ਗੌਰੀਮਨੋਹਰੀ ਰਾਗ

**ਗੌਰੀਮਨੋਹਰੀ**  ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 23ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 23ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਗੌਰੀਵੇਲਾਵਲੀ ਹੈ।

ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਇੱਕ ਪੱਛਮੀ ਸੁਰੀਲਾ ਛੋਟਾ ਰਾਗ ਵੀ ਹੈ।

ਇਸ ਰਾਗ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਪਟਦੀਪ ਹੈ।

## ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਦੇ ਨਾਲ *ਗੌਰੀਮਨੋਹਰੀ ਰਾਗ*
ਇਹ ਚੌਥੇ *ਚੱਕਰ ਵੇਦ* ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ *ਵੇਦ-ਮਾ* ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ *ਸਾ ਰੀ ਗੀ ਮਾ ਪਾ ਧੀ ਨੂੰ* ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

* ਆਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ2 ਗ2 ਮ1 ਪ ਧ2 ਨੀ3 ਸੰ [a] 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ2 ਪ ਮ1 ਗ2 ਰੇ2 ਸ [b] 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨੋਟ ਸ਼ਾਦਜਮ, ਚਤੁਰੂਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ, ਪੰਚਮ, ਚਤੁਰੂਤੀ ਦੈਵਤਮ ਅਤੇ ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਧਮ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ-ਇੱਕ ਰਾਗ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਸਵਰ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਮਾਵਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ *ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ* ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 59ਵਾਂ ਮੇਲਾ ਹੈ।

## ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇਸ ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ *ਗੁਰੂਲੇਕਾ ਏਟੁਵੰਤੀ*
* ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ *ਵਰਲਕਸ਼ਮੀ ਨਮੋਸਤੁਤ*
* *ਸਰਸ ਸਾਮ ਮ੍ਰਿਦੂ ਪਦ* ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਰਾਮ ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ
* ਬ੍ਰੋਵਾ ਸਾਮਯਾਮਾਇਡ ਰਾਮਾਇਆ ਕਰੂਰ ਦੇਵੂਡੂ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ
* ਸ੍ਰੀ ਗਣਪਤੀ ਸਚਿਦਾਨੰਦ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੁਆਰਾ *ਗੰਗਾਧਰਾ ਸ਼ਿਵ*
* ਪਾਪਾਨਸਮ ਸਿਵਨ ਦੁਆਰਾ *ਗੌਰੀ ਮਨੋਹਰਾ*ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ

ਕਮਲ ਹਾਸਨ, ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ 'ਸ਼ੇਡਜ਼ ਆਫ਼ ਬਲੂਃ ਏ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਟੂ ਵੇਨਮੁਰਾਸੂ', ਰਾਜਨ ਸੋਮਸੁੰਦਰਮ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੈਂਧਵੀ ਨੂੰ ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੌਰੀਮਨੋਹਰੀ ਵਿੱਚ ਵੋਕਲ, ਸਿਤਾਰ, ਸਾਰੰਗੀ, ਬੰਸਰੀ, ਗਾਉਣ ਦੇ ਕਟੋਰੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਰ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਪਡ਼ਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਾਮਿਲ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤੇਲਗੂ  
ਪਟਦੀਪ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ) ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਜੋ ਗੌਰੀਮਨੋਹਰੀ (ਕਰਨਾਟਕੀ) ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।

ਗੀਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਤ ਤਿਆਗਰਾਜ ਗੌਰੀਮਨੋਹਰੀ ਰੈਂਡੀਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਪਟਦੀਪ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ) ਦੇ ਸਮਾਨ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

### ਭਾਸ਼ਾਃ ਤੇਲਗੂ  
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਹਿੰਦੀ  
ਪਟਦੀਪ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ) ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਜੋ ਗੌਰੀਮਨੋਹਰੀ (ਕਰਨਾਟਕੀ) ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।

### ਭਾਸ਼ਾਃ ਕੰਨਡ਼ 
### ਭਾਸ਼ਾਃ ਮਲਿਆਲਮ 
ਪਟਦੀਪ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ) ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਜੋ ਗੌਰੀਮਨੋਹਰੀ (ਕਰਨਾਟਕ) ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।

## ਐਲਬਮਾਂ 
### ਤਾਮਿਲ 
## ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗੌਰੀਮਨੋਹਰੀ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ* ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ 3 ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ *ਵਾਚਾਸਪਤੀ*, ਨਾਟਕਪ੍ਰਿਆ ਅਤੇ *ਚਾਰੁਕੇਸੀ* *ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ*, ਰਾਗ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਾਦਜਮ* ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਸੁਰ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਵਾਚਾਸਪਤੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

## ਨੋਟਸ 
## ਹਵਾਲੇ 
 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ

## ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 
ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

* ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ *ਗੁਰੂਲੇਕਾ ਏਟੁਵੰਤੀ*
* *ਕੌਮਾਰੀ ਗੌਰੀਵੇਲਾਵਲੀ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਈਸ਼ਵਰੀ*-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ 
* ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ *ਵਰਲਕਸ਼ਮੀ ਨਮੋਸਤੁਤ*
* *ਸਰਸ ਸਾਮ ਮ੍ਰਿਦੂ ਪਦ* ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਰਾਮ ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ
* ਬ੍ਰੋਵਾ ਸਾਮਯਾਮਾਇਡ ਰਾਮਾਇਆ ਕਰੂਰ ਦੇਵੂਡੂ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ
* ਸ੍ਰੀ ਗਣਪਤੀ ਸਚਿਦਾਨੰਦ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੁਆਰਾ *ਗੰਗਾਧਰਾ ਸ਼ਿਵ*
* ਪਾਪਾਨਸਮ ਸਿਵਨ ਦੁਆਰਾ *ਗੌਰੀ ਮਨੋਹਰਾ*ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ
* ਓਥੁਕਾਡੂ ਵੈਂਕਟ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਪਜ਼ਾਮੋ ਪਜ਼ਾਮੋਊਤੁੱਕਾਡੂ ਵੈਂਕਟ ਕਵੀ