open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ਜੈਗੁਆਰ

**ਜੈਗੁਆਰ** (*ਪੈਂਥਰਾ ਓਂਕਾ*) ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਘਾਤਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ *ਪੈਂਥਰਾ* ਮੂਲ ਦੀ ਜੀਨਸ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਜਾਗੁਆਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਲੜੀ ਦੱਖਣੀ-ਪੱਛਮੀ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਗੁਏ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਪੱਛਮੀ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਬਿੱਲੀਆਂ ਰਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਪੀਸੀਜ਼ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੱਢੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਈ.ਯੂ.ਸੀ.ਐੱਨ. ਲਾਲ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਧਮਕੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਘਰ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਜੈਗੁਆਰ ਨਿਊ ਵਰਲਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੇਸੀ ਬਿੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਗ਼ੀ ਬਿੱਲੀ ਚੀਤੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਭਿਆਲਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਾ ਗਰਮ ਅਤੇ ਗਰਮ ਖਣਿਜਾਂ ਵਾਲਾ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਬਰੈਂਡਲੀਫ ਜੰਗਲ, ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਜੈਗੁਆਰ ਤੈਰਾਕੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ' ਤੇ ਇਕੱਲੇ, ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ, ਡੰਡੀ-ਅਤੇ-ਹਮਲੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕੀਸਟੋਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੈਗੁਆਰ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ, ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਅਕਸਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿਚ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸਦੀ ਸੀਮਾ ਵੱਡੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੰਡ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਜੈਗੁਆਰ ਨੇ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਐਜ਼ਟੈਕ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।

## ਗੁਣ 
ਜੈਗੁਆਰ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਾਲਾ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬਿੱਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬਿੱਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੋਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਪੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲਈ ਲਾਲ-ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੈਂਟ੍ਰਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਿੱਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚਟਾਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੈਗੁਆਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਕਈ ਬਿੰਦੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਦੇ ਚਟਾਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੋਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਛ' ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਬੈਂਡ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਿਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੈਗੁਆਰ ਖੁੱਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਅਕਸਰ ਗੂੜੇ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ, ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਏਸ਼ੀਅਨ ਵਾਟਰ ਮਾਨੀਟਰ

**ਏਸ਼ੀਅਨ ਵਾਟਰ ਮਾਨੀਟਰ** (ਵਾਰਾਨਸ ਸਾਲਵੇਟਰ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਪਾਣੀ ਨਿਗਰਾਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵੈਨਰਿਡ ਕਿਰਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਨਿਗਰਾਨ ਗਿਰਗਿਟ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੰਡੋਚੀਨਾ, ਮਾਲੇ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਟਾਪੂ ਤੱਕ, ਜਿਥੇ ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਈਯੂਸੀਐਨ ਲਾਲ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਚਿੰਤਾ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 1768 ਵਿੱਚ ਲੌਰੇਂਟੀ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਕੁਐਮੈਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਏਸ਼ੀਅਨ ਵਾਟਰ ਮਾਨੀਟਰ ਨੂੰ ਮਲੇਅਨ ਵਾਟਰ ਮਾਨੀਟਰ, ਕਾਮਨ ਵਾਟਰ ਮਾਨੀਟਰ, ਦੋ ਬੈਂਡਡ ਮਾਨੀਟਰ, ਰਾਈਸ ਕਿਰਲੀ, ਰਿੰਗ ਕਿਰਲੀ, ਪਲੇਨ ਲਿਜ਼ਰਡ ਅਤੇ ਨੋ-ਮਾਰਕ ਕਿਰਲੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਸ “ਵਾਟਰ ਮਾਨੀਟਰ” ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਨਾਮ ਕਾਬਰਗੋਆ ਹੈ, ਇਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇੱਕ ਉਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। 

## ਵੇਰਵਾ
ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨ ਮਾਨੀਟਰ ਕਿਰਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਨਨ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ. ਉਹ ਕੋਮੋਡੋ ਅਜਗਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰਾ ਕਿਰਲੀ ਹਨ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਲੰਬੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੰਕੁਚਿਤ ਪੂਛਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਇਸ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਸਿਰ ਦੇ ਉਪਰ ਪਾਏ ਗਏ ਸਕੇਲ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਲਈ ਨੋਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਦੇ ਭੂਰੇ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਥੱਲੇ ਪਏ ਪੀਲੇ ਚਟਾਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ- ਇਹ ਪੀਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਬੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੋਨੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਅੱਖ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਨੀਟਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਗਰਦਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਚੁਸਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜਬਾੜੇ, ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਪੰਜੇ ਦੋਨੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ. ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਵਿਚ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਜਲ ਨਿਗਰਾਨਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸੰਭਾਵਨਾ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ 11-25 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੋਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੰਗਲੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਛੋਟਾ ਹੈ।
## ਵੰਡ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼
ਇਹ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਕੁਦਰਤੀ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜਲ-ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ ਬਸੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਰਿਹਾਇਸ਼ ਜੋ ਇਸ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਹਨ ਮੈਂਗਰੋਵ ਬਨਸਪਤੀ, ਦਲਦਲ, ਬਿੱਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ 1000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਚਾਈ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰੀਂਗਣ ਵਾਲ਼ੇ ਜੀਵ
ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਅਰਨੋਲਡ

**ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਹੈਮਿਲਟਨ ਅਰਨੋਲਡ** (ਜਨਮ 25 ਜੁਲਾਈ, 1956) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਰਸਾਇਣਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (ਕੈਲਟੇਕ) ਵਿਖੇ ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਬਾਇਓਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੀ ਲਿਨਸ ਪਾਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। 2018 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਐਨਜ਼ਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਅਰਨੋਲਡ ਜੋਸੇਫਾਈਨ ਇੰਮਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਲੀਅਮ ਹਾਵਰਡ ਅਰਨੋਲਡ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਵਿਲੀਅਮ ਹਾਵਰਡ ਅਰਨੋਲਡ ਦੀ ਪੋਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਪਿਟਸਬਰਗ ਉਪਨਗਰ ਐੱਜਵੁੱਡ, ਅਤੇ ਪਿਟਸਬਰਗ ਨੇਬਰਹੁਡ ਸ਼ੇਡੀਸਾਈਡ ਅਤੇ ਕਾਟੋ ਹਿੱਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਟੇਲਰ ਐਲਡਰਡਾਈਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ 1974 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲਰ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਯੁੱਧ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਲਿਫਟ ਲੈ ਲੈ ਕੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਜੈਜ਼ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਕਾਕਟੇਲ ਵੇਟਰੈਸ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਕੈਬ ਡਰਾਈਵਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਸੀ।

ਅਰਨੋਲਡ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਕੈਨੀਕਲ ਅਤੇ ਏਰੋਸਪੇਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੀਐਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਖੋਜ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕੋਰਸਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਇਟਾਲੀਅਨ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵੀ ਲਾਈਆਂ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਜਾਂ ਸੀਈਓ ਬਣਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਐਡਵਾਂਸਡ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਟਲੀ ਜਾ ਕੇ ਪਰਮਾਣੂ ਰਿਐਕਟਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਲਈ ਸੀ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਦੇ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਧਿਐਨ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੌਬਰਟ ਸੋਸਲੋ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਟਿਕਾਊ ਊਰਜਾ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਅਰਨੋਲਡ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਫੈਂਸੀ ਚੂਹਾ

**ਫੈਂਸੀ ਚੂਹਾ, ਭੂਰਾ ਚੂਹਾ, ਅਤੇ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ।***ਫੈਨਸੀ ਚੂਹਾ* ਨਾਮ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ  (ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹ) ਜਾਂ "ਫੈਨਸੀ ਤੋਂ" (ਭਾਵ ਪਸੰਦ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਨਾ) ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ-ਫੜੇ ਨਮੂਨੇ ਜੋ ਸ਼ੌਕੀਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਨਸਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਜੇ ਵੀ *ਫੈਨਸੀ* ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਫੈਨਸੀ ਚੂਹੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 18 ਵੀਂ ਅਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੀ ਖੇਡ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਜੋਂ ਨਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹੁਣ ਕੋਟ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਨਮੂਨੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਬਰੀਡਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੈਨਸੀ ਚੂਹੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੂਜੇ ਛੋਟੇ ਪਾਲਤੂਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ; ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡਰਾਅ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਤੰਤਰ, ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਅਤੇ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਿਖਿਅਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੋਰ ਘਰੇਲੂ ਚੂਹਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੂਝਵਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਹਤਮੰਦ ਫੈਨਸੀ ਚੂਹੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 2 ਤੋਂ 3 ਸਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਫੈਨਸੀ ਚੂਹੇ ਡਾਕਟਰੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ  ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਘਰੇਲੂ ਚੂਹੇ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ' ਤੇ ਹੋਰ ਆਮ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸਿਹਤ ਲਈ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਘਰੇਲੂ ਭੂਰੇ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੰਗਲੀ ਚੂਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ *ਸਟ੍ਰੈਪਟੋਬੈਕਿਲਸ ਮੋਨੀਲੀਫਾਰਮਿਸ* ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਵਰਗੇ ਜਰਾਸੀਮ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫੈਨਸੀ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸਿਹਤ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਜੋਖਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲੀ ਚੂਹਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with 'species' microformats
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Taxobox articles missing a taxonbar
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ
ਲੇਮਾਹ ਬੌਵੀ

**ਲੇਮਾਹ ਰੌਬਰਟਾ ਬੌਵੀ** (ਜਨਮ 1 ਫਰਵਰੀ 1972) ਇੱਕ ਲਾਇਬੇਰੀਅਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਹਿੰਸਾਵਾਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਲਾਇਬੇਰੀਆ ਮਾਸ ਐਕਸ਼ਨ ਫਾਰ ਪੀਸ ਜਿਸਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਲਾਈਬੇਰੀਅਨ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਐਲਨ ਜਾਨਸਨ ਸਰਲੀਫ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਉਸਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦ ਚੋਣ ਸੰਭਵ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਲੀਫ ਨੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਐਲੇਨ ਜਾਨਸਨ ਸਰਲੀਫ ਅਤੇ ਤਵਾਕਕੁਲ ਕਰਮਨ ਦੇ ਨਾਲ, 2011 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਹਿੰਸਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਅਹਿੰਸਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਦਕਾ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।   

## ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਲੇਮਾਹ ਬੌਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਫਰਵਰੀ 1972 ਨੂੰ ਮੱਧ ਲਾਇਬੇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 17 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਮੋਨਰੋਵੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ 1989 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਲਾਇਬੇਰੀਅਨ ਸਿਵਲ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ,  1996 ਤਕ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਬੌਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 2011 ਦੇ ਆਪਣੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਲੇਖ, *ਮਾਈਟੀ ਬੀ ਆਵਰ ਪਾਵਰਜ਼* ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, “ਯੁੱਧ ਦੇ ਯੁੱਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਯੂਨੀਸੇਫ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ,…  ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਪੁੱਤਰ ਜੋਸ਼ੁਆ "ਨੁੱਕੂ" ਅਤੇ ਧੀ ਅੰਬਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਆਪਣੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਹੋਈ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਰੋਟੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ, ਬੌਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨੀਏਲ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਘਾਨਾ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿਥੇ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਪਰਿਵਾਰ (ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਰਥਰ, ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ) ਅਸਲ ਵਿਚ ਬੇਘਰ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਵਜੋਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਭੁੱਖਾ ਮਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬੱਸ ਤੇ ਉਧਾਰ ਸਫਰ ਕੀਤਾ "ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ," ਲਾਇਬੇਰੀਆ ਦੀ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਅਜੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।  

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972
ਗਿਲਾ ਮੌਂਸਟਰ

ਗਿਲਾ ਮੌਂਸਟਰ ਇੱਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਕਿਰਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਮੈਕਸੀਕਨ ਰਾਜ ਸੋਨੌਰਾ ਦੀ ਹੈ।ਇੱਕ ਭਾਰੀ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਕਿਰਲੀ,  ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਿਲਾ ਮੌਂਸਟਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਇਕੋ ਇੱਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਕਿਰਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਕਿਰਲੀ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ ਦੋ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਇਸ ਦੀ ਨੇੜਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਮੈਕਸੀਕਨ ਮਣਕੇ ਵਾਲੀ ਕਿਰਲੀ (*ਐਚ. ਹੌਰਡਿਮ*) ਹੈ। ਗਿਲਾ ਮੌਂਸਟਰ ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਸੁਸਤ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਖ਼ਤਰਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਨੇ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2019 ਵਿਚ, ਯੂਟਾ ਰਾਜ ਨੇ ਗਿਲਾ ਮੌਂਸਟਰ ਵਾਲਾ ਆਧਿਕਾਰਕ ਰਾਜ ਸੂਬਾ ਬਣਾਇਆ।

## ਵੰਡ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ 
right|thumb| ਮਣਕੇ ਵਰਗੇ ਪੈਮਾਨੇ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫੋਰਲੈਗਸ ਅਤੇ ਖੁਦਾਈ ਲਈ ਯੋਗ ਪੰਜੇ ਵਾਲਾ ਸਿਰ
ਗਿਲਾ ਮੌਂਸਟਰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ, ਸੋਨੋਰਾ, ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ, ਨੇਵਾਦਾ, ਯੂਟਾ ਅਤੇ ਨਿਉ ਮੈਕਸੀਕੋ (ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਜਾ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸਮੇਤ), ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ, ਰੇਸ਼ੇ ਹੋਏ ਮਾਰੂਥਲ ਅਤੇ ਓਕ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹਨ, ਨਮੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁਰਜ, ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਹੇਠ ਪਨਾਹ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ,ਗਿਲਾ ਮੌਂਸਟਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੀ ਬਾਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛੱਪੜਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੋਂਉਂਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਫਲੈਟਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ।

## ਗੈਲਰੀ 

ਤਸਵੀਰ:Heloderma suspectum 'suspectum'.jpg|
ਤਸਵੀਰ:Heloderma suspectum 'suspectum' 2.jpg|
ਤਸਵੀਰ:Heloderma suspectum 'suspectum' 3.jpg|
ਤਸਵੀਰ:AZ Gila Monster 01.jpg|Arizona Gila monster.
ਤਸਵੀਰ:AZ Gila Monster 02.jpg|Arizona Gila monster.
ਤਸਵੀਰ:Gila monster - Animaux venimeux et venins, 1922 (18172980816).jpg|Illustration in *Animaux venimeux et venins*, 1922

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with 'species' microformats
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Taxobox articles missing a taxonbar
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਜੀਵ-ਜਾਨਵਰ

ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਜੀਵ- ਜੰਤੂ ਵਿੱਚ ਅਧੂਰੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 1,600 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1000 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ- ਜੰਤੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਫੌਨਾ(ਜੀਵ-ਜਾਨਵਰ) ਦੇ ਲਗਭਗ 22 ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਲਥਲੀ, ਦੇ 708 ਸਪੀਸੀਜ਼ ਮੱਛੀ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਤਾਵਰਣਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ, ਲੰਬੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਬਗੀਚਿਆਂ, ਬੋਰਾਂ, ਤਲਾਬਾਂ ਅਤੇ ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਦਾਬਹਾਰ ਜੰਗਲ, ਅਰਧ ਸਦਾਬਹਾਰ ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜੀ ਜੰਗਲ, ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਪਤਝੜ ਜੰਗਲ., ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਘਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਫਲੈਟ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ. ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵੱਧ ਰਹੀ ਅਬਾਦੀ, ਗੈਰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।
## ਕੜਵੱਲ ਜਾਨਵਰ
ਕੜਵੱਲ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,600 ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਮੱਛੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ. ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 708 ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਚੋਂ 442 ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਤਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹਨ . ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ 18 ਆਰਡਰ ਅਤੇ 123 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਰਟਿਲਜੀਨਸ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 56 ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ 386 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 266 ਕਿਸਮਾਂ 61 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਾਈਪ੍ਰਨੀਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ, 61 ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ. ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਟਫਿਸ਼ ਦੀਆਂ 55 ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ.
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੂਰਾ ਕ੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. 22 ਆਮਬੀਅਨ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ, 8 ਧਮਕੀਆਂ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ. ਮਿਲੀਆਂ ਸਰੀਪਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 126 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 109 ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ 17 ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਾਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 109 ਇਨਲੈਂਡ ਦੇ ਸਾ repਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, 2 ਮਗਰਮੱਛੀ, 21 ਕੱਛੂ ਅਤੇ ਕਛੂਆ, 18 ਕਿਰਲੀ ਅਤੇ 67 ਸੱਪ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ 12 ਸੱਪ ਅਤੇ 5 ਕੱਛੂ ਹਨ.
## ਹਵਾਲੇ
ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੌਟਾਲਾ

**ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੌਟਾਲਾ** ( 1 ਜਨਵਰੀ 1935 - 20 ਦਸੰਬਰ 2024) ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੋਕ ਦਲ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਨ । 

## ਜੀਵਨੀ 
ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੌਟਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਚੌਧਰੀ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ,   ।   ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸਨੇਹ ਲਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਮੌਤ ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ।  ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ, ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਚੌਟਾਲਾ ਅਤੇ ਅਭੈ ਸਿੰਘ ਚੌਟਾਲਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਅਭੈ ਏਲਨਾਬਾਦ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੋਤੇ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਚੌਟਾਲਾ ਹਿਸਾਰ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। ਉਹ 2 ਦਸੰਬਰ 1989 ਤੋਂ 2 ਮਈ 1990, 12 ਜੁਲਾਈ 1990 ਤੋਂ 17 ਜੁਲਾਈ 1990 ਤੱਕ, ਫਿਰ 22 ਮਾਰਚ 1991 ਤੋਂ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1991 ਤੱਕ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ, 24 ਜੁਲਾਈ 1999 ਤੋਂ 4 ਮਾਰਚ 2004 ਤੱਕ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ' ਤੇ ਐਨਡੀਏ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਫਰੰਟ (ਗੈਰ- ਐਨਡੀਏ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਂਗਰਸ ਫਰੰਟ)  ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ। 

## ਭਰਤੀ ਘੁਟਾਲਾ 
ਜੂਨ 2008 ਵਿਚ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੌਟਾਲਾ ਅਤੇ 53 ਹੋਰਨਾਂ ਉੱਤੇ 1999-2000 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿਚ 3,206 ਜੂਨੀਅਰ ਬੇਸਿਕ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਚੌਟਾਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਚੌਟਾਲਾ ਨੂੰ ਆਈਪੀਸੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਰੋਕੂ ਐਕਟ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤਹਿਤ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ।  ਚੌਟਾਲਾ ਨੂੰ 3000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਯੋਗ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਗੈਰਕਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 1989 ਬੈਚ ਦੇ ਆਈਏਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਿੱਟ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਸੀਬੀਆਈ ਜਾਂਚ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।    

ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।  

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੋਕ ਦਲ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ  
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਬੇਕਨ (ਕਲਾਕਾਰ)

, 1960]]
**ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਬੇਕਨ** (28 ਅਕਤੂਬਰ 1909 - 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1992) ਇੱਕ ਆਇਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਬਿੰਬਾਵਲੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਮੋਟਿਫਾਂ ਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੋਪਾਂ, ਸਲੀਬਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਮੂਰਤ ਤਸਵੀਰਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕਲ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕੀਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਪਸ਼ਟ 3 ਡੀ ਡੂੰਘਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਫਲੈਟ, ਵਚਿੱਤਰ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਸੈਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੇਕਨ ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਿੰਬਾਂ ਨੂੰ "ਲੜੀਬੱਧ" ਵੇਖਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅੰ. 590 ਮੌਜੂਦ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਸ ਨੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਤਕੜੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਕੋ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਟ੍ਰਿਪਟਿਕ ਜਾਂ ਡਿਪਟਿਕ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕੋ ਮੋਟਿਫਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰਮ-ਲੜੀਆਂ ਜਾਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1930 ਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਿਕਾਸੋ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜੀਵ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਬਦਲਾਖੋਰ ਦੇਵੀਆਂ, ਕਮਰਿਆਂ ਜਾਂ ਰੇਖਾ-ਗਣਿਤਕ ਬਣਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਖੇੜੇ 1940 ਵਿਆਂ ਦੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਿਰ, 1950 ਵਿਆਂ ਦੇ ਚੀਖਦੇ ਪੋਪ, ਅੱਧ-ਤੋਂ-ਅਖ਼ੀਰ 1950 ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜਾਨਵਰ, ਸ਼ੁਰੂ 1960 ਦੀਆਂ ਸਲੀਬਾਂ, ਅੱਧ-ਤੋਂ-ਅਖ਼ੀਰ 1960 ਵਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ, 1970 ਵਿਆਂ ਦੇ ਸਵੈ-ਚਿੱਤਰ, ਅਤੇ 1980 ਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਠੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਬੇਕਨ ਨੇ ਆਪਣੇ 20 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, 1920 ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 1930 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਜਾਵਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, *ਮੌਜ ਮਸਤੀ* ਅਤੇ ਜੂਏਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕੇ। ਉਸਨੂੰ ਸਫਲਤਾ 1944 ਦੇ ਟ੍ਰਿਪਟਿਕ *ਥ੍ਰੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਫਾੱਰ ਫਿਗਰਜ਼* *ਐਟ ਦ ਬੇਸ ਆਫ ਏ ਕਰੂਸੀਫਿਕਸਨ*, ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਾਖ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਚਿਤੇਰੇ ਵਜੋਂ ਮੋਹਰ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। 1960 ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪੋਰਟਰੇਟ, ਇਕੱਲੇ ਜਾਂ ਟ੍ਰਿਪਟਿਕ ਪੈਨਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣਾਏ। 1971 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜੋਰਜ ਡਾਇਰ ਦੀ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ *ਟ੍ਰਿਪਟਿਕ, ਮਈ – ਜੂਨ 1973* ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਯਾਦਗਾਰ) ਉਸਦੀ ਕਲਾ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ, ਅੰਦਰ-ਜਾਚਕ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਦੇ ਬੀਤਣ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਇਸ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦੌਰ ਦਾ ਸਿਖਰ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ 1982 ਦਾ *ਸਵੈ-ਪੋਰਟਰੇਟ* ਲਈ *ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਪੋਰਟਰੇਟ ਲਈ ਅਧਿਐਨ* ਟ੍ਰਿਪਟਿਕ, 1985 *,86 ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ*।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1992
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909
ਗ੍ਰੇਸ ਅਗੁਇਲਰ

**ਗ੍ਰੇਸ ਅਗੁਇਲਰ** (2 ਜੂਨ 1816 - 16 ਸਤੰਬਰ 1847) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਲਿਖਦੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹਾਉਸ ਇਨਫਲਐਂਸ  ਅਤੇ *ਏ  ਮਦਰਸ  ਰਿਸਪੌਂਸ ਹਨ।*  

ਆਗੁਇਲਰ ਪੁਰਤਗਾਲ ਤੋਂ ਆਏ ਸਪਰਾਰਡਿਕ ਯਹੂਦੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੱਚਾ ਸੀ ਜੋ ਲੰਡਨ ਬੋਰੋ ਆਫ ਹੈਕਨੀ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਉਸਦੀ ਮੁਢਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਿਖਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਟੀ.ਬੀ. ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਖਾਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਤੱਟ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਖਸਰਾ ਤੋਂ ਬਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਲਿਖਤ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਦੀ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। 

## ਜੀਵਨੀ 
### ਬਚਪਨ 
ਗ੍ਰੇਸ ਆਗੁਇਲਰ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1816 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਲੰਡਨ ਦੇ ਹੈਕਨੀ, ਉਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਹ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਮਾਂਰਾਨੋ ਤੋਂ ਆਈ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੰਤਾਨ ਸੀ ਜਿਨਾਂ ਨੇ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਪਨਾਹ ਮੰਗੀ ਸੀ।  ਇਮੈਨੁਅਲ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਲੰਡਨ ਦੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਨਾਗੋਗ ਘਰ ਦਾ ਇਕ ਨੇਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸਾਰਾਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ, ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਨ।   

### ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲਈ ਆਗੁਇਲਰ ਇਕਲੌਤਾ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਆਗੁਇਲਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ।  ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿਚ ਕਲਾਸਿਕ ਵਿਚ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ (ਬਾਲਗ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਵੀ) ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਚੱਕਰ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਈਬੇਰੀਅਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿਚ ਸੈਪਾਰਡਿਕ ਯਹੂਦੀਆਂ ਵਿਚ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਨੌਜਵਾਨ ਐਗੁਇਲਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਇਆ। ਉਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਚ ਗਾਉਣਾ ਸਿਖਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਿਡਲ-ਕਲਾਸ ਦੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੜਕੀਆਂ, ਜਾਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਿਆਨੋ ਵਜਾਉਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ - ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਇਮੈਨੁਅਲ 1823 ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਗਲੋਸਟਰਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਗਿਆ।.  

ਸਾਰਾਹ ਆਗੁਇਲਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੇ ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਦਤਰ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਸਰਜੀਕਲ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਪਲਬਧ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ।  1835 ਵਿਚ, 19 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਗ੍ਰੇਸ ਫਿਰ ਖਸਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।  

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਓਸਬਰਨ ਰੇਨੋਲਡਸ

**ਓਸਬਰਨ ਰੇਨੋਲਡਸ** ਐਫਆਰਐਸ (23 ਅਗਸਤ 1842 - 21 ਫਰਵਰੀ 1912) ਤਰਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਠੋਸ ਅਤੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗਰਮੀ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਬਾਇਲਰ ਅਤੇ ਕੰਡੈਂਸਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਂਦੇ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਕੈਰੀਅਰ ਉਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਜੋ ਹੁਣ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਓਸਬਰਨ ਰੇਨੋਲਡਸ ਦਾ ਜਨਮ ਬੇਲਫਾਸਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਡੇਡਹਾਮ, ਏਸੇਕਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਪਾਦਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰੰਤੂ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਕਾਬਲ ਗਣਿਤ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਟੈਂਟ ਲਏ, ਅਤੇ ਬੇਟਾ ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਵਜੋਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੇਨੋਲਡਜ਼ ਨੇ ਮੁਢ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਰੁਚੀ ਦਿਖਾਈ। ਆਪਣੀ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਸਟੋਨੀ ਸਟ੍ਰੈਟਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਐਡਵਰਡ ਹੇਜ਼ ਦੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਸਟੀਮਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਫਿੱਟ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਹਾਰਕ ਤਜਰਬਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ (ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਮੁੱਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੂਝ-ਸਮਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ)।

ਓਸਬਰਨ ਰੇਨੋਲਡਜ਼ ਨੇ ਕੁਈਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1867 ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਰੈਂਗਲਰ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿਖੇ ਗਣਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਚੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਆਪਣੀ 1868 ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, "ਮੇਰੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤੋਂ ਮਕੈਨਿਕਸ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਬਲ ਰੁਚੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਜੋਂ ਮਕੈਨਿਕ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ...। ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਕੈਨੀਕਲ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਗਣਿਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ।" ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਫਰਮ ਨਾਲ, ਇਸ ਵਾਰ ਲੰਡਨ (ਕ੍ਰਾਈਡਨ) ਸੀਵਰੇਜ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1868 ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ ਮੈਨਚੇਸਟਰ (ਹੁਣ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ) ਦੇ ਓਵੈਨਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਸੇ ਸਾਲ "ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ" ਦੀ ਪਦਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯੂਕੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਨਿਬੜਿਆ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਓਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਇਸਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਪਦ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ 25 ਸਾਲਾ ਰੇਨੋਲਡਜ਼ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1912
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1842
ਐਲੇਨ ਜਾਨਸਨ ਸਿਰਲੀਫ

**ਐਲੇਨ ਜਾਨਸਨ ਸਿਰਲੀਫ** (ਜਨਮ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1938) ਇੱਕ ਲਾਇਬੇਰੀਅਨ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 2006 ਤੋਂ 2018 ਤੱਕ ਲਾਇਬੇਰੀਆ ਦੇ 24 ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਸਿਰਲੀਫ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਚੁਣੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ।

ਏਲੇਨ ਯੂਜੀਨੀਆ ਜੌਨਸਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮੋਨਰੋਵੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਲਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਕਰੂ-ਜਰਮਨ ਮਾਂ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਮੈਡੀਸਨ ਬਿਜ਼ਨਸ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਿਲੀਅਮ ਟੋਲਬਰਟ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ 1971 ਤੋਂ 1974 ਤੱਕ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਇਬੇਰੀਆ ਪਰਤ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪੱਛਮ ਵਿਚ, ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1979 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, 1980 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਸੈਮੂਅਲ ਡੋ ਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਇੱਕ ਰਾਜ-ਪਲਟੇ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਰਾਜ-ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਟੌਲਬਰਟ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿਰਲੀਫ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਭੱਜ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਸਿਟੀ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕੂਵੇਟਰ ਬੈਂਕ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1985 ਵਿੱਚ ਮਾਂਟਸੇਰਾਡੋ ਕਾਊਂਟੀ ਲਈ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਸੀਟ ਲੜਨ ਲਈ ਲਾਇਬੇਰੀਆ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਗਈ, ਇਹ ਚੋਣ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸੀ।

ਸਿਰਲੀਫ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ। ਉਹ 1997 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਰਲਸ ਟੇਲਰ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।

ਉਸਨੇ 2005 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ 16 ਜਨਵਰੀ 2006 ਨੂੰ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੇਤਾਗਿਰੀ ਲਈ ਕਈ ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।

ਜੂਨ, 2016 ਵਿੱਚ, ਸਿਰਲੀਫ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ।

## ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਸਰਲੀਫ ਦਾ ਪਿਤਾ ਗੋਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰੂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਸੀ।

## ਆਲੋਚਨਾ 
ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਤਰੇਏ ਪੁੱਤਰ ਫੋਂਬਾਹ ਸਰਲੀਫ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਅਪਰਾਧਿਕ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਮਾਰਟਿਨ ਬੋਰਮਨ

**ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਡਵਿਗ ਬੋਰਮਨ**  (17 ਜੂਨ 1900 - 2 ਮਈ 1945) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਨਾਜ਼ੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੀ ਪਾਰਟੀ ਚੈਂਸਲਰੀ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਡੌਲਫ਼ ਹਿਟਲਰ ਦੇ ਨਿਜੀ ਸੈਕਟਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਿਟਲਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਅਥਾਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1945 ਨੂੰ ਹਿਟਲਰ ਦੀ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਜਰਮਨ ਵਰਕਰਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪਾਰਟੀ ਮੰਤਰੀ ਸੀ।

ਬੋਰਮਨ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਸਟੇਂਟ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 1922 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ *ਫ੍ਰੀਕੋਰਪਸ* ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਰੋਲਡਫ ਹੋਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਬੋਰਮਨ 1927 ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ 1937 ਵਿੱਚ *ਸ਼ੂਟਜ਼ਸਟਾਫਲ* (ਐਸ ਐਸ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।, ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਬੀਮਾ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 1933 ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਫੈਹਰਰ ਰੁਡੌਲਫ ਹੇਸ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ਼ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

## ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਜਰਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰੂਸੀਆ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੇਗੇਲੇਬੇਨ (ਹੁਣ ਸਕਸੋਨੀ -ਐਨਹਾਲਟ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਬੋਰਮਨ ਥੀਓਡੋਰ ਬੋਰਮਨ (1862-1903) ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਡਾਕਘਰ ਦਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ, ਐਂਟੋਨੀ ਬਰਨਹਾਰਡਿਨ ਮੈਨਨੌਂਗ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲੂਥਰਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਲੂਈਸ ਗਰੋਬਲਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ (ਐਲਸ ਅਤੇ ਵਾਲਟਰ ਬੋਰਮਨ) ਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ 1898 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਮਾਰਟਿਨ ਅਤੇ ਐਲਬਰਟ (1902–89) ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਬਚੇ ਸਨ। ਥੀਡੋਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਬੋਰਮਨ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। 

ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਪਾਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬੋਰਮਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਵਿਘਨ ਪੈ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੂਨ 1918 ਵਿੱਚ 55 ਵੀਂ ਫੀਲਡ ਤੋਪਖਾਨਾ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਗੰਨਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ, ਪਰ ਫਰਵਰੀ 1919 ਤੱਕ ਗੈਰੀਸਨ ਡਿਊਟੀ ਨਿਭਾਈ। ਪਸ਼ੂ ਫੀਡ ਮਿੱਲ ਵਿੱਚ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਰਮਨ ਮੈਕਲਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਫਾਰਮ ਦਾ ਅਸਟੇਟ ਮੈਨੇਜਰ ਬਣ ਗਿਆ।   ਥੋੜ੍ਹੀ ਅਸਟੇਂਟ 'ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਬੋਰਮਨ ਇੱਕ ਜਮੀਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।  ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਬੈਮਰ ਰੀਪਬਲਿਕ ਵਿੱਚ ਹਾਈਪਰਿਨਫਲੇਸਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸਾ ਬੇਕਾਰ ਸੀ, ਫਾਰਮਾਂ ਅਤੇ ਅਸਟੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਕੀਤੀਆਂ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਮਤੀ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਬੋਰਮੈਨਜ਼ ਸਮੇਤ ਕਈ ਅਸਟੇਟਾਂ ਵਿੱਚ *ਫਸਾਈਕੋਰਪਸ* ਯੂਨਿਟਾਂ ਨੇ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਬੋਰਮਨ ਸੰਨ 1922 ਵਿੱਚ ਗੇਰਹਾਰਡ ਰੋਬਾਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ *ਫ੍ਰੀਕੋਰਪਸ* ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਭਾਗ ਲੀਡਰ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਜ਼ੀ ਲੀਡਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1945
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1900
ਓਲਾਦੇਵੀ

**ਓਲਾਦੇਵੀ** ਹੈਜ਼ਾ ਦੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਮਾਯਾਸੁਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਖੇਤਰ (ਦੇਸ਼ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ) ਅਤੇ ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਨੂੰ **ਓਲਾਈਚੰਡੀ,** **ਓਲਾਬੀਬੀ** ਅਤੇ **ਬੀਬੀਮਾ** ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਨੀਕ ਹੈ।

ਮਾਂ ਸ਼ੀਤਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਹੈਜ਼ਾ, ਪੀਲੀਆ, ਦਸਤ ਅਤੇ ਪੇਟ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਓਰੀ ਮਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਵਾੜੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ, ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੀਤਲਾ ਵਾਂਗ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਓਲਾਦੇਵੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਦੇਵਤਾ 
ਓਲਾਦੇਵੀ ਦੇ ਮਾਯਾਸੁਰ, ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਅਸੁਰ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਦੈਂਤ, ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੋਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਲਾਦੇਵੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਫਿਰਕੂ ਲੀਹਾਂ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨਾਲ ਹੈਜ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
* ਚੰਡੀ

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਦਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣ

ਸਾਇਪ੍ਰਸ ਪੂਰਵੀ ਭੂਮਧਿਅ ਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਗਰੀਸ ਦੇ ਪੂਰਵ, ਲੇਬਨਾਨ, ਸੀਰਿਆ ਅਤੇ ਇਸਰਾਇਲ ਦੇ ਪਸ਼ਚਮ, ਮਿਸਰ ਦੇ ਜਵਾਬ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਯੂਰੇਸ਼ੀਅਨ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਿਕੋਸਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ - ਅਤੇਰਾਜਭਾਸ਼ਾਵਾਂਗਰੀਕ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਹਨ। ਇਹ 1960 ਵਿੱਚ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ ਵਲੋਂ ਆਜਾਦ ਹੋਇਆ ਲੋਕ-ਰਾਜ ਹੈ, ਜੋ 1961 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾ ਅਤੇ 1 ਮਈ 2004 ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਲੋਂ ਯੂਰੋਪੀ ਸੰਘ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਸਾਇਪ੍ਰਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਉੱਨਤਅਰਥਵਿਅਵਸਥਾਵਾਂਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਬਸੇਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪੌਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਜੀਵ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਨਿਰੰਤਰ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ, ਵਪਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇ ਅਸਲ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਸਿਰਫ 20% ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ। ਕਿ ਟਾਪੂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾਈ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਅੰਤਰ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਲੜੀ ਲਈ ਵਿਭਿੰਨ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ 21 ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ स्तनਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਵੱਡਾ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਥਣਧਾਰੀ ਵੇਲੇ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਖਤਰੇ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਥਣਧਾਰੀ ਘਾਤਕ ਭੂਮੱਧ ਭੂਮੱਧ ਭਿਕਸ਼ੂ ਮੋਹਰ ਅਤੇ ਸਾਈਪਰੀਓਟ ਮਾ .ਸ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਟਾਪੂਆਂ 'ਤੇ ਇਕੋ ਇੱਕ ਬਾਕੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਚੂਹੇ ਹਨ. 
ਦੂਜੇ ਸੱਪ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਬਿੱਲੀ ਸੱਪ (ਟੈਲੀਸਕੋਪਸ ਫਾਲੈਕਸ) ਅਤੇ ਮਾਂਟਪੇਲੀਅਰ ਸੱਪ (ਮੈਲਪੋਲਨ ਮੋਨਸਪੇਸੂਲਨਸ) ਨਾਮਾਂਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਹਮਲਾਵਰ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ। 
ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਵਿੱਚ ਮਕੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 60 ਕਿਸਮਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਆਰਾਕਨੀਡਸ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਲੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਟਾਰਾਂਟੁਲਾ (ਲਾਇਕੋਸਾ ਟਾਰਾਂਟੁਲਾ) ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੱਕੜੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ.
## ਹਵਾਲੇ
ਆਂਦਰੇਈ ਸਖਾਰੋਵ

**ਆਂਦਰੇਈ ਦਿਮਿਤਰੀਏਵਿਚ ਸਖਾਰੋਵ** ( ; 21 ਮਈ 1921  14 ਦਸੰਬਰ 1989) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਵਿਦਰੋਹੀ, ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦੀ, ਅਮਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ।

ਉਹ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਰਡੀਐਸ-37 ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਥਰਮੋਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਕੋਡਨਾਮ ਸੀ। ਸਖਾਰੋਵ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦਾ ਵਕੀਲ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ; ਇਹਨਾਂ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਉਸਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਸਖਾਰੋਵ ਇਨਾਮ, ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ 
ਸਖਾਰੋਵ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਮਈ, 1921 ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਦਿਮਿਤਰੀ ਇਵਾਨੋਵਿਚ ਸਖਾਰੋਵ ਸੀ, ਇੱਕ ਨਿਜੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕੀਆ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਮਾਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਆਂਦਰੇਈ ਦੇ ਦਾਦਾ ਇਵਾਨ ਰੂਸ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਕੀਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਵੀ ਸੀ) ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਸਖਾਰੋਵ ਦੀ ਮਾਂ ਯੇਕੇਤੀਰਿਨਾ ਅਲੇਕਸੇਯੇਵਨਾ ਸਾਖਾਰੋਵਾ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਕਮਾਂਡਰ ਅਲੈਕਸੀ ਸੇਮੇਨੋਵਿਚ ਸੋਫੀਆਨੋ (ਜੋ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਸੀ) ਦੀ ਪੜਪੋਤੀ ਸੀ। ਸਖਾਰੋਵ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਨੀ ਮਾਰੀਆ ਪੇਤਰੋਵਨਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਦਾਦੀ ਚਰਚ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਔਰਤਾਂ ਸਨ; ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਆਂਦਰੇਈ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ, ਨਾਸਤਿਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਇੱਕ "ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ" ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਜੋ ਭੌਤਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

### ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਸਖਾਰੋਵ ਨੇ 1938 ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। 1941 ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਕ ਯੁੱਧ (ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ) ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਜ ਦੇ ਤੁਰਕਮੇਨਸਤਾਨ ਵਿਚ, ਅਸ਼ਕਾਬਾਟ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਲਯਾਨੋਵਸਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। 1943 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਕਲਾਵਦੀਆ ਅਲੇਕਸੀਏਵਨਾ ਵਿਖੀਰੇਵਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਹੋਇਆ। ਕਲਾਵਦੀਆਦੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1969 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ 1945 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਿਯਾਨ (ਸੋਵੀਅਤ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿਖੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਸਕੋ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1989
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921
ਮਿਸਰ ਦਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ

**ਮਿਸਰ ਦਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ** ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਭਿੰਨ ਹੈ। ਨੀਲ ਵੈਲੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਦੋਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਬਿਖੇਰਦੀ ਹੈ, ਮਿਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੁਝ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਤੇਲ ਹਨ . ਇਹ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ, ਸੂਏਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ, ਏਕਾਬਾ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟਾਂ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਆਪਣੇ ਖਾਸ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।
## ਭੂਗੋਲ
ਮਿਸਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭੂਮੱਧ ਸਾਗਰ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਲੀਬੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸੁਡਾਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਨਾਈ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ, ਦੇਸ਼ ਦਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਹਿੱਸਾ, ਜੋ ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਲਗਦੀ ਹੈ. ਮਿਸਰ ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਲੈਂਡ ਬ੍ਰਿਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਈਜ਼ ਨਹਿਰ ਦੁਆਰਾ ਲੰਘਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਭੂਮੱਧ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਲਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਦੋਨੋਂ ਅਟਲਾਂਟਿਕ / ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ / ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੋਂ ਹੈ।
ਨੀਲ ਨਦੀ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਸੇਰ ਝੀਲ ਦੁਆਰਾ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਵਾਨ ਡੈਮ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ. ਇਸ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਨਦੀ ਲਗਭਗ 0.75 kਮੀ (0.5 ਮੀਲ) ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 10 ਮੀ (6 ਮੀਲ) ਚੌੜਾ. ਨੀਲ ਦਾ ਸਲਾਨਾ ਹੜ੍ਹ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਨੀਲ ਘਾਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁਣ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿੰਚਾਈ ਦੁਆਰਾ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। ਨੀਲ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਸਮਤਲ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਘੱਟ ਚੱਟਾਨਾਂ ਹਨ. ਜਿਥੇ ਦਰਿਆ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਚੈਨਲਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਲੂਣ ਦੀਆਂ ਬੱਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੱਖੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਡੈਲਟਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮਿਸਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ. ਪੱਛਮੀ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਕਦੇ ਕਦੇ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਰਦੀਆਂ ਹਲਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ. ਪੂਰਬੀ ਮਾਰੂਥਲ ਨੇ ਹਵਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਓਰੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਵਰਖਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਾਇਆ ਜੋ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਨਾਲ ਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਵਗਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਇਥੇ ਸਰਦੀਆਂ ਹਲਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੇਬਲ ਐਲਬਾ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਠੰਡਾ ਅਤੇ ਗਿੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੱਟ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਭੂ-ਮੱਧ ਮੌਸਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਮੀਂਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਗਾੜਾਂ ਦਾ ਸਦਮਾ ਮਾਡਲ

**ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਗਾੜਾਂ ਦਾ ਸਦਮਾ ਮਾਡਲ**, ਜਾਂ **ਸਾਈਕੋਪੈਥੋਲੋਜੀ ਦਾ ਸਦਮਾ ਮਾਡਲ**, **ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ** ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਵਜੋਂ ਸਰੀਰਕ, ਜਿਨਸੀ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਦਮੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੋਗਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪਾਗਲਪਣ ਜਿਹੇ ਮਨੋਵਿਗਾੜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਦਮਾ ਬਚਪਨ ਜਾਂ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੱਗਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਡਲ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਦਮਾਜਨਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਝਣਯੋਗ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਜੋਂ ਸੰਕਲਪਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਦਮਾ ਮਾਡਲ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਤਸ਼ਖੀਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਗਾੜ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਮੇ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹੁੰਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਗਮੰਡ ਫ਼ਰਾਇਡ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਹਿਸਟਰੀਆ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੇ ਵਿਚਾਰ, ਪਿਅਰ ਜਾਨੇ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਕੰਮ, ਅਤੇ ਬਾਲਬੀ ਦੇ ਲਗਾਵ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਜਰਬਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਅਣਗੌਲੇਪਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਖੋਜ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਦਮੇ ਦੇ ਮਾਡਲ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਸ਼ਾਈਜ਼ੋਫਰੀਨੀਆ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਅਤੇ ਮਨੋਰੋਗ ਚਕਿਤਸਾ ਵਿਰੋਧੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਵਿਕਾਰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬਾਰਡਰ ਲਾਈਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਿਗਾੜ ਵੀ ਇੱਕ ਫੋਕਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਸੰਬੰਧੀ ਅੱਡ ਅੱਡ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰ੍ਤੀਕਰਮਾਂ (ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਡਰਿਆ ਅਤੇ ਸਦਮੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲੜੋ-ਲੜੋ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰ੍ਤੀਕਰਮਾਂ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਗੜਬੜੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਦਮਾ ਮਾਡਲਾਂ ਦੇ ਅਤਿ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਨੇ ਗਰਭਸਥ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੇ ਸਦਮੇ ਨੂੰ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸਿਰਫ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਦਮਾ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਮਰਦ ਪੀੜਤ ਸੰਸਥਾਗਤ ਸੈਟਿੰਗਾਂ (ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲਾਂ, ਕੇਅਰ ਹੋਮਸ, ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬਾਂ) ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਰੋਗ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਕਾਰ
ਸਾਈਕੋਥੈਰੇਪੀ

**ਸਾਈਕੋਥੈਰੇਪੀ** (ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਥੈਰੇਪੀ ਜਾਂ ਟਾਕਿੰਗ ਥੈਰੇਪੀ) ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਦੋਂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਸਾਈਕੋਥੈਰੇਪੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਦੁੱਖਦਾਈ ਵਿਵਹਾਰਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਮਜਬੂਰੀਆਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਸ਼ਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨਾ ਹੈ`। ਕੁਝ ਤਸ਼ਖੀਸ਼ ਸ਼ੁਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਗਾੜਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਮਨੋਇਲਾਜ ਸਬੂਤ-ਅਧਾਰਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸੂਡੋ-ਸਾਇੰਸ ਵਜੋਂ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਮਨੋਇਲਾਜ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਫਰਕ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਨੈਤਿਕਤਾ (ਕਿਵੇਂ ਜੀਉਣਾ ਹੈ), ਜਾਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਕਲਾਇੰਟ ਅਤੇ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਵਿਚਾਲੇ ਆਹਮੋ ਸਾਹਮਣੇ ਸੈਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਕ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨਰਸਾਂ, ਕਲੀਨੀਕਲ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰਜ਼, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਚਿਕਿਤਸਕ, ਜਾਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਲਾਹਕਾਰ। ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਕ ਅਨੇਕ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ', ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯਮਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਅਨਿਯਮਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਅਤੇ ਇਹ ਪਦ ਖੁਦ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ)।

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 
'** ਪਦ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ **' ( ਭਾਵ "ਸਾਹ; ਆਤਮਾ; ਰੂਹ") ਅਤੇ *ਇਲਾਜ* ( "ਚੰਗਾ ਕਰਨ; ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ") ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। *ਆਕਸਫੋਰਡ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ* ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨ ਜਾਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ... "ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਮੋਹਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਅਮੈਰੀਕਨ ਸਾਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਜੌਨ ਸੀ. ਨਾਰਕ੍ਰਾਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, 2012 ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਕਾਇਆ: “ਸਾਈਕੋਥੈਰੇਪੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਲੀਨਿਕਲ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਮੇਲਜੋਲ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਾਂ, ਗਿਆਨ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ / ਜਾਂ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਧਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਗੀਦਾਰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ "। ਮਨੋਚਕਿਤਸਕ ਜੇਰੋਮ ਫ੍ਰੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਰਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਸਕਰਣ ਨੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ - ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਵਖਿਆਨ-ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ - ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਇਲਾਜ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। 
## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਰੋਗ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਕਾਰ
ਕਾਕਰੋਚ

**ਕਾਕਰੋਚ** ਬਲੈਟੋਡੀਆ ਆਰਡਰ ਦੇ ਕੀੜੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਮਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 4,600 ਵਿਚੋਂ ਲਗਭਗ 30 ਕਾਕਰੋਚ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਾਕਰੋਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ 320 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਰਬੋਨੀਫੇਰਸ ਪੀਰੀਅਡ ਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਢਲੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਕੋਲ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਕਰੋਚ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਓਵੀਪੋਸੀਟਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਕਾਕਰੋਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਦੇ ਬਗੈਰ ਕੁਝ ਆਮ ਕੀੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿਫਿਡਜ਼ ਦੇ ਚੂਸਣ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੀ ਬੱਗਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਚਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹ ਚਿਪਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੀਵਿਤ ਨਵ - ਪੂਰਨ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਕੀੜੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਰਕਟਿਕ ਠੰਡੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗਰਮ ਤਾਪਮਾਨ ਤੱਕ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਕਰੋਚ ਅਕਸਰ ਤਪਸ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਕਾਕਰੋਚ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ 'ਰੋਚੋਇਡਜ਼' ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਰਬੋਨੀਫੇਰਸ *ਆਰਚੀਮੀਲਾਕ੍ਰਿਸ* ਅਤੇ ਪਰਮੀਅਨ *ਅਪਥੋਰੋਬਲਾਟੀਨਾ* ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਜਿੰਨੇ ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ ਸਨ।

ਕੁਝ ਸਪੀਸੀਜ਼, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਰਮਨ ਕਾਕਰੋਚ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਪਨਾਹ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਰਭਰਤਾ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਾਕਰੋਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੰਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ 
left|thumb| ਬਾਲਟਿਕ ਅੰਬਰ ( ਈਓਸੀਨ ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ 40-50 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਕਰੋਚ
ਕਾਕਰੋਚ ਬਲੈਟੋਡੀਆ ਦੇ ਆਰਡਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੀਮਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕੀੜੇ -ਮਕੌੜਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਾਕਰੋਚਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ 4,600 ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ 460 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। "  " ਨਾਮ ਕਾਕਰੋਚ, *ਕੁੱਕਰਾਚਾ*, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, 1620 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੋਕ- *ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ* ਦੁਆਰਾ "ਕੁੱਕੜ" ਅਤੇ " ਰੋਚ " ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ ਲਾਤੀਨੀ *ਬਲੇਟਾ* ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, "ਇੱਕ ਕੀੜੇ ਜੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ", ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ ਕਾਕਰੋਚ, ਬਲਕਿ ਮੈਨਟਿਡਜ਼ 'ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਬਲੈਟਾਰੀਆ ਨਾਮ ਬਲਾਟੋਡੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ 'ਸੱਚੇ' ਕਾਕਰੋਚਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਮਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਕਾਕਰੋਚ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਕੈਟਾਲਾਗ ਸਮੂਹ ਲਈ ਬਲਾਟੋਡੀਆ ਦਾ ਨਾਮ ਵਰਤਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਕਰੋਚ ਵਰਗੇ ਜੈਵਿਕ ਜੈਵਿਕ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ("ਬਲੈਟੋਪਟੇਰਸ" ਜਾਂ "ਰੋਚਿਡਜ਼") 320 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਰਬੋਨੀਫੇਰਸ ਅਵਧੀ ਦੇ ਹਨ, ਜੈਵਿਕ ਰੋਚੋਇਡ ਨਿੰਫਸ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੀਟ ਪਤੰਗੇ
ਵਾਸਿਲ ਲੇਵਸਕੀ

**ਵਾਸਿਲ ਲੇਵਸਕੀ** (, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਪੈਲਿੰਗ Василъ Лѣвскій,  ), ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ **ਵਾਸਿਲ ਇਵਾਨੋਵ ਕੁੰਚੇਵ** (Васил Иванов Кунчев; 18 ਜੁਲਾਈ 1837 - 18 ਫਰਵਰੀ 1873), ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਇਕ ਹੈ। *ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਰਸੂਲ*, ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਲੇਵਸਕੀ ਨੇ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਨੂੰ ਓਟੋਮੈਨ ਦੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਲੇਵਸਕੀ ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਖੇਤਰੀ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੇ ਨੈਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਵਿਦਰੋਹ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਕਾਰਲੋਵੋ ਦੇ ਸਬ-ਬਾਲਕਨ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਮੱਧ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਲੇਵਸਕੀ ਸਰਬੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੁਲਗਾਰੀਅਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬੁਲਗਾਰੀਅਨ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਭਿਕਸ਼ੂ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ *ਲੇਵਸਕੀ*, "ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ" ਉਪਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਅਧਾਰਤ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਧਾਰਤ ਨਿਰਲੇਪ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਰੋਮਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲੇਵਸਕੀ ਨੇ ਬੁਲਗਾਰੀਅਨ ਰਿਵੋਲਯੂਸ਼ਨਰੀ ਸੈਂਟਰਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬੁਲਗਾਰੀਅਨ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦੇ ਦੌਰਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੇਵਸਕੀ ਨੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਐਪਰ, ਓਟੋਮੈਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲਵਚ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੋਫੀਆ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਲੇਵਸਕੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਵੇਖਦਾ ਸੀ: ਉਸਨੇ ਇੱਕ "ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ" ਬੁਲਗਾਰੀਅਨ ਗਣਤੰਤਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਪਾਲਕ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਉਦਾਰਵਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਵਸਕੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਅਤੇ ਸਰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਕਾਂ ਉਸਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 2007 ਵਿਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਰਬੋਤਮ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਪੋਲ ਵਿੱਚ ਸਰਵ-ਸਰਬੋਤਮ ਬੁਲਗਾਰੀਅਨ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਆਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1837
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1873
ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਵਿਗਾੜ

thumb|ਇੱਥੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਵਿਗਾੜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੂਬ੍ਰਿਸ ਸਿੰਡਰੋਮ, ਮੇਗਾਲੋਮੇਨੀਆ, ਹੈਮਰਟੀਆ ਜਾਂ ਨਰਕਸਿਜ਼ਮ ਵੱਖਰੇ ਹਨ.
**ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਵਿਗਾੜ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਮੂਡ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ **ਹੈ**, ਉਹ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮੂਡ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀ ਮੁੱਖ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲਛਣ ਹੈ। ਵਰਗੀਕਰਣ *ਡਾਇਗਨੋਸਟਿਕ ਐਂਡ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਲ ਮੈਨੂਅਲ ਆਫ਼ ਮੈਂਟਲ ਡਿਸਆਰਡਰ* (ਡੀਐਸਐਮ) ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਰਗੀਕਰਣ (ਆਈਸੀਡੀ) ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕੁਝ ਮੁਢਲੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਉੱਚੇ ਮੂਡ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਨੀਆ ਜਾਂ ਹਾਈਪੋਮੈਨੀਆ; ਨੀਵਾਣ ਵਾਲੇ ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਮੂਡ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੋਜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਮੇਜਰ ਡਿਪਰੈਸ਼ਿਵ ਡਿਸਆਰਡਰ (ਐਮਡੀਡੀ) (ਮੁੱਖ ਉਦਾਸੀ ਵਿਗਾੜ) (ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ, ਯੂਨੀਪੋਲਰ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ, ਜਾਂ ਮੇਜਰ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ); ਅਤੇ ਉਹ ਮੂਡ ਜੋ ਕਿ ਮੈਨੀਆ ਅਤੇ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਾਈਪੋਲਰ ਡਿਸਆਰਡਰ (ਬੀਡੀ) (ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨਿਕ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਿਪਰੈਸ਼ਿਵ ਵਿਕਾਰ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਪ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ ਜੋ ਘੱਟ ਗੰਭੀਰ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਿਸਥਾਈਮਿਕ ਡਿਸਆਰਡਰ (ਐਮਡੀਡੀ ਵਰਗਾ ਪਰ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜਾ ਹਲਕਾ) ਅਤੇ ਸਾਈਕਲੋਥਾਈਮਿਕ ਵਿਕਾਰ (ਬੀਡੀ ਵਰਗਾ ਪਰ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਨਰਮ)। ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਪਦਾਰਥ (ਮਾਦਕ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣ ਪੀਣ) ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈਨਰੀ ਮੌਡਸਲੇ ਨੇ ਅਫੈਕਟਿਵ ਡਿਸਆਰਡਰ (*ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਗਾੜ*) ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਪਦ ਨੂੰ ਫਿਰ ਬਦਲ ਕੇ *ਮੂਡ-ਡਿਸਆਰਡਰ* ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਪਦ ਬੁਨਿਆਦੀ ਜਾਂ ਲੰਬਕਾਰੀ ਭਾਵਾਤਮਕ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਵਾਲਾ ਪਦ ਦੂਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਾਹਰੀ ਭਾਵ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ।

:ਇੱਕ ਮੇਜਰ ਡਿਪਰੈਸ਼ਿਵ ਦੌਰੇ ਜਾਂ ਮੇਜਰ ਡਿਪਰੈਸ਼ਿਵ ਡਿਸਆਰਡਰ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋਖਮ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਚਕਿਤਸਕ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨਾ ਚਮਤਕਾਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਡਿਪਰੈਸ਼ ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਰੋਗੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਲਈ ਖ਼ਿਆਲ ਨੂੰ “ਲਗਾਉਂਦਾ” ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਲਗਭਗ 8.5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਉਮਰ ਗਰੁੱਪ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ, ਅਤੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਗਏ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਇਲਾਜ 
ਮੂਡ ਵਿਕਾਰ ਦੇ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਥੈਰੇਪੀ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ। ਵਿਵਹਾਰ ਥੈਰੇਪੀ, ਬੋਧਕ ਵਿਵਹਾਰ ਥੈਰੇਪੀ ਅਤੇ ਇੰਟਰਸਪਰਸਨਲ ਥੈਰੇਪੀ ਸਾਰੇ ਇਲਾਜ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੇਜਰ ਡਿਪਰੈਸ਼ਿਵ ਡਿਸਆਰਡਰ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਐਂਟੀਡਿਪਰੈਸੈਂਟਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਈਪੋਲਰ ਡਿਸਆਰਡਰ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਸਾਈਕੋਟਿਕਸ, ਮੂਡ ਸਟੈਬੀਲਾਇਜ਼ਰਜ਼, ਐਂਟੀਕੋਨਵੁਲਸੈਂਟਜ਼ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਲਿਥੀਅਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲੀਥੀਅਮ ਖ਼ਾਸਕਰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮੂਡ ਵਿਗਾੜ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਰੋਗ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਕਾਰ
ਈਰਾਨ ਦਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣ

ਈਰਾਨ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸੰਨ 1935 ਤੱਕ ਫਾਰਸ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤਹਿਰਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਅਜਰਬਾਈਜਾਨ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ( ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ ਸਰਜ਼ਮੀਨ) ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮ ਇਸਲਾਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਸ਼ੀਆ ਬਹੁਲ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਡੇ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
## ਇਤਿਹਾਸ
ਈਰਾਨ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹਮਦੱਲਾ ਮੁਸਤਵਾਫੀ ਦੁਆਰਾ ਅੰਸ਼ਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। 18 ਵੀਂ ਅਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, ਸੈਮੂਅਲ ਗੋਟਲਿਬ ਗਲੇਮਿਨ ਅਤੇ ਆਡੋਰ ਮੋਨੇਟ੍ਰੀਜ਼ ਨੇ ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਟੇਲੇਸ਼ ਪਹਾੜ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ ਕੈਸਪੀਅਨ ਜੀਵ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ। 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੁਦਰਤੀਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਿਲਿਪੋ ਡੀ ਫਿਲਪੀ, ਵਿਲੀਅਮ ਥੌਮਸ ਬਲੈਨਫੋਰਡ ਅਤੇ ਨਿਕੋਲਾਈ ਜ਼ਾਰੂਦਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਥਣਧਾਰੀ, ਪੰਛੀ, ਸਾਮਰੀ, ਦੋਹਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ।
## ਫਲੋਰਾ
ਦੇਸ਼ ਦਾ ਦਸਵੰਧ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੰਗਲਾਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਆਪਕ ਵਾਧੇ ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜੀ ਲਾਣਾਂ 'ਤੇ, ਓਕ, ਸੁਆਹ, ਐਲਮ, ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਸਟੈਂਡ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ. ਉੱਚੇ ਪਠਾਰ 'ਤੇ, ਰਗੜੇ ਓਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ' ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਬਗੀਚਿਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਪੌਪਲਰ, ਵਿਲੋ, ਅਖਰੋਟ, ਬੀਚ, ਮੈਪਲ ਅਤੇ ਮਲਬੇਰੀ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਬੰਜਰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚਾਰਾ ਚਾਰਾਜੋਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਗਰਮੀ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ. ਐਫਏਓ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਜੋ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ:
ਉੱਤਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਕੈਸਪੀਅਨ ਜੰਗਲ (33,000)   ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2 )
*ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੂਨੇ ਪੱਥਰ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜੀ ਜੰਗਲ ( ਜੁਨੀਪੇਰਸ ਜੰਗਲ, 13,000)   ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2 )
*ਪੂਰਬੀ, ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਸਤਾ ਜੰਗਲ (26,000)   ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2 )
*ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਓਕ ਜੰਗਲ (100,000   ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2 )
*ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਤ-ਏ ਕਵੀਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਬੂਟੇ (10,000   ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2 )
*ਦੱਖਣੀ ਤੱਟ ਦੇ ਉਪ-ਖੰਡੀ ਜੰਗਲ (5,000   ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2 ) ਹਾਰਾ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਂਗ।
## ਹਵਾਲੇ