ਵੈਨਮਨੀ ਹਰੀਦਾਸ (ਕਥਕਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ)

**ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਵੇਨਮਨੀ ਹਰਿਦਾਸ** (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1946- ਦੇਹਾਂਤ 17 ਸਤੰਬਰ 2005) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਥਕਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਕੇਰਲ ਦੇ ਕਥਕਲੀ ਡਾਂਸ-ਡਰਾਮਾ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਲਈ ਕਥਕਲੀ ਪਦਮ (ਪਲੇਬੈਕ ਗੀਤ) ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕੋਚੀ ਦੇ ਅਲੁਵਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵੇਲਾਰਾਪਿਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨੰਬੂਦਿਰੀ ਹਵੇਲੀ, ਵੇਨਮਾਨੀ ਮਾਨਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਰਿਦਾਸ ਨੇ ਗੁਆਂਢੀ ਅਕਾਵੂਰ ਮਾਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ-ਨਾਟਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇਖ ਕੇ ਕਥਕਲੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੰਡੱਕਲ ਸੰਕਰਾ ਵਾਰੀਅਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਪਦਮ' ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਰੁਗਮੀਣੀ ਸਵੈਮਵਰਮ' ਅਤੇ 'ਕੁਚੇਲਾ ਵ੍ਰਿਥਮ' ਵਰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਲਈ।

## ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਸੰਨ 1960 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੇਰਲ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਲਾਮੰਡਲਮ੍ ਨੀਲਕੰਤਨ ਨੰਬਿਸਨ, ਸ਼ਿਵਰਮਨ ਨਾਇਰ ਅਤੇ ਕਲਾਮੰਦਲਮ ਗੰਗਾਧਰਨ ਨਾਇਰ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਥਕਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਹ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਗੰਗਾਧਰਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣੇ ਸਨ। ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਹਰਿਦਾਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਥਕਲੀ ਸੰਗੀਤ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਸ਼ੰਕਰਨ ਐਂਬਰਾਨਥਿਰੀ, ਮਦੰਬੀ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਨੰਬੂਦਿਰੀ, ਕਲਾਮੰਡਲਮ੍ ਹੈਦਰਾਲੀ ਅਤੇ ਕਲਾਮੰਡਲਾਮ ਸੁਬਰਾਮਣੀਅਨ ਹਰਿਦਾਸ ਦੇ ਥੋੜਾ  ਸੀਨੀਅਰ ਸਨ। ਸੰਨ 1968 ਵਿੱਚ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨ੍ਰਿਤਿਕਾ ਮ੍ਰਿਣਾਲਿਨੀ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਸੰਸਥਾ ਦਰਪਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਵਿੰਧਿਆ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇਸ ਕਾਰਜਕਾਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਥਕਲੀ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਬੈਕਅੱਪ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਬਾਅਦ, ਸੰਨ 1978 ਵਿੱਚ, ਹਰਿਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗੀ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਕਥਕਲੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ 'ਤੇ, ਹਰਿਦਾਸ ਨੇ ਸਟੇਜ' ਤੇ ਸ਼ਿੰਕਿਤੀ (ਸਿੰਕੀਟੀ-ਸਹਾਇਕ ਗਾਇਕ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਟਾਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਐਂਬਰਾਨਥਿਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼, ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਲੀ ਵਰਗੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਮੁੱਖ ਗਾਇਕ ਬਣਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਥਕਲੀ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੋਪਾਨਮ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸੂਖਮ-ਧੁਨੀ-ਭਾਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ, ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਥਕਲੀ ਵਿੱਚ ਚਰਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਜੋ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਗੁਣ ਅਤੇ "ਵਾਚਿਕਮ" ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਥਕਲੀ ਗਾਇਕ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਜੀ ਐੱਨ ਕਰੁਣ ਦੀ ਫਿਲਮ ਵਾਨਪ੍ਰਸਤਮ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨਲਾਲ ਦੀ ਕੁੰਜੁਕੁੱਟਨ ਲਈ ਕਥਕਲੀ ਗਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।ਅਪਣੇ ਸੁਨਹਿਰੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰਿਦਾਸ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਗੋਪੀ, ਕਲਾਮੰਡਲਮ੍ ਰਾਮਨਕੁੱਟੀ ਨਾਇਰ, ਕੋਟੱਕਲ ਸ਼ਿਵਰਮਨ ਅਤੇ ਕਲਾਮੰਡਲਾਮ ਵਾਸੂ ਪਿਸ਼ਾਰੋਡੀ ਵਰਗੇ ਮਾਸਟਰਾਂ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਅਦਾਕਾਰੀ 
ਹਰਿਦਾਸ ਨੇ ਦੋ ਮਲਿਆਲਮ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ, ਸਵਾਹਮ ਅਤੇ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥਮ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਥਕਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਜੀ ਐੱਨ ਕਰੁਣ ਅਤੇ ਬਾਸਕੋ, ਸ਼ਯਾਨਮ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਸਨ। ਉਹ ਕਮਲਾ ਸੁਰਈਆ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਨੀਰਮਾਥਲਮ ਪੂਤਕਲਮ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਮੌਤ 
ਹਰਿਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਿਗਰ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਕਾਰਨ ਹੋਈ।

## ਪਰਿਵਾਰ 
ਹਰਿਦਾਸ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਪਤਨੀ ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ-ਅਦਾਕਾਰ ਸਾਰਥ ਦਾਸ ਅਤੇ ਹਰਿਤ ਛੱਡ ਗਏ ਹਨ।  &#x5B;''''&#x5D;

## ਹਰਿਦਾਸ ਉੱਤੇ ਕੰਮ 
ਹਰਿਦਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਭਵ ਗਾਇਕਨ ਹੈ, ਰੇਨਬੋ ਬੁੱਕਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਲੇਖਕ ਡਾ. ਐਨ. ਪੀ. ਵਿਜੇਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ  ਹਨ। 2012 ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚਿੱਤਰੰਜਨੀਃ ਰਿਮੇਮਬਰਿੰਗ ਦ ਮੇਸਟਰੋ', ਹਰਿਦਾਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ।**ਚਿੱਤਰੰਜਨੀ** ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਰਥੀਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਵੇਨਮਾਨੀ ਹਰਿਦਾਸ ਦੀ ਕਥਕਲੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ 
## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
* https://www.youtube.com/watch?v=nVEsIck5DOs
* ਵੇਨਮਾਨੀ ਹਰਿਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਕਥਕਲੀਪਦਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ kathakalipadam.com: *ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਕਥਕਲੀ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਡਾਟਾਬੇਸ*
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2005
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946