ਰਣ ਸਿੰਘ ਨਕਈ

**ਸਰਦਾਰ ਰਣ ਸਿੰਘ ਨਾਕਈ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Sardar Ran Singh Nakai;** 1750-1784) ਨਕਈ ਮਿਸਲ ਦਾ ਤੀਜਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੀਲਾ ਮਿਲਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਜੱਟ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਚਾਚਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਜੋ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ, ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ। ਰਣ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਿਸਲਦਾਰ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਮਿਸਲ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦਾਤਾਰ ਕੌਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਦੂਜੇ ਰਾਜੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨਕਈ ਮਿਸਲ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਮੁਖੀ ਸਰਦਾਰ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਕਈ ਦੇ ਦਾਦਾ ਸਨ।

## ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ 
ਰਣ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਨਕਈ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ (ਅ.ਸ. 1768) ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 1748 ਵਿੱਚ ਨਕਈ ਮਿਸਲ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ (1706-1767) ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਸੀ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਕਈ ਮਿਸਲ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਸੀ।

1595 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ (1563-1606), ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨਾਲ ਬਹਿੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਨਾਲ ਸੁਆਗਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ ਜੰਬਰ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਚਾਰਪਾਈ (ਖਾਟ) 'ਤੇ ਲੇਟ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਚੌਧਰੀ ਹੇਮਰਾਜ, ਸੰਧੂ ਜਾਟ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘਣ ਵੇਲੇ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਸੀ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਜੰਬਰ ਨੂੰ ਕਾਹਲਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਲੈ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਲਈ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ। 1733 ਵਿੱਚ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਸਕਾਰ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣੇ। 1748 ਵਿੱਚ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਬਹਿੜਵਾਲ ਅਤੇ ਕਸੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜੋ ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਨੱਕਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਿਸਲ ਨੇ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਲਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ *ਨੱਕਾ ਦਾ* ਮਤਲਬ ਸਰਹੱਦ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੇਟਵੇ ਹੈ ਅਤੇ ਨੱਕਾ ਦੇਸ਼ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਤੋਂ ਚੁਨੀਅਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਪਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੁਜਾਨ ਚਿਸਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪਾਕਪਟਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਨਾਕੀਆਂ ਨੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਕਾਫ਼ੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਇਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਿਚ ਉੱਤਮ ਸਨ।

## ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ 
ਰਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਕਈ ਮਿਸਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਲ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਾਜ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲਿਆ। 1768 ਵਿਚ ਕੋਟ ਕਮਾਲੀਆ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਣ ਸਿੰਘ ਮਿਸਲ ਦਾ ਅਗਲਾ ਸਰਦਾਰ ਬਣਿਆ।

## ਨਕਈ ਮਿਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 
ਸਰਦਾਰ ਰਣ ਸਿੰਘ ਸਾਰੇ ਨਕਈ ਮੁਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਨਕਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਲਾਕੇ ਹਾਸਲ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਉਸਨੇ ਖਰਾਲ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਚੂਨੀਆਂ, ਕਸੂਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ, ਸ਼ਰਕਪੁਰ, ਗੋਗੈਰਾ ਪਰਗਣਾ ਅਤੇ ਕੋਟ ਕਮਾਲੀਆ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਦਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਰਦਾਰ ਕਮਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਰਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਦਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਕਈ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਇਸ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਰਨ ਕਮਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਣ ਸਿੰਘ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਦਲ ਸਿੰਘ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਕ ਸੀ। ਕਮਰ ਸਿੰਘ ਸੈਯਦਵਾਲਾ, ਸਤਘਾਰਾ ਅਤੇ ਕੋਟ ਕਮਾਲੀਆ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕਮਾਨ 'ਤੇ ਚਾਰ ਸੌ ਘੋੜਸਵਾਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਸੀ। ਕਮਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੁਜਾਕੀ ਅਤੇ ਬਾਗਾ ਸੁਧਾ ਦੇ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਜਮਸ਼ੇਰ ਬੰਦੂ ਦੇ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਰਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੇ ਫੌਜੀ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਣ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਜਨਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਆਗੂ ਸਰਦਾਰ ਅਮੀਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕਮਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਚਿਤ ਟੈਕਸ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਵਧਾ ਕੇ ਬੁਚੇਕੇ, ਛਾਂਗਾ ਮੰਗਾ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ 69 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ, ਛਿੱਛਾ, ਦੇਵਸਲ, ਫਤਿਹਪੁਰ, ਜੇਠੂਪੁਰ, ਕਸੂਰ, ਕੋਟ ਕਮਾਲੀਆ ਦੇ ਖਰਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ, ਸ਼ਰਕਪੁਰ, ਗੁੱਗੇਰਾ ਪਰਗਨਾ, ਰਾਵੀ ਦੇ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਗੜ੍ਹ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 1781 ਵਿੱਚ, ਅਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਮਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਯਦਵਾਲਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਕਮਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਉਸਦੇ ਜਵਾਈ, ਦਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਣੋਈਏ, ਵਜ਼ੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ। ਵਜ਼ੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਣ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ; ਅਤੇ 1782 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਣ ਸਿੰਘ ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਵਜ਼ੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਰਣ ਸਿੰਘ ਨਕਈ ਨੂੰ ਖਰਲ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਪੇਰੋਕਾ ਖਰਲ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਾਲ ਵਿਵਾਦਿਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਗਤਾ ਸਿੰਘਾ ਅਤੇ ਹਰੀ ਰਾਮ ਗੁਪਤਾ ਇਸਨੂੰ ਸੰਨ 1960 ਵਿੱਚ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। 1781, ਖਜ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਬਤ 1839 ਕਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੀ. 1784 ਈਸਵੀ ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਬਾਅਦ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਧੀ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਜਾਂ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1784 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਿਸਲ ਨੇ ਬਹਿੜਵਾਲ, ਬੁਚੇਕੀ, ਛਾਂਗਾ ਮਾਂਗਾ, ਛੀਛਾ, ਚੂਨੀਆਂ, ਚੂਨੀਆਂ, ਧੌਲਰੀ, ਫਰੀਦਾਬਾਦ, ਗੂਹੜਾ, ਫੱਫੜਾ, ਹਰੜਪੁਰ, ਫੱਫੜਾ, ਹਰਿਆਣਵੀ ਰਾਜ ਮਿਸਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ। ਜੰਬਰ, ਜੇਠਪੁਰ, ਕੰਗਣਪੁਰ, ਖੁੱਡੀਆਂ, ਪਾਕਪਟਨ, ਰਾਏਵਿੰਡ, ਚੀਚਾਵੱਟਨੀ, ਫਤਿਹਾਬਾਦ, ਕਿੱਲਿਆਂਵਾਲਾ, ਕੋਟ ਕਮਾਲੀਆ, ਸਾਹੀਵਾਲ, ਸਈਦਵਾਲਾ, ਸ਼ਰਕਪੁਰ, ਸ਼ੇਰਗੜ੍ਹ।

## ਮੁੱਦੇ 
ਸਰਦਾਰ ਰਣ ਸਿੰਘ ਨਕਈ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬੀਬੀ ਕਰਮੋ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ।

* ਨਕਈ ਮਿਸਲ ਦੇ ਚੌਥੇ ਮੁਖੀ ਸਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨਕਈ (ਮੌਤ 1789), ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ।
* ਸਰਦਾਰ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨਕਈ (ਮੌਤ 1807), ਨਕਈ ਮਿਸਲ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ।
* ਸਾਹਿਬ ਖਜ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਨਕਈ (ਮੌਤ 1835), ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਲੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾਨਕੋਟ ਵਿਖੇ ਜਾਗੀਰ ਦਿੱਤੀ।
* ਬੀਬੀ ਰਾਜ ਕੌਰ ਨਕਈ (ਮੌਤ 1838), ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।
* ਰਾਜ ਕੌਰ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਧੀ।

## ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ