਨ ਸ਼ੁਗੀਹਾਰਾ

**ਚਿਉਨ ਸ਼ੁਗੀਹਾਰਾ** (杉原 千畝 ਸ਼ੁਗੀਹਾਰਾ ਚਿਉਨ, 1 ਜਨਵਰੀ 1900 – 31 ਜੁਲਾਈ 1986) ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁਧ ਦੋਰਾਨ ਉਸਨੇ ਯਹੂਦੀ ਰਫਿਊਜੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਟਰਾਂਸਿਟ ਵੀਜ਼ੇ ਦੇ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯਹੂਦੀ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲਿਥੂਆਨੀਆ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1900
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1986
ਚਰਬੀਲਾ ਤਿਜ਼ਾਬ

ਅਤੇ *ਸਿਸ* ਓਲਿਕ ਤਿਜ਼ਾਬ ਦੀ ਤੁਲਨਾ।]]

ਰਸਾਇਣਕੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਜੀਵ ਰਸਾਇਣਕੀ ਵਿੱਚ **ਚਰਬੀਲਾ ਤਿਜ਼ਾਬ** ਲੰਮੀ ਅਚੱਕਰੀ ਪੂਛ ਵਾਲ਼ਾ ਇੱਕ ਕਾਰਬਾਕਸਿਲੀ ਤਿਜ਼ਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲਬਾਲਬ ਜਾਂ ਅਧੂਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਚਰਬੀਲੇ ਤਿਜ਼ਾਬਾਂ ਵਿੱਚ, 4 ਤੋਂ 28 ਤੱਕ, ਦੋ ਉੱਤੇ ਵੰਡਣਯੋਗ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲ਼ੇ ਕਾਰਬਨ ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਰਬੀਲੇ ਤਿਜ਼ਾਬ
ਜ਼ਰੂਰੀ ਚਰਬੀਲਾ ਤਿਜ਼ਾਬ

**ਜ਼ਰੂਰੀ ਚਰਬੀਲੇ ਤੇਜ਼ਾਬ** ਜਾਂ **ਈ.ਐੱਫ਼.ਏ.** () ਉਹ ਚਰਬੀਲੇ ਤਿਜ਼ਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾਧਾ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਵਾਸਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਇਸਤਲਾਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਚਰਬੀਲੇ ਤਿਜ਼ਾਬਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹੋਣ ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ।

ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਚਰਬੀਲੇ ਤੇਜ਼ਾਬ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ: ਐਲਫ਼ਾ-ਲਿਨੋਲੀਨਿਕ ਤਿਜ਼ਾਬ (ਇੱਕ ਓਮੇਗਾ-3 ਚਰਬੀਲਾ ਤਿਜ਼ਾਬ) ਅਤੇ ਲਿਨੋਲੀਨਿਕ ਤਿਜ਼ਾਬ (ਇੱਕ ਓਮੇਗਾ-6 ਤਿਜ਼ਾਬ)।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਰੂਰੀ ਚਰਬੀਲੇ ਤਿਜ਼ਾਬ
ਪੋਪ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ

**ਪੋਪ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ** (ਜਨਮ **ਜੋਰਜ ਮਾਰੀਓ ਬਰਗੋਗਲਿਓ**; 17 ਦਸੰਬਰ 1936 – 21 ਅਪਰੈਲ 2025) 13 ਮਾਰਚ 2013 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਟੀ ਸਟੇਟ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾਵਾਨ ਰਹੇ। ਉਹ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਜੀਸਸ (ਜੇਸੂਇਟ ਆਰਡਰ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੋਪ ਸਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਗੋਲਾਕਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ, ਅਤੇ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੀਰੀਆਈ ਪੋਪ ਗ੍ਰੈਗਰੀ III ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਪੋਪ ਸਨ।

ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਬਿਊਨਸ ਆਇਰਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਬਰਗੋਗਲੀਓ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1958 ਵਿੱਚ ਜੇਸੁਇਟਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 1969 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; 1973 ਤੋਂ 1979 ਤੱਕ, ਉਹ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚ ਜੇਸੁਇਟ ਪ੍ਰਾਂਤਿਕ ਸੁਪੀਰੀਅਰ ਸੀ। ਉਹ 1998 ਵਿੱਚ ਬਿਊਨਸ ਆਇਰਸ ਦਾ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ ਬਣਿਆ ਅਤੇ 2001 ਵਿੱਚ ਪੋਪ ਜੌਨ ਪਾਲ II ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰਡੀਨਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

28 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਪੋਪ ਬੇਨੇਡਿਕਟ XVI ਦੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਪੋਪ ਸੰਮੇਲਨ ਨੇ 13 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਬਰਗੋਗਲੀਓ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣਿਆ। ਉਸਨੇ ਅਸੀਸੀ ਦੇ ਸੇਂਟ ਫਰਾਂਸਿਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੋਪ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ। ਆਪਣੇ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ, ਫਰਾਂਸਿਸ ਆਪਣੀ ਨਿਮਰਤਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਦਇਆ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ, ਪੋਪ ਵਜੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿੱਖ, ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਵਾਦ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪੋਪ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਘੱਟ ਰਸਮੀ ਪਹੁੰਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਪਿਛਲੇ ਪੋਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅਪੋਸਟੋਲਿਕ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਪੋਪ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਡੋਮਸ ਸੈਂਕਟੇ ਮਾਰਥੇ (ਸੇਂਟ ਮਾਰਥਾ ਦਾ ਘਰ) ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ।

ਫਰਾਂਸਿਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 88 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਨੂੰ ਈਸਟਰ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਨਮੂਨੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਘੱਟ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਈਸਟਰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਨੋਟ
## ਹਵਾਲੇ
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* Vatican webpage about Pope Francis
* Official website of the Holy See
* Vatican website: biography of Jorge Mario Bergoglio –  (published on the occasion of the Conclave by the Holy See Press Office, with the information provided by the cardinals themselves)
* 
* 
*  (official Vatican YouTube page, covering the pope and related interests)
* 
* 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਪ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2025
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਪ
ਅਬਦੁਲ ਸ਼ਕੂਰ ਗੋਰਾਇਆ

**ਅਬਦੁਲ ਸ਼ਕੂਰ ਗੋਰਾਇਆ** ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਇਕਬਾਲ' ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੱਸੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪਿੰਡ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਚੋਂ ਐਮ. ਏ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਦ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਪੇਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਆਸਾਸ, ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਇਸਲਾਮ،, ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਰੰਗ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ। ਬੀਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਸਟਸ (ਆਰ ਆਈ ਯੂ ਜੇ) ਦੀ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਲੱਬ ਦੀ ਅਦਬੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਨਾਇਬ ਸਦਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972